‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪1‬‬

‫دھﻠﻲء ﺟو درﺷن‬
‫َ‬

‫اﻟطﺎف ﺷﻳﺦ‬

‫روﺷﻧﻲ ﭘﺑﻠﻳڪﻳﺷن‬
‫ڪﻧڊﻳﺎرو‬
‫‪2006‬ع‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

2

Roshni Book No. 335

‫دھﻠﻲء ﺟو درﺷن‬
:‫ڪﺗﺎب ﺟو ﻧﺎﻟو‬
َ
‫ اﻟطﺎف ﺷﻳﺦ‬:‫ﻟﻳﮐڪ‬
‫ع‬2006 ‫ © روﺷﻧﻲ‬:‫ﮀﺎﭘو ﭘﮫﺮﻳون‬
‫ ﺣﺑﻳب ﻗﺎدر ﻗﺮﻳﺷﻲ‬:‫ڪﻣﭘوزﻧگ‬
.‫ ﺣﻳدرآﺑﺎد‬،‫روﺷﻧﻲ ڪﭘوزرس‬
.‫ ﺣﻳدرآﺑﺎد‬،‫ ﻓﺎﺋﻳن ڪﻣﻳوﻧﻳڪﻳﺷن‬:‫ﮀﭘﻳﻧدڙ‬
‫ ﺳﻧڌ‬،‫ ڪﻧڊﻳﺎرو‬،‫ روﺷﻧﻲ ﭘﺑﻠﻳڪﻳﺷن‬:‫ﮀﭘﺮاﺋﻳﻧدڙ‬

DELHI JO DARSHAN
(Short Stories)
by: Altaf Shaikh
Composed by: Habib Qadir Qureshi
Roshni Composers & Printers Hyder Chowk, Hyderabad
Printed: Fine Communication, Hyderabad, Sindh.
Published by: Roshni Publication, Kandiaro
First Edition © Roshni 2006

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪3‬‬

‫اﻧﺗﺳﺎب‬

‫آﺳودو رام اوڏ‬

‫دھﻠﻲء ۾ رھﻧدڙ ﺳڪﺮﻧڊ ﺟﻲ ھڪ ﻏﺮﻳب ۽ اڻ ﭘڙھﻳل ﮘوﭠﺎﭨﻲ ۽ ان ﺟﮫڙن ﭔﻳن اﻧﻳڪ اﻧﺳﺎﻧن‬
‫َ‬
‫ﻧﺎﻟﻲ ﺟﻳڪﻲ ھﭤﻳن ﺧﺎﻟﻲ وطن ﮀڏي ڌارﺋﻳن دﻳس ﭘﮫﺗﺎ ۽ اﺗﻲ ﺑﻪ ﻟﮘﺎﺗﺎر ﭘورھﺋﻲ ‪ ،‬ﻣﺣﻧت‪،‬‬
‫ﺳﺎدﮔﻲء ﺳﺎن وﻗت ﮔذاري‪ ،‬ھﻧن ﭘﺎڻ ﮐﻲ ﺑﻪ زﻧدھﻪ رﮐﻳو ۽ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ اوﻻد ﮐﻲ ﺑﻪ ﭘﺎﻟﻳو‬
‫اﻳﻣﺎﻧداريء ۽‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﭘﺮ ﺗﻌﻠﻳم ﺟﮫڙي زﻳور ﺳﺎن ﺑﻪ آراﺳﺗﻪ ڪﻳو‪ .‬اڄ اﻧﮫن ﺟﺎ ﭔﺎر ﻣﻠڪ ﺟﺎ وڏا ڊاڪٽﺮ‪ ،‬اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ‪،‬‬
‫ﺳﺎﺋﻧﺳدان‪ ،‬۽ ﺑﺰﻧﻳس ﻣﻳن آھن‪ .‬اڄ ﺑﻪ ﻣﺣﻧت‪ ،‬اﻳﻣﺎﻧداري ۽ ﻧﮫﭠﺎﺋﻲ ھﻧن ﺟﻲ ﻋﻼﻣت آھﻲ‪.‬‬

‫اﻟطﺎف ﺷﻳﺦ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪4‬‬

‫ﻓﮫﺮﺳت‬
‫‪.1‬‬
‫‪.2‬‬
‫‪.3‬‬
‫‪.4‬‬
‫‪.5‬‬
‫‪.6‬‬
‫‪.7‬‬
‫‪.8‬‬
‫‪.9‬‬
‫‪.10‬‬
‫‪.11‬‬
‫‪.12‬‬
‫‪.13‬‬
‫‪.14‬‬
‫‪.15‬‬
‫‪.16‬‬
‫‪.17‬‬
‫‪.18‬‬
‫‪.19‬‬
‫‪.20‬‬
‫‪.21‬‬
‫‪.22‬‬
‫‪.23‬‬
‫‪.24‬‬
‫‪.25‬‬
‫‪.26‬‬
‫‪.27‬‬

‫اﻧڊﻳﺎ وﭸڻ ﺟو ﭘﺮوﮔﺮام‬
‫ﻻء ﺑس ﺟو ﭜﺎڙو ۽ ڪﺮﻧﺳﻲ‬
‫اﻧڊﻳﺎ وﭸڻ ِ‬
‫ھﻧدﺳﺗﺎن ڏي رواﻧﮔﻲ‬
‫ﮔﮫوٽ ﭼڙھﻲ ﮔﮫﺮ ﮔﮫوڙي اﻳﻧدو‬
‫ڪﺎرول ﺑﺎغ ﺟﻲ ھوٽل ۾‬
‫ﻣﻼڪﺎ ﺷﺮوات ﺟﻲ ﻣﻠڪ ۾‬
‫اﻧڊﻳﺎ ۾ ﻣﺳﻠﻣﺎن وڌﻳڪ ﺳﻼﻣﺗﻲ ﺳﺎن رھن ﭤﺎ‬
‫ﻻء ﺳﺳﺗﺎ ﻣﺰور‬
‫ﺳﺮڪﺎري ﭠﻳڪﻳدارن ِ‬
‫ھﺮدوار – ھﻧدن ﺟو ﺣﺞ‬
‫ھﺮدوار ﮐﺎن واﭘس ﻧﻳو دھﻠﻲ‬
‫دھﻠﻲ‪َ:‬ء ۾ ﺳﻧڌي ﮀوڪﺮﻳن ﺟو اﺳڪول‬
‫اﻧڊﻳﺎ ۾ رھﻧدڙ اﺳﺎن ﺟﺎ اوڏ‬
‫دھﻠﻲء ۾ ﻣﺎﭨﮫو ﺳﭴﻲ رات ﭘﻳﺎ ﮔﮫﻣن‬
‫َ‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﺟو ‪ Corrupt‬ﭘﻳﺮ‬
‫ﻻء ﺿﺮوري ﮘﺎﻟﮫﻳون‬
‫ھڪ ﻣﺳﺎﻓﺮ ِ‬
‫دھﻠﻲ ﺟﻲ ﻋﻣﺎرﺗن ﺟو ﺳﻳﺮ‬
‫ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﮔﺮوپ ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ۽ ﺧﺮﻳداري‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﮔﮫٽﻳن ۾‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﮐﺎن ﺑڙودا‬
‫َ‬
‫ﮔﺟﺮات ﺟﻲ ﺷﮫﺮ ﺑڙودا ۽ آﺳﭘﺎس ۾‬
‫دھﻠﻲ ﺟو ﻗطب ﻣﻳﻧﺎر‬
‫ﺑﺮﻻ ﻣﻧدر‬
‫دھﻠﻲء ﺟون ﺣوﻳﻠﻳون‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﺟﮫوﻧﻲ ۾ ﺟﮫوﻧﻲ ﻟﺋﺑﺮري‬
‫َ‬
‫اﻧڊﻳﺎ ۾ ﺳﻧڌي‬
‫ﻻء‬
‫ﭔﻪ اﮐﺮ دادا ﺟﺷن ِ‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ رﺳﺗن ﺗﻲ ھﻠﻧدڙ ڪﺎرون‪...‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪5‬‬

‫‪.28‬‬
‫‪.29‬‬
‫‪.30‬‬
‫‪.31‬‬
‫‪.32‬‬
‫‪.33‬‬
‫‪.34‬‬
‫‪.35‬‬
‫‪.36‬‬
‫‪.37‬‬
‫‪.38‬‬
‫‪.39‬‬
‫‪.40‬‬

‫رھﺎﺋش ﺟو ﻣﺳﺋﻠو‬
‫ﮀﺎ دھﻠﻲ ﭠﮘن ﮐﺎن ﻣﺷﮫور آھﻲ ‪...‬‬
‫ﻻء اﭼن ﭤﺎ‬
‫ڪﻳﺗﺮا ﻋﺮب اﻧڊﻳﺎ ۾‬
‫َ‬
‫ﺷﺎديء ِ‬
‫ﺟﻳڪﻲ ﮘﺎﻟﮫﻳون رھﺟﻲ وﻳون‬
‫ﻻء ﻧوڪﺮﻳون ﺟﺎم ﮀو؟‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﻣﺎﭨﺣن ِ‬
‫ﺑﺎﻟﻲ ووڊ ﺟﺎ ڪﺟﮫﻪ ﺳﻧڌي‬
‫ﮀﺎ ﮐﺎﺋﺟﻳد ﭘﻳﺋﺟﻲ ۽ ﺑﻳﻣﺎر ﭤﻳڻ ﮐﺎن ﺑﭼﺟﻲ‬
‫دھﻠﻲء ﺑﺎﺑت ‪...‬‬
‫ﭔﻪ ﻟﻔظ‬
‫َ‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ھڪ ڪﻧڊ ﮐﺎن ﭔﻲ ڪﻧڊ ﺗﺎﺋﻳن‬
‫‪Eat Here and Get Gas‬‬
‫ﮐﺎﻣﻳﺎب راﺳﺗﻲ‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﺑﺎﺑت ڪﺗﺎب ۽ اﻧڊﻳﺎ ﺟﺎ راﺋﻳٽﺮ ‪...‬‬
‫دھﻠﻲء ﺳﺎن واﺳطو رﮐﻧدڙ ڪﺟﮫﻪ اھم ﺳن‬
‫اﻧڊﻳﺎ ۽‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪6‬‬

‫اﻧڊﻳﺎ وﭸڻ ﺟو ﭘﺮوﮔﺮام‬
‫اﺳﺎن ﺟﻲ ﭘﺎڙﻳﺳﻳﺮي ﻣﻠڪ اﻧڊﻳﺎ ﺟو ھﻲ ﻣﻧﮫﻧﺟو ﺳﻔﺮ ﭘﮫﺮﻳون ﺑﻪ ﭼﺋﻲ ﺳﮔﮫﺟﻲ ﭤو ﺗﻪ ﭔﻳو ﺑﻪ‪.‬‬
‫ان ڪﺮي ﺟو ھن ﮐﺎن اڳ ﺑﻪ ﻣﻧﮫﻧﺟو اﻧڊﻳﺎ وﭸڻ ﭤﻲ ﭼڪو آھﻲ ﺟڏھن اﺳﺎن ﻣﺋٽﺮڪ ڪﻼس ۾‬
‫ھﺋﺎﺳﻳن‪ ،‬ﺗڏھن ﻣون ﺳﻔﺮ ﻧﺎﻣﺎ ﻟﮐڻ ﺷﺮوع ﻧﻪ ڪﻳﺎ ھﺋﺎ‪ ،‬۽ دھﻠﻲ ﺟو ﻻل ﻗﻠﻌو‪ ،‬اﻣﺮﺗﺳﺮ ﺟو ﮔوﻟڊن‬
‫ٽﻳﻣﭘل ﻳﺎ آﮔﺮي ۾ ﺗﺎج ﻣﺣل ﮐﻲ ﭼﮜﻲ طﺮح ڏﺳڻ ﺑدران‪ ،‬اﺳﻳن ڪﻼس ﻣﻳٽ ھﺮ ھﻧڌ ڊوڙڻ ڊڪڻ ۽‬
‫ڪﻠﻔﻳون ۽ دھﻲ ﺑڙا ﮐﺎﺋڻ ۾ ﻣﺷﻐول ﭤﻲ رھﻳﺎﺳﻳن‪ .‬اھو ﺳﺎل ‪1960‬ع ھو ﺟڏھن اﺳﻳن ڪﺋڊٽ‬
‫ڪﺎﻟﻳﺞ ﭘﻳٽﺎرو ﺟﺎ ﺳﻲ )‪ (Sea‬اﺳڪﺎﺋوٽ ﭘﻧﮫﻧﺟن ﭔن ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮن؛ ڪﻣﺎﻧڊر اﺳﺮارﷲ ۽ ﻓﻳﺮوز‬
‫ﻻء ﻧڪﺗﺎ ھﺋﺎﺳﻳن‪ .‬ﺑس ذرﻳﻌﻲ ﭘﻳٽﺎرو‬
‫ﺧﺎن ﺳﺎن ﮔڏ ﭼٽﺎﮔﺎﻧگ ۾ اﺳڪﺎﺋوٽ ﺟﮫﻣﺑوري اٽﻳﻧڊ ڪﺮڻ ِ‬
‫ھﺎء وي اﭸﺎ ﻧﻪ ﭠﮫﻳو ھو‪ ،‬ﺳو ﭠٽﻲ ﭘﺎﺳﻲ ﮐﺎن‬
‫ﮐﺎن ڪﺮاﭼﻲ ﭘﮫﺗﺎﺳﻳن‪ ،‬ﺗڏھن ﻧوري آﺑﺎد وارو ﺳﭘﺮ ِ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﺟﺎ ﺑﻪ ڪﺟﮫﻪ ‪ Sea- Scouts‬ﺷﺎﻣل ﭤﻳﺎ ۽ رﻳل‬
‫ھﺎء وي آﻳﺎﺳﻳن‪ .‬ڪﺮاﭼﻲ ﻣﺎن‬
‫َ‬
‫ﻧﻳﺷﻧل ِ‬
‫ﭘوء‬
‫ﭘوء ﺑﺎرڊر ٽﭘﻲ اﻣﺮﺗﺳﺮ آﻳﺎﺳﻳن‪ ،‬اﻣﺮﺗﺳﺮ ﺷﺎﻳد ڏﻳﻧﮫن ﭔﻪ رھﻲ ِ‬
‫ذرﻳﻌﻲ ﻻھور ﭘﮫﺗﺎﺳﻳن ﺟﺗﺎن ِ‬
‫رﻳل ذرﻳﻌﻲ ڪﻠڪﺗﻲ آﻳﺎﺳﻳن‪ .‬رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ﭔن ٽن ﺷﮫﺮن ۾ ﺗﺮﺳﻳﺎﺳﻳن ﺟن ﻣﺎن آﮔﺮو‪ ،‬ﻟﮐﻧؤ ۽ دھﻠﻲ‬
‫ھن وﻗت ﻳﺎد اﭤم ﺟو اﻧﮫن ﺷﮫﺮن ﺟﻲ ﺗﺎرﻳﺧﻲ ﺟﺎﻳن اﮘﻳﺎن ﻧڪﺗل ﻣﻧﮫﻧﺟﺎ ۽ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﮘوﭠﺎﺋﻲ ﻧﺟم‬
‫اﻧﺻﺎريء ﺟﺎ ﻓوٽو اﭸﺎ ﺗﺎﺋﻳن اﭤم‪ .‬ﻻڙڪﺎﭨﻲ ﺟﻲ ﻣﺷﮫور وڪﻳل ۽ ﺳﻔﻳﺮ ﻋﺑداﻟﻔﺗﺎح ﻣﻳﻣڻ ﺟو ﭘٽ‬
‫َ‬
‫ﻣﺮﺣوم ﻋﻠﻲ رﺿﺎ ۽ ﻣﻳﺮﭘور ﺧﺎص ﺟو ﺧﺎﻟد ﻟطﻳف ﭘڻ ان ﮔﺮوپ ۾ ﺷﺎﻣل ھﺋﺎ ۽ ﻣﻧﮫﻧﺟﺎ ڪﻼس‬
‫ﻣﻳٽ ھﺋﺎ‪.‬‬
‫ﭘوء ﻧﺎراﺋڻ ﮔﻧﺞ‪ ،‬ﻧﺎراﺋڻ‬
‫ڪﻠڪﺗﻲ ۾ ڏﻳﻧﮫن ﭔﻪ رھڻ ﺑﻌد وري رﻳل ذرﻳﻌﻲ ڍاڪﺎ آﻳﺎﺳﻳن ﺟﺗﺎن ِ‬
‫ﻲء ﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ھڪ‬
‫ﮔﻧﺞ ﻣﺎن اﺳٽﻳﻣﺮ ذرﻳﻌﻲ ﺳﭴﻲ ڏﻳﻧﮫن ﺟﻲ ﺳﻔﺮ ﺑﻌد ﭼٽﺎﮔﺎﻧگ آﻳﺎﺳﻳن ۽ واﭘﺳ َ‬
‫ﭔن ﺷﮫﺮن ﻣﺎن ﭤﻳﻧدا ڪﺮاﭼﻲ ﻣوٽﻳﺎﺳﻳن‪.‬‬
‫ﺟﮫﺎزي ﻧوڪﺮي ذرﻳﻌﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ ڪﻣﭘﻧﻲ ﺟﺎ ﺟﮫﺎز ﺑﻣﺑﺋﻲ‪ ،‬ﻣدراس‪ ،‬ٽﺮاوﻧڊرم ۽ ڪﻠڪﺗﻲ‬
‫ﺟﮫڙا اﻧڊﻳﺎ ﺟﺎ وڏا ﺑﻧدرﮔﺎھﻪ ﺗوڙي رﺗﻧﺎﮔﻳﺮي‪ ،‬ڪﺮوار ۽ ﮔوا ﺟﮫڙا ﻧﻧڍا ﺑﻧدرﮔﺎھﻪ ﮀﮫﻧدا رھﻳﺎ ۽‬
‫ﻣﻧﮫﻧﺟﺎ ﭔﻳﺎ ڪﻼس ﻣﻳٽ ۽ دوﺳت ﺟﮫﺎزي اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﻣﭤﻳن ﺑﻧدرﮔﺎھن ﺟﺎ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﭼڪﺮ ھﭨﻧدا‬
‫رھﻳﺎ ﭘﺮ اﺗﻔﺎق اھڙو ﭤﻳﻧدو ھو ﺟو ﺟﻧﮫن ﺟﮫﺎز ﺗﻲ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺑدﻟﻲ ﭤﻳﻧدي ھﺋﻲ ان ﺟو اﻧڊﻳﺎ وﭸڻ ﺟو‬
‫ﭘﺮوﮔﺮام ﻧﻪ ﭠﮫﻧدو ھو‪1971 .‬ع واري ﺟﻧگ ﮐﺎن ڪﺟﮫﻪ ھﻔﺗﺎ اڳ اﺳﺎن ﺟﻲ ﺟﮫﺎز ﺟو ﭘﺮوﮔﺮام‬
‫ﺑﻣﺑﺋﻲ ۽ ﻣدراس ڏي ﭤﻳو‪ .‬ﭘﺮ اﭸﺎ اﺳﻳن ﺑﻧﮔﻼدﻳش )ﺗن ڏﻳﻧﮫن ۾ ﻣﺷﺮﻗﻲ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن( ﺟﻲ ﺑﻧدرﮔﺎھن‬
‫ﭼٽﺎﮔﺎﻧگ ۽ ﭼﺎﻟﻧﺎ وﻏﻳﺮه ۾ ھﺋﺎﺳﻳن ﺗﻪ ﻟڙاﺋﻲ ﺷﺮوع ﭤﻲ وﺋﻲ ۽ ﻧﻪ ﻓﻘط ﺷﺮوع ﭤﻲ وﺋﻲ ﭘﺮ اھﺎ ﮐﭨﻲ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪7‬‬

‫ﭼﺋﺟﻲ ﺗﻪ اﺳﻼﻣﻲ ﺗﺎرﻳﺦ ﺟﻲ ﺑﺮي طﺮح ھﺎراﻳل ﺟﻧگ ﺛﺎﺑت ﭤﻲ‪ .‬ﭘﺎڪﺳﺗﺎن رﻳڊﻳو ڪوڙ ﺳٽﻲ‬
‫ﭘﻧﮫﻧﺟن ﮐﻲ ﺋﻲ ﻣﻧﺟﮫﺎﺋﻳﻧدو رھﻳو‪ .‬آﺧﺮ ۾ اﺳﺎن ﺟﺎ ﺟﻳڪﻲ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺑﻧدرﮔﺎرھن ۾ ﺟﮫﺎز ھﺋﺎ اھﻲ ﺗﻪ‬
‫ﭰﺎﺳﻲ ﭘﻳﺎ ﭘﺮ ﭼٽﮔﺎﻧگ ۽ ﭼﺎﻟﻧﺎ ﺟﮫڙن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻠڪ ﺟﻲ ﺑﻧدرﮔﺎھن ۾ ﭜﭳ ڊڪ ۽ وٺ ﭘڪڙ ۾ ڪﺟﮫﻪ‬
‫ﺟﮫﺎز ﻧڪﺮي وﻳﺎ‪ ،‬ڪﺟﮫﻪ ﺗﺑﺎھﻪ ﭤﻲ وﻳﺎ ۽ ڪﺟﮫﻪ ﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ﻗﺑﺿو ڪﺮي ان ﺗﻲ ﺳوار ﺟﮫﺎز‬
‫ﻻء ﻗﻳدي ڪﺮي رﮐﻳو‪ .‬ﻣﻧﮫﻧﺟﺎ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ڪﻼس ﻣﻳٽ ڪﺋﭘٽن‬
‫ھﻼﺋﻳﻧدڙن ۽ ﻣﺳﺎﻓﺮن ﮐﻲ ﭔن ﺳﺎﻟن ِ‬
‫اﻓﺗﺧﺎر ‪ KPT‬وارو‪ ،‬ڪﺋﭘٽن ﻋﺮﻓﺎن دار )‪DGPS‬وارو(‪ ،‬ڪﺋﭘٽن رﻳﺎض ﭼوڌري ﺳﺎﻧﮔﮫڙ وارو‬
‫اﻧﮫن ھﺰارﻳن ﻗﻳدﻳن ﻣﺎن ﭼﻧد ھﺋﺎ ﺟﻳڪﻲ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﺟﻳﻠن ﺟﻲ ﭔﻪ ﺳﺎل ھوا ﮐﺎﺋﻳﻧدا رھﻳﺎ‪.‬‬
‫زﻧدﮔﻲء ﺟو ڪﺎروﺑﺎر ھﻠﻧدو رھﻲ ﭤو‪ .‬ھڪ ﺋﻲ ﮔﮫﺮ ۾ رھﻧدڙ‬
‫ﺟﻧگ‪ ،‬ﺟﮫﻳڙا‪ ،‬اﻣن ﺧوﺷﻳون‬
‫َ‬
‫ٽڪﺮاء ﭤﻳﻧدو رھﻲ ﭤو‪ ،‬ﺗڏھن ﺗﻪ ﭘﮫﺎڪو ﭠﮫﻳو آھﻲ ﺗﻪ ﺟﺗﻲ‬
‫ﭔن ﭜﺎﺋﺮن ﺟﻲ وچ ۾ ﺑﻪ ڪڏھن ڪڏھن‬
‫ُ‬
‫ٽڪﺮاء ﭤﻳﻧدو‪ .‬ھﻳڏﻳن ﺟﻧﮔﻳن ﻟڙاﺋﻳن ھوﻧدي ﺑﻪ ھڪ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﻣون ﻧوٽ‬
‫ﭔﻪ ﭤﺎﻧو ھوﻧدا اﺗﻲ ﺿﺮور‬
‫ُ‬
‫ﭘوء ﭼﺎھﻲ‬
‫ڪﺋﻲ ﺗﻪ ﭔﺎھﺮ ﺟﻲ دﻧﻳﺎ ۾ ﭘﮫﺮﻳن ﺑﻪ‪ ،‬۽ ھﺎﭨﻲ ﺑﻪ ھڪ ﻋﺎم اﻧڊﻳن ۽ ھڪ ﻋﺎم ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ ِ‬
‫اھﻲ ھﻧدو ھﺟن‪ ،‬ﻣﺳﻠﻣﺎن ﻳﺎ ﺳک ﻋﻳﺳﺎﺋﻲ ﭘﺎڻ ﮐﻲ ھڪ ﭔﺋﻲ ﺟﻲ وﻳﺟﮫو ۽ ﭘﻧﮫﻧﺟو ﭤﺎ ﺳﻣﺟﮫن‪ .‬ﺷﺎﻳد‬
‫ان ڪﺮي ﺟو اﺳﺎن ﺟو ﻣذھب ﮐﭨﻲ ﭔﻳو ھﺟﻲ ﭘﺮ ڌرﺗﻲ‪ ،‬ڪﻠﭼﺮ‪ ،‬ﺛﻘﺎﻓت‪ ،‬ﻏﻣﻳون ﺧوﺷﻳون‪ ،‬ﮐﺎڌا‬
‫ﺧوراڪون‪ ،‬ﭘوﺷﺎڪ‪ ،‬رﻳﺗون‪ ،‬رﺳﻣون‪ ،‬راڳ ﻣﺮﺛﻳﺎ ۽ ﭜﭴﻧون ﺳﺎﮘﻳون آھن‪ .‬اﺳﺎن ﺳﺎﮘﻲ ﺗﺎرﻳﺦ ﺟو‬
‫ﺣﺻو آھﻳون‪ ،‬ﺗﺎج ﻣﺣل ۽ ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺳﺟد ﮐﭨﻲ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺷﮫﺮ آﮔﺮي ۽ دھﻠﻲ ۾ ھﺟﻲ ﭘﺮ اﺳﺎن ﺑﻪ ﺗﻪ‬
‫ان ﮐﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟو ﺳﻣﺟﮫون ﭤﺎ ۽ اﺳﺎن ھﻠﻲ ﻣﻠﻲ اﺟﻣﻳﺮ ﺣﺿﺮت ﻣﻌﻳن اﻟدﻳن ﭼﺷﺗﻲ ۽ دھﻠﻲ ﺧواﺟﻪ‬
‫اوﻟﻳﺎء ﺟﻲ درﮔﺎھﻪ ﺗﻲ وﭸون ﭤﺎ‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ﺟﺎ ﺳک ﺣﺳن اﺑدال اﭼن ﭤﺎ‪ ،‬اﺣﻣد آﺑﺎد‪ ،‬ﺑڙودا ﺟﺎ‬
‫ﻧظﺎم اﻟدﻳن‬
‫َ‬
‫ﺳﻧڌي ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘﺮاﭨﻲ ﭜوﻣﻲ ﺳﻧڌ ۾ اﭼﻲ آﺳﻳس ﻣﺣﺳوس ڪن ﭤﺎ‪.‬‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل ﻣﻧﮫﻧﺟو ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟو ﭘﮫﺮﻳون ۽ ﻣﺧﺗﺻﺮ ﺳﻔﺮ اڄ ﮐﺎن ﭘﻧﺟﻳﺗﺎﻟﻳﮫﻪ ﺳﺎل اڳ ﺟو ھو‪ ،‬ان‬
‫ﭘﺎﭨﻲء ﺟﻲ ﺟﮫﺎزن ﺗﻲ ﻧوڪﺮي‬
‫ﺑﻌد ڪﺟﮫﻪ ﺳﺎﻟن ﺑﻌد ﺟڏھن ﻣﺋﺮﻳن اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ ﺟﻲ ﺣﻳﺛﻳت ﺳﺎن‬
‫َ‬
‫ﺷﺮوع ڪﻳم ﺗﻪ ﺟﺗﻲ ﻳورپ‪ ،‬آﻣﺮﻳڪﺎ ۽ ﺑﻳن ڏوراﻧﮫن ڏﻳﮫن ڏي وﭸڻ ﺟو ﺷوق ۽ ‪Adventure‬‬
‫ﺟو ﻣﺰو ھو اﺗﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘﺎڙي ﺟﻲ ﻣﻠڪ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﺑﻧدرﮔﺎھن ۾ وﭸڻ ﭘﻧﮫﻧﺟو ‪ Charm‬ھو‪.‬‬
‫ڪﭤﻲ ﻣﮫﻳﻧﻲ ﮐن ﺟﻲ ﺳﺎﻣوﻧڊي ﻟوڏن ۽ طوﻓﺎﻧن‪ ،‬ﺑﻌد ﻟﻧڊن‪ ،‬ڪوﭘن ھﻳﮔن‪ ،‬اﺳٽﺎڪﮫوم ﺟﮫڙن‬
‫ﻣﮫﺎﻧﮔن ﻣﻠڪن ۾ ﭘﮫﭼﻲ ﺳﺮد ھواﺋن ۽ ﺳٽﺟڻ ۽ ڪﭤﻲ ﻓﻘط ﭔن ڏﻳﻧﮫن ﺟﻲ ﺳﻔﺮ ﺑﻌد ﺑﻣﺑﺋﻲ ﭘﮫﭼڻ‬
‫ﭼﺋن ڏﻳﻧﮫن ۾ ڪﻠڪﺗﻲ ﭘﮫﭼڻ ﺟﺗﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻠڪ ﺟﮫڙي ﺳﺳﺗﺎﺋﻲ ۽ ڪﭼﻠﺮ ھو‪ .‬ﺟﺗﻲ اﻧﮫن ڏﻳﻧﮫن‬
‫ﺟﻲ دﻟﭘﺳﻧد وﻧدر اﻧڊﻳن ﻓﻠﻣون ھﻳون‪ ،‬ﺗوارﻳﺧﻲ ﺟﺎﻳون ھﻳون‪ ،‬ﺗﺎرﻳﺦ ﺟﮫڙا ڪﺗﺎب ﺟن ﮐﻲ‬
‫اﺳڪول ﺟﻲ ڏﻳﻧﮫن ۾ ڪڏھن ﺑﻪ ﭘڙھڻ ۾ ﻣﺰو ﻧﻪ آﻳو ﺳﻲ ڊﮔﮫن ﺳﺎﻣوﻧڊي ﺳﻔﺮن ۾ ﭘڙھڻ ﺑﻌد‬
‫ﭘوء‬
‫ﻻء ھﻧدﺳﺗﺎن ﮐﺎن وڌﻳڪ ﭔﻳو ڪو ﻣﻠڪ ﻧﺎھﻲ‪ .‬۽ ِ‬
‫ﺗﺎرﻳﺧﻲ ﺟﺎﻳن ۾ دﻟﭼﺳﭘﻲ ﭘﻳدا ﭤﻲ ۽ ﺟن ِ‬
‫ھﻧدﺳﺗﺎن ﺳﺎن ﺗﻌﻠﻘﺎت ﺳڌرڻ ﺑدرا وﻳﺎ ﺧﺮاب ﭤﻳﻧدا ۽ اﺳﺎن اوڏا ھوﻧدي ﺑﻪ ڏور ﭤﻳﻧدا وﻳﺎﺳﻳن‪.‬‬
‫ﻧوڪﺮيء ﺳﺎن واﺳطو ھوﻧدي ﺑﻪ اﻧڊﻳﺎ وﭸڻ ﻧﻪ ﭤﻳو ۽ ھﺎڻ ﺳٺ ﺳﺎﻟن‬
‫ﭼﺎﻟﻳﮫﻪ ﺳﺎل ﮐن ﺳﺎﻣوﻧڊي‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪8‬‬

‫ﺟﻲ ﻋﻣﺮ ﺗﻲ ﭘﮫﭼﻲ ﺟﮫﺎز ۽ ﺳﻔﺮ ﮀڏي اﭼﻲ ﮔﮫﺮ ﭜﻳڙو ﭤﻳس ﺗﻪ ﭘﺎڙي ۾ رھﻧدڙ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘﻳٽﺎرو ﺟﻲ‬
‫ﻧوﻟﺮاء اوڏ اﭼﻲ ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ﺳﻧدس ﭘٽ ﻣڪﻳش ﺟﻳڪو اﻧﮔﻠﻳﻧڊ ۾ رھﻲ ﭤو اھو اﺗﻲ ﺟﻲ ھڪ‬
‫دوﺳت‬
‫ِ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ۾‬
‫ﻣﮜﭨﻲء ﺟﻲ رﺳم ھﺗﻲ‬
‫ﺷﺎديء ﺟﻲ‬
‫ﮀوڪﺮيء ﺳﺎن ﺷﺎدي ڪﺮي رھﻳو آھﻲ‪” .‬ﭘﺮ ان‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﭤﻳﻧدي ۽ ﺷﺎدي ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﮔﺟﺮات ﺻوﺑﻲ ﺟﻲ ﺷﮫﺮ ﺑڙودا‪ ،‬۾ ھﺗﺎن ﭴﭷ ۾ ﻣﻧﮫﻧﺟﺎ ﻣﺎﺋٽ ﻣٽ ھﻠﻲ‬
‫رھﻳﺎ آھن ﺗوھﺎن ﺑﻪ ھﻠو‪“.‬‬
‫”ﻧﻳڪﻲ اور ﭘوﭼﮫﻪ ﭘوﭼﮫﻪ‪ .‬ﭔﻳو ڪو ھﻠﻲ ﻳﺎ ﻧﻪ آﺋون ﺿﺮور ھﻠﻧدس‪ “.‬ﻣون ﭔڌاﻳوﻣﺎﻧس‪.‬‬
‫ﻻء ﻣون‬
‫ﻧوﻟﺮاء اوڏ اﭴڪﻠﮫﻪ ﻣﻠﺗﺎن ۾ اﻧڪم ٽﺋڪس ڪﻣﺷﻧﺮ آھﻲ ﺳو اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ وﻳﺰا ﻟﮘﺮاﺋڻ ِ‬
‫ِ‬
‫ﻻء ﭼﻳﺎﺋﻳن‪.‬‬
‫ﮐﻲ ﭘﺎﺳﭘورٽ ﻣﻠﺗﺎن ﻣوڪﻠڻ ِ‬
‫دھﻠﻲء ۾‬
‫”ﻣڙﻳﺋﻲ ﻣﮫﻳﻧو ڏﻳڍ ﮐن رھﻧداﺳﻳن ﺟو راﻣﭼﻧد ﺟﻲ ﭘٽ ﺟﻲ ﺷﺎدي ﺑﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺷﮫﺮ‬
‫َ‬
‫ﭤﻲ رھﻲ آھﻲ‪ .‬اﺳﺎن ﮔﮫﭨﻲ ﺋﻲ ڪوﺷش ڪﺋﻲ آھﻲ ﺗﻪ ھﻔﺗﻲ اﻧدر ﭔﺋﻲ ﺷﺎدﻳون ﭤﻲ وﭸن ﭘﺮ اﺳﺎن‬
‫ﺷﺎديء ﺟون ﺗﺎرﻳﺧون ﭼوﻧڊﻳون آھن اﻧﮫن ۾ ﮔﮫٽ ۾ ﮔﮫٽ ﻣﮫﻳﻧﻲ ﺟﻲ وﭤﻲ‬
‫ﺟﻲ ﭘﻧڊت ﺟﻳڪﻲ‬
‫َ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﭔڌاﻳو‪.‬‬
‫آھﻲ‪“.‬‬
‫ِ‬
‫”ﺗوھﺎن ﺟﺎ ﻧﻪ ﻓﻘط ﮀوڪﺮا ﭘﺮ ﭔﺎﺋو ﺑﻪ ﭜﻠو ﭤو ﻟﮘﻲ ﺟو ھﻧن ﻧﻪ ﻓﻘط ھﻧن ﺷﺎدﻳن ﺟو ﭘﺮوﮔﺮام‬
‫ﻻء ﻣﮫﻳﻧو ﮐن اﺳﺎن ﮐﻲ ڏﻳﺎرﻳو آھﻲ‪ “.‬ﻣون وراﭨﻳوﻣﺎﻧس‪.‬‬
‫اﻧڊﻳﺎ ۾ رﭤﻳو آھﻲ ﭘﺮ ﮔﮫﻣڻ ِ‬
‫ﻧوﻟﺮاء اوڏ ۽ راﻣﭼﻧد اوڏ ﭔﺋﻲ ﭜﺎﺋﺮ ﻣﻧﮫﻧﺟﺎ ‪1959‬ع ﮐﺎن ﺳﭸﺎﭨﺎ آھن ﺟڏھن ھو ڪﻧڊﻳﺎرو ﮐﺎن‬
‫ِ‬
‫ﭜﺎء ارﺟن‬
‫ڪﺋڊٽ ڪﺎﻟﻳﺞ ﭘﻳٽﺎرو ۾ آﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﺑﻠڪﻪ ھﻧن ﮐﺎن ﺑﻪ ھڪ ﺳﺎل اڳ ﺳﻧدن ھڪ ﭔﻳو وڏو ُ‬
‫داس اوڏ ڪﺋڊٽ ڪﺎﻟﻳﺞ ۾ اﺳﺎن ﺳﺎن ﮔڏ آﻳو ھو‪ .‬ارﺟن ﭘﻳٽﺎرو ﻣﺎن ﻧڪﺮڻ ﺑﻌد ‪ MBA‬ڪﺋﻲ ۽‬
‫ﻣﺮﺣوم ﻧﻧڍي ھوﻧدي ﺋﻲ ھڪ روڊ ﺣﺎدﺛﻲ ۾ ﮔذاري وﻳو‪ .‬ﭘﻳٽﺎرو ۾ ھوﻧدا ھﺋﺎﺳﻳن ﺗﻪ ھﺮ ﺳﺎل‬
‫اوﻧﮫﺎري ﺟﻲ ﻣوڪﻠن ۾ اﺳﻳن ڪﺟﮫﻪ دوﺳت ﭘﻳٽﺎرو ﮐﺎن ﭘﮫﺮﻳن ھﺎﻻ اﺳﺎن وٽ ھڪ ڏﻳﻧﮫن ﮐن‬
‫ﭘوء ﺳڌو در ﭔﻳﻠﻲ اﺣﻣد ﺣﺳﻳن ﻣﺧدوم ۽ ﺧﺎدم ﺣﺳﻳن ﻣﻳﻣڻ ﺟﻲ ﮔﮫﺮ اﻳﻧدا ھﺋﺎﺳﻳن‪ ،‬ان ﺑﻌد ﭜﺮ‬
‫رھﻲ ِ‬
‫ﭘوء‬
‫ﭘوء ارﺟن داس اوڏ ﺟن وٽ ڪﻧڊﻳﺎري ۾ رھﻲ ِ‬
‫واري ﮘوٺ ﻣﭼﺮ ۾ ﺑﺷﻳﺮ وﺳطڙو وٽ ۽ ِ‬
‫ﻗﺎﺿﻲء ﺟﻲ ﮔﮫﺮ رھﻧدا ھﺋﺎﺳﻳن ۽ آﺧﺮ ۾‬
‫ﺧﻳﺮﭘور‪ ،‬ﺑﺎﻗﻲ ﭔن ﺳﺎﭤﻳن‪ :‬ﺷوڪت ﺟﻣﺎﭨﻲ ۽ ﻣﺮﺣوم ﻧﺟم‬
‫َ‬
‫ﭜﺎء ﺻﻔدر ﺟﻳڪو ﭘﻳﭘﻠﺰ‬
‫ﻻڙڪﺎﭨﻲ اﺧﺗﺮ‬
‫َ‬
‫ﻋﺑﺎﺳﻲء وٽ ﮘوٺ وﻟﻳد ۾ رھﻧدا ھﺋﺎﺳﻳن‪ .‬ﺳﻧدس ﻧﻧڍو ُ‬
‫ﭘﺎرٽﻲ ﺳﺎن ﺗﻌﻠق رﮐﻲ ﭤو ۽ ﺳﻳﻧٽﺮ ﺑﻪ آھﻲ اﻧﮫن ڏﻳﻧﮫن ۾ ﭔن ٽن ﺳﺎﻟن ﺟو ھو ﺟو اﺳﻳن ھن ﮐﻲ‬
‫ڪﭿ ﺗﻲ ﮐﭨﻲ ھﻠﻧدا ھﺋﺎﺳﻳن‪ .‬ارﺟن داس اوڏ ﺟﻲ ﮔﮫﺮ ﺻﻔدر واﻧﮔﺮ ھڪ ﭔﺎر ﻧﻪ ﭘﺮ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﭔﺎر‬
‫ھﺋﺎ‪ ،‬ﻣون ﺳﻣﺟﮫﻳو ﭘﺎڙي ﺟﺎ آھن ﭘﺮ ارﺟن داس ﭔڌﻳو ﺗﻪ اھﻲ ﺳڀ ھن ﺟﺎ ﭜﺎﺋﺮ ۽ ﭜﻳﻧﺮون آھن ﺟو‬
‫ﻣﺎء‬
‫ﻣﺎء ﺳوﻧﮫﺮي ﺟﺎ ﭘٽ آھن ۽‬
‫ﻧوﻟﺮاء ٽﻲ ُ‬
‫ھن ﮐﻲ ٽﻲ ﻣﺎﺋﺮون آھن‪ .‬ارﺟن داس ۽ راﻣﭼﻧد ﭔﻲ ُ‬
‫ِ‬
‫اوﭨﮫﻳنء‬
‫ﻧﺎﻧڪﻲ ﺟو ﭘٽ آھﻲ‪ .‬ھﻧن ﺟﻲ واﻟد ﺻﺎﺣب ﻧﺎراﺋڻ داس اوڏ ٽﻲ ﺷﺎدﻳون ڪﻳون ۽ ﮐﻳس‬
‫َ‬
‫ﮐن ﭘٽ ۽ ڌﻳﺋﺮون ﭤﻳون‪ .‬ﻧﺎراﺋڻ داس ﮐﻲ ﻧﻧڍي ھوﻧدي ﮐﺎن ﭘڙھڻ ﺟو ﺷوق ھو ﭘﺮ ان ﺳﺎن ﮔڏ اﻧﮫن‬
‫ﺟﻲ واﻟد ﭰﻧدڻ ﻣل ﮐﻲ ﺑﻪ ‪ Credit‬ڏﻳڻ ﮐﺎن رھﻲ ﻧﭤو ﺳﮔﮫﺟﻲ ﺟو ھن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘٽ ﺟﻲ ﺷوق ﮐﻲ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪9‬‬

‫ﻻء ﺑﻪ‬
‫ﻻء ھﺮ ﻣﻣڪن ڪوﺷش ڪﺮي ﭘڙھﺎﻳو‪ .‬ﺗن ڏﻳﻧﮫن ۾ ﻣﺋٽﺮڪ اﻣﺗﺣﺎن ڏﻳڻ ِ‬
‫ﭘورو ڪﺮڻ ِ‬
‫ﺑﻣﺑﺋﻲ وﭸﭨو ﭘوﻧدو ھو‪ .‬ﻧﺎراﺋڻ داس ‪1930‬ع ڌاري ﻣﺋٽﺮڪ ڪﺋﻲ ان ﺑﻌد اﺗﺎن ‪ Law‬ڪﻳﺎﺋﻳن ۽‬
‫ﻧوڪﺮيء ﻻ ﭼوﻧڊﺟﻲ وﻳو ۽ آﺧﺮ ۾ ڊﭘٽﻲ ڪﻣﺷﻧﺮ ﺟﻲ‬
‫ﭘوء ھﺎﺋﺮ ﺟﺎ اﻣﺗﺣﺎن ڏﺋﻲ روﻳﻧﻳو ﮐﺎﺗﻲ ۾‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ﭘوﺳٽ ﺗﻲ رٽﺎﺋﺮڊ ﭤﻳو‪.‬‬
‫ﻓﺋﻣﻠﻲء ﺳﺎن وﻳﺟﮫﺎ ﺗﻌﻠﻘﺎت رھﻳﺎ‪ .‬ﺷﺎدﻳن ﻏﻣﻳن‬
‫ڪﺋڊٽ ڪﺎﻟﻳﺞ ﮀڏڻ ﺑﻌد ﺑﻪ اﺳﺎن ﺟﺎ ھن اوڏ‬
‫َ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ۽ راﻣﭼﻧد ﺳﺎن ۽ ﭔﻳن ﭜﺎﺋﺮن‬
‫۾ ھڪ ﭔﺋﻲ وٽ اﭼڻ وﭸڻ‪ ،‬ارﺟن داس ﺗﻪ ﮔذاري وﻳو ﭘﺮ‬
‫ِ‬
‫ﺳﺎن ﺑﻪ دوﺳﺗﻲ وڌﻧدي رھﻲ‪ .‬ﺳﻧدس واﻟد ﻧﺎراﺋڻ داس اوڏ ﺟون ڪﺟﮫﻪ ﮘﺎﻟﮫﻳون ﻗﺎﺑل داد ۽ ﺳﺑق‬
‫آﻣوز آھن‪ ،‬ڪﻳﺗﺮا ﻣﺎﭨﮫو وڏي رﺗﺑﻲ ﻳﺎ ﻋﮫدي ﺗﻲ ﭘﮫﭼڻ ﺑﻌد ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ذات ﺑﻪ ﺑدﻻﺋﻲ ﮀڏﻳﻧدا آھن‪.‬‬
‫وﻳﻧدي ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﮐﺎن ﺟﻳڪﻲ اڏو ﻟڏي اﻧڊﻳﺎ وﻳﺎ اھﻲ ھﺎڻ اوڏ ﺳڏاﺋڻ ﺑدران راﺟﭘوت ﺳڏراﺋﻳن ﭤﺎ‬
‫ﭘﺮ ﻧﺎراﺋڻ داس ﺻﺎﺣب ﻧﻧڍي ھوﻧدي ﮐﺎن ﭔﺎرن ﮐﻲ ﭼوﻧدو ھو ﺗﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ اﺻل ذات اوڏ ﺋﻲ ﻟﮐﻧدا‬
‫ڪﺮﻳو‪ .‬ﺳﻧدس ﭔﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ڊﺳﻳﭘﻠﻳن ﺟﻲ آھﻲ‪ .‬ھن ﭔﺎرن ﺗﻲ ھﻣﻳﺷﻪ ڪڙي ﻧظﺮ رﮐﻲ‪ ،‬ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ھو‬
‫ﻣﺷﻐول ﻣﺎﭨﮫو ھوﻧدو ھو‪ ،‬ﮐﻳس وڏو ﻋﻳﺎل ھو ﭘﺮ ھﺮ ھڪ ﭔﺎر ﺟﻲ ﺗﻌﻠﻳم ۽ ﺗﺮﺑﻳت ﺗﻲ ذاﺗﻲ ڌﻳﺎن‬
‫ﭘڙھﺎﺋﻲء ۾ ﮔﮫﭨﻲ ﮐﺎن‬
‫ڏﻳﻧدو ھو ﺗﻪ ھن ﺟﺎ ﭔﺎر ﺳﭠﻳون ﮘﺎﻟﮫﻳون ﺳﮐن‪ ،‬ﺳوﻳﺮ ﺳﻣﮫن ﺳوﻳﺮ اﭤن‪،‬‬
‫َ‬
‫ﮔﮫﭨو ڌﻳﺎن ڏﻳن‪.‬‬
‫ﻧول ۽ راﻣﭼﻧد وارن ﻧﻪ ﻓﻘط ﻣﺋٽﺮڪ ۽ اﻧٽﺮ ۾ ﻣﭤﺎھﻳن ﭘوزﻳﺷن ﮐﻧﺋﻲ ﭘﺮ ﭔﻧﮫﻲ ﭴﭨن ‪ NED‬ﻣﺎن‬
‫ﻧوﻟﺮاء ان ﺑﻌد ‪ Law‬ڪﻳو ۽ ﻓﺮﺳٽ ڪﻼس ﻓﺮﺳٽ آﻳو‪ ،‬۽‬
‫‪ BE‬ﺟﻲ ڊﮔﺮي ﺣﺎﺻل ڪﺮڻ ۾ ﭘڻ‪،‬‬
‫ِ‬
‫ان ﺳﺎن ﮔڏ ﺳول ﺳﺮوس ﺟو اﻣﺗﺣﺎن ﭘﺎس ڪﻳو ۽ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ اﻧﺟﻧﻳﺋﺮﻧگ ﺟﻲ ﻧوڪﺮي ﮀڏي اﻧڪم‬
‫ٽﺋڪس ۾ آﻳو ﺟﺗﻲ اﭸﺎ ﺗﺎﺋﻳن ﻧوڪﺮي ڪﺮي رھﻳو آھﻲ ۽ اﭴڪﻠﮫﻪ ڪﻣﺷﻧﺮ آھﻲ‪.‬‬
‫ﻲء ۾ ﭘڙھڻ ﺟﻲ‬
‫راﻣﭼﻧڊ اوڏ ﮐﻲ ‪ BE‬۾ ﺳﭠﻲ ﭘوزﻳﺷن ﮐﭨڻ ڪﺮي ﭤﺎﺋﻠﻳﻧڊ ﺟﻲ ﻳوﻧﻳورﺳٽ َ‬
‫ﻧوڪﺮيء ﺟﻲ‬
‫اﺳڪﺎﻟﺮ ﻣﻠﻲ‪ ،‬ان ﺑﻌد آﻣﺮﻳڪﺎ ﻣﺎن ﭘﻲ اﻳﭿ ڊي ڪﺮڻ ﺑﻌد ﮐﻳس ﻳوﻧﺎﺋﻳٽڊ ﻧﺋﺷن ۾‬
‫َ‬
‫آڇ ﭤﻲ ۽ اﭸﺎ ﺗﺎﺋﻳن اﻧﮫن ﺳﺎن واﺳﺑﺗﻪ آھﻲ‪ .‬ﭘﺎڻ ‪ UNO‬طﺮﻓﺎن اﻧڊوﻧﻳﺷﻳﺎ‪ ،‬اﻧڊﻳﺎ ۽ ﻧﻳﭘﺎل ﺟﮫڙن‬
‫ﻣﻠڪن ۾ ﻧوڪﺮي ڪﺮڻ ﺑﻌد ڪﺎﻓﻲ ﻋﺮﺻﻲ ﮐﺎن آﻣﺮﻳڪﺎ ﺟﻲ رﻳﺎﺳت ڪﺎﻟﺮوڊو ۾ رھﻲ ﭤو‪.‬‬
‫ﻧوﻟﺮاء ۽ راﻣﭼﻧد وارن ﺟﺎ ﭔﻳﺎ ﭜﺎﺋﺮ ﺑﻪ )۽ ھﺎڻ ﺗﻪ ﺳﻧدن ۽ ﺳﻧدن ﭜﻳﭨن ﺟو اوﻻد ﺑﻪ( ﻣﺣﻧت‬
‫ِ‬
‫ڪﺮي ﻧﻪ ﻓﻘط ڊاڪٽﺮي ۽ اﻧﺟﻧﻳﺋﺮﻧگ ﺟون ڊﮔﺮﻳون ﺣﺎﺻل ڪﻳﺎﺋون ﭘﺮ ﺻﺣﻳﺢ طﺮح ﺗﻌﻠﻳم ﺑﻪ‬
‫ﺣﺎﺻل ڪﻳﺎﺋون ﺟو ھو ﺟﻧﮫن ﻓﻳﻠڊ ۾ آھن ڪﺎﻣﻳﺎب آھن‪ ،‬ان ﺟو ﻣﺛﺎل ان ﻣﺎن ﻟﮘﺎﺋﻲ ﺳﮔﮫﺟﻲ ﭤو ﺗﻪ‬
‫راﻣﭼﻧد ﺟﻲ ھڪ ﭜﻳڻ ﻣﻳﺮان ﺟو ھڪ ﭘٽ ﭘﺮدﻳپ ﺟڏھن ڪﻧﮫن ﭘﺮاﺋﻳوﻳٽ ﻓﺮم ۾ ﻧوڪﺮي ﺣﺎﺻل‬
‫ﻻء وﻳو ﺗﻪ ھﻧن ﮐﻳس اھو ﭼﺋﻲ اﻧٽﺮوﻳو وﭠڻ ﮐﺎن اﻧڪﺎر ڪﻳو ﺗﻪ ھو ﻣﮫﺮاڻ‬
‫ﻻء اﻧٽﺮﻳو ِ‬
‫ڪﺮڻ ِ‬
‫اﻧﺟﻧﻳﺋﺮﻧگ ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲَء ﺟو ﮔﺮﻳﺟوﺋﻳٽ آھﻲ ﺟن ﮐﻲ ڪﺟﮫﻪ ﻧﭤو اﭼﻲ ۽ اﺟﺎﻳو اﻧٽﺮوﻳو وﭠڻ ۾ ﺑﻪ‬
‫اﺳﺎن ﺟو ٽﺎﺋﻳم ﺧﺮاب ﭤو ﭤﺋﻲ‪.‬‬
‫”ﺗوھﺎن ﭜﻠﻲ ﻣون ﮐﻲ ﻧوڪﺮي ﻧﻪ ڏﻳو ﭘﺮ آﺋون ھﻳڏو ڪﮫﻲ ڪﻧڊﻳﺎرو ﮐﺎن ڪﺮاﭼﻲ ﭘﮫﺗو‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪10‬‬

‫ﭘوء‬
‫آھﻳﺎن ﻣﻧﮫﻧﺟو اﻧٽﺮﻳو ﺗﻪ وﭠو‪ “.‬ﭘﺮدﻳپ ﮐﻳن ﭼﻳو ۽ ھو ڪﻧﮫن طﺮح ﺳﺎن راﺿﻲ ﭤﻲ وﻳﺎ ۽ ِ‬
‫ﺟڏھن اﻧٽﺮوﻳو ورﺗﺎﺋوﻧس ﺗﻪ اھڙو ڪو ﺳوال ﻧﻪ رھﻳو ﺟﻧﮫن ﺟو ﭘﺮدﻳپ ﺟواب ﻧﻪ ڏﻧو‪ ،‬اﻧٽﺮوﻳو‬
‫وﭠڻ وارو ﺑﺎس ﻣﻧﮫﻧﺟو ﺳﭸﺎﭨو ھو ۽ ان ﺋﻲ ﻣون ﮐﻲ اھو واﻗﻌو ﭔڌاﻳو‪ .‬ھن ﭼﻳو ﺗﻪ اﻣﻳدوار ﺟﻲ‬
‫ﻻء ﻣﺟﺑور ﭤﻲ وﻳو‪ .‬ھو ﺳڀ ۾ ٽﺎپ ﺟو ﻧڪﺗو ۽ ڪم ۾ ﺑﻪ‬
‫ذھﺎﻧت ۽ ﻧﺎﻟﻳﺞ ڏﺳﻲ ھو ﻧوڪﺮي ڏﻳڻ ِ‬
‫اﻳڏو ﻣﺣﻧﺗﻲ‪ ،‬ﺧوش ﻣﺰاج‪ ،‬ﭴﺎﭨو ۽ اﻳﻣﺎﻧدار ﺟو ﺳﺎل ﮐن ﺑﻌد ﺟڏھن ﭘﺮدﻳپ ﮐﻲ ﺳﺮڪﺎري‬
‫ڪﻣﭘﻧﻲء وارا ﻣون وٽ ھﻠﻲ آﻳﺎ ﺗﻪ آﺋون ھن ﮐﻲ ﭘﺮاﺋﻳوﻳٽ‬
‫ﻧوڪﺮيء ﺟﻲ آڇ ﭤﻲ ﺗﻪ ﭘﺮاﺋﻳوﻳٽ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﻣﺮﺿﻲء ﻣطﺎﺑق وڏو ﭘﮔﮫﺎر‬
‫ﻻء ھو ھن ﮐﻲ ﺳﻧدس‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﻻء راﺿﻲ ڪﺮﻳﺎن ﺟﻧﮫن ِ‬
‫ڪﻣﭘﻧﻲء ۾ ﺋﻲ رھڻ ِ‬
‫ﻻء ﺗﻳﺎر آھن‪ Ironically .‬ھﻲ اھوﺋﻲ ﻣﮫﻳﻧو ھو ﺟﻧﮫن ۾ ﮔذرﻳل ﺳﺎل ﭘﺮدﻳپ‬
‫۽ ھﺮ ﺳﮫوﻟت ڏﻳڻ ِ‬
‫ڪﻣﭘﻧﻲء وارن ﮐﻲ ﻣﻧﭤون ﭘﺋﻲ ڪﻳون ﺗﻪ ﻧوڪﺮي ﭜﻠﻲ ﻧﻪ ڏﻳو ﭘﺮ اﻧٽﺮوﻳو وﭠﻲ ﻣﻧﮫﻧﺟو ﭜﺎڙو ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫ﺳﺟﺎﻳو ڪﺮﻳو‪.‬‬
‫ھﻲء ﺗﻪ ﭤﻲ ﺑﻠڪل ﻣﺎﺿﻲ ﻗﺮﻳب ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﭘﺮ آﺋون ﮔذرﻳل ﭼﺎﻟﻳﮫﻪ ﺳﺎﻟن ﮐﺎن ﭘﻧﮫﻧﺟن ﻣﺎﺋٽن ۽‬
‫َ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ۽‬
‫دوﺳﺗن ۽ ﺑﻌد ۾ اﻧﮫن ﺟﻲ اوﻻد ۽ ﻣﺧﺗﻠف ﻣﻠڪن ۾ ﭘڙھﺎﺋڻ دوران ﭘﻧﮫﻧﺟن ﺷﺎﮔﺮدن ﮐﻲ‬
‫ِ‬
‫راﻣﭼﻧد ﺟﻲ ﻣﺣﻧت ۽ ﺟدوﺟﮫد ﺟﺎ ﻣﺛﺎل ڏﻳﻧدو آﻳو آھﻳﺎن‪ .‬ڪﺋڊٽ ڪﺎﻟﻳﺞ ﭘﻳٽﺎرو ۾ ﭘڙھڻ دوران‬
‫اﺳﺎن راﻧدﻳن ۽ ﭘﻲ ٽﻲ ﭘﺮﻳڊ ﮐﺎن ﭘﻳﺎ ﭜﭴﻧدا ھﺋﺎﺳﻳن ﭘﺮ ھﻲ ھﻣﻳﺷﻪ ﭜﺮﭘور ﺣﺻو وﭠﻧدا ھﺋﺎ‪ .‬وﻳﻧدي‬
‫ﺑﺎڪﺳﻧگ ۾ ﺑﻪ‪ .‬ھﻧن ﺟو واﻟد ﺻﺎﺣب ﻧﺎراﺋڻ داس اوڏ ﮐﻳن ھﻣﻳﺷﻪ اھﺎ ﻧﺻﻳﺣت ڪﻧدو ھو ﺗﻪ ھڪ‬
‫ﻻء راﻧدﻳون‬
‫ﻻء ﺻﺣت ﻣﻧد ﺟﺳم ﺑﻪ ﺿﺮوري آھﻲ ۽ ﺟﺳم ﮐﻲ ﺻﺣﻳﺢ رﮐڻ ِ‬
‫ﺻﺣﺗﻣﻧد ﻣﺎﺋﻳﻧڊ ِ‬
‫روﻧدﻳون ۽ ﺟﺳﻣﺎﻧﻲ ﭼﺮﭘﺮ ﺑﻳﺣد ﺿﺮوري آھﻲ‪.‬‬
‫‪ NED‬ﻳﺎ ‪ BE‬ڪﺮڻ دوران ھﻲ ﭔﺋﻲ ﭜﺎﺋﺮ ﻣﻳﭠﺎرام ھﺎﺳٽل ۾ رھﻧدا ھﺋﺎ ﺟﺗﻲ ﺳﺎل ﮐن اﻧﮫن ﺋﻲ‬
‫ڏﻳﻧﮫن ۾ ﻣﻧﮫﻧﺟو ﺑﻪ رھڻ ﭤﻳو‪ .‬ﭘﻳٽﺎرو ﺟﺎ ﭔﻳﺎ ﺑﻪ دوﺳت ۽ ڪﻼس ﻣﻳٽ ‪ BE‬ڪﺮي رھﻳﺎ ھﺋﺎ ۽ ان‬
‫زﻧدﮔﻲء ۾ ھﺮ ڪو ﮀڙواڳ ﭤﻲ‬
‫ﺳﺧﺗﻲء ﻣﺎن ﻧڪﺮڻ ﺑﻌد ﺷﮫﺮ ﺟﻲ‬
‫ھﺎﺳٽل ۾ رھﻳﺎ ﭤﻲ‪ ،‬ﭘﻳٽﺎرو ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫وﻳو ھو‪ .‬وﻳﻧدي اھﻲ ﮀوڪﺮا ﭘڻ ﺟﻳڪﻲ ﺳﻧڌ ﺟﻲ ﭔﻳن ڪﺎﻟﻳﺟن ﻣﺎن اﻧٽﺮ ڪﺮي ھﺗﻲ ﭘﮫﺗﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﭘﺮ‬
‫ﭘﻲء ڊﭘٽﻲ ڪﻣﺷﻧﺮ ھو ﺟﻳڪﺎ‬
‫ﻣون ڏﭠو ﺗﻪ ھﻲ اوڏ ﭜﺎﺋﺮ ﺋﻲ ﺳﺧت ڊﺳﻳﭘﻠﻳن ۾ رھﻳﺎ ﭤﻲ‪ .‬ﺳﻧدن‬
‫ُ‬
‫ﭘوﺳٽ ‪1964_65‬ع وارن ﺳﺎﻟن ۾ وڏي ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺳﻣﺟﮫﻲ وﺋﻲ ﭤﻲ‪ ،‬ھﻧن وٽ ﭘﺋﺳو ﺑﻪ ﺟﺎم ھو ﺟو‬
‫راء طﺮﻓﺎن ﺑﻪ ﻣﻠﻳو ﭤﻲ‬
‫ﮐﻳن ﻧﻪ ﻓﻘط‬
‫ُ‬
‫راء ۽ ﺣﺷﻣت ِ‬
‫ﭘﻲء وٽﺎن ﭘﺮ ﺳﻧدن ﭔن وڏن ﭜﺎﺋﺮن‪ ،‬ﮔﻼءب ِ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ۽ راﻣﭼﻧد وارن ﻧﻪ ﻓﺿول ﺧﺮﭼﻲ‬
‫ﺟﻳڪﻲ ان وﻗت اﺋﻳن ڊاڪٽﺮ ۽ اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ ﭤﻲ ﭼڪﺎ ھﺋﺎ ﭘﺮ‬
‫ِ‬
‫ڪﺋﻲ ﭤﻲ ۽ ﻧﻪ اﺟﺎﻳو ﮔﮫﻣﻲ ﭰﺮي وﻗت ﺑﺮﺑﺎد ڪﻳو ﭤﻲ‪ .‬ھﻧن ھﺮ وﻗت ﮐﺎڌي ﭘﻳﺗﻲ ﺗﻲ ڪﻧٽﺮول‬
‫رﮐﻳو ۽ ‪ Over eating‬ﺑدران ﭤورو ﺑک ﺗﻲ رھڻ ﮐﻲ ﺗﺮﺟﻳﺢ ڏﻧﻲ ﭤﻲ‪” .‬طوطو ﺑﻪ ﺗڏھن ﭤو ﻳﺎد‬
‫ڪﺮي ﺟڏھن ھن ﮐﻲ ﺑک ﺗﻲ رﮐﻳو وﭸﻲ ﭤو ۽ ﻓﺟﺮ ﻣﮫل ﻳﺎد ڪﺮاﻳو ﭤو وﭸﻳس‪ “.‬ھو ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ واﻟد‬
‫ڪﺮﺳﻲء‬
‫ﻳﺎ وڏن ﭜﺎﺋﺮن طﺮﻓﺎن ﭔڌاﻳل ﻧﺻﻳﺣﺗون اﺳﺎن ﮐﻲ ﺑﻪ ﭔڌاﺋﻳﻧدا ھﺋﺎ‪ .‬ﭘڙھڻ وﻗت ھو ﮐٽ ﻳﺎ‬
‫َ‬
‫ﺗﻲ وﻳﮫﻲ ﭘڙھڻ ﺑدران ﮐٽ اُﭜﻲ ڪﺮي ﭘٽ ﺗﻲ ﺗڏو وﮀﺎﺋﻲ ﭘڙھﻧدا ھﺋﺎ ﺟﻳﺋن ﻧﻧڊ ﻳﺎ ِﮔڏاﭨﻲ ﻧﻪ ﭤﺋﻲ‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪11‬‬

‫ﻻء ﺑﻪ رھﻳو‪ .‬راﻣﭼﻧد ﺟڏھن ﭤﺎﺋﻠﻳﻧڊ ۾ وڌﻳڪ‬
‫ﻻء ﺳﻧدن اھو اﺻول اﮘﺗﻲ ِ‬
‫اﻣﺗﺣﺎﻧن ۾ ﺳﭠﺎ ﻧﻣﺑﺮ ﮐﭨڻ ِ‬
‫ﺗﻌﻠﻳم ﺣﺎﺻل ڪﺮي رھﻳو ھو ﺗﻪ اﻧﮫن ڏﻳﻧﮫن ۾ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﻧوڪﺮي ﺟﻧﮫن ﺟﮫﺎز ﺗﻲ ھﺋﻲ اھو ﺟﮫﺎز‬
‫واﭘﺳﻲء ﺗﻲ ﻣوٽڻ وﻗت ھﻔﺗو ﭔﻪ ﺑﺋﻧڪﺎڪ ۾ ﺿﺮور ﺗﺮﺳﻧدو ھو ۽ راﻣﭼﻧد وٽ‬
‫ﺟﺎﭘﺎن ڏي وﻳﻧدي ﻳﺎ‬
‫َ‬
‫ﭘﮫﭼڻ وﻗت ھو اﺗﻲ ﺑﻪ ﭴڻ ﻣﻳﭠﺎرام ھﺎﺳٽل ۾ رھﻳو ﭤﻲ‪ .‬ﻋﻣﺎرت ﮐﭨﻲ اھڙي ﻧﻪ ھﺋﻲ ﭘﺮ ﻣﺎﺣول‬
‫ﺿﺮور ھو‪ ،‬ﭼوڌاري ٽڙﻳل ﭘﮐڙﻳل ڪﺗﺎب ۽ اﻧﮫن ﺟﻲ وچ ۾ ھﺮ وﻗت ﻣوﺟود ﭘﺎڻ‪ .‬ﭔﺎھﺮ ﺑﺋﻧڪﺎڪ‬
‫ﺟﻲ دﻧﻳﺎ ۾ ڪﮫڙﻳون روﻧﻘون ﻟﮘﻳون ﭘﻳون آھن اﻧﮫن ﺳﺎن ھن ﺟو ﭴڻ ﺗﻪ ڪو واﺳطو ﺋﻲ ﻧﻪ ھو‪،‬‬
‫ﻧﻧڍﭘڻ ۾ ﺗﻌﻠﻳم دوران ﺳﺧت‪ ،‬زﻧدﮔﻲ ﮔذارڻ ﺑﻌد ھن ﮐﻲ ﺟڏھن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺧﺎص ﺳﺑﺟﻳڪٽ )ﺷﺎﻳد‬
‫‪ (Soil Engineering‬ﻣطﺎﺑق ﻧﻳﭘﺎل‪ ،‬اﻧڊﻳﺎ ۽ ڏور اوﭜﺮ ﺟﻲ ﻣﻠڪن ﺟﻲ ﺑﻳﺎﺑﺎﻧن‪ ،‬رڻ‪ ،‬ﭘٽن ۽ ﺟﺎﺑﻠو‬
‫ﻋﻼﺋﻘن ۾ ﭘﺮﻳڪٽﻳڪل ڪم ڪﺮڻ ﺟﻲ ﻧوڪﺮي ڪﺮﭨﻲ ﭘﻳﺋﻲ ﺗﻪ ﺑﻪ ھن ﺧوش ﮔذارﻳو ﭤﻲ ۽‬
‫ﺑﮫﺗﺮﻳن ‪ Results‬ﻣﮫﻳﺎ ڪﻳون ﭤﻲ‪.‬‬
‫ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺷﺎدي ﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ھﻠڻ ﺟون ﺧﺑﺮون ﭔڌي راﻣﭼﻧد ﮐﻲ ﺑﻪ ﺧوﺷﻲ ﭤﻲ ۽ ﺳﺎﭨس ﮔڏ ﺳﻧدس‬
‫ﭘٽ ﺑﻪ ‪ email‬ذرﻳﻌﻲ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ھﻣٿ اﻓﺰاﺋﻲ ڪﺋﻲ ﺗﻪ اﻧڪل ﺿﺮور ھﻠﺟو‪ .‬دراﺻل ﺳﻧدن اوڏو‬
‫ﻻء ﺗﻳﺎر ﭤﻳﺎ‬
‫َ‬
‫ﻓﺋﻣﻠﻲء ﺟﻲ ﭼﺎﻟﻳﮫﺎرو ﮐن ﻣﺎﭨﮫن ﮐﺎن ﻋﻼوه ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﺳﻧدن دوﺳت ﻓﺋﻣﻠﻳن ﺳﺎن ھﻠڻ ِ‬
‫ﭘﺮ آھﺳﺗﻲ آھﺳﺗﻲ ڪم ڪﺎرﻳن ڪﺮي ھﺮ ڪو ﭘﻧﮫﻧﺟو ﭘﺮوﮔﺮام ڪﻳﻧﺳل ڪﻧدو وﻳو‪ .‬وﻳﻧدي‬
‫ﺑﻳﻣﺎريء ڪﺮي آﺧﺮي وﻗت ﺗﻲ ھﻠڻ ﺟو ارادو ﻻھﻲ ﮀڏﻳو ۽ ﺟڏھن‬
‫ﻣﺎء ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ زال ﺑﻪ ُ‬
‫ﻻء اﺳﻼم آﺑﺎد ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ھڪ دوﺳت ﮐﻲ ﭘﺎﺳﭘورٽ ﻣوڪﻠﻳﺎ ﺗﻪ اوڏن ﺟﻲ‬
‫ﻧوﻟﺮاء اوڏ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ وﻳﺰا ِ‬
‫ِ‬
‫ﭘﺎﺳﭘورٽن ۾ ‪ Outsider‬ﻓﻘط آﺋون ھوس‪ .‬اﻳﺗﺮي ﻗدر ﺟو ﻧول ﺟﻲ دوﺳت ﻣﻧﮫﻧﺟو ﭘﺎﺳﭘورٽ ﮐﻳس‬
‫ﻏﻠطﻲء ۾ ﻣوڪﻠﻳو آھﻲ‪.‬‬
‫ﻣﻠﺗﺎن واﭘس ڪﻳو ﺗﻪ ھﻲ ﺷﺎﻳد ﺗوھﺎن ڪﻧﮫن ڌارﺋﻳن ﺟو‬
‫َ‬
‫”ﭜﺎﺋﻲ اﺋﻳن ﺗﻪ ﻧﻪ ڪﺮ‪ ،‬ان ﮐﻲ اﺳﺎن ﺟو ﻣﺎﺋٽ ﺋﻲ ﺳﻣﺟﮫﻪ ۽ ﭘﮫﺮﻳن ان ﺗﻲ وﻳﺰا ﻟﮘڻ ﮐﺗﻲ‬
‫ﭤﻲ‪ “.‬ﻧول ھن ﮐﻲ ﻣﻧﮫﻧﺟو ﭘﺎﺳﭘورٽ اﺳﻼم آﺑﺎد واﭘس ﻣوڪﻠﻳﻧدي ﻟﮐﻳو‪.‬‬
‫”ﻧول اھو ﺗﻪ ﻣﺳﺋﻠو ﭤﻲ ﭘﻳو“ ﻣون ﮐﻲ ﺟڏھن ﺧﺑﺮ ﭘﺋﻲ ﺗﻪ ﻣون ﻧول ﮐﻲ ﻣﻠﺗﺎن ﻓون ڪﻳو‪” .‬ﭔﻳن‬
‫ﮐﻲ ﺗﻪ ﮔﺮوپ ﺟﻲ ﺻورت ۾ ﻣﻠﻲ وﺋﻲ ھﺎڻ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ اڪﻳﻠﻲ ﺟﻲ ﺣﺎﻟت ۾ اﻧڊﻳﺎ ﺟو ﺳﻔﺎرﺗﺧﺎﻧو‬
‫اﻧڪﺎر ﻧﻪ ڪﺮي‪“.‬‬
‫”ﺗوھﺎن ﻓڪﺮ ﺋﻲ ﻧﻪ ڪﺮﻳو‪ ،‬ﺗوھﺎن ﺟﻲ ﭘﺎﺳﭘورٽ ﺗﻲ ﭘﻧﺟن ﺳﺎﻟن ﺟﻲ آﻣﺮﻳڪﺎ‪ ،‬ڪﺋﻧﺎڊا ۽‬
‫ﺟﺎﭘﺎن ﺟﻲ ‪ Multiple‬وﻳﺰا ڏﺳﻲ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ وﻳﺰا ﺟو ﻳڪدم ﭠﭘو ھﭨﻲ ﮀڏﻳﻧدا‪ “.‬ﻧول دﻟداري ڏﻧﻲ‬
‫ﻻء ﺑﻠڪل ﺗﻳﺎر ﭤﻲ وﻳو ھوس ۽ اﻧڊﻳﺎ ﮔﮫﻣڻ ۽ ﺳﻔﺮ ﻧﺎﻣو ﻟﮐڻ‬
‫ﺟو آﺋون ھﺎڻ ذھﻧﻲ طﺮح اﻧڊﻳﺎ ھﻠڻ ِ‬
‫ﻻء ھﻲ ﺳﭠو ﻣوﻗﻌو ھو‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ﺟﮫڙي ﻣﻠڪ ۾ اڪﻳﻠو وﭸڻ ﮐﺎن ﻣون ﺑﻪ ڪﺗﺮاﻳو ﭤﻲ ۽ ھﻳﻧﺋﺮ‬
‫ِ‬
‫ﮔﺮوپ ۾ ھﻠڻ ﭤﻲ رھﻳو ھو ﺟﻳڪو ﮔﺮوپ ھڪ ڌارﻳن ﺟو ﻧﻪ ﭘﺮ ﭘﻧﮫﻧﺟن ﺟو ﺋﻲ ھو‪ .‬ﺟﻧﮫن ﺟو‬
‫ھڪ ھڪ ﭜﺎﺗﻲ ﻣون اﮘﻳﺎن ﻧﻧڍو ﭤﻲ وڏو ﭤﻳو ھو‪ .‬اﻧﮫن ﺟون ﺷﺎدﻳون ﭤﻳون ۽ اﻧﮫن ﺟﺎ ﭔﺎر وڏا ﭤﻳﺎ‪،‬‬
‫ﭘڙھﻳﺎ ۽ ھﺎڻ اھﻲ ﺑﻪ ﭘﻳﺎ ﺷﺎدﻳون ڪن‪ .‬۽ ﭔﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺗﻪ ھﻧن ﺟو ھﻧدو ﻣذھب ﺳﺎن واﺳطو ھﺟڻ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪12‬‬

‫وﻳﺟﮫڙاﺋﻲء ﮐﺎن‬
‫ڪﺮي ﻣون ﮐﻲ ڪﻳﺗﺮﻳن ﺋﻲ ھﻧڌن ﺟﻲ رﻳﺗن رﺳﻣن‪ ،‬ﻋﻘﻳدن ۽ ﻋﺑﺎدت ﮔﺎھن ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﻧﺎاﻧﺻﺎﻓﻲء ﺟﻲ ‪ Chance‬ﮔﮫٽ رھﻧدي‪ ،‬۽ ھن ﻋﻣﺮ ۾ ﺟڏھن رﻳل‬
‫ﺧﺑﺮ ﭘﺋﺟﻲ ﺳﮔﮫﻧدي ۽ ﻟﮐڻ وﻗت‬
‫َ‬
‫ﮔﺎڏﻳن‪ ،‬ﺑﺳﻳن وﻏﻳﺮه ۾ ﺳﺎﻣﺎن ﭼﺎڙھڻ ۽ ﻻھڻ ۾ اھﺎ ﭰڙﺗﻲ ﻧﻪ رھﻲ آھﻲ اﺗﻲ ﻧول وارن ﺟﺎ ﻧﻧڍا ﭜﺎﺋﺮ‬
‫۽ اﻧﮫن ﺟو ﻧوﺟوان اوﻻد ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣدد ڪﻧدو ۽ واﻗﻌﻲ ھﻧن ﺳﭜﻧﻲ ﻣﻧﮫﻧﺟو ھﺮ وﻗت ﺧﻳﺎل ڪﻳو‬
‫ﭤﻲ‪ .‬ﺳﺎﻣﺎن ﮐﭨﺎﺋڻ ۾ ﺗﻪ ﮀﺎ ھوٽﻠن ۾ رھﺎﺋش دوران ﻳﺎ ﭘڪﻧڪ ۽ ﺷﺎدﻳن ﺟﻲ دﻋوﺗن ۾ ﻣون ﮐﻲ اﭤﭨو‬
‫ﻧﭤﻲ ﭘﻳو‪ ،‬ھﺮ ھڪ ﻣون ﮐﺎن اﭼﻲ ﭘﮀﻳو ﭤﻲ ﺗﻪ ڪﺟﮫﻪ ﮐﭘﻲ ﺗﻪ ھو ﮐﭨﻲ اﭼن‪ .‬ﻳﺎ ﻣون ﮐﻲ اڪﻳﻠو‬
‫ڪﻣﺮي ۾ وﻳﭠل ڏﺳﻲ اﭼﻳو ڪﭼﮫﺮي ڪن ۽ ﭘﮀن ﺗﻪ اﻧڪل ﺑور ﺗﻪ ﻧﻪ ﭘﻳﺎ ﭤﻳو‪ .‬اﻳﺗﺮي ﻗدر ﺟو ﻣون‬
‫ﮐﻲ ﭔﻪ ٽﻲ دﻓﻌﺎ ﻧول ﮐﻲ داﻧﮫن ڏﻳﭨﻲ ﭘﺋﻲ ﺗﻪ ﻳﺎر ھﻲ ﺗﻧﮫﻧﺟﺎ ﻣﺎﺋٽ ﻣون ﭘﺎران اﺟﺎﻳو ﭤﺎ ﭘﺮﻳﺷﺎن ﭤﻳن‪،‬‬
‫ﭔڌاء ﺗﻪ آﺋون ﮔﮫﺮ ۾ ﺑﻪ ھڪ ھﻧڌ اڪﻳﻠو وﻳﭠو ﻟﮐﻧدو ﭘڙھﻧدو آھﻳﺎن ۽ ﻣون ﮐﻲ ﻧﻪ ﮐﺎڌي‬
‫ﺗون ﮐﻳن ِ‬
‫ڪﭼﮫﺮيء ﺟو‪.‬‬
‫ﭘﻳﺗﻲ ﺟو ﺷوق آھﻲ ۽ ﻧﻪ‬
‫َ‬
‫ﭘوء ﺟون ﮘﺎﻟﮫﻳون ﺑﺎﻗﻲ وﻳﺰا دوران ﻣون ﮐﻲ ﺗﻪ اﺋﻳن ﭤﻲ ﻟﮘو ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ‬
‫ﺑﮫﺮھﺎل اھﻲ ﺗﻪ ﭤﻳون ِ‬
‫ﺟﻲ ﺳﺮزﻣﻳن ﺗﻲ ﺧﺑﺮ ﻧﺎھﻲ ﭘﻳﺮ رﮐڻ ﻧﺻﻳب ﺑﻪ ﭤﻳﻧدو ﻳﺎ ﻧﻪ‪ .‬وﻳﺰا ﻟﮘﻲ آﺋﻲ ﺗﻪ ﺧﺑﺮ ﭘﺋﻲ ﺗﻪ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫ﺑﺎء‬
‫ﺑﺎء ﺑس وﻳﻧدس ﻳﺎ ِ‬
‫ﺋﻲ ﻓﺎرم ﺗﻲ ﺳﻔﺮ ڪﺮڻ ﺟﻲ طﺮﻳﻘﻲ ﺟو ﭠﭘو ﻟﮘڻ وﺳﺮي وﻳو آھﻲ ﺗﻪ آﻳﺎ ِ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﮐﻲ اﻧڊﻳن ﺳﻔﺎرﺗﺧﺎﻧﻲ ۾ ﺟﻣﻊ ڪﺮاﺋﭨو‬
‫اﻳﺋﺮ‪ .‬ﺳو ھڪ دﻓﻌو وري ﻣﻧﮫﻧﺟو ﭘﺎﺳﭘورٽ ۽ ﻓﺎرم‬
‫ِ‬
‫ﭘﻳو ﺟﻳﺋن ‪ By Bus‬ﺟو ﭠﭘو ھﭨﻲ ڏﻳن‪ .‬ﻣون ﺑس ۾ ﮔﮫﭨن ﺳﺎن وﭸڻ ﭼﺎھﻳو ﭤﻲ ﺟﻳﺋن آﺋون ﮐﭨﻲ ﭔﻳن‬
‫ﺳﺎن ڪﭼﮫﺮي ﻧﻪ ڪﺮﻳﺎن ﭘﺮ ﭔﻳن ﺟو ﮘﺎﻟﮫﻳون ۽ ﭼﺮﭼﺎ ﭜوڳ ﭔڌﻧدو ھﻼن ۽ ﭔﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺗﻪ ﻻھور ﮐﺎن‬
‫دھﻠﻲء ﺗﺎﺋﻳن دﻧﻳﺎ ﺟﻲ ﻣﺷﮫور ۽ ﭘﺮاﭨﻲ روڊ ‪ Grand Trunk Road‬ﺗﺎن ﺑس ۾‬
‫اﻣﺮﺗﺳﺮ ۽ اﮘﺗﻲ‬
‫َ‬
‫ھﻠﭨو ھو‪ .‬ھن ﺗﺎرﻳﺧﻲ روڊ ﺑﺎﺑت ڪﺟﮫﻪ ﺳٽون اﮘﻳﺎن ھﻠﻲ ڪﭤﻲ ﻟﮐﺎن ﭤو‪.‬‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ڌرﺗﻲ ﺗﻲ ﭘﻳﺮ رﮐڻ ﺟﻲ اﻣﻳد وﻳﺗﺮ ﮔﮫٽ ان وﻗت ﺑﻪ ﭤﻲ وﺋﻲ ﺟڏھن ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟو‬
‫ﺑﺎرڊر ٽﭘڻ ﮐﺎن اڳ اﺳﺎن ﺟو اﻣﻳﮔﺮﻳﺷن ۽ ڪﺳٽم وارن ﺳﺎن واﺳطو ﭘﻳو‪ .‬اﻳﺋﺮﭘورٽ ﺗﻲ ﺗﻪ‬
‫ڪﻼڪ اﻧدر ﭔﻪ ٽﻲ اڏاﻣون اﭼﻳو وﭸن ۽ ھﺮ اڏام ﻣﺎن ﭔﻪ ٽﻲ ﺳؤ ﻣﺎﭨﮫو ﻟﮫن ﭤﺎ‪ .‬روزاﻧو اﻳﺗﺮن‬
‫ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ اﺗﻲ ﺑﻳﭠل اﻣﻳﮔﺮﻳﺷن ۽ ڪﺳٽم وارا آرام ﺳﺎن ﻣﻧﮫن ڏﻳو وﭸن ۽ ھﻳڏاﻧﮫن ﻻھور ڏي‬
‫ﺳﭴﻲ ڏﻳﻧﮫن ۾ ھڪ ﺑس ﭤﻲ ﻟﻧﮔﮫﻲ ﺟﻧﮫن ۾ وڌ ۾ وڌ ﭘﻧﺟﺎھﻪ ﻣﺎﭨﮫو ڪﻲ ﻣس ﭤﺎ ﭤﻳن ﭘﺮ اﺳﺎن ﮐﻲ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء‬
‫ﮀﺎ ﺗﻪ ڪﺳٽم ۽ اﻣﻳﮔﺮﻳﺷن وارن ﺗﻧگ ڪﻳو‪ .‬ﺳﭴو ڏﻳﻧﮫن ۽ رات ٽﺮﻳن ۾ ﺳﻔﺮ ڪﺮي‬
‫َ‬
‫ﮐﺎن ﻻھور رات ﺟو ھڪ ﺑﺟﻲ ﭘﮫﺗﺎ ھﺋﺎﺳﻳن ۽ ﭘورن ٽن ڪﻼڪن ﺑﻌد )ﻳﻌﻧﻲ ﺻﺑﺢ ﺟو ﭼﺋﻳن‬
‫ﻻء آﻳﺎ ھﺋﺎﺳﻳن ﺟﺗﺎن ﭘوري ﮀﮫﻳن ﺑﺟﻲ ﺑس‬
‫ﺑﺟﻲ( ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ٽورزم ڊﭘﺎرٽﻣﻳﻧٽ ﺟﻲ آﻓﻳس ۾ ﺑس ِ‬
‫رواﻧﻲ ﭤﺋﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﭘورا ﭔﻪ ڪﻼڪ اﺗﻲ ﺟو ﻣﻧﺟﮫﻳل ﻋﻣﻠو ﺧﺑﺮ ﻧﺎھﻲ ﭘوﻟﻳس ﮐﺎﺗﻲ طﺮﻓﺎن ھو ﻳﺎ‬
‫ٽوﺋﺮزم ڊﭘﺎرٽﻣﻳﻧٽ طﺮﻓﺎن‪ .‬ڪڏھن ﺑﺋﮔون ﺗورﻳﻧدا رھﻳﺎ ﺗﻪ ڪڏھن ﺑﺋﮔون ﮐوﻟﺮاﺋﻳﻧدا رھﻳﺎ‪.‬‬
‫اﭤﺎﻧو اﻧﮫن ﻣﺎن ﺑﻳٽﺮي ﺳﻳل ڪڍي ﺟﻣﻊ ڪﺮاﻳو‪...‬‬
‫”ﺑﺋﮔن ۾ ﻳﺎ ھﭤن ۾ ﺟﻳڪﻲ ڪﺋﻣﻳﺮاﺋون‬
‫َ‬
‫ﺳﺎﻣﺎن ﺟﻲ ھﺮ ﺑﻳگ ﺗﻲ ‪ Tag‬ﻟﮘﺎﺋﻲ اﺋڊرﻳس ﻟﮐو‪ ...‬ﺳﺎﻣﺎن ھن ڪﻧڊ ۾ ڪﺮي رﮐو ھﺎڻ ھن ڪﻧڊ ۾‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪13‬‬

‫رﮐو‪ ..‬ﺳﺎﻣﺎن ﻣﺎن ڪوﺑﻪ ﻧﻧگ ھٿ ۾ ﻧﻪ ﮐﭨو‪ ...‬ﮐﻳن ﺋﻲ ﺳﻣﺟﮫﻪ ۾ ﻧﻪ ﭘﺋﻲ آﻳو ﺗﻪ ھو ﮀﺎ ﭼﺎھﻳن ﭤﺎ‪...‬‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل اھو ﺗﻪ ﺻﺎف ظﺎھﺮ ھو ﺗﻪ ھﻧن ﮐﻲ ڪﺟﮫﻪ ﺧﺮﭼﻲ ﮐﭘﻲ ﺟﻳڪﺎ اﺳﺎن ﻧﭤﻲ ڏﻳڻ ﭼﺎھﻲ‪.‬‬
‫آﺧﺮ اﺳﺎن ﻣﺎن ڪن ھﻣﺮاھن ھﻧن ﮐﻲ ﭼﻳو ﺗﻪ ”ھﻲ ﺳڀ ﭴﭷ ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو آھن ۽ ﺗوھﺎن ﺟﻲ ﭘﻧﺟﺎب‬
‫ﺟﻲ اﻧڪم ٽﺋڪس ڪﻣﺷﻧﺮ ﺟﺎ ﭜﺎﺋﺮ ﭜﻳﭨو ۽ اﻧﮫن ﺟﺎ ﭔﺎر آھن‪ “.‬ان ﺑﻌد ﺧﺑﺮ ﻧﺎھﻲ ان دڙڪﻲ‬
‫ڪﺮي ﻳﺎ ﺷﺎﻳد ان ڪﺮي ﺑﻪ ﺗﻪ ﮀﮫﻪ ﭤﻲ وﻳﺎ ھﺋﺎ ۽ ﺑس ﮐﻲ ھﺮ ﺻورت ۾ ﻻھور ﮀڏﭨو ھو‪ ،‬ﺳو‬
‫اﺳﺎن ﺟو ﺳﺎﻣﺎن ﺟﻠدي ﺟﻠدي ﺑس ۾ رﮐﺎﻳو وﻳو‪ .‬ﺑﺎﻗﻲ ھﻧن ﭔﻪ ڪﻼڪ اﺳﺎن ﮐﻲ ﺟﻳڪو اﺟﺎﻳو‬
‫ڊوڙاﻳو ۽ اﮘﻳﺎن واﮔﮫﺎ ﺑﺎرڊر وٽ ﺟﻳڪو اﺳﺎن ﺟو ﺗﻳل ڪڍﻳو ان اﺳﺎن ﮐﻲ ﭘوﻳﺎن ﭘﻳﺮ ڪﺮڻ ﺗﻲ‬
‫ﻣﺟﺑور ڪﺮي ﮀڏﻳو‪.‬‬
‫واﮔﮫﺎ ڪﺳٽم وارن ﮐﻲ ﭼﻳوﺳﻳن ﺗﻪ ﺑﻳﮔن ﺟﻲ ﭼﻳڪﻧگ ﺗﻪ وﻳﮫﻪ ﻣﻧٽ ﮐن اڳ ﻻھور ۾ ﭤﻲ وﺋﻲ‬
‫وري ﮀوﭤﺎ ﮐوﻟﻳو؟‬
‫”اھﺎ ﺳﻳڪورٽﻲ ﺧﺎطﺮ ﭘوﻟﻳس ڪﺋﻲ‪ “.‬ھﻧن وراﭨﻳو ”۽ ھﺎڻ اﺳﺎن ڪﺳٽم ﺟﻲ ﺧﻳﺎل ﮐﺎن‬
‫ﭼﻳڪ ڪﻧداﺳﻳن‪“.‬‬
‫اﻧﮫﻲء دوران ھﻧن ﺟو ﻧﻧڍو ﻋﻣﻠو )ﺳﭘﺎھﻲ( اﺳﺎن ﮐﻲ ﻓﻲ ﭘﺎﺳﭘورٽ ھﺰار روﭘﻳﻪ ﺳﻧدن‬
‫َ‬
‫آﻓﻳﺳﺮن ﮐﻲ ﺧﺮﭼﻲ طور ڏﻳڻ ﺟﻲ ”ﺳﮫﭨﻲ ﺻﻼح“ ڏﻳﻧدو رھﻳو‪ .‬ﺟﻧﮫن ﺗﺎن ھﻧن ھڪ روﭘﻳو ﺑﻪ ﻟﮫڻ‬
‫ﻧﭤﻲ ﭼﺎھﻳو‪.‬‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺟﻲ ﻧﺎﭠﻲ ﺷﻣن ﻻل رڙﻳون‬
‫ﻻء ﭼﺎﻟﻳﮫن ﻣﺎﭨﮫن ﺟﺎ ﭼﺎﻟﻳﮫﻪ ھﺰار ڏﻳون‪“.‬‬
‫ِ‬
‫”آﺧﺮ ﮀﺎﺟﻲ ِ‬
‫ﺑﺎء اﻳﺋﺮ ھﻠﻳﺎ وﻳﺎ ھﺋﺎ‪ ،‬ﺷﻣن‬
‫ڪﺮي ﭼﻳو‪ .‬ﻧول ۽ ﭔﻳﺎ ڪﺟﮫﻪ ﮔﮫوٽ ﺳﺎن ﮔڏ ڪﺟﮫﻪ ڏﻳﻧﮫن اڳ اﻧڊﻳﺎ ِ‬
‫ﻧوﻟﺮاء اﻧﭼﺎرج ڪﻳو ھو‪،‬‬
‫ﻻء ھن ﮐﻲ‬
‫ِ‬
‫اﺳﺎن ﺟو ﻟﻳڊر ﭤﻲ ﭘﺋﻲ ھﻠﻳو ۽ ﻓﻲ اﻟﺣﺎل ﺧﺮچ ﭘﮐو ھﻼﺋڻ ِ‬
‫ﺷﻣن ﮐﻳن ﭼﻳو ﺗﻪ ” ﭜﻠﻲ ﺑﺋﮔون ﮐوﻟﻳو اﺳﺎن ﮐﻲ اﻋﺗﺮاض ڪوﻧﮫﻲ‪ “.‬ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ اﺳﺎن ﻧﭤﻲ ﭼﺎھﻳو‬
‫ﺗﻪ اﺟﺎﻳوﺑﺋﮔون ﮐوﻟﻳن ﺟو ﮐوﻟڻ ﺑﻌد اﻧﮫن ﮐﻲ ﺑﻧد ڪﺮڻ ﺟﻲ ﺗڪﻠﻳف ﭤﺋﻲ ﭤﻲ ﺑﺎﻗﻲ ﭔﻲ ڪﺎﺑﻪ اھڙي‬
‫ﺷﻲء ڪﺳٽم ڊﻳوٽﻲ ڏﻳڻ ﺟﮫڙي ﻧﻪ ھﺋﻲ‪ .‬اھﺎ ﮘﺎﻟﮫﻪ ھﻧن ﺑﻪ ﺳﻣﺟﮫﻲ ﭤﻲ ۽ اﺳﺎن ﺑﻪ‪ .‬۽ ھﻲ ڪﺳٽم‬
‫ِ‬
‫ﺟو ﻋﻣﻠو اﻳڏو ﺳﺳت ھو ﺟو ﮐﺎﻧﺋن ﺑﻪ اھو ﻧﭤﻲ ﭘﮘو ﺗﻪ ﮐﭨﻲ ﺑﺋﮔون ﮐوﻟﻳن‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ﻓﻲ اﻟﺣﺎل ان‬
‫ﮘﺎﻟﮫﻪ ﮐﻲ ﭘﺎﺳﻳﺮو رﮐﻲ ھﺎڻ اﺳﺎن ﮐﺎن ﻓﺎرﻳن ڪﺮﻧﺳﻲ ﭘﺳﺋن ﺟو ﭘﮀڻ ﻟﮘﺎ‪.‬‬
‫”ﺗوھﺎن ﮐﻲ ﻣﻌﻠوم ھﺟڻ ﮐﭘﻲ ﺗﻪ ھڪ ھﺰار روﭘﻳن ﮐﺎن ﻣﭤﻲ ﻧﭤﺎ ﮐﭨﻲ ﺳﮔﮫو‪ “.‬ڪﺳٽم ﺟﻲ‬
‫ھﻳﭠﻳن ﻋﻣﻠﻲ ﺑﺋﮔن اﮘﻳﺎن ﺑﻳﭠل ﻣﺮدن‪ ،‬ﻋورﺗن ۽ ﮀوڪﺮﻳن ﮐﻲ ﭼﻳو‪ .‬ﮐﻳن اھو ﻣﻌﻠوم ﭤﻲ ﭼڪو ھو‬
‫ﺗﻪ ھﻲ ھﻧدو ڌرم ﺟﺎ ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ )ﺷﺎﻳد دڪﺎﻧدار( اﻧڊﻳﺎ ﭘﻳﺎ وﭸن ﭘﺮ ھﻧن ﮐﻲ اھﺎ ﺧﺑﺮ ﻧﻪ ھﺋﻲ ﺗﻪ ھن‬
‫راء ﺟﮫﺮا رٽﺎﺋﺮڊ ﺳﺮﺟن‪ /‬ڊاڪٽﺮ ۽‬
‫۾ ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ﺑﺳﻧت ﺟﮫڙا ‪ 19‬ھﻳن ﮔﺮﻳڊ ﺟﺎ آﻓﻳﺳﺮ‪ ،‬ادا ﮔﻼب ِ‬
‫ﺳﻧدس ﭜﺎﺋﻳٽو ارﻳﮔﻳﺷن ﺟو اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ راﻧﺎ اوڏ ۽ ﭔﻳﺎ ڪﻳﺗﺮا ﻣﺮد‪ ،‬ﻋورﺗون ۽ وﻳﻧدي ﮀوڪﺮﻳون‬
‫ﻟﻳڪﭼﺮر‪ ،‬ٽﻳﭼﺮ‪ ،‬ڊاڪٽﺮ ۽ ﺳﺮڪﺎري آﻓﻳﺳﺮ آھن‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ان ﭘﺋﺳﻲ ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺗﻲ ﻣﺮدن ﮐﺎن‬
‫ﻻء‬
‫وڌﻳڪ اﮘﻳﺎن ﺑﻳﭠل ﻋورﺗن ڪﺳٽم ﺟﻲ ﺳﭘﺎھﻳن ﮐﻲ ﭼﻳو ﺗﻪ ”ﮀو؟ ﭜﺎﺋﻳٽﻲ ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﺷﺎديء ﺗﻲ ﻣﮫﻳﻧﻲ ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪14‬‬

‫ﭘﻳﺎ وﭸون ۽ ﭘﺎڻ ﺳﺎن ﻓﻘط ھﺰار روﭘﻳﺎ ﮐﭨﻲ ھﻠون؟ ڪﭤﻲ آھﻲ اھڙو ﺳﺧت ﻗﺎﻧون‪ ،‬اﺳﺎن ﮐﻲ‬
‫ڏﻳﮐﺎر؟“‬
‫اھو ﭔڌي ﺳﭘﺎھﻳن ۽ ﺳﺎﻣﮫون ڪﻧڊ ۾ ﭼﭘڙي ڪﺮي ڪﺮﺳﻳن ﺗﻲ وﻳﭠل آﻓﻳﺳﺮن ﮐﻲ ﻓﻲ اﻟﺣﺎل‬
‫ﻣﺎٺ ﻟﮘﻲ وﺋﻲ ﭘﺮ وري ﺑﻪ رﻳﻧﮔٽ ﺟﺎري رﮐﻳﺎﺋون‪ ،‬ھو ڪو ﭘڪو ﭘﮫﻪ ڪﺮي آﻳﺎ ھوﻧدا ﺗﻪ ڪﻧﮫن‬
‫طﺮﻳﻘﻲ ﺳﺎن وﻳﻧدڙ ﻣﺳﺎﻓﺮن ﻣﺎن ﺧﺮچ ﭘﺎﭨﻲ ڪڍﭨو آھﻲ ۽ ﭘڪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻳن ﺟوﻳن ﺳﺎن ﺑﻪ وﻋدو‬
‫ڪﺮي آﻳﺎ ھوﻧدا ﺗﻪ اڄ ﺷﺎﭘﻧگ ﺗﻲ ھﻠﺟو اﻧڊﻳﺎ وﻳﻧدڙ ﻣﺳﺎﻓﺮن ﮐﻲ ﭰﺮي اﻳﻧداﺳﻳن‪ .‬ﭘﺎﺳﻲ ﮐﺎن ﺑﻳﭠل‬
‫ﭘﻳٽﺎرو ﺟﻲ ﭘڙھﻳل دودي اوڏ ﻣون ﮐﻲ ﭼﻳو‪ :‬ﭜﺎﺋﻳﺟﺎن! ﻣوٽ ﺗﻪ ﻣوٽون ھﮫڙي ڪﺎ ﭔﻲ ذﻻﻟت‪ “.‬۽ ﺳﭻ‬
‫ﺗﻪ اھو ھو ﺗﻪ آﺋون ﺑﻪ ھﺎڻ ﭘڪو ﭘﮫﻪ ڪﺮي رھﻳو ھوس ﺟو ﺳﭴﻲ ﻋﻣﺮ ﺳﻔﺮ ڪﺮڻ دوران اھڙي‬
‫ﺑﮀڙاﺋﻲ ﻣون ﻧﻪ ڏﭠﻲ‪ .‬ﻣﭸﺎن ﭤو ﺗﻪ اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﻠڪ ﺟﻲ ﭘوﻟﻳس ۽ ڪﺳٽم ﭔﻳن ﻣﻠڪن ﺟﻲ ﭘوﻟﻳس ۽‬
‫ڪﺳٽم ﮐﺎن وڌﻳڪ ڪﺮﻳل آھﻲ ﭘﺮ ڪڏھن ﺑﻪ ڪﺮاﭼﻲ اﻳﺋﺮﭘورٽ ﻳﺎ ﺑﻧدرﮔﺎھﻪ ۾ اھڙا آﻓﻳﺳﺮ ﻳﺎ‬
‫ﺳﭘﺎھﻲ ﻧﻪ ڏﭠم ﺟﮫڙا ھن ﺑس ﺟﻲ ﻣﺳﺎﻓﺮن ﮐﻲ ﺗﻧگ ڪﺮڻ وارا ھﺗﻲ ﻻھور ۽ واﮔﮫﺎ ﺑﺎرڊر ﺗﻲ ڏﭠم‪.‬‬
‫۽ ھﺎڻ ﭰڏو ﺗﻪ ﭰڏو ﺋﻲ ﺳﮫﻲ‪ .‬دودي ۽ ﻣون ﺗﻣﺎﺷو ڏﺳﻧدڙ ڪﺳٽم آﻓﻳﺳﺮن ﮐﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟو ﺗﻌﺎرف‬
‫ﻓﺋﻣﻠﻲء ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو آھن ۽ ﻗﺎﻧوﻧﻲ‬
‫ھﻲء ھڪ ﭴﭷ آھﻲ ﺟﻧﮫن ۾ ﺳڀ ھڪ‬
‫ڪﺮاﺋﻲ ﭔڌاﻳوﺳﻳن ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫طﺮح اﺟﺎزت ﺳﺎن وﭸون ﭘﻳﺎ‪ ،‬ھﺮ ھڪ ﻣﺎﭨﮫو ھﺰار ھﺰار روﭘﻳﺎ ڪﮫڙي ﻗﺎﻧون ھﻳٺ ﺗوھﺎن ﮐﻲ‬
‫ﭜﺎء آھن ۽‬
‫ﭜﺎء اﺳﺎن ﺟﺎ ُ‬
‫ڏﺋﻲ‪ .‬اﺗﻲ ھﻧن ﭘﻧﮫﻧﺟو روﻳو ﺋﻲ ﺑدﻻﺋﻲ ﮀڏﻳو‪” .‬ڪﻣﺷﻧﺮ ﺻﺎﺣب ﺟﺎ ُ‬
‫ﻻء ﺗوھﺎن ﻣﺎن ھﺮ ھڪ ﺑﺎﻋث ﻋﺰت آھﻲ ڪﻳﺮ ﭤﺎ ﭘﺋﺳﺎ ﮔﮫﺮن؟‬
‫ڪﻣﺷﻧﺮ ﺻﺎﺣب ﺗﻪ ﮀﺎ اﺳﺎن ِ‬
‫اھﻲ وڏا ڪﻣﻳﭨﺎ آھن ﺳﭘﺎھﻲ‪ .‬ﻣﺗﺎن ڏﻧﺎ اﭤﺎﻧو‪ “...‬ھو ﭼوڻ ﻟﮘﺎ‪.‬‬
‫واھﻪ ﺳﺎﺋﻳن واه ۽ ھﻧن ڪﺳٽم ﺟﻲ ﺳﭘﺎھﻳن ھﻲ ﺟﻳڪو ڪﻼڪ ڏﻳڍ ﺳﻧدن اﮐﻳن اﮘﻳﺎن ۽‬
‫ﺳﻧدن آﺷﻳﺮوادن ﺳﺎن اﺳﺎن ﮐﻲ ﺑﻳﺰار ﭘﺋﻲ ڪﻳو اھﻲ ﭴڻ ﺳﻧدن ﺳﭘﺎھﻲ ﻧﻪ ﭘﺮ ﭔﻲ ڪﺎ ﻏﻳﺑﺎت‬
‫ھﺋﻲ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل اﺳﺎن ﺟﻲ ﺟﺎن ﮀٽﻲ ﺳﺎﻣﺎن ﭔﺋﻲ ﭘﺎﺳﻲ اﻧڊﻳﺎ ڏي ٽﭘﺎﻳو وﻳو ۽ ان ﺳﺎن ﮔڏ اﺳﺎن ﮐﻲ‬
‫ﭘڻ‪ .‬ﭘﺋﺳﻲ ڏﻳڻ ﺑﻧﺎ ﺟﺎن ﮀڏاﺋڻ ۾ اﺳﺎن ﺧوﺷﻲ ﻣﺣﺳوس ڪﺋﻲ‪ ،‬ﭘﺮ ﻓﻘط ﭼﻧد ﻣﻧٽ‪ .‬ﺧﺑﺮ ﭘﺋﻲ ﺗﻪ آﺧﺮ‬
‫ﭘوء اﺳﺎن‬
‫۾ اﻳﻧدڙ ھﻣﺮاھن ﮐﺎن ﻣڙﻳﺋﻲ ﻣﻧٿ ﻣﻳڙڪ ڪﺮي ﺳؤ روﭘﻳﺎ ﻓﻲ ﻣﺎﭨﮫو ورﺗﺎﺋون ﺟﻳڪﻲ ِ‬
‫ﭰوڙي ڪﺮي ﭘﺋﺳﺎ ڏﻳﻧدڙ ﮐﻲ ڏﻧﺎ ۽ ﺧوﺷﻲ ﭤﻲ ﺗﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻠڪ ﺟﻲ ﭴﺮن ﻣﺎن ﺟﺎن ﮀٽﻲ ۽ ھﺎڻ‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﮔﮫﻣڻ ﺟو آﺳﺮو ﭤﻳو‪.‬‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﭘﺎﺳﻲ واري ﻋﻣﺎرت ۾ اﻧڊﻳﺎ ﺣڪوﻣت ﺟﻲ ﭘوﻟﻳس ۽ ڪﺳٽم ﺟو ﻋﻣﻠو ھو‪ .‬ڪﻳﺗﺮا ﺗﻪ‬
‫ڏاڙھﻳن ﻣﺎن ﻟﮘو ﭘﺋﻲ ﺗﻪ ﺳک ھﺋﺎ‪ .‬ﺟﻳڪﻲ ﻣون واﻧﮔﺮ ھن ‪ Route‬ذرﻳﻌﻲ اﻧڊﻳﺎ وﻳﻧدا ھوﻧدا اھﻲ‬
‫ﭼﮜﻲ طﺮح ﻣﺣﺳوس ڪﺮي ﺳﮔﮫﻧدا ھوﻧدا ﺗﻪ اﺳﺎن ﺟﻲ ۽ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ڪن ادارن ۽ ﻣﺎﭨﮫن ۾ ڪﻳڏو‬
‫ﻻء ڪوﻟﺮن ۾ ﺑﻪ‬
‫وڏو ﻓﺮق آھﻲ‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ﭘﺎﺳﻲ واري ﻋﻣﺎرت ۾ ﺑﺎٿ روم ﺑﻪ ﺻﺎف ﺳﭤﺮا ھﺋﺎ ﺗﻪ ﭘﻳﺋڻ ِ‬
‫ﭤڌو ﭘﺎﭨﻲ ھو‪ .‬ﺟﻧﮫن ھﺎل ۾ اﺳﺎن ﮐﻲ اﻧﺗظﺎر ڪﺮﭨو ﭘﻳو ان ﺟﻲ اﻳﺋﺮڪﻧڊﻳﺷﻧﺮن ﺑﻪ ڪم ڪﻳو ﭘﺋﻲ‪.‬‬
‫اﻣﻳﮔﺮﻳﺷن وارو آﻓﻳﺳﺮ ﺳﭜﻧﻲ ﮐﺎن ﭘﺎﺳﭘورٽ وﭠﻲ ھڪ ھڪ ﺗﻲ ﭠﭘﺎ ھﭨﻲ ان ھﻣﺮاھﻪ ﮐﻲ ﺳڏ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪15‬‬

‫ﻻء ﭜﺮواري ڪﻣﺮي ۾ وﻳو ﭤﻲ‪ ،‬ﺟﺗﻲ ﭔﻪ‬
‫ﭘوء اھو ﻣﺳﺎﻓﺮ ڪﺳٽم ِ‬
‫ڪﺮي واﭘس ڪﺮي رھﻳو ھو ۽ ِ‬
‫ﭴﭨﺎ ڪﺳٽم آﻓﻳﺳﺮ ﺳﺎﻣﺎن ﭼﻳڪ ڪﺮي رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬اﻧﮫن ﺟﺎ ﺳﭘﺎھﻲ اﺳﺎن ﮐﻲ ‪ Harass‬ڪﺮڻ‬
‫ﺑدران ﭘﻧﮫﻧﺟن آﻓﻳﺳﺮن ﺳﺎن ﮔڏ ﺑﻳﭠﺎ ھﺋﺎ‪ ،‬ﺳک ۽ ﭘﻧﺟﺎﺑﻲ ھﻧدو ﻣﺰدورن اﺳﺎن ﺟﻲ ﭔڌاﺋڻ ﺗﻲ اﺳﺎن‬
‫ﺟون ﭘﻳﺗﻳون ڪﺳٽم وارن اﮘﻳﺎن رﮐﻳون ﭤﻲ ۽ ھﻧن ﭼﺎڪ ﺳﺎن ‪ Okay‬ڪﻳو ﭤﻲ‪ .‬ڪﻧﮫن ۾ ﺷڪ‬
‫ﻻء ﭼﻳو ﭤﻲ‪ .‬ﻣﭸﺎن ﭤو ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﭘوﻟﻳس ۽ ڪﺳٽم‬
‫ﻻء ھﻧن ﭘﻳﺗﻲ ﮐوﻟڻ ِ‬
‫ﭤﻲ ﭤﻳن ﺗﻪ اھو دور ڪﺮڻ ِ‬
‫ڪﻲ ﻓﺮﺷﺗﺎ ﻧﻪ آھن ھو ﺑﻪ ڪﭤﻲ ڪﭤﻲ ﭼﺎر ﭘﺋﺳﺎ رﺷوت ﺿﺮور وﭠﻧدا ھوﻧدا ﭘﺮ اﺋﻳن ﺳڪﭨن ۽‬
‫ﺟﮐﭨن اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن واﻧﮔﺮ ﻧﻪ ﺟن ﺟﻲ اﻓﻌﺎﻟن ﻣﺎن ﻟﮘو ﭤﻲ ﺗﻪ ﭴڻ اڄ آﺧﺮي ڏﻳﻧﮫن آھﻲ ﺳﭜﭨﺎ ﭔﻳو‬
‫ڏﻳﻧﮫن ﭤﻳﭨو ﺋﻲ ﻧﻪ آھﻲ‪ .‬اﺋﻳن ﭤﻲ ﻟﮘو ﭴڻ ھﻧن ﮐﻲ اڄ ﭤﻳﻠﮫﻲ ﭘﺋﺳن ﺟﻲ ﮐﭨﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ زال وٽ ﭘﮫﭼﭨو‬
‫ھوء ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻳﺎر ﺳﺎن ﭜﭴﻲ وﻳﻧدي‪ .‬اﺳﺎن ﺟﻲ ﭘوﻟﻳس ۽ ڪﺳٽﻣس ﺟو‬
‫آھﻲ‪ ،‬ﻧﻪ ﺗﻪ ﭔﻲ ﺻورت ۾‬
‫َ‬
‫ﺑﺮﺗﺎء ھن ﺟﻲ ڪﻳڏي دل آزاري ڪﺮي ﭤو‪ .‬اھﻲ‬
‫ھڪ ﭤڪل ۽ ﭘﺮﻳﺷﺎن ﻣﺳﺎﻓﺮ ﺳﺎن ڪﻳل ﺧﺮاب‬
‫ُ‬
‫ﻻء دل ﺷڪﺗو ڪن ﭤﻳون‪.‬‬
‫ﺋﻲ ﮘﺎﻟﮫﻳون آھن ﺟﻳڪﻲ ڌارﻳن ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﻠڪ ۾ ﮔﮫﻣڻ ِ‬
‫اﺳﺎن ﺟﻲ ﺣڪوﻣت ٽوﺋﺮزم ﺟﻲ ﮐﭨﻲ ڪﻳﺗﺮي ﺑﻪ ﭘﺮﭼﺎر ڪﺮي ﭤﻲ ﭘﺮ ڌارﻳﺎن اﻳﻧدي ﮔﮫﭔﺮاﺋﻳن ﭤﺎ‪.‬‬
‫اھﻲ ﮘﺎﻟﮫﻳون ﺳوﭼﻲ دل ﭼوﻧدي آھﻲ ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﺎ ﺑﺎرڊر ﮐﻠن ﺗﻪ ﺳﭠو ۽ اﺳﺎن ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو‬
‫ڪﺟﮫﻪ ﭘﺎڙي وارن ﻣﻠڪن ﮐﺎن ﺑﻪ ﺳﮐن ﻧﻪ ﺗﻪ ﺟﻳﺋن اﻧڊﻳن ﭼﺋﻧﻠن ﮐﺎن اڳ اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن اھوﺋﻲ‬
‫ﺳﻣﺟﮫﻳو ﭤﻲ ﺗﻪ دﻧﻳﺎ ۾ ﺳوﻧﮫن ۽ ﺳوﭜﻳﺎ ﺟﻲ ﻧﺷﺎﻧﻲ ﻓﻘط اﺳﺎن ﺟون ڍﮘﻳن ﻣﻳﻧﮫن ﺟﮫڙﻳون ﻓﻠﻣﻲ‬
‫ادارڪﺎراﺋون اﻧﺟﻣن آراﺋون ۽ ﺳﻧﮔﻳﺗﺎﺋون آھن ﻳﺎ ﺟﻳﺋن ﺑﻳن اﻻﻗواﻣﻲ ﭼﺋﻧﻠن ﺗﺎن ڪﺷﺗﻲ ﺟﺎ‬
‫ﭘﺮوﮔﺮام ﻧﻪ اﭼڻ ﮐﺎن اڳ اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ اھوﺋﻲ دﻣﺎغ ۾ ھو ﺗﻪ ﺳﭴﻲ دﻧﻳﺎ ۾ ﭘﮫﻠوان ۽ طﺎﻗﺗور‬
‫ﻟﺳﻲء ﺟﺎ ﭘﻳﺋڻ وارا ﻓﻘط ﭜوﻟو ۽ اڪﺮم آھن‪.‬‬
‫ﭔڪﺮو ﮔوﺷت ﺟو ۽ ﮀﮫﻪ ﮔﻼس‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪16‬‬

‫ﻻء ﺑس ﺟو ﭜﺎڙو ۽ ڪﺮﻧﺳﻲ‬
‫اﻧڊﻳﺎ وﭸڻ ِ‬
‫ﻻء ﺿﺮوري آھﻲ ﺗﻪ ھو اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ وﻳﺰا ﻣﻠڻ ﺳﺎن ﻳڪدم‬
‫ﺑس ذرﻳﻌﻲ اﻧڊﻳﺎ وﭸڻ ﺟﻲ ﺷوﻗﻳﻧن ِ‬
‫ﻻھور ﮐﺎن دھﻠﻲ وﭸڻ واري ﺑس ۾ ﺳﻔﺮ ڪﺮڻ ﺟﻲ ﺳﻳٽ اﮘواٽ ‪ Reserve‬ڪﺮاﺋﻲ ٽڪﻳٽ‬
‫واﭘﺳﻲء ﺟﻲ ٽڪﻳٽ ﺑﻪ ھﺗﺎن ﻧﻪ ﺗﻪ دھﻠﻲ ﭘﮫﭼﻲ ﻳڪدم وﭠﻲ ﮀڏﻳن‪ ،‬ﮀو ﺟو ﻻھور ﮐﺎن دھﻠﻲ‬
‫وﭠﻲ ۽‬
‫َ‬
‫ﭔﻲء ۾ وﭸﺟﻲ‪ .‬ﭤﻲ ﺳﮔﮫﻲ‬
‫ڪﺎ ھﺮ ڪﻼڪ ﺑﻌد ﺑس ﻧﭤﻲ رواﻧﻲ ﭤﻲ ﺟو ھڪ ﻣس ﭤﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ ﺗﻪ َ‬
‫ﭤو اﮘﺗﻲ ھﻠﻲ ﺑﺳﻳن ﺟو ﺗﻌداد وڌي ﭘﺮ ﻓﻲ اﻟﺣﺎل اھﻲ ھﻔﺳﺗﻲ ۾ ﻓﻘط ﭼﺎر ڏﻳﻧﮫن ھﻠن ﭤﻳون ۽ ﻻھور‬
‫ﺗوڙي دھﻠﻲ ﺻﺑﺢ ﺟو ﭘوري ﮀﮫﻳن ﺑﺟﻲ ﮀڏﻳن ﭤﻳون ۽ ﺷﺎم ﺟو ﻧﺎﺋﻳن ﺑﺟﻲ ﻳﻌﻧﻲ ‪ 15‬ڪﻼڪن ﺑﻌد‬
‫ﻣﻧﺰل ﺗﻲ اﭼﻳو ﭘﭴﺎﺋﻳن ﺟﻧﮫن ۾ ﺑﺎرڊر ٽﭘڻ ﻣﮫل واﮔﮫﺎ ۽ اﺗﺎري ﺗﻲ ﭔﻪ ٽﻲ ڪﻼڪ ﻟﮘﻳو وﭸن ۽‬
‫رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ﭘڻ ٽن ﺷﮫﺮن ﭘﭘﻠﻲ‪ ،‬ﺳﺮھﻧد ۽ ﺟﻠﻧدر ﺿﻠﻌﻲ ﺟﻲ ﺷﮫﺮ ڪﺮﺗﺎرﭘور ۾ اڌ اڌ ڪﻼڪ ﮐن‬
‫ﺑس ﺑﻳﮫﻲ ﭤﻲ ﺟﺗﻲ ﭔن ھﻧڌن ﺗﻲ ﭼﺎﻧﮫﻪ ﺑﺳڪﻳٽ ۽ ھڪ ھﻧڌ ﺗﻲ ﻣﺳﺎﻓﺮن ﮐﻲ ﻟﻧﭻ ڪﺮاﺋﻲ وﭸﻲ‬
‫ﭤﻲ‪.‬‬
‫ﻻھور ﮐﺎن دھﻠﻲ ‪ 800‬ﮐن ڪﻠوﻣﻳٽﺮ ﻣﻔﺎﺻﻠو آھﻲ ﭘﺮ ﮔﺮاﻧڊ ٽﺮﻧڪ روڊ ﺟﻧﮫن ﺗﺎن ﺑس ھﻠﻲ‬
‫ھونء ﺗﻪ ﺳﻔﺮ ۾ اﭸﺎ ﺑﻪ ﮔﮫﭨو وﻗت ﻟﮘﻲ وﭸﻲ ﭘﺮ اﻳﻧدي وﻳﻧدي ﺑس ﺟﻲ‬
‫ﭤﻲ ﺗﻣﺎم ﮔﮫﭨو ﺑﺰي رھﻲ ﭤو‪،‬‬
‫َ‬
‫اﮘﻳﺎن ﭘوﻳﺎن ﭘوﻟﻳس ﻣوﺑﺎﺋل ﮔﺎڏي ھﻠﻲ ﭤﻲ‪ ،‬ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ ٽﻳﮫن ﻣﻳﻠن ۾ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﭘوﻟﻳس ۽‬
‫ﻻء آھﻲ ۽ ﺳﭴﻲ واٽ ﺳﺎﺋﺮن‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﭘﺎﺳﻲ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ‪ ،‬ﺟﻳڪﺎ ﻣﺳﺎﻓﺮن ﮐﻲ ﺗﺣﻔظ ﻣﺣﻳﺎ ڪﺮڻ ِ‬
‫وﭴﺎﺋﻳﻧدي ﻣﺎﭨﮫن ۽ ﮔﺎڏﻳن ﮐﻲ رﺳﺗﻲ ﺗﺎن ﭘﺎﺳو ڪﺮاﺋﻳﻧدي ھﻠﻲ ﭤﻲ ﺟﻳﺋن اﺳﺎن ﺟﻲ ﺑس ﺑﻧﺎ ڪﭤﻲ‬
‫ﺑﻳﮫڻ ﺟﻲ ﻓل اﺳﭘﻳڊ ھﻠﻧدي رھﻲ‪ .‬ﺑس ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ﭘوري ﮀﮫﻳن ﺑﺟﻲ ھﻠﻲ ﭘﺮ ﻣﺳﺎﻓﺮن ﮐﻲ اﺗﻲ ﭔﻪ‬
‫ڪﻼڪ اڳ ﻳﻌﻧﻲ ﺻﺑﺢ ﺟو ﭼﺋﻳن ﺑﺟﻲ ﮔﮫﺮاﻳو وﭸﻲ ﭤو ﺟﻳﺋن ﭘﻧﮫﻧﺟو ﺳﺎﻣﺎن ﺟﻣﻊ ڪﺮاﺋﻲ رﺳﻳد‬
‫ﻻء ﺳﻳٽ ﻧﻣﺑﺮ ۽ ﺑورڊﻧگ ڪﺎرڊ وﭠن ﺟﻳﺋن ھواﺋﻲ اڏي ﺗﻲ ﭤﺋﻲ‬
‫وﭠن ۽ ٽڪﻳٽ ڏﻳﮐﺎري ﺑس ۾ وﻳﮫڻ ِ‬
‫ﭤو‪ .‬ﺑﺳون ڪﺎﻓﻲ وڏﻳون ۽ آراﻣدده آھن‪ .‬اﻳﺋﺮڪﻧڊﻳﺷﻧڊ ھﺟڻ ﮐﺎن ﻋﻼوه اﻧﮫن ۾ ٽﻲ وي ﺟو ﺑﻪ‬
‫ﺑﻧدوﺑﺳت آھﻲ ﺟﻳﺋن ﻣﺳﺎﻓﺮ ﻓﻠﻣون ڏﺳﻧدا ھﻠن‪.‬‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﮐﺎن ﺷﺎﻟﻳﻣﺎر ۾ ﺻﺑﺢ ﺟو ﺳﺎڍي ﮀﮫﻳن ﻧڪﺗﺎﺳﻳن ﺟﻧﮫن رات ﺟو ھڪ ﺑﺟﻲ‬
‫اﺳﺎن‬
‫َ‬
‫ﻧوﻟﺮاء اوڏ ﺟﺎ ﭜﺎﺋﺮ ﭜﻳﭨون ۽‬
‫ھڙيء ﻣﺎن‬
‫ڌاري ﻻھور ﮀڏﻳو‪ ،‬رﺳﺗﻲ ﺗﺎن ﺣﻳدرآﺑﺎد‪ ،‬ﻧواﺑﺷﺎھﻪ ۽ رو‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫اﻧﮫن ﺟﺎ ﭔﺎر ﭼڙھﻧدا رھﻳﺎ‪ .‬ﻻھور ۾ رﻳﻠوي اﺳٽﻳﺷن ﭜﺮﺳﺎن ﻧول ھڪ ھوٽل ۾ ڪﻣﺮا ﺑڪ ڪﺮي‬
‫ﭘوء ﭼﺋﻳن ﺑﺟﻲ دھﻠﻲ ڏي رواﻧو ﭤﻳﻧدڙ ﺑس‬
‫ﮀڏﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﺟﺗﻲ رات ﺟﺎ ٽﻲ ﭼﺎر ڪﻼڪ آرام ڪﺮي ِ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﮐﺎن ﻻھور ﻟوور ‪ ACC‬ﺟﻲ ٽڪﻳٽ ‪ 1260‬روﭘﻳﺎ آھﻲ‬
‫ﻻء ﭘﮫﺗﺎﺳﻳن‪ .‬ﺷﺎﻟﻳﻣﺎر ﮔﺎڏي ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫۽ ﻻھور ﮐﺎن دھﻠﻲ ﺗﺎﺋﻳن ﺑس ﺟﻲ ٽڪﻳٽ ‪ 1500‬روﭘﻳﺎ آھﻲ‪ ،‬ﺟﻧﮫن ۾ واﮔﮫﺎ ﺑﺎرڊر ﺗﻲ ﻧﻳﺮن ۽‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪17‬‬

‫دھﻠﻲء ﺗﺎﺋﻳن ۽‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﮐﺎن‬
‫رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ﭔن ھﻧڌن ﺗﻲ ﭼﺎﻧﮫﻪ ۽ ھڪ ھﻧڌ ﺗﻲ ﻟﻧﭻ ﺷﺎﻣل آھﻲ‪ .‬ﻳﻌﻧﻲ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫واﭘس ڪﺮاﭼﻲ ﭘﮫﭼڻ ﺟو ﭜﺎڙو ﺳﺎڍا ﭘﻧﺞ ھﺰار روﭘﻳﺎ ﭤو ﭤﺋﻲ ۽ ﮐوﮐﺮو ﭘﺎر وارو رﺳﺗو ﺷﺮوع‬
‫وﭸﻲ ﺗﻪ ﺣﻳدرآﺑﺎد ﮐﺎن ﺑﻣﺑﺋﻲ ﻳﺎ ﺣﻳدرآﺑﺎد ﮐﺎن اﺣﻣد آﺑﺎد‪ ،‬ﺑڙودا ﻳﺎ اﺟﻣﻳﺮ ﺟﺎ ﭜﺎڙا اﭸﺎ ﺑﻪ ﮔﮫٽ ﭤﻳﻧدا‪.‬‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺷﮫﺮن ۾ رھﺎﺋش ﺟو ﺑﻪ اﻳڏو وڏو ﻣﺳﺋﻠو ﻧﺎھﻲ‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﻧﻧڍي وڏي ﺷﮫﺮ ۾ ڪﻳﺗﺮﻳون ﺋﻲ‬
‫ھوٽﻠون آھن‪ ،‬ﮀﮫﻪ ﺳت ھﺰار روﭘﺋﻲ وارﻳن ﻓﺎﺋﻳو اﺳٽﺎر ھوٽﻠن ﮐﺎن وﭠﻲ ﮔﮫٽﻳن ﮔﮫوٽﻳن ۾ ﺑﻧﺎ‬
‫ٽڪﻲء ﺟو ﺑﻪ اھڙو ﻣﺳﺋﻠو ﻧﺎھﻲ‬
‫اﻳﺋﺮڪﻧڊﻳﺷن ﺟﻲ ﭔﻪ ﺳؤ روﭘﻳن وارﻳون ﭘڻ آھن‪ .‬ﻣﺎﻧﻲ‬
‫َ‬
‫ﺟﮫڙوڪﻪ ﻳورپ‪ ،‬آﻣﺮﻳڪﺎ ﻳﺎ وﻳﻧدي ﻓﺎر اﻳﺳٽ ﺟﻲ ﻣﻠڪن ۾ ﭤﺋﻲ ﭤو‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ۾ ﺟﺗﻲ ڪﭤﻲ ﺑﮫﺗﺮﻳن‬
‫رڌل ﭼﺎﻧور‪ ،‬اﭰڙاٽﺎ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻳون‪ ،‬دال ﭜﺎﭴﻲ ﮐﺎن ﭘڪڙون ﺑﺟﻳن ﺗﺎﺋﻳن ﻣﻠﻲ ﭤو‪ .‬اﭸﺎ ﺑﻪ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ‬
‫ﻣﺎﻧﻲء ﺟﻲ اﻳڏي وراﺋٽﻲ ﻳﺎ ﺳﺳﺗﺎﺋﻲ ﻧﻪ آھﻲ ﺟﻳﺗﺮي ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾ آھﻲ‪ .‬ﭘﻧدرھن وﻳﮫن‬
‫ﺷﮫﺮن ۾‬
‫َ‬
‫روﭘﻳن ۾ ﭜﺎﭴﻲ ﻳﺎ دال ﺳﺎن ﭼﺎﻧورن ﺟﻲ ﭘﻠﻳٽ ﻣﻠﻳو وﭸﻲ ﻳﺎ ڏھن روﭘﻳن ۾ ”آﻟو ﭘﺮاﭠﺎ“ دال ۽ ﭼﭨﻲ‬
‫ﺳﺎن ﮔڏ‪ .‬اھﻲ ﺳڀ اﮔﮫﻪ ﮔﺎڏي ﺗﻲ ﻣﺎﻧﻲ رﮐﻲ وڪﭨڻ وارن ﺟﺎ آھن ﺟن ﮐﺎن ﻟﻧﭻ ٽﺎﺋﻳم ﺗﻲ آﻓﻳﺳن ۾‬
‫ڪم ڪﻧدڙ ڪﻼرڪ‪ ،‬آﻓﻳﺳﺮ ﺗوڙي ڪﺎﻟﻳﺟن ۾ ﭘڙھﻧدڙ ﮀوڪﺮﻳون ۽ ڌارﻳن ﻣﻠڪن ﺟﺎ‬
‫ھونء ﺑﻪ دال‪ ،‬ﭼﺎﻧور‪ ،‬ﭘٽﺎٽﺎ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻲ ﮐﺎﺋڻ ۾ اﻳﺗﺮو ‪ Risk‬ﻧﺎھﻲ ﺟﻳﺗﺮو ﮔوﺷت‬
‫ٽوﺋﺮﺳٽ وﭠﻲ ﮐﺎﺋﻳن ﭤﺎ‪.‬‬
‫َ‬
‫ﻣﮀﻲء‬
‫ﭘوء ﭼﺎھﻲ اھﻲ ﺷﻳون ڪو ﻓﺎﺋﻳو اﺳٽﺎر ھوٽل ۾ ﮐﺎﺋﻲ ﺟو ﮔوﺷت ۽‬
‫َ‬
‫ﻳﺎ ﻣﮀﻲ ﮐﺎﺋڻ ۾ آھﻲ ِ‬
‫ھونء ﺑﻪ‬
‫ﺟﮫڙﻳون ﺷﻳون ﭘﺎروﭤﻳون ﺑﻪ ﭤﻲ ﺳﮔﮫن ﭤﻳون ۽ ﺻﺣت ﺧﺮاب ڪﺮي ﺳﮔﮫن ﭤﻳون‪.‬‬
‫َ‬
‫ٽوﺋﺮﺳٽ ﺟﻲ ﺣق ۾ اھو ﺑﮫﺗﺮ آھﻲ ﺗﻪ ڌراﺋﻳن ﻣﻠڪن ۾ ﭜﺎﭴﻲ ۽ دال ﺟﮫڙﻳون ﺷﻳون ﮐﺎﺋﻲ ﮔذارو‬
‫ڪﺮي‪ .‬اھﺎ ﭔﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ آھﻲ ﺗﻪ ﺟﺎﭘﺎن ۽ ﻳورپ ﺟﻲ ﻣﻠڪن ۾‪ ،‬ﺧﺎص ڪﺮي ﺳﺋﻳڊن ﻧﺎروي ﭘﺎﺳﻲ‬
‫دال ۽ ﭜﺎﭴﻲ‪ ،‬ﺧﺎص ڪﺮي واﮜڻ ۽ ﮔوﺑﻲ ﺗﻪ ﮔوﺷت ﮐﺎن ﺑﻪ ﻣﮫﺎﻧﮔﻲ آھﻲ‪ .‬ﭘﺮ اﻧﮫن ﻣﻠڪن ﺟو ﭘﺎﭨﻲ‬
‫ﺻﺣﻳﺢ آھﻲ ﺑﺎﻗﻲ ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﻧﻧڍي ﺗوڙي وڏي ﺷﮫﺮ ۾ ﭘﺎﭨﻲ ﺻﺎف ﻧﺎھﻲ‪ .‬ﺑﻠڪﻪ آﺋون ﺗﻪ اھو‬
‫ﻻء ﻣﻧﺮل واٽﺮ وﭠﺟﻲ ﻳﺎ ڪﻧﮫن ﺧﺎﻟﻲ ﺑوﺗل ۾ ھوٽل‬
‫ﭼوﻧدس ﺗﻪ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﮐﺎن ﺑﻪ ﺧﺮاب آھﻲ‪ ،‬ﭘﻳﺋڻ ِ‬
‫ﻻء ﻧڪﺮﺟﻲ‪ .‬ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ اﻳﻧدي ﻳﺎ ڪﻧﮫن ﺑﻪ ڌارﺋﻳن ﻣﻠڪ‬
‫ﭘوء ﮔﮫﻣڻ ِ‬
‫ﻣﺎن ﺻﺎف ۽ ﻓﻠٽﺮڊ ﭘﺎﭨﻲ ﮐﭨﻲ ِ‬
‫۾ وﻳﻧدي وﻗت اھﻲ دواﺋون ﭘﺎڻ ﺳﺎن ﮔﮫﺮان ﮐﭨﻲ ﻧڪﺮﺟن ﺟﻳڪﻲ ﺿﺮوري آھن ﺟﻳﺋن ﺗﻪ‬
‫ﺑﻠڊﭘﺮﻳﺷﺮ‪ ،‬ڊاﺋﺑٽﻳﺰ ۽ دل ﺟﻲ ﺑﻳﻣﺎري وﻏﻳﺮه ﺟون‪ .‬ان آﺳﺮي ﺗﻲ ﻧﻪ رھﺟﻲ ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﻣﺎن ﺑﻪ ﻣﻠﻲ‬
‫وﻳﻧدﻳون‪ .‬ان ﮐﺎن ﻋﻼوه ﻋﺎم ﺑﻳﻣﺎرﻳن ﺟﮫڙوڪﻪ ﺑﺧﺎر‪ ،‬ﻣﭤﻲ ﺟو ﺳور‪ ،‬دﺳﺗن وﻏﻳﺮه ﺟون ﮔورﻳون‬
‫ﻻء‬
‫ﺑﻪ ﮐﭨﺟن‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل اﻧڊﻳﺎ ﺟﮫڙي ﻣﻠڪ ۾ ﭔﻳن دواﺋن ﺳﺎن ﮔڏ ﻣﮀﺮن ﮐﻲ ﭜﭴﺎﺋڻ ﺟﻲ ﺑﻧدوﺑﺳت ِ‬
‫ﻣﻳٽ ﻳﺎ ‪ Coil‬ﺿﺮور ﮐﭨﺟﻲ ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﮔﺮم ﭤﻳڻ ﻳﺎ ﭔﺮڻ ﺳﺎن ﻣﮀﺮ ﭜﭴﻳو وﭸن ۽ ‪ Mospel‬ﺟﮫڙي‬
‫دوا ﭘڻ ﮐﭨﺟﻲ ﺟﻳڪﺎ ﺟﺳم ﮐﻲ ﻣﮐڻ ﺳﺎن ﻣﮀﺮ ﭘﺮي ﭜﭴن ﭤﺎ‪ .‬ﻣﮀﺮ ﺗﻪ اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﻠڪ ۾ ﺑﻪ آھن ﺗﻪ‬
‫ﻣﻼﺋﺷﻳﺎ‪ ،‬ﺳﻧﮔﺎﭘور ۽ وﻳﻧدي ﺟﺎﭘﺎن ۾ ﺑﻪ ﭘﺮ ﺟﻳﺗﺮا ﻣﮀﺮ ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾ ﻧظﺮ اﭼن ﭤﺎ اوﺗﺮا ﺷﺎﻳد ﺋﻲ ﭔﺋﻲ‬
‫ھﻧڌ ھﺟن‪ .‬ﻣﻠﻳﺮﻳﺎ ڪﺮي اﻧڊﻳﺎ ۾ ﻣوت ﺟو ﺗﻌداد ﺑﻪ ﺗﻣﺎم ﮔﮫﭨو آھﻲ‪.‬‬
‫ھونء ﻣﻠڪ اﻧدر ﻋﺎم طﺮح ﺑس ۾ ﭼڙھڻ وارا ﭘﺎڻ ﺳﺎن ﭔﻪ ﭔﻪ ﺑﻳﮔون ﺑﻪ ﮐﭨﻲ ﺳﻔﺮ ڪن ﭤﺎ‪.‬‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪18‬‬

‫اھو ان ڪﺮي ﺟو اﻧﮫن ﺑﺳﻳن ۾ ڪﻳﺗﺮا ھﭤﻳن ﺧﺎﻟﻲ ﺑﻪ ﭤﻳن ﭤﺎ ﭘﺮ ھﺗﻲ ھن ﺑس ۾ ھﺮ ھڪ ﻻِء‬
‫ﻻء روزﻣﺮه ﺟﻲ اﺳﺗﻌﻣﺎل ﺟو ﺳﺎﻣﺎن ﮐﭨڻ ﺿﺮوري ﭤﺋﻲ ﭤو ۽ ﺑس ﺟﻲ ﭘﺎﺳﻲ ۾ ۽‬
‫ﭘﺮدﻳس ۾ رھڻ ِ‬
‫ﺟﺎء ﻣﺣدود آھﻲ ﺳو ھﻧن ﻻھور دھﻠﻲ وارﻳن ﺑﺳﻳن ۾ ھﺮ ﻣﺳﺎﻓﺮ ﮐﻲ ﻓﻘط‬
‫ﮀت ﺗﻲ ﺳﺎﻣﺎن رﮐڻ ﺟﻲ ِ‬
‫وﻳﮫﻪ ڪﻠو ﺳﺎﻣﺎن ﮐﭨڻ ﺟﻲ اﺟﺎزت آھﻲ ﺟﻧﮫن ۾ ھٿ ﺟو ﭤﻳﻠﮫو ﺑﻪ اﭼﻲ وﭸﻲ ﭤو‪ .‬ھواﺋﻲ ﺟﮫﺎز ﺟﻲ‬
‫ﺳﻔﺮ واﻧﮔﺮ ﻧﺎھﻲ ﺟو ھٿ ﺟﻲ ﺳﺎﻣﺎن ﮐﻲ ﺗور ﮐﺎن ﭔﺎھﺮ رﮐﻳو وﭸﻲ‪ .‬وﻳﮫﻪ ڪﻠو ﮐﺎن ﻣﭤﻲ ھﺮ‬
‫ﻻء ﺳٺ روﭘﻳﺎ وڌﻳڪ ﭜﺎڙو ڏﻳﭨو ﭘوي ﭤو‪.‬‬
‫ڪﻠو وزن ِ‬
‫ﻻھور دھﻠﻲ ھﻠﻧدڙ ﺑس ﺟﻲ اﮘﻳﺎن ۽ ﭘوﻳﺎن ﭘوﻟﻳس ﺟﻲ ﻣوﺑﺎﺋﻳل ﮔﺎڏي ھﻠڻ ﮐﺎن ﻋﻼوه ٽﻲ ﻳﺎ‬
‫ﻣﺮﺿﻲء ﺳﺎن رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ﻟﮫﻲ‬
‫ﭼﺎر ﮐن ﭘوﻟﻳس وارا ﺑﻪ ﺑس ۾ وﻳﮫن ﭤﺎ‪ .‬ڪﻧﮫن ﺑﻪ ﻣﺳﺎﻓﺮ ﮐﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﭘوء ھو آزاد آھﻲ ﺗﻪ ﺟن ﺷﮫﺮ ﺟﻲ وﻳﺰا اﭤس‬
‫ھﻠﻳو وﭸﭨو ﻧﺎھﻲ‪ .‬ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻧﺰل دھﻠﻲ ﺗﺎﺋﻳن ﭘﮫﭼﻲ ِ‬
‫اﻧﮫن ڏي ھﻠﻳو وﭸﻲ‪ ،‬ﺟﻳڪﻲ ﺟﻳڪﻲ ﺷﮫﺮ ﮔﮫﻣﭨﺎ آھن اﻧﮫن ۾ وﭸڻ ﺟﻲ وﻳﺰا ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﻣﺎن ﺋﻲ‬
‫ﻻء ﭘوﻟﻳس اﺳٽﻳﺷن ﺗﻲ‬
‫وﭠﻲ ﻧڪﺮﺟﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫ھونء ﺗﻪ ھﺗﻲ ﭘﮫﭼڻ ﺑﻌد ﺑﻪ اﺟﺎزت وﭠﻲ ﺳﮔﮫﺟﻲ ﭤﻲ‪ .‬ان ِ‬
‫ﭘوء ﻧﺋﻳن ﺷﮫﺮ ﭘﮫﭼﻲ ان ﺷﮫﺮ ﺟﻲ ﭘوﻟﻳس اﺳٽﻳﺷن ﺗﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ آﻣد‬
‫وﭸﻲ اطﻼع ڪﺮﭨو ﭘوي ﭤو ۽ ِ‬
‫ﺟو اطﻼع ڪﺟﻲ ۽ اھو ﺷﮫﺮ ﮀڏڻ وﻗت وري ﭘوﻟﻳس اﺳٽﻳﺷن وارن ﮐﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣوٽڻ ﮐﺎن آﮔﺎھﻪ‬
‫ﻻء ﺑﻪ ﺑﮫﺗﺮ آھﻲ ﺟﻳﺋن ﭘﺮدﻳس ۾ ڪﺟﮫﻪ ﭤﻲ ﭘوي‪ ،‬ﺑﻳﻣﺎري‪ ،‬ﺣﺎدﺛو وﻏﻳﺮه‬
‫ڪﺟﻲ‪ .‬اھﺎ ﮘﺎﻟﮫﻪ اﺳﺎن ِ‬
‫ﻣﺎﭨﮫوء ﺟﻲ ﮘوﻻ ﺗﻲ ﭘوﻟﻳس ﭔڌاﺋﻲ‬
‫ﺗﻪ ﭘوﻟﻳس ﮐﻲ ان ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺟﻲ آﮔﺎھﻲ ھﺟڻ ﺑﮫﺗﺮ آھﻲ ﺟﻳﺋن ان‬
‫َ‬
‫ﺳﮔﮫﻲ ﺗﻪ آﻳﺎ ان ﺷﮫﺮ ۾ ﻣوﺟود آھﻲ ﻳﺎ رواﻧو ﭤﻲ وﻳو‪.‬‬
‫ڪو ﻣﺳﺎﻓﺮ ﺟﻳڪڏھن ھڪ ﺋﻲ ﺷﮫﺮ ۾ آھﻲ ﺗﻪ ﺑﻪ ھن ﮐﻲ ھﻔﺗﻲ ۾ ھڪ دﻓﻌو ﻳﺎ ﭔﻪ دﻓﻌﺎ‬
‫ﭘوﻟﻳس اﺳٽﻳﺷن ۾ ﺣﺎﺿﺮ ﭤﻲ ﭔڌاﺋﭨو ﭘوي ﭤو‪ .‬ان ﭘوﻟﻳس رﭘورٽ ﮐﺎن ﻓﻘط اھﻲ آﺟﺎ آھن ﺟﻳڪﻲ ﺳٺ‬
‫ﺳﺎﻟن ﮐﺎن وڏا آھن ۽ ﭘوﻟﻳس اﺳٽﻳﺷن ﺗﻲ ھﺮ رھﺮ رﭘورٽ ﻧﻪ ڪﺮڻ ﺟﻲ اﺟﺎزت ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻠڪ ۾‬
‫ﻧوﻟﺮاء آﺧﺮي ڏﻳﻧﮫن ۾‬
‫ﻣوﺟود اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺳﻔﺎرﺗﺧﺎﻧﻲ ﻣﺎن اﮘواٽ وﭠﻲ آﻳﺎ آھن‪ .‬اﺳﺎن ﺟﻲ دوﺳت‬
‫ِ‬
‫ﭜﺎء ۽ ﭜﺎﭴﺎﺋﻲ ﮐﺎن ﭘﺎﺳﭘورٽ وڍي اﺳﺎن ﺟﻲ ﭘوﻟﻳس رﭘورٽﻧگ ﻣﻌﺎف ھﺟڻ‬
‫ﻣون ﮐﺎن ۽ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ وڏي ُ‬
‫ﺟو ﭠﭘو ﭘڻ ھﭨﺎﺋﻲ ڏﻧو ﺟو اﺳﻳن ﺳٺ ﺳﺎﻟن ﮐﺎن وڏا ﭤﻳﺎﺳﻳن‪.‬‬
‫ﻻء اﺗﻲ ﺟﻲ ڪﺮﺳﻲ اﻧڊﻳن روﭘﻳﺎ اﺳﺗﻌﻣﺎل ڪﺮﭨو ﭘوي ﭤو‪.‬‬
‫اﻧڊﻳﺎ ۾ رھڻ دوران ﺧﺮچ ﭘﮐﻲ ِ‬
‫اﭴڪﻠﮫﻪ اﻧڊﻳن روﭘﻳو ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ روﭘﺋﻲ ﮐﺎن ﮔﮫﭨﻲ ‪ Value‬رﮐﻲ ﭤو ۽ ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ ھڪ ﺳؤ روﭘﻳﺎ‬
‫اﻧدﻳﺎ ﺟﻲ ﺳﺗﺮ روﭘﻳن ﺑﺮاﺑﺮ آھن ﻳﺎ ﮐﭨﻲ ﭼﺋﺟﻲ ﺗﻪ اﻧڊﻳن ھڪ ﺳؤ روﭘﻳﺎ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ ‪143‬‬
‫روﭘﻳن ﺑﺮاﺑﺮ آھن ﻳﺎ ﭤﻠﮫﻲ ﻟﻳﮐﻲ ﺗوھﺎن اھو ﭼﺋﻲ ﺳﮔﮫو ﭤﺎ ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟو ھڪ روﭘﻳو اﺳﺎن ﺟﻲ ڏﻳڍ‬
‫روﭘﺋﻲ ﺑﺮاﺑﺮ آھﻲ‪.‬‬
‫ﻻء اﻧڊﻳن ڪﺮﻧﺳﻲ )روﭘﻳﻪ( ﺗوھﺎن ڪﺮاﭼﻲ‪ ،‬ﺣﻳدرآﺑﺎد ﻳﺎ ﻻھورﻣﺎن ﺑﻪ‬
‫اﻧڊﻳﺎ ۾ ﺧﺮچ ڪﺮڻ ِ‬
‫وﭠﻲ ﺳﮔﮫو ﭤﺎ ﺗﻪ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن۽ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺑﺎرڊر وارن ﺷﮫﺮن ﻣﺎن ﺑﻪ ﺟﺗﻲ اﻣﻳﮔﺮﻳﺷن ۽ ڪﺳٽم ﭼﻳڪ‬
‫ﻻء ﺗﺮﺳﭨو ﭘوي ﭤو‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ﭘﮫﭼﻲ ﺑﺋﻧڪن ۽ ڪﺮﺳﻧﻲ ﻣٽﺎﺋڻ وارن دڪﺎﻧن )‪(Money Changers‬‬
‫ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪19‬‬

‫ﮐﺎن ﺑﻪ ﺑدﻻﺋﻲ ﺳﮔﮫو ﭤﺎ‪ .‬ﺑﮫﺗﺮ اھو آھﻲ ﺗﻪ ڪﺟﮫﻪ ﭘﺋﺳﺎ ﮔﮫﺮان ﺋﻲ ﺑدﻻﺋﻲ ﻧڪﺮو ﻳﺎ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻠڪ‬
‫ﺟﻲ ڪﻧﮫن ﺷﮫﺮ ﻣﺎن ﺋﻲ ﺟﻳﺋن ﺑﺎرڊر وارن ﺷﮫﺮن ۾ ﭘﺋﺳﺎ ﻣٽﻲ ڏﻳڻ وارو ﻧﻪ ھﺟﻲ ﺗﻪ ﺗوھﺎن وٽ‬
‫اﮘواٽ ڪﺟﮫﻪ ﺗﻪ ﭘﺋﺳﺎ ھﺟن ﺟﻳڪﻲ رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ﻳﺎ دھﻠﻲَء ﭘﮫﭼڻ ﺳﺎن ﺧﺮچ ڪﺮي ﺳﮔﮫو‪ .‬ڪﻧﮫن‬
‫ﺧﺑﺮداريء ﺳﺎ وﭠڻ ﮐﭘن ﻳﺎ ڪﻧﮫن اھڙي دوﺳت ﻳﺎ ﻣﺎﺋٽ ﺟﻲ‬
‫ﺑﻪ ﻣﻠڪ ﺟﺎ ﭘﺋﺳﺎ ﺧﺮﻳد ڪﺮڻ وﻗت‬
‫َ‬
‫ﻣﻌﺮﻓت وﭠﺟن ﺟﻳڪو ﻧوٽ ﭘﺮﮐڻ ﺟو ﭴﺎﭨو ھﺟﻲ‪ .‬ﻧوٽ ﺧﺮﻳد اھڙي دڪﺎن ﺗﺎن ڪﺮڻ ﮐﭘن ﺟﻳڪو‬
‫ﻧﺎﻟﻳﺮو ھﺟﻲ‪ ،‬ﺑوﻟٽن ﻣﺎرڪﻳٽ ﺟﮫڙن ھﻧڌن ﺗﻲ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ھﻠﻧدڙ ﭼﻠﻧدڙ ﻣﻧﻲ ﭼﺋﻧﺟﺮ ﻧظﺮ اﭼن ﭤﺎ ۽‬
‫ﭤﻲ ﺳﮔﮫﻲ ﭤو ھو ﺗوھﺎن ﮐﻲ ﻣٽﺎﺳٽﺎ ﺟو اﮔﮫﻪ ﺑﻪ ﺳﭠو ﭔڌاﺋﻳن ﭘﺮ ھڪ ﻧوٽ ﺑﻪ ﺟﻌﻠﻲ ڏﻳڻ ﺳﺎن اھو‬
‫ﻻء ﭘﺮدﻳس ۾ ﻣﺻﻳﺑت ﭤﻲ ﭘوﻧدي ﺟو ﺟﻌﻠﻲ ﻧوٽ ھﻼﺋڻ وڏو ڏوھﻪ آھﻲ‬
‫ﻓﺎﺋدو ﺗﻪ وﻳو ﻣﺎﮘﮫﻳن ﺗوھﺎن ِ‬
‫ﺎﻟﻲء ۾ ڪﺮﻳو ۽ ﻣﻌﺻوم ھﺟو‪ .‬ﺧﺎص ڪﺮي اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﻠڪ‬
‫ﺗوڙي ﮐﭨﻲ ﺗوھﺎن اھو ڪم ﺑﻲ ﺧﻳ َ‬
‫ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ان ﺳﻠﺳﻠﻲ ۾ اﻳڏا ڏوھﻪ ڪﻳﺎ آھن ﺟو ﺗوھﺎن ﮐﭨﻲ اُٺ ﻗﺳﻣن ﺟﺎ ﮐﭨو ﺗﻪ ﺑﻪ ﺗوھﺎن ﺗﻲ‬
‫ﭘوء ﭼﺎھﻲ ﮐﭨﻲ اھو ﺳﻌودي ﻋﺮب ﻳﺎ ﻣﻼﺋﺷﻳﺎ ﺟﮫڙو ﻣﺳﻠﻣﺎن ﻣﻠڪ ھﺟﻲ‪.‬‬
‫ڪو اﻋﺗﺑﺎر ﻧﻪ ڪﻧدو‪ِ ،‬‬
‫ﻻء ﺗﻪ وڌﻳڪ ﺧﺑﺮدار رھڻ ﮐﭘﻲ ﺟو ﭔﻧﮫﻲ ﻣﻠڪن ۾ ڪﺟﮫﻪ اھڙا ﻏﻠط‬
‫ﻻء ﭘﺋﺳو ﻣٽﺎﺋڻ ِ‬
‫اﻧڊﻳﺎ ِ‬
‫ﻋﻧﺎﺻﺮ آھن ﺟﻲ ﻧﭤﺎ ﭼﺎھﻳن ﺗﻪ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ۽ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ وچ ۾ دوﺳﺗﻲ رھﻲ ۽ ھڪ ﭔﺋﻲ ﺟﻲ‬
‫ﻻء اھڙوﻳون ﺑﻪ اﻧڊر ﮔﺮاﺋوﻧڊ ڏوھﺎرﻳن ﺟون ‪ Gangs‬آھن‬
‫ﻣﻠڪ ﺟﻲ ‪ Economy‬ﺧﺮاب ڪﺮڻ ِ‬
‫ﺟﻳڪﻲ ﻧﻘﻠﻲ ﻧوٽ ﮀﭘﻲ ھڪ ﭔﺋﻲ ﺟﻲ ﻣﻠڪ ۾ ھﻼﺋڻ ﭼﺎھﻳن ﭤﻳون‪ .‬ان ڪﺮي ﭘﺋﺳن ﺟﻲ ﻣٽﺎﺳٽﺎ ۾‬
‫ﺧﺑﺮدار رھڻ ﮐﭘﻲ‪ .‬ﺑﮫﺗﺮ ﺗﻪ اھو ﭤﻳﻧدو ﺗﻪ ڪﺟﮫﻪ ﭘﺋﺳو ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻠڪ ﻣﺎن ﺑدﻻﺋﻲ ﺑﺎﻗﻲ اﻧڊﻳﺎ ﻣﺎن‬
‫ڪﻧﮫن ﺑﺋﻧڪ ﻳﺎ اﻋﺗﻣﺎد ﺟوﮘﻲ دڪﺎﻧدار )‪ (Money Changer‬ﮐﺎن ﺑدﻻﺋﺟﻲ ۽ وڏن ﻧوٽن‬
‫ﺑدران ﻧﻧڍا وﭠﺟن ﺟو ﻧﻘﻠﻲ ﻧوٽ ﮔﮫﭨو ڪﺮي وڏي اﻧگ )ھڪ ھﺰار ﻳﺎ ﭘﻧﺞ ﺳؤ( وارن ﻧوٽن ﻣﺎن ﺋﻲ‬
‫ﻧڪﺮن ﭤﺎ‪.‬‬
‫ھونء ﺑﮫﺗﺮ ﺗﻪ اھو آھﻲ ﺗﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻠڪ ﻣﺎن ڪﺟﮫﻪ اﻧڊﻳن روﭘﻳﺎ ﺑﺎﻗﻲ آﻣﺮﻳڪﻲ ڊاﻟﺮ ﻣٽﺎﺋﻲ‬
‫َ‬
‫ھونء‬
‫ﺳوﻻﺋﻲء ﺳﺎن ۽ ﺳﭠﻲ اﮔﮫﻪ ﺗﻲ ﻣٽﺟﻳون ﻣﻠن ﭤﺎ‪.‬‬
‫ﮐﭨﺟن ﺟو آﻣﺮﻳڪن ڊاﻟﺮ دﻧﻳﺎ ۾ ﺟﺗﻲ ڪﭤﻲ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺑﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﻗﺎﻧون ﻣطﺎﺑق اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺳﺮزﻣﻳن ﺗﻲ ﻗدم رﮐڻ وﻗت ﺗوھﺎن وٽ آﻣﺮﻳڪﻲ ڊاﻟﺮ ﭜﻠﻲ ﮐﭨﻲ‬
‫ڪﻳﺗﺮا ﺑﻪ ھن ﭘﺮ اﻧڊﻳﺎ ﺟﺎ روﭘﻳﺎ ٽن ھﺰارن ﮐﺎن ﻣﭤﻲ ﻧﻪ ھﺟڻ ﮐﭘن‪ .‬ھﺎڻ ﺷﺎﻳد ﭼﺎر ھﺰار روﭘﻳﺎ ﮐن‬
‫ڪﻳﺎ اﭤن ۽ ﺗوھﺎن ﺟﻳڪﻲ ﭘﺋﺳﺎ )اﻧڊﻳن‪ ،‬آﻣﺮﻳڪن ﻳﺎ ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ( اﻧڊﻳﺎ ﮐﭨﻲ وﭸو ﭤﺎ اھﻲ اﻧﮫن ﺟﻲ‬
‫ﺑﺎرڊر واري ﺷﮫﺮ اﺗﺎري )‪ (Atari‬ﺗﻲ اﻧﮫن ﺟو ڪﺳٽم آﻓﻳﺳﺮ ﺗوھﺎن ﺟﻲ ﻓﺎرم ﺗﻲ ﻧوٽ ﭤو ڪﺮي‪.‬‬
‫ﻣون ﮐﻲ ﺑﻪ اھﺎ ﺧﺑﺮ ﻧﻪ ھﺋﻲ‪ ،‬ڪﺳٽم آﻓﻳﺳﺮ ﺟﻲ ﭘﮀڻ ﺗﻲ ﺟڏھن ﭔڌاﻳوﻣﺎﻧس ﺗﻪ ھن ﻧﮫﺎﻳت ﺳﭠﻲ‬
‫اﺧﻼق ﺳﺎن ﭼﻳو‪:‬‬
‫”ﺳﺮ ٽن ھﺰار اﻧدﻳن روﭘﻳن ﮐﺎن ﻣﭤﻲ ﮐﭨڻ ﺟﻲ اﺟﺎزت ﻧﺎھﻲ ﺳو ﻓﺎرم ﺗﻲ آﺋون ٽﻲ ھﺰار ﺋﻲ‬
‫ﻟﮐﺎن ﭤو‪“.‬‬
‫ﻻء ٽن ھﺰار روﭘﻳن ﻣﺎن ﺗﻪ ﭘورت ﻧﻪ ﭤﻲ ﺳﮔﮫﻧدي؟“ ﻣون ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”ﭘﺮ ﻣﮫﻳﻧو ﮐن اﻧڊﻳﺎ ۾ رھڻ ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪20‬‬

‫”ﺗوھﺎن آﻣﺮﻳڪﻳن ڊاﻟﺮ ﻳﺎ ﭘﺎﺋوﻧڊ‪ ،‬ﻣﺎرڪ وﻏﻳﺮه ﮐﭨﻲ وﭸﻲ ﺳﮔﮫوﭤﺎ‪ “.‬ھن ﭔڌاﻳو‪.‬‬
‫ﻟﮘﻲ ﭤو ﺗﻪ ﻧﻘﻠﻲ ﻧوٽن ﺟﻲ اﻳڏي ﭘٽ آھﻲ ﺟو ﭔﻧﮫﻲ ﻣﻠڪن ﺟﻲ ﺑﺎرڊر وارن ﺷﮫﺮن ۾ ﻣﺳﺎﻓﺮن‬
‫ﻻء ﭘوﺳٽﺮ ﻟﮘل آھن ﺗﻪ ڪوڙا )‪ (Fake‬ﻧوٽ ھﻼﺋڻ ﺳﺧت ڏوھﻪ آھﻲ ۽ اﻣﻳﮔﺮﻳﺷن ۽‬
‫ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﭼﺗﺎء ِ‬
‫ﻻء ﺑﮫﺗﺮ آھﻲ ﺗﻪ ڪوڙا‬
‫ڪﺳٽم وارﻳن ﻋﻣﺎرﺗن ﺟﻲ ٽﺋﺎﻟﻳٽ ۾ ﭘﻳﺗﻳون رﮐﻳل آھن ﺗﻪ ”ﺳﺰا ﮐﺎن ﺑﭼڻ ِ‬
‫ﭘﻳﺗﻲء ۾ اﮀﻼﺋﻲ وﭸو‪“.‬‬
‫ﻧوٽ ھن‬
‫َ‬
‫ڏوھﺎريء ﮐﻲ ﺗﻪ ﺧﺑﺮ آھﻲ ﺗﻪ ھن وٽ ﻧﻘﻠﻲ ﻧوٽ آھن ﭘﺮ ھڪ ﻏﺮﻳب ۽ اڻ ﭘڙھﻳل ﮐﻲ‬
‫ھڪ‬
‫َ‬
‫ڪﮫڙي ﺧﺑﺮ ﺗﻪ ھن وٽ ﺟﻳڪﻲ ﭘﺋﺳﺎ آھن اﻧﮫن ۾ ڪو ﻧﻘﻠﻲ ﻧوٽ ﺑﻪ آھﻲ‪ .‬ھو ڪﻳﺋن ﺧﺑﺮدار‬
‫ﻣﺎﭨﮫوء ﮐﺎن ﭘﺋﺳﺎ ﻣٽﺎﺋﺟن‬
‫ﻻء اھوﺋﻲ ﺑﮫﺗﺮ آھﻲ ﺟﻳڪو ﻣﭤﻲ ﻟﮐﻲ ﭼڪو آھﻳﺎن ﺗﻪ اھڙي‬
‫َ‬
‫رھﻲ؟ ان ِ‬
‫ﭴﺎﭨوء ذرﻳﻌﻲ ﻣٽﺮاﺋﺟﻲ‪.‬‬
‫ﺟﻳڪو اﻋﺗﻣﺎد ﺟوﮘو ھﺟﻲ ﻳﺎ ڪﻧﮫن ﻧوٽن ﺟﻲ‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪21‬‬

‫ھﻧدﺳﺗﺎن ڏي رواﻧﮔﻲ‬
‫ﻻھور ﮐﺎن دھﻠﻲ ﺟﻳڪﺎ ﺑس ھﻠﻲ رھﻲ ھﺋﻲ ان ۾ ﻣون ﮐﻲ اﺗﻔﺎق ﺳﺎن ﻧﻪ ﻓﻘط اﮘﻳﺎن ﻗطﺎر ۾‬
‫ﺟﺎء ﻣﻠﻲ ﺟﺗﺎن ﭔﺎھﺮ‬
‫ﺳﻳٽ ﻣﻠﻲ ﭘﺮ‬
‫َ‬
‫دريء واري ﭘﺎﺳﻲ ﭘڻ‪ ،‬ﻣون ﺑﻪ اھوﺋﻲ ﭼﺎھﻳو ﭤﻲ ﺗﻪ اھڙي ھﻧڌ ِ‬
‫ﭼٽﻲء طﺮح ﭤﻲ ﺳﮔﮫﻲ‪ .‬ﻣون ﺑﺎرڊر ﺟﻲ ﭔن ﭘﺎﺳن ۾ ﻓﺮق ﭤﻲ ڏﺳڻ ﭼﺎھﻳو‪ ،‬ڪﻲ ﻣﻠڪ‬
‫ﺟو ﻧظﺎرو‬
‫َ‬
‫اھڙا ھوﻧدا آھن ﺟن ﺟﻲ ﺑﺎرڊر ﺟﻲ ﭔﻧﮫﻲ ﭘﺎﺳﻲ ﻣﻳﻠن ۾ رڻ ﭘٽ ﻳﺎ ﺑﻳﺎﺑﺎن ھوﻧدو آھﻲ ﻳﺎ ﻣﻼﺋﺷﻳﺎ ۽‬
‫ﭘوء آھﺳﺗﻲ‬
‫ﭤﺎﺋﻠﻳﻧڊ ﺟﻲ وچ ۾ ﺟﻧﮔل آھﻲ‪ ،‬ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ۽ اﻓﻐﺎﻧﺳﺗﺎن ﺟﻲ وچ ۾ ﺟﺑل ﺋﻲ ﺟﺑل آھن ۽ ِ‬
‫آھﺳﺗﻲ ﭤﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﺟﻲ آدﻣﺷﻣﺎري وڌي ﭤﻲ‪ .‬وﻳﻧدي ﮐوﮐﺮو ﭘﺎر ۽ ﻣوﻧﺎ ﺑﺎﺋو ﭘﺎﺳﻲ ﺑﻪ اﺋﻳن ھوﻧدو ﭘﺮ‬
‫ﭘﻧﺟﺎب ﺟﺎ ﭔﺋﻲ ﺣﺻﺎ ﺳﺮﺳﺑﺰ آھن ﭔﻧﮫﻲ طﺮف ﺑﺎرڊر ﺟﻲ وﻳﺟﮫو وڏا‪ ،‬ﻣﺎڊرن ۽ ﺗﺎرﻳﺧﻲ ﺷﮫﺮ‬
‫ﻻھور ۽ اﻣﺮﺗﺳﺮ آھن‪ .‬اھڙي ﺻورت ۾ ھڪ ﻣﻠڪ ﺟﻲ ﺳﺮزﻣﻳن ﮐﺎن ﭔﺋﻲ ۾ ﮔﮫڙڻ وﻗت ﺗﺑدﻳﻠﻲ‬
‫ڏﺳڻ وٽﺎن ﭤﺋﻲ ﭤﻲ‪ .‬زﺑﺎن ﮐﭨﻲ ﺳﺎﮘﻲ آھﻲ ﭘﺮ ﻣذھب‪ ،‬ڪﻠﭼﺮ‪ ،‬ﺣڪوﻣت وﻳﻧدي ان ﺳﺎﮘﻲ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋڻ‬
‫واري زﺑﺎن )ﭘﻧﺟﺎﺑﻲ( ﺟﻲ ﻟﮐﭨﻲ ﻣﺧﺗﻠف آھﻲ‪ .‬اﺳﺎن وٽ ﭘﻧﺟﺎﺑﻲ اردو ۾ ﻟﮐﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ اﻧڊﻳﺎ واري‬
‫ﭘﻧﺟﺎب ۾ ﮔﺮﻣﮐﻲ ۾ ﻟﮐﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ‪ ....‬وﻏﻳﺮه وﻏﻳﺮه‪.‬‬
‫ﭘﺎﭨﻲ واري ﺟﮫﺎز ۾ ﺑﻪ ان ﻗﺳم ﺟﻲ ﺗﺑدﻳﻠﻲ دﻟﭼﺳپ ﭤﺋﻲ ﭤﻲ‪ .‬ڪﭤﻲ ﺗﻪ ﺟڪﺎرﺗﺎ ﮐﺎن ﭘﻳﻧﺎﻧگ اچ‬
‫ﺗﻪ ﺳﺎﮘﻳﺎ ﻣﺎﭨﮫو‪ ،‬ﺳﺎﮘﻲ ﻣﻠﻧدڙ ﺟﻠﻧدڙ زﺑﺎن‪ ،‬ﺳﺎﮘﻳو ڪﭼﻠﺮ‪ ،‬ﺳﺎﮘﻳﺎ ﻣذھب‪ ،‬ﺳﺎﮘﻲ ﻣوﺳم‪ ،‬ﺳﺎﮘﻳﺎ ﻓﺻل‬
‫۽ ﭘوﮐون‪ ،‬ﺳﺎﮘﻳﺎ وﻳس وﮘﺎ ۽ ﺳﺎﮘﻳﺎ ﮔﮫﺮن ﺟﺎ ﻧﻣوﻧﺎ ۽ ڪﭤﻲ وري ﺳڏ ﭘﻧڌ ﺟﻲ ﻓﺎﺻﻠﻲ ﺗﻲ ﺑﻪ ﺗﻣﺎم‬
‫ﮔﮫﭨو ﻓﺮق‪ .‬ﭘورﭼو ﮔﺎل ﻳﺎ اﺳﭘﻳن ﺟﻲ ڪﻧﮫن ﺑﻧدرﮔﺎھﻪ ﻣﺎن رﮘو ﭤورو ھﻳٺ ڏﮐڻ ۾ ڪﻧﮫن آﻓﺮﻳﻘﺎ‬
‫ﺟﻲ ﭘورٽ ۾ ﮔﮫڙ ﺗﻪ زﺑﺎن‪ ،‬ﻣذھب‪ ،‬ڪﻠﭼﺮ ﺳﺎن ﮔڏ ﻣﺎﭨﮫن ﺟو رﻧگ ﺑﻪ ﭔﻳو ﻧظﺮ اﭼﻲ ﭤو‪.‬‬
‫ھونء ﺗﻪ ﻧﻧڊي ﮐﻧڊ ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن‪ ،‬ﺷﮫﺮن ۽ رﻳﺗن رﺳﻣن ۽ اﻓﻌﺎﻟن ۾ ڪو ﺧﺎص ﻓﺮق ﺗﻪ ﻧﺎھﻲ‬
‫َ‬
‫ﻻء اھو ﺑﻪ ﭼﻳو وﭸﻲ ﭤو‬
‫ﭼﺎھﻲ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ھﺟﻲ ﻳﺎ ھﻧدﺳﺗﺎن ۽ ﺑﻧﮔﻼدﻳش ﭘﺮ ﺳﺎﮘﻲ وﻗت ﻧﻧڍي ﮐﻧڊ ِ‬
‫ﺗﻪ ھﺗﻲ ھﺮ ﺳؤ ﻣﻳﻠن ﺑﻌد زﺑﺎن ﺑدﻟﺟﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ﭤوري ﻳﺎ ﮔﮫﭨﻲ ﺗﺑدﻳﻠﻲ ﺟﻳڪﺎ ڪو ﻳورﭘﻳن ﻳﺎ‬
‫آﻣﺮﻳڪن ﺗﻪ ﮐﭨﻲ ﻧﻪ ﻣﺣﺳوس ڪﺮي ﺳﮔﮫﻲ ﭘﺮ اﺳﺎن ڪﺮي ﺳﮔﮫون ﭤﺎ‪ .‬ھو ھڪ ﺳک ۽ ﻣﺳﻠﻣﺎن‬
‫ﻣوﻟويء ۾ ﺷﺎﻳد ﻓﺮق ﻧﻪ ڪﺮي ﺳﮔﮫﻲ ﭘﺮ اﺳﺎن ﻣڪﺎﻧﻲ ﻣﺎﭨﮫو ﺳﻧدن ڏاڙھﻳن ﻣﮀﻳن ﭘٽڪﻲ ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﭔڌڻ اﺳٽﺎﺋﻳل ﻣﺎن ﺳﭸﺎﭨﻲ ﺳﮔﮫون ﭤﺎ ﺗﻪ ﻣﺳﻠﻣﺎن ڪﻳﺮ آھﻲ ﺗﻪ ﺳک ڪﻳﺮ‪ .‬اھڙي طﺮح ﺟڳ ﺟﮫوﻧﻲ‬
‫روڊ ﺗﻲ ﺟﻳڪو ﮔﺮاﻧڊ ٽﺮﻧڪ روڊ ﺳڏﺟﻲ ﭤو ۽ ﺟﻧﮫن ﺗﺎن ﺻدﻳن ﮐﺎن ﻣﺎﭨﮫو ﭘﻳﺮﻳن ﭘﻧڌ ۽ ﮔڏھن‪،‬‬
‫ﮔﮫوڙن ۽ ھﺎﭤﻳن ﺗﻲ ﺳﻔﺮ ڪﻧدا رھﻳﺎ‪ .‬ان ﺑﻌد ڍﮘﻲ ﮔﺎڏﻳن‪ ،‬ﺳﺎﺋﻳڪﻠن ۽ ھﺎڻ ﺑﺳﻳن‪ ،‬ﻣوٽﺮن ﺗﻲ ﺳﻔﺮ‬
‫ﻧوﻟﺮاء‬
‫ڪﻧدا رھن ﭤﺎ‪ ،‬ان ﺗﻲ ﻣون ﺳﻔﺮ ڪﺮڻ ﭼﺎھﻳو ﭤﻲ ۽ ان ﺷوق ڪﺮي ﻣون ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ دوﺳت‬
‫ِ‬
‫ﺑﺎء روڊ‬
‫ﺑﺎء اﻳﺋﺮ دھﻠﻲ وﭸڻ ﺑدران ﺳﻧدس ﭔﻳن ﻣﺎﺋٽن ﺳﺎن ﮔڏ ﺳﻔﺮ ڪﺮڻ ﭼﺎھﻳم‪ ،‬ﺟﻳڪﻲ ِ‬
‫ﺳﺎن ﮔڏ ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪22‬‬

‫ﺑس ذرﻳﻌﻲ دھﻠﻲ وﭸﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪.‬‬
‫اﻣﻳﮔﺮﻳﺷن ۽ ڪﺳٽم ﺟون ‪ Formalities‬ﭘورﻳون ﭤﻳڻ ﺑﻌد اﺳﺎن ﺟﻲ ﺑس رواﻧﻲ ﭤﻲ‪.‬‬
‫ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﮔﻳٽ ﻣﺎن ﭔﺎھﺮ ﻧڪﺮي اﺗﻲ ﺋﻲ ﭠﮫﻳل ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ دروازي ۾ داﺧل ﭤﻳﺎﺳﻳن‪ ،‬ڪو‬
‫ﺧﺎص ﻓﺮق ﻧﻪ ھو‪ ،‬ڪﺎ ﺧﺎص ﺗﺑدﻳﻠﻲ ﻧﻪ‪ .‬ڪﭨڪ ﺟو ﻓﺻل ﺟﻳڪو ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﭘﺎﺳﻲ ھوا ۾ ﻟڏي‬
‫رھﻳو ھو اھوﺋﻲ ھﻧدﺳﺗﺎن ﭘﺎﺳﻲ ‪ Continuity‬۾ ھو‪ .‬ﺳﺎﮘﻲ ﺟﮫڙاﻟﻲ ﻣوﺳم ۽ ﺳﺎﮘﻲ ﭤڌي ھﻳﺮ ﻟﮘﻲ‬
‫رھﻲ ھﺋﻲ‪ .‬ﺑس ان ھﻧڌ ﺗﻲ ﭘﻧﺞ ﻣﻧٽ ﮐن ﺗﺮﺳﻲ ﺟﺗﻲ ﻟوھﻲ ﻣﻳﺧدار ﺗﺎرن ذرﻳﻌﻲ ﺑﺎرڊر ﭠﮫﻳل ھو‬
‫ﻳﻌﻧﻲ اﻧﮫن ڪﻧڊن وارﻳن ﺗﺎرن ﺟﻲ ھڪ ﭘﺎﺳﻲ ﺟﻳڪﻲ ڪﭨڪ ﺟﺎ ﺳﻧگ ﻧظﺮ اﭼﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ اھﻲ‬
‫ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ رھﺎڪن ﺟﺎ ھﺋﺎ ۽ ﭔﻲ طﺮف ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﺟﺎ‪ .‬ﭔﻧﮫﻲ ﭘﺎﺳن ﺟﻲ ﻳوﻧﻳﻔﺎرم ۾‬
‫ﺑﻳﭠل ﭘوﻟﻳس ۽ ﻓوج ﭼﺳت ﭼوﺑﻧد ﭤﻲ ﻧﮔﮫﺑﺎﻧﻲ ڪﺮي رھﻲ ھﺋﻲ ﺗﻪ ھڪ ﭘﺎﺳﻲ ﺟو ﻣﺎﭨﮫو ﭔﺋﻲ ﭘﺎﺳﻲ‬
‫ٽﭘڻ ﺟﻲ ﺗﻪ ﻧﭤو ڪﺮي ﭘﺮ ﭔﻧﮫﻲ ﭘﺎﺳﻲ ﻧظﺮ اﻳﻧدڙ ﭘﻧﺟﺎﺑﻲ ﻣﺳﻠﻣﺎن ۽ ﺳک ھﺎري ﭘﻧﮫﻧﺟﻳن زاﻟن‪ ،‬ﭔﺎرن‬
‫۽ وھٽن ﺳﺎن ﻣطﻣﺋن ﻧظﺮ اﭼﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ ،‬ﺷﺎﻳد ان ڪﺮي ﺟو ﭔﻧﮫﻲ ﭘﺎﺳن ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ ﺧﺑﺮ آھﻲ‬
‫ﺗﻪ ﺑﺎرڊر ﺟﻲ ﭔﺋﻲ ﭘﺎﺳﻲ ڪﺎ ﺳون ﺟﻲ دﻳڳ ﻟﭤل ﻧﺎھﻲ‪ .‬ھﻧدﺳﺗﺎن ۽ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟو ڪﺎﻣن ﺑﺎرڊر‬
‫ﻻء ڪﻲ ڪوڪن وارﻳون ﺗﺎرون ﻧﻪ ﻟﮘل آھن ﺟﺗﻲ‬
‫ﺗﻣﺎم ڊﮔﮫو آھﻲ ۽ ﺳﭴﻲ ﺑﺎرڊر ﺗﻲ روڪ ﭤﺎم ِ‬
‫ﻻء ﻧﻪ‬
‫اھڙي آڏ ﻧﺎھﻲ اﺗﻲ ھڪ ﭘﺎﺳﻲ ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ﭔﺋﻲ ﭘﺎﺳﻲ ٽﭘﻲ ﺑﻪ وﻳﻧدا ھوﻧدا‪ .‬ﺳون ﺟو ﭤﺎﻟﮫﻪ وﭠڻ ِ‬
‫ﭘﺮ ﭘﻧﮫﻧﺟﺎ وھٽ وراﺋڻ ﺟﺎﻧورن ﮐﻲ ڪﮫڙي ﺧﺑﺮ ﺗﻪ ﻣوﻻ ﺟﻲ ﻣﻠڪ ﺗﻲ اﻧﺳﺎﻧن وﻳﮫﻲ ﺳﺮﺣدون‬
‫ﻻء ﻗﺎﻧون‬
‫ﭠﺎھﻳون آھن‪ ،‬ﺳو اھﻲ ﭼﺮﻧدي ﭼﺮﻧدي ﭔﺋﻲ طﺮف وﭸﻲ ﺳﮔﮫن ﭤﺎ ﺟن ﮐﻲ ﻣﺎﻟڪ وراﺋڻ ِ‬
‫ﺟﻲ ﭜﭸڪڙي ﺑﻪ ڪن ﭤﺎ‪ .‬ﭔﻧﮫﻲ ﭘﺎﺳﻲ ﺟﻲ ﺳﭘﺎھﻳن ﺳﻧﺗﺮﻳن ﮐﻲ ﺑﻪ ﺧﺑﺮ آھﻲ ﺗﻪ ھﻲ ڪو ﭘوﻟﻳﻧد ۽‬
‫اٽﻠﻲء ﺟو ﺑﺎرڊر ﻧﺎھﻲ‪ ،‬ڪﻳوﺑﺎ ۽ ﻳوﻧﺎﺋﻳٽڊ اﺳٽﻳٽس آف‬
‫ﺟﺮﻣﻧﻲء ﺟو ﺑﺎرڊر ڪوﻧﮫﻲ‪ ،‬اﻟﺑﺎﻳﻧﻪ ۽‬
‫َ‬
‫َ‬
‫آﻣﺮﻳڪﺎ ﺟو ﺑﺎرڊر ﻧﺎھﻲ‪ ،‬ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ھڪ ﭘﺎﺳﻲ ﻏﺮﺑت‪ ،‬ﺑک ۽ ﺑﻳﺮوزﮔﺎري آھﻲ ﺗﻪ ﭔﺋﻲ ﭘﺎﺳﻲ ﻣﺎل‬
‫ﻻء ﻏﺮﻳﺑن ﻣﻠڪن ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ﺳﺮ‬
‫ﭘوء ڏﮐوﻳل‬
‫َ‬
‫زﻧدﮔﻲء ﻣﺎن ﺟﺎن ﮀڏاﺋڻ ِ‬
‫ﻣﻠڪﻳت ۽ ﻣﺳﺗﻘﺑل آھﻲ ۽ ِ‬
‫ﺗﺎن آھو ﮐﭨﻲ ﭘﺎڙي واري ﻣﻠڪ ۾ ﮔﮫڙڻ ﺟو ‪ Risk‬ﮐﭨن ﭤﺎ‪ ،‬ھﺗﻲ ﺗﻪ ڪو اوﭨﮫﻳن وﻳﮫن ﺟو ﻓﺮق‬
‫ﻣس آھﻲ‪ .‬ﭔﻧﮫﻲ ﭘﺎﺳﻲ ﺳﺎﮘﻳو ﺣﺎل آھﻲ‪ ...‬ﭘﺮي ﭘﺮي ﺗﺎﺋﻳن ﻧظﺮ ڪﻳﺎن ﭤو ﺗﻪ ﭔﻧﮫﻲ ﭘﺎﺳﻲ ﭘورھﻳت‬
‫ھﺎري ڪم ۾ رڌل آھن‪ .‬ڪﻲ ڪوڏرون ھﭨﻲ رھﻳﺎ آھن‪ ،‬ڪﻲ وھٽن ﺟﻲ ﭘﭠﻲ ﭠﭘﺮي رھﻳﺎ آھن‪،‬‬
‫ﻟﺳﻲء ﺟﺎ ﻟوٽﺎ ۽ دﭔڪﻳن ۾ ﻣﺎﻧﻳون ﻧظﺮ اﭼﻲ رھﻳون آھن‪،‬‬
‫ڪﻲ ﭘﮔﮫﺮ اﮔﮫﻲ رھﻳﺎ آھن‪ ،‬ﭔﻧﮫﻲ طﺮف‬
‫َ‬
‫ﭘﺎڪﺳﺗﺎن واري ﭘﺎﺳﻲ‪ ،‬ﭘٽ ﺗﻲ وﻳﭠل ڪﭔﺮون ۽ ﺟﮫﺮڪﻳون ﭜڙڪو ڏﻳﺋﻲ اڏاﻣن ﭤﻳون ۽ اﻧڊﻳﺎ‬
‫طﺮف ﺟﻲ ﻓﺻﻠن ڏي ﭤورو وﭸﻲ ھوا ۾ ﭔﻪ ﮔول ﭰﻳﺮا ڪﺮي ﺟڏھن زﻣﻳن ﺗﻲ اﭼﻲ وﻳﮫن ﭤﻳون ﺗﻪ‬
‫ھﺎڻ ﺳڀ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن واري ﭘﺎﺳﻲ وﻳﮫڻ ﺑدران ڪﺟﮫﻪ ﺑﺎرڊر ﺟﻲ ﭔﺋﻲ ﭘﺎﺳﻲ وﭸﻳو وﻳﮫن وﻳﮫن‪ .‬ھﻧن‬
‫ﮐﻲ ڪﮫڙي ﺧﺑﺮ ﺗﻪ ھو ڪﮫڙي ﺷﮫﺮ ﺟون رھﺎڪو آھن‪ .‬ﭘﺎﺳﭘورٽ ﺗﻪ ھﻧن وٽ آھﻲ ﺋﻲ ڪوﻧﻪ‬
‫ﺟو ان ﺑﺎﺑت ڌﻳﺎن ڌرﻳن‪ .‬اﺳﺎن وٽ ﺑﻪ ﺟﻳﺳﺗﺎﺋﻳن ﭘﺎﺳﭘورٽ ۽ ﺷﻧﺎﺧﺗﻲ ڪﺎرڊ ﻧﻪ ھﺋﺎ ﺗﻪ اﺳﺎن ﺑﻪ‬
‫اﻧﮫن ﭘﮐﻳن واﻧﮔﺮ آزاد ھﺋﺎﺳﻳن‪ .‬ڪﺟﮫﻪ ڪﺎﻧگ وچ ﺗﻲ وﻳﭠﺎ ھﺋﺎ ﻳﻌﻧﻲ ﺑﺎرڊر طور ﻟﮘل ﺗﺎرن ﺗﻲ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪23‬‬

‫وﻳﭠﺎ ھﺋﺎ ۽ ھڪ ڪﺎﻧگ ﮐﻲ ﭘٽﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ ﺟﻳڪو ﺧﺑﺮ ﻧﺎھﻲ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﭘﺎﺳﻲ ﻳﺎ ھﻧدﺳﺗﺎن ﭘﺎﺳﻲ‬
‫ﻻء‬
‫ﺑﻳﭠل ھﺎرﻳن ﺟﻲ ﭔﺎرن ﻣﺎن ڪﻧﮫن ھڪ ﭔﺎر ﮐﺎن ﭔﺎﺟﮫﺮ ﻳﺎ ڪﭨڪ ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﻣﺎﻧﻲء ﭜور ﮐﺳﻲ ﮐﺎﺋڻ ِ‬
‫اﭼﻲ وﻳﭠو ھو‪ .‬ٽﻳﮫﺎرو ﮐن ﻣﻳل ھن ﭘﺎﺳﻲ ﻻھور ڏي ﻳﺎ ھن ﭘﺎﺳﻲ اﻣﺮﺗﺳﺮ ۾ ﭜﻠﻲ ﺗﻪ اﻣﻳﺮن ﺟﺎ ﭔﺎر‬
‫اﺗﻲ ﺟﻲ ‪ KFC‬ﻳﺎ ﻣﺋڪﻧڊوﻟﻧڊ ۾ ﺑﺮﮔﺮ ﺳﺎن ﮔڏ ڪوڪ ﭘﻲ رھﻳﺎ ھﺟن ﭘﺮ اﺳﺎن وٽ اھڙن اﻣﻳﺮ‬
‫ً‬
‫ﺗﻘﺮﻳﺑﺎ ﻧﻪ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎﻗﻲ ﻏﺮﻳب ﻋوام ۽ ﮘوﭠن ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﺟﻲ ﺗﻪ‬
‫ﻣﺎﭨﮫن ﺟو ڪﻳﺗﺮو ﺳﻳڪڙو آھﻲ؟‬
‫ﭼﺎڪﻲءﺟﻲ ڍﮘﻲ واﻧﮔﺮ ان ﭰﻧﮔﻲ ﻟﺳﻲ ۽ ﺟوﺋﺮ ﻳﺎ ﭔﺎﺟﮫﺮ ﺟﻲ ڍوڍي ﺟﻲ ﭼوڌاري ﭰﺮي ﭤﻲ‪.‬‬
‫زﻧدﮔﻲ‬
‫َ‬
‫رﺳﺗﻲ ﺟﻲ وﻳﺟﮫو وارﻳن ﭔﻧﻳن ۾ ﺑﻳﭠل ﭔﺎر ۽ ﻣﺮد اﺳﺎن ﺟﻲ ھٿ ﻟوڏڻ ﺗﻲ ھٿ ﻟوڏي ﺟواب ڏﻳن ﭤﺎ‪.‬‬
‫ﻻء ﻓﻘط ھڪ ﮘﺎﻟﮫﻪ‬
‫ﻻء ﮀﺎ ﻣﺧﺗﻠف ﻣﻠڪ ﮀﺎ ﻣذھب! ﮀﺎ ﭘﺎڪ اﻧڊﻳﺎ‬
‫َ‬
‫دوﺳﺗﻲء ﺟﺎ ﻧﻌﺮا! ھﻧن ِ‬
‫ھﻧن ِ‬
‫ﺣﻘﻳﻘت آھﻲ ﺗﻪ ﺻﺑﺢ ﺟو ﺳوﻳﺮ اﭤﻲ ﭘورھﻳو ڪﺮﭨو آھﻲ ﺟﻳﺋن ھو ان ﻟﺳﻲ ۽ اﭨﭜﻲ ﻣﺎﻧﻲ ﺳﺎن ﭘﻳٽ‬
‫ﭜﺮي ﺳﮔﮫن‪.‬‬
‫اﺳﺎن ﺟﻲ ﺑس آھﺳﺗﻲ آھﺳﺗﻲ ﭤﻲ اﮘﻳﺎن ھﻠﻧدڙ ﭘوﻟﻳس ﺟﻲ ﻣوﺑﺎﺋﻳل ﮐﻲ ﻓﺎﻟو ڪﺮي ﭤﻲ‪ .‬رﺳﺗو‬
‫ڪو ﺧﺎص وﻳڪﺮو ﻧﺎھﻲ ﭘﺮ ﭘوﻟﻳس ﺟﻲ ﮔﺎڏي ﺳﺎﻣﮫون اﻳﻧدڙ ٽﺮﺋﻔڪ ﮐﻲ ﻟڪڻ ﺟﻲ اﺷﺎري ﺳﺎن‬
‫ﻻء رﺳﺗو ﮐﻠﻳل ۽‬
‫ﭘﺎﺳﻲ ﺗﻲ ﺑﻠڪﻪ ڪﭼﻲ ڏي ﻟﮫڻ ﺟو اﺷﺎرو ڪﺮي ﭤﻲ ﺟﻳﺋن اﺳﺎن ﺟﻲ ﺑس ِ‬
‫ڪﺷﺎدو ھﺟﻲ ۽ ﺑﺮﻳڪن ﺟﻲ اﺳﺗﻌﻣﺎل ﺑﻧﺎ ﺳﭠﻲ رﻓﺗﺎر ۾ ﻣﻔﺎﺻﻠو طﺋﻲ ڪﻧدي وﭸﻲ‪.‬‬
‫ﺟﻳﺋن ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﭘﺎﺳﻲ ﺑﺎرڊر وارو ﺷﮫﺮ ﺑﻠڪﻪ ﮘوﭠڙو واﮔﮫﺎ آھﻲ ﺗﻳﺋن ﺑﺎرڊر ﺟﻲ ﭔﺋﻲ ﭘﺎﺳﻲ‬
‫واﮔﮫﺎ ﺟﻲ ﭜﺮ ۾ ﺋﻲ ﭘﺮ اﻧڊﻳﺎ واري ﭘﺎﺳﻲ ﮘوٺ ﺟو ﻧﺎﻟو اﺗﺎري آھﻲ‪ .‬واﮔﮫﺎ ۽ اﺗﺎري اﺋﻳن آھن ﺟﻳﺋن‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﺟﻲ زﻳﻧب‬
‫ﺣﻳدرآﺑﺎد ﺟﻲ ﺳٽﻳﺰن ﺳوﺳﺎﺋٽﻲ ۽ ﮔﻠﺷن ﺳﺟﺎد ﻳﺎ ﮐﭨﻲ اﺋﻳن ﭼﺋﺟﻲ ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫ﭘوء اﺗﺎري ﮘوٺ ﮐﺎن اﻣﺮﺗﺳﺮ ﭘﻧﺟوﻳﮫﻪ ٽﻳﮫﻪ ﻣﻳل‬
‫ﻣﺎرڪﻳٽ ۽ ﺻدر ﭘوﺳٽ آﻓﻳس واري ﻋﻣﺎرت‪ .‬۽ ِ‬
‫ﮐن ﻣس آھﻲ ۽ اﺳﺎن وﻳﮫن ﻣﻧٽن اﻧدر اﻣﺮﺗﺳﺮ ﭘﮫﭼﻲ وﻳﺎﺳﻳن‪ .‬ﻳﻌﻧﻲ ﺑﺎرڊر ﺗﻲ اﻣﻳﮔﺮﻳﺷن ۽ ڪﺳٽم‬
‫ﺟﻲ ﮔﮫﭨﻲ ﮔﮫوﭘﻲ ﻧﻪ ھﺟﻲ ۽ ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ﺳﻧﮔﺎﭘور واﻧﮔﺮ ﻳﺎ ﻳورپ ﺟﻲ ﻣﻠڪن واﻧﮔﺮ ﺑﺎرڊر ﺗﻲ ﮔﺎڏيَء‬
‫۾ وﻳﭠﻲ وﻳﭠﻲ ﻓﻘط ﭘﺎﺳﭘورٽ ڏﻳﮐﺎرﭨو ﭘوي ﺗﻪ ڪﺎر ذرﻳﻌﻲ ﻣﺎﭨﮫو ﻻھورﮐﺎن اﻣﺮﺗﺳﺮ اڌ ڪﻼڪ‬
‫۾ﭘﮫﭼﻲ ﺳﮔﮫﻲ ﺟﻳﺋن ھﺎﻻ ﮐﺎن ﺣﻳدرآﺑﺎد‪ .‬اﻳڏو وﻳﺟﮫو ﻻھور ۽ اﻣﺮﺗﺳﺮ ھڪ ﭔﺋﻲ ﮐﻲ آھن! ﺗڏھن ﺗﻪ‬
‫اڄ ﮐﺎن وﻳﮫﺎرو ﺳﺎل اڳ ﺟڏھن اﭸﺎ ڪﻳﺑل ﻳﺎ ڊش ﺳﺳٽم ﺷﺮوع ﻧﻪ ﭤﻳو ھو ۽ اﺳﺎن ﺟﻲ ٽﻲ وي‬
‫ﺧﺎص ڪﺮي ﻻھور ٽﻲ وي اﺳٽﻳﺷن ﺟﺎ ڊراﻣﺎ ”ﺟﮫوڪ ﺳﻳﺎل“ ”وارث“ ”ﺑڪﺮا ﻗﺳطون‬
‫ﻻء اﻣﺮﺗﺳﺮ‬
‫ﭘﺮ“ ”آﻧﮔن ٽﻳڙھﺎ“ ﺗﻣﺎم ﮔﮫﭨو ﭘﺳﻧد ڪﻳﺎ وﻳﺎ ﭤﻲ ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﺎ ﺷوﻗﻳن اھﻲ ڊراﻣﺎ ڏﺳڻ ِ‬
‫اﻳﻧدا ھﺋﺎ ۽ اﻧڊﻳن ﻓﻠﻣون ڏﺳڻ ﺟﺎ ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ ﺷوﻗﻳن ﻻھور اﻳﻧدا ھﺋﺎ ﺟو ﻻھور ﻣﺎن اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ٽﻲ‬
‫وي ۽ اﻣﺮﺗﺳﺮ ﻣﺎن ﭘﻲ ٽﻲ وي ﺻﺎف ﻧظﺮ اﻳﻧدي ھﺋﻲ‪ .‬اﭴڪﻠﮫﻪ ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﺎ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ٽﻲ وي‬
‫ﭼﺋﻧل ﭤﻲ ﭘﻳﺎ آھن ﺟن ﻣﺎن ﺑﻪ ڪﻳﺗﺮن ﺗﻲ ﺳﭴو ڏﻳﻧﮫن ﻓﻠﻣون ﭘﻳون ھﻠن ﭘﺮ ﺗن ڏﻳﻧﮫن ۾ اﻧڊﻳﺎ ﺟو ﺑﻪ‬
‫اڪﻳﻠو ﭼﺋﻧل ھو ﺟﻧﮫن ﺗﺎن ھﻔﺗﻲ ۾ ﭔﻪ دﻓﻌﺎ اﻧڊﻳن ﻓﻠم ڏﻳﮐﺎري وﻳﻧدي ھﺋﻲ ﺳﺎﮘﻲ وﻗت ﺟڏھن ﺑﻪ‬
‫اﻧڊﻳﺎ ۽ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﺟﻧگ ﻟﮘﻲ آھﻲ ﻳﺎ ﭠﻠﮫﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﭤﻲ ﭤﺋﻲ ﺗﻪ ﺳڀ ﮐﺎن اڳ ۽ ﺳڀ ﮐﺎن ﮔﮫﭨو‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪24‬‬

‫اﻟﺮٽ ﻻھور ۽ اﻣﺮﺗﺳﺮ ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ﭤﺎ ﭤﻳن ﺟو اھﻲ ﺷﮫﺮ ھڪ ﭔﺋﻲ ﺟﻲ اﻳﺗﺮو ﺗﻪ وﻳﺟﮫو آھن ﺟو‬
‫ڪﻧﮫن ھڪ ﻣﻠڪ ﺟﻲ ﭤوري ﺑﻪ ﭘﻳش ﻗدﻣﻲ ﭔﺋﻲ ﻣﻠڪ ﺟو ھﻲ ﺷﮫﺮ ھڙپ ڪﺮي ﺳﮔﮫﻲ ﭤو‪.‬‬
‫اﺳﺎن ﺟﻲ ﺑس ان ﺻدﻳون ﭘﺮاﭨﻲ ﺷﺎھﺮاھﻪ ‪ Grand Trunk‬روڊ ﺗﺎن اﮘﺗﻲ وﭸﻲ رھﻲ ھﺋﻲ‬
‫ﻻء‪ ،‬ﻋوام ۽‬
‫ﺟﻳڪو ﺻدﻳن ﮐﺎن ڪﻠڪﺗﻲ ﮐﺎن ﭘﺷﺎور ﺑﻠڪﻪ ڪﺎﺑل ﺗﺎﺋﻳن ﺑﺎدﺷﺎھن ۽ ﻓﻘﻳﺮن ِ‬
‫ﻻء‬
‫ﻻء“ ﺣﻣﻠﻲ ڪﺮڻ ِ‬
‫ﻻء“ ﻟڏﭘﻼڻ ِ‬
‫ﻻء ھڪ ھﻧڌ ﮐﺎن ﭔﺋﻲ ھﻧڌ ﮔﮫﻣڻ ِ‬
‫ﻻء‪ ،‬ﺳﺎڌو ۽ ﺻوﻓﻳن ِ‬
‫ﻓوﺟﻳن ِ‬
‫اﺳﺗﻌﻣﺎل ﭤﻳﻧدو رھﻳو آھﻲ‪.‬‬
‫ﻻھور ﮀڏڻ وﻗت ﺻﺑﺢ ﺟو وﻗت ھو‪ ،‬ﺑﺳون ۽ ڪﺎرون ﻣﺎﻟڪ ۾ ﭜﻧل رﺳﺗن ﺗﺎن ھﻠﻲ رھﻳون‬
‫ھﻳون‪ .‬رﺳﺗن ﺟﻲ ڪﻧﺎرن ﺗﻲ ﭠﮫﻳل ﻓٽ ﭘﺎﭤن ۽ اﻧﮫن ﺟﻲ ﭜﺮ ۾ ﭠﮫﻳل ﺳﺎوڪ ۽ ﮔﻠڪﺎرﻳن ﺳﺎن‬
‫ﭜﺮﻳل ﭘٽﻳن ﺗﻲ ﻻھوري واڪ ۽ ﺟﺎﮔﻧگ ڪﺮي رھﻳﺎ ھﺋﺎ دڪﺎﻧن اﮘﻳﺎن اﻧﮔﺮﻳﺰي ۽ اردو ۾ ﻟﮘل‬
‫ﺑورڊن ﺟون ﺑﺗﻳون ۽ ‪ Neon Signs‬اﭸﺎ ﭔﺮي رھﻳون ھﻳون‪ .‬آﺋون ڏھﺎڪو ﺳﺎل اڳ ﻻھور آﻳو‬
‫ھوس‪ ،‬ﻣون ﮐﻲ ﺗڏھن ﺑﻪ ﻻھور وﭨﻳو ھو ۽ ھﺎڻ ﺗﻪ اﭸﺎ ﺑﻪ وڌﻳڪ ﺧوﺑﺻورت ۽ ﺻﺎف ﺳﭤﺮو ﭤﻲ‬
‫ﭘﻳو آھﻲ‪ .‬ﭘﻧﺟﺎﺑﻲ ﻟﻳڊرن ﮀﺎ ﺗﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟن ﺷﮫﺮن ﮐﻲ ﭠﺎھﻳو آھﻲ‪ ،‬ﭼﮜو ﭤﺎ ڪن‪ ،‬اﺳﺎن ﺟﻲ ﻟﻳڊرن ﮐﻲ ﺑﻪ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﺟﻲ ﻧﺎظم ﻧﻌﻣت‬
‫اﺋﻳن ڪﺮڻ ﮐﭘﻲ ﻳﺎ اﻧﮫن ﮐﻲ اﺋﻳن ڪﺮڻ ﺳﺎن ﻧﺎﻧگ ﭤو ﭼڪ ھﭨﻲ؟‬
‫َ‬
‫اﻟله ﺧﺎن واﻧﮔﺮ ﭔﻳن ﺷﮫﺮن ﺟﺎ ﻧﺎظم ﺑﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟن ﺷﮫﺮن ﺟﺎ ﮔﮫٽ ۾ ﮔﮫٽ روڊ رﺳﺗﺎ ۽ ‪Sewarage‬‬
‫‪ system‬ﺑﮫﺗﺮ ﺑﻧﺎﺋﻲ ﺳﮔﮫن ﭤﺎ‪.‬‬
‫ﭘوء اﺳﺎن ﺟﻲ ﺑس اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ھﻠﻲ رھﻲ ھﺋﻲ‪ ،‬ﺳﺞ ڪﺎﻓﻲ ﻣﭤﻲ ﭼڙھﻲ‬
‫اﺗﺎري ﮐﺎن ِ‬
‫آﻳو ھو‪ ،‬ﻣﺎﭨﮫو‪ ،‬ﻣﺰدور‪ ،‬دڪﺎﻧدار ﺳڀ ﭘﻧﮫﻧﺟن ﭘﻧﮫﻧﺟن ڪﻣن ۾ ﻣﺷﺛﻐول ﻧظﺮ اﭼﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪.‬‬
‫ﭼوڌاري ﺳﺎوڪ واري ﭔﮫﺮاڙي ھﺋﻲ ﺟﻳﺋن اﺳﺎن واري ﭘﺎﺳﻲ ﺟﻲ ﭘﻧﺟﺎب ﺟﻲ ﺟﻳڪﺎ ﭘﭠﻳﺎن ﮀڏي‬
‫آﻳﺎ ھﺋﺎﺳﻳن‪ .‬اﻣﺮﺗﺳﺮ ﺳﮐن ﺟو ﮘڙھﻪ ھﺟڻ ڪﺮي رﮘو ﺳک ﺋﻲ ﺳک ﻧظﺮ اﭼﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬رﺳﺗﻲ ﺗﻲ‬
‫ﺗوڙي ﭘﺎﺳﻲ ﺗﻲ ۽ ﭔﻧﻳن ﭔﺎرن ۾ ٽﺮﻳڪٽﺮ‪ ،‬ٽﺮڪن‪ ،‬وﻳٽ ﭤﺮﻳﺷﺮ ۽ ﺑﻠڊوزرن ﺟﮫڙوﻳن وڏﻳون‬
‫ﻣﺷﻳﻧون ڏﺳﻲ ﻟﮘو ﭤﻲ ﺗﻪ اﻳﮔﺮﻳڪﻠﭼﺮ ۾ اﻧڊﻳﺎ ﺟو ﭘﻧﺟﺎب ﻧﻪ ﻓﻘط اﺳﺎن ﺟﻲ ﺳﻧڌ ﺻوﺑﻲ ﮐﺎن ﭘﺮ‬
‫اﺳﺎن ﺟﻲ ﭘﻧﺟﺎب ﮐﺎن ﺑﻪ اﮘﺗﻲ آھﻲ‪ ،‬ان ۾ ڪو ﺷڪ ﻧﺎھﻲ ﺗﻪ ﭘﻧﺟﺎب اﻧڊﻳﺎ ﺟو ﺳﮐﻳو ﺳﺗﺎﺑو ﺻوﺑو‬
‫آھﻲ‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ وڏي آدﻣﺷﻣﺎري ھوﻧدي ﺑﻪ اﻧدﻳﺎ ﭼﺎﻧورن ﺟو دﻧﻳﺎ ۾ ﭤﺎﺋﻠﻳﻧڊ ﺑﻌد ﭔﺋﻲ ﻧﻣﺑﺮ وڏو‬
‫ﻻء ڪﺎﻓﻲ ﭘﻳدا ڪﺮي ﭤو‪.‬‬
‫اﻳڪﺳﭘورٽﺮ آھﻲ ۽ ڪﭨڪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﺟﻲ ﮐﺎﺋڻ ِ‬
‫اﻣﺮﺗﺳﺮ اﭼڻ ﺗﻲ روڊ ﺟﻲ ﭔﻧﮫﻲ ﭘﺎﺳﻲ دڪﺎﻧن ﺟﺎ ﺑورڊ ﭘڙھﺎن ﭤو ﺟﻳڪﻲ ﮔﮫﭨو ڪﺮي‬
‫اﻧﮔﺮﻳﺰيء ۾ ﺑﻪ ﻟﮐﻳل آھﻲ‪ ،‬ڪﻧﮫن اﻳڪڙ ﭔﻳڪڙ‬
‫ﮔﺮﻣﮐﻲء ۾ ﻟﮐﻳل آھن ۽ اﻧﮫن ﻣﺎن ڪﻳﺗﺮن ﺗﻲ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺑورڊ ﺗﻲ اردو ﻟﮐﺎﺋﻲ ﭘڻ آھﻲ‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﭘﻧﺟﺎب ۾ ھﻧدي ۽ ﮔﺮﻣﮐﻲ ﭘڙھﺎﺋﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ‪ ،‬ﮔﺮﻣﮐﻲ ﭘڻ‬
‫ﺑﻧﮔﺎﻟﻲء واﻧﮔﺮ ﻟﮐﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ﺟون ‪ 18‬ﺧﺎص زﺑﺎﻧون آھن‪ ،‬ﺟﮫڙوڪﻪ‪ ،‬ھﻧدي آﺳﺎﻣﻲ‬
‫ھﻧدي ۽‬
‫َ‬
‫)آﺳﺎم ﺻوﺑﻲ ﺟﻲ( ﺑﻧﮔﺎﻟﻲ‪ ،‬ﮔﺟﺮاﺗﻲ‪ ،‬ڪﺎﻧﺎڊا )اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ڏاﮐﭨﻲ ﺻوﺑﻲ ڪﺎرﻧﺎﻣﺎ ٽﺎڪﺎ ۾‪ ،‬ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻲ‬
‫وﻳﻧدڙ( ڪﺷﻣﻳﺮي‪ ،‬ﻣﻠﻳﺎﻟم‪ ،‬ﻣﺎﻧﻳﭘوري‪ ،‬ﻣﺮھٽﻲ )ﻣﺎراﺷٽﺮ ﺻوﺑﻲ ﺟﻲ زﺑﺎن ﺟﻧﮫن ۾ ﺑﻣﺑﺋﻲ ﺑﻪ اﭼﻲ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪25‬‬

‫وﭸﻲ ﭤو( اورﻳﻳﺎ )اوڙﻳﺳﺎ ﺻوﺑﻲ ﺟﻲ زﺑﺎن( ﭘﻧﺟﺎﺑﻲ‪ ،‬ﺗﺎﻣل‪ ،‬ﺗﻳﻠﮔو )ڏاﮐﭨن ﺻوﺑن‪ ،‬ﺗﺎﻣل ﻧﺎڊو ۽‬
‫اﻧڌراﭘﺮدﻳش ﺟون زﺑﺎﻧون( اردو‪ ،‬ﺳﻧڌي ۽ ﺳﻧﺳڪﺮت وﻏﻳﺮه‪ .‬اردو ﭴﻣون ڪﺷﻣﻳﺮ ﮐﺎن ﻋﻼوه‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ زﺑﺎن آھﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫ﻻھور ﺟﺎ رﺳﺗﺎ ھﺗﻲ ﺟﻲ رﺳﺗن ﮐﺎن وﻳڪﺮا ۽ ﺳﮫﭨﺎ ﻟﮘن ﭤﺎ ﺑﺎﻗﻲ ﻻھور ﮐﺎن ٽﭘﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾‬
‫ﮔﮫڙڻ ﺳﺎن رﺳﺗن ۽ اوﺳﻲ ﭘﺎﺳﻲ ﻧﮫﺎر ڪﺮڻ ﺳﺎن ﻳڪدم ﻣﺣﺳوس ﭤﻳو وﭸﻲ ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ۾ ٽﺮﺋﻔڪ‬
‫ﺗوڙي ﻋوام ﺗﻣﺎم ﮔﮫﭨو آھﻲ‪ .‬رﺳﺗن ﺗﻲ ﭘﺮاﺋﻳوﻳٽ ڪﺎرن ﮐﺎن وڌﻳڪ اﺳڪول ﺑﺳون‪ ،‬ٽﺮﻳڪٽﺮ ۽‬
‫اﻧﮫن ﺟﻲ ﭘوﻳﺎن ﮔﺎھﻪ‪ ،‬ﮘﻧﻲ ﻳﺎ ﺳﺮن ﺳﺎن ﭜﺮﻳل ٽﺮاﻟﺮ‪ ،‬ڍﮘﻲ ﮔﺎڏﻳون‪ ،‬آٽو رڪﺷﺎﺋون‪ ،‬ﻣوٽﺮ‬
‫رڪﺷﺎﺋون ۽ ﺳﺎﺋڪﻠون ﻧظﺮ ﭤﻲ آﻳون‪ .‬ﻣوٽﺮ ﺳﺎﺋﻳڪل ﺳوار ﺳﮐن ﺟو ﻣﻧﮫن ڪﭘڙي ﺳﺎن اﺋﻳن‬
‫ﻻء ھﮫڙن ڌڌڙ ﺳﺎن ﭜﺮﻳل‬
‫ڍڪﻳل ھو ﺟﻳﺋن ﻋورﺗون ﺣﺟﺎب ڪن ۽ ﻓﻘط اﮐﻳون ﻧظﺮ اﭼن‪ .‬ﺳﮐن ِ‬
‫ڏاڙھﻲء ﮐﻲ ڪﭘڙي ﺳﺎن ڍڪڻ ﺿﺮوري ﭤﻳو ﭘوي ﻧﻪ ﺗﻪ‬
‫رﺳﺗن ﺗﻲ ﻣوٽﺮ ﺳﺎﺋﻳڪل ھﻼﺋڻ وﻗت‬
‫َ‬
‫ھﮫڙي ﻣٽﻲ‪ ،‬ﭴﺎرو ۽ دوﻧﮫﺎٽﻳل ﻣﺎﺣول ۾ ﮐﻳن اﻳﺋﺮڪﻧڊﻳﺷن ﺟﻲ ﻓﻠٽﺮ واﻧﮔﺮ ھﺮ وﻗت ڏاڙھﻲ ڌوﺋﭨﻲ‬
‫ﭘوي‪ ،‬رﮐﻲ رﮐﻲ رﺳﺗﻲ ﺟﻲ ڪﭘﺮ ﺗﻲ ﻳﺎ ﭘﺮي ﮔﮫﺮن ﺟﻲ وچ ۾ ﺳﮐن ﺟو ﮔوردوارو )ٽڪﺎﭨو( ﻧظﺮ‬
‫آﻳو ﭤﻲ‪.‬‬
‫اﻧڊﻳﺎ ۾ اٽڪل ﭔﻪ ڪﺮوڙ ﺳک رھن ﭤﺎ ﺟن ﺟو وڏو ﺗﻌداد ﭘﻧﺟﺎب ۾ آھﻲ‪ .‬اﺳﺎن واري ﭘﻧﺟﺎب ۾‬
‫ﺑﻪ ڪﺎﻓﻲ رھﻳﺎ ﭤﻲ ﺟﻳڪﻲ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ورھﺎﮜﻲ ﺑﻌد اﻧڊﻳﺎ واري ﭘﻧﺟﺎب ۾ ﻟڏي وﻳﺎ‪ ،‬ﺳﻧدن ﭘﺎڪ‬
‫ﻻء ھو ﻻھور‬
‫ﺟﺎﻳون ۽ ﭘوﭴﺎ ﻣﻧدر اڄ ﺑﻪ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن واري ﭘﻧﺟﺎب ۾ ﻣوﺟود آھن‪ ،‬ﺟن ﺟﻲ زﻳﺎرت ِ‬
‫۽ ﺧﺎص ڪﺮي ﺣﺳن اﺑدال اﻳﻧدا رھن ﭤﺎ‪ .‬ﺳک ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ڏاڙھﻲ‪ ،‬ﭘٽڪﻲ ۽ ﭔﺎﻧﮫن ۾ ﭘﺎﺗﺎل ڪڙي‬
‫ﻻء ﭘﻧﺞ ﺷﻳون رﮐڻ‬
‫)ڪﻧﮔڻ( ڪﺮي ﭘﺮي ﮐﺎن ﺳﭸﺎﺗﺎ وﭸن ﭤﺎ‪ .‬ﮔﺮوﮔوﺑﻧد ﺳﻧﮔﮫﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟن ﭼﻳﻠن ِ‬
‫ﺿﺮوري ڪﻳون ﺟﻳڪﻲ ﭘﻧﺞ ڪﺎڪﺮ )ڪﺎف( ﺳڏﺟن ﭤﻳون‪ :‬ڪﻳش )ﺟﺳم ﺟو ڪوﺑﻪ وار ﻧﻪ‬
‫ﺑﺰرﮔﻲء ۽ دروﻳﺷﻳﺎﺋﻲ ﺟﻲ ﻧﺷﺎﻧﻲ ﺳڏﻳن ﭤﺎ‪ ،‬ڪﻧﮔﮫو )ڪﺎٺ ﻳﺎ ﻋﺎج ﺟﻲ ﭰﭨﻲ‪،‬‬
‫ڪٽڻ( ھو ان ﮐﻲ‬
‫َ‬
‫ﺻﻔﺎﺋﻲء ﺟﻲ ﻧﺷﺎﻧﻲ(‪ ،‬ڪﮀو‪ ،‬ﭼﺳت ۽ ﭼوﺑﻧد رھڻ ﺟﻲ ﻧﺷﺎﻧﻲ‪ ،‬ڪڙو )اﺳٽﻳل ﺟو ڪﻧﮔڻ( ﭘڪﻲ‬
‫َ‬
‫ﻻء‬
‫ﻋﺰم ﺟﻲ ﻧﺷﺎﻧﻲ ۽ ڪﺮﭘﺎن )ﺧﻧﺟﺮ( ڪﻣﺰور ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﻻء‪ .‬ﻣﭤﻲ ﺟﻲ ڊﮔﮫن وارن ﮐﻲ ﺑﭼﺎﺋڻ ِ‬
‫ﺑﭼﺎء ِ‬
‫ھﻧن ﮐﻲ ﭘٽڪو ﭘﺎﺋﭨو ﭘوي ﭤو‪ .‬ﺑﻠڪﻪ ﺳﮐن ﺟﺎ ھﻲ ﭘٽڪﺎ اﮘﮫﻳن ﺳﻳٽ ﭤﻳل ۽ ﺳﺑﻳل آھن‪ .‬ور ڏﻳﺋﻲ‬
‫ٽوﭘﻲء واﻧﮔﺮ ﭘﺎﺋﭨو ﭘوي ﭤو‪.‬‬
‫ﭔڌڻ ﺑدران‬
‫َ‬
‫ﺳﮐن ﺟو ڌرم ﮔﺮوﻧﺎﻧڪ اﻳﺟﺎد ڪﻳو ﺟﻳڪو ﺳن ‪1464‬ع ۾ ﭴﺎﺋو ﺟڏھن ھﻧدﺳﺗﺎن ﺗﻲ ﻟوڌي‬
‫ﮔﮫﺮاﭨﻲ ﺟﻲ ﺣڪوﻣت ﺟﻲ ﺷﺮوﻋﺎت ھﺋﻲ )ﮔﺮوﻧﺎﻧڪ ﺳن ‪1545‬ع ۾ وﻓﺎت ڪﺋﻲ ﺟڏھن ﺷﻳﺮ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﺗﺧت ﺗﻲ وﻳﭠل ھو( ﻳﻌﻧﻲ ﺳک ڌرم ھﻣﺎﻳون ﺟﻲ ڏﻳﻧﮫن ﮐﺎن ھﻧدﺳﺗﺎن ۾‬
‫ﺷﺎھﻪ ﺳوري‬
‫َ‬
‫ﺷﺮوع ﭤﻳو ۽ ﭘﻧﺞ ﺳؤ ﮐن ﺳﺎل ﭘﺮاﭨو ﭼﺋﺑو‪.‬‬
‫ﺳک ڌرم ۾ ڪﻲ ﮘﺎﻟﮫﻳون اﺳﻼم ﺟون آھن ﺗﻪ ڪﻲ ھﻧدو ڌرم ﺟون‪ ،‬ﺳﮐن ۾ ھﻧدن واري ذات‬
‫ﻧﻳﺎت ﺟو ﭼڪﺮ ﻧﺎھﻲ ۽ ﻧﻪ ﺋﻲ ھو ھﻧدن واﻧﮔﺮ ﻣورﺗﻳون ﭘوﭴﻳن ﭤﺎ‪ ،‬ﺳﮐن ﺟﻲ ﻋﺑﺎدﺗﮔﺎھﻪ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪26‬‬

‫ﮔوردواري ۾ ﻓﻘط ھﻧن ﺟو ﻣذھﺑﻲ ڪﺗﺎب ”ﮔﺮﻧٿ ﺻﺎﺣب“ دﮐﻳل ﭤﺋﻲ ﺟﻧﮫن ۾ ھﻧن ﺟﻲ ڏھن‬
‫ﮔﺮوء ﺟﻲ وﻓﺎت ﺳن ‪1708‬ع ۾ ﭤﻲ )ﻣﻐل ﺑﺎدﺷﺎھﻪ‬
‫ﮔﺮوﺋن ﺟون ﻟﮐﭨﻳون ﺷﺎﻣل آھن‪ .‬ﺳﻧدن آﺧﺮي‬
‫َ‬
‫اورﻧﮔﺰﻳب ﺟﻲ وﻓﺎت وارن ڏﻳﻧﮫن ۾( ﺳک ھڪ ﺧدا ﮐﻲ ﻣﭸﻳن ۽ ﻣﺮي وﻳل ﺟﻲ ﻻش ﮐﻲ دﻓن‬
‫ڪﺮڻ ﺑدران ﺳﺎڙﻳن‪.‬‬
‫اﻣﺮ ﺗﺳﺮ‪ ،‬ﺟﻧﮫن ﺷﮫﺮ ۾ ھﺎڻ اﺳﺎن ﺟﻲ ﺑس ﭘﮫﺗﻲ ھﺋﻲ‪ ،‬ﺳﮐن ﺟﻲ ﺳڀ ﮐﺎن وڏي‬
‫اﻧﮔﺮﻳﺰيء ۾ ”ﮔوﻟڊن ٽﻳﻣﭘل“ ﺳڏﻳن ﭤﺎ‪.‬‬
‫ﮔوردواري ”ھﺮي ﻣﻧدر“ ﮐﺎن ﻣﺷﮫور آھﻲ‪ ،‬ﺟﻧﮫن ﻣﻧدر ﮐﻲ‬
‫َ‬
‫ﺳﺎزيء ﺟو ڪم ھﻧدن ﺟﻲ ﻣﻧدرن ۽ ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﺟﻲ ﻣﺳﺟدن ﺳﺎن ﻣﻠﻲ ﭤو‪ .‬ﻣﻧدر‬
‫ﻣﻧدر ﺟﻲ ﻋﻣﺎرت‬
‫َ‬
‫ﭘﺎﭨﻲء ﺟو وڏو ﺗﺎﻻب آھﻲ ۽ ھن ﺗﺎﻻب ﺗﺎن ھن ﺷﮫﺮ ﺟو ﻧﺎﻟو اﻣﺮﺗﺳﺮ ﭘﻳو آھﻲ‪.‬‬
‫ﺟﻲ ﭼوڌاري‬
‫َ‬
‫ھﻧدﺳﺗﺎن ۾ ﺗوڙي ﭔﺎھﺮ ﺟﻲ ﻣﻠڪن ۾ ﺳﮐن ﺟﻲ دڪﺎﻧن‪ ،‬آﻓﻳﺳن ۽ ھوٽﻠن ۾ ﺟﻧﮫن ﻣﻧدر ﺟﻲ ﺗﺻوﻳﺮ‬
‫ﻧظﺮ اﭼﻲ ﭤﻲ اھﺎ ھن ﻣﻧدر ﺟﻲ آھﻲ‪ ،‬اﺳﺎن ﺟﻲ ﺑس ۾ وﻳﭠﻠن ﻣﺎن ڪﻳﺗﺮن ﭼﺎھﻳو ﺗﻪ ﺟﻳڪﺮ ﺑس اڌ‬
‫ڪﻼڪ ﮐن ﺑﻳﮫﻲ ﺗﻪ ﻣﻧدر ڏﺳﻧدو ھﻠﺟﻲ ﭘﺮ ﺑس ۾ وﻳﭠل ﭘوﻟﻳس اھوﺋﻲ ﭼﻳو ﺗﻪ ھو اﺳﺎن ﮐﻲ ﻓﻘط‬
‫دھﻠﻲء ﺗﺎﺋﻳن‬
‫ﻻء ﺗﺮﺳﺎﺋﻳﻧدا‪” .‬ﺗوھﺎن ﮐﻲ‬
‫ﻣﻘﺮر ﺷﮫﺮن ﺟﻲ ﻣﻘﺮر ھوٽﻠن وٽ ﭼﺎﻧﮫﻪ ﭘﺎﭨﻲ ۽‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﻣﺎﻧﻲء ِ‬
‫ﭘوء ﭜﻠﻲ ﺗوھﺎن ھﻳڏاﻧﮫن ﭘﻧﺟﺎب ﻣوٽﻲ‬
‫َ‬
‫ﺳﻼﻣﺗﻲء ﺳﺎن ﭘﮫﭼﺎﺋڻ اﺳﺎن ﺟﻲ ذﻣﻳواري آھﻲ‪ ،‬دھﻠﻲ ﭘﮫﭼﻲ ِ‬
‫اﭼو ﻳﺎ ﺑﻣﺑﺋﻲ ﻣدراس ھﻠﻳﺎ وﭸو‪ “.‬ھﻧن اﺳﺎن ﮐﻲ ﺳﻣﺟﮫﺎﻳو‪ ،‬ھﻧن ﺟو ﻣطﻠب ھو ﺗﻪ ھن وﻗت‬
‫اﺳﺎن ”اﻧڊﻳﺎ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن دوﺳﺗﻲ“ ﺟﻲ ﺑﻧﻳﺎد ﺗﻲ ھﻠﻧدڙ ﺳﺮڪﺎري ﺑس ۾ وﭸﻲ رھﻳﺎ آھﻳون ۽‬
‫ﺧداﻧﺧواﺳﺗﻪ ڪﺟﮫﻪ ﭤﻲ ﭘﻳو ﺗﻪ ﺣڪوﻣت ﺟﻲ ﺑدﻧﺎﻣﻲ ﭤﻳﻧدي ﺟو ﭔﻧﮫﻲ ﻣﻠڪن ﺟﺎ ڪﺟﮫﻪ ﻣﺎﭨﮫو‬
‫ﭘﺎﻟﻳﺳﻲء ﺟﻲ ﺧﻼف آھن‪.‬‬
‫ﺣڪوﻣت ﺟﻲ ھن دوﺳﺗﻲ وڌاﺋڻ ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ۾ واﻧدڪﺎﺋﻲ ﺟﺎ ڏﻳﻧﮫن ﻣﻠﻧدا‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل اﺳﺎن ﻣﺎن ڪﻳﺗﺮن ﺋﻲ اھو ﭘﮫﻪ ڪﻳو ﺗﻪ ﺟﻳﺋن ﺋﻲ‬
‫َ‬
‫ﺗﻪ آﮔﺮي ۽ اﺟﻣﻳﺮ ﺳﺎن ﮔڏ ھن ﭘﺎﺳﻲ ﺟﺎ ھﻲ ﺷﮫﺮ اﻣﺮﺗﺳﺮ ﺑﻪ ڏﺳڻ اﻳﻧداﺳﻳن ۽ ﺗﺎج ﻣﺣل ﺟﻲ اﮘﻳﺎن‬
‫ﺗﺻوﻳﺮ ڪڍراﺋڻ ﺳﺎن ﮔڏ ھﺗﻲ اﭼﻲ اﻣﺮﺗﺳﺮ ﺟﻲ ھن ﮔوﻟڊن ﻣﻧدر وٽ ﭘڻ ﺗﺻوﻳﺮ ڪڍراﺋﻳﻧداﺳﻳن‪،‬‬
‫ﮔﺮوء رام داس‬
‫ھﻲ ﺷﮫﺮ اﻣﺮﺗﺳﺮ ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﻟﻔظﻲ ﻣﻌﻧﻲٰ اﻣﺮت ﺟو ﺣوض آھﻲ ﺳﮐن ﺟو ﭼوﭤﻳن‬
‫َ‬
‫ﺳن ‪1577‬ع ۾ ﭔڌراﻳو‪ .‬اﻣﺮﺗﺳﺮ ﻧﻪ ﻓﻘط ﭘﻧﺟﺎب ﺻوﺑﻲ ﺟﻲ وڏن ﺷﮫﺮن ﻣﺎن ھڪ آھﻲ ﭘﺮ ﺳک‬
‫ﻻء زﻣﻳن ﻣﻐل ﺷﮫﻧﺷﮫﺎھﻪ اڪﺑﺮ ﻣﻧظور ڪﺋﻲ‪1761 .‬ع ۾‬
‫ڌرم ﺟو ﻣﺮڪﺰ ﭘڻ آھﻲ‪ .‬ھن ﺷﮫﺮ ِ‬
‫دراﻧﻲء ﻧﻪ ﻓﻘط ھن ﺷﮫﺮ ﺟﻲ ﭰﺮﻟٽ ڪﺋﻲ ﭘﺮ ﻣﻧدر ﭘڻ ﺗﺑﺎھﻪ ڪﺮي ﮀڏﻳو ﺟﻳڪو ٽن‬
‫اﺣﻣد ﺷﺎھﻪ‬
‫َ‬
‫ﺳﺎﻟن ﺑﻌد ‪1764‬ع ۾ وري ﭠﺎھﻳو وﻳو‪1802 .‬ع ۾ رﻧﺟﻳت ﺳﻧﮔﮫﻪ ھن ﻣﻧدر ﺟﻲ ﮀت ٽﺎﻣﻲ ﺟﻲ ﺗﮫﻪ‬
‫ﺳﺎن ﭠﮫﺮاﺋﻲ ۽ ان ﺟﻲ ﮘﺎڙھﻲ رﻧگ ڪﺮي ﮔوﻟڊن ٽﻳﻣﭘل ﺳڏﺟڻ ﻟﮘو‪.‬‬
‫دھﻠﻲ ڏي وﻳﻧدي ھن رﺳﺗﻲ ﺟﻲ ﮐﺎﭔﻲ ﭘﺎﺳﻲ رام ﺑﺎغ ﻧظﺮ اﭼﻲ ﭤو ۽ ﺳﺎﭴﻲ ﭘﺎﺳﻲ ﮔول ﺑﺎغ‪.‬‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﮐﺎن ڪوﭜن ھﻳﮔن‬
‫ﺳﺋﻳڊن ۾ ﻣون ﺳﺎن رھﻧدر اﻣﺮﺗﺳﺮ ﺟو ﺳک ﺳﺗﻧﺎم )ﺟﻧﮫن ﺟو ذڪﺮ‬
‫َ‬
‫۾ ڪﻳو اﭤم( ﭔڌاﺋﻳﻧدو ھو ﺗﻪ رام ﺑﺎغ ﺟﻲ ﭜﺮﺳﺎن ”ﺳﻧڌي ڪﺎﻓﻲ ھﺎﺋوس“ ﻧﺎﻟﻲ ھڪ ﻣﺷﮫور ھوٽل‬
‫آھﻲ ﺟﻳڪﺎ ﺗﻣﺎم ﭘﺮاﭨﻲ آھﻲ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل اﻣﺮﺗﺳﺮ ۾ ﺳﮐن ﺟو ﮔوﻟڊن ٽﻳﻣﭘل ﺑﻌد اﮔﺮ ڪﺎ ﻣﺷﮫور‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪27‬‬

‫ﺷﻲء آھﻲ ﺗﻪ ﮔوﺑﻧد ﮔﺮه ﺟو ﻗﻠﻌو آھﻲ ﺟﻳڪو رﻧﺟﻳت ﺳﻧﮔﮫﻪ ‪1805‬ع ۾ ﭠﮫﺮاﻳو )اﻣﺮﺗﺳﺮ‬
‫ﺗﺎرﻳﺧﻲ‬
‫ِ‬
‫ﺷﮫﺮ ﺟون ﭜﺗﻳون ﺑﻪ ھن راﺟﺎ ﭠﮫﺮاﻳون( ۽ ﭔﻳو ﺟﺎﻟﻳﺎﻧواﻻ ﺑﺎغ ﺟﻳڪو ﮔوﻟڊن ٽﻳﻣﭘل ﺟﻲ ﺑﻠڪل‬
‫ﮔوﻟﻲء ﺟو ﻧﺷﺎﻧو ﺑﻧﺎﻳو‪ .‬اھو ھڪ اھڙو اھم‬
‫وﻳﺟﮫو آھﻲ ﺟﺗﻲ اﻧﮔﺮﻳﺰن ﭔﻪ ھﺰار ﮐن اﻧڊﻳن ﮐﻲ‬
‫َ‬
‫ﻻء ﺟدوﺟﮫد ﺟو ﺟذﺑو ﭘﻳدا ڪﻳو‪.‬‬
‫واﻗﻌو ھو ﺟﻧﮫن ﻧﻧڍي ﮐﻧڊ ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﺟﻲ دﻟﻳن ۾‬
‫َ‬
‫آزاديء ِ‬
‫اﻧﮔﺮﻳﺰي ﻓﻠم ﮔﺎﻧڌي ‪ Gandhi‬۾ اھﻲ ﺳڀ ﻧظﺎرا ‪ Recreate‬ڪﻳﺎ وﻳﺎ آھن‪.‬‬
‫اﺳﺎن ﺟﻲ ﺑس ھﺎڻ اﮘﺗﻲ ﺟﺎﻟﻧڌر ڏي وڌي رھﻲ ھﺋﻲ‪ ،‬ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ھڪ ﺷﮫﺮ ڪﺮﺗﺎر ﭘور ۾‬
‫اﺳﺎن ﮐﻲ ﺗﺮﺳﻲ ﭤوري ﻓﺮﺣت وﭠﭨﻲ ھﺋﻲ ۽ ﺑس وارن طﺮﻓﺎن ھوٽل ۾ ﭼﺎﻧﮫﻪ ﻣﻠﭨﻲ ھﺋﻲ‪ ،‬ﺟﺎﻟﻧڌر‬
‫ﺿﻳﺎء ھن ﺷﮫﺮ‬
‫ﺿﻠﻌو ﺑﻪ آھﻲ ﺗﻪ ان ﺿﻠﻌﻲ ﺟو وڏو ﺷﮫﺮ ﺑﻪ‪ .‬ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟو اﮘوﭨو ﺣﺎڪم ﺟﻧﺮل‬
‫َ‬
‫ﮐﺎن ﻟڏي ﭘﺎڪﺳﺗﺎن آﻳو ھو‪ .‬ﻣون ھن ﺟﻲ ﺑﺎﻳوﮔﺮاﻓﻲ ﻧﻪ ﭘڙھﻲ آھﻲ ﭘﺮ ﺑﻳﻧظﻳﺮ ﺻﺎﺣﺑﻪ ھن ﺟﻲ‬
‫ورﻧديء ۾ اڪﺛﺮ اھو ﭼوﻧدي ھﺋﻲ ﺗﻪ آﺋون ﭴﺎﺋﻲ ﻧﭘﻧﻲ ﺳﻧڌ ۾ آھﻳﺎن ۽ ھﺗﻲ ﺋﻲ‬
‫رﻣﺎرڪس ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫رھﻧدﻳس ﺟﺎﻟﻧڌر ﮐﺎن ﻧﻪ آﺋﻲ آھﻳﺎن‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ﭘﻧﺟﺎب ﺟﺎ ﻟڌﻳﺎﻧﺎ ۽ اﻣﺑﺎﻻ ﺟﮫڙا ﺗﺎرﻳﺧﻲ ﺷﮫﺮ ھن ﭘﺮاﭨﻲ‬
‫رﺳﺗﻲ ﮔﺮاﻧڊ ٽﺮﻧڪ روڊ ﺗﻲ ﺋﻲ اﭼن ﭤﺎ ۽ ھﻲ روڊ اﻳڏو ﭘﺮاﭨو آھﻲ ﺟو ھن ﺟﻲ ﭔﻧﮫﻲ ﭘﺎﺳن ﮐﺎن‬
‫اﻳڏي ﺗﻪ وﺳﻧدي ۽ ﮘوٺ آھن ﺟو ﺧﺑﺮ ﻧﭤﻲ ﭘوي ﺗﻪ ﭔﮫﺮاڙي ڪڏھن ﺷﺮوع ﭤﻳﻧدي ﺟﻳﺋن ٽﺮﺋﻔڪ‬
‫ﮔﮫٽﺟﻲ‪ .‬ڪو ﻓﺮﻻﻧگ ﮐن ﻣس ﺑﻧﺎ ﮔﮫﺮن ۽ دڪﺎﻧن ﺟﻲ آﻳو ﭤﻲ ﺗﻪ وري ﮔﮫﺮن‪ ،‬دڪﺎﻧن‪ ،‬اوطﺎﻗن ۽‬
‫ڪﺎرﺧﺎﻧن ﺟو ﺳﻠﺳﻠو ﺷﺮوع ﭤﻲ وﻳو ﭤﻲ ۽ ﺳﺎﭴﻲ ۽ ﮐﺎﭔﻲ ﭘﺎﺳﻲ ﮐﺎن ڪﭼﺎ ﭘڪﺎ رﺳﺗﺎ اﭼﻲ ھن‬
‫روڊ ﺳﺎن ﻣﻠﻳﺎ ﭤﻲ ﺟن ﺗﺎن ڍﮘﻲ ۽ ﺳﺎن ﮔﺎڏﻳن ﮐﺎن وﭠﻲ ٽﺮﻳڪٽﺮ ۽ ٽﺮڪون ﭘﺋﻲ آﻳﺎ وﻳﺎ‪ .‬ان ﮐﺎن‬
‫ﻋﻼوه آٽو رڪﺷﺎﺋون‪ ،‬اﺳڪول ﺑﺳون‪ ،‬ﻣوٽﺮﺳﺎﺋﻳڪﻠن ﺗﻲ ڏاڙھﻲ ڍڪﻳل ﺳک ۽ وﻳﺳﭘﺎ ﻣوٽﺮ‬
‫ﺳﺎﺋﻳڪﻠون ھﻼﺋﻳﻧدڙ ﺳﮐﭨﻳون ٽﺮﺋﻔڪ ۾ وڌﻳڪ اﺿﺎﻓو آﭨﻲ رھﻳون ھﻳون‪ .‬اﺳﺎن ﺟﻲ اﮘﻳﺎن ﭘوﻟﻳس‬
‫ﻻء ﻧﻪ اﭼﻲ ھﺎ ﺗﻪ اﺳﺎن ﺟﻲ ﺑس ﺑﻪ ﭔﻳن واﻧﮔﺮ ﭰﺎﺳﻧدي‬
‫ﺟﻲ ﻣوﺑﺎﺋﻳل ﮔﺎڏي رﺳﺗو ﺻﻔﺎ ڪﺮاﺋڻ ِ‬
‫ﭰﺎﺳﻧدي ھﻠﻲ ھﺎ‪ .‬ھﻲ اھو رﺳﺗو آھﻲ ﺟﻳڪو اﻧﮔﺮﻳﺰن ﺟﻲ ﺣڪوﻣت ﮐﺎن اڳ ﺗﺎﺋﻳن ﺟﺮﻧﻳﻠﻲ ﺳڙڪ‬
‫ﺳڏﺑﻲ ھﺋﻲ ﭘﺮ ھﺎڻ ﮔﺮاﻧڊ ٽﺮﻧڪ روڊ ﻳﺎ ﭠﻠﮫو ”ﺟﻲ ٽﻲ روڊ“ ﺳڏﺟﻲ ﭤو ۽ ڪﻠڪﺗﻲ ﮐﺎن ﺷﺮوع‬
‫ﭘوء اﻣﺮﺗﺳﺮ وٽﺎن ﭤﻳﻧدو واﮔﮫﺎ ۽ ﻻھور ﭘﮫﭼﻲ ﭤو ۽ اﮘﺗﻲ ڪﺎﺑل اﻓﻐﺎﻧﺳﺗﺎن وﭸﻳو‬
‫ﭤﺋﻲ ﭤو ﺗﻪ دھﻠﻲ ۽ ِ‬
‫ھﺎء وري ﻧﻣﺑﺮ ‪ (5‬ﭘڻ‬
‫دﻧگ ڪﺮي‪ .‬ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ۾ اﭴڪﻠﮫﻪ ھن روڊ ﮐﻲ ‪) N-5‬ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﻧﻳﺷﻧل ِ‬
‫ﻻء‬
‫ﺳڏﻳن ﭤﺎ‪ .‬ڪﻠڪﺗﻲ ﮐﺎن ڪﺎﺑل ﺗﺎﺋﻳن ھن ‪ 2600‬ڪﻠوﻣﻳٽﺮي )‪ 1600‬ﻣﻳل( ڊﮔﮫﻲ ﺟﻲ ٽﻲ روڊ ِ‬
‫ھڪ ﺻدي ﮐن اڳ ﻣﺷﮫور اﻧﮔﺮﻳﺰي ﻟﻳﮐڪ رڊﻳﺎرڊ ڪﭘﻧﻠگ ﭼﻳو ھو ﺗﻪ‪:‬‬
‫‪Such a river of life nowhere else axists in the world. It is the beack‬‬
‫‪bone of all Hind on which one can see all castes and kinds of men.....‬‬
‫‪all the world going and coming.‬‬
‫رڊرﻳﺎڊ ڪﭘﻠﻧگ ﺟﻲ ﻣﺷﮫور ﻧﺎول ‪ Kim‬ﺟﺎ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ واﻗﻌﺎ ھن روڊ )‪ (Grand Trunk‬ﺗﻲ‬
‫درﭘﻳش اﭼن ﭤﺎ‪ .‬ڪﻳﺗﺮن ﺗﺎرﻳﺧداﻧن ﺟو ﺗﻪ اھو ﭼوڻ آھﻲ ﺗﻪ ھن روڊ ﺟو وﺟود اڄ ﮐﺎن ‪3500‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪28‬‬

‫ﺳﺎل اڳ ﺟو آھﻲ ﺟڏھن اﺗﺮ ﮐﺎن آرﻳن ﻧﻧڍي ﮐﻧڊ ﺗﻲ ﭼڙھﺎﺋﻲ ڪﺋﻲ‪ .‬ھن روڊ اﺗﺮ ﮐﺎن اﻧﮫن آرﻳن‬
‫ﮐﻲ ﻣﺎرچ ڪﻧدي ڏﭠو‪ .‬اﻳﺮاﻧﻲ ۽ ﻳوﻧﺎﻧﻳن ﺟﻲ ﻓوﺟن ﮐﻲ اﻧڊﻳﺎ ﺗﻲ ڪﺎﻣﻳﺎب ﺣﻣﻼ ڪﻧدي ڏﭠو‪ .‬ھن‬
‫رﺳﺗﻲ ﺗﺎن ‪ Scythians‬ﺳﻔﻳد ھن )‪ (Huns‬ﺳﻠﺟوق‪ ،‬ﺗﺎﺗﺎري‪ ،‬ﻣﻧﮔول‪ ،‬ﺳﺎﺳﺎﻧﻲ‪ ،‬ﺗﺮڪ‪ ،‬ﻣﻐل ۽‬
‫دراﻧﻲ آﻳﺎ ۽ ﺧﻳﺑﺮ ﭘﺎس ﻟﺗﺎڙي ھن ﺳﻧڌ ۾ ڌوڪﻲ وﻳﺎ‪ .‬ھﻲ اھوﺋﻲ رﺳﺗو آھﻲ ﺟﻧﮫن ذرﻳﻌﻲ ﺗﻳﻣور‪،‬‬
‫اﺑداﻟﻲء ﺟﮫڙا ﻓﺎﺗﺢ ۽ ﭰورو ﻧﻧڍي ﮐﻧڊ ۾ آﻳﺎ ۽ ﭴﻣﺎﺋﻲ وﻳﭠﺎ ﻳﺎ ﭰﺮون‬
‫ﺑﺎﺑﺮ‪ ،‬ﻧﺎدر ﺷﺎھﻪ ۽ اﺣﻣد ﺷﺎھﻪ‬
‫َ‬
‫ڪﺮي واﭘس ھﻠﻳﺎ وﻳﺎ‪ .‬دﻧﻳﺎ ۾ ھن روڊ ﺟﻲ ﻋﺟﻳب ﺟﺎﮔﺮاﻓﻳﺎﺋﻲ ﺑﻳﮫڪ آھﻲ ۽ ان ﺑﻳﮫڪ ڪﺮي ﺋﻲ‬
‫اﺗﺮ ﮐﺎن ﺣﻣﻼ ڪﻧدڙ اﻳﻧدا رھﻳﺎ ۽ ﺗﺎرﻳﺦ ۾ ﻧوان ﺑﺎب ﮘﻧڍﺑﺎ رھﻳﺎ‪ .‬ڪﻧﮫن ﺻﺣﻳﺢ ﭼﻳو آھﻲ ﺗﻪ‪:‬‬
‫‪Geography rather than history has fated the GT Road to play a‬‬
‫‪role in every age.‬‬
‫ھن ﮔﺮاﻧڊ ٽﺮﻧڪ روڊ ذرﻳﻌﻲ ﻧﻧڍي ﮐﻧڊ ۾ ﻧﻪ ﻓﻘط ﺣڪﻣﺮان ۽ ﭰورو آﻳﺎ ﭘﺮ دﻧﻳﺎ ﺟﺎ ﺳﻳﺎح‪،‬‬
‫ﻣﺳﺎﻓﺮ‪ ،‬ﻋﺎﻟم‪ ،‬ڏاھﺎ‪ ،‬ﺳوداﮔﺮ‪ ،‬ﺛﻘﺎﻓت )‪ (Culture‬۽ ‪ Ideas‬ھن ﻧﻧڍي ﮐﻧڊ ۾ ﭘﮫﺗﻳون‪ .‬ﺳوﻳن ﺳﺎﻟن‬
‫ڌرﺗﻲء ﺗﻲ ﻋﺎﻟﻳﺷﺎن‬
‫ﺗﺎﺋﻳن ھن روڊ ﺗﺎن اﭠن ﺟﺎ ﻗﺎﻓﻼ ﮔذرﻳﺎ‪ .‬ھﻧن ﺟﮫوﻧن واﭘﺎرﻳن ۽ ھﻧﺮﻣﻧدن ھن‬
‫َ‬
‫ﭼﻳﻧﻲء )‪ (Porcelain‬ﺟو ﺑﮫﺗﺮﻳن ﺳﺎﻣﺎن ﭼﻳن ۽ وچ ﻣﺷﺮق ﮐﺎن آﻧدو‪ .‬ﮔﺮاﻧڊ‬
‫ﻗﺳم ﺟﻲ ﺳﻠڪ ۽‬
‫َ‬
‫ٽﺮﻧڪ روڊ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن واري ﭘﺎﺳﻲ ﺑﻪ ﺗﺎرﻳﺧﻲ ﺟﺎﻳن ﺗﺎن ﻟﻧﮔﮫﻲ ﭤو ﺧﻳﺑﺮ ﭘﺎس ﮐﺎن وﭠﻲ ڏﭠو وﭸﻲ‬
‫ﺗﻪ ﭘﺷﺎور ﮔﻧڌارا ﺟﻲ ڪﻧول ﻣﺎﭤﺮي‪ ،‬اٽڪ ﺟﺗﻲ ﺟو ﻗﻠﻌو ‪1581‬ع ۾ ﻣﻐل ﺷﮫﻧﺷﺎھﻪ اڪﺑﺮ‬
‫ﭠﮫﺮاﻳو‪ ،‬ﺣﺳن اﺑدال ﺟﺗﻲ ﻧﺎﻧڪﺎﻧﺎ ﺻﺎﺣب ﺟو ﺳﮐن ﺟو ﮔوردوارو آھﻲ‪ ،‬ٽﺋڪﺳﻼ )ﮔﻧڌارا ۽ راﺟﺎ‬
‫ﺳوريء ﭠﮫﺮاﻳو( ﮔﺟﺮات‬
‫اﻣﺑﻲ ﮐﺎن ﻣﺷﮫور( ﭘوٽوھﺎر‪ ،‬روھﺗﺎس ﺟو ﻗﻠﻌو )ﺟﻳڪو ﺷﻳﺮﺷﺎھﻪ‬
‫َ‬
‫ﺟﺎء( ﻻھور‪ ،‬ﺷﺎﻟﻳﻣﺎر ﺑﺎغ‪،‬‬
‫)اﻧﮔﺮﻳﺰن ﺟو ﺟﻧﮔﻲ ﻣﻳدان( ﮔﺟﺮاﻧواﻻ )رﻧﺟﻳت ﺳﻧﮔﮫﻪ ﺟﻲ ﭴم ﺟﻲ ِ‬
‫ﺑﺎدﺷﺎھﻲ ﻣﺳﺟد ۽ ﻣﺷﮫور ﻻھوري ﻗﻠﻌﻲ ﺟو ﺷﮫﺮ‪ .‬ﺟﺗﻲ اﻧﮔﺮﻳﺰن ﺟو دﻟﭘﺳﻧد ۽ اﻳﺷﻳﺎ ﺟو ﭘﺮاﭨو‬
‫ﺗﻌﻠﻳﻣﻲ اﻗدارو ﭘﻧﺟﺎب ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲ آھﻲ‪ ،‬رڊﻳﺎرڊ ڪﭘﻠﻧگ ﺟﻲ ﻣﺷﮫور ‪ Kim,s Gun‬آھﻲ ۽‬
‫اﻧﮔﺮﻳﺰن طﺮﻓﺎن ﻣﭤﺎھﻳن )‪ (Elite‬ڪﻼس ﺟﻲ ﭔﺎرن ﺟو اﻳﮀﻳﺳﻳن ڪﺎﻟﻳﺞ آھﻲ ۽ واﮔﮫﺎ‪.‬‬
‫ھونء ڏﭠو وﭸﻲ ﺗﻪ ﺟﺮﻧﻳﻠﻲ ﺳڙڪ ﻳﻌﻧﻲ ھن ﮔﺮاﻧڊ ٽﺮﻧڪ روڊ ﮐﻲ ﭠﺎھڻ ۾ ﺷﻳﺮ ﺷﺎھﻪ‬
‫َ‬
‫ﺳوريء ﺟو وڏو ھٿ ھو‪ .‬ﺷﻳﺮﺷﺎھﻪ ﺳوري ﺑﻪ ھڪ ﻋﺟﻳب ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﭤﻲ ﮔذرﻳو آھﻲ‪ ،‬ﺟﻧﮫن‬
‫َ‬
‫ھﻧدﺳﺗﺎن ﺗﻲ ﻓﻘط ﭘﻧﺞ ﺳﺎل ﺑﺎدﺷﺎھﻲ ڪﺋﻲ ﭘﺮ ﭘﺎڻ ان زﻣﺎﻧﻲ ﺟﻲ ﺣﺎڪﻣن ۾ ﺗﻣﺎم ﺳﭠو اﺋڊﻣﻧﺳٽﺮﻳٽﺮ‬
‫ھو‪ .‬ﺷﻳﺮﺷﺎھﻪ ﺳوري )ﺳﻧدس اﺻل ﻧﺎﻟو ﻓﺮﻳد ھو ﭘﺮ ﭘﺎڻ ﮐﻲ ”ﺷﻳﻧﮫن ﺑﺎدﺷﺎھﻪ“ )ﺷﻳﺮﺷﺎھﻪ( ﭤﻲ‬
‫ﺳڏراﻳﺎﺋﻳن( ھڪ ﻧﻧڍڙي اﻓﻐﺎﻧﻲ ﺟﺎﮔﻳﺮدار ﺟو ﭘٽ ھو ﺟﻳڪو ﭘﻧﺟﺎب ۾ ‪1472‬ع ۾ ﭴﺎﺋو‪ .‬ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫ﺑدﺳﻠوڪﻲء ڪﺮي ھن ﻧﻧڍي ھوﻧدي ﺋﻲ ﮔﮫﺮ ﮀڏي ﺟﺎﻧﭘور ۾ وﭸﻲ ﺳﺧت ﭘڙھﺎﺋﻲ‬
‫ﻣﺎء ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﻣﺎٽﻳﻠﻲ ُ‬
‫ڪﺋﻲ ۽ ﻋﺮﺑﻲ ۽ ﻓﺎرﺳﻲ ﭔوﻟﻳن ﺗﻲ ھن ﺟﻲ ﺳﭠﻲ ڪﻣﺎﻧڊ ﭤﻲ وﺋﻲ‪ .‬اﻧﮫن ڏﻳﻧﮫن ۾ ﺗﻪ اھو ‪Trend‬‬
‫ﭴﺎﭨوء ﮐﻲ ﺳﭠﻲ ﻧوڪﺮي ﻣﻠﻲ وﺋﻲ ﭤﻲ‪ .‬ھن ﮐﻲ ﺑﻪ ﺗن‬
‫ھو ﺗﻪ ﻓﺎرﺳﻲ ﮔﮫوڙي ﭼﺎڙھﺳﻲ‪ .‬ﻓﺎرﺳﻲ ﺟﺎ‬
‫َ‬
‫ڏﻳﻧﮫن ﺟﻲ ﻣﻐل ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﺑﺎﺑﺮ وٽ ﻧوڪﺮي ﻣﻠﻲ وﺋﻲ‪ ،‬ﺑﺎﺑﺮ ﺟﻲ وﻓﺎت ﺑﻌد ھﻣﺎﻳون ﺗﺧت ﺗﻲ وﻳﭠو‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪29‬‬

‫ﻣﻐل ﺑﺎدﺷﺎھت ۾ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﻓوﺟﻲ ۽ ﺣڪوﻣت ﻣوﻧﺟﮫﺎرا ﭤﻲ ﭘﻳﺎ ﺟن ﮐﻲ ھﻣﺎﻳون ﻣﻧﮫن ڏﺋﻲ ﻧﻪ ﭘﺋﻲ‬
‫ﻣﺎﻳونء ﺟﻲ ڪﻣﺰورﻳن ﻣﺎن ﻓﺎﺋدو وﭠﻲ ﺷﻳﺮﺷﺎھﻪ ھن ﺟو ﺗﺧﺗو اوﻧڌو ڪﻳو ۽ ﭘﺎڻ‬
‫ﺳﮔﮫﻳو ۽ ھ‬
‫َ‬
‫ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﭤﻲ وﻳﭠو‪ .‬ﺷﻳﺮﺷﺎھﻪ ﻣﻠٽﺮي ۽ ﺳول اﺋڊﻣﻧﺳٽﺮﻳﺷن ۾ وڏو ﻗﺎﺑل ﻣﺎﭨﮫو ھو‪ .‬ھن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫ﻻء ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ڪم ۽‬
‫ﻣﺧﺗﺻﺮ ﺣڪوﻣت ۾ ﻋوام ﺟﻲ ﭜﻠﻲ ۽ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺣڪوﻣت ﻣﺿﺑوط ﺑﻧﺎﺋڻ ِ‬
‫ﺳڌارا ﺑﻪ آﻧدا ۽ ڪﻳﺗﺮا ﺗﺎرﻳﺧدان ﮐﻳس ﻣﭸﻳن ﭤﺎ ﺗﻪ‪:‬‬
‫‪He was in truth the greatest ruler that sat upon the throne of‬‬
‫‪Delhi.‬‬
‫ھن ڍﻟون وﻏﻳﺮه اوﮘﺎڙڻ ﺟو ﺑﻧﻳﺎد زﻣﻳن ﺟﻲ ﻣﺎپ ﺗﻲ ﻗﺎﺋم ڪﻳو‪ ،‬ﻋوام ﮐﻲ اﻧﺻﺎف ﻣﮫﻳﺎ‬
‫دھﻠﻲء ﮐﺎن ڪﺎﺑل ﺗﺎﺋﻳن ﮔﺮاﻧڊ ٽﺮﻧڪ روڊ ﭠﮫﺮاﻳو‪ .‬رﺳﺗن ﺗﻲ وڻ ﭘوﮐﺮاﺋﻳن‪ ،‬ﻣﺳﺎﻓﺮن ﺟﻲ‬
‫ڪﻳو‪.‬‬
‫َ‬
‫ﻻء ﮔﺮاﻧڊ ٽﺮﻧڪ روڊ ﺗﻲ ﺳﺮاﺋﻳون )ﻣﺳﺎﻓﺮ ﺧﺎﻧﺎ( ﭠﮫﺮاﺋﻳن ۽ ﮐوھﻪ ﮐوٽﺮاﺋﻳن‪،‬‬
‫آرام ۽ ﺳﮫوﻟت ِ‬
‫ﻻء ﻣﻧﺎرا( ﭠﮫﺮاﻳﺎﺋﻳن ﺟﻳﺋن اﭴڪﻠﮫﻪ ﭘﭤﺮ ﺟﺎ ﻧﻧڍڙا ‪Mile Stone‬‬
‫ڪوس ﻣﻳﻧﺎر )ﻣﻳﻠن ﺟﻲ ﺳﭸﺎﭨپ ِ‬
‫ﻻء ‪ Horse- changing posts‬ﭠﮫﺮاﻳﺎﺋﻳن ﺟﺗﻲ ﮔﮫوڙا ﺳﺎھﻪ‬
‫ﭤﻳن ﭤﺎ‪ ،‬ٽﭘﺎل ﮐﭨﻲ ڊوڙﻧدڙ ﮔﮫوڙن ِ‬
‫ﻻء ﭔﻳون ﺑﻪ ڪﻳﺗﻳون ﺑﻧﻳﺎدي ﺷﻳون ﻣﮫﻳﺎ ڪﻳﺎﺋﻳن‪.‬‬
‫ﭘٽﻲ ﺳﮔﮫن ۽ ﻣﺳﺎﻓﺮن ِ‬
‫دھﻠﻲء ﺟو ﺗﺧت ﺣﺎﺻﻠم ڪﻳو‪.‬‬
‫ﺳوريء ‪1540‬ع ۾ ھﻣﺎﻳون ﮐﻲ ﺷڪﺳت ڏﺋﻲ‬
‫ﺷﻳﺮﺷﺎھﻪ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﭘﻧﺟن ﺳﺎﻟن ﺑﻌد ‪1545‬ع ۾ ﭘﺎڻ ﮔذاري وﻳو‪ .‬ﮔن ﭘﺎﺋوڊر ﺟﻲ ڌﻣﺎڪﻲ ۾ ﭘﺎڻ ﻣﺮي وﻳو‪ ،‬ﮐﻳس ﭔﻪ ﭘٽ‬
‫ھﺋﺎ ﭘﺮ ﺑﻳﺣد ﻧڪﻣﺎ ۽ ﺣڪوﻣت ھﻼﺋﻲ ﻧﻪ ﺳﮔﮫﻳﺎ ۽ ھﻣﺎﻳون وﭸﺎﻳل ﺣڪوﻣت ﮐﻲ ھڪ دﻓﻌو وري‬
‫ﺣﺎﺻل ڪﺮي وﻳو‪ .‬ﮔﺮاﻧڊ ٽﺮﻧڪ روڊ ﮐﻲ ﭠﺎھڻ واري ﺷﻳﺮﺷﺎھﻪ ﺟﻲ ”ﺳوري ﮔﮫﺮاﭨﻲ“ ﺟﻲ‬
‫ﺣڪوﻣت ﺟو ﺧﺎﺗﻣو ﭤﻲ وﻳو‪...‬‬
‫آﺋون ﺗﺎرﻳﺦ ﺟﻲ ورﻗن ۾ ﮔم ھوس ﺗﻪ ﺑس ھﻼﺋﻳﻧدڙ ﺳک ڊراﺋﻳور ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ﺳﺎﻣﮫون ﺑﻳﺎس ﻧﺎﻟﻲ‬
‫ﺷﮫﺮ اﭼڻ وارو آھﻲ‪ ،‬ﻣون اﻣﺮﺗﺳﺮ ۾ ھن ڊراﺋﻳور ﮐﻲ ‪ Request‬ڪﻳو ھو ﺗﻪ ڪو اھڙو ﺷﮫﺮ‪،‬‬
‫ﻧدي‪ ،‬ﺟﺑل وﻏﻳﺮه ﮔذري ﺗﻪ ﻣون ﮐﻲ ﭔڌاﺋﺟﺎن‪ ،‬آﺋون ﺗﻧﮫﻧﺟﻲ ﺑﻠڪل ﭘﭠﻳﺎن وﻳﭠو آھﻳﺎن‪.‬‬
‫”ﺑﻳﺎس ﻧدي آھﻲ ﻳﺎ ﺷﮫﺮ؟“ ﻣون ﭘڪ ڪﺋﻲ‪.‬‬
‫ﭘوء ﻧدي ﺑﻪ ٽﭘﻧداﺳﻳن‪“.‬‬
‫”ﭔﺋﻲ“ ڊراﺋﻳور وراﭨﻳو‪ “.‬ﭘﮫﺮﻳن ﺷﮫﺮ اﻳﻧدو ِ‬
‫ﭘﻧﺟﺎب ﺟن ﭘﻧﺞ ﻧدﻳن ﺗﺎن ھن ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺗﻲ ﻧﺎﻟو ﭘﻳو اھﻲ آھن‪ :‬ﺟﮫﻠم‪ ،‬ﭼﻧﺎب‪ ،‬ﺳﺗﺎج‪ ،‬راوي‪ ،‬۽‬
‫ھﻲء ﻧدي ﺑﻳﺎس ﺳڀ ۾ ﻧﻧڍي آھﻲ ۽ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ اﺗﺮاھﻳن ﺻوﺑﻲ ھﻣﺎﭼل ﭘﺮدﻳش ﻣﺎن ڪﺮي‬
‫ﺑﻳﺎس‪.‬‬
‫َ‬
‫ﭘوء اھﺎ‬
‫ﭘﻧﺟﺎب ﺟﻲ ﮔﺮداﺳﭘور ﺿﻠﻌﻲ ۾ اﭼﻲ ﮔووﻧد وال ﮐﺎن ﭤورو اﮘﻳﺎن ﺳﺗﻠﺞ ۾ وﭸﻳو ﻣﻠﻲ ۽ ِ‬
‫ﺳﺗﻠﺞ ھﻧدﺳﺗﺎن ۽ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﭘﻧﺟﺎب ﺻوﺑﻲ ﺟو ﺑﺎرڊر ڏﻳﺋﻲ راﺟﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﺷﺮوع ﭤﻳڻ ﮐﺎن اڳ‬
‫ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﭘﻧﺟﺎب اﻧدر ھﻠﻳو وﭸﻲ اﮘﺗﻲ وﭸﻳو ﺳﻧڌو درﻳﺎھﻪ ﺳﺎن ﻣﻠﻲ‪ .‬اﺳﺎن ﺟﻲ ﺑس ﺑﻳﺎس ﺟو‬
‫ﺷﮫﺮ ۽ ان ﺑﻌد ﺑﻳﺎس درﻳﺎھﻪ ٽﭘﻲ اڌ ڪﻼڪ وڌﻳڪ اﮘﺗﻲ ھﻠﻲ ﺿﻠﻌﻲ ﺟﻠﻧڌر ﺟﻲ ﺷﮫﺮ ڪﺮﺗﺎﭘور‬
‫۾ ﻣﻳن روڊ ﺗﻲ ﭠﮫﻳل ھڪ وڏي ھوٽل ”ﻣﻧﮔوﻟﻳﺎ ٽورﺳٽ ڪﺎﻣﭘﻠﻳڪس“ اﮘﻳﺎن اﭼﻲ ﺑﻳﭠﻲ‪ .‬ھﺗﻲ اﺳﺎن‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪30‬‬

‫ﮐﻲ ﭼﺎﻧﮫﻪ ﭘﺎﭨﻲ ﭘﻳﺋﭨو ھو ۽ ڪﺟﮫﻪ ٽﻧگ ﺑﻪ ڊﮔﮫﻲ ڪﺮﭨﻲ ھﺋﻲ‪ ،‬ﺑس ۾ وﻳﭠﻲ ﭔﻪ اڌاﺋﻲ ڪﻼڪ ﭤﻲ‬
‫ﭘوء ﭘﮀﻳﺎﺋون‪ .‬ﭼﺎﻧﮫﻪ‬
‫وﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﺳﮔﺮﻳٽ ﭘﻳﺋڻ وارن ﻟﮫڻ ﺳﺎن ﭘﮫﺮﻳن ﺳﮔﺮﻳٽ دﮐﺎﻳو ﺑﺎٿ روم ﺟو ﺑﻪ ِ‬
‫ﭘﻳﺋڻ ﺑﻌد ڪﻲ ﺑس ۾ اﭼﻲ وﻳﭠﺎ ڪﻲ ﺑس ﺟﻲ ﭔﺎھﺮان ﺑﻳﮫﻲ رﺳﺗﻲ ﺗﺎن ﻟﻧﮔﮫﻧدڙ ٽﺮﺋﻔڪ ﮐﻲ ڏﺳڻ‬
‫ﻟﮘﺎ‪ .‬ھوٽل ﺟﻲ ﭜﺮ ۾ ﭘﺎن ﺟون ﻣﺎﻧڊﭨﻳون ھﻳون ﺟﺗﻲ ﭘﺎن ﺗﻪ ﻧﻪ ھﺋﺎ ﭘﺮ ﺳوﭘﺎرﻳن ﺟون ﭘڙﻳون‪،‬‬
‫ٽڪﻳون‪ ،‬ٽﺎﻓﻳون‪ ،‬ﭼﻳﻐم وﻏﻳﺮه ھﺋﺎ‪ .‬ﭔﻧﮫﻲ ﻣﺎﻧڊﻳڻ ﺗﻲ ﭘﺑﻠڪ ﻓون ھو ﺟﺗﺎن اﺳﺎن ﺟﻲ ڪﻳﺗﺮن ﺳﺎﭤﻳن‬
‫ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﭘﻧﮫﻧﺟن ﮔﮫﺮن ۽ دوﺳت ڏي ﻓون ڪﻳو‪ .‬ﺑس ﺟﻲ ڊراﺋﻳور ھﺎڻ ھﺎرن ﻣﭤﺎن ھﺎرن وﭴﺎﺋڻ‬
‫ﺷﺮوع ڪﻳو ﻳﻌﻧﻲ ڏاڍي دﻳﺮ ﭤﻲ وﺋﻲ آھﻲ ﺟﻠدي ورو ﺗﻪ ﺑس اﮘﺗﻲ ﺟﻲ ﺳﻔﺮ ﺗﻲ ھﻠﻲ‪ .‬ﺑس ۾ ﺳوار‬
‫۽ اﮘﻳﺎن ﻣوﺑﺎﺋﻳل ۾ وﻳﭠل ﺳﭘﺎھﻳن ھش ھش ڪﺮي ﻣﺳﺎﻓﺮن ﮐﻲ ھﺗﺎن ھﺗﺎن وراﺋﻲ ﺑس ﭜﻳڙو ڪﻳو‪.‬‬
‫ﻻء ھوٽل‬
‫ﻣﺳﺎﻓﺮن ﺟو ﺗﻌداد ﮘﭨﻳو وﻳو‪ .‬ھڪ ﭔﻪ اﭸﺎ ﮐٽل ھﺋﺎ ﭔﻪ ﭘوﻟﻳس وارا ﺑس ﻣﺎن ﻟﮫﻲ ﮐﻳن ﮘوﻟڻ ِ‬
‫۾ وﻳﺎ‪ .‬ھڪ ﺑﺎٿ روم ۾ ھو ۽ ﭔﺋﻲ اﭸﺎ ھﺎڻ ﭼﺎﻧﮫﻪ ﭘﻳﺋڻ ﺷﺮوع ڪﺋﻲ ھﺋﻲ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ﻣﺎﭨﮫو ﭘورا ﭤﻳڻ‬
‫ﺗﻲ ﺑس ﺟﻲ ڊراﺋﻳور ﻣوﺑﺎﺋﻳل ۾ وﻳﭠل ﭘوﻟﻳس ﮐﻲ اﺷﺎرو ڪﻳو ﻳﻌﻧﻲ ھﺎڻ اﮘﻳﺎن ﭤﻳو ﺗﻪ ﭘﭠﻳﺎن اﺳﺎن‬
‫اﭼون‪.‬‬
‫”ھﺎڻ ڪﭤﻲ ﺗﺮﺳﻧداﺳﻳن؟“ ﻣون ﺑس ڊراﺋﻳور ﮐﺎن ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫ﻻء‬
‫”ھﺎڻ ﺳﺎﺋﻳن ﭜﻠﻲ ﺳﻣﮫﻲ رھو‪ .‬ﮔﮫٽ ۾ ﮔﮫٽ ٽن ڪﻼڪن ﺑﻌد ﺳﺮھﻧد ﺷﮫﺮ ۾‬
‫َ‬
‫ﻣﺎﻧﻲء ِ‬
‫دريء ﻣﺎن ھﻳڏاﻧﮫن ھوڏاﻧﮫن ڏﺳﻧدو رھﻳس ﺟﻠﻧڌر ‪Jalandhar‬‬
‫ﺗﺮﺳﻧداﺳﻳن‪ .‬آﺋون اڌ ڪﻼڪ ﮐن‬
‫َ‬
‫دريء ﺟو ﭘﺮدو ﮀڪﻲ ﮀڏﻳو ھوم ۽ وڌﻳڪ اوﻧدھﻪ‬
‫ﺟو ﺷﮫﺮ ﮔذرڻ ﺑﻌد ﺳﮔﮫو ﺋﻲ اک ﻟﮘﻲ وﻳم‪.‬‬
‫َ‬
‫ﻻء ﻣﻧﮫن ﺗﻲ ﻧﻧڍڙو ٽوال وﺟﮫﻲ ﮀڏﻳو ھوم ﺟﻠﻧڌر اﻣﺮﺗﺳﺮ ﮐﺎن ﭘورن ‪ 80‬ڪﻠوﻣﻳٽﺮن ﺟﻲ‬
‫ڪﺮڻ ِ‬
‫ﻓﺎﺻﻠﻲ ﺗﻲ آھﻲ ﻳﻌﻧﻲ ﺣﻳدرآﺑﺎد ﮐﺎن ﻧواﺑﺷﺎھﻪ ﺟﻳﺗﺮي ﭘﻧڌ ﺗﻲ‪ .‬ﭘﻧﺟﺎب ﺟﺎ ﻣﮫﺎراﺟﺎ رﻧﺟﻳت ﺳﻧﮔﮫﻪ‬
‫ﻻء ﭼون ﭤﺎ ﺗﻪ ڪﻧﮫن ﻗدﻳﻣﻲ ھﻧدو ﺳﻠطﻧت ﺟﻲ‬
‫ھن ﺷﮫﺮ ۾ ﺳن ‪1839‬ع ۾ ﮔذاري وﻳو ھو‪ .‬ﺟﻠﻧڌر ِ‬
‫ﮔﺎديء ﺟو ھﻧڌ ﭘڻ ھو‪ .‬اﺳﺎن ﺟﻲ ﺳک ﺑس ڊراﺋﻳور ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ھن ﺷﮫﺮ ﺟﻠﻧڌر ﺟﻲ ﻣﻌﻧﻲٰ ”ﭘﺎﭨﻲ‬
‫َ‬
‫ﺳﺮاء )ﻣﺳﺎﻓﺮ ﺧﺎﻧو( ‪1857‬ع‬
‫اﻧدر“ آھﻲ ﻳﻌﻧﻲ ﺟل اﻧدر‪ .‬ھن ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ھن ﺷﮫﺮ ۾ ھڪ ﺗﻣﺎم ﭘﺮاﭨﻲ‬
‫ِ‬
‫ﺟو ﭠﮫﻳل آھﻲ‪.‬‬
‫ھﻲء ﺑس ﺗﻣﺎم ﮔﮫﭨﻲ آرام ده آھﻲ‪ .‬ھﺮ ﺳﻳٽ ﺟﻲ وچ ۾ ٽﻧﮔون ڊﮔﮫﻳون‬
‫ﻻھور ﮐﺎن دھﻠﻲ ھﻠﻧدڙ‬
‫َ‬
‫ﺟﺎء آھﻲ‪ .‬ﻧﺋﻳن ۽ وڏي ﺑس آھﻲ‪ .‬ﭔﺎھﺮ ڌوڙ ۽ ﮔﺮﻣﻲ ھﺟڻ ﺟﻲ ﺑﺎوﺟود اﻧدر‬
‫ڪﺮڻ ﺟﻲ ڪﺎﻓﻲ ِ‬
‫اﻳﺋﺮڪﻧڊﻳﺷﻧڊ ھﺟڻ ڪﺮي ﭤڌڪﺎر آھﻲ‪ .‬ھﺮ ھڪ ڪﺎﻟﮫﻪ ﮐﺎن ﺳﻔﺮ ۾ ھو‪ ،‬ڪﺮاﭼﻲ‪ ،‬ﺣﻳدرآﺑﺎد‪،‬‬
‫روھڙيء ﮐﺎن ﭼڙھﻳل اﺳﺎن ﺟﺎ ﻣﺳﺎﻓﺮ ‪ 18‬ڪﻼڪ ﮐن ٽﺮﻳن ۾ ﺳﻔﺮ ڪﺮي رات ﺟو‬
‫ﻧواﺑﺷﺎھﻪ ۽‬
‫َ‬
‫ﭔﺎرھﻳن ھڪ ﺑﺟﻲ ﻻھور ﭘﮫﺗﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ان ﺑﻌد ﺑﺎﻗﻲ رات ﺟو ﺣﺻو ﺑﻪ اوﭴﺎﮔو ڪﺮي ﺻﺑﺢ ﺟو ھن‬
‫ﺑس ۾ اﭼﻲ ﺳوار ﭤﻳﺎ ھﺋﺎﺳﻳن‪ .‬ﭤڪ ۽ اوﭴﺎﮘﻲ ڪﺮي ھﺎڻ ھﺮ ھڪ ﻧﻧڊون ڪﺮي رھﻳو ھو‪ .‬آﺋون‬
‫دريء ﻣﺎن وڌﻳڪ ڏﺳﻲ ﻧﻪ ﺳﮔﮫﻳس ﺟو رﮐﻲ رﮐﻲ ﺟﮫوٽﺎ ﭘﺋﻲ آﻳﺎ ۽ ﻧﻳٺ اک ﻟﮘﻲ وﺋﻲ‪ .‬ڪﻼڪ‬
‫ﺑﻪ‬
‫َ‬
‫ڏﻳڍ ﺑﻌد اک ﮐﻠﻲ ﺗﻪ ﺑس ﻟڌﻳﺎﻧﺎ ﺟﻲ ﺷﮫﺮ ﺟﻲ ھدن ۾ ﮔﮫڙي ﭼڪﻲ ھﺋﻲ‪ .‬اھو ﺳﭼﻲ ﻋﻳﺟب ﻟﮘو ﺗﻪ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪31‬‬

‫اﺳﺎن ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ رﺳﺗن ﺗﻲ ﺳﻔﺮ ڪﺮي رھﻳﺎ ھﺋﺎﺳﻳن‪ ،‬ﭼووﻳﮫﻪ ڪﻼڪ اڳ ﻳﻌﻧﻲ ھن وﻗت‬
‫دريء ﻣﺎن اﻳﻧﮔﺮو ﭜﺎڻ ﺟﻲ‬
‫اﺳﺎن ﺟﻲ ٽﺮﻳن روھڙي ﮐﺎن ڏھﺮڪﻲ ﭘﮫﭼﻲ رھﻲ ھﺋﻲ ۽ رﻳل ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫دريء ﻣﺎن ﻟڌﻳﺎﻧﺎ ﺷﮫﺮ ﺟﺎ دڪﺎن‪ ،‬ھوٽﻠون‪ ،‬ﮔﺮﻣﮐﻲ‪،‬‬
‫ڪﺎ ﻓﻳڪٽﺮي ﻧظﺮ اﭼﻲ رھﻲ ھﺋﻲ ۽ ھﺎڻ‬
‫َ‬
‫اﻧﮔﺮﻳﺰيء ۾ ﻟﮐﻳل اﺷﺗﮫﺎر‪ ،‬ﺳﮐن ﺟﺎ ٽڪﺎﭨﺎ‪ ،‬ﻣﺧﺗﻠف ﻳوﻧﻳﻔﺎرﻣن ۾ اﺳڪوﻟن ﺟﺎ ﭔﺎر ﺟن‬
‫ھﻧدي ۽‬
‫َ‬
‫ﺟﻲ ﻣﭤﻲ ﺟﻲ وارن ﺟو ﺟﮫﮘٽو روﻣﺎل ۾ وﻳڙﻳﮫل‪ ،‬ڏاڙھﻳن ۽ ﭘٽڪن ﺳﺎن ﺳک ﻣﺮد‪ ،‬ﭘﺎﺟﺎﻣن ۽‬
‫ڌوﺗﻳن ۾ ﭘﻧﺟﺎﺑﻲ ھﻧدو‪ ،‬دڪﺎﻧن ۽ ھوٽﻠن اﮘﻳﺎن ﭼﺮﻧدڙ ﺳﺳت ڍﮘﻳون ۽ رول ڪﺗﺎب ﻧظﺮ اﭼﻲ رھﻳﺎ‬
‫ھﺋﺎ‪.‬‬
‫ﻟڌﻳﺎﻧﺎ‪ ،‬ﮔﺮداﺳﭘور‪ ،‬اﻣﺮﺗﺳﺮ‪ ،‬ھوﺷﻳﺎﭘور‪ ،‬ﭼﻧڊﻳﮘڙھﻪ‪ ،‬ﻓﻳﺮوز ﭘور‪ ،‬ﭘٽﻳﺎﻻ‪ ،‬روپ ﻧﮔﺮ وﻏﻳﺮه‬
‫ﺷﻲء ﻳﺎد‬
‫ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﭘﻧﺟﺎب ﺻوﺑﻲ ﺟﺎ ﻣﺷﮫور ۽ وڏا ﺷﮫﺮ آھن‪ .‬ﻟڌﻳﺎﻧﺎ ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺳﺎن ﭔﻲ ڪﺎ‬
‫ِ‬
‫اﭼﻲ ﻳﺎ ﻧﻪ ﭘﺮ ﻣون ﺟﮫڙي ﭘﺮدﻳس ۾ رھﻧدڙ ﮐﻲ ﻟڌﻳﺎﻧﺎ ۾ ﭠﮫﻧدڙ ﻣﺷﮫور ﺳﺎﺋڪﻳﻠون ”ھﻳﺮو“ ﻳﺎد ﭤﻳون‬
‫ڪﻣﭘﻧﻲء ﺟون ﺑﺳون ۽ ٽﺮڪون اﻧڊﻳﺎ ۽ دﻧﻳﺎ ﺟﻲ ڪﻳﺗﺮن ﺋﻲ ﺷﮫﺮن ۾ ﻣﺷﮫور‬
‫اﭼن‪ .‬ﺟﻳﺋن ٽﺎٽﺎ‬
‫َ‬
‫آھن ﺗﻳﺋن ھن ﺷﮫﺮ ﺟون ھﻳﺮو ﺳﺎﺋﻳڪﻠون آھن ﺟﻳڪﻲ ٽﺎٽﺎ واﻧﮔﺮ ﻣون ﮐﻲ ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ‪ ،‬ﭤﺎﺋﻠﻳﻧڊ‪،‬‬
‫ﻻء ﻣﺷﮫور آھﻲ ﺗﻪ اﺗﺎن ھﺮ ﺳﺎل ‪35‬‬
‫ﺳﺮﻳﻠﻧڪﺎ ۽ آﻓﺮﻳﻘﺎ ﺟﻲ ڪﻳﺗﺮن ﻣﻠڪن ۾ ﻧظﺮ آﻳون‪ .‬ﻟڌﻳﺎﻧﺎ ِ‬
‫ﻻء اﻧڊﻳﺎ ۽ ﭔﺎھﺮ وﭸن ﭤﻳون ﻳﻌﻧﻲ روزاﻧو ‪ 10‬ھﺰار ﺳﺎﺋﻳڪﻠون ﭠﮫن‬
‫ﻟک ﺳﺎﺋﻳڪﻠون ﭠﮫﻲ وڪﺮي ِ‬
‫ﭤﻳون‪.‬‬
‫ﻟڌﻳﺎﻧﺎ ﺟﺎ ﮔﺮﻳﺟوﺋﻳٽ ﻣﻳڊﻳڪل ڊاڪٽﺮ ﺑﻪ ﺟﺗﻲ ڪﭤﻲ ﻧظﺮ اﭼن ﭤﺎ ﺧﺎص ڪﺮي ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ۽‬
‫ﺳﻧﮔﺎﭘور ۾‪ .‬ﻟڌﻳﺎﻧﺎ ﺟو ھﻲ ڪﺮﺳﭼن ﻣﻳڊﻳڪل ڪﺎﻟﻳﺞ ۽ اﺳﭘﺗﺎل ‪1895‬ع ۾ ﭠﮫﻳو ۽ ﭼﻳو وﭸﻲ ﭤو ﺗﻪ‬
‫ھﻲ ﻣﻳڊﻳﺳن ﺟو اﺳڪول ﺳﭴﻲ اﻳﺷﻳﺎ ﮐﻧڊ ۾ ﭘﺮاﭨﻲ ۾ ﭘﺮاﭨو آھﻲ‪ .‬رﺳﺗﻲ ﺗﺎن ﻟﻧﮔﮫڻ ﻣﮫل ڪﻳﺗﺮن‬
‫ﺋﻲ ھﻧڌن ﺗﻲ ھﺗﻲ ﺟﻲ ڪﻧﮫن ھوٽل ”ﺳٽﻲ ھﺎرٽ“ ﺟﺎ ﺳﺎﺋن ﺑورڊ ﻧظﺮ اﭼن ﭤﺎ ﺟﻳڪﺎ ﻟﮘﻲ ﭤو ﺗﻪ‬
‫ھﺗﻲ ﺟﻲ ڪﺎ وڏي ھوٽل آھﻲ‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ﺗﻲ ‪1451‬ع‬
‫ھن ﺷﮫﺮ ﺟو ﻟڌﻳﺎﻧﺎ )ﻟوڌﻳﺎﻧﺎ( ﻧﺎﻟو ﻟوڌي ﮔﮫﺮاﭨﻲ ﺟﻲ ﺣﺎڪﻣن ﺗﺎن ﭘﻳو ﺟن‬
‫َ‬
‫ﮐﺎن ‪1526‬ع ﺗﺎﺋﻳن )ﺑﺎﺑﺮ ﺟﻲ ﻓﺗﺣﻳﺎﺑﻲ ﺗﺎﺋﻳن( ﺣڪوﻣت ڪﺋﻲ‪1489 .‬ع ﺗﺎﺋﻳن ھن ﺷﮫﺮ ﺟو ﻧﺎﻟو‬
‫دھﻠﻲء طﺮﻓﺎن‬
‫ﻻء‬
‫َ‬
‫ﻣﻳﺮ ھوﺗﺎ ھو‪ .‬ھن ﺷﮫﺮ ۾ ﻗﺎﻋدي ‪ Law & Order‬ﺟﻲ ﺣﺎﻟت ﺻﺣﻳﺢ رﮐڻ ِ‬
‫ﻟوڌيء ﮐﻲ ھﺗﻲ ﻣﻘﺮر ڪﻳو وﻳو ھو ﺟﻳڪو ‪1489‬ع ﮐﺎن ‪1517‬ع ﺗﺎﺋﻳن ھﺗﻲ رھﻳو ۽‬
‫ﺳڪﻧدر‬
‫َ‬
‫ھن ﺷﮫﺮ ﻣﻳﺮ ھوﺗﺎ ﺟو ﻧﺎﻟو ﺑدﻻﺋﻲ ﻟوڌﻳﺎﻧﺎ )‪ (Ludhiana‬رﮐﻳو‪.‬‬
‫ﻟڌﻳﺎﻧﺎ ڪﺎﻓﻲ وڏو ﺷﮫﺮ ﭤﻲ ﻟﮘو ﺟو اﺳﺎن ﺟﻲ ﺑس ڪﺎ دﻳﺮ ﺷﮫﺮ ﺟﻲ ﭘﻳﮫﻪ ﭘﻳﮫﺎن ﻣﺎن وڏا وڏا‬
‫ھﺎرن ڏﻳﻧدي ھﻠﻧدي رھﻲ‪ .‬ان ﮐﺎن ﻋﻼوه اﺳﺎن ﺟﻲ اﮘﻳﺎن ھﻠﻧدڙ ﭘوﻟﻳس ﺟﻲ ﮔﺎڏي رون رون‬
‫)ﺳﺎﺋﺮن( ۽ ھﺎرن ڏﻳﻧدي ٽﺮﻳﻔڪ ﮐﻲ ھٽﺎﺋڻ ﺟﻲ ڪوﺷش ڪﻧدي رھﻲ‪ .‬اﻧﮫن زوردار ھﺎرﻧن ﺗﻲ‬
‫ﺑس ۾ ﺳﺗل ﺳڀ ھﻣﺮاھﻪ ﺳﺟﺎڳ ﭤﻲ ﭘﻳﺎ ھﺋﺎ ۽ ﺳڀ ﭘڙدا رﻳڙھﻲ ﭔﺎھﺮ ﺟﻲ دﻧﻳﺎ ﺟو دﻳدار ڪﺮڻ ﻟﮘﺎ‪.‬‬
‫ھن ﺷﮫﺮ وٽ رﺳﺗﻲ ﺟﻲ ﭔﻧﮫﻲ ﭘﺎﺳن ﮐﺎن ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ روڊ ﭰٽﺎ ﭤﻲ ﺟن ﺗﺎن ٽﺮﻳﻔڪ ھن ﻣﻳن روڊ ﺗﻲ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪32‬‬

‫اﭼﻲ وڌﻳڪ رﺳﺗو ﺟﺋم ڪﺮي رھﻲ ھﺋﻲ‪ .‬ڊراﺋﻳور ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ھﻲ ﻣﺧﺗﻠف رﺳﺗﺎ ھن ﺻوﺑﻲ ﺟﻲ ﭔﻳن‬
‫ڪﻳﺗﺮن ﺷﮫﺮن‪ :‬ﻣوﮔﺎ‪ ،‬ﻣﺧﺗﺻﺮ )‪ ،(Muktsar‬ﺑﺎﭤﻧدا ﺳﺎﻧﮔﺮور‪ ،‬ﻧواﻧﺷﮫﺮ وﻏﻳﺮه ڏي وﭸن ﭤﺎ‪،‬‬
‫اﺳﺎن ﭜﺎﻧت ﭜﺎﻧت ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ﻧﻣوﻧﻲ ﻧﻣوﻧﻲ ﺟﻲ ﺳوارﻳن ۾ ﺗوڙي ﭘﻳﺮﻳن ﭘﻧڌ اﻳﻧدي وﻳﻧدي ڏﺳﻧدا‬
‫ھﻠﻳﺎﺳﻳن‪ .‬رﺳﺗﻲ ﺟﻲ ڪﭘﺮن ﺗﻲ وڏا دڪﺎن‪ ،‬ﻧﻧڍا دڪﺎن‪ ،‬ڪﺋﺑﻧون ۽ ﻣﺎﻧڊﭨﻳون‪ ،‬اﻧﮫن ﺟﻲ اﮘﻳﺎن‬
‫ﭘٽ ﺗﻲ وﻳﭠل ﻣوﭼﻲ‪ ،‬دﻳﮘڙن ﺗﻲ ڪﻠﻌﻲ ﭼﺎڙھڻ وارو‪ ،‬ﻟوھﻪ ﮐﻲ ﮔﺮم ڪﺮي ڪﮫﺎڙﻳون‪ ،‬ﮐﺮﭘﻳون ۽‬
‫ﺟواﻧﻲء ﺟﺎ‬
‫ڏاﻧﺗﺎ ﭠﺎھڻ وارو ﻟوھﺎر‪ ،‬ڪن ﻣﺎن ﻣﺮ ڪڍڻ وارو‪ ،‬ﺟڙﺗون ﭔوٽﻳون ۽ طﺎﻗت‪ ،‬ﺷﺑﺎب ۽‬
‫َ‬
‫ﻧﺳﺧﺎ وڪﭨڻ وارو ۽ ھﺮ ﭜت ﺗﻲ ﭼن ﺳﺎن ﻟﮐﻳل اﺷﺗﮫﺎر‪ ،‬اﺳڪوﻟن ۾ داﺧﻼﺋن ﺟﺎ‪ ،‬ٽﻳوﺷن ﺳﻳﻧٽﺮن‬
‫ﺟواﻧﻲء ﮐﻲ ﻣﺎﭨڻ ﺟﻲ ﻧﺳﺧن ۽ دواﺋن ﺟﺎ‪ ...‬ﺳﭻ ﭼﻳو‬
‫ﺟﺎ‪ ،‬ڪﻣﭘﻳوٽﺮ ﺳﮐڻ ﺟﺎ ۽ وﭸﺎﻳل طﺎﻗت ۽‬
‫َ‬
‫زﻧدﮔﻲء ﺟﻲ ﻧدي ﺟﻳڪﺎ‬
‫آھﻲ رڊﻳﺎرڊ ڪﭘﻧﻠگ ﺗﻪ ھﻲ ﮔﺮاﻧڊ ٽﺮﻧڪ روڊ ‪ River of life‬آھﻲ‪ .‬اھﺎ‬
‫َ‬
‫ﺳﻧڌوء ﮐﺎن ﺑﻪ ڊﮔﮫﻲ آھﻲ ﺟﻳڪﺎ ڪﻠڪﺗﻲ ﮐﺎن ﺷﺮوع ﭤﺋﻲ ﭤﻲ ﺗﻪ اﻣﺮﺗﺳﺮ‬
‫ﮔﻧﮔﺎ‪ ،‬ﺟﻣﻧﺎ ۽ وﻳﻧدي‬
‫َ‬
‫وٽﺎن ٽﭘﻧدي ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ھﻠﻳو وﭸﻲ ۽ ﺧﻳﺑﺮ ﭘﺎس ٽﭘﻳو ڪﺎﺑل )اﻓﻐﺎﻧﺳﺗﺎن( ۾ وﭸﻳو دﻧگ ڪﺮي‪ .‬ھﻲ‬
‫اھو ﺟﮫوﻧو رﺳﺗو ۽ ﺗﮫذﻳب آھﻲ ﺟﻧﮫن ﺗﻲ دﻧﻳﺎ ﭼﺋن ﺟﮫوﻧن ۽ ﻣﺷﮫور ﻣذھﺑن‪ ،‬ھﻧدو ڌرم ﭔڌ ڌرم‪،‬‬
‫ﺗﻳﺰيء ﺳﺎن وڌﻧدڙ ﻣذھب اﺳﻼم ھن رﺳﺗﻲ ذرﻳﻌﻲ ﻧﻧڍي‬
‫ﺟﻳن ڌرم ۽ ﺳک ڌرم ﺟﻧم ورﺗو ۽ دﻧﻳﺎ ۾‬
‫َ‬
‫ﮐﻧڊ ۾ ﭘﮐڙﻳو‪ .‬ھن رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ﻻھو‪ ،‬اﻣﺮﺗﺳﺮ‪ ،‬اﻣﺑﺎﻻ‪ ،‬ڪﺮڪ ﺷﺎﺗﺮا‪ ،‬ﭘﺎﭨﻳﭘٽ‪ ،‬دھﻠﻲ‪ ،‬ﻋﻠﻲ ﮘڙھﻪ‪،‬‬
‫ﻣﭤﺮا‪ ،‬آﮔﺮو‪ ،‬ڪﺎﻧﭘور‪ ،‬اﻟﮫﻪ آﺑﺎد‪ ،‬ﺑﻧﺎرس ﺟﻧﮫن ﮐﻲ ھﺎڻ وارا اﻧﺳﺎﻧﻲ ﺳڏﻳن ﭤﺎ‪ ،‬ﺳﺎﺳﺎ رام‪ ،‬ﮔﻳﺎم‬
‫)ﭔڌﮔﻳﺎ( درﮔﺎﭘور‪ ،‬ڌﻧﺑﺎد‪ ،‬ٽﻳٽﺎﮘﺮه ۽ ﭔﻳﺎ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﺗﺎرﻳﺧﻲ ﺷﮫﺮ آھن ﺟﻳڪﻲ ھﻧدن‪ ،‬ﺳﮐن‪ ،‬ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن‪،‬‬
‫ﭔڌن ۽ ﭔﻳن ﻣذھﺑن‪ ،‬ﺣڪوﻣﺗن ۽ ﻗوﻣن ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﺟﻲ ﻋﺑﺎدت ﮔﮫﺮن‪ ،‬ﺗﺎرﻳﺧﻲ ﺟﺎﻳن ۽ ﺗﻌﻠﻳﻣﻲ ادارن‬
‫۽ ﻣﻘﺑﺮن ﺧﺎﻧﻘﺎھن ﮐﺎن ﻣﺷﮫور آھن‪ .‬اڄ اﺳﺎن ھن روڊ ﺗﺎن ﺑس ذرﻳﻌﻲ ﮔذرون ﭘﻳﺎ اﺳﺎن ﮐﺎن اڳ‬
‫ڪﺋﻳن ﺻدﻳون ﺧﺑﺮ ﻧﺎھﻲ ڪﮫڙا ڪﮫڙا ﻣﺎﭨﮫو‪ ،‬ﺣﺎڪم‪ ،‬ﺳﺎڌو ﺳﻧت‪ ،‬ﭰورو‪ ،‬ﻟٽﻳﺮا‪ ،‬ﻋﺎﻟم ڏاھﺎ‪،‬‬
‫واﭘﺎري ﺳوداﮔﺮ ھن رﺳﺗﻲ ﺗﺎن ﭘﻳﺮﻳن ﭘﻧڌ ﻳﺎ اﭠن‪ ،‬ھﺎﭤﻳن‪ ،‬ﮔﮫوڙن‪ ،‬ﮔڏھن ﻳﺎ ﺑﻳل ﮔﺎڏﻳن‪ ،‬ﺳﺎﺋﻳڪﻠن ۽‬
‫ﭔﻳن ﺳوارﻳن ﺗﻲ ﮔذرﻧدا رھﻳﺎ‪ ،‬اﺳﻳن ﺑﺮطﺎﻧﻳﻪ ﺟﻲ ﻓوﺟﻳن ﮐﻲ ‪1880‬ع وارن ﺳﺎﻟن ۾ ھن رﺳﺗﻲ‬
‫ﻻء ڪﭘﻠﻧگ اڄ ﮐﺎن ﺳوا ﺻدي اڳ ‪Route-‬‬
‫ﺗﺎن ﻣﺎرچ ڪﻧدو ‪ Imagine‬ڪﺮي ﺳﮔﮫون ﭤﺎ ﺟن ِ‬
‫‪ Marchin‬ﺟﻲ ﻋﻧوان ﺳﺎن ﻧظم ﻟﮐﻳو ھو‪:‬‬
‫‪We`re marchin, of relief‬‬
‫‪Over India`s Sunny Plains‬‬
‫‪A little O` Christmas time‬‬
‫‪An` just be`ind the Rains,‬‬
‫‪Ho! get away` you bullock- man.‬‬
‫‪Yon` ve` eard the bugle blowed,‬‬
‫‪There,s a regiment a- comin‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪33‬‬

‫‪Down the Grand Trunk Road.‬‬
‫ﻣون ﮔﮫﭨو ﺟﺎﮘڻ ﺑدران ﻧﻧڊ ڪﺮڻ ﭤﻲ ﭼﺎھﻲ ﺟﻳﺋن ﺷﺎم ﺟو ﻳﺎ رات ﺟو ھﻠﻲ ﭘﮫﭼﻲ ﭔﻪ ٽﻲ‬
‫ڪﻼڪ ھن ﺳﻔﺮ ﺑﺎﺑت ﻟﮐﻲ ﺳﮔﮫﺎن ۽ اھو ﺗڏھن ﭤﻲ ﺳﮔﮫﻧدو ﺟڏھن آﺋون ﺗﺎزﮔﻲ ﻣﺣﺳوس ڪﺮي‬
‫رھﻳو ھوﻧدس‪ .‬اڌ ڪﻼڪ ﮐن اڳ ﻟڌﻳﺎﻧﺎ ۾ ﮐﺎڌل ﻟﻳڪﺳوٽﻧل ﺟﻲ ﮔوري ھﺎڻ ﭘﻧﮫﻧﺟو اﺛﺮ ڏﻳﮐﺎري‬
‫رھﻲ ھﺋﻲ ۽ آﺋون ﻧﻧڊا ﮐڙو ﻣﺣﺳوس ڪﺮي رھﻳو ھوس‪ .‬ﻣون ﻧﻧڊ ڪﺮڻ ﺋﻲ ﭼﺎھﻲ ﭤﻲ ﺟو ﮔذرﻳن‬
‫ٽﻳﮫﺎرو ﮐن ڪﻼڪن ۾ ڪﻲ ٽﻲ ﭼﺎر ڪﻼڪ ﻣس ﺳﺗو ھوﻧدس ﺳو ﺑﻪ ﻗﺳطن ۾‪ .‬ان ۾ ڪو‬
‫ڪﻣﭘﻧﻲء ﺟﻲ ﻧﻪ ﻓﻘط ﺑس‬
‫ھﻲء ‪ Made in Sweden‬ﺟﻲ ‪Vlovo‬‬
‫ﺷڪ ﻧﺎھﻲ ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫آراﻣداه ھﺋﻲ ﭘﺮ ان ۾ ﭠﮫﻳل ﺳﻳٽون ﭘڻ ﺟﻳڪﻲ ﭘﭠﻳﺎن ﻻڙي ﻣﺎﭨﮫو اڌ ﮔﺎﺑﺮو ﺳﻣﮫﻲ ﺳﮔﮫﻳو ﭤﻲ‪.‬‬
‫ﭼوڌاري ﻧظﺮ ڪﻳم‪ ،‬ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﻣﺳﺎﻓﺮ ﮐوﻧﮔﮫﺮا ھﭨﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ڪﻲ ڊراﺋﻳور ﺟﻲ ﺳﻳٽ ﻣﭤﺎن ﻟﮘل‬
‫ٽﻲ وي ﺗﺎن ﻓﻠم ڏﺳﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪.‬‬
‫دريء ﺗﻲ ﭘﺮدو ڏﺋﻲ ﻳﻌﻧﻲ دﻧﻳﺎ ﺟﻲ اھم‪ ،‬ﭘﺮاﭨﻲ‪ ،‬ڊﮔﮫﻲ ۽ ﺗﺎرﻳﺧﻲ روڊ ﺗﺎن‬
‫ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘﺎﺳﻲ واري‬
‫َ‬
‫ھﻠﻧدڙ ﺟﻳﺋﺮن ﺟﺎﮘﻧدڙن ڪﺮدارن ﮐﻲ ڏﺳڻ ﺑدران ٽﻲ وي ﺟﻲ اﺳڪﺮﻳن ﺗﻲ ﻓﻠﻣﻲ اداڪﺎر ڏﺳڻ‬
‫ونء ﺗﻪ ﺗﻣﺎم ﭘﺮاﻣن ﻟﻳﮐﻳو وﻳﻧدو‬
‫ﻟﮘس‪ .‬ٽﻲ ﺳﺎل ﮐن اڳ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺻوﺑﻲ ﮔﺟﺮات ۾ )ﺟﻳڪو ﺻوﺑو ھ َ‬
‫دھﻠﻲء ۾ رھﻲ‬
‫ھو( ھﻧدو ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﺟﺎ ﻓﺳﺎد ﭤﻲ ﭘﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬اھﻲ ﻓﺳﺎد ﺑڙودا )ﺟﺗﻲ اﺳﺎن ﮐﻲ ﭔﻪ ھﻔﺗﺎ ﮐن‬
‫َ‬
‫ﺷﺎديء ﺗﻲ وﭸﭨو ھو( ﮐﺎن ھڪ اﺳٽﻳﺷن اڳ‬
‫ﻧوﻟﺮاء اوڏ ﺟﻲ ﭘٽ ﻣڪﻳش ﺟﻲ‬
‫اﺳﺎن ﺟﻲ دوﺳت‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ﮔوڌرا ﮐﺎن ﺷﺮوع ﭤﻲ ﺳﭴﻲ ﮔﺟﺮات ۾ ﺑﺎھﻪ واﻧﮔﺮ ﭘﮐڙﺟﻲ وﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ان ۾ ڪو ﺷڪ ﻧﺎھﻲ اﻧڊﻳﺎ‬
‫ﺳﺧﺗﻲء ﺳﺎن‬
‫ﺟﻲ ﺣڪوﻣت اﻧﮫن ﻓﺳﺎدن ﺗﻲ ﻳڪدم ڪﻧٽﺮول ڪﺮي ورﺗو ۽ ﺷﺮﭘﺳﻧد ﻣﺎﭨﮫن ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﻻء ﺳﺑق ﻣﮫﻳﺎ ڪﻳو‪ .‬ان ﺑﻌد وري ﺳﭴﻲ‬
‫وٺ ﭘڪڙ ڪﺮي اﻧﮫن ﮐﻲ ﭼﮜﻲ طﺮح ﺳﺰا ڏﻧﻲ ۽ ﭔﻳن ِ‬
‫ﮔﺟﺮات ۾ ڪﻧﮫن اڳ اﮘﺮاﺋﻲ ﻧﻪ ڪﺋﻲ‪ ،‬ﮔوڌرا ۾ درﭘﻳش آﻳل ھﻧدو ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﻓﺳﺎد ﺟﻲ ھن‬
‫اﻓﺳوﺳﻧﺎڪ واﻗﻌﻲ ﺗﻲ ﻣﺑﻧﻲ ﻓﻠم دﻳو )‪ (Dev‬ٽﻲ وي ﺗﺎن ھﻠﻲ رھﻲ ھﺋﻲ ﺟﻧﮫن ۾ ﭘﺮاﭨﺎ اﻳڪٽﺮ‬
‫اﻣﻳﺗﺎڀ ﺑﭼن ۽ اﻣﺮﻳش ﭘوري ﺑﻪ ھﺋﺎ‪ .‬ﻓﻠم ﺟو ھﻳﺮو ۽ ھﻳﺮوﺋن ﻓﻳﺮوز ﺧﺎن ﺟو ﭘٽ ﻓﺮدﻳن ﺧﺎن ۽‬
‫ڌيء ڪﺮﻳﻧﺎ ڪﭘور آھن‪ .‬ﻓﻠم ڏﺳﻧدي ڏﺳﻧدي ﻣون ﮐﻲ ﺑﻪ اک ﻟﮘﻲ وﺋﻲ‪.‬‬
‫رﻧڌﻳﺮ ڪﭘور ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﭘﻧﺟﺎب ﭔن ﻓﺎرﺳﻲ ﻟﻔظن ﭘﻧﺞ ۽ آب ﻣﺎن ﭠﮫﻳل آھﻲ‪ ،‬ﻳﻌﻧﻲ ﭘﻧﺞ درﻳﺎھﻪ اﺳڪول ﺟﻲ ڏﻳﻧﮫن ۾‬
‫ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟو ﻧﻘﺷو ﮐﭨﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ )ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﭘﺎﺳﻲ واري( ﭘﻧﺟﺎب ۾ درﻳﺎھﻪ ﮘوﻟﻳﻧدا ھﺋﺎﺳﻳن ﺗﻪ ﻓﻘط‬
‫ﭼﺎر درﻳﺎھﻪ ﻧظﺮ اﻳﻧدا ھﺋﺎ‪ .‬ﺟﮫﻠم‪ ،‬ﭼﻧﺎب‪ ،‬ﺳﺗﻠﺞ ۽ راوي ۽ اﻧﮫن ﺟﻲ ﺋﻲ ﻧﺎﻟن ﺗﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ ﺟﮫﺎز‬
‫ﭘﺎﭨﻲء ﺟﺎ ﺟﮫﺎز ھﻼﻳﺎ‪ .‬ﺗن ڏﻳﻧﮫن ۾ اﻧڊﻳﺎ ﺟو ﻧﻘﺷو ڏﺳڻ ﺑﻧﺎ آﺋون اھوﺋﻲ ﺳوﭼﻳﻧدو‬
‫ڪﻣﭘﻧﻲء ﺟﺎ‬
‫ان‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ھوس ﺗﻪ ﭘﻧﺟون درﻳﺎھﻪ ڪﮫڙو ﭤﻳو ﺟﻧﮫﻧﺟﻲ ڪﺮي ﻧﻧڍي ﮐﻧڊ ﺟﻲ ھن ﺻوﺑﻲ ﺟو ﻧﺎﻟو ﭘﻧﺟﺎب ﭤﻳو‪.‬‬
‫ڪﻣﭘﻧﻲء ﺟو‬
‫ڪو ﭼوﻧدو ھو ﺗﻪ ﭘﻧﺟون درﻳﺎھﻪ ﺳﻧڌو درﻳﺎھﻪ‪ ،‬ﻣﮫﺮاڻ آھﻲ ﺟﻧﮫن ﮐﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﭘوء ﺳﮔﮫوﺋﻲ ﺧﺑﺮ ﭘﺋﺟﻲ وﺋﻲ ﺗﻪ ﭘﻧﺟون درﻳﺎھﻪ ﺑﻳﺎس‬
‫ﺟﮫﺎز اﺑﺎﺳﻳن ‪ Represent‬ﭤو ڪﺮي‪ .‬ﭘﺮ ِ‬
‫آھﻲ ﺟﻳڪو ﺳﭴﻲ ﭘﻧﺟﺎب ﻣﺎن ﮔذرڻ ﺑدران ﻓﻘط اﺗﺮ واري ان ﺣﺻﻲ ﻣﺎن ﮔذري ﭤو ﺟﻳڪو ﭘﻧﺟﺎب‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪34‬‬

‫ﺟو ﺣﺻو اﻧڊﻳﺎ ﺣواﻟﻲ آھﻲ‪.‬‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﺟو ﭘﻧﺟﺎب ﺻوﺑو ھن ﻣﺎن وھﻧدڙ ﻣﭤﻳن ﻧدﻳن ذرﻳﻌﻲ ٽن وڏن ﺣﺻن ۾ ورھﺎﻳل آھﻲ‪ .‬ﺑﻳﺎس‬
‫ﻧديء ﺟﻲ اﺗﺮ وارو ﻋﻼﺋﻘو ﻣﺟﮫﺎ )‪ (Majha‬ﺳڏﺟﻲ ﭤو‪ .‬ﺳﺗﻠﺞ ۽ ﺑﻳﺎس ﻧدﻳن ﺟﻲ وچ وارو ﺣﺻو‬
‫َ‬
‫ﻧديء ﺟﻲ ڏﮐڻ وارو ﺑﺎﻗﻲ ﺣﺻو ﻣﺎﻟو )‪ (Malwa‬ﺳڏﺟﻲ ﭤو‪ .‬ﭘﻧﺟﺎب ﺟﻲ‬
‫دوآﺑﺎ )‪ (Doaba‬۽ ﺳﺗﺎج‬
‫َ‬
‫ﭜﺮ ۾ ھﺮﻳﺎﻧﺎ ﺻوﺑو آھﻲ ﺟﻳڪو ﭘﻧﺟﺎب ﺻوﺑﻲ ﺳﺎن اوﭜﺮ ﮐﺎن ڏﮐڻ ﺗﺎﺋﻳن ﻣﻠﻳو ﭘﻳو آھﻲ‪ .‬ﭔﻧﮫﻲ‬
‫ﮔﺎديء ﺟو ﺳﺎﮘﻳو ﺷﮫﺮ ﭼﺎﻧدي ﮘڙھﻪ آھﻲ‪ .‬ﭼﺎﻧدي ﮘڙھﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟو ﭘﮫﺮﻳون ‪Planned‬‬
‫ﺻوﺑن ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫۾ ﻣﺎڊرن ﺷﮫﺮ آھﻲ ﺟﻳﺋن اﺳﺎن وٽ اﺳﻼم آﺑﺎد آھﻲ‪ .‬ھن ﺷﮫﺮ ﺟو ﻧﻘﺷو ﺳن ‪1966‬ع ۾ ﻓﺮاﻧس‬
‫ﺟﻲ ﻣﺷﮫور آرڪﻳٽﻳڪٽ ‪ Le Corbusier‬ﭠﺎھﻳو‪ .‬ھن ﺷﮫﺮ ﺟﻲ ڏﮐڻ ۾ ﻓﺗﺢ ﮘڙھﻪ ﺻﺎﺣب ﺿﻠﻌﻲ‬
‫ﺟو ھڪ ﺷﮫﺮ ﺳﺮھﻧد )‪ (Sirhind‬ﮔﺮاﻧد ٽﺮﻧڪ روڊ ﺟﻲ ﺑﻠڪل ڪﭘﺮ ﺗﻲ آھﻲ‪ .‬ﺷﻳﺮﺷﺎھﻪ‬
‫ﮔﺎديء ﺟو ھﻧڌ ﭘﻧﺟﺎب ﺻوﺑﻲ‬
‫ﺳوريء ﺟﻲ ﻣﺮڻ ﺑﻌد ﺳﻧدس وارﺛن ﺳوري ﮔﮫﺮاﭨﻲ ﺟو ﺗﺧت ۽‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺟﻲ ھن ﺷﮫﺮ ﺳﺮھﻧد ﮐﻲ ﺑﻧﺎﻳو‪ .‬ﻣﻧﺟﮫن ڪو ﺣﺎل ﻧﻪ ھو‪1555 .‬ع ۾ ھﻣﺎﻳو ﺳوري ﮔﮫﺮاﭨﻲ ﺟﻲ‬
‫ﺳوريء ﮐﻲ ھﺗﻲ ﺷڪﺳت ڏﻧﻲ ۽ ﺳﺎل ﮐن ﺑﻌد ھﻣﺎﻳون ﺟﻲ ﭘٽ اڪﺑﺮ‬
‫ﺣﺎڪم ﺳڪﻧدڙ ﺷﺎھﻪ‬
‫َ‬
‫ﺳوري ﺧﺎﻧدان ﺟﻲ ﻣڪﻣل ﺗﺑﺎھﻲ ﭘﺎﭨﻳﭘٽ ۾ ڪﺋﻲ‪ .‬ﭘﺎﭨﻳﭘٽ ﺟو ﺷﮫﺮ ﺑﻪ ھن ﮔﺮاﻧڊ ٽﺮﻧڪ روڊ ﺗﻲ‬
‫ﭘﻲء‬
‫آھﻲ‪ .‬ﺟﺗﻲ ﺷﺎم ڌاري ﭘﮫﭼﻲ وﻳﻧداﺳﻳن‪ ،‬ھﻲ اھوﺋﻲ ﭘﺎﭨﻳﭘٽ آھﻲ ﺟﺗﻲ ‪1526‬ع ۾ ھﻣﺎﻳون ﺟﻲ ُ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﺗﺧت ﺗﺎج وﺟو ﻣﺎﻟڪ ﭤﻳو ۽ ھن ﮔﮫﺮاﭨﻲ )ﻣﻐل‬
‫ﻟوڌيء ﮐﻲ ﺷڪﺳت ڏﺋﻲ‬
‫ﺑﺎﺑﺮ اﺑﺮاھﻳم‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺧﺎﻧدان( ﮐﻲ ﭔﻪ ﺳؤ ﺳﺎﻟن ﮐﺎن ﻣﭤﻲ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺗﻲ ﺣڪوﻣت ڪﺮڻ ﺟو ﻣوﻗﻌو ﻣﻠﻲ وﻳو‪ .‬ھﻣﺎﻳون ﺟﻲ‬
‫ﭘوء‬
‫ﻓﺗﺢ )‪1555‬ع( ﮐﺎن وﭠﻲ ‪1709‬ع ﺗﺎﺋﻳن ھﻲ ﺷﮫﺮ ﺳﺮھﻧد ﻣﻐﻠن ﺟو ﺑﻠﻲ ﺑﻠﻲ ﺷﮫﺮ ھو ﭘﺮ ِ‬
‫طﺎﻗﺗور ﺳﮐن ۽ ڏﻳﻧﮫون ڏﻳﻧﮫن ڪﻣﺰور ﭤﻳﻧدڙ ﻣﻐﻠن ﺟﻲ وچ ۾ ھن ﺷﮫﺮ ﺟﻲ ﺗﺑﺎھﻲ ﭤﻳﻧدي رھﻲ ۽‬
‫‪1763‬ع ۾ ھﻲ ﺷﮫﺮ ﻣڪﻣل طور ﺗﺑﺎھﻪ ﭤﻲ وﻳو‪.‬‬
‫ﺳﺮھﻧد ﺟو ﺷﮫﺮ ﺟﺗﻲ ھﺎڻ اﺳﺎن ﺟو وڏو اﺳٽﺎپ ھو ﺟﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺳﺮڪﺎر طﺮﻓﺎن‬
‫ﻣﺎﻧﻲء ﺟو ﺑﻧدوﺑﺳت ڪﻳو آھﻲ‪ ،‬اڄ ﺳﺮھﻧد ھڪ دﻓﻌو وري‬
‫ھﻠﻧدڙ ھن ﺑس وارن اﺳﺎن ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﻣﺎڊرن ۽ ﺳﮫﭨو ﺷﮫﺮ ﭤﻲ ﭘﻳو آھﻲ ۽ ﭼون ﭤﺎ ﺗﻪ ھﺗﻲ ﻣﻳﺮ ﻣﻳﺮان ۽ ﭘﻳﺮ ﺑﻧدي ﻧﻘش واﻻ ﻣﻘﺑﺮو ڏﺳڻ‬
‫ﭼٽﺳﺎﻟﻲء ﺟو ڪم ﭤﻳل آھﻲ‪ .‬ان ﮐﺎن ﻋﻼوه‬
‫وٽﺎن آھﻲ ﺟن ۾ ﺑﻠو رﻧگ ﺟﻲ ٽﺎﺋﻳﻠن ﺗﻲ ﺧوﺑﺻورت‬
‫َ‬
‫ھن ﺷﮫﺮ ۾ ڪﻳﺗﺮﻳون ﺋﻲ ﭘﺮاﭨﻳون ﻣﺳﺟدون ﻣوﺟود آھن‪ .‬ﺳڀ ﮐﺎن اﻓﺳوس ﻧﺎڪ ﮘﺎﻟﮫﻪ اھﺎ آھﻲ‬
‫ﺗﻪ ھن ﺷﮫﺮ ۾ ﻓﻳﺮوز ﺗﻐﻠق ﺟو اھو ﺟﮫوﻧو ﺳﺮھﻧد ﻗﻠﻌو آھﻲ ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﭜﺗﻳن ۾ ﮔﺮو ﮔوﺑﻧد ﺳﻧﮔﮫﻪ‬
‫ھﻲء اھﺎ‬
‫ﺟﻲ ﻧﻧڍن ﭘٽن ﮐﻲ‪ ،‬ﻣﺳﻠﻣﺎن ﭤﻳڻ ﮐﺎن اﻧڪﺎر ڪﺮڻ ﺗﻲ ﺟﻳﺋﺮو دﻓن ڪﻳو وﻳو ھو‪.‬‬
‫َ‬
‫ﭘوء ﺳﮐن ﺟﻲ اﻣن ﭘﺳﻧد ﻗوم وﻳڙھﺎڪ ﭤﻲ ﭘﺋﻲ ۽ ھﻧن ﺟﺎ‬
‫‪ Turning point‬ھﺋﻲ ﺟﻧﮫن ﮐﺎن ِ‬
‫ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﺳﺎن ﺗﻌﻠﻘﺎت ﺧﺮاب ﭤﻲ ﭘﻳﺎ‪ .‬ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺧﻳﺎل ۾ اھو اورﻧﮔﺰﻳب ﻣﻐل ﺷﮫﻧﺷﺎھﻪ ھو ﺟﻧﮫن ﺟﻲ‬
‫ﺣڪم ﺳﺎن ھﻲ ﺑدﻗﺳﻣت واﻗﻌو درﭘﻳش آﻳو‪ .‬ان واﻗﻌﻲ ﺟﻲ ﻳﺎد ۾ ان ھﻧڌ ﺗﻲ ﻓﺗﺢ ﮘڙھﻪ ﺻﺎﺣب ﻧﺎﻟﻲ‬
‫ﮔﺮدوارو آھﻲ‪ .‬ﭜﺮﺳﺎن ﺣﺿﺮت ﻣﺟدد دﻳن اﻟطﺎف ﺟو روﺿو ﻣﺑﺎرڪ آھﻲ‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪35‬‬

‫اﺳﺎن ﺟﻲ دھﻠﻲ وﻳﻧدڙ ﺑس ھن ﺷﮫﺮ ﺳﺮھﻧد ۾ ﺟﻧﮫن وﻗت ھوٽل اﮘﻳﺎن اﭼﻲ ﺑﻳﭠﻲ ان وﻗت‬
‫دھﻠﻲء ﮐﺎن ﻻھور اﻳﻧدڙ اﺳﺎن ﺟﻲ ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ ﺑس اﺗﺎن رواﻧﻲ ﭤﻲ رھﻲ ھﺋﻲ ۽ ﻻھور وﻳﻧدڙ‬
‫َ‬
‫ﻣﺳﺎﻓﺮ ان ھوٽل ﻣﺎن ﻣﺎﻧﻲ ﮐﺎﺋﻲ ﻧڪﺮي رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬اﻧﮫن ﻣﺎن ھڪ ھﻣﺮاھﻪ ٽﻳﮫﺎرو ﮐن ورھﻳن ﺟﻲ‬
‫ﭴﻣﺎر ﺟو ﻣون ﺳﺎن اﭼﻲ ﻣﻠﻳو‪.‬‬
‫ﺳﻧڌيء ۾ ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”ﺳﺎﺋﻳن اﻟطﺎف ﺷﻳﺦ آھﻳو ﻧﻪ؟“ ھن‬
‫َ‬
‫”ھﺎ ادا‪ ،‬۽ ﺗوھﺎن؟“ ﻣون ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”آﺋون درﺷن آھﻳﺎن“ ھن ﭔڌاﻳو‪” .‬آﺋون ﺑﻪ اﺧﺑﺎرن رﺳﺎﻟن ۾ ﻟﮐﻧدو رھﺎن ﭤو ﭘﺮ ”وﻓﺎ‬
‫ﺳﻧڌي“ ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺳﺎن ﺟﻳڪو ﻣﻧﮫﻧﺟو ادﺑﻲ ﻧﺎﻟو آھﻲ‪“.‬‬
‫ﻻء ﺟﻠدي ڪﺮي رھﻲ ھﺋﻲ ﺟو اﭸﺎ‬
‫ھﻧن ﺟﻲ ﺑس ھﺎرن ﻣﭤﺎن ھﺎرن وﭴﺎﺋﻲ ﮐﻳن ﺑس ۾ وﻳﮫڻ ِ‬
‫وڏو ﺳﻔﺮ طﺋﻲ ڪﺮﭨو ھون‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ﺟﻠدي ﺟﻠدي ۾ درﺷن ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ھو ﺳﮐﺮ ﭘﺎﺳﻲ ڪﻧﮫن ﮘوٺ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ۾ اﺳٽﻳٽ ﺑﺋﻧڪ ۾ ﻧوڪﺮي ڪﺮي ﭤو ۽ ڪﺋش ڊﭘﺎرٽﻣﻳﻧٽ ۾ ‪ ATO‬آھﻲ ھو‬
‫ﺟو آھﻲ‬
‫َ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ۾ ﮔﻠﺷن اﻗﺑﺎل ۾ ﻧوﻣﺎن ٽﻳﺮﻳس ﻓﻳﺰ ‪ 2‬۾ رھﻲ ﭤو‪ .‬ﭘﺎڻ ٽﻲ ﻣﮫﻳﻧﺎ ﮐن اﻧڊﻳﺎ ۾ رھﻲ ھﺎڻ‬
‫َ‬
‫ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﻣوٽﻲ رھﻳو ھو‪.‬‬
‫ﭘوء ھﺗﻲ رھﻧدڙ ھڪ ﻣﺎﺋٽ ﺟﻲ ﭼﻧﺎﺋﻲ‬
‫ﻻء ھﺗﻲ آﻳو ھوس‪ “.‬ھن ﭔڌاﻳو‪” ،‬ﭘﺮ ِ‬
‫”آﺋون ﻣﮫﻳﻧﻲ ﮐن ِ‬
‫۾ آﭘﺮﻳﺷن ڪﺮاﺋﭨﻲ ھﺋﻲ‪ ،‬ﺳو اوڏاﻧﮫن ھﻠﻳو وﻳس‪“.‬‬
‫ﻣدراس ﮐﻲ اﭴڪﻠﮫﻪ ﭘﺮاﭨﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﭼﻧﺎﺋﻲ ﺳﺎن ﺳڏﻳن ﭤﺎ ﺟﻳﺋن ﺑﻧﺎرس ﮐﻲ واراﻧﺎﺳﻲ‬
‫‪ Varanasi‬۽ ﺑڙودا ﮐﻲ وادودارا )‪(VADODARA‬‬
‫”ڪﻳﺋن ﻟﮘو ڏﮐڻ ھﻧدﺳﺗﺎن؟ ﻣون ﭘﮀﻳوﻣﺎﻧس‪.‬‬
‫”ﺳﺎﺋﻳن ﻣﺎٺ اﭤﺎﻧو ﭜﻠﻲ ﺗوھﺎن ﺳوﭼﻲ ﻧﭤﺎ ﺳﮔﮫو ﺗﻪ اﺗﻲ زﺑﺎن ﺟو ڪﻳڏو ﻣﺳﺋﻠو آھﻲ‪ ،‬اردو ﺗﻪ‬
‫ﮀﺎ ﭘﺮ ڪو ھﻧدي ﺑﻪ ﻧﭤو ﺳﻣﺟﮫﻲ‪ “.‬ھن ﭔڌاﻳو‪.‬‬
‫”ﺑﻠڪل ﺻﺣﻳﺢ ﭤو ﭼﺋﻳن‪ ،‬ﻣون ﮐﻲ ﻣﻼﺋﺷﻳﺎ ۽ ﺳﻧﮔﺎﭘور ﺟو ﺗﺟﺮﺑو آھﻲ ﺟﺗﻲ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ‬
‫ڏاﮐﭨن ﺻوﺑن ڪﺮﻧﺎٽڪﺎ‪ ،‬ڪﻳﺮاﻻ ۽ ﺗﺎﻣل ﻧﺎڊوﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو رھن ﭤﺎ‪ ،‬ھو ﻓﻘط ﺗﺎﻣل‪ ،‬ﺗﻳﻠﮔو‪ ،‬ﻣﻠﻳﺎﻟم‪،‬‬
‫ڪﺎﻧڊا ﺟﮫڙﻳن زﺑﺎﻧن ﮐﺎن واﻗف آھن‪ “.‬ﻣون وراﭨﻳوﻣﺎﻧس‪.‬‬
‫ھﻧدﺳﺗﺎن ھڪ ﻋﺟﻳب ﻣﻠڪ آھﻲ‪ ،‬ھﻲ اھو ﻣﻠڪ آھﻲ ﺟﻧﮫن ﻣﻠڪ ﻣﻧﺟﮫﻪ اﻧﻳڪ ﻣﻠڪ آھن‪،‬‬
‫ﺟﻧﮫن ﺟﺎ ڏاﮐﭨﺎ ﺻوﺑﺎ ﺗﻪ ﻣﺧﺗﻠف ﻧﺮاﻻ آھن ﭘﺮ اوﭜﺮ وارا ﺻوﺑﺎ ﺑﻪ‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ اوﭜﺮ وارا ﺻوﺑﺎ ﻣﻧﻲ‬
‫ﭘور‪ ،‬ﻣﻳﺰورام‪ ،‬ﻧﺎﮔﺎﻟﺋﻧڊ‪ ،‬آﺳﺎم ۽ آروﻧﭼل ﭘﺮدﻳش ﺟﻳڪﻲ ﺑﻧﮔﻼدﻳش ۽ ﭜوﺗﺎن ﺟﻲ ﺑﻪ ﭔﺋﻲ ﭘﺎﺳﻲ ﺑﺮﻣﺎ‬
‫۽ ﭼﻳن ﺳﺎن ﻣﻠﻳل آھن ۽ اﻧﮫن ﺟو ﺋﻲ ﺣﺻو ﻟﮘن ﭤﺎ اﺗﻲ ﺟو ڪﭼﻠﺮ‪ ،‬ﻟﺑﺎس‪ ،‬رﺳم ورواج ۽ زﺑﺎن‬
‫ﻻء ﺑﻠڪل ﻧﺮاﻟو آھﻲ‪ .‬آﮔﺮي‪ ،‬دﻳﺮه دون‪ ،‬اﺟﻣﻳﺮ ۽ ﺳﺮﻳﻧﮔﺮ ﺟو‬
‫دھﻠﻲ‪ ،‬ﻟﮐﻧؤ ﻳﺎ اﻣﺮﺗﺳﺮ ۾ رھﻧدڙن ِ‬
‫رھﺎڪوء ﺳﺎن ﮔڏ ﺗﻪ رھﻲ ﺳﮔﮫﻧدو ﭘﺮ‬
‫رھﺎڪو وﻻﻳت ۾ ﭘﺷﺎور‪ ،‬ﻻھور‪ ،‬ﺣﻳدرآﺑﺎد ۽ ڪوﺋٽﻳﺎ ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻠڪ ﺟﻲ ﻧﺎﮔﺮ ڪﺋﺎل‪ ،‬ﭤﻳﺮواﻧن‪ ،‬ڪوﺗﺎﻳم ﺟﮫڙن ڏﮐڻ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﺷﮫﺮﻳن ﺳﺎن ﻧﭤو رھﻲ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪36‬‬

‫ﺳﮔﮫﻲ‪ .‬ھو ﭘﺮاﭠﺎ ﭘوري ﮐﺎﺋڻ وارا ۽ ھﻲ اڊﻟﻲ ڊوﺳﺎ ﮐﺎﺋڻ وارا‪ ،‬ھو اردو ﭘﻧﺟﺎﺑﻲ ﺳﻣﺟﮫڻ وارا ۽‬
‫ھﻲ ھﻧدي ﺑﻪ ﻧﻪ ﺳﻣﺟﮫن‪.‬‬
‫درﺷن )وﻓﺎ ﺳﻧڌي( ڪڏھو ڪو ﻣوڪﻼﺋﻲ وﭸﻲ ﺑس ۾ وﻳﭠو‪ ،‬ھو ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟون ﻳﺎدون ﮐﭨﻲ‬
‫ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ وطن وﭸﻲ رھو ھو‪ .‬ﭘوﻟﻳس ﻣوﺑﺎﺋﻳل ﭘوﻳﺎن ھﻧن ﺟﻲ ﺑس رواﻧﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﺑس ﺟﻲ ﭘوﻳﺎن ڪﻧﮫن‬
‫اﻧﮔﺮﻳﺰيء ۾ ﻟﮐﻲ ﮀڏﻳو ھو‪:‬‬
‫رھﺎڪوء ﻣﺎرڪﺮ ﺳﺎن روﻣن‬
‫ھﺗﻲ ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫‪Dil ka Darwaja khol ker Aana‬‬
‫‪Prr Wapas Ja kar Bhool na jana‬‬
‫)دل ﮐﺎ دروازه ﮐﮫول ﮐﺮ آﻧﺎ_ ﭘﺎر واﭘس ﺟﺎﮐﺮ ﺑﮫول ﻧﻪ ﺟﺎﻧﺎ(‬
‫ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﻣوٽﻧدڙ ھﻲ اﺳﺎن ﺟﺎ ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ ھڪ ڏﻳﻧﮫن وري ﺿﺮور اﻳﻧدا‪ .‬اﻧڊﻳﺎ اھو ﻣﻠڪ‬
‫آھﻲ ﺟﺗﻲ اﺳﺎن ﺟﺎ ﭘﻧﮫﻧﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو آھن ﺟن ﺟﺎ ڏک‪ ،‬درد‪ ،‬رﻳﺗون ۽ رﺳﻣون ۽ ﻋﻘﻳدا ﺳﺎﮘﻳﺎ آھن‪ ،‬اﻧڊﻳﺎ‬
‫اھو ﻣﻠڪ آھﻲ ﺟﺗﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ ﺗﺎرﻳﺦ آھﻲ اﺳﺎن ﺟو ڪﭼﻠﺮ آھﻲ ﺟﺗﻲ اﺳﺎن ﺟو ﻣﺳﺟدون ۽ اﺳﺎن‬
‫ﺟﻲ ﺑﺰرﮔن ﺟﺎ ﻣﻘﺑﺮا آھن ﺟﺗﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ ﺑﺎدﺷﺎھن ﺟون ﻳﺎدﮔﺎر ﻋﻣﺎرﺗون آھن‪ .‬ھﻧدﺳﺗﺎن ڪو‬
‫ﻻء‪ ،‬ھن‬
‫اھڙو ﻣﻠڪ ﻧﺎھﻲ ﺟو ھڪ ﻣﮫﻳﻧﻲ ﻳﺎ ٽن ﻣﮫﻳﻧن ۾ ڏﺳﻲ ﺳﮔﮫﺟﻲ‪ .‬ھن ﻣﻠڪ ﮐﻲ ڏﺳڻ ِ‬
‫ﻻء ﻣﮫﻳﻧن ﺟﺎ ﻣﮫﻳﻧﺎ ﮐﭘن‪.‬‬
‫ﻻء‪ ،‬ھن ﻣﻠڪ ﮐﻲ ﺳﻣﺟﮫڻ ِ‬
‫ﻣﻠڪ ﮐﻲ ﭘﺳڻ ِ‬
‫ﺑس ۾ ﺳﻔﺮ ڪﻧدڙ ﻣﻧﮫﻧﺟﺎ ﺳﺎﭤﻲ ﭘﻠﻳٽن ۾ ﭜت‪ ،‬دال ﭜﺎﭴﻳون رﮐﻲ ٽﻳﺑل ﺗﻲ ﮐﺎﺋﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ ۽ آﺋون‬
‫راء ﺟو‬
‫اﭸﺎ ھوٽل ﺟﻲ ﭔﺎھﺮ ﺑﻳﭠو ھوس‪ .‬ﻻھور وﻳﻧدڙ ﺑس ﮐﻲ ﺧدا ﺣﺎﻓظ ڪﺮڻ ﭘﭠﻳﺎن‪ ،‬ادا ﮔﻼب ِ‬
‫ﭘٽ وﭸﻲ ﭘﻠﻳٽ ﮐﭨﻲ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ اﮘﻳﺎن آﻳو‪.‬‬
‫ﻻء ﻣﺎﻧﻲ ﮐﭨﻲ ﭤو اﭼﺎن‪“.‬‬
‫”اﻧڪل ﺗوھﺎن ھﻠﻲ اﻣﺎن ﺑﺎﺑﺎ واري ٽﻳﺑل ﺗﻲ وﻳﮫو ﺗﻪ آﺋون ﺗوھﺎن ِ‬
‫ﻻء‬
‫ﻣﺎء ُ‬
‫ﻻء ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ُ‬
‫ﭘﻲء ِ‬
‫”ڪﮫڙا ڪﮫڙا ﭔوڙ آھن؟“ ﻣون وﭸﻲ ﮐﺎﻧﺋس ﭘﮀﻳو ﺟﻳڪو ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ِ‬
‫ﻣﺎﻧﻲ ڪڍي ٽﻳﺑل ﺗﻲ رﮐﻲ آﻳو ھو‪.‬‬
‫”اﻧڪل اھو ﻧﻪ ﭘﮀو ‪ Vegetranian‬ھوٽل آھﻲ‪ .‬رﮘو دال ﺟﺎ ﻗﺳم ۽ ﭜﺎﭴﻳون آھن‪ “.‬وﭸﻲ‬
‫راﭨﻲء ﺳﺎن ﮔڏ وﻳﭠس‪ ،‬ﻣون ﺟڏھن ﭘﮫﺮﻳون دﻓﻌو‬
‫راء ۽ ادي‬
‫َ‬
‫ﮐﻠﻧدي ﭼﻳو ۽ آﺋون اﭼﻲ ادا ﮔﻼب ِ‬
‫وﻳﺟﮫڙاﺋﻲء ۾ ﺷﺎدي ﭤﻲ ھﺋﻲ‪ .‬ﭘﺎڻ‬
‫راء ﮐﻲ ڏﭠو ھو ﺗﻪ ھن ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ڪﻧڊﻳﺎري ۾ ‪1959‬ع ۾ ادا ﮔﻼب ِ‬
‫ﭔﺎوﻳﮫﻪ ٽﻳوﻳﮫﻪ ﺳﺎل ﺟو ﭠﺎھوڪو ﺟوان ھو‪ .‬ان ﮐﺎن ﭼﺎر ﺳﺎﻟن ﮐن اڳ ‪1955‬ع ۾ ﺑﮫﺎوﻟﭘور ﻣﺎن‬
‫‪ LSMF‬ڊاڪٽﺮي ﺟو اﻣﺗﺣﺎن ڏﺋﻲ ھﺎڻ ﻻڙڪﺎﭨﻲ )ﻳﺎ ﺷﺎﻳد ﭠٽﻲ( ۾ ﻧوڪﺮي ڪﺮي رھﻳو ھو‪.‬‬
‫ھﻳﻧﺋﺮ ان ﭘﮫﺮﻳن ﻣﻼﻗﺎت ﮐﻲ ﺑﻪ اٽڪل ‪ 46‬ﺳﺎل ﭤﻲ وﻳﺎ‪ .‬ادي راﭨﻲ ﺳﻔﺮ دوران ڪﺎﻓﻲ ﮐڙي ﺗڙي‬
‫راء ﮐﺎن ڪﺎﻓﻲ ﻧﻧڍي ﺑﻪ آھﻲ ﭘﺮ ﭘﺎڻ ڪﻣﺰور ﻟﮘﻲ رھﻳو‬
‫ﻟﮘﻲ رھﻲ ھﺋﻲ‪ ،‬۽ َ‬
‫ھوء ﻋﻣﺮ ۾ ادا ﮔﻼب ِ‬
‫ھو‪ .‬ﻣون ﮐﺎن ‪ 10‬ﺳﺎﻟن ﮐن وڏو اٽڪل ‪ 70‬ﺳﺎﻟن ﺟو ﭤﻳﻧدو‪ .‬ﮐﻳن ٽﻲ ڌﻳﺋﺮون‪ ،‬ڪوﺷﻼ‪ ،‬ﭘدﻣﺎ‪ ،‬۽‬
‫رﺗﻧﺎ آھن ۽ ﮀﮫﻪ ﭘٽ‪ ،‬ﭼﻧدر‪ ،‬رﻣﻳش‪ ،‬راﺟڪﻣﺎر‪ ،‬اﻧوج‪ ،‬وﺟﻲ )ﺟﻳڪو ﺳﺎﭨن ﮔڏ آﻳو ھو( ۽ ﺳڀ ۾‬
‫ﻧﻧڍو اﺟﻳت آھﻲ‪ .‬ﺟﻧﮫن ﮔذرﻳل ﺳﺎل ‪ BE‬اﻧﺟﻧﻳﺋﺮﻧگ ﺟﻲ ڊﮔﺮي ﺣﺎﺻل ڪﺋﻲ‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪37‬‬

‫ﭘﭘﻲء ﻣﺎن ﻓﻘط‬
‫راء ﺟﻲ واﻟد ﺻﺎﺣب ڊﭘٽﻲ ڪﻣﺷﻧﺮ ﻧﺎراﺋڻ داس ﮐﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ وڏي زال‬
‫َ‬
‫ﮔﻼب ِ‬
‫راء ﺻﺎﺣب ﺳﻧڌ ﺟو ﻣﺷﮫور اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ ﭤﻲ‬
‫راء‪ ،‬ﺣﺷﻣت ِ‬
‫راء ۽ ﭔﻳو ﺣﺷﻣت ِ‬
‫ﭔﻪ ﭔﺎر ﭤﻳﺎ‪ .‬وڏو ﮔﻼب ِ‬
‫راء ﮐﻲ ﭔﺎرھن ﭔﺎر آھن ﺟن ﻣﺎن ﭔﻪ ﭔﺎر‬
‫ﮔذرﻳو آھﻲ ﺳﻧدس ڪﺟﮫﻪ ﺳﺎل اڳ وﻓﺎت ﭤﻲ‪ .‬ﺣﺷﻣت ِ‬
‫اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ راﻧﺎ ۽ ان ﺟﻲ زال آﺷﺎ ۽ راﻧﺎ ﺟﻲ ﭜﻳڻ ﺳﺮوج ﺟﻳڪﺎ ﭘﻳٽﺎرو اﺳڪول ۾ ٽﻳﭼﺮ آھﻲ ھن‬
‫ﻻء ھﻠﻲ رھﻳﺎ آھن‪ .‬ان ﮐﺎن‬
‫ﭴﭷ ﺳﺎن ﮔڏ دھﻠﻲ ۽ ﺑڙودا ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺳؤٽن ﺟﻲ ﺷﺎدي اٽﻳﻧڊ ڪﺮڻ ِ‬
‫راء ﺟﻲ ﮔﮫﺮ واري )راﻧﺎ ۽ ﺳﺮوج ﺟﻲ واﻟده( ﻣﺳﺰ ﻣﺎروي ﺑﻪ آھﻲ‪.‬‬
‫ﻋﻼوه اﻧﮫن ﺳﺎن ﮔڏ ﺣﺷﻣت ِ‬
‫ﻻء ﺑس ڏي ﭼﺮڻ ﻟﮘﺎﺳﻳن‪ .‬ﺳﭻ ﭘﭻ ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫ﻣﺎﻧﻲء ﺟو ڪم ﻻھﻲ ﺑﻳﭠﻲ ﭘﻳﺮ ﭼﺎﻧﮫﻪ ﭘﻲ اﮘﺗﻲ ﺟﻲ ﺳﻔﺮ ِ‬
‫ھﺎڻ ﺳڀ ھن ڊﮔﮫﻲ ﺳﻔﺮ ﻣﺎن اھڙو ﭤڪﺟﻲ ﭘﻳﺎ ھﺋﺎﺳﻳن ﺟو دل ﭘﺋﻲ ﭼﻳو ﺗﻪ ﺟﻳڪﺮ ھڪ ڏﻳﻧﮫن‬
‫ﭘوء ﺑﺎﻗﻲ ﺳﻔﺮ ﺳﭜﺎن ﮐﺎن ڪﺟﻲ‪ ،‬ﭘﺮ اھﺎ‬
‫ﮐﭨﻲ ھﺗﻲ ھن ﺷﮫﺮ ﺳﺮھﻧد ۾ ﺋﻲ ﺗﺮﺳﺎﺋﻳن ﺗﻪ ﭤڪ ﭜﭸﻲ ِ‬
‫ﮘﺎﻟﮫﻪ ﻧﺎﻣﻣڪن ھﺋﻲ‪ .‬اﺳﺎن ﺟﻲ ڪﺮي ﭘوﻟﻳس ﺑﻪ ﺳﻳڙﺋﻲ ﭘﺋﻲ ھﺋﻲ ۽ ﺑس ﮐﻲ ھﺮ ﺣﺎﻟت ۾ دھﻠﻲ‬
‫دھﻠﻲء ﮐﺎن ﮐﭨﻲ ﻧڪﺮي ۽ اﺳﺎن ﮐﻲ ﺑﻪ‬
‫ﭘﮫﭼﭨو ھو ﺟﻳﺋن ﭔﺋﻲ ڏﻳﻧﮫن ﺻﺑﺢ ﺳﺎڻ ﻻھور ﺟﺎ ﻣﺳﺎﻓﺮ‬
‫َ‬
‫ھﺮ ﺻورت ۾ دھﻠﻲ ﭘﮫﭼﭨو ھو ﺟو ڊاڪٽﺮ راﻣﭼﻧد ﺟﻲ ﭘٽ راﺟﻳش ﺟﻲ اڄ رات ﻣﻳﻧدي ھﺋﻲ ۽ ھو‬
‫ﺳڀ ﭴﭷ ﺟو اﻧﺗظﺎر ڪﺮي رھﻳﺎ ھوﻧدا ﺗﻪ اﺟﮫو ﭤﺎ اﭼﻲ ﮘﺎﺋﻳن وﭴﺎﺋﻳن ۽ ﻣﺎﻧﻲ ﮐﺎﺋﻳن‪ .‬اﺳﺎن ﺟﺎ‬
‫ﻧوﻟﺮاء اوڏ ۽ ڊاڪٽﺮ راﻣﭼﻧد اوڏ ۽ اﻧﮫن ﺟﺎ ﭔﺎر ﭔﭼﺎ ﺟﻳڪﻲ ھواﺋﻲ‬
‫ﭘﻲء ۽‬
‫ﺳﺎﭤﻲ ۽ ﮔﮫوٽن ﺟﺎ‬
‫ُ‬
‫ِ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﺑس‬
‫ﺟﮫﺎز ذرﻳﻌﻲ ﭔﻪ ڏﻳﻧﮫن اڳ دھﻠﻲ ﭘﮫﭼﻲ ﭼڪﺎ آھن اھﻲ ﭘﺮوﮔﺮام ﻣوﺟب اﺳﺎن ﮐﻲ‬
‫َ‬
‫ﻻء ﺷﺎم ﺟو ﺋﻲ ﭘﮫﭼﻲ وﻳﺎ ھوﻧدا‪.‬‬
‫اﺳٽﺎپ ﺗﺎن وﭠڻ ِ‬
‫ﻻء وري اﭼﻲ ﺑس ۾ ﭼڙھﻳﺎﺳﻳن‪ .‬ھڪ دﻓﻌو وري ﺑس‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل اﮘﺗﻲ ﺟﻲ ﺑﺎﻗﻲ ﺑﭼﻳل ﺳﻔﺮ ِ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﮐﺎن ﺣﻳدرآﺑﺎد ﻳﺎ ھﺎڻ رﺳﺗو‬
‫ھﻠﻲ‪ ،‬ڊراﺋﻳور ﮐﻲ ﺗﻪ ﺷﺎﺑﺎس ھﺟﻲ‪ ،‬ﺻﺑﺢ ﮐﺎن ﭘﺋﻲ ھﻠﻳو‪.‬‬
‫َ‬
‫ﭠﮫڻ ﺑﻌد ﻣوري ﺧﻳﺮﭘور ﺗﺎﺋﻳن ڊراﺋﻳو ڪﺮڻ ﺳوﻟو ڪم آھﻲ ﭘﺮ دﻧﻳﺎ ﺟﻲ ھن ﺟﮫوﻧﻲ آﺑﺎد ۽‬
‫ھﺎء وي ﭠﮫڻ ﮐﺎن اڳ ھﺎﻻ‪ ،‬ﺳﻌﻳد‬
‫رﻧﮔﺎرﻧگ ﮔﺮاﻧڊ ٽﺮﻧڪ روڊ ﺗﻲ ﮔﺎڏي ھﻼﺋڻ ڏﮐﻳو ڪم آھﻲ‪ .‬ڊﺑل ِ‬
‫آﺑﺎد‪ ،‬ﺳڪﺮﻧڊ‪ ،‬ﻗﺎﺿﻲ اﺣﻣد ﺟﮫڙن ﺑس اﺳٽﺎﭘن وٽ ﺟﻳڪﺎ ﻻرﻳن ﻣوٽﺮن‪ ،‬ٽﺎﻧﮔن‪ ،‬ﮔڏھﻪ ﮔﺎڏﻳن‪،‬‬
‫ﺳﺎﺋﻳڪﻠن ۽ ﻣوٽﺮ ﺳﺎﺋﻳڪﻠن ﺟﻲ رش ھوﻧدي ھﺋﻲ اھو ﺣﺎل ھن ﺳﭴﻲ ﮔﺮاﻧڊ ٽﺮﻧڪ روڊ ﺟو آھﻲ‬
‫ﺟﺗﻲ اﻧﮫن ﺳﭜﻧﻲ ﺳوارﻳن ﮐﺎن وڏي ﺧواري رول ۽ ﻧڌﭨڪﻳون ڍﮘﻳون آھن ﺟن ﮐﻲ رﺳﺗﻲ ﺗﺎن‬
‫ﭘوء ڪﻼڪ اﻧدر اﺳﺎن‬
‫ﻻء ڪو ﻣوﭼڙو ﺑﻪ ﻧﭤو ھﭨﻳو ﺳﮔﮫﻲ‪ .‬ﺳﺮھﻧد ﺷﮫﺮ ﮐﺎن ﻧڪﺮڻ ﺑﻌد ِ‬
‫ھٽﺎﺋڻ ِ‬
‫ﺟﻲ ﺑس ﭘﻧﺟﺎب ﺟو ﺻوﺑو ﻟﺗﺎڙي ﭜﺮ واري ﺻوﺑﻲ ھﺮﻳﺎﻧﺎ ﺟﻲ ﭘﮫﺮﻳن ﺷﮫﺮ اﻣﺑﺎﻻ ﮐﺎن اﭼﻲ ﻧڪﺗﻲ‪.‬‬
‫ھﻲ ﺻوﺑو ھﺮﻳﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﭘﻧﺟﺎب واﻧﮔﺮ ﺳﺎﺋو ۽ ﺳﺮﺳﺑﺰ ﻧظﺮ اﭼﻲ رھﻳو آھﻲ‪ ،‬ﺑﻠڪﻪ ﺳﻧدس ﻧﺎﻟو‬
‫ھﺮﻳﺎﻟﻲ )ﺳﺎوڪ وارو( ﺗﺎن ﭘﻳو ھﺟﻳس‪ .‬ھﻲ ﺻوﺑو ڪو ﺟﮫوﻧو ﻧﺎھﻲ‪1966 ،‬ع ۾ ڪﺟﮫﻪ ﺣﺻو‬
‫ﭘﻧﺟﺎب ﺟو ۽ ڪﺟﮫﻪ اﺗﺮ ﭘﺮدﻳش ﺟو ڪڍي ھﻲ ﻧﺋون ﺻوﺑو ھﺮﻳﺎﻧﺎ ﭠﺎھﻳو وﻳو‪ .‬دھﻠﻲ ھن ﺻوﺑﻲ‬
‫ﺟﻲ ھﻳﭠﻳن ﮀﻳڙي ﺗﻲ آھﻲ‪ .‬ھﺮﻳﺎﻧﺎ ﺻوﺑﻲ ﮐﻲ ﭜﺮ واري ﺻوﺑﻲ اﺗﺮ ﭘﺮدﻳش ﮐﺎن ﻳﻣﻧﺎ ﻧدي اﻟگ‬
‫ﭘوء ھﻳٺ‬
‫ڪﺮي ﭤﻲ‪ .‬ﻳﻣﻧﺎ ﻧدي ﻣﭤﺎن اﺗﺮاھﻳن ﺻوﺑﻲ ھﻣﺎﭼل ﭘﺮدﻳش ﮐﺎن اﭼﻲ‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء وﺗﺎن ﭤﻳﻧدي ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪38‬‬

‫ﮔﻧﮔﺎﻧديء ﺳﺎن وﭸﻳو ﻣﻠﻲ‪.‬‬
‫اﺗﺮ ﭘﺮدﻳش ﺟﻲ ﺷﮫﺮن ﻣﭤﺮا ۽ آﮔﺮا ﻣﺎن ﭤﻳﻧدي اﻟﮫﻪ آﺑﺎد ۾‬
‫َ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ۾ ﭔڌا‪ .‬ﺑﺮﻧس روڊ وٽ ﺑداﻳوﻧﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﮐﻳﺮ ﭘڙن‬
‫اﻣﺑﺎﻻ ۽ ﺑداﻳون ﺷﮫﺮن ﺟﺎ ﻧﺎﻻ اﺳﺎن‬
‫َ‬
‫ڪﻳﺎﻣﺎڙيء ﺗﻲ ﻣﭠﺎﺋﻲ ﺟو دڪﺎن‬
‫ﺟو دڪﺎن ھوﻧدو ھو ﺟﻳڪو ھﺎڻ ﺷﺎﻳد ﻧﺎھﻲ ۽ اﻣﺑﺎﻻ ﻧﺎﻟﻲ‬
‫َ‬
‫ھوﻧدو ھو‪ .‬ﺟﮫﺎز ﺗﺎن اﻳﻧدي وﻳﻧدي ﻳﺎ ﭔﺎھﺮن ﻣﻠڪن ڏي ‪ Sail‬ڪﺮڻ وﻗت ھن دڪﺎن ﺗﺎن ﻣﭠﺎﺋﻲ‬
‫ﮔﮫﺮاﺋﻳﻧدا ھﺋﺎﺳﻳن‪ .‬ﺑﻌد ۾ ﺧﺑﺮ ﭘﺋﻲ ﺗﻪ ﺑداﻳون ۽ اﻣﺑﺎﻻ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺷﮫﺮن ﺟﺎ ﻧﺎﻻ آھن ﺟﺗﺎن ﺟﻲ ﻟڏي‬
‫آﻳل ﻣﮫﺎﺟﺮن ھﺗﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ اﺑﺎﭨﻲ ﺷﮫﺮن ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺗﻲ دڪﺎن ﮐوﻟﻳﺎ ھﺋﺎ اڄ ان ”اﻣﺑﺎﻻ ﺷﮫﺮ“ ﺟﻲ وچ‬
‫ﻣﺎن وھﻧدڙ ھن ﮔﺮاﻧڊ ٽﺮﻧڪ روڊ ﺗﺎن وﭸﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎﺳﻳن‪ ،‬اﻣﺑﺎﻻ ﺷﮫﺮ ‪1965‬ع واري اﻧڊو ﭘﺎڪ‬
‫واري ﺟﻧگ ۾ ﭘڻ زﻳﺮ ﻣوﺿوع رھﻳو ﺟڏھن ﭘﺎڪﺳﺗﺎن اﻳﺋﺮﻓورس ﺟﻲ ھواﺋﻲ ﺟﮫﺎز ﺟﻲ اﻣﺑﺎﻻ ﺗﻲ‬
‫ﺑﻣﺑﺎريء ۾ ھﺗﻲ ﺟو ﺳﻧﻳٽ ﭘﺎل ﻧﺎﻟﻲ ﻋﺳﺎﺋﻳن ﺟو ﭘﺮاﭨو ﮔﺮﺟﺎ ﮔﮫﺮ ﺗﺑﺎھﻪ ﭤﻲ وﻳو‪ ،‬ﺳﻳﻧٽ ﭘﺎل‬
‫ڪﻳل‬
‫َ‬
‫ﭼﺮچ ھن ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟو ﺟﮫوﻧو ﺗﺮﻳن ﻋﺑﺎدت ﮔﮫﺮ آھﻲ ﺟﻳڪو اﻧﮔﺮﻳﺰن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺣڪوﻣت ﺟﻲ دور‬
‫۾ ‪1857‬ع ۾ ﭠﮫﺮاﻳو ھو‪ .‬اﻣﺑﺎﻻ اﻧﮔﺮﻳﺰن ﺟﻲ ڏﻳﻧﮫن ﮐﺎن وﭠﻲ ﺳﺎﺋﻧﺳﻲ ۽ ﺳﺮﺟﻳڪل اوزارن ﭠﺎھڻ‬
‫آزاديء ﺟﻲ ﺗﺣﺮﻳڪ ﺗوڙي اﻧڊوﭘﺎڪ‬
‫ﺟﻲ ڪﺎرﺧﺎﻧن ﮐﺎن ﻣﺷﮫور آھﻲ‪ ،‬ان ڪﺮي ‪1857‬ع ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﺟﻧگ ۾ ھﻲ ﺷﮫﺮ ﺣﻣﻠن ﺟو ﻧﺷﺎﻧو رھﻳو‪.‬‬
‫ﻻء ھﻲ اھو ﻟﮐڻ ﺿﺮوري ﭤو ﺳﻣﺟﮫﺎن ﺗﻪ اﻣﺑﺎﻻ ۾ ﻳوٿ‬
‫ﮔﮫﻣڻ ﺟﻲ ﻧوﺟواﻧن ﺟﻲ ﻣﻌﻠوﻣﺎت ِ‬
‫ھﺎﺳٽل ﺑﻪ آھﻲ ﺟﺗﻲ ڌارﻳن ﺷﮫﺮن ﺗوڙي ﻣﻠڪن ﺟﺎ ﻧوﺟوان ﻣﻌﻣوﻟﻲ ﻣﺳواڙ ﺗﻲ رھﻲ ھوٽل ﺟﻲ‬
‫ﻻء ﺿﺮوري آھﻲ ﺗﻪ اﮘواٽ ﭘﻼن ڪﺮي ڪﻣﺮا ﺑڪ‬
‫ﮘﺮن اﮔﮫن ﮐﺎن ﭘﺎڻ ﺑﭼﺎﺋﻲ ﺳﮔﮫن ﭤﺎ‪ .‬ﭘﺮ ان ِ‬
‫ھﻲء ھﺎﺳٽل اﻣﺑﺎﻻ ﺿﻠﻌﻲ ﺟﻲ ﭘﻧﺞ ڪوﻻ ‪ Panchkula‬ﺷﮫﺮ ۾ آھﻲ‬
‫ڪﺮڻ ﮐﭘن‪ ،‬ﭔﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫ﻻء وﻳﻧدڙن‬
‫ھﺎء وي ﺗﻲ ﻧﺋون اڏاﻳل ﺷﮫﺮ آھﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫ھونء ﺑﻪ اﻧڊﻳﺎ ﮔﮫﻣڻ ِ‬
‫ﺟﻳڪو اﻣﺑﺎﻻ ڪﺎﻟڪﺎ ﻧﻳﺷﻧل ِ‬
‫ﻻء ڪﻳﺗﺮﻳون ﺋﻲ ﺷﻳون آھن‪ .‬وڏﻳن ﻧﻧڍﻳن ھوٽﻠن ﮐﺎن‬
‫ﮐﻲ ﻣﻌﻠوم ھﺟڻ ﮐﭘﻲ ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ۾ رھﺎﺋش ِ‬
‫ﻋﻼوه ﻣﺳﺎﻓﺮ ﺧﺎﻧﺎ‪ ،‬ﭘﻳﺋﻧگ ﮔﻳﺳٽ ھﺎﺋوس‪ ،‬ﻳوٿ ھﺎﺳٽﻠون‪ YMCA ،‬۽ ‪ YWCA‬ﺟون ھﺎﺳٽﻠون‪،،‬‬
‫ڌرم ﺷﺎﻻﺋون‪ ،‬ﻣﻧدر وﻏﻳﺮه ﺟن ۾ ھﺮ ﻣﺳﺎﻓﺮ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺳﮫوﻟﻳت ۽ ﮐﻳﺳﻲ ۾ ﻣوﺟود ﭘﺋﺳﻲ ﻣطﺎﺑق‬
‫ﻧوﻟﺮاء‬
‫رھﻲ ﺳﮔﮫﻲ ﭤو‪ .‬اﺳﺎن ﺑﻪ ڪﺟﮫﻪ ڏﻳﻧﮫن دھﻠﻲ ۽ ﺑڙودا ﺷﮫﺮن ۾ )ﺟﺗﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ دوﺳﺗن‬
‫ِ‬
‫اوڏ ۽ راﻣﭼﻧد اوڏ ﺟﻲ ﭘٽن ﺟون ﺷﺎدﻳون ﭤﻲ رھﻳون آھن( ﮐﭨﻲ ﻓﺎﺋﻳو اﺳٽﺎر ھوٽل ۾ رھﻧداﺳﻳن ﺟو‬
‫ﺷﺎديء ﺑﻌد اﺳﺎن ﭘﻧﺟﺎھﻪ ﮐن ﻣﺎﭨﮫن‬
‫ﺷﺎديء ﺟون رﻳﺗون رواج ۽ ﻓﻧڪﺷن ﺑﻪ اﺗﻲ ﭤﻲ رھﻳﺎ آھن‪.‬‬
‫َ‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ھڪ ڌرم ﺷﺎﻻ ۾ رھﻧداﺳﻳن ﺟﺗﻲ ﺑﺎٿ روم ﺳﺎن ﮔڏﻳل ڪﻣﺮا‪ ،‬ڊاﺋﻳﻧﻧگ روم ۽‬
‫ﺟﻲ ﭴﭷ‬
‫َ‬
‫ﭘﭼﺎء ڪﺮاﺋﻳﻧداﺳﻳن‪،‬‬
‫ﻻء رزور ڪﺮاﻳو اﭤﺋون ﺟﺗﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﺎ ﺑورﭼﻲ رﮐﻲ رڌ‬
‫َ‬
‫ﺑورﭼﻲ ﺧﺎﻧو ﭔن ھﻔﺗن ِ‬
‫اھڙي رﻳت اھﺎ رھﺎﺋش اﺳﺎن ﮐﻲ ھوٽل ﮐﺎن ﺗﻣﺎم ﺳﺳﺗﻲ ﺑﻪ ﭘوﻧدي ۽ ﺳڀ ھڪ ﺋﻲ ھﻧڌ ﺗﻲ ﮔڏ‬
‫ھوﻧداﺳﻳن‪.‬‬
‫اﻣﺮﺗﺳﺮ ﺟﮫڙن ﺷﮫﺮن ۾ ﺗﻪ اﭸﺎ ﺑﻪ ﮔﮫﭨﺎ رھﺎﺋش ﺟﺎ ﺑﻧدوﺑﺳت آھن ۽ ﺟﻳڪڏھن ڪو ﻣﻧدر‬
‫طﺮﻓﺎن ﭠﮫﻳل ‪ Aceomodation‬۾ رھڻ ﭼﺎھﻲ )۽ ﺟﻳڪڏھن ڪو ھﻧدو ﻳﺎ ﺳک ڌرم ﺳﺎن ﺗﻌﻠق‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪39‬‬

‫ﻻء ڪوﺑﻪ اﻋﺗﺮاض ﻧﻪ ھﺋڻ ﮐﭘﻲ( ﺗﻪ ﺗﻘﺮﻳﺑﺎ ﻣﻔت ۾ آھﻲ‪.‬‬
‫رﮐﻲ ﭤو ﺗﻪ ھن ﮐﻲ ﺗﻪ اھڙي رھﺎﺋش ِ‬
‫ﺟﻳﺋن ﺳﺮي ﮔﺮو رام داس ﻧﻳواس ۽ ﺳﺮي ﮔﺮو ﻧﺎﻧڪ ﻧﻳواس ﮔﺮدوارن طﺮﻓﺎن ﭠﮫﺮاﻳل رھﺎﺋش‬
‫ﻻء اﭼڻ وﻗت‬
‫ﮔﺎھﻪ ﺟﻲ ڪﺎ ﻣﺳواڙ ﻧﺎھﻲ ﺟﺗﻲ ﺗوھﺎن ٽن ڏﻳﻧﮫن ﺗﺎﺋﻳن رھﻲ ﺳﮔﮫو ﭤﺎ‪ ،‬رھڻ ِ‬
‫ﺳﻳڪورٽﻲ طور ﻓﻘط ﭘﻧﺟﺎھﻪ روﭘﻳﺎ ‪ Deposit‬رﮐﭨو ﭘوي ﭤو ﺟﻳڪو ڪﻣﺮو ﮀڏڻ وﻗت واﭘس‬
‫وﻳﺟﮫڙاﺋﻲء ۾ ھڪ ﻧﺋون ﮔﻳﺳٽ‬
‫ﻣﻠﻲ ﭤو‪ .‬ان ﮐﺎن ﻋﻼوه‪ ،‬اﻣﺮﺗﺳﺮ ۾ ﺳﺮي ھوﮔوﺑﻧد ﻧﻳواس ﻧﺎﻟﻲ‪،‬‬
‫َ‬
‫ھﺎﺋوس ﭠﮫﻳو آھﻲ ﺟﻧﮫن ۾ ڌارﻳو ﻣﺎﭨﮫو ڪﻳﺗﺮا ﺑﻪ ڏﻳﻧﮫن رھﻲ ﺳﮔﮫﻲ ﭤو ﭘﺮ ان ﺟﻲ ﭘﻧﺟﺎه روﭘﻳﺎ‬
‫روز ﺟﻲ ﻣﺳواڙ رﮐﻲ وﺋﻲ آھﻲ‪.‬‬
‫ﺑﺎء ڪﻳو‪ ،‬ﭘﺎﺳﻲ واري ﺳﻳٽ ﺗﻲ وﻳﭠل ﺳﺮي ﭼﻧد‬
‫ﻣون‬
‫َ‬
‫ﺑﺎء ِ‬
‫دريء ﺟﻲ اﻧدران ھٿ ﻟوڏي ِ‬
‫ﭜﺎء( ﺟﻲ ﭘٽ ﺳﻧﺟﻲ ﺣﻳﺮت ﻣﺎن ھٿ ﺟﻲ اﺷﺎري ﺳﺎن ﭘﮀﻳو ﺗﻪ ڪﻧﮫن ﮐﻲ‬
‫)راﻣﭼﻧد اوڏ ﺟﻲ ﻧﻧڍي ُ‬
‫ﺧدا ﺣﺎﻓظ ڪﺮي رھﻳﺎ آھﻳو‪.‬‬
‫”ھن ﺷﮫﺮ اﻣﺑﺎﻻ ﮐﻲ‪ ،‬اﻣﺑﺎﻻ ﺑﻪ ھﻠﻳو‪ ،‬ھڪ ھڪ ﺷﮫﺮ ڪﺮي ﮐٽﺎﺋﭨو ﭤو ﭘوي‪ “.‬ﻣون ﺷڪل‬
‫ﭠﺎھﻲ زور ﺳﺎن ﭔڌاﻳوﻣﺎﻧس‪ .‬اوﺳﻲ ﭘﺎﺳﻲ ۾ وﻳﭠﻠن ﻣﺎن ﺟن ﭔڌو اھﻲ ﮐﻠڻ ﻟﮘﺎ ﺗﻪ ﺳﻔﺮ ﺟون وڏﻳون‬
‫ھﺎﻣون ﭜﺮڻ وارو ﻣون ﺟﮫڙو ھﻣﺮاھﻪ ﺑﻪ ھﺎڻ ﭤڪﺟﻲ ﭘﻳو آھﻲ ۽ ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﭼﮫﺮي ﻣﺎن ھﺎڻ ﺑﻳﺰار‬
‫ﺻﺎف ظﺎھﺮ آھﻲ‪.‬‬
‫ﭘوء ﺳﻣﻧڊ ﺗﻲ ھﻔﺗن ﺟﺎ ھﻔﺗﺎ ڪﻳﺋن ﭤﺎ ﺟﮫﺎز ھﻼﻳو؟“ ﺳﻧﺟﻲ ﺳﺎن ﮔڏ وﻳﭠل ھن ﺟﻲ ﭘﭱﻲ ۽‬
‫”ادا ِ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺟن ﺟﻲ ﺳڀ ﮐﺎن ﻧﻧڍي ﭜﻳڻ ﺷﻳﻼ ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫ِ‬
‫”ﭘﺎﭨﻲ اورو ﺟﮫﺎز ھﻔﺗن ﺟﺎ ھﻔﺗﺎ ﮀﺎ ﻣﮫﻳﻧن ﺟﺎ ﻣﮫﻳﻧﺎ ﺑﻪ ﻟﮘﺎﺗﺎر ھﻼﺋﭨو ﭘوي ﭤو ﺧﺎص ڪﺮي‬
‫اھﻲ ٽﺋﻧڪﺮ ﺟﮫﺎز ﺟﻳڪﻲ اﻳﺮان ﻳﺎ ﻋﺮاق ﻣﺎن ﺗﻳل ﮐﭨﻲ آﻓﺮﻳﻘﺎ ﺟﻲ ڪﻳپ آف ﮔڊ ھوپ ﮐﺎن ﭰﺮي‬
‫ﭘوء ﻓﻘط‬
‫ڏﮐڻ آﻣﺮﻳڪﺎ ﻳﺎ ڪﺋﻧﺎڊا ﺟﻲ ﺑﻧدرﮔﺎھن ۾ وﭸن ﭤﺎ‪ .‬ﺟن ۾ ‪ 25‬ڏﻳﻧﮫن ﺳﻔﺮ ﺟﺎ ﭤﻳو وﭸن ۽ ِ‬
‫واﭘﺳﻲء ﺟو ‪ 25‬ڏﻳﻧﮫن ﺳﻔﺮ ڪﺮﭨو ﭘوي ﭤو‬
‫ھڪ ڏﻳﻧﮫن ۾ ﺟﮫﺎز ﮐﻲ ﺗﻳل ﮐﺎن ﺧﺎﻟﻲ ڪﺮي وري‬
‫َ‬
‫ﭘﺮ ڪﻧﮫن ﺑﻪ ﭘﺎﭨﻲ واري ﺟﮫﺎز ﺗﻲ ھﻳﻧﺋن ڪﻠﻔﻲ ﺟﻲ ﺳﺎﻧﭼﻲ ۾ ﺑﻧد ﺗﻪ ﻧﭤو ﭤﻳﭨو ﭘوي‪ “.‬ﻣون ﮐﻳس‬
‫ﻓﺮق ﺳﻣﺟﮫﺎﻳو‪ .‬ﮀو ﺟو اﻧﮫن ﺟﮫﺎزن ﺗﻲ ﺗﻪ واﻟﻲ ﺑﺎل راﻧد ﮐﻳڏﻳون ﭤﺎ ﺗﻪ ﺟﮫﺎز ﺟﻲ ﺳﺋﻣﻧگ ﭘول ۽‬
‫ﭘوء اﻧﺳﺎن ڪﻼڪ ﮐن ﭼﺮﭘﺮ ﺑﻧﺎ ھڪ ﺋﻲ ﭘوزﻳﺷن ۾ وﻳﮫڻ‬
‫ﺳﺋﻣﻧگ ﻧﻪ ڪﺮﻳون ﭤﺎ‪ .‬ھڪ ﻋﻣﺮ ﮐﺎن ِ‬
‫ﺳﺎن ﭼﭔو ﭤﻳو ﭘوي ۽ ھﺎڻ آﺋون ان ﻋﻣﺮ ﺟﻲ ﭘﻳٽﻲ ۾ ھوس‪ .‬ﭔﻪ ٽﻲ ڪﻼڪ ﺑس ۾ وﻳﮫڻ ﺑﻌد ﺟڏھن‬
‫ﻻء ﻟﭤﺎﺳﻳن ﭤﻲ ﺗﻪ ڪﻲ ﻗدم ﮔڪو ﭤﻲ ھﻠڻ ﺑﻌد ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺑﺋڪ ﺑون‬
‫ھوٽل ۾ ﭼﺎﻧﮫﻪ ﭘﺎﭨﻲ ﻳﺎ‬
‫َ‬
‫ﻣﺎﻧﻲء ِ‬
‫ﺟون ‪ Vertabrates‬ﺳﻧوت ۾ ﭤﻲ آﻳون‪ .‬دل ﺋﻲ دل ۾ ﭘڪو ﭘﮫﻪ ڪﻧدو رھﻳس ﺗﻪ آﺋﻧده ﻧڪ ﮐﻲ‬
‫اﺋﻳن اﺑﺗو ﻧﻪ ﺟﮫﻠﻳﻧدس‪ .‬ھﻲ ﻧڪ ﮐﻲ اﮘﻳﺎن ﺟﮫﻠڻ ﺑدران ڪﻧڌ ﺟﻲ ﭼوڌاري ھٿ وراﺋﻲ ﺗﻪ ﺟﮫﻠﭨو‬
‫ﭘوء ﻻھور وٽﺎن ﺑﺎرڊر ٽﭘﻲ‬
‫ﭤﻳو‪.‬‬
‫َ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﮐﺎن ﻧڪﺗﺎ آھﻳون ﺗﻪ ﭼﺮﻳن واﻧﮔﺮ ﭘﻳﺎ اﺗﺮ ۾ وﭸون ۽ ِ‬
‫واﭘﺳﻲء واري طﺮف ڏﮐڻ ڏي ﭘﻳﺎ وﭸون‪ .‬اﭸﺎ ﺗﻪ دھﻠﻲ ﺑﻪ ﻧﻪ آﺋﻲ آھﻲ‪.‬‬
‫اﻧڊﻳﺎ ۾ اﭼڻ ﺑﻌد ھﺎڻ وري‬
‫َ‬
‫اﺳﺎن ﮐﻲ ﺗﻪ ﺑڙودا وﭸﭨو آھﻲ‪ .‬ﻣﭠﻲ ڏﻳﭘﻠو ﻳﺎ ﮀﺎﮀﺮي ﮐﺎن ﺟﻲ ﺳڌي ﺑس ﺳﺮوس ھﺟﻲ ھﺎ ﺗﻪ اﺣﻣد‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪40‬‬

‫ﻻء ٽن ڏﻳﻧﮫن ۽‬
‫آﺑﺎد ﺑڙودا ٽن ڪﻼڪن ﺟو ﺳﻔﺮ ﻣس آھﻲ ۽ ھﺎڻ اﺳﺎن ﮐﻲ ان ﻣﻧﺰل ﺗﺎﺋﻳن ﭘﮫﭼڻ ِ‬
‫دھﻠﻲء ﮐﺎن ﭘﺷﭼم اﻳڪﺳﭘﺮﻳس ﺟﮫڙي ﺗﻳﺰ رﻓﺗﺎر ﺑﻪ ﺑڙودا‬
‫ٽن راﺗﻳن ﺟو ﺳﻔﺮ ڪﺮﭨو ﭤو ﭘوي ﺟو‬
‫َ‬
‫ﺑﺎء اﻧﺑﺎﻻ ﺟﻧﮫن ﺟو ﻧﺎﻟو ﭼون ﭤﺎ ﺗﻪ ﭼوڏھﻳن‬
‫ﺑﺎء ِ‬
‫)ﮔﺟﺮات( ﺗﺎﺋﻳن ‪ 16‬ڪﻼڪ ﭤﻲ وﭠﻲ! ﺑﮫﺮﺣﺎل ِ‬
‫ﺻدي ﺟﻲ اﻣب راﺟﭘوت ﺳﺮدار ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺗﺎن اﻣﺑﺎﻻ ﭘﻳو‪ .‬ڪن ﻣﺎﭨﮫن ﺟو ﭼوڻ آھﻲ ﺗﻪ ھن ﺷﮫﺮ‬
‫ﺟو ﻧﺎﻟو اﻣﺑﺎﻻ ﭜون ﻧﺎﻟو اﻣﺑﺎ دﻳوﺗﺎ ﺗﺎن ﭘﻳو ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺟو ﻣﻧدر اڄ ﺑﻪ ھن ﺷﮫﺮ ۾ ﻣوﺟود آھﻲ‪.‬‬
‫ھڪ ﭔﻳو ‪ Belief‬اھو ﺑﻪ آھﻲ ﺗﻪ ھﻲ ﺷﮫﺮ اﺻل ۾ اﻣب واﻻ ﻳﺎ اﻣب ﮘوٺ ﺟو ﺣﺻو ھو ﺟﻧﮫن‬
‫ﺟﻲ ﻣﻌﻧﻲٰ آھﻲ اﻧﺑن ﺟو ﮘوٺ ‪.Village of Mangoes‬‬
‫اﻣﺑﺎﻻ ﺷﮫﺮ ﮀڏڻ ﺑﻌد ﻣون ﮐﻲ ﻳڪدم اک ﻟﮘﻲ وﺋﻲ‪ .‬ﻧﻪ ﻓﻘط اک ﻟﮘﻲ وﺋﻲ ﭘﺮ ﮔﮫﺮي ﻧﻧڊ اﭼﻲ‬
‫وﺋﻲ‪ .‬ﮔﮫٽ ۾ ﮔﮫٽ ڪﻼ ڪ ڏﻳڍ ﺳﺗو ھوﻧدس‪ ،‬اک ﺗڏھن ﮐﻠﻲ ﺟڏھن ﺑس اﭼﻲ ھڪ ھوٽل اﮘﻳﺎن‬
‫ﻻء ﭼﻳو وﻳو‪ .‬ﻧﻧڊ ﺑﻪ ﮀﺎ ﺗﻪ ﻗدرت ﺟو ﺗﺣﻔو آھﻲ‪ .‬ﻓﻘط‬
‫ﺑﻳﭠﻲ ۽ اﺳﺎن ﮐﻲ ھﻳٺ ﻟﮫﻲ ﭼﺎﻧﮫﻪ ﭘﻳﺋڻ ِ‬
‫ڪﻼڪ ﭔﻪ اڳ ﺟﻳڪو آﺋون ﭤڪل ۽ ﭘﻧﮫﻧﺟو ﭘﺎڻ ﻣﺎن ﺑﻳﺰاري ﻣﺣﺳوس ڪﺮي رھﻳو ھوس ﺳو‬
‫‪SOUND SLEEP‬ﺑﻌد ھﺎڻ ﺗﺎزﮔﻲ ۽ ﻧﺋﻳن زﻧدﮔﻲ ﻣﺣﺳوس ڪﺮي رھﻳو ھوس‪ .‬ھڪ دﻓﻌو وري‬
‫ﻻء ﮔذرﻳل ‪ 35‬ﺳﺎﻟن ﮐﺎن‬
‫ﺣﻳﺮت ۽ ﺧوﺷﻲ ﻣﺣﺳوس ڪﺮي رھﻳو ھوس ﺗﻪ ﺟﻧﮫن ﻣﻠڪ ﮐﻲ ڏﺳڻ ِ‬
‫ڌرﺗﻲء ﺗﺎ اڄ ﻣﻧﮫﻧﺟﺎ ﭘﻳﺮ آھن ۽ ﺟﻳڪﻲ ﺷﮫﺮن ﺟﺎ ﻧﺎﻻ ﺗﺎرﻳﺦ ﺟﻲ‬
‫واﺟﮫﺎﺋﻲ رھﻳو ھوس ان ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ڪﺗﺎﺑن ۾ ﭘڙھﻧدو رھﻳس اھﻲ ﭴڻ ڪﺗﺎﺑن ﺟﻲ ورﻗن ﻣﺎن ﭔﺎھﺮ ﻧڪﺮي آﻳﺎ آھن‪ ،‬ﭼﮜو ﺟو راﺟﻳش‬
‫۽ ﻣڪﻳش ﺟن ﭘﻧﮫﻧﺟﻳن ﺷﺎدﻳن ﺟو ﻓﻧڪﺷن اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺷﮫﺮ دھﻠﻲ ۽ ﺑڙودا ۾ ڪﺮي رھﻳﺎ آھن ۽‬
‫اﺳﺎن ﮐﻲ اﻧڊﻳﺎ ﮔﮫﻣن ﺟو ﻣوﻗﻌو ﻣﻠﻲ وﻳو آھﻲ ﻧﻪ ﺗﻪ وري ڪﻧڊﻳﺎري ھﻠﭨو ﭘوي ھﺎ ﻳﺎ وڏو ﮀﻳﮫﻪ ﺗﻪ‬
‫ﻧوﻟﺮاء اوڏ ﺟﻲ ﺷﺎدي ‪1967‬ع ۾‬
‫ﭘﻲء‬
‫رﺗودﻳﺮو‪ ،‬ﮔﮫوٽڪﻲ ﻳﺎ ڏھﺮڪﻲ ﭘﺎﺳﻲ‪ .‬ﻣڪﻳش ﺟﻲ‬
‫ُ‬
‫ِ‬
‫ڪﻧڊﻳﺎري ﭤﻲ ھﺋﻲ ۽ اﺳﻳن ﺳﻧدس ﭘﻳٽﺎرو ڪﺋڊٽ ڪﺎﻟﻳﺞ ﺟﺎ ﺳﺎﭤﻲ ڪﺋﭘٽن ﺑﺷﻳﺮ وﺳطڙو‪ ،‬ﺳﮐﺮ‬
‫ﻻء ڪﻧڊﻳﺎري‬
‫ﺟو ﻋﺎﺷق ﺷﺎھﻪ‪ ،‬ﺟﮫﺎﻧﮔﺎرا ﺑﺎﺟﺎرا ﺟو اﻗﺑﺎل ﺗﺮڪ ۽ ﭔﻳﺎ ﺳﻧدس ﺷﺎدي ﺟو ﭜت ﮐﺎﺋڻ ِ‬
‫ھﻠﻳﺎ ھﺋﺎﺳﻳن‪ .‬اﺳﻳن ان وﻗت ﺳڀ ﮀڙا ھﺋﺎﻳن‪ .‬ﻧول ﻧﻧڍي ﭴﻣﺎر ۾ ﺋﻲ ﺷﺎدي ڪﺋﻲ ھﺋﻲ‪ .‬ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫ﭜﺎء ۽ اﺳﺎن ﺟﻲ ﭘﻳٽﺎرو ﺟﻲ ﭔﺋﻲ ﺳﺎﭤﻲ راﻣﭼﻧد ﭘﻧﺟن‬
‫ﺧﻳﺎل ۾ ‪ 21‬ﻳﺎ ‪ 22‬ﺳﺎﻟن ﺟو ﻣس ﭤﻳﻧدو‪ .‬ﺳﻧدن ُ‬
‫ﮀﮫن ﺳﺎﻟن ﺑﻌد ‪1973‬ع ڌاري ﺷﺎدي ڪﺋﻲ‪ .‬ﭘﺮ ان ﺑﻪ ڪﻧڊﻳﺎرو ﻣﺎن ڪﺋﻲ ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ھو ﺗن‬
‫ڏﻳﻧﮫن ۾ آﻣﺮﻳڪﺎ ﻣﺎن ﭘﻲ اﻳﭻ ڊي ڪﺮي اﺗﻲ ﺋﻲ ڪﻠوروڊو رﻳﺎﺳت ۾ ﻧوڪﺮي ڪﺮي رھﻳو ھو‪.‬‬
‫اﻧﮫن ڏﻳﻧﮫن ۾ ﭘﻳٽﺎرو ﺟﺎ ڪﺟﮫﻪ دوﺳت ٽﻧڊو ﻗﻳﺻﺮ ﺟو ﻧور اﺣﻣد ﻧظﺎﻣﺎﭨﻲ‪ ،‬ﮐﺎھﻲ روڊ ﺣﻳدرآﺑﺎد‬
‫ﺟو اﻧور ﻣﻳﻣڻ ۽ ﭔﻳﺎ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ اﺗﻲ ‪ USA‬۾ ھﺋﺎ‪ .‬ﻣﻧﮫﻧﺟو ﺟﮫﺎز ﺑﻪ اﺗﻲ ﺋﻲ ﻧﻳوﻳﺎرڪ‪ ،‬ھوﺳٽن‬
‫ھﻲء ﭜﻼ ڪﮫڙي‬
‫ﺑﺎﻟٽﻳﻣور‪ ،‬ﻧﻳو اورﻟﻳﻧس واري روٽ ﺗﻲ ھﻠﻲ رھﻳو ھو‪ .‬اﺳﺎن راﻣﭼﻧد ﮐﻲ ﭼﻳو ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫ﻣﺳﺧﺮي آھﻲ‪” .‬ڪﻧڊﻳﺎرو“ ﮀو؟ ھﺗﻲ ”ڪوﻟوروڊ“ ۾ ﻧﭤو ﺷﺎدي ڪﺮي ﺳﮔﮫﻳن ﮀﺎ؟‬
‫ﺷﺎديء ﺟو ﺑﻧدوﺑت اﺗﻲ‬
‫”ﻧﻪ ﻳﺎر اﺳﺎن ‪ ARRANGED‬ﻣﺋﺮﻳﺞ ڪﻧدا آھﻳون‪ ،‬ﺑﺎﺑﺎ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﮘوٺ )ڪﻧڊﻳﺎرو( ۾ ڪﻳو آھﻲ‪ “.‬ھن ﻣﻌﺻوﻣت ﻣﺎن وراﭨﻳو‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪41‬‬

‫ﭘوء ﭘڪ ﺻﺣﻳﺢ ڪم ھوﻧدو‪ “.‬اﺳﺎن ﮐﻠﻧدي ﭼﻳو ھوس‪” ،‬ﮀو ﺟو ﭼﺎﭼﻲ ﻧﺎراﺋڻ داس اوڏ‬
‫”ﺗﻪ ِ‬
‫ﺟو ھﺮ ڪم ﺻﺣﻳﺢ ﭤﺋﻲ ﭤو‪“.‬‬
‫”ﻣﭸو ﭤﺎ ﻧﻪ؟“ راﻣﭼﻧد ﻣﺮڪﻧدي ﭼﻳو‪.‬‬
‫”ﻣﭸون ﭤﺎ ﭘﺮ ﺗوھﺎن اوڏن ﺟﻲ اھﺎ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺳﻣﺟﮫﻪ ۾ ﻧﭤﻲ اﭼﻲ ﺗﻪ ھڪ ﺗﻪ ﮘوﭠن ﻣﺎن ﺷﺎدي‬
‫ﭘوء ﭜﻠﻲ اھﺎ ﮐﭨﻲ‬
‫ڪﺮﭨﻲ آھﻲ ۽ ﭔﻳو ﺗﻪ ھﺮوﭜﺮو ڪﻧﮫن‬
‫َ‬
‫اوڏﻳﺎﭨﻲء ﺳﺎن ﺋﻲ ﺷﺎدي ڪﺮﭨﻲ آھﻲ ِ‬
‫ﭘڙھﻳل ﮘڙھﻳل ھﺟﻲ ﻳﺎ ﻧﻪ‪ ،‬ڏﭠل واﺋﭠل ھﺟﻲ ﻳﺎ ﻧﻪ‪“...‬‬
‫ﺟواب ڏﻳڻ ﺑدران راﻣﭼﻧد ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺧﺎص اﻧداز ۾ ﻣﺮڪﻧدو رھﻳو‪ .‬راﻣﭼﻧد ڪﻧڊﻳﺎري ﻣﺎن‬
‫ﺷﺎدي ڪﺮي اﭼﻲ آﻣﺮﻳڪﺎ ۾ رھﻳو ﺗﻪ اھﻲ ڏﻳﻧﮫن ۽ ھﻲ ڏﻳﻧﮫن اﭼﻲ ﭤﻳﺎ آھن‪ .‬وچ وچ ۾ ھو ﺳﺮوي‬
‫ﻻء ﻳو اﻳن او طﺮﻓﺎن ﻣﺧﺗﻠف ﻣﻠڪن ۾ وﻳﻧدو رھﻳو آھﻲ ﭘﺮ ﭔﺎر آﻣﺮﻳڪﺎ ۾ ﺋﻲ‬
‫ﺟﺎﺑس )‪ِ (JOBS‬‬
‫رھﻳس ۽ ﭘڙھﻲ ﮘڙھﻲ وڏا ﭤﻳﺎ‪ .‬ﮐﻳس ٽﻲ ﭘٽ آھن‪ :‬راﺟﻳش‪ ،‬راﺑﻲ ۽ روي‪ ،‬وڏو ﭘٽ ‪ 26_25‬ﮐن‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ۾ اﻧڪم ٽﺋڪس ﺟﻲ ﮐﺎﺗﻲ ۾ ﺋﻲ ﻧوڪﺮي ڪﻧدو‬
‫ﺳﺎﻟن ﺟو ﭤﻳﻧدو ۽ ھوڏاﻧﮫن‬
‫ِ‬
‫رھﻳو ۽ اﭴڪﻠﮫﻪ ﻣﻠﺗﺎن ۾ اﻧڪم ٽﺋڪس ڪﻣﺷﻧﺮ آھﻲ‪ .‬ﮔذرﻳل ﺳﺎن ھﻧن ﺋﻲ ڏﻳﻧﮫن ۾ ھو ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫زال ﮔﻳﺗﺎ ﺳﺎن ﮔڏ ھوﻟﻲ ﻳﺎ ﺷﺎﻳد ڏﻳﺎري ﺟﻲ ﻣﭠﺎﺋﻲ ﮐﭨﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ ﮔﮫﺮ آﻳو ۽ ﭔڌاﻳﺎﺋﻳن ﺗﻪ ﺳﻧدس ﭘٽ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ۾ ﻧﻪ ﭤﺋﻲ‪.‬‬
‫ﻣڪﻳش ﺟﻲ ﺷﺎدي ﭤو ڪﺮﻳﺎن ﭘﺮ ﺷﺎﻳد‬
‫َ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ۾ ڪﻧدو رھﻳن‬
‫”ﻳﺎر اوڏن ۾ ﺗون ﺋﻲ ھڪ آھﻳن ﺟﻳڪو ﭘﻧﮫﻧﺟن ﭔﺎرن ﺟﻲ ﺷﺎدي‬
‫َ‬
‫ﻻء ڪﻧڊﻳﺎرو ھﻠون ﮀﺎ؟“ ﻣون ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫ﭤو‪ ،‬ھﺎڻ ﻣڪﻳش ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﺷﺎديء ِ‬
‫ﻧول ﺟﻲ ﭼﺋن وڏن ﭔﺎرن ﺟﻲ ﺷﺎدي ﭤﻲ ﭼڪﻲ آھﻲ ﺟن ﻣﺎن وڏي ﺟواھﺮ ﺟﻲ ﮔﮫوٽڪﻲ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ۾ ﺋﻲ ﭤﻲ ۽ ھﺎڻ ﻣڪﻳش ﺟو وارو ھو‬
‫ﺳﺎوﺗﺮيء ﺟﻲ‬
‫ﭘﺎﺳﻲ ﭤﻲ ﺑﺎﻗﻲ ﭘﺷﭘﺎ‪ ،‬ﭘﺮڪﺎش ۽‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﻣون ﺳﻣﺟﮫﻳو ﮘوﭠﺎن ﻳﻌﻧﻲ ڪﻧڊﻳﺎرو ﻣﺎن ﺷﺎدي ڪﺮاﺋﻲ ﭤو‪ .‬ﻣڪﻳش ﻟﻧڊن ﻣﺎن وڪﺎﻟت‬
‫ﭘڙھڻ ﺑﻌد ھﺎڻ ڪﺋﻧﺎڊا ۾ ﻧوڪﺮي ڪﺮي ﭤو‪.‬‬
‫ھوء ھﻧدو ڌرم ﺟﻲ‬
‫ﻻء ڪﻧوار ﮘوﻟﻲ آھﻲ‪،‬‬
‫”ﻣڪﻳش ﻟﻧڊن ۾‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﭘڙھﺎﺋﻲء دوران ﭘﺎڻ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ِ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘٽ ﻣڪﻳش ﺑﺎﺑت‬
‫ﮀوڪﺮي آھﻲ ﺳﺎﭨس ﮔڏ ﺋﻲ ‪ GRADUATION‬ڪﺋﻲ اﭤس‪“.‬‬
‫ِ‬
‫ﭔڌاﻳو‪.‬‬
‫ﭘوء ﺷﺎدي ڪﻳﺋن ڪﻧداﺋو؟“ﻣون ﭘﮀﻳو‪:‬‬
‫”ڏاڍو ﺳﭠو ِ‬
‫ﭘﻲء اھو طﺋﻲ ڪﻳو آھﻲ ﺗﻪ ﻣﮜﭨو ﭜﻠﻲ ڪﺮاﭼﻲَء ۾ ڪﺮﻳو ﭘﺮ‬
‫ﮀوڪﺮيء ﺟﻲ‬
‫”ان ﺑﺎﺑت‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ﮀوڪﺮيء ﺟو ڏاڏ اﭸﺎ اﺗﻲ ﺋﻲ رھﻲ ﭤو‪“.‬‬
‫ﺷﺎدي ھﻧن ﺟﻲ اﺑﺎﭨﻲ ﮘوٺ ﺑڙودا ۾ ﭤﻳڻ ﮐﭘﻲ ﺟو‬
‫َ‬
‫”واھﻪ ﺳﺎﺋﻳن واھﻪ‪ ،‬ﭔﻳو ڪو ھﻠﻲ ﻳﺎ ﻧﻪ آﺋون ﺿﺮور ھﻠﻧدس‪ “.‬ﻣون ﭼﻳو‪.‬‬
‫ﻻء ﻟﻧڊن ﭤو وﭸﺎن‬
‫”ﻓﻲ اﻟﺣﺎل آﺋون ﮀوڪﺮي ڏﺳڻ ۽ ھن ﺟﻲ ُ‬
‫ﭘﻲء ﺳﺎن ﭘﺮوﮔﺮام طﺋﻲ ڪﺮڻ ِ‬
‫ان ﺑﻌد راﻣﭼﻧد وٽ ‪ USA‬وﭸﭨو اﭤم ﺟو ھن ﺟﻲ ﭘٽ راﺟﻳش ﺟﻲ ﺷﺎدي ﺑﻪ اﻧڊﻳﺎ ﭤﻲ رھﻲ آھﻲ‪ .‬ﺳو‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﭔڌاﻳو‪.‬‬
‫ﭘﺮوﮔﺮام ڪﺟﮫﻪ اھڙو ﭠﺎھﺟﻲ ﺟو ﭔﻧﮫﻲ ﺟﻲ ﺷﺎدي ھڪ ﺋﻲ وﻗت ﭤﻲ وﭸﻲ‪“.‬‬
‫ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪42‬‬

‫ڏﻳﻧﮫن ﮔذرﻧدي دﻳﺮ ﻧﭤﻲ ﻟﮘﻲ‪ .‬اڄ ان ﮐﻲ ﭘورو ﺳﺎل ﺑﻪ ﭤﻲ وﻳو‪ .‬ﻧول ﻟﻧڊن ۽ آﻣﺮﻳڪﺎ ﻣﺎن‬
‫ﺷﺎديء ﺟو ﭘﺮوﮔﺮام ﺳﻧدس ڪﻼس ﻣﻳٽ ﮔﺟﺮاﺗﻲ ﮀوڪﺮي‬
‫ﭼڪﺮ ڏﺋﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘٽ ﻣڪﻳش ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﭘﻲء ﺳﺎن طﺋﻲ ڪﺮي آﻳو ۽ راﻣﭼﻧد ﺟﻲ ﭘٽ راﺟﻳش ﺟو ﭔڌاﺋﻳن ﺗﻪ ان ﺟﻲ‬
‫ﺷﺮﻣﻲ ۽ ھن ﺟﻲ‬
‫ُ‬
‫دھﻠﻲء ۾ ﭤﻳﻧدي‪ .‬اﻳڪٽﺎ ﺑﻪ ھﻧدو ڌرم ﺟﻲ ﮀوڪﺮي آھﻲ ﺟﻳڪﺎ ﭘﺎڻ ۽ ﺳﻧدس‬
‫ﺷﺎدي اﻳڪٽﺎ ﺳﺎن‬
‫َ‬
‫واﻟدﻳن ڊﻳﻧﻣﺎرڪ ﺟﺎ ﺷﮫﺮي آھن‪ ،‬اﻳڪٽﺎ آﻣﺮﻳڪﺎ ۾ ﺗﻌﻠﻳم ﺣﺎﺻل ڪﺋﻲ ﺟﺗﻲ ھن ﺟﻲ راﺟﻳش‬
‫ﺳﺎن ڏﻳٺ وﻳٺ ﭤﻲ‪.‬‬
‫ﭘﻲء ۽ ﭔﻳﺎ ﻣﺎﺋٽ ﻟﻧڊن ﮐﺎن ڪﺮاﭼﻲَء آﻳﺎ ۽ وڏي ڌوم ڌام ﺳﺎن‬
‫ﻣﺎء ُ‬
‫ﭔن ٽن ﻣﮫﻳﻧن ﺑﻌد ﺷﺮﻣﻲ ﺟﺎ ُ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺟﻲ اوڏ ﺑﺮادري ﮐﺎن ﻋﻼوه ڪﺋﭘٽن ﺑﺷﻳﺮ‬
‫ﻣڪﻳش ۽ ﺷﺮﻣﻲ ﺟﻲ ﻣﮜﭨﻲ ﺟﻲ رﺳم ﭤﻲ‪.‬‬
‫ِ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺟو ﭘﺎڙﻳﺳﺮي ۽ اﺋﮔﺮﻳڪﻠﭼﺮ ڊﭘﺎرٽﻣﻳﻧٽ ﺟو ﺳﻳڪﺮﻳٽﺮي ﻣﻣﺗﺎز ﺷﻳﺦ‪ MCB ،‬ﺟو‬
‫وﺳطڙو‪،‬‬
‫ِ‬
‫ﺷﺎديء‬
‫ﻣﺋﻧﺟﻳﺮ دﻳن ﻣﺣﻣد ﺳﻧڌ ﺳﻳڪﺮﻳٽﺮﻳٽ ﺟو ﺷﺮﻳف ﺑﻠوچ ۽ ﭔﻳﺎ ﺑﻪ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ آﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﻣﮜﭨﻲ ﺑﻌد‬
‫َ‬
‫ﺟﺎ ڏﻳﻧﮫن ﭔڌڻ ﺟو ﭘﺮوﮔﺮام ھﻳﻠو ۽ ﻣﮫﻳﻧو ﭔﻪ ان ﺗﻲ ﭘﺋﻲ ﺑﮫث ﻣﺑﺎﺣﺛﺎ ھﻠﻳﺎ ﺗﻪ ﭔﺋﻲ ﺷﺎدﻳون ھڪ ﺋﻲ‬
‫دھﻠﻲء ﺟو ﭘﻧڊٽ راﺿﻲ ﻧﻪ ﺑڙودا ﺟو‪ ...‬۽ اﺳﺎن ﭴﺎﭸﻳن‬
‫ھﻔﺗﻲ ﭤﻲ وﭸن ﺗﻪ ﺳﭠو ﭘﺮ ان ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺗﻪ ﻧﻪ‬
‫َ‬
‫ﻻء ﮔﮫﭨﺎ ڏﻳﻧﮫن ﻣﻠﻲ وﭸن‪ .‬آﺧﺮڪﺎ‬
‫ﺗﻪ ﺷﺮوع ﮐﺎن اھو ﭼﺎھﻳو ﭘﺋﻲ ﺗﻪ اﺳﺎن ﮐﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾ رھڻ ِ‬
‫دھﻠﻲء ۾ ﺷﺎدي ﭤﻳﻧدي ان ﺑﻌد ﻣﮫﻳﻧو ﮐن رﮐﻲ‬
‫ﺗﺎرﻳﺧون طﺋﻲ ﭤﻳون ﺗﻪ ﭘﮫﺮﻳن راﻣﭼﻧد ﺟﻲ ﭘٽ ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﻻء ﻓﺎرم‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺟﻲ ﭘٽ ﻣڪﻳش ﺟﻲ ﺷﺎدي ﺑڙودا ۾ ﭤﻳﻧدي‪ .‬ان ﻓﻳﺻﻠﻲ ﺑﻌد وﻳﺰا ۽ ٽڪﻳٽون وﭠڻ ِ‬
‫ِ‬
‫ﭜﺮﻳﻧدا ۽ ﭘﺎﺳﭘورٽ ﺟﻣﻊ ڪﺮاﺋﻳﻧدا رھﻳﺎﺳﻳن‪ .‬اھو ﺳﻠﺳﻠو ﺑﻪ ﻣﮫﻳﻧو ﭔﻪ ھﻠﻧدو رھﻳو ۽ اڄ اﺳﺎن‬
‫دھﻠﻲء ڏي رواﻧﺎ ﭤﻲ‬
‫ﺑﺎرڊر ﺗﻲ وﻳﺰا ﻟﮘل ﭘﺎﺳﭘورٽ ڏﻳﮐﺎري ﺑس ۾ ﺳﻔﺮ ڪﺮڻ ﺟﻲ ٽڪﻳٽ ڏﺋﻲ‬
‫َ‬
‫ﻻء ﺑس ﺗﺮﺳﻲ آھﻲ‪.‬‬
‫رھﻳﺎ آھﻳون ۽ ھﺎڻ ھڪ ھوٽل ۾ ﭼﺎﻧﮫﻪ ﭘﻳﺋڻ ِ‬
‫ﻣون ھوٽل ۾ ﮔﮫڙڻ ﮐﺎن اڳ ﭼوڌاري ﻧظﺮ ﭰﻳﺮاﺋﻲ‪ ،‬اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ وڏن ﺷﮫﺮن ﺟﻲ ﻣﻘﺎﺑﻠﻲ ۾ ھﻲ‬
‫ھڪ ﮘوﭠڙو ھو‪ .‬رﺳﺗو ﺳو ٽﺮﻳﻔڪ ﺳﺎن ڪﻧن ﺗﺎﺋﻳن ﭜﺮﻳل ھو ﭘﺮ ﻋﻣﺎرﺗن ۽ ﻋوام ﺟﻲ ﺧﻳﺎل ﮐﺎن‬
‫ﻣﺎٺ ﻣﭠوڙي وارو ﻣﺎﺣول ھو‪.‬‬
‫”ڪﮫڙو ﺷﮫﺮ آھﻲ؟“ ﻣون ﻣوﺑﺎﺋﻳل ﻣﺎن ﻟﮫﻧدڙ ﭘوﻟﻳس وارن ﮐﺎن ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”ھﺮﻳﺎﻧﺎ ﺻوﺑﻲ ﺟو ﻧﻧڍڙو ﺷﮫﺮ ﭘﭘﻠﻲ )‪ (Pipli‬آھﻲ‪” .‬ھڪ ﭘوﻟﻳس واري ﭔڌاﻳو‪“.‬‬
‫”ﮀو ﭜﻼ ڪو اوﺳﻲ ﭘﺎﺳﻲ ۾ وڏو ﺷﮫﺮ ﻧﺎھﻲ ﮀﺎ؟۾“ ﻣون ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”ﺑﻠڪل آھﻲ ڏھﻪ ﭔﺎرھن ڪﻠوﻣﻳٽﺮ اﮘﻳﺎن ڪوروڪ ﺷﻳﺗﺮا ﻧﺎﻟﻲ وڏو ﺷﮫﺮ آھﻲ‪ “.‬ﭘوﻟﻳس‬
‫واري ﭔڌاﻳو‪.‬‬
‫ﭘوء ھﻲ ﺗوھﺎن ﺟو ﻧﭜﺎﮘو ڊراﺋﻳور ڪﻧﮫن وڏي ﺷﮫﺮ ۾ ﺑﻳﮫﺎرڻ ﺑدران ھﺮ دﻓﻌﻲ ڪﻧڊﻳﺎري ۽‬
‫” ِ‬
‫رﺗﻲ دﻳﺮ ﺟﮫڙي ﮘوٺ ۾ اﭼﻳو ﺑﻳﮫﺎري‪ “.‬ﻣون ﺷڪﺎﻳت ڪﻧدي ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫ﻻء ڌﻳﺎن ڌرڻ‬
‫”ﺳﺮ! ﺳﻳڪورٽﻲ ﺟو ﻣﺳﺋﻠو آھﻲ‪ .‬وڏن ﺷﮫﺮ ۾ رش ھﺟڻ ڪﺮي اﺳﺎن ِ‬
‫ﻣﺮﺿﻲء ﺳﺎن ‪ Select‬ﻧﻪ ڪﻳون آھن ﭘﺮ‬
‫ﻣﺷڪل ﭤﻲ ﭘوﻧدو ۽ ھﻲ ﺟﺎﻳون ڊراﺋﻳور ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪43‬‬

‫ﺣڪوﻣت طﺮﻓﺎن اﮘﮫﻳن ﻣﻘﺮر ﭤﻳل آھن‪ .‬ﺗوھﺎن ﺟﻲ ھﺗﻲ ﭘﮫﭼڻ ﮐﺎن اڌ ڪﻼڪ اڳ ھوٽل وارن ۽‬
‫ﻣڪﺎﻧﻲ ﭘوﻟﻳس ﮐﻲ واﺋﺮﻟﻳس ذرﻳﻌﻲ اطﻼع ڪﺮي ھوٽل ﺧﺎﻟﻲ ڪﺮاﺋﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ ۽ ﭼوڌاري‬
‫ﻣﺎﭨﮫوء ﮐﻲ ﺗوھﺎن ﺟﻲ وﻳﺟﮫو ھﻠڻ ﻧﭤﺎ ڏﻳون‪“.‬‬
‫ڪﻧﮫن ﺑﻪ‬
‫َ‬
‫ﭠﮫﻳو! ﭼﺋﺑو ﺗﻪ اھﺎ ﮘﺎﻟﮫﻪ آھﻲ ﺟو اﻣﺮﺗﺳﺮ‪ ،‬اﻣﺑﺎﻻ‪ ،‬ﭼﺎﻧددﻳﮘڙھﻪ ۽ ﻟڌﻳﺎﻧﺎ ﺟﮫڙن ﺷﮫﺮن ۾ ﭼﺎﻧﮫﻪ‬
‫ﻳﺎ ﻣﺎﻧﻲ ﮐﺎراﺋڻ ﺑدران ھﺮ دﻓﻌﻲ ﻣﻳﺎﻧداد ﭼﻧﺟﭨﻲ‪ ،‬ﻧٽ ﮘوراھو‪ ،‬ﮔﭘﭼﺎﭨﻲ ۽ ﮘﺎﻟﮫﻳﺟﺎ ﺟﮫڙن ﮘوﭠن ﺟﻲ‬
‫ﺑس اﺳٽﺎﭘن ﺗﻲ وﭠﻳو اﭼن‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل دھﻠﻲ ﭘﮫﭼﻲ ﻣﭤﻳن ﭔن ٽن وڏن ﺷﮫﺮن ﺟو ﭼڪﺮ ﺗﻪ ﺿﺮور ھﭨﺑو‬
‫ﺧﺎص ڪﺮي ڪﺮوڪ ﺷﻳﺗﺮا ﺟﮫڙي آﮘﺎٽﻲ ۽ ﺗﺎرﻳﺧﻲ ﺷﮫﺮ ﺟو‪ .‬ھن ﺷﮫﺮ ﺟﻲ ﺗﮫذﻳب ﺑﺎﺑل‬
‫)‪ (Babylon‬۽ ‪ Assyria‬ﮐﺎن ﺑﻪ ﺟﮫوﻧﻲ ﭼﺋﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﻣﭤﻳﺎن ﺷﮫﺮ ﺗﻪ ﺗﺑﺎھﻪ ﭤﻲ وﻳﺎ ﭘﺮ ھﻲ ﺷﮫﺮ‬
‫ڌرﺗﻲء ﺟو‬
‫ﺗﺎرﻳﺧﻲ ڌارا ۾ ﺟﻳﺋﺮو ﺟﺎﮘﻧدو اﭼﻲ‪ .‬ھڪ ھﻧڌ ﭘڙھﻳو ھوم ﺗﻪ ڪﺮوڪ ﺷﻳﺗﺮا اھو‬
‫َ‬
‫ٽڪﺮو آھﻲ ﺟﺗﻲ ﺳﺎڌو ﺳﻧﺗن وﻳد ﭘڙھﻳﺎ‪ ،‬ﺟﺗﻲ ڪورون ۽ ﭘﺎﻧڊون ﺟﻲ ﺧوﻧﺮﻳﺰ وﻳڙھﻪ ھﻠﻲ ۽ ﺟﺗﻲ‬
‫ھﻧدو ڌرم ﻣطﺎﺑق ﻻرڊ ڪﺮﺷﻧﺎ ﮔﻳﺗﺎ ﺟو ﭘﻳﻐﺎم ارﺟن ﮐﻲ ﭘﮫﭼﺎﻳو‪ .‬ھﻲ اھو زﻣﻳن ﺟو ﺣﺻو آھﻲ‬
‫ﺟﺗﻲ ھﻧدن ﭘﻧﮫﻧﺟﺎ ﺗﺎج ‪ Surrender‬ڪﻳﺎ‪ ،‬ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﭘﻧﮫﻧﺟﺎ وﭸﺎﻳﺎ ۽ ﻣﺮھٽن ۽ ﺳﮐن ﺟون‬
‫ﺣڪوﻣﺗون ۽ دﭔدﭔﺎ ﮀﻳﺗﻳون ﮀﻳﺗﻳون ﭤﻲ وﻳون‪.‬‬
‫ھﻧدو ﻣٿ ﻣطﺎﺑق‪ ،‬ﺟﻳﺋن رواﻳت آھﻲ ﺗﻪ ڪﺮو ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﺳوﻧﻲ رٿ )‪ (Chariot‬۾ ھن ﺷﮫﺮ‬
‫ﺟﺎدوء ﺟﻲ زور ﺗﻲ ﺳﻧدس رٿ َھَﺮ ﺟﻲ ﺻورت اﺧﺗﻳﺎر ڪﺋﻲ ﺟﻧﮫن ۾‬
‫ڪﺮوڪ ﺷﻳﺗﺮا ﺗﻲ ﻟﭤو ۽‬
‫َ‬
‫ڌرﺗﻲء ﮐﻲ ﮐﻳڙﻳو ھو‪ .‬ﻻرڊ‬
‫ﻻرڊ ﺷﻳوا ﺟو ڍﮘو ۽ ﻻرڊ ﻳﺎﻣﺎ ﺟو ﺳﺎن ﭔڌي ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﺳﻼﻣت ھن‬
‫َ‬
‫ﻧﻳڪﻲء ﺟو‬
‫ڌرﺗﻲء ۾ اﻧﺳﺎﻧﻳت ﺟﻲ‬
‫ﭔﻧﻲء ﺗﻲ ﻟﭤو ۽ ڪﺮو ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﮐﻲ ﭼﻳو ﺗﻪ ھن ﮐﻳڙﻳل‬
‫وﺷﻧو ان‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ڪﺮوء ﻻرڊ وﺷﻧو ﺟﻲ ﭼڪﺮي ﺳﺎن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺳﺎﭴﻲ ﭔﺎﻧﮫن ﺟﺎ ھڪ ھﺰار ﮘﭜﺎ ڪﺮي ان‬
‫ﭔﺞ ﮀٽ‪.‬‬
‫َ‬
‫ھﻲء ڌرﺗﻲ ﺳﻧدس ﻧﺎﻟﻲ ﺳڏي‬
‫ڪﺮوء ﺗﻲ ﭔﻪ ﭜﺎل ڪﺮي وﻳو‪ .‬ھڪ ﺗﻪ‬
‫وﺷﻧوء‬
‫ڌرﺗﻲء ۾ ﭘوﮐﻳﺎ‪.‬‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫وﻳﻧدي ۽ ﭔﻳو ﺗﻪ ﺟﻳڪو ﺑﻪ ھﺗﻲ ﻣﺮﻧدو اھو ﺳڌو ﺳﺮڳ ۾ وﻳﻧدو‪ .‬ان ﺟو ڪو ﭘﮀﺎﭨو ﻧﻪ ﭤﻳﻧدو‪.‬‬
‫اﺳﺎن ﭘﭘﻠﻲ ۾ ﭼﺎﻧﮫﻪ ﭘﻲ ھﺎڻ ڪﺮوڪ ﺷﻳﺗﺮا ﺟﻲ وچ ﻣﺎن ﻟﻧﮔﮫﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎﺳﻳن‪ .‬ھڪ ﻣوٽﺮ‬
‫ﺳﺎﺋﻳڪل ﺳوار اﺳﺎن ﺟﻲ اﮘﻳﺎن ھﻠﻧدڙ ﭘوﻟﻳس ﻣوﺑﺎﺋﻳل ﺟو اﺷﺎرو ﻧﻪ ﺳﻣﺟﮫﻲ ﺑﻳﮫڻ ﺑدران ﻣﺎﮘﮫﻳن‬
‫اﺳﺎن ﺟﻲ ﺗﻳﺰ رﻓﺗﺎر ﺑس ۾ ﻟﮘﻲ ﭘﺎڻ ﺑﻪ ﻣﺋو ﭤﻲ ۽ اﺳﺎن ﺟو ﺑﻪ وڏو ﺣﺎدﺛو ﭤﻲ ڪﻳﺎﺋﻲ‪ .‬ﺑس ھن ﮐﻲ‬
‫ﺑﭼﺎﺋڻ ﺟﻲ ﭼڪﺮ ۾ ذري ﮔﮫٽ ﻓٽ ﭘﺎٿ ﺗﻲ ﭼڙھﻲ وﺋﻲ‪ .‬ﻣوﺑﺎﺋﻳل ۾ ﭘﭠﻳﺎن ﺑﻳﭠل ﭘوﻟﻳس واري ڪﺎوڙ‬
‫ﻣﺎن ھن ﻏﺮﻳب ﻣوٽﺮ ﺳﺎﺋﻳڪل واري ﮐﻲ ڏﻧڊو وھﺎﺋﻲ ڪڍﻳو ﻣﺎﮘﮫﻳن ھو ۽ اﺳﻳن ﺳڀ ڌوﺳﺮڳ ۾‬
‫ﭤﻲ وﻳﺎﺳﻳن!‬
‫ھﻲء ﻣﮫﺎﭜﺎرت ﺟﻲ ڌرﺗﻲ آھﻲ‪ ،‬ھن ﺷﮫﺮ ڪﺮوڪ ﺷﻳﺗﺮا ۾ اٽڪل ارڙھن ڪﺮوڙ‬
‫” َ‬
‫ﻟڙاﺋﻲء ۾ ﺣﺻو ورﺗو‪ .‬ھﺗﻲ ﺟون ﺳڀ ﭔﻧﻳون ﭔﺎرا رت ﺳﺎن ﮘﺎڙھﺎ‬
‫ﺳوﻟﺟﺮن ڪﺮوڪ ﺷﻳﺗﺮا ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫آرﺳﻲء ﻣﺎن‬
‫ﭤﻲ وﻳﺎ ھﺋﺎ‪ “....‬ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ اﮘﻳﺎن وﻳﭠل ڊراﺋﻳور ﻣون ﮐﻲ ﭔڌاﺋﻳﻧدو ھﻠﻳو‪ .‬رﮐﻲ رﮐﻲ ھن‬
‫َ‬
‫ﻣون ڏي ڏﭠو ﭤﻲ ﺗﻪ آﺋون ﭔڌان ﭘﻳو ﻳﺎ ﻧﻪ‪” .‬ﭔڌو ﭘﻳﺎ ﻧﻪ‪....‬؟“‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪44‬‬

‫”ھﺎ ﭔڌان ﭘﻳو‪ .‬ارڙھن ڪﺮوڙ ﻣﺎﭨﮫو ڪﺟﮫﻪ ﮔﮫﭨﺎ ﻧﻪ آھن ھن ﺷﮫﺮ ﺟﻲ ﺳوڙھﻳن ﮔﮫٽﻳن ۾ ﺗﻪ‬
‫ﭰﺎﺳﻲ ﭘﻳدا ھوﻧدا؟“ ﻣون ﺷڪ ﺟو اظﮫﺎر ڪﻳو ﭘﺮ ھن وٽ رﻳڊي ﻣﻳڊ ﺟواب ھو ۽ ﻳڪدم ﭔڌاﺋﻳن‪:‬‬
‫”اھو ﻧﻪ ﺳﻣﺟﮫو ﺗﻪ اﻧﮫن ڏﻳﻧﮫن ۾ ڪﺮوڪ ﺷﻳﺗﺮا اڄ ﺟﻳڏو ﻧﻧڍو ھو‪ ،‬ان وﻗت ﺟو ڪﺮوڪ‬
‫ﺷﺗﺮا ﺟﮫوﻧن ﭘوﺗﺮ ﻧدﻳن ﺳﺎوﺗﺮي ۽ درﭘﺷﺎ دوﺗﻲ ﺟﻲ وچ واري ﺳﭴﻲ ﻣﻳدان ﺗﻲ ﭘﮐڙﻳل ھو‪ .‬وﻳﻧدي‬
‫ﭘﺎﭨﻳﭘٽ ﺷﮫﺮ ﺗﺎﺋﻳن ھﻠﻳو وﻳو ﭤﻲ‪“.‬‬
‫ﭼن ﭤﺎ ﺗﻪ ڪﺮوڪ ﺷﻳﺗﺮا ﻣﺎﭨﮫو ﺟﻲ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﭘﺮاﭨﺎ ﻧﺎﻻ رھﻲ ﭼڪﺎ آھن ﺟﻳﺋن ﺗﻪ ڌرﻣڪ‬
‫ﺷﻳﺗﺮا ۽ ان ﮐﺎن اڳ ﺑﺮھﻣﺎ دﻳوي وﻏﻳﺮه‪ ....‬آﺋون رﺳﺗﻲ ﺗﺎن ﻟﻧﮔﮫﻧدڙ اﻧڊﻳﺎ ﺟون ﭠﮫﻳل ڪﺎرون‪،‬‬
‫ﻣورﺗﻲ‪ ،‬ﻻﻧﺳﺮ‪ ،‬ھوﻧداﺋﻲ‪ ،‬اﻧڊﻳڪﺎ ۽ ٽﺎٽﺎ ﺟون ﺑﺳون‪ ،‬ٽﺮڪون ۽ ﻣﺰدا ﺟﮫڙﻳون ﺳﺎﻣﺎن ﮐﭨﻲ‬
‫ﻟﻧﮔﮫﻧدڙ ٽﻳﻣﭘو ڏﺳﻧدو رھﻳس‪.‬‬
‫ﭘوء‬
‫ﻻء اﭼن ﭤﺎ ۽ ِ‬
‫ڊراﺋﻳور ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ھن ﺷﮫﺮ ۾ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﺎ ۽ ﭔﻳن ﻣﻠڪن ﺟﺎ ھﻧدو زﻳﺎرت ِ‬
‫وري ﭘﺎڻ ﺋﻲ ﭼﻳﺎﺋﻳن ﭘوﭴﺎ ﭘﺎٺ ﮐﺎن وڌﻳڪ ﻣوج ﻣﺰو ڪﺮڻ اﭼن ﭤﺎ‪.‬‬
‫”وﻳدن ۾ آھﻲ ﺗﻪ ﺳﻔﺮ ٽن ﻗﺳﻣن ﺟو ﭤﺋﻲ ﭤو‪ ....‬ﺗﻳﺮٿ )ﭘوﺗﺮ ﺟﺎﻳن ﺟو درﺷن( ﺳﻳﺮ )ﮔﮫﻣڻ‬
‫ﻻء ﻧﭤو اﭼﻲ‪ .‬ھﺮ ھڪ‬
‫ﭰﺮڻ( ‪ .....‬۽ ٽﻳون ﻋﻳش )ﻣوج ﻣﺰو(‪ .....‬ڪل ﻳگ آھﻲ ﻧﻪ؟ ڪﻳﺮ ﺑﻪ ﺗﻳﺮٿ ِ‬
‫ﻋﻳش ﺟو ﺳوﭼﻲ ﮔﮫﺮان ﭤو ﻧڪﺮي‪“.‬‬
‫ڪﺮوڪ ﺷﻳﺗﺮا ﺑﻌد ھن ﮔﺮاﻧڊ ٽﺮﻧڪ روڊ ﺗﻲ ڪﺮﻧﺎل ‪ Karnal‬ﻧﺎﻟﻲ وڏي ﺷﮫﺮ ﻣﺎن اﺳﺎن‬
‫ﺟﻲ ﺑس ﺟو ﻟﻧﮔﮫﻪ ﭤﻳو‪ .‬ڪﺮﻧﺎل ﺷﮫﺮ ﺟو ﻧﺎﻟو ارﺟﻧﺎ ﺟﻲ ﻣﺧﺎﻟف ”ڪﺮﻧﺎ“ ﺗﺎن ﭘﻳو آھﻲ‪ .‬رﺳﺗﻲ ﺗﻲ‬
‫ﻟﮘل ﻣﺧﺗﻠف ھوٽﻠن‪ ،‬ﮔﺎڏﻳن ۽ ڪﭘﻣﻧﻳن ﺟﻲ اﺷﺗﮫﺎري ﺑورڊن ﺳﺎن ﮔڏ ھڪ ﺑورڊ ﺗﻲ وڏن اﮐﺮن ۾‬
‫ﻻء“ اﺳﺎن ﺟﻲ ﺑس ۾ وﻳﭠل‬
‫ﭘڙھﺎن ﭤو‪ The National Dairy Research Inst. :‬ھن ﺷﮫﺮ ِ‬
‫ﭘوﻟﻳس وارن ﻣﺎن ھڪ ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ھﺗﻲ وﻳﺟﻳٽﻳﺑل آﺋل‪ ،‬ﻋطﺮ ۽ ﺷﺮاب ﭠﺎھڻ ﺟﺎ ڪﺎرﺧﺎﻧﺎ آھن‪ .‬ھن‬
‫ﺷﮫﺮ ﺗﻲ اﻧﮔﺮﻳﺰن ‪1805‬ع ۾ ﻗﺑﺿو ڪﻳو ھو‪.‬‬
‫ويء ﺗﻲ ھﻠﻧدڙ ﺧوﺑﺻورت ﮔﺎﻧن واري ﻓﻠم ﻣﻧﮫﻧﺟو ڌﻳﺎن ﮀڪﺎﻳو ۽‬
‫ﺑس ۾ ﺳﺎﻣﮫون رﮐﻳل ٽﻲ‬
‫َ‬
‫دريء ﻣﺎن ﻟﻳﺋﺎ ﭘﺎﺋڻ ﺑدران ﻓﻠم ڏﺳڻ ﻟﮘس‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ۾ ‪ Copy Rights‬ﺟﻲ‬
‫آﺋون ھﻳڏاﻧﮫن ھوڏاﻧﮫن‬
‫َ‬
‫ﺳﺧﺗﻲ ھﺟڻ ڪﺮي ڪﻧﮫن ﺑﻪ ﻓﻠم ﺟﻲ ﺳﻲ ڊي ‪ Pirated‬ﻧﭤﻲ ﻣﻠﻲ‪ .‬ھﺮ ‪ CD‬اورﻳﺟﻧل ھﺟڻ‬
‫ڪﺮي ھن ﺑس ۾ ﺑﻪ ﺷﺮوع ﮐﺎن ﺟﻳڪﻲ ﻓﻠﻣون ھﻼﺋﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﺑﻳﺣد ﺻﺎف ۽ ﭼٽﻳون ھﻳون ۽‬
‫ﭘوء ھﻠڻ ﺷﺮوع‬
‫َ‬
‫ھﻲء ﻓﻠم وﻳﺮ زارا ‪ ((Veer Zara‬ﺑﻪ اﻧﮫن ﻣﺎن ھﺋﻲ ﺟﻳڪﺎ ﭘﭘﻠﻲ ﺷﮫﺮ ﮀڏڻ ﮐﺎن ِ‬
‫ﭤﻲ ھﺋﻲ ۽ ھﺎڻ اﭼﻲ ﺧﺗم ﭤﻳڻ ﺗﻲ ﭘﮫﺗﻲ ھﺋﻲ‪.‬‬
‫ﻓﻠم ﺟﻲ ﻣﺎﻟڪ ۽ ڊاﺋﺮﻳڪٽﺮ ﻳش ﭼوﭼڙا ھن ﻓﻠم ﺗﻲ ﭼون ﭤﺎ ﺗﻪ وڏو ﺧﺮچ ڪﻳو آھﻲ‪22) .‬‬
‫ڪﺮوڙ روﭘﻳﻪ ﮐن( ﺿﺮور ڪﻳو ھوﻧداﺋﻳن‪ ،‬ﻓﻠم ﺟﻲ ڪﮫﺎﭨﻲ ﺳﻧدس ﭘٽ آدﺗﻳﺎ ﭼوﭘڙا ﻟﮐﻲ آھﻲ‬
‫ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﻣﺮڪﺰي آﺋڊﻳﺎ اھﺎﺋﻲ آھﻲ ﺗﻪ ‪ Love and not Politics‬ﺟﻳﺋن ﻓﻠﻣن ۾ ڪورٽن‪،‬‬
‫اﺳﭘﺗﺎﻟن‪ ،‬ﺟﮫﺎزن ۽ ﺟﻧﮔﻳن ﺟﻲ ڪﮫﺎﭨﻳن ۾ ڪﻳﺗﺮﻳون ﺋﻲ ﺧﻳﺎﻟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻳون رﮐﻳون وﻳﻧدﻳون آھن‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪45‬‬

‫ھﻲء‬
‫ﺟﻳڪﻲ ﭼڪون ان ﭘﺮوﻓﻳﺷن ﺳﺎن واﺳطو رﮐﻧدڙ وڌﻳڪ ﻣﺣﺳوس ڪﺮي ﺳﮔﮫن ﭤﺎ ﺗﻳﺋن‬
‫َ‬
‫ڪﮫﺎﭨﻲ ﺑﻪ ڪﻳﺗﺮﻳن ﺣﻘﻳﻘﺗن ﺟﻲ اﺑﺗڙ ڪﻣﺰورﻳن ﺳﺎن ﭜﺮﻳل آھﻲ‪ ....‬ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ ھﻳﺮوﺋﻳن وڏي‬
‫آرام ﺳﺎن دﺷﻣن ﭘﺎڙﻳﺳﻳﺮي ﻣﻠڪ ﺟﺎ ﺑﺎرڊر ٽﭘﻧدي وﺗﻲ ۽ اﺳﺎن آھﻳون ﺟو ﭘﻳﺎر ﺧوار ﭤﻳون‪ .‬اﺳﺎن‬
‫ﺟﻲ ﭘﺎﺳﭘورٽ ﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ وﻳﺰا ﮐﺎن ﻋﻼوه آﻣﺮﻳڪﺎ‪ ،‬ڪﺋﻧﺎڊا ۽ ﺟﺎﭘﺎن ﺟﻲ ﭘﻧﺞ ﭘﻧﺞ ﺳﺎﻟن ﺟﻲ‬
‫‪ Multiple‬وﻳﺰا ﻟﮘﻲ ﭘﺋﻲ آھﻲ ﺗﻪ ﺑﻪ رڙوﻳون ڪﺮاﺋﻲ ڪﺮاﺋﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺋﻲ ﺑﺎرڊر ﺗﻲ ھڪ ھﺰار‬
‫ﭘوء ﺑﺎرڊر ڪﺮاس ڪﺮڻ ڏﻧو اﭤن‪.‬‬
‫روﭘﻳن ﻣﺎن ﮔﮫٽﺎﺋﻲ ﮔﮫٽﺎﺋﻲ ﻧﻳٺ ھڪ ﺳؤ روﭘﻳﺎ ﺑﻪ رﺷوت وﭠﻲ ِ‬
‫اڄ ﺟﺎ ﻟﻳڊر ﻣﺷﺮف ﭘﺮوﻳﺰ ۽ ﻣن ﻣوھن ﺳﻧﮔﮫﻪ ﭜﺎڪﺮ ﭘﺎﺋﻲ دوﺳﺗﻲ ﭘﻳﺎ ‪ Revive‬ڪن ﺗڏھن ﺑﻪ اﻧڊﻳﺎ‬
‫ﺟﺎ ﺳﭘﺎھﻲ اﺳﺎن ﮐﻲ ﻓوٽو ڪڍڻ ﮐﺎن ﺟﮫﻠﻳن ﭤﺎ‪ ،‬ڪﻧﮫن وڏي ﺷﮫﺮ ۾ ﭼﺎﻧﮫﻪ ﭘﻳﺋڻ ﻧﭤﺎ ڏﻳن ۽ وﺗن‬
‫ھﻲء ﮀوري وﺗﻲ اوﭘﺮي‬
‫ﻋوام ﮐﺎن اﺳﺎن ﻣﮫﻣﺎن ﻣﺳﺎﻓﺮن ﮐﻲ ﭘﺮي ﻟڪﺎﺋﻳﻧدا ۽ ھﻳڏاﻧﮫن ھن ﻓﻠم ۾‬
‫َ‬
‫ﻓوﺟﻲ آﻓﻳﺳﺮ ﺳﺎن ﺳﻧدس ﮘوٺ ﺟون ‪ Conducted tours‬ﻣﻠﮫﺎﺋﻳﻧدي ۽ اﺳﺎن ﺟﺎ ﻣﻠڪ‬
‫ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ۽ اﻧڊﻳﺎ ﮐﭨﻲ ڪﻳﺋن ﺑﻪ آھن ﭘﺮ اﻧﮔﺮﻳﺰن ﺟﻲ ڪﺟﮫﻪ ﻧﻪ ڪﺟﮫﻪ ﮀڏﻳل ‪،Judiciary‬‬
‫وڪﺎﻟت ۽ اﻧﺻﺎف آھﻲ ۽ ھﺗﻲ ان اﻧڊﻳن ھﻳﺮو ﮐﻲ اﺋﻳن ﺋﻲ ‪ Raw‬ﺟو اﻳﺟﻧٽ ﭼﺋﻲ ﮐﻳس آرام ﺳﺎن‬
‫ﺟﻳل ۾ وڌو وﭸﻲ ﭤو‪ ،‬ﺟﻳڪو ﻋﺎم ﻣﺎﭨﮫو ﻧﻪ ﭘﺮ اﻧڊﻳن اﻳﺋﺮﻓورس ﺟو ھڪ آﻓﻳﺳﺮ آھﻲ‪ 22 .‬ﺳﺎل‬
‫ﮔذري وﻳﺎ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺣڪوﻣت ۽ ان ﺟﻲ ڪﻧﮫن ﺳﻔﻳﺮ ۽ ﻗوﻧﺻﻠﺮ اﺣﺗﺟﺎج ﻳﺎ ﭘﮀﺎ ﺑﻪ ﻧﻪ ڪﺋﻲ‪.‬‬
‫ﻣﺳﻠﻣﺎن ﮀوڪﺮي )ھﻳﺮوﺋﻳن( ﺟﻲ ڏاڏي ﺳک آھﻲ‪ ،‬ﭘﺎڻ ﻣﺳﻠﻣﺎن ﻣﮜﻳﻧدي ﺳﺎن ﺷﺎدي ﻧﭤﻲ ڪﺮڻ‬
‫ھوء ھﻧدو ﮀوڪﺮ )ھﻳﺮو( ﺳﺎن ﭘﻳﺎر ﭤﻲ ڪﺮي‪ .‬اﺳﺎن ﺟﻲ ﻓﻠﻣن ۾ ﻋﺟﻳب ﮘﺎﻟﮫﻳون ﭤﻳن‬
‫ﭼﺎھﻲ‪،‬‬
‫َ‬
‫ﭤﻳون‪ .....‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ﻳش ﭼوﭘڙا ھن ﻓﻠم ذرﻳﻌﻲ اھو ﭘﻳﻐﺎم ڏﻳڻ ﺟﻲ ﺿﺮور ڪوﺷش ڪﺋﻲ آھﻲ ﺗﻪ‬
‫ڌرﺗﻲء ﭴﺎوا آھن ﭔﻧﮫﻲ ﻣﻠڪن ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ﺳﺎﮘﻳﺎ آھن‪ .‬ﺳﻧدن‬
‫اﻧڊﻳﺎ ۽ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ھڪ ﺋﻲ‬
‫َ‬
‫ڪﻠﭼﺮ ﺳﺎﮘﻳو آھﻲ ﺳﻧدن ﺗﺎرﻳﺦ ﺳﺎﮘﻲ آھﻲ‪ .‬ﻓﻠم ﺟﻲ ‪ Theme‬اﻣن‪ ،‬اﻣﻳد ۽ ﭘﻳﺎر آھﻲ‪ .‬اﻧﮔﻠﻳﻧڊ‬
‫ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲء ھن ﻓﻠم ﺑﺎﺑت ﭼﻳو ھو‪:‬‬
‫۾رھﻧدڙ ھڪ‬
‫َ‬
‫‪Look at the message, not just the dialogues. We are in the 21st‬‬
‫‪sentury and need to come together.‬‬
‫ﻳش ﭼوﭘڙا ﺟﻲ ﭘﮫﺮﻳن ﻓﻠم ”اﺗﻔﺎق“ ﻣون ‪1973‬ع ۾ ڪﻳﻧﻳﺎ ﺟﻲ ﺑﻧدرﮔﺎھﻪ ﻣﻣﺑﺎﺳﺎ ۾ ڏﭠﻲ ھﺋﻲ‬
‫ﺟﻳڪﺎ ﺳﺳﭘﻳﻧس ﻓﻠم ھﺋﻲ ۽ ﺑﻧﺎ ﮔﺎﻧن ﺟﻲ‪ .‬ﻳش ﭼوﭘﺮا ﺟﻲ ھن ﮐﺎن اڳ ﺟﻲ ﻓﻠﻣن‪ ،‬وﻗت‪ ،‬آدﻣﻲ اور‬
‫اﻧﺳﺎن‪ ،‬دھول ﮐﺎن ﭘﮫول وﻏﻳﺮه ﺟﺎ ﻓﻘط ﮔﺎﻧﺎ ﭔڌا ھﺋم‪ .‬ﻳش ﭼوﭘڙا ‪1932‬ع ۾ ﻻھور ۾ ﭴﺎﺋو ھو ۽‬
‫ﺷﺮي وﻻﻳﺗﻲ راج ﭼوﭘڙا ﺟﻲ اﭠن ﭔﺎرن ۾ ﺳڀ ﮐﺎن ﻧﻧڍو ھو‪ .‬ﻳش ﭼوﭘڙا ﺟﺎﻟﻧڌر ﻣﺎن ﮔﺮﻳﺟوﺋﻳﺷن‬
‫ﭜﺎء ﺑﻲ‪ ،‬آر ﭼوﭘڙا ﭼﺎھﻳو ﭤﻲ ﺗﻪ ﻳش اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ ﭤﺋﻲ ﭘﺮ‬
‫ڪﺋﻲ‪ ،‬ﺳﻧدس ﻓﻠﻣﻲ دﻧﻳﺎ ﺳﺎن واﺳطو رﮐﻧدڙ ُ‬
‫ﺻديء ﮐﺎن ڪﺎﻣﻳﺎب ڊارﻳڪٽﺮ آھﻲ‪.‬‬
‫ھو ﺑﻪ ﻓﻠﻣﻲ دﻧﻳﺎ ۾ اﭼﻲ وﻳو ۽ ﮔذرﻳل اڌ‬
‫َ‬
‫ھﻲء‬
‫ﮐﺑﮫﻲ ﮐﺑﮫﻲ‪ ،‬دﻳوار ۽ ﺗﺮﺷول ﺟﮫڙﻳن ڪﺎﻣﻳﺎب ﻓﻠﻣن ﺟﻲ ڊاﺋﺮﻳڪٽﺮ ﻳش ﭼوﭘڙا ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﻧﺋﻳن ﻓﻠم وﻳﺮ زارا ﺳﺗن ﺳﺎﻟن ﺟﻲ وﭤﻲ ﺑﻌد آﺋﻲ آھﻲ‪ .‬ھن ﮐﺎن اڳ ‪1997‬ع ۾ ﺳﻧدس ﻓﻠم ”دل ﺗو‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪46‬‬

‫ﭘﺎﮔل ھﻲ“ آﺋﻲ ھﺋﻲ ۽ ان ﮐﺎن اڳ ‪1993‬ع ۾ ”دل واﻟﻲ دﻟﮫﻧﻳﺎ ﻟﻲ ﺟﺎﺋﻳﻧﮔﻲ“ ﻧﻪ ﻓﻘط ﭘﺳﻧد ڪﻳون‬
‫وﻳون ﭘﺮ اﻧﮫن ﺟﺎ ﮔﺎﻧﺎ اڄ ﺑﻪ ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ‪ ،‬ﺳﻧﮔﺎﭘور‪ ،‬اﻧڊوﻧﻳﺷﻳﺎ ۽ ﭤﺎﺋﻠﻳﻧڊ ﺟﮫڙن ﻣﻠڪن ۾ اﻧﮫن ھوٽﻠن ۽‬
‫ڊﭘﺎرٽﻣﻳﻧٽل اﺳٽورن ۾ وﭴﻧدي ﭔڌڻ ۾ اﭼن ﭤﺎ ﺟﺗﻲ ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ھﻧدي ﻳﺎ اردو ﮐﺎن ﻏﻳﺮ واﻗف آھن‪.‬‬
‫ھﻲء ﻓﻠم وﻳﺮ زار ھڪ ﻋﺎم ڪﮫﺎﭨﻳن واﻧﮔﺮ ﻟو اﺳٽوري آھﻲ ﺟﻧﮫن ﺟو‬
‫ﻳش ﭼوﭘڙا ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ڪﮫﺎﭨﻲء ﮐﻲ ﻟﻳﻼ ﻣﺟﻧون‪ ،‬ھﻳﺮ راﻧﺟﮫﺎ‪ ،‬ﺳﮫﭨﻲ ﻣﻳﮫﺎر ﻳﺎ ﺳﺳﺋﻲ‬
‫ﭼوﭘڙا ان ﻗﺳم ﺟو ﻧﺎﻟو رﮐﻲ ھن‬
‫َ‬
‫ﭘﻧﮫون ﺟﻲ ﻻﻓﺎﻧﻲ ﻋﺷق ﺟو اﺛﺮ ڏﻳڻ ﭼﺎھﻳو آھﻲ‪ .‬ﻓﻠم ھﻳﺮو وﻳﺮ )ﺳﭴو ﻧﺎﻟو وﻳﺮ ﭘﺮﺗﺎب ﺳﻧﮔﮫﻪ(‬
‫ﺷﺎھﻪ رخ ﺧﺎن آھﻲ ﺟﻳڪو اﻧڊﻳن آھﻲ ۽ اﻧڊﻳن اﻳﺋﺮﻓورس ۾ اﺳڪﺎڊرن ﻟﻳڊر آھﻲ‪ .‬ھن ﺟﻲ اوﭼﺗﻲ‬
‫ﻣﻼﻗﺎت زارا ﺳﺎن ﭤﻲ ﭤﺋﻲ ﺟﻧﮫن ﺟو ﺳﭴو ﻧﺎﻟو زارا ﺣﻳﺎت ﺧﺎن آھﻲ ۽ ﻓﻠم ۾ اھﺎ ﭘﺮﻳٽﻲ زﻧٽﺎ ﭤﻲ‬
‫آھﻲ ﺟﻧﮫن ﮐﻲ وﻳﺮ ﺣﺎدﺛﻲ ﻣﺎن ﺑﭼﺎﺋﻲ ﭤو‪ .‬زارا ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﻣﺳﻠﻣﺎن ڏﻳﮐﺎري وﺋﻲ آھﻲ‪ .‬زارا‬
‫ﺟﻲ ڏاڏي ﺟﻳڪﺎ ﺳک آھﻲ اھﺎ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ۾ ﻣﺮي ﭤﻲ وﭸﻲ‪ .‬ھن ﺟﻲ ڪﻳل وﺻﻳت ﭘوري ڪﺮڻ‬
‫ﻻء زارا ھن ﺟﻲ اﺳﭤﻲ )ﺧﺎڪ( ﺳﻧدس وڏن ﺟﻲ ﮘوٺ اﻧڊﻳﺎ ﮐﭨﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﺟﺗﻲ ھن ﺟو ﺣﺎدﺛو‬
‫ِ‬
‫ﭤﺋﻲ ﭤو ۽ وﻳﺮ ﺳﻧدس زﻧدﮔﻲ ﺑﭼﺎﺋﻲ ﭤو‪ ،‬ان ﺑﻌد وﻳﺮ ھن ﮐﻲ ﺳﭴو ڏﻳﻧﮫن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﮔﮫﺮ ۾ ﻣﺎﺋٽن ﺳﺎن‬
‫ﻣﻼﺋﻲ‪ .‬ﻓﻠم ۾ اﻣﻳﺗﺎڀ ۽ ھﻣﺎﻣﺎﻟﻳﻧﻲ وﻳﺮ ﺟﺎ ﻣﺎﺋٽ ﭤﻳﺎ آھن‪.‬وﻳﺮ زارا ﺳﺎن ﻣوڪﻼﺋڻ وﻗت رﻳﻠوي‬
‫اﺳٽﻳﺷن ﺗﻲ اﭼﻲ ﭤو ﺟﺗﻲ ﺳﻧدس ﻣﻼﻗﺎت زارا ﺟﻲ ﻣﮜﻳﻧدي رزاق ﺳﺎن ﭤﻲ ﭤﺋﻲ‪ ،‬ﺟﻧﮫن ﺟو ﭘﺎرٽ‬
‫ﻣﻧوج ﺑﺎﺟﭘﺎﺋﻲ ادا ڪﻳو آھﻲ‪ .‬زارا ﺟﻲ ﻣﮜﻳﻧدي ﮐﻲ ڏﺳﻲ وﻳﺮ ﮐﻲ ڪﺎ ﺧوﺷﻲ ﻧﭤﻲ ﭤﺋﻲ ﺑﮫﺮﺣﺎل ھو‬
‫زارا ﺟﻲ ﻳﺎدﻳن ۽ ٽوڙھﻲ )ﭘﺎﻳل( ﺳﺎن ﺋﻲ دل وﻧدراﺋﻲ ﭤو ﺟﻳڪو ﺣﺎدﺛﻲ دوران ﭘل وٽ ڪﺮي ﭘﻳو‬
‫ھو‪.‬‬
‫ﺳواء زارا‬
‫ﺷﺎديء ﺗﻲ ﺳڀ ﺧوش آھن‬
‫ﻻھور ۾ ﺳڀ ﺻﺣﻳﺢ ﭘﻳو وﭸﻲ‪ .‬زارا ﺟﻲ رزاق ﺳﺎن‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ھوء وﻳﺮ ﮐﻲ ﻳڪدم ﻻھور ۾ ﭤﻲ ﮔﮫﺮاﺋﻲ‪ ،‬ھو ﻻھور ﭘﮫﭼﻲ ﭤو ۽‬
‫ﺟﻲ ﺟﻧﮫن ﺟو ﭘﻳﺎر وﻳﺮ آھﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫ھوء‬
‫ﻣﺎء ﺟﺎ رواﻳﺗﻲ ڊاﺋﻼگ‪....‬‬
‫َ‬
‫ﭘوء زارا ﺟﻲ ڏﮐوﻳل ُ‬
‫ﺳﭜﻧﻲ اﮘﻳﺎن زارا ﺳﺎن ﻣﺳﺟد وٽ ﻣﻠﻲ ﭤو ۽ ِ‬
‫وﻳﺮ ﮐﻲ ﭤﻲ ﭼوي‪:‬‬
‫”ﻣﻳﺮي ﺑﻳﭨﻲ اب ﻣﻳﺮي ﻧﮫﻳن رھﻲ‪ ،‬وه ﺗﻣﮫﺎري ھو ﭼڪﻲ ھﻲ‪ ،‬ﻣﻳﺮي ﺑﻳﭨﻲ ﻣﺟﮫﻲ ﻟوٽﺎدو‪“....‬‬
‫ھﺎڻ ﮀﺎ ﭤﻳڻ ﮐﭘﻲ‪ .‬وﻳﺮ زارا ﮐﻲ ﺳﻣﺟﮫﺎﭨﻳون ﺋﻲ ڏﺋﻲ ﺳﮔﮫﻲ ﭤو ۽ ﭘﻧﮫﻧﺟو ﭘﻳﺎر اﻧدر ۾ دﭔﺎﺋﻲ‬
‫اﻧدﻳﺎ رواﻧو ﭤﺋﻲ ﭤو‪ .‬ﭠﻳڪ ان وﻗت ﻻھور ﭘوﻟﻳس ﻓﻠم ﺟﻲ وﻟﻳن رزاق ﺳﺎن ﻣﻠﻲ وﻳﺮ ﮐﻲ ﺟﮫﻠﻲ‬
‫ڪوڙي ڪﻳس ۾ ھن ﮐﻲ ﺟﻳل ﻣوڪﻠﻲ ﭤﻲ‪ .‬وﻳﺮ ﮐﺎن ڪﺎﻏذن ﺗﻲ ﺻﺣﻳﺢ ڪﺮاﺋﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ ﺗﻪ‬
‫ھو ‪) Raw‬اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺟﺎﺳوﺳﻲ ﻓوج( ﺟو ﻣﺷﮫور اﻳﺟﻧٽ راﺟﻳش راﭠوڙ آھﻲ‪.‬‬
‫‪ 22‬ﺳﺎل وﻳﺮ ﮐﻲ ﺟﻳل ۾ ﮔذرﻳو وﭸن‪ .‬ھو ھﺎڻ ‪ 47_46‬ورھﻳن ﺟو آھﻲ‪ ،‬ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ ھڪ‬
‫ھوء ھﻧن ﮐﻲ ۽‬
‫وڪﻳل ﺳﺎﻣﻳﺎ ﺻدﻳﻘﻲ )راﻧﻲ ﻣڪﺮﺟﻲ( وﻳﺮ ﺳﺎن ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﺟﻳل ۾ ﻣﻠﻲ ﭤﻲ‪َ ...‬‬
‫ﻻء اﻧڊﻳﺎ وﻳﺮ ﺟﻲ ﻣﺎﺋٽن ﺳﺎن ﺑﻪ ﻣﻠڻ وﭸﻲ ﭤﻲ ﭘﺮ ان ﻋﺮﺻﻲ دوران وﻳﺮ‬
‫ھﻧن ﺟﻲ ﭘﻳﺎر ﮐﻲ ﺑﭼﺎﺋڻ ِ‬
‫ﺟﺎ ﻣﺎﺋٽ ﻣﺮي ﭼڪﺎ آھن‪ ....‬وﻏﻳﺮه وﻏﻳﺮه‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ﻳش ﭼوﭘڙا ﺟﻲ ﭘٽ ﺳﭠﺎ ڊاﺋﻼگ ﻟﮐﻳﺎ آھن‪.....‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪47‬‬

‫ﮔﺎﻧﺎ ﺑﻪ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ ﭘﺳﻧد آﻳﺎ ھوﻧدا‪.‬‬
‫ﻳﮫﺎن ﺑﮫﻲ وھﻲ ﺷﺎم ھﻲ وھﻲ ﺳوﻳﺮا‬
‫اﻳﺳﺎ ھﻲ دﻳس ھﻲ ﻣﻳﺮا‪ ،‬ﺟﻳﺳﺎ دﻳس ھﻲ ﺗﻳﺮا‪.‬‬
‫ھﻲء ﻓﻠم ﻣﮫﻳﻧو ﺑﻪ ﻣس ﭤﻳو آھﻲ ﺗﻪ رﻟﻳﺰ ﭤﻲ آھﻲ‪ ،‬ﻳش ھن ﻓﻠم ﺗﻲ ﺧﺮچ ﺑﻪ وڏو ڪﻳو آھﻲ‪،‬‬
‫َ‬
‫اﺧﺑﺎري ﻧﻣﺎﺋﻧدن ۽ اﺧﺑﺎر ﺟﻲ ﻣﺎﻟڪن ﮐﻲ ﺑﻪ ﺧوب ﮐﺎراﻳو ۽ ﭘﻳﺎرو ھوﻧداﺋﻳن ﺟﻳڪﻲ ﭘڪ ھﮫڙي‬
‫ﻻء ﻧﻧڍي ھوﻧدي ﮐﺎن ﭔڌي ﭔڌي‬
‫ﻻء اھﻲ ﺟﻣﻼ اﺳﺗﻌﻣﺎل ڪﺮي رھﻳﺎ ھوﻧدا ﺟﻳڪﻲ ھﺮ ﻓﻠم ِ‬
‫ﻓﻠم ِ‬
‫رٽﺟﻲ وﻳﺎ آھن‪:‬‬
‫‪This is not an ordinary story... It is a love Legend. This is a saga of‬‬
‫‪love, separation, courage and sacrifice. A love that is divine, a love‬‬
‫‪that is whole hearted, a love that is completely consuming, a love that‬‬
‫‪grows with separation, deepens with sacrifice.‬‬
‫ﻓﻠم ﺧﺗم ﭤﻲ ﭤﺋﻲ‪ ،‬ﺳک ڊراﺋﻳور ﺟو اﺳﺳٽﻧٽ وي ﺳﻲ آر ﻣﺎن ڪﻳﺳٽ ڪڍي ﭘﺎﺳﻲ ﮐﺎن ﻟﮘل‬
‫رﻳڪ ۾ رﮐﻲ ﭤو‪ .‬ﺳﺞ ﻟﮫﻲ ﭼڪو آھﻲ ۽ ﭼوڌاري ﮀﺎﻧﻳل اوﻧداھﻪ ۾ ﺳﺎﻣﮫون ﺟون روﺷﻧﻳون وڌڻ‬
‫اﺳڪﺎء ﻻرڪ‪،‬‬
‫ﻟﮘڻ ﭤﻳون‪ ،‬رﺳﺗﻲ ﺟﻲ ڪﭘﺮن ﺗﻲ ڪﺟﮫﻪ ھوٽﻠن ﺟﺎ وڏا ﺑورڊ ﻧظﺮ اﭼن ﭤﺎ ھوٽل‬
‫ِ‬
‫ھوٽل ﻣﮫﺎراﺟﺎ‪ ،‬ھوٽل ﺑﻠوﺳﺎﻣﺎﻟﺧﺎ‪ ،‬ھوٽل‪....‬‬
‫ڊراﺋوﻳﺮ اﻧﺎﺋوﻧس ڪﺮي ﭤو ﺗﻪ ”ﭘﺎﭨﻳﭘٽ“ اﭼﻲ وﻳو‪ ،‬ڪﻧﮫن ﺑﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ زره درﺳت ﻧﻪ ڪﺋﻲ‪،‬‬
‫ڪﻧﮫن ﺑﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻳﺎڻ ﻣﺎن ﺗﺮار ﻧﻪ ڪڍي‪ .‬ھن ﺑس ﻣﻔﺎﺳﺮن ۾ ڪوﺑﻪ اﺑﺮاھﻳم ﻟوڌي ﺟﻲ ﻟﺷڪﺮ‬
‫ﺟو ﺳﭘﺎھﻲ ﻧﻪ ھو‪ .‬ھن ﺑس ۾ ڪو ظﮫﻳﺮاﻟدﻳن ﺑﺎﺑﺮ ﺟو ﻣﺎﭨﮫو ﻣوﺟود ﻧﻪ ھو ﺟﻳڪﻲ اڄ ﮐﺎن ﭘورا‬
‫‪ 480‬ﺳﺎل اڳ ھﻲ رﺳﺗﺎ وﭠﻲ ھن ﺷﮫﺮ ﭘﺎﭨﻳﭘٽ ۾ اﭼﻲ دوﺑدو ﭤﻳﺎ ھﺋﺎ ۽ ﻓﻳﺻﻠﻲ واري وﻳڙھﻪ ﭤﻲ‬
‫ﺟﻧﮫن ۾ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟو ﺣﺎڪم اﺑﺮاھﻳم ﻟوڌي ﻗﺗل ﭤﻲ وﻳو‪ .‬دھﻠﻲ ﺳﻠطﺎﻧن ﺟو ﺧﺎﺗﻣو ﭤﻳو ۽ ﻣﻐل‬
‫ﮔﮫﺮاﭨﻲ ﺟو راڄ ﺷﺮوع ﭤﻳو ﺟﻧﮫن ﺟو ﭘﮫﺮﻳون ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﺑﺎﺑﺮ ﺗﺧت ﺗﻲ وﻳﭠو‪.‬‬
‫ھﻲ ﻋﺟﻳب ﺷﮫﺮ ﭘﺎﭨﻳﭘٽ آھﻲ ﺟﻧﮫن ﮐﺎن ﺳﻧڌ ھن ﺟو ھﺮ ﭔﺎر واﻗف ھوﻧدو ۽ ھن ان ﺟو ﻧﺎﻟو‬
‫اﻧڊو ﭘﺎڪ ﺟﻲ ﺗﺎرﻳﺧﻲ ۾ ﺿﺮور ﭘڙھﻳو ھوﻧدو‪1526 .‬ع ۾ ﻟوڌي ۽ ﺑﺎﺑﺮ ﺟﻲ وﻳڙھﺎﻧد ﺑﻌد ‪1556‬ع‬
‫ﭘوء وري ﭔن ﺻدﻳن ﺑﻌد ھن‬
‫۾ ھڪ دﻓﻌو وري ھت ﺟﻧگ ﻟﮘﻲ‪ .‬ھﺎﭨﻲ ﺑﺎﺑﺮ ﺟو ﭘوٽو اڪﺑﺮ ھو ۽ ِ‬
‫ﺷﮫﺮ ۾ ﺳن ‪1761‬ع ۾ اﻓﻐﺎﻧن ﺟﻲ ﻣﺮھﺛن ﺳﺎن وﻳڙھﻪ ﭤﻲ‪.‬‬
‫اﺳﺎن ﺟﻲ ﺑس ﭘﺎﭨﻳﭘت ﺷﮫﺮ ﺟﻲ وچ ﻣﺎن ﮔذرﻧدي رھﻲ‪ ،‬ٽﺮﻳﻔڪ ﺟﻲ ﭘﻳﮫﻪ ﭘﻳﮫﺎن ۾ ڪڏھن‬
‫آھﺳﺗﻲ ﭤﻲ ھﻠﻲ ﺗﻪ ڪڏھن ﺗﮐﻲ‪ .‬ھﺎڻ ھﺗﺎن دھﻠﻲ ﻓﻘط ‪ 90‬ڪﻠوﻣﻳٽﺮ ﭘﺮي آھﻲ ﻳﻌﻧﻲ ڪﺮاﭼﻲ‬
‫ﻟوڌيء‬
‫دريءﻣﺎن ڏﺳﻲ ﮐﺎﭔﻲ ﭘﺎﺳﻲ ڏﺳﺎن ﭤو‪ .‬ھﺗﻲ ڪﭤﻲ اوس ﭘﺎس ۾ اﺑﺮاھﻳم‬
‫ﺳﺎﭴﻲ ﭘﺎﺳﻲ واري‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺟو ﻣﻘﺑﺮو آھﻲ‪ .‬اﺑﺮاھﻳم ﻟوڌي وٽ وڏو ﻟﺷڪﺮ ھو‪ .‬ھﺎﭤﻳن ﮔﮫوڙن ﺗﻲ ﺳوار وڏو ﺳﭘﺎھﻪ‪ ،‬ﺳڀ‬
‫اﭼﻲ ھﺗﻲ ﮔڏ ﭤﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﺑﺎﺑﺮ ڏوراﻧﮫﻳن ڏﻳﮫﻪ ﮐﺎن آﻳو ھو‪ ،‬ھن ﺳﺎن ﮔڏ ھڪ ﺗﻣﺎم ﻧﻧڍڙو ٽوﻟو ﻣﺎﭨﮫن ﺟو‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪48‬‬

‫ھو‪ .‬ھو ﭔﻪ ٽﻲ دﻓﻌﺎ اﮘﮫﻳن ﻧﺎڪﺎﻣﻳﺎب ﭤﻲ ﭼڪو ھو‪ ،‬ﭘﺮ ھن دﻓﻌﻲ ھو ﺷﺎﻳد اھڙو ‪Organised‬‬
‫ﻟوڌيء ﺟﻲ ﻟﺷڪﺮ آڏو وڏا‬
‫ﭤﻲ آﻳو ھو ۽ ﺳﻧدس ﻣﺎﭨﮫن ﺟو ﺣوﺻﻠو اﻳڏو ﺑﻠﻧد ھو ﺟو ھو اﺑﺮاھﻳم‬
‫َ‬
‫ﭘﮫﻠوان ﭤﻲ ﺑﻳﭠﺎ‪.‬‬
‫ﺣﺎﻟﻲء ﺟو ﭘڻ ﻣﻘﺑﺮو آھﻲ‪ .‬ﺣڪﻳم‬
‫ھن ﺷﮫﺮ ﭘﺎﭨﻳﭘٽ ۾ اردو ﺟﻲ ﻣﺷﮫور ﺷﺎﻋﺮ اﻟطﺎف ﺣﺳﻳن‬
‫َ‬
‫ﻣﻘﺮر ﺧﺎن ۽ ﺑوﻋﻠﻲ ﺷﺎھﻪ ﻗﻠﻧدر )ﻋﻼؤ دﻳن ﺧﻠﺟﻲ ﺟﻲ ﭘٽ( ﺟﺎ ﻣﻘﺑﺮا ﭘڻ ھن ﺷﮫﺮ ﭘﺎﭨﻳﭘٽ ۾ آھن‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ﺗﺎﺋﻳن ﻧوي ﮐن ﺟﻲ ﻓﺎﺻﻠﻲ ﺗﻲ ﻧﻧڍا ﻧﻧڍا ﺷﮫﺮ ۽ ﮘوٺ ﺗﻪ‬
‫ﭘﺎﭨﻳﭘٽ ﺷﮫﺮ ﮐﺎن اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﻧﺰل‬
‫َ‬
‫ھونء ﺗﻪ ھﻲ رﺳﺗو‬
‫ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ اﭼن ﭤﺎ ﭘﺮ وڏو ﺷﮫﺮ اڌ ﭘﻧڌ ﺗﻲ ﺳوﻧﻲ ﭘٽ آھﻲ ﺟﻳڪو ﺿﻠﻌو ﭘڻ آھﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫ﮔﺮاﻧڊ روڊ ڪﺎﺑل )اﻓﻐﺎﻧﺳﺗﺎن( ﮐﺎن ڪﻠڪﺗﻲ ﺗﺎﺋﻳن اﻳڏو ﺟﮫوﻧو آھﻲ ﺟو ﺟﺗﻲ ﺑﻪ ﮐﭨﻲ ﺑﻳﮫﻪ ﺗﻪ ڪو ﮔﮫﺮ‪،‬‬
‫ﮘوٺ وﺳﻧدي آھﻲ ﺋﻲ آھﻲ ۽ ڏﻳﻧﮫن رات ﻣﺧﺗﻠف ﻗﺳﻣن ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ﭘﻳﺮﻳن اﮔﮫﺎڙن ﺳﺎڌوﺋن ۽ ﺑﻳل ﮔﺎڏﻳن ۾‬
‫ﻏﺮﻳب ھﺎرﻳن ۽ ﭘورھﻳﺗن ﮐﺎن وﭠﻲ وڏﻳن ۽ اوﭼﻳن ڪﺎرن ۽ ﺑﺳﻳن ۾ ﺳوار ﻣﺳﺎﻓﺮ ﭘﻳﺎ ھﻠن‪ .‬ھن روڊ ﺟﻲ‬
‫ﺟﮫوﻧﻲ ھﺟڻ ﮐﺎن ﻋﻼوه ﺳﻧدس آﺑﺎد ۽ ﺳدا ﺑﮫﺎر ھﺟڻ ﺟو اھو ﺑﻪ ﺳﺑب آھﻲ ﺟو ﺟﺗﻲ ڪﭤﻲ ڪﺎﻧﻪ ڪﺎ‬
‫وﻳﺟﮫڙاﺋﻲء ۾ وھﻲ ﭤﻲ‪ .‬دﻧﻳﺎ ﺟﺎ‬
‫ﭘوء ﮔﻧﮔﺎ ھن رﺳﺗﻲ ﺟﻲ‬
‫ﻧدي ۽ ﺳﺗﻠﺞ ﺑﻌد ﻳﻣﻧﺎ )ﺟﻣﻧﺎ( ۽‬
‫َ‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﮐﺎن ِ‬
‫ﺑدﻗﺳﻣﺗﻲء‬
‫ﺟﮫوﻧﺎ رﺳﺗﺎ ﻳﺎ اھﻲ رﺳﺗﺎ ﺟن وﻳﺟﮫو ڪو درﻳﺎھﻪ وھﻲ ﭤو‪ ،‬اھﻲ ﺧوﺷﺣﺎل ۽ ﺑﺎروﻧق رھن ﭤﺎ‪.‬‬
‫َ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﮐﺎن ﺟﻳڪب آﺑﺎد واﻳﺎ‬
‫ﺳﺎن اﺳﺎن ﺟﻲ ﺳﻧڌ ﻣﺎن وھﻧدڙ ڊﮔﮫو ۽ ﺟﮫوﻧو وھﻧدڙ رﺳﺗو‪.‬‬
‫َ‬
‫ﺣﻳدرآﺑﺎد‪ ،‬ﻣورو‪ ،‬ﺧﻳﺮﭘور ﻳﺎ واﻳﺎ ﭴﺎم ﺷورو‪ ،‬ﺳﻳوھڻ ۽ دادو اﺋﻳن ﭤﻲ ﻧﻪ ﺳﮔﮫﻳو آھﻲ ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ھن‬
‫روڊن ﺟﻲ ﺑﻠڪل وﻳﺟﮫو اﻧﺳﺎﻧن ۽ ﺟﺎﻧورن ﺟﻲ اڃ ﻣٽﺎﺋﻳﻧدڙ ۽ ﺗﮫذﻳﺑن ﮐﻲ ﺟﻧم ڏﻳﻧدڙ اﻧﮫن ﮐﻲ وڌاﺋﻳﻧدڙ‪،‬‬
‫وﻳﺟﮫﺎﺋﻳﻧدڙ ﺳﻧڌو درﻳﺎھﻪ ﺑﻠڪل ﮔڏوﮔڏ وھﻲ ﭤو‪ .‬ان ﺟو ﺳﺑب اﻓﺳوس ﺟو اﻣن اﻣﺎن ﺟﻲ اﭨﮫوﻧد آھﻲ ۽‬
‫ﻧﻪ ﻓﻘط ھﻲ رﺳﺗو ﭘﺮ ﭘﺎﺳﻲ اوﺳﻲ ۾ ﭴڻ ﺗﻪ ﺳﭷ ﭘﺋﻲ واڪﺎ ڪﺮي‪ ،‬رﺳﺗﻲ ﺟﺎ ڪﻧﺎرا آﺑﺎد ﭤﻳڻ ﺑدران‬
‫وﭸن وﻳﺮان ﭤﻳﻧدا‪ .‬اڄ اﺳﺎن ﺟﻲ ڪﭼﻲ ۾ ﭼورن ۽ ڌاڙﻳﻠن ﺟو راڄ آھﻲ‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ وﻳﺟﮫو ھﺋڻ ڪﺮي اﺋﻳن ﺧوﺷﺣﺎل ۽ ﺗﺟﺎرﺗﻲ ﺷﮫﺮ آھﻲ ﺟﻳﺋن ﺳﮐﺮ‬
‫ﺳوﻧﻲ ﭘٽ‬
‫َ‬
‫ڪﺮي ﺧﻳﺮﭘور‪ ،‬روھڙي ۽ ﺷڪﺎرﭘور ﻳﺎ ﺷڪﺎرﭘور ڪﺮي ﺳﮐﺮ ﺧﻳﺮﭘور وﻏﻳﺮه ﭼﺋﻲ ﺳﮔﮫو ﭤﺎ‬
‫ﻣﺎﺿﻲء ۾ ان ﭘﺎﺳﻲ ﺟﻲ ﺳﭜﻧﻲ ﺷﮫﺮن ۾ ﺷڪﺎرﭘور ﺑﻠﻲ ﺑﻠﻲ ﺷﮫﺮ ھو‪ ...‬وﭨﺞ واﭘﺎر ۾ ﺑﻪ ﺗﻪ‬
‫ﺟو‬
‫َ‬
‫ﺧوﺷﺣﺎﻟﻲء م ﺑﻪ‪ .‬ڊراﺋﻳور ﺟو اﺗﻲ ﺑس ﺑﻳﮫﺎرڻ ﺟو ڪو ارادو ﻧﻪ ھو ﻧﻪ اﺳﺎن ھﺎڻ ڪﭤﻲ‬
‫ﺗﻌﻠﻳم۽‬
‫َ‬
‫ﺑﻳﮫڻ ﭼﺎھﻳو ﭤﻲ ﺑس ھﺎڻ رﮘو دھﻠﻲ ﺟﻠدي ﭘﮫﭼﻲ ۽ وﻗت اﻧدر راﻣﭼﻧد اوڏ ﺟﻲ ﭘٽ راﺟﻳش ﺟﻲ‬
‫ﻣﻳﻧديء ﺟﻲ ﻓﻧڪﺷن ۾ ﭘﮫﭼﻲ وﭸﺟﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫اﺳﺎن ﭘﻧﮫﻧﺟو ٽڙﻳل ﭘﮐڙﻳل ﺳﺎﻣﺎن ھﭤﻳڪو ڪﻳو‪ ،‬ٽوال‪ ،‬ڪﺗﺎب‪ ،‬ڪﺎﭘﻲ‪ ،‬ﭘﺎﭨﻲ ﺟﻲ ﺑوﺗل‪ ،‬ڪﺋﻣﻳﺮا‬
‫وﻏﻳﺮه ﭤﻳﻠﮫﻲ اﻧدر ڪﺋﻲ‪ ،‬ﺑوٽ ﺟﺎ ﭘﺎدر ھﻳڏاﻧﮫن ھوڏاﻧﮫن ھﻠﻳﺎ وﻳﺎ ھﺋﺎ ﺳﻲ ﮀڪﻲ ﭘﻳﺮن ﺟﻲ وﻳﺟﮫو‬
‫ڪﻳم ۽ ﺑس وارن طﺮﻓﺎن ﻣﻠﻳل اﺧﺑﺎر واﭘس ڪﺮڻ ﮐﺎن اڳ ھﺎڻ ﭘڙھڻ ﭼﺎھﻳم‪ .‬ﺳوﻧﻲ ﭘٽ ﺷﮫﺮ ﮔذري‬
‫ﭼڪو ھو ۽ ھﺎڻ ﭴﺎڻ ﺗﻪ دھﻠﻲ آﺋﻲ ﭘﺮ روزي ﺟﻲ آﺧﺮي وﻗت واﻧﮔﺮ ھڪ ھڪ ﻣﻧٽ اﻧﮔﮫﻲ ﭘﻳو ھو ۽‬
‫ھﺎﭨﻲ ﺟﻳﺗﺮو وﻳﭠو ﺳوﭼﺑو اوﺗﺮو ﻟﻣﺣﺎ ڊﮔﮫﺎ ﭤﻳﻧدا وﻳﻧدا‪ .‬اﺧﺑﺎر ﭘڙھڻ ۾ وﻗت ﺗڪڙو ﮔذري وﻳﻧدو‪ .‬آﺋون‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪49‬‬

‫اﮘﮫﻳن ﺳﻳٽ ﺟﻲ ﭘٺ ۾ ﭰﺎﭤل اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ڊان ۽ ﺟﻧگ واﻧﮔﺮ ﻣﺷﮫور اﻧﮔﺮﻳﺰي اﺧﺑﺎر ”ھﻧدﺳﺗﺎن‬
‫ٽﺎﺋﻳﻣس“ ﮀڪﻲ ڪڍان ﭤو‪ .‬ﺳﻳﺎﺳت ۽ ﺳﺎﺋﻧس ﺟﻲ ﺧﺑﺮن ﺳﺎن ﮔڏ ھڪ ﺧﺑﺮ اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﻠڪ ﺟﻲ ﻓﻠﻣﻲ‬
‫اداڪﺎره ﺟو ﻣﻧﮫﻧﺟو ڌﻳﺎن ﮀڪﺎﺋﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﺧﺑﺮ ﺟو ﻋﻧوان آھﻲ‪:‬‬
‫‪Meera, the Ieading lady of Nazar says fatwa won`t stop me from‬‬
‫‪movies.‬‬
‫ھوء اﭴڪﻠﮫﻪ ﺑﺎﻟﻲ ووڊ ﺟﻲ ڊاﺋﺮﻳڪٽﺮ ﻣﮫﻳش‬
‫ﻣﻳﺮا ﻻھور ﺟﻲ ﻣﺷﮫور ﻓﻠم اﻳڪٽﺮﻳس آھﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫ھوء ﻓﻠم ﺟﻲ ھﻳﺮو اﺷﻣت‬
‫ﭜٽ ﺟﻲ ﻓﻠم ”ﻧظﺮ“ “۾ ڪم ڪﺮي رھﻲ آھﻲ‪ .‬ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ھڪ ﺳﻳن ۾ َ‬
‫ﭘٽﻳل ﺳﺎن ﭼوﻣﺎ ﭼٽ ﭤﻲ ڪﺮي ﻓﻠم اﭸﺎ ﻣڪﻣل ﻧﻪ ﭤﻲ آھﻲ ﭘﺮ ڪﻧﮫن رﻳت ان ﻓﻠم ﺟون اھﻲ‬
‫‪ Kissing‬وارﻳون ‪ Scene‬ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ۾ ﭘﮫﭼﻲ وﻳون آھن ﺟﻧﮫن ﺗﺎن ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ ﺳﺧت اﻋﺗﺮاض‬
‫آھﻲ‪ .‬ﻣﺎﭨﮫن ﺟﻲ ﮔوڙ ﮔﻣﺳﺎن ڪﺮڻ ﺗﻲ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﺣڪوﻣت ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ ﻓﻠم اداڪﺎراﺋن ﮐﻲ‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﻓﻠﻣن ۾ ڪم ڪﺮڻ ﺗﻲ ‪ Ban‬وﺟﮫﻲ رھﻲ آھﻲ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن وﻻرت اﻧﻔﺎرﻣﻳﺷن ﭼﻳو آھﻲ‬
‫ﺗﻪ ”‪ “Mera’s aitinos are against Islmaic ethies and Moral Values‬اﺳﻼم آﺑﺎد‬
‫طﺮﻓﺎن ﺑﻳﺎن ﺟﺎري ڪﻳو وﻳو آھﻲ ﺗﻪ ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ ادارڪﺎر ﺟﻳڪﻲ وﻻﻳت ۾ وﭸن ﭤﺎ اھﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫ﻣﻠڪ ﺟﺎ ﺳﻔﻳﺮ آھن ﮐﻳن ‪ Vatgavity‬ﭘﮐﻳڙڻ ﺟﻲ اﺟﺎزت ﻧﻪ ڏﻧﻲ آھﻲ‪.‬‬
‫اﻧڊﻳﺎ ۾ ﻓﻠم ﻧظﺮ ﺟﻲ ﺳﻳٽ ﺗﻲ ڪم ڪﻧدڙ ﻣﻳﺮا ﮐﻲ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﻣﺎن ﻣﺎﭨﮫن ‪Threat‬‬
‫ﻣوڪﻠﻳﺎ آھن ﺗﻪ ”ﭘﺎڪﺳﺗﺎن اچ ﺗﻪ ﺗوﮐﻲ ڏﺳﻲ رھﻧداﺳﻳن ﺑﻲ ﻏﻳﺮت ﻋورت ﺗو ﮐﻲ ھڪ ھﻧدو ﮐﻲ‬
‫ﭼﻣﻳون ڏﻳﻧدي ﺷﺮم اﭼڻ ﮐﭘﻲ“ )ﻳﻌﻧﻲ ﺟﻲ ﻓﻠﻣﻲ ھﻳﺮو ﻣﺳﻠﻣﺎن آھﻲ ﺗﻪ ﻣڙﺋﻲ ﺧﻳﺮ آھﻲ‪(.‬‬
‫ﻣﻳﺮا ڪﺎ ﭘﮫﺮﻳن ﻓﻠم اﻳڪٽﺮﻳس ﻧﺎھﻲ ﺟﻳڪﺎ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﻓﻠﻣن ۾ ڪﺮي رھﻲ آھﻲ‪ .‬ھن ﮐﺎن‬
‫اڳ ﺑﻪ ﺑﻳون ڪﻧدﻳون رھﻳون آھن‪ .‬ﺟن ﻣﺎن ﺳﻠﻣﻲٰ آﻏﺎ ۽ زﻳﺑﺎ ﺑﺧﺗﻳﺎر ﺑﻪ ڪﺟﮫﻪ اﻧڊﻳن ﻓﻠﻣن ۾ ڪم‬
‫ڪﻳو آھﻲ ۽ ڪﺎﻓﻲ ﻧﺎز ﻧﺧﺮا ڪﻳﺎ اﭤن ﭘﺮ ھﻲ ﭔﺋﻲ اﻧﮔﻠﻳﻧڊ ﺟو ﭘﺎﺳﭘورٽ رﮐﻧدڙ آھن‪ .‬ان ﺣﺳﺎب‬
‫ﺳﺎن ﻣﻳﺮا ﭘﮫﺮﻳن ﻋورت آھﻲ ﺟﻳڪﺎ ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ آھﻲ‪ .‬۽ ﭘﮫﺮﻳن آھﻲ ﺟﻧﮫن ‪ Kissing‬ﺟﺎ ﺳﻳن‬
‫وڏي ﺟوش ﺧﺮوش ﺳﺎن ڪﻳﺎ آھن‪ .‬ھن ھﻧدﺳﺗﺎن ٽﺎﺋﻳﻣس ۾ ﺳﻧدس وڏو ﺷﺎھﻲ اﻧٽﺮوﻳو ﮀﭘﻳو آھﻲ‪.‬‬
‫ﺟﻧﮫن ﺟﺎ ڪﺟﮫﻪ ٽڪﺮا ھن رﻳت آھن‪.‬‬
‫ﺳوال‪ :‬اﭸﺎ ﺗﻧﮫﻧﺟﻲ ﻓﻠم رﻟﻳﺰ ﺋﻲ ﻧﻪ ﭤﻲ آھﻲ ﺗﻪ ﺗﻧﮫﻧﺟو ﻧﺎﻟو ﻣﺎﭨﮫن ﺟﻲ وات ﺗﻲ آھﻲ؟‬
‫ﻣﻳﺮان‪ :‬ڪﺟﮫﻪ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﻓﻠﻣﻲ اداڪﺎراﺋون ۽ ﭤﻲ ﺳﮔﮫﻲ ﭤو ھڪ ﭔﻪ اﻧڊﻳن اداڪﺎراﺋون ﭘڻ‪،‬‬
‫ﻣون ﺗﻲ ﺳڙن ﭤﻳون ان ڪﺮي ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺧﻼف ﭘﺮوﭘﺋﮔﻧڊا ڪﺮي رھﻳون آھن‪ ،‬ﺟﻳﺋن آﺋون ذھﻧﻲ‬
‫طﺮح ﭘﺮﻳﺷﺎن رھﺎن ﭘﺮ آﺋون ڪﻧﮫن ﮐﺎن ڊﭴڻ واري ﻧﻪ آھﻳﺎن‪ ،‬آﺋون ﭔن ﻣﻠڪن ﺟﻲ وچ ۾ دوﺳﺗﻲ‬
‫ﻻء ﺑﺎﺋوﻧڊرﻳون ڪﺎﺑﻪ اھﻣﻳت ﻧﭤﻳون رﮐن‪ .‬آﺋون ھﺮ‬
‫ﺟﺎ ﺗﻌﻠﻘﺎت وڌاﺋﻲ رھﻲ آھﻳﺎن‪ .‬ھڪ آرٽﺳٽ ِ‬
‫ﻻء ﺗﻳﺎر آھﻳﺎن وﻳﻧدي آﻣﺮﻳڪﺎ ھﺟﻲ ﻳﺎ ﭼﻳن ﮐﭨﻲ ﻳﺎ اﻧڊﻳﺎ‪.‬‬
‫ﻣﻠڪ ۾ ڪم ڪﺮڻ ِ‬
‫ﺳوال‪ :‬ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ ڪﮫڙي ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺟو اﻋﺗﺮاض آھﻲ؟‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪50‬‬

‫ﻣﻳﺮان‪ :‬ھﻧن اﭸﺎ ﺳﭴﻲ ﻓﻠم ﺋﻲ ﻧﻪ ڏﭠﻲ آھﻲ ﺗﻪ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺧﻼف ﻓﺗواﺋون ﭘﻳﺎ ڏﻳن‪ .‬ﻓﻠم ﺟو ھڪ‬
‫ﺗﻣﺎم ﺧوﺑﺻورت ﮔﺎﻧو آھﻲ ”دل ﻣﻳن رھو“ ﺟﻳڪو ﻣون ﺗﻲ ۽ آﺷﻣت ﭘٽﻳل )ھﻳﺮو( ﺗﻲ ﻓﻠﻣﺎﻳل آھﻲ‪.‬‬
‫اھو ﺗﻣﺎم روﻣﺎﻧٽڪ ۽ ﮔﺮم )‪ (Hot‬ﮔﺎﻧو آھﻲ‪ .‬اﺳﺎن ھڪ ﭔﺋﻲ ﮐﻲ ﭜﺎڪﺮ ۾ ﺟڪڙي ﮀڏﻳون ﭤﺎ ۽‬
‫ﭘوء ﭼﻣﻳون ڏﻳون ﭤﺎ‪ .‬ﭘﺮ اھو ﺗﻣﺎم ‪ Tastefully‬ڪﻳو وﻳو آھﻲ ﺟﻳﺋن اﻧﮔﺮﻳﺰي ﻓﻠﻣن ۾ ھوﻧدو آھﻲ‪.‬‬
‫ِ‬
‫اھو اﺋﻳن ﻧﺎھﻲ ﺟﻳﺋن ﻣﺎﻟﻳڪﺎ ﺷﻳﺮاوت ‪ Murder‬ﻓﻠم ۾ ڪﻳو آھﻲ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ﻓﻠﻣن ۾ ھﺮ ڪو‬
‫‪ Kissing‬ڪﻧدو رھﻲ ﭤو‪ ،‬ﻣون ﺟﻲ ﭼﻣﻲ ڏﻳﺎري ﺗﻪ ﮀﺎ ﭤﻲ ﭘﻳو؟ ﻣﻧﮫﻧﺟو ﺟﺳم ﻣﻧﮫﻧﺟو آھﻲ‪ ،‬ﻣون‬
‫ﮐﻲ ﺟﻳڪﻲ وﭨﻧدو اھو ڪﻧدس‪ ،‬ﻣون ﮐﻲ ڪﻧﮫن ﺟﻲ ﺑﻪ ﭘﺮواھﻪ ﻧﺎھﻲ‪.‬‬
‫نء؟‬
‫ﭘوء آﺧﺮ ان ﺑﺎﺑت ﮀﺎ ڪﻧدﻳ َ‬
‫ﺳوال‪ِ :‬‬
‫ﭘوء ﺟﻲ وﻳس ﺗﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺻدر‬
‫ﻣﻳﺮان‪ :‬ﻓﻲ اﻟﺣﺎل ﺗﻲ اﭸﺎ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن وﭸڻ ﻧﭤﻲ ﭼﺎھﻳﺎن‪ِ ،‬‬
‫ﻣﺷﺮف ﺻﺎﺣب ﺳﺎن ﮘﺎﻟﮫﻪ ڪﻧدس ﺗﻪ آﺧﺮ ﻣون ڪﮫڙو ﻏﻠط ڪم ڪﻳو آھﻲ‪ .‬آﺋون ھڪ‬
‫ﭘﺮوﻓﻳﺷﻧل آھﻳﺎن ۽ ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾ روزﮔﺎر ڪﻣﺎﺋﻲ رھﻲ آھﻳﺎن‪.‬‬
‫اﻧڊﺳٽﺮيء ۾ ڪو ﻓﺮق؟‬
‫ﺳوال‪ :‬ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ۽ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﻓﻠم‬
‫َ‬
‫اﻧڊﺳٽﺮيء ۾ ﺟﺎن آھﻲ‪ ،‬روﻧق آھﻲ‪ .‬اﺳﺎن وٽ ‪Narrow‬‬
‫ﺟواب‪ :‬ھﺗﻲ )اﻧڊﻳﺎ( ﺟﻲ ﻓﻠم‬
‫َ‬
‫‪ mentality‬آھﻲ ﭘﺮ ھﺗﻲ ﺟﻲ ﻓﻠﻣﻲ اﻧڊﺳٽﺮي دﻟﻳﺮ آھﻲ‪.‬‬
‫ﺳوال‪ :‬اﻧڊﻳن ﻓﻠﻣﻲ دﻧﻳﺎ )ﺑﺎﻟﻲ ووڊ( ﺟﺎ ﺗﻧﮫﻧﺟﺎ دﻟﭘﺳﻧد اداڪﺎر ڪﻳﺮ آھن؟‬
‫ﻣﻳﺮان‪ :‬ﻣون ﮐﻲ ﺷﺎھﻪ رخ ﺳﺎن ﻣﺣﺑت آھﻲ‪ ،‬آﺋون ھن ﺳﺎن ۽ ھﺮﺗڪ روﺷن ﺳﺎن ﻓﻠﻣن ۾‬
‫ڪم ڪﺮڻ ﭼﺎھﻳﺎن ﭤﻲ‪ .‬ھﻳﺋﻧﺮ ﺳوﻧﺎﻣﻲ طوﻓﺎن ﺟﻲ ﺳﻠﺳﻠﻲ ۾ ﺷو ﭤﻳو ھو ان ۾ ھن ﻣون ﮐﻲ ﭜﺎڪﺮ‬
‫ﺧوﺷﻲء ﺟﻲ ﮔﮫڙي ھﺋﻲ‪.....‬‬
‫ﻻء ھڪ‬
‫َ‬
‫ﭘﺎﺗو ھو ۽ ﻣون ھن ﮐﻲ ﭼﻣﻲ ڏﻧﻲ ھﺋﻲ‪ .‬اھﺎ ﻣون ِ‬
‫ﺳﺎﺋﻳن ﻣﻧﮫﻧﺟﺎ دھﻠﻲ اﭼﻲ وﻳو‪ ،‬ھﺎڻ ﮀﺎ ﭤﻳﻧدو؟ ﭔﻪ ﺳﻳٽون ﭘوﻳﺎن ﮐﺎﭔﻲ ﭘﺎﺳﻲ وﻳﭠل ﻣﮫﺮﭼﻧد اوڏ‬
‫ﻋﺟﻳب اداس ﺷڪل ﭠﺎھﻳﻧدي ﭼﻳو‪.‬‬
‫”ﮀﺎ ﻣطﻠب؟“ ﻣون ﺗﻌﺟب ﻣﺎن ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”ﻣﻧﮫﻧﺟو ﻣطﻠب آھﻲ ﻧول وارا وﭠڻ ﺑﻪ اﻳﻧدا ﻳﺎ ﻧﻪ؟“‬
‫”ﺿﺮور اﻳﻧدا‪ ،‬ھو ﭔﻪ ڏﻳﻧﮫن اڳ دھﻠﻲ ان ڪﺮي ﭘﮫﺗﺎ آھن‪ ،‬ﭤﻲ ﺳﮔﮫﻲ ﭤو راﻣﭼﻧد ﺑﻪ اﭼﻲ‪.‬‬
‫ﺷﺎديء ﺟﻲ ﺳڏ ﺗﻲ ﭘﺎڻ آﻳﺎ آھﻳون‪“.‬‬
‫ﭔﺋﻲ ﮔﮫوٽن ﺟﺎ ﭘﻳﺋﺮ آھن ﺟن ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﻧوﻟﺮاء اوڏ ﺟﻲ وڏي ﭜﻳڻ ﭘﺗﻠﻲ ﺟو ﻣڙس آھﻲ‪ .‬ﺟﻳﺋن ﺗﻪ‬
‫ﻣﮫﺮﭼﻧد رﺗﻲ دﻳﺮي ﺟو واﭘﺎري آھﻲ ۽‬
‫ِ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺟﻲ زال ﮔﻳﺗﺎ وري ﻣﮫﺮﭼﻧد ﺟﻲ ﭜﻳڻ آھﻲ‪.‬‬
‫اوڏن ۾ ﺑدي ﺟﻲ ﺷﺎدي ﺟو رواج ﻋﺎم آھﻲ ﺳو‬
‫ِ‬
‫ڌيء ﻣﺎﻧﻳڪﺎ ﺑﻪ اﺳﺎن ﺳﺎن ﮔڏ ھن ﺑس ۾ ﺳﻔﺮ‬
‫ﻣﮫﺮﭼﻧد ﺳﺎن ﮔڏ ﺳﻧدس واﻟده )ﻧول ﺟﻲ ﺳس( ۽‬
‫َ‬
‫روھڙيء ﮐﺎن رﻳل ۾ ﭼڙھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﻣﮫﺮﭼﻧد ﮐﻲ اھو اﭴﺎﺗو ﺧوف ھو ﺗﻪ ﻧول‬
‫ڪﺮي رھﻳون آھن‪ .‬ھو‬
‫َ‬
‫ھﻲء ﺑس ڪﭤﻲ ﻻھﻳﻧدي ﺟﻳڪﺎ ﻣﻘﺮر‬
‫وارن ﮐﻲ ﺧﺑﺮ ﻧﻪ آھﻲ ﺗﻪ اھﺎ ﭴﺎڻ آھﻲ ﻳﺎ ﻧﻪ ﺗﻪ اﺳﺎن ﮐﻲ‬
‫َ‬
‫وﻗت ﮐﺎن ﭔﻪ ڪﻼڪ ﮐن دﻳﺮ ﺳﺎن دھﻠﻲ ﭘﮫﺗﻲ آھﻲ‪ .‬ﭘﺮ ﻣون ﮐﻲ ﭘڪ ھﺋﻲ ﺗﻪ ھو ڪﻣﺎﻧڊر‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪51‬‬

‫اﺳﺮارﷲ ۽ اﻧﮔﺮﻳﺰ ﭘﺮﻧﺳﭘﺎل ڪﺮﻧل ڪوﻣﺑس ﺟو ﭘڪو ﺷﺎﮔﺮد آھﻲ ﺟﻳڪﻲ ھﺮ ﮘﺎﻟﮫﻪ ۾‬
‫ﻻء ﻧڪﺮڻ ﮐﺎن‬
‫‪ Perfection‬ﮐﻲ اھﻣﻳت ڏﻳﻧدا ھﺋﺎ ۽ اﺳﺎن ﮐﻲ ﺑﻪ اھو ﺳﺑق ﭘڙھﺎﺋﻳﻧدا رھﻳﺎ‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ِ‬
‫ﺑﺎء اﻳﺋﺮ‪.‬‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺟﺎ ھﺮ ھڪ‬
‫اڳ‬
‫َ‬
‫ﺑﺎء روڊ ھﻠﻧدا ھﻲ ِ‬
‫ﭴﺎﭸﻲء وٽ ﺳﺮڪﻳوﻟﺮا اﻳﻧدا رھﻳﺎ‪ .‬ھﻲ ﻣﺎﭨﮫو ِ‬
‫ِ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﻣﺎن ھﻲ‬
‫ﺑﺎء روڊ وارن ﺟﻲ ﺷﺎﻟﻳﻣﺎر رﻳل ﮔﺎڏي ڪﺮاﭼﻲ ﮐﺎن ھن وﻗت ﻧڪﺮﻧدي ۽‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ﻣﺎﭨﮫو‪ ،‬ﺣﻳدرآﺑﺎد ﻣﺎن ھﻲ‪ ،‬ﻧواﺑﺷﺎھﻪ ﻣﺎن ھﻲ‪ ....‬وﻏﻳﺮه وﻏﻳﺮه ﭼڙھﻧدا ﺟن ﺟﺎ ﺳﻳٽ ﻧﻣﺑﺮ ھﻲ آھن‪.‬‬
‫ﻻھور ۾ ﻓﻼﭨو ھﻣﺮاھﻪ اﺳﺎن ﮐﻲ ‪ Receive‬ڪﺮي ﻓﻼﭨﻲ ھوٽل ۾ وﭠﻲ ھﻠﻧدو ﺟﺗﻲ ﻓﻼﭨﻲ ڪﻣﺮي‬
‫ﺷﻲء اﻳڏو ‪ Detailed‬ﺟو ﻓون ﺗﻲ ﻧﻳٺ ﭼﻳو‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺟﻲ ھڪ ھڪ‬
‫۾ ھﻲ رھﻧدا ﻓﻼﭨﻲ ۾ ھﻲ‪...‬‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ھﺋوﻣﺎﻧس ﺗﻪ ﻣﺎﭨﮫو آھﻳن ﻳﺎ ڪﺮﻧل ڪوﻣﺑس‪.‬‬
‫۽ ھﺎڻ اﺳﺎن دھﻠﻲ ﭘﮫﭼﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎﺳﻳن‪ .‬ﺑﻠڪﻪ دھﻠﻲ ﺗﻪ اڌ ڪﻼڪ ﮐن اڳ ﭘﮫﭼﻲ وﻳﺎ ھﺋﺎﺳﻳن‬
‫ھﺎڻ دھﻠﻲ ٽوﺋﺮزم ﺟﻲ آﻓﻳس ﮐﻲ وﻳﺟﮫو ﭘﮫﭼڻ وارا ھﺋﺎﺳﻳن ﺟﺗﻲ ﺑس ﮐﻲ ﻻھﭨو ھو ۽ ﮔﻳٽ اﻧدر‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺑﻳﭠو ھو‪.‬‬
‫ﮔﮫڙڻ ﻣﮫل ﮔﻳٽ ﭔﺎھﺮان اﺳﺎن ﺟو ﭘﻳٽﺎرو ﺟو دوﺳت‬
‫ِ‬
‫”اﺑﺎ ﻣﮫﺮ ﭼﻧد ﻣﺑﺎرڪون ھﺟﻧﻲ‪ ،‬ﻧول ﺑﻳﭠو آھﻲ؟“ ﻣون ﻣﮫﺮﭼﻧد ﮐﻲ ﭼﻳو‪.‬‬
‫”واﻗﻌﻲ؟ ﻣون ﺗﻪ ﻧﻪ ڏﭠو‪ “.‬ﻣﮫﺮﭼﻧد ﺟﻲ ﭼﮫﺮي ﺗﻲ اھﺎﺋﻲ اداﺳﻲ ھﺋﻲ‪.‬‬
‫ﻣﺎﭨﮫوء ﮐﻲ ڪو ﻧﺎﺑﻳن ﺋﻲ ﻧﻪ ڏﺳﻲ‬
‫”ﻳﺎر ﻣﮫﺮﭼﻧد! ڪﺟﮫﻪ ﺗﻪ ﺧﻳﺎل ڪﺮ‪ .‬ھﮫڙي وﻳڪﺮي‬
‫َ‬
‫ﺳﮔﮫﻧدو‪“.‬‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ٽوﺋﺮزم ڊﭘﺎرٽﻣﻳﻧٽ آﻓﻳس ﺟﻲ ھﻳﻠﭘﺮن ﻻھﻲ ھﻳٺ‬
‫ﺑس ﺑﻳﭠﻲ ﺗﻪ اﺳﺎن ﺟو ﺳﺎﻣﺎن‬
‫َ‬
‫ﻻء ﭼﻳو وﻳو ﺟﻳڪو اﺳﻳن ٽﺮاﻟﻳن ۾ ﮐﭨﻲ ﮔﻳٽ ﺟﻲ ﭔﺎھﺮان آﻳﺎﺳﻳن‪.‬‬
‫رﮐﻳو ۽ ھﺮ ھڪ ﮐﻲ ﮐﭨڻ ِ‬
‫ﻻء ﺑس ﺟو ﺑﻪ ﺑﻧدوﺑﺳت ڪﺮي آﻳﺎ ھﺋﺎ ﺟﻧﮫن اﭼﻲ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ۽ راﻣﭼﻧد ۽ اﻧﮫن ﺟﺎ ﭘٽ اﺳﺎن ﮐﻲ وﭠڻ ِ‬
‫ِ‬
‫ھوٽل ”ﺳﻧﮔﮫﻪ ڪﺎﻧٽﻳﻧﻧٽل“ ۾ ﻻﭤو‪ ،‬رﻳﺳﭘﺷن ﺗﻲ وﻳﭠل ﻋورت ﻟﺳٽ ﻣطﺎﺑق ڪﻧﮫن ﮐﻲ ﺳﻧﮔل‪،‬‬
‫ڪﻧﮫن ﮐﻲ ڊﺑل ڪﻣﺮن ﺟون ﭼﺎﭔﻳون ڏﻳﻧدي وﺋﻲ‪ .‬ھوٽل ﺟﺎ ﺑﻳﺮا ھﺮ ھڪ ﺟو ﺳﺎﻣﺎن ﺳﻧدن‬
‫ڪﻣﺮن ۾ ﭘﮫﭼﺎﺋﻳﻧدا وﻳﺎ‪ .‬ﻧول ﺟﻲ ھداﻳت ﻣوﺟب ھﺮ ھڪ اڌ ڪﻼڪ اﻧدر وھﻧﺟﻲ ﺳﮫﻧﺟﻲ ﺗﻳﺎر‬
‫ﭤﻲ ھﻳٺ ﭘﮫﺗو‪ .‬ﺑس اﺳﺎن ﮐﻲ ﺳڌو ڪﻧوار ﺟﻲ ﮔﮫﺮ وﭠﻲ آﺋﻲ ﺟﻳڪو ﭘڻ ان ﺳﺎﮘﻲ ﻋﻼﺋﻘﻲ‬
‫ﻣﺎﻧﻲءﺟو ﺑﻧدوﺑﺳت‬
‫ھﻲء ڪﺎﻧٽﻳﻧﻧٽل ھوٽل ھﺋﻲ‪ .‬ڪﻧوار ﺟﻲ ﮔﮫﺮ ﻣﻳﻧدي ۽‬
‫ڪﺎرول ﺑﺎغ ۾ ھو ﺟﺗﻲ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺧوﺷﻲء ﺟﺎ ﮔﻳﭻ ﮘﺎﺋڻ ﺷﺮوع ڪﻳﺎ‪.‬‬
‫ھو‪ .‬ڪﻧوار ﺟﻲ ﮔﮫﺮ ﮔﮫڙڻ ﺳﺎن ﻋورﺗن‬
‫َ‬
‫ﻣﻳﻧدي ﻻھﻪ ھﭤن ﮐﻲ‬
‫ﻣﻳﻧدي ﻻھﻪ ﭘﻳﺮن ﮐﻲ‬
‫ڪﭼﮫﺮيء ﺟﺎ ﻣور راﺟﻳش‬
‫ﻣﻧﮫﻧﺟﺎ‬
‫َ‬
‫ﻣﻳﻧدي ﻻھﻪ ھﭤن ﮐﻲ‪.....‬‬
‫ﭘﭱﻲء رڙ ڪﺋﻲ‪.‬‬
‫”اﻣﺎن ڪﺟﮫﻪ ﺗﻪ ﺳﺮ ﮐﭨﺎﻳو‪ ،‬ﮔﮫوٽ ﺟون ﭜﻳﻧﺮون‪ “....‬ﮔﮫوٽ ﺟﻲ ڪﻧﮫن‬
‫َ‬
‫”راﺟﻳش ﮐﻲ ﭜﻳﭨون ڪﭤﻲ آھن‪ “.‬ڪﻧﮫن ﺟواب ڏﻧو‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪52‬‬

‫”ﭜﻳﭨون ﻧﻪ ﺗﻪ ﺳوٽون ﺗﻪ آھن‪ ،‬ﭘٽ ﺳﺮوج‪ ،‬ڪﺮڻ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻳڪﺎ‪ ،‬ﮔڊان‪ ،‬ھﻳڏاﻧﮫن وﻳﺟﮫو اﭼﻲ ﮘﺎﻳو‪“.‬‬
‫ھﺎر ﮀﺎﺟو‪ ،‬ھﺎر ﮔﻠن ﺟو‬
‫ﺳﻳﻧﻲ ﺟو ﺳﻳﻧﮔﺎر آ‬
‫ادا ﺳﻳﻧﻲ ﺟو ﺳﻳﻧﮔﺎر آ‬
‫ادا راﺟﻳش ھﺎر ﺗﻪ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ھٿ ۾‬
‫ﮘﭼﻲء ۾‪.‬‬
‫ﭜﺎﺋﺮ ﻣﺎن ﭘﺎﻳﺎن ﺗﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﭘوء رﺳﻣون ھﻠﻳون ﺟن ﺟﻲ وچ وچ ۾ ڪﻧوارﻳﺗن طﺮﻓﺎن راڳ ۽ ڊاﻧس ﺟﺎ ﭘﺮوﮔﺮام ھﻠﻧدا‬
‫۽ ِ‬
‫رھﻳﺎ ﺟﻳڪﻲ ڪﻧوار ﺟﻲ ﺳﺎھﻳڙﻳن ‪ Areange‬ڪﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﮔڏوﮔڏ ﻣﺎﻧﻲ ﺑﻪ ھﻠﻧدي رھﻲ‪ ،‬ﮀوڌاي‬
‫ﺷﺎديء ﺟو ﻣﺎﺣول ھو‪ ،‬ﭼوڌاري ٽﮫڪ ھﺋﺎ‪ ،‬ﭼوڌاري ﺧوﺷﻳون ھﻳون ﭴڻ‬
‫اﻧڊﻳن ﻓﻠﻣن ۾ ڏﭠل ﺷﺎھﻲ‬
‫َ‬
‫ﭔﻪ ﭼﺎر ڪﻼڪ اڳ ﺟﻳڪو ﺑس ۾ ﭤڪ ﻣﺣﺳوس ڪﺮي رھﻳﺎ ھﺋﺎﺳﻳن ﻳﺎ ڪﺎﻟﮫﻪ ﮐﺎن ﺳﻔﺮ ۾‬
‫ﺧوار ﭤﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎﺳﻳن اھو ھڪ ﺧواب ھو ﻳﺎ ان ۾ ﻣوﺟود اﺳﺎن ﻧﻪ ﭘﺮ ﭔﻳﺎ ڪﺮدار ھﺋﺎ‪...‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪53‬‬

‫ﮔﮫوٽ ﭼڙھﻲ ﮔﮫﺮ ﮔﮫوڙي اﻳﻧدو‬
‫ﻻء ﭘﮫﺗﺎﺳﻳن‪ .‬ڪﻧوارﻳﺗﺎ ﺑﻪ‬
‫دھﻠﻲء ۾ ﭘﮫﭼڻ ﺳﺎن ھوٽل ﻣﺎن ﺗﻳﺎر ﭤﻲ ڪﻧوار ﺟﻲ ﮔﮫﺮ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﻣﻳﻧديء ِ‬
‫ﻲء ﺟو ﺑﻧدوﺑﺳت ھو ﺗﻪ ﭔﻲ طﺮف ﮘﺎﺋڻ‬
‫اﺳﺎن ﮔﮫوٽﻳﺗن ﺟﻲ اﭼڻ ﺟﻲ اﻧﺗظﺎر ۾ ھﺋﺎ‪ .‬ھڪ طﺮف ﻣﺎﻧ َ‬
‫ﭜﺎﺗﻲء ﻣﻧﮫﻧﺟو‬
‫وﭴﺎﺋڻ‪ .‬ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﮐﺎن آﻳل اوڏن ۾ ڌارﻳو آﺋون ھوس )اھﺎ ﭔﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ آھﻲ ﺗﻪ ھﺮ ھڪ‬
‫َ‬
‫ﭘﻧﮫﻧﺟن ﮐﺎن ﺑﻪ وڌﻳڪ ﺧﻳﺎل ﭤﻲ رﮐﻳو( ۽ ھوڏاﻧﮫن آﻣﺮﻳڪﺎ ۽ ڪﺋﻧﺎڊا ﮐﺎن آﻳل اوڏن ۾ ﮔﮫوٽ‬
‫ﻻء ھﻲ ﻧوان ﺳﺎٽ ﺳوڻ ۽ رﻳﺗون رﺳﻣون‬
‫راﺟﻳش ﺟﺎ ﭼﺎر ﭘﻧﺞ آﻣﺮﻳڪن دوﺳت ھﺋﺎ‪ .‬اﺳﺎن ﺳﭜﻧﻲ ِ‬
‫ھﻳون ﺟﻳڪﻲ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ اﺗﺮاھﻳن ﺻوﺑن ﺳﺎن واﺳطو رﮐن ﭤﻳون‪ .‬ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ۾ اٺ ﺳﺎل رھڻ‬
‫دوران اﺗﻲ ڪﻳﺗﺮﻳون ھﻧدو ڌرم ﺳﺎن واﺳطو رﮐﻧدڙ ﺷﺎدﻳون اٽﻳﻧڊ ڪﺮڻ ﺟو ﻣوﻗﻌو ﻣﻠﻳو ﭘﺮ اھﻲ‬
‫ﺳڀ ﺗﺎﻣل ۽ ﻣﻠﻳﺎﻟم ﮘﺎﻟﮫﺎﺋڻ وارن ﺳﺎﺋوٿ اﻧڊﻳن ﺟو ھﻳون‪ .‬اﻧﮫن ۾ ۽ اﺗﺮ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ زﺑﺎن ﺗوڙي‬
‫رﻳﺗن رﺳﻣن ۾ ڪﻳڏو ﺗﻪ ﻓﺮق آھﻲ‪ ،‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ﮘﺎﺋڻ وﭴﺎﺋڻ ﺗوري وﻳس وﮘن ۾ اﺳﺎن ﺟﺎ ﺳﻧڌ ﮐﺎن‬
‫دھﻠﻲء وارن ﮐﺎن ﮔﮫٽ ﻧﻪ ھﺋﺎ‪ .‬ﺑﺎﻟﻲ‬
‫ﺗوڙي ‪ USA‬ﮐﺎن ﮔﮫوٽﻳﺗﺎ اوڏ ڪﻧﮫن ﺑﻪ ﺻورت ۾ ھﺗﻲ ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ووڊ ﺟون ﻓﻠﻣون ﮐﭨﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾ ﭠﮫن ﭤﻳون ﭘﺮ اﻧﮫن ﺟﺎ وڊﻳو ڪﻳﺳٽ ﺗوڙي ﺳﻳڊﻳون ﺗﻪ اﺳﺎن ﺟﻲ‬
‫ﮔﮫٽﻲء ۾ وڪﺎﻣن ﭤﻳون ۽ ڏﺳڻ وارا ﺗﻪ اﺳﻳن آھﻳون ﺗوڙي ﮐﭨﻲ ﭠﺎھڻ وارا اھﻲ‬
‫ﻣﻠڪ ﺟﻲ ﮔﮫٽﻲ َء‬
‫َ‬
‫اﻧڊﻳن ھﺟن‪ .‬ان ڪﺮي اﺳﺎن ﺟﻲ ﭘﺎرٽﻲ ﺟﻲ ﻣﻳﻣﺑﺮن )ﮔﮫوٽﻳﺗن(ڪﻧوارﻳﺗن ﮐﻲ ھﺮ راڳ ﺟو ﺟواب‬
‫ﺳﻧدن ﺋﻲ ﻓﻠﻣﻲ ﮔﺎﻧن ۾ اھڙو ﭤﻲ ڏﭠو ﺟو ڪﻧوارﻳﺗﺎ ﭼپ ﭤﻲ ﭤﻲ وﻳﺎ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ھن ﮐل ﺧوﺷﻲ ۽‬
‫ٽﮫڪن ﺟﻲ ﻣﺎﺣول ۾ ھﺮ ھڪ ‪ Enjoy‬ڪﺮي رھﻳو ھو‪ .‬رات ﺟﺎ ﭔﻪ اﭼﻲ ﭤﻳﺎ ھﺋﺎ ﭘﺮ ﻟﮘو ﭤﻲ ﺗﻪ‬
‫ﻣﺣﻔل اﺧﺗﺗﺎم ﺗﻲ اﭸﺎ ﻧﻪ ﭘﮫﭼﻧدي‪ .‬آﻣﺮﻳڪﺎ ﮐﺎن آﻳل ﮔورا ﭘﮫﺮﻳن ﺗﻪ واﺋڙن واﻧﮔﺮ ھﺗﻲ ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن‬
‫ﺧﺎص ڪﺮي ﻋورﺗن ﺟﺎ وﻳس وﮘﺎ ۽ رﻳﺗون رﺳﻣون ڏﺳﻧدا رھﻳﺎ آﺧﺮ اوﭔﺎﺳﻳون ڏﻳڻ ﻟﮘﺎ ۽ ﺟڏھن‬
‫ڏﭠﺎﺋون ﺗﻪ اﭸﺎ ﻣوٽڻ ﺟو ﻧﺎﻟو ڪوﺑﻪ ﻧﻪ ﭘﻳو وﭠﻲ ﺗﻪ ﻣﻧﮫﻧﺟو اﭼﻲ ﭘﺎﺳو ڏﻧﺎﺋون ﺗﻪ ﻣﻧﮫﻧﺟو اﭸﺎ ﺗﺮﺳڻ‬
‫ﺟو ارادو آھﻲ ﻳﺎ ھﻠڻ ﺟو‪.‬‬
‫”آﺋون ﺳوﻳﺮ ﺳﻣﮫڻ وارو ۽ ﺳوﻳﺮ اﭤڻ وارو آھﻳﺎن‪ “.‬ﻣون ﭼﻳو ﻣﺎن‪.‬‬
‫”دﺋٽ ازﻧﺎﺋﻳس‪ .‬اﺳﺎن ﮐﻲ ھوٽل ﺗﺎﺋﻳن وﭠﻲ ھل‪ “.‬ھﻧن ﭼﻳو‪.‬‬
‫”ھﻠو ﺗﻪ ھﻠون‪ ،‬ھﻲ ﺳﺎﮘﻳون رﻳﺗون رﺳﻣون ﺑﻠڪﻪ ان ﮐﺎن ﺑﻪ ﮔﮫﭨﻳون ﺳﭜﺎﭨﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ھوٽل ۾‬
‫ﭘﻲء ۽ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘﺮاﭨﻲ‬
‫ﮔﮫوٽﻳﺗﺎ ڪﻧدا‪ .‬وڌﻳڪ ﻓوٽو اﺗﻲ ڪڍﻧداﺳﻳن‪ “.‬ﻣون ﭼﻳوﻣﺎن ۽ ﮔﮫوٽ ﺟﻲ‬
‫ُ‬
‫ﮔﺎڏيء ﺟو ﺑﻧدوﺑﺳت ڪﺮي ڏي ﺗﻪ اﺳﺎن ھﻠون‪.‬‬
‫ﭘﻳٽﺎرو ﺟﻲ دوﺳت ڊاڪٽﺮ راﻣﭼﻧد اوڏ ﮐﻲ ﭼﻳم ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫ﮔﺎڏيء ۾ اﺳﺎن ﮐﻲ اﭼﻲ ھوٽل ﺗﻲ‬
‫راﻣﭼﻧد ڪﻧﮫن ڪﻧوارﻳﺗﻲ ﮐﻲ ﭼﻳو ﺟﻧﮫن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ وﺋﮔﺰ‬
‫َ‬
‫ڪڍﻳو‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪54‬‬

‫ﻻء ﭔﻳن ﺟو اﻧﺗظﺎر ڪﺮي ھوٽل وارن‬
‫ﺻﺑﺢ ﺟو ﻧﻳﺮن ﺗﻲ آﺋون اڪﻳﻠو ھوس‪ ،‬ڪﺟﮫﻪ دﻳﺮ ِ‬
‫ﮐﺎن ﭘﮀﻳم ﺗﻪ ھﻲ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ۽ آﻣﺮﻳڪﺎ ﮐﺎن ﺷﺎدي ﺗﻲ آﻳل ﻣﮫﻣﺎﻧن ﺟو ﮀﺎ ﭘﺮوﮔﺮام آھﻲ‪.‬‬
‫ﻻء ﭼﻳو آھﻲ ﺟو ھو رات ﭘﻧﺟﻳن ﺑﺟﻲ ﻣوٽﻳﺎ آھن‪ .‬اڄ ‪12‬‬
‫”اﻧﮫن ﻳﺎرھﻳن ﺑﺟﻲ ﺗﺎﺋﻳن ﻧﺎﺷﺗﻲ ِ‬
‫ﻣﻳﻧديء ﺟو ﻓﻧڪﺷن آھﻲ‪ .‬ھوٽل ﺟﻲ رﻳﺳﭘﺷن ﺗﻲ وﭠﻳل‬
‫ﺑﺟﻲ ھوٽل ﺟﻲ ﻣﻳن ھﺎل ۾ ﮔﮫوٽﻳﺗن ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ڪﻼڪ ﭔڌاﻳو‪ .‬ﻣون ٽﺎﺋﻳم ڏﭠو اﭸﺎ ﻧو ﭤﻳﺎ ھﺋﺎ‪ ،‬ﻓﻧڪﺷن ﺷﺮوع ﭤﻳڻ ۾ اﭸﺎ ٽﻲ ڪﻼڪ ھﺋﺎ‪ .‬آﺋون‬
‫ﻻء ﻧڪﺮي ﭘﻳس‪ .‬ھوٽل ﺟو ڪﺎرڊ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫واء‬
‫ُ‬
‫ﻧﻳﺮن ڪﺮي ﭼڪو ھوس ﺳو ﭔﺎھﺮ ﺟو ُ‬
‫ﺳواء ﻟﮫڻ ِ‬
‫ﮐﻳﺳﻲ ۾ وڌم ﺟﻳﺋن ڪڏاﻧﮫن ﭘﺮي ﮐﺎن وﭸﻲ ﻧڪﺮان ﺗﻪ رڪﺷﺎ ﻳﺎ ٽﻳڪﺳﻲ واري ﮐﻲ ھن ڪﺎرڊ‬
‫ﺳﻧﺗﺮيء ﮐﺎن ھن‬
‫ذرﻳﻌﻲ ھن ھوٽل ﺟﻲ اﺋڊرﻳس ﭔڌاﺋﻲ ﺳﮔﮫﺎن‪ .‬وري ﺑﻪ ھوٽل ﺟﻲ ﮔﻳٽ ﺗﻲ ﺑﻳﭠل‬
‫َ‬
‫ڪﺎﭘﻲء ﺗﻲ ﻧوٽ ڪﻳم‪.‬‬
‫ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟو ﻧﺎﻟو ﭘﮀﻲ‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﺟو ھﻲ ﻋﻼﺋﻘو ڪﺎرول ﺑﺎغ ﺳڏﺟﻲ ﭤو ۽ ھﻲ ﺧﺎص ٽڪﺮو ﭼﻳﻧﺎ ﻣﺎرڪﻳٽ‬
‫”‬
‫َ‬
‫آھﻲ‪ “.‬ھن ﭔڌاﻳو ۽ ﺳﺎﻣﮫون روڊ ﺟﻲ ﮀﻳڙي وٽ ﭠﮫﻳل راﺋوﻧڊ اﺑﺎﺋوٽ ﻻِء ﭔڌاﻳو ﺗﻪ اھو‬
‫ﻣﺷﮫور ”ﭼﻳﻧﺎﻣﺎرڪﻳٽ ﮔول ﭼڪﺮ“ آھﻲ ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﭼوڌاري ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ دڪﺎن آھن‪ .‬ھن ﮘﺎﻟﮫﻪ‬
‫ھوء ﻣﻧﮫﻧﺟو رﺳﺗو‬
‫ﻓﻘﺮﻳﺎﭨﻲء ھٿ اﮘﻳﺎن وڌاﺋﻲ ﺧﻳﺮات ﮔﮫﺮي‪.‬‬
‫ﭔڌاﺋﻲ ﺑس ڪﺋﻲ ﺗﻪ ھڪ ﻧوﺟوان‬
‫َ‬
‫َ‬
‫روڪﻲ ﺑﻳﮫﻲ رھﻲ‪ .‬ﮐﻳﺳﻲ ۾ ھٿ وﺟﮫﻲ ڏﭠم ﭔﻪ ﮐن ﺳڪﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﺧﺑﺮ ﻧﺎھﻲ ھﺗﻲ ﺟﺎ ﻳﺎ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﺎ‬
‫ﻻء ﺟﻠدي ﺟﻠدي ھن ﺟﻲ ھٿ ﺗﻲ رﮐﻳﺎ‪ .‬ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ اﮘﻳﺎن رڪﺎوٽ ھٽﻲ‬
‫ﭘﺮ ﻣون ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ راھﻪ ﮐوﻟڻ ِ‬
‫ﭘﺮﻳﺷﺎﻧﻲء ﺟو اﻧدازو ﻟﮘﺎﺋﻲ ﮔﻳٽ ﺗﻲ ﺑﻳﭠل‬
‫وﺋﻲ ﭘﺮ اﺗﻲ ﭔﻪ ﭔﻳون ﮀوڪﺮﻳون اﭼﻲ وﻳون ۽ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ڏﻧڊي ﺳﻣﻳت اﮘﻳﺎن آﻳو ۽ ﮀوڪﺮﻳن ﮐﻲ دڙڪو ڏﻳﻧدي ﭼﻳو‪:‬‬
‫”ﺟﺎﺗﻲ ھو ﻳﺎ ﺟﻣﻧﺎ ﺟﻲ ڪﺎ ﭘﺮﺳﺎد دون؟“‬
‫ﭔﺋﻲ ﮀوڪﺮﻳون ﭜﭴﻲ وﻳون‪ ،‬ﭘﮫﺮﻳن ﻣون ﮐﻲ ﺳﻣﺟﮫﻪ ۾ ﻧﻪ آﻳو ﺗﻪ اھو ھن ﮀﺎ ﭼﻳو ۽ ﺧﻳﺮات‬
‫ﭘوء ﺳﻧﺗﺮي ﮐﻲ ھﻧن‬
‫)ﭘﺮﺳﺎد( ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ھن ﮘﺎﻟﮫﻪ ﭘﺋﻲ ڪﺋﻲ اھو وﭠڻ ﮐﺎن ھﻧن ﮀو ڪﻳﭔﺎﻳو‪ .‬ﭘﺮ ِ‬
‫ڏي ﮔﮫورﻳﻧدي ۽ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﮐﺎﭔﻲ ھٿ ﺗﻲ ڏﻧڊي ﺟﺎ آھﺳﺗﻲ آھﺳﺗﻲ ڌڪ ھﭨﻧدو ڏﺳﻲ ﺳﻣﺟﮫﻲ وﻳس ﺗﻪ‬
‫ھﺗﻲ ”ﺟﻣﻧﺎ ﺟﻲ ﮐﺎ ﭘﺮﺳﺎد“ ﻣﻌﻧﻲٰ ڏﻧڊا ﮐﺎﺋڻ آھﻲ‪ .‬ﺟﻳﺋن ﭘﺎڻ وٽ ڏﻧڊي ﮐﻲ ”ﻣوﻻ ﺑﺧش“ ﺳڏﻳن ۽‬
‫ﺧﺎص ڪﺮي اﺳڪوﻟن ۾ ڏﻧﮔن ﭔﺎرن ﺟو ﻋﻼج ﻣوﻻ ﺑﺧش ﺋﻲ ڪﺮي ﺳﮔﮫﻲ ﭤو‪ .‬ﻣون اﮘﺗﻲ وڌي‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﺟﻲ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن‬
‫ﮔﮫٽﻲء ﺟو ﺟﺎﺋﺰو ورﺗو‪.‬‬
‫ﭼوراھﻲ )ﭼﻳﻧﺎ ﻣﺎرڪﻳٽ ﮔول ﭼڪﺮ( ﺗﺎﺋﻳن‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﭼوڪ ﻳﺎ ﺣﻳدرآﺑﺎد ﺟﻲ ﺻدر ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟﻲ ﮔﮫٽﻳن ﺟﮫڙي ﮔﮫٽﻲ ﭼﺋﻲ ﺳﮔﮫﺟﻲ ﭤﻲ ﭘﺮ ﻓﻘط ان ﮔﮫٽﻲ‬
‫ﮔﮫٽﻲء ۾ ﻧﻪ ﻧﻪ ﺗﻪ ﺑﻪ ﮔﮫٽ ۾ ﮔﮫٽ ڏھﺎڪو ﮐن ﻧﻧڍﻳون وڏﻳون‬
‫۽ ﭘﺎﺳﻲ ﮐﺎن اﭼﻲ ﻣﻠﻧدڙ ھڪ ﭔﻲ‬
‫َ‬
‫ھوٽﻠون ﭤﻳﻧدﻳون‪ ،‬ڪﺮاﺋون ھوٽل‪ ،‬ھﻳﺮﻳٽﻳﺞ ھوٽل‪ ،‬ﺳن ڪورٽ‪ Aamn palace, ،‬ڪﺎرٽﻳل‬
‫ﭘﺋﻠس‪ ،Tribhaven palace, western, Queen ،‬ھل ﭘﺋﻠﺳن آﺋوري ﭘﺋﻠس ۽ ﭔﻳون ھوٽﻠون‪،‬‬
‫ﮔﮫٽﻲء ۾ ﭰﺮي رھﻳﺎ ھﺋﺎ ﻳﻌﻧﻲ اھﻲ ﻓﻘط ھڪ‬
‫ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﻓﺎرﻳﻧﺮ ﺧﺎص ڪﺮي ﻳورپ ﭘﺎﺳﻲ ﺟﺎ‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ۾ ۽ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﭔﻳن ﺷﮫﺮن ۾ ﺗﻪ ﺧﺑﺮ ﻧﺎھﻲ ڪﻳﺗﺮا‬
‫ﮔﮫٽﻲء ۾ ﺳو ﺑﻪ ﺻﺑﺢ ﭘﮫﺮ ﺗﻪ ﻣﻌﻧﻲٰ ﺳﭴﻲ‬
‫َ‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪55‬‬

‫ﻓﺎرﻳﻧﺮ ٽوﺋﺮﺳٽ ھوﻧدا ۽ ان ﮘﺎﻟﮫﻪ ﮐﺎن ڪﻧﮫن ﮐﻲ ﺑﻪ اﻧڪﺎر ﻧﺎھﻲ ﺗﻪ اڄ ﺟﻲ دور ۾ ٽوﺋﺮزم وڏي‬
‫اﻧڊﺳٽﺮي آھﻲ ﺟﻧﮫن ﻣﺎن ڪﻣﺎﺋﻲ ۽ ڪﻣﺎﺋﻲ آھﻲ‪ .‬ﺗڏھن ﺗﻪ ھﺗﻲ ﺟﻲ ﮔﮫٽﻲ ﮔﮫٽﻲ ۾ ھوٽﻠون آھن ۽‬
‫ﭔﻳون ﭠﮫن ﭘﻳون ۽ ھﺮ ھوٽل ﺳﺎل ﺟو وڏو ﺣﺻو ﻓل رھﻲ ﭤﻲ‪ .‬ھن وﻗت ﺑﻪ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﮐﺎن اﺳﺎن‬
‫ﮔﮫٽﻲء ﺟﻲ ﭔﻲ‬
‫ﭜﺮواريء‬
‫ﺟﺎء ﻧﻪ ﻣﻠڻ ڪﺮي‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺳﺎن ﮔڏ آﻳل ڪﺟﮫﻪ ﭴﺎﭸﻲ اﺳﺎن واري ھوٽل ۾ ِ‬
‫ھوٽل ۾ ﺗﺮﺳﺎﻳﺎ وﻳﺎ آھن‪.‬‬
‫ﭼوراھﻲ ﺗﺎﺋﻳن واڪ ڪﺮڻ دوران ھڪ ﭔن ھوٽﻠن ۾ ﮔﮫڙي در وٽ رﺳﻳﭘﺷن ﺗﺎن ھوٽﻠن ﺟﻲ‬
‫ﻣﺳواڙ ﭘﮀﻳم‪ .‬ڪﻧﮫن ﺟﻲ ھﺰا ڪﻧﮫن ﺟﻲ ﺳوا ھﺰار ۽ ھڪ ﭔن ﺟﻲ ﭘﻧﺞ ﺳؤ روﭘﻳﺎ ھﺋﺎ ۽ ھوٽﻠن‬
‫ﺟﻲ ﻣﻌﻳﺎر ﺟﻲ ﺣﺳﺎب ﺳﺎن اھﺎ ﮔﮫﭨﻲ ﻧﻪ ھﺋﻲ‪ ،‬ان ﮐﺎن وڌﻳڪ ﮔﮫﭨﻲ وڌﻳڪ اﺳﺎن وٽ آھﻲ‪.‬‬
‫دراﺻل اﻧڊﻳﺎ ﺟون اھﻲ ﮘﺎﻟﮫﻳون آھن ﺟﻧﮫﻧڪﺮي ٽوﺋﺮﺳٽ اﭼن ﭤﺎ‪ .‬اﺳﺎن وٽ اﻣن اﻣﺎن ﺟﻲ ﻟﻳول‬
‫ﺻﺣﻳﺢ ﻧﺎھﻲ ۽ ھوٽل وارا ﺗوڙي دڪﺎﻧدار ڪﻧﮫن ﻓﺎرﻳﻧﺮ ﮐﻲ ڏﺳﻲ ھن ﻣﺎن ﭘﺋﺳﺎ ﺗﮘﺎﺋڻ ﺟﻲ‬
‫ڪﻧدا‪ .‬۽ ﺳﺮڪﺎري ﻋﻣﻠدار دڪﺎن ۽ ھوٽل وارن ﮐﻲ ﭰﺮڻ ﺟﻲ ڪﻧدا‪ .‬ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾ ﻟﮘﻲ ﭤو‬
‫ﺳﺮڪﺎر ھوٽل وارن ﮐﻲ ﺗﻧگ ڪﺮڻ ﺑدران ﻣدد ڪﺮي ﭤﻲ ﺗڏھن ﺗﻪ ھﺮ ڪو ﭘﻧﮫﻧﺟو ﮔﮫﺮ ڊاھﻲ‬
‫اﺗﻲ ھوٽل ﭘﻳو ﭠﮫﺮاﺋﻲ‪.‬‬
‫ﻣون ﮐﻲ ھن وﻗت ﭔﻪ ڪم ڪﺮﭨﺎ ھﺋﺎ‪ ،‬ھڪ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﭘﮫﭻ ﺟو ٽﻳﻠﻳﻔون ڪﺮﭨو ھو ۽ ﭔﻳو‬
‫اﻧٽﺮﻧﻳٽ ﺗﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ٽﭘﺎل وﻏﻳﺮه ڏﺳﭨﻲ ھﺋﻲ‪ .‬ڪﺮاﭼﻲ ﮀڏي اڄ ٽﻳو ڏﻳﻧﮫن ھو ﺟو ڪﻣﭘﻳوٽﺮ ﻧﻪ‬
‫ﮐوﻟﻳو ھو ۽ ھﺎڻ ھوٽل ﮐﺎن ﭔﺎھﺮ ڪﻧﮫن ‪ Cybre Café‬ﺟﻲ ﮘوﻻ ۾ ﻧڪﺗو ھوس‪ .‬ﻣون ﮐﻲ ﭔﻧﮫﻲ‬
‫ﻻء ڪﺎ دﻗت ﻧﻪ ﭤﻲ ﺟو ھوٽل ﮐﺎن وﭠﻲ ﭼوراھﻲ ﺗﺎﺋﻳن ﭔﻪ ﻳﺎ ٽﻲ اھڙا دڪﺎن ﻣﻠﻳﺎ ﺟﺗﻲ‬
‫ڪﻣن ِ‬
‫ﻻء ﭘﻲ ﺳﻲ او ﺗﻪ‬
‫ڪﻼڪ ﺟﺎ ڏھﻪ روﭘﻳﺎ ڏﻳﺋﻲ ڪﻣﭘﻳوٽﺮ اﺳﺗﻌﻣﺎل ڪﺮي ﺳﮔﮫﻳس ﭤﻲ ۽ ٽﻳﻠﻳﻔون ِ‬
‫ﺟﺗﻲ ڪﭤﻲ ﻧظﺮ اﭼﻲ رھﻳو ھو‪ .‬ﭼوراھﻲ وﺗﺎن ﻓون ڪﺮي واﭘس ھوٽل ڏي آﻳس ۽ ھوٽل ﺳﺎن‬
‫ﺑﻠڪل ﻟﮘوﻟڳ ھڪ ‪ Cyber Café‬۾ اﭼﻲ ڪﻣﭘﻳوٽﺮ ﺗﻲ وﻳﭠس‪ .‬ھڪ ﮔورﮐو ﮀوڪﺮو ۽ ٽﻲ ﮐن‬
‫ﻋورﺗون ﻣﺧﺗﻠف ڪﻣﭘﻳوٽﺮن ﺗﻲ وﻳﭠﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﮔورﮐو ﮀوڪﺮو ۽ ھڪ ﮀوڪﺮي ﺷﺎم ﺟﻲ ڪﺎﻟﻳﺟن‬
‫ﻻء ھﺗﻲ آﻳﺎ ھﺋﺎ ۽ ﺑﺎﻗﻲ ﭔﻪ ﻋورﺗون ‪House‬‬
‫ﺟﺎ ﺷﺎﮔﺮد ھﺋﺎ ۽ ھﻳﻧﺋﺮ ﺻﺑﺢ ﺟو ڪﻣﻳﭘوٽﺮ ﺳﮐڻ ِ‬
‫‪ wives‬ﭤﻲ ﻟﮘﻳون ﺟن ﮐﺎن ﺑﻌد ۾ ﭘﮀڻ ﺗﻲ ھﻧن ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ھﻧن ﺟﻲ ﻣڙﺳن ﮐﻲ آﻣﺮﻳڪﺎ ۾ ﻧوڪﺮي‬
‫ﻣﻠﻲ آھﻲ ۽ ھﺎڻ ڪﺟﮫﻪ ﻣﮫﻳﻧن ﺑﻌد ھو ھﻧن وٽ وﭸﻲ رھﻳون آھن‪ .‬ھﺗﺎن ڪﻣﭘﻳوٽﺮ ﺟﺎ ڪﺟﮫﻪ‬
‫ﭘﺮوﮔﺮام ﺳﮐﻲ ﭘﻳون وﭸن ﺧﺎص ڪﺮي ‪ Adobe‬ﻓوٽ ﺷﺎپ ﺟﻳﺋن اﺗﻲ ڪﻧﮫن آﻓﻳس ۾ ﻳﺎد دڪﺎن‬
‫ﺗﻲ ڪو ﺟﺎب ﺣﺎﺻل ڪﺮي ﺳﮔﮫن ۽ ﺳﻧدن ﻣڙﺳن ﺟﻲ ڪﻣﺎﺋﻲ ۾ واڌارو ﭤﻲ ﺳﮔﮫﻲ‪ .‬ﮐﻳن‬
‫ڪﻣﭘﻳوٽﺮ ﺳﻳﮐﺎرڻ واري ﮀوڪﺮي ﻋﻣﺮ ۽ ھﻠڪﻲ ﭰﻠڪﻲ ﺟﺳم ﻣﺎن ڪﻧﮫن ڪﺎﻟﻳﺞ ﺟﻲ‬
‫ﺷﺎﮔﺮدﻳﺎﭨﻲ ﭤﻲ ﻟﮘﻲ ﭘﺮ ڪﻣﭘﻳوٽﺮ ۾ ﮀﺎ ﺗﻪ ﺳﻧدس ﻣﻌﻠوﻣﺎت ھﺋﻲ‪ .‬ٽﻧﮫﻲ ﭼﺋﻧﻲ ﭴﭨن درﭘﻳش آﻳل‬
‫ھوء ﺳﭜﻧﻲ ﮐﻲ اھڙو ﺟﻠدي ﺟﻠدي ﺳﻣﺟﮫﺎﺋﻲ رھﻲ ھﺋﻲ ﺟو ﻟﮘو ﭘﺋﻲ ﺗﻪ‬
‫ﻣﺳﺋﻠن ﺟو ﺣل ﭘﺋﻲ ﭘﮀﻳس ۽ َ‬
‫واﻗﻌﻲ اﻳڪﺳﭘﺮٽ آھﻲ‪ .‬اﺳﺎن وٽ ﺑﻪ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ وڏن ﺗوڙي ﻧﻧڍن ﺷﮫﺮن ۾ ﺳﺎﺋﺑﺮ ڪﻳﻔﻲ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪56‬‬

‫ﺟﮫڙا دڪﺎن آھن ﭘﺮ ﺗوھﺎن اﻧﮫن ۾ اﻧدر وﭸﻲ ڏﺳو ﺗﻪ ﻧوﺟوان ﮀوڪﺮا ۽ ﮀوڪﺮﻳون ڪو‬
‫ﭘﺮوﮔﺮام ﻳﺎ ڪﻣﭘﻳوٽﺮ ٽﻳڪﻧﺎﻻﺟﻲ ﺟو ﻋﻠم ﺳﮐڻ ﺑدران )ﺟﻧﮫن ۾ ﻣﺣﻧت ﭤﻲ ﮔﮫﺮﺟﻲ( رﮘو ﺧط‬
‫ﻋﻳﺎﺷﻲء ۾ ﻣﺑﺗﻼ ﻧظﺮ اﻳﻧدا‪ .‬ھﺗﻲ ھڪ‬
‫ﻟﮐڻ‪ ،‬ﭼﻳٽ ڪﺮڻ ۽ واھﻳﺎت ﻗﺳم ﺟون ﺳﺎﺋﻳڊون ﮐوﻟﻲ ذھﻧﻲ‬
‫َ‬
‫ﭔﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﻧوٽ ڪﻳم ﺗﻪ اﻧٽﺮﻧﻳت ﺳﺮوس ﺗﻣﺎم ‪ Fast‬آھﻲ ۽ ڪﻼڪ ﺟﻲ ﻣﺳواڙ ڏھﻪ روﭘﻳن ۾‬
‫اﻳﺗﺮو ڪم ﭤﻳو وﭸﻲ ﺟو اﺳﺎن وٽ ﭼﺋن ڪﻼڪن ۾ ﺑﻪ ﻧﻪ ﭤﺋﻲ‪ ،‬رﮘو ﭘٽڻ ﮐﻲ ڪﻠڪ ڪﺮ ﺗﻪ‬
‫ﮔﮫﺮﺑل ‪ Site‬ﻳﺎ ‪ Mail‬ﮐﻠﻳو وﭸﻲ‪.‬‬
‫ﮀوڪﺮيء ﮐﻲ‬
‫ﺟﻳﺋن ﺋﻲ ﭔﻪ ڪﻼڪ ﭘورا ﭤﻳﺎ ﺗﻪ ﭔن ڪﻼڪن ﺟﻲ ﻓﻲ وﻳﮫﻪ روﭘﻳﺎ اﻧﭼﺎرج‬
‫َ‬
‫راء اوڏ ﺟو ﭘٽ وﭸﻲ ڪﻣﺎر ۽ ﺳﺮﻳﭼﻧد اوڏ ﺟو ﭘٽ ﺳﻧﺟﻲ‬
‫ڏﻳﺋﻲ آﺋون ﭔﺎھﺮ ﻧڪﺗس‪ .‬ادا ﮔﻼب ِ‬
‫ھوٽل ﺟﻲ در وٽ ﺑﻳﭠﺎ ھﺋﺎ‪.‬‬
‫”ڪﺮﻳو ﺧﺑﺮ اﭼﻲ وﻳﺎ ﻣﺎﭨﮫو؟“ ﻣون ﭘﮀﻳو ﻣﺎن‪.‬‬
‫”ھﺎ اﻧڪل! ﺗﻘﺮﻳﺑﺎ اﭼﻲ وﻳﺎ آھن ﺗوھﺎن ﻧﻳﺮن ڪﺋﻲ؟“‬
‫”ڪڏھوڪو‪ “.‬ﻣون وراﭨﻳو ﻣﺎن‪” ،‬ھﻠو ﺗﻪ ھﻠو‪“.‬‬
‫ﻻء ﻟﻔٽ ڏي‬
‫ﻣﺎء‬
‫ُ‬
‫ﺳﻧﺟﻲ ﻣون ﺳﺎن ﮔڏ ھﻠڻ ﻟﮘو ۽ وﭸﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ُ‬
‫ﭘﻲء ﮐﻲ ڪﻣﺮي ﻣﺎن ﺳڏڻ ِ‬
‫رواﻧو ﭤﻳو‪.‬‬
‫ھﺟﺟﺎنء ﺟﻳﺋن ﻓوٽو ڪڍڻ ۾ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣدد ڪﺮي ﺳﮔﮫﻳن‪“.‬‬
‫”ﺗون ﻣون ﺳﺎن ﮔڏ‬
‫ِ‬
‫ﭘﻲء‬
‫ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲء ﻣﺎن ‪ BE‬ڪﺋﻲ آھﻲ ۽ ﺳﻧدس‬
‫ﻣون ﺳﻧﺟﻲ ﮐﻲ ﭼﻳو ﺳﻧﺟﻲ ﺗﺎزو ‪NED‬‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ﻣﺎء آھﻲ‪ .‬ﭼﺎﭼﻲ ﻧﺎراﺋڻ‬
‫ﭜﺎء آھﻲ ﻳﻌﻧﻲ ﺳوﻧﺎري ﺳﻧدن ُ‬
‫ﺳﺮﻳﭼﻧد اوڏ ڊاڪٽﺮ راﻣﭼﻧد اوڏ ﺟو ﺳﮘو ُ‬
‫ﺳوﻧﺎريء ﻣﺎن ﭼﺎر ﭘٽ ﭤﻳﺎ‪ .‬ﺳڀ ۾ وڏو ارﺟن داس اوڏ ڪﻳڊٽ‬
‫داس اوڏ ﮐﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﭔﻲ زال‬
‫َ‬
‫ڪﺎﻟﻳﺞ ﭘﻳٽﺎرو ۾ اﺳﺎن ﺳﺎن ﮔڏ ھو ﺟﺗﺎن اﻧٽﺮ ڪﺮڻ ﺑﻌد ھن ﻣﺮﭼﻧت ﻧﻳوي ‪ Join‬ڪﺮڻ ﭼﺎھﻲ‬
‫ﭘوء ڏھﺎڪو‬
‫ﭤﻲ ﭘﺮ ﺳﻧدس واﻟد ﮐﻳس ڪﺮاﭼﻲ‬
‫َ‬
‫ﻻء ﭼﻳو ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ِ‬
‫ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲء ﻣﺎن ‪ MBA‬ڪﺮڻ ِ‬
‫ﮐن ﺳﺎﻟن ﺑﻌد ﺷﺮي ﻧﺎراﺋڻ داس ﺟﻲ ٽﻲ ۽ ﻧﻧڍي زال ﻧﺎﻧڪﻲ ﺟﻲ ﭘﻧﺟﻳن ﻧﻣﺑﺮ ﭘٽ اﻣﺮﭼﻧد اﻧٽﺮ‬
‫ڪﺋﻲ ﺗﻪ ھن ﮐﻲ ﭼﺎﭼﻲ ﻧﺎراﺋڻ داس ﻣﺋﺮﻳن اڪﻳڊﻣﻲ ﻣوڪﻠﻳو اڄ ھو ھڪ ڪﺎﻣﻳﺎب ڪﺋﭘٽن آھﻲ‬
‫۽ اﻳﺮان ﺟﺎ ﺟﮫﺎز ﻳورپ ﺟﻲ ﻣﺧﺗﻠف ﺑﻧدرﮔﺎھن ۾ ھﻼﺋﻲ ﭤو‪.‬‬
‫ﻣﺎء ﻧﺎﻧڪﻲ ﺟو ﭔﻳو‬
‫ﭜﺎء راﻣﭼﻧد ۽ ٽﻲ ُ‬
‫ﭘوء ﺳﺎل ﮐن رﮐﻲ ﺳﻧدس ﭔﻳو ﻧﻣﺑﺮ ُ‬
‫ارﺟن داس ﮐﺎن ِ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ڪﻳڊٽ ڪﺎﻟﻳﺞ آﻳﺎ ھﺋﺎ ۽ ھﻳﻧﺋﺮ اﺳﺎن اﻧﮫن ﭔﻧﮫﻲ ﺟﻲ ﭘٽن ﺟﻲ ﺷﺎدي اٽﻳﻧڊ ڪﺮڻ‬
‫ﻧﻣﺑﺮ ﭘٽ‬
‫ِ‬
‫ﭘﻲء ﭤﺋﻲ ۽‬
‫ﭜﺎء ﺳﺮﻳﭼﻧد آھﻲ ﺟﻳڪو ﺳﻧﺟﻲ ﺟو ُ‬
‫ﭘوء ٽﻳون ُ‬
‫ﻻء اﻧڊﻳﺎ آﻳﺎ آھﻳون‪ .‬ڊاڪٽﺮ راﻣﭼﻧد ﮐﺎن ِ‬
‫ِ‬
‫ﭘﻲء ﺳﺮي‬
‫ﭜﺎء ‪ .‬ﻳﻌﻧﻲ ڊاڪٽﺮ ﻟﮀﻣڻ اوڏ )ﺳﻧﺟﻲ ﺟو ﻧﻧڍو ﭼﺎﭼو( آھﻲ‪ .‬ﺳﻧﺟﻲ ﺟﻲ ُ‬
‫ان ﺑﻌد ﭼوﭤون ُ‬
‫ﭼﻧد ۽ ﻟﮀﻣڻ ﭔﻧﮫﻲ ﺟﻲ ﺷﺎدي دودي ﺟﻲ ﭔن ﭜﻳﭨن ﺟﮫﻣﻲ )ﺷﺑﺎﻧﺎ( ۽ رﻳﮐﺎ ﺳﻲ ﭤﻲ ۽ ان ﺟﻲ ﺑدﻟﻲ ۾‬
‫ﺳﻧﺟﻲ ﺟﻲ ﭘﭱﻳن ﺷﺎﻧﺗﺎ ۽ ڪﻣﻼ ﺟﻲ ﺷﺎدي ﺳﻧدس ﻣﺎﻣن دوددي ۽ ﻣور ﺳﺎن ﭤﻲ‪ .‬ان رﻳت ڏﭠو وﭸﻲ‬
‫ﺗﻪ ﺳﻧﺟﻲ ﻳﺎ ﭔﻳن ﭔﺎرن ﺟﺎ ھﺮ ھڪ ﺳﺎن ھڪ ﺑدران ﭔﻪ ﭔﻪ رﺷﺗﺎ ﭤﻳﺎ‪ .‬ﺳﻧﺟﻲ ﺟﻲ رﻳﮐﺎ ﻣﺎﺳﻲ ﺑﻪ ﭤﻲ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪57‬‬

‫ﻣﺎء ﺷﺑﺎﻧﺎ ﺟﻲ ﭜﻳڻ ﭤﻲ‪ .‬۽ ﺳﺎﮘﻲ وﻗت اھﺎ ﭼﺎﭼﻲ ﺑﻪ ﭤﻲ ﺟو رﻳﮐﺎ ﺳﻧدس ﭼﺎﭼﻲ ﻟﮀﻣڻ‬
‫ﺟو اھﺎ ﺳﻧدس ُ‬
‫ﺟﻲ زال ﺑﻪ ﭤﻲ‪ .‬اھڙي طﺮح ﺳﻧدس دودو ﻣﺎﻣو ﺑﻪ ﭤﻳو ﺗﻪ ﭘﭱڙ ﺑﻪ‪ .‬ھﺗﻲ آﻳل ﺷﺮي ﻧﺎراﺋڻ داس ﺟﻲ‬
‫ڏھٽﺎڻ ﭘوٽﺎن ڪڏھن ڪﻧﮫن ﮐﻲ ﻣﺎﺳﻲ ﭘﻳﺎ ﺳڏﻳن ﺗﻪ ڪڏھن ﭼﺎﭼﻲ‪ .‬ﺑﻌد ۾ آﺋون ﺑﻪ ﺳﻣﺟﮫﻲ وﻳس‬
‫ﺗﻪ ڪﻳﺮ ڪﻧﮫن ﮐﻲ ڪﮫڙي رﺷﺗﻲ ﺳﺎن ﺳڏي ﭤو ﭘﺮ ﺷﺮوع ﺟﻲ ڏﻳﻧﮫن ۾ آﺋون ﺳﻣﺟﮫﻲ ﻧﻪ‬
‫ﺳﮔﮫﻳس ﺳو ﭘﮫﺮﻳن ڏﻳﻧﮫن ﺋﻲ ﭼﻳو ﻣﺎن ﺗﻪ ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ڪﺮﻳو ان ﺟو ﻣﮫﺮﺑﺎﻧﻲ ڪﺮي ﻧﺎﻟو‬
‫وﭠﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ڪﺮﻳو ۽ آﺋون ﺑﻪ ﻧﺎﻟو وﭠﻲ ﭼوﻧدس ﺟو ﺗوھﺎن ﺟﻲ ﻧﻧڍي ٽﮫﻲ ﺗﻪ ﻣون ﮐﺎن ﻧﻧڍي آھﻲ ﺋﻲ‬
‫ﻣﺎء ﺑﻪ ﺳڀ ﻣون ﮐﺎن ﻧﻧڍا آھن ﺳوا ادا ﮔﻼب راِء ﺟﻲ ﺟﻧﮫن ﮐﻲ ﺳن‬
‫آھﻲ ﭘﺮ ﺗوھﺎن ﺟﺎ‬
‫ﭘﻲء ُ‬
‫ُ‬
‫‪1959‬ع ﮐﺎن ﺟڏھن ﺳﻧدن ﮔﮫﺮ ﭘﮫﺮﻳون دﻓﻌو اﭼﻲ رھﻳو ھوس‪” ،‬ادا“ ﭼوﻧدا اﭼون‪.‬‬
‫ﭘﻲء ۽ ﭜﺎﺋﺮ ﭜﻳﭨون )ﻣﻳﻧﺎ‪ ،‬ﻧﻳﻧﺎ‪ ،‬۽ رﺷﻲ( ﺟﻳڪﻲ‬
‫ﻣﺎء ُ‬
‫ﺳﻧﺟﻲ اﺳﺎن ﺳﺎن اڪﻳﻠو آﻳو آھﻲ‪ ،‬ﺳﻧدس ُ‬
‫آﻣﺮﻳڪﺎ ۾ رھن ﭤﺎ ﻣوڪل ﻧﻪ ﻣﻠڻ ڪﺮي اﭼﻲ ﻧﻪ ﺳﮔﮫﻳﺎ‪ .‬ان ڪﺮي ﺳﻧﺟﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﺎﻣﻲ دودي‬
‫ﺳﺎن ﮔڏ ھﻠﻳو ﭤﻲ ﻳﺎ ﻣون ﺳﺎن‪.‬‬
‫ﻣﻳﻧديء واري ھﺎل ۾ ﮔﮫڙﻳﺎﺳﻳن ﺗﻪ وچ ۾ ﻏﺎﻟﻳﭼو وﮀﺎﺋﻲ ﮀوڪﺮﻳون ﻟوﻧگ ﭰوٽﺎ ﮘﺎﺋﻲ رھﻳون‬
‫َ‬
‫ھﻳون‪ .‬ﻳﻌﻧﻲ‪،‬‬
‫ﭤﺎﻟﮫﻲء ۾‬
‫ﻟوﻧگ ﭰوٽﺎ‬
‫َ‬
‫آﺋون ﮐﭨﻳو ﭘﺋﻲ اﭼﺎن‪،‬‬
‫راﺟﻳش ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ اڳ ۾‬
‫آﺋون ﻧﭼﻧدي اﭼﺎن‪.‬‬
‫ﻻء ﭜﺗﻳن ﺟﻲ ﭼوڌاري ڪﺮﺳﻳون رﮐﻳون وﻳون ھﻳون‪ .‬ﻣﺧﺗﻠف ﺳﺎٽ ﺳوڻ ڪﺮڻ‬
‫اﺳﺎن ﻣﺮدن ِ‬
‫ﻻِء ﮔﮫوٽ ﺟون ﭘﭱﻳون ﻣﻳﻧدي‪ ،‬ﻟوٽو‪ ،‬وﭸﭨو‪ ،‬اﮐڙي ﻣﮫﺮي ﺟﮫڙﻳون ﺷﻳون ﮐﭨﻲ آﻳون ھﻳون‪ .‬ھﻲ‬
‫ﮔﮫﭨو ڪﺮي اھﻲ ﺋﻲ رﻳﺗون رﺳﻣون ۽ ﺳﺎٿ ﺳوڻ ھﺋﺎ ﺟﻳڪﻲ اﺳﺎن ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ۾ ﺑﻪ ﭔڪﻲ‪ ،‬وﻧواه‪،‬‬
‫ﻧﮐﻳٽﻲ ﺟﻲ ڪﺎﭴن ﺗﻲ ﭤﻳن ﭤﺎ ﺟن ﺟو ﻣذھب ﺳﺎن اﻳﺗﺮو ﺗﻌﻠق ﻧﺎھﻲ ﺟﻳﺗﺮو ھﺗﻲ ﺟﻲ ﭘﺮاﭨﻲ ھﻧدو‬
‫ڪﻠﭼﺮ ﺳﺎن آھﻲ ۽ ھﻲ ﺳﺎٽ ﺳوڻ ﺟﻳﺋن ﭘﮫﺮﻳن ﭔڌاﺋﻲ آﻳو آھﻳﺎن ﺗﻪ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﻣﭤﻳن اڌ‪،‬‬
‫ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ۽ ڪﺷﻣﻳﺮ طﺮف ھڪ ﺟﮫڙا آھن ھﻳٺ ڏﮐڻ ۾ ﺗوڙي اﻧڊوﻧﻳﺷﻳﺎ ﺟﻲ ﭔﻳٽ ﺑﺎﻟﻲ ﺗﻲ ﺟﺗﻲ‬
‫ﺟو ﺳﺮڪﺎري ﻣذھب ھﻧدو ڌرم آھﻲ ﻳﺎ ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ۽ ﺳﻧﮔﺎﭘور ۾ ﺟﺗﻲ ﺟﻲ رھﺎڪو اﻧڊﻳن ۾ ‪ 80‬ﮐن‬
‫ﺳﻳڪڙو ڏﮐڻ ھﻧدﺳﺗﺎﻧﻳن ﺟو آھﻲ اﺗﻲ ﺟﻲ ھﻧدن ﺟﺎ ﺑﻠڪل ﻣﺧﺗﻠف رﺳﻣون رواج آھن‪ .‬ﭤﺎﺋﻲ‬
‫ﭘوﺳﺎم ۽ ڪﺎواڊي ﺟﮫڙا ڏﻳﻧﮫن ۽ رﺳﻣون ﺑﻪ ڏﮐڻ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﺗﺎﻣل‪ ،‬ڪﻳﺮاﻻ ۽ ڪﺮﻧﺎٽڪﺎ وارن‬
‫ﺟﻲ ﺧﺎص ﺳﭸﺎﭨپ آھن‪.‬‬
‫ﮘﺎﺋڻ وارﻳن ھڪ راڳ ﺧﺗم ﭤﻲ ڪﻳو ﺗﻪ ﭔﻳو ﺷﺮوع ﭤﻲ ڪﻳو‪.‬‬
‫ﺗون ھﻠﻳن ﭤو ﭔﺎﻧﮫن ﻟوڏي ﻟوڏي‬
‫ﻣﺎﭨﮫو ڏﺳن ﭤﺎ ﺗوڏي ﺗوڏي‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪58‬‬

‫ھﻠﻧدڙن ﮐﻲ ﻧﻪ ﺑﻳﮫﺎر ﻣﻧﮫﻧﺟﺎ ﺟﺎﻧﻲ‬
‫رک ﭘﻠﻧگ ﺗﻲ ﭘﻳﺮ ﻣﻧﮫﻧﺟﺎ ﺟﺎﻧﻲ‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل ھوٽل ﺟﻲ ھﺎل ۾ ڪو ﭘﻠﻧگ ﺗﻪ ﻧﻪ ھو ﭘٽ ﺗﻲ ﺋﻲ ﮔﻠم ﻏﺎﻟﻳﭼﺎ ۽ ﭼﺎدرون وﮀﺎﺋﻲ وﻳﭠﺎ‬
‫ﻻء وﻳﮫﺎرﻳو وﻳو ھو ۽ ﺟﺗﻲ ھن ﮐﻲ‬
‫ھﺋﺎﺳﻳن ﺟﺗﻲ ﺟﺎﻧﻲ ﻳﻌﻧﻲ ﮔﮫوٽ راﺟﻳش ﮐﻲ ﻣﻳﻧدي ۽ رﺳﻣن ِ‬
‫ﭘﻲء راﻣﭼﻧد ﺟﺎ آﻣﺮﻳڪن ﻣﮫﻣﺎن‬
‫ﻧوان ڪﭘڙا ﺑﻪ ﭘﺎراﻳﺎ وﻳﺎ‪ .‬آﻣﺮﻳڪﺎ ﮐﺎن آﻳل راﺟﻳش ۽ ﺳﻧدس‬
‫ُ‬
‫ﻋوروﺗون ۽ ﻣﺮد ﺟﺗﻲ ﺣﻳﺮت ﻣﺎن ھﻲ ﺳﺎٽ ﺳوڻ ڏﺳﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ اﺗﻲ ﮔﮫٽ ﭘﺮﻳﺷﺎن راﺟﻳش ﺑﻪ ﻧﻪ‬
‫ھو ﺟﻳڪو ﺟﻳڪﺎ ﭘﮫﺮﻳن ھﻧدو ڌرم ﺟﻲ ﺷﺎدي ڏﺳﻲ رھﻳو ھو اھﺎ اﺗﻔﺎق ﺳﺎن ﺳﻧدس ﺋﻲ ھﺋﻲ‪.‬‬
‫ھونء ڪﺮ‪ .‬ﻣﺰي ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ اھﺎ ﺗﻪ اوڏ‬
‫ﺷﻲء ﺳﻣﺟﮫﺎﺋﭨﻲ ﭤﻲ ﭘﺋﻲ ﺗﻪ ھﺎڻ ھﻳﺋن ڪﺮ ھﺎڻ‬
‫ﮐﻳس ھﺮ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ﮐﭨﻲ ھﻧد ﺳﻧڌ ۾ رھن ﭘﺮ ﭘﺎڻ ۾ اوڏڪﻲ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻳن‪ .‬ڪﻳﺗﺮن ﮐﻲ ﺳﻧڌي ﮐﭨﻲ ﻧﻪ اﻳﻧدي‪ ،‬اردو ﻳﺎ ھﻧدي‬
‫ﻧﻪ اﻳﻧدي ﭘﺮ اوڏڪﻲ ﺿﺮور اﻳﻧدي‪ .‬ﭘﺮ راﻣﭼﻧدھڪ واﺣد ﻣﺎﭨﮫو آھﻲ ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ٽﻧﮫﻲ ﭔﺎرن ﮐﻲ‬
‫ﺷﺎديء ﺑﻌد ﻳڪو آﻣﺮﻳڪﺎ ۾ رھﻳو ۽ ﮔﮫٽﻲ ﮔﮫوٽﻲ ﺗﻪ ﮀﺎ ﺳﭴﻲ‬
‫اوڏڪﻲ ﭠپ ﻧﭤﻲ اﭼﻲ‪ .‬راﻣﭼﻧد‬
‫َ‬
‫رﻳﺎﺳت ۾ ﺳﺎﭨن ڪو ﺳﻧڌي ﻳﺎ اوڏڪﻲ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋڻ وارو ﻧﻪ ھو ﺟﻧﮫن ﮐﺎن ﭔﺎر ﮐﭨﻲ ﭔڌن‪ .‬ﭘﺎڻ ﺳﺎل ﺟﺎ‬
‫ﻳﺎرھن ﻣﮫﻳﻧﺎ دﻧﻳﺎ ﺟﻲ ٽوﺋﺮ ﺗﻲ ﻳﺎ ڪﻧﮫن ڏوراﻧﮫﻳن ڏﻳﮫﻪ رﻳﺳﺮچ ورڪ ﭘﭠﻳﺎن‪ .‬ﻧﺗﻳﺟﻲ ۾ ﭔﺎرن ﮐﻲ‬
‫ﻓﻠﭘﻳﻧو آﻳﺎﺋن ﺳﺎن رھﭨو ﭘﻳو ﭤﻲ ﻳﺎ ھﺎﺳٽل ۾ ﺟﺗﻲ ھﻧن ﮐﻲ ڏﻳﻧﮫن رات اﻧﮔﺮﻳﺰي ﭔڌﭨﻲ ۽ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﭨﻲ ﭘﺋﻲ‬
‫ﻻء ﭘﭱﻳون ۽ ﭼﺎﭼﻳون ﺳﻧڌي ﻳﺎ اوڏڪﻲ ۾ ﺳﻣﺟﮫﺎﺋﻳن ﺗﻪ ﮐﻳس‬
‫ﭤﻲ‪ .‬ﺳو ھﺎڻ راﺟﻳش ﮐﻲ رﺳﻣن ِ‬
‫ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺳﻣﺟﮫﻪ ۾ ﻧﻪ اﭼﻲ‪ .‬ﮔﮫوٽ ﺻﺎﺣب ﺑﻪ ﭘﺮﻳﺷﺎن ﺗﻪ ﻣﺎﺋٽ ﺑﻪ‪ .‬ﺳﻧدس وڏي ﭘﭱﻲ‪ ،‬ﻣﮫﺮﭼﻧد ﺟﻲ‬
‫زال ﭘﺗﻠﻲ ﺟﻳڪﺎ ﭘڻ ﭘﻧﮫﻧﺟن ھﻧن ﭜﺎﺋﻳٽن ﺳﺎن ﭘﮫﺮﻳون دﻓﻌو ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾ ﻣﻠﻲ رھﻲ ھﺋﻲ ﺳﺎ ڪﺎﻓﻲ‬
‫دﻳﺮ ﮔﮫوٽ ﺳﺎن ﻣﭤو ﮐﭘﺎﺋﻲ ڪﻧڊ ۾ وﭸﻲ وﻳﭠﻲ‪” .‬اﻣﺎن ڏاڍي ﮘﺎﻟﮫﻪ ﭤﻲ ھﺎڻ ھن ﻋﻣﺮ ۾ اﺳﺎن ﮐﻲ‬
‫ھوء ﭼﺋﻲ رھﻲ ھﺋﻲ‪ ،‬ﭘﺮ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺧﻳﺎل ۾ ھن ﮐﻲ ﻳﺎ ﺳﻧدس ڪﻧﮫن ﭜﻳڻ‬
‫اﻧﮔﺮﻳﺰي ﺳﮐﭨﻲ ﭘوﻧدي‪“.‬‬
‫َ‬
‫ﮐﻲ ان ﻗﺳم ﺟو ﻓڪﺮ ﻧﻪ ڪﺮڻ ﮐﭘﻲ ﺟو ﺷﺮي ﻧﺎراﺋڻ داس ﺟﻲ ھﺮ ھڪ ﭘٽ ﺗﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟن ﭔﺎرن ﮐﻲ‬
‫اﻋﻠﻲٰ اﻧﮔﺮﻳﺰي ﺗﻌﻠﻳم ڏﻧﻲ ﭘﺮ ڌﻳﺋﺮن ﺑﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟن ﭔﺎرن ﮐﻲ ڊاڪٽﺮي ۽ اﻧﺟﻧﻳﺋﺮي ﺳﺎن ﮔڏ ﺳﭠﻲ‬
‫اﻧﮔﺮﻳﺰي ﺳﻳﮐﺎري‪ .‬ﻣﺎﻧﻳڪﺎ‪ ،‬ﺑﺮﮐﺎ‪ ،‬ارم‪ ،‬ڪﺮن‪ ،‬ﺳﺮوج ﺟﮫڙﻳون ﮀوڪﺮﻳون ﺟﻳڪﻲ ڪﺎﻧوﻳﻧٽ‬
‫اﺳڪوﻟن ﻣﺎن ﮐﭨﻲ ﻧﻪ ﭘڙھﻳون ﭘﺮ ﻋﺎم اﺳڪوﻟن ﻣﺎن ﭘڙھﻲ ﺑﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ اﻧﮔﺮﻳﺰي ﺳڌاري وﻳون ۽‬
‫ﭘﻧﮫﻧﺟن اﻧﮫن ڪﺰﻧن ﺳﺎن ﺟﻳڪﻲ اﻧﮔﻠﻳﻧڊ‪ ،‬ڪﺋﻧﺎڊا ۽ ‪ USA‬ﮐﺎن ھﺗﻲ اﭼﻲ ﻧڪﺗﺎ ھﺋﺎ اﻧﮫن ﺳﺎن‬
‫ﺟﺎء ﺗﻲ ﭘﺮ اھﺎ‬
‫ﺑﻠڪل روان اﻧﮔﺮﻳﺰي ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻲ رھﻳون ھﻳون‪ .‬ﺳﻧڌي ﻳﺎ اردو ھﻧدي اﭼڻ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ِ‬
‫زﻣﻳﻧﻲ ﺣﻘﻳﻘت آھﻲ ﺗﻪ اڄ ﺑﻪ ﺟﺗﻲ ڪﭤﻲ‪ ،‬وﻳﻧدي اﺳﺎن ﺟﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻠڪ ۾ ڪﺎﻣﻳﺎب اھو وﭸﻲ ﭤو‬
‫ﺟﻳڪو ﺳﭠﻲ اﻧﮔﺮﻳﺰي ﭴﺎﭨﻲ ۽ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻲ ﺳﮔﮫﻲ ﭤو‪.‬‬
‫راﻣﭼﻧد ﺟﻲ ٽﻧﮫﻲ ﭘٽن ﺳﺎن ﻣﻧﮫﻧﺟو ﺑﻪ رات ﺋﻲ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋڻ ﭤﻳو ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ھﻳﺳﺗﺎﺋﻳن ‪Email‬‬
‫ذرﻳﻌﻲ ﻓﻘط وڏي ﭘٽ راﺟﻳش )ﮔﮫوٽ( ﺳﺎن واﺳطو ﺿﺮور ھو‪ .‬ﻣون ﺳﻧڌي ۾ ﭔﺋﻲ ﻧﻣﺑﺮ ﭘٽ ﺳﺎن‬
‫ھﺎء“ ڪﺮي ‪ Typical‬آﻣﺮﻳڪن ﻟﮫﺟﻲ ۾ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋڻ ﻟﮘو‪” :‬اڙي راﻣﭼﻧد! ھﻲ ﮀﺎ؟ ﭜﻼ‬
‫ﮘﺎﻟﮫﺎﻳو ﺗﻪ ھو ” ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪59‬‬

‫اوڏڪﻲ اﭼﻳن ﭤﻲ ﻳﺎ اھﺎ ﺑﻪ ﻧﻪ؟“ ﻣون ﭜﺮ ۾ ﺑﻳﭠل راﻣﭼﻧد ﮐﺎن ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”ﺑس ﻳﺎر‪ ،‬ھﺎڻ ھڪ ھﻧڌ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘوﺳٽﻧگ ﭤﻲ آھﻲ ﺳو ﺳﻳﮐﺎري وﭠﻧدوﺳﺎن‪ .‬ﻓﻲ اﻟﺣﺎل‬
‫رﮘو ”ﮔٽ ﻣٽ“ ﭤﺎ ﭴﺎﭨن‪ .‬ھن ﮔٽ ﻣٽ ﺗﻲ زور ڏﻳﻧدي ﭼﻳو ۽ ﻣون ﮐﺎن ٽﮫڪ ﻧڪﺮي وﻳو‪.‬‬
‫اڄ ﮐﺎن ‪ 45‬ﺳﺎل ﮐن اڳ ﺟڏھن اﺳﻳن ڪﺋڊٽ ڪﺎﻟﻳﺞ ﭘﻳٽﺎرو ۾ ھﺋﺎﺳﻳن ﺗﻪ ڪﺮاﭼﻲ ۽ ﻻھور‬
‫ﺟﻲ ڪﺎﻧوﻳﻧٽ اﺳڪوﻟن ﮐﺎن آﻳل اﺳﺎن ﺟﺎ ڪﻼس ﻣﻳٽ اﺳﺎن ﺗﻲ ﺧوب ﺣﺎوي ھﺋﺎ‪ .‬اﺳﻳن ھﺎﻻ‪،‬‬
‫ڪﻧڊﻳﺎرو‪ ،‬ﺟﮫﺎﻧﮔﺎرا ﺑﺎﺟﺎرا‪ ،‬درﭔﻳﻠﻲ‪ ،‬ﺷﺎھﻪ ﭘﻧﺟو ﺳﻠطﺎن ﺟﮫڙن ﮘوﭠن ﮐﺎن ﺳﻧڌي ﻣﻳڊﻳم اﺳڪوﻟن‬
‫ﺟﺎ ﭔﺎر ھﺮ وﻗت ﺟﮫڙا ھﻳﺳﻳل‪ .‬اﻧﮔﺮﻳﺰي ﻧﻪ اﭼڻ ڪﺮي ﻧﻪ ﻣﻳس ۾ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ٽﻳﭼﺮن ﺳﺎن ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻲ‬
‫ﭘوء ﺟڏھن ﻣﻧﭤﻠﻲ ٽﻳﺳٽ ﭤﻳﻧدا ھﺋﺎ ﺗﻪ ﺧﺑﺮ ﭘوﻧدي ھﺋﻲ ﻣﭤﻳن ﮘوﭠن ﺟﺎ‬
‫ﺳﮔﮫن ﻧﻪ ڪﻼس روم ۾‪ .‬۽ ِ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ۽ راﻣﭼﻧد ﺟﮫڙا ﭘﮫﺮﻳون ﻧﻣﺑﺮ ﮐﭨﻲ وﻳﺎ ﺟو اھﻲ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋڻ ۾‬
‫اﻗﺑﺎل ﺗﺮڪ‪ ،‬ﻏﻼم ﻣﺣﻣد ﺳوﻣﺮو‪،‬‬
‫ِ‬
‫ﮐﭨﻲ ڪﻣﺰور ھﺋﺎ ﭘﺮ اﻧﮔﺮﻳﺰي ﮔﺮاﻣﺮ‪ ،‬ﻣﺿﻣون ﻧوﻳﺳﻲ‪ ،‬ﻣﺋﭤس وﻏﻳﺮه ۾ ﺗﻪ ھوﺷﻳﺎر ھﺋﺎ‪ .‬ھڪ‬
‫دﻓﻌﻲ راﻣﭼﻧد ﻧﺎﺋﻳن ڪﻼس ﺟﻲ ﻣﻧﭤﻠﻲ ٽﻳﺳٽ ۾ ﭘﮫﺮﻳون ﻧﻣﺑﺮ آﻳو ﺗﻪ ﻣون ﭼﻳوﻣﺎﻧس ”ﻳﺎر ڪﻣﺎل‬
‫ڪﺮي وڌو اﭤﺋﻲ‪“.‬‬
‫”ﭔﻳو ﻧﻪ ﺗﻪ وري“ ھن ﻣون ﮐﻲ ﭘﺎﺳﻲ ﺗﻲ ﮀڪﻲ راز واري اﻧداز ۾ ﭼﻳو ھو‪” ،‬ھﻧن ﮐﻲ اﭼﻲ‬
‫ﭘوء راﻣﭼﻧد ﻏﻠط ﺳﻠط اﻧﮔﺮﻳﺰيء ڊاﺋﻼگ اﻧﮔﺮﻳﺰن‬
‫ﮀﺎ ﭤو رﮘو اھﺎ ﮔٽ ﻣٽ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋڻ ﭤﻲ اﭼﻳن‪ “.‬۽ ِ‬
‫ﺟﻲ ‪ Aceent‬۾ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋڻ ﺟو ﻧﻘل ڪﺮي ڏاڍو ﮐﻼﻳو ۽ اڄ ﺳﻧدس ﭔﺎرن ﮐﻲ ﺑﻠڪل اﺋﻳن آﻣﺮﻳڪن‬
‫اﺳٽﺎﺋﻳل ۾ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻳﻧدو ﭔڌي راﻣﭼﻧد ﺟﻲ اھﺎ اﺋڪٽﻧگ ﻳﺎد اﭼﻲ وﺋﻲ‪.‬‬
‫ﻣﻳﻧديء دوران ﮔﮫوٽﻳﺗﺎﭨﻳون ﺟﻳڪﻲ راڳ ﮘﺎﺋﻲ رھﻳون ھﻳون‪ ،‬ھﺗﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ ھوٽل ۾ ﺗوڙي‬
‫َ‬
‫رات ڪﻧوار ﺟﻲ ﮔﮫﺮ‪” :‬ﻣور ﭤو ٽﻠﻲ“ ﮐﺎن وﭠﻲ ”اﮐﻳون ﻻڏل ﺟون ﭔﺮن ﻣﺷﻌﺎﻻ“ ‪ ....‬ﻳﺎ ”ﺳڏ ڏﺋﻲ‬
‫ﺳﻧڌيء ۾ ھﺋﺎ‪ .‬ھڪ ھڪ ﮐﺎن ﭘﮀﻧدو ھوس ﺗﻪ ڪو راڳ ﻳﺎ‬
‫ﭔڪﻲء ﺟو راڄ ﮔﮫﺮاﻳﺎن‪ “....‬ﺳڀ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺳﮫﺮو اوڏڪﻲ زﺑﺎن ۾ ﻧﻪ آھﻲ ﺗﻪ ﺳﭜﻧﻲ اھوﺋﻲ ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ھو ﭘﻧﮫﻧﺟﻳن ﺷﺎدﻳن ﻣﺮادﻳن ﺗﻲ اھﻲ ﺳﻧڌي‬
‫ﺋﻲ راڳ ﮘﺎﺋﻳن‪ .‬ﻣون ﮔﮫﭨو ﺋﻲ ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ﺑﻧﺳت ۽ ﻣﮫﺮﭼﻧد اوڏ ﺟﮫڙن ﮐﺎن ﭘﮀﻳو ﺟﻳڪﻲ ﭔﮫﺮاڙﻳن ۾‬
‫ﺑﻪ رھﻳﺎ آھن‪ ،‬ﺗﻪ ڪو اھڙو راڳ‪ ،‬ﮔﺎﻧو ﻳﺎ ڪو ﺷﻌﺮ ﺋﻲ ﭔڌاﺋﻳن ﺗﻪ ﻧوٽ ڪﺮي وﭠﺎن ﭘﺮ ﻓﻲ اﻟﺣﺎل‬
‫اﭸﺎ ﺣﺎﺻل ﻧﻪ ڪﺮي ﺳﮔﮫﻳو آھﻳﺎن‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ اﻟﻔﺎ‬
‫ﻣﻳﻧديء ﺟو ڪم ﻻھﻲ ھﺮ ڪو ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ڪﻣﺮي وﭸﻲ آراﻣﻲ ﭤﻳو‪ .‬ﺷﺎم ﺟو‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺟﺎء ھن ھوٽل ﮐﺎن اڌ ڪﻠوﻣﻳٽﺮ ﮐن ﺟﻲ ﭘﻧڌ ﺗﻲ آھﻲ اﺗﻲ‬
‫ﭘﺎرڪ ۾‬
‫َ‬
‫ﺷﺎديء ﺟو ﺑﻧدوﺑﺳت ھو ﺟﻳڪﺎ ِ‬
‫ﺳﺮﮔس ﺟﻲ روپ ۾ ﮔﮫوٽ ﮐﻲ وﭠﻲ ﭘﮫﭼﭨو ھو‪ .‬ﺷﺎم ﺟو اک ﮐﻠﻲ ﺗﻪ ﺑﺋﻧڊ ﺟو آواز ڪن ﺗﻲ ﭘﻳو‪.‬‬
‫ﻧﻧڍا ھﺋﺎﺳﻳن ﺗﻪ ﮘوٺ ۾ ڪﻧﮫن ﺟﻲ ﺷﺎدي ﭤﻳﻧدي ھﺋﻲ ﮔﮫوٽ ﮐﻲ ﮔﮫوڙي ﺗﻲ وﻳﮫﺎري ﻣﮜﭨﮫﺎرن ﺟﻲ‬
‫ﺗوﺗﺎرﻳن ﺷﺮﻧﺎﺋﻳن ﺗﻲ ﺳﺮﮔس )ﺷﮫﺮ ﺟﻲ ﮔﺷت( ﺗﻲ ﻧڪﺮﻧدي ھﺋﻲ‪ .‬ڪڏھن ڪڏھن ڪﻧﮫن ﺟﻲ‬
‫ﺷﺎديء ﺗﻲ ﺣﻳدرآﺑﺎد ﮐﺎن ﺑﺋﻧڊ اﻳﻧدي ھﺋﻲ‪ .‬ڏھﻪ ﭔﺎرھن ﭴﭨﺎ ھڪ ﺋﻲ ﻳوﻧﻳﻔﺎرم ﭘﺎﺋﻲ ﻣﺧﺗﻠف‬
‫َ‬
‫ﻣﻳوزﻳڪل ‪ Instrument‬وﭴﺎﺋﻳﻧدا ھﺋﺎ‪ .‬ﮀﺎ ﺗﻪ ‪ Stereo‬ﻧﻣوﻧﻲ ﺟﺎ آواز ﻧڪﺮﻧدا ھﺋﺎ‪ .‬آھﺳﺗﻲ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪60‬‬

‫دھﻠﻲء ۾ اھﻲ ﺑﺋﻧڊ ﺑﺎﺟﺎ ﭔڌي‬
‫ﻣﺎﺿﻲء ﺟون ﺷﻳون ﭤﻲ وﻳون ﭘﺮ اڄ ھﺗﻲ‬
‫آھﺳﺗﻲ اھﻲ ﺳڀ ﮘﺎﻟﮫﻳون‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﻻء ﭤورو دﻳﺮ ﺳﺎن ﻧڪﺮڻ ﺟو ارادو ھو‬
‫ھونء ﻣﻧﮫﻧﺟو‬
‫ڏاڍو ﻣﺰو اﭼﻲ وﻳو‪.‬‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺷﺎديء ﺟﻲ دﻋوت ِ‬
‫ﭘﺮ ھﺎڻ ﺑﺋﻧڊ ﺟو آواز ﭔڌي ﻳڪدم ﺗﻳﺎر ﭤﻲ ﺳڀ ﮐﺎن اڳ اﭼﻲ رﺳﻳﭘﺷن ﺗﻲ ﻧڪﺗس‪ .‬ﺧﺑﺮ ﭘﺋﻲ ﺗﻪ‬
‫آﻣﺮﻳڪﺎ ﮐﺎن آﻳل ﮔورا ﻣﮫﻣﺎن ﻣون ﮐﺎ ﺑﻪ اڳ ﭘﮫﭼﻲ وﻳﺎ آھن ۽ ﭔﺎھﺮ ﺑﺋﻧڊ ﺟﺎ ﻓوٽو ﭘﻳﺎ ڪڍن‪ .‬آﺋون‬
‫ﺑﻪ ھوٽل ﮐﺎن ﭔﺎھﺮ اﭼﻲ ﺑﻳﮫﻲ رھﻳس‪ .‬ﺳﭴﻲ ﺑﺋﻧڊ ۾ وﻳﮫﺎرو ﮐن ﻣﻳوزﻳﺷن ھﺋﺎ ۽ ﺳﺎزن ﺟﻲ آواز‬
‫ﺳﺎن ڪﻧن ﺟﺎ ﭘڙدا ﭤﻲ ﭰﺎٽﺎ ﭘﺮ ڏاڍو ﻣﺰو اﭼﻲ رھﻳو ھو‪ .‬ﺑﺋﻧڊ ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺋﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ آھﻲ ﺗڏھن ﺗﻪ‬
‫ﮔورا ﺑﻪ اﺗﻲ ﺑﻳﭠﺎ ھﺋﺎ ﺗﻪ ﺑﻳﭠﺎ ﺋﻲ رھﻳﺎ‪.‬‬
‫ﭘﻳﺎ آﻳﺎ ﭘﻳﺎر آﻳﺎ دھﺞ دھﺞ ﮐﺮ ﻣﻳﺮا ﻳﺎر آﻳﺎ‬
‫آﻧﮐﮫون ﻣﻳن ﺳﺮور ھﻲ ﺑﺎﺗون ﻣﻳن ﻏﺮور ھﻲ‬
‫ﭼﮫﻠﮐﻲ ﭼﮫﻠﮐﻲ‬
‫ﺑﺋﻧڊ وارن ھڪڙو ﮔﺎﻧو ﭘورو ڪﺮي ﭔﻳو ﭤﻲ ﺷﺮوع ڪﻳو‪.‬‬
‫ﺗﻣﮫﻳن دﻳﮐﮫﺎ ﺗو ﻳﻪ ﺟﺎﻧﺎ ﺻﻧم‬
‫ﭘﻳﺎر ھوﺗﺎ ھﻲ دﻳواﻧﻪ ﺻﻧم‬
‫اب ﻳﮫﺎن ﺳﻲ ﮐﮫﺎن ﺟﺎﺋﻳن ھم‬
‫ﺗﻳﺮي ﺑﺎھون ﻣﻳن ﻣﺮﺟﺎﺋﻳن ھم‬
‫ﻣﺎﺿﻲء ﺟو‪.‬‬
‫ھﻧن ڪڏھن ﻧﺋون ﮔﺎﻧو ﭤﻲ ﮘﺎﻳو ﺗﻪ ڪڏھن ڏور‬
‫َ‬
‫ﺗﻧﮐﺎ ﺗﻧﮐﺎ ذرا ذرا‬
‫ھﻲ روﺷﻧﻲ ﺳﻲ ﺟﻳﺳﻲ ﺑﮫﺮا_ ھﺮ دل ﻣﻳن ارﻣﺎن ھوﺗﻲ ﺗو ھﻳن‬
‫ﺑس ﮐوﺋﻲ ﺳﻣﺟﮫﻲ ذرا‬
‫ﺳڀ ﺧوﺷﻳن‪ ،‬ﻣﻳﻼپ ﭘﻳﺎر ﻣﺣﺑت ﺟﺎ ﮔﺎﻧﺎ ھﺋﺎ‪ .،‬ھڪ ﺟﮫﺎز ﺗﻲ ھڪ اھڙوﺧﻼﺻﻲ آﻳو ﺟﻧﮫن‬
‫ﻻء ﻣون ﺳﺎن ڪم ڪﻧدڙ رﻳﻔﺮﻳﺟﺮﻳﺷن اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ ﻣﺣﻣود ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ﺳﺎﺋﻳن ھﻲ ﺑﺋﻧڊ ﻣﺎﺳٽﺮ ھوﻧدو ھو‪.‬‬
‫ِ‬
‫ﭘوء اھڙو ﺳﭠو ڪم ﮀڏﻳﺎﺋﻳن ﮀو؟“ ﻣون ﭘﮀﻳوﻣﺎﻧس‪.‬‬
‫” ِ‬
‫”ھڪ دﻓﻌﻲ ﮔﮫوٽﻳﺗن ڏاڍي ﻣﺎر ڏﻧس‪ “.‬ھن ﭔڌاﻳو‪.‬‬
‫”ﮀو؟“‬
‫ﺷﺎديء ﺟﻲ ﻣوﻗﻌﻲ ﺗﻲ ﺳﻧدس ﺑﺋﻧڊ وارن وﭠﻲ ﮔﺎﻧو ﮘﺎﻳو‪:‬‬
‫”‬
‫َ‬
‫”دو ﮔﺰ ﮐﻔن ﮐﺎ ﭨﮐﺮا ﺗﻳﺮا ﻟﺑﺎس ھوﮔﺎ‪“.‬‬
‫ﺟﮫﺎز ﺗﻲ ﺟڏھن ڏﮐﻳون ‪ Calculations‬ﺑﻳﺰار ڪﻧدﻳون ھﻳون‪ ،‬ﺟﮫﺎز ﺟون ﻣﺷﻳﻧﻳون ﺳﺎٿ‬
‫ﮀڏي ڏﻳﻧدﻳون ھﻳون‪ ،‬طوﻓﺎن ۽ ﺳﺎﻣوﻧڊي وﻳﺮون ﺟﮫﺎز ﺳﺎن وﻳڙھﺎﻧد ڪﻧدﻳون ھﻳون ۽ اﺳﺎن‬
‫اﻟٽﻳون ڪﺮي ڪﺮي ﺑﻳﺣﺎل ﭤﻲ وﻳﻧدا ھﺋﺎﺳﻳن ﺗﻪ ﻣﭤﻳون ﻓﺮج اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ ﻣﺣﻣود ﻣﺳﺧﺮو ڏاڍي‬
‫ﻣﻌﺻوﻣﻳت ﺳﺎن ﭼوﻧدو ھو ﺗﻪ ﺟﮫﺎز ھﻼﺋڻ ﮐﺎن ﺗﻪ ﺑﮫﺗﺮ ھو ﺗﻪ ڪﻧﮫن ﺑﺋﻧڊ ۾ ﭤﺎﻟﮫﻳون وﭴﺎﺋڻ ﺟو‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪61‬‬

‫ﭘوء ﭤﺎﻟﮫﻳون‬
‫ڪم ڪﺟﻲ ھﺎ‪ .‬ڪﻳڏو آﺳﺎن ۽ دﻟﭼﺳپ آھﻲ‪ .‬ﻧﻪ ذھﻧﻲ ﭘﺮﻳﺷﺎﻧﻲ ۽ ﻓﺰﻳڪل ﻓٽﻳگ‪ ..‬۽ ِ‬
‫وﭴﺎﺋڻ ﺟﻲ اﺋڪٽﻧگ ڪﻧدو ھو ﺗﻪ ﻓﻲ اﻟﺣﺎل ﺟﮫﺎز ۽ ﻣوﺳم ﺟﺎ ﭘﺮﻳﺷﺮ ۽ ٽﻳﻧﺷن وﺳﺎري ﮐﻠﻲ ڏﻳﻧدا‬
‫ھﺋﺎﺳﻳن ۽ ھﺎڻ ھن ﺑﺋﻧڊ ۾ ﭔﻪ اھڙا ﭤﺎﻟﮫﻳن وﭴﺎﺋڻ وارا ﺑﻪ ﻧظﺮ اﭼﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ ﺟﻳڪﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘﺮ ۾‬
‫ﺳﻣﺟﮫن ﭘﻳﺎ ﺗﻪ وڏو ڪو ڪﺎرﻧﺎﻣو ﺳﺮاﻧﺟﺎم ﭘﻳﺎ ڏﻳون‪ .‬ﺳﻧدن ھﭤن ﺟﺎ اﺋڪﺷن ۽ اﮐﻳن ﺟون اداﺋون‬
‫ڏﺳڻ وٽﺎن ھﻳون‪ .‬ھﮫڙﻳن ﺑﺋﻧڊن ۾ ﻣﻳوزڪ ﺟﻲ ﻣﺰي ﺳﺎن ﮔڏ ھﺮ ھڪ ﺳﺎز وﭴﺎﺋڻ واري ﺟﺎ‬
‫اﺋڪﺷن ڏﺳڻ وٽﺎن ﭤﻳن ﭤﺎ‪.‬‬
‫ﭘﻲء‬
‫ﻣﺎء ُ‬
‫ﻻء ﭔن اﮀن ﮔﮫوڙن ﺟﻲ ﺧوﺑﺻورت ﺑﮔﻲ آﻧدي وﺋﻲ ھﺋﻲ ﺟﻧﮫن ۾ ﮔﮫوٽ ﺟو ُ‬
‫ﮔﮫوٽ ِ‬
‫۽ وڏو ﭼﺎﭼو وﻳﭠﺎ‪ .‬ﺳﭴﻲ ﭴﭷ ھوٽل ﮐﺎن ﭔﺎھﺮ آﺋﻲ ۽ ﺳﺮﮔس ﺟﻲ روپ ۾ ﺷﺎدي ھﺎل ڏي وڌڻ ﻟﮘﻲ‪.‬‬
‫ھﺮ ڏھﻪ ﭘﻧدرھن وﮐن ﺑﻌد دارون )‪ (Fire Works‬ﭔﺎرﻳو ﭤﻲ وﻳو‪ .‬ﺟﻧﮫن ﺟﻧﮫن رﺳﺗﻲ ﺗﺎن‬
‫ﻟﻧﮔﮫﻳﺎﺳﻳن ﭤﻲ اﺗﻲ ﺟﻲ ﮔﮫﺮن ۽ ھوٽﻠن ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ﺑﺎﻟڪوﻧﻳن ۽ درﻳن ﻣﺎن ﮔﮫوٽ ﺟو ﺳﺮﮔس‪ ،‬ﺑﺋﻧڊ ۽‬
‫ﻻء ﻧڪﺗﺎ ﭤﻲ‪ .‬ان ۾ ڪو ﺷڪ ﻧﺎھﻲ ﺗﻪ اھﺎ ﺷﺎدي ھڪ ‪ Royal‬ﻗﺳم ﺟﻲ‬
‫‪ Fire Works‬ڏﺳڻ ِ‬
‫ﻟﮘﻲ رھﻲ ھﺋﻲ‪ ،‬ﭘﺎڙي اوڙي ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ﺑﻪ ﻓﺧﺮ ﻣﺣﺳوس ڪﺮي رھﻳﺎ ھوﻧدا ﺗﻪ ھڪ ﮀوڪﺮو‬
‫ﺟﻧﮫن ﺟﻲ آﻣﺮﻳڪن ‪ Citizenship‬آھﻲ ۽ ھڪ ﮀوڪﺮي ﺟﻧﮫن ﮐﻲ ڊﺋﻧﻣﺎرڪ ﺟو ﭘﺎﺳﭘورٽ‬
‫دھﻠﻲء ۾ ﺷﺎدي رﭼﺎﺋﻲ آھﻲ‪.‬‬
‫آھﻲ اﻧﮫن ھﺗﻲ اﭼﻲ‬
‫َ‬
‫ھن دﻋوت ۾ دھﻠﻲ ﺷﮫﺮ ﺟﺎ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﻣﺧﺗﻠف ﻗﺳم ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو آﻳل ھﺋﺎ‪ .‬ﺑﺰﻧس ﻣﻳن‪ ،‬ﺑﻳورو‬
‫دھﻠﻲء ۾‬
‫ڪﺮﻳٽس‪ ،‬ﻣﻳڊﻳﺎ ﺳﺎن ﺗﻌﻠق رﮐﻧدڙوﻏﻳﺮه ﺟن ﻣﺎن ڪﺟﮫﻪ ﺳﺎن ﻣﺎﻧﻲ دوران ﻣﻠﻧدو رھﻳس‪.‬‬
‫َ‬
‫رھﻧدڙ اوڏن ﻣﺎن ﺑﻪ ڪﻳﺗﺮﻳون ﺋﻲ ﻓﺋﻣﻠﻳون آﻳون ھﻳون ﺟن ﻣﺎن ڪﻳﺗﺮﻳن ﻋورﺗن ﮐﻲ ﺳﻧڌي ﭜﺮت‬
‫ﻣﺎﻧﻲء ﺑﻌد ﮘﺎﺋڻ ۽ رﻳﺗون رﺳﻣون ۽ ﭰﻳﺮا ﭤﻳﻧدا‬
‫ﺟون ﭘوﺗﻳون ﭘﮫﺮﻳل ڏﺳﻲ ﭘﺮي ﮐﺎن ﺳﭸﺎﭨپ ﭘﺋﻲ ﭤﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫ﻏﻠطﻲء ۾ ﮔﮫوٽ‬
‫رھﻳﺎ ﺟﻳڪﻲ اڪﺛﺮ اﻧڊﻳن ﻓﻠﻣن ۾ ڏﺳڻ ۾ اﻳﻧدا آھن‪ ،‬ﺟﺗﻳون ﻟڪﺎﺋڻ ﺟﻲ رﺳم ۾‬
‫َ‬
‫ﭘوء ﺗﻪ‬
‫ﺟﻲ ُ‬
‫ﭘﻲء ۽ ﭼﺎﭼن ﺟون ﺟﺗﻳون ﻟڪﺎﺋڻ ﺑدران آﻣﺮﻳڪﺎ ﮐﺎن آﻳل ﻣﮫﻣﺎﻧن ﺟون ﮐﭴﻲ وﻳون ِ‬
‫ﮔورن ﺟﻲ ﺣﺎﻟت ڏﺳڻ وٽﺎن ھﺋﻲ ﺟﻳﺳﻳن ھﻧن ﮐﻲ ﺳﻣﺟﮫﻪ ۾ ﮘﺎﻟﮫﻪ اﭼﻲ ﺗﻪ اھﺎ ھﺗﻲ ﺟﻲ رﺳم آھﻲ‬
‫ان ﺟﻲ ‪ End Result‬اھﺎﺋﻲ آھﻲ ﺗﻪ ﺗوھﺎن ﮐﻲ ﺟﺗﻳون واﭘس ﻣﻠﻲ وﻳﻧدﻳون ﭘﺮ ﻓﻲ اﻟﺣﺎل ھﻧن‬
‫ﺳﻣﺟﮫﻳو ﺗﻪ ﺷﺎﻳد ھﻧن ﮐﻲ آﻣﺮﻳڪﺎ ﺟﻲ ڪوﻟﺮوڊو رﻳﺎﺳت ﺗﺎﺋﻳن ﭘﻳﺮﻳن ﭘﻧڌ ﻣوٽﭨو ﭘوﻧدو‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪62‬‬

‫ڪﺎرول ﺑﺎغ ﺟﻲ ھوٽل ۾‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﻋﻼﺋﻘﻲ ڪﺎرول ﺑﺎغ ﺟﻲ ھوٽل ﺳﻧﮔﮫﻪ‬
‫دھﻠﻲ ﭘﮫﭼڻ ﺳﺎن ﭘﮫﺮﻳن اﺳﻳن ﻧﻳو‬
‫َ‬
‫ڪﺎﻧٽﻳﻧٽل ۾ رھﻳﺎﺳﻳن ﺟو ﺷﺎدي ھﺎل ﺑﻪ اﺗﻲ وﻳﺟﮫو ھو ﺟﺗﻲ آﻣﺮﻳڪﺎ ﮐﺎن اﺳﺎن ﺟﻲ ڪﺎﻟﻳﺟﻲ‬
‫ﺷﺎديء ﺑﻌد ﺳﻧڌ ﮐﺎن آﻳل اﺳﻳن ﭼﺎﻟﻳﮫﻪ‬
‫دوﺳت راﻣﭼﻧد ﺟﻲ ﭘٽ راﺟﻳش ﺟﻲ ﺷﺎدي ﭤﻲ رھﻲ ھﺋﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء‬
‫ﻧوﻟﺮاء اوڏ ﺟﺎ ﭜﺎﺋﺮ ﭜﻳﭨون ۽ اﻧﮫن ﺟو اوﻻد ھﺋﺎ ﻧﻳو‬
‫ﺳواء ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﭔﻳﺎ ﺳڀ‬
‫ﮐن ﭴﺎﭸﻲ ﺟن ۾‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ﺟﻲ ھڪ ﭔﺋﻲ ﻋﻼﺋﻘﻲ ” ڪﺎﻟڪﺎ ﺟﻲ“ ۾ اﭼﻲ رھﻳﺎﺳﻳن ”ڪﺎﻟڪﺎﺟﻲ“ ﺟو ﻋﻼﺋﻘو ڪﺎﻟڪﺎ دﻳوي‬
‫۽ ڪﻧول )‪ (Lotus‬ﺟﻲ ﻣﻧدرن ﮐﺎن ﻣﺷﮫور آھﻲ‪ .‬دراﺻل ﺟﺗﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ ھﺎڻ رھﺎﺋش آھﻲ ﺟﺗﺎن‬
‫ھﻲ ﻟﮐﻲ رھﻳو آھﻳﺎن ھڪ ڌرم ﺷﺎﻻ آھﻲ ﺟﻳڪﺎ اﮔﺮوال ڌرم ﺷﺎﻻ ﺳڏﺟﻲ ﭤﻲ‪ .‬ھﺗﻲ ﻧول ﺟﻲ ھڪ‬
‫دوﺳت اوڏ رھﺎﺋش ﺟو ﺑﻧدوﺑﺳت ڪﻳو آھﻲ ﺟﻳڪو ‪ 30‬ﺳﺎﻟن ﮐﺎن اﻧڊﻳﺎ ۾ رھﻲ ﭤو‪ .‬ڌرم ﺷﺎﻻ ۾‬
‫ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ھوٽل ﺟﻳﺎن ‪ Attach Bath‬ﺳﺎن ڪﻣﺮا آھن ۽ وڏو ﺑورﭼﻲ ﺧﺎﻧو ﭘڻ آھﻲ‪ .‬اڄ ﺻﺑﺢ‬
‫ﺟو ﺳوﻳﺮ اﭤﻲ واڪ ڪﺮي ﮔﻳٽ وٽ ﭘﮫﺗس ﺗﻪ دودو ﺑﻪ ڪو واڪ ڪﺮي آﻳو ھو‪ .‬اﺳﺎن ﭔﺋﻲ اﺗﻲ‬
‫ﺑﻳﮫﻲ ﭼﺎﻧﮫﻪ واري ﮐﺎن ﭼﺎﻧﮫﻪ وﭠﻲ ﭘﻳﺋڻ ﻟﮘﺎﺳﻳن‪.‬‬
‫ﭘﻳٽﺎرو ﺟﻲ ﺗﻌﻠﻳم ﻳﺎﻓﺗﻪ دودي اوڏ ﺗﻌﻠﻳم ﺣﺎﺻل ڪﺮڻ ﺟﻲ ‪ Struggle‬ﺑﺎﺑت ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ھن ﺟو‬
‫واﻟد ﭼﺗون ﻣل اﻣﻳﺮ ﮔﮫﺮ ﺗﻪ ﭠﮫﻳو ﭘﺮ ﻣڊل ڪﻼس ﺟو اﻣﻳﺮ ﺑﻪ ﻧﻪ ھو‪” .‬ﺳﭻ ﺗﻪ اھو ھو ﺗﻪ ھو اﺳﺎن‬
‫ﺟﻲ اﺑﺎﭨﻲ اوڏڪﻲ ڌﻧڌي ﺳﺎن واﺑﺳﺗﻪ ھو‪ .‬ﺑﺎﺑﺎ وﻳﭼﺎر ڪﻳو ﺗﻪ ﮀو ﻧﻪ ﻣﻧﮫﻧﺟﺎ ﭔﺎر ﺑﻪ ﺗﻌﻠﻳم ﺣﺎﺻل‬
‫ﭘﻲء ﻧﺎراﺋڻ داس ﺻﺎﺣب ھو‪ .‬ﺟڏھن ھو اوڏ‬
‫ﻻء ‪ Motivation‬ﺟو ﻣﺛﺎل‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺟو ُ‬
‫ِ‬
‫ڪن‪ .‬ان ﺟﻲ ِ‬
‫ﻣﺎﭨﮫوء ﺟو ﻣﺎن ﻣﺮﺗﺑو ﺋﻲ‬
‫ﭤﻲ ﭘڙھﻲ ﺳﮔﮫﻲ ﭤو ﺗﻪ ﮀو ﻧﻪ ﻣﻧﮫﻧﺟﺎ ﭔﺎر ﺑﻪ! ۽ ﺗﻌﻠﻳم ﺣﺎﺻل ڪﺮڻ ﺳﺎن‬
‫َ‬
‫ﺑدﻟﺟﻳو وﭸﻲ‪“.‬‬
‫ﭘﻲء ﮐﻲ ڪﺟﮫﻪ‬
‫ﻻء ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫ُ‬
‫ﭘوء ان ﺳوچ ﮐﻲ ﻋﻣﻠﻲ ﺟﺎﻣو ﭘﮫﺮاﺋڻ ِ‬
‫دودي وڌﻳڪ ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ِ‬
‫ڪﺮﭨو ﺋﻲ ﭘﻳو‪” .‬اھم ﮘﺎﻟﮫﻪ ﭘﺋﺳو ھو‪ .‬ھن ڏھﺎڙي ﺟﻳڪو ﻣﺣﻧت ﻣﺰوري ﻣﺎن ڪﻣﺎﻳو ﭤﻲ ان ﻣﺎن‬
‫ﺗﻪ اﺳﺎن ﺟﻲ ﮘوٺ ﺟﻲ اﺳڪول ﺟﻲ ﺟﮫڙي ﺗﮫڙي ﻓﻲ ۽ ڪﺗﺎب ﺑﻪ ﻣﺷڪل ﺳﺎن ﭤﻳﺎ ﭤﻲ‪ .‬وڌﻳڪ‬
‫ﻻء ﺗﻪ ڪوﺑﻪ ﭘﺋﺳو ﻧﻪ ڏﻳﻧدو‪ .‬ﺑﺎﺑﺎ ﻣون ﮐﻲ ڪﺋڊٽ ڪﺎﻟﻳﺞ ﭘﻳٽﺎرو ۾ ﭘڙھﺎﺋڻ ﭼﺎھﻳو‬
‫ﺳﭠﻲ‬
‫َ‬
‫ﭘڙھﺎﺋﻲء ِ‬
‫ﻧوﻟﺮاء‪ ،‬راﻣﭼﻧد وﻏﻳﺮه ﺗوھﺎن ﺳﺎن ﮔڏ ﭘڙھﻲ‬
‫ﭤﻲ‪ ،‬ﺟﺗﺎن ﻧﺎراﺋڻ داس ﺻﺎﺣب ﺟﺎ ﭘٽ ارﺟن داس‪،‬‬
‫ِ‬
‫ﻧڪﺗﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ھن اﻣﺎن ﮐﺎن ﺳڀ ﮘﮫﻪ ﮘﭠﺎ ورﺗﺎ ۽ ﭔﻳو ڪﺟﮫﻪ ﺳﺎﻣﺎن ﺟﻳڪو ﮔﮫﺮ ۾ ھو ۽ وڪﺎﻣﻲ‬
‫ﺳﮔﮫﻳو ﭤﻲ اھو وڪﭨﻲ وﭠﻲ ﭠﻳڪﻳداري ﺷﺮوع ڪﺋﻲ‪ .‬ﭘوِء ان ۾ ﻗدرت ﻓﺎﺋدو وﺟﮫﻲ ڏﻧو ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ‬
‫ھڪ ﭔﻪ اھڙو ﺟﮫٽڪو ﺑﻪ آﻳو ﺟﻧﮫن ۾ اﺳﺎن زﻳﺮو ﺟﻲ وﻳﺟﮫو وﭸﻲ ﭘﮫﺗﺎﺳﻳن ﭘﺮ ھو ھﺮ ﺻورت ۾‬
‫ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘڙھﺎﺋﻲ ﺟو ﺑﻧدوﺑﺳت ڪﻧدو رھﻳو ﺗوڙي ﺳﭴﻲ ﮔﮫﺮ ﮐﻲ وﻳﻼ ڪﺎٽﭨﺎ ﭘﻳﺎ ﭤﻲ‪“.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪63‬‬

‫”ﻣون ﮐﻲ ﺗﻌﻠﻳم ڏﻳﺎرڻ ۾ ھڪ ﭔﻳو ﺑﻪ اھم ﭘﮫﻠو ھو‪ .‬اﺳﺎن اوڏن ﺟون ﺷﺎدﻳون اوڏن ۾ ﺋﻲ ﭤﻳن‬
‫ﻻء ڪﺎﻓﻲ ﭘﺮاﺑﻠم رھﻲ‬
‫ﭤﻳون ۽ اھﻲ ﺑﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟن ۾ ﻧﻪ ﭘﺮ ڌارﻳن ۾‪ .‬ان ڪﺮي ﮀوڪﺮﻳن ﺟﻲ رﺷﺗﻲ ِ‬
‫ڌيء ڪﺮن ﭘڙھﻲ ڊاڪٽﺮ ﺗﻪ ﭤﻲ وﺋﻲ‬
‫ﭤو ﺗﻪ ﺳﭠﺎ ۽ ﭘڙھﻳل ﮀوڪﺮا ڪﭤﺎن آﭨﺟن‪ .‬ﺟﻳﺋن اڄ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫َ‬
‫آھﻲ ﭘﺮ ظﺎھﺮ آھﻲ ھڪ ‪ Suitable‬۽ ‪ Compatable‬رﺷﺗو ڪﻳﺋن ۽ ڪﭤﻲ ﮘوﻟﺟﻲ ﺟو اﺳﺎن‬
‫اوڏن ۾ اﻳﺗﺮا ﺗﻌﻠﻳم ﻳﺎﻓﺗﻪ ۽ ﻧوڪﺮﻳن وارا ﻧﻪ آھن‪“.‬‬
‫راء ﺟﺎ ﺟو ﭘٽ آھن‪ “.‬ﻣون ﭼﻳو‪.‬‬
‫راء ۽ ﺣﺷﻣت‬
‫ِ‬
‫”ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ﺑﺳﻧت ﻳﺎ ادا ﮔﻼب ِ‬
‫”ﻧﻪ‪ ،‬اھﻲ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﭔﺎرن ﺟﺎ ﺳؤٽ ﻣﺎﺳﺎت ﻳﺎ ﭘﭱﺎٽ ﻣﺎروت ﺋﻲ ﺗﻪ ﭤﻳﺎ‪ .‬ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ﺑﺳﻧت ﺟﻲ زال‬
‫راء وارا ان ﺟﺎ ﭜﺎﺋﺮ ﭤﻳﺎ ۽ ﺳﺮي ﭼﻧد ۽‬
‫ﻣﻳﺮان ۽ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ زال ﺷﺎﻧﺗﺎ ﭜﻳﭨون ﭤﻳون‪ .‬ﺣﺷﻣت ۽ ﮔﻼب ِ‬
‫ﻟﮀﻣڻ ﺟون زاﻟون‪ ،‬ﺟﮫﻣﻲ ۽ رﻳﮐﺎ ﻣﻧﮫﻧﺟون ﭜﻳﭨو ﭤﻳون ۽ اﺳﺎن ﭘﻧﮫﻧﺟن ۾ ﺷﺎدي ﻧﻪ ڪﻧدا آھﻳون‪.‬‬
‫ﺳو اھو ﺳﺎﮘﻳو ﻣﺳﺋﻠو اﺳﺎن ﺟﻲ ﺳﮫﺮي ﻧﺎراﺋڻ داس ﮐﻲ درﭘﻳش ھو‪ .‬ھن ﭘﻧﮫﻧﺟون ڌﻳﺋﺮون اوڏن‬
‫ﺳواء اوڏن ۾ ڪوﺑﻪ ﭘڙھﻳل ﻧﻪ ھو‪ .‬اﺳﻳن ﻧﻧڍا ھﺋﺎﺳﻳن‬
‫ﮐﻲ ﺋﻲ ڏﻳڻ ﭼﺎھﻳون ﭤﻲ ﭘﺮ ﺳﻧدس ﮔﮫﺮ ﮐﺎن‬
‫ِ‬
‫ﭘﻲء وٽ آﻳو‪ .‬اﻧﮫن ڏﻳﻧﮫن ۾ ﻧﺎراﺋڻ داس رﻳﺰﻳڊﻧٽ ﻣﺋﺟﺳٽﺮﻳٽ ھو ۽‬
‫ﺗﻪ ھو ھڪ ڏﻳﻧﮫن ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫ُ‬
‫ﭘﻲء ﭼﺗون ﻣل ھڪ ﻋﺎم اوڏ ﻣﺰور‪ .‬ھن ﺑﺎﺑﺎ ﮐﻲ ﭼﻳو ﺗﻪ ﺗﻧﮫﻧﺟﺎ ﭔﺎر ﻣون ﮐﻲ ﻓﺿﻳﻠت‬
‫اﺳﺎن ﺟو‬
‫ُ‬
‫وارا ﻟﮘن ﭤﺎ‪ ،‬آﺋون ﺗﻧﮫﻧﺟن ﭔن ﭘٽن دودي ۽ ﻣور ﮐﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟون ڌﻳﺋﺮون ڏﻳڻ ﭼﺎھﻳﺎن ﭤو ۽ ﭘﻧﮫﻧﺟن ﭔن‬
‫ﻻء ﺗﻧﮫﻧﺟﻳون ڌﻳﺋﺮون وﭠڻ ﺑﻪ ﭼﺎھﻳﺎن ﭤو‪.‬‬
‫ﭘٽن ِ‬
‫ﭘﻲء ﮐﻲ وﻳﺗﺮ ھورا ﮐورا ﭤﻲ ﭘﺋﻲ ﺗﻪ ﭔﺎرن ﮐﻲ ﺿﺮور ﭘڙھﺎﺋڻ‬
‫ﭘوء ﺗﻪ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ُ‬
‫ان ﮘﺎﻟﮫﻪ ﮐﺎن ِ‬
‫ﮐﭘﻲ‪.‬‬
‫”ﺗوھﺎن ﭘﻳٽﺎرو ڪڏھن آﻳﺎﺋو؟“ ﻣون دودي ﮐﺎن ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”ﻣﻧﮫﻧﺟو ڪٽ ﻧﻣﺑﺮ ‪ 7035‬ھو ﻳﻌﻧﻲ ﻣون ڪﻳڊٽ ڪﺎﻟﻳﺞ ‪1970‬ع ۾ ‪ Join‬ڪﻳو ۽‬
‫‪1975‬ع ۾ ﻧڪﺗس‪ .‬اﭴڪﻠﮫﻪ ﺟو ﭼﻳف ﻣﻧﺳٽﺮ ڊاڪٽﺮ ارﺑﺎب رﺣﻳم اﺳﺎن ﺟو ڪﻼس ﻣﻳٽ ھو‪،‬‬
‫ﺳﻧدس ڪٽ ﻧﻣﺑﺮ ‪ 7199‬ھو‪“.‬‬
‫ﭘوء ﮀﺎ ﭘڙھﺎﻳﺋو؟“ ﻣون دودي اوڏ ﮐﺎن ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”ﭘﻳٽﺎرو ﮐﺎن ِ‬
‫ﭘﻲء وٽ‬
‫ﭘوء ﻣون ﮐﻲ ﻣﻳڊﻳڪل ڪﺎﻟﻳﺞ ۾ داﺧﻼ ﻣﻠﻲ وﺋﻲ ﭘﺮ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫ُ‬
‫”ﭜﺎﺋﻳﺟﺎن ﭘﻳٽﺎرو ﮐﺎن ِ‬
‫اﻳڏو ﭘﺋﺳو ﻧﻪ ھو ﺟو ﻣون ﮐﻲ ﺑﻪ ﭘڙھﺎﺋﻲ ۽ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﭜﺎﺋﺮن ﮐﻲ ﺑﻪ ﺟﻳڪﻲ ﭘڻ ھﺎڻ اﺳڪوﻟن ﺟﻲ‬
‫ﭘڙھﺎﺋﻲ ﺧﺗم ڪﺮي ڪﺎﻟﻳﺞ ﻟﻳول ﺗﺎﺋﻳن ﭘﮫﭼﻲ ﭼڪﺎ ھﺋﺎ ۽ اﺳڪوﻟن ﺟون ﻓﻳون ۽ ڪﺗﺎﺑن وﻏﻳﺮه‬
‫ﺗﻲ ﮔﮫﭨو ﺧﺮچ ﭤﻲ آﻳو‪ .‬ﻧﺗﻳﺟﻲ ۾ ﻣون ﻣﻳڊﻳڪل ﺗﺎن ھٿ ﮐﭨﻲ ﮘوٺ ۾ رھﻲ آرٽس ۾ ﮔﺮﻳﺟوﺋﻳﺷن‬
‫ﻻء ڏاڍو واﺟﮫﺎﻳم ﭘﺮ ﻧﻪ ﻣﻠﻲ‪ .‬ﺟﺗﻲ وﭸﺎن اﺗﺎن ﺟواب ﻣﻠﻲ‪ .‬ھڪ ڏﻳﻧﮫن ﺗﻪ‬
‫ڪﺋﻲ‪ ،‬ان ﺑﻌد‬
‫َ‬
‫ﻧوڪﺮيء ِ‬
‫ﺿﻳﺎءاﻟﺣق ﮐﻲ ﺑﻪ ﺧط ﻟﮐﻳم ﺗﻪ ”آﺧﺮ‬
‫ﺑﻳﺰار ﭤﻲ ﺗن ڏﻳﻧﮫن ﺟﻲ ﻣﻠڪ ﺟﻲ ﺣﺎڪم ۽ واﻟﻲ وارث‬
‫ُ‬
‫اﺳﺎن اﻗﻠﻳت وارا وﭸون ﺳو وﭸون ڪڏاﻧﮫن‪ “.‬۽ ﻧﻪ ﻓﻘط ﺧط ﻟﮐﻳو ﭘﺮ ﺟﻧﺮل ﺿﻳﺎء ﮐﻲ ﭘوﺳٽ ﺑﻪ‬
‫ڪﺮي ﮀڏﻳم‪ .‬اھو ﺧط ھن ﺗﺎﺋﻳن ﻧﻪ ﻓﻘط ﭘﮫﭼﻲ وﻳو ﭘﺮ ھن ﭘڙھﻲ ﻣون ﮐﻲ ﺟواب ﺑﻪ ﻟﮐﻳو ﺟﻧﮫن‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪64‬‬

‫ﻻء ﭼﻳو‪ .‬ڪﺟﮫﻪ‬
‫ﺟﻲ ڪﺎﭘﻲ ﻣون وٽ اڄ ﺑﻪ ﻣوﺟود آھﻲ‪ .‬ھن ﻣون ﮐﻲ ﭘوﻟﻳس ﺟﻲ ‪ IG‬ﺳﺎن ﻣﻠڻ ِ‬
‫ﭘﻲء‬
‫ڏﻳﻧﮫن ﺳوﭼڻ ﺑﻌد ھن ﺳﺎن ﻣﻠڻ وﻳس ﺟﻧﮫن اﻧٽﺮﻳو ورﺗو ۽ آﺋون ﻣوٽﻲ ﮘوٺ اﭼﻲ ﭘﻧﺟﮫﻧﺟﻲ ُ‬
‫ﭘوء ڪﺟﮫﻪ ﻣﮫﻳن ﺑﻌد ﻣون ﮐﻲ ﭘوﻟﻳس ۾ ‪ ASI‬ﺟﻲ‬
‫ﺳﺎن ﭠﻳڪﻳداري ﺟﻲ ڪﻣن ۾ ﭔﺎﻧﮫن ﭔﻳﻠﻲ ﭤﻳس‪ِ .‬‬
‫ﭘوﺳٽ ﺟﻲ ﻧوڪﺮي ﺟو ﺧط ﻣﻠﻳو ﭘﺮ ان ﮐﺎن اڳ آﺋون ﮘوٺ ﺟﻲ ﺑﺋﻧڪ ۾ ڪﻼرڪ ﭤﻲ ﭼڪو‬
‫ﭘوء‬
‫ھوس ۽ ﻣون ﭘوﻟﻳس ۾ وﭸڻ ﺑدران ان ﭘﮫﺮﻳن ﻣﻠﻳل‬
‫َ‬
‫ﻧوڪﺮيء ﺳﺎن ﺋﻲ ﻧﭜﺎﺋڻ ﺑﮫﺗﺮ ﺳﻣﺟﮫﻳو‪ِ ،‬‬
‫ﭜﺎﺋﻳﺟﺎن وڌﻳڪ ﭘڙھﻧدو رھﻳس ﺗﻪ وﻗت ﺳﺎن ﮔڏ ﭘﺮوﻣوﺷن ﺑﻪ ﻣﻠﻧدﻳون رھﻳون ﺗﺎن ﺟو وﭸﻲ ﻣﺋﻧﻳﺟﺮ‬
‫ﭤﻳس‪“.‬‬
‫ﻻء ﺻﺣﻳﺢ‬
‫”ﺑﻳﺣد‬
‫َ‬
‫ﺧوﺷﻲء ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﭼﺋﺑﻲ‪ “.‬ﻣون دودي ﮐﻲ داد ڏﻳﻧدي ﭼﻳو‪” .‬ھﺎ ﭘﺮ ﻣون ِ‬
‫ﺧوﺷﻲ ﺗڏھن ﭤﻳﻧدي ﺟڏھن ﻣﻧﮫﻧﺟو اوﻻد ﻣون ﮐﺎن وڌﻳڪ ﺗﻌﻠﻳم ﺣﺎﺻل ڪﻧدو‪ .‬آﺋون ﺗﻪ ڊاڪٽﺮ ﭤﻲ‬
‫ﻧﻪ ﺳﮔﮫﻳس ﭘﺮ ﻣﻧﮫﻧﺟﺎ ﭔﺎر ﺗﻪ ﮔﮫٽ ۾ ﮔﮫٽ ‪ MBBS‬ڪن‪ .‬ﻣون ﭘﻧﮫﻧﺟو وﻗت ۽ ﭘﺋﺳو ﭔﺎرن ﺟﻲ‬
‫ڌيء ڪﺮن ‪ MBBS‬ڊﮔﺮي ﺣﺎﺻل ڪﺮڻ ﺳﺎن ﮔڏ ﺳﭠﻲ‬
‫ﺗﻌﻠﻳم ۾ اﺳﺗﻌﻣﺎل ڪﻳو اڄ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ وڏي‬
‫َ‬
‫ڌيء ﭘوﻧم ﺳول‬
‫ﺿﻳﺎءاﻟدﻳن اﺳﭘﺗﺎل ۾ ﺟﺎب ﭤﻲ ڪﺮي‪ .‬ﭔﻲ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﺟﻲ‬
‫ھوء‬
‫ڊاڪٽﺮ ﭘڻ آھﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ آھﻲ ۽ ﺑﺎﻗﻲ ٽن ﭔﺎرن‪ ،‬ﺳﺮﻳﻧدر‪ ،‬ﺳﻧﺗوش ۽ وﻧود ﭘڻ ‪ BE‬ڪﺋﻲ آھﻲ ۽ اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ آھن‪.‬‬
‫اﻳﺗﺮي ۾ ھﺗﻲ ﺟﻲ ھڪ آٽو رڪﺷﺎ اﭼﻲ ﻟﻧﮔﮫﻲ ﺟﻧﮫن ﺟو دودو اﻧﺗظﺎر ڪﺮي رھﻳو ھو ﺟو‬
‫ﻻء اﻳﺋﺮﭘورٽ وﭸﭨو‪ .‬ڊاڪٽﺮ ﻟﮀﻣڻ اوڏ ڪﺋﻧﺎڊا‬
‫ھن ﮐﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﭜﻳﭨوﺋﻲ ڊاڪٽﺮ ﻟﮀﻣڻ ﺟﻲ‬
‫ُ‬
‫آڌرﭜﺎء ِ‬
‫ﺟو ﺷﮫﺮي آھﻲ‪ .‬ھو ڪﺋﻧﺎڊا ﮐﺎن ﺳڌو دھﻠﻲ اﭼڻ ﺑدران ڪﺮاﭼﻲ ۾ ﻣﺎﺋٽن ﺳﺎن ﻣﻠﻧدو ھﺎڻ دھﻠﻲ‬
‫اﭼﻲ رھﻳو ھو‪ .‬آٽو رڪﺷﺎ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﻋﺎم ﺗوڙي ﺧﺎص ﻣﺎﭨﮫن ﺟﻲ دﻟﭘﺳﻧد ﺳواري آھﻲ ﺟﻳڪﺎ‬
‫اﺳﺎن ﺟﻲ رڪﺷﺎ ﮐﺎن ڪﺟﮫﻪ وڏي آھﻲ ۽ ﻣﻧﺟﮫس ﭼﺎر ﺳﻧﮫﺎ ﻣﺎﭨﮫو آرام ﺳﺎن وھﻳو وﭸن‪ .‬آٽو‬
‫رڪﺷﺎ واري ﭔڌاﻳو ﺗﻪ اڄ آٽو رڪﺷﺎ وارن ﺟﻲ اﺳٽﺮاﺋﻳڪ آھﻲ‪ ،‬ان ڪﺮي ڪﺎﺑﻪ ﻧظﺮ ﻧﻪ ﭘﺋﻲ‬
‫اﭼﻲ‪ ،‬آﺋون ﺑﻪ واﭘس ﮔﮫﺮ ﭘﻳو وﭸﺎن‪.‬‬
‫ﻻء آﮔﺮي‬
‫آٽو رڪﺷﺎﺋن ﺟﻲ اﺳٽﺮاﺋﻳڪ ﺟو ﭔڌي اﻓﺳوس ﭤﻳو ﺟو ﻣون ﺑﻪ اڄ ﺗﺎج ﻣﺣل ڏﺳڻ ِ‬
‫دھﻠﻲء ۾ ﺋﻲ ﻗطب ﻣﻳﻧﺎر ۽ اﻧڊﻳﺎ ﮔﻳٽ ڏﺳڻ ﺟو ﺳوﭼﻳو‬
‫وﭸڻ ﺟو ﭘﺮوﮔﺮام ڪﻳﻧﺳل ڪﺮي ھﺗﻲ‬
‫َ‬
‫ھو‪ .‬دودي ﮐﻲ ﭼﻳم ﺗﻪ ﻳﺎر ڏاڍي ﭤﻲ‪ .‬ﻧﭜﺎﮘﻲ ﻣﮜﭨﮫﺎر ﮐﻲ ﮔﮫور ﻣﮫل ٽورو ﻟﮘﻲ‪ ...‬ﺳو ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾‬
‫ھونء ﺗﻪ ھڙﺗﺎﻟون ﻋﺎم ﻧﻪ آھن ﭘﺮ ھﻧن ﺑﻪ اڄ آھﻲ ڪﺋﻲ‪ ،‬ھﺎڻ ٽﻳڪﺳﻲ ﺟو ﭜﺎڙو ﭜﺮﭨو ﭘﺋﺟﻲ وﻳو ﻳﺎ‬
‫َ‬
‫ﭔﻲ ﺑس آھﻲ ﺟﻧﮫن ۾ زاﻟون ۽ ﮀوڪﺮﻳون ﺑﻪ ﭘﻳون ﺳﻔﺮ ڪن اﺳﺎن ﺗﻪ وري ﺑﻪ ﻣﺮد آھﻳون‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪65‬‬

‫ﻣﻼڪﺎ ﺷﺮوات ﺟﻲ ﻣﻠڪ ۾‬
‫ﮔﮫٽﻲء ۾‬
‫دھﻠﻲ ۾ ﺑﻳﻣﺎر‪ ،‬ڏﭔﺮن‪ ،‬ﻧﭠﺮ‪ ،‬ﺳﺳت ۽ ڪﺟﮫﻪ ﺧوﻓﻧﺎڪ ﺷڪﻠﻳن ﺟﻲ ڪﺗن ﺟﻲ ھﺮ‬
‫َ‬
‫ﻟوڌ ﻧظﺮ اﭼﻲ ﭤﻲ ﺟﻳڪﻲ ﺟﺗﻲ ڪﭤﻲ ھﻧﮔﻧدا وﭤن‪ ،‬ﭘﭿ اوور ﻓﻠو ﭤﻳﻧدڙ ﮔٽﺮن ﻣﺎن ﭔوڙي ﻟوڏﻳﻧدا‬
‫وﺗن ﻳﺎ ﺑﮀڙي ﺷڪل ﭠﺎھﻲ ﻟﻧﮔﮫﻧدڙن ﺟﻲ ﻣوڊ آف ڪﻧدا رھن ﭤﺎ‪ .‬آﺋون ﭼوﻧدو ھوس ﺗﻪ ﻣﺳﻠﻣﺎن‬
‫ﻣﻠڪن ۾ اﺳﺎن ﺟو ﺋﻲ ﻣﻠڪ آھﻲ ﺟﺗﻲ ﺟﻲ ﺷﮫﺮن ۽ ﮘوﭠن ۾ ﮀڙواڳ ۽ ﻧڌﭨڪﺎ ڪﺗﺎ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ‬
‫ڏاڙﻳﻧدا ۽ ﭘﺎﺳﻲ ﮐﺎن ﻟﻧﮔﮫﻧدڙن ﺟﺎ ڪﭘڙا ﭘﻠﻳت ڪﻧدا وﺗن ﭘﺮ ھﺎڻ ﺳﺎل ﭘوﻳﺎن ﺳﺎل ﮔذرڻ ﺗﻲ اﺳﺎن‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﺟﻲ ڊﻓﻳﻧس ﺳوﺳﺎﺋٽﻲ ﺟﮫڙن ﻋﻼﺋﻘن ۾ ﺗﻪ ﻣﻳﻠن‬
‫وٽ ڪﺗن ﺟو ﺗﻌداد ﮔﮫﺗﺎﻳو ﭘﻳو وﭸﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫ﺗﺎﺋﻳن ھڪ ﺑﻪ رول ڪﺗو ﻧظﺮ ﻧﻪ اﻳﻧدو‪ ،‬ﭘﺮ ھﺎڻ ﮘوﭠن ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ﺑﻪ اھڙن ٽوٽﻲ‪ ،‬ﺑﻳﻣﺎر ۽ ﭘﺎﮘل‬
‫ﮔﮫٽﻲء ﻣﺎن ﻟﻧﮔﮫﻪ‬
‫رول ڪﺗن ﮐﻲ اﺳﺎن ﺟو دوﺳت ﻧﻪ ﭘﺮ دﺷﻣن ﺳﻣﺟﮫن ﭤﺎ‪ .‬ﭘﺮ ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾ ﺟﻧﮫن‬
‫َ‬
‫ﺗﻪ ھﻣﺮاھﻪ وﻳﭠﺎ آھن‪ .‬ﺧﺎص ڪﺮي ﻣﻧدرن وٽ ﺟﺗﻲ اﻳﻧدر ﻣﺎﭨﮫو رﺣم ﮐﺎﺋﻲ ھﻧن ڪﺗن ﮐﻲ ﮐﺎڌو‬
‫ﻣﮫﻳﺎ ڪن ﭤﺎ‪ ،‬۽ اﻳﺗﺮي ﺋﻲ اﻧگ ۾ رول ۽ ﻧڌﭨڪﻳون )ﭘوڙھﻳون ۽ ﺑﻳﻣﺎر ڊﮘﻳون( ﭘڻ آھن‪ .‬ﺟن ﺟﻲ‬
‫ﺟواﻧﻲء ۾ ﺗﻪ ﻣﺎﻟڪن ﮐﻳن ﻣﺎﺗﺎ ﻣﺎﺗﺎ ڪﺮي ﮐﻳﺮ ڏڌو‪ ،‬ﭘﻳﺗو وڪﻳو ۽ ﭘﺋﺳو ڪﻣﺎﻳو ۽ ھﺎڻ ﺟڏھن ھو‬
‫َ‬
‫ان ﺗﻲ ﭼٽﻲ آھن ﺗﻪ ﮐﻳن ‪ Disown‬ڪﺮي ڪڍي ﮀڏﻳو آھﻲ ﺗﻪ ھﻲ ﭘوڙھﻳون ۽ ﺑﮐﺎﻳل ڍﮘﻳون ﮔﻧد‬
‫ڪﭼﺮي ۾ ﻣﻧﮫﻧﺟو وﺟﮫﻲ ﭘﻳون ﮔذر ﺳﻔﺮ ڪن‪ .‬ان ﮐﺎن ﻋﻼوه ھﻲ ﭘوڙھﻳون‪ ،‬ڏﭔﺮﻳون‪ ،‬ٽوٽﻲ‬
‫ﻻء ﺑﻪ ﻋذاب آھن ﺟو ڪڏھن ڪڏھن ھڪ ﺋﻲ وﻗت وچ رﺳﺗﻲ ﺗﻲ اﻳﺗﺮﻳون ﺗﻪ‬
‫ڍﮘﻳون ٽﺮﺋﻔڪ ِ‬
‫ڍﮘﻳون ﭔﻳﮫﺮ رھن ﺟو ٽﺮﺋﻔڪ ﺟﺋم ﭤﻳو وﭸﻲ ۽ ھﺎڻ ھﻧن ﮘﺋون ﻣﺎﺗﺎﺋﻳن ﮐﻲ ڏﻧڊو ھﭨﻲ ﺑﻪ ڪﻳﺮ‬
‫ھڪﻠﻲ؟ ڪﻳﺗﺮﻳن ﺗﻪ اھڙﻳن ﭘوڙھﻳن ڍﮘﻳن ﻣﺎن )ﺟﻳڪﻲ ﻧﻪ ڏھڻ ﺟون ﻧﻪ ڪﮫڻ ﺟون( ﺟﺎن‬
‫ﻻء ﺑﺎرڊر ﺟﻲ ھن ﭘﺎر‪ .‬ﻳﻌﻧﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﻠڪ ڏي ٽﭘﺎﻳون وﭸن ﭤﻳون‪ .‬ﺟﻳڪﻲ اﺳﺎن ﺟﺎ‬
‫ﮀڏاﺋڻ ِ‬
‫ڪﺎﺳﺎﺋﻲ ﮔﺎﺑﻲ ﺟﻲ ﮔوﺷت ۾ ﺳﻧڌ ﺟﻲ ﻣﺎرڪﻳٽن ۾ ﮐﭘﺎﺋﻳﻧدا رھن ﭤﺎ ۽ اﻧﮫن‪ ،‬ﺳڪل ۽ ﭘوڙھﻳن‬
‫ﺳوﻻﺋﻲء ﺳﺎن دﻳﮘڙي ۾ ﮘﺮي ﭤو ۽ ﻧﻪ ﭘﻳٽ ۾ ھﺿم ﭤﺋﻲ ﭤو‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ‬
‫ڍﮘﻳن ﺟﻲ ﮔوﺷت ﻧﻪ‬
‫َ‬
‫رﺳﺗن ﺗﻲ ﻻوارث ھﻧن ﮘﺋون ﻣﺎﺗﺎﺋن ﺟو ﺗﻌداد ﮔﮫٽ ڪﺮڻ ۾ ﻣدد ﭤﻳﻧدي رھﻲ ﭤﻲ‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ رﺳﺗن ﺗﻲ ﺟﺗﻲ ڪﭤﻲ ﻣٽﻧدڙ ﻣﺎﭨﮫن ﺟو وڏو ﺗﻌداد ﻧظﺮ‬
‫ﻣﭤﻳن ﭔن ﮘﺎﻟﮫﻳن ﮐﺎن ﻋﻼوه‬
‫َ‬
‫اﭼﻲ ﭤو‪ .‬اﺳﺎن ﺟﻲ اﻳﺷﻳﺎ ﻣﻠڪن ۾ ڪﭤﻲ آھﻲ ‪ Toiletes‬ﺟو ﺑﻧدوﺑﺳت ۽ اﻧڊﻳﺎ ﺟﮫڙو ﻣﻠڪ ﺟﻧﮫن‬
‫ﭘوء ﺟﺗﻲ‬
‫ﻻء ﻋوام ڪﻳڏاﻧﮫن وﭸﻲ‪ِ .‬‬
‫ﺟﻲ آدﻣﺷﺎري ھﻳڏي ﮘﺗﻳل آھﻲ‪ ،‬ﭘﻧﮫﻧﺟﺎ ﻣﺛﺎﻧﺎ ﺧﺎﻟﻲ ڪﺮڻ ِ‬
‫ﺑدﺑوء آھﻲ ﺟو ھڪ ﻧﺋﻳن‬
‫ڪﭤﻲ آڏ اﮘﻳﺎن ﺑﻳﭠﺎ ﻣٽن‪ ،‬ڪن ڪن ﺳوڙھن رﺳﺗن ﺗﻲ ﭘﻳﺷﺎب ﺟﻲ اﻳڏي‬
‫ِ‬
‫ﻣﺎﭨﮫوء ﮐﻲ ﻣﻧﺟﮫﺎﻳو رﮐﻲ ﺟﻳﺳﻳن وﭸﻲ ﻧڪ ﺟون ﻧﺎﺳون ھن اوﭘﺮي ﻣﺎﺣول ﺳﺎن ﺳﻣﺟﮫوﺗو ڪن‪.‬‬
‫َ‬
‫ﺳو اھﻲ ﻣﭤﻳون ٽﻲ ‪ Points‬ﻣڙﻳﺋﻲ اڄ ﺟﻲ ﻣﺎڊرن اﻣﻳﺮ ﭤﻳﻧدڙ ۽ ﺷﻠﭘﺎ ﺷﻳٽﻲ‪ ،‬ﺷﺳﻣﻳﺗﺎﺳﻳن‪،‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪66‬‬

‫راء‪ ،‬اﻣﺮﺗﺎ ارورا‪ ،‬ﭘﺮﻳﺎﻧڪﺎ ﭼوﭘڙا‪ .....‬ﺟﮫڙﻳن ﺣﺳﻳن ﻓﻠﻣﻲ ھﻳﺮوﺋﻧن ﺟﻲ ﻣﻠڪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ‬
‫اﻳﺷوري ِ‬
‫ھونء اﻧڊﻳﺎ ڪﻳﺗﺮﻳن ﮘﺎﻟﮫﻳن ۾ اﺳﺎن ﺟﮫڙن ﻣﻠڪن ﮐﺎن‬
‫ﺣﺳﺎب ۾ ‪ Negative‬ﺗﺎﺛﺮ ڏﻳن ﭤﻳون ﻧﻪ ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫ﺳﺳﺗﺎﺋﻲء ۽ ﺗﻌﻠﻳم ۽ ٽﻳڪﻧﺎﻻﺟﻲ ۾‪ ،‬ﻣﮫذب ﭘﭨﻲ‬
‫ﻣﭤﻲ ﭤﻳﻧدو وﭸﻲ‪ .‬ﺧﺎص ڪﺮي ‪ Lsw & Order‬۾‪،‬‬
‫َ‬
‫۾ ۽ ڪﻳﺗﺮﻳون ﮘﺎﻟﮫوﻳن اﺳﺎن ﮐﻲ اﻧڊﻳﺎ ﮐﺎن ﺳﮐڻ ﺑﻪ ﮐﭘن ﺟﻳﺋن ﭘﮫﺮﻳن اﺳﺎن اھوﺋﻲ ﺳﻣﺟﮫﻧدا‬
‫ھﺋﺎﺳﻳن ﺗﻪ ﺳوﻧﮫن ﺟﻲ ﻧﺷﺎﻧﻲ ۽ ﻣﺎڊل ﻓﻘط اﺳﺎن ﺟﻲ ﻓﻠﻣﻲ اﻧڊﺳٽﺮي ﺟون ﺑﮫﺎر‪ ،‬ﻧﻐﻣﻪ‪ ،‬اﻧﺟﻣن‪،‬‬
‫ﻣﺎھﻪ ﭘﺎرا‪ ....‬ﺟﮫڙﻳون ﺻﺣﻣﺗﻧد ۽ ﺟﺎھل ﻋورﺗون آھن ﭘﺮ ھﺎڻ اﻧڊﻳن ﭼﺋﻧل ﮐﻠڻ ﺑﻌد ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ‬
‫ﺳوﻧﮫن ﺟﻲ ﭴﺎڻ ﭘﺋﻲ آھﻲ ﺗﻪ ﺑﭘﺎﺷﺎ ﺑﺎﺳو‪ ،‬ڪﺮﻳﻧﺎ ڪﭘور‪ ،‬اﻣﻳﺷﺎ ﭘﺎٽﻳل‪ ،‬ﻣﻠﻳڪﺎ ﺷﺮاوت‪ ،‬ﻧﻳﮫﺎ‬
‫دوﭘﻳﺎ‪ ،‬ﻻرا دﺗﺎ‪ ،‬ﺟﮫڙﻳون ﻓﻠﻣﻲ ھﻳﺮوﺋﻧون وڌﻳڪ ﺳﮫﭨﻳون آھن‪ ،‬ﺟن ﺟﻲ ﭘﻳٽ ۾ ﮐﺎڌو ﮔﮫٽ ۽ دﻣﺎغ‬
‫۾ ﺗﻌﻠﻳم زﻳﺎده آھﻲ‪.‬‬
‫اھڙي طﺮح اﻧڊﻳﺎ ﺟﺎ ﺑﺎرڊر ﮐﻠڻ ﺗﻲ ﺟڏھن اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﺟو ھن ﭘﺎﺳﻲ اﭼڻ وﭸڻ ﻋﺎم‬
‫ﭘوء ﮐﻳن اﺣﺳﺎس ﭤﻳﻧدو ﺗﻪ ﻗﺎﻋدي ﻗﺎﻧون ﺗوڙي اﻣن اﻣﺎن‪ ،‬واﭘﺎر وڙي ﺗﻌﻠﻳم‪ ،‬ﻣﻳڊﻳڪل‪،‬‬
‫ﭤﻳﻧدو ﺗﻪ ِ‬
‫اﻧﻔﺎرﻣﻳﺷن ٽﻳڪﻧﺎﻻﺟﻲ ۾ اﻧڊﻳﺎ اﺳﺎن ﮐﺎن ﮔﮫﭨو اﮘﺗﻲ ﻧڪﺗل آھﻲ ﺟﻧﮫن ﮐﺎن اﺳﺎن ﮐﻲ ڪﺟﮫﻪ‬
‫ﭘوء ﺋﻲ ڌارﻳﺎن ﻣﺎﭨﮫو ﺧﺮچ ڪﺮي اﺳﺎن ﺟو ﻣوھن ﺟو دڙو ڏﺳڻ اﻳﻧدا‪ ،‬ڪوٽ ڏﻳﺟﻲ‬
‫ﭘﺮاﺋڻ ﮐﭘﻲ‪ِ .‬‬
‫۽ ﭠٽو ڏﺳڻ اﻳﻧدا ۽ دﻧﻳﺎ ﺟﻲ ﺳڀ ﮐﺎن اﻋﻠﻲٰ اﻧڊﺳٽﺮي‪ ،‬ٽوﺋﺮزم ﻣﺎن اﺳﻳن ﻻڀ ﺣﺎﺻل ڪﺮي‬
‫ﺳﮔﮫﻧداﺳﻳن‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪67‬‬

‫اﻧڊﻳﺎ ۾ ﻣﺳﻠﻣﺎن وڌﻳڪ ﺳﻼﻣﺗﻲ ﺳﺎن رھن ﭤﺎ‬
‫دھﻠﻲء ۾ ﻣﺳﻠﻣﺎن ڪﺎﻓﻲ رھن ﭤﺎ ﭘﺮ ھو ﻣﺧﺗﻠف ﻋﻼﺋﻘن ۾ ‪ pockets‬۾ رھن ﭤﺎ‪ .‬ﻳﻌﻧﻲ ھﻧن‬
‫َ‬
‫ھونء ﮔﮫﭨﺎﺋﻲ )ﻣﻳﺟﺎرٽﻲ(‬
‫ﺟون ﻧﻧڍﻳون ڪﺎﻟوﻧﻳون آھن ﺟﻲ ﺟﻲ وچ ۾ ڪﺎ ﻣﺳﺟد ﭘڻ ﻧظﺮ اﭼﻲ ﭤﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫ھونء ﺑﻪ اڄ ﺟﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾ اڪﺛﺮﻳت ۾ آھن‬
‫ﻏﻳﺮ ﻣﺳﻠم ﺧﺎص ڪﺮي ھﻧدن ﺟﻲ ﻧظﺮ اﭼﻲ ﭤﻲ ﺟﻳڪﻲ‬
‫َ‬
‫ﺑﺰﻧس ﺗوڙي ﻧوڪﺮي ۾ ھﻧدو ﻧﺎﻻ ﻧﻣﺎﻳﺎن ﻧظﺮ اﭼن ﭤﺎ‪ .‬ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﺟﺎ ﻧﺎﻻ ﻧﻧڍﻳن ﻧﻧڍﻳن ۽ ﭘﺮاﺋﻳوﻳٽ‬
‫ﻧوڪﺮﻳن ۾ ﻧظﺮ اﭼن ﭤﺎ‪ ،‬ھﻧن ﺟو ﺑﺰﻧس ﺑﻪ ﻧﻧڍي ﭘﻳﻣﺎﻧﻲ ﺗﻲ آھﻲ‪ ،‬ﻓٽ ﭘﺎﭤن ﺗﻲ ﭠڪﺮ ﺟون‬
‫ڪوﻧڊﻳون ﻳﺎ ﺟﺎﻧﻣﺎزون وڪﭨﻧدي ﻳﺎ ٽوﭘﻳن ۽ ڏاڙھﻳن ﻣﺎن ﻟﮘﻧدو ﺗﻪ ھﻲ ﻣﺳﻠﻣﺎن آھن‪ .‬ﺟﻣﻊ ﺟﻲ‬
‫ڏﻳﻧﮫن ﻗطب ﻣﻳﻧﺎر وٽ ﻣﺳﺟد ﺣﺎﺟﻲ ﻋﻠﻲ ﺧﺎن ﻧﺎﻟﻲ ﻣﺳﺟد ۾ ﺟﻣﻌﻲ ﻧﻣﺎز ﺗﻲ ڪﺎﻓﻲ ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﺳﺎن‬
‫ﻣﻼﻗﺎت ﭤﻲ‪ .‬اھڙي طﺮح دھﻠﻲ ﮔوﻟف ڪﻠب ﺟﻲ وﻳﺟﮫو ﻋﺑدﷲ ﺷﺎھﻪ ﭘوري ﺷﺎھﻪ ﺟﻲ ﻣﺰار ﺗﻲ‬
‫ﺟﻳڪﺎ ﺑدر ﭘور روڊ ﺗﻲ آھﻲ ۽ ﻗطب ﻣﻳﻧﺎر ﮐﺎن آل اﻧڊﻳﺎ ﻣﻳڊﻳﺎ ﻣﻳڊﻳڪل اﻧﺳٽﻳٽﻳوٽ وﻳﻧدي رﺳﺗﻲ‬
‫ﺗﻲ ھڪ ﻣﺳﺟد ۽ ﻣدرﺳﻲ ۾ ﭘڻ ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﺳﺎن ﻋﻠﻳڪ ﺳﻠﻳڪ ﭤﻲ‪ .‬ھن ﺟو ﺳﭴو ﻧﺎﻟو ”اﻟﺟﺎﻣﻌﻪ‬
‫ﺳﻠﻳﻣﺎﻧﻳﻪ ﻣدرﺳﻪ زﻳﻧت اﻟﻘﺮآن رﺣﻣﺗﻳﻪ ﻣﺳﺟد رﻳﺎض اﻟﺟﻧت ﺳﻌدﻳﻪ“ آھﻲ ﺟﻳڪو اردو ۾ ﻟﮐﻳل‬
‫آھﻲ‪.‬‬
‫ﻣﺎء آﻧﻧد ﻣﺎﺋﻲ ﻣﺎرگ )روڊ( ﺗﻲ‬
‫ڪﺎﻟڪﺎ ﺟﻲ ﻣﻧدر واري ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ﺟﺗﻲ آﺋون رھﺎن ﭤو اﺗﻲ ُ‬
‫ﮔووﻧدا ﭘوري واري ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺳﺟد آھﻲ ﺟﻧﮫن ﻣﺎن ﻻﺋوڊ اﺳﭘﻳڪﺮ ﺗﻲ آﻳل ﭔﺎﻧگ ﭘﮫﺮﻳن‬
‫ھﻲء ھڪ ﺗﻣﺎم وڏي ﻣﺳﺟد ۽ ﻣدرﺳو آھﻲ‬
‫ﭘوء ﺷﺎم ﺟو ﺳﺎﻧﺟﮫﻲ ﻧﻣﺎز ﺗﻲ وﻳس‪.‬‬
‫َ‬
‫ڏﻳﻧﮫن ﺋﻲ ﭔڌم ۽ ِ‬
‫ﻻء اﭼن ﭤﺎ ۽ ھﺗﻲ‬
‫ﺟﻧﮫن ۾ ﭘﺎﺳﻲ واري ڪﺎﻟوﻧﻲ ۾ رھﻧدڙ ﻣﺳﻠﻣﺎن ۽ ﭔﻳﺎ آس ﭘﺎس ﺟﺎ ﻧﻣﺎز ﭘڙھڻ ِ‬
‫ﻧﻧڍا ﭔﺎر ﻗﺮآن ﺟو ﻧﺎظﺮه ۽ ﺣﻔظ ﭘڻ ڪن ﭤﺎ‪ .‬ﻣﺳﺟد ﺟﻲ ﻣﻌﻠم اﺳﺗﺎد ﻣﺣﻣد روﺣﻳل ﺟﻳڪو ﭔﺎرن ﮐﻲ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﺎ‬
‫ھﻲء ﻣﺳﺟد ٽﻳﮫﺎرو ﮐن ﺳﺎل ﭘﺮاﭨﻲ آھﻲ ۽ ھﺗﻲ ھن ﺷﮫﺮ‬
‫ﻗﺮآن ﭘڙھﺎﺋﻲ ﭤو ﺗﻧﮫن ﭔڌاﻳو ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺗوڙي اوس ﭘﺎس ﺟﻲ رﻳﺎﺳﺗن ﺟﺎ ﺑﻪ ﭔﺎر اﭼن ﭤﺎ‪ .‬ﺧﺎص ڪﺮي ﺑﮫﺎر ﺻوﺑﻲ ﺟﺎ‪.‬‬
‫”ﮀو ﭜﻼ؟ اﺗﻲ ﺑﮫﺎر ۾ ڪﻧﮫن ﻣﺳﺟد ﻣدرﺳﻲ ۾ ﻗﺮآن ﭘڙھﺎﺋڻ ﺟو ﺑﻧدوﺑﺳت ﻧﻪ آھﻲ ﮀﺎ؟“ ﻣون‬
‫ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫ﺳوﻻﺋﻲء‬
‫”آھﻲ ﭘﺮ اﺗﻲ ﻏﺮﺑت وڌﻳڪ آھﻲ ھﺗﻲ ﺳﻧدن رھﺎﺋش ۽ ﮐﺎڌي ﭘﻳﺗﻲ ﺟو ﺑﻧدوﺑﺳت‬
‫َ‬
‫ﺳﺎن ﭤﻳو وﭸﻲ‪“.‬‬
‫ﻣﺳﺟد ﺟو ﻣﭤﻳن ﻣﺎڙ ﺟﻲ اڏاوت ﺟو ڪم ڪﺎﻓﻲ ﻋﺮﺻﻲ ﮐﺎن ھﻠﻲ رھﻳو آھﻲ ۽ ھﺎڻ ﻣڪﻣل‬
‫ﭤﻳڻ ﺟﻲ وﻳﺟﮫو ﻧظﺮ اﭼﻲ ﭤو‪.‬‬
‫”ھن ﻣﺳﺟد ﺟﻲ ‪ Maintnance‬۽ ﻣدرﺳﻲ ﺟﻲ ﭔﺎرن ﺟو ﺧﺮچ ﭘﮐو ڪﻳﺮ ڏﺋﻲ؟“‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪68‬‬

‫ﻣون ﻣوﻟوي ﻣﺣﻣد روﺣﻳل ﮐﺎن ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫ﻻء اﻟڳ ﭼﻧدو ﺟﻣﻊ ڪﻧدا‬
‫ﻻء اﻟڳ ۽ ﻣدرﺳﻲ ِ‬
‫”اﺳﺎن ھﺮ ﺟﻣﻌﻲ ﻧﻣﺎز ﺗﻲ ﻧﻣﺎزﻳن ﮐﺎ ﻣﺳﺟد ِ‬
‫آھﻳون‪ ،‬ڪڏھن ڪڏھن ﭔﺎھﺮن ﻣﻠڪن‪ ،‬ﺧﺎص ڪﺮي ﻋﺮب ﻣﻠڪن ﮐﺎن آﻳل ٽوﺋﺮﺳٽ ﺑﻪ ﻣدد‬
‫ڪن ﭤﺎ‪“.‬‬
‫ﻣﺳﺟد ﺳﺎن ﻟﮘوﻟڳ ﮔﮫﭨو ﭘﺮي ﭘﺮي ﺗﺎﺋﻳن ڪﭼﺎ ﭘڪﺎ‪ ،‬ﺳﺎدا ۽ ڪﺟﮫﻪ ﺑﮫﺗﺮ ﮔﮫﺮ ۽ ﻓﻠﻳٽ ھﺋﺎ‪.‬‬
‫ھﻲء ﺳﭴﻲ ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﺟﻲ ڪﺎﻟون آھﻲ‪.‬‬
‫ﻣوﻟوي ﺻﺎﺣب ﭔڌاﻳو ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫اﺳﺎن ﺗﻪ ﺟﻳﺋن ﺋﻲ ھوش ﺳﻧﭜﺎﻟﻳو ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ورھﺎﮜﻲ ۾ ﭤﻳﻧدڙ ﺧوﻧﺮﻳﺰﻳن ﺟون ﮘﺎﻟﮫﻳون‬
‫ھﺎء ﻻﺋﻳٽ ڪﻳو وﻳو ﺗﻪ ھﻧدن ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﺳﺎن ﮀﺎ ﮀﺎ ﻧﻪ ظﻠم ڪﻳﺎ‪ .‬اﺳﺎن ﺟﺎ‬
‫ﭔڌﻳوﻧﺳﻳن ﺟن ۾ اھوﺋﻲ ِ‬
‫ﻣﺳﻠﻣﺎن ﺟﺎن ۽ ﻣﺎل ﺟون ﻗﺮﺑﺎﻧﻳون ڏﺋﻲ ﻧﺋﻳن ﻣﻠڪ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ۾ آﻳﺎ ﺟﻳڪو اﺳﻼم ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺗﻲ‬
‫ﭠﮫﻳو ﺟﺗﻲ ﻣﺳﻠﻣﺎن ﺳڪون ﺳﺎن رھﻲ ﻣﺳﺟدن ۾ ﻧﻣﺎزون ﭘڙھﻲ ﺳﮔﮫن ﭤﺎ‪ .‬ھﻧدﺳﺗﺎن ۾ ﺗﻪ ھڪ‬
‫آزاديء ﺳﺎن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣذھب ﺟﻲ ﭘﺮﻳڪٽس ڪﺮڻ ۾ ﺑﻪ دﻗت ھﺋﻲ‪ ،‬اڄ ﺑﻪ اﺧﺑﺎرن‬
‫ﻣﺳﻠﻣﺎن ﮐﻲ‬
‫َ‬
‫رﻳڊﻳن ۽ ٽﻲ وي ﭼﺋﻧﻠن ذرﻳﻌﻲ ﻳﻌﻧﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ ﭘﻳﺎري ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﻣﻳڊﻳﺎ ذرﻳﻌﻲ )ﺧﺎص ڪﺮي‬
‫ﺳﮘوريء ﺟو ھٿ آھﻲ( اھوﺋﻲ ﭔڌﻧدا رھون ﭤﺎ ﺗﻪ ھﻧدو وڏي ظﺎﻟم ﻗوم آھﻲ ھو‬
‫ﺟﻧﮫن ﺗﻲ ﺳﺮڪﺎر‬
‫َ‬
‫ڪﺷﻣﻳﺮ ۽ ھﻧدﺳﺗﺎن ۾ رھﻧدڙ ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﺳﺎن ﮀﺎ ﮀﺎ ﺗﻪ ظﻠم ڪﻧدا رھن ﭤﺎ وﻏﻳﺮه وﻏﻳﺮه‪.‬‬
‫ظﺎھﺮ آھﻲ ﺻﺑﺢ ﺷﺎم ان ﻗﺳم ﺟﻲ ﭴﺎڻ ﺣﺎﺻل ڪﺮڻ وارو ﺗﻪ اھوﺋﻲ ﺳﻣﺟﮫﻧدو ﺗﻪ اﺳﺎن‬
‫ﻻء اﻧڊﻳﺎ ﺟﺎ ھﻧدو ڪﺎت ڪﮫﺎڙا ﮐﭨﻳو وﻳﭠﺎ آھن ۽ اﺗﻲ‬
‫ﻻء ﺧﺎص ڪﺮي ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻳن ِ‬
‫ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ِ‬
‫رھﻧدڙ اﺳﺎن ﺟﺎ ﻣﺳﻠﻣﺎن ﭜﺎﺋﺮ ﺗﻪ وڏي ظﻠم ۾ آھن‪ .‬ھﻧن ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ۾ ﻧﻪ اﭼﻲ ۽ اﻧڊﻳﺎ ۾ رھﻲ ھڪ‬
‫ﻋظﻳم ﻏﻠطﻲ ڪﺋﻲ‪ .‬ﺳو ظﺎھﺮ آھﻲ ان ﻗﺳم ﺟﻲ ﻣﻌﻠوﻣﺎت ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ذھن ۾ ﺑﻪ ﺟﻳڪو ﻧﻘﺷو ﭠﺎھﻳو‬
‫ھو ان ﻣوﺟب ﻣون ھﺗﻲ دھﻠﻲ ۾ رھﻧدڙ ھن ﻣوﻟوي ﺻﺎﺣب ﮐﺎن ﭘﮀﻳو ﺗﻪ ھﻧدن ﺟﻲ ﭼوڌاري‬
‫رھﻧدي ﺗوھﺎن ﮐﻲ ڊپ ﻧﭤو ﻟﮘﻲ‪ .‬اڪﺛﺮ ھﻧدن ﺟﺎ ﺗوھﺎن ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﺧﻼف ھﻧﮔﺎﻣﺎ ﺗﻪ ﺿﺮور ﭤﻳﻧدا‬
‫ھوﻧدا؟‬
‫ﻣوﻟوي ﺻﺎﺣب ڪﺎ ﮔﮫڙي ﻣون ﮐﻲ اﺋﻳن ﺣﻳﺮت ﻣﺎن ڏﭠو ﺟﻳﺋن آﻧﻲ ﻣﺎن ﺗﺎزي ﻧڪﺮﻧدڙ‬
‫ﭘوء ﺟواب ﺑدران وﻳﺗﺮ ﺳوال ڪﻳﺎﺋﻳن‪:‬‬
‫ڪﮀون ﻳﺎ‬
‫َ‬
‫واﮘونء ﺟﻲ ﭔﭼﻲ ﮐﻲ ڏﺳﺑو آھﻲ ۽ ِ‬
‫”ﮀو ﭜﻼ؟ ڊپ ﮀو ﻟﮘﻧدو؟ ھﺗﻲ ﺗﻪ اڄ ڏﻳﻧﮫن ﺗﺎﺋﻳن ڪو اﺳﺎن ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﺧﻼف ھﻧﮔﺎﻣو ﻧﻪ‬
‫ﺧوﺷﻲء ﺟﺎ ڏﻳﻧﮫن ۽ ﺗﮫوار ﺳڪون ﺳﺎن ﮔذارﻳو ﭤﺎ ۽ ﺳڪون‬
‫ڏﭠوﺳﻳن‪ .‬ھﻧدو ﺗوڙي اﺳﻳن ﭘﻧﮫﻧﺟﺎ‬
‫َ‬
‫ﺳﺎن رھون ﭤﺎ‪ .‬ھﻳﻧﺋﺮ ﺑﻪ ﻋﻳدون ﭤﻳون ۽ ھﺎڻ ﻋﺎﺷورو ﭤﻳﻧدي ھﻔﺗو ﭔﻪ ﭤﻳو آھﻲ‪ .‬اﺳﻳن ﺳڀ ھن ﻣﻠڪ‬
‫ﺟﺎ ﺷﮫﺮي آھﻳون ڪﻧﮫن ﮐﻲ ﺑﻪ ھﺗﻲ ﺟو ﻗﺎﻧون اﺟﺎزت ﻧﭤو ڏﺋﻲ ﺗﻪ ﭔﺋﻲ ﺟﻲ ﺟﺎن ﻳﺎ ﻣﺎل ﮐﻲ‬
‫ﻧﻘﺻﺎن ﭘﮫﭼﺎﻳو‪“.‬‬
‫آﺋون ﭼپ ﭤﻲ وﻳس ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ذھن ۾ اﮘﮫﻳن ﮐﺎن ھڪ ﺳواﻟن ﺟﻲ ﺟﻳڪﺎ ﻟﺳٽ ھﺋﻲ ﺳﺎ ھن‬
‫ﭘﮫﺮﻳن ﺟواب ﺑﻌد ‪ Negate‬۽ ‪ Null‬ﭤﻲ وﺋﻲ ﭘﺮ ﺗﻧﮫن ھوﻧدي ﺑﻪ ﭼﺋﻲ وﻳﭠس‪:‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪69‬‬

‫”ﺗوھﺎن ﺟﻲ دل اﻧڊﻳﺎ ﮀڏي ﭘﺎڪﺳﺗﺎن اﭼڻ ﺗﻲ ﻧﭤﻲ ﭼوي ﺟﻳڪو اﺳﻼم ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺗﻲ ﭠﮫﻳو‬
‫آھﻲ‪“.‬‬
‫واﮘونء ﺟو ﺗﺎزو‬
‫ﻣوﻟوي ﺻﺎﺣب ھڪ دﻓﻌو وري ﻣون ﮐﻲ ﮔﮫورڻ ﻟﮘو ۽ ھو ﭘڪ آﻧﻲ ﻣﺎن‬
‫َ‬
‫ﻧڪﺗل ﭔﭼو ﻧﻪ ﺗﻪ ﺷﺗﺮ ﻣﺮغ ﺟﻲ ﺗﺎزي ﭰٽل ﭔﭼﻲ ﮐﻲ ڏﺳڻ واري ﺗﻌﺟب ﺟﻲ ﻟﻳول ﺗﻲ ﻣون ﮐﻲ‬
‫ﭘوء وري ﺳواﻟﻳﻪ ﺟواب ڪﻳو‪:‬‬
‫ﺗﻌﺟب ﻣﺎن ﻧﮫﺎرڻ ﻟﮘو ۽ ِ‬
‫ﻻء! ﺣﻳﺮت آھﻲ ﺗوھﺎن‬
‫”ھﺗﻲ ﺟو وھﻧدڙ ﻣﺳﻠﻣﺎن ﮀو ﭘﺎڪﺳﺗﺎن اﭼڻ ﭼﺎھﻳﻧدو؟ ﺳڪون ِ‬
‫ڪﮫڙي ﺳڪون ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﭘﻳﺎ ڪﻳو‪ .‬ﺗوھﺎن ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ ھﻧدن ﻋﻳﺳﺎﺋﻳن ﮐﻲ ﺗﻪ ﭘﻳﺎ اﻏوا ڪﺮﻳو ۽‬
‫اﺳﻼم ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺗﻲ ﭰﺎھﻳن ﺗﻲ ﭼﺎڙھﻳو ﭘﺮ ﭘﻧﮫﻧﺟﺎ ﻣﺳﻠﻣﺎن ﭘﺎڻ ۾ ﺑﻪ ﻧﭤﺎ ﭠﮫو‪ .‬ﺷﻳﻌﺎ ﺳﻧﻲ ﺗﻪ ھڪ ﭔﺋﻲ‬
‫ﮐﻲ ﻣﺎرﻳن ﭘﺮ ﺳﻧﻲ ﺑﻪ ڏھﻪ ﻓﺮﻗﺎ ﭠﺎھﻳو ھڪ ﭔﺋﻲ ﮐﻲ ﭘﻳﺎ ڪﮫن‪ .‬ﭔﺎھﺮ ﺗﻪ ﭠﮫﻳو ﭘﺮ ﻣﺳﺟدن ۾ﺑﻪ‬
‫ﻧﻣﺎزي ﭘﻧﮫﻧﺟو ﭘﺎڻ ﮐﻲ ﺳﻼﻣت ﻧﭤﺎ ﺳﻣﺟﮫن‪ .‬ﻣﺮد ﺗﻪ ﭠﮫﻳو ﭘﺮ زاﻟون ۽ ﭔﺎر ﭘﻳون ڍﮘن ڍورن واﻧﮔﺮ‬
‫اﻏوا ﭤﻳن ۽ ﭜﻧگ ﺗﻲ وڪﺎﻣن‪“.‬‬
‫ﻻء ھڪ ﺳوال ﻣون وٽ ﺿﺮور ھو ﺟﻳڪو‬
‫آﺋون ﭼپ ﭤﻲ وﻳس ﭘﺮ ﺗﭘﻧدڙ ﺑﺎھﻪ ﺗﻲ ﮀﻧڍو ھﭨڻ ِ‬
‫روزﮔﺎر ﺟو ھو‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ۾ ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﺑک ﭘﻳﺎ ﻣﺮن‪ ،‬ھﻧدن ﺟﻲ ﺣڪوﻣت ھﻧن ﮐﻲ ﻧوڪﺮﻳون ﻧﭤﻲ ڏﺋﻲ‪.‬‬
‫ﻻء‬
‫ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺧوﺷﺣﺎل ﻣﻠڪ آھﻲ‪ .‬اڄ ﺑﻪ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﺎ ﻣﺳﻠﻣﺎن ﻧوڪﺮﻳن ۽ ﭘﺋﺳو ڪﻣﺎﺋڻ ِ‬
‫ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﻟڪﻳو ﻟڪﻳو ﭘﻳﺎ اﭼن‪ ...‬ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻠڪ ﺟﻲ اﺧﺑﺎرن ۽ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﺎن ﭔڌل ﮘﺎﻟﮫﻳن ﺟو اظﮫﺎر‬
‫ﻣون ﻣوﻟوي ﺻﺎﺣب ﺳﺎن ڪﻳو ﺟﻧﮫن ﮐﻲ ھن رد ڪﻧدي ﭼﻳو‪:‬‬
‫”ﻧﻪ اھﺎ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﻧﺎھﻲ‪ .‬ڏﺳو ﻧﻪ ﻧوڪﺮﻳون ﻣﻠڻ ۽ ﻧﻪ ﻣﻠڻ ﺟو ﻣدار ﺗﻌﻳﻠم ۽ ﺗﺟﺮﺑﻲ ﻳﺎ ھﻧﺮ ﺟﻲ‬
‫ﻣﺎﺿﻲء ﺟﻲ ﺧوﺑﺻورت ڪﺎرﻧﺎﻣن ۾ ﻣدھوش رھون ﭤﺎ‪.‬‬
‫ھونء ﺑﻪ‬
‫ﭴﺎڻ ﺳﺎن آھﻲ‪ .‬اﺳﺎن ﻣﺳﻠﻣﺎن‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﭘوء ظﺎھﺮ آھﻲ ﻧوڪﺮﻳون ﺑﻪ ان ﺣﺳﺎب ﺳﺎن ﻣﻠﻧدﻳون‪.‬‬
‫ﻣﺣﻧت ۽ ﭘورھﻳو اﺳﺎن ﮐﻲ ﮔﮫٽ ﭤو ﭘﭴﻲ‪ِ ،‬‬
‫ﭘﺮ ان ھوﻧدي ﺑﻪ اﺳﺎن ﮐﻲ ھﺗﻲ ڪﺎ ﻧﻪ ڪﺎ ﻧوڪﺮي ﻳﺎ ڪﺮت ﻣﻠﻳو وﭸﻲ ﺟو اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ‬
‫اﻳڪﺎﻧﺎﻣﻲ ﺗﻳﺰ رﻓﺗﺎ ﺳﺎن ﻣﭤﺎھﻳن ﭤﻲ رھﻲ آھﻲ‪ .‬وﻻﻳﺗن ۾ رھﻧدڙ اﻧڊﻳن ﺗوڙي ﻏﻳﺮ ﻣﻠڪﻲ ھﺗﻲ‬
‫ﭘﺋﺳو ﻟﮘﺎﺋﻲ رھﻳﺎ آھن‪ .‬ﺗوھﺎن ﮐﻲ ﺗﻌﺟب ﻟﮘﻧدو ﺗﻪ وﻳﻧدي ﺗوھﺎن ﺟﻲ ﻣﻠڪ ﺟﺎ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﺑوري‪،‬‬
‫ﻣﻳﻣڻ‪ ،‬اﺳﻣﺎﻋﻳﻠﻲ ۽ ھﻧدو‪ ،‬ﮔﺟﺮاﺗﻲ ۽ ﭘﻧﺟﺎﺑﻲ ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾ ‪ Invest‬ڪﺮي رھﻳﺎ آھن ﺟو ھﺗﻲ ﻗﺎﻧون‬
‫۽ ﻗﺎﻋدي ﺟﻲ ﺳﺧﺗﻲ آھﻲ‪ ،‬ﺳﻳﻔٽﻲ ۽ ﺳﻳڪورٽﻲ آھﻲ‪ .‬ان ﮐﺎن ﻋﻼوه اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﻠڪ اﻧڊﻳﺎ ﮐﻲ‬
‫دﻧﻳﺎ ۾ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﮐﺎن وڌﻳڪ ﻋﺰت ﺳﺎن ڏﭠو وﭸﻲ ﭤو‪ .‬ھڪ ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ ﺟﻲ ﺣﻳﺛﻳت ﺳﺎن ﺳﻧﮔﺎﭘور‬
‫ﻻء وﭸڻ ﺑﻪ آﺳﺎن ﻧﺎھﻲ‪ .‬ﭘﺮ ھڪ اﻧڊﻳن ﭘﺎﺳﭘورٽ رﮐﻧدڙ‬
‫ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ﺗوڙي ﻳورپ آﻣﺮﻳڪﺎ ۾ ﮔﮫﻣڻ ِ‬
‫ﮐﻲ دﻧﻳﺎ ﺟﻲ ھﺮ ﻣﻠڪ ۾ ﻧوڪﺮي ﻣﻠﻳو وﭸﻲ‪ ،‬ﭼﺎھﻲ ھو ھﻧدو ھﺟﻲ ﻳﺎ ﻣﺳﻠﻣﺎن‪ .‬دﻧﻳﺎ ﮐﻲ ﺧﺑﺮ آھﻲ‬
‫ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ۾ ﺗﻌﻠﻳم ﺟو ﻣﻌﻳﺎر ﺑﻠﻧد آھﻲ‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ﺟو رھﺎڪو ھﻧﮔﺎﻣو ﻧﭤو ڪﺮي‪ ،‬اﻧڊﻳﺎ ﺟو ﻣﺎﭨﮫو دل وﺟﺎن‬
‫ﺳﺎن ﻧوڪﺮي ڪﺮي ﭤو‪ .‬اھوﺋﻲ ﺳﺑب آھﻲ ﺟو ﺗوھﺎن ﺟﻲ ﻣﻠڪ ﺟﺎ ﺑﺰﻧس ﻣﻳن ﺟن ﺟون‬
‫ﻓﻳڪٽﺮﻳون ﺗوڙي ﺟﮫﺎز وﻻﻳت ۾ آھن ﭘﻧﮫﻧﺟن ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻳن ﮐﻲ رﮐڻ ﺑدران اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪70‬‬

‫رﮐن ﭤﺎ‪ .‬اﭴڪﻠﮫﻪ ﺟﻲ دور ۾ اﻧڊﻳﺎ ﺟو ﭘﺎﺳﭘورٽ ھﺟڻ ھڪ ﺳﮔﮫﺎري ﮘﺎﻟﮫﻪ آھﻲ ۽ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ‬
‫۽ﺧواريء ﺟﻲ ﻋﻼﻣت ﭤﻲ ﭘﻳو آھﻲ‪ .‬ﺳو اﻧڊﻳﺎ ﺟو ھڪ ﻣﺳﻠﻣﺎن ڪﻳﺋن‬
‫ﭘﺎﺳﭘورٽ ھﺟڻ ﺑدﻧﺎﻣﻲ‬
‫َ‬
‫ﭘﻧﮫﻧﺟو وطن ۽ ﭘﺎﺳﭘورٽ ﮀڏي ﭘﺎڪﺳﺗﺎن اﻳﻧدو‪ .‬ھﺗﻲ ﺟﻲ اﻣن ﺟو ﺗوھﺎن ان ﻣﺎن اﻧدازو ﻟﮘﺎﺋﻲ‬
‫ﺳﮔﮫو ﭤﺎ ﺗﻪ ھن ﻣﺳﺟد ﮐﻲ ﭼﺎر ﮔﻳٽ آھن‪ .‬ﺟڏھن ﮐﺎن ھﻲ ﭠﮫﻲ آھﻲ اڄ ڏﻳﻧﮫن ﺗﺎﺋﻳن ان ﺟو ھڪ‬
‫در ﺑﻪ ﺑﻧد ﻧﻪ ڪﻳو وﻳو آھﻲ‪ .‬ڏﻳﻧﮫن رات ﮐﻠﻲ ﭘﺋﻲ آھﻲ ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ﭼوڌاري ھﻧدن ﺟون آﺑﺎدﻳون‬
‫آھن‪.‬‬
‫ﻧﻣﺎزيء ﺳﺎن‬
‫ھڪ دﻓﻌو ان ﺳﺎﮘﻲ ﻣﺳﺟد ۾ ﺳوﻣﮫﭨﻲ ﻧﻣﺎز ﺗﻲ ﻣﺣﻣد ﻋﺎرف ﻧﺎﻟﻲ ھڪ‬
‫َ‬
‫ﺟﺎء ﭘﮀﻲ ﺟﺗﺎن آﺋون ﺳﭠﻲ ﺳﮔﮫﻪ ﺗﻲ ڊاﻟﺮ ﻣٽﺎﺋﻲ ﺳﮔﮫﺎن‪.‬‬
‫ﻣﻼﻗﺎت ﭤﻲ‪ .‬ﻣون ﮐﺎﻧﺋس ﭘﺋﺳﺎ ﻣٽﺎﺋڻ ﺟﻲ ِ‬
‫ﻻء ﭘﺮاﭨﻲ دھﻠﻲ ھﻠﻳﺎ وﭸو‪ .‬ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺳﺟد ﺟﻲ ﮔﻳٽ ﻧﻣﺑﺮ ون وٽ ﻣﺎٽﻳﺎ ﻣﺣل آھﻲ‬
‫”ﺑﮫﺗﺮ آھﻲ ان ِ‬
‫اﺗﻲ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ”ﻣﻧﻲ ﭼﻳﻧﺟﺮ“ ﻣﻠﻧدا ﺟﻳڪﻲ ﺳﭠﻲ اﮔﮫﻪ ﺗﻲ ﭘﺋﺳﺎ ﻣٽﻲ ڏﻳن ﭤﺎ‪“.‬‬
‫ﻋﺎرف ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ھو ڪﻣﭘﻳوٽﺮ ٽﻳڪﻧﺎﻻﺟﻲ ۽ اﻧٽﺮﻧﻳٽ ﺟو ﮔﺮﻳﺟوﺋﻳٽ ۽ ﭴﺎﭨو آھﻲ‪ .‬ڪﺟﮫﻪ‬
‫وﻗت ھڪ ﻓﺮم ۾ ڪم ڪﺮڻ ﺑﻌد ھﺎڻ ھن ‪ Peach Techniologies Pvt LTd‬ﻧﺎﻟﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫ڪﻣﭘﻧﻲ ﮐوﻟﻲ آھﻲ ﺟﻳڪﺎ ﻧﻳو دھﻠﻲ ﺟﻲ ﻟڪﺷﻣﻲ ﻧﮔﺮ ﺟﻲ ﺟواھﺮ ﭘﺎرڪ ۾ آھﻲ‪.‬‬
‫ﻧﻣﺎز ﺑﻌد ﻋﺎرف ﻣون ﮐﺎن ﭘﮀﻳو ﺗﻪ ﺟﻲ ھﻠڻ ﭼﺎھﻳﺎن ﺗﻪ ھو ﻣون ﮐﻲ ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺳﺟد ڏي وﭠﻲ ھﻠﻲ‬
‫ﺟو ھو ھن وﻗت ﭘﺮاﭨﻲ دھﻠﻲ وﭸﻲ رھﻳو آھﻲ‪.‬‬
‫”ھن وﻗت؟“ ﻣون ﺗﻌﺟب ﻣﺎن ﭘﮀﻳو‪” ،‬ھن وﻗت ﺗﻪ رات ﺟﺎ ﻧو ﭤﻲ رھﻳﺎ آھن‪“.‬‬
‫”ﺗﻪ ﮔﮫﻣڻ ﭰﺮڻ ﺟو ﻣﺰو ﺋﻲ ﺗﻪ رات ﺟو آھﻲ‪ ،‬ھﺗﻲ ﺟﺎ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ وڏا ۽ اھم ﻣﺎﭨﮫو ﺗﻪ رات‬
‫ﭘوء ﻧڪﺮن ﭤﺎ‪“.‬‬
‫ﺟو ﭔﺎرھﻳن ﮐﺎن ِ‬
‫دل ۾ ﺳوﭼﻳو ﺗﻪ ھﻲ ﭼوي ﺗﻪ ﺳﭻ ﭤو‪ ،‬اﺳﺎن وٽ ﺑﻪ ڪﺮاﭼﻲ ۽ ﺣﻳدرآﺑﺎد ۾ ڪﻧﮫن زﻣﺎﻧﻲ ۾‬
‫رات ﺟو ﭔﻲ ﺑﺟﻲ ﺗﺎﺋﻳن ھوٽﻠون دڪﺎن ﮐﻠﻳﺎ ﭘﻳﺎ ھوﻧدا ھﺋﺎ ۽ اﺳﺎن رات ﺟو دﻳﺮ دﻳﺮ ﺗﺎﺋﻳن ﭘﻳﺎ‬
‫ڊاء ﻧﻪ ﭼوري ﭼڪﺎري‪ .‬ھﺎڻ اﺳﺎن وٽ اھﻲ ﺳڪون وارا ڏﻳﻧﮫن ﻣوھن‬
‫ﮔﮫﻣﻧدا ھﺋﺎﺳﻳن ﻧﻪ ھو ڊپ ُ‬
‫ﻣﺎﺿﻲء ﺟون ﮘﺎﻟﮫﻳون ۽ ﺳدا ﺑﮫﺎر ﻳﺎدون ﺑﭨﺟﻲ وﻳون آھن‪ .‬ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾ ان‬
‫ﺟﻲ دڙي واﻧﮔﺮ ﻓﻘط‬
‫َ‬
‫ﺳڪون ۽ اﻣن اﻣﺎن ڪﺮي ﻓﺎرﻳﻧﺮ ﺑﻪ اﻳﻧدا رھن ﭤﺎ ۽ رات ﺟو دﻳﺮ ﺗﺎﺋﻳن ﮀوڪﺮﻳون اﺳڪﺮٽن ۽‬
‫وﻟوﻟﻪ اﻧﮔﻳﺰ ٽﺎﺋﻳٽ ﺟﻳﻧﺰ ۾ ﭘﻳون ھﻠن ﭘﺮ ﻣﺟﺎل آھﻲ ﺟو ڪو اﻧﮫن ﺟو ﻧﺎﻟو وﭠﻲ‪ .‬رﺳﺗن ﺗﻲ ڪو‬
‫ﭘوﻟﻳس وارو ﻳﺎ ﻓوﺟﻲ ﻧظﺮ ﻧﭤو اﭼﻲ‪ ،‬ﺗﻪ ﺑﻪ ﻣﺎﭨﮫو ڊپ ۾ آھن ۽ ﻗﺎﻧون ﺟو اﺣﺗﺮام ڪن ﭤﺎ ﮀو ﺟو‬
‫ھﻧن ﮐﻲ ﺧﺑﺮ آھﻲ ﺗﻪ ڏوھﻪ ڪﺮڻ ﺑﻌد ھﻧن ﮐﻲ ﮀوٽڪﺎرو ﻣﻠڻ آﺳﺎن ﻧﺎھﻲ ﭼﺎھﻲ ﮐﭨﻲ ھو ﻓﻠم‬
‫اﺋڪٽﺮ ﺳﻠﻣﺎن ﺧﺎن ھﺟﻲ ﻳﺎ ﺳﻧﺟﻲ دت ﻳﺎ ڪو ﭔﺎﺋو ﭔﺎﻧﭜڻ‪.‬‬
‫ھڪ ڏﻳﻧﮫن ﻣون ﺳﺎن ﮔڏ دھﻠﻲ ﺟﻲ ﺧﺎن ﺑﺎزار ﺟو ﺳﻳﺮ ڪﻧدي ﮔﮫوٽڪﻲ ﺟﻲ ﻣﮫﺮﭼﻧد ھﺗﻲ‬
‫ﺟﻲ اﻣن اﻣﺎن ﺟﻲ ﻣﭤﺎھﻳن ﻟﻳول ﺟو ڌﻳﺎن ان ﻣﺎن ﮀڪﺎﻳو ﺗﻪ ﺳون ﺟﻲ دڪﺎﻧن ﭔﺎھﺮان ﺑﻳﭠل ھﻧن‬
‫ﺟﺎ ﺳﻳڪورٽﻲ ﮔﺎرڊ ﺑﻪ ﻓﻘط ﻳوﻧﻳﻔﺎرم ۾ آھن ﺑﻧﺎ ڪﻧﮫن ﭘﺳﺗول‪ ،‬ﺑﻧدوق ﻳﺎ ﭔﺋﻲ ھﭤﻳﺎر ﺟﻲ‪ .‬ﺑﻠڪل‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪71‬‬

‫ڪﺮاﭼﻲء ﮐﺎن ﭔﻳﭨﻲ‬
‫ھﭤﻳن ﺧﺎﻟﻲ ۽ اڄ اﺳﺎن ﮐﻲ ھﺗﻲ ﭘﻧدرھون ڏﻳﻧﮫن ﭤﻲ وﻳو آھﻲ دھﻠﻲ ﺟﻳڪﺎ‬
‫َ‬
‫آھﻲ‪ ،‬ﺟﻲ ڪﻧﮫن ﺑﺎزار ﻣﺎرڪﻳٽ دڪﺎن ۾ ﭰﺮ ﺟو واﻗﻌو ﻧﻪ ﭘڙھﻳو اﭤﺋون ﺟﻳڪﺎ ﮘﺎﻟﮫﻪ اﺳﺎن ﺟﻲ‬
‫ﻣﻠڪ ۾ ﻋﺎم آھﻲ‪ .‬دڪﺎﻧدار ۽ ﻋوام ڏﻳﻧﮫن ڏﭠﻲ ﺟو ﺑﻪ ﺳﻼﻣت ﻧﻪ آھﻲ‪ .‬ﻣﻧﮫﻧﺟو ڪو ﻣطﻠب اھو ﻧﻪ‬
‫آھﻲ ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﺎ ﺷﮫﺮ دھﻠﻲ‪ ،‬ڪﻠڪﺗو ﻳﺎ ﺑﻣﺑﺋﻲ‪ ،‬ﻟﮐﻧؤ ڪﻲ ﺳﻌودي ﻋﺮب ﺟو ﻣڪو ﻣدﻳﻧو آھن‪.‬‬
‫ھﺗﻲ ﺑﻪ ﭼورﻳون ﭼڪﺎرﻳون‪ ،‬ڌاڙا ۽ اﻏوا ﺟﺎ ڪﻳس ﭤﻳﻧدا رھن ﭤﺎ‪ ،‬ﭘﺮ اﻧﮫن ﺟو ﺗﻌداد ڏﻳﻧﮫون‬
‫ڏﻳﻧﮫن ﮔﮫٽﺑو رھﻲ ﭤو ۽ ﻣﺟﺮم ﮐﻲ ڏوھﻪ ڪﺮڻ ﺑﻌد ‪ Tough Time‬ڏﺳﭨو ﭘوي ﭤو‪ .‬ھﺗﻲ ﺟﻲ‬
‫ڌاڙﻳل ﻳﺎ ‪ Kidnapper‬وٽ ڪﺎ ﭘوﻟﻳس ﻳﺎ ﺗﺮ ﺟو وڏﻳﺮو ﺷﺎﺑﺎس ڏﻳڻ ۽ ﭼوري ﺟﻲ ﻣﺎل ﺟو ﺣﺻو‬
‫ﻻء ﻧﭤو ﭘﮫﭼﻲ‪.‬‬
‫وﭠڻ ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪72‬‬

‫ﻻء ﺳﺳﺗﺎ ﻣﺰور‬
‫ﺳﺮڪﺎري ﭠﻳڪدارن ِ‬
‫دھﻠﻲ ۾ ﺟﺗﻲ ھﺎڻ اﺳﺎن ﺟو ﭠﺎم ﭠڪﺎﭨو آھﻲ ان ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟو ﻧﺎﻟو ڪﺎﻟڪﺎﺟﻲ آھﻲ ﺟﻳڪو‬
‫دﻳويء ﺟﻲ ﻣﻧدر ﮐﺎن ﻣﺷﮫور آھﻲ‪ .‬ﺳڀ ﮐﺎن وﻳﺟﮫﻲ ﻣﺎرڪﻳٽ ﻓﺮﻻﻧگ ڏﻳڍ ﮐن ﭘﺮي ”ﺑﺎﻻ‬
‫ڪﺎﻟڪﺎ‬
‫َ‬
‫اﺳٽﻳٽ“ ﻣﺎرڪﻳٽ ﺳڏﺟﻲ ﭤﻲ‪ ،‬ﺟﺗﻲ ﺟﻲ ﭘﻲ ﺳﻲ او )ﭘﺮاﺋﻳوٽ ڪﺎل آﻓﻳس( ﺗﺎن ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﻳﺎ ﺑﻳن‬
‫ﻻء ھن ﻣﺎرڪﻳٽ ﺟﺎ‬
‫ﻣﻠڪن ڏي ﻓون ڪﺮڻ وﻳﻧدو آھﻳﺎن ﻳﺎ ﭔﻲ ڪﺎ ھﻠڪﻲ ﭰﻠڪﻲ‬
‫ﺷﻲء وﭠڻ ِ‬
‫ِ‬
‫ڪﭔﺎڙيء ﺟو دڪﺎن ﭘڻ آھﻲ ﺟﻧﮫن ﮐﺎن ﭘﺮاﭨﻳون‬
‫دڪﺎن ﺻﺣﻳﺢ آھن‪ .‬ڪﻧڊ ﺗﻲ ھڪ ﭘﺎرڪ وٽ‬
‫َ‬
‫اﺧﺑﺎرون‪ ،‬اﻧڊﻳﺎ ٽڊي‪ ،‬ﻓﻳﻣﻳن ۽ ﭔﻳﺎ رﺳﺎﻻ اﭠﻳن روﭘﺋﻲ ڪﻠو ﺟﻲ ﺣﺳﺎب ﺳﺎن وﭠﻲ ﻓﺮﺻت ۾ ﭘﺎڻ ﺑﻪ‬
‫ﭘڙھﺎن ﭤو ﺗﻪ ﭔﻳن ﺗﻲ ﺑﻪ ”اﮀﺎ ﭔﺎﺟﮫﻪ“ ڪﺮﻳﺎن ﭤو‪ .‬ھﻲ ﻟﻔظ ”اﮀﺎ ﭔﺎﺟﮫﻪ“ ﮔﮫوٽڪﻲ ﺟﻲ اوڏ ﻣﮫﺮﭼﻧد‬
‫ﮐﺎن ﭔڌو اﭤم ﻣﻌﻧﻲٰ ٽڪﻲ ﭘﺋﺳﻲ ﺟﻲ ﻣﮫﺮﺑﺎﻧﻲ ڪﺮڻ‪ .‬ﻣﺎرڪﻳٽ ﺟﻲ ڪﻧڊ ﺗﻲ ھﺗﻲ ﺑﻪ ھڪ ڌوﭔﻲ ۽‬
‫دھﻠﻲء‬
‫ﺳﻧدس زال ﻓٽ ﭘﺎٿ ﺗﻲ ٽﻳﺑل رﮐﻲ اﮜﺎرن واري اﺳﺗﺮي ﺳﺎن ڪﭘڙا اﺳﺗﺮي ڪﻧدا رھن ﭤﺎ‪.‬‬
‫َ‬
‫ﺟﻲ ﻋﻼﺋﻘﻲ ڪﺎرول ﺑﺎغ ۾‪ ،‬ﺟﺗﻲ ﺟﻲ ھڪ ھوٽل ۾ ﭘﮫﺮﻳﺎن ٽﻲ ﭼﺎر ڏﻳﻧﮫن رھﻳﺎﺳﻳن اﺗﻲ ﭘڻ ﭜﺮ‬
‫دھﻠﻲء ۾‬
‫ﮔﮫٽﻲء ۾ ﻓٽ ﭘﺎٿ ﺗﻲ ھڪ ھﻣﺮاھﻪ ﺻﺑﺢ ﭘﮫﺮ اﺳﺗﺮي ڪﻧدو رھﻳو ﭤﻲ‪ .‬ﻟﮘﻲ ﭤو‬
‫واري‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﻻء وڏي ﺳک ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ آھﻲ‬
‫ھﻲ ڪم ﻋﺎم آھﻲ ﺟﻳڪﺎ اﺳﺎن ﺟﮫڙن ٽوﺋﺮﺳٽن ۽ ﻣڪﺎﻧﻲ ﻣﺎﭨﮫن ِ‬
‫ﻻء ﭘڻ ﺟن ﺟﻲ ﻻﺋﻳٽ ﺟﻲ ﺑﭼت ﭤﻳو‬
‫ﺟو ﭘﺎڻ ﺳﺎن اﺳﺗﺮي ﮐﭨڻ ﮐﺎن ﺑﭼﻳو وﭸون ۽ ﻣڪﺎﻧﻲ ﻣﺎﭨﮫن ِ‬
‫وﭸﻲ ﺟو ﮔﮫﺮ ۾ اﺳﺗﺮي ڪﺮڻ ﺳﺎن ﻣﺣﻧت ھڪ طﺮف ۽ اﻟﻳڪٽﺮڪ ﺟو ﺑل ﭔﻲ طﺮف ﭤﺋﻲ ﭤو ان‬
‫ﮐﺎن ھﻲ ﺑﮫﺗﺮ طﺮﻳﻘو آھﻲ ﺟو ﭤﺮون ﭘﺋﺳن ۾ ﺳﭠﻲ اﺳﺗﺮي ﭤﻳو وﭸﻲ‪ ،‬ﺟو وڏي ۽ ﮘﺮي ٽﺎﻧڊن واري‬
‫اﺳﺗﺮي اﺳﺗﻌﻣﺎل ڪن ﭤﺎ ﺟﻳڪﺎ ڪﺎٽن ﺟﻲ ﮐﺮدري ﭘﺗﻠون ﺟﺎ ﺑﻪ ﮔﮫﻧﺞ ﻻھﻳو ﮀڏي‪ .‬ﺳﺎﮘﻲ وﻗت‬
‫اﺳﺗﺮي ڪﺮڻ وارن ﭘورھﻳﺗن ﮐﻲ ﻧﻪ دڪﺎن ﺟﻲ ﻣﺳواڙ ڏﻳﭨﻲ ﭤﻲ ﭘوي ﻧﻪ دڪﺎن ۾ ھﻠﻧدڙ ﭘﮐﻲ ۽‬
‫ﮔﮫٽﻲء ۾ ﺻﺑﺢ ﭘﮫﺮ ﭤڌي ھﻳﺮ ﭘﺋﻲ ﻟﮘﻲ ۽ ھﻲ ڏھﻳن ﺑﺟﻲ ﺗﺎﺋﻳن ڍﻳﺮ ڪﭘڙن ﺟﺎ‬
‫ﻻﺋﻳٽ ﺟو ﺑل‪.‬‬
‫َ‬
‫اﺳﺗﺮي ڪﺮي ھڪ ﻣﺳﺗﺮي ۽ ﻣﺰور ﮐﺎن وڌﻳڪ ڪﻣﺎﻳو وﭠن ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾ ڏھﺎڙي ﺳؤ‬
‫ﮐﺎن ﺳٺ روﭘﻳن ﺗﺎﺋﻳن آھﻲ‪ .‬ﺑس رﮘو ھڪ ﺳﺎدن ﺳودن ﺗﺧﺗن ﺟو ٽﻳﺑل ۽ ھڪ ﻋدد اﺳﺗﺮي ھٿ‬
‫ﻻء ڪﭘڙا ﺑﻪ آﺋون ﮐﻳن ڏﻳﻧدو آھﻳﺎن ۽ ﭘﻧﺞ روﭘﻳن ۾ وﮘو ڌوﺋﻲ ۽ اﺳﺗﺮي ڪﺮي ﭔﺋﻲ‬
‫ڪن‪ .‬ڌوﺋڻ ِ‬
‫ڏﻳﻧﮫن ڏﻳن‪ .‬اﺳﺎن وٽ ﭘﻧﺞ روﭘﻳن ۾ اﺳﺗﺮي ﺑﻪ ﻧﭤﺎ ڪن‪ .‬ﻳﻌﻧﻲ ڪﺮاﭼﻲ ﺟﮫڙي ﺷﮫﺮ ۾‪ .‬ﭤﻲ ﺳﮔﮫﻲ‬
‫دھﻠﻲء ﺷﮫﺮ ﺟﻲ ﭘﻳﺎ ڪﺮﻳون ﺟﻳڪو‬
‫ﭤو ﮘوﭠن ۾ ﮔﮫٽ اﮔﮫﻪ وﭠﻧدا ھﺟن‪ ،‬ﭘﺮ اﺳﺎن ھﺗﻲ ﭜﻳٽ ﺑﻪ ﻧﺋﻳن‬
‫َ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء واﻧﮔﺮ ڪﻣﺮﺷل ﺷﮫﺮ ﭘڻ آھﻲ‪.‬‬
‫ﮔﺎديء ﺟو ھﻧڌ آھﻲ ﭘﺮ‬
‫اﺳﻼم آﺑﺎد واﻧﮔﺮ ﻧﻪ ﻓﻘط‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺑﺎﻻﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ھڪ ﻧﻧڍڙي ﻣﺎرڪﻳٽ ﮐﺎن ﻋﻼوه اڌ ڪﻠوﻣﻳٽﺮ ﮐن اﮘﺗﻲ راﺋوﻧڊ اﺑﺎﺋوٽ وٽ‬
‫ﮔوﺑﻧد ﭘوري ﻧﺎﻟﻲ ھڪ وڏي ﺑﺎزار آھﻲ ﺟﻧﮫن ۾ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﻣﭠﺎﺋﻲ‪ ،‬ﺳﻳڌي ۽ ﺟﻧﺮل اﺳٽورن ﮐﺎن‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪73‬‬

‫ﺳواء ڪﻧﮫن اﻳڪڙ ﭔﻳڪڙ ﺟﻲ ﺑﺎﻗﻲ‬
‫ﻋﻼوه اﻟﻳڪٽﺮاﻧڪ‪ ،‬واﭼن‪ ،‬ﻋﻳﻧڪن‪ ،‬ﺑوٽن ﺟﺎ دڪﺎن آھﻧﺊ‬
‫ِ‬
‫ﺷﻲء ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﻣﻘﺎﺑﻠﻲ ۾ ﻣﮫﺎﻧﮔﻳون آھن‬
‫ﻋﺎم ﮐﺎڌي ﭘﻳﺗﻲ ﺟون ﺷﻳون ﺗوڙي واﭼون‪ ،‬ﺑوٽ ھﺮ‬
‫ِ‬
‫وﻳﻧدي ﭼﺎﻧﮫﻪ ﺟﻲ ﭘﺗﻲ‪ ،‬ﮐﻳﺮ‪ ،‬ﻧﻣڪو واري ﻣﮜن ﺟﻲ دال وﻏﻳﺮه ﺟﻳڪﻲ ﺷﻳون وﭠﻲ ﭼڪو آھﻳﺎن‪.‬‬
‫ھواﺋﻲ ﭼﻣﭘل ‪ Sale‬۾ ﺑﻪ ‪ 60‬روﭘﻳن ۾ ﻣﻠﻳو ﺟﻳڪﻲ اﺳﺎن ﺟﺎ ‪ 85‬ﮐن روﭘﻳﻪ ﭤﻳﺎ ﺟو اﭴڪﻠﮫﻪ‬
‫ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ ھڪ ﺳؤ روﭘﻳﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺳﺗﺮ روﭘﻳن ﺑﺮاﺑﺮ آھن‪ .‬اﺳﺎن وٽ اھو ﭼﻣﭘل وڌ ۾ وڌ ‪55‬‬
‫روﭘﻳﻪ آھﻲ ۽ ڪﺮاﭼﻲ ﺟﻲ آﭼﺮ ﺑﺎزارن ۾ ﻳورپ ۽ ﺟﺎﭘﺎن ﭘﺎﺳﻲ ﺟﺎ ﭼﻣﭘل ۽ ﺑوٽ ھﺗﻲ ﺟﻲ ﭼﻣﭘﻠن‬
‫۽ ﺑوٽن ﮐﺎن ﺳﺳﺗﺎ ﭤﺎ ﻣﻠن ﺟﻳڪﻲ ﺑﻧﺎ ڪﻧﮫن ﺷڪ ﺟﻲ ﺳﮫﭨﺎ ۽ ﻣﺿﺑوط آھن ۽ دواﺋن ﺟو اﮔﮫﻪ ﺗﻪ‬
‫ھﻳڪﺎﻧدو ﮔﮫﭨو آھﻲ‪ .‬اﺳﺎن ﺟﻲ دواﺋن ﮐﺎن ڏھﻪ وﻳﮫﻪ روﭘﻳﻪ ﻣﭤﻲ ﻧﻪ ﭘﺮ ﭔﻳڻ ٽﻳڻ اﮔﮫﻪ آھﻲ‪ .‬اھﺎ‬
‫ھونء ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ۾ اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﻠڪ واﻧﮔﺮ‬
‫ﮘﺎﻟﮫﻪ ﻣون ﮐﻲ ﻧﻪ ﻓﻘط ﺳﻣﺟﮫﻪ ۾ ﻧﻪ آﺋﻲ ﭘﺮ ﺣﻳﺮت ﭘڻ ﭤﻲ‪،‬‬
‫َ‬
‫اﻋﻠﻲ‬
‫دواﺋون ﺳﺳﺗﻳون ھﺟڻ ﮐﭘن ﭘﺮ ﭤﻲ ﺳﮔﮫﻲ ﭤو ھﺗﻲ ﺟون دواﺋون وﻻﻳت ۾ ﭠﮫﻧدڙ دواﺋن واﻧﮔﺮ‬
‫َ‬
‫ﻣﻌﻳﺎر ﺟون ھﺟن‪ .‬ﺟﻳﺋن وﻻﻳت ۾ ﭠﮫﻧدڙ ﻟڪس ﺻﺎﺑڻ ﻳﺎ ڪوڪﺎ ڪوﻻ ﺟﮫڙﻳون ﺷﻳون اﺳﺎن ﺟﻲ‬
‫ﻣﻠڪ ﺟﻲ اﻧﮫن ﺑﺮاﻧڊ ﺷﻳن ﮐﺎن ﺳﭠﻳون آھن‪ .‬وﻻﻳت ۾ ڪڏھن ﺑﻪ ڪوڪﺎ ڪوﻻ ﺟﻲ ﺑوﺗﻠن ﻣﺎن‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﺟﻲ ﺳﺎﺋﻳٽ ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ اھڙن ﻣﺷﺮوﺑﺎت ﺟﻲ ﻓﻳڪٽﺮﻳن ۾ ﺟﺗﻲ‬
‫ﻣﮐﻳون ﻧﻪ ﻧڪﺗﻳون ﭘﺮ‬
‫َ‬
‫ﻣﺎرﻳﭘور‪ ،‬ﻣﮀﺮ ڪﺎﻟوﻧﻲ‪ ،‬ﻟﻳﺎري ۽ ﭼﺎڪﻳواڙي ﺟﻲ ﻣﺟﺑور ﻏﺮﻳب ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ ﮔﮫٽ ﭘﮔﮫﺎر ﺗﻲ ڪم‬
‫ڪﺮاﻳو وﭸﻲ ﭤو اﺗﻲ اھڙاﺋﻲ ڪﺎرﻧﺎﻣﺎ ﭤﻲ ﺳﮔﮫن ﭤﺎ‪ .‬ﺟﺗﻲ ﺟﻲ ‪ Unhygenic‬ﺣﺎﻟﺗن ۽ ﮔﻧدي‬
‫ﭘﺎﭨﻲء ۾ ﭘﺮاﭨﻳن ﺑوﺗﻠن ﮐﻲ ڌوﺋڻ ﺳﺎن اھﻲ وﻳﺗﺮ ھﺎﭸﻳڪﺎر ﺛﺎﺑت ﭤﻳن ﭤﻳون‪ ،‬ﺗڏھن ﺗﻪ ھڪڙي ﮔﺎﺋﻳڊ‬
‫َ‬
‫ﺑڪ ۾ ﻟﮐﻳل ھو ﺗﻪ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ۾ ﭘﺎﭨﻲ اﻳﺗﺮو ﺗﻪ ﮔﻧدو آھﻲ ﺟو ڪڏھن ﺑﻪ ﭘﻳﺋڻ ﻧﻪ ﮐﭘﻲ‪ .‬ﻧﻧڊ ﻣﺎن اﭤڻ‬
‫وﺳڪﻲء ﺳﺎن ڪﺮي‬
‫ﭘﺎﭨﻲء ﻣﺎن ڪﺮڻ ﺑدران ﺑﻳﺋﺮ ﻳﺎ‬
‫ﻣﮫل ﮔﺮرڙي ڪﺮڻ ﭘوي ﺗﻪ اھﺎ ﺑﻪ ﻧل ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﮀڏﺟﻲ‪.‬‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ۾ دواﺋن ﺟو ﺳﺳﺗو ھﺟڻ ﺟو راز اھو ھﺟﻲ ﺟو ان ۾ اھﻲ ﺿﺮوري ۽‬
‫طﺎﻗت وارا ﺟﺰا ﺟﻳڪﻲ ﻣﺮﻳﺿن ﺟﻲ ﺑﻳﻣﺎري دور ڪﺮڻ ﺟﻲ ﻗوت رﮐن ﭤﺎ ﮔﮫٽ اﺳﺗﻌﻣﺎل ڪﺮي‬
‫اﮔﮫﻪ ﮔﮫٽ ڪﻳو وﻳو ھﺟﻲ ۽ اھﻲ ﺳﺳﺗﻳون ﺿﺮور ﻣﻠن ﭤﻳون ﭘﺮ ﻣﺮﻳض ﮐﻲ ﺷﻔﺎ ڏﻳڻ ۾ ڪﺎرآﻣد‬
‫ﻧﭤﻳون ﺛﺎﺑت ﭤﻳن ۽ ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ﻣﻳڊﻳڪل ﺳﺎﺋﻧس ۾ ۽ ﻗﺎﻧون ﻗﺎﻋدي ۾ ﻳورپ واﻧﮔﺮ ﻣﭤﭜﺮو ھﺟڻ ڪﺮي‬
‫دواﺋن ﺟﻲ ﭠﮫڻ ﺗﻲ ڪڙي ﻧظﺮ رﮐﻲ ﭤو ﺟﻳﺋن ﺻﺣﻳﺢ ﻣﻌﻳﺎر ﺟون ﭠﮫن ۽ ﺻﺣﻳﺢ ﻣﻌﻳﺎر ﺟون ﺗﻳﺎر‬
‫ڪﺮڻ ۾ ظﺎھﺮ آھﻲ ﺧﺮچ ﮔﮫﭨو اﭼﻲ ﭤو‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ۾ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ رھﺎﺋش ﮐﺎن ﭜﺮ واري ﻣﺎرڪﻳٽ‪ ،‬ﺑﺎﻻﺟﻲ ﻣﺎرڪﻳٽ وﻳﻧدي رﺳﺗﻲ ﺗﻲ‬
‫َ‬
‫‪ UDGAM‬ﻧﺎﻟﻲ ﻧﻧڍن ﭔﺎرن ﺟو اﺳڪول ھڪ طﺮف اﭼﻲ ﭤو ﺗﻪ ﮀوڪﺮن ۽ ﮀوڪﺮﻳن ﺟو ﻣڊل‬
‫ﭼﺗﺎء ﻟﮐﻳل آھن‪:‬‬
‫اﺳڪول ﭔﺋﻲ طﺮف اﭼﻲ ﭤو ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﭜﺗﻳن ﺗﻲ ‪ AIDS‬ﺑﻳﻣﺎري ﺟﻲ روڪﭤﺎم ﺟﺎ‬
‫ُ‬
‫‪Give Awareness not Aids.‬‬
‫اﺳڪوﻟن ﮐﺎن اڳ روڊ ﺟﻲ ھڪ ﭘﺎﺳﻲ وارو ﻓٽ ﭘﺎٿ ﻧﻧڍﻳن ﻧﻧڍﻳن ﺟﮫوﭘڙﻳن ﺳﺎن ﭜﺮﻳل آھﻲ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪74‬‬

‫ﺟﻧﮫن ۾ دھﻠﻲ ڊﻳوﻟﭘﻣﻳﻧٽ اﭤﺎرٽﻲ طﺮﻓﺎن ﭠﮫﻧدڙ رﺳﺗن ۽ ﻋﻣﺎرﺗن ﺗﻲ ڪم ڪﻧدڙ ﻣﺰور رھن ﭤﺎ‪.‬‬
‫ﺷﺎم ﺟﻲ وﻗت اھﻲ ﻣﺰور ﻋورﺗون رﺳﺗﻲ ﺟﻲ ڪﻧﺎري ﺗﻲ اٽو ﭘﻳون ﮘوھﻳﻧدﻳون آھن ﻳﺎ ھﺮ ھڪ‬
‫ﺟﮫوﭘڙيء ۾ رھﻧدڙ ڌڻ ﭔﺎرن ﮐﻲ ھﻧﮔﺎﺋﻳﻧدﻳون ﻣٽﺎﺋﻳﻧدﻳون ﭘﻳون آھن ﻳﺎ ﭘﺎڻ ﺑﻪ اڌ اﮔﮫﺎڙﻳون ﭤﻳو‬
‫َ‬
‫ﭘﺎﭨﻲء ﺳﺎن ﭜﺮﻳل اڌ ڊﭔﻲ ﻣﺎن وھﻧﺟﻧدي ﻧظﺮ اﻳﻧدﻳون آھن‪ .‬ﺳﻧدن ھٿ ۾ ﺻﺎﺑڻ ﺑدران ﭠڪﺮ ﻳﺎ ﭘﭤﺮ‬
‫َ‬
‫ﭜور ھوﻧدو آھﻲ ﺟﻧﮫن ﺳﺎن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺟﺳم ﺗﻲ ﻟﮘل ﮔﺮ‪ ،‬ﺳﻳﻣﻧٽ ﻳﺎ ڏاﻣﺮ ﭘﻳون ﮐﺮڙي ﻻھﻳﻧدﻳون آھن‪.‬‬
‫ﺳﻧدن ﻣﺮد ﭘﺗﻲ راﻧد وﻳﭠﺎ ڪﻧدا آھن ﻳﺎ ﻗﻣﻳص ﺟﻲ آﮘﺮ ﻣﺎن ھٿ وﺟﮫﻲ ڪﮀون ﭘﻳﺎ ﮐﻧﮫﻧدا آھن‪.‬‬
‫ﺳڀ ھﻳﺳﻳل ۽ ڏﭔﺮا ﻧظﺮ اﻳﻧدا آھن ۽ ڏﺳڻ ﺳﺎن ﻣﺣﺳوس ﭤﻳﻧدو آھﻲ ﺗﻪ ھو ﻋﺟﻳب ﻏﺮﺑت ﺟﻲ‬
‫ﻣﻳﻧﮫوﮘﻲء ۽ ﻣﮀﺮن ۾ ٽﻲ ﻓوٽ ﮐن ﻣﭤﺎھﻳن ڪﮐن‪ ،‬ﭘﻧن‪،‬‬
‫زﻧدﮔﻲ ﮔذارﻳن ﭤﺎ ۽ ھو ھﮫڙي ﮔﺮﻣﻲ ﻳﺎ‬
‫َ‬
‫ﺑدﺑوء آھﻲ‪ .‬ھﻲ‬
‫ﺟﮫوﭘڙيء ۾ ڪﻳﺋن رھن ﭤﺎ ﺟﺗﻲ ﭼوڌاري ﮔﻧدﮔﻲ ۽‬
‫ﭘﻼﺳٽڪ ۽ ﮔﺗﻲ ﻣﺎن ﭠﮫﻳل‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ڏھﺎڙيء‬
‫ﺳڀ ﺟوان آھن‪ ،‬ظﺎھﺮ آھﻲ ﭠﻳڪﻳدار ﮘوﻟﻲ ﮘوﻟﻲ ﺟوان ﭘورھﻳت رﮐﻲ ﭤو ﺟﻳﺋن ﻣﻘﺮر‬
‫َ‬
‫ﻣﺎن ﮐﺎن ﮔﮫﭨو ‪ Output‬وﭠﻲ ﺳﮔﮫﺟﻲ‪.‬‬
‫ﻣٽﻲء ﺟﻲ ﭼﻠﮫﻪ‬
‫ھڪ ڏﻳﻧﮫن اﺗﺎن ﻟﻧﮔﮫﻧدي ھڪ ﺟﮫوﭘڙي وٽ ﺑﻳﮫﻲ رھﻳس‪ .‬زال اٽو ﮘوھﻲ‬
‫َ‬
‫ﻣﺎﻧﻲء ﺟو اﻧﺗظﺎر ڪﺮي رھﻳو‬
‫ﮔﻧﺟﻲء ۾‬
‫ﺗﻲ اﭨﭜﻲ ﻣﺎﻧﻲ ﭘﭼﺎﺋﻲ رھﻲ ھﺋﻲ‪ ،‬ﻣڙس ﭰﺎٽل ﭘﺟﺎﻣﻲ ۽‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ھو‪.‬‬
‫”ﺗوھﺎن ڪﭤﻲ ﭤﺎ ڪم ڪﺮﻳو‪.‬؟“ ﻣون ﮐﺎﻧﺋن ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”ھﺗﻲ رﺳﺗن ﺗﻲ ﻳﺎ ﺳﺮڪﺎري ﻋﻣﺎرﺗن ﺗﻲ‪ ،‬ﺟﺗﻲ ﭠﻳڪﻳدار ﻟﮘﺎﺋﻲ‪“.‬‬
‫”ڪﮫڙو ڪم ڪﺮﻳو؟‪“.‬‬
‫آﺋون ﻣﺳﺗﺮي آھﻳﺎن ۽ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ زال ﻣﺰور آھﻲ‪“.‬‬
‫”ڪﭤﻲ ﺟﺎ آھﻳو؟‪“.‬‬
‫”اﺳﻳن ﺟﮫﺎﻧﺳﻲ ﺟﺎ آھﻳون‪ .‬ھﺗﻲ رھﻧدڙن ﻣﺎن ﭔﻳﺎ ﺑﻪ ڪﺟﮫﻪ اﺳﺎن واﻧﮔﺮ ﺟﮫﺎﻧﺳﻲ ﺟﺎ آھن ﺗﻪ‬
‫ڪﻲ ﭔﻳن ﺷﮫﺮ ﺟﺎ‪“.‬‬
‫”ھﺗﻲ رھﻧدي ڪﻳﺗﺮو وﻗت ﭤﻲ وﻳو اﭤو؟“‬
‫”ﭔن ﺳﺎﻟن ﮐﺎن ﻣﭤﻲ ﭤﻲ وﻳو آھﻲ‪“.‬‬
‫”ﭘﮔﮫﺎر ڪﻳﺗﺮو ِﻣﻠﻳَُو؟“‬
‫”آﺋون ﻣﺳﺗﺮي آھﻳﺎن ان ڪﺮي ڏھﺎڙي ﺳؤ روﭘﻳﺎ اﭤم ۽ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ زال ﺟﺎ ﺳٺ روﭘﻳﻪ‬
‫آھن‪ “.‬ﻣﺮد ﭔڌاﻳو‪.‬‬
‫”ﺗﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻌﻧﻲٰ ﻣﮫﻳﻧﻲ ۾ ٽﻲ ھﺰار روﭘﻳﺎ ﺗوﮐﻲ ﭤﺎ ﻣﻠن ۽ ‪ 1800‬ﺳڀ روﭘﻳﺎ ﺗﻧﮫﻧﺟﻲ زال‬
‫ﮐﻲ‪ “.‬ﻣون ﭼﻳو‪.‬‬
‫”ﻧﻪ ڪﭤﻲ ﭤﺎ اﻳﺗﺮا ﻣﻠن‪ ،‬ﻣﮫﻳﻧﻲ ۾ ﭼﺎر ﭘﻧﺞ آﭼﺮ اﭼﻳو وﭸن‪ ،‬ﭔﻪ ﭼﺎر ڏﻳﻧﮫن ﺑﻳﻣﺎر ﭤﻳو‬
‫ﭘﺋو‪ “....‬زال ﭔڌاﻳو‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪75‬‬

‫”دھﻠﻲ ﺟﮫڙي ﻣﮫﺎﻧﮔﻲ ﺷﮫﺮ ۾ اھو ﺗﻪ ﺗﻣﺎم ﮔﮫٽ آھﻲ‪ “.‬ﻣون ﭼﻳو‪.‬‬
‫”ﺑس ﺗڏھن ﺗﻪ ﭘورت ﻧﭤﻲ ﭤﺋﻲ‪ ،‬روزاﻧو اھﺎ رﮐﻲ ۽ اﭨﭜﻲ ﻣﺎﻧﻲ ﭤﺎ ﮐﺎﺋون‪ ،‬ﭠﻳڪﻳدار ﻓﻘط اٽو‬
‫ﻻء ﺑﻪ‬
‫وﭠﻲ ڏﻳﻧدو آھﻲ ﺟﻧﮫن ﺟﺎ ﭘﺋﺳﺎ ﭘﮫﺮﻳن ﺗﺎرﻳﺦ ﭘﮔﮫﺎر ﻣﺎن ڪٽﻲ ﭤو‪ .‬اﺳﺎن وٽ ﺗﻪ ﭜﺎﭴﻲ وﭠڻ ِ‬
‫ﻣﺎﻧﻲء ﺳﺎن ﮐﺎﺋون‪“.‬‬
‫ﭘﺋﺳو ﻧﻪ آھﻲ‪ .‬ڪﺟﮫﻪ ﭜﺎﭴﻲ وﭠﻲ ڏي ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫ﻻء ﮐﭨﻲ اﻳﻧدس‪“.‬‬
‫”ﺳﭜﺎﭨﻲ آﺋون ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﮔﮫﺮان ﺗوھﺎن ِ‬
‫”ﺳﭜﺎﭨﻲ اﺳﺎن ھﺗﻲ ﻧﻪ ھوﻧداﺳﻳن‪ .‬ڪم ﺗﻲ وﻳﻧداﺳﻳن‪“.‬‬
‫”ﺷﺎم ﺟو ﺗﻪ اﻳﻧدؤ ﻧﻪ؟“‬
‫”ھﺎ ﺷﺎم ﺟو ھوﻧداﺳﻳن‪“.‬‬
‫”آﺋون ﺑﻪ ﺷﺎم ﺟو ﺋﻲ اﭼﻲ ﺳﮔﮫﻧدس‪ ،‬ﭜﻼ ﭘﮔﮫﺎر ﺟﺎ ﺑﺎﻗﻲ ﺑﭼﻳل ﭘﺋﺳن ﺟو ﮀﺎ وﭠو؟“‬
‫”اھﻲ اﺋﻳن ﭼٽ ﭤﻳو وﭸن‪ “.‬زال ﭼﻳو‬
‫ﭘﻲء ﮐﻲ ﻣوڪﻠﻳو؟“ ﻣون ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫ﻣﺎء ُ‬
‫” ُ‬
‫ﭘﻲء ﺟﻳﺋﺮا ﻧﻪ آھن‪ ،‬ھو ﭼﺎر ﭘﻧﺞ ﺳﺎل اڳ ﮔﺟﺮات ۾ آﻳل زﻟﺰﻟﻲ ۾ ﻣﺮي وﻳﺎ‪ “.‬ﻣﺮد‬
‫ﻣﺎء‬
‫ُ‬
‫”ﻧﻪ ُ‬
‫ﭔڌاﻳو‪.‬‬
‫ﭘوء ﺑﺎﻗﻲ ﭘﺋﺳﺎ ڪڏاﻧﮫن ڪﺮﻳو؟“‬
‫” ِ‬
‫”ھﻲ دارون ﭘﻳﺋڻ ۾ ﭼٽ ڪﺮي ﭤو‪ “.‬زال ﻣڙس ڏي اﺷﺎرو ڪﺮي ﭼﻳو‪.‬‬
‫”ﭔﻳو ﭜﻼ ﮀﺎ ڪﺮﻳون‪ ،‬ﻏﺮﻳب ﻣﺎﭨﮫو آھﻳون ﻧﻧڍي ھوﻧدي ﮐﺎن ﻧﺷﻲ ﺟﻲ ﻋﺎدت آھﻲ‪ .‬ان ﻧﺷﻲ‬
‫ﺧﺎطﺮ ﺋﻲ ﺗﻪ ﭘورھﻳو ﭤﺎ ڪﺮﻳون‪“.‬‬
‫ﺟﮫوﭘڙيء ۾ ﮔﺮﻣﻲ ﻳﺎ ﻣﮀﺮ ﺗﻧگ ﻧﭤﺎ ڪن؟“‬
‫”ﭜﻼ ھن‬
‫َ‬
‫ﭘوء ھوش ڪﭤﻲ ﭤو رھﻲ‪ “.‬ﻣﺮد ﭔڌاﻳو‪.‬‬
‫”ﺳﭴو ڏﻳﻧﮫن ﭘورھﻳو ڪﺮڻ ۽ ﺑوﺗل ﭼڙھﺎﺋڻ ﮐﺎن ِ‬
‫ھڪ ﭔﻲ ﺟﮫوﭘڙي ۾ رھﻧدڙ ﻣﺮد ﺳﺎن ﺧﺑﺮﭼﺎر دوران ﺟﻳڪو ﻧﺷﻲ ۾ ٽن ﭤﻲ ﻟﮘو ﺟڏھن ﭘﮀﻳم‬
‫ﺗﻪ ﺗوھﺎن ﭘﺎڻ ﮐﺎن وڌﻳڪ زاﻟن ﮐﺎن ﺳﺧت ﭘورھﻳو ﮀوﭤﺎ وﭠو ﺗﻪ ھن ‪ Frankl‬ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ھﻧن ﮐﺎن‬
‫ﻻء ﭔﻳن‬
‫ﭘورھﻳو ﻧﻪ ڪﺮاﻳون ﺗﻪ ﮐﻳن ﻧﻧڊ ڪﻳﺋن اﻳﻧدي‪ .‬اﺳﺎن ﺗﻪ دارون ﭘﻲ ﺳﻣﮫﻳو رھون‪ .‬ھﻲ ‪ِ Scx‬‬
‫وٽ ﭜﭴﻲ وﭸن‪ ،‬ﭤڪل ھﺟڻ ﺟﻲ ﺻورت ۾ ھو اﺳﺎن ﮐﺎن اڳ ﺳﻣﮫﻳو رھن‪.‬‬
‫ھڪ ﭔﺋﻲ ﮐﺎن ﭘﮀﻳم ﺗﻪ ﺗوھﺎن ﭔﺎرن ﮐﻲ ﮀو ﻧﭤﺎ ﭘڙھﺎﻳو؟‪.‬‬
‫ﻣﺎﭨﮫوء ﮐﻲ‬
‫”اﺳﺎن ﮐﻲ ڪﻣﺎﺋﻲ ۽ ﭘورھﺋﻲ ۾ ھﻧن ﺟﻲ ﻣدد ﺟﻲ ﺿﺮورت آھﻲ‪ ،‬ﭘڙھﺎﺋﻲ‬
‫َ‬
‫ھونء ﺑﻪ اﺳﺎن ۾ ﺗﻌﻠﻳم ﻧﺎھﻲ‪“.‬‬
‫ﻧﺎڪﺎره ڪﺮﻳو ﮀڏي‪،‬‬
‫َ‬
‫”ﺗوھﺎن ڪﻳﺮ آھﻳو؟“ ﻣون ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”اﺳﺎن ﭼوڙا آھﻳون‪ “.‬ھن ﭔڌاﻳو ۽ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘﮀڻ ﺗﻲ ﻣون ﮐﻲ ﺳﻣﺟﮫﺎﺋڻ ﻟﮘو ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ذات‬
‫ﭘﺎت ﺟﻲ ﭼڪﺮ ۾ ھﻧن ﺟو ھﻳﭠﺎھون درﺟو آھﻲ ﺟن ﺟو ڪم ﻣﺰوري ۽ ﻣﭤﺎھﻳن درﺟﻲ ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن‬
‫ﺟﻲ ﺧدﻣت ڪﺮڻ آھﻲ‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪76‬‬

‫اھﺎ ﻋﺟﻳب ﮘﺎﻟﮫﻪ آھﻲ ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﮫڙي ﺟﻣﮫوري‪ ،‬طﺎﻗﺗور ﻣﻠڪ‪ ،‬ﺗﻌﻠﻳم ۽ ٽﻳڪﻧﺎﻻﺟﻲ ۾ ﻳورپ‬
‫ﺟﻲ ﻣﻠڪن ﺳﺎن ﻣﻘﺎﺑﻠو ڪﺮڻ واري دﻳس ۾ اﻧدروﻧﻲ طﺮح ذات ﭘﺎت ﺟو اﻳڏو ﭼڪﺮ اﭸﺎ ﺗﺎﺋﻳن‬
‫ﺟﺎري آھﻲ ﺟﺗﻲ ڪﺟﮫﻪ اﻧﺳﺎن ﺟﺎﻧور ﮐﺎن ﺑﻪ ﺑدﺗﺮ زﻧدﮔﻲ ﮔذارﻳن ﭤﺎ ﺟﺗﻲ ‪ Sex‬ﭔﺎرن ﺟﻲ ﻟوڌ ﭘﻳدا‬
‫ﻻء ‪ Cheap work force‬ﺛﺎﺑت ﭤﻳن‪.‬‬
‫ڪﺮڻ ﺧﺎطﺮ آھﻲ ﺟﻳﺋن اھﻲ وڏا ﭤﻲ ﺳﺮڪﺎري ﭠﻳڪﻳدار ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪77‬‬

‫ھﺮدوار _ ھﻧدن ﺟو ﺣﺞ‬
‫ﭔﻳن ﺟﺎﻳن ﺗﻲ ھﻠڻ ﺳﺎن ﮔڏ ﺳﭜﻧﻲ ﺟو ارادو ھﺮدوار ھﻠڻ ﺟو ﺑﻪ ھو ۽ ھﺎڻ اﺳﺎن ﺟﻲ دوﺳت‬
‫ﻻء ھو ﭘﻧﮫﻧﺟن ﭜﺎﺋﺮن ﭜﻳﻧﺮن ۽ اﻧﮫن ﺟﻲ اوﻻد ﮐﻲ‬
‫ﻧوﻟﺮاء اوڏ ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﭘٽ ﻣڪﻳش ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﺷﺎديء ِ‬
‫ِ‬
‫ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ وﭠﻲ آﻳو ھو ﺗﻧﮫن ﺑس ﺟو ﺑﻧدوﺑﺳت ڪﻳو ﺟﻳﺋن ان ۾ ھﺗﺎن ﮔڏ رواﻧﺎ ﭤﻳون ۽ ﮔڏ ﻣوٽون‪،‬‬
‫ﻻء ﭼﻳو ﺟﻳﺋن اﺳﺎن ﺻﺑﺢ ﺳﺎڻ‬
‫ﻧول‬
‫َ‬
‫ﺑورﭼﻲء ﮐﻲ ﺻﺑﺢ ﺟو ﭼﺋﻳن ﺑﺟﻲ اﭤﻲ ﻧﻳﺮن ﺗﻳﺎر ڪﺮڻ ِ‬
‫دھﻠﻲء ﻣﺎن ﻧڪﺮي ﭘﺋون‪.‬‬
‫ﻧﻳﺮن ڪﺮي ﺑس ۾ ﭼڙھﻲ ﮀﮫﻳن ﺑﺟﻲ ڌاري ھﺗﺎن‬
‫َ‬
‫ﭘوء ﮐﺎﺋڻ ﭼﺎھﻲ ان ﮐﻲ ﺑورﭼﻲ ﭘﻳڪ ڪﺮي‬
‫”ﺟﻧﮫن ﮐﻲ وﭨﻲ اھو ﻧﻳﺮن ﮐﺎﺋﻲ ھﻠﻲ ۽ ﺟﻳڪو ِ‬
‫ڏﻳﻧدو‪ “.‬ﻧول رات ﺟو ﺳﻣﮫڻ ﮐﺎن اڳ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ آرﮔﻧﺎﺋﻳﺰ ۽ ڊﺳﻳﭘﻠﻳﻧڊ طﺑﻳﻌت ﻣطﺎﺑق اﺳﺎن ﮐﻲ ھﺮ ھﺮ‬
‫اﻧﺳٽﺮڪﺷن ڏﻳﻧدو رھﻳو‪” .‬ﻣﮫﺮﺑﺎﻧﻲ ڪﺮي وﻗت اﻧدر ﺗﻳﺎر ﭤﻲ وﭸﺟو ﺟﻳﺋن وﻗت ﺗﻲ ﻧڪﺮون ۽‬
‫ﭘوء دھﻠﻲ ﻣﻳوﻧﺳﭘل وارا ڊراﺋﻳور ﮐﺎن‬
‫ﺳﺞ ﻟﭤﻲ ﮐﺎن اڳ‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء واﭘس اﭼﻲ وﭸون ﺟو ﺳﺞ ﻟﭤﻲ ﮐﺎن ِ‬
‫ھونء ﺋﻲ‬
‫ﭘﻧﺞ ھﺰار ڏﻧڊ وﭠﻧدا ﺟﻳڪﻲ ظﺎھﺮ آھﻲ ھو ﻣون ﮐﺎن وﭠﻧدو ۽ ﭔﺎرھن ھﺰار ﻣﻘﺮر ﭜﺎڙو ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫ڏﻳﭨو آھﻲ‪“.‬‬
‫ﻻء ﭼﻳو ﺟﻳﺋن ﭘﻧﺟﻳن ﺑﺟﻲ ڌاري‬
‫ﻧول‬
‫َ‬
‫ﺑورﭼﻲء ﮐﻲ رات ﺟﻲ ﻣﺎﻧﻲ ﭘڻ ﺳوﻳﺮ ﺗﻳﺎر ڪﺮڻ ِ‬
‫ﻣوٽون ﺗﻪ ﻣﺎﻧﻲ ﺗﻳﺎر ھﺟﻲ‪” .‬ادا رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ﻣﺎﻧﻲ ﮐﺎﺋڻ ﺑدران ھﺗﻲ ﻣوٽﻲ اﭼﻲ ﮐﺎﺋﻳﻧداﺳﻳن اﺟﺎﻳو‬
‫ھوٽل ﺟو ﺧﺮچ ﮀو ڪﺮﻳﺎن‪ “.‬ھن ﻣون ﮐﻲ ﭔڌاﻳو ﺟﻳڪﺎ ھن ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺻﺣﻳﺢ ھﺋﻲ ﺟوھﺗﻲ وﭠﻲ‬
‫اﭼڻ‪ ،‬رھﺎﺋش ۽ ﮐﺎڌي ﭘﻳﺗﻲ ﺟﺎ ﻧﻪ ﻓﻘط ﺧﺮچ ﭘﺮ اﻧﮫن ﺟﺎ ﺑﻧدوﺑﺳت ﭘڻ ھو ڪﺮي رھﻳو آھﻲ‪ .‬ظﺎھﺮ‬
‫راء ڊاڪٽﺮ ﺟﻲ ﺟﻳڪو‬
‫آھﻲ ﭴﭷ ۾ ﺟﻳڪﻲ ﭘﻧﺟﺎھﻪ ﮐن ﻣﺎﭨﮫو ﺷﺎﻣل آھﻳون اﻧﮫن ۾‬
‫ﺳواء ادا ﮔﻼب ِ‬
‫ِ‬
‫ﭜﺎء آھﻲ ﺑﺎﻗﻲ ﭔﻳﺎ ﺟﻳڪﻲ آھن ﺳڀ ﻧﻧڍا ﭜﺎﺋﺮ‪ ،‬اﻧﮫن ﺟون زاﻟون‪ ،‬ﻧﻧڍﻳون ﭜﻳﭨون ۽ اﻧﮫن‬
‫ﺳﻧدس وڏو ُ‬
‫ﺟﺎ ﻣڙس )ﻳﻌﻧﻲ ﭜﻳﭨوﻳﺎ( ۽ اﻧﮫن ﺟو اوﻻد آھن ﺟﻳڪﻲ ڪﺮاﭼﻲ‪ ،‬ﺣﻳدرآﺑﺎدم‪ ،‬ڪﻧڊﻳﺎري‪،‬‬
‫ﮔﮫوٽڪﻲ‪ ،‬ﻟﻧڊن‪ ،‬آﻣﺮﻳڪﺎ ﺟﻲ ﻣﺧﺗﻠف ﺷﮫﺮن ۽ ٽورﻧٽو )ڪﺋﻧﺎڊا( ﮐﺎن ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾ ﭘﻧﮫﻧﺟن وڏن‬
‫ﺷﺎديء ﺗﻲ اﭼﻲ ﮔڏ ﭤﻳﺎ آھن‪ .‬ﻣﻧﺟﮫن ﻓﻘط‬
‫ﻧوﻟﺮاء اوڏ ﺟﻲ ﭘٽن ﺟﻲ‬
‫ﭜﺎﺋﺮن ڊاڪٽﺮ راﻣﭼﻧد اوڏ ۽‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫آﺋون ھڪ ڌارﻳو آھﻳﺎن‪ .‬ﭘﺮ اﺳﺎن ﺟﻲ دوﺳﺗﻲ اڄ ﺟﻲ ﻧﻪ ﭘﺮ اڌ ﺻدي ﮐﺎن اڳ ﺟﻲ آھﻲ ﺟڏھن‬
‫ﭜﺎء ارﺟن داس اوڏ ﻣون ﺳﺎن ﮔڏ ڪﻳڊٽ ڪﺎﻟﻳﺞ ﭘﻳٽﺎرو ۾‬
‫‪1959‬ع ۾ ھﻲ ﭔﻪ ﭜﺎﺋﺮ ۽ ھڪ ﭔﻳو وڏو ُ‬
‫ﭘڙھﻧدا ھﺋﺎ‪ .‬ﭘﻳٽﺎرو ﻣﺎن ﭘڙھن ﺑﻌدڻ ﻧول ۽ راﻣﭼﻧد ‪ NED‬ﻣﺎن ‪ B.E‬ڪﺋﻲ )ﺟﻧﮫن ۾ ھﻧن ﭘﮫﺮﻳن ۽‬
‫ﭔﻲ ﭘوزﻳﺷن ﺣﺎﺻل ڪﺋﻲ(‪ .‬ان ﺗﻌﻠﻳم دوران ﻣﻳﭠﺎرام ھﺎﺳٽل ۾ آﺋون ﺳﺎﭨن ﮔڏ رھﻧدو ھوس‪ .‬ان ﺑﻌد‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺳول ﺳﺮوس ﺟو اﻣﺗﺣﺎن ﭘﺎس ڪﺮي اﻧڪم ٽﻳڪس ﮐﺎﺗﻲ ۾ آﻳو ۽ راﻣﭼﻧد ۽ ﺳﻧدس ھڪ‬
‫ِ‬
‫ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲء ۾ ﻣﺎﺳٽﺮس‬
‫ﭔﺋﻲ ڪﻼس ﻣﻳٽ ﺟﮫﺎﻧﮔﺎر ﺑﺎﺟﺎرا ﺟﻲ اﻗﺑﺎل ﺗﺮڪ( ﮐﻲ ﭤﺎﺋﻳﻠﻳﻧڊ ﺟﻲ ھڪ‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪78‬‬

‫ڪﺮڻ ﺟﻲ اﺳڪﺎﻟﺮ ﻣﻠﻲ ﺗﻪ ھن ﺳﺎن ﭤﺎﺋﻠﻳﻧڊ ۾ ﺑﻪ ﻣﻼﻗﺎت ﭤﻳﻧدي رھﻲ ﭤﻲ ﺟو اﻧﮫن ڏﻳﻧﮫن ۾ ﺟﻳڪو‬
‫ﭘﺎﭨﻲء ﺟو ﺟﮫﺎز ﻣون ھﻼﻳو ﭤﻲ ان ﺟﻲ روٽ ڪوﻟﻣﺑو‪ ،‬ﺑﺋﻧڪﺎڪ‪ ،‬ﭘﻳﻧﺎﻧگ‪ ،‬ھﺎﻧگ ڪﺎﻧگ ۽ ﺟﺎﭘﺎن‬
‫َ‬
‫ﺟﺎ ﺑﻧدرﮔﺎھﻪ ھﺋﺎ‪ .‬ﻧول ﺳﺎن وري ڪﺮاﭼﻲ ﻣوٽڻ ﺗﻲ ھﺮ دﻓﻌﻲ ﻣﻼﻗﺎت ﭤﻲ‪ ،‬ﺟو اﺳﺎن ﭔﻧﮫﻲ ﭴﭨن‬
‫ﺳوﺳﺎﺋٽﻲء ﺟﻲ ﻓﻳس ﻓﺮو ۾ ﭘﻼٽ وﭠﻲ ﮔﮫﺮ ﭠﮫﺮاﻳو‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﺟﻲ ھڪ ﺳﺳﺗﻲ ﻋﻼﺋﻘﻲ ڊﻓﻳﻧس‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺳواء ھڪ ﭔن ﮔﮫﺮن ﺟﻲ ﺟﮫﻧگ ھو‪.‬‬
‫ھﻲء ‪1972‬ع ڌاري ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ آھﻲ ﺟڏھن اھو ﻋﻼﺋﻘو‬
‫ھو‪َ ) .‬‬
‫ِ‬
‫ﻧديء ۾ اﭤل اﭼڻ ڪﺮي ﺳﺎل ﺟﻲ ٽﻲ ﻣﮫﻳﻧﺎ ﮐن ﮔﮫٽﻳن ۾ ﭘﺎﭨﻲ ﺑﻳﭠو ھوﻧدو ھو‪ .‬ھن‬
‫ھﺮ ﺳﺎل ﻣﻠﻳﺮ‬
‫َ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﺟو اھوﺋﻲ ﻋﻼﺋﻘو ھو ﺟﺗﻲ اﺳﺎن ﮐﻲ ڏھﻪ ھﺰار‬
‫ﻻء ڪو ﺗﻳﺎر ﻧﻪ ھو ﭘﺮ‬
‫َ‬
‫ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ رھڻ ِ‬
‫روﭘﻳن ۾ ﭘﻼٽ ﻣﻠﻲ ﺳﮔﮫﻳو ﭤﻲ ۽ ﺑﻧدرﮔﺎھﻪ ۽ ﺻدر ﺟو ﻋﻼﺋﻘو ﺑﻪ وﻳﺟﮫو ﭘﻳو ﭤﻲ(‪ .‬ﻧول ﺟﻲ ﭘﻳﺋﻳﺗو‬
‫ﭜﺎء ارﺟن داس ﺳﺗﺮ ﺟﻲ ﺷﺮوع وارن ﺳﺎﻟن ۾ ھڪ روڊ ﺣﺎدﺛﻲ ۾ اﺳﺎن‬
‫ﭜﺎء ۽ راﻣﭼﻧد ﺟو ﺳﮘو ُ‬
‫ُ‬
‫ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲء ﻣﺎن ‪ MBA‬ڪﻳﺎﺋﻳن‪ .‬ﺑﻠﻪ ھو ان ﭘﮫﺮﻳن ﺑﺋﭻ ﻣﺎن ھو‬
‫ﮐﺎن ﺟدا ﭤﻲ وﻳو‪ .‬ﭘﺎڻ ڪﺮاﭼﻲ‬
‫َ‬
‫ﺟڏھن ‪1966‬ع ﻳﺎ ‪1967‬ع ۾ ڪﺮاﭼﻲ ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲ اﻳم ﺑﻲ اي ﺟﺎ ڪورش روع ڪﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﺳﻧدس‬
‫ﭘوء ‪ UBL‬ﺑﺋﻧڪ‬
‫اﺗﻲ ھڪ ڪﻼس ﻣﻳٽ اﺳﺎن ﺟﻲ ﮘوٺ ھﺎﻻ ﺟو ﻣﻧور ﻋﻠﻲ ارﺑﺎب ﺑﻪ ھو ﺟﻳڪو ِ‬
‫ﺟو ﺻدر ﺑﻪ ﭤﻳو‪ .‬ارﺟن داس اوڏ ﺟﻲ ﭘﻳٽﺎرو ﻣﺎن ﻧڪﺮڻ ﺑﻌد ﻳڪدم ﺷﺎدي ﭤﻲ ھﺋﻲ ۽ وﻓﺎت وﻗت‬
‫ﮐﻳس ﭼﺎر ﭔﺎر ھﺋﺎ ﭔﻪ ﭘٽ‪ ،‬راﻧﺎ ھﺮﻳش ۽ ﮔﻧﻳش ۽ ﭔﻪ ڌﻳﺋﺮون ﻣﺎﻳﺎ دﻳوي )ﮔوري( ۽ روﺑﻲ اوﺷﺎ دﻳو‪.‬‬
‫ﺳﻧدس ﭔﺎرن ڊو ۽ ‪ NED‬ﻣﺎن ڊاڪٽﺮي ۽ اﻧﺟﻧﻳﺋﺮي ڪﺋﻲ ۽ ﻣﺧﺗﻠف ھﻧڌن ﺗﻲ ﻧوڪﺮي ڪن ﭤﺎ ۽‬
‫ﺷﺎديء ﻻﺋق ﭤﻲ وﻳو آھﻲ ۽‬
‫ھﻧن ﺟون ﻣﺧﺗﻠف ھﻧڌن ﺗﺎن ﺷﺎدﻳون ﭤﻳون ۽ اڄ اﻧﮫن ﺟو اوﻻد ﺑﻪ‬
‫َ‬
‫ڪﺋﻧﺎڊا‪ USA ،‬۾ اﻧﮔﻠﻳﻧڊ ۾ رھﻲ ﭤو‪.‬‬
‫ﺻﺑﺢ ﺟو ﮀﮫﻳن ﺑﺟﻲ ﺑس ﮐﻲ دھﻠﻲ ﮀڏﭨو ھو ﺳو آﺋون ﭘﻧﺟن ﺗﻲ اﻻرم ڪﻼڪ ﭠﺎھﻲ ﺳﺗس‬
‫ﻻء ڪﻼڪ ڪﺎﻓﻲ آھﻲ‪ .‬ﮔﮫڙﻳﺎل ﮔﮫﻧٽﻲ وﭴﺎﺋﻲ ان ﮐﺎن اڳ ڊاڪٽﺮ‬
‫ﺗﻪ ﺗﻳﺎر ﭤﻳڻ ۽ ﻧﻣﺎز ﭘڙھڻ ِ‬
‫راء ﺟﻲ ﭘٽ وﭸﻲ دورازا ﮐڙڪﺎﺋﻲ ﺳﭜﻧﻲ ﮐﻲ اﭤﺎرﻳو ﺗﻪ ﭘﻧﺞ ﭤﻲ وﻳﺎ آھن‪ .‬ﺳﺧت ﺑﺎرش‬
‫ﮔﻼب ِ‬
‫وﺳﻲ رھﻲ ھﺋﻲ‪ .‬ﻻﺋﻳٽ ﺑﻪ ﺧﺑﺮ ﻧﺎھﻲ ڪڏھن ﮐﺎن ھﻠﻲ وﺋﻲ ھﺋﻲ‪ .‬ﮐﻧوڻ ﺟﻲ ھڪ ﭼﻣڪﺎٽ ۾‬
‫وﻗت ڏﭠم ﺗﻪ اﭸﺎ ﭼﺎر ﭤﻳﺎ آھن‪ .‬ﺳﻣﺟﮫﻲ وﻳس ﺗﻪ ‪ .....‬وﺟﻲ ﮐﺎن وﻗت ڏﺳڻ ۾ ﭜل ﭤﻲ وﺋﻲ آھﻲ‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل اوﻧدھﻪ ۾ ﺑﻪ اﭤﻲ ﺗﻳﺎر ﭤﺟﻲ‪ .‬ڪﻧﮫن ﺑﻪ طﺮح دﻳﺮ ﻧﻪ ﭤﻳڻ ﮐﭘﻲ ﺟو ﻣﺗﺎن ﻧول ﮐﻲ دھﻠﻲ‬
‫ﻣﻳوﻧﺳﭘل وارن ﮐﻲ ﭘﻧﺞ ھﺰار روﭘﻳﺎ دﻳﺮ ﺳﺎن ﻣوٽڻ ﺟو ڏﻧڊ ﭜﺮي ڏﻳﭨو ﭘوي‪ .‬ﭔﺎھﺮ ﻧڪﺗس ﺗﻪ ﺳﺮي‬
‫ﻣﺎء ”ﺳوﻧﺎري“ ﻣﺎن‬
‫ﭼﻧد ﺟو اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ ﭘٽ ﺳﻧﺟﻲ وراﻧڊي ۾ ٽﮫﻠﻲ رھﻳو ھو‪ .‬ﺳﺮي ﭼﻧد ان ﺳﺎﮘﻲ ُ‬
‫ﭘﻲء ڊﭘٽﻲ ڪﻣﺷﻧﺮ ﻧﺎراﺋڻ داس‬
‫آھﻲ ﺟﻧﮫن ﻣﺎن ارﺟن داس ۽ راﻣﭼﻧد آھن‪ .‬ﻳﺎد رھﻲ ﺗﻪ ارﺟن ﺟو ُ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺟﻳڪو اﺳﺎن ﺟﻲ ﭘﺎڙي ۾ رھﻲ ﭤو ۽ اﭴڪﻠﮫﻪ ﻣﻠﺗﺎن ۾ اﻧڪم‬
‫ﺟون ٽﻲ زاﻟون ھﻳون‪.‬‬
‫ِ‬
‫ﻣﺎء ﻧﺎﻧڪﻲ ﺟو ﭘٽ آھﻲ‪.‬‬
‫ٽﻳڪس ڪﻣﺷﻧﺮ آھﻲ ﺳڀ ۾ ﻧﻧڍي ُ‬
‫”اﻧڪل ڏاڍو ﻣﻳﻧﮫن وﺳﻲ رھﻳو آھﻲ‪ ،‬ﺑس ھﻠﻧدي ﻳﺎ ﭘﺮوﮔﺮام ڪﺋﻧﺳل ۽ وﭸﻲ ﻧﻧڊ‬
‫ڪﺮﻳون؟“ ﺳﻧﺟﻲ ﭘﮀﻳو‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪79‬‬

‫”ﮀو ﭜﻼ؟“ ﻣون واﺋڙو ﭤﻲ ﭘﮀﻳوﻣﺎﻧس‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﺑﺳﻳن ۽ رﺳﺗن ﺟو ﺣﺎل ﮀﺎ آھﻲ‪ “.‬ھن ﺣﻘﻳﻘت ڏي ڌﻳﺎن‬
‫”اﻧڪل ڏﺳو ڪوﻧﻪ ﭤﺎ ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫ﮀڪﺎﻳو ۽ آﺋون ﺳوﭼڻ ﻟﮘس ﺗﻪ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺗﻪ ﺻﺣﻳﺢ ﭤو ڪﺮي‪ ،‬ﺗوڙي ﮐﭨﻲ اﺳﺎن ﻓﺎرﻳن )ڌارﺋﻳن(‬
‫ﻣﻠڪ ۾ آھﻳون ﭘﺮ ھن ﻣﻠڪ ﺟﺎ ﺣﺎل ﺑﻪ ﺗﻪ اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﻠڪ ﺟﮫڙا آھن‪ .‬آﺋون ﭼوﻧدو ھوس ﺗﻪ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﺟﻲ رﺳﺗن ۽ ٽﺮﻳﻔڪ ﺟو ﺧﺎﻧو ﺧﺮاب ﭤﻳل آھﻲ ھﺮ وﻗت ﮐوٽﺎﺋﻲ ﭘﺋﻲ ھﻠﻲ ﭘﺮ ھﺎڻ دھﻠﻲ‬
‫َ‬
‫ﺷﮫﺮ ﺟﻲ ﺑﻳڪﺎر‪ ،‬ﭜﮘل ۽ ﭼﭘﻲ ﭼﭘﻲ ﺗﻲ ﮐوٽﺎﺋﻲ ﭤﻳل رﺳﺗﺎ‪ ،‬اﭤﻠﻧدڙ )‪ Over flow‬ﭤﻳﻧدڙ( ﮔٽﺮ‪،‬‬
‫واﭘﺎرﻳن ﺟﻲ ﭘﻳڊﻳن ۽ رﻳڙھن )ﮔﺎڏن( ﺟﻲ اﻧڪﺮوچ ﻣﻳﻧٽ ڪﺮي ﺳوڙھﺎ ﭤﻳل ﻓٽ ﭘﺎٿ ۽ ڪﺗن ﺟﻲ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﺳﺎن‬
‫ٽورن ۽ ﻣﺎﭨﮫن ﺟﻲ ﻣٽڻ ﺟﻲ ڌﭘن ﺳﺎن واﺳﻳل ﮔﮫٽﻳون ڏﺳﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻠڪ ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﭘﻳﺎر ﭤﻳڻ ﻟﮘو آھﻲ‪ .‬ﺟﺗﻲ ھﺮ ھﻧڌ اﺋﻳن ﺗﻪ زپ ﮐوﻟﻲ ﻣﺎﭨﮫو ڪوﻧﻪ ﭘﻳﺎ ﻣٽن ۽ ﻧﻪ اﻳﺗﺮا رول ڪﺗﺎ ﭘﻳﺎ‬
‫دھﻠﻲء ۾ ﺟﺗﻲ ڪﭤﻲ رﺳﺗﺎ روڪ اﻟڳ‬
‫ھﻧﮔن‪ .‬ﮀﻳﭨن ۾ ﭤﭱﻳل‪ ،‬ﮐل ﮔﮫﻧﺟﻳل ۽ ﺑﻳﻣﺎر ﭘوڙھﻳن ڍﮘﻳن ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﻻء ﺗﻳﺎر ﭤﻳڻ ﻟﮘﺎﺳﻳن‪.‬‬
‫آھﻲ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل اﺳﺎن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ طﺮﻓﺎن ھﺮدوار ﺷﮫﺮ ڏي ھﻠڻ ِ‬
‫ﻻء ﭰﺎٽﻧدو رھﻳو‪ ،‬ڪن ڪﺋﻲ ڪن ﻓﻘط ﭼﺎﻧﮫﻪ ﭘﻳﺗﻲ ﭘﺮ‬
‫ﺑورﭼﻲ ﭘﻧﺟﻳن ﺑﺟﻲ ﮐﺎن ﻧﻳﺮن ڪﺮڻ ِ‬
‫ﻻء ﻧﻳﺮن ﭘﻳڪ ﺑﻪ ڪﺮاﺋﻲ ﺟﻳﺋن رﺳﺗﻲ ۾ ﺑک ﻟﮘﻲ ﺗﻪ ﮐﺎﺋﻲ ﺳﮔﮫﺟﻲ ۽ ھوٽل ۾‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺳﭜﻧﻲ ﻣﺎﭨﮫن ِ‬
‫ِ‬
‫ﮐﺎﺋڻ ﺟو اﺟﺎﻳو ﺧﺮچ ﻧﻪ ﭤﺋﻲ ﭘﺮ اﺳﺎن ﻧﻪ ﻓﻘط ھﻠڻ ۾ دﻳﺮ ڪﺮي ﮀڏي ﭘﺮ اﺗﺎن ﻣوٽڻ ۾ ﺑﻪ دﻳﺮ ڪﺋﻲ‬
‫ﻻء ﭘڻ ﺳﭜﻧﻲ رڙﻳون ڪﻳون ۽ ﻧول ﮐﻲ ھوٽل ۾ ﻣﺎﻧﻲ ﮐﺎراﺋڻ ﺟو ﺧﺮچ ھڪ‬
‫واﭘﺳﻲء ﺗﻲ‬
‫۽‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﻣﺎﻧﻲء ِ‬
‫دھﻠﻲء ۾‬
‫طﺮف ﭜﺮﭨو ﭘﻳو ﺗﻪ ﺑورﭼﻲ طﺮﻓﺎن ﺗﻳﺎر ﭤﻳل ﻣﺎﻧﻲ ﻧﻪ ﮐﺎﺋڻ ڪﺮي اھﺎ اﻟگ ﺿﺎﻳﻊ ﭤﻲ وﺋﻲ ۽‬
‫َ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﮐﻲ ﺑس ﺟو ﭜﺎڙو ﭔﺎرھن ﺑدران ﺳﺗﺮھن ھﺰار‬
‫ﭘوء ﺑس ﺟﻲ ﻣوٽڻ ڪﺮي‬
‫ِ‬
‫ﺳﺞ ﻟﭤﻲ ﮐﺎن ِ‬
‫روﭘﻳﻪ ڏﻳﭨو ﭘﻳو‪ .‬ھﺗﻲ رﺳﺗﺎ ﮐﭨﻲ ﺧﺮاب آھن‪ ،‬ﻋوام ﮐﭨﻲ ﮔﮫﭨو آھﻲ ﭘﺮ ﻣﻠڪ ﺟو ﻗﺎﻋدو ﻗﺎﻧون ﺳﺧت‬
‫آھﻲ‪ ،‬ﻧﻪ ﻓﻘط ﺳﺧت آھﻲ ﭘﺮ ان ﺟﻲ ﭘوﺋواري ھﺮ ڪوﺷش ﺳﺎن ڪﺋﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ‪ .‬رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ﭘوﻟﻳس‬
‫ﮐﭨﻲ اﻳڪڙ ﭔﻳڪڙ ﻧظﺮ ﭤﻲ اﭼﻲ ﭘﺮ ﺿﺮورت ﺟﻲ ﺣﺎﻟت ۾ اﻳﻣﺮﺟﻧﺳﻲ ﻧﻣﺑﺮ ڊاﺋل ڪﺮڻ ﺑﻌد ھﺗﻲ‬
‫ﺟﻲ ﭘوﻟﻳس ﺟو رڪﺎرڊ آھﻲ ﺗﻪ ﭘﻧﺟن ﻣﻧٽن ۾ ﭘﮫﭼﻳو وﭸﻲ ﭼﺎھﻲ ڏﻳﻧﮫن ھﺟﻲ ﻳﺎ رات‪ .‬ان ڪﺮي‬
‫ڏوھﺎري ﺑﻪ دل ﺷڪﺳﺗﺎ رھن ﭤﺎ‪ .‬ﻣﻠڪ ۾ اﻣن اﻣﺎن آھﻲ ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ھﻳڏي وڏي آدﻣﺷﻣﺎري ۽ ﭘﮐﻳڙ‬
‫وارو ﻣﻠڪ آھﻲ )ﺳﺮﻳﻧﮔﺮ ﮐﺎن ڪﻳﺮاﻻ ﺻوﺑﻲ ﺟﻲ ﺷﮫﺮ ﭤﻳﺮوواﻧﺎن_ ﭤﭘورام_ ھﻲ ھڪ ﺋﻲ ﻧﺎﻟو‬
‫‪ Thriuvananthapuram‬آھﻲ‪ .‬ﺗﺎﺋﻳن ﺟو ﻣﻔﺎﺻﻠو ‪ 3671‬ڪﻠوﻣﻳٽﺮ ۽ اروﻧﺎﭼل ﺟﻲ ﺷﮫﺮ‬
‫‪ Tiruchchirappalli‬ﺗﺎﺋﻳن ‪ 4069‬ڪﻠوﻣﻳٽﺮ ﻣﻔﺎﺻﻠو آھﻲ( ﭘﺮ ﺳﭴﻲ رات ﺗوھﺎن ﭘﻳﺎ ﮔﮫﻣو‬
‫ﻣﺟﺎل آھﻲ ڪو ﺗوھﺎن ﺟو ﻧﺎﻟو وﭠﻲ‪ ،‬ﭤورو ﺑﻪ ڪو ﻣﺳﺋﻠو ﭤﺋﻲ ﺗﻪ ﺗوھﺎن ﭘوﻟﻳس ﮐﺎن ﻣدد وﭠﻲ‬
‫ﭘوء ھو اﭸﺎ ﺑﻪ ﺗوھﺎن ﺗﻲ ﻣﮫﺮﺑﺎن ﭤﻳﻧدي ﻧظﺮ‬
‫ﺳﮔﮫو ﭤﺎ ۽ ﺟﻲ ﺗوھﺎن ﭔﺋﻲ ﻣﻠڪ ﮐﺎن آﻳﺎ آھﻳو ﺗﻪ ِ‬
‫اﻳﻧدي ﺟو ھﺗﻲ ﺟﻲ ﭘوﻟﻳس‪ ،‬ﺳﺮڪﺎر‪ ،‬دڪﺎﻧدار ۽ ﻋوام ﺳﻣﺟﮫﻲ ﭤﻲ ﺗﻪ ٽوﺋﺮزم ﺳڀ ﮐﺎن وڏي‬
‫ﻻء اﻳﻧدڙ ڌارﻳن ﻣﺎن ﻧﻪ ﻓﻘط ھﺗﻲ ﺟﻲ ﻣﻠڪ ﺟﻲ اﻳڪﺎﻧﺎﻣﻲ ﺑﮫﺗﺮ ﭤﺋﻲ ﭤﻲ ﭘﺮ‬
‫اﻧڊﺳٽﺮي آھﻲ‪ .‬ﮔﮫﻣڻ ِ‬
‫اﻧﮫن ﺳﺎن ﺳﭠﻲ ﻧﻣوﻧﻲ ﺳﺎن ﭘﻳش اﭼڻ ﺳﺎن ھو اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟن ﻣﻠڪن ۾ ﺗﻌﺮﻳف ﺑﻪ ڪن ﭤﺎ‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪80‬‬

‫ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺧﻳﺎل ۾ اھوﺋﻲ ﺳﺑب آھﻲ ﺟو اﻧڊﻳﺎ ۾ ھﺮ ﺳﺎل ٽوﺋﺮﺳٽن ﺟو ﺗﻌداد وڌﻧدو ﺋﻲ رھﻲ ﭤو‪ .‬اﻧڊﻳﺎ‬
‫ﺟﻲ ﺷﮫﺮن ۾ ھﺮ ﻣﻠڪ ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ﻧظﺮ اﭼن ﭤﺎ‪ .‬ﮀوڪﺮا ۽ ﮀوڪﺮﻳون اڪﻳﻼ ﻳﺎ ٽوﻟن ۾ رات ﺟو‬
‫دﻳﺮ ﺗﺎﺋﻳن ﻣﺧﺗﻠف ڪﻠب‪ ،‬ﺳﺋﻧﻳﻣﺎ ھﺎﻟن ۽ ﺷﺎﭘﻧگ ﺳﻳﻧٽﺮن ﺟﻲ اﮘﻳﺎن ﻧظﺮ اﭼن ﭤﺎ‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﻧﻧڍن‬
‫ﮔﮫٽﻲء ۾ آھن‪ .‬ﺗﻧﮫن ﻣﺎن ﺋﻲ‬
‫ﺷﮫﺮن ۾ ﺑﻪ ﻧﻧڍﻳون وڏﻳون ھوٽﻠون آھن ۽ وڏن ﺷﮫﺮن ۾ ﺗﻪ ﮔﮫٽﻲ‬
‫َ‬
‫اﻧدازو ﻟﮘﺎﺋﻲ ﺳﮔﮫﺟﻲ ﭤو ﺗﻪ ھﺗﻲ ﻣﻠڪﻲ ﺗوڙي ﻏﻳﺮ ﻣﻠڪﻲ ٽوﺋﺮﺳٽ اﻳﻧدا رھن ﭤﺎ ۽ ﺟﺗﻲ ﺑﻳن‬
‫اﻻﻗواﻣﻲ ﻣﻌﻳﺎر ﺟون ﭘﻧﺞ ھﺰار روﭘﻳﻪ ھڪ ڏﻳﻧﮫن ﺟﻲ ﻣﺳواڙ وارﻳون ﻓﺎﺋﻳو اﺳٽﺎر ھوٽﻠون آھن‬
‫اﺗﻲ ﭔﻪ ﺳؤ روﭘﻳﺎ ڪﻣﺮي وارﻳون ﺳﺎدﻳون ھوٽﻠون ﺑﻪ آھن‪ .‬ﺟﺗﻲ ﭔن روﭘﻳن ﺟﻲ ”ﻣﮀﺮ ﻣﺎر‬
‫وﻳڙھﻲ“ ﺳﺎڙي ﺳڪون ﺟﻲ ﻧﻧڊ ڪﺮي ﺳﮔﮫﺟﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﺳڀ ﮐﺎن وڏو ﺳڪون اﻣن اﻣﺎن ﺟﻲ ڪﺮي‬
‫آھﻲ ﺗڏھن ﺗﻪ ھن ﻣﻠڪ ۾ )ﺟﻳڪو ﭔﺎھﺮﻳن ‪ Look‬۾ اﺳﺎن ﺋﻲ ﺟﮫڙو ﻟﮘﻲ ﭤو( وﻳﻧدي ﺟﺎﭘﺎﻧﻲ‬
‫ﻻء ‪Law & Order‬‬
‫ھﻣﺮاھﻪ ﮔﮫﻣﻧدا ﭰﺮﻧدا رھن ﭤﺎ‪ .‬ﺟﺎﭘﺎﻧﻳن ﺟو اﺋﻳن آزاد ﮔﮫﻣڻ ھن ﻣﻠڪ )اﻧڊﻳﺎ( ِ‬
‫ﺑﺮﻗﺮار رﮐڻ ﺟو ﺳﺮٽﻳﻔڪﻳٽ آھﻲ ﺟو ﺟﺎﭘﺎﻧﻲ ان ﻣﻠڪ ۾ ﺗوھﺎن ﮐﻲ اﺋﻳن ﭘﺳﺎر ڪﻧدي ھﺮﮔﺰ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ھڪ اھڙي رﺳﺗﻲ‬
‫ﻧظﺮ ﻧﻪ اﻳﻧدا ﺟﻧﮫن ۾ اﻣن اﻣﺎن ﺟو درﺟو ﻣﭤﺎﻧﮫون ﻧﻪ ھﺟﻲ‪ .‬ڪﺎﻟﮫﻪ‬
‫َ‬
‫ﺗﺎن ﮔذر ﭤﻳو ﺟﺗﻲ اﻳﺮاﻧﻲ ﺳﻔﺎرﺗﺧﺎﻧو آھﻲ‪ .‬آٽو رڪﺷﺎ ۾ رﺳﺗﻲ ﻟﻧﮔﮫﻧدي ﻧﺎﻟو ﭘڙھﻲ ﻟﮫﻲ ﭘﻳس‪ .‬ﮔﻳٽ‬
‫وٽ رﮘو ﺗڪﻠف ﺧﺎطﺮ ﻳوﻧﻳﻔﺎرم ۾ ﺳﭘﺎھﻲ ﺑﻳﭠو ھو‪.‬‬
‫”اﻧدر وﭸﻲ ﺳﮔﮫﺎن ﭤو؟“ ﻣون ﮐﺎﻧﺋس ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”ﭜﻠﻲ وڃ“ ھن ڪﻧﮫن ﺑﻪ ﺟﮫل ﭘل ﺟو اظﮫﺎر ﻧﻪ ڪﻳو‪.‬‬
‫اﻧدران وﭸﻲ ﮐﺎﻧﺋن ڪﺟﮫﻪ اﻳﺮان ﺟﺎ ﺑﺮوﺷﺮ )ڪﺗﺎﺑﭼﺎ( وﭠﻲ آﻳس‪ .‬ھڪ اﺳﺎن ﺟو ﻣﻠڪ آھﻲ‬
‫ﺟﻧﮫن ۾ ھﺎڻ )ﮔﮫﭨو اڳ ﻧﻪ ھوﻧدو ھو( ھڪ ﺳﻔﺎرﺗﺧﺎﻧﻲ ۾ ﭘﮫﭼڻ ﺗﻪ وڏي ﭘﻠﺻﺮاط ﭘﺎر ڪﺮڻ آھﻲ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ۾ ڪﻧﮫن ﻣﻠڪ ﺟﻲ ﻗوﻧﺻل ﺧﺎﻧﻲ ۾ ﭘﮫﭼڻ ﺑﻪ ﻣﺣﺎل ﭤو ﻟﮘﻲ‪ .‬ﭔن ٽن دﻋوﺗن ۾ اﻳﺮان‬
‫ﭘﺮ‬
‫َ‬
‫ﺟو ﻗوﻧﺻﻠﺮ ﺟﻧﺮل ﻣﻠﻳو ۽ ﻣﻧﮫﻧﺟو اﻳﺮان ﮔﮫﻣڻ ﺟﻲ ﺷوق ﺟو ﭔڌي ھن ﻣون ﮐﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ آﻓﻳس ۾‬
‫ﻻء ﺑﻪ ﮔﮫﺮاﻳو ۽ ﭼﻳو ﺗﻪ ﭘﺎﺳﭘورٽ ﮐﭨﻲ اچ ﺗﻪ ان ﺋﻲ ڏﻳﻧﮫن وﻳﺰا ﻟﮘﺮاﺋﻲ ڏﻳن‪ .‬ﻣون ﭔﻪ ڏﻳﻧﮫن‬
‫ﭼﺎﻧﮫﻪ ِ‬
‫ﻗوﻧﺻﻠﻳٽ ﺟﺎ ﭼڪﺮ ھﻧﻳﺎ ﭘﺮ اﻧدر وﭸڻ ۾ ڪﺎﻣﻳﺎب ﻧﻪ ﭤﻳس‪ .‬ﻓون ﺗﻲ ھن ﺳﺎن ‪ Contact‬ڪﺮڻ‬
‫ﺟﻲ ڪوﺷش ڪﻳم‪ .‬آﭘﺮﻳٽﺮ ﻳﺎ ﺟﻳڪو ﻗوﻧﺻﻠﺮ ﺳﺎن ﻓون ﻣﻼﺋڻ ﺟو اﻧﭼﺎرج ھو اھو ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ‬
‫ﺳﻧڌي ھو ۽ ﻣون ﮐﻲ ﻟﻳﮐڪ ﺟﻲ ﺣﻳﺛﻳت ﺳﺎن ﺳﭸﺎﺗﺎﺋﻳن ﭤﻲ ﭘﺮ اھڙا ڏﻧڀ ڏﻧﺎﺋﻳن ﺟو ﻣون ﭘﭼﺮ ﺋﻲ‬
‫ﮀڏي ڏﻧﻲ‪ .‬ھﻳﻧﺋﺮ ﺻﺎﺣب ڪوﻧﮫﻲ‪ ،‬ھﺎڻ ﺻﺎﺣب آﻳو آھﻲ ﭘﺮ ڪﮫڙو ڪم آھﻲ‪ ....‬وﻏﻳﺮه وﻏﻳﺮه‪.‬‬
‫ﻧوڪﺮيء ﺟو ﭤﻲ ﻟﮘو‪ .‬ھن ﻣون ﮐﻲ‬
‫ھن ﮐﻲ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ڪم ﮐﺎن وڌﻳڪ ﻓڪﺮ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘٽ ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫وﻻﻳت ۾ رھﻧدڙ ﺳﻣﺟﮫﻲ اﻻﺋﻲ ﮀﺎ ﭘﺋﻲ ‪ Expect‬ڪﻳو ۽ ﻣون ﻧﻳٺ ﭘﭼﺮ ﺋﻲ ﮀڏي ڏﻧﻲ‪ .‬اﺳﺎن ﺟﻲ‬
‫ﭘﺎٽوﻟﻲء )ﺟﻳڪو اڪﺛﺮ اﻳﺮان وﻳﻧدو رھﻲ ﭤو( ﭼﻳو ”ﺳﺎﺋﻳن ﺟڏھن وﭸڻ ﺟو‬
‫ﮘوٺ ﺟﻲ ﻳﻌوﻗب‬
‫َ‬
‫ارادو ﭤﺋﻲ ﺗﻪ ھﻔﺗو ﮐن اڳ ۾ ﭔڌاﺋﺟو‪ ،‬ﻓﻼﭨو ﻣﻧﮫﻧﺟو ﺳﭸﺎﭨو آھﻲ‪ .‬ﺗوھﺎن ﮐﻲ ﮔﮫﺮ وﻳﭠﻲ اﻳﺮان ﺟﻲ‬
‫وﻳﺰا وﭠﺮاﺋﻲ ڏﻳﻧدو‪“.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪81‬‬

‫ﺑﮫﺮﺣﺎل اھﻲ ﮘﺎﻟﮫﻳون آھن ﺟﻳڪﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﻠڪ ۽ اﻧڊﻳﺎ ﮐﻲ ڏﺳڻ ﺳﺎن ﻓﺮق ﺻﺎف ظﺎھﺮ‬
‫ﻻء ڪﺎ‬
‫ﭤﺋﻲ ﭤو‪ ،‬اﺳﺎن وٽ دﻧﻳﺎ ﺟو ھﻳڏو وڏو ﻋﺟوﺑو ﻣوھن ﺟو دڙو آھﻲ ﭘﺮ ڌارﻳن ﺟﻲ رھﺎﺋش ِ‬
‫ﻣﺎﭨﮫوء ﮐﻲ ﺋﻲ رھﻧدي ﺧوف ﭤو طﺎري‬
‫ھوٽل ﻧﺎھﻲ‪ .‬ﺳﺮڪﺎر طﺮطﺎن ﭠﮫﻳل واﺣد ھوٽل ۾ ﻣﻠڪﻲ‬
‫َ‬
‫ﭤﺋﻲ‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ﮐﺎن اﻳﺗﺮو ﭘﺮي آھﻲ ﺟﻳﺗﺮو‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل ﭘﺎڻ ھﺮدوار ﺷﮫﺮ ﺟﻲ ﺳﻔﺮ ﺗﻲ اﭼون ﺟﻳڪو‬
‫َ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﮐﺎن ﮐﭨﻲ ﺳﻣﺟﮫو ﺗﻪ ﻧواﺑﺷﺎھﻪ آھﻲ‪ .‬اﺳﺎن ﻣﻧﺟﮫﻧد ﮐﺎن اڳ اﺗﻲ ﭘﮫﭼﻲ ڪﻼڪ ﭔﻪ‬
‫َ‬
‫ﺗﺮﺳﻲ ﻳڪدم ﻣوٽڻ ﭤﻲ ﭼﺎھﻳو ﭘﺮ ﺑس ۾ ﭼڙھﻧدي ﭼڙھﻧدي ﺳﺎڍا ﮀﮫﻪ ﭤﻲ وﻳﺎ ۽ اﻳﺗﺮي ۾ ﺧﺑﺮ ﭘﺋﻲ‬
‫ﭜﺎء ڊاڪٽﺮ ﻟﮀﻣڻ ﺟﻳڪو ڪﺋﻧﺎڊا ﮐﺎن ڪﺮاﭼﻲ آﻳو ھو ۽ ھن ﮐﻲ اﺳﻼم آﺑﺎد ﻣﺎن‬
‫ﺗﻪ ﻧول ﺟو ھڪ ُ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ اﻳﺋﺮﭘورٽ ﺗﻲ ﭘﮫﭼﻲ وﻳو آھﻲ ۽ ھو‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ وﻳﺰا ﻣﻠڻ ۾ دﻗت ﭤﻲ رھﻲ ھﺋﻲ ﺳو‬
‫َ‬
‫ﻧوريء ﺳﺎن ﮔڏ اﺳﺎن ﺟﻲ ﺑس ۾ ھﺮدوار ھﻠڻ ﭤو ﭼﺎھﻲ ۽ ھو ھن وﻗت‬
‫ڌيء‬
‫ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ زال رﻳﮐﺎ ۽‬
‫َ‬
‫َ‬
‫اﻳﺋﺮﭘورٽ ﮐﺎن ﻧڪﺮي ﭼڪو آھﻲ‪ .‬اﺳﺎن ﺑس ۾ وﻳﮫﻲ ھﻧن ﺟو اﻧﺗظﺎر ڪﺮڻ ﺳﺎن ﮔڏ رﮐﻲ رﮐﻲ‬
‫ﭘﺎﭨﻲء ﺳﺎن ﭜﺮﻳل ﮐڏن ﮐﻲ ڏﺳﻧدا‬
‫وﺳﻧدڙ ﻣﻳﻧﮫن ۾ راﺗوڪﻲ وﺳﻳل ﻣﻳﻧﮫن ڪﺮي ﭤﻳل ﮔپ ۾‬
‫َ‬
‫رھﻳﺎﺳﻳن‪ .‬آﺧﺮ ﺳﺗﻳن ﺑﺟﻲ ڌاري ڊاڪٽﺮ ﻟﮀﻣڻ ﺟﻲ ٽﻳڪﺳﻲ ﮀﮫﭼﻲ وﺋﻲ‪ .‬ھڪ دﻓﻌو وري‬
‫ﮐﻳڪﺎر ﺷﺮوع ﭤﻲ وﺋﻲ‪ .‬ﻧول رڙﻳون ڪﻧدو رھﻳو ﺗﻪ ﺳﻳٽن ﺗﻲ وﻳﮫﻲ رھو ﺗﻪ ﺑس ھﻠﻲ ﭘﺮ ڊاڪٽﺮ‬
‫ﭘوء ڪﺋﻧﺎڊا ﮐﺎن آﻳو ھو‪ ،‬ﭘﻧﮫﻧﺟن ھﻳﺗﺮن ﺳﺎرن ﭜﺎﺋﺮن ﭜﻳﻧﺮن ﮐﻲ ھڪ ھﻧڌ‬
‫ﻟﮀﻣڻ ﺑﻪ ﺳﺎﻟن ﮐﺎن ِ‬
‫ﭜﺎء دودو ھﺗﻲ‬
‫ڏﺳﻲ‬
‫َ‬
‫ﭜﺎء ُ‬
‫ﺧوﺷﻲء وﭼﺎن ڪﭘڙن ۾ ﻧﻪ ﭘﺋﻲ ﻣﺎﭘﻳو‪ .‬ﺳﺎﮘﻲ وﻗت ﺳﻧدس زال رﻳﮐﺎ ﺟو ُ‬
‫ﻣوﺟود ھو ﺟﻳڪو ﻧول ﺟو ﭜﻳﭨوﻳو ﺑﻪ ﭤﺋﻲ‪ .‬ﻣﺮد ھٿ ڏﺋﻲ ﻳﺎ ﭜﺎڪﺮ ﭘﺎﺋﻲ ﻣﻠﻳﺎ ﻋورﺗون ﺟﮫڪﻲ‬
‫ﻣﻠﻳون ۽ ﻟﮀﻣڻ ﺳﻧدن ﻣﭤﻲ ﺗﻲ ھٿ رﮐﻲ آﺳﻳس ڏﻧﻲ‪ .‬ھﺮ ڪو اڏوڪﻲ زﺑﺎن ۾ ﮐﺎﺋﻧس ﺳﻧدس ﺣﺎل‬
‫۽ ﺧﺑﺮ ﭘﮀﻧدو رھﻳو‪.‬‬
‫”ﺧوش ﮀوا‪ .....‬ڪﺎ ﺣﺎل ھﺗﻲ؟“‬
‫دريء ﺳﺎن‬
‫”ڪڏھن آﻟﻲ ﮀوا ڪﺋﻧﺎڊا ﻣﺋون؟“ وﻏﻳﺮه وﻏﻳﺮه آﺋون ھﺎڻ ﺳوﻟو ﭤﻲ وﻳﭠس ۽‬
‫َ‬
‫ﻻء‬
‫ﺳﭴو ﭘﺮدو رﻳڙھﻲ ﭘﭠﻳﺎن ڪﻳم ﺟﻳﺋن اﮘﻳﺎن ﺟو ﻧظﺎرو ﭼٽﻲ طﺮح ڏﺳﻧدو ھﻼن‪ .‬ھﺮدوار ﭘﮫﭼڻ ِ‬
‫اﺳﺎن ﺟﻲ ﺑس ﮐﻲ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﮘوٺ‪ ،‬ﺷﮫﺮ‪ ،‬ﺻوﺑﺎ ۽ ﭔﮫﺮاڙﻳون ﻟﺗﺎڙﭨﻳون ھﻳون ۽ ھو ﮀﺎ ﭼوﻧدا آھن‬
‫ﭔﮫﺮاڙيء ﻣﺎن ﭘوي ﭤﻲ‪ .‬ڊراﺋﻳور ﺑس ﺟﻲ اﻧﺟڻ اﺳٽﺎرٽ‬
‫ﺗﻪ ﻣﻠڪ ﺟﻲ آﺳودي ھﺟڻ ﺟﻲ ﺧﺑﺮ‬
‫َ‬
‫ﻻء ﭼﻳو‬
‫ڪﺮي اﮘﻳﺎن وڌﻳو‪ .‬ان ﺋﻲ وﻗت ڪﻧﮫن ﺟﻲ ﻣوﺑﺎﺋﻳل ﺟﻲ ﮔﮫﻧٽﻲ وﮘﻲ ۽ ﺑس ﮐﻲ ورڪڻ ِ‬
‫وﻳو‪ .‬ﮀﺎ ﭤﻳو؟ ﮀﺎ ﭤﻳو؟ ﺳڀ ﭘﮀڻ ﻟﮘﺎ‪ ،‬دﻳﺮ ﭘﺋﻲ ﭤﺋﻲ ھﻠو ﮀو ﻧﭤﺎ؟‪ ....‬ﭼﻲ ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ﺑﺳﻧت رھﺟﻲ‬
‫وﻳو آھﻲ ﭘﻧﺟن ﻣﻧٽن ۾ ﭘﮫﭼڻ وارو آھﻲ‪.‬‬
‫”ادا ھﺎڻ ھﻠو‪ .‬ﭘﻧﺟن ﻣﻧٽن ۾ ڪڏھن ﺑﻪ ﻧﻪ ﭘﮫﭼﻲ‪ “.‬ﻧول ھﻠڻ ﺟﻲ ڪﺋﻲ ﭘﺮ ﺳﻧدس وڏي ﭘٽ‬
‫ﺟواھﺮ ﻟﻌل ﺟﻧﮫن ﻓون اٽﻳﻧد ڪﻳو ھو ﺗﻧﮫن ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ھﺗﻲ ﺳﺎﻣﮫون ڪﺎﻟڪﺎ ﻣﻧدر وٽ ﭘﮫﭼﻲ ﭼڪو‬
‫آھﻲ ۽ ھن اﺗﺎن ﺋﻲ ﻓون ڪﻳو آھﻲ‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪82‬‬

‫ﻻء ﺑس ﺑﻳﮫﺎرﻳون ﭤﺎ اﻧدر ﻧﻪ ﭘﮫﺗو ﺗﻪ ھﻠﻳﺎ ھﻠﻧداﺳﻳن‪“.‬‬
‫”ﭼﮜو ﭘﻧﺟن ﻣﻧٽن ِ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﭘڪﻲ ﻓﻳﺻﻠﻲ ﺟو اﻋﻼن ڪﻳو‪.‬‬
‫ِ‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل ﭘﻧﺞ ﻣﻧٽ ﻳﻌﻧﻲ اﻳﺷﻳﺎﺋﻲ اڻ ﺗﺮﻗﻲ ﻳﺎﻓﺗﻪ ﻣﻠڪن ۾ ﻣﻌﻧﻲٰ ﮔﮫٽ ۾ ﮔﮫٽ ڪﻼڪ ﭤﻳو‪.‬‬
‫ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ﺑﺳﻧت اوڏ ﺟﻲ ٽﻳڪﺳﻲ ڏھن ﻣﻧٽن ۾ ﭘﮫﭼﻲ وﺋﻲ ۽ ھو ﭘﺎڻ‪ ،‬ﺳﻧدس زال ﻣﻳﺮان ۽ ﺳﻧدن‬
‫ڌيء ﻻﺟوﻧﺗﻲ ﺑﻳگ ﺳﻣﻳت ﺟﻠدي ﺟﻠدي ﺑس ۾ ﭼڙھﻳﺎ‪ .‬ﻧﻪ ﻓﻘط ﺑﺳﻧت ﮐﻲ ﺳﺋﻳٽﺮ ھو ﭘﺮ ﺳﻧدس‬
‫ﻧﻧڍي‬
‫َ‬
‫ﻟوﺋﻲء ۾ ڍڪﻳل ھﺋﻲ‪ .‬ﺑﺳﻧت ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﭜﺮواري ﺳﻳٽ ﺗﻲ اﭼﻲ وﻳﭠو ﺗﻪ ﻣون ﻳڪدم‬
‫ڌيء ﺑﻪ‬
‫زال ۽‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﭼﻳوﻣﺎﻧس ﺗﻪ اﺑﺎ ﺗوھﺎن ﺳﺎن ﺧﻳﺮ ﺗﻪ آھﻲ‪ .‬ھن اوﻧﮫﺎري ﺟﻲ ﻣوﺳم ۾ ﺟڏھن اﺳﺎن ﭘﮐﺎ ھﻼﻳو وﻳﭠﺎ‬
‫آھﻳون ﺗوھﺎن ﮔﺮم ڪﭘڙن ۾؟‬
‫”دراﺻل اﺳﺎن ﺳﺮﻳﻧﮔﺮ )ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﻗﺑﺿﻲ ھﻳٺ آﻳل ﭴﻣون ۽ ڪﺷﻣﻳﺮ واري رﻳﺎﺳت(‬
‫ھﻠﻳﺎ وﻳﺎ ھﺋﺎﺳﻳن‪ .‬ھﺗﺎن ﮔﮫٽ ۾ ﮔﮫٽ ﺳت اٺ ﺳؤ ﮐن ڪﻠوﻣﻳٽﺮ ﭘﺮي آھﻲ اﺗﻲ ﭘﮫﭼﻲ ڏھﻪ‬
‫دﻳويء ﺟﻲ ﻣﻧدر ۾ ﭘوﭴﺎ ڪﺮڻ وﻳﺎ ھﺋﺎﺳﻳن‪ .‬آﺋون ﺗﻪ ﭘﻧڌ‬
‫ڪﻠوﻣﻳٽﺮ ﺟﺑل ﺟﻲ رﺳﺗﻲ ﮐﺎن ﻣﭤﻲ ھڪ‬
‫َ‬
‫ڌيء اوٽ ﻣوٽ ﭘﻧد‬
‫ڪﺮي ﻧﻪ ﺳﮔﮫﻳس ۽ ﭜﺎڙو ڏﻳﺋﻲ ﺧﭼﺮ ﺗﻲ ﭼڙھﻲ وﻳس ﺑﺎﻗﻲ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ زال ۽‬
‫َ‬
‫ڪﻳو‪ “.‬ڪﻧڊﻳﺎري ڪﺎﻟﻳﺞ ۾ ﻓﺰڪس ﭘڙھﺎﺋﻳﻧدڙ ۽ ﻧول ﺟﻲ ﭜﻳﭨوﺋﻲ ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ﺑﺳﻧت ﭔڌاﻳو‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ۾ ﭘﮫﭼڻ ﺳﺎن وري‬
‫ﺳﺎھﻲء اﻳڏو ﺳﻔﺮ ڪﺮڻ ﺟﻲ ۽ ھﻳﻧﺋﺮ ھﺗﻲ‬
‫”ﺷﺎﺑﺎس ھﺟﺋﻲ ﻳڪ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ھن ﺳﻔﺮ ﺗﻲ ﭘﻳو ھﻠﻳن‪ .‬ﭜﻼ ڪﺋﻳن ﻟﮘو ڪﺷﻣﻳﺮ؟“ ﻣون ﭘﮀﻳوﻣﺎﻧس‪.‬‬
‫”ڏاڍو ﺳﮫﭨو آھﻲ واﻗﻌﻲ! ڏاڍي ﭘوﻟﻳس ﻣﻠﻲ‪ .‬اﺳﺎن ﺑﻪ ڏڪﻧدا رھﻳﺎﺳﻳن‪ .‬زﻳﺎرت ﺟو ڪم ﻻھﻲ‬
‫ﻳڪدم ﭘوﻳﺎن ﭘﻳﺮ ڪﻳﺎﺳﻳن‪“.‬‬
‫”ﮀو ﭜﻼ؟“ ﻣون ﺗﻌﺟب ۾ ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”ان ڪﺮي ﺟو ﭘﺎڻ ﮐﻲ‪ .‬ﺟﻣون ڪﺷﻣﻳﺮ ﺟﻲ ڪﭤﻲ آھﻲ وﻳﺰا؟ ھﺮ وﻗت اھو ﭘﺋﻲ ڊپ ﻟﮘو ﺗﻪ‬
‫ڪو ﭘﮀﻲ ﻧﻪ وﭠﻲ ﺗﻪ ڪﻳﺮ آھﻳو ان ڪﺮي آﺋون ﺳﭤڻ ﻗﻣﻳص ﭘﺎﺋڻ وارو ﺑﻪ اﺗﻲ ﭘﻳﻧٽ ﭘﺎﺋﻲ وﻳس ﺗﻪ‬
‫ڪو ‪ Identify‬ﻧﻪ ڪﺮي ﺳﮔﮫﻲ ﺗﻪ آﺋون ﻏﻳﺮ اﻧڊﻳن آھﻳﺎن‪“.‬‬
‫ﺑﺳﻧت ﭔڌاﻳو‪.‬‬
‫ﻻء اھو ﺑﻪ ﻟﮐﻧدو ھﻼن ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ۾ ﻣﺮدن ﺟﻲ ڊرﻳس ﻗﻣﻳص ﭘﻳﻧٽ‬
‫ھﺗﻲ ﭘڙھﻧدڙن ﺟﻲ دﻟﭼﺳ َ‬
‫ﭘﻲء ِ‬
‫آھﻲ‪ .‬اﻧڊﻳﺎ اﭼڻ ﮐﺎن اڳ ڪﻳﺗﺮا ﺷﺎﻳد اھو ﺳوﭼﻳﻧدا ھﺟن ﺗﻪ ھﺗﻲ ھﻧدو ﻣذھب ھﺟڻ ڪﺮي ھﺮ ﻣﺮد‬
‫ڌوﺗﻲء ۾ ھﺟﻲ ﻳﺎ ﺷﻠوار ﻗﻣﻳص ﺟو اﭴڪﻠﮫﻪ اﻧڊﻳن ﻓﻠﻣن ﺟﺎ ھﻳﺮو ﺑﻪ ﺷﻠوار ﻗﻣﻳص ﭘﺎﺋﻳن ﭤﺎ‪ ،‬ﭘﺮ‬
‫َ‬
‫اﺋﻳن ﻧﻪ آھﻲ‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ۾ ﻋﺎم ﭘﺑﻠڪ ﺟﻲ ڊرﻳس ﭘﻳﻧٽ آھﻲ‪ .‬ﭼوڌاري ﻧظﺮ ڪﺑﻲ ﺗﻪ ﺳڀ ﭘﺗﻠوﻧن ۾ ﻧظﺮ‬
‫اﻳﻧدا‪ .‬آﻓﻳس وارا‪ ،‬دڪﺎﻧدار‪ ،‬ﻣﺰور‪ .....‬ورﻟﻲ ڪو ﺳﻳﺎﺳﺗدان ﻳﺎ ﻣﻧدر ﺳﺎن واﺳطو رﮐﻧدڙ ڌرﻣﻲ‬
‫ڌوﺗﻲء ۾ ﻧظﺮ اﻳﻧدو ۽ ﺳﻧدس ﻧﺮڙ ﺗﻲ ﮘﺎڙھﻲ ﻳﺎ ھﺋڊي رﻧگ ﺟو ﺗﻠڪ ﺑﻪ ھوﻧدو‪ .‬ڪن ڪن‬
‫ﻣﺎﭨﮫو‬
‫َ‬
‫ھﻧڌن ﺗﺎن ﮔذرﻧدي‪ ،‬ﺧﺎص ڪﺮي ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ڪﺎﻟوﻧﻳن ﻣﺎن‪ .‬ﺗوھﺎن ﮐﻲ ﺷﻠوار ﻗﻣﻳص ﻳﺎ ڪڙﺗﻲ‬
‫ﭘﺎﺟﺎﻣﻲ ۾ ڪو اﻳڪڙ ﭔﻳڪڙ ﻧظﺮ اﻳﻧدو ﻧﻪ ﺗﻪ وﻳﻧدي ﺟﺎﻣﻌﻳﻪ ﻣﻠﻲ ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲ ۾ ۽ درﮔﺎھﻪ ﺣﺿﺮت‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪83‬‬

‫ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ﺟﻲ آﺳﭘﺎس رھﻧدڙ ۽ دڪﺎﻧدار ﺑﻪ ﮔﮫﭨﻲ ﭜﺎﮜﻲ ﭘﺗﻠوﻧن ۾ ﺋﻲ ﻧظﺮ اﻳﻧدا‪ .‬ﺑﻠڪﻪ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﺎ آھﻳو ﺗﻪ ﺟواب ۾ ھﻧن‬
‫ﺷﻠوار ﻗﻣﻳص ۾ ﻣﻠﺑوس ڪﺟﮫﻪ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﺎن ﺟڏھن ﻣون ﭘﮀﻳو ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫ڪﺮاﭼﻲ‪ ،‬ﻻھور‪ ،‬ﻳﺎ اﻓﻐﺎﻧﺳﺗﺎن ﺟو ﭔڌاﻳو‪ .‬ﻋورﺗون اﻟﺑﺗﻪ ﻣﺧﺗﻠف ڊرﻳﺳن ۾ آھن‪ .‬ﺧﺎص ڪﺮي‬
‫ﭘﺟﺎﻣﻲ‪ ،‬ﮔﮫٽ ورن واري ھﻠڪﻲ ﺷﻠوار ۾‪ ،‬ﭘﺗﻠون‪ ،‬اﺳڪﺮٽن ۾ ۽ ڪﺟﮫﻪ ﺳﺎڙھﻳن ۾ ﭘڻ‪ .‬ﺳﺎڙھﻳن‬
‫۾ ﮔﮫﭨﻲ ﭜﺎﮜﻲ ﻋورﺗون ﻓﻘط ﺗڏھن ﭤﻳون ﻧظﺮ اﭼن ﺟڏھن ڪﺎ ﺷﺎدي ﺟﮫڙي ‪Ceremonial‬‬
‫‪ Function‬آھﻲ‪ .‬ﺟﻳﺋن ﺟﭘﺎﻧﻲ ﻋورﺗن ﺟﻲ ڊرﻳس اﺳﺎن ﭼﺋون ﭤﺎ ﺗﻪ ڪﻣوﻧو آھﻲ ﭘﺮ ﺟﭘﺎن ﺟﻲ‬
‫ﺷﮫﺮن ۾ ﺗوھﺎن ﮐﻲ ﺟﭘﺎﻧﻲ ﻋورت ورﻟﻲ ڪﺎ ڪﻣوﻧو ۾ ﻧظﺮ اﻳﻧدي ﻧﻪ ﺗﻪ ﻣﻐﺮﺑﻲ ڊرﻳس‬
‫اﺳڪﺮٽن ۽ ﭘﺗﻠوﻧن ۾ ڏﺳڻ ۾ اﻳﻧدﻳون‪.‬‬
‫ﺳو اﻧڊﻳﺎ ۾ ﺗوھﺎن ﺟﻲ ﻧﻣﺎﻳﺎن ﭤﻳڻ ﻧﭤﺎ ﭼﺎھﻳو‪ .‬۽ ﭤﻳڻ ﺑﻪ ﻧﻪ ﮐﭘﻲ ﺗﻪ ھﺗﻲ ﺟﻲ ﻋوام ﺟﻲ ڊرﻳس‬
‫ﻗﻣﻳص ﭘﺗﻠون ۾ ﮔﮫﻣڻ ﻧڪﺮو ﻧﻪ ﺗﻪ ﺷﻠوار ﻗﻣﻳص ۾ ھﺮ ڪو ﺳﻣﺟﮫﻲ وﻳﻧدو ﺗﻪ ﺗوھﺎن ﻣڪﺎﻧﻲ ﻧﻪ‬
‫ﺷﻲء ﺟو اﮔﮫﻪ ﺑﻪ ان ﺣﺳﺎب‬
‫ٽﻳڪﺳﻲء وارا ﺗوڙي دڪﺎﻧدار ﺗوھﺎن ﮐﻲ ھﺮ‬
‫ﭘوء‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ﭘﺮ ڌارﻳﺎ آھﻳو ۽ ِ‬
‫ﺳﺎن ﭔڌاﺋﻳﻧدا‪.‬‬
‫ﻻء اﭴڪﻠﮫﻪ ٽڪﻳٽ وﭠﭨﻲ ﭘوي ﭤﻲ‪” .‬ﮔﮫﭨﻲ ﺟﻲ آھﻲ ڪﭤﺎن وﭠﺟﻲ؟“ اﺳﺎن‬
‫ﺗﺎج ﻣﺣل ڏﺳڻ ِ‬
‫آﮔﺮي ﭘﮫﭼﻲ ھﺗﻲ ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﺎن ﭘﮀﻳو ۽ ﺟن درﻳن ڏي ھﺗﻲ ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ﭘﺋﻲ وﻳﺎ اﺳﺎن ﺑﻪ ٽوﻟن ۾ اﺗﻲ‬
‫ﺟﻲ ﻗطﺎرن ۾ وﭸﻲ ﺑﻳﭠﺎﺳﻳن‪ .‬وﻳﮫﻪ روﭘﻳﺎ ﻓﻲ ﻣﺎﭨﮫو ﭘﺋﻲ ورﺗﺎﺋون‪ ،‬اﺳﺎن ﺟﻲ ٽوﻟﻲ وارن ان ﺗﻲ ﺑﻪ‬
‫ﻻء‬
‫ﮔوڙ ﭘﺋﻲ ڪﻳو ﺗﻪ ھڪ ﺗﻪ ھﻳڏو ﭜﺎڙو ﭜﺮي‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﮐﺎن آﮔﺮي آﻳﺎ آھﻳون ۽ ھﺎڻ ﺗﺎج ﻣﺣل ڏﺳڻ ِ‬
‫اﭸﺎ ﺑﻪ وﻳﮫﻪ روﭘﻳﺎ ڏﻳون ﻳﻌﻧﻲ اﺳﺎن ﺟﺎ ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ ٽﻳﮫﻪ روﭘﻳﺎ ﮐن ﭤﻳﺎ‪ .‬ھﺎڻ اﻧدر ﮔﮫڙﻳﺎﺳﻳن ﺗﻪ ﺧﺑﺮ‬
‫ﭘﺋﻲ ﺗﻪ اﺳﺎن ﺟو ھڪ ٽوﻟو ﺟﻧﮫن ۾ ڊاڪٽﺮ ﻟﮀﻣڻ ۽ ان ﺟﻲ ﻓﻳﻣﻠﻲ ھﺋﻲ‪ ،‬دودو ھو ۽ راﻣﭼﻧد ﺟﻲ‬
‫ﭜﺎء ﺳﺮﻳﭼﻧد ﺟو ﭘٽ ﺳﻧﺟﻲ ھو اھﻲ ﻧظﺮ ﺋﻲ ﻧﻪ اﭼن‪ .‬ڪﻧﮫن ﭼﻳو ﺗﻪ ﺗﺎج ﻣﺣل ﺟﻲ ”ٽڪﻳٽ‬
‫ﻧﻧڍي ُ‬
‫ﮔﮫﺮ“ وارن ھﻧن ﮐﻲ اﺗﺎن ٽڪﻳٽ وﭠڻ ﻧﻪ ڏﻧﻲ ۽ ﺗﺎج ﻣﺣل ڏﺳڻ ﮐﺎن ﻣﻧﻊ ڪﺋﻲ‪ .‬اﺳﺎن ﺟو ﻣﺰو ﺋﻲ‬
‫ﺧﺮاب ﭤﻲ ﭘﻳو ﺗﻪ آﺧﺮ ھﻧن ﮐﻲ ﮀو ﻧﻪ اﭼڻ ڏﻧﺎﺋون ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ھﺗﻲ ﺗﻪ دﻧﻳﺎ ﺟﻲ ﭜﺎﻧت ﭜﺎﻧت ﺟﻲ‬
‫ﻣﻠڪن ۾ ﻗوﻣن ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو‪ .‬ﻋورﺗون ﺗوڙي ﻣﺮد ﭘﻳﺎ ھﻠن‪ .‬ﭤوري دﻳﺮ ﺗﺎج ﻣﺣل ﺟﻲ ﺳوﻧﮫن ڏﺳڻ ﺑﻌد‬
‫ﭘﭠﻳﺎن ڏﺳون ﺗﻪ ھﺎڻ اﺳﺎن ﺟﺎ ﺑﭼﻳل ﺳﺎﭤﻲ ﭘﻳﺎ اﭼن‪.‬‬
‫”ﭜﺎﺋﻲ ﺧﻳﺮ ﺗﻪ آھﻲ ﮀﺎ ﭤﻲ وﻳو؟ ﺗوھﺎن ﮐﻲ ﮀو ﻧﭤﻲ اﭼڻ ڏﻧﺎﺋون؟“ اﺳﺎن ﺳﭜﻧﻲ ھڪ ﺋﻲ وﻗت‬
‫ﮐﺎﻧﺋن ﺳوال ڪﻳﺎ‪.‬‬
‫”دراﺻل ﺗﺎج ﻣﺣل ڏﺳڻ ﺟﻲ ٽڪﻳٽ ﺳﺎڍا ﺳت ﺳؤ روﭘﻳﺎ آھﻲ‪ “.‬ھﻧن ﭔڌاﻳو‪.‬‬
‫ﭘوء اﺳﺎن ﮐﺎن ۽ ﭔﻳن ﮐﺎن ﺗﻪ وﻳﮫﻪ وﻳﮫﻪ روﭘﻳﺎ ورﺗﺎﺋون‪ “.‬اﺳﺎن ﮐﻳن ﭘﻧﮫﻧﺟﻳون وﻳﮫﻳن وﻳﮫﻳن‬
‫” ِ‬
‫روﭘﻳن وارﻳون ٽڪﻳٽون ڏﻳﮐﺎرﻳﻧدي ﭼﻳو‪.‬‬
‫ﻻء ﺑﺎﻗﻲ ﺳﭜﻧﻲ‬
‫ﻻء ﻳﻌﻧﻲ اﻧڊﻳن ِ‬
‫”ھﺎ‪ .‬ﭘوﻟﻳس ﭔڌاﻳو ﺗﻪ وﻳﮫﻪ روﭘﻳﺎ آھﻲ ﭘﺮ ﻣڪﺎﻧﻲ ﻣﺎﭨﮫن ِ‬
‫ﻻء ﺳﺎڍا ﺳت ﺳؤ روﭘﻳﺎ آھن‪ ،‬ﺗوھﺎن ﮐﻲ ان ڪﺮي ﻧﻪ ﺟﮫﻠﻳﺎﺋون ﺟو ھﻧن ﺳﻣﺟﮫﻳو ﺗﻪ‬
‫ﻓﺎرﻳﻧﺮس ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪84‬‬

‫ﺗوھﺎن اﻧڊﻳن آھﻳو‪ “.‬ﺳﻧﺟﻲ ﭔڌاﻳو‪.‬‬
‫”ﭘﺮ ﺗوھﺎن ﺑﻪ ﺗﻪ ﺳﺎﮘﻳﺎ ﻟﮘو ﭘﻳﺎ ۽ ﭔﻳن اﻧڊﻳن ﺟﻲ وچ ۾ ﺑﻳﭠﺎ ھﺋﺎﺋو؟“ اﺳﺎن ﭼﻳو‪.‬‬
‫”ھﻧن اﺳﺎن ﮐﻲ ڊرﻳس ﻣﺎن ﺳﭸﺎﺗو‪ ،‬ﺳﻧﺟﻲ ﺟﻲ ﺷﻠوار ﻗﻣﻳص ﻣﺎن ھو ﺳﻣﺟﮫﻲ وﻳﺎ ﺗﻪ ھﻲ‬
‫ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ آھن‪ “.‬ڊاڪٽﺮ ﻟﮀﻣڻ ﮐﻠﻧدي ﭔڌاﻳو‪” ،‬ﺳﻧﺟﻲ ﺟﻲ ﺳﭤڻ ﻗﻣﻳص ﭘﺎﺋڻ ڪﺮي اﺳﺎن ﺟﻲ‬
‫ﺳواء دودي ﺟﻲ‪“.‬‬
‫ﻣﺎﭨﮫوء ﺳﺎڍا ﺳت ﺳؤ روﭘﻳﺎ ڏﻧﺎ‪.‬‬
‫ٽوﻟﻲ ﺟﻲ ھﺮ ھڪ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫”اھو وري ڪﻳﺋن‪“.‬‬
‫ﻻء ڪﻧﻔﺮم ڪﻧدي ﭼﻳو‬
‫”ﺑس دودي ﭰڏي ﺑﺎز ﺟﻲ ﺗﻪ ﺧﺑﺮ اﭤﺎﻧو‪ .‬ھن ٽڪﻳٽ وارن ﮐﻲ اﺳﺎن ِ‬
‫ﺗﻪ ﺻﺣﻳﺢ ﭤﺎ ﭼﺋو ھﻲ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﺎ آھن ﻣون وٽ دھﻠﻲ ﮔﮫﻣڻ آﻳﺎ آھن‪“.‬‬
‫”ﺗوھﺎن ﺟﻲ ڪﺎ ﺷﻧﺎﺧت؟“ ھﻧن دودي ﮐﺎن ﭘﮀﻳو ﺗﻪ دودي رﻋب ﻣﺎن ﭼﻳن ﺗﻪ ﺷﻧﺎﺧت وري‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ڪﺎﻟڪﺎ ﺟﻲ واري ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ رھﺎن ﭤو‪ .‬ﺟﻲ اﻋﺗﺑﺎر ﻧﻪ اﭼﻧو ﺗﻪ ھﻠو ﭘوﻟﻳس‬
‫ﮀﺎﺟﻲ آﺋون‬
‫َ‬
‫وٽ‪ .‬ان ﺗﻲ ھو ﭤڌا ﭤﻲ وﻳﺎ دودو ﺳﺎڍا ﺳت ﺳؤ روﭘﻳﺎ ﺑﭼﺎﺋﻲ وﻳو‪.‬‬
‫ﺳﻧﺟﻲ ﮐﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻧﮫن ھڪ دﻓﻌو وري ﺻﺑﺢ واري ﻧﺻﻳﺣت ڪﻳم ﺗﻪ ڌارﺋﻲ ﻣﻠڪ ۾‬
‫ﻻء ﺳڪ ﮘوٺ ﺋﻲ ﮀڏي ھﻠﺟﻲ‪ .‬ڪﻳﭘٽن‬
‫ڪڏھن ﺑﻪ ﺳﭤڻ ﻗﻣﻳص ﻧﻪ ﭘﺎﺋﺟﻲ‪ .‬اھﺎ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ڊرﻳس ِ‬
‫ﺑﺷﻳﺮ وﺳطڙو ﺗﻪ ﭼوﻧدو آھﻲ ﺗﻪ ﺳﻌودي ﻋﺮب ۾ ﺑﻪ اﻧﮔﺮﻳﺰن واري ﭘﺗﻠون ﭘﺎﺋﻲ ھﻠﺟﻲ ﺗوڙي ﮐﭨﻲ‬
‫ﺳﻔﺮ ﺟو ﻣﻘﺻد ﺣﺞ ڪﺮڻ ھﺟﻲ ﮀو ﺟو ﭘﺗﻠون ۾ ﭠﮫﺮاﻳل اﻳڪﺳٽﺮا ﮐﻳﺳن ۾ ھڪ ﺗﻪ ﭘﺎﺳﭘورٽ‪،‬‬
‫ﭘﺋﺳﺎ ۽ ٽڪﻳٽون ﺳﻼﻣت ۽ ﺳوﮔﮫﻳون رﺳن ﭤﻳون ۽ ﭔﻳو ﻋﺮﺑن ﺗﻲ ﺑﻪ رﻋب ﭘوي ﭤو‪ .‬ﺳﭤڻ ﻗﻣﻳص‬
‫وارو ھﺮ وﻗت ﻋﺮﺑن ﺟﻲ دڙڪﻲ ۾ رھﻲ ﭤو‪ .‬ﭘﺗﻠون واري ﮐﻲ ھو اﻳﺮاﻧﻲ‪ ،‬ﺗﺮڪ ﻳﺎ ﺑﺮٽش ﺳٽﻳﺰن‬
‫اﻧڊﻳن ﺳﻣﺟﮫﻲ ان ﮐﻲ ﮀڙڀ ڏﻳﻧدي ﺑﻪ ڪﺗﺮاﺋﻳن ﭤﺎ‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ﻣﺎن ﺳﺎڍي ﺳﺗﻳن ﻧڪﺗﻲ ھﺋﻲ ﺳﺎ‬
‫اﺳﺎن ﺟﻲ ﭘﻧﺟﺎھﻪ ﮐن ﻣﺎﭨﮫن ﺳﺎن ٽﭔﻳل ﺑس ﺟﻳڪﺎ‬
‫َ‬
‫ﻓﺮﻳدآﺑﺎد ۽ ﻏﺎزي آﺑﺎد ﮐﺎن ﭤﻳﻧدي ھﺎڻ ڏھﻳن ﺑﺟﻲ ڌاري اﺗﺮ ﭘﺮدﻳش ﺟﻲ ﺷﮫﺮ ﻣﻳﺮوت ﭘﮫﺗﻲ‪ .‬اﺗﻲ‬
‫ﻻء ﻟﭤﺎﺳﻳن‪ .‬اﺗﺮ ﭘﺮدﻳش‬
‫رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ﭠﮫﻳل ھوٽﻠن ﻣﺎن ھڪ وٽ ﺑس ﺑﻳﮫﺎري ﺳڀ ﭼﺎﻧﮫﻪ‬
‫َ‬
‫ﭘﺎﭨﻲء ِ‬
‫ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟو ھڪ اھم ﺻوﺑو آھﻲ ﺟﻧﮫن ﺟﻲ آدﻣﺷﻣﺎري ﺳڀ ﮐﺎن ﮔﮫﭨﻲ آھﻲ‪ ،‬اﺗﺮ ۾ ﻧﻳﭘﺎل ﺳﺎن ﭤو‬
‫ﻣﻠﻲ ۽ ﻣﻧﺟﮫس ﻋﻠﻲ ﮘڙھﻪ ﻟﮐﻧؤ اﻟﮫﻪ آﺑﺎد ﺟﮫڙا اھم ﺗوارﻳﺧﻲ ۽ ﻣﺷﮫور ﺷﮫﺮ آھن‪ .‬ھوٽل ۽ ﭼﺎﻧﮫﻪ‬
‫ﭘﻳﺋڻ ﺟو ڪم ﻻھڻ ﺑﻌد ھﻳڏاﻧﮫن ھوڏاﻧﮫن ٽﮫﻠڻ ﻟﮘس‪ .‬ھوٽل ﺟﻲ آﮘﻧڌ وٽ ٽﻲ ﭼﺎر ڪﺎٺ ﺟون‬
‫ﭘﻳڊﻳون ھﻳون ﺟن ﻣﺎن ھڪ ﺗﻲ ﺗﻪ اھﻲ ﺋﻲ ﺷﻳون ھﻳون ﺟﻳڪﻲ اﺳﺎن وٽ ﻣﺷﮫور آھن ﻳﻌﻧﻲ ﭔﻳڙي‬
‫ﻣﺎﭼﻳس‪ ،‬ﺗﻣﺎڪ‪ ،‬ﮔﮫٽڪﺎ‪ ،‬ﻣﭤﻲ ۽ ﭘﻳٽ ﺟﻲ ﺳور ﺟون ﮔورﻳون‪ ،‬ﺳوﭘﺎرﻳون ۽ ٽڪﻳون ﭼﺎڪﻠﻳٽ‪.‬‬
‫ﭘﻳڊيء ﺗﻲ ھﻣﺮاھﻪ ﭘﺮاﭨﺎ رﺳﺎﻻ ۽ ڪﺗﺎب وڪﭨﻲ رھﻳو ھو ﺟن ﺟﻲ ‪ Scanning‬ڪﺮي ﭔﻪ‬
‫ھڪ‬
‫َ‬
‫اﻧﮔﺮﻳﺰيء ۾ ھﺋﺎ ﻳﺎ اﻧﮔﺮﻳﺰن ﺟﺎ ھﻧدﺳﺗﺎن‬
‫ٽﻲ اھڙا ڪﺗﺎب ﮘوﻟﻲ ڪڍﻳم ﺟﻳڪﻲ اﻧڊﻳن ﻟﻳﮐڪن ﺟﺎ‬
‫َ‬
‫راڄ ﺟﻲ ﺑﺋڪ ﮔﺮاﺋوﻧڊ ۽ ھﺳٽﺮي ﺟﺎ ﻧﺎول ھﺋﺎ‪ .‬ﻣون ﺳﻣﺟﮫﻳو ﺑﻳوﻗوف ﻧظﺮ اﻳﻧدڙ ﮘوﭠﺎﭨو ﻣﺎﻟڪ‬
‫اھﻲ ڪﺗﺎب ﻣون ﮐﻲ ﭰﻠن ﻣٺ ۾ ڏﻳﻧدو ﭘﺮ دڪﺎﻧدار ﺑﻪ اﻧﮫن ﺟو ‪ Worth‬ﭴﺎﺗو ﭤﻲ ۽ ﺟﻳڪﺎ وڏي‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪85‬‬

‫ﻗﻳﻣت ‪ Quote‬ﺳڪﻳﺎﺋﻳن ان ﺗﺎن روﭘﻳو ﺑﻪ ھﻳٺ ﻧﻪ ﻟﭤو‪ .‬ﻣون ﺑﻪ ور ور ڏﻳﺋﻲ وري ﭤﻲ اﭼﻲ اﻧﮫن‬
‫ڪﺗﺎﺑن ۾ ھٿ وڌو ۽ ﺳوﭼﻳو ﺗﻪ ﻣن ڪﺟﮫﻪ ﮔﮫٽ ڪﺮي ﭘﺮ ھو ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺿد ﺗﺎن ھﻳٺ ﻧﻪ ﻟﭤو ۽‬
‫ﭘﻳڊيء ﺗﻲ ﻣﺧﺗﻠف ﭜﺎﭴﻳن ۽ ﻣﻳون ﺟﺎ‬
‫ﻣون آﺧﺮڪﺎر اﻧﮫن ڪﺗﺎﺑن وﭠڻ ﺟو ارادو ﻻھﻲ ﮀڏﻳو‪ .‬ھڪ‬
‫َ‬
‫ﭘوء اﭼﻲ‬
‫آﭼﺎر وڪﺎﻣﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬اﺳﺎن ﻣﺎن ھڪ ﭔن ھﻣﺮاھن اﻧﮫن ﻣﺎن ھڪ ﭔﻪ ﺑﺮﻧﻲ ورﺗﻲ ۽ ِ‬
‫ﺑس ۾ وﻳﭠﺎﺳﻳن‪ .‬ھﺮدوار ﺟﺗﻲ اﺳﺎن ﮐﻲ وﭸﭨو ھو اﺗﻲ ﭘﮫﭼڻ ۾ اﺳﺎن ﮐﻲ اﭸﺎ اڌ ﮐﺎن وڌﻳڪ ﻓﺎﺻﻠو‬
‫طﺋﻲ ڪﺮﭨو ھو‪ .‬رﺳﺗو ﭜﮘل ۽ ﺧﺮاب ھو‪ .‬ﺑس ﺑﻪ ﭘﺮاﭨﻲ ۽ اﭜﺮي ﻣﻠﻲ ھﺋﻳﺳﻳن ۽ ﻣﭤﺎن اھڙو ﺋﻲ‬
‫اﭜﺮو ۽ ﻣﺮزﻳل ڊراﺋﻳور ھو‪ .‬آﺧﺮ ھڪ ﭔن ﭔﻳن ﻣﻧﺰﻟن ﺗﻲ ﺑﻳﮫﻧدا ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻧﺰل ھﺮدوار ﭘﮫﺗﺎﺳﻳن‬
‫ﺟﺗﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﺟو ﻋﺟﻳب ﻣﻳﻠو ﻣﺗل ھو‪ .‬ﮔﻧﮔﺎ ﻧدي زور ﺳﺎن وھﻲ رھﻲ ھﺋﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ ﺑس ﭘل ٽﭘﻲ‬
‫ﭔﺋﻲ ﭘﺎﺳﻲ وﺋﻲ ۽ اڌ ڪﻼڪ ﮐن اﺳﺎن ﮐﻲ ﭘﺎرڪﻧگ ﮘوﻟڻ ۾ ﻟﮘﻲ وﻳو ﭘﺮ ﭘﺮاﺋﻳوﻳٽ ڪﺎرﻳن‪،‬‬
‫ٽﻳڪﺳﻳن‪ ،‬ﭘﺑﻠڪ ﺑﺳﻳن ۽ ٽوﺋﺮﺳٽ ﻻرﺑن ﺳﺎن ھﺮ ﻣﻳدان ھﺮ ڪﻧڊ ﭜﺮي ﭘﺋﻲ ھﺋﻲ‪ .‬آﺧﺮ ﺑس واري‬
‫ﻧديء وٽ ﻻھﻲ ﺗون ڪﭤﻲ ﭘﺮي وﭸﻲ ﺑس ﮐﻲ ﭘﺎرڪ ڪﺮ‪ .‬اﺳﺎن‬
‫ﮐﻲ ﭼﻳوﺳﻳن ﺗﻪ اﺳﺎن ﮐﻲ اﺗﻲ‬
‫َ‬
‫اﭼﺟﺎنء‪ .‬ﻳﺎ اﺳﺎن ﺗوﮐﻲ‬
‫ﻻء ﺑس ھﺗﻲ ڪﺎھﻲ‬
‫ِ‬
‫ﮐﻲ ﮔﮫٽ ۾ ﮔﮫٽ ﭔﻪ ڪﻼڪ ﮐن ﻟﮘﻧدا ان ﺑﻌد اﺳﺎن ِ‬
‫اﭼﻲ ﮘوﻟﻳﻧداﺳﻳن‪.‬‬
‫ھﻲ ﺷﮫﺮ ھﺮدوار اھو ھﻧڌ آھﻲ ﺟﺗﺎن ﮐﺎن ﮔﻧﮔﺎﻧدي ‪) Plain‬ﻣﻳداﻧن( ۾ داﺧل ﭤﺋﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﻧﻧڍي‬
‫ﮔﺮﻣﻲء ﺟﺎ ڏﻳﻧﮫن ﺷﺮوع ﭤﻳڻ ﺗﻲ وٽڙي‬
‫ﺟﺎﮔﺮاﻓﻲء ۾ ﭘڙھﻳو ھو ﺗﻪ ﺟﺑﻠن ﺗﻲ ﭴﻣﻳل ﺑﺮف‬
‫ھوﻧدي‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﭘﺎﭨﻲ ﭤﻲ ﺟﺑﻠن ﺗﺎن ھﻳٺ ﻟﮫﻲ ﭤﻲ ﻳﺎ ﺑﺮف ﺟﻲ اڌ ﮔﺎﺑﺮي ﺻورت ۾ ﺟﺑﻠن ﺗﺎن ﺑﺮﻓﺎﻧﻲ درﻳﺎھﻪ ھﻳٺ‬
‫ﻟﮫن ﭤﺎ‪ .‬ﺟن ﮐﻲ ﮔﻠﻳﺷﻳﺮ ﺳڏﺟﻲ ﭤو‪ ،‬ﺟﺑﻠن ﺗﺎن ﻟﮫڻ وﻗت ان ﭘﺎﭨﻲ ﻳﺎ اڌ ﮔﺎﺑﺮي وھﻧدڙ ﺑﺮف ۾ ﭘﺮﻳﺷﺮ‬
‫ﻧديء ﺟﻲ رﻓﺗﺎر‬
‫ﭘوء ﻣﻳدان اﭼن ﭤﺎ‪ .‬ﻣﻳداﻧن ﻣﺎن ﻟﻧﮔﮫﻧدي‬
‫َ‬
‫ﭤﺋﻲ ﭤو ﺟو اھﺎ ﻣﭤﺎن ﮐﺎن ھﻳٺ ﻟﮫﻲ ﭤﻲ ِ‬
‫ﻻء ڪﺎراﺋﺗﻲ‬
‫ﮔﮫٽﺟڻ ﻟﮘﻲ ﭤﻲ ۽ ھو ﭘﺎڻ ﺳﺎن ﮔڏ ﻣٽﻲ ۽ ‪ Slit‬روڙﻳﻧدي ھﻠﻲ ﭤﻲ ﺟﻳڪﺎ ﻓﺻل ِ‬
‫ﻧديء ﺟو آﺧﺮي ﭜﺎﮜو ڊﻳﻠٽﺎ ﺳڏﺟﻲ ﭤو ﺟﻧﮫن ۾ ﻧدي ٽڪﻧڊي ﺟﻲ ﺻورت ۾‬
‫ﭘوء‬
‫َ‬
‫ھوﻧدي آھﻲ ۽ ِ‬
‫ﻧﻧڍﻳون ﻧﻧڍﻳون ﺷﺎﺧون ﭠﺎھﻲ ﺳﻣﻧڊ ۾ داﺧل ﭤﺋﻲ ﭤﻲ‪.‬‬
‫ﻧديء ﺟو اھو ھﻧڌ آھﻲ ﺟﺗﺎن اھﺎ ﺳڌو ﻣﻳداﻧن‬
‫ﺳو ھﻲ ﺷﮫﺮ ھﺮدوار ﺟﺗﺎن ﮔﻧﮔﺎ ﻧدي وھﻲ ﭤﻲ‬
‫َ‬
‫ﺟو ﺳﻔﺮ ﺷﺮوع ڪﺮي ﭤﻲ‪ .‬دراﺻل ھن ﺷﮫﺮ )ھﺮدوار( ۾ ﮔﻧﮔﺎ ﺟﻲ ڪﻧﺎري ﺗﻲ ﺑﮫﻲ ﺟﺗﺎن ﻧدي‬
‫ھﻲء ﻧدي وھﻧدي ھﺎڻ ھﻳٺ‬
‫اﭼﻲ ﭘﺋﻲ اوڏاﻧﮫن ڏﺳﺑو ﺗﻪ ﺟﺑﻠن ﺟون ﻗطﺎرون ﻧظﺮ اﻳﻧدﻳون ﺟﺗﺎن‬
‫َ‬
‫ﭘﮫﺗﻲ آھﻲ‪ .‬ﺳﻧدس رﻓﺗﺎر ۽ وھڪ ﺗﮐﻲ ۽ ﮔﺟﮔوڙ واري آھﻲ ﺟو ﻣﻳداﻧن ﺟو ﺳﻔﺮ اﭸﺎ ھﺎڻ ﭤﻲ‬
‫رء ﺑﻪ ﺷﺎﻣل ﻧﻪ ﭤﻳو آھﻲ‪ .‬ﭘﺎﭨﻲ ﮔﮫﭨو ۽ ﺗﮐﻲ رﻓﺗﺎر ۾‬
‫ﺷﺮوع ڪﺮي ۽ ان ڪﺮي ﻣﻧﺟﮫس اﭸﺎ ﻣٽﻲ ۽ ُ‬
‫ﭘوء ﻣﻳﻠن ﺟﻲ ﺳﻔﺮ ۾ ﻣٽﻲ‪ ،‬دز ۽ ڪﺎرﺧﺎﻧن‬
‫آھﻲ ان ڪﺮي اھو ﭘﺎﭨﻲ ﺻﺎف ۽ ﺷﻔﺎف آھﻲ ﺟﻳڪو ِ‬
‫ﮔﻧدﮔﻲء ﻣﺎن ﻣﻠﻲ ﺧﺮاب ﭤﺋﻲ ﭤو‪ .‬ھن ھﻧڌ ﺗﻲ ھﻧدو وھﻧﺟڻ اﭼن ﭤﺎ‪ .‬ھﻧن ﺟو ﻋﻘﻳدو‬
‫ﻣﺎن ﻧڪﺮﻧدڙ‬
‫َ‬
‫ﻧديء ﺟﻲ ھن ھﻧڌ ﺗﻲ وھﻧﺟڻ ﺳﺎن ﮔﻧﺎھﻪ ڌوﭘﻳو وﭸن ۽ ﺟﻳڪو ﻣﺎﭨﮫو ھن ھﻧڌ ﺗﻲ‬
‫آھﻲ ﺗﻪ ﮔﻧﮔﺎ‬
‫َ‬
‫ﮔﻧﮔﺎ ۾ ﺳت ٽﭔﻳون ھﭨﻧدو اھو ﺿﺮور ﺳﺮڳ ۾ وﻳﻧدو‪ .‬ھﻧدن ﺟﻲ ﭼوڻ ﻣطﺎﺑق ھن ھﻧڌ ﺗﻲ رام‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪86‬‬

‫ﺟﺎء ﻟﮀﻣڻ ﮔوڏا‬
‫وھﻧﺟﻲ ﮔﻧﮔﺎ‬
‫َ‬
‫ﻧديء ﮐﻲ ﭘوﺗﺮ ڪﻳو ھو‪ .‬ھﺗﺎن ﮐﺎن ﺳت اٺ ﻣﻳل اﮘﺗﻲ ھڪ ﭔﻲ ِ‬
‫ﻣﺷﮫور آھﻲ ۽ ﭼﺎر ﭘﻧﺞ ﻣﻳل وڌﻳڪ ھﻠڻ ﺗﻲ ﮔﻧﮔوﺗﺮي آھﻲ‪.‬‬
‫ﻻء ﭼﻳو وﭸﻲ ﭤو ﺗﻪ‬
‫اﺳﺎن ﺑس ﮀڏي‬
‫َ‬
‫ﮔﻧﮔﺎﻧديء ﺟو ڪﻧﺎرو ڏﻳﻧدا ان ھﻧڌ ڏي وڌڻ ﻟﮘﺎﺳﻳن ﺟﺗﻲ ِ‬
‫اﺗﻲ رام ﺷﻧﺎن ڪﻳو ھو‪ .‬ﭼوڌاري ﺳوﻳن ﻣﺎﭨﮫو )ﻳورﭘﻲ ۽ آﻣﺮﻳڪن ﮔورن ﺳﻣﻳت( اﺳﺎن ﺳﺎن ﮔڏ‬
‫ھﻠﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ ۽ اوﺗﺮاﺋﻲ اﺗﺎن وھﻧﺟﻲ ﻣوٽﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ﭘﺮﺳﺎد وڪﭨڻ وارا ﻓٽ ﭘﺎٿ ﺗﻲ‬
‫وﻳﭠﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﺟن ﮔل‪ ،‬ﻣﻳون ﻧﺎرﻳﻠن ﮐﺎن ﻋﻼوه ﭘﻼﺳٽڪ ﺟون ﺧﺎﻟﻲ ﺑوﺗﻠوون‪ ،‬ﺑﺮﻧﻳون ۽ ﮔﮫﮔﻳون ﭤﻲ‬
‫واﭘﺳﻲء ﺗﻲ ﮔﻧﮔﺎ ﺟو ﭘﺎﭨﻲ ﮐﭨﻲ ھﻠڻ‬
‫وڪﻳون‪ .‬اﺳﺎن ﺟﻲ ٽوﻟﻲ ﻣﺎن ﺑﻪ ڪﻳﺗﺮﻳن اھﻲ ﺗﺑﺮڪ طور‬
‫َ‬
‫ﻻِء ورﺗﻳون‪ .‬ﭘﺮي ﮐﺎن ﮔﮫٽ ۾ ﮔﮫٽ ﺳؤ ﮐن ٽن ﺟو ﺗﺎﻣﻲ ۽ ﭘﺗل ﺟو ﺳؤ ﻓوٽ ﮐن ڊﮔﮫو ‪Statue‬‬
‫ﻧديء ﺟﻲ ﺳﺎﭴﻲ ڪﻧﺎري ﭘﺎﺳﻲ ﺟﺑل ﺟﻲ اﺗﺎھﻳن ﭼوٽﻲ ﺗﻲ ھڪ ﻗدﻳﻣﻲ ﻣﻧدر ﻧظﺮ اﭼﻲ ﭤو‬
‫ھو‪.‬‬
‫َ‬
‫ﻻء ڪﻳﺑل‬
‫ﻻء اﺗﻲ ﻣوﺟود ﺳﺎڌن ﭔڌاﻳو ﺗﻪ اھو ﻣﻧﺷﺎ‬
‫َ‬
‫دﻳويء ﺟو ﻣﻧدر آھﻲ‪ .‬ٽﺎور ﺗﻲ ﭘﮫﭼڻ ِ‬
‫ﺟﻧﮫن ِ‬
‫ڪﺎرون ھﻠن ﭤﻳون‪.‬‬
‫اﺳﺎن ﭘﻧڌ ھﻠﻧدا ھﻠﻧدا اﭼﻲ ان ھﻧڌ ﺗﻲ ﭘﮫﺗﺎﺳﻳن ﺟﺗﻲ ﺳوﻳن ﻣﺮد ﻋورﺗون ڪﮀن ۾ ﻳﺎ ﭘﮫﺮﻳل‬
‫ﻧديء ۾ ﮔﮫڙي ﺷﻧﺎن ڪﺮي رھﻳﺎ ھﺋﺎ ﻳﺎ ڪﻧﺎري ﺗﻲ ﻟﮘل زﻧﺟﻳﺮن ﮐﻲ ﺟﮫﻠﻲ‬
‫ڪﭘڙن ۾ ان ھﻧڌ ﺗﻲ‬
‫َ‬
‫ﭘﺎﭨﻲء ۾ ٽﭔﻳون ھﭨﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬اﺳﺎن ﺑﺮﻻ ٽﺎور وٽ اﭼﻲ ﮔڏ ﭤﻳﺎﺳﻳن ۽ ﺟن ﺟن ﮐﻲ ﮔﻧﺎھﻪ‬
‫ھﻳٺ‬
‫َ‬
‫ﻧديء ۾‬
‫ديء ۾ ﻟﮫﻲ ﭘﻳﺎ ۽ اﻧﮫن ﺳوﻳن ﻣﺎﭨﮫن ﺳﺎن ﮔڏ وﭸﻲ ﻣﻠﻳﺎ ﺟﻳڪﻲ ﭘﮫﺮﻳن‬
‫َ‬
‫ﺑﺧﺷﺎﺋﭨﺎ ھﺋﺎ ﺳﻲ ﻧ َ‬
‫ﻣوﺟود ھﺋﺎ‪ .‬ﺳﺎﻣﮫون دڪﺎﻧن ﺟﻲ وچ ۾ ڪﻳﺗﺮﻳن ھوٽﻠن ۽ رﻳﺳٽورﻧٽ ﺟﺎ ﺑورڊ ﻧظﺮ اﭼﻲ رھﻳﺎ‬
‫ھﺋﺎ‪ .‬ھوٽل ﺗﻳﺮٿ‪ ،‬اﻟڪﺎ ھوٽل‪ ،‬ھوٽل ﮔﻧﮔﺎ ڌام‪ ،‬ھوٽل ﮔﻧﮔﺎ درﺷن‪ ،‬ھوٽل ﮔﻳﺎن‪ ،‬ﭼوٽﻲ واﻻ‬
‫رﻳﺳٽورﻧٽ‪ ،‬ﺷﺮﻣﺎ ﻻج‪ ،‬ھوٽل راج‪ ،‬ھوٽل آرﺗﻲ درﺷن‪ .....‬وﻏﻳﺮه وﻏﻳﺮه‪ .‬رﮐﻲ رﮐﻲ ﮔﮫورﻳﺋڙا‬
‫ﻣﺧﺗﻠف رﻧﮔن ۽ ﺳﺎﺋﻳﺰن ﺟون ﻣﺎﻟﮫﺎﺋون ۽ ﺳﻧدور وڪﭨﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ڪﻲ ﭼﻧدي ﺟون ﭼوﭘڙﻳون‬
‫ﻻء ﭼﻧدو وﭠﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ ﺟﻳڪو ﻋﻣل ﺳﻧدن‬
‫ھٿ ۾ ﮐﭨﻲ ڪﻧﮫن ﻣﻧدر ﻳﺎ ڪﻧﮫن ﺧﻳﺮاﺗﻲ ڪم ِ‬
‫‪ Request‬واري ﻧﻣوﻧﻲ ۾ ﻧﻪ ﭘﺮ ﺑﻳﺣد ‪ Aggressive‬طﺮﻳﻘﻲ ﺟو ھو‪ .‬ڪﻲ ﻋورﺗون ﭘﺋﺳﺎ وﭠﻲ‬
‫ﮘﭼﻲء ۾ ﻟڙڪﺎﺋﻲ ‪ Instant‬ﻓوٽو‬
‫ﻣﻳﻧدي ﻟﮘﺎﺋﻲ رھﻳون ھﻳون‪ .‬ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﻓوٽﺎ ﮔﺮاﻓﺮ ڪﺋﻣﻳﺮاﺋون‬
‫َ‬
‫ڪڍي رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ڪﺋﻣﻳﺮا ﺟﻲ ﺑﻳٽﺮي ﺧﺗم ﭤﻳڻ ڪﺮي ھڪ ﻓوٽو ﮔﺮاﻓﺮ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﭤﻲ ﻟﮘﻲ‬
‫وﻳو ﻳﺎ ﺷﺎﻳد آﺋون ھن ﺟﻲ ﻣﭤﻲ ﻟﮘﻲ وﻳس‪ .‬ھن ڏھﻪ ﻓوٽو ڪڍاﺋڻ ﺗﻲ ﮔﮫٽ ﭘﺋﺳﺎ ﭤﻲ ورﺗﺎ‪ .‬ﭼﺎر ﭘﻧﺞ‬
‫ﻓﺋﻣﻠﻲء‬
‫ﻣورﺗﻲء اﮘﻳﺎن ڪڍراﺋﻲ ورﺗم ﺑﺎﻗﻲ ﺑﭼﻳل ﻓوٽو ھڪ ﺳک‬
‫ﻓوٽو ﺗﻪ درﻳﺎھﻪ اﮘﻳﺎن ﻳﺎ ﺷو ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺳﺎن‪ ،‬ھڪ ﻳﺎ ﭔن ﺳﺎڌو ۽ ﻓﻘﻳﺮن ﺳﺎن ﮔڏ ﺑﻳﮫﻲ ﭘورا ڪﻳم‪ .‬ﻓوٽو ﮔﺮاﻓﺮ ﭘﺋﺳﺎ اڳ ۾ ﺋﻲ وﭠﻲ وﻳو ﺗﻪ‬
‫اﺟﮫو ﭤو ﺻﺎف ڪﺮي ڏﻳﺎن‪ .‬رﺳﻳد ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ڪﻳﺎﺋﻳن ﭘﺮ ڏﻧﺎﺋﻳن ڪوﻧﻪ‪ .‬ﺳﭜﻧﻲ ﭼﻳو ﺗﻪ اﮘواٽ ﭘﺋﺳﺎ‬
‫ﻧﻪ ڏﻳﻧس ھﺎ‪ .....‬رﺳﻳد ﺗﻪ وﭠﻳﻧس ھﺎ‪ ....‬اڌ ڪﻼڪ ۾ ﻓوٽو ﺻﺎف ڪﺮي ھﺗﻲ ﮐﭨﻲ اﭼڻ ﻧﺎﻣﻣڪن‬
‫راء ۽ ﻧﺻﻳﺣت ڏﻳڻ ﻟﮘو‪ .‬ﺟڏھن ﭘورو ڪﻼڪ‬
‫آھﻲ‪ .....‬وﻏﻳﺮه وﻏﻳﺮه‪ .‬ھﺮ ڪو ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ِ‬
‫ﭤﻲ وﻳو ﭘﺮ ﻓوٽو ﮔﺮاﻓﺮ ﻧﻪ ﻣوٽﻳو ﺗﻪ ﻣن ﮐﻲ ﺑﻪ ﭘڪ ﭤﻲ وﺋﻲ ﺗﻪ اھﻲ ﭘﺋﺳﺎ ﺑﻪ وﻳﺎ ﺗﻪ ﻓوٽون ﺑﻪ وﻳﺎ ۽‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪87‬‬

‫ھﺎڻ ﺑس ﻣوٽڻ ۾ ﺑﻪ ڪو اڌ ڪﻼڪ ﮐن وﭸﻲ ﺑﭼﻳو ھو‪ .‬وھﻧﺟڻ وارن ﭘﺎڻ ﮐﻲ اﮔﮫﻲ ڪﭘڙا ﭘﺎﺋڻ‬
‫ﺷﺮوع ڪﻳﺎ ۽ ھﺎڻ ﺑس ڏي ﭤﻲ وڌﻳﺎﺳﻳن ﺗﻪ اﺳﺎن وارو ﻓوٽو ﮔﺮاﻓﺮ ﻓوٽو ﮐﭨﻲ اﭼﻲ ﻧڪﺗو‪ ،‬ﭘورو‬
‫ڏﻳڍ ڪﻼڪ ﺑﻌد ﻣوٽﻳو ھو‪.‬‬
‫”اﻳڏي دﻳﺮ؟“ ﻣون ﺷڪﺎﻳت واري ﻟﮫﺟﻲ ۾ ھن ﮐﻲ ﭼﻳو‪.‬‬
‫ﻻء ﻣون ﺗوھﺎن ﮐﻲ ﭘﮫﺮﻳن ﺋﻲ ﭼﻳو ھو‪.‬‬
‫”ﺟﻧﺎب اڌ ڪﻼڪ ﮐن ﺗﻪ ﻟﮘﻧدو ﺟﻧﮫن ِ‬
‫دل ۾ ﭼﻳم ﺗﻪ ﻓوٽﺎ ﻣﻠﻲ وﻳﺎ ھﺎڻ ڪﮫڙو وﻳﮫﻲ ﺑﺣث ڪﻳﺎﻧس ﺟﻧﮫن ﺟو ”ﺳﮫﻲ ﺟون ٽﻧﮔون‬
‫ٽﻲ“ وارو ﺿد ﺗﻪ ھو وﻋدي ﻣطﺎﺑق اڌ ڪﻼڪ اﻧدر ﭘﮫﭼﻲ وﻳو آھﻲ‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪88‬‬

‫ھﺮدوار ﮐﺎن واﭘس ﻧﻳو دھﻠﻲ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ رھﺎڪو اڏو‬
‫اﺳﺎن ﺟﻲ ﺑس ھﻧدن ﺟو ﭜﻼرو ﺷﮫﺮ ھﺮدوار ﮀڏﻳو ﺗﻪ ﺑس اﻧدر وﻳﭠل‬
‫َ‬
‫ﺷﺎديء ﺟﺎ ﮘﻳﭻ ﮘﺎﺋڻ ﺷﺮوع ڪﻳﺎ ۽ ﺟن ﺳﺎن ﮔڏ ﭘﻳٽﺎرو ڪﻳڊٽ‬
‫ﻋورﺗن ﻧول ﺟﻲ ﭘٽ ﻣڪﻳش ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ڪﺎﻟﻳﺞ ﺟﻲ دودو ۽ ڪﻧڊﻳﺎري ﺟﻲ ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ﺑﺳﻧت ﺟﻲ زاﻟن ﺷﺎﻧﺗﺎ دﻳوي ۽ ﻣﻳﺮان ۽ اﻧﮫن ﺟﻲ‬
‫ﭔﻳن ﭜﻳﭨن ۽ ﭔﺎرن ڊاڪٽﺮ ڪﺮن‪ ،‬ڊاڪٽﺮ ارم وﻏﻳﺮه ﮐﻳن ﺳﺮ ﮐﭨﺎﻳو‪.‬‬
‫ﻣڪﻳش ﺟﻲ ﻣﻧﮫن ﺗﻲ ڪﺎرو ڪﺎرو ﺗﺮ آھﻲ‬
‫ﻣور ﺟو ﻧﻪ ﻣﻠﮫﻪ آھﻲ ﮔﻼب ﺟو ﮔل آھﻲ‬
‫ﭼوڏھﻳنء ﺟو ﭼﻧڊ آھﻲ‬
‫َ‬
‫*‬
‫ﭼوڏھﻳنء ﺟو ﭼﻧڊ آھﻲ‬
‫اﻻ‪،‬‬
‫َ‬
‫ﭘﺮي ﮐﺎن ﻣڪﻳش ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﺎڙي ڏﻳﮐﺎر‬
‫ﮘﺎڙھﻲ ﻣﺎڙھﻲ ﭼﻣڪﻲ واري ڏاڍي ﻣﺰﻳدار‬
‫ﻣڪﻳش ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﺎڙي ڏﻳﮐﺎر‪....‬‬
‫ڪﺎ دﻳﺮ ﮘﺎﺋڻ ھﻠﻧدو رھﻳو‪ .‬ڪﺮاﭼﻲ ﮀڏڻ ﻣﮫل ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﭜﻳڻ ﻧﺳﻳم ﺟﻳڪﺎ وﺳطڙن ۾ ﭘﺮﭨﻳل‬
‫آھﻲ ۽ ﺳﻧدن ﮘوٺ ﻣﭼﺮ ھﻧن اوڏن ﺟﻲ ﮘوٺ ڪﻧڊﻳﺎررو ﺟﻲ وﻳﺟﮫو آھﻲ ﺗﻧﮫن ﻣون ﺗﻲ ﺗﻌﺟب‬
‫ﮐﺎﺋﻳﻧدي ۽ اﻳﻧدڙ ڏﻳﻧﮫن ﺟﻲ ﺣﺎل ﺗﻲ ھﻣدردي ڪﻧدي ﭼﻳو ھو ﺗﻪ وﺳطڙن واﻧﮔﺮ اوڏ ﺑﻪ ڪﭼﮫﺮي‬
‫۽ ﮘﺎﺋڻ ﺟﺎ ﺷوﻗﻳن آھن‪ .‬ﺳﭴﻲ ﺳﭴﻲ رات ﮘﺎﺋﻳﻧدي ﮔذارﻳو ﮀڏﻳن‪ .‬ﺗون ﺟﻠدي ﺳﻣﮫڻ وارو ۽‬
‫ﺧﺎﻣوﺷﻲ ﭘﺳﻧد ڪﺮڻ وارو ھﻳﺗﺮا ھﻔﺗﺎ ھﻧن ﺳﺎن ڪﻳﺋن ﮔذاري ﺳﮔﮫﻧدﻳن‪ .‬ﭘﺮ ﺳﭻ ﺗﻪ ﮔذرﻳل‬
‫ﺳﭴﻲ رات دھﻠﻲ‪ ،‬ھﺮﻳﺎﻧﺎ‪ ،‬اﺗﺮ اﻧﭼل ۽ اﺗﺮ ﭘﺮدﻳش ۾ وﺳﻳل طوﻓﺎﻧﻲ ﺑﺎرش ﺟﻲ ڪﺮي ھن‬
‫ﭤڌڪﺎر ۽ ﺟﮫڙاﻟﻲ ڏﻳﮫﻪ ۾‪ ،‬ﺳﻧڌ ﮐﺎن ڏور ھﻲ ﺳﻧڌي راڳ دﻟﻲ ﮐﻲ ڏاڍو ﭜﻼ ﻟﮘﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﭼوڌاري‬
‫ﭼﮫﭻ ﺳﺎﺋﻲ ڪﭨڪ ۽ رﺳﺗﻲ ﺟﻲ ڪﻧﺎرن ﺗﻲ ﺑﻲ اﻧﺗﮫﺎ ﭘوﮐﻳل ﭜﻧگ ﺟﺎ ﻓﺻل ﺳﺎﺋﻲ رﻧگ ﺟﻲ وال‬
‫ٽ وال ڪﺎرﭘﻳٽ ﺟو ڏﻳک ڏﻳﺋﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ڊﮔﮫﻲ ﺑﺞ )‪ (Fur‬ھوا ۾ ﺟﮫوﻣﻲ رھﻲ ھﺋﻲ‪.‬‬
‫ھﺮﻳﺎﻧﺎ ۽ اﺗﺮ ﭘﺮدﻳش ﺟﮫڙن ڌوڙاٽﻳل ﺻوﺑن ۾ ﻣﻳﻧﮫن ڪﺮي اڄ ڌوڙ ۽ دز ﺑدران اﺳڪﻳﻧڊﻳﻧوﻳن‬
‫ﻣﻠڪن واﻧﮔﺮ ‪ Atmosphere‬ﺻﺎف ۽ ﺷﻔﺎف ﻟﮘﻲ رھﻳو ھو ﭴڻ اﻳﺋﺮ ڪﻧڊﻳﺷﻧﺮ ﻣﺎن ھوا ﻓﻠٽﺮ ۽‬
‫ﺧوﺷﺑوء‬
‫ﭤڌي ﭤﻲ اﭼﻲ رھﻲ ھﺟﻲ‪ .‬ﻓﺿﺎ ۾ ﻋﺟﻳب ﺳﮘﻧڌ ﺳﺮھﺎڻ ھﺋﻲ ﭴڻ ڪﻧﮫن اﻋﻠﻲٰ ﻗﺳم ﺟﻲ‬
‫ِ‬
‫ﭼوڌاري اﺳﭘﺮي ڪﺮي ﮀڏي ھﺟﻲ ۽ ان ﭘﺮ ﺳﺣﺮ ﻣﺎﺣول ﮐﻲ رﮐﻲ رﮐﻲ ﮀﻳﭨن‪ ،‬ﺳوﺋﺮن ۽ ﻣﺧﺗﻠف‬
‫ﻓﺋڪٽﺮﻳن ﻣﺎن ﭤﻳﻧدڙ ‪ Chemicals‬ﺟﻲ ڌپ ﻗﺗل ﻋﺎم ﭤﻲ ڪﻳو‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪89‬‬

‫ھڪ ھﻧڌ ﻟﮐﻲ آﻳو آھﻳﺎن ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺷﮫﺮن ﺟﻲ ﺳوﻧﮫن ﺟﻲ اھﺎ ﻧﻳﮔٽﻳو ﭘواﺋﻧٽ آھﻲ ﺗﻪ ھﺮ‬
‫دھﻠﻲء‬
‫ﻻء‬
‫َ‬
‫ﮔﮫٽﻲ ۽ روڊ ﺗﻲ ﻣٽ ﺟﻲ ڌپ آھﻲ‪ .‬ﺑﺧﺎ اوڊڙي ﭔﺎھﺮ ﻧڪﺮﻧدڙ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ آدﻣﺷﻣﺎري ِ‬
‫ھونء ھﺗﻲ ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ھﻧدو ﺗوڙي ﻣﺳﻠﻣﺎن ۽‬
‫راﭴڌاﻧﻲء ۾ ﺑﻪ ‪ Toilets‬ﺟﻲ ﺑﻧدوﺑﺳت ﻧﻪ آھﻲ‪.‬‬
‫ﺟﮫڙا‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺳک ﻋﻳﺳﺎﺋﻲ ادب آداب ﻗﺎﺋم رﮐڻ ﺟﺎ وڏا ﺷوﻗﻳن آھن ﭘﺮ ﻣٽ ﻟﮘڻ ﺗﻲ ﺟﺗﻲ ڪﭤﻲ ﭘﺗﻠﻳون ﺟﻲ زپ‬
‫ﮐﻲ ھﻳٺ ڪﺮﻳو ﺑﻳﮫﻳو رھن‪ .‬ﺑس ﻣﺎن ﻟﻧﮔﮫﺑو ﺗﻪ رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ﺑﻳﭠل ﭘﮫﻧﺟﺎ ﻣﺛﺎﻧﺎ ﺧﺎﻟﻲ ڪﻧدڙن ﺟﻲ‬
‫اوﮔﮫڙ ﭘﺋﻲ ﻧظﺮ اﻳﻧدي ﭘﺮ ﺗﺮ ﺟﻳﺗﺮو ﺑﻪ ﻧﻪ ھﻧن ﮐﻲ ۽ ﻧﻪ ڏﺳﻧدڙن ﮐﻲ ان ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺟو اﺣﺳﺎس ﭤﺋﻲ ﭤو‬
‫ﻟﻘﺎء ڏﺳﻲ‬
‫ﺗﻪ رﺳﺗﻲ ﺗﺎن ﻟﻧﮔﮫﻧدڙن ۾ ﺟﻳﺗﺮا ﻣﺮد آھن اوﺗﺮﻳون ﻋوﺗون ﺑﻪ آھن ﺟﻳڪﻲ ﭘڻ ھﻲ ُ‬
‫رھﻳون آھن‪ .‬ﭘﺮ ﻟﮘﻲ ﭤو ﺗﻪ ھن ﻣﺎﺣول ۾ ﺟﻧم وﭠﻧدڙ ﻧﻧڍي ھوﻧدي ﮐﺎن ھن ﻧظﺎري ۽ ڌپ ﺟﺎ ﻋﺎدي‬
‫ﭤﻲ ﭼڪﺎ آھن ﺟﻳﺋن اﺳﺎن وٽ رﺳﺗن ﺗﻲ ﭘﻳﺷﺎب ﺑﻌد اﮘٺ ﮐﻲ وات ۾ ﺟﮫﻠﻲ ھٿ ﺳﭤڻ اﻧدر داﺧل‬
‫ﻻء ﺗﻌﺟب ﺟو ﺳﺑب ﺑﭨﺟﻲ ﭤو‪ ،‬ان‬
‫ڪﺮي وٽ ﺳﺎرڻ ﺟو اﺟﺮ ﮐٽﻳﻧدڙ ﻓﻘط ڌارﻳن )ﻳورﭘﻳن وﻏﻳﺮه( ِ‬
‫ﻻء ﭘڻ ﺗﻪ اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﻠڪ‬
‫ﺳﺎن ﮔڏ ﻋﺮب ﻣﻠڪن ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ‪ ،‬اﻧڊوﻧﻳﺷﻳﺎ ﺟﮫڙن ﻣﻠڪن ﺟﻲ ﻣﺳﻣﺎﻧن ِ‬
‫ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ھﻲ ڪﮫڙي ﺛواب ﺧﻳﺮ ﺟﻲ ڪم ۾ رڌل آھن ﺟن ﮐﻲ رﺳﺗﻲ ﺗﺎن ﻟﻧﮔﮫﻧدڙ ﻋورﺗن ﺟو ﺑﻪ‬
‫ﺧﻳﺎل ﻧﺎھﻲ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل دھﻠﻲ ﺟﮫڙي وڏي ﺷﮫﺮ ﺟﻲ ﮔﮫٽﻳن ۽ رﺳﺗن ﺟو ڪو ڪﻧڊ ﭘﺎﺳو اھڙو ﻧظﺮ‬
‫ﻧﻪ اﻳﻧدو ﺟﻳڪو ﻳورڪ اﺋﺳڊ ﺳﺎن ﮀٽڪﺎرﻳل ﻧﻪ ھﺟﻲ‪.‬‬
‫اﻧڊﻳﺎ ۾ ﻣﻳﻧﮫن ﺟﺎم ﭘون ﭤﺎ ﭘﺮ ڏﮐڻ ۾‪ .‬ﻣﮫﺎراﺷٽﺮا ۽ اﻧڌرا ﭘﺮﻳدﻳش ۾ ۽ ان ﮐﺎن ھﻳﭠﻳن ﺻوﺑن‬
‫ڪﺮﻧﺎٽﺎڪﺎ‪ ،‬ڪﻳﺮاﻻ ۽ ﺗﺎﻣل ﻧﺎڊو ۾‪ .‬ﺑﺎﻗﻲ ﻣﭤﻲ وچ وارن ﺻوﺑن ۾ اﺳﺎن وارو ﺣﺎل آھﻲ ۽‬
‫ڪﺮاﭼﻲ ﺟﻲ ﺷﮫﺮ واﻧﮔﺮ دھﻠﻲ ﺟﻲ ھﺮ ﮔﮫٽﻲ ۽ رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ﭤﻳﻧدڙ ﮐوٽﺎﺋﻲ ﺳﭴﻲ ﺷﮫﺮ ﮐﻲ ڌووڙاٽﻲ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﺟﻲ ﻓﺿﺎ ۽ رﺳﺗﺎ آھن‪ .‬ﻻھور ﺟﺎ ﺗﻪ ﺗﻣﺎم ﺗﻣﺎم ﺳﭠﺎ آھن‪.‬‬
‫ﮀڏﻳو آھﻲ ﺑﻠڪﻪ ان ﮐﺎن ﺑﮫﺗﺮ‬
‫َ‬
‫ھﺗﻲ ﺟﻲ ﺷﮫﺮن ۽ ﮘوﭠن ۾ ﺟﺗﻲ ‪ Industrial Revolution‬آﻳو آھﻲ ۽ ﮘوٺ ﮘوٺ ۾ ﺟﺗﻲ‬
‫ﻻء روزﮔﺎر ﺟﺎ ذرﻳﻌﺎ ۽ ﺧوﺷﺣﺎﻟﻲ ﭘﻳدا ﭤﻲ آھﻲ اﺗﻲ اﻧﮫن‬
‫ﻓﻳڪٽﺮﻳون ۽ ڪﺎرﺧﺎﻧن ڪﺮي ﻋوام ِ‬
‫ڪﺎرﺧﺎﻧن ﻣﺎن ﻧڪﺮﻧدڙ ڪﻳﻣﻳڪﻠن ۽ زھﺮﻳﺎت ﺑﻳﻣﺎرﻳون ﺑﻪ ﭘﮐﻳڙﻳون آھن‪.‬‬
‫اﺳﺎن ﺟﻲ ﺳﻧڌ ۽ ﭘﻧﺟﺎب ﺟﻲ ﮘوﭠن ۾ ﺑﻪ ﮀﻳﭨﺎ ﭤﭱڻ ھڪ ﻋﺎم ﮘﺎﻟﮫﻪ ھوﻧدي ھﺋﻲ ﺟﻳڪﻲ‬
‫ﻻء ﭜﺗﻳن ﺗﻲ ھﻧﻳﺎ وﻳﻧدا ھﺋﺎ‪ .‬ﻧﻧڍي ھوﻧدي ھڪ ﭼﺮﭼو )ﻳﺎ ﭤﻲ ﺳﮔﮫﻲ ﭤو ﺗﻪ ﺳﭻ ﺑﻪ ھﺟﻲ(‬
‫ﺳڪﺎﺋڻ ِ‬
‫ﭔڌو ھوﺳﻳن ﺗﻪ ھڪ اﻧﮔﺮﻳﺰ ﺳﻧڌ ﺟو ھڪ ﮘوٺ ﮔﮫﻣڻ ﺑﻌد ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺣﻳﺮت ﺟو اظﮫﺎر ڪﻧدي‬
‫ﻻء ھڪ ﮘوﭠﺎﭨﻲ ﮐﺎن ﭘﮀﻳو‪” :‬ﻣﮫﺮﺑﺎﻧﻲ ڪﺮي اھو ﺗﻪ‬
‫ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻌﻠوﻣﺎت ﺟﻲ ﮐوٽ ﭘوري ڪﺮڻ ِ‬
‫ﭔڌاء ﺗﻪ ﺗوھﺎن ﭘﻧﮫﻧﺟﻳن ﻣﻳﻧﮫن ﮐﻲ ڪﻳﺋن ﭤﺎ ٽﺮﻳن ڪﻳو ﺟو ھو ﭘٽ ﺗﻲ ﮀﻳﭨﺎ ﻻھڻ ﺑدران ﭜﺗﻳن ﺗﻲ‬
‫ِ‬
‫ﭤﻳون ﻻھﻳن‪ “.‬ﺑﮫﺮﺣﺎل دﻧﻳﺎ ﺟﻲ ﻣﻠڪن ۾ ﮀﻳﭨﺎ ھڪ ﻋﺎم ۽ ﺳﺳﺗو ‪ Fuel‬آھﻲ‪ .‬ﻣﻧﺟﮫس ‪Per‬‬
‫ﭘﭼﺎء ﺟﻲ طﺎﻗت( ﻧﻪ آھن ﺟﻳﺗﺮﻳون ﮔﺎﺳﻠﻳٽ‬
‫‪ Kilogramme‬اﻳﺗﺮﻳون ‪) Calories‬ﮔﺮﻣﺎﺋش ﻳﺎ رڌ‬
‫ُ‬
‫ﻳﺎ ڪﺎﭠﻳن ۽ اﮜﺎرن ۾‪ .‬ﭘﺮ ﺟﺗﻲ ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ واﻧﮔﺮ ڪﺎٺ ﺟﺎم ﻧﻪ ھﺟﻲ ﻳﺎ ﺟﺗﻲ ﻧﻧڍي ﮐﻧڊ واﻧﮔﺮ‬
‫آﺳﺎﻧﻲء‬
‫ﻻء ﮀﻳﭨﺎ ھڪ ﺳﺳﺗو‪،‬‬
‫َ‬
‫آدﻣﺷﻣﺎري ۽ ﻏﺮﺑت ﮔﮫﭨﻲ ھﺟﻲ اﺗﻲ ﭼﺎﻧﮫﻪ ﮐﺎن ﭔوڙ ﻣﺎﻧﻲ ﭘﭼﺎﺋڻ ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪90‬‬

‫ﺳﺎن ﻣﻠﻧدڙ ۽ ‪ Environment friendly‬ﭔﺎرڻ آھﻲ‪ .‬ﻳورپ ۽ اﻳﺷﻳﺎ ﺟﻲ ڪﻳﺗﺮن ﻣﻠڪن ۾ ﮀﻳڻ‬
‫ﮐﻲ ‪ Direct‬ﭔﺎرڻ ﺑدران وڏن ﭘﻳﭘن )‪ (Cylinders‬۾ وﺟﮫﻲ ﻣﻧﺟﮫﺎﻧﺋس ﮔﻳس ﭘﻳدا ڪﺋﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ‬
‫ﺟﻳڪﺎ ‪ Ethylene‬ﻳﺎ ‪ Propane‬ٽﺎﺋﻳب ﺻﺎف ﮔﻳس ﭤﺋﻲ )ﺟﻧﮫن ﮐﻲ اﺳﺎن وٽ ﻋﺎم زﺑﺎن ۾ ﮔوﺑﺮ‬
‫ھﻲء ﭔﺎرڻ ۾ ﮀﻳﭨﻲ واﻧﮔﺮ ﮔﮫﭨو دوﻧﮫون ﻧﭤﻲ ڪﺮي ﭘﺮ ڪﻲ ﮘوﭠﺎﭨﺎ دوﻧﮫﻳن ﺧﺎطﺮ‬
‫ﮔﻳس ﺳڏﻳن ﭤﺎ( ۽‬
‫َ‬
‫ﺋﻲ ﮀﻳﭨﺎ ﭔﺎرﻳن ﭤﺎ ﺟﻳﺋن ﻣﮀﺮ ﻣﺎﭨﮫن ۽ وھٽن ﮐﻲ ﻧﻪ ﭘٽﻳن ﺟن ﺟو آزار ھﺗﻲ ھﻧدﺳﺗﺎن ۾ ﺑﻪ ڏاڍو آھﻲ‪.‬‬
‫ﺑﻠڪﻪ اﺳﺎن ﮐﺎن ﺑﻪ وڌﻳڪ‪ .‬ﺟو ھﺗﻲ دھﻠﻲ‪ ،‬آﮔﺮي‪ ،‬ھﺮدوار ﺗوڙي اﻣﺮﺗﺳﺮ‪ ،‬ﺳﮫﺎرﻧﭘور ۽ ﺑﻧﺎرس ۾‬
‫اﺳﺎن ﺟﻲ ﺷﮫﺮن ﮐﺎن وڌﻳڪ ﮔﻧدﮔﻲ آھﻲ ۽ وڌﻳڪ ﻣﻠﻳﺮﻳﺎ آھﻲ‪ .‬ﻓﻘط اﻧڊﻳن ﻓﻠﻣن ﺟﻲ ﺣد ﺗﺎﺋﻳن اﻧڊﻳﺎ‬
‫ﺟﺎ ﺷﮫﺮ ۽ ﮘوٺ ﺑﮫﺷت ﺑﺮﻳن ﻧظﺮ اﭼن ﭤﺎ ﺟن ۾ ﭘﺮﻳٽﻲ زﻧٽﺎ‪ ،‬راﻧﻲ ﻣڪﺮﺑﻲ‪ ،‬ﭘﺮﻳﺎﻧڪﺎ ﭼوﭘڙا‪،‬‬
‫ﻣڌوء ﺟﮫڙوﻳن ﭘﺮﻳون ﻧﭼﻧدي ٽﭘﻧدي ۽ روﻣﺎﻧس ڪﻧدي ﻧظﺮ اﭼن ﭤﻳون ﺑﺎﻗﻲ ﺣﻘﻳﻘت‬
‫ﺳﺮي دﻳوي ۽‬
‫َ‬
‫ان ﻓﻠﻣﻲ ﺧﻳﺎل ﮐﺎن ﻣﺧﺗﻠف آھﻲ ﺟﻧﮫن ۾ اس ۽ ڌوڙ ۾ ڪوﺟﮫﻳون ﭤﻳل ۽ ڌوڙاٽﻳل‪ ،‬ﭘﮔﮫﺮ ۽ ﮀﻳﭨن‬
‫ﺟﻲ ڌپ وارﻳون ﺋﻲ ﻋﺎم رﺳﺗن ﺗﻲ ﻧظﺮ اﭼن ﭤﻳون ﺟﻳڪﻲ وت ﮐﺎن وڌﻳڪ آﻓﻳﺳن ۽ اوور ٽﺎﺋﻳم ﻳﺎ‬
‫ﭔﻧﻳن ۾ ﭘورھﻳو ڪﺮڻ ۽ اڻ ﭘوري ﺧوراڪ ۽ آرام ڪﺮي ﻧﭔل ۽ ﻧﺳﺗﻳون ﻟﮘن ﭤﻳون‪ .‬اھﺎ ﭔﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ‬
‫آھﻲ ﺗﻪ ھڪ ڪﻣﺰور ۽ ڪﺎري ﺳﻧﮫﻲ ﻋورت ھڪ ﭤﻠﮫﻲ ۽ ﺑﻲ ڊوﻟﻲ ﺻﺣﺗﻣﻧد ﮐﺎن وڌﻳڪ‬
‫ﺳﻣﺎرٽ ﻟﮘﻲ ﭤﻲ ۽ ﭘﺮي ﺟﻲ ۽ ﭘﮫﺮﻳن ‪ Look‬۾ اﺳﺎن ﺟﻲ ﺷﮫﺮن ۽ ﮘوﭠن ۾ ھﻠﻧدڙ ﻋورﺗن ﮐﺎن‬
‫ھﺗﻲ ﺟون وڌﻳڪ ‪ Appealing‬ﻟﮘن ﭤﻳون‪ .‬ﺧﺎص ڪﺮي ﺷﮫﺮن ﺟون ﺟﻳڪﻲ ﻧﻪ ﻓﻘط ڊﮔﺮﻳون‬
‫ھوﻟڊر آھن ﭘﺮ ﻋﻠم ﺑﻪ اﭤن ۽ ﻧﻪ ﻓﻘط اﻧﮔﺮﻳﺰي ﮘﺎﻟﮫﺎﺋڻ ۾ ﭘﺮ ”ﮀﺎ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋڻ ﮐﭘﻲ“ ۾ ﺑﻪ ھوﺷﻳﺎر آھن‪.‬‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ رھﺎڪن ﮐﻲ ﷲ ﺟو ﺷڪﺮ ڪﺮڻ ﮐﭘﻲ ﺟو ﭔﻳن ﻧﻌﻣﺗن ﺳﺎن ﮔڏ اﺳﺎن‬
‫ﺳﺋﻲء ﻣﺎن ﻧڪﺮي رھﻲ آھﻲ ﭘﺮ‬
‫وٽ ﮔﻳس ﺑﻪ آھﻲ ﺟﻳڪﺎ ﺳﺎﻟن ﮐﺎن ﻧﻪ ﻓﻘط ﺑﻠوﭼﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﺷﮫﺮ‬
‫َ‬
‫ﺳﻧڌ ۽ ﭘﻧﺟﺎب ﺟﻲ ڪن ﮘوﭠن ﻣﺎن ﭘڻ ﮘوﻟﻲ وﺋﻲ آھﻲ ۽ ﺟﻳﺳﺗﺎﺋﻳن زﻣﻳن ھﻳٺ ﮔڏ ﭤﻳل ان ﮔﻳس ﺟو‬
‫ذﺧﻳﺮو ھﻠﻧدو رھﻧدو ﺗﻳﺳﺗﺎﺋﻳن اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﻠڪ ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ﮀﻳﭨن ﭤﭱڻ ۽ ﮀوڏا ڪﺮڻ ﮐﺎن ﺑﭼﻳﺎ رھﻧدا‪.‬‬
‫ﻻء ڪﭤﻲ آھن‬
‫وڻ ڪﭘﻲ ڪﺎﭠﻳون ۽ ﮀوڏا ڪﺮڻ ﺑﻪ آﺳﺎن ڪم آھﻲ ﭘﺮ اڄ ﺟﻲ ھﻳڏي آدﻣﺷﻣﺎري ِ‬
‫اﻳڏا وڻ ﺟن ﺟﻲ ﭜﻳﻧگ ڪﺋﻲ وﭸﻲ‪ .‬اڄ اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﻠڪ ﺟﻲ ﺷﮫﺮن ﺗوڙي ﮘوﭠن ۾ اﺳﺎن ﺟﻲ رڌﭨن‬
‫۽ ڪﺎرﺧﺎﻧن ۾ ﭔﺎرڻ ﺟﻲ ﮔﻳس ﻧﻠڪن ذرﻳﻌﻲ اﺋﻳن ﭤﻲ اﭼﻲ ﺟﻳﺋن ﭘﺎﭨﻲ‪ .‬۽ ان ﮔﻳس ﮐﺎن ﺗﻪ ﺟﺎﭘﺎن‬
‫ﺟﮫڙا ﻣﻠڪ ﺑﻪ ﻣﺣﺮوم آھن‪ .‬ﮔذرﻳل ﺳﺎل ﺟﺎﭘﺎن ۾ ھﺟڻ دوران ڊﺑل روٽﻲ ﺟﻲ ﮘﺮي ﻗﻳﻣت ﮐﻲ ﻧظﺮ‬
‫روٽﻲءﺟو ﺧﺮچ ﭤﻲ ﺑﭼﺎﻳو‬
‫۾ رﮐﻲ اﺳﺎن ٽوڪﻳو ﻣﺎن اٽو ﮔﮫﺮاﻳو ۽ ﭼﻠﮫﻪ ﺗﻲ ﻣﺎﻧﻲ ﭘﭼﺎﺋﻲ ڊﺑل‬
‫َ‬
‫ﺟﻳڪﺎ ڪﭤﻲ ﺑﻪ ڏﻳڍ ﺳؤ ﺑﻳن )اﺳﻳن روﭘﻳن( ﮐﺎن ﮔﮫٽ ﻧﺎھﻲ‪ .‬۽ ﺗﻧﮫن ۾ ﺑﻪ ﻓﻘط ﮀﮫﻪ ﺳﻼﺋﻳس ﭤﻳن‪.‬‬
‫روٽﻲء ﺟﻲ ﻗﻳﻣت ﮐﺎن ﻣﮫﺎﻧﮔﻲ‬
‫ﺧﺑﺮ ﭘﺋﻲ ﺗﻪ ﻣﺎﻧﻲ ﭘﭼﺎﺋڻ ﺗﻲ ﺟﻳﺗﺮي ﮔﻳس ﭤﻲ اﺳﺗﻌﻣﺎل ﭤﺋﻲ اھﺎ ڊﺑل‬
‫َ‬
‫آھﻲ‪.‬‬
‫ﺟﺎﭘﺎن ۽ اﻧڊﻳﺎ ﻣﻠڪ )۽ ﭔﻳﺎ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ( ﺗﻳل ۽ ﭘﻳٽﺮول واﻧﮔﺮ ﮔﻳس ﺑﻪ ﭔﺎرھن ﻣﻠڪن ﻣﺎن‬
‫ﻻء وڪﭨن‪ .‬اﺳﺎن وٽ ﺑﻪ ڪن ڪن ھﻧڌن ﺗﻲ ﺧﺎص ڪﺮي‬
‫ﭘوء ﺳﻠﻳﻧدر ﭜﺮي ﮔﮫﺮن ِ‬
‫ﮔﮫﺮاﺋﻳن ﭤﺎ ۽ ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪91‬‬

‫ﻻء ﺳﻠﻳﻧڊر اﺳﺗﻌﻣﺎل ﭤﻳن ﭤﺎ ﭘﺮ اﺳﺎن ﺟﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻠڪ ﻣﺎن ﻧڪﺮﻧدڙ‬
‫ﭘڪﻧڪ وﻏﻳﺮه ﺗﻲ رڌ‬
‫َ‬
‫ﭘﭼﺎء ِ‬
‫ﮔﻳس ھﺟڻ ڪﺮي اﻧﮫن ﺳﻠﻳﻳﻧدرن ﺟﻲ ﻗﻳﻣت اﻳڏي ﮘﺮي ﻧﺎھﻲ ﺟﻳﺗﺮي ﺟﺎﭘﺎن ۾ آھﻲ‪ .‬ﻳﺎ ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾‬
‫ﭘﺎﭨﻲء ﺟﻲ ﺟﮫﺎزن )‪ LG‬۽‬
‫آھﻲ‪ .‬ان ڪﺮي ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ڪوﺷش ۾ ﻟﮘو ﭘﻳو آھﻲ ﺗﻪ ڌارﻳن ﻣﻠڪن ﮐﺎن‬
‫َ‬
‫‪ VLCC‬ﺟﮫﺎزن( ذرﻳﻌﻲ ﮔﻳس ﮔﮫﺮاﺋڻ ﺑدران ﭘﺎﺋﻳﭘن ذرﻳﻌﻲ اﻳﺮان ﻣﺎن ﮔﮫﺮاﺋﻲ وﭸﻲ ﺗﻪ ﻣن ڪﻪ‬
‫ﺟﮫﻪ ﺳﺳﺗﻲ ﭘوي‪ .‬ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﭘﮫﺮﻳن اﺟﺎزت ﻧﭤﻲ ڏﻧﻲ ﭘﺮ ھﺎڻ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻠڪ ﻣﺎن ﮔﻳس‬
‫ﭘﭼﺎء ﺳﺳﺗو ﻧﻪ آھﻲ‬
‫ﺟﺎ ﭘﺎﺋﻳپ ﻟﻧﮔﮫڻ ﺟﻲ اﺟﺎزت ڏﻧﻲ آھﻲ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ھﻧن ﻣﻠڪن ۾ اﺳﺎن واﻧﮔﺮ رڌ‬
‫ُ‬
‫۽ اﺳﺎن وٽ ھﻳڏي ﺳﺳﺗﻲ ﮔﻳس ھوﻧدي ﺑﻪ اﺳﺎن ﺟو ﻋوام ان ﮐﻲ ﻣﮫﺎﻧﮔو ﭤو ﺳﻣﺟﮫﻲ ﺗﻪ ھﺗﻲ‬
‫ﻻء ﺟﻳڪو اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﺎن ﺑﻪ ﻏﺮﻳب آھﻲ ۽ ﮔﮫٽ ”ڏھﺎڙي“ ﭤو‬
‫)اﻧڊﻳﺎ( ﺟﻲ ھﻳﭠﻳن طﺑﻘﻲ ِ‬
‫ﻻء ڪﻳڏي ﺳوچ وﻳﭼﺎر ڪﻧدو ھوﻧدو‪ .‬اھوﺋﻲ ﺳﺑب آھﻲ ﺟو اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ‬
‫ﺣﺎﺻل ڪﺮي‪ ،‬اھو ﭔﺎرڻ ِ‬
‫ھﺮ ھڪ ﮘوٺ ۾ ﮀﻳﭨﺎ اﺳﺗﻌﻣﺎل ڪﺮڻ ﻋﺎم آھﻲ‪ .‬ﺑس ﻳﺎ ٽﺮﻳن ۾ ﻟﻧﮔﮫﺑو ﺗﻪ ھﺮ ﮘوٺ ﺟﻲ ﭜﺮ واري‬
‫ﺑﭼﺎء ڪﺎرڻ ان‬
‫ﭘﺎﭨﻲء ﺟﻲ‬
‫ﭔﮫﺮاڙيء ۾ ﮀﻳﭨن ﺳڪڻ ﺟﺎ اﻧﺑﺎر ﻧظﺮ اﻳﻧدا‪ .‬ڪﻳﺗﺮن ھﻧڌن ﺗﻲ ﻣﻳﻧﮫن‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﭘوء ﺿﺮورت‬
‫ﮐﻲ ﮐوھﻪ واﻧﮔﺮ ﮔول ﺷڪل ۾ اﺳٽور ڪﺮي ﭔﺎھﺮان ﮀﻳﭨن ﺳﺎن ﻟﻳپ ڏﻧو وﭸﻲ ﭤو‪ِ .‬‬
‫ﻣطﺎﺑق‪ ،‬ﺧﺎص ڪﺮي ﺳﻳﺎري ۾ ان ﮔڏ ﭤﻳل اﺳٽور ﻣﺎن ﭤورا ﭤورا ڪﺮي ڪڍﻳﺎ وﭸن ﭤﺎ‪.‬‬
‫اﺳﺎن ﭴﺎﭸﻳن ﺟﻲ ﺑس ھﺮدوار ﮐﺎن ﺳﺗﺮ اﺳﻲ ڪﻠوﻣﻳٽﺮ ﮐن ھﻠﻲ روڪﻲ ﻧﺎﻟﻲ ھڪ ﺷﮫﺮ‬
‫وٽ ﭘﮫﺗﻲ‪ .‬روڊ ﺟﻲ ﭔﻧﮫﻲ ﭘﺎﺳﻲ ﭜﺎرت آﺋل ۽ اﻧڊﻳﺎ آﺋل ﻧﺎﻟﻲ ﭘﻳٽﺮول ﭘﻣپ ۽ اﻧﮫن ﺟﻲ ﭜﺮ ۾ وڏﻳون‬
‫ھوٽﻠون ھﻳون‪ .‬ڪﻧڊﻳﺎري ﺟﻲ دودي ۽ ﮔﮫوٽڪﻲ ﺟﻲ ﻣﮫﺮﭼﻧد ﺟو اھو ارادو ھو ﺗﻪ ﻣٽن ﻳﺎ ﭼڪن‬
‫دھﻠﻲء ۾‬
‫ﮐﺎڌي وﭸﻲ ﺟو ھﻔﺗﻲ ﮐﺎن رﮘو ﭜﺎﭴﻳون ۽ دال ﮐﺎﺋﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎﺳﻳن‪ .‬ﮔذرﻳل ھﻔﺗﻲ ﮐﺎن‬
‫َ‬
‫ﻧوﻟﺮاء اوڏ‬
‫ﭘﻲء اﺳﺎن ﺟﻲ دوﺳت‬
‫رھﺎﺋش اﮔﺮوال ڌرﻣﺷﺎﻻ ۾ ھﺋﻲ ﺟﺗﻲ ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ﮔﮫوٽ ﺟﻲ‬
‫ُ‬
‫ِ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﺎ ﭔﻪ ٽﻲ ﺳﭠﺎ ﻣﺳﻠﻣﺎن ﺑورﭼﻲ ھٿ ڪﺮي رﮐﻳﺎ ھﺋﺎ ﭘﺮ ڌرم ﺷﺎﻻ وارن‬
‫ﻻء‬
‫َ‬
‫اﺳﺎن ﺟﻲ ﮐﺎڌي ِ‬
‫ﺳﺧﺗﻲء ﺳﺎن ﻣﻧﻊ ڪﻳو ﺗﻪ اﻧﺗظﺎﻣﻳﻪ ﺟﻲ ﭘﺎﻟﻳﺳﻲ ﻣطﺎﺑق ھﺗﻲ ڪوﺑﻪ ﭘﮐﻲ ﻳﺎ ﺟﺎﻧور ﺗﻪ ﮀﺎ ﭘﺮ ﺑﻳﺿو‬
‫َ‬
‫ﺑﻪ ﻧﭤو ﺗﺮي ﺳﮔﮫﺟﻲ‪ .‬ﺳو ھﺎڻ رورڪﻲ ﺷﮫﺮ ﺟﻲ ﺑس اﺳٽﺎپ ﺗﻲ ﭔﻧﮫﻲ ﭘﺎﺳﻲ وڏﻳون ھوٽﻠون ڏﺳﻲ‬
‫ﭘڪ ﭤﻲ ﺗﻪ ﻣٽن ﻳﺎ ﭼڪن ﺟو ﭔوڙ ﻣﻠﻲ وﻳﻧدو ﭘﺮ ﻣﮫﺮﭼﻧد وارن ﮐﻲ اھو ﭔڌي اﻓﺳوس ﭤﻳو ﺗﻪ ﺳڀ‬
‫ھوٽﻠون ‪ Vegeteranian‬ﮐﺎڌي ﺟون ھﻳون ﺟﺗﻲ ﻗطﺎر ۾ رﮐﻳل دﻳﮘڙن ۾ ﻓﻘط ﻣﺧﺗﻠف ﻗﺳﻣن ﺟون‬
‫ﭜﺎﭴﻳون ۽ داﻟﻳون رڌل ھﻳون‪ .‬ﭘﻳٽﺎرو ﺟﻲ ﭘڙھﻳل ۽ ھﺎﭨﻲ ڪﻧڊﻳﺎرو ﺟﻲ ﺑﻳﻧڪ ﺟﻲ ﻣﺋﻧﻳﺟﺮ دودو اوڏ‬
‫ﮐﻲ ﭼﻳم ﺗﻪ ﺗوھﺎن ﭼﮜﺎ ﮔوﺷت ﺟﺎ ﺷوﻗﻳن آھﻳو‪ .‬آﺋون ﻣﺳﻠﻣﺎن ﭤﻲ اﻳڏو ڪون ﭤو ﭼوان ﺟﻳﺗﺮو ﺗوھﺎ‪.‬‬
‫”ﭜﺎﺋﻳﺟﺎن! روز زور داﻟﻳون ﮐﺎﺋﻲ ﮐﺎﺋﻲ ﺑﻳﺰا ﭤﻲ ﭘﻳﺎ آھﻳون‪ .‬ﺳﭻ ﺗﻪ اﺳﺎن ﮐﻲ ﺗوھﺎن ﺟو ﺑﻪ‬
‫ﺧﻳﺎل ﭤﺋﻲ ﭤو ﺗﻪ اﺳﺎن ﭘﺎڻ ﺗﻪ ﭠﮫﻳو ﭘﺮ ﺗوھﺎن ﮐﻲ ﺑﻪ رﮘو ﭜﺎﭴﻳون ۽ داﻟﻳون ﭘﻳﺎ ﮐﺎراﻳون‪“.‬‬
‫”ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺧﻳﺎل ۾ ﺗوھﺎن ﻣﻧﮫﻧﺟو ﻓڪﺮ ﻧﻪ ڪﺮﻳو‪ .‬آﺋون ﺟﮫﺎزن ۽ ﺟﺎﭘﺎن ۽ ﺳﺋﻳڊن ﺟﮫڙن‬
‫ﻣﮀﻲء ﮐﺎن وڌﻳڪ اھﻲ‪ .‬اھو ھڪ‬
‫ﻣﻠڪن ۾ رھﻳو آھﻳﺎن ﺟﺗﻲ ﭜﺎﭴﻳن ۽ داﻟﻳن ﺟﻲ ﻗﻳﻣت ﮔوﺷت ۽‬
‫َ‬
‫اﺳﺎن وٽ ‪ Complex‬آھﻲ ﻧﻪ ﺗﻪ ﺣﻘﻳﻘت اھﺎ آھﻲ ﺗﻪ ﺗﺎزﻳن ﭜﺎﭴﻳن ۽ داﻟﻳن ۾ ‪ Vitamins‬۽‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪92‬‬

‫‪ Proteins‬ﮔﮫﭨﻳون آھن‪ .‬ﺧﺎص ڪﺮي ان ﮔوﺷت ﮐﺎن ﺟﻳڪو ﭘوڙھﻲ ۽ ﺑﻳﻣﺎر ﺟﺎﻧور ﺟو آھﻲ ﻳﺎ‬
‫ﺟﻳڪو ﮔﮫﭨﻲ وﻗت ﮐﺎن ﻓﺮوزن آھﻲ‪“.‬‬
‫ﭘوء ﻣﮫﺮﭼﻧد ٽﮫڪ ڏﻳﺋﻲ ﭼﻳو‪” :‬ﺗوھﺎن ﻣڙﻳﺋﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ دوﺳت ۽ اﺳﺎن ﺟﻲ ﺳﺎﻟﻲ ﺻﺎﺣب‬
‫۽ ِ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺟو ﺧﺮچ ﺑﭼﺎﺋﻳداﺋو‪“.‬‬
‫ِ‬
‫ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﭜﺮ ۾ ﺑﻳﭠل ڪﻧڊﻳﺎري ﺟﻲ ڪﺎﻟﻳﺞ ﺟﻲ ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ﺑﺳﻧت ﻣون ﮐﻲ آھﺳﺗﻲ ﭼﻳو‪” :‬ھﻲ‬
‫ﺳڌرﻧدا ﺋﻲ ڪوﻧﻪ‪ .‬ﺳﻔﺮ ۾ اﺳﺎن ﮐﻲ ﺗﻪ ﺟﻳڪﻲ ﻣﻠﻲ ﭤو ﮐﺎﻳو وﭸو‪ .‬ﮔﮫﺮواري ﺳک ﺟﻲ اﻣﻳد رﮐڻ‬
‫اﺟﺎﺋﻲ آھﻲ‪“.‬‬
‫ﻧوﻟﺮاء اوڏ ﺟﺎ ﭜﻳﭨوﻳﺎ ﭤﻳن‪.‬‬
‫دودو‪ ،‬ﻣﮫﺮﭼﻧد ۽ ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ﺑﺳﻧت اﺳﺎن واري ﭘﻳٽﺎري ﺟﻲ دوﺳت‬
‫ِ‬
‫ﭘﺗﻠﻲء ﺟو‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺟﻲ ﺳﮘﻲ ۽ ﺳڀ ۾ وڏي ﭜﻳڻ‬
‫ﻣﮫﺮﭼﻧد ﺟﻧﮫن ﺟو ﮔﮫوٽڪﻲ ۾ ﺑﺰﻧس آھﻲ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ﻣﺎء‬
‫ﻣڙس آھﻲ ۽ ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ﺑﺳﻧت ۽ دودو‪ ،‬ﺟﻳڪﻲ ﭔﺋﻲ ڪﻧڊﻳﺎرو رھن ﭤﺎ اھﻲ ﻧول ﺟﻲ ﭔﻲ ُ‬
‫ﺳوﻧﺎري ﺟﻲ ڌﻳﺋن ﻣﻳﺮان ۽ ﺷﺎﻧﺗﺎ ﺟﺎ ﻣڙس آھن ﺟﻳڪﻲ ارﺟن داس ۽ راﻣﭼﻧد ﺟون ﺳﮘﻳون‬
‫ﺳوﻧﺎريء‬
‫ﭜﺎء ﻣور ﺟﻲ زال ڪﺎﻧﺗﺎ ﭘڻ ﻧﺎراﺋڻ داس اوڏ ﺟﻲ ﭔﻲ زال‬
‫َ‬
‫ﭜﻳﭨﻳون ﭤﻳن‪ .‬دودي ﺟﻲ وڏي ُ‬
‫ﺟﻲ ڌيَء آھﻲ‪.‬‬
‫ﭔﻳن ھﻧدن ۾ ﺑدي ﺟﻲ ﺷﺎدي ﺟو رواج آھﻲ ﻳﺎ ﻧﻪ ﭘﺮ اوڏن ۾ آھﻲ‪ ،‬ﺟﻳﺋن ﻧول ﺟﻲ ﭜﻳڻ ﻣﮫﺮﭼﻧد‬
‫ﺟﻲ زال آھﻲ ﺗﻪ ﻣﮫﺮﭼﻧد ﺟﻲ ﭜﻳڻ ﮔﻳﺗﺎ ﻧول ﺟﻲ زال آھﻲ‪ ،‬ﻣﮫﺮﭼﻧد ﮐﻲ ﭘﻧﺞ ڌﻳﺋﺮون ۽ ﭼﺎر ﭘٽ‬
‫ﭘﺗﻠﻲء ﺳﺎن ھﺗﻲ آﻳو آھﻲ‪ .‬ﻣوﻧﻳڪﺎ ‪ MBA‬ڪﺋﻲ آھﻲ‬
‫ڌيء ﻣوﻧﻳڪﺎ ۽ زال‬
‫آھﻲ‪ .‬ﭘﺎڻ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻧﻧڍي‬
‫َ‬
‫َ‬
‫۽ ڪﺮاﭼﻲ ﺟﻲ ڪﻧﮫن ﭘﺮاﺋﻳوﻳٽ ﻓﺮم ۾ ﻣﺎرڪﻳٽﻧگ آﻓﻳﺳﺮ آھﻲ‪ .‬اھڙي طﺮح ھن ﺟﺎ ﭔﻳﺎ وڏا‬
‫ﭔﺎردرﺷن‪ ،‬ﭼﻧدرا‪ ،‬اﻧﻳﻼ ۽ رﺟﻧﺎ ﭘڻ ﻣﺧﺗﻠف ﺳﺑﺟﻳڪٽن ۾ ﮔﺮﻳﺟوﺋﻳٽ ﺑﻌد ﭘﺮاﺋﻳوﻳٽ ڪﻣﭘﻧﻳن ۾‬
‫ﻧوڪﺮي ڪن ﭤﺎ‪.‬‬
‫ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﻧﺋﻳن ﭠﺎھﻳل ﺻوﺑﻲ اﺗﺮاﻧﭼل ﺟﻲ ﺷﮫﺮ رورڪﻲ ﺟﻲ ﺑس اﺳٽﺎپ ﺗﻲ ﻣڪﺳڊ‬
‫ﭜﺎﭴﻲ ۽ ﭘﻧﻳﺮ دال ﺳﺎن ﻣﺎﻧﻲ ﮐﺎﺋﻲ ﭼﺎﻧﮫﻪ اﭼﻲ ﺑس ۾ ﭘﻳﺗﻲ ﺳﻳن‪ .‬رات ﺟﺎ ﻧو ﭤﻲ ﭼڪﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﺑس‬
‫اﺳٽﺎپ ﺟﻲ ٽڪﺮي ﮐﻲ ﮀڏي ﺑﺎﻗﻲ ﭘﺮي ﭘﺮي ﺗﺎﺋﻳن اوﻧداھﻪ ھﺋﻲ‪ .‬رﮐﻲ رﮐﻲ اﻳﻧدڙ وﻳﻧدڙ ٽﺮڪ ﻳﺎ‬
‫ڪﻣﻧد ﺳﺎن ﭜﺮﻳل ٽﺮاﻟﺮ ﺟﻲ اﭼڻ وﭸن ﺟﻲ روﺷﻧﻲ ﭤﺋﻲ ﭤﻲ ﻳﺎ رﮐﻲ رﮐﻲ آﺳﻣﺎن ﺗﻲ ﮐﻧوڻ ﺟو‬
‫ﭼﻣڪﺎٽ ﭤﻳڻ ﺳﺎن ﮔڏ ﮔوڙ ﺟو ڌڌڪو ﭤﻳو ﭤﻲ‪ .‬آﺳﻣﺎن اﭸﺎ ڪڪﺮن ﺳﺎن ﮀﺎﻧﻳل ھو ۽ رﮐﻲ رﮐﻲ‬
‫ﺑﺎرش ﺟو وﺳڪﺎرو ﺑﻪ ﭤﻳو ﭤﻲ‪ .‬اھوﺋﻲ ﺳﺑب آھﻲ ﺟو اڄ ﺟﻲ ھن ﺳﻔﺮ ۾ ﮔﺮﻣﻲ ۽ ڌوڙ ﺗﻧگ ﻧﻪ‬
‫ڪﻳو ﺑﺎﻗﻲ رﺳﺗن ﺟو ھﺗﻲ ﺑﻪ اﺳﺎن واﻧﮔﺮ اھڙو ﺋﻲ ڪﺎرو ﻣﻧﮫن ﭤﻳو ﭘﻳو آھﻲ‪ .‬ھﻳٺ ﻣﭤﻲ وﻳل‪ ،‬ﭜﮘل‬
‫۽ ﮔپ ﺳﺎن ﭜﺮﻳل رﺳﺗن ﺗﺎن ڊراﺋﻳور ﮐﻲ ﮔﺎڏي ھﻼﺋڻ ۾ ڪﺎﻓﻲ دﻗت درﭘﻳش آﺋﻲ ﭤﻲ‪ .‬اﺳﺎن وارن‬
‫ھﻣﺮاھن وﻳﻧدي اﻧﮫن ﺟﻲ زاﻟن ڊراﺋﻳور ﮐﻲ رﮐﻲ رﮐﻲ ﮀڙﭔون ۽ دڙڪﺎ ڏﻧﺎ ﭤﻲ ﺗﻪ ”ﭜﺎﺋﻲ ذرا ﺗﻳﺰ‬
‫ﭼﻼﺋو‪ “.‬ﻳﺎ ﭘﻧﮫﻧﺟو ﭘﺎڻ ۾ ﭤﻲ ﭼﻳﺎﺋو ﺗﻪ ”ڊراﺋﻳور ﮐﻲ ﮔﺎڏي ھﻼﺋڻ ﻧﭤﻲ اﭼﻲ‪ “.‬وﻏﻳﺮه ﭘﺮ ﻧﭜﺎﮘو‬
‫ڊراﺋﻳور ﮀﺎ ڪﺮي رﺳﺗو ﺳوڙھو ۽ ﺑﻳڪﺎر ﻗﺳم ﺟون ﺟﻧﮫن ﺗﺎن ﻓﻘط ھڪ ڪﺎر اﭼﻲ ۽ ھڪ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪93‬‬

‫ڪﺎر وﭸﻲ ﺳﮔﮫﻲ‪ .‬ڪﻣﻧد ﻳﺎ ﮔﺎھﻪ ﺳﺎن ﭜﺮﻳل ٽﺮاﻟﺮ ﭤﻲ آﻳو ﺗﻪ ﻳﺎ ان ﮐﻲ ﻳﺎ اﺳﺎن ﺟﻲ ﺑس ﮐﻲ روڊ‬
‫ﺗﺎن اڌ ﮐن ھﻳٺ ﻟﮫﭨو ﭤﻲ ﭘﻳو‪ .‬رﮐﻲ رﮐﻲ ﺑس آھﺳﺗﻲ ھﻠﻧدڙ ڍﮘﻲ ﮔﺎڏﻳن ﺟﻲ ﭘوﻳﺎن ﭘوﻳﺎن ھﻠﻲ ﭤﻲ‪.‬‬
‫ﺳﺎن ۽ ان ﺟﻲ ھڪﻠڻ واري ﮐﻲ‬
‫ڊراﺋﻳور ھﺎرن ﮔﮫﭨﺎ ۽ زوردار ڏﻳﺋﻲ ﮔﺎڏو ﮀڪﻳﻧدڙ ڍﮘﻲ ﻳﺎ‬
‫َ‬
‫ڊﻳﭴﺎرﻳو ﭤﻲ ﭘﺮ ﺟﻳﺳﻳن ھن ﮐﻲ ﺑﻪ ڪو ﺳﻧوت وارو ڪﭼو رﺳﺗو ﻣﻠﻲ ﺟﻧﮫن ﺗﻲ ﻟﮫﻲ اﺳﺎن ﮐﻲ‬
‫ﮔﺎڏيء ﮐﻲ ﺑس اوور‬
‫ﺳﺎن‬
‫ﺟﺎء ڏﺋﻲ ﻳﺎ ﺟﻳﺳﻳن ﺳﺎﻣﮫون ﮐﺎن اﻳﻧدڙ ٽﺮﻳﻔڪ ﮔﮫٽﺟﻲ ﺟﻳﺋن‬
‫َ‬
‫َ‬
‫وڌڻ ﺟﻲ ِ‬
‫ٽﻳڪ ڪﺮي اﮘﻳﺎن وڌي وﭸﻲ‪ .‬ﻳﺎ ڪڏھن ڪڏھن وري اﺳﺎن ﺟﻲ ﭘﭠﻳﺎن اﻳﻧدڙ ﺗﻳﺰ رﻓﺗﺎر ﮔﺎڏﻳن‬
‫زور ﺳﺎن ھﺎرن ﭤﻲ ڏﻧﺎ ﺗﻪ ھﻳٺ ڪﭼﻲ ﺗﻲ ﻟﮫﻲ ﮐﻳن رﺳﺗو ڏﻳون‪ .‬ﭘﺮ اﺳﺎن ﺟﻲ ڊراﺋﻳور ﮐﻲ ﺑﻪ‬
‫اﻳﺗﺮو ﻋﻘل ھو ﺗﻪ ﭘﻧﺟﺎھﻪ ﭴﭨن ﺳﺎن‪ .‬ﭜﺮﻳل ﺑس ﮐﻲ ﮔپ ھﺎﭨﻲ ڪﭼﻲ ۾ ﻻھڻ ﺳﺎن ڪﭤﻲ ھڪڙو‬
‫ﭘوء ھﻳڏي ﺳﺎري ﺑس ﮐﻲ اوﻧدھﻪ ۾ ڪﻳﺮ ڌڪﺎ ڏﺋﻲ ڌﭔڻ ﻣﺎن ڪڍي‬
‫ﭘﺎﺳو ھﻳٺ دﭔﺟﻲ ﻧﻪ وﭸﻲ ۽ ِ‬
‫ﺳﮔﮫﻧدو‪.‬‬
‫ﻻء رﻋﺟب ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ھﺋﻲ ﺗﻪ ھﮫڙا اھم رﺳﺗﺎ ﺟﻳڪﻲ ھﺮﻳدوار‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل اھﺎ اﺳﺎن ﺳﭜﻧﻲ ِ‬
‫)‪ (Haridwar‬ﺟﮫڙي اھم ﺷﮫﺮ ڏي وﭸن ﭤﺎ ﺟﻲ ﭴڻ ﺗﻪ ھﻧدن ﺟو ﺣﺞ ﭤو ﭤﺋﻲ ۽ اھوﺋﻲ رﺳﺗو ﺟﻳو‬
‫اﮘﺗﻲ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ھڪ ﭔﺋﻲ اھم ﺷﮫﺮ دﻳﺮادون )‪ (Dehradun‬ڏي ﭤو وﭸﻲ اھڙو آھﻲ ﺟﮫڙو اڄ‬
‫ﮐﺎن ﭘﻧﺟوﻳﮫﻪ ﺳﺎل اڳ ڪﻧڌڪوٽ ﺟو رﺳﺗو ﺟڏھن ﻗﻣﺮ ﺷﮫﺑﺎز اﺗﻲ ﻣﺎﺳﺗﺮي ڪﻧدو ھو‪.‬‬
‫”ﭜﺎﺋو ﻧول ھﻲ ڪﮫڙي ﻣﺮزﻳل ڊراﺋﻳور ﺟﻲ ﺑس ‪ Hire‬ڪﺋﻲ اﭤﺋﻲ؟“ ﻣﮫﺮﭼﻧد ﻧول ﮐﻲ ﭼﻳو‪.‬‬
‫”ﺗوھﺎن ﮐﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺳﻣﺟﮫﻪ ۾ ﻧﻪ اﻳﻧدي‪ .‬ھﻲ ڊراﺋﻳور ﺻﺣﻳﺢ آھﻲ‪ “.‬ﻧول وراﭨﻳو‪” ،‬ھﺗﻲ ڊراﺋﻳور‬
‫ﭘوء ڪﺮﭨو ﭘوي ﮀو ﺟو ﮔﮫﭨﻲ ﭜﺎﮜﻲ ڊراﺋﻳورن ﮐﻲ ﺷﺮاب ﭘﻳﺋڻ ﺟﻲ ﭘٽ‬
‫وڏي ﺳوچ وﻳﭼﺎر ﮐﺎن ِ‬
‫آھﻲ‪ .‬ﺳﮔﺮﻳٽ ﮀڪڻ ﭔﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ آھﻲ‪ ،‬ﺷﺮاب ﺟﻲ ﻧﺷﻲ ۾ ﮔﺎڏي ھﻼﺋڻ ﺧطﺮﻧﺎڪ آھﻲ‪ .‬اﺳﺎن وٽ‬
‫ان ڪﺮي ﭘﺎڪﺳﺗﺎن م ﺳﭠﺎ ڊراﺋﻳور آھن ﺟو ﻧﺷو ﻧﭤﺎ ڪن‪ .‬وڌ ۾ وڌ ڊﮔﮫﻲ ﺳﻔﺮ وارا ٽﺮڪ‬
‫ڊراﺋﻳور رﺳﺗﻲ ﺟﻲ ھڪ اڌ ھوٽل ﺗﻲ ﺳوٽو ھﭨن ﭤﺎ ﭘﺮ ھﺗﻲ ﺟو ﭘورھﻳت ان ڪﺮي ﺑدﺑﺧت آھﻲ‬
‫ﺟو ﺟﻳڪﻲ ڪﺟﮫﻪ ھو ڪﻣﺎﺋﻲ ﭤو ان ﻣﺎن ﭘﻧﮫﻧﺟو ۽ ﭔﺎرن ﺟو ﭘﻳٽ ﭜﺮڻ ﺑدران ﭘﮫﺮﻳن ﭠﺮو ﭘﺋﻲ ﭤو‪.‬‬
‫ﺧﺑﺮ اﭤﺋﻲ آﺋون ﺟﻧﮫن وﻗت ﺑﻪ ﺑس ڪﺮﻳﺎن ﭤو ﺗﻪ ان ﺟﻲ ڊراﺋﻳور ﺟﻲ ﭜﺮ ۾ ﺑﻳﮫﻲ ﻣﻧﮫن ﺳوﻧﮔﮫڻ‬
‫ﺟﻲ ڪوﺷش ڪﺮﻳﺎن ﭤو ﺗﻪ ڪﭤﻲ ﺷﺮاب ﺟﻲ ڌپ ﺗﻪ ﻧﻪ اﭼﻲ رھﻲ آھﻳس‪ ،‬ﺷﺮاب ﭘﻳﺋڻ وارو‬
‫ڊراﺋﻳور ﺗوھﺎن ڏي ﻣﻧﮫن ڪﺮي ﮘﺎﻟﮫﺎﺋڻ ﮐﺎن ﭘﻳو ڪﻳﭔﺎﺋﻳﻧدو‪“.‬‬
‫ڊراﺋﻳور اﻧﺟڻ اﺳٽﺎرٽ ڪﺮي ھڪ ﭔﻪ ھﺎرن ڏﻧﺎ ھوٽل ۾ ﺑﺎﻗﻲ ﭴﺎﭸﻲ ھڪ ھڪ ﭤﻲ ﺑس ڏي‬
‫ﻻء ﺑس اﺳٽﺎﭘن ﺗﻲ‬
‫وڌڻ ﻟﮘﺎ‪ .‬ﻧول اﻋﻼن ڪﻳو ﺗﻪ ھﺎڻ ﺑس ﮐﻲ ھﻠڻ ڏﺟﻲ‪ ،‬ذري ذري ﭼﺎﻧﮫﻪ ﭘﻳﺋڻ ِ‬
‫ﻟﮫڻ ۾ وﻗت ﭤو ﺿﺎﻳﻊ ﭤﺋﻲ‪” .‬ھﺎڻ ﮔﮫٽ ۾ ﮔﮫٽ اﺗﺮاﻧﭼل ﺻوﺑو ﻟﺗﺎڙي اﺗﺮ ﭘﺮدﻳش ﺟﻲ ﺷﮫﺮ ﮐﺗﺎﺋﻠﻲ ۾‬
‫ھﻠﻲ ﭼﺎﻧﮫﻪ ﭘﻳﺋﻧداﺳﻳن ﺟﺗﻲ اﻳﻧدي وﻗت ﭘڪوڙا ۽ ﺳﻧﺑوﺳﺎ ﮐﺎﺋون‪ .‬ان ﺑﻌد دھﻠﻲ ﭘﮫﭼڻ ﮐﺎن اڳ ھڪ‬
‫ﭔﺋﻲ ﺷﮫﺮ ﻣﻳﺮوت )‪ (Mreerut‬اﺗﺮ ﭘﺮدﻳش ﺟو ھﻲ ﺷﮫﺮ ﻣﻳﺮوت ﺟﺗﻲ اﻳﻧدي وﻗت ﺑﻪ ﺗﺮﺳﻳﺎ‬
‫دھﻠﻲء ﮐﻲ اﻳﺗﺮو وﻳﺟﮫو آھﻲ ﺟﻳﺗﺮو ﺣﻳدرآﺑﺎد ﮐﻲ ﺳڪﺮﻧڊ‪ ،‬واٽ ﺗﻲ ﺳﻌﻳد آﺑﺎد وٽ‬
‫ھﺋﺎﺳﻳن‪،‬‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪94‬‬

‫دھﻠﻲء ﮐﺎن ﺑﺳون‪ ،‬ٽﻳڪﺳﻳون ۽ آٽو‬
‫ﺳﻣﺟﮫو ﺗﻪ ﻏﺎزي آﺑﺎد ﺟو ﺗوارﻳﺧﻲ ﺷﮫﺮ آھﻲ ﺟﺗﻲ‬
‫َ‬
‫رڪﺷﺎﺋون اﻳﻧدﻳون رھن ﭤﻳون‪ .‬ﻣﻳﺮوت ﺟﻲ ﺳﺎﭴﻲ ﭘﺎﺳﻲ ھڪ ﭔﺋﻲ ﭜﺮﺳﺎن ﻗطﺎر ۾ ﭘﺮ ﭔﻳن رﺳﺗن‬
‫ﺗﻲ‪ ،‬اﻣﺮوھﺎ ۽ ﻣﺮاد آﺑﺎد ﺷﮫﺮ آھن ﺟﻳﺋن ٽﻧڊو ﭴﺎم‪ ،‬ٽﻧڊو ﻣﺣﻣد ﺧﺎن ۽ ڪوٽڙي‪ .‬دراﺻل ھﻧدﺳﺗﺎن‬
‫ﻻء‬
‫ﺟﻲ ھن ﺻوﺑﻲ اﺗﺮ ﭘﺮدﻳش ۾ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﺗوارﻳﺧﻲ ﺷﮫﺮ آھن ﺟﻳڪﻲ ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﺗوڙي ھﻧدن ِ‬
‫اھﻣﻳت رﮐن ﭤﺎ ۽ ﺳﻧدن ذڪﺮ ﻧﻧڍي ھوﻧدي ﺗﺎرﻳﺦ ۾ ﻳﺎ ھﻧدﺳﺗﺎن ﮐﺎن ﻟڏي آﻳل ﻣﮫﺎﺟﺮن ﮐﺎن ﭔڌو وﻳو‬
‫دھﻠﻲء ﮐﺎن ﺑﺳون اﺋﻳن وﻳﻧدﻳون رھن ﭤﻳون ﺟﻳﺋن ﺣﻳدرآﺑﺎد ﮐﺎن‬
‫آھﻲ‪ .‬ڪﺟﮫﻪ ﺷﮫﺮ ﺟن ڏي ھﺗﺎن‬
‫َ‬
‫ھﺎﻻ‪ ،‬ﻣﻳﺮﭘوﺧﺎص‪ ،‬ﺳﻳوھڻ‪ ،‬ﭠٽو وﻏﻳﺮه ھن رﻳت آھن‪ :‬ﻟﮐﻧؤ‪ ،‬ڪﺎﻧﭘور‪ ،‬ﺟﮫﺎﻧﺳﻲ‪ ،‬ﮔورﮐﭘور‪،‬‬
‫ﺑداﻳون‪ ،‬ﺑﻠﻧد ﺷﮫﺮ‪ ،‬ﺑﺮﻳﻠﻲ‪ ،‬اﻟﮫﻪ آﺑﺎد‪ ،‬ﻋﻠﻲ ﮘڙھﻪ ۽ آﮔﺮو وﻏﻳﺮه‪ .‬اﻧﮫن ﻣﺎن ڪﺟﮫﻪ ﺷﮫﺮن ۾ وﭸﻲ‬
‫دھﻠﻲء ﮐﺎن‬
‫ﭼڪﺎ آھﻳون ﻳﺎ ﭔﺋﻲ ﺻوﺑﻲ ۾ وﭸڻ وﻗت اﻧﮫن ﺷﮫﺮن ۾ ﺗﺮﺳﻳﺎ آھﻳون ﺟﻳﺋن ھﻳﻧﺋﺮ‬
‫َ‬
‫ھﺮدوار وﻳﻧدي اﻳﻧدي ﭔﻪ ﺻوﺑﺎ ﻟﺗﺎڙﭨﺎ ﭘﻳﺎ‪.‬‬
‫راء ﺟﻲ ﭘٽ اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ‬
‫ﭴﺎﭸﻲ ﺳڀ ﺑس ۾ وﻳﭠﺎ ﺗﻪ ﺑس ﭼﺮڻ ﻟﮘﻲ‪،‬‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺟﻲ وڏي ُ‬
‫ﭜﺎء ﺣﺷﻣت ِ‬
‫ِ‬
‫ﻻء ﭼﻳو‪ .‬ﺑﻠڪل اﮘﻳﺎن ﭔﻲ ﻗطﺎرن ۾ آﺋون‬
‫راﭨﻲ رڙ ڪﺮي ڊراﺋﻳور ﮐﻲ ڪو ﺳﭠو ڪﻳﺳٽ ھﻼﺋڻ ِ‬
‫وﻳﭠل ھوس‪ .‬ﭜﺎﺋﻲ ذرا‪” .‬رﻗص ﮐﻲ ﮐﻳﻔﻳت“ وارا ﮔﺎﻧﺎ ھﻼﺋﺟﺎن‪ “.‬ﻣون ﻟﻘﻣو ڏﻧو ﻣﺎﻧس‪ .‬ﮀو ﺟو‬
‫وﻳﻧدي وﻗت ﺑﻪ ھن ﺟﻳڪﻲ ﮔﺎﻧن ﺟﺎ ڪﻳﺳٽ ﭘﺋﻲ ھﻼﻳﺎ ﺳﻲ ”روح ﺟﻲ وﻧدر“ ﻳﺎ ”ﺗﺎزﮔﻲ‬
‫ﺑﺧﺷڻ“ ﺑدران ﻣﭤﻲ ﺟو ﺳور ﮔﮫﭨو ھﺋﺎ‪.‬‬
‫ڊراﺋﻳور ڪﻳﺳٽن ﺟﻲ ﭤﭱﻲَء ﻣﺎن ﻣﭤﻳون ڪﻳﺳٽ ڪڍي ٽﻳپ رڪﺎرڊ ۾ وڌو‪.‬‬
‫آﺟﺎ ﭘﻳﺎ ﺗو ھﻲ ﭘﻳﺎر دون‪ ،‬ﺑﻳﻧﺎن ﺗم ﭘﻪ وار دون‬
‫”واھﻪ واھﻪ! زﺑﺮدﺳت“ ﮔﺎﻧﻲ ﺟﺎ ﭔول ﺷﺮوع ﭤﻳڻ ﺳﺎن ﺋﻲ ﻣون داد ڏﻧو‪.‬‬
‫ﭜﺎﺋﻳﺟﺎن ﺧﻳﺮ؟‬
‫ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘوﻳﺎن وﻳﭠل دودي ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ”واھﻪ واھﻪ“ واري ادا ﺗﻲ ﮐﻠﻧدي ﭼﻳو‪.‬‬
‫ﺟواﻧﻲء ﺟﻲ ڏﻳﻧﮫن ﺟو ﮔﺎﻧو آھﻲ ﺟڏھن اﺳﺎن ڪﻳڊٽ ڪﺎﻟﻳﺞ ﮀڏي‬
‫”ﺑﺎﺑﺎ ھﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﻻء ﭼٽﮔﺎﻧگ )ھﺎڻ ﺑﻧﮔﻼدﻳش( ۾ داﺧﻼ ورﺗﻲ ھﺋﻳﺳﻳن‪“.‬‬
‫ﻣﺋﺮﻳن اﻧﺟﻧﻳﺋﺮﻧگ ِ‬
‫”واﻗﻌﻲ؟“ ﻣﮫﺮﭼﻧد ﺗﻌﺟب ﮐﺎﺋﻳﻧدي ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”ﻟﺗﺎ ﺟﺎ ھﮫڙا ﺳﺮﻳﻼ ﮔﺎﻧﺎ ان وﻗت ﺟون اﺳﺎن ﺟون دﻟﭘﺳﻧد ھﻳﺮوﺋﻧون وﺣﻳده رﺣﻣﺎن ۽ ﭔﻳون‬
‫اھﻲ ڪوٽڙي ۽ ﺣﻳدرآﺑﺎد ﮐﺎن اﻧڊﻳﺎ وﻳل ﺳﻧڌي ﻓﻠﻣﻲ ھﻳﺮوﺋﻧون ﺳﺎڌﻧﺎ ۽ ڪﻣود ﮀﮘﺎﭨﻲ ﺟﮫڙﻳون‬
‫ﻓﻠﻣن ۾ ﮘﺎﺋﻳﻧدﻳون ھﻳون‪“.‬‬
‫ﺟﮫﺎز ﺗﻲ ‪ Sail‬ڪﺮڻ وﻗت ﺑﻪ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ دﻟﭘﺳﻧد ھﺋﻲ ﻳﺎ ﻧﻪ ﭘﺮ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺑﻧﮔﺎﻟﻲ ڪﻼس ﻣﻳٽ ﺟﻲ‬
‫وﺣﻳده رﺣﻣﺎن ﻓﻳورﻳٽ ﻓﻠم اﺋڪٽﺮﻳس ﺿﺮور ھﺋﻲ ﺟو ان ﺟو ﻓوٽو ﻓﺮﻳم ڪﺮاﺋﻲ ھن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ٽﻳﺑل‬
‫ﺗﻲ رﮐﻳو ھو‪ .‬۽ ﺟﮫﺎز ﺟو اﺳٽﻳورڊ روزاﻧو ﺻﺑﺢ ﺟو ڪﺋﺑن ﭠﺎھڻ وﻗت ﭔﻳن ﺷﻳن ﺳﺎن ﮔڏ ان ﺟﻲ‬
‫ﭘوء ﺟﻳﺋن ﺋﻲ ڪﺟﮫﻪ ﺑﻧدرﮔﺎھن ﺑﻌد ﺟﮫﺎز ﺑﻧﮔﺎل ﺟﻲ ﺑﻧدرﮔﺎھﻪ‬
‫ﺑﻪ ‪ Dusting‬ڪﻧدو ھو‪ .‬ﭘﺮ ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪95‬‬

‫ﻓﺧﺮوء‬
‫ﭘﻲء ڏﺳﻲ‪،‬‬
‫ﭼٽﮔﺎﻧگ ۾ آﻳو ۽‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﻓﺧﺮوء ﺟﻲ ٽﻳﺑل ﺗﻲ ﻓﻠم اﺋڪٽﺮﻳس ﺟو ﻓوٽو ﺳﻧدس اوﭼﺗو آﻳل ُ‬
‫دريء( ﻣﺎن ھﻳٺ ﺧﻠﻳﺞ ﺑﻧﮔﺎل ۾ ﭤڌو‬
‫ﮐﻲ دٻ ﭘٽﻲ ﺗﻪ ان ﮐﻲ ان ﺋﻲ وﻗت ﺟﮫﺎز ﺟﻲ ‪) Port- hole‬‬
‫َ‬
‫ڪﻳو وﻳو‪ .‬ﻳﻌﻧﻲ وﺣﻳده رﺣﻣﺎن ﺟﻲ ﺗﺻوﻳﺮ ﮐﻲ‪.‬‬
‫”ان وﻗت ﺗوھﺎن ﺟو دﻟﭘﺳﻧد ھﻳﺮو ڪﻳﺮ ھو؟“ دودي ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”ﺗوھﺎن ﮐﻲ ﺗﻌﺟب ﻟﮘﻧدو ﺗﻪ اﺳﺎن ﺟو ﻓﻳورﻳٽ ھﻳﺮو ﺷﻣﻲ ڪﭘور ھو‪ .‬ﺗن ڏﻳﻧﮫن ۾ اﻣﻳﺗﺎڀ‬
‫وﻏﻳﺮ ﺟﮫڙا اﭸﺎ ﻣﻳدان ۾ ﻧﻪ ﻟﭤﺎ ھﺋﺎ‪ .‬راﺟڪﭘور وڏا ﺧﺮچ ڪﺮي ﭘﻧﮫﻧﺟن ﭘٽن ﮐﻲ ﻣﭤﺎﻧﮫو ڪﺮڻ‬
‫ﻻء ”اﻳوﻧﻧگ ان ﭘﺋﺮس“ ﺟﮫڙﻳون ﻓﻠﻣون ﻧﻪ ﻓﻘط ﭠﮫﺮاﻳون ھﻳون ﭘﺮ دﻧﻳﺎ ﺟﻲ ﻣﺧﺗﻠف ﻣﻠڪن ۾‬
‫ِ‬
‫‪ Distribution‬ڪﺋﻲ ھﺋﻲ ۽ اﺳﺎن اھﻲ ﻓﻠﻣون ﺑﻳﺮوت‪ ،‬ﻣﻣﺑﺎﺳﺎ ۽ ڪوﻟﻣﺑو ﺟﮫڙن ﺑﻧدرﮔﺎھن ۾‬
‫ﭘوء ﺳﮔﮫوﺋﻲ ﺳن ‪1970‬ع ڌاري ﺳﻧﮔﺎﭘور ۽ دﺑﺋﻲ ۾ راﺟﻳش ﮐﻧﺎ ۽ اﻣﻳﺗﺎڀ ﺟون ﻓﻠﻣون‬
‫ڏﭠﻳون‪ِ .‬‬
‫ڏﺳﻲ دﭔﻲ ﻣﮫﺎﻧڊي ﺷﻣﻲ ڪﭘور ﮐﻲ وﺳﺎري ﻧون ﺟﻲ ﺗﻌﺮﻳف ڪڻ ﻟﮘﺎﺳﻳن‪1970 .‬ع ﺗﺎﺋﻳن ﺗﻪ ٽﻲ‬
‫وري ﻳﺎ ڪﻳﺳٽ رڪﺎرڊ ﺑﻪ اھڙو ﻋﺎم ﻧﻪ ﭤﻳو ھو‪ .‬ودﻳو ۽ ڪﻣﭘﻳوٽﺮ ﺟو ﺗﻪ ڪﻧﮫن ﺳوﭼﻳو ﺑﻪ‬
‫ڪوﻧﻪ ھو‪ .‬ھﺮ ﺑﻧدرﮔﺎھﻪ ۾ وڏي وﻧدر اﻧڊﻳن ﻓﻠﻣون ڏﺳڻ ھو‪ .‬ﺳﺋﻧﻳﻣﺎ ھﺎل ﺑﻧدرﮔﺎھﻪ ﮐﺎن ڪﻳﺗﺮو ﺑﻪ‬
‫ٽﻳڪﺳﻲء ۾ اﺗﻲ ﭘﮫﭼﻲ وﻳﻧدا ھﺋﺎﺳﻳن‪ .‬اڄ ﭤو ﺳوﭼﻳﺎن ﺗﻪ اھﻲ‬
‫ﭘﺮي ھﺟﻲ‪ ،‬ﺑس ﻧﻪ وﻳﻧدي ھﺋﻲ ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫ﻓﻠﻣون ‪ Video‬ﺗﻲ اڄ ھﺮ ڪو ﮔﮫﺮ ۾ ﺑﻪ ڏﺳﻲ ﺳﮔﮫﻲ ﭤو‪ .‬اﺳﺎن ﺑﻳﺮوت‪ ،‬ڪوﻟﻣﺑو‪ ،‬ﺳﻧﮔﺎﭘور‪،‬‬
‫ﭘﻳﻧﺎﻧگ ۽ ﺑﺋﻧڪﺎڪ ﺟﮫڙن ڪﺋﻳن ﺑﻧدرﮔﺎھن ﺟون ﺗوارﻳﺧﻲ ۽ ﺛﻘﺎﻓﺗﻲ ﺟﺎﻳون ﮔﮫﻣڻ ۽ ڏﺳڻ ﺑدران‬
‫ﻓﻠﻣن ﭘﭠﻳﺎن ﭘﺋﺳﻲ ۽ وﻗت ﺟو زﻳﺎن ڪﻧدا رھﻳﺎﺳﻳن‪ .‬ﮀﺎ ڪﺟﻲ اﻧﮫن ڏﻳﻧﮫن ۾ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ وطن ورﺑو‬
‫ھو ﺗﻪ ھﺮ ڪو دوﺳت ﻳﺎر ﭘﮀﻧدو ﺑﻪ اﻧﮫن ﻓﻠﻣن ﺑﺎﺑت ھو‪ .‬ﺗن ڏﻳﻧﮫن ۾ اﻧڊﻳن ﻓﻠﻣون ڏﺳڻ وڏو‬
‫‪ Stauts Symbol‬ھو‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪96‬‬

‫دھﻠﻲء ۾ ﺳﻧڌي ﮀوڪﺮﻳن ﺟو اﺳڪول‬
‫َ‬
‫ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ اﻧڊﻳﺎ اﭼڻ ﮐﺎن ﭔﻪ ھﻔﺗﺎ ﮐن اڳ ﻣﻧﮫﻧﺟو ﭘﻳٽﺎرو ﺟو ڪﻼس ﻣﻳٽ ۽ دوﺳت ﻧور اﺣﻣد‬
‫ﻧظﺎﻣﺎﭨﻲ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺣڪوﻣت طﺮﻓﺎن اﻧڊﻳﺎ ۾ ڏﻳڍ ھﻔﺗﻲ ﮐن ﺟو ﺳﻳﻣﻳﻧﺎر اٽﻳﻧڊ ڪﺮي آﻳو ھو‪.‬‬
‫ﻻء‬
‫ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ اﻧڊﻳﺎ اﭼڻ ﺟو ﭔڌي ھن ﻣون ﮐﻲ‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ۾ ھڪ ﺳﻧڌي ﮀوڪﺮﻳن ﺟو اﺳڪول ڏﺳڻ ِ‬
‫ﺗﺎڪﻳد ڪﺋﻲ‪ .‬ھو ان اﺳڪول ۽ ان ﺟﻲ اﻧﺗظﺎﻣﻳﻪ ﻣﺎن ﺑﻳﺣد ﻣﺗﺎﺛﺮ ﭤﻲ ﻟﮘو‪.‬‬
‫ڏﺳﺟﺎنء‪ “.‬ھن ﻣون ﮐﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﮘوٺ ٽﻧڊو ﻗﻳﺻﺮ ﻣﺎن‬
‫”دھﻠﻲ وﭸﻳن ﺗﻪ اھو اﺳڪول ﺿﺮور‬
‫ِ‬
‫ﻟﮐﺟﺎنء‪ .‬ﻣﻧﺟﮫس ‪1200‬‬
‫ﻓون ﺗﻲ ﭔڌاﻳو‪ “.‬ﺗون ﻟﻳﮐڪ ﻣﺎﭨﮫو آھﻳن اھو ڏﺳﻲ ان ﺗﻲ ڪﺟﮫﻪ ﺿﺮور‬
‫ِ‬
‫ﮐﺎن ﻣﭤﻲ ﺳﻧڌي ﮀوڪﺮﻳون ﭘڙھن ﭤﻳون‪ .‬اھو اﺳڪول اﺗﻲ ﺟﻲ ھڪ ڊاﺋﺮﻳڪٽﺮ ﺟﻧﺮل ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ‬
‫ڏاﺳواﭨﻲء اﺳﺎن ﮐﻲ ﮔﮫﻣﺎﻳو ھو‪ .‬ھو ان اﺳڪول ﺟو ‪ Adviser‬ﭘڻ آھﻲ‪ .‬ﺳﻧدس‬
‫ڊاڪٽﺮ ﭼﻧدر‬
‫َ‬
‫ﻣوﺑﺎﺋﻳن ﻓون ﻧﻣﺑﺮ ‪ 9810532923‬آھﻲ ۽ اي ﻣﻳل اﺋڊرﻳس ‪ Daswani@vsnl.com‬آھﻲ‪.‬‬
‫وﻳﺟﮫڙاﺋﻲء ۾‬
‫ﺿﻳﺎءاﻟﺣق ﺟﻲ ڏﻳﻧﮫن ۾ ۽ ﭔﻳو دﻓﻌو ھﺎڻ‬
‫ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ڏاﺳواﭨﻲ ﭘﺎڻ ﺑﻪ ھڪ دﻓﻌو‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺣڪوﻣت طﺮﻓﺎن اﺳﻼم آﺑﺎد ۾ ﺳﺮڪﺎري ڪﺎﻧﻔﺮﻧس اٽﻳﻧڊ ڪﺮي وﻳو آھﻲ‪ .‬ھن ﭜﻳﺮي‬
‫ﻻء ﺣﻳدرآﺑﺎد ﺑﻪ آﻳو ﺟﺗﻲ ﻧظﺎﻣﺎﭨﻲ ﺻﺎﺣب ﺟﻲ ھن ﺳﺎن‬
‫ﺗﻪ ھو ﭘﻧﮫﻧﺟو اﺻﻠوڪو ﮔﮫﺮ ڏﺳڻ ِ‬
‫ﻣﻼﻗﺎت ﭤﻲ‪ .‬ﻧور اﺣﻣد ﻧظﺎﻣﺎﭨﻲ ﭘﺎڻ ﺑﻪ ڪﻧﮫن ‪ NGO‬ﺟو ڊاﺋﺮﻳڪٽﺮ آھﻲ ۽ ”ﻣﺎڊرن‬
‫اﺋﮔﺮﻳڪﻠﭼﺮ“ ﻧﺎﻟﻲ ھڪ اﻧﮔﺮﻳﺰي رﺳﺎﻟﻲ ﺟو اﻳڊﻳٽﺮ ۽ ڊان ۽ دي ﻧﻳون اﻧﮔﺮﻳﺰي اﺧﺑﺎرن ﺟو‬
‫‪ Freelance‬ﻟﻳڪک ﭘڻ آھﻲ‪.‬‬
‫ڏاﺳواﭨﻲء ﮐﻲ ﻓون ڪﻳو ۽ ھن ﻣون ﮐﻲ ﺳﻧدن‬
‫دھﻠﻲ ﭘﮫﭼﻲ ﭔن ٽن ڏﻳﻧﮫن ﺑﻌد ﻣون ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ‬
‫َ‬
‫ﻣﺎﻧﻲء ﺟﻲ دﻋوت ڪﺋﻲ ۽ ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ھﻲ اﺳڪول‬
‫اﺳڪول ڏﺳڻ‪ ،‬ٽﻳﭼﻧگ اﺳٽﺎف ﺳﺎن ﻣﻠڻ ۽‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ڏﮐڻ ﻣوﺗﻲ ﺑﺎغ واري ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ آھﻲ ﺟﻳڪو ﺳﺎڌو واﺳواﭨﻲ ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺳﺎن‪Sadhu :‬‬
‫َ‬
‫‪Vaswani International School for Girls Shati Niketan, New Delhi‬‬
‫‪110021.‬ﺷﺎﻧﺗﻲ ﻧڪﻳﺗن ۾ آھﻲ‪.‬‬
‫ﭘوء ﮐﺎﭔﻲ وﭸڻ ﺑدران ﺳﺎﭴﻲ ﻣڙﻧدﻳن ﺗﻪ ﺳﻳڪﻧڊ اﺳٽﺮﻳٽ وٽ ﺗوﮐﻲ‬
‫”ﭘل ﺟﻲ ھﻳﭠﺎن ﭘﮫﭼﻲ ِ‬
‫ڏﺳواﭨﻲء ﻣون ﮐﻲ اﺳڪول ﺟﻲ اﺋڊرﻳس ﭼﮜﻲ طﺮح ذھن ﻧﺷﻳن ڪﺮاﺋﻲ‪.‬‬
‫ﻧظﺮ اﻳﻧدو‪ “.‬ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ‬
‫َ‬
‫ﻻء‬
‫ﻧوﻟﺮاء اوڏ ﺟﻲ ﭘٽ ﻣڪﻳش ﺟﻲ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ اوس ﭘﺎس وارا ﺷﮫﺮ‬
‫ڪﺟﮫﻪ ڏﻳﻧﮫن‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺷﺎديء ِ‬
‫ِ‬
‫ﺳﻧڌ ﮐﺎن آﻳل ﭴﭷ ﺳﺎن ﮔڏ ﮔﺮوپ ﺟﻲ ﺻورت ۾ ﮔﮫﻣڻ ﺑﻌد ھﺎڻ ﺟﻳﺋن ﺋﻲ واﻧدڪﺎﺋﻲ ﭤﻲ ﺗﻪ‬
‫ڏاﺳواﭨﻲء ﮐﻲ ﻓون ڪﻳم ﺗﻪ ھﺎڻ اﭼڻ ﭼﺎھﻳﺎن ﭤو‪.‬‬
‫ﻻء ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ‬
‫َ‬
‫اﺳڪول ڏﺳڻ ِ‬
‫ﻟﻲء ﺟﻲ ۽‬
‫ﭘوء ‪ 25‬۽ ‪ 26‬ھو َ‬
‫”ﺗوھﺎن ‪ 24‬ﻣﺎرچ ﺗﺎﺋﻳن ڪڏھن ﺑﻪ اﭼﻲ ﺳﮔﮫو ﭤﺎ ﺟو ان ﮐﺎن ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪97‬‬

‫‪ 27‬ﺗﺎرﻳﺦ آﭼﺮ ﺗﻲ ﻣوڪل آھﻲ ۽ اﺳڪول ﺑﻧد رھﻧدا‪ “.‬ھن ﭔڌاﻳو‪.‬‬
‫ﻣون ﺳﺎﭨس ‪ 23‬ﺗﺎرﻳﺦ ﻣﻘﺮر ڪﺋﻲ‪.‬‬
‫”ﻣﻧﺟﮫد ڌاري اﭼﺟو ﺟﻳﺋن ﻣﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﮐﺎﺋﻲ ﺳﮔﮫون‪ “.‬ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ﺻﺎﺣب ﭼﻳو‪.‬‬
‫ﻣﺎﻧﻲء ﺟﻲ ﺗڪﻠف ۾ ﻧﭤﺎ ﭘﺋون ﺟﻳﺋن وﻗت ﺑﭼﻲ ﭘوي‪ .‬آﺋون رﮘو ﺗوھﺎن ﺳﺎن ﻣﻠڻ ۽ اﺳڪول‬
‫”‬
‫َ‬
‫ڏﺳڻ ﭤو ﭼﺎھﻳﺎن‪ .‬ﺧﺑﺮن دوران ﭼﺎﻧﮫﻪ ﮐﭨﻲ ﭘﻳﺋﻧداﺳﻳن‪“.‬‬
‫”ﭼﮜو ﺟﻳﺋن ﺗوھﺎن ﮐﻲ ﺳﮫوﻟت ۾ اﭼﻲ‪“.‬‬
‫دھﻠﻲء ﺟو وڏو ﮔﺮﻟس اﺳڪول ڏﺳﻲ آﻳس‪ .‬ﭘﺮوﻓﺳﻳﺮ ﺻﺎﺣب‬
‫ڪﺎﻟﮫﻪ ‪ 23‬ﺗﺎرﻳﺦ ھﺋﻲ ۽ آﺋون‬
‫َ‬
‫وٽ ڏھﻳن ﺑﺟﻲ ﻣﻠڻ ﺟو ﭘﺮوﮔﺮام رﭤﻳو ھوم ﺳو ڪﻼڪ ﮐن اڳ ﻧﺎﺋﻳن ﺑﺟﻲ ڌاري ﺗﻳﺎر ﭤﻲ‪ ،‬ڪﻳﻣﺮا‬
‫ﻻء اﭼﻲ ﺑﻳﭠس‪ .‬ھﺗﻲ ﺟﻲ آٽو‬
‫ﮐﭨﻲ ھﺗﻲ ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﺟﻲ ﻋﺎم ۽ ﻓﺋورﻳٽ ﺳواري ”آٽورڪﺷﺎ“ ِ‬
‫رڪﺷﺎ اﺳﺎن ﺟﻲ رڪﺷﺎ ﺟﮫڙي ﺋﻲ آھﻲ ﺟﻧﮫن ﮐﻲ اﮘﻳﺎن ﻣوٽﺮ ﺳﺎﺋﻳڪل ﺋﻲ ﮀڪﻲ ﭤﻲ ﭘﺮ ھﺗﻲ‬
‫ھن ﮐﻲ ﻓﻘط رڪﺷﺎ ﭼوڻ ﺑدران آٽو رڪﺷﺎ ﻳﺎ ﻓﻘط آٽو ﭼﻳو وﭸﻲ ﭤو ﺟو ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾ ان رڪﺷﺎ‬
‫ﮐﺎن ﻋﻼوه ھڪ ﭔﻲ ﺑﻪ رڪﺷﺎ آھﻲ ﺟﻳڪﺎ ﻣﺷﻳﻧﻲ ﭘﺎور ﺗﻲ ھﻠڻ ﺑدران اﻧﺳﺎﻧﻲ طﺎﻗت ﺗﻲ ھﻠﻲ ﭤﻲ‬
‫۽ اھﺎ ﺳﺎﺋﻳڪل رڪﺷﺎ ﺳڏﺟﻲ ﭤﻲ‪ .‬ھﺗﻲ ﺟﻲ آٽو رڪﺷﺎ اﺳﺎن ﺟﻲ رڪﺷﺎ ﮐﺎن ڪﺎﻓﻲ وڏي آھﻲ‬
‫۽ ٽﻲ ﻣﺎﭨﮫو ﺗﻪ آرام ﺳﺎن وﻳﮫﻲ ﺳﮔﮫن ﭤﺎ ﺑﻠڪﻪ ﭼوﭤون ﺑﻪ ڏﮐﻳو ﺳﮐﻳو وﻳﮫﻲ ﺳﮔﮫﻲ ﭤو ۽ اﻳﺗﺮو ﺋﻲ‬
‫‪ Comforatooble‬آھﻲ ﺟﻳﺗﺮي ﻧﻧڍي ڪﺎر‪ .‬اﺳﺎن ﺟﻲ رڪﺷﺎﺋن واﻧﮔﺮ ھﻧن ﺟون دوﻧﮫون ﻧﻪ‬
‫ﻻء ھڪ ﺗﻪ ھﻲ‬
‫وﻳﭠل ﻣﺳﺎﻓﺮ ﮐﻲ ﺗﻧگ ڪﺮي ﭤو ﻧﻪ ﭘﺮﻳﺎن اﻳﻧدڙن ﮐﻲ‪ .‬دوﻧﮫﻳن ﺗﻲ ڪﻧٽﺮول رﮐڻ ِ‬
‫ﺳڀ آٽو رڪﺷﺎﺋون ‪ CNG‬ﮔﻳس ﺗﻲ ھﻠن ﭤﻳون ۽ ﭔﻳو ﺗﻪ اﻧﮫن ﺟو ‪ Exhaust‬ﭘﺎﺋﻳپ ھﻳٺ اھڙي‬
‫ھﻧڌ ﺗﻲ آھﻲ ﺟو ان ﺟو ﺳﻣوڪ ﻣﭤﻲ اﭼڻ ﺗﺎﺋﻳن ھوا ﺳﺎن ڪﺎﻓﻲ ‪ Dilute‬ﭤﻳو وﭸﻲ‪ .‬ھﺗﻲ ﺟون‬
‫ﻻء ﭤورن ﭘﺋﺳن ﺗﻲ ھﻠن ﭤﻳون‪ .‬ﻏﺮﻳب ۽ ڏﭔﺮا رڪﺷﺎﺋن‬
‫ﺳﺎﺋﻳڪل رڪﺷﺎﺋون ﭤوري‬
‫َ‬
‫ﻣﺳﺎﻓﺮيء ِ‬
‫وارا ﭔن ﭔن ﭤﻠﮫن ﻣﺗﺎرن ﻣﺮدن ﻳﺎ ﻋورﺗن ﮐﻲ ﭘﭠﻳﺎن ﺳﻳٽ ﺗﻲ وﻳﮫﺎري ﮐڙ ﮐﭔڙ ۽ ﭼﺎڙھﻳن وارن‬
‫رﺳﺗن ﺗﺎن ﺟﻧﮫن ﻣﺣﻧت ﺳﺎن ھﻠن ﭤﺎ اھو ڏﺳﻲ ﭘﮫﺮﻳﺎن ڏﻳﻧﮫن ﺗﻪ اﻓﺳوس ﭤﻳﻧدو ھو ﺗﻪ اﻳﺗﺮو ﺑﺎر ﺗﻪ‬
‫ﺟﺎﻧور ﺑﻪ ڍوﺋﻳﻧدي ڪﻳﭔﺎﺋﻲ ﭘﺮ اﻳﺷﻳﺎ ﺟﻲ ﭔﻳن ﺷﮫﺮن واﻧﮔﺮ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺷﮫﺮ ۾ ﺑﻪ ﺟﺗﻲ اﻣﻳﺮ ﻣﺎﭨﮫن‬
‫ﺟﺎ ﻳورپ ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﺎن ﺑﻪ وڏا ﭠﺎٺ ۽ ﻋﻳش آھن اﺗﻲ اﻧﮫن ﺷﮫﺮن ﺟﻲ ﻋوام ﺟو وڏو ﺣﺻو‬
‫ﻻء ﺑﻪ اﻧﺳﺎن ﺟﻲ دل‬
‫اھڙي ﻏﺮﺑت ۽‬
‫َ‬
‫ڪﺳﻣﭘﺮﺳﻲء ﺟﻲ زﻧدﮔﻲ ﮔذاري ﭤو ﺟﻳڪﺎ ھڪ ﺟﺎﻧور ِ‬
‫۾ڪﮫل ﭘﻳدا ڪﺮي‪.‬‬
‫ھونء ﺗﻪ رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ھﺮ وﻗت ﺧﺎﻟﻲ رڪﺷﺎﺋن ﺟﻲ ﻗطﺎر ﻧظﺮ اﻳﻧدي ھﺋﻲ ﭘﺮ ڪﺎﻟﮫﻪ ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ‬
‫َ‬
‫ﻻء ﻧڪﺗس ﺗﻪ ﺧﺎﻟﻲ رڪﺷﺎ ﻧﻪ ﻣﻠﻲ‪ .‬ﺳڀ ﭜﺮﻳل ﻟﻧﮔﮫﻲ رھﻳون ھﻳون ﺟﻳڪﺎ‬
‫ڏاﺳواﭨﻲ وٽ وﭸڻ ِ‬
‫ﺧﺎﻟﻲ ﻣﻠﻲ ان ﺟو ڊراﺋﻳور اھو ﭘﮀﻲ ﺗﻪ ﻣوﺗﻲ ﺑﺎغ ﻣﺎرڪﻳٽ ڪﭤﻲ آھﻲ‪ ،‬۽ آﺋون ﮀﺎ ﭔڌاﻳﺎﻧس ﺗﻪ‬
‫ڪﭤﻲ آھﻲ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل اھو اﻧدازو ﻟﮘﺎﻳم ﺗﻪ ڪﺎﻓﻲ ﭘﺮي آھﻲ‪ .‬ﻳﻌﻧﻲ آﺋون ڪﭤﻲ ڪﻠﻔٽن وٽ ﺑﻳﭠو‬
‫آھﻳﺎن ﺗﻪ ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ڏاﺳواﭨﻲ ﺟﻲ آﻓﻳس ﭴڻ ﺗﻪ ﺗﺎج ﺑﻠوچ ﺟﻲ ﮔﻠﺳﺗﺎن ﺟوھﺮ واري ﭘﺮاﭨﻲ ﺳوﺟﮫﺮو‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪98‬‬

‫ڪﺮاﭼﻲء ﺟﻲ آدﻣﺷﺎري ﺗوڙي ﭘﮐﻳڙ ۾‬
‫آﻓﻳس ﭤﻲ ﻳﺎ ﭤﻲ ﺳﮔﮫﻲ ﭤو ﺗﻪ اﭸﺎ ﺑﻪ ﭘﺮي ھﺟﻲ ﺟو دھﻠﻲ ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫ﭔﻳﭨﻲ ٽﻳﭨﻲ ﭤﻳﻧدي ۽ ﺟﻧﮫن ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ آﺋون رھﻳو ﭘﻳو آھﻳﺎن ان ﺟو ھﺮ رڪﺷﺎ ڊراﺋﻳور ھﺮ ڏوراﻧﮫﻳن‬
‫ﻋﻼﺋﻘﻲ ﮐﺎن واﻗف ﻧﻪ آھﻲ ۽ ھوڏاﻧﮫن دﻳﺮ ﭤﻳڻ ﺗﻲ ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ڏاﺳواﭨﻲ ﮀﺎ ﺳوﭼﻳﻧدو ﺗﻪ ﺳﻧڌي‬
‫ﻣﺳﻠﻣﺎن ﮐﻲ ﻧﻪ ﭘﺋﺳﻲ ﺟو ﻗدر آھﻲ ﻧﻪ وﻗت ﺟو‪ .‬آﺧﺮ ھڪ ﺧﺎﻟﻲ رڪﺷﺎ ۾ ٽپ ڏﻳﺋﻲ ﭼڙھﻲ ﭘﻳس‪.‬‬
‫”ڪﮫﺎن ﭼﻠﻧﺎ ھﻲ؟“ رڪﺷﺎ واري ﺳوال ڪﻳو‪.‬‬
‫”ھﺗﺎن ﮔﮫٽﻳن ﻣﺎن ﻧڪﺮي ﭘﺎس ﺳﺋﻧﻳﻣﺎ واري ﻣﻳن روڊ ﺗﻲ ﺗﻪ ھل ﺗﻪ ﭔڌاﻳﺎﺋﻳن ﭤو‪“.‬‬
‫ھو ﭔﻪ ﭼﺎر ﮔﮫٽﻳون ﻟﺗﺎڙي ﭜﺎرت آﺋل واري ﭘﻳٽﺮول ﭘﻣپ وٽ ﻣﻳن روڊ ﺗﻲ اﭼﻲ ﺑﻳﭠو‪ .‬روڊ ﺟﻲ‬
‫ﻣﭤﺎن وڏن ﺑﻠو رﻧگ ﺟﻲ ﺑورڊن ﺗﻲ ھڪ ﭘﺎﺳﻲ ھﻣدرد ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲ‪ ،‬ﺑﮫﺎﺋﻲ اﻳﺮاﻧﻳن ﺟو ﻟوٽس ﻣﻧدر ۽‬
‫ھﻧدن ﺟو ڪﺎﻟڪﺎ ﻣﻧدر ھو ﺗﻪ ﭔﺋﻲ ﭘﺎﺳﻲ ﻧﮫﺮو ﭘﺎرڪ‪ ،‬اﻣﻳﺮ ﺧﺳﺮو ﭘﺎرڪ وﻏﻳﺮه ﻟﮐﻳل ھﺋﺎ‪ .‬آﺋون‬
‫ﻻء ﭼوان‪ .‬ﭘﻳٽﺮول ﭘﻣپ وٽ ﺑﻳﭠل ٽن ﭼﺋن‬
‫ﻣﻧﺟﮫﻲ ﭘﻳس ﺗﻪ ڪﮫڙي طﺮف ھن ﮐﻲ رڪﺷﺎ ھڪﻠڻ ِ‬
‫رڪﺷﺎ وارن ﮐﺎن ﻣوﺗﻲ ﺑﺎغ ﻣﺎرڪﻳٽ ﺟو ﭘﮀﻳم ﺟﻧﮫن ﺗﻲ ھﻧن ﻣون واري ڊراﺋﻳور ﮐﻲ ﭔڌاﻳو‪.‬‬
‫ﺟﺎء واﻗﻌﻲ ﭘﺮي ھﺋﻲ‪ ،‬ڊراﺋﻳور اوﺳﺗﺎﺋﻳن ﺳﻣﺟﮫﻲ وﻳو ﺗﻪ آﺋون ڪﻧﮫن ﭔﺋﻲ ﺷﮫﺮ ﻳﺎ ﻣﻠڪ ﺟو‬
‫ِ‬
‫ﻻء ﭔﻳو ﻣﺳﺋﻠو ﮐڙو ڪﻳو‪.‬‬
‫آھﻳﺎن‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﺟو ھﺮﮔﺰ ﻧﻪ‪ .‬ھﺎڻ رﺳﺗو ﻣﻌﻠوم ﭤﻳڻ ﺗﻲ ھن ﻣون ِ‬
‫”ﻣﻳٽﺮ ﺗﻲ ﻧﻪ ھﻠﻧدس‪ ،‬ﻣﻳٽﺮ ﺧﺮاب اﭤم‪“.‬‬
‫”ﻣڙﻳﺋﻲ ﺧﻳﺮ آھﻲ ڪﻳﺗﺮو وﭠﻧدﻳن‪“.‬‬
‫”ﭘﻧﺟﺎھﻪ روﭘﻳﺎ‪“.‬‬
‫”ﭼﮜو ﭘﻧﺟﺎھﻪ ۾ ﺑﻪ ھل‪ “.‬ﻣون ﭼﻳو ﻣﺎﻧس ﮔذرﻳل ھﻔﺗﻲ ڏﻳڍ ﮐﺎن اﺳﻳن ھﺮ رڪﺷﺎ ۾ ﻣﻳٽﺮ ﺑﻧﺎ ﭘﻳﺎ‬
‫ﻻء ﮔﮫٽ آھن ﺟو‬
‫ھﻠون ۽ ھن ﺟﺎ ﭘﻧﺟﺎھﻪ روﭘﻳﺎ ﺑﻪ ﻣﻔﺎﺻﻠﻲ ﺟﻲ ﺣﺳﺎن ﺳﺎن اﺳﺎن ڪﺮاﭼﻲ وارن ِ‬
‫اﺗﻲ ﺻدر ﮐﺎن اﻳﺋﺮﭘورٽ ﺗﺎﺋﻳن ٽﻳڪﺳﻲ ﭔﻪ ﺳؤ روﭘﻳﺎ ﭤﻲ وﭠﻲ ۽ ھﺗﻲ ھﻲ ﺟﻧﺗﺮ ﻣﻧﺗﺮ واري‬
‫ٽﻳڪﺳﻲ ٽﻳﮫﻪ ﭼﺎﻟﻳس روﭘﻳﺎ ﮐن ﭤﻲ وﭠﻲ‪.‬‬
‫اﺳﺎن ﺟو ﺑﺣث ھﻠﻲ رھﻳو ھو اﺗﻲ ڪو ﻣوٽﺮ ﺳﺎﺋﻳڪل ﺗﻲ ﭘوﻟﻳس وارو اﭼﻲ ﻟﻧﮔﮫﻳو ﺗﻧﮫن‬
‫ﻻء‬
‫ﺑﻳﮫﺎرڻ ﺟو ﺳﺑب ﻣﻳٽﺮ ﺧﺮاب ﺟو ﭔڌي ڊراﺋﻳور ﮐﻲ دٻ ﭘٽﻲ ۽ ﻣون ﮐﻲ ﭔﻲ رڪﺷﺎ ۾ وﻳﮫڻ ِ‬
‫ﭼﻳو ﺟﻳڪو ﻣﻳٽﺮ ﮐﻲ ھﻳٺ ڪﺮي ﺳڌو ﭤﻲ اﺋﻳن ھﻠڻ ﻟﮘو ﭴڻ ڪو رڪوع ۾ ﺑﻳﭠو ھﺟﻲ‪ .‬ﭘوﻟﻳس‬
‫واري ﭘﮫﺮﻳن ﮐﻲ ذري ﮔﮫٽ ﭼﺎﻻن ﭤﻲ ڪﻳو ﺗﻪ ﺟڏھن ﻣﻳٽﺮ ﺻﺣﻳﺢ ﻧﻪ ھو ﺗﻪ ﮔﮫﺮان ﻧڪﺗﻳن ﮀو‪.‬‬
‫ﭘوء ﻣﻌﺎﻓﻳون وﭠن ﺗﻲ ﭘوﻟﻳس واري ﮀڏي ڏﻧس‪ .‬آﺋون ﺑﻪ ﭔﻧﮫﻲ )ﻳﻌﻧﻲ ﭘوﻟﻳس واري ۽ ﭘﮫﺮﻳن‬
‫ﭘﺮ ِ‬
‫آرﺳﻲء ۾ ڏﺳﻧدو رھﻳس ﺗﻪ ﭘوﻟﻳس‬
‫رڪﺷﺎ واري( ﺟﻲ ﻣﺧﺗﻠف طﺮﻓن ڏي رواﻧو ﭤﻳڻ ﺗﺎﺋﻳن ﭘوﺋﻳن‬
‫َ‬
‫وارو رﺷوت ۾ ڪو ﻧوٽ ﺗﻪ ﻧﭤو وﭠﻳس‪ .‬ﭘﺮ ﻧﻪ‪ .‬اھڙي ڪﺎﺑﻪ ﺳﻳن ﻧﻪ ﭤﻲ ان ڪﺮي ان ﺟو اﺣوال‬
‫ﻟﮐڻ ﮐﺎن ﻋﺎﺟﺰ آھﻳﺎن‪ .‬آﺋون ﻧﭤو ﭼوان ﺗﻪ ھﺗﻲ ﺟﻲ ﭘوﻟﻳس ڪﺎ ﭘﺎڪ ﭘوﺗﺮ آھﻲ ۽ ﻧﻪ ھﺗﻲ ﺟﻲ‬
‫ﭘوﻟﻳس ﺟﺎ ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ۽ ﺟﺎﮀﺎن ﺟﻲ ﭘوﻟﻳس ﺟﮫڙا ﮘﺮا ﭘﮔﮫﺎر آھن‪ ،‬ﭘﺮ ھﺗﻲ اھﻲ ذﻟﻳل ﻧظﺎرا ﻧﭤﺎ ڏﺳﺟن‬
‫ﺟن ﺟﻲ اﺳﺎن وٽ ﺑﺎھﻪ ﭔﺮي ﭘﺋﻲ آھﻲ‪ .‬اﺳﺎن ﺟﻲ ﭘوﻟﻳس ﺗﻪ ڏﻳﻧﮫن ڏﭠﻲ ﺟو ڌاڙﻳﻠن واري ﭰﺮ ﭘﺋﻲ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪99‬‬

‫ڪﺮي ۽ ﻣﭤﺎن وري اھو راڳ ﺑﻪ ﭘﺋﻲ ﮘﺎﺋﻲ ﺗﻪ ”ﻗوم ﮐﻲ ﺧدﻣت ﮐﺮﻧﺎ ھﻲ ﻓﺮض ھﻣﺎرا!“ ﺷﺎﻳد‬
‫اھوﺋﻲ ﺳﺑب آھﻲ ﺟو اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﻋوام ﭘوﻟﻳس ﮐﺎن ڊﭴﻲ ﭤﻲ‪ .‬ھﻧن ﮐﻲ ﺧﺑﺮ آھﻲ ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟو ﭔﭼڙﻳوال‬
‫۽ ﻏﺮﻳب ﭘوﻟﻳس وارو ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ﺑک ﺗﻲ ڊﻳوٽﻲ ﭘﻳو ڏﺋﻲ ﭘﺮ ﺳوﻟو وڪﺎﻣڻ وارو ﻧﺎھﻲ ﺷﮫﺮ ۾‬
‫وروﻟﻲ ڪو ڪﭤﻲ ڪﭤﻲ ﭘوﻟﻳس وارو ﻧظﺮ اﻳﻧدو ۽ ان ﺳﻧﮫﻲ ﻟوڪڙ ﺟﮫڙي ﮀوڪﺮاٽ ﺟو‬
‫اﺷﺎرو ﺑﻪ وڏن ٽﺮڪ ڊراﺋﻳورن ۽ ﻻرﻳن وارن ﮐﻲ ڏڪﺎﻳو ﮀڏي ﺟو ﮐﻳن ﺧﺑﺮ آھﻲ ﺗﻪ ان ﭘوﻟﻳس‬
‫واري ﺟﻲ ﭘوﻳﺎن ﺳﭴو ﭘوﻟﻳس ﻓورس ۽ ﺣڪوﻣت آھﻲ ۽ ﺳڀ ﮐﺎن وڏي ﮘﺎﻟﮫﻪ ھن ﮐﻲ ﺧﺮﻳد‬
‫ﻻء ﺑﻳﭠل اڪﻳﻠﻲ ﭘوﻟﻳس واري ﮐﻲ ڏﭠم‬
‫ڪﺮڻ ﺳوﻟو ﻧﺎھﻲ‪ .‬ھڪ ﭔﻪ دﻓﻌﺎ رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ﭼﻳڪﻧگ ِ‬
‫ﺟﻳڪو رﺳﺗﻲ ﺗﺎن ﻟﻧﮔﮫﻧدڙ ﻣﺷڪوڪ ﮔﺎڏﻳن ﺟﻲ ﭼﻳڪﻧگ ڪﺮي رھﻳو ھو‪ .‬ھن ﺟﻧﮫن ﮐﻲ ﭤﻲ‬
‫ڏﻧڊيء ﺳﺎن اﺷﺎرو ڪﻳو ان ﻳڪدم ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﮔﺎڏي ﭘﺎﺳﻲ ﺗﻲ ﺑﻳﮫﺎري ﭤﻲ ﮀڏي ۽ ﭘﻧﮫﻧﺟﺎ ڪﺎﻏذ‬
‫َ‬
‫ڪڍي ڏﻳﮐﺎرﻳﺎ ﭤﻲ‪ .‬اﺳﺎن وٽ )ﭔﻳو ﻧﻪ ﺗﻪ ﮔل ﺑﺎﺋﻲ ۽ ﻣﺎڙﻳﭘور واري ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ﺋﻲ ھﻠﻲ ڏﺳو( ٽﻲ ٽﻲ‬
‫ﮔﺎڏيء وارو‬
‫ﭘوﻟﻳس وارا ﺑﻳﭠﺎ ھوﻧدا‪ .‬ﭘوﻟﻳس وارو ﺳﻳٽﻳون وﭴﺎﺋﻲ ھﻧن ﮐﻲ ﺑﻳﮫﺎرڻ ﺟﻲ ڪﻧدو‪ .‬ڪو‬
‫َ‬
‫ﺑﻳﮫﻧدو ڪو )ﺟﻧﮫن وٽ ﺻﺣﻳﺢ ڪﺎﻏذ ﻳﺎ ﻻﺋﺳﻧس ﻧﻪ ھوﻧدا( ﻧﻪ ﺑﻳﮫﻧدو‪ .‬ڪڏھن ڪڏھن ﺗﻪ‬
‫ﺑدﻣﻌﺎش ﻳﺎ اﺛﺮ رﺳوخ وارن ﻣﺎﻟڪن ﺟﺎ ڊراﺋﻳور ﺑﻳﮫڻ ﺟو اﺷﺎرو ﻣﻠڻ ﺗﻲ ﺧﺎر ۾ ﭘوﻟﻳس واري ﮐﻲ‬
‫ﺑﺟو ڏﻳﺋﻲ ھﻠﻳﺎ وﻳﻧدا‪ .‬ھڪ اھڙي ﺑس ڊراﺋﻳور ﮐﺎن اﮘﺗﻲ ھڪ ﺳﻧﮔل وٽ ﭘﮫﭼﻲ ان ﺑﺎﺑت ﭘﮀﻳم ﺗﻪ‬
‫ﮔﺎڏيء ﺟﺎ ڪﺎﻏذ ﺑﻪ ﭘورا ﻧﻪ اﭤﺋﻲ؟‬
‫اﺋﻳن ڪﺮڻ ﺳﺎن ڊپ ﻧﭤو ﭤﺋﻲ ﺟڏھن ﺗﻪ ٽﺋڪﺳﻲ ۽‬
‫َ‬
‫ﭘوء وري ھﻲ ﺳﻳٽﻳون وﭴﺎﺋﻲ اﺳﺎن ﺟو‬
‫ﻻء ﺗﻪ ھﻧن‪ ......‬ﮐﻲ روزاﻧو ﺳؤ روﭘﻳﺎ ڏﻳون ﭤﺎ‪ِ .‬‬
‫”ﺗﻪ ان ِ‬
‫وﻗت ﮀو ﭤﺎ ﺧﺮاب ڪن‪ “.‬ھن وراﭨﻳو‪.‬‬
‫ھڪ ﺳﻧڌي ‪ ASI‬ﮐﺎن ﭘﮀﻳم ﺗﻪ اھڙن ﺑﻲ ﻗﺎﻧوﻧﻲ ڊراﺋﻳورن ﺗﻲ ﺳﺧﺗﻲ ﮀو ﻧﭤﺎ ڪﺮﻳو‪.‬‬
‫ﻻء رﺷوت ﭤﺎ ڏﻳن ۽ ﭔﻳو ﺗﻪ ھﺮ‬
‫”ﺳﺎﺋﻳن اھﻲ ﺋﻲ ﺗﻪ آھن ﺟﻳڪﻲ وڏن ﺻﺎﺣﺑن ﺟﻲ ﺧﺮچ ﭘﮐﻲ ِ‬
‫ﮔﺎڏي ڪﻧﮫن وڏي آﻓﻳﺳﺮ ﺟﻲ آھﻲ‪ .‬ڪﻧﮫن ۾ ھٿ وﺟﮫﻲ ڪﻧﮫن ۾ وﺟﮫون‪ ،‬ھﺗﻲ ﮐﻳن ﺟﮫﻠﻳﻧداﺳﻳن‬
‫ﺗﻪ اﮘﻳﺎن ﮐﻳن ﮀڏﻳو وﻳﻧدو‪ ،‬ان ڪﺮي ﭘﻳﺎ ﭤﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﮐﻲ ﻣﻧﮫن ڏﻳون ۽ ﻧوڪﺮﻳون ڪﺮﻳون‪“.‬‬
‫دھﻠﻲء ﺟو ھﻲ رڪﺷﺎ ڊراﺋﻳور ﻣن ﮐﻲ اﮘﻳﺎن وﭠﻧدو ھﻠﻳو‪ ،‬رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ﻣواﭼﻧد‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل‬
‫َ‬
‫ڏاﺳواﭨﻲء ﮐﻲ ‪ PCO‬ﺗﺎن ﻓون ﺗﻲ ﭔڌاﻳو ﺗﻪ اﭼﺎن‬
‫ھﺎﺳﭘﻳٽل وٽ ﻣون رڪﺷﺎ ﮐﻲ ﺑﻳﮫﺎري ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ‬
‫َ‬
‫ﭘﻳو‪ ،‬ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ﭘﮫﭼﻧدي ﭤوري دﻳﺮ ﭤﻲ وﭸﻲ‪ .‬ھن رڪﺷﺎ واري ﮐﻲ ‪ Exact Iocation‬ﭔڌاﺋﻲ ۽‬
‫ﭘوء ﺑﺎﻗﻲ رﺳﺗﺎ ﭘﺎر ڪﺮي ڊراﺋﻳور ﺷﺎﻧﺗﻲ ﻧڪﻳﺗﺎن ﻣﺎن اﭼﻲ ڪڍﻳو ﺟﺗﻲ ﺟﻲ ھڪ وڏي ﻋﻣﺎرت‬
‫ِ‬
‫ﺟﻲ ﻣﻳن ﮔﻳٽ ﺗﻲ ”ﺳﺎڌو واﺳواﭨﻲ اﻧٽﺮﻧﻳﺷﻧل ﮔﺮﻟس اﺳڪول“ ﻟﮐﻳل ھو‪.‬‬
‫اﺳڪول ﺟﻲ ﮔﻳٽ ﺗﻲ ﻟﮫﻲ ﮔﺎرڊ روم ۾ رﮐﻳل رﺟﺳٽﺮ ﺗﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟو ﻧﺎﻟو اﺋڊرﻳس ۽ اﺳڪول ۾‬
‫ﮀوڪﺮيء ﻳڪدم ﻧوڪﺮ ﮐﻲ‬
‫ﭘوء رﻳﺳﭘﺷن ﺗﻲ ﭘﮫﺗس ﺗﻪ اﺗﻲ ﺟﻲ ڪﻼرڪ‬
‫َ‬
‫اﭼڻ ﺟو ﺳﺑب ﻟﮐﻳو ۽ ِ‬
‫ڏاﺳواﭨﻲء وٽ ﻣوڪﻠﻳو‪.‬‬
‫ﺳڏ ڪﺮي ﻣون ﮐﻲ ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ‬
‫َ‬
‫ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ﺻﺎﺣب ھن وٽ وﻳﭠل واﺋﻳس ﭘﺮﻧﺳﭘﺎل ۽ ھڪ ﭔن ﭔﻳن ﻟﻳڊي ٽﻳﭼﺮن ﺳﺎن ﻣون ﮐﻲ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪100‬‬

‫ﻣﻼﺋﻳﻧدي ھﻧن ﮐﻲ ﭔڌاﻳو ﺗﻪ اﻟطﺎ ﺟﮫﺎزن ﺟو اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ ۽ ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ھوﻧدي ﻟﻳﮐڪ ﭘڻ آھﻲ‪ ،‬ﺟﻧﮫن ﺟﺎ‬
‫ﺳﻧڌي ۾ ﻟﮐﻳل ڪﺗﺎب ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻟﺋﺑﺮﻳﺮي ۾ ﭘڻ آھن‪.‬‬
‫ڏاﺳواﭨﻲء ﺳﺎن‬
‫ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ڏاﺳواﭨﻲ ۽ ﻣون ﮐﻲ ﺳﻧڌي ۾ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻳﻧدو ﭔڌي ھڪ ﻧﺎن‪ ،‬ﺳﻧڌي ٽﻳﭼﺮ‬
‫َ‬
‫ﺣﻳﺮت ﺟو اظﮫﺎر ڪﻳو ﺗﻪ ﺗوھﺎن اﻧڊﻳن ﺳﻧڌي ۽ ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ ﺳﻧڌي ھڪ ﭔﺋﻲ ﺟﻲ زﺑﺎن ﺳﻣﺟﮫو ﭤﺎ‪.‬‬
‫ڏاﺳواﭨﻲء ﺟواب ڏﻧس‪.‬‬
‫‪Why Not‬‬
‫َ‬
‫ﻧﺎڊوء ﺟو ھڪ ھﻧدو ﺗﺎﻣل‪ ،‬ﺳﺮﻳﻠﻧڪﺎ ﺟو ﻋﻳﺳﺎﺋﻲ ﺗﺎﻣل ۽ ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎﺟو‬
‫”اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺗﺎﻣل‬
‫َ‬
‫ﻣﺳﻠﻣﺎن ﺗﺎﻣل ﺑﻪ ﺗﻪ ھڪ ﺋﻲ زﺑﺎن ﺗﺎﻣل ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻳن ۽ ﺳﻣﺟﮫن ﭤﺎ‪“.‬‬
‫ﺳﻧڌيء ۾ ﻋﺮﺑﻲ ۽‬
‫ﺻديء ﺟﻲ ‪ Gap‬۾ اﺳﺎن ﺟﻲ‬
‫”ھن ﺟو ﻣطﻠب ﺷﺎﻳد اھو ھﺟﻲ ﺗﻪ اڌي‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺳﻧڌيء ۾ ھﻧدي ۽ ﺳﻧﺳڪﺮت ﺟﺎ اﻳﺗﺮا ﻟﻔظ اﭼﻲ وﻳﺎ ھﺟن ﺟو ﭘﺎڻ ﮐﻲ‬
‫ﻓﺎرﺳﻲء ﺟﺎ ۽ ﺗوھﺎن ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ھڪ ﭔﺋﻲ ﺟﻲ ﺳﻧڌي ﺳﻣﺟﮫڻ ۾ ڏﮐﻳﺎﺋﻲ ﭤﺋﻲ‪ “.‬ﻣون ﭼﻳو‪.‬‬
‫ﻓﺎرﺳﻲء ﺟﺎ‬
‫”ڌارﻳن زﺑﺎﻧن ﺟﺎ ﻟﻔظ آﻳﺎ آھن ﭘﺮ ﺗﻣﺎم ﮔﮫٽ ۽ ﻣﺰي ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ اھﺎ ﺗﻪ ﻋﺮﺑﻲ ۽‬
‫َ‬
‫ﻟﻔظ اﺳﺎن ﺟﻲ ﺑﻪ ﺳﻧڌي ۾ اﭼﻲ وﻳﺎ آھن ﺑﻠڪﻪ ﻋﺮب ﻣﻠڪن ۾ اﻧڊﻳﺎ ﺟﺎ اﻳﺗﺮا ﺗﻪ ﻣﺎﭨﮫو ڪم ڪن ﭤﺎ‬
‫ﻋﺮﺑﻲء ﺟﺎ اﭼﻲ وﻳﺎ آھن‪ “.‬ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ڏاﺳواﭨﻲ ﭔڌاﻳو‪.‬‬
‫ھﻧديء ۾ ﺋﻲ ڪﻳﺗﺮا ﻟﻔظ‬
‫ﺟو‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﭼﺎﻧﮫﻪ ﺗﻲ ڏاﺳواﭨﻲ ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ھو ‪1936‬ع ۾ ﺣﻳدرآﺑﺎد ۾ ﭴﺎﺋو‪ .‬ﺣﻳدرآﺑﺎد ﺟو اﺻل ﻧﺎﻟو ﺧدا آﺑﺎد‬
‫ﺑﻪ ھو‪” .‬اﺳﺎن ﺣﻳدرآﺑﺎد ﺟﺎ ﭘﺮاﭨﺎ رھواﺳﻲ ھﺟڻ ڪﺮي اﺳﺎن اڄ ﺑﻪ ھﺗﻲ ﺧدا آﺑﺎدي ﺳڏﺟون ﭤﺎ‪“.‬‬
‫اﻧﮔﺮﻳﺰيء ۾‬
‫ڏاﺳواﭨﻲء ﭘﺮاﺋﻣﺮي ﺗﻌﻠﻣﻲ ﺣﻳدرآﺑﺎد ﻣﺎن وﭠڻ ﺑﻌد اﻳم اي‪،‬‬
‫ڊاڪٽﺮ ﭼﻧدر‬
‫َ‬
‫َ‬
‫‪1959‬ع ۾ آﮔﺮه ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲ ﻣﺎن ڪﺋﻲ ان ﺑﻌد ‪) Linguistics‬زﺑﺎﻧن ﺟﻲ ﭴﺎڻ( ۾ اﻳم اي ۽ ﭘﻲ‬
‫ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲء ﻣﺎن ڪﺋﻲ‪ ،‬ﭘﺎڻ ﭘﻧﮫﻧﺟو ‪Teaching‬‬
‫اﻳﭻ ڊي ‪1996‬ع ۾ آﻣﺮﻳڪﺎ ﺟﻲ ڪﺎرﻧﻳل‬
‫َ‬
‫‪1952 Carrier‬ع ﮐﺎن دﻳﺮادون ﺟﻲ ﭜﺎوﻧﺎﭨﻲ ﭘﺮاﺋﻣﺮي اﺳڪول ﮐﺎن ﺷﺮوع ڪﻳو ۽ دھﻠﻲ‬
‫ﭘوء ﻧﮫﺮو ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲ‬
‫ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲء ﺟﻲ دﻳﺎل ﺳﻧﮔﮫﻪ ڪﺎﻟﻳﺞ ۾‬
‫َ‬
‫َ‬
‫اﻧﮔﺮﻳﺰيء ﺟو ﻟﻳڪﭼﺮر ﭤﻲ رھﻳو ۽ ِ‬
‫۽ ﭘوﻧﺎ ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲ ۾ ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ۽ ھﻳﻧﺋﺮ ڊاﺋﺮﻳڪٽﺮ آھﻲ‪.‬‬
‫واﺳواﭨﻲء ﺟﻲ ‪ Mission‬ﺟو ھڪ‬
‫ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ﭼﻧدر ڏاﺳواﭨﻲ ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ھﻲ اﺳڪول ﺳﺎڌو‬
‫َ‬
‫ﺣﺻو آھﻲ‪.‬‬
‫ﺳﺎڌوء واﺳواﭨﻲ ھﻣﻳﺷﻪ ﭼوﻧدو ھو ﺗﻪ ﻧﻳﺎﭨﻲ ﮐﻲ ﭘڙھﺎﻳو‪ ،‬ڪﺎﺑﻪ ﻗوم ﺗﻳﺳﺗﺎﺋﻳن ﺳﺮﺧﺮو ۽‬
‫”‬
‫َ‬
‫طﺎﻗﺗور ﭤﻲ ﻧﭤﻲ ﺳﮔﮫﻲ ﺟﻳﺳﺗﺎﺋﻳن ان ﺟﻲ ﻧﻳﺎﭨﻲ ﮐﻲ ﻋﻠم ﺟﮫڙو زﻳور ﻧﭤو ڏﻧو وﭸﻲ‪ .‬ﺗﻌﻠﻳم ﻳﺎﻓﺗﻪ‬
‫ھوء ﭘﻧﮫﻧﺟن ﭔﺎرن ﮐﻲ‬
‫ﻣﺎء ﺑﭨﺟﻲ ﺳﭴﻲ ڪٽب ﮐﻲ ﺳﮐﻲ ﺑﻧﺎﺋﻲ ﺳﮔﮫﻲ ﭤﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫ﮀوڪﺮي ھڪ ﺳﭠﻲ ُ‬
‫ﻣﺎء ﺟو ﺋﻲ وڏو اﺛﺮ ﭤﺋﻲ ﭤو‪ ،‬اھﺎﺋﻲ ﭔﺎر ﺳﺎن‬
‫اﺧﻼق اﻧدر رﮐﻲ ﺳﮔﮫﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﮀو ﺟو ﭔﺎر ﺟﻲ ﻧﻳﭘﺎج ﺗﻲ ُ‬
‫ﭘﻲء ﺗﻪ روزﮔﺎر ﺧﺎطﺮ ﺳﭴو ڏﻳﻧﮫن آﻓﻳس ﻳﺎ ڪﺎرﺧﺎﻧﻲ ۾ ﮔذاري ﮀڏي‬
‫ﮔﮫﭨو وﻗت ﮔﮫﺮ ۾ رھﻲ ﭤﻲ‪ُ ،‬‬
‫ﻣﺎء ﺟو‪“.‬‬
‫۽ ھن ﺟو ﭔﺎرن ﺳﺎن اﻳﺗﺮو ‪ Interact‬ﻧﭤو رھﻲ ﺟﻳﺗﺮو ُ‬
‫ﺳﺎڌوء ﭠﮫﺮاﻳو ھن ﺟو ان‬
‫ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ﭼﻧدر وڌﻳڪ ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ﺣﻳدرآﺑﺎد ﺟو ﻣﻳﺮان اﺳڪول ﺑﻪ‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪101‬‬

‫ﮐﻲ اﮘﺗﻲ ھﻠﻲ ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲ ﭠﺎھڻ ﺟو ارادو ھو‪ .‬ھن ﺗﻪ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ورھﺎﮜﻲ ﺗﻲ ﺑﻪ ﺳﻧڌ ﻧﻪ ﮀڏي‪،‬‬
‫ﭘوء اﮘﺗﻲ ھﻠﻲ ھڪ ﺗﻪ ھﺗﺎن ھﻧدﺳﺗﺎن‬
‫ھن ﮐﻲ ﺳﻧڌ ۾ رھﺟﻲ وﻳل ھﻧدن ۽ ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﺑﻪ ﻧﭤﻲ ﮀڏﻳو ﭘﺮ ِ‬
‫ﮐﺎن ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﻟڏي وﻳل ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ڊﻳﭴﺎرﻳو ۽ ڌﻣڪﺎﻳو ۽ ﭔﻳو ھﻳڏاﻧﮫن اﻧڊﻳﺎ ﻟڏي آﻳل ھﻧدن ﺑﻪ ھن ﮐﻲ‬
‫ﻟﮐﻳو ﺗﻪ ﺗوھﺎن ﺟﮫڙا ﻣﺎﭨﮫو ﺟﻳڪﺮ ھﻳڏاﻧﮫن اﭼﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣورل ﺳﭘورٽ ڪن ﺗﻪ اﺳﺎن ﺟﻲ ﺑﻪ‬
‫ﭘوء ‪1950‬ع ڌاري ﺳﺎڌو واﺳواﭨﻲ ﺳﻧڌ ﮀڏي ھﻧدﺳﺗﺎن آﻳو‪.‬‬
‫ھﻣت اﻓﺰاﺋﻲ ﭤﺋﻲ ۽ ِ‬
‫ﺳﺎڌو واﺳواﭨﻲ ‪ 25‬ﻧوﻣﺑﺮ ‪1879‬ع ﺗﻲ ﺣﻳدرآﺑﺎد ﺳﻧڌ ۾ ﭴﺎﺋو‪ ،‬ﭘﺎڻ ﺷﺎﻋﺮ‪ ،‬ﻓﻼﺳﻔﺮ ۽ ﻋظﻳم‬
‫اﺳﺗﺎد ھو ﺟﻧﮫن اﻧﺳﺎن ذات ﺟﻲ ﺧدﻣت ۾ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ زﻧدﮔﻲ ﮔذاري ﮀڏي‪ .‬ھن ﺟو ﮔﮫﭨو زور ﻋﻠم‬
‫ﺣﺎﺻل ڪﺮڻ ﺟﻲ ﭘﺮﭼﺎر ﺗﻲ ھو‪ .‬ھن ‪1931‬ع ۾ )ﺟڏھن ﭘﺎڻ ﭘﻧﺟﺎھﻪ ورھﻳن ﺟو ھو ﺗﻪ( ﺣﻳدرآﺑﺎد‬
‫۾ ”ﺳﺧﻲ ﺳﺗﺳﺎﻧگ“ )‪ (Sakhi Satsang‬ﻧﺎﻟﻲ ﺳﺎن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺗﺣﺮﻳڪ ﺟﻲ ﺷﺮوﻋﺎت ڪﺋﻲ‪ .‬اﻧڊﻳﺎ‬
‫واﺳواﭨﻲء ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﺷن ﮐﻲ وري ﺟﺎري رﮐﻳو ۽ ھﺎڻ ھن ﺟﻲ ﺗﺣﺮﻳڪ‬
‫اﭼڻ ﺑﻌد ﺳﺎڌو‬
‫َ‬
‫‪ Brotherhood Assoication‬ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺳﺎن ڪم ڪﺮڻ ﻟﮘﻲ ۽ ﭘﻧﮫﻧﺟو ھﻳڊ ڪوارٽﺮ ﭘوﻧﻲ‬
‫ﮐﻲ ﭠﺎھﻳو‪ .‬ﺗﻌﻠﻳم ﺳﺎن ﮔڏ ھﺎڻ ھو ڪﻣﻳوﻧٽﻲ ﺟﻲ ﺧدﻣت ﺟﺎ ڪم ﭘڻ ڪﺮڻ ﻟﮘو‪ .‬ﺧﺎص ڪﺮي‬
‫ﻻء اﺳﭘﺗﺎﺋون ﻗﺎﺋم ڪﺮڻ ﺷﺮوع ڪﻳون‪.‬‬
‫ﻏﺮﻳﺑن ﺟو ﻣﻔت ﻋﻼج ڪﺮڻ ِ‬
‫ﭘوﻧﻲ ﺷﮫﺮ ﺟﻲ رﻳﻠوي اﺳٽﻳﺷن ﻣﺎن ﻧڪﺮڻ ﺗﻲ ڪﺟﮫﻪ ﻓﺎﺻﻠﻲ ﺗﻲ ﺳﺎڌو واﺳواﭨﻲ ﻧﺎﻟﻲ ھڪ‬
‫ﺳﺎڌوء ﺟو ﭘﺗل ۽ ٽﺎﻣﻲ ﺟو ﭠﮫﻳل ھڪ ڏھﻪ ﻓوٽ ڊﮔﮫو‬
‫روڊ اﭼﻲ ﭤو ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﭼوراھﻲ ﺗﻲ‬
‫َ‬
‫‪ Statue‬ﻟﮘل آھﻲ‪ .‬ﺷﮫﺮ ﺟﻲ وچ ۾ ﺳﺎڌو واﺳواﭨﻲ ﻣﺷن ﺟﻲ ﺧوﺑﺻورت ﻋﻣﺎرت ٽن اﻳڪڙن‬
‫ﺳﺎڌوء ﺟﺎ ﺷﻳداﺋﻲ ڪﺟﮫﻪ‬
‫ﺟﻲ ﭘﻼٽ ﺗﻲ ﭠﮫﻳل آھﻲ ﺟﺗﻲ ھن ﺳﻧڌ ﺗوڙي دﻧﻳﺎ ﺟﻲ ﺷﮫﺮن ۾ رھﻧدڙ‬
‫َ‬
‫ﻻء ﭘوﻧﻲ اﭼن ﭤﺎ ﺗﻪ ان ۾ رھن ﭤﺎ‪.‬‬
‫ڪﻼڪن ﻳﺎ ڪﺟﮫﻪ ڏﻳﻧﮫن ِ‬
‫‪1966‬ع ۾ ﺳﺎڌو واﺳواﭨﻲ ﺟﻲ دﻳﮫﺎﻧت ﺑﻌد ﺳﻧدس ﻣداﺣن ﺳﻧدس ﻣﺷن ﺟو ﻧﺎﻟو ”ﺑﺮدرھڊ‬
‫اﻳﺳوﺳﻳﺋﻳﺷن“ ﻣﺎن ﺑدﻻﺋﻲ ”ﺳﺎڌو واﺳواﭨﻲ ﻣﺷن“ رﮐﻳو آھﻲ ۽ ھﺎڻ ھن ﻣﺷن ھﻳٺ ھﻠﻧدڙ ﺧﻳﺮ ﺟﺎ‬
‫ڪم ”دادا ﺟﺷن ﭘﻲ واﺳواﭨﻲ“ ﺟﻲ ﻧظﺮ ھﻳٺ ﭤﻳن ﭤﺎ‪ .‬داد واﺳواﭨﻲ ﺟﺎ ﻟﻳڪﭼﺮ ﺻﺑﺢ ﺟﻲ وﻗت‬
‫ﻻء اﭼن ﭤﺎ‪ ،‬ﺟﮫﻳﭨﻲ آواز ۽ ڪﻣﺰور ﺻﺣت وارو ھﻲ‬
‫اﻧڊﻳن ﭼﻳﻧل ‪ Sony‬ﺗﺎن روزاﻧو اڌ ڪﻼڪ ِ‬
‫ﺟﮫور ﭘوڙھو ﻋﺎﻟم اﭴڪﻠﮫﻪ ﺳﻧڌ وﭸﭨو آھﻲ ﺟﺗﻲ ھو ڪﺮاﭼﻲ‪ ،‬ﺣﻳدرآﺑﺎد ۽ ﭔﻳن ﺷﮫﺮن ۾ ﻟﻳڪﭼﺮ‬
‫ڏﻳﻧدو‪.‬‬
‫ﺳﺎڌو واﺳواﭨﻲ ﺟﻲ ﻣﺷن ان ۾ ﻳﻘﻳن رﮐﻲ ﭤﻲ ﺗﻪ ﺳﭜﻧﻲ ﻣذھﺑن ۾ﺳﺎﮘﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ آھﻲ ۽ ﺳﭜﻧﻲ ﺟﻲ‬
‫ﻋﺎﻟﻣن اوﺗﺎرن‪ ،‬ﭘﻳﻐﻣﺑﺮ ﺟﻲ ﻋﺰت ڪﺟﻲ‪ .‬اھوﺋﻲ ﺳﺑب آھﻲ ﺟو ھﺗﻲ دھﻠﻲ ﺟﻲ ھن اﺳڪول ۾‬
‫ﺗوڙي ﺳﺎڌو واﺳواﭨﻲ ﺟﻲ ﭔﻳن ادارن ۾ ھﺮ ﻣذھب ۽ ان ﺟو ﻧﻳﺎﭘو ﭘﮫﭼﺎﺋڻ وارن ﺟو ڏﻳﻧﮫن وڏي‬
‫اﻧﮔﺮﻳﺰيء ۾ ﺗﺮﺟﻣو ڪﻳل ﻗول‪/‬‬
‫واﺳواﭨﻲء ﺟو ھڪ ھﻧڌ‬
‫ﻋﺰت ۽ اﺣﺗﺮام ﺳﺎن ﻣﻠﮫﺎﺋﻳن ﭤﺎ‪ .‬ﺳﺎڌو‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺷﻌﺮ ﭘڙھﻳم‪:‬‬
‫‪In all religions Light is Thine‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪102‬‬

‫‪In all the Saints the Picture is Thine.‬‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ھن اﺳڪول ﻳﻌﻧﻲ ﺳﺎڌو واﺳواﭨﻲ ﮔﺮﻟس‬
‫ڏاﺳواﭨﻲء ﭔڌاﻳو ﺗﻪ‬
‫ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ﭼﻧدر‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺮﺳﺮيء ﮐﺎن وﭠﻲ ڏھﻳن ۽ ﭔﺎرھﻳن ﺗﺎﺋﻳن ڪﻼس آھن‪ .‬ﻳﻌﻧﻲ ھڪ دﻓﻌو‬
‫اﺳڪول ۾ ڪﻲ ﺟﻲ ۽ ﻧ‬
‫َ‬
‫ھوء‬
‫ﻧﺮﺳﺮيء ۾داﺧﻼ وﭠﻲ ﭤﻲ ﺗﻪ ﭔﺎرھن ڪﻼس ﭘﺎس ڪﺮي ﻧڪﺮي ﭤﻲ ﻳﻌﻧﻲ‬
‫ﺟڏھن ﮀوڪﺮي‬
‫َ‬
‫َ‬
‫زﻧدﮔﻲء ﺟﺎ ﭼوڏھن ﺳﺎن ﮔذاري ﭤﻲ‪ .‬ھﺗﻲ ﺗﻌﻠﻳم وﭠﻧدڙ ﺷﺎﮔﺮدﻳﺎﭨﻳن ﺟو ﭘﻧﮫﻧﺟو ﭘﺎڻ‬
‫ھن اﺳڪول ۾‬
‫َ‬
‫۾ ھن اﺳڪول ﺳﺎن ھڪ اڻ ٽٽﻧدڙ رﺷﺗو ۽ ﭘﻳﺎر رھﻲ ﭤو‪.‬‬
‫ڪﻼس ڏھﻳن ﺗﺎﺋﻳن ﺳﭜﻧﻲ ﮐﻲ ﺳﺎﮘﻳﺎ ﺳﺑﺟﻳڪٽ ﮐﭨﭨﺎ ﭘون ﭤﺎ ان ﺑﻌد ﻣﺋﭤس‪ ،‬ﺑﺎﺋﻼﺟﻲ‪،‬‬
‫ڪﺎﻣﺮس‪ ،‬ھوم اﻳڪﺎﻧﺎﻣڪس ۽ ھﺎڻ ﺑﺎﻳوٽﻳڪ ﺑﻪ ﺷﺮوع ڪﺮاﻳو وﻳو آھﻲ‪ .‬ھﺮ ڪﻼس ﺟﻲ‬
‫ﺷﺎﮔﺮدﻳﺎﭨﻳن ﺟﻲ ﺗﻌداد ﻣطﺎﺑق ﭔﻪ ﻳﺎ ٽﻲ ﺳﻳڪﺷن آھن‪ .‬زﺑﺎﻧن ۾ اﻧﮔﺮﻳﺰي‪ ،‬ھﻧدي‪ ،‬ﺳﻧڌي ۽‬
‫ﺳﻧﺳڪﺮت ﭘڙھﺎﺋﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﺳﻧڌي ﻧﻪ ﻓﻘط ﭘڙھﺎﺋﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ ﭘﺮ ھﻧدي ﻟﮐﭨﻲ ﺑدران ان ﺋﻲ ﻋﺮﺑﻲ‬
‫اﺳٽﺎﺋﻳل ۾ ﻟﮐﺎﺋﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ ﺟﻧﮫن ۾ اﺳﺎن وٽ ﻋﺎم آھﻲ‪ .‬اﺳڪول ڏﺳڻ دوران آﺋون اﻧﮫن ﮀوڪﺮﻳن‬
‫ﺳﻧڌيء ۾ ٽﺎپ ڪﺮي اﻧﻌﺎم ﺣﺎﺻل ڪﻳو‬
‫ﺟﺎ ﻧﺎﻻ ﭘڙھڻ ﻟﮘس ﺟن ﻣﺧﺗﻠف ڪﻼس ﻣﺎن ھن ﺳﺎل‬
‫َ‬
‫آھﻲ‪ .‬ﺧﺗﺎب آڏواﭨﻲ‪ ،‬ﭜﺎﻧو ﭘﻧﺟواﭨﻲ‪ ،‬ﻣﺎﻻ آﻟواﭨﻲ‪ ،‬ﻧﻳﻧﺎ ﭜﺎﻣﺑﺎﻧﻲ‪ ،‬ھﻳﻧﺎ ﺳوﻣﺎﺋﻲ‪ ،‬ڪﺎروﻧﺎ ﻣﺎﻣﺗﺎﭨﻲ‪،‬‬
‫ﻣڪﺗﺎ ﮀﮘﺎﭨﻲ‪ ،‬ﻻﺗﻳڪﺎ ڏﻳﻣﺎﭨﻲ وﻏﻳﺮه‪.‬‬
‫ﺟن ﮀوڪﺮﻳن ﮐﻲ ھن ﺳﺎل ﻣﻳﺮٽ ﻣطﺎﺑق اﺳڪﺎﻟﺮون ڏﻧﻳون وﻳون آھن‪ ،‬اﻧﮫن ﺟﺎ ﻧﺎﻻ ﭘڻ‬
‫ﭘڙھﻳم‪ :‬ﭜﺎوﻧﺎ اﺳﺮاﭨﻲ‪ ،‬ڪﻧﭼن ﺳﺎوﻻﭨﻲ‪ ،‬ﭜﺎوڪﺎ ﭘﻣﺎﭨﻲ‪ ،‬ﻧﻳﮫﺎ ﻣﻠڪﺎﭨﻲ‪ ،‬ﻣﺎھﻳﻣﺎ ﮔﻼﺑﺮاﭨﻲ وﻏﻳﺮه‪.‬‬
‫ﺳﺎڌو واﺳواﭨﻲ ﻣﺷن ﺟﻲ ﺳڀ ﮐﺎن وڏي ﺧﻳﺮاﺗﻲ اﺳﭘﺗﺎل ﭘوﻧﻲ ﺷﮫﺮ ﺟﻲ ڪوري ﮔﺎﺋون‬
‫ھﻲء اﺳﭘﺗﺎل‬
‫ﭘﺎرڪ واري ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ‪ The Sadhu Vaswani Medical Complex‬۾ آھﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫دادا واﺳواﭨﻲ )‪ (Dada J.P. Vaswani‬ﺟﻲ ڪوﺷش ﺳﺎن ﭠﮫﻲ راس ﭤﻲ ۽ ھن ﺟﻲ ﺋﻲ ﺧواب‬
‫ﺟﻲ ﭘوﺋواري ڪﺮي ﭤﻲ ﺗﻪ اھﺎ اﺳﭘﺗﺎل ﺟﻧﮫن ۾ ﺑﻳﻣﺎر ﮐﻲ داﺧﻼ ﮐﺎن ﻣﻧﻊ ان ڪﺮي ﻧﻪ ڪﺋﻲ وﭸﻲ‬
‫ﺗﻪ ھو ﻏﺮﻳب آھﻲ‪ ،‬اھﺎ اﺳﭘﺗﺎل ﺟﺗﻲ ھﻳﭠﺎﺋﻳن ﮐﺎن ھﻳﭠﺎﺋﻳن ذات ﺟﻲ ﻣﺮﻳض ﺟو ﺑﻪ ﻋﻼج ڪﻳو‬
‫وﭸﻲ‪ .‬دادا واﺳواﭨﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟن اﻧﮔﺮﻳﺰي ﻟﻳڪﭼﺮن ۾ ﺑﺎر ﺑﺎر اھو ﭼوﻧدو رھﻲ ﭤو ﺗﻪ‪:‬‬
‫‪Every Patient is a Picture of God. To serve him is to worship God.‬‬
‫ﻣﭤﻳن اﺳﭘﺗﺎل ﮐﺎن ﻋﻼوه ﭔﻳون ﺑﻪ ڪﻳﺗﺮﻳون ﻧﻧڍﻳون وڏﻳون اﺳﭘﺗﺎﻟون ۽ ادارا آھن‬
‫ﺟﻳڪﻲ ”ﺳﺎڌو واﺳواﭨﻲ ﻣﺷن“ ھﻳٺ ڪم ڪن ﭤﺎ‪ ،‬ﺟﻳﺋن ﺗﻪ ﭔڌراﭨﻲ اﺳﭘﺗﺎل ﺟﻧﮫن ﺟو اﻓﺗﺗﺎح ﻣدﻳﺮ‬
‫ٽﺮﻳﺳﺎ ‪1989‬ع ۾ ڪﻳو‪ .‬ھن ۾ ‪ 22‬ڊﭘﺎرٽﻣﻳﻧٽ‪ 86 ،‬ڪﺋﺳﻠٽﻧٽ‪ 270 ،‬وزٽﻧگ ڪﻧﺳﻠٽﻧٽ ۽ ‪186‬‬
‫ﻧﺮﺳون ۽ ‪ 80‬ٽﻳڪﻧﻳﺷن آھن‪ .‬وﻳﻧدي ‪ Dialysis‬ﻣﻔت ۾ ﭤﺋﻲ ﭤﻲ‪.‬‬
‫‪1995‬ع ۾ ﻣورﭔﺎﺋﻲ ﻧﺎراﺋڻ داس ڪﻳﻧﺳﺮ اﻧﺳٽﻳٽﻳوٽ ۽ رﻳﺳﺮچ ﺳﻳﻧٽﺮ ﺟو اﻓﺗﺗﺎح دادا‬
‫ھﻲء ‪ 150‬ﺑﺳﺗﺮن ﺟﻲ اﺳﭘﺗﺎل آھﻲ ۽ ﺳﺎل ۾ اٽڪل ﭘﻧﺞ ھﺰار ﻣﺮﻳﺿن ﺟﻲ‬
‫واﺳواﭨﻲء ڪﻳو‪.‬‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺳﺮﺟﺮيء ذرﻳﻌﻲ ﻣﻔت ﻋﺎﻟﺞ ڪﻳو وﭸﻲ ﭤو‪.‬‬
‫رﻳڊﺋﺷن‪ ،‬ڪﻳﻣوﭤﺮاﭘﻲ ۽‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪103‬‬

‫اﺳﭘﺗﺎل ۾ رھﺎﺋش ۽ ﻋﻼج ﺟو ﺧﺮچ وﻏﻳﺮه ھﻧدﺳﺗﺎن ۽ دﻧﻳﺎ ﺟﻲ ڪﻧڊ ڪڙڇ ۾ رھﻧدڙ ﺳﺧﻲ‬
‫ھﻧدو ڪن ﭤﺎ‪ .‬اﺳﭘﺗﺎل ﺟﻲ اﻧﺗظﺎﻣﻳﻪ ھﺮ ﻣﺮض ﺟﻲ ﻋﻼج ﺟو ﺧﺮچ ﻣﻘﺮر ڪﺮي ﮀڏﻳو آھﻲ‪ .‬ڪو‬
‫ﭼﺎھﻲ ﺗﻪ ھو ھڪ ﻏﺮﻳب ﺟﻲ اﮐﻳن ﺟﻲ آﭘﺮﻳﺷن ڪﺮاﺋﻲ ﺧﻳﺮ ﮐٽﺎن ﺗﻪ ھو اﻧڊﻳن ‪ 2100‬روﭘﻳﺎ ﻳﺎ‬
‫ﭘﻧﺟﺎھﻪ آﻣﺮﻳڪن ڊاﻟﺮ اﺳﭘﺗﺎل ﺟﻲ اﻧﺗظﺎﻣﻳﻪ ﮐﻲ ﻣوڪﻠﻲ ڏﺋﻲ‪ .‬ﻳﺎ ڪو ڪﻧﮫن ﻏﺮﻳب ﮐﻲ ﻣﻔت ۾‬
‫ﻣﺎﭨﮫوء ﺟﻲ ﺣﺳﺎب‬
‫‪ Dialysis‬ڪﺮاﺋڻ ﭤو ﭼﺎھﻲ ﺗﻪ ھو اٺ ﺳؤ روﭘﻳﺎ ﻳﺎ وﻳﮫﻪ آﻣﺮﻳڪن ڊاﻟﺮ ﻓﻲ‬
‫َ‬
‫ھﻧدوء ﮐﻲ ﭜﻠﻲ ڪو واﭨﻳو )ﭘڪو ڪﻧﺟوس(‬
‫ھونء‬
‫ﺳﺎن ﻣوڪﻠﻲ اﺟﺮ ﺣﺎﺻل ڪﺮي ﺳﮔﮫﻲ ﭤو‪.‬‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﭼوي ﭘﺮ ﺣﻘﻳﻘت اھﺎ آھﻲ ﺗﻪ ھو ﺧﻳﺮ ﺟﻲ ڪﻣن ۾ ﺑﻪ ﭘﺋﺳو ﺧوب ﭤو ﺧﺮچ ڪﺮي‪ .‬اﺧﺑﺎرن ۾ ﭘڙھﻳو‬
‫ﻳﺎ ھﺗﻲ رھڻ دوران ڏﺳﺎن ﭘﻳو ﺗﻪ ڪﻳﺗﺮا اﻧڊﻳن ﺟﻳڪﻲ آﻣﺮﻳڪﺎ‪ ،‬ﻳورپ ۽ ﺟﺎﭘﺎن ۽ ﭔﻳن واﻟﻳﺗن ۾‬
‫رھﻳﺎ ﭘﻳﺎ آھن ۽ ھﻧن ﺟو ﺑﺰﻧس ﺳﭠو ھﻠﻲ وﻳو آھﻲ ﺗﻪ ھو ھﺗﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ وطن اﭼﻲ ﻏﺮﻳﺑن ﺟﻲ ﺧوب‬
‫ﻣدد ڪن ﭤﺎ‪ .‬ڪﻲ ﻣﺧﻳﺮ ﺣﺿﺮات اﺳﭘﺗﺎﻟون ﭠﮫﺮاﺋﻳن ﭤﺎ ﺗﻪ ڪﻲ اﺳڪول ۽ ﻣﻧدر ﺗﻪ ڪﻲ وري‬
‫ﻻء ﮔﮫﺮ ﭠﮫﺮاﺋﻳن ڏﻳن ﭤﺎ‪ .‬اھڙن ﻗﺳﻣن ﺟﻲ ڪﺟﮫﻪ ﻣﺷﮫور‬
‫ﻏﺮﻳﺑن ﮐﻲ رھﺎﺋش‬
‫ِ‬
‫‪) Philanthropists‬ﺳﺧﻲ ﻣﺮدن( ﺟو دﻟﭼﺳپ اﺳﺣوال ھن ﺳﻔﺮ ﻧﺎﻣﻲ ۾ ﻳﺎ ڪﻧﮫن ﭔﺋﻲ ڪﺗﺎب ۾‬
‫ﻻء ﭘڻ ﭜﻠو ڪﺮڻ ﭼﺎھﻳن ﭤﺎ‪ .‬ﺳﻧڌ‬
‫ﻻء ﭘﺮ ﺟﺎﻧورن ۽ ﭘﮐﻳن ِ‬
‫ﺿﺮور ڪﻧداﺳﻳن‪ .‬ھو ﻧﻪ ﻓﻘط اﻧﺳﺎن ذات ِ‬
‫ﻻء ﭘﺎﭨﻲ ﭘﻳﺋڻ ﺟﺎ ﺣوض ﺣﻳدرآﺑﺎد‪ ،‬ڪﺮاﭼﻲ‬
‫۾ اﺳﺎن ﺟﻳڪﻲ ﻧﻧڍي ھوﻧدي ﮔﮫوڙن ۽ ﭔﻳن ﺟﺎﻧورن ِ‬
‫۽ ﭔﻳن ﺷﮫﺮن ۾ ڏﭠﺎ اھﻲ ﺳڀ ھﻧدن ﺟﺎ ﺋﻲ ﭠﮫﺮاﻳل ھﺋﺎ‪ .‬ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﭠﮫڻ ﺑﻌد ڪﻧﮫن ﻧوان ﺗﻪ ﻧﻪ ﭠﮫﺮاﻳﺎ‬
‫ﻻء‬
‫ﭘﺮ ﭘﺮاﭨن ﺟﻲ ﺑﻪ ﻣﺮﻣت ﻧﻪ ﭤﻲ وﻳﺗﺮ اﻧﮫن ﭘﻼٽن ﺗﻲ ﺋﻲ ﻗﺑﺿو ﭤﻲ وﻳو‪ .‬ﻋوام ﺟﻲ ﻓﺮﺣت ۽ ﺳک ِ‬
‫ﺟﻳڪﻲ داس ﮔﺎرڊن ۽ رام ﺑﺎغ ﺟﮫڙا ﺣﻳدرآﺑﺎد‪ ،‬ڪﺮاﭼﻲ ۽ ﭔﻳن ﺷﮫﺮن ۾ ﭘﺎرڪ ۽ ﺑﺎﻏﻳﭼﺎ ھﺋﺎ‪ ،‬ﻳﺎ‬
‫ﻻء ھﺎﺳٽﻠون‬
‫ﻻء ﻏﺮﻳب ﺷﺎﮔﺮدن ﺟﻲ رھﺎﺋش ﺟﻲ ﺑﻧدوﺑﺳت ِ‬
‫ڪﺮاﭼﻲ ﺟﮫڙي ﺷﮫﺮ ۾ ﺗﻌﻠﻳم ﭘﺮاﺋڻ ِ‬
‫ھﻳون ﺳﻲ ﭘڻ ﺳڀ ھﻧدن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ھڙون ﺧﺮچ ڪﺮي ﭠﮫﺮاﻳون‪ .‬اﺳﺎن وڏو ﮀﻳﮫﻪ اھو ڪﻳو ﺗﻪ ﻧﺎﻻ‬
‫ﻻء‬
‫ﻣٽﺎﺋﻲ ﻣﺳﻠﻣﺎﻧﻲ طﺮز ﺟﺎ رﮐڻ ﮐﻲ ﺋﻲ ﺧﻳﺮ ﺟو ڪم ﺳﻣﺟﮫﻳوﺳﻳن‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ۾ ﻋوام ﺟﻲ ﺳک ِ‬
‫ﺟﻳڪﻲ ﺧﻳﺮاﺗﻲ ﭘﺮوﺟﻳڪٽ ﭠﮫﻧدا رھن ﭤﺎ اھﻲ ﺻﺎف ظﺎھﺮ ﻧظﺮ اﭼن ﭤﺎ‪ ،‬اﻧﮫن ﺟون اﻧﺗظﺎﻣﻳون‬
‫اﻳﻣﺎﻧداريء ﺳﺎن ﺧﺮچ ھﻼﺋﻳن ﭤﻳون ۽ ھﺗﻲ ﺗوڙي ﭘﺮدﻳس ۾ رھﻧدڙ ھﻧدو ﺗوڙي ﺳک دل ﺳﺎن ﻣﺎﻟﻲ‬
‫َ‬
‫ﻻء ﺑﻪ ھڪ طﺮف اﻣﻳﺮ ھﻧدو‬
‫۽ ﺟﺎﻧﻲ ﻣدد ڪن ﭤﺎ ﺟﻳﺋن‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ھن ﺳﺎڌو واﺳواﭨﻲ اﺳڪول ِ‬
‫ڏاﺳواﭨﻲء ﺟﮫڙا ﻗﺎﺑل ۽ اﻳﻣﺎﻧدار ﻣﺎﭨﮫو ﺻﺑﺢ ﮐﺎن‬
‫ﭘﺋﺳو ﻣوڪﻠﻳن ﭤﺎ ﺗﻪ ﭔﺋﻲ طﺮف ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ﭼﻧدر‬
‫َ‬
‫ﺷﺎم ﺗﺎﺋﻳن وﻳﮫﻲ ان ﮐﻲ ﺑﮫﺗﺮ ﮐﺎن ﺑﮫﺗﺮ طﺮﻳﻘﻲ ﺗﻲ ھﻼﺋﻳن ﭤﺎ ﺟﻳﺋن ﻏﺮﻳﺑن ﻏﺮﺑﻲ ﺟﺎ ﭔﺎر ھڪ ﺳﭠﻲ‬
‫ﻣﺎﺣول‪ ،‬۾ ﻧﻪ ﺑﺮاﺑﺮ ﺧﺮچ ﺗﻲ اﻋﻠﻲٰ ﮐﺎن اﻋﻠﻲٰ ﺗﻌﻠﻳم ﺣﺎﺻل ڪﺮي ﻗﺎﺑل ﭤﻲ ﻧڪﺮن ۽ ان ﻗﺎﺑﻠﻳت ﺟو‬
‫ٽﭻ اﺳٽون اھو آھﻲ ﺟو آﻣﺮﻳڪﺎ ۽ ﻳورپ ﺗﻪ ﮀﺎ اﺳﺎن ﺟﺎ ﻋﺮب ﻣﻠڪ ﺗوڙي ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ‪ ،‬اﻧڊوﻧﻳﺷﻳﺎ ۽‬
‫ﺑﺮوﻧﺎﺋﻲ ﺟﮫڙا ﻣﺳﻠﻣﺎن ﻣﻠڪ ﺑﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ ﻧوڪﺮي ڏﻳڻ ﭘﺳﻧد ڪن ﭤﺎ ﺟو ھﻧن ﮐﻲ‬
‫ﺻﺣﻳﺢ ﺗﻌﻠﻳم ۽ ﻗﺎﺑﻠﻳت آھﻲ‪.‬‬
‫ڪﻧڊﻳﺎرو ۽ ﺣﻳدرآﺑﺎد ﮐﺎن آﻳل ھﻧن اوڏ ﭴﺎﭸﻳن ﺟو ھﺗﻲ ھڪ اوڏ ﻣﺎﺋٽ وزﻳﺮ ﻧﺎﻟﻲ آھﻲ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪104‬‬

‫ﺟﻳڪو ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺗﺧﻠص ”ﺳﺎﺋل“ ﺳﺎن ﭘﺎڻ ﮐﻲ ﺳڏاﺋﻲ ﭤو‪ .‬ھن ﺟون ﮘﺎﻟﮫﻳون ﭔڌڻ وٽﺎن ھوﻧدﻳون‬
‫ﭘوء ﻟڏي ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﺻوﺑﻲ‬
‫آھن‪ ،‬ﭘﺎڻ ﺳڪﺮﻧڊ ﮘوٺ ﺟو رھﺎڪو ھو‪ ،‬ورھﺎﮜﻲ ﮐﺎن ﮔﮫﭨو ِ‬
‫راﺟﺳﺗﺎن ۾ آﻳو ۽ ھﺎڻ ﭔﺎرن ﺟﻲ ﭘڙھﺎﺋﻲ ۽ ﻧوڪﺮي ڪﺮي ھﺗﻲ دھﻠﻲ ﺟﻲ ھڪ ﻋﻼﺋﻘﻲ‬
‫ھﺮڪﻳش ﻧﮔﺮ ۾ رھﻲ ﭤو‪ .‬ﮔﮫﺮ ﺟو ﻧﻣﺑﺮ ‪ 108‬اﭤس‪ .‬ﺟڏھن ﺑﻪ ڪو ﭘﺮوﮔﺮام ﻧﻪ ھوﻧدو اﭤم ﺗﻪ ﮐﻳس‬
‫ﻻء ﺳڏﻳﻧدو آھﻳﺎن‪ .‬ڪﭼﮫﺮي ﭔﻲ ﻧﻪ‬
‫ﺳﻧدس ﻣوﺑﺎﺋﻳل ﻧﻣﺑﺮ ‪ 55662377‬ﺗﻲ ﻓون ڪﺮي‬
‫َ‬
‫ڪﭼﮫﺮيء ِ‬
‫ﭘﺮ ﺷﺎھﻪ ﺟﺎ ﺷﻌﺮ اﭼﻲ ﭔڌاﺋﻳﻧدو آھﻲ ﺟﻳڪﻲ ھن ﮐﻲ اھڙا رٽﻳﺎ ﭘﻳﺎ آھن ﭴڻ ﻧﻧڍي ھوﻧدي ﮐﺎن رﮘو‬
‫ﺷﺎھﻪ ﺟو رﺳﺎﻟو ﭘﻳو ﭘڙھﻲ‪.‬‬
‫ﻻء ﺧﺮچ ڪﺮڻ ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ اﭼﻲ‬
‫ھڪ ڏﻳﻧﮫن ھﻧدن ﺟﻲ ﺧﻳﺮ ﺧﻳﺮات ۽ ﻏﺮﻳب ﻣﺎﭨﮫن ﺟﻲ ﭜﻠﻲ ِ‬
‫ﻧڪﺗﻲ‪ .‬ﺟﻧﮫن ﺗﻲ ﺷﺎھﻪ ﺟﻲ ﺷﻌﺮ ﺟو ﻣﺛﺎل ڏﻧﺎﺋﻳن ﺗﻪ ﺳﺎﺋﻳن روزا ﻧﻣﺎزون ﺑﻪ ﺳﭠو ڪم آھﻲ ﭘﺮ‬
‫ﻻء ﺧﻳﺮ ﺟﺎ ڪم ﺑﻪ ﺿﺮوري آھن‪ .‬ﺟﻳڪو رب ﺟﻲ راھﻪ ۾‬
‫ﭘﺮوردﮔﺎر ﮐﻲ وڌﻳڪ ﺧوش ڪﺮڻ ِ‬
‫ﺧﺮﭼﻲ ﭤو ان ﮐﻲ ﷲ ﺑﻲ ﺣﺳﺎب اھڙي طﺮح ڏﺋﻲ ﭤو ﺟو ھن ﮐﻲ ﺧﻳﺎل ۽ ﮔﻣﺎن ﺑﻪ ﻧﭤو رھﻲ‪.‬‬
‫”ﺗوﮐﻲ ﺧﺑﺮ آھﻲ ﺗﻪ ﺷﺎھﻪ ﻟطﻳف ﺟﻲ ڏﻳﻧﮫن ۾ ھڪ ھﻧدو ڏاھو ﻣدن ﻟﻌل ھو‪ ،‬ھڪ ڏﻳﻧﮫن‬
‫ﺷﺎھﻪ ﻟطﻳف ﭼﻳس ﺗﻪ ﻣدن ﻟﻌل! ﺣﺷﺮ وﻳل ﺣﺳﺎب ﺟﻲ ڪﺎﻓﺮ ڪﻧدا ڪﻳﺋن؟ ﻳﻌﻧﻲ ﺗوھﺎن ھﻧدو ﺗﻪ‬
‫روزا ﻧﻣﺎزون ﺑﻪ ﻧﭤﺎ ﭘڙھو ﺳو ڪﻳﺋن ﺟﻧت ڏي ھﻠﻧدﺋو؟‬
‫ﻣدن ﻟﻌل ﭼﻳو ان ﺟو ﺟواب ڏﻳﻧدس ﭘﺮ ھﻳﻧﺋﺮ ﻧﻪ وﻗت اﭼڻ ﺗﻲ‪ .‬ھڪ دﻓﻌﻲ ﭔﻳڙي ﻓل ﭤﻲ ﻣﺎﭨﮫن‬
‫ﻻء ھﻠﻲ ﺟﻧﮫن ۾ ﺷﺎھﻪ ﻟطﻳف ﺑﻪ وﻳﭠل ھو‪ ،‬اﺗﻲ ڪﭘﺮ ﺗﻲ ﻣدن ﻟﻌل آﻳو‪ .‬ھن ﺑﻪ ﭔﻲ‬
‫ﮐﻲ ﭘﺗڻ اڪﺎرڻ ِ‬
‫ﻻء واﭘس ﻧﻪ ﭤﻳو‪ ،‬اﺗﻲ‬
‫ﭘﺎر وﭸڻ ﭤﻲ ﭼﺎھﻳو‪ ،‬ھن‬
‫َ‬
‫ﭔﻳڙيء واري ﮐﻲ ڏاڏا ﺳڏ ڪﻳﺎ ﭘﺮ ھو ھن ﮐﻲ ﮐﭨڻ ِ‬
‫ﭔﻳڙيء واري ﮐﻲ ڏﻳﮐﺎرﻳو ﺗﻪ ھو ﻳڪدم ﻣوٽﻲ آﻳو‬
‫ﻣدن ﻟﻌل ﭔﻪ آﻧﺎ ﭜﺎڙي ﺑدران روﭘﻳو ھٿ ﺗﻲ رﮐﻲ‬
‫َ‬
‫ﻳڙيء ۾ وﻳﮫﻲ ﺷﺎھﻪ ﺻﺎﺣب ﮐﻲ ھن ﭼﻳو ﺗﻪ ھڪ دﻓﻌو ﺗوھﺎن ﻣون‬
‫۽ ﻣدن ﮐﻲ اﭼﻲ ﮐﻧﻳﺎﺋﻳن‪ .‬ﭔ‬
‫َ‬
‫ڏﻳﺎنء ﺗﻪ‪:‬‬
‫ﺳوال ڪﻳو ھو ﺗﻪ ”ﺣﺷﺮ وﻳل ﺣﺳﺎب ﺟﺎ ڪﺎﻓﺮ ڪﻧدا ڪﻳﺋن؟“ ان ﺟو ﺟواب ھﺎڻ ﭤو‬
‫ِ‬
‫”ھٿ ﺟﻧﻳن ﺟﺎ ھﻳﺋن ﭘﮫﺮﻳن ﭘﺗڻ ﺳﻲ ﻟﻧﮔﮫن‪“.‬‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل وزﻳﺮ اوڏ )ﺳﺎﺋل( ﺟﻳڪو ﺑﻘول ﺳﻧدس‪” :‬ادا آﺋون ﻧﻪ ﻣﺳﻠﻣﺎن آھﻳﺎن ۽ ﻧﻪ ھﻧدو‪ .‬آﺋون‬
‫ﺑت ھﺮﮔﺰ ﻧﻪ ﭘوﭴﻳﻧدو آھﻳﺎن‪ “.‬ﺟو ﭘڻ اھو ﻋﻘﻳدو آھﻲ ﺗﻪ ﺟﻳڪو ھٿ ﺟو ﮐﻠﺋو رھﻧدو ۽ ﷲ ﺟﻲ‬
‫واٽ ۾ ﻏﺮﻳﺑن ﻣﺳڪﻳﻧن ﺟﻲ ﻣدد ڪﻧدو ان ﮐﻲ ﷲ ھﺮﮔﺰ ﻧﻪ ﮀڏﻳﻧدو ۽ ﭤﻲ ﺳﮔﮫﻲ ﭤو ﭘﮫﺮﻳن اﻧﮫن‬
‫ﮐﻲ ﭘﺗڻ ٽﭘﺎﺋﻲ‪ ،‬ﭘل ٽﭘﺎﺋﻲ ﺟﻧت ۾ داﺧل ڪﺮي‪.‬‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل ھﺗﻲ اﺳﺎن ﺳﻧڌ ﺟﻲ ھڪ ﺷﮫﺮ ﺣﻳدرآﺑﺎد ﺟﻲ رھواﺳﻲ ﺳﺎڌو واﺳواﭨﻲ ﺟﻲ ﻓﻘﻳﺮ‬
‫ﻣﻧش طﺑﻳﻌت ۽ ان ﺟﻲ ﻣﺷن ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺑﻳﺎن ڪﺮﻳون ﺗﻪ ھن ﺟﻳڪﺎ ﺗﺣﺮﻳڪ ﺣﻳدرآﺑﺎد ﺳﻧڌ ﮐﺎن‬
‫ﺷﺮوع ڪﺋﻲ اڄ ان ﺟون ﺷﺎﺧون ۽ ﺧدﻣت ڪﺮڻ ﺟﺎ ادارا اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ‪ 22‬ﺷﮫﺮن ۾ آھن ۽ دﻧﻳﺎ ﺟﻲ‬
‫اٽڪل ‪ 36‬ﻣﻠڪن ۾ آھن ﺟن ﻣﺎن ڪﺟﮫﻪ ھن رﻳت آھن‪ :‬ﻟﻧڊن‪ ،‬ﻣﻳﺎﻣﻲ‪ ،‬ھﺎﻧگ ڪﺎﻧگ‪ ،‬ﺳﻧﮔﺎﭘور‪،‬‬
‫ﭘﻳﻧﺎﻧگ‪) ،‬ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ﺟڪﺎرﺗﺎ )اﻧڊوﻧﻳﺷﻳﺎ( ﺑﺎرﺳﻠوﻧﺎ )اﺳﭘﻳن( دﺑﺋﻲ‪ ،‬ﻧﻳو ﺟﺮﺳﻲ‪ ،‬ﺑوﺳٽن )‪(USA‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪105‬‬

‫ﺟﮫﺎﻧﺳﺑﺮگ )ﺳﺎﺋوٿ آﻓﺮﻳﻘﺎ( ﭘﺎﻧﺎﻣﺎ‪ ،‬ٽﺮﻧﻳڊاد‪ ،‬ﺳوٽﺎ وﻏﻳﺮه‪ .‬دادا واﺳواﭨﻲ اﻧﮫن ﻣڙﻧﻲ ﺟﺎﻳن ﺗﻲ‬
‫ﭘﺮوﮔﺮام ۽ ﻟﻳڪﭼﺮ آرﮔﻧﺎﺋﻳﺰ ڪﻧدو رھﻲ ﭤو‪.‬‬
‫ﭘوﻧﻲ ۾ اﺳﭘﺗﺎﻟن ﮐﺎن ﻋﻼوه ﻣﻳﺮان ﻣووﻣﻳﻧٽ ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺳﺎن ﺳﺎڌو واﺳواﭨﻲ ﻣﺷن ﺟﺎ ﺟﻳڪﻲ‬
‫اﺳڪول آھن‪ ،‬ﺳﻲ ھن رﻳت آھن‪:‬‬
‫ﻣﻳﺮان ﮔﺮﻟس ڪﺎﻟﻳﺞ‪.‬‬
‫ھﺎء اﺳڪول )ﺳﻧڌي ﻣﻳڊﻳم(‬
‫ﻣﻳﺮان ِ‬
‫ﻣﻳﺮان ﭘﺮاﺋﻣﺮي اﺳڪول )ﺳﻧڌي ﻣﻳڊﻳم(‬
‫ﻣﻳﺮان ﭔﺎل ﭜون‪.‬‬
‫ﺷﺎﻧﺗﻲ ودﻳﺎ ﻣﻧدر )ڪﻧڊر ﮔﺎرٽن‪ ،‬اﻧﮔﻠش ﻣﻳڊﻳم( ۽‬
‫ﻣﺎﭤوري ﭔﺎﺋﻲ ڪﺮﻣﭼﻧد ﻣﺣﺑوﺑﺎﭨﻲ ﮔﺮﻟس ھﺎﺳٽل‪.‬‬
‫ﻻء‬
‫ان ﮐﺎن ﻋﻼوه ﺳﻧڌي زﺑﺎن )ﻋﺮﺑﻲ ۽ دﻳوﻧﺎﮔﺮي ﻟﮐت( ﺟﺎ ‪ Crash‬ڪورس ﻧون ﺳﮐﻧدڙن ِ‬
‫ﺳﻧڌيء ﮐﺎن اڻ واﻗف ﻣﺎﭨﮫو ھﻲ ﻗدﻳﻣﻲ زﺑﺎن ﭘڻ ﺳﮐﻲ ﺳﮔﮫن‪.‬‬
‫ھﺮ وﻗت ﭤﻳﻧدا رھن ﭤﺎ ﺟﻳﺋن‬
‫َ‬
‫ﺳﺎڌو واﺳواﭨﻲ ﻣﺷن ھﻳٺ ڪﺟﮫﻪ رﺳﺎﻻ ۽ ﻧﻳوز ﻟﻳٽﺮ ﺑﻪ ﮀﭘﺟن ﭤﺎ ﺟﻳڪﻲ ھن رﻳت آھن‪:‬‬
‫ﻣﺎھوار ‪East & West‬‬
‫ﻣﺎھوار اﻧﮔﺮﻳﺰي ‪Mira‬‬
‫ﻣﮫﻳﻧﻲ ۾ ﭔﻪ دﻓﻌﺎ ﺳﻧڌي رﺳﺎﻟو ”ﺷﻳﺎم“‬
‫ﻣﺎھوار ﺳﻧڌي ”ﺳﻧت ﻣﺎﻻ‪“.‬‬
‫ﺳﻧڌي ﻣﺎھوار ﻧﻳوز ﻟﻳٽﺮ ”ﺳﻧت ﺳﺎھﺗﻳﺎ‪“.‬‬
‫ﺳﺎڌو واﺳواﭨﻲ ﻣﺷن ھن وﻳب ﺳﺎﺋﻳٽ ﺗﻲ ڏﺳﻲ ﺳﮔﮫﺟﻲ ﭤﻲ‪:‬‬
‫‪www.sadhuvaswani.org‬‬
‫۽ ھن ﻣﺷن ﺟﻲ ﭘوﻧﻲ واري ﭘوﺳٽل اﺋڊرﻳس ھن رﻳت آھﻲ‪:‬‬
‫‪Sadhu Vaswani Mission‬‬
‫‪10,Sadhu Vaswain Path‬‬
‫)‪Pune-411001.(Tel:625679,623847‬‬
‫دھﻠﻲ ﺟﻲ ھن اﺳڪول ”ﺳﺎڌو واﺳواﭨﻲ ﮔﺮﻟس اﺳڪول“ ﻣﺎن ﻧڪﺮڻ وﻗت اﺳڪول ﺟﻲ‬
‫واﺋﻳس ﭘﺮﻧﺳﭘﺎل ھن ﺳﺎل ﺟﻲ اﺳڪول ﻣﺧﺰن ﺟﻲ ڪﺎﭘﻲ ڏﻧﻲ ﺟﻧﮫن ﺟو ﻧﺎﻟو ‪ Karuna‬آھﻲ‪ .‬ﭔﻪ‬
‫ﺳؤ ﮐن ﺻﻔﺣن ﺟﻲ ھن ﻣﺋﮔﺰﻳن ۾ اﻧﮔﺮﻳﺰي‪ ،‬ھﻧدي ۽ ﺳﻧڌي ﺳﻳڪﺷن آھﻲ‪ .‬ﺳﻧڌي دﻳوﻧﺎﮔوري‬
‫ﻟﮐت ۾ ﻧﻪ ﭘﺮ اﺳﺎن واري ﻋﺮﺑﻲ رﺳم اﻟﺧط ۾ آھﻲ‪ .‬ﮀﭘﺎﺋﻲ ﺗﻣﺎم ﺻﺎف ۽ ﭼٽﻲ آھﻲ‪ .‬ﺳﻧڌي‬
‫ﺳﻳڪﺷن ۾ اﺳڪول ﺟﻲ ڪﻳﺗﺮﻳن ﺋﻲ ﮀوڪﺮﻳن ﺟﺎ ﻣﺿﻣون‪ ،‬ﺷﻌﺮ ۽ ﻟطﻳﻔﺎ آھن‪ ،‬ﺟﮫڙوڪﻪ ھﻧﺎ‬
‫ﮔﺮﻳﻣﺎڪﻳﺳواﭨﻲء‬
‫ﭘﺮﭜوء ﺟو ﭘﻳﺎر دﻳﭘڪﺎ ﺗﻧواﭨﻲ ﺟﮫڙي ڪﺮﭨﻲ ﺗﮫڙي ﭜﮫﺮﭨﻲ‬
‫ٽﻳڪ ﭼﻧداﭨﻲ ﺟو ”‬
‫َ‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪106‬‬

‫ﺑﺟﻼﭨﻲء ﺟو ”اﭘدﻳش ﺟو اﺛﺮ“ ۽ ﭔﻳﺎ وﻳﮫﺎرو ﮐن ﺷﻌﺮ ۽‬
‫ﺟو ”ﺟﮫوﻟﻲ ﻻل ﺳﺎﺋﻳن“ ﺷﻌﺮ‪ ،‬ﺳوﻧم‬
‫َ‬
‫ﻣﺿﻣون آھن‪ .‬ﻧﻣوﻧﻲ ﺧﺎطﺮ ھﺗﻲ ان ﻣﺋﮔﺰﻳن ﻣﺎن ھڪ ﻟطﻳﻔو ۽ ﺷﻌﺮ ”ﻧﻪ ﻣﻠﻧدو ﭘﺋﺳﻲ ﺳﺎن“ ھوﺑﮫو‬
‫ﻧوٽ ڪﻳﺎن ﭤو‪.‬‬
‫ھڪڙي ﻋورت ﺑس ۾ ﭘﺋﻲ وﺋﻲ‪ ،‬ڪﻧڊﻳڪٽﺮ ﮐﺎن ﭘﮀﻳﺎﺋﻳن‪” ،‬ﮀﺎ ﭔﺎر اڌ ﭜﺎڙي ﺗﻲ ﺑس ۾‬
‫ﻣﺳﺎﻓﺮي ڪﺮي ﺳﮔﮫن ﭤﺎ ﻳﺎﻧﻪ؟“ ڪﻧڊﻳڪٽﺮ ﺟواب ڏﻧو‪” ،‬ھﺎ‪ ،‬اڌ ٽڪﻳٽ ﺗﻲ ﻣﺳﺎﻓﺮي ڪﺮي‬
‫ﺳﮔﮫن ﭤﺎ رﮘو ﭔﺎرھن ﮐﺎن ﮔﮫٽ ھﺟن ﺗڏھن‪“.‬‬
‫ﻋورت ﺧوش ﭤﻳﻧدي ﭼﻳو‪” ،‬ﺷڪﺮ آھﻲ ﭘﺮﻣﺎﺗﻣﺎ ﺟو ﻣون ﮐﻲ ﻧور ﭔﺎر آھن‪“.‬‬
‫۽ ھﺎڻ آﺧﺮ ۾ ﻧﻣوﻧﻲ ﺧﺎطﺮ ﺳﺎڌو واﺳواﭨﻲ اﻧٽﺮﻧﻳﺷل ﮔﺮﻟس اﺳڪول ﺟﻲ ﻣﺋﮔﺰﻳن ﻣﺎن ھڪ‬
‫ﭼﻳﻼﭨﻲء ﻟﮐﻳو آھﻲ‪.‬‬
‫ﺷﻌﺮ ﭘڻ ھﺗﻲ ﻟﮐﻲ رھﻳو آھﻲ ﺟﻳڪو ﻧﺎﺋﻳن ڪﻼس ﺟﻲ ﺷﺎﮔﺮدﻳﺎﭨﻲ ﻣﻧﻳﺷﺎ‬
‫َ‬
‫ﻧﻪ ﻣﻧدو ﭘﺋﺳﻲ ﺳﺎن‬
‫ﭘﺋﺳﻲ ﺳﺎن ڪﺮﻳم ﭘﺎﺋوڊر ﻣﻠﻧدو‪،‬‬
‫ﭘﺮ ﻗدرﺗﻲ ﺣﺳن ﻧﻪ ﻣﻠﻧدو‪،‬‬
‫ﭘﺋﺳﻲ ﺳﺎن ﻋﻳﻧڪ ﺗﻪ ﻣﻠﻧدي‪،‬‬
‫ﭘﺮ اﺻﻠﻲ ﻧظﺮ ﻧﻪ ﻣﻠﻧدي‪،‬‬
‫ﭘﺳﻲ ﺳﺎن زال ﺗﻪ ﻣﻠﻧدي‪،‬‬
‫ﭘﺮ ڌرم ﭘﺗﻧﻲ ﻧﻪ ﻣﻠﻧدي‪،‬‬
‫ﭘﺋﺳﻲ ﺳﺎن ﭘﻠﻧگ ﺗﻪ ﻣﻠﻧدو‪،‬‬
‫ﭘﺮ ﻧﻧڊ ﻧﻪ ﻣﻠﻧدي‪،‬‬
‫ﭘﺋﺳﻲ ﺳﺎن ﺑﺎﺟو ﺗﻪ ﻣﻠﻧدو‪،‬‬
‫ﺳﺮ ﻧﻪ ﻣﻠﻧدو‪،‬‬
‫ﭘﺮ ُ‬
‫ﭘﺋﺳﻲ ﺳﺎن ﮔود ورﺗل ﭘٽ ﺗﻪ ﻣﻠﻧدو‪،‬‬
‫ﭘﺮ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘﻳٽ ﺟو ﭘٽ ﻧﻪ ﻣﻠﻧدو‪،‬‬
‫ﭘﺋﺳﻲ ﺳﺎن زھﺮ ﺗﻪ ﻣﻠﻧدو‪،‬‬
‫ﭘﺮ اﻣﺮت ﻧﻪ ﻣﻠﻧدو‪،‬‬
‫ﭘﺋﺳﻲ ﺳﺎن ﻣﻧدر ﺗﻪ ﻣﻠﻧدو‪،‬‬
‫ﭘﺮ ﭜﮘوان ﻧﻪ ﻣﻠﻧدو‪.‬‬
‫۽ آﺧﺮ ۾ ﺳﺎڌ واﺳواﭨﻲ ﺟو ﺳﻧڌ ﺟﻲ ﻳﺎد ۾ اﻧﮔﺮﻳﺰي ﻧطم ﺟﻳڪو ھن ﺳﻧڌ ﮀڏڻ ﺑﻌد ﭘوﻧﻲ‬
‫)اﻧڊﻳﺎ( ۾ ﻟﮐﻳو ھو‪:‬‬
‫‪I remember trees‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

107

The dark blue clouds,
The waves of Sindhu,
How can I forget the by lanes
Of the village of my native land?
Oh, How I long to meet
The people of my land?
The people who were so poor
And yet so innocent
The beloved people of my land.

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪108‬‬

‫اﻧڊﻳﺎ ۾ اﺳﺎن ﺟﺎ رھﻧدڙ اوڏو‬
‫اﺳﺎن وٽ اڏو ﺑﺮادري ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ﺳﻧڌ ۾ ﺣﻳدرآﺑﺎد ﮐﺎن وﭠﻲ ﻻڙڪﺎﭨﻲ ﺟﻳڪب آﺑﺎد ﺗﺎﺋﻳن رھن‬
‫ھونء‬
‫ﭤﺎ ان ﮐﺎن ﻋﻼوه ﺳﻧڌ ﮐﺎن ﭤورو ﻣﭤﭜﺮو ﭘﻧﺟﺎب ﺟﻲ ڏﮐڻ واري ﺣﺻﻲ ۾ ﺑﻪ رھن ﭤﺎ‪ .‬ﺟﻳڪﻲ‬
‫َ‬
‫ﻋﺎم طﺮح ﺳﺮاﺋڪﻲ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻳن ﭤﺎ ﺟﻳﺋن ﺳڌن ﺟﺎ اوڏ ﺳﻧڌي‪ ،‬ﺳﭜﺋﻲ اوڏن ﺟﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ اوڏڪﻲ‬
‫ﺳﺮاﺋڪﻲء ﺳﺎن ﮔﮫﭨو ﻣﻠﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﭘﻧﮫﻧﺟو‬
‫ﻣﺎدري زﺑﺎن آھﻲ ﺟﻳڪﺎ ﺑﻘول ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ﺑﺳﻧت اوڏ ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﭘﺎڻ ۾ ھو ھﻣﻳﺷﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ اوڏڪﻲ زﺑﺎن ۾ ﮔﻔﺗﮔو ڪن ﭤﺎ‪ .‬ﻧﻪ ﻓﻘط ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﺎ اوڏ ﭘﺮ اﻧڊﻳﺎ ﺟﺎ ﭘڻ‪.‬‬
‫اﻧڊﻳﺎ ۾ ﻣﮫﺎراﺷٽﺮا ﺻوﺑﻲ ﮐﺎن وﭠﻲ اﺗﺮاﻧﭼل ﺻوﺑﻲ ۽ دھﻠﻲ ﺟﻲ راڄ ڌاﭨﻲ ۾ ﺟﺗﻲ ڪﭤﻲ ھﺰارﻳن‬
‫دھﻠﻲء ﮐﺎن ﭤورو ﭘﺮ ﭜﺮو ﺗﻪ ھڪ ﺳﭴو ﮘوٺ اوڏن ﺟو آھﻲ‪.‬‬
‫اڏو ﻓﺋﻣﻠﻳون رھن ﭤﻳون‪،‬‬
‫َ‬
‫اﻧڊﻳﺎ ۾ رھﻧدر اوڏن ۾ ڪﻳﺗﺮا ﺗﻪ ﭘﮫﺮﻳن ﮐﺎن ھﺗﻲ ﺟﺎ رھﺎڪو ھﺋﺎ ۽ ﭔﻳﺎ ورھﺎﮜﻲ ﺑﻌد ﻳﺎ ان ﮐﺎن‬
‫ﭘوء اﻧڊﻳﺎ اﭼﻲ رھﻳﺎ‪ .‬اوڏ ھﻣﻳﺷﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ڪﻣﻳوﻧٽﻲ ﺳﺎن رھن ﭤﺎ ﺟﻳﺋن آﻏﺎ ﺧﺎﻧﻲ ۽ ﺑوھﺮي وﻏﻳﺮه‬
‫ِ‬
‫ﮀو ﺟو اوڏن ﺟون ڪﻳﺗﺮﻳون ﺋﻲ رﻳﺗون رﺳﻣون ۽ ﭘوﭴﺎ ﭘﺎٺ ﺟﺎ طﺮﻳﻘﺎ ھﻧدن ﮐﺎن ﺑﻪ ﻣﺧﺗﻠف آھن‪.‬‬
‫اوڏ ﺷﺎدﻳون ﺑﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺋﻲ ذات ﻧﻳﺎت ۾ ڪن‪ .‬ھﻧن ۾ ﭔﻳن ھﻧدن واﻧﮔﺮ ڏﻳﺞ )‪ (Dowery‬ﺟو ﭼڪﺮ‬
‫ﺷﺎديء ﺟو وھﻧوار ھﻠﻧدو اﭼﻲ‪ .‬ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻧﻳﺎﭨﻲ ﺟﺗﻲ‬
‫۽ ﭘﺮﻳﺷﺮ ﻧﺎھﻲ‪ .‬ھﻧن ﺟو اﻳﺎﻣن ﮐﺎن ﺑدي ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﭘوء ان رﻳت ڪﻳﺗﺮن ﻏﺮﻳﺑن ڪٽﻧﺑن ﺟو ھڪ ﭔﺋﻲ‬
‫ﻻء وﭠﻧدا‪ِ .‬‬
‫ڏﻳﻧدا اﻧﮫن ﮐﺎن ﭘﺎڻ ﺑﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘٽ ِ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺟﻲ واﻟد ﻧﺎراﺋڻ داس ڊﭘٽﻲ ڪﻣﺷﻧﺮ‬
‫ﺳﺎن ﮘﺎﻧڍاﭘو ۽ ﭜﻠو ﭤﻳو وﭸﻲ‪ .‬ﺟﻳﺋن اﺳﺎن ﺟﻲ دوﺳت‬
‫ِ‬
‫ﭤﻲ ڪﺮي ﺑﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟون ﻧﻳﺎﭨﻳون ﻏﺮﻳب اوڏن ﮐﻲ ڏﻧﻳون ۽ ﺳﻧدس ﭘٽن ﺟﻳڪﻲ ڪﻣﺷﻧﺮ‪ ،‬ڊاڪٽﺮ‪،‬‬
‫اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ ۽ ﻧﻳوي ۾ ڪﺋﭘٽن ﭤﻲ وﻳﺎ اﻧﮫن ﻏﺮﻳﺑن ﮔﮫﺮن ﺟﻲ اوڏ ﮀوڪﺮﻳن ﮐﻲ ﻗﺑول ڪﻳو ﺟﻳڪﻲ‬
‫ھﻧن ﺟﻲ ﻣﻘﺎﺑﻠﻲ ۾ ﭘڙھﻳل ﮘڙھﻳل ﺑﻪ ﻧﻪ ھﻳون‪ .‬راﻣﭼﻧد اوڏ ﺟﻲ ﺟڏھن ﺷﺎدي ﭤﻲ رھﻲ ھﺋﻲ ﺗﻪ ھو‬
‫ﭘﻳٽﺎرو ڪﺋڊٽ ڪﺎﻟﻳﺞ ﻣﺎن اﻧٽﺮ‪ NED ،‬ڪﺮاﭼﻲ ﻣﺎن ﺳول اﻧﺟﻧﻳﺋﺮﻧگ ۾ ‪ BE‬۽ ﺑﺋﻧڪﺎڪ ﺟﻲ‬
‫ﻻء آﻣﺮﻳڪﺎ وﭸﻲ رھﻳو ھو‪ .‬ﮘوﭠﺎن‬
‫ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲ ﻣﺎن ‪ ME‬ڪﺮي ھﺎڻ اﺳڪﺎﻟﺮ ﺗﻲ ‪ PH.D‬ڪﺮڻ ِ‬
‫ﻻء اﺳﺎن وٽ ڪﺮاﭼﻲ اﭼﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﺳﻧدس‬
‫ﺷﺎدي ڪﺮي ھو آﻣﺮﻳڪﺎ ﭤﻲ وﻳﺎ ﺗﻪ ڪﺟﮫﻪ ڏﻳﻧﮫن ِ‬
‫اوڏڪﻲء‬
‫ھوء‬
‫زال وزﻳﺮا ان ﮐﻲ اڙدو ۽ اﻧﮔﺮﻳﺰي ﺗﻪ ﭘﺮي ﺳﻧڌي ﺑﻪ ﭼٽﻲ طﺮح ﮘﺎﻟﮫﺎﺋڻ ﻧﭤﻲ آﺋﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫َ‬
‫۾ ﺋﻲ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻲ رھﻲ ھﺋﻲ‪ .‬آﻣﺮﻳڪﺎ ۾ ﺟﻧﮫن ھﻧڌ راﻣﭼﻧد ﮐﻲ رھﺎﺋش ﻣﻠﻲ ھﺋﻲ ان ﭘﺎڙي ۾ ﺗﻪ ڪو‬
‫اردو ﻳﺎ ھﻧدي ﮘﺎﻟﮫﺎﺋڻ وارو ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ ﻳﺎ اﻧڊﻳن ﺗﻪ ﻧﻪ ھو ﭘﺮ ﺳﭴﻲ ﺷﮫﺮ ۾ ﻧﻪ ھو‪ .‬راﻣﭼﻧد ﮐﻲ ان‬
‫ﺟو ڪو ﻓڪﺮ ﻧﻪ ھو‪ .‬ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ‪ Style‬۾ ﻣﺮڪﻧدي ﭼﻳﺎﺋﻳن ﭘﺎﭨﮫﻲ ﭔﺋﻲ ﭴﭨﺎ ﮔڏﺟﻲ اﻧﮔﺮﻳﺰي ﮘﺎﻟﮫﺎﺋڻ‬
‫ﭘوء اﺳﺎن ﺟو ﺟﮫﺎز آﻣﺮﻳڪﺎ وﻳو آﺋون‬
‫ﭘوء ﺟڏھن ﮀﮫن ﻣﮫﻳﻧن ﮐﺎن ِ‬
‫وارن ﮐﻲ ﻣﻧﮫن ﭘﻳﺎ ڏﻳﻧداﺳﻳن ۽ ِ‬
‫ﺳﺎﭨن ﻣﻠڻ وﻳس ﺗﻪ اھو ڏﺳﻲ ﺣﻳﺮت ﭤﻲ ﺗﻪ ﮀﮫن ﻣﮫﻳﻧن ﺟﻲ ﻧﻧڍڙي ﻋﺮﺻﻲ ۾ ڊاڪٽﺮ راﻣﭼﻧد ﺟﻲ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪109‬‬

‫زال وزﻳﺮان ﻧﻪ ﻓﻘط روان اﻧﮔﺮﻳﺰي ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻲ رھﻲ ھﺋﻲ ﭘﺮ آﻣﺮﻳڪن ‪ Acceent‬۾! ﺳﭻ ﭼﻳو اﭤن‬
‫ﻻء ‪ Practice‬ﺿﺮروي آھﻲ ۽ ﻧﻪ ڊﮔﺮﻳون‪ .‬اﺳﺎن ﺟﻲ آس ﭘﺎس ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ‬
‫ﺗﻪ ڌارﺋﻲ زﺑﺎن ﮘﺎﻟﮫﺎﺋڻ ِ‬
‫اﻧﮔﺮﻳﺰيء ۾ ڪﺋﻲ ھوﻧدي ﭘﺮ اﻧﮫن ﻣﻠڪن ﺟو‬
‫اھڙا ﻣﺛﺎل ﻧظﺮ اﻳﻧدا ﺟن اﻳم اي ﻋﺮﺑﻲ‪ ،‬ﻓﺎرﺳﻲ ﻳﺎ‬
‫َ‬
‫ﭘوء‬
‫ڪو اھل زﺑﺎن ﺳﺎﭨن ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻳﻧدو ﺗﻪ ھو ان ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺋﻲ ﺳﻣﺟﮫﻲ ﻧﻪ ﺳﮔﮫﻧدا ﺟواب ڏﻳڻ ﺗﻪ ﭤﻳو ِ‬
‫ﻻء ﭘﮫﺮﻳن اﮐﻳن ڏﭠو واﻗﻌو ھو ﺗﻪ ھڪ ڪﻧڊﻳﺎري ﭘﺎﺳﻲ ﺟﻲ ﮘوٺ‬
‫ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ھﻲ اﺳﺎن ِ‬
‫ﺟﻲ ﮀوڪﺮي ﺟﻳڪﺎ ڪڏھن ﺣﻳدرآﺑﺎد ﺑﻪ ﻧﻪ ﻧڪﺗﻲ ھﺟﻲ ۽ ﻧﻪ وري ﺳﺗﺮ واري ڏھﻲ ﺟﻲ‬
‫ھوء اﻧﮔﺮﻳﺰي ﭔڌي ﺳﮔﮫﻲ ﺳﺎ‬
‫ﺷﺮوﻋﺎﺗﻲ ﺳﺎﻟن ﺗﺎﺋﻳن ڪﻲ اﻧﮔﺮﻳﺰي ٽﻲ وي ﭼﺋﻧل ھﺋﺎ ﺟن ﺗﺎن‬
‫َ‬
‫ﺷﺎدي ﺑﻌد ﭘﮫﺮﻳون دﻓﻌو ﮘوٺ ﮀڏي ڪﺮاﭼﻲ ﻣﺎن ﭤﻳﻧدي آﻣﺮﻳڪﺎ ﺟﻲ ڪوﻟورروڊ رﻳﺎﺳت ﺟﻲ‬
‫ھوء ﮀﮫن ﻣﮫﻳﻧن اﻧدر اﺗﻲ ﺟﻲ ﻣڪﺎﻧﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﺟﻲ آﻣﺮﻳڪن اﺳٽﺎﺋﻳل‬
‫ھڪ ﺷﮫﺮ ۾ وﭸﻲ ﭤﻲ ﺟﺗﻲ‬
‫َ‬
‫اﻧﮔﺮﻳﺰي ﺳﻣﺟﮫﻲ ۽ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋڻ ﻟﮘﻲ ﭤﻲ‪ .‬ڊاڪٽﺮ راﻣﭼﻧد ۽ ﺳﻧدس زال ﺟو ﻣﺛﺎل آﺋون ھﻣﻳﺷﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ ﺧﺎص ڪﺮي ﺳﻧڌ ﺻوﺑﻲ ﺟﻲ ﻧوﺟواﻧن ﮐﻲ ڏﻳﻧدو آھﻳﺎن‪ ،‬ﺟﻳڪﻲ وﻻﻳت ۾ ﻧوڪﺮي‬
‫ﻣﻠڻ ﺗﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟن زاﻟن ﮐﻲ ﭘﺎڻ ﺳﺎن ﻧﻪ وﭠﻲ وﭸڻ ﺟو اھوﺋﻲ ﺳﺑب ڏﻳﻧدا آھن ﺗﻪ ان ﻣﻠڪ ﺟﻲ‬
‫اﻧﮔﺮﻳﺰي‪ ،‬اﺳﭘﻳﻧﻲ‪ ،‬ﻋﺮﺑﻲ ﻳﺎ ڪﺎ ﭔﻲ ڌارﺋﻳن زﺑﺎن آھﻲ ۽ ﺳﻧدن زاﻟون ڪﻳﺋن ﮔذارو ڪﺮي‬
‫ﺳﮔﮫﻧدﻳون‪ .‬ﺳﭻ ﺗﻪ اھو آھﻲ ﺗﻪ ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ﺟﻲ ھڪ ﭔﻳٽ ﻧﻣﺎ ﮘوﭠڙي ۾ ﺟڏھن ﻣون ﮐﻲ ﻧوڪﺮي‬
‫ﻣﻠﻲ ﺗﻪ آﺋون اھو ﻣﻌﻠوم ڪﺮي ﻓﻲ اﻟﺣﺎل ﭘﺮﻳﺷﺎن ﭤﻲ وﻳس ﺗﻪ ﻓﻘط آﻓﻳس ﺟﻲ ﭼﻧد ﺳﻳﻧﻳﺋﺮ ﻣﺎﭨﮫن‬
‫ﭘوء‬
‫ﺟﻲ ﭔﻳو ﺳﭴو اﺳٽﺎف ﻓﻘط ﻣﻠﺋﻲ ﭤو ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻲ ۽ ﺳﭴﻲ ﮘوٺ ۾ ﺑﻪ ﻣﻠﺋﻲ ﭤﻲ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻲ وﭸﻲ‪ .‬ﭘﺮ ِ‬
‫ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ﭘﮫﭼڻ ﺑﻌد ﻣون ڏﭠو ﺗﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺟﮫﺎزي اﻧﺟﻧﻳﺋﺮﻧگ )‪ (Marine‬ﺟﻲ ‪ Subject‬۾ آﺋون اﻳڏو‬
‫ﻣﺷﻐول ﭤﻲ رھﻳس ﺟو ﻣون ﮐﺎن اڳ ﻣﻧﮫﻧﺟﺎ ﭔﺎر ﻣﻠﺋﻲ ﺳﮐﻲ وﻳﺎ ۽ ڪﻳﺗﺮا ﻟﻔظ ﻣون ﮐﻲ ﮐﺎﻧﺋن ﭘﮀﭨﺎ‬
‫ﭘوء ﺗﻪ ﺑﺎﻗﻲ اٺ ﻧو ﺳﺎل رھڻ دوران ﭔﺎرن ﺗﻌﻠﻳم ﺑﻪ اﺗﻲ ﺟﻲ ﺋﻲ اﺳڪوﻟن ﻣﺎن ورﺗﻲ‪.‬‬
‫ﭘﻳﺎ ﭤﻲ ۽ ِ‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل اوڏن ﺟﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﺎدري زﺑﺎن اوڏڪﻲ آھﻲ ۽ اھﺎ ﺳﭴﻲ ﻧﻧڍي ﮐﻧڊ ﺟﺎ اوڏ ﺳﺎﮘﻲ ﭤﺎ‬
‫ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻳن ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ﭼﻳو وﭸﻲ ﭤو ﺗﻪ اھﺎ ﺳﺮاﺋڪﻲ ﺟﻲ وﻳﺟﮫو آھﻲ ﭘﺮ ﺳﺮاﺋڪﻲ وري ﺑﻪ ﻣون‬
‫ﺟﮫڙي ﺳﻧڌي ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻳﻧدڙ ﮐﻲ ڪﺟﮫﻪ ﻧﻪ ڪﺟﮫﻪ ﺳﻣﺟﮫﻪ ۾ اﭼﻳو وﭸﻲ ﭤﻲ ﭘﺮ اوڏڪﻲ ھﺮﮔﺰ ﻧﻪ‪.‬‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺟﻲ وڏي‬
‫اھو ﺑﻪ ﭼﻳو وﭸﻲ ﭤو ﺗﻪ اوڏڪﻲ ﺗﻣﺎم آﮘﺎٽﻲ زﺑﺎن آھﻲ‪ .‬ان ﺑﺎﺑت اﺳﺎن ﺟﻲ دوﺳت‬
‫ِ‬
‫راء ﺗﺣﻘﻳق ﺟو ھڪ ڪﺗﺎب ﭘڻ ﻟﮐﻳو آھﻲ ﺟﻳڪو ﺳﻧڌي ادﺑﻲ ﺑورڊ وٽ ﮀﭘﺎﺋﻲ‬
‫ُ‬
‫ﭜﺎء ڊاڪٽﺮ ﮔﻼب ِ‬
‫ﻻء ﭘﮫﺗل آھﻲ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل وڌﻳڪ ان ﺑﺎﺑت ﭔوﻟﻳن ﺟﺎ ﭴﺎﭨو ۽ ﻋﺎﻟم ڊاڪٽﺮ ﭔﮔﮫﻳو‪ ،‬ﺳﺮاج ﻣﻳﻣڻ‪،‬‬
‫ِ‬
‫راء ڏﻳﺋﻲ ﺳﮔﮫن ﭤﺎ‪.‬‬
‫ﻋﺑداﻟﺟﺑﺎر ﺟوﭨﻳﺟو‪ ،‬ﺳﻧدﻳﻠو ﺻﺎﺣب‪ ،‬ﻋﺮﺳﺎﭨﻲ ﺻﺎﺣب ﺟﮫڙاﺋﻲ ڪﺟﮫﻪ ِ‬
‫اوڏن ﺟﻲ ﺷﺎدﻳن ﺑﺎﺑت ﻟﮐﻲ ﭼڪو آھﻳﺎن ﺗﻪ ھﻧن ﺷﺎدﻳون ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ذات ۾ ﺋﻲ ﭤﻳن ۽ ﺑدي ﺗﻲ ﭤﻳن‬
‫ﻻء ﻧﻧﮫن ﺣﺎﺻل ڪﺮي ﺳﮔﮫﻲ ﭤو‪.‬‬
‫ﭤﻳون‪ .‬ﺟﻧﮫن وٽ ﮀوڪﺮي ﻧﺎھﻲ ﺗﻪ اھو ﭘﺋﺳﺎ ڏﺋﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘٽ ِ‬
‫ﻧﻳﺎﭨﻲء ﺟو ھﺟڻ ڪو ﻣﺳﺋﻠو ﻧﺎھﻲ ﮀو ﺟو ھﻧن وٽ ڏﻳﺞ ﺟو ﭼڪﺮ‬
‫ﺑﻘول ھڪ اوڏ ﺟﻲ ھﻧن وٽ‬
‫َ‬
‫ﻧﺎھﻲ ﻳﻌﻧﻲ ﻧﻳﺎﭨﻲ ڏﻳڻ ﺳﺎن ﮔڏ ﻧﺎﭨو ﻧﭤو ڏﺋﻲ ﺟﻳڪو ﭔﻳن ھﻧد ن ۾ )ھﺎڻ ڪﺟﮫﻪ ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ۾ ﺑﻪ( ﻋﺎم‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪110‬‬

‫ﻻء ﺑس اھو ﺿﺮوري آھﻲ ﺗﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ذات ﺟو ھﺟﻲ‪ .‬اھڙﻳن ﺷﺎدﻳن ﺟﺎ‬
‫ﭤﻳﻧدو وﭸﻲ‪ .‬اوڏن ِ‬
‫ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﻣﺛﺎل ھن ﺳﻧڌ ۾ ﺳﺎﮘﻳﺎ آھن‪ ،‬ڪﻧڊﻳﺎري ﺟو ﻧﺎراﺋڻ داس ﺻﺎﺣب )اﺳﺎن ﺟﻲ ڪﺎﻟﻳﺞ ﺟﻲ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ۽ رام ﭼﻧد ﺟو واﻟد( ﺟن ڏﻳﻧﮫن ۾ رﻳﺰﻳڊﻧٽ ﻣﺋﺟﺳٽﺮﻳٽ ھو ﺗﻪ‬
‫ﺳﺎﭤﻲ اوڏن‪ :‬ارﺟن داس‪،‬‬
‫ِ‬
‫ﭘوء ﭘﻧﮫﻧﺟن ﭔن ﭘٽن ﺳﺮي ﭼﻧد ۽ ﻟﮀﻣڻ‬
‫اﻧﮫن ڏﻳﻧﮫن ۾ ﭼﺗون ﻣل اوڏ ھڪ ﻏﺮﻳب ﭘورھﻳت ھو‪ .‬ﭘﺮ ِ‬
‫ﻻء ﻧﺎراﺋڻ داس ﺻﺎﺣب ﻧﻪ ﻓﻘط ﭼﺗون ﻣل ﮐﺎن ﺳﻧدس ﭔﻪ ﻧﻳﺎﭨﻳون‪ ،‬ﺟﮫﻣﻲ )ﺷﺑﺎﻧﺎ( ۽‬
‫ﺟﻲ رﺷﺗﻲ ِ‬
‫رﻳﮐﺎ ورﺗﻳون ﭘﺮ ﭘﻧﮫﻧﺟﻳون ڌﻳﺋﺮون ڪﻣﻼ ۽ ﺷﺎﻧﺗﺎ ﺟو ﻣﮜﭨو ﻧﻧڍي ھوﻧدي ﺋﻲ ﭼﺗون ﻣل ﺟﻲ ﭘٽن‬
‫ﻣور ۽ دودي ﺳﺎن ڪﺮاﻳو‪ .‬ﭼﺗون ﻣل ﻏﺮﻳب ﺿﺮور ھو ﭘﺮ ھڪ ﻏﻳﺮت ﻣﻧد ۽ ﻣﺣﻧﺗﻲ اوڏ ھو‪ .‬ھن‬
‫ان رﺷﺗﻲ ﺑﻌد ﺟﻳڪﺎ ﻣﺣﻧت ڪﺮي ﭘﻧﮫﻧﺟن ﭘٽن ﮐﻲ ﺗﻌﻠﻳم ڏﻳﺋﻲ وڏي ﻋﮫدي ﺗﻲ آﻧدو اھﺎ ھڪ اﻟگ‬
‫ﻣﺎﭨﮫوء ﻻِء اﺗﺳﺎھﻪ ۽ ﺳﺑق آھﻲ ۽ وري‬
‫ڪﮫﺎﭨﻲ آھﻲ‪ .‬ﺟﻳڪﺎ اڄ ﺟﻲ ڪﻧﮫن ﺑﻪ ﺳﺳت ۽ ٽوٽﻲ‬
‫َ‬
‫ﭼﺗونء ﺟﻲ ﭘٽن ﺑﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟو ﭘﺎن ﮐﻲ ﻻﺋق ﻓﺎﺋق ﺑﻧﺎﺋڻ ﺧﺎطﺮ ﻣﺣﻧت ۽ ﭘورھﻳو ڪﻳو ۽ ڪﻧڊﻳﺎرو‬
‫َ‬
‫ﺟﮫڙي ﮘوٺ ۾ رھﻲ ڪﺮي ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ اوﻻد ﮐﻲ ﺟﻧﮫن ﻧﻣوﻧﻲ ﺳﺎن ﺗﻌﻠﻳم ڏﻳﺎري اھو ﻣﺛﺎﻟﻲ ڪم آھﻲ‪.‬‬
‫ڌيء )ڪﺮڻ( ۽ ھڪ ﭘٽ )ﺳﺮﻳﻧدر( ڊاڪٽﺮ آھن ۽ ﭔﻪ ﭘٽ ۽‬
‫اڄ دودي ﺟﻲ ﭘﻧﺟن ﭔﺎرن ﻣﺎن ھڪ‬
‫َ‬
‫ﭜﺎء ﻣور )ﻳﻌﻧﻲ ﺟﻧﮫن ﺳﺎن راﻣﭼﻧد ﺟﻲ ﻧﻧڍي ﭜﻳڻ ڪﻣﻼ‬
‫ھڪ‬
‫َ‬
‫ڌيء اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ آھن‪ .‬اھڙي طﺮح ﭔﺋﻲ ُ‬
‫ڌيء ۽ ھڪ ﭘٽ‬
‫ﺟﻲ ﺷﺎدي ﭤﻲ آھﻲ( ﺟﻲ ﭼﺋن ﭔﺎرن ﻣﺎن وڏو ﻣﻧوج اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ آھﻲ‪ .‬ان ﺑﻌد ھڪ‬
‫َ‬
‫ڊاڪٽﺮ آھن ۽ ﻧﻧڍي راڌا اﭸﺎ ﭔﺎرھﻳن ڪﻼس ۾ آھﻲ(‪.‬‬
‫ھونء ﭘﻧﮫﻧﺟن ۾ ﺷﺎدي ڪﺮڻ ۾ ﺟﺗﻲ ﭔن ﻓﺋﻣﻠﻳن ﺟﻲ ﺑﮫﺗﺮي ﺛﺎﺑت ﭤﻲ آھﻲ اﺗﻲ ھﺮ ﭔﺎر‬
‫َ‬
‫ﺿﺮوري ﻧﺎھﻲ ﺗﻪ دودو ۽ ﻣور واﻧﮔﺮ ﻣﺣﻧﺗﻲ ۽ ﻏﻳﺮت وارو ﺛﺎﺑت ﭤﺋﻲ ان ڪﺮي ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ‬
‫ﺑﺮادريء ۾ ھﺮ ھڪ ﭘڙھﻳل ﮘڙھﻳل‪ ،‬۽‬
‫ﭘﻧﮫﻧﺟن ۾ ﺳﻧڱ ﻣﭤﻲ ﺟو ﺳور ﭘڻ ﺛﺎﺑت ﭤﻳﺎ آھن‪ .‬ﮀو ﺟو اوڏ‬
‫َ‬
‫ﭘﻧﮫﻧﺟن ﭘﻳﺮن ﺗﻲ ﺑﻳﭠل ﻧﺎھﻲ ﺟﻳﺋن ﭘﺎرﺳﻳن ۾ آھﻲ ﻳﺎ ﮐﭨﻲ ﭼﺋﺟﻲ ﺗﻪ ڪﻧﮫن ﺣد ﺗﺎﺋﻳن ﺳﻧڌ ورڪﻲ‬
‫ھﻧدن ۽ ﻋﺎﻣﻠن ۾ ھﻠﻧدو رھﻳو آھﻲ‪ .‬اڄ ﺟون ڪﻳﺗﺮﻳون ﺋﻲ اوڏ ﻓﺋﻣﻠﻳون ﺧﺎص ڪﺮي ﺳﻧڌ ﺟون‬
‫ﺟﺗﻲ اوڏ ﺑﺮداري ھﺎڻ اﻳڏي وڏي ﻧﻪ رھﻲ آھﻲ ھﻧدن ﺟﻲ ﭔﻳن ذاﺗﻳن ۾ ﺷﺎدﻳون ڪﺮي رھﻳون آھن‪.‬‬
‫ڌيء ﺟﻲ ﭘڻ ﺷﺎدي دﻳواﻧن )ھﻧدن( ۾ ﭤﻲ آھﻲ ۽‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺟﻲ ھڪ‬
‫اﺳﺎن ﺟﻲ ﭘﺎڙﻳﺳﻳﺮي ۽ دوﺳت‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ھﺎڻ ھن ﺟﻲ ﭘٽ ﻣڪﻳش ﺟﻲ ﺷﺎدي ﭘڻ ﮔﺟﺮات ۾ ھﻧدن ۾ ﭤﻲ رھﻲ آھﻲ‪ .‬ﭔﻧﮫﻲ ﮐﻲ اﻧﮔﻠﻳﻧڊ ﺟﻲ‬
‫ﺳٽﻳﺰن ﺷپ آھﻲ ﭘﺮ ﭔﻧﮫﻲ طﺮﻓﺎن اھو طﺋﻲ ﭤﻳو ﺗﻪ ﻟﻧڊن ۾ ﺷﺎدي ڪﺮڻ ﺑدران ﻣﮜﭨو ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ۾ ۽‬
‫ﺷﺎدي اﻧڊﻳﺎ ۾ رﭼﺎﺋﻲ وﭸﻲ‪ .‬ﺳﺎﮘﻲ طﺮح ڊاڪٽﺮ راﻣﭼﻧد ﺟﻳڪو ﮔذرﻳل ‪ 30‬ﺳﺎﻟن ﮐﺎن آﻣﺮﻳڪﺎ‬
‫ﺟو ﺷﮫﺮي آھﻲ ﺗﻧﮫن ﺟﻲ ﭘٽ راﺟﻳش ﺟو ﻣﮜﭨو اﻳڪٽﺎ ﺳﺎن ﭤﻳو‪ .‬اﻳڪٽﺎ ﺟﺎ واﻟدﻳن دھﻠﻲ ﺟﺎ ھﻧدو‬
‫ﮀوڪﺮيء ﺟو‬
‫آھن ﭘﺮ ﺳﺎﻟن ﮐﺎن ڊﻳﻧﻣﺎرڪ ۾ رھڻ ڪﺮي ﮐﻳن اﺗﻲ ﺟﻲ ﺷﮫﺮﻳت ﻣﻠﻳل آھﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫آﻣﺮﻳڪﺎ ۾ ﺗﻌﻠﻳم دوران اﺳﺎن ﺟﻲ ﭘﻳٽﺎرو ﺟﻲ ﺳﺎﭤﻲ ڊاڪٽﺮ راﻣﭼﻧد ﺟﻲ ﭘٽ راﺟﻳش ﺳﺎن ﻣﮜﭨو ﭤﻳو‬
‫دھﻠﻲء رﭼﺎﺋڻ ﺟو ﻓﻳﺻﻠو ﭤﻳو‪ .‬ان رﻳت اﺳﺎن ﮐﻲ اﻧڊﻳﺎ ڏﺳڻ ﺟو ﻣوﻗﻌو ﻣﻠﻲ وﻳو‪ .‬ھڪ‬
‫۽ ﺷﺎدي‬
‫َ‬
‫ڏﻳﻧﮫن ﻧول ﮐﻲ ﭼﻳم ﺗﻪ اھو ﺳﭠو ﭤﻳو ﻧﻪ ﺗﻪ ﺗوھﺎن اوڏن ﺟون ﺷﺎدﻳون ھﻣﻳﺷﻪ ﮔﮫوٽڪﻲ‪ ،‬ڪﻧڊﻳﺎرو‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪111‬‬

‫ڏھﺮڪﻲء ۾ ﭤﻳن‪ .‬ﺗوھﺎن ﺟﻲ ﭔﺎرن ﺳﭠﻲ ھﻣت ڪﺋﻲ ﺟو ﺷﺎدﻳون دھﻠﻲ ۽ ﺑڙودا ۾ رﭤﻳﺎﺋون ۽ ان‬
‫۽‬
‫َ‬
‫ﭔﺎﺋﻲ ﮐﻲ ﺑﻪ ‪ Credit‬ڏﻳڻ ﮐﭘﻲ ﺟﻧﮫن اﻧﮫن ﺷﺎدﻳن ﺟﻲ وچ ۾ ﻣﮫﻳﻧو ﮐن ‪ Gap‬رﮐﻳو ۽ اﺳﺎن ﮐﻲ‬
‫ﻻء ﻣوﻗﻌو ۽ وﻗت ﻣﻠﻲ وﻳو‪ .‬ﻳﺎد رھﻲ ﺗﻪ ﻧول وارن ڏاڍي ڪوﺷش‬
‫ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﺎ ڪﺎﻓﻲ ﺷﮫﺮ ﮔﮫﻣڻ ِ‬
‫ڪﺋﻲ ﺗﻪ ﺟﻳڪﺮ ھڪ ﭔن ڏﻳﻧﮫن ﺟﻲ ﮔﻳٽ ﺑﻌد ﭔﻲ ﺷﺎدي ﺑﻪ ﭤﻲ وﭸﻲ ۽ ﺟﻠدي ﻣوٽﻲ اﭼﻲ‬
‫ﻧوڪﺮﻳن ۽ ڌﻧڌ ڌاڙﻳن ﮐﻲ ﻣﻧﮫن ڏﺟﻲ‪ .‬ﮀوڪﺮﻳن ﺟﺎ ﻣﺎﺋٽ ﺑﻪ ﻣﭸﻲ وﻳﺎ ﭘﺮ ﭘﻧڊت ﭘڙھﭨﻲ ﺑﻳﮫﻲ رھﻳﺎ‬
‫ھوﻟﻲء ﺑﻌد ﭤﻳﻧدو‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل‬
‫ﻻء ﺳﭠو ڏﻳﻧﮫن‬
‫َ‬
‫ﺗﻪ اﺋﻳن ھﺮﮔﺰ ﻧﻪ ﭤﻳﻧدو‪ .‬ھڪ ﺟﻲ ھﻳﻧﺋﺮ ﭤﺋﻲ ۽ ﭔﺋﻲ ﺟﻲ ِ‬
‫ﻻء ھﻲ ﺳﭠو ﻣوﻗﻌو ﺛﺎﺑت ﭤﻳو آھﻲ ﺟو ﻣﺧﺗﻠف‬
‫ﻻء ھڪ ﭔﺋﻲ ﺳﺎن ﻣﻠڻ ِ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ۽ ﺳﻧدس ﭜﻳڻ ﭜﺎﺋﺮن ِ‬
‫ِ‬
‫ﻣﻠڪن ۾ رھﻧدڙ ﺳڀ ﭜﺎﺋﺮ ﭜﻳﭨون ھﺗﻲ اﭼﻲ ﮔڏ ﭤﻳﺎ آھن‪ .‬ھڪ ﺋﻲ وﻗت ﮔڏ ﻣون ﺑﻪ ﮐﻳن ڪﺎﻟﻳﺞ‬
‫ڏﻳﻧﮫن ۾ ڏﭠو ھو ﺟڏھن ھو ﺳڀ ﭔﺎر ھﺋﺎ ۽ ڪﻧڊﻳﺎري واري ﮔﮫﺮ ۾ رھﻳﺎ ﭤﻲ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ھﻳﻧﺋﺮ ﺑﻪ ﺳڀ‬
‫ﺗﻪ ﮔڏ ﭤﻲ ﻧﻪ ﺳﮔﮫﻳﺎ آھن ﭘﺮ اھو ﮐﭨﻲ ﭼﺋﺟﻲ ﺗﻪ ھو ﮔﮫﭨﻲ ﭜﺎﮜﻲ اﭼﻲ ﺷﺎﻣل ﭤﻳﺎ آھن ﺟو ﺳﺎﺋﻳن ﻧﺎراﺋڻ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺟﻲ‬
‫داس )‬
‫ﭘﻲء( ﮐﻲ ٽن زاﻟن ﻣﺎن اوﭨﮫﻳن ﭘٽ ڌﻳﺋﺮون آھن ﺟن ﻣﺎن ھڪ ﭘٽ اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ‬
‫ُ‬
‫ِ‬
‫ﭜﺎء ﻣﻳﺮ ﭼﻧد ﺑﻪ ﻣوڪل ﻧﻪ ﻣﻠڻ ڪﺮي آﻣﺮﻳڪﺎ‬
‫راء وﻓﺎت ڪﺮي وﻳو آھﻲ‪ .‬ﺳﻧدن ھڪ ُ‬
‫ﺣﺷﻣت ِ‬
‫ﭜﺎء ڪﺋﭘٽن اﻣﺮﭼﻧد ﺟﻧﮫن ﺟو ﺗﻌﻠق اﺳﺎن ﺟﻲ ﭘﺮوﻓﻳﺷن‬
‫ﮐﺎن ﻧﻪ اﭼﻲ ﺳﮔﮫﻳو‪.‬‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺟو ھڪ ﭔﻳو ُ‬
‫ِ‬
‫ﺳﺎن آھﻲ ۽ ﺟﮫﺎزن ﺟو ڪﭘﺋٽن آھﻲ اھو ﺑﻪ اﭼﻲ ﻧﻪ ﺳﮔﮫﻳو آھﻲ‪ ،‬ڪﺋﭘٽن اﻣﺮﭼﻧد ﻧﻳوزﻳﻠﻳﻧڊ ﺟو‬
‫ﻻء ھو ﻣوڪل وﭠﻲ ڪﺮاﭼﻲ ﺑﻪ ﭘﮫﺗو ۽ ھﺎڻ‬
‫ﺳٽﻳﺰن آھﻲ ۽ اﻧﮫن ﺟﺎ ﺟﮫﺎز ھﻼﺋﻲ ﭤو‪ ،‬ھن‬
‫َ‬
‫ﺷﺎديء ِ‬
‫ڪﻣﭘﻧﻲء ﺟﻲ ﻣﺎﻟڪ ﺟو‬
‫ﭔﺋﻲ ڏﻳﻧﮫن اﺳﺎن ﺳﺎن ﮔڏ اﻧڊﻳﺎ اﭼﻲ رھﻳو ھو ﺗﻪ ﺳﻧدس ﺟﮫﺎز ران‬
‫َ‬
‫ﻧﻳوزﻳﻠﻳﻧڊ ﮐﺎن ﻓون آﻳو ﺗﻪ ھﻧن ﺟو ھﺎﻟﻳﻧڊ وارن ﮐﺎن ﻧﺋون ورﺗل ﺟﮫﺎز اﺳﭘﻳن ﺟﻲ ﺑﻧدرﮔﺎھﻪ‬
‫ﻣﺎء ﮔذاري وﺋﻲ آھﻲ‪ .‬ﺗون ﭘﻧﮫﻧﺟن ﭜﺎﺋٽن ﺟﻲ‬
‫ﺑﺎرﺳﻠوﻧﺎ ۾ ﭰﺎﺳﻲ ﭘﻳو آھﻲ ﺟو ان ﺟﻲ ڪﺋﭘٽن ﺟﻲ ُ‬
‫ﺷﺎدي اٽﻳﻧڊ ڪﺮڻ ﺑدران ﺟﻳڪﺮ ان ﺟﮫﺎز ﮐﻲ اڄ ﺋﻲ وﭸﻲ ڪﻣﺎﻧڊ وﭠﻳن ﺗﻪ ڪﻣﭘﻧﻲ ﻟﮐﻳن ڊاﻟﺮن‬
‫ڪﻣﭘﻧﻲء وٽ‬
‫ﺟﻲ ﻧﻘﺻﺎن ﮐﺎن ﺑﭼﻲ وﻳﻧدي ﺟو ان ﺟﮫﺎز ﮐﻲ ﺳﭜﺎﭨﻲ ﺗﺎﺋﻳن ﺑﺎرﺳﻠوﻧﺎ ﮀڏﭨو آھﻲ ۽‬
‫َ‬
‫ﭔﻳو ڪوﺑﻪ ‪ Stand By‬ڪﺋﭘٽن ﻧﺎھﻲ‪ .‬ھن ٽﺮپ ﺟو ﭘﮔﮫﺎر ﺑﻪ ﺗوﮐﻲ ٽﻳﭨو ڪﺮي ڏﻳﻧداﺳﻳن ﺗﻪ ان‬
‫ﺑﻌد ﻣوڪل ﺑﻪ ٽﻳﭨﻲ ڏﻳﻧداﺳﻳن‪.‬‬
‫ھن اﻳﻣﺮﺟﻧﺳﻲ ﺟو ﭔڌي ﺟﺗﻲ ڪﺋﭘٽن اﻣﺮﭼﻧد ﮐﻲ ڏک ﭤﻳو اﺗﻲ ﻧول وارن ﮐﻲ ﺑﻪ ﺗﻪ ﺧﺎص‬
‫ﭘوء وڏن وﻳﮫﻲ اھو‬
‫ڪﺮي ھﻲ ُ‬
‫ﭜﺎء ﺳﺎﻟن ﺑﻌد ڪﺮاﭼﻲ آﻳو آھﻲ ۽ اﻧڊﻳﺎ ھﻠﻲ ﭔﻳن ﺳﺎن ﺑﻪ ﻣﻠﻲ ﭘﺮ ِ‬
‫ﻓﻳﺻﻠو ڪﻳو ﺗﻪ اﻣﺮﭼﻧد ﺟو ڪﺮاﭼﻲ ﺗﺎﺋﻳن اﭴڻ ﺑﻪ اﺳﺎن ان ﮐﻲ ﺷﺎدي اٽﻳﻧڊ ڪﺮڻ ﺑﺮاﺑﺮ ﭤﺎ‬
‫ﻻء ﺿﺮور ھﻠﻳو وﭸﻲ ﺟو ﺟﮫﺎزن ﺟو ﻣﺎﻟڪ ﺟﻧﮫن وٽ اﻣﺮﭼﻧد ﭘﺮاﭨو‬
‫ﺳﻣﺟﮫون ۽ ھو ﻧوڪﺮي ِ‬
‫ڪﺋﭘٽن آھﻲ اﻣﺮﭼﻧد ﺟو ﺷﺮوع ﮐﺎن ﺧﻳﺎل ﭤو ڪﺮي ۽ ھن ﮐﻲ ﺑﻪ ﻣﮫل ﺗﻲ ڪم اﭼڻ ﮐﭘﻲ‪ ،‬۽ ﭔﻲ‬
‫ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺗﻪ اﻣﺮﭼﻧد ﭘﺮدﻳس ۾ رھﻳو ﭘﻳو آھﻲ ۽ ﮐﻳس ھن ٽﺮپ ﻣﺎن ﺳﭠو ﭘﮔﮫﺎر ﻣﻠﻲ وﻳﻧدو ۽ ﭘﺮدﻳس ۾‬
‫ﻻء ھن ﺟو ﺳﭠو وﻗت ﮔذري ﺳﮔﮫﻧدو‪ ،‬ان ﻓﻳﺻﻠﻲ ﺑﻌد ڪﺋﭘٽن اﻣﺮﭼﻧد ﮐﻲ اﺳﭘﻳن رواﻧو ﭤﻳڻ‬
‫رھڻ ِ‬
‫ﻻء اﻳﺋﺮﭘورٽ ﮀڏي آﻳﺎﺳﻳن‪.‬‬
‫ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪112‬‬

‫دھﻠﻲء ۽ دھﻠﻲ ﺟﻲ آس ﭘﺎس رھﻧدڙ اوڏن ۾ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﻧول وارن ﺟﺎ ۽ ھن ﺟﻲ ﭜﻳﭨوﻳن ﺟﺎ‬
‫َ‬
‫ﻣﺎﺋٽ آھن ﺟﻳڪﻲ ﭘﮫﺮﻳن ڏﻳﻧﮫن ﮐﺎن ھﺗﻲ اﺳﺎن ﺳﺎن ﻣﻠڻ اﻳﻧدا رھن ﭤﺎ ﺧﺎص ڪﺮي ارﺟن داس ۽‬
‫آﺳودﻣل ﻧﺎﻟﻲ ﺟﻳڪﻲ ھﺗﻲ ﺟﻲ ﺣڪوﻣت ﺟﺎ ﻣﻧظورﺷده ﺑﻠڊر ۽ ﭠﻳڪﻳدار آھن‪ ،‬ﺳﺮڪﺎري رﺳﺗن‬
‫دھﻠﻲء ۾ رھﺎﺋش وﭠﺮاﺋﻲ‬
‫۽ ﻋﻣﺎرﺗن ﺟﻲ ڪﻣن ۾ ھﻧن ﺟو ڪﺎﻓﻲ اھم ﺣﺻو آھﻲ‪ .‬اﺳﺎن ﮐﻲ ھﺗﻲ‬
‫َ‬
‫ﻻء ھﻧن ﺟون ﭘﺟﻳﺮو ٽﺎﺋﻲ ﺑﻪ‬
‫ڏﻳڻ ۾ ﻳﺎ رﻳﻠوي اﺳٽﻳﺷن ﮐﺎن ﮔﮫﺮ ﺗﺎﺋﻳن ﻳﺎ ڪڏاﻧﮫن ﭘﺮي وﭸڻ ِ‬
‫ﮔﺎڏوﻳن اﺳﺗﻌﻣﺎل ڪﻧدا رھون ﭤﺎ‪ .‬ھﻲ ﭔﺋﻲ ﺳڪﺮﻧڊ ﺟﺎ رھﺎڪو ھﺋﺎ ۽ ورھﺎﮜﻲ وﻗت ھﻳڏاﻧﮫن ھﻠﻳﺎ‬
‫آﻳﺎ‪ .‬ﺳﻧدن ﭔﺎرن ۽ ﭜﺎﺋٽﻳن ﭜﺎﭨﻳﺟن‪ ،‬ﻣﺧﺗﻠف ﺳﺑﺟﻳڪٽن ۾ ﮔﺮﻳﺟوﺋﻳﺷن ڪﺋﻲ آھﻲ‪ .‬ﭔن ٽن ﭴﭨن ﺗﻪ‬
‫ﺳول ۽ ﻣڪﻳﻧﻳڪل اﻧﺟﻧﻳﺋﺮﻧگ ﺑﻪ ڪﺋﻲ آھﻲ ﭘﺮ ﺳﺮڪﺎري ﻧوڪﺮي ﺟﻲ ﮐوٽ ھﺟڻ ڪﺮي ھﻲ‬
‫ﺳڀ اﺑﺎﭨو ڌﻧڌو ‪ Construction‬ﺟو ڪن ﭤﺎ ﺟﻧﮫن ۾ ھو ﭘﺎڻ ﮐﻲ ﺧوش ﺳﻣﺟﮫن ﭤﺎ‪ .‬ھﻧن وٽ‬
‫ﮐوٽﺎﺋﻲ ﺗوڙي رﺳﺗﺎ ﭠﺎھڻ ﺟون وڏﻳون ۽ طﺎﻗﺗور ﻣﺷﻳﻧون ۽ ﮔﺎڏﻳون آھن‪ ،‬ﺟڏھن ﺑﻪ ڪﻧﮫن‬
‫ﺳﺮڪﺎري ﭠﻳڪﻲ ﺟو اﻋﻼن ﭤﺋﻲ ﭤو ﺗﻪ ھﻲ ٽﻳﻧڊر ﭜﺮﻳن ﭤﺎ‪.‬‬
‫ڌيء ﭘٽ‬
‫ﺳﮜﺎﺑﻧدي ڪﺮي ارﺟن ۽ آﺳودرﻣل ﺟﻲ ﭘﺎڻ ۾ ھﺎڻ ﻣﺎﺋٽﻲ ﺑﻪ آھﻲ ﺟو ھڪ ﭔﺋﻲ ﮐﻲ‬
‫َ‬
‫ڏﻧو اﭤن‪ .‬ھڪ ڏﻳﻧﮫن ھﻧن ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﮐﺎن آﻳل اﺳﺎن ﺟﻲ ﺳﭴﻲ ﭴﭷ ﺟﻲ دﻋوت ڪﺋﻲ ۽ ﺷﺎم ڌاري‬
‫ﺳﻧدن ﮀوڪﺮا ﭼﺎر ﭘﻧﺞ ﮐن وڏﻳون ﮔﺎڏﻳو ڪﺎھﻲ آﻳﺎ ۽ اﺳﺎن ﮐﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﮔﮫﺮ وﭠﻲ ھﻠﻳﺎ ﺟﻳڪو‬
‫دھﻠﻲء ﺟو ھﺮڪﻳش ﻧﮔﺮ ﻋﻼﺋﻘو ﺳڏﺟﻲ ﭤو‪ .‬اﻳﺷﻳﺎ ﺟﻲ ﺳڀ ﮐﺎن وڏي ”ﭘوﻟﻲ ٽﻳڪﻧڪ اﻧﺳٽﻳٽﻳوٽ‬
‫َ‬
‫ﭘوء ھﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ رھﺎﺋﺷﻲ ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ﭘﮫﺗﺎ‪.‬‬
‫دھﻠﻲ“ وٽﺎن ﺑﻳﺣد ﺳوڙھﻳن ﮔﮫٽﻳن ﻣﺎن ﮔﺎڏﻳون ﮔﮫﻣﺎﺋﻳﻧدا ِ‬
‫اﻧﮫن ﺳوڙھﻳن ﮔﮫٽﻳن ﺟﻲ ﭔﻧﮫﻲ ڪﭘﺮن ﺗﻲ ﮔﮫٽ ۾ ﮔﮫٽ اڌ ڪﻠو ﻣﻳٽﺮ ۾ ﻣﺮد ۽ ﻋورﺗون ﻓوٽ ﭘﺎٿ‬
‫ﺗﻲ ﭜﺎﭴﻳون‪ ،‬ﻣﻳوا ﭘﻼﺳٽڪ ﺟو ﺳﺎﻣﺎن‪ ،‬ڪﭘڙا ﺑوٽ ۽ ﭔﻳو ﺳﺎﻣﺎن رﮐﻲ وڪﭨﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ڪﺮاﭼﻲ‬
‫ﺟﻲ ﮐﺎرادر ۽ ﻣﮀﻲ ﻣﻳﺎﻧﻲ ﻣﺎرڪﻳٽ وارو ﺣﺎل ھو‪ .‬ﺑﻠڪﻪ ان ﮐﺎن ﺑﻪ وڌﻳڪ ﻋوام ۽ ﺳوڙھﻳون‬
‫ﻣﺎﻧﻲء ﺟو ﺑﻧدوﺑت ھڪ ﻧﻧڍن ﻓﻠﻳٽن واري ﻋﻣﺎرت ﺟﻲ ﭘﮫﺮﻳن ﻣﺎڙ ﺗﻲ ﭠﮫﻳل ھﺎل ۾‬
‫ﮔﮫٽﻳون ھﻳون‪،‬‬
‫َ‬
‫ڪﻳو وﻳو ھو‪ .‬آﺳودو ﻣل ﺟﻲ ﻧوﺟوان ﭜﺎﺋٽﻳن‪ ،‬ﭜﺎﭨﻳﺟن ﻣﺎن ھڪ ﻟﻌل ﭼﻧد ﻧﺎﻟﻲ ھﻣﺮاھﻪ )ﺟﻧﮫن‬
‫اﻧﺟﻧﻳﺋﺮﻧگ ۾ ڊﭘﻠوﻣﺎ ڪﺋﻲ آھﻲ ۽ ھﺎڻ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ڪﺟﮫﻪ ﭘﺮاڊڪٽس ﺟو ﻣﺎرڪﻳٽ ﻣﺋﻧﻳﺟﺮ آھﻲ(‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ‬
‫دھﻠﻲء ﺟو ھﻲ ﻋﻼﺋﻘو ھﺮڪﻳش ﻧﮔﺮ اڄ ﮐﺎن ٽﻳﮫﺎرو ﺳﺎل اڳ‬
‫ﺗﻧﮫن ﭔڌاﻳو ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﭘﺳﮔﺮداﺋﻲء ﺟو ھڪ ﮘوٺ ھو ﺟﺗﻲ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﮐﺎن ﻟڏي آﻳل اﺳﺎن ﺟﺎ وڏا ﺟﻳڪﻲ ڪﺟﮫﻪ ﭘﮫﺮﻳﺎن‬
‫َ‬
‫ﭘوء ﻟڏي ھﻳڏاﻧﮫن آﻳﺎ ۽ ھﻲ ﺟﻳڪﻲ ان‬
‫ﺳﺎل ﮔﺟﺮات ۽ ﻣﮫﺎراﺷٽﺮ ﺻوﺑن ﺟﻲ ﮘوﭠن ۾ رھﻳﺎ ﺳﻲ ِ‬
‫ﮔﺎديء ﺟو ﺷﮫﺮ ھﺟڻ ڪﺮي‬
‫وﻗت ﺧﺎﻟﻲ ﭘٽ ھﺋﺎ اﺗﻲ ﮔﮫﺮڙا اڏاﺋﻲ رھﻲ ﭘﻳﺎ‪ .‬دھﻠﻲ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﺗﻳﺰي ﺳﺎن وڌﻧدو رھﻳو ۽ اڄ ھﻲ ﮘوٺ ﺑﻪ دھﻠﻲ ﺷﮫﺮ ﺟو ﺣﺻو ﭤﻲ وﻳو آھﻲ‪ .‬ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ اﺳﻳن‬
‫ھﺗﻲ ﺳڀ ﻏﻳﺮ ﻗﺎﻧون ﻗﺑﺿو ڪﺮي رھﻧدڙ آھﻳون ﭘﺮ ھﺎڻ ﭔﻪ ﭘﻳڙھﻳون رھﻧدڙن ﮐﻲ ﺳﺮڪﺎر ھﺗﺎن‬
‫ﺟﺎء ڏﺋﻲ‪ .‬ﭔﻪ ﭼﺎر ﻣﺎﭨﮫو ھﺟن ﺗﻪ ﺑﻪ ﭠﮫﻳو ھﺗﻲ ﺗﻪ اﺳﻳن ھﺰارن ﺟﻲ ﺗﻌداد ۾ اوڏ‬
‫ﭔﻲ ڪﮫڙي ھﻧڌ ِ‬
‫ﭘﺎﭨﻲء ﺟﻲ ﺑﻪ ﺳﮫوﻟت ﻣﮫﻳﺎ ڪﺋﻲ وﺋﻲ‬
‫آھﻳون‪ ،‬ﺳو اﺳﺎن ﮐﻲ ھﺗﻲ ﮀڏﻳو وﻳو آھﻲ ﺑﻠڪﻪ ﺑﺟﻠﻲ ۽‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪113‬‬

‫آھﻲ‪ .‬ﮔڏوﮔڏ ﺳﺮڪﺎري ﭘﺮاﺋﻣﺮي اﺳڪول ﺑﻪ آھﻲ ﺟﺗﻲ اﺳﺎن ﺟﺎ ﭔﺎر ﺗﻌﻠﻳم ﭘﺮاﺋﻳن ﭤﺎ‪.‬‬
‫”ﺗوھﺎن ﮐﻲ ڪﻳﺋن ﻟﮘو اﻧڊﻳﺎ؟“ ھن ﻣون ﮐﺎن ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫ﻻء ڪﻳﺗﺮﻳون ﺋﻲ‬
‫”ﺻﺣﻳﺢ ﻟﮘو‪ .‬ھﻧدﺳﺗﺎن اﻳڏو وڏو آھﻲ ﺟو ھن ۾ ھڪ ٽوﺋﺮﺳٽ ﺟﻲ ڏﺳڻ ِ‬
‫ﻣﺧﺗﻠف ﺗوارﻳﺧﻲ ۽ ﺛﻘﺎﻓﺗﻲ ﺷﻳون ﻣوﺟود آھن ﺟن ﮐﻲ ﺗوھﺎن ﺟﻲ ﺣڪوﻣت ان ﺋﻲ ﺣﺎﻟت ۾ ﺑﺮﻗﺮار‬
‫رﮐﻳو وﻳﭠﻲ آھﻲ‪ ،‬ﺳڀ ﮐﺎن وڏي ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺗﻪ ھﻳڏي ﻋوام ۽ ﻏﺮﺑت ھوﻧدي ﺑﻪ اﻣن اﻣﺎن ﺟﻲ ﺣﺎﻟت ﺣﻳﺮ‬
‫اء ﺟﻲ ڏﻳﻧﮫن‬
‫اﻧﮔﻳﺰ ﺣد ﺗﺎﺋﻳن ﺑﮫﺗﺮ آھﻲ‪ .‬ڌارﻳن ﻣﻠڪن ﺟون وﻳﻧدي ﮀوڪﺮﻳون ﺑﻧﺎ ڪﻧﮫن ڊپ ڊ َ‬
‫رات ﭘﻳون ﺳﻔﺮ ڪن ۽ ﮔﮫﻣن ﭰﺮن‪ .‬ﻣﻳڊﻳﺎ ذرﻳﻌﻲ ﺟﻳڪﺎ ﭔﺎھﺮ ﺟﻲ دﻧﻳﺎ ﮐﻲ ‪Disinformation‬‬
‫ﭘﮫﭼﻲ ﭤﻲ ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ۾ ﻣﺳﻠﻣﺎن ھﻧدن ﺟﻲ ظﻠم ھﻳٺ آھن اھﺎ ﻧظﺮ ﻧﭤﻲ اﭼﻲ‪“.‬‬
‫”ﺑﻠڪل ﺻﺣﻳﺢ ﭤﺎ ﭼﺋو‪ ،‬ھﺗﻲ ﺗوھﺎن ڏﺳﻧدﺋو ﺗﻪ ڪﺎﺑﻪ اھڙي ﮘﺎﻟﮫﻪ ﻧظﺮ ﻧﻪ اﻳﻧداﺋو“ ﻟﻌل ﭼﻧد‬
‫ﭼﻳو‪” ،‬ھﺮ ھڪ ﮐﻲ ﻣذھب ﺟﻲ آزادي آھﻲ‪ .‬ﻣﺳﻠﻣﺎن ھﺟن ﻳﺎ ﺳک ﻳﺎ ﻋﻳﺳﺎﺋﻲ ھﻧن ﮐﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫دھﻠﻲء ۾‬
‫طﺮﻳﻘﻲ ﺳﺎن ﻋﺑﺎدت ڪﺮڻ ﮐﺎن ڪﻳﺮ ﺑﻪ روڪﻲ ﻧﭤو ﺳﮔﮫﻲ‪ .‬ڪﺎﻟﮫﻪ ﺗوھﺎن ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺳﺟد‬
‫َ‬
‫ﺟﻣﻌﻲ ﺟﻲ ﻧﻣﺎز ﺗﻲ وﻳﺎ ھﻳﺋو ﺗوھﺎن ﺋﻲ ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ڪﻳڏي ﻋوام ھﺋﻲ‪ .‬ﺟﻣﻊ ﻧﻣﺎز ﺗﻲ ھﺮ ﻣﺳﺟد ﺟو‬
‫اﻧدرﻳون ۽ ﭔﺎھﺮﻳون ﭘٽ ﺗﻪ ﻧﻣﺎزﻳن ﺳﺎن ﭜﺮﺟﻳو وﭸﻲ ﭘﺮ رﺳﺗﺎ ﺑﻪ ﺑﻼڪ ﭤﻳو وﭸن ﭘﺮ آھﻲ ڪﻧﮫن‬
‫ھﻧدوء ﺟﻲ ﻣﺟﺎل ﺟو ھﻲ ﭼوي ھﺗﻲ ﻣﺳﻠﻣﺎن ﻧﻣﺎز ذرﻳﻌﻲ رﺳﺗﺎ ﺑﻼڪ ڪﺮﻳون ﭔﻳن ﮐﻲ ﺗڪﻠﻳف‬
‫َ‬
‫ﭤﺎ ﭘﮫﭼﺎﺋﻳن‪ .‬ھﺮﮔﺰ ﻧﻪ‪ .‬ﺳوال ﺋﻲ ﻧﭤو ﭘﻳدا ﭤﺋﻲ‪ ،‬ﮀو ﺟو اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ‪ Constitution‬۾ ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﮐﻲ‬
‫ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻋﺑﺎدت ۽ ﻣﺳﺟدون ﻗﺎﺋم رﮐڻ ﺟو ﺣق ﻣﻠﻳل آھﻲ‪ .‬ان ﺟو ﻣطﻠب اھو ﻧﻪ آھﻲ ﺗﻪ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ۾‬
‫ﻻء‬
‫ھﻧدن ﻳﺎ ﻋﻳﺳﺎﺋﻳن ﮐﻲ ﺑﻪ اﻳﺗﺮو ﻣﻠڻ ﮐﭘﻲ‪ .‬ھﺮﮔﺰ ﻧﻪ‪ .‬اﺳﻳن ﺳﻣﺟﮫون ﭤﺎ ﺗﻪ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن اﺳﻼم ﺟﻲ ِ‬
‫ﻣﻠڪ ﭠﮫﻳل آھﻲ‪ .‬ﺑس رﮘو اﻳﺗﺮو ﺳو اﻣن اﻣﺎن ھﺟڻ ﮐﭘﻲ ﺟو ﭔﻳن ﻣذھب ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ ﺗﻧگ ﻧﻪ‬
‫ﭘوء ﻧﻘﺻﺎن‬
‫ﻻء ﻣﺣﻣد ﻋﻠﻲ ﺟﻧﺎب ﺻﺎﺣب ﭼﻳو ھو ﭘﺮ ان ﺗﻲ ﻋﻣل ﻧﭤو ﭤﺋﻲ ۽ ِ‬
‫ڪﻳو وﭸﻲ ﺟﻧﮫن ِ‬
‫ڪﻧﮫن ﺟو آھﻲ‪ ،‬ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟو ﺋﻲ آھﻲ ﺳﭠﺎ ﺳﭠﺎ ۽ اﻣﻳﺮ ﻋﻳﺳﺎﺋﻲ‪ ،‬ﭘﺎرﺳﻲ ۽ اﺳﺎن ﺟﺎ ھﻧدو ﻧﻪ‬
‫ﭼﺎھﻳﻧدي ﺑﻪ ﻣﺟﺑور ﭤﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟو ﭘﺮاﭨو وطن ﮀڏﻳو ھﻧدﺳﺗﺎن ﻳﺎ ﭔﻳن ﻣﻠن ڏي ھﻠﻳﺎ ﭤﺎ وﭸن ۽ ھﻧﻧن ﺟﻲ‬
‫ﭘﺋﺳﻲ ۽ ﻋﻘل ﻣﺎن ﭔﻳﺎ ﻣﻠڪ ﻓﺎﺋدا وﭠن ﭤﺎ‪“.‬‬
‫ھڪ ﭔﻲ ‪ Point‬ﺟﻳڪﺎ ﻟﻌل ﭼﻧد ﺟﻲ ﻣون ﻧوٽ ڪﺋﻲ‪:‬‬
‫”اﻧڊﻳﺎ ۾ ﻋوام وڏو آھﻲ‪ ،‬ﻏﺮﺑت آھﻲ ﭘﺮ ﺟﻣﮫورﻳت آھﻲ‪ ،‬ان ﺟﻣﮫورﻳت ڪﺮي ﺋﻲ اﺳﺎن‬
‫ﺟﮫڙا ﻏﺮﻳب ﺑﻪ ﺷﻳﺮ آھن‪ ،‬ﻗﺎﻋدو ﻗﺎﻧون آھﻲ ڪوﺑﻪ ﭘوﻟﻳس وارو ﻳﺎ ﺳﭘﺎھﻲ ﺑﻧﺎ ڪﻧﮫن ڏوھﻪ ﺟﻲ‬
‫ڪﻧﮫن ﮐﻲ ھٿ ﻧﭤو ﻻھﻳو ﺳﮔﮫﻲ‪ ،‬ﭼﺎھﻲ ﺗوھﺎن ﻗﺳطن ﺗﻲ ٽﻳڪﺳﻲ ورﺗﻲ ھﺟﻲ ﻳﺎ اھو اﻣﻳﺮ ھﺟﻲ‬
‫ﻻء‬
‫ﺟﻧﮫن ﺟون ﭘﻧﺟﺎھﻪ ٽﻳڪﺳﻳون ھﻠﻧدﻳون ھﺟن ﭔﺋﻲ ﭴﭨﺎ ﻗﺎﻧون ﮐﺎن ھڪ ﺟﮫڙو ڊﭴن ﭤﺎ‪ .‬ﻗﺎﻧون ِ‬
‫ﭔﺋﻲ ﺳﺎﮘﻳﺎ آھن‪ .‬ھن ﻣﻠڪ ﺟﻲ ھﻳڏي وڏي اڪﺛﺮﻳت ھﻧدن ﺟﻲ ھوﻧدي ﺑﻪ ﻣﻠڪ ﺟو ﺻدر‪،‬‬
‫وزﻳﺮاﻋظم ۽ ﭼﻳف آف آرﻣﻲ اﺳٽﺎف )اﻋﻠﻲٰ ﻓوﺟﻲ آﻓﻳﺳﺮ( اﻗﻠﻳﺗن ﻣﺎن آھن‪“.‬‬
‫ﻟﻌل ﭼﻧد اوڏ واﺗﺎن ﭔڌﻳل ﮘﺎﻟﮫﻳن ﻣﺎن ھڪ ﭔﻲ ‪ Point‬ﺟﻳڪﺎ ﭘڻ ﻗﺎﺑل ﻏور آھﻲ ﺗﻪ ”دھﻠﻲ ۽‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪114‬‬

‫رھﺎڪوء ﮐﻲ اﭸﺎ ﺑﻪ ﺧﺮاب ﻟﮘﻲ رھﻳﺎ ھوﻧدا ۽ وﻳﮫﻪ‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﺟﺎ ﺑﻳﺎ ﺷﮫﺮ ﺟﻳڪﻲ ھڪ ﻣﻐﺮب ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﮔﻧدﮔﻲء ﺟو ﺗﻪ ڪو ڪﺎﭤو ﺋﻲ ﻧﻪ ھو‪،‬‬
‫ﺳﺎل ﮐن اڳ ﺗﻪ ﺣﺎﻟت ﺧﺮاب ھﺋﻲ‪ ،‬ٽﺮﻳﻔڪ ﺟﻲ ﺟﺎم ﭤﻳڻ ۽‬
‫َ‬
‫ﺳﻲ ڏﻳﻧﮫون ڏﻳﻧﮫن ﺑﮫﺗﺮي طﺮف وڌي رھﻳﺎ آھن‪ .‬ﺣڪوﻣت ﻋوام ﺟﻲ رھﺎﺋش ۽ روڊ رﺳﺗن ۽‬
‫ٽﺮاﻧﺳﭘورٽ ﺟو اﻳڏو ﺧﻳﺎل رﮐﻲ رھﻲ آھﻲ ﺟو ﺑﻘول ﺣڪوﻣت ﺟﻲ واﻗﻌﻲ ﻟﮘﻲ ﭤو ﺗﻪ ‪2020‬ع‬
‫ﺗﺎﺋﻳن اﺳﺎن ﺟو ﻣﻠڪ اﻧڊﻳﺎ ﺳوﻧﮫن ﺷڪل ۾ ﺑﻪ ﺗﻪ اﻳڪﺎﻧﺎﻣﻲ ۾ ﺑﻪ ﺗﺮﻗﻲ ﻳﺎﻓﺗﻪ ﻣﻠڪن ﺳﺎن ڪﻠﮫو‬
‫وﭸﻲ ﻣﻼﺋﻳﻧدو‪“.‬‬
‫ان ۾ ڪو ﺷڪ ﻧﺎھﻲ ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ وڏن ﺷﮫﺮ ﺟﺎ ﺑﻪ ﮔﮫﭨﻲ ﭜﺎﮜﻲ ﺣﺻﺎ ﻻھور‪ ،‬ڪﺮاﭼﻲ ۽‬
‫اﺳﻼم آﺑﺎد ﮐﺎن ﮔدﻻ آھن ﭘﺮ ﺟﻳڪڏھن ﻟﻌل ﭼﻧد ﺟﻲ ﻣﭤﻳن ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺻﺣﻳﺢ آھﻲ )۽ ﻟﮘﻲ ﺑﻪ ﭤو ﺗﻪ‬
‫ﭘوء اھو وﻗت ﭘﺮي ﻧﻪ آھﻲ ﺟو ڏﺳﻧدي ﺋﻲ ڏﺳﻧدي‬
‫ﺻﺣﻳﺢ ھﺟﻲ ﺟﻧﮫن ﺟﺎ دﻟﻳل ھﻳٺ ﻟﮐﺎن ﭤو( ﺗﻪ ِ‬
‫اﺳﺎن اﺗﻲ ﺋﻲ رھﺟﻲ وﻳﻧداﺳﻳن ۽ اﻧڊﻳﺎ اﺳﺎن ﺟو ‪ Opponent‬ھڪ ﭔﻳو ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ‪ ،‬ﺳﻧﮔﺎﭘور ۽‬
‫ڪورﻳﺎ وﭸﻲ ﭤﻳﻧدو‪.‬‬
‫ﻣﭤﻳن ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺟﻲ ﺣﻘﻳﻘت ھﻧن دﻟﻳﻠن ۾ ڏﺳﺎن ﭤو ﺗﻪ دھﻠﻲ ﺟو ﺷﮫﺮ ﺟﻧﮫن ۾ اڄ ﮐﺎن ڏھﻪ ﺳﺎل اڳ‬
‫ﭘﻧﺞ ‪ Fly Ovrer‬ﺑﻪ ﻧﻪ ھﺋﺎ اڄ ‪ 68‬ﻣڪﻣل آھن ﺟﺗﺎن ﺑﺳون ﻻرﻳون ۽ ﻣوٽﺮون ھﻠن ﭤﻳون ۽ ﺳﺎﮘﻲ‬
‫وﻗت ﭘﻧﺟوﻳﮫﻪ ھڪ ﺋﻲ وﻗت ﭠﮫﻲ رھﻳﺎ آھن‪ Under Construction .‬آھن‪ .‬ﻳﻌﻧﻲ ﭔن ﺳﺎﻟن اﻧدر‬
‫اھﻲ ﺑﻪ ﭠﮫڻ ﺗﻲ ٽﺮﻳﻔڪ وڌﻳڪ آﺳﺎن ﭤﻲ ﭘوﻧدي ۽ اھوﺋﻲ ﺣﺎل اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﭔﻳن ﺷﮫﺮن ۾ آھﻲ‪ .‬ان ﺟﻲ‬
‫ﻓﻼء اوور ﭘﻧﺞ ﺑﻪ ﻧﻪ آھن ۽ ڊﻳوﻟﭘﻣﻳﻧٽ ﺟو ھﺮ ڪم‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ۾ ان ﭘﺋﻣﺎﻧﻲ ﺟﺎ‬
‫ﻣﻘﺎﺑﻠﻲ ۾ اﺳﺎن وٽ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ﺳﺳت آھﻲ‪.‬‬
‫ﻻء اﻧڊر ﮔﺮاﺋوﻧڊ ۽‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﮫڙي ﮘﺗﻳل‪ ،‬ﭘﺮاﭨﻲ ۽ ﻋﻣﺎرﺗﻲ ﺷﮫﺮ ۾ ھن ﺳﺎل ﮐﺎن ﻣوﻧو رﻳل ِ‬
‫ﻻء ﺳﮫوﻟﻳت ﻣﮫﻳﺎ ڪﺮڻ‬
‫ﮔﺮاﺋوﻧڊ ﻣﭤﺎن رﺳﺗو ﭠﺎھڻ ۽ ﻣﺎڊرن ۽ آراﻣده ﻣوﻧورﻳل ھﻼﺋﻲ ﺷﮫﺮﻳن ِ‬
‫ھڪ وڏي ﮘﺎﻟﮫﻪ آھﻲ‪.‬‬
‫دھﻠﻲ ﺷﮫﺮ ﺟﻲ رﺳﺗن ۽ ﮔﮫﺗﻳن ۾ ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ اڄ ﺑﻪ رﺳﺗن ﺗﻲ ﮔﻧدﮔﻲ ۽ اوور ﻓﻠو ﭤﻳﻧدڙ ﮔٽﺮ‪،‬‬
‫ﺑﻳﻣﺎر ۽ ۽ ﭘوڙھﻳون ڍﮘﻳون‪ ،‬ﺳوﺋﺮ‪ ،‬ڪﺗﺎ ﻧظﺮ اﭼن ﭤﺎ ۽ رات ﺟو ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ ﻣﮀﺮ ﭘٽﻳن ﭤﺎ ﭘﺮ ﺗﻧﮫن‬
‫ھوﻧدي ﺑﻪ رﮐﻲ رﮐﻲ ڪن ڪن ھﻧڌن ﺗﻲ وڏا ۽ ﺧوﺑﺻورت ﭘﺎرڪ ڏﺳﻳو دل ﺧوش ﭤﻳو وﭸﻲ ﺟن‬
‫۾ ڪﺟﮫﻪ ﺗﻪ ﻟوڌي ﺑﺎغ‪ ،‬اﻣﻳﺮ ﺧﺳﺮو ﭘﺎرڪ‪ ،‬ﻧﮫﺮو ﭘﺎرڪ ﺟﮫڙا ﻗدﻳﻣﻲ ۽ ﭘﺮاﭨﺎ ﭘﺎرڪ آھن ﭘﺮ‬
‫ﻻء ﻣﺎﭨﮫن ﭔڌاﻳو ﺗﻪ اھﻲ ھﺎڻ ﭠﺎھﻳﺎ وﻳﺎ آھن‪ .‬ﭔﻪ ﺳﺎل ﮐن اڳ اﻧﮫن ھﻧڌن ﺗﻲ ﮔﻧد ﺟﺎ اﻧﺑﺎر‬
‫ڪﻳﺗﺮن ِ‬
‫ھوﻧدا ھﺋﺎ‪ ،‬اھﻲ اھڙﻳون ﮘﺎﻟﮫﻳون آھن ﺟن ﻣﺎن ھڪ ﻣﻠڪ ﺟﻲ ﺗﺮﻗﻲ ڏي وڌﻧدڙ ﮔﺮاف ﺟﻲ ﺗﻳﺰي‬
‫ظﺎھﺮ ﭤﺋﻲ ﭤﻲ ۽ ﺳڀ ﮐﺎن وڏي ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ۾ ﺷﺮوع ﮐﺎن وﭠﻲ ﺗﻌﻠﻳم ﺗﻲ وڏو زور آھﻲ‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ‬
‫اﻋﻠﻲ ﺗﻌﻠﻳم ﺣﺎﺻل‬
‫ھﺮ ﺷﮫﺮ ۾ ﻳوﻧﻳورﺳٽﻳون‪ ،‬ڪﺎﻟﻳﺞ ۽ ﭘوﻟﻳٽﻳﻧڪن ۽ ‪ IT‬ﺟﺎ درﺳﮔﺎھﻪ ۽ ﻣﻧﺟﮫن‬
‫َ‬
‫ڪﺮڻ وارن ﺷﺎﮔﺮدن ﺟﺎ ڌڻ ﻧظﺮ اﭼن ﭤﺎ ۽ ھﺗﻲ ﺟو ﺷﺎﮔﺮد ﻧﻪ ﻓﻘط ڊﮔﺮي ﺣﺎﺻل ڪﺮي ﭤو ﭘﺮ‬
‫ﻋﻠم ۽ ﺗﺟﺮﺑو ﭘڻ اھوﺋﻲ ﺳﺑب آھﻲ ﺟو آﻣﺮﻳڪﺎ ﺟﮫڙي ﻣﻠڪ ۾ ﻧوڪﺮﻳن ذرﻳﻌﻲ اڄ ڪﻠﮫﻪ ﺟﻳڪﺎ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪115‬‬

‫ﻓﺎرﻳن ‪ Exchange‬اﻧڊﻳن ڪﻣﺎﺋﻲ رھﻳﺎ آھن ان ﺟو ﻣﻘﺎﺑﻠو ڪو ﻳورﭘﻲ ﻣﻠڪ ﺑﻪ ﻧﭤو ڪﺮي‪،‬‬
‫اﺳﺎن ﺟﻲ ﻋﺮب ﺳﮘورن ﺟﻲ ﻣﻠڪن ۾ ﺗوڙي ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ۽ ﺑﺮوﻧﺎﺋﻲ ﺟﮫڙن ﻣﻠڪن ۾ ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ‬
‫ﻣﺎﭨﮫن ﺟو ھوﻟڊ ﭘﮫﺮﻳن ﮐﺎن ھو‪ ،‬ﺑﻘول ھڪ ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ اﻧڊﺳٽﺮي واري ﺟﻲ ﺟﻧﮫن ﺟﺎ ڪﺎرﺧﺎﻧﺎ‬
‫دﺑﺋﻲ ۾ آھن ﺟن ۾ اﻧڊﻳﺎ ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ڪم ڪن ﭤﺎ‪” .‬اﻧڊﻳن ﻣﺣﻧﺗﻲ آھن‪ ،‬ﮐﻳن ﻣﻌﻠوﻣﺎت ۽ ڪم ﺟو‬
‫ﻧﮫﭠﺎﺋﻲء ﺳﺎن ڪم ڪن ﭤﺎ‪ .‬ﮔﮫٽ ﭘﮔﮫﺎر ۽ ﮔﮫﭨﻲ ڪم ۾ ﺑﻪ ﻣﻧﮫن ﻧﭤﺎ‬
‫اﻳﻣﺎﻧداريء ۽‬
‫ﺗﺟﺮﺑو آھﻲ ۽ ھو‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﮔﮫﻧﺟﺎﺋﻳن‪“.‬‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل اﻧڊﻳن ﮐﻲ ﭔﺎھﺮﻳن ﻣﻠڪن ۾ ﻣﻠﻧدڙ ‪ Jobs‬ﻣﺎن ھڪ طﺮف ﻓﺎرﻳن اﻳڪﺳﭼﻳﻧﺞ ﺟﻲ آﻣد‬
‫ﭤﻲ رھﻲ آھﻲ ﺗﻪ اﻣن اﻣﺎن ۽ ﺣڪوﻣت ﺟﻲ ‪ Stability‬ڪﺮي ڌارﻳن ﻣﻠڪن ﺟﺎ اﻣﻳﺮ ﻣﺎﭨﮫو اﻧڊﻳﺎ‬
‫۾ ڪﺎرﺧﺎﻧﺎ ﻟﮘﺎﺋﻲ اﻧڊﻳن ﮐﻲ ﮔﮫﺮ وﻳﭠﻲ ﺟﺎب ‪ Provide‬ڪﺮي رھﻳﺎ آھن‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ۾ ﻓﻠﺋٽ ﻳﺎ ﮔﮫﺮ ﺟﻲ‬
‫ﻗﻳﻣت اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﻠڪ ﺟﻲ ﻣﻘﺎﺑﻠﻲ ۾ ﺗﻣﺎم ﮔﮫﭨﻲ آھﻲ ﭘﺮ اﻧڊﻳن ﻧوﺟواﻧن ﮐﻲ ﭔﺎھﺮﻳن ﻣﻠڪن ۾ ﻣﻠﻧدڙ‬
‫ﻧوڪﺮﻳن ﻣﺎن اﻳڏي ﺑﭼت ﭤﻲ رھﻲ آھﻲ ﺟو ھﺮ ڪو ھڪ ڏﻳﻧﮫن ﭘﻧﮫﻧﺟو ﮔﮫﺮ ﺧﺮﻳد ڪﺮڻ ﺟو‬
‫ﺧواب ڏﺳﻲ ﭤو‪ .‬ﻧﻪ ﻓﻘط ڏﺳﻲ ﭤو ﭘﺮ ھن ﮐﻲ ﻳﻘﻳن آھﻲ ﺗﻪ ﺳﻧدس اھو ﺧواب ﺳﺎﭜﻳﺎن ﭤﻳﻧدو ۽ ﻣﻠڪ‬
‫ﺑﻪ ﺗﺮﻗﻲ ڪﻧدو‪ .‬ﻣون ﮐﻲ ﺗﻪ ﻟﮘﻲ ﭤو ﺗﻪ ﭘﻧﺟن ﺳﺎﻟن ﺑﻌد ھﻧن ٽن )ﺷﮫﺮن( ﺟو ﻧﻘﺷو ﺋﻲ ﭔﻳو ﭤﻲ وﻳل‬
‫ﻧظﺮ اﻳﻧدو‪.‬‬
‫دھﻠﻲ ﺟﻲ ھﺮڪﻳش ﻧﮔﺮ ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ رھﻧدڙ اوڏن اﺳﺎن ﮐﻲ ﺟﻳڪﺎ ڊﻧﺮ ڪﺋﻲ ان ۾ اھو ڏﺳﻲ‬
‫ﻣون ﮐﻲ ۽ ﻣون ﺳﺎن ﮔڏ ﺳڀ ﭴﺎﭸﻲ اوڏن ﮐﻲ ﺧوﺷﻲ ﭤﻲ ﺗﻪ ان ۾ ﭜﺎﭴﻳن ۽ دال ﺳﺎن ﮔڏ ھڪ ڊش‬
‫دھﻠﻲء ۾ ﺷﺮوع وارا ڏﻳﻧﮫن ﺟﻧﮫن ھوٽل ۾ رھﻳﺎﺳﻳن اھﺎ‬
‫ﻣﮀﻲء ﺟو ﭘڻ ھو‪،‬‬
‫ﭼڪن ﺟو ۽ ھڪ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫‪ Vegeternian‬ھﺋﻲ ﻳﻌﻧﻲ ان ۾ ڪﻧﮫن ﺑﻪ ﻗﺳم ﺟو ﮔوﺷت ﻳﺎ ﻣﮀﻲ ﭘﻠو ﺗﻳﺎر ﻧﭤﻲ ﭤﻳو‪ .‬ﺻﺑﺢ ﺷﺎم‬
‫رﮘو دال‪ ،‬ﭘٽﺎٽﺎ ۽ ﭔﻲ ﭜﺎﭴﻲ ﮐﺎڌﻳﺳﻳن ﭤﻲ‪ .‬اھﺎ ھوٽل ھڪ ﺳک ﺟﻲ دھﻠﻲ ﺟﻲ ڪﺎرول ﺑﺎغ واري‬
‫ﭘوء ﺟڏھن ﻧول ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ھﺗﺎن ھوٽل ﻣﺎن‬
‫ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ھﺋﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫ﺷﺎديء ۾ ﺑﻪ ﭔﺋﻲ ڏﻳﻧﮫن ﭜﺎﭴﻳون ھﻳون ۽ ِ‬
‫ٽﭘڙ ﮐﭨﻲ ﭔﺋﻲ ھﻧڌ ﭤﺎ ھﻠﻲ رھون ﺟﺗﻲ ﻣون ﭔن ﺑورﭼﻳن ﺟو ﺑﻧدوﺑﺳت ڪﻳو آھﻲ ﺟﻳﺋن اھﻲ اﺳﺎن‬
‫ھﻲء‬
‫ﻣﺮﺿﻲء ﺟﻲ ﻣﺎﻧﻲ ﭠﺎھﻲ ڏﻳن ﺗﻪ اھو ﭔڌي ﺳڀ ﺧوش ﭤﻳﺎ‪ .‬اﺳﺎن ﺟﻲ رھﺎﺋش ﺟﻲ‬
‫ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺟﺎء ”ڪﺎﻟڪﺎ ﺟﻲ“ واري ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ اﮔﺮوال ڌرﻣﺷﺎﻻ ھو‪ .‬ﺟﺗﺎن ھن وﻗت ھﻲ ﻟﮐﻲ رھﻳو آھﻳﺎن‪.‬‬
‫ِ‬
‫ھﻲ ٽﻲ ﻣﺎڙ ڌرﻣﺷﺎﻻ ھﺗﻲ ﺟﻲ ڪﺟﮫﻪ ﺳﺧﻲ ھﻧدن ﭼﻧدو ﮔڏ ڪﺮي ﭠﮫﺮاﻳو آھﻲ‪ .‬ھﻳٺ ﺗﻣﺎم وڏو‬
‫ھﺎل ۽ ﺑورﭼﻲ ﺧﺎﻧون آھﻲ‪ ،‬ﭘﮫﺮﻳن ۽ ﭔﻲ ﻣﺎڙ ﺗﻲ ھوٽل واﻧﮔﺮ ڏھﻪ ڏھﻪ ڪﻣﺮا ﺑﺎٿ روم ﺳﺎن ﮔڏ‬
‫ﻻء ﭔﺋﻲ‬
‫آھن‪ .‬ھن ڌرﻣﺷﺎﻻ ﺟﺎ ڪﻣﺮا ﻓﻘط اﻧﮫن ﮐﻲ ﻣﺳواڙ ﺗﻲ ﻣﻠﻲ ﺳﮔﮫن ﭤﺎ ﺟﻳڪﻲ‬
‫َ‬
‫ﺷﺎديء ِ‬
‫ﺷﮫﺮ ﻳﺎ ﻣﻠڪ ﮐﺎن دھﻠﻲ اﭼن ﭤﺎ‪ .‬ھن ﻗﺳم ﺟﺎ ڌرﻣﺷﺎﻻ ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ۽ ﺳﻧﮔﺎﭘور ۾ ﺑﻪ اﻣﻳﺮ ۽ ﺳﺧﻲ‬
‫ﻻء ﭠﮫﺮاﺋﻲ ﮀڏﻳﺎ آھن ﺗﻪ ﺟﻳﺋن ﭘﺮدﻳس ﮐﺎن آﻳل ﻣﺎﭨﮫو ﻣﻧﺎﺳب اﮔﮫﻪ ﺗﻲ‬
‫ھﻧدن ﻋوام ﺟﻲ ﺳﮫوﻟﻳت ِ‬
‫ﺳﭠﻲ ۽ ﻓﺿﻳﻠت واري رھﺎﺋش ﺟو ﺳک ﻣﺎﭨﻲ ﺳﮔﮫن‪” .‬ڪﺎﻟڪﺎﺟﻲ“ ﺟﻲ ھن ‪Aggarval‬‬
‫‪ Dharmshala‬ﺟﻲ ھﺮ ڪﻣﺮي ۾ ﺑﺟﻠﻲ ﭘﮐو ۽ ﺑﺎٿ روم ۾ ﭘﺮﻳﺷﺮ ﺳﺎن ﭘﺎﭨﻲ ﻣوﺟود ھو ﭘﺮ ھﻧڌ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪116‬‬

‫ﺑﺳﺗﺮا ۽ ﮐٽون ڪﺮﺳﻳون ﻧﻪ ھﻳون‪ .‬ﻧول ﺟﻳڪو ﭘﮫﺮﻳن ﺑﻪ دھﻠﻲ ۾ رھﻲ ﭼڪو آھﻲ ان اﺳﺎن ﮐﻲ‬
‫ﭼﻳو ﺗﻪ اھو ﻣﺳﺋﻠو ﺑﻪ ﭘﻧﺟن ﻣﻧٽن ۾ ﺣل ﭤﻳو ﭤو وﭸﻲ‪ .‬ھن وٽ ھن ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟﺎ ڪﺟﮫﻪ ٽﻳﻠﻳﻔون ﻧﻣﺑﺮ‬
‫ﭘوء ﻓون ڪﺮڻ ﺑﻌد ﻳڪدم ھڪ ﺳک‬
‫ھﺋﺎ ﺟﻳڪﻲ ﮔﮫﺮ ﺟو ﻣﺧﺗﻠف ﺳﺎﻣﺎن ﻣﺳواڙ ﺗﻲ ڏﻳن ﭤﺎ‪ ،‬۽ ِ‬
‫ﮔﺎڏيء ۾‬
‫ٽﺮڪ ۾ ٽﻳﮫﺎرو ﮐن ﮐٽون‪ ،‬ڪﺮﺳﻳون ۽ ھﻧڌ ﺑﺳﺗﺮا ﮐﭨﻲ آﻳو ۽ ﭔﻳو )اھو ﭘڻ ﺳک ھو( ﻣﺰدا‬
‫َ‬
‫ﻻء ﮐﭨﻲ آﻳو‪.‬‬
‫َ‬
‫ﭘﺎﭨﻲء ﺟﺎ ﭔﻪ ڪوﻟﺮ ۽ ڊﺳٽﻠڊ واٽﺮ ﺟون ڏھﻪ ﮐن وڏﻳون ﺑوﺗﻠون اﻧﮫن ڪوﻟﺮ ۾ وﺟﮫڻ ِ‬
‫اﺳﺎن وھﻧﺟﻲ ﺳﮫﻧﺟﻲ ﺗﺎزو ﭤﻲ ﮔﮫﻣڻ ﺟو ﭘﺮوﮔﺮام ﭠﺎھﻳوﺳﻳن‪ .‬اﻳﺗﺮي ۾ ﻣﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﺗﻳﺎر ﭤﻲ وﺋﻲ‪ .‬ﺧﺑﺮ‬
‫ﺑورﭼﻲء ﭘڻ رﮘو دال ۽ ﭜﺎﭴﻳون ﭠﺎھﻳون آھن‪ ،‬ﻧول ﺟﻲ ﭘﮀڻ ﺗﻲ ھن ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ھن ڌرم‬
‫ﭘﺋﻲ ﺗﻪ ھن‬
‫َ‬
‫ﺷﻲء رڌي ﻧﭤﻲ ﺳﮔﮫﺟﻲ‪ .‬ﻧول ھن ﮐﻲ ﭔﺋﻲ ڏﻳﻧﮫن‬
‫ﺷﺎﻻ ﺟﻲ ﻗﺎﻧون ﻣطﺎﺑق ڪﺎﺑﻪ ﮔوﺷت واري‪،‬‬
‫ِ‬
‫ﻻء ﭼﻳو ﭘﺮ ﺧﺑﺮ ﭘﺋﻲ ﺗﻪ ﺑﻳﺿﻲ ﺟﻲ ﺑﻪ اﺟﺎزت ﻧﺎھﻲ‪ .‬ﺳو ڪﻳﺗﺮا ڏﻳﻧﮫن داﻟﻳون‬
‫ﻧﻳﺮن ۾ ﺑﻳﺿن ﭠﺎھڻ ِ‬
‫ﮐﺎﺋڻ ﺑﻌد ھن دﻋوت ۾ ﭼڪن ۽ ﻣﮀﻲ ڏﺳﻲ ﺧوش ﭤﻳﺎﺳﻳن‪ .‬دﻋوت ۾ ﺟﻳڪو ﭔوڙو ﺑﭼﻳو اھو ﺑﻪ‬
‫ﻻء ڏﻧﺎﺋون ﺟﻳڪو اﺳﺎن ﻟڪﺎﺋﻲ ڌرم ﺷﺎﻻ ۾ آﻧدو ۽ اھﺎ‬
‫ﭘﻳڪ ڪﺮي اﺳﺎن ﮐﻲ ﭔﻲ ڏﻳﻧﮫن ﮐﺎﺋڻ ِ‬
‫ﮘﺎﻟﮫﻪ ﭘڻ ﻧوٽ ڪﺋﻲ ﺗﻪ ﺳﻧڌ ﮐﺎن آﻳل اﺳﺎن ﺟﺎ ﺳڀ ﭴﺎﭸﻲ اوڏ ﮔوﺷت ۽ ﻣﮀﻲ ﮐﺎﺋﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ ﭘﺮ‬
‫ھﺗﻲ )دھﻠﻲ( ﺟﺎ اوڏ )ﺟن ﺟو ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ اﺻل ﮘوٺ ﺳڪﺮﻧڊ‪ ،‬ڪﻧڊﻳﺎرو‪ ،‬روھڙي ۽ ﻻڙڪﺎﭨو‬
‫وﻏﻳﺮه ھو ﻳﻌﻧﻲ ﺟﺗﺎن ﺟﺎ ھﻲ ﭴﺎﭸﻲ ھﺋﺎ( ﮔوﺷت ۽ ﻣﮀﻲ ﻧﻪ ﮐﺎﺋﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪.‬‬
‫راء ﮐﺎن ان ﺟو ﭘﮀﻳم ”ﺑس ھﻲ وري ھﺗﻲ اﭼﻲ‬
‫ﭔﺋﻲ ڏﻳﻧﮫن ﻧول ﺟﻲ وڏي ُ‬
‫ﭜﺎء ادا ﮔﻼب ِ‬
‫ﻣﻳﺷوري ﭤﻲ وﻳﺎ آھن ۽ ﮔوﺷت ﻣﮀﻲ ﮐﺎﺋڻ ﮐﺎن ﭘﺮھﻳﺰ ڪن ﭤﺎ‪“.‬‬
‫ھونء ﻣون ﮐﻲ ھڪ ھﻧدو ﭘﻧڊت ﺳﻧﮔﺎﭘور ۾ ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ھﻧدو ڌرم ۾ ﮔوﺷت ﺗﻲ ﺑﻧدش ﻧﻪ آھﻲ‪.‬‬
‫”‬
‫َ‬
‫ﺷﻲء ﮐﻲ ﻣﺎرڻ ﮐﺎن ﻣﻧﻊ ﭤو ڪﺮي(‬
‫ﺟﻳن ڌرم ﺟﻲ ﻣﺷﮫور ﭤﻳڻ ﺗﻲ )ﺟﻳڪو ڪﻧﮫن ﺑﻪ ﺳﺎھواري‬
‫ِ‬
‫راء ﮐﻲ ﭔڌاﻳو‪.‬‬
‫ھﻧدو ازم ۾ ﺟﻳن ڌرم واﻧﮔﺮ ﺳﺎھواري‬
‫ﺷﻲء ﮐﺎﺋڻ ﺗﻲ ﺑﻧدش وڌي وﺋﻲ‪ “.‬ﻣون ﮔﻼب ِ‬
‫ِ‬
‫”ﻧﻪ اﺋﻳن ﻧﻪ آھﻲ ھﻧدو ڌرم ۾ ﺷﺮوع ﮐﺎن ﮔوﺷت ﮐﺎﺋڻ ﺟﻲ ﺟﮫل آھﻲ ۽ اھﺎ ﮘﺎﻟﮫﻪ وﻳدن ۾ ﺑﻪ‬
‫ڌيء ھﺋﻲ‪ ،‬ان زﻣﺎﻧﻲ ﺟﻲ رﺳﻣن‬
‫راء ﺻﺎﺣب ﭔڌاﻳو‪” ،‬دروﭘدي ﺟﻧﮫن ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫آھﻲ‪ “.‬ﮔﻼب ِ‬
‫ڌيء ﺟﻲ ﺷﺎدي ان ﺳﺎن ڪﺮاﺋﻳﻧدس ﺟﻳڪو ﻣﻧﮫﻧﺟو ﺷﺮط‬
‫ﻣطﺎﺑق اھو ﺷﺮط وڌو ﺗﻪ آﺋون ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﻣﮀﻲء ﮐﻲ ڏھﻪ ﻓٽ ﻣﭤﻲ ٽﻧﮔﻳو وﮀﻲ ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ھﻳﭠﺎن ڪﻧﮫن‬
‫ﮐٽﻲ‪ .‬ھن اھو ﺷﺮط رﮐﻳو ﺗﻪ ھڪ‬
‫َ‬
‫ﻣﮀﻲء ﮐﻲ‬
‫ﭘوء ‪Direct‬‬
‫ﻣﮀﻲء ﺟو اوﻟڙو ان‬
‫ﭤﺎﻧو ۾ ﭘﺎﭨﻲ رﮐﻳو وﭸﻲ ﺟﻳﺋن‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﭘﺎﭨﻲء ۾ ﭘﺋﺟﻲ ﺳﮔﮫﻲ ۽ ِ‬
‫ﻣﮀﻲء ﺟﻲ اک ۾ ﺗﻳﺮ ھﭨﭨو ھو‪ .‬ارﺟن‬
‫ﻣﮀﻲء ﺟﻲ ﻋڪس ﮐﻲ ڏﺳﻲ ﻣﭤﻲ‬
‫ﭘﺎﭨﻲء ۾‬
‫ڏﺳڻ ﺑدران ھﻳٺ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫۽ ان ﺟﺎ ﭼﺎر ﭜﺎﺋﺮ ﺷڪﺎر ﮐﻳڏﻧدي ان ﺑﺎدﺷﺎھﻪ وٽ وﭸﻲ ﭘﮫﺗﺎ‪ .‬ارﺟن ﻧﺷﺎﻧو ﭼٽڻ ۾ ڪﺎﻣﻳﺎب ﭤﻲ‬
‫ﻣﺎء ﮐﺎن ﭘﮀﻳﺎﺋون ﺗﻪ‬
‫وﻳو ۽ ﺑﺎدﺷﺎھﻪ دروﭘدي ھن ﺟﻲ ﺣواﻟﻲ ڪﺮي ﮀڏي‪ .‬ھو ﺟڏھن ﮔﮫﺮ ﭘﮫﺗﺎ ﺗﻪ ُ‬
‫ﺷﻲء آھﻲ‪ .‬ھن ھﻣﻳﺷﻪ واﻧﮔﺮ‬
‫ﻣﺎء ﮐﻲ اھﺎ ﺧﺑﺮ ﻧﻪ ھﺋﻲ ﺗﻪ اھﺎ ڪﮫڙي‬
‫ﻣﻠﻳل‬
‫ﺷﻲء ﺟو ﮀﺎ ﭤﻳﻧدو‪ُ .‬‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ﭘوء دروﭘدي ﺳﺎل ﺟﺎ ‪ 73‬ڏﻳﻧﮫن ارﺟن ﺳﻣﻳت ھﺮ‬
‫ھﻧن ﮐﻲ ﭼﻳو ﺗﻪ ﺑﺎﺑﺎ ﺳڀ ﭜﺎﺋﺮ ورھﺎﺋﻲ ﮐﭨو ۽ ِ‬
‫دروﭘديء ﮐﻲ ﺳﻧدس ﻣڙس ارﺟن ۽ ڏﻳﺮن ﻣﺎن ﺟﻳڪو اوﻻد ﭤﻳو ان ﭘﺎڻ‬
‫ﭜﺎء وٽ ﮔﮫﺎرڻ ﻟﮘﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫ھڪ ُ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪117‬‬

‫ﮐﻲ ﻣﮫﻳﺷﺮي )وﻳﺷﻧو( ﺳڏاﻳو ھﻧن ﭘﺎڻ ۽ ﭔﻳن ﮐﻲ ﻣﮀﻲ ﮔوﺷت ﮐﺎﺋڻ ﮐﺎن ﻣﻧﻊ ڪﺋﻲ ان ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺟو‬
‫اﺣوال ﭜﺎﮘوت ﮔﻳﺗﺎ ۾ آھﻲ‪“.‬‬
‫راء وڌﻳڪ ﭔڌاﻳو‪” ،‬اﻧﮫن ۾ ﺑﻪ ﮔوﺷت‬
‫”ھﻧدن ﺟﺎ اھم ﻣذھﺑﻲ ڪﺗﺎب وﻳد آھن‪ “.‬ڊاڪٽﺮ ﮔﻼب ِ‬
‫ﭘﻲء ﮔذاري وﻳو ھن ﮐﻲ ﭘٽ ﺟو اوﻻد ﻧﻪ ھو‬
‫۽ ﻣﮀﻲ ﻧﻪ ﮐﺎﺋڻ ﺟو اﺣوال اﭼﻲ ﭤو‪ .‬ﭘﺎﻧڊوون ﺟو‬
‫ُ‬
‫ﭘوء‬
‫ﺟﻳڪو‬
‫ُ‬
‫ﭘﻲء ﮐﻲ ﭘﺎﭨﻲ ڏﺋﻲ ﺟﻳﺋن ھو ﺳﺮڳ ۾ وﭸﻲ‪ .‬ھﺎڻ ان ﻣﺳﺋﻠﻲ ﺟو ﺣل ڪﻳﺋن ﻧڪﺮي‪ِ ،‬‬
‫ﭘﻲء‬
‫ﻣﺎء ﮐﻲ وﻳدوﻳﺎس ﻧﺎﻟﻲ ھڪ ﺳوٽ‪ ،‬زال ڪﺮي ﺟﻳﺋن ﭘٽ ﭴﻣﻲ ﺗﻪ ﭘﺎﻧڊوون ﺟﻲ ُ‬
‫ﭘﺎﻧڊوون ﺟﻲ ُ‬
‫ﻣﺎء درﻳﺎه ﺗﻲ وﭸﻲ اﮐﺎ )ﮔل( وﺟﮫﻲ ﭘﺮارﭤﻧﺎ‬
‫ﮐﻲ ﭘﺎﭨﻲ ڏﺋﻲ ۽ ھو ﺳﺮڳ ۾ وﭸﻲ ﺳﮔﮫﻲ‪ .‬ﭘﺎﻧڊوون ﺟﻲ ُ‬
‫)دﻋﺎ( ڪﻧدي ھﺋﻲ ۽ ﻗﺳم ﮐﭨﻧدي ھﺋﻲ ﺗﻪ وﻳدوﻳﺎس ﻣﺎن ﭘٽ ﭴﻣﻲ ﺗﻪ ﻣﺎن ۽ ﻣﻧﮫﻧﺟو اوﻻد ﻣﮀﻲ‬
‫ﻣﺎس ﺳﭴﻲ ﻋﻣﺮ ﻧﻪ ﮐﺎﺋﻳﻧداﺳﻳن ۽ وﻳﺷﻧو ﭤﻲ رھﻧداﺳﻳن‪ .‬ھﻲ اﺣوال رگ وﻳد ﺟﻲ ﺑﺎب ڏھﻳن ۾ آھﻲ‬
‫ﺟﻧﮫن ۾ ﻣﭤﻳن ﻋورت ﺟو ﻧﺎﻟو ﺑﻪ ڏﻧل آھﻲ ﺟﻳڪو ھﻳﻧﺋﺮ ﻣون ﮐﺎن وﺳﺮي وﻳو آھﻲ‪“.‬‬
‫راء ﭼﻳو ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ۾ ﮔﮫﻣڻ ﭰﺮڻ ﺟو ﻣﺰو ﺿﺮور آھﻲ‪،‬‬
‫ھڪ ڏﻳﻧﮫن ﮘﺎﻟﮫﻳن ڪﻧدي ادا ﮔﻼب ِ‬
‫ھﺮ ھڪ ﮐﻲ ڪﺎﻓﻲ ﺣد ﺗﺎﺋﻳن آزادي ﺑﻪ آھﻲ ﭘﺮ ان ھوﻧدي ﺑﻪ ھﺗﻲ ذات ﻧﻳﺎت اوﻧﭻ ﻧﻳﭻ ﺟو وڏو‬
‫آڌرﭜﺎء ۽ ﻗﺮب ڏﻳﻧدو‬
‫ﭼڪﺮ آھﻲ‪ .‬ھوٽل ﺗوڙي ﺑس ﻳﺎ ڪﻧﮫن ﭘﺑﻠڪ ﭘﻠﻳس ﺗﻲ ھﺮ ڪو ﭘﮫﺮﻳن وڏي‬
‫ُ‬
‫ﭘوء ﺟﻳﺋن ﺋﻲ ﺧﺑﺮ ﭘوﻧدس ﺗﻪ اﮘﻠو ھن ﮐﺎن ھﻳﭠﺎھﻳن درﺟﻲ ﺟﻲ ذات ﺟو آھﻲ ﺗﻪ ﻟﻧواﺋﻲ وﻳﻧدو‪“.‬‬
‫۽ ِ‬
‫”ﭘﺮ ﭔﺋﻲ ﮐﻲ ڪﻳﺋن ﭤﻲ ﺧﺑﺮ ﭘوي ﺗﻪ ھو ﻓﻼﭨﻲ ﻓﻼﭨﻲ ذات ﺟو آھﻲ‪ “.‬ﻣون ﭘﮀﻳو“‪.‬‬
‫”رﻳﺗن رﺳﻣن ﻣﺎن ﻳﺎ ﻧﺎﻟﻲ ﻣﺎن‪ ،‬اھﺎ اﺳﺎن ﺟﻲ ھﻧدن ۾ ﺧﺮاب ﮘﺎﻟﮫﻪ آھﻲ ﺟو ڪﻧﮫن ﮐﻲ‬
‫ﺳﻧدس ڏات ﺑدران ذات ﺗﻲ ﻣﺎن ﭤﺎ ڏﻳن‪“.‬‬
‫”ﭜﻼ ﺳﻧڌ ﮐﺎن ﺟﻳڪﻲ اوڏ ﻟڏي اﻧڊﻳﺎ آﻳﺎ آھن اھﻲ ﭘﺎڻ ﮐﻲ اوڏ ﭤﺎ ﺳڏراﺋﻳن ﻳﺎ ڪﺎ ﭔﻲ‬
‫ذات؟“ ﻣون ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”ھﺗﻲ رھﻧدڙ اوڏ ﭘﺎڻ ﮐﻲ راﺟﭘوت ﺳڏراﺋﻳن ﭤﺎ ﭘﺮ ﺳﺮڪﺎري طﺮح ﭘﺎڻ ﮐﻲ ‪Schedule‬‬
‫راء ﭔڌاﻳو‪.‬‬
‫ڪﺎﺳٽ ۾ درج ڪﺮاﻳو اﭤن‪ “.‬ادا ﮔﻼب ِ‬
‫”ﮀو ﭜﻼ؟“ ﻣون ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”ﺟﻳﺋن ﺣڪوﻣت ﮐﺎن وڌﻳڪ ﺳﮫوﻟﺗون ﺣﺎﺻل ﭤﻲ ﺳﮔﮫن ﮀو ﺟو اﻧڊﻳﺎ ۾ ﺟﻳڪﻲ ﻗوﻣون‬
‫ﻻء ڪﻳﺗﺮﻳن ﮘﺎﻟﮫﻳن ۾ ﺟﮫڙوڪ ﻧوڪﺮي ڌﻧڌو ڌاڙي وﻏﻳﺮه ۾ ڪﺟﮫﻪ ڪوٽﺎ‬
‫اﻗﻠﻳت ۾ آھن اﻧﮫن ِ‬
‫رﮐﻳل آھﻲ‪“.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪118‬‬

‫دھﻠﻲ ۾ ﻣﺎﭨﮫو ﺳﭴﻲ رات ﭘﻳﺎ ﮔﮫﻣن‬
‫ﻻء اﺳﺎن ﺟو ﻳڪو ٽوﻟو ﺟﻧﮫن ۾ اٽڪل ‪ 15‬ﮐن ﭴﭨﺎ‬
‫ﭘوء ﭘﮫﺮﻳن ڏﻳﻧﮫن ﮔﻣڻ ِ‬
‫دھﻠﻲ ﭘﮫﭼڻ ﮐﺎن ِ‬
‫ﻻء ﻧڪﺗﺎﺳﻳن‪ .‬ﻣﺮدن ۾ دودو ۽ راﭨو ھﺋﺎ ۽ ﺳﻧدن زاﻟون‪ ،‬۽ ﭔﺎر‪ ،‬ﮀوڪﺮن ۾ ﺳﻧﺟﻲ‬
‫ھﺋﺎﺳﻳن ﮔﮫﻣڻ ِ‬
‫۽ وﺟﻲ ھو‪ .‬ڪﻲ ڪﻼڪ ﺗﻪ دھﻠﻲ ﺷﮫﺮ ﺟﻲ رﺳﺗن ﺟﺎ ﭼڪﺮ ھﭨﻧدا رھﻳﺎﺳﻳن ﭘﺮ ﺳﻣﺟﮫﻪ ۾ ﻧﻪ‬
‫اﭼﻲ ﺗﻪ ﭘﮫﺮﻳن ﮀﺎ ڏﺳﺟﻲ ﻳﺎ ﮀﺎ ﮔﮫﻣﺟﻲ‪ .‬ڪو ﭼوي ﺗﻪ ﺷﺎﭘﻧگ ڪﺟﻲ ﺗﻪ ڪو ﭼوي ﺗﻪ ﻓﻠم ڏﺳﺟﻲ‪.‬‬
‫دودي ﺟو زور ھو ﺗﻪ ﻧﺎن_ وﻳﺞ ﻣﺎﻧﻲ ﮐﺎﺋﺟﻲ ﺟو ﺟﻳﺋن ﺋﻲ ﻻھور ۽ واﮔﮫﺎ ٽﭘﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾ ﮔﮫڙﻳﺎ آھﻳون‬
‫ﺗﻪ ﺟﺗﻲ ڪﭤﻲ رﮘو دال ۽ ﭜﺎﭴﻲ )‪ (Vegetranian‬ﮐﺎڌو ﻣﻠﻳو آھﻲ‪ ،‬ﭼڪن ﻳﺎ ﻣﮀﻲ ﮐﺎﺋڻ ﺗﻲ دل‬
‫ڪﺮي ﻳﺎ ﭼڪن‬
‫ﭘﺋﻲ ﭼوي‪ .‬ﺳﻧﺟﻲ ﭼوڻ ﻟﮘو ﺗﻪ ﭼڪن ﮐﺎﺋﺟﻲ ﭘﺮ ڪﻧﮫن ھوٽل ﺗﻲ ﭼڪن َ‬
‫ڪڙھﺎﺋﻲ ﭠﮫﺮاﺋڻ ﺑدران ﻣﺋڪڊوﻻﻧڊ ﺗﺎن ﭼڪن ﺑﺮﮔﺮ وﭠﺟﻲ‪ .‬ﺟﻳڪﻲ ھﻣﺮاھﻪ )اﺳﺎن ﺟﻲ ﭴﭷ ﺟﺎ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﺎ ﻣڪﺎﻧﻲ اوڏ( اﺳﺎن ﮐﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻳن ﭔن وﺋﮔﻧﺮ ﮔﺎڏﻳن ۾ ﮐﭨﻲ آﻳﺎ ھﺋﺎ ﺗن اﺳﺎن ﮐﻲ‬
‫ھﺗﻲ‬
‫َ‬
‫ﺳﺎڪت ﻧﺎﻟﻲ ھڪ ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ اﭼﻲ ﻻﭤو‪ .‬ڪﺟﮫﻪ ھو ﺑﻪ ﺑﻳﺰا ﭤﻲ ﭘﻳﺎ ھﺋﺎ ﻳﺎ ھﻧن اﺳﺎن ﮐﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫ﺣﺎل ﺗﻲ ﭤﻲ ﮀڏﻳو ﺗﻪ ﺟﻳﺋن وﭨﻳﺳون ﺗﻳﺋن ڪﺮﻳون ۽ ﭘﻧﮫﻧﺟﺎ ﻣوﺑﺎﺋﻳل ﻓون ﻧﻣﺑﺮ ڏﻳﺋﻲ ﭼﻳﺎﺋون ﺗﻪ اﺳﺎن‬
‫ﻣﺮﺿﻲء ﺳﺎن آٽو رڪﺎﺋﺷن ۾ واﭘﺳﻲ‬
‫ﭜﻠﻲ ھﺗﻲ ﺳﺎڪت واري ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ﮔﮫﻣون ﭰﺮون ۽ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﺗﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ رھﺎﺋش ﮔﺎھﻪ ڏي ھﻠﻳﺎ وﭸون ﭘﺮ ﺟﻲ اﺳﺎن ﮐﻲ ڪﺎ دﻗت درﭘﻳش ﭤﺋﻲ ﺗﻪ ﮐﻳن ﻓون‬
‫ڪﺮﻳون ﺗﻪ ھو اﭼﻲ ﺣﺎﺿﺮ ﭤﻳﻧدا‪.‬‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ اھﺎ ﭘﻠس ‪ Point‬ﻣﭸڻ ﮐﭘﻲ ﺗﻪ ھﺗﻲ ﺟﻲ رڪﺷﺎ ﺟﻧﮫن ﮐﻲ ھﻲ آٽو رڪﺷﺎ ﺳڏﻳن ﭤﺎ‬
‫اﺳﺎن ﺟﻲ رڪﺷﺎﺋن ﮐﺎن وڏي ۽ آراﻣده آھﻲ‪ .‬ڊراﺋﻳور ﻗﺎﻧون ﮐﺎن ڊﭴن ﭤﺎ‪ .‬ﭘوﻟﻳس ﺗوڙي ﻋوام‬
‫ڌارﻳن ﻣﻠڪن ﮐﺎن آﻳل ﻳورﭘﻲ ٽوﺋﺮﺳٽن ﺗوڙي ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﮐﺎن آﻳل اﺳﺎن ڪﺎرن ﻣﺳﺎﻓﺮن ﺟو ﺧﻳﺎل‬
‫ڪﺮي ﭤﻲ‪ ،‬ﭜﺎڙا ﻳورپ ۽ ﺟﺎﭘﺎن ﺟﮫڙن ﻣﻠڪن ﮐﺎن ﺗﻪ ﭠﮫﻳو ﭘﺮ اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﻠڪ ﮐﺎن ﺑﻪ ﮔﮫٽ آھن‪.‬‬
‫ﺳواريء ﺟو ﻓڪﺮ ﻧﭤو رھﻲ‪ .‬ﺳﺎﮘﻲ طﺮح‬
‫ﻻء‬
‫َ‬
‫ان ڪﺮي ھﺗﻲ آﻳل ﻣﺳﺎﻓﺮ ﮐﻲ ﺷﮫﺮ ۾ ﮔﮫﻣڻ ِ‬
‫ٽڪﻲء ﺟو ﺑﻪ ﻣﺳﺋﻠو ﻧﻪ‬
‫ﭘوء اﻧڊﻳﺎ ۾ ﻣﺎﻧﻲ‬
‫َ‬
‫ﺟﻳڪڏھن ﺗوھﺎن ﺟو ﮔذارو ﮔوﺷت ﻣﮀﻲ ﺑﻧﺎ ﭤﻳو وﭸﻲ ﺗﻪ ِ‬
‫دھﻠﻲء ۾ ﺑﻪ ﺟﺗﻲ ڪﭤﻲ ﻧﻧڍڙﻳون ھوٽﻠون‪ ،‬ﺳوزڪﻲ ﭘڪ اپ‬
‫آھﻲ‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ھﺮ ﺷﮫﺮ واﻧﮔﺮ ھﺗﻲ‬
‫َ‬
‫ﻳﺎ ڪﺎٺ ﺟﻲ رﻳڙھن ۾ ﭠﮫﻳل ﻣوﺑﺎﺋﻳن ھوٽﻠون ﻳﺎ ھڪ ھﻧڌ ﻓڪس ڪﺎٺ ﺟﻲ ﭘﻳڊﻳن ۽ ڪﺋﺑﻧﻳن ۾‬
‫ﭘﭼﺎء ھﺗﻲ ﺟﻲ ﺷﮫﺮﻳن ﺟﻲ ﮐﺎڌي ﺟﻲ ﺿﺮوري ﭘوري ڪﺮي ﭤو‪ .‬ﭔﻳو ﻧﻪ ﺗﻪ ﺟﺎﭘﺎﻧﻲ‪ ،‬ﭜت‪،‬‬
‫ھﻠﻧدڙ رڌ‬
‫ُ‬
‫آﻟو ﭘﺮاﭠﺎ‪ ،‬ﭘوري‪ ،‬ﭘٽﺎٽن ﺟﻲ ﭜﺎﭴﻲ‪ ،‬ﻣڪس ﭜﺎﭴﻲ‪ ،‬ﻣﺧﺗﻠف ﻗﺳﻣن ﺟون داﻟﻳون ﺟﺗﻲ ڪﭤﻲ‬
‫وڪﺎﻣﻧدي ﻧظﺮ اﭼن ﭤﻳون‪ .‬ﻣﺛﺎل طور ﺟﺗﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ رھﺎﺋش آھﻲ ان ﻋﻼﺋﻘﻲ ڪﺎﻟڪﺎ ﺟﻲ‬
‫ﭼوﻧڪ وٽ دﻳش ﺑﻧدو ڪﺎﻟﻳﺞ آھﻲ ﺟﻧﮫن ۾ ﮀوڪﺮا ﮀوڪﺮﻳون ﭘڙھن ﭤﻳون‪ .‬ان ﺟﻲ ﭔﺎھﺮان ﺑﻪ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪119‬‬

‫ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﮔﺎڏن وارا ﺑﻳﭠﺎ آھن ﺟن ﮐﺎن ڪﺎﻟﻳﺞ ﺟﺎ ﺷﺎﮔﺮد ﻳﺎ ﭔﻳﺎ رﺳﻳس ۾ ﻳﺎ ﻣوڪل ﻣﮫل ﻣﺎﻧﻲ وﭠﻲ‬
‫ﻣﺎﻧﻲء ﺟﺎ ﭰﻠڪﺎ ﭘﻳو‬
‫ﮐﺎﺋﻳن‪ .‬ھﺮ ھڪ ﮔﺎڏي ﺗﻲ ﺗﺋو ھوﻧدو ﺟﻧﮫن ﺗﻲ ھو ﮔﺮم ﮔﺮم اﭰﺮاٽﺎ ﻳﺎ اﭨﭜﻲ‬
‫َ‬
‫ھونء اﻧڊﻳﺎ ﺗوڙي ﺳﺮي ﻟﻧڪﺎ ۽ ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ‬
‫ﻧڊيء ۾ ﮔﺮم ﭤﻳل ﺗﻳل ۾ ﭘورﻳو ﺗﺮ ﭘﻳو ڏﻳﻧدو‪.‬‬
‫ﭘﭼﺎﺋﻳﻧدو ﻳﺎ ھ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺟﮫڙن ﻣﻠڪن ﺟﻲ اﻧڊﻳن ھوٽﻠن ۾ ﭜﺎﭴﻲ ﻟﺳﻲ ﭘن ﺗﻲ رﮐﻲ ڏﻳﻧدا ھﺋﺎ ۽ اھو ﭘن ﮔﮫﭨو ڪﺮي ڪﻳﻠﻲ‬
‫ﺟو اﺳﺗﻌﻣﺎل ﭤﻳﻧدو ھو ﺟو وڏو ﭤو ﭤﺋﻲ ﭘﺮ ھﺎڻ اھڙﻳون ﻣﺷﻳﻧون ڪڍﻳون اﭤن ﺟن ۾ ﭼﺎر ﭘﻧﺞ ﻧﻧڍا‬
‫ﭘن ﭘﺮﻳس ڪﺮي اﻧﮫن ﮐﻲ ﭘﻳﺎﻟﻲ ﺟﻲ ﺷڪل ڏﻧﻲ وﭸﻲ ۽ ﺳڪڻ ﺑﻌد ﭘﻼﺳٽڪ ﺟﮫڙي ﭘﻳﺎﻟﻲ ﭤﻳو‬
‫ﭘوي ﺟﻧﮫن ۾ ﻣﻠﻳل ﭜﺎﭴﻲ ﮐﺎﺋﻲ اﮀﻠﻲ ﺳﮔﮫﺟﻲ ﭤﻲ‪ .‬ڪﻲ ﮔﺎڏي وارا ﭜت وڪﭨن‪ .‬ﺻﺑﺢ ﺟﻲ وﻗت ﺗﻪ‬
‫اﻧﮫن ﮔﺎڏﻳن ﺗﻲ ﺑﻳﺿﺎ ﺑﻪ ﺗﺮﺟﻲ ﻣﻠن ﺗﻪ ﭼﺎﻧﮫﻪ ﺑﻪ ﭠﮫﻳو ﻣﻠﻲ‪ .‬ﺳڀ ﮐﺎ وڏي ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺗﻪ ﻗﻳﻣت ﺗﻣﺎم ﻣﻧﺎﺳب‬
‫آھﻲ ﺟﻳڪﺎ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﮐﺎن ﺑﻪ ﮔﮫٽ ﻟﮘﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﻣﺛﺎل طور ھڪ دﻓﻌو ﻣون ھڪ ”آﻟو ﭘﺮاﭠو“ ورﺗو‬
‫ﭤﺎﻟﮫﻲء ۾ ﭠﮫﻳل ٽن ﭘﻳﺎﻟﻳن ﻣﺎن ھﺮ ھڪ ۾ راﺋﺗو‪،‬‬
‫ﭤﺎﻟﮫﻲء ۾ رﮐﻲ ان ﺳﺎن ﮔڏ ان‬
‫ﺟﻳڪو ھڪ وڏي‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﭜﺎﭴﻲء ذرو ۽ دال وﺟﮫﻲ ڏﻧﺎﺋﻳن ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﻗﻳﻣت اٺ روﭘﻳﺎ ورﺗﺎﺋﻳن ﻳﻌﻧﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﺎ ڏھﻪ روﭘﻳﺎ‬
‫ﻣڪس‬
‫َ‬
‫ﭤﻳﺎ‪ .‬اھڙي طﺮح ھﺗﻲ ﻣﺋڪڊوﻧﺎﻟڊ ۽ ڪﻳﻧٽڪﻲ ﺑﻪ ﺳﺳﺗﻲ آھﻲ‪ .‬ﻣﺋڪڊوﻧﺎﻟڊ ۽ ﺑﻳف ﺑﺮﮔﺮ ۽ ڪوڪﺎ‬
‫ڪوﻻ ﺟﺎ ‪ 38‬روﭘﻳﺎ آھن‪ ،‬ھﺗﻲ ھﻧن ﻣﮫﺎراﺟﺎ ﺑﺮﮔﺮ ﻧﺎﻟﻲ ھڪ ﺗﻣﺎم وڏو ٽن طﺑﻘن وارو ﺑﺮﮔﺰ‬
‫ڪڍﻳو آھﻲ‪ .‬ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﻗﻳﻣت ﺑﻪ ‪ 49‬روﭘﻳﺎ آھﻲ ۽ اﺳﺎن وٽ ﺳؤ روﭘﻳن ﮐﺎن ﮔﮫٽ ﺗﻪ آھﻲ ﺋﻲ‬
‫ڪوﻧﻪ‪ .‬اھوﺋﻲ ﺳﺑب آھﻲ ﺟو ‪ KFC‬۽ ﻣﺋڪڊوﻧﺎﻟڊ ﺟﮫڙﻳون ھوٽﻠون ﭔﻳن ﻣﻠڪن ﺗوڙي اﻧڊﻳﺎ ۾‬
‫ﻏﺮﻳب ﻋوام ﺟون ھوٽﻠون ﺳﻣﺟﮫﻳون وﭸن ﭤﻳون ﺗڏھن ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ۾ ﺷﺎﮔﺮد طﺑﻘو ﺑﻪ ﻣﺋڪڊوﻧﺎﻟڊ ۾‬
‫ﻧظﺮ اﭼﻲ ﭤو ﭘﺮ اﺳﺎن وٽ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ۾ ﺧﺑﺮ ﻧﺎھﻲ ﮀو وڏﻳون ﻗﻳﻣﺗون رﮐﻳون وﻳون آھن ۽‬
‫ﻣﺋڪڊوﻧﺎﻟڊ ۽ ‪ KFC‬۾ وﭸڻ ﻏﺮﺑت ۽ ﺑﭼت ﺟﻲ ﻧﺷﺎﻧﻲ ﻧﻪ ﭘﺮ اﻣﻳﺮ ﭘﻧﻲ ﺟو ﻧﺷﺎن ‪Status‬‬
‫‪ Symbol‬ﭤﻲ ﭘﻳو آھﻲ‪.‬‬
‫ﻻء ﻧڪﺗﺎ ھﺋﺎﺳﻳن ﺳﻲ ﮔﮫﭨﻲ وﻗت ﺿﺎﻳﻊ ڪﺮڻ ۽ ﺑﺣث ڪﺮڻ‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل اﺳﺎن ﺟﻳڪﻲ ﮔﮫﻣڻ ِ‬
‫ﺑﻌد آﺧﺮڪﺎر ان ﻓﻳﺻﻠﻲ ﺗﻲ ﭘﮫﺗﺎﺳﻳن ﺗﻪ ﻧﻪ ڪڏھن ﮔﺎڏي واري ﮐﺎن ﻣﺎﻧﻲ وﭠﻲ ﭤﺎ ﮐﺎﺋون ۽ ﻧﻪ‬
‫ﻣﺋڪڊوﻧﺎﻟڊ ﺗﺎن‪ .‬ﭘﺎﺳﻲ ﺗﻲ ﭠﮫﻳل ﭔن ٽن ﮐﻠﻳل ھوٽﻠن ﻣﺎن ھڪ ﺟﻲ آﮘﻧڌ ۾ رﮐﻳل ڪﺮﺳﻳن ٽﻳﺑﻠن ﺗﻲ‬
‫وﻳﮫﻲ ﭼڪن ڪڙھﺎﺋﻲ ﭤﺎ ﮐﺎﺋون ﺟﻳڪﺎ ﺷﺮوع ﮐﺎن دودي ﺟﻲ ﻓﺮﻣﺎﺋش ھﺋﻲ ۽ ھﺗﻲ ﻟﮫڻ ﺳﺎن ﺳﺮ‬
‫ﭘﺋﻲ ﮐﻧﻳﺎﺋﻳن ﺗﻪ آﺋون ﺗﻪ ﭼڪن ڪڙھﺎﺋﻲ ﮐﺎﺋﻳﻧدس‪ .‬اﺳﺎن ٽن ٽﻳﺑﻠن ﺗﻲ ورھﺎﺋﺟﻲ وﻳﭠﺎﺳﻳن‪ .‬آﺋون‬
‫ﻻء اڌ اڌ ڪڪڙ ٽﻣﺎٽن‬
‫دودو‪ ،‬ﺳﻧدس زال ۽‬
‫َ‬
‫ڌيء ڊاڪٽﺮ ڪﺮن واري ٽﻳﺑل ﺗﻲ وﻳﭠس‪ .‬ھﺮ ٽﻳﺑل ِ‬
‫وﻏﻳﺮه ۾ ڪڙھﺎﺋﻲ ﭠﮫﻲ آﺋﻲ ۽ ان ﺳﺎن ﮔڏ ﻧﺎن‪ ،‬ﺳﻼد ۽ راﺋﺗو ھو ۽ ھﺮ ٽﻳﺑل ﺟو ﺑل ‪ 120‬روﭘﻳﺎ‬
‫ﻣﺎﭨﮫوء ﺟو ٽﻳﮫﻪ روﭘﻳﺎ ﭤﻳو‪ ،‬ﺟﻳڪو ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺧﻳﺎل ۾ ﺗﻪ ان ﻗﺳم ﺟﻲ ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ ھوٽل‬
‫آﻳو‪ ،‬ﻳﻌﻧﻲ ﻓﻲ‬
‫َ‬
‫۾ ھﺮ ﺻورت ۾ ‪ 50‬روﭘﻳن ﮐﺎن ﻣﭤﻲ اﭼﻲ ﭤو‪.‬‬
‫ﻣﺎﻧﻲء ﺑﻌد اھوﺋﻲ ﻓﻳﺻﻠو ﭤﻳو ﺗﻪ ﻓﻠم ڏﭠﻲ وﭸﻲ‪ .‬آﺋون ان ﺟﻲ ‪ Favour‬۾ ﻧﻪ ھوس ﺟو اھو‬
‫َ‬
‫ﺳوﭼﻲ ﺗﻪ ھﺗﻲ ﺟون ﻓﻠﻣون ﺗﻪ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ۾ وﻳﮫﻲ ﺑﻪ ھﻧن ﺟﻲ ﭼﺋﻧﻠن زي‪ ،‬ﺳوﻧﻲ‪ ،‬ﻣﮔﺎﻣﺑو ﻳﺎ ﺳٽﺎر‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪120‬‬

‫ﭘﻠس ﺗﺎن ڏﺳﻲ ﺳﮔﮫﺟن ﭤﻳون ﻳﺎ ﻓﻠم ﺟﻲ ﺳﻲ ڊي وﭠﻲ ڏﺳﻲ ﺳﮔﮫﺟﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ﺳﺋﻧﻳﻣﺎ ھﺎل ۾‬
‫وﻳﮫﻲ ﻓﻠم ڏﺳڻ ﺟﻲ ﺟﻳڪﺎ ﮘﺎﻟﮫﻪ آھﻲ اھﺎ ﭔﻲ ﭤﻲ ﭤﺋﻲ ۽ ﺳﺋﻧﻳﻣﺎ ۾ وﻳﭠﻲ ڪﻲ ﺳﺎل وﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل‬
‫ﺳﭜﻧﻲ ﺟو ﻓﻳﺻﻠو اھو ﭤﻳو ﺗﻪ ﻓﻠم ﺿﺮور ڏﺳﺟﻲ‪” .‬ﭜﺎﺋﻲ ﺟﺎن ھﺎڻ ﻣﺋﺟﺎرٽﻲ ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﻣﭸﭨﻲ‬
‫ﭘوﻧدي‪ “.‬دودي ﻣون ﮐﻲ آھﺳﺗﻲ ﭼﻳو‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ رﺳﺗن ﺟﻲ ﺻﺣﻳﺢ آﺋﻳڊﻳﺎ اﭸﺎ‬
‫”ﺻﺣﻳﺢ ﭤﺎ ﭼﺋو‪ ،‬ھﻠو ﭜﻼ“ ﻣون وراﭨﻳو ﻣﺎﻧس ﺟو‬
‫َ‬
‫ﻣون ﮐﻲ ﻧﻪ ﭤﻲ ھﺋﻲ ﺳو ھن ٽوﻟﻲ ﮐﺎن اﻟگ اڪﻳﻠو ﭤﻲ وﭸﻲ ﺑﻪ ﺻﺣﻳﺢ ﻧﭤﻲ ﺳﻣﺟﮫﻳم‪.‬‬
‫ﺳﺋﻧﻳﻣﺎ ﺟﻲ ٽڪﻳٽ ﮔﮫﺮ ﭘﮫﺗﺎﺳﻳن ﺗﻪ ﺧﺑﺮ ﭘﺋﻲ ﺗﻪ ﺷﺮوع ﭤﻲ وﻳو آھﻲ ۽ ھﺎڻ ﭔﻳو ﺷو ڏھﻳن‬
‫ﺑﺟﻲ ﺷﺮوع ﭤﻳﻧدو‪ .‬ﺳﺎڪت )‪ (Saket‬دھﻠﻲ ﺟﻲ ﺧوﺑﺻورت ﺷﺎﭘﻧگ ﻣﺎل ﻣﺎن ھڪ آھﻲ ﺟﻧﮫن ۾‬
‫ﺧوﺑﺻورت ھوٽﻠون‪ ،‬ﺑﺎر‪ ،‬ڊاﻧﺳﻧگ ڪﻠب‪ KFC ،‬ﺟﮫڙا دﻧﻳﺎ ﺟﺎ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﭼﻳن اﺳٽور ۽ ﺳڀ ﮐﺎن‬
‫ﻣﺎڊرن ﺳﺋﻧﻳﻣﺎ ھﺎل آھن‪ .‬ھﺗﻲ ﺳﺎڪت ۾ ھڪ ﺋﻲ ھﻧڌ ﺗﻲ ﭼﺎر ﺳﺋﻧﻳﻣﺎ ھﺎل آھن ﺟﻳڪﻲ وڏي‬
‫ﭘڙدي‪ ،‬ﭼٽﺎﺋﻲ ۽ ﻣﺧﻠﺗف ﺳﺎﺋوﻧڊ ‪ Effects‬ﮐﺎن دﻧﻳﺎ ۾ ﻣﺷﮫور آھن ۽ ﺟﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﭔﻳن ﺳﺋﻧﻳﻣﺎ ھﺎﻟن‬
‫ﺟﻲ ٽڪﻳٽ ﭼﺎﻟﻳﮫﻪ روﭘﻳﺎ ﻋﺎم ۽ ﺳٺ روﭘﻳﺎ ﺑﺎﻟڪﻧﻲ آھﻲ اﺗﻲ ھﺗﻲ ‪ 150‬روﭘﻳﺎ ﻋﺎم ۽ ‪ 180‬روﭘﻳﺎ‬
‫ﺑﺎﻟڪﻧﻲ ﺟﻲ آھﻲ ۽ ﺻﺑﺢ ﺟو ڏھﻳن ﺑﺟﻲ ﮐﺎن ﻓﻠم ﺷو ﺷﺮوع ﭤﺋﻲ ﭤو ﺗﻪ آﺧﺮي ﺷو رات ﺟو‬
‫ﭔﺎرھﻳن ﮐﺎن اڍاﺋﻲ ﺗﺎﺋﻳن ھﻠﻲ ﭤو‪.‬‬
‫ﻻء ﻧﻧڍن ﻧﻧڍن‬
‫ھﺎڻ اﺳﻳن ﻧﺎﺋﻳن وارو ﺷو ڏﺳڻ ﺟو اﻧﺗظﺎر ڪﺮڻ ﻟﮘﺎﺳﻳن‪ ،‬وﻗت ﭘﺎس ڪﺮڻ ِ‬
‫ٽوﻟن ۾ ڪﻲ دڪﺎﻧن ۾ ﺟﮫﺎﺗﻳون ﭘﺎﺋڻ ﻟﮘﺎ ﺗﻪ ڪﻲ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﻓون ڪﺮڻ ﻟﮘﺎ ﺟو اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺷﮫﺮن ۽‬
‫ﻻء ﻓون ﺟو ﺑﻧدوﺑﺳت ﺟﻲ ڪﭤﻲ آھﻲ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ان ۾ اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﻠڪ ۾ ﺑﻪ ڪﺎﻓﻲ‬
‫ﮘوﭠڻ ۾ ﭘﺑﻠڪ ِ‬
‫ﺗﺮﻗﻲ ۽ ﺳڌارو ﭤﻳو آھﻲ‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ان ﻣﻌﺎﻣﻠﻲ ۾ اﻳﺗﺮو ﺳو ﺿﺮور اﮘﺗﻲ ﻧڪﺮي وﻳو آھﻲ ﺟو ھن‬
‫ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ‪ ،‬اﻧﮔﻠﻳﻧڊ‪ ،‬آﻣﺮﻳڪﺎ‪ ،‬ﺳﻌودي ﻋﺮب ۽ ﭔﻳن ڪﺟﮫﻪ اھم ﻣﻠڪن ﺳﺎن ﻣﻌﺎھدو ڪﺮي ﻓون ﺟﺎ‬
‫اﮔﮫﻪ ﮔﮫٽ ڪﺮاﺋﻲ ﮀڏﻳﺎ آھن‪ .‬ﺟﻧﮫن ﻣﺎن اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ وڏو ﻓﺎﺋدي ﭤﻲ ﭘﻳو آھﻲ ﺟو اﻧﮫن‬
‫ﻣﻠڪن ﺟﺎ ‪ Rate‬ذري ﮔﮫٽ ﻟوڪل ﻓون ﺟﻲ وﻳﺟﮫو وﭸﻲ ﭤﻳﺎ آھن‪ .‬ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ۾ ھوﻧدو ھوس ﺗﻪ ان‬
‫ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺟو اﺗﻲ ﺑﻪ اﺣﺳﺎس ﭤﻳﻧدو ھو ﺟو ﻣون ﺳﺎن ﮔڏ ڪم ڪﻧدڙ اﻧڊﻳن ﺟﮫﺎزي ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻠڪ ھﺮ‬
‫وﻗت ﻓون ڪﻧدا رھﻧدا ھﺋﺎ ﺟو اﻧڊﻳﺎ ﺟو ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ﺳﺎن ﻓون ﺟو ﻣﻌﺎھدو ھﺟڻ ڪﺮي ﮔﮫٽ ﻓﻲ ڏﻳﭨﻲ‬
‫ﻻء ٽﻳﭨﺎ ﭼوﭨﺎ ﭘﺋﺳﺎ ڏﻳﭨﺎ ﭘﻳﺎ ﭤﻲ‪.‬‬
‫ﭘﺋﻲ ﭤﻲ ۽ اﺳﺎن ﮐﻲ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ڪﺮڻ ِ‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل ھﻳﻧﺋﺮ وري ﺑﻪ دﻧﻳﺎ ۾ ﻓون ڪﺮڻ ﺟﺎ اﮔﮫﻪ ﮔﮫٽﻳﺎ آھن‪ ،‬ﻣون ﮐﻲ ﺑﻪ ﭔﻪ ﻓون ﭘﺎڪﺳﺗﺎن‬
‫ﻧﺎريء ﮐﻲ ۽ اڌﻳﭘور‬
‫ڪﺮﭨﺎ ھﺋﺎ ۽ ﭔﻪ ﮐن اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﻣﺧﺗﻠف ﺷﮫﺮن ۾‪ ،‬ﺧﺎص ڪﺮي ﺑﻣﺋﺑﻲ ۾ ڊاڪٽﺮ‬
‫َ‬
‫۾ ڊاڪٽﺮ آﺳوﻣل ﮐﻲ‪ .‬ھﻲ ﭔﺋﻲ ڊاڪٽﺮ ورھﺎﮜﻲ ﺑﻌد اﻧڊﻳﺎ ھﻠﻳﺎ وﻳﺎ ھﺋﺎ ۽ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﭜﻳﭨوﺋﻲ ڊاڪٽﺮ‬
‫ﻋﺎﺑد ﻣﻳﻣڻ ﺟﺎ دوﺳت ھﺋﺎ‪ .‬ھو ھڪ ﭔﺋﻲ ﮐﻲ ھﺮ ﺳﺎل ڏﻳﺎري ۽ ﻋﻳدن ﺗﻲ ڪﺎرڊ ﻣوڪﻠﻳﻧدا رھﻳﺎ‬
‫ﭤﻲ‪ .‬ﭘﺮ ھﺎڻ ‪2003‬ع ۾ ﺟﻳڪو ﮔﺟﺮات ﺻوﺑﻲ ۾ زﻟﺰﻟو آﻳو ان ﺑﻌد ڊاڪٽﺮ آﺳوﻣل ﺟو ﺧط ﭘٽ‬
‫ﻻء ﻣون ﮐﻲ ﺗﺎڪﻳد‬
‫اﭼڻ ﺑﻧد ﭤﻲ وﻳو ھو‪ .‬ﺳو ڊاڪٽﺮ ﻋﺎﺑد ﭘﻧﮫﻧﺟن ﭔﻧﮫﻲ دوﺳﺗن ﺟﻲ ﺧﺑﺮ ﭼﺎر ﻟﮫڻ ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪121‬‬

‫ڪﺋﻲ ھﺋﻲ‪ ،‬ﻣون ڊاڪٽﺮ آﺳوﻣل ﮐﻲ اڌﻳﭘور ﺟو ‪ 02836 Code‬ﻣﻼﺋﻲ ﻧﻣﺑﺮ ڊاﺋل ڪﻳو‪ .‬اڌﻳﭘور‬
‫ﮔﺟﺮات ﺻوﺑﻲ ﺟو ھڪ ﺷﮫﺮ آھﻲ‪ .‬ﺧﺑﺮ ﭘﺋﻲ ﺗﻪ ﻧﻣﺑﺮ ﻏﻠط آھﻲ‪ .‬ھﺗﻲ ﺟﻲ ‪ Enquiry‬آﻓﻳس ﻣﺎن‬
‫ﻣﻌﻠوم ڪﻳم ﺗﻪ ھﻧن ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ڪوڊ ﻧﻣﺑﺮ ﺗﻪ ﺻﺣﻳﺢ آھﻲ ﭘﺮ ﮔﮫﺮ ﺟو ﻧﻣﺑﺮ ﺻﺣﻳﺢ ﻧﺎھﻲ ﺟو ھﻲ‬
‫ﻓﻘط ﭼﺋن اﻧﮔن ‪ 6647‬وارو ﻧﻣﺑﺮ آھﻲ‪ .‬ﻓون ﺟﺎ ﮀﮫﻪ ﻧﻣﺑﺮ ﭤﺋﻲ ﺑﻪ ڪﻳﺗﺮا ﺳﺎل ﭤﻲ وﻳﺎ آھن‪ .‬ھﻧن‬
‫ڊاڪٽﺮ آﺳوﻣل ﻧﺎﻟﻲ ڊاﺋﺮﻳڪٽﺮي ﻣﺎن ﻧﻣﺑﺮ ﭼﻳڪ ڪﻳو ﭘﺮ ﺣﺎﺻل ڪﺮي ﻧﻪ ﺳﮔﮫﻳﺎ ﺟو ﭤﻲ‬
‫ﺳﮔﮫﻲ ﭤو ﺳﻧدس ﻧﺎﻟﻲ ﺑدران ﺳﻧدس ﭘٽ ﻳﺎ ڪﻧﮫن ﭔﺋﻲ ﻣﺎﺋٽ ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﻧﻣﺑﺮ ھﺟﻲ‪.‬‬
‫ﻧﺎريء ﮐﻲ ﺑﻣﺑﺋﻲ )ﻣﻣﺑﺋﻲ( ﻓون ڪﻳم ﺗﻪ ﻧﻪ رﮘو اھو ﻟﮘﻲ وﻳو ﭘﺮ ڊاڪٽﺮ ﻧﺎري‬
‫ان ﺑﻌد ڊاڪٽﺮ‬
‫َ‬
‫ﻻء ﭼﻳﺎﺋﻳن‪ .‬ﻣون ﮐﻳس‬
‫ﭘﺎڻ ﺋﻲ ﻓون ﺗﻲ ھو‪ .‬ڏاڍي ﻗﺮب ﺳﺎن ﮐﻳڪﺎر ﮐڙي ڪﻳﺎﺋﻳن ۽ ﺑﻣﺑﺋﻲ اﭼڻ ِ‬
‫ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ﺳﻧدس واﻟد ﻣﺣﺗﺮم ڊاڪٽﺮ ﻣﻧﮔﮫن ﻣل ﺟﻲ ﺧدﻣﺗن ﺟﻲ اڄ ﺑﻪ ﺳﻧڌ ۾‪ ،‬ﺧﺎص ڪﺮي‬
‫ﺣﻳدرآﺑﺎد ﺟﺎ ﺟﮫوﻧﺎ ﻣﺎﭨﮫو واﮐﺎڻ ڪن ﭤﺎ‪ .‬اﺳﺎن ﺑﻪ ﻧﻧڍي ھوﻧدي ڊاڪٽﺮ ﻣﻧﮔﮫن ﻣل ﺟﻲ ﺗﻌﺮﻳف‬
‫ڊاڪٽﺮ ﻋﺎﺑد ﮐﺎن ﭔڌﻳﺳﻳن ﺟﻧﮫن ‪ MBBS‬ڪﺮڻ ﺑﻌد ﭘﺮاﺋﻳوﻳٽ ﭘﺮﺋڪٽس ﺟﻲ ﺷﺮوﻋﺎت ھن‬
‫ڊاڪٽﺮ وٽ ڪﺋﻲ‪ .‬ڊاڪٽﺮ ﻧﺎري ھن وﻗت ﺳﺗﺮ ﭘﻧﺟﮫﺗﺮ ﺳﺎﻟن ﺟو ﭤﻳﻧدو ﺳﻧدس ذات ڪﺮﭘﻼﭨﻲ‬
‫آھﻲ ۽ ﺑﻣﺑﺋﻲ ۾ ﻧﻳﭘﻳﺋﺮ ﺳﻲ روڊ ﺗﻲ ﺟل درﺷن ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ رھﻲ ﭤو ۽ اﺗﻲ ﺋﻲ ﭘﺮﻳڪٽس ڪﺮي ﭤو ۽‬
‫ﻣﭤﻳون ڊاڪٽﺮ آﺳوﻣل اڌﻳﭘور ﺟﻲ ﭜﺮ ۾ ھڪ ﮘوٺ ﻧڪﺗﺎﻧﺎ )‪ (Naktana‬۾ ڪﺮي ﭤو‪ .‬ﻣون ﮐﻲ‬
‫ﻟﮘﻲ ﭤو ﺗﻪ ڊاڪٽﺮ آﺳوﻣل ﺟو ﮘوٺ ھﺎﻻ ﺋﻲ ھو‪ .‬ﻓون ڪﺮڻ ﺑﻌد ڪﺟﮫﻪ دﻳﺮ ﭘﺮاﭨن ڪﺗﺎﺑن ﺟﺎ‬
‫اﺳٽﺎل ڏﺳﻧدو رھﻳس‪ .‬ﭘﺮاﭨن ڪﺗﺎﺑن ﺟﺎ ان ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ﭼﺎر ﭘﻧﺞ اﺳٽﺎل ھﺋﺎ ﺟن ﺗﻲ ﻧﻪ ﻓﻘط ڌارﻳن‬
‫ﺧﺮﻳداريء ۾‬
‫ﻣﻠڪن ﺟﺎ ﭘﺮ ھﺗﻲ ﺟﺎ ﻣڪﺎﻧﻲ ﻣﺎﭨﮫو ﭘڻ‪ ،‬ﺧﺎص ڪﺮي ﻧوﺟوان طﺑﻘو ﮘول ﮘوﻟﮫﺎن ۽‬
‫َ‬
‫ﻣﺷﻐول ھﺋﺎ‪ .‬ان ۾ ڪو ﺷڪ ﻧﺎھﻲ ﺗﻪ ﻳورپ ۽ اﻧﮔﻠﻳﻧڊ ﺟﻲ رھﺎڪن ﺟﺎ اﻧڊﻳﺎ ﺑﺎﺑت ﻟﮐﻳل ڪﺗﺎب ۽‬
‫ﺳﺎﮘﻲ وﻗت اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ڪﻳﺗﺮن ﻟﻳڪﮐن ﺟﺎ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺑﺋڪ ﮔﺮاﺋوﻧڊ ۾ ﻟﮐﻳل اﻧﮔﺮﻳﺰي ﻧﺎول دﻧﻳﺎ ۾‬
‫ﺑﻳﺣد ﭘﺳن ڪﻳﺎ وﭸن ﭤﺎ ۽ ﺳﭜﻧﻲ ﺧﺮﻳدارن ﺟو ﻣﺎرو اھڙن ڪﺗﺎﺑن ﺗﻲ ھو ﻳﺎ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ آرٽ ﺗﻲ‬
‫ﻟﮐﻳل ڪﺗﺎﺑن ﺗﻲ‪ .‬آﺋون ان ﺳوچ ۾ ھوس ﺗﻪ اﻧٽﺮﻧﻳٽ ۽ ٽﻲ وي ﭼﺋﻧﻠن ڪﺮي ﻣﺎﭨﮫن ﻣﺎن ڪﺗﺎب‬
‫ﭘڙھڻ ﺟو ﺷوق دور ﭤﻳﻧدو وﭸﻲ ﺟﻧﮫن ۾ ڪﻧﮫن ﺣد ﺗﺎﺋﻳن ﺣﻘﻳﻘت ﺑﻪ آھﻲ ﭘﺮ ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾ ان رات‬
‫ﺟﻳڪﺎ ڪﺗﺎﺑن ﺧﺮﻳد ڪﺮڻ ﺗﻲ ﺣﺎﻟت ڏﭠم ۽ ان ﺑﻌد آﭼﺮ ڏﻳﻧﮫن ﭘﺮاﭨﻲ دھﻠﻲ ۾ درﻳﺎه ﮔﻧﺞ ﮐﺎن ﺟﺎﻣﻊ‬
‫ﻣﺳﺟد ﺗﺎﺋﻳن ﻓٽ ﭘﺎٿ ﺗﻲ ﺟﻳڪﻲ ﭘﺮاﭨن ڪﺗﺎﺑن ﺟﺎ ﺑڪ اﺳٽﺎل ڏﭠم ﺳﻲ ﮔﮫٽ ۾ ﮔﮫٽ ھڪ ڏﻳڍ‬
‫ڪﻠوﻣﻳٽﺮ ﺗﺎﺋﻳن ﭤﻳﻧدا ۽ وﭠڻ وارا ﺑﻪ ھﺮ ﻗﺳم ﺟﺎ ھﺋﺎ‪ :‬ھﻧدو‪ ،‬ﻣﺳﻠﻣﺎن‪ ،‬ﭘﺎرﺳﻲ‪ ،‬ﻋﻳﺳﺎﺋﻲ‪ ،،‬ﭘوڙھﺎ‪،‬‬
‫ﻧوﺟوان‪ ،‬ڊاڪٽﺮ اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ وﻏﻳﺮه‪ ..‬ڪﻳﺗﺮا اﺳٽﺎل ﺗﻪ ھڪ ﭔﺋﻲ ﭜﺮﺳﺎن ڊاڪٽﺮي ﻳﺎ اﻧﺟﻧﻳﺋﺮﻧگ ﺟﻲ‬
‫ڪﺗﺎﺑن ﺟﺎ ھﺋﺎ‪ ،‬ان ﻣﺎن ﺗﻪ اﺋﻳن ﻟﮘو ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ ڪﺗﺎب ﭘڙھڻ ﺟو ﺷوق اڄ ﺑﻪ آھﻲ‪.‬‬
‫ﻻء ﻣﻳڊﻳڪل ﺟﺎ ڪﺗﺎب‬
‫اﺳﺎن ﺳﺎن ﮔڏ آﻳل ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ﺑﺳﻧت ﺑﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟن ڊاڪٽﺮن ڌﻳﺋﺮن ۽ ﻧﺎﭠﻳن ِ‬
‫ورﺗﺎ ﺟﻳڪﻲ ﭼﺎﻧڊڪﺎ ﻣﻳڊﻳڪل ڪﺎﻟﻳﺞ ۾ ﺟﺎب ﭤﺎ ڪن ۽ ڪﺎرڊﻳوﻻﺟﻲ ﻳﺎ ڪﻧﮫن ﭔﺋﻲ ﺳﺑﺟﻳڪٽ‬
‫۾ ﭘوﺳٽ ﮔﺮﺋﺟوﺋﻳﺷن ﭘڻ ڪﺮي رھﻳﺎ آھن‪ .‬ھن ﭔڌاﻳو ﺗﻪ اھﻲ ھن ﮐﻲ ﺑﻳﺣد ﺳﺳﺗﺎ ﻣﻠﻳﺎ ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪122‬‬

‫ﻣﻧﮫﻧﺟو ‪ Opinion‬اﺑﺗڙ آھﻲ ﺟو ھﺗﻲ وﻳﻧدي ﭘﺮاﭨن ﺳﺎﻟن ﺟون ‪National Ceographic‬‬
‫ﻣﺋﮔﺰﻳﻧون ﭼﺎﻟﻳﮫﻪ روﭘﻳن ﺟﻲ ﺣﺳﺎب ﺳﺎن ﻣﻠﻲ رھﻳون ھﻳون ۽ ڪﻳڏو ﺑﻪ ﺑﺣث ڪﺮڻ ﺗﻲ ھڪ‬
‫روﭘﻳو ﺑﻪ ﻗﻳﻣت ﻧﭤﻲ ﮔﮫٽﺎﻳﺎﺋون )ﺟﻧﮫن ﻣﺎن اھو ﺿﺮور ﺛﺎﺑت ﭤﻳو ﺗﻪ ھﺗﻲ وﭠڻ ورا ﺑﻪ اﻧﻳڪ اﭼن ﭤﺎ(‬
‫۽ اھﻲ ڪﺮاﭼﻲ ﺟﻲ ﮐوڙي ﮔﺎرڊن ۽ ﮔﻠﺷن اﻗﺑﺎل ﺟﻲ ﻓٽ ﭘﺎٿ ﺗﻲ وﻳﮫﻳن ﮐﺎن ﭘﻧدرھن روﭘﺋﻲ ۾‬
‫آرام ﺳﺎن ﻣﻠﻳو وﭸن‪ .‬اھڙي طﺮح ﭔﻳﺎ ڪﺗﺎب ﺟﻳڪﻲ ﻓﺮﻳﺋﺮ ھﺎل واري اوﻟڊ ﺑڪ ﻣﺎرڪﻳٽ ۾ ﺑﻪ‬
‫ٽﮫﻲء ﺟو ڪﺗﺎﺑن ۽ ڪﻣﭘﻳوٽﺮ ﺳﺎﺋﻧس ﺳﺎن ﻻڙو ﻗﺎﺑل داد‬
‫ﺳﺳﺗﺎ آھن‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ھﺗﻲ ﺟﻲ ﻧوﺟوان‬
‫َ‬
‫آھﻲ‪ .‬ﻣون ﺑﻪ ڪﺟﮫﻪ ڪﺗﺎب اﻧﮫن ﺳﻳڪﻧڊ ھﺋﻧڊ ﻣﺎرڪﻳٽن ﻣﺎن ﺗﻪ ڪﺟﮫﻪ ﺗﺎزا ﮀﭘﻳل ڪﺗﺎب‬
‫واﻧدڪﺎﺋﻲء ۾ ﮐوﻟﻲ وﻳﮫﻲ ﭘڙھﻧدو آھﻳﺎن ﺟن دﻟﭼﺳپ ڪﺗﺎﺑن ﺟو‬
‫دڪﺎﻧن ﺗﺎن ﺧﺮﻳد ڪﻳﺎ آھن ۽‬
‫َ‬
‫ﺟﺎء ﺑﭼﻲ ﺗﻪ ﮐﭨﻲ وچ ۾ ڪﺑو‪ .‬ھڪ ﺗﻪ ﺧوﺷوﻧت ﺳﻧﮔﮫﻪ ﺟو ﭘﺮاﭨو ڪﺗﺎب ‪Delhi‬‬
‫ﻣﺧﺗﺻﺮ اﺣوال ِ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﺟﻲ آﭼﺮ ﺑﺎزار ﻣﺎن ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ﺗﻣﺎم ﺳﺳﺗو ‪ 50‬روﭘﺋﻲ ﻣﻠﻳو ھو ﭘﺮ‬
‫ﺑﻪ ورﺗم ﺟﻳڪو‬
‫َ‬
‫‪ Priated‬ڪﺎﭘﻲ ھﺟڻ ڪﺮي ان ﺟﻲ ﮀﭘﺎﺋﻲ اﻳڏي ﺗﻪ ڊﭠل ۽ ﺑﻳڪﺎر ھﺋﻲ ﺟو ﭘڙھڻ ﺗﺎن دل ﮐٽﻲ‬
‫ﭤﻲ وﺋﻲ ان ڪﺮي ھﺗﺎن ﺑﻪ ﺳﺋو ﺧﺮچ ڪﺮي ورﺗم‪ .‬ﺟن ڏﻳﻧﮫن ۾ آﺋون ﺳوﺋﻳڊن ۾ ‪ M.Sc‬ڪﺮي‬
‫ڏﻳﭘﻼﺋﻲء ﺟو ﭘٽ ﻣﺣﻣد ﻋﻠﻲ‬
‫رھﻳو ھوس ﺗﻪ ﭜﺮ واري ﻣﻠڪ ڊﻳﻧﻣﺎرڪ ۾ ﻣﺮﺣوم ﻣﺣﻣد ﻋﺛﻣﺎن‬
‫َ‬
‫اﻳﻣﺑﺳﻲء ۾ ٽﺮﻳڊ ڪﻣﺷﻧﺮھو ۽ ھو اﻧﮫن ڏﻳﻧﮫن ۾ﺧوﺷوﻧت ﺳﻧﮔﮫﻪ ﺟو‬
‫ﻣﻳﻣڻ ﺻﺎﺣب ﭘﺎڪﺳﺗﺎن‬
‫َ‬
‫ﻣﭤﻳون ڪﺗﺎب ﭘڙھﻲ رھﻳو ھو‪ .‬ﺟڏھن ﺑﻪ ﻓون ڪﻧدو ھو ﺗﻪ ان ڪﺗﺎب ﺟﻲ ﺣواﻟﻲ ﺳﺎن ڪﺎﻧﻪ ڪﺎ‬
‫ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺿﺮور ڪﻧدو ھو‪ .‬ﺳو ھﻳﻧﺋﺮ دھﻠﻲ ﺟﻲ ﻓٽ ﭘﺎٿ ﺗﻲ ﻟﮘل ﭘﺮاﭨن ڪﺗﺎﺑن ﺟﻲ اﺳٽﺎﻟن ﺗﻲ اھو‬
‫ﻻء ﺧﺮﻳد ڪﺮﭨو ﺋﻲ ﭘﻳو آھﻲ‪.‬‬
‫ڪﺗﺎب ڏﺳﻲ ﭘڙھڻ ِ‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل ان رات اھڙي طﺮح وﻗت ﭘﺎس ڪﺮي اﭼﻲ ﺳﺋﻧﻳﻣﺎ ھﺎل ﺟﻲ ﮔﻳٽ ﺗﻲ ﭘﮫﺗﺎﺳﻳن ۽‬
‫ٽڪﻳٽون وﭠﻲ اﻧدر ﮔﮫڙﻳﺎﺳﻳن ﭘﺮ اﻧدر ﮔﮫڙڻ ڪو ھﺎﻻ ﺟﻲ ﺳﺋﻧﻳﻣﺎ ﻣﺣﻔل واﻧﮔﺮ ھڪ ﭔﺮاﻧﮔﮫﻪ‬
‫وراﺋﻲ در ۾ ﮔﮫڙڻ ﻧﻪ ھو ﭘﺮ اﺋﻳن ﭤﻲ ﻟﮘو ﭴڻ ڪﻧﮫن ﺑﻳن اﻻﻗواﻣﻲ اﻳﺋﺮﭘورٽ ﺗﺎن ﺟﮫﺎز ۾ ﭼڙھڻ‬
‫ﻻء وﭸﻲ رھﻳﺎ آھﻳون‪ .‬اﻟﻳڪٽﺮاﻧڪ ‪ Scanning‬ﮐﻲ واري در ﻣﺎن ﮔذرڻ ﺑﻌد وري ﺳﺎﮘﻲ‬
‫ِ‬
‫ﻣﺳﺧﺮي‪ ،‬ھﺮ ھڪ ﺟﻲ ﻟﻧﮔﮫڻ ﺗﻲ اﻻرم ﭘﻳو وﭴﻲ‪ ،‬ڪﻧﮫن وٽ ﭼﺎﭔﻳن ﺟو ﮀﻠو ﺗﻪ ڪﻧﮫن ﺟﻲ‬
‫ﺑﺮﻳﺰﻳﺋﺮ ۾ ﻟﮘل ﻟوھﻲ ‪ Hook‬ھﻧن ﺟﻲ ‪ Scanner‬ﮐﻲ ‪ Axtivate‬ڪﺮﻳو ﮀڏي ۽ اﻻرم وﭴڻ ﺗﻲ‬
‫وري ھڪ ھڪ ﺟﻲ ﮐﻳﺳن ۽ ﭘﺮﺳن ﺟﻲ ﺗﻼﺷﻲ‪ .‬اﺳﺎن ﺳﭜﻧﻲ وٽ ڪﺋﻣﻳﺮاﺋون ھﻳون‪” .‬ﺳﺋﻧﻳﻣﺎ‬
‫ھﺎل ۾ ڪﺋﻣﻳﺮاﺋون ﮀو ﮐﭨﻲ آﻳﺎ آھﻳو؟“ ﺣﻳﺮت ﻣﺎن ﺳﺋﻧﻳﻣﺎ ﺟﻲ اﻧﺗظﺎﻣﻳﺎ ﺳوال ڪﻳو‪.‬‬
‫اﻧڊﺳٽﺮيء ۾ ﺗوھﺎن اﻳڏو ‪ Advance‬ﭤﻲ وﻳﺎ آھﻳو‪ ،‬اﺳﺎن‬
‫ھﺎڻ ﮐﻳن ڪﮫڙو ﺟواب ڏﻳون ﺗﻪ ﻓﻠم‬
‫َ‬
‫ﺟﻣﺎﭨﻲء ﺳﺎن ﮔڏ ﺧﻳﺮﭘور ﺟﻲ ﺳﺋﻧﻳﻣﺎ ۾ اڄ ﮐﺎن ٽﻳﮫﺎرو ﮐن ﺳﺎل اڳ ڏﭠﻲ اﺗﻲ‬
‫ﺗﻪ آﺧﺮي ﻓﻠم ﺷوڪت‬
‫َ‬
‫ﻻء ﭘﺎڻ ﺳﺎن ﭜﮘڙا ۽ ڏڌڙي ﺑﻪ ﮐﭨﻲ وﻳﺎ ھﺋﺎﺳﻳن ۽ ھﺗﻲ ﺗوھﺎن ﺳوﻧف ﻣﺳﺎﻻ ﺟﻲ ﭘڙي‬
‫ﺗﻪ اﺳﺎن ﮐﺎﺋڻ ِ‬
‫ﮐﭨﻲ وﭸن ﮐﺎن ﺑﻪ ﺟﮫﻠﻲ رھﻳﺎ آھﻳو‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل اﺳﺎن ﮐﻲ ڪﺋﻣﻳﺮا ﻣﺎن ﺑﻳٽﺮي ڪڍي ﺟﻣﻊ ڪﺮاﺋڻ‬
‫ﻻء ﭼﻳو وﻳو ﺟﻧﮫن ﺟﻲ رﺳﻳد ڏﻧﺎﺋون ﺗﻪ وﭸڻ وﻗت ھﺮ ڪو ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ اﻣﺎﻧت ﮐﭨﻲ وﭸﻲ‪.‬‬
‫ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪123‬‬

‫ھونء ﺑﻪ‬
‫ﺳﺋﻧﻳﻣﺎ ھﺎل ۾ ﮔﮫڙڻ ﺗﺎﺋﻳن اﺳﺎن اھو ﻣﻌﻠوم ﻧﻪ ڪﻳو ﺗﻪ ڪﮫڙي ﻓﻠم ڏﺳڻ ﭘﻳﺎ وﭸون‪.‬‬
‫َ‬
‫اﺳﺎن ﻓﻠﻣن ﮐﺎن وڌﻳڪ ھﺗﻲ ﺟﻲ ﺳﺋﻧﻳﻣﺎﺋن ﺟﻲ ﺗﻌﺮﻳف ﭔڌي آﻳﺎ ھﺋﺎﺳﻳن ۽ ان ۾ ڪو ﺷڪ ﻧﺎھﻲ ﺗﻪ‬
‫اﻧڊﻳﺎ ۾ ﺟﻳڪﻲ ھﻲ ‪ PVR‬ٽﺎﺋﻳپ ﺳﺋﻧﻳﻣﺎ ھﺎل ﭠﮫﻳﺎ آھن اﻧﮫن ﺟو ﻣﻘﺎﺑﻠو ﺟﺎﭘﺎن ۽ آﻣﺮﻳڪﺎ ﺟﺎ ﺑﻪ ڪﻲ‬
‫ورﻟﻲ ﺷﮫﺮ ڪﺮي ﺳﮔﮫﻧدا‪ .‬ﭘﺮدو‪ ،‬آواز‪ ،‬وﻳﮫڻ ﺟون ﺳﻳٽون‪ ،‬ﺻﻳﻔﺎﺋﻲ ﺳﭤﺮاﺋﻲ ﺟﻲ ﺧﻳﺎل ﮐﺎن ھڪ‬
‫ﻗﺳم ﺟﺎ ‪ State of Art‬آھن‪ .‬ﻣﺛﺎل طور ﺳﺎﺋوﻧڊ ‪ Effect‬اھڙي طﺮح ﺟو ﺳﺎﻣﮫون اﺳڪﺮﻳن ﺗﻲ‬
‫ﻣﺎﭨﮫوء ﺟو آواز ﺗﻪ ﺳﺎﻣﮫون اﭼﻲ ﭘﺮ ﭔﺎھﺮ ﻧڪﺮي وﻳل ﺟو آواز ﻳﺎ ﮔﺎﻧو وﻳﭠل ﮐﻲ ﭘﺎﺳن ﮐﺎن‬
‫آﻳل‬
‫َ‬
‫ﭔڌڻ ۾ اﭼﻲ ۽ ڪن ﺣﺎﻟﺗن ۾ ﺗﻣﺎم ڏور ﺟو آواز ﻳﺎ ﻓﺎﺋﺮﻧگ ﺟو آواز ﺑﻠڪل ﭘﭠﻳﺎن ﻟﮘل ﻣﺎﺋﻳڪن ﻣﺎن‬
‫اﭼﻲ‪.‬‬
‫ﺗﺎزي ‪ release‬ﭤﻳل ﻓﻠم ”ڪﺮم“ ھﺋﻲ ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﻓوٽو ﮔﺮاﻓﻲ‪ ،‬ڪﮫﺎﭨﻲ ﺟﻲ اﺳٽﺎﺋﻳل ۽ ان ۾‬
‫ﭘﻳدا ﭤﻳل ﺗﺟﺳس ۽ ﺧوف ﺟو ﭜﺮﭘور ﻣظﺎھﺮو ﺗﻌﺮﻳف ﺟوﮘو ھو ۽ اھﺎ اڄ ﺟﻲ ﺣﺳﺎب ﺳﺎن ان‬
‫ﭼوٽﻲء ﺗﻲ ﭘﺋﻲ ﻟﮘﻲ ﺟﻳﺗﺮي اڄ ﮐﺎن وﻳﮫﻪ ﺳﺎل ﮐن اڳ ‪ God Pather‬ﻓﻠم ﻟﮘﻲ ﭤﻲ‪ .‬ان ۾ ڪو‬
‫َ‬
‫ﺷڪ ﻧﺎھﻲ ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟو ﺑﺎﻟﻲ ووڊ آﻣﺮﻳڪﺎ ﺟﻲ ھﺎﻟﻲ ووڊ ﺳﺎن ٽڪﺮ ﮐﺎﺋﻲ رھﻳو آھﻲ ۽ ھﺗﻲ ﺟﻲ‬
‫ﻓﻠﻣن ۾ ﺟﻳﺗﺮو ﺧﺮچ ﭤﺋﻲ ﭤو ان ﺟو ﺣﺳﺎب ﻧﭤو ڪﺮي ﺳﮔﮫﺟﻲ‪ .‬ان ﮐﺎن ﻋﻼوه ھﺮ روز ﻧت ﻧوان‬
‫ﭼﮫﺮا اﻳﻧدا رھن ﭤﺎ ﺟﻳڪﻲ ﺳوﻧﮫن ﺳوﭜﻳﺎ ﺗوڙي ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻓن ۾ ﻣﺎھﺮ آھن‪ ،‬اﺳﺎن وٽ ﻣﺳﺋﻠو اھو‬
‫آھﻲ ﺟو ﭘﺮاﭨﻳون اداڪﺎراﺋون ﻧڪو ﭤﻳون ﻣﺮن ۽ ﻧڪو ﭤﻳون ﻓﻠﻣﻲ دﻧﻳﺎ ﺟﻲ ﺟﺎن ﮀڏﻳن‪ .‬اﺳﺎن ﺟﻲ‬
‫ﻋﻣﺮﻳن ﺟون اداڪﺎراﺋون ﺟﻳڪﻲ اﺳﺎن واﻧﮔﺮ ﻧﺎﻧﻳون ڏاڏﻳون ﭤﻲ وﻳون آھن ﭘﺮ اﭸﺎ ﺑﻪ ﻓﻠﻣن ۾‬
‫ھﻳﺮوﺋﻧﻳون ﭤﻲ اﭼڻ ﭼﺎھن ﭤﻳون‪ .‬ان ﮐﺎن وڏو اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﺳﺎن ﭔﻳو ڪﮫڙو ظﻠم ﭼﺋﺑو‪.‬‬
‫ﻣﭤﻳن ﻓﻠم ڪﺮم ڏﺳڻ ﺑﻌد ﭔﻪ ٽﻲ ﭔﻳن ﻓﻠﻣن ڏﺳڻ ﺟو ﺑﻪ ﻣوﻗﻌو ﻣﻠﻳو ﺟﻳﺋن ﺗﻪ وﻗت‪ ،‬ﭘﻳﺞ ﭤﺮي‪،‬‬
‫ﻣﺟﮫﻪ ﺳﻲ ﺷﺎدي ڪﺮوﮔﻲ‪ ،‬وﻏﻳﺮه‪ .‬ﺟن ﺟﻲ ڪﺎ دﻟﭼﺳپ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﻳﺎد اﭼﻲ وﺋﻲ ﺗﻪ ڪﭤﻲ ﭔﺋﻲ ھﻧڌ‬
‫ڪﻧداﺳﻳن‪ .‬ھڪ ﻓﻠم ‪ Page 3‬ﭘﺎڙي ﺟﻲ ﺳﺋﻧﻳﻣﺎ ﭘﺎرس ۾ ڏﺳڻ وﻳس ﭘﺮ ﺳﺋﻧﻳﻣﺎ ھﺎل اھڙو ﺗﻪ‬
‫ﺑﻳڪﺎر ۽ اڻ اﻳﺋﺮ ڪﻧڊﻳﺷﻧد ھو‪ .‬۽ ﻓﻠم اﻳڏي ﺗﻪ ڌﻧڌﻟﻲ ﻧظﺮ اﭼﻲ رھﻲ ھﺋﻲ ﺟو ان ﮐﺎن ٽﻳﮫﺎرو ﺳﺎل‬
‫اڳ ﺟﺎ راﺣت‪ ،‬ﻧﻳوﻣﺋﻧﺟﺳٽڪ‪ ،‬ﻓﺮدوس‪ ،‬ڪوھﻪ ﻧور ۽ ﭔﻳﺎ ﺣﻳدرآﺑﺎد ﺟﺎ ﺳﺋﻧﻳﻣﺎ ھﺎل ﺳﭠﺎ ھﺋﺎ‪ .‬اڌ‬
‫ڪﻼڪ ﺑﻌد ﻣﺟﺑور ﭤﻲ ﻧڪﺮﭨو ﭘﻳو ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ﭘﭠﻳﺎن وارا ﭘﺋﺳﺎ ﮐﺎﺋڻ ﺟﻲ ﭼڪﺮ ۾ ﭘﻧﮫﻧﺟو ﭘﺎڻ ﮐﻲ‬
‫ﺻﺑﺮ ﺳﺎن وﻳﮫﻲ ﺳﭴﻲ ﻓﻠم ڏﺳڻ ﺟﻲ ڏاڍي ﺗﻠﻳﻘﻳن ڪﻳم ﭘﺮ اﭤڻ ﺗﻲ ﻣﺟﺑور ﭤﻲ وﻳس ﺟو ﺑﺎر ﺑﺎر ﻓﻠم‬
‫ڪٽﺟﻲ ﺑﻪ وﺋﻲ ﭘﺋﻲ ۽ ڏﺳﻧدڙن ﺳﻳٽون وﭴﺎﺋﻲ ھﺎل ﻣﭤﻲ ﺗﻲ ﮐﭨﻲ ﭤﻲ ڏﻧو‪ ،‬ﭘﺋﺳﺎ ﺗﻪ ﺿﺎﻳﻊ ﭤﻳﺎ ﺳﻲ ﭤﻳﺎ‬
‫دھﻠﻲء ﺟو‬
‫وڌﻳڪ ﭔﻪ ڪﻼڪ وﻳﮫﻲ ﻣوڊ آف ڪﺮڻ ﺑدران ﮀو ﻧﻪ ﭔﺎھﺮ ﻧڪﺮي ﻟوڌي ﺑﺎغ ﻳﺎ‬
‫َ‬
‫ﻲء ﺟﻲ ﺣڪوﻣت دھﻠﻲ ﮐﺎن‬
‫ﮘﺎڙھو ﻗﻠﻌو ﮔﮫﻣﺎن ﻳﺎ ﭜﺮ واري ﮘوٺ ﮔﺮﮔﺎﺋون ھﻠﻳو وﭸﺎن ﺟﻳڪو دھﻠ َ‬
‫وﻳﮫﻪ ﮐن ڪﻠوﻣﻳٽﺮ ﭘﺮي ھڪ اﻟگ ﭤﻠڳ ﻣﺎڊرن ۽ ﻣﺛﺎﻟﻲ ﺷﮫﺮ ﭠﺎھﻳو آھﻲ ۽ ان ﮐﺎن ﻋﻼوه ھڪ ﭔﻳو‬
‫ﺷﮫﺮ ﻧوڊﻳﺎ ﭘڻ اڏاﻳو آھﻲ ﺟﻳڪو ﺳوﻧﮫن ۽ آرڪﻳٽﻳڪٽ ﺟو ھڪ ﺷﺎھڪﺎر آھﻲ‪.‬‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل ان رات اھﺎ ﻓﻠم ڏﺳﻲ ﭔﺎرھﻳن ﺳﺎڍي ﭔﺎرھﻳن ﻧڪﺗﺎﺳﻳن ﺗﻪ ﭼوڌاري آڌي رات واري‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪124‬‬

‫ﺧﺎﻣوﺷﻲء ﺑدران اھوﺋﻲ ﺷﺎم وارو ﻣﻳﻠو ﻣﺗل ھو ﭘﺎرﺳﻲ ۽ ﻋﻳﺳﺎﺋﻲ ﮀوڪﺮﻳون اﺳڪوٽﺮن ۾‪،‬‬
‫َ‬
‫ھﻧدو ﮀوڪﺮا ﮀوڪﺮﻳون ﺟﻳﻧﺰ ۾ ٽوﻟن ۾ ھﻠﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﻓﺎرﻳﻧﺮ ﺑﻪ ﮔﮫﻣﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪،‬‬
‫ﻣﻌﻧﻲٰ اﻣن اﻣﺎن ﺟﻲ ﺻورت ﺑﮫﺗﺮ آھﻲ‪ .‬ﮔﮫٽ ۾ ﮔﮫٽ اﻧﮫن اﺗﺮاھن ﺗوڙي ڏاﮐﭨﻳن رﻳﺎﺳﺗن ۾‪ .‬اوﭜﺮ ۾‬
‫ﻧﺎﮔﺎﻟﻳﻧڊ‪ ،‬ﻣﻳﺰورام‪ ،‬ﻣﻧﻲ ﭘور ۽ ﺗﺮﻳﭘورا وارﻳن رﻳﺎﺳﺗن ۾ اﺗﻲ ﺟﺎ وڏﻳﺮا ﭰﺮﻟٽ ۽ داداﮔﻳﺮي ۾ ﻟﮘﻳﺎ ﭘﻳﺎ‬
‫آھن ﺗﻪ ﭘﻳﺎ ڌوڙ ﭘﺎﺋﻳن ۽ اھﻲ ﺻوﺑﺎ ﭜﻠﻲ ﭘﭠﺗﻲ ﺋﻲ ﭘﻳﺎ ھﺟن ﺑﺎﻗﻲ اﻧڊﻳﺎ ﺟون اﺗﺮاھون رﻳﺎﺳﺗون‬
‫ﻻء ھڪ ﻣﺎڊل ﻣﻠڪ آھﻲ‪ .‬اﺳﺎن ﺟﻳڪو ﺳوﭼﻳو ﭘﺋﻲ ﺗﻪ آڌي رات ﭤﻲ وﺋﻲ‬
‫ﻓﺎرﻳﻧﺮن ﺟﻲ ﮔﮫﻣڻ ِ‬
‫آھﻲ ۽ ﺳﺋﻧﻳﻣﺎ ﮐﺎن ﮔﮫﺮ ﭜﭴڻ ﺟﻲ ڪﻳون ﺳو ﺳﺋﻧﻳﻣﺎ ﮐﺎن ﭔﺎھﺮ ﻧڪﺮي ﺷﺎم وارو ھﮫڙو ﻣﻳﻠو ﻣﺗل‬
‫ﭘوء ھﻠﺟﻲ‪ .‬اڌ ڪﻼڪ ان ﻓﻳﺻﻠﻲ‬
‫ڏﭠوﻳﺳﻳن ﺗﻪ ڍرا ﭤﻲ وﻳﺎﺳﻳن‪ ،‬ﺳﭜﻧﻲ ﭼﻳو ﺗﻪ ﭼﺎﻧﮫﻪ ﻳﺎ ڪﺎﻓﻲ ﭘﻲ ِ‬
‫ﭘوء ﭼﺎﻧﮫﻪ ﭘﻲ اﭼﻲ آٽو رڪﺷﺎﺋن ۾ وﻳﭠﺎﺳﻳن‪.‬‬
‫۾ ﭼٽ ﭤﻲ وﻳو ﺗﻪ ڪﮫڙي ڪﻳﻔﻲ ۾ ﭼﺎﻧﮫﻪ ﭘﻳﺋﺟﻲ ۽ ِ‬
‫ٽن رڪﺷﺎﺋن ۾ ﺳڀ اﭼﻲ وﻳﺎﺳﻳن‪ .‬رڪﺷﺎ وارن ﮐﻲ ڪﺎﻟڪﺎﺟﻲ ﻋﻼﺋﻘو ﻳﺎ ﻣﺎرڪﻳٽ ﭼوڻ‬
‫ﺑدران اﺳﺎن ھﻧن ﮐﻲ رﮘو ڪﺎﻟڪﺎ ﭼﻳو ۽ ھﻧن اﭼﻲ اﺳﺎن ﮐﻲ ڪﺎﻟڪﺎ ﻣﻧدر ۾ ﻻﭤو‪ .‬ﺳڀ ﭼون‬
‫ھﺗﺎن ﺗﻪ اﺳﻳن ﺗﻪ ﭼڙھﻳﺎ ھﺋﺎﺳﻳن ھﻲ ﺗﻪ ﻋﻼﺋﻘو ﭔﻳو ﭘﻳو ﻟﮘﻲ‪ .‬ﭼﮜو ﺟو اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﻳﺰﺑﺎﻧن ﺟﺎ‬
‫ﻣوﺑﺎﺋﻳل ﻓون ﻧﻣﺑﺮ اﺳﺎن وٽ ھﺋﺎ‪ .‬اﻧﮫن ﮐﻲ ﻓون ڪﻳوﺳﻳن ﺟن رڪﺷﺎ وارن ﮐﻲ ﺳﻣﺟﮫﺎﻳو ۽ ھو‬
‫ﻻء اﺳﺎن ﮐﻳن اھو ﭼﺋﻲ‬
‫ﺟﺎء ڏي ڍوﺋڻ ﻟﮘﺎ ﺟﻧﮫن ِ‬
‫ﻣﻧﮫن ﻣﭤو ﭘٽﻳﻧدا اﺳﺎن ﮐﻲ واﭘس اﺳﺎن ﺟﻲ اﺻﻠﻲ ِ‬
‫وڌﻳڪ ﭘﺋﺳﺎ ڏﻳڻ ﮐﺎن اﻧڪﺎر ڪﻳو ﺗﻪ اھو ﺳﻧدن ڏوھﻪ آھﻲ‪ ،‬ﭘﺮ ﭼﮜو ﺟو ﮐﻳن ﮔﮫﭨو ﭘﻧڌ ڪﺮﭨو ﻧﻪ‬
‫ﭘﻳو ﺟو اھو ڪﺎﻟڪﺎ ﻣﻧدر ﺑﻪ اﺳﺎن واري ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ﺋﻲ آھﻲ‪ .‬ﺑﻠڪﻪ ھن ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟو ﻧﺎﻟو‬
‫دﻳويء ﺟﻲ ﭘﺮاﭨﻲ ﻣﻧدر ﺗﺎن ﭘﻳو آھﻲ ﺟﻧﮫن ﺟو اﺣوال اﮘﺗﻲ ڪﻧداﺳﻳن‪.‬‬
‫ڪﺎﻟڪﺎﺟﻲ ان ڪﺎﻟڪﺎ‬
‫َ‬
‫ﭼوڪﻲء ﺟو‬
‫ھڪ ﺋﻲ وﻗت ٽن آٽو رڪﺷﺎﺋن ﻣﺎن ﭔﺎرﻧﮫن ﮐن ﻣﺎﭨﮫو ﻟﮫڻ ﺗﻲ ﺳﺎﻣﮫون ﭘوﻟﻳس‬
‫َ‬
‫ﭘوﻟﻳس وارو وڌي اﮘﻳﺎن آﻳو‪ .‬ﭘﮀڻ ﺗﻲ ﭔڌاﻳوﺳﻳن ﺗﻪ اﺳﺎن ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﺎ ٽوﺋﺮﺳٽ آھﻳون ۽ ھﺗﻲ‬
‫رھون ﭤﺎ‪.‬‬
‫ﻻء‬
‫”ڪوﺋﻲ ﺑﺎت ﻧﮫﻳن‪ “.‬ﭼﺋﻲ ھو واﭘس ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ڊﻳوٽﻲء ﺗﻲ ھﻠﻳو وﻳو‪ ،‬ﻧﻪ ھن ﭘﺎﺳﭘورٽ ڏﺳڻ ِ‬
‫آڌيء رات ﺟو ڪڏاﻧﮫن وﻳﺎ ھﺋﺎﺋو‪.‬‬
‫اﺳﺎن ﮐﻲ ﺗﻧگ ڪﻳو ﻧﻪ اھو ﭘﮀﻳو ﺗﻪ‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪125‬‬

‫اﻧڊﻳﺎ ﺟو ‪ Corrupt‬ﭘﻳﺮ‬
‫اﭴڪﻠﮫﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ھڪ وڏي ھﻧدو ﭘﻳﺮ ﺳﻧڪﺮ آﭼﺎرﻳﻪ ﺟو اھڙو ﺗﻪ اﺳڪﻳﻧڊل ھﻠﻲ رھﻳو‬
‫آھﻲ ﺟﻧﮫن ﻓﻲ اﻟﺣﺎل ھﻧدو ڌرم ﺳﺎن واﺳطو رﮐﻧدڙن ﮐﻲ ﺣﻳﺮت ﺳﺎن ﮔڏ ‪ Shock‬۾ وﺟﮫﻲ ﮀڏﻳو‬
‫آھﻲ ﺗﻪ ھﮫڙو ڪﺎﻧﻲ ڪﺮاﻣت ﺟو ﻣﺎﻟڪ ﺳڏاﺋڻ وارو دروﻳش ﺻﻔت ﮔﺮو اﻧدر ۾ اﻳڏو وڏو ﺧوﻧﻲ‬
‫۽ رھﺰن ﻧڪﺗو‪ .‬ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺧﻳﺎل ۾ اھﺎ ڪﺎ اﺧﺑﺎر ﻳﺎ اھو ڪو رﺳﺎﻟو ﻧﺎھﻲ ﺟﻧﮫن ۾ ﺳﺮي ﺟﻳﺋﻧدرا‬
‫ﺳﺮاﺳوﺗﻲ ﻧﺎﻟﻲ ڪﺎﻧﭼﻳﺎ ﺟﻲ ھن ھﻧدو ﮔﺮو ﺟو ذڪﺮ ﻧﻪ ھﺟﻲ‪ .‬ھن‪ ،‬ﺳﻧدن اﮔﺮن ڪﻣن ﺟو ﭜﺎﻧڊو‬
‫ﮐوﻟﻳﻧدڙ ﺳﻧڪﺮ اﻣﺎن ﺟو ﭘﻧﺟﺎھﻪ ﻟک روﭘﻳﺎ ڏﺋﻲ ﺧون ڪﺮاﻳو‪ .‬ڪﻳﺗﺮا ﻣﮫﻳﻧﺎ ﮔذرڻ ﺑﻌد ﺑﻪ ڪﻧﮫن‬
‫ﮔﺮوء ﺟﺎ ھٿ آھن ﺟﻳڪو ھﻧدﺳﺗﺎن‬
‫ﮐﻲ ﺛﺑوت ﻧﻪ ﻣﻠﻲ ﺳﮔﮫﻳو ﺗﻪ ھن ﺧون ﭘوﻳﺎن ھﻳڏي وڏي ھﻧدو‬
‫َ‬
‫ﮔﺎديء ﺳﺮي ڪﺎﻧﭼﻲ ڪﺎﻣﺎ ڪوﺗﻲ ﭘﻳﭤﺎم ﺟو ‪ 69‬ﺋون ﺟﮘت ﮔﺮو آھﻲ‪ .‬ھﻲ‬
‫ﺟﻲ ﺳڀ ﮐﺎن اﻣﻳﺮ‬
‫َ‬
‫ﻻء ﻣﻠڪ ﺟﺎ وڏا وڏا اﺋڪٽﺮ‪ ،‬واﭘﺎري ۽‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﺟو اھو وڏو ﮔﺮو آھﻲ ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﭘﻳﺮن ﭼﻣڻ ِ‬
‫ﺳﻳﺎﺳﺗدان اﭼن ﭤﺎ اﻧﮫن ﻣﺎن ڪﺟﮫﻪ ھن رﻳت آھن‪ :‬وﻳﻧڪٽ راﻣﺎﺋڻ اﻧڊﻳﺎ ﺟو اﮘﻳون ﺻدر‪ ،‬ﺳوراج‬
‫ﭘﺎڪ وڏو ڪﺎرﺧﺎﻧﻲ دار‪ ،‬ﺳواﻣﻲ ﻧﺎﭤن ﻣڪ ﺟو وڏو ﺳﺎﺋﺳﻧدان‪ ،‬ﻧﻳﭘﺎل ﺟو ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﮔﻳﺎﻧﻳدار ۽‬
‫وﻳﻧدي اڄ ﺟو ﻣﺳﻠﻣﺎن ﺻدر اﺑواﻟڪﻼم ﺗﺎﻣل ﻧﺎڊو ﺟﻲ ﭼﻳف ﻣﻧﺳٽﺮ ۽ ﺳﺎﺑق اﺋڪٽﺮس ﺗﻪ ھن ﺟﻲ‬
‫ڪﺮﺳﻲء ﺟﻲ ﻟﻳول‬
‫اﻳڏي وڏي ﻣﺮﻳدﻳﺎﭨﻲ آھﻲ ﺟو ھن ﺳﺎن ﻣﻠڻ وﻗت ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ڪﺮﺳﻲ ھن ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﮐﺎن ﭤورو ھﻳٺ رﮐﺎﺋﻳﻧدي آھﻲ‪.‬‬
‫ﮔﺮوء ﺟﻲ ڪڌن ڪﺮﺗوﺗن ﺗﻲ اﭸﺎ ﺷﺎﻳد ﭘڙدو ﭘﻳو ھﺟﻲ ھﺎ ﭘﺮ ﭘﻧﺟن‬
‫ھﻧدو ڌرم ﺟﻲ ھن وڏي‬
‫َ‬
‫ﭘوء ﭘوﻟﻳس ان ﺟﻲ ﺧون ﺟون ﮘﻧڍﻳو‬
‫ﭴﭨن ﺟﻲ ﺧوﻧﻲ ٽوﻟﻲ ﻣﺎن ڪﺟﮫﻪ وﭸﻲ ﭘوﻟﻳس وٽ ﭘﻳش ﭤﻳﺎ ۽ ِ‬
‫ﮔﺮوء ۾ ھٿ وﺟﮫڻ ﮐﺎن اڳ ھﺗﻲ ﺟﻲ ﭘوﻟﻳس‬
‫ﮔﺮوء ﺗﺎﺋﻳن ﭘﮫﺗﻲ‪ .‬ﭘﺮ ھﻳڏي وڏي‬
‫ﺳﻠﺟﮫﺎﺋﻳﻧدي ھن‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﻻء ھن ﮐﻲ داد ڏﻳﭨو ﭘوي ﭤو ۽ ان ڏوھﻪ ﭘﭠﻳﺎن ﭘﺋﺟﻲ وﺋﻲ‬
‫ﺟﻳڪو ﭘڪو ھوم ورڪ ڪﻳو آھﻲ ان ِ‬
‫آھﻲ ﺗﻪ ھن ان ڌرﻣﻲ اداري ﺟﻲ ﻓﻧڊن ﮐﻲ ﺧﺮد ﺑﺮد ڪﺮڻ ﮐﺎ ﻋﻼوه ھو ڪﻳﺗﺮﻳن ﺋﻲ ﻋورﺗن ﺳﺎن‬
‫ﻏﻠط ﺗﻌﻠﻘﺎﺗن ۾ اھڙو ﺗﻪ ﻏﻠطﺎن رھﻧدو اﭼﻲ ﺟو ھن ﮐﺎن ڪﻳﺗﺮن ﺋﻲ اھم ڏﻳﻧﮫن ﺗﻲ ﭤﻳﻧدڙ ﺳﻣورن ۽‬
‫ﮔﺮوء ﺟﻲ ڪﺎرن ڌﻧڌن ﮐﻲ واﺋﮐو ڪﺮڻ ﺳﺎن ﮔڏ ھﺗﻲ ﺟو‬
‫دﻋﺎﺋون ﺑﻪ رھﺟﻳو وﭸن ۽ ھﺎڻ ھن‬
‫َ‬
‫ﺳواﻣﻲء ﺳﺎن اﻋﺗﺮاض‬
‫اﺧﺑﺎرون ۽ رﺳﺎﻻ اﻧﮫن ﻋورﺗن ﺟﺎ ﺑﻪ ﻗﺻﺎ ڏﺋﻲ رھﻳون آھن ﺟن ﺟﺎ ھن‬
‫َ‬
‫ﺟوﮘﺎ ﺗﻌﻠق رھﻳﺎ آھن‪ .‬ھڪ ﻋورت ﺟﻧﮫن ﺟو ذڪﺮ ﻣﻳڊﻳﺎ ۾ ﺗﻣﺎم ﮔﮫﭨو ھﻠﻲ رھﻳو آھﻲ اھﺎ اوﺷﺎ‬
‫ﺑﭼﺎء ۾ ھﻔﺗﻳوار اﻧﮔﺮﻳﺰي اﺧﺑﺎر ‪ The Week‬ﮐﻲ اﻧٽﺮﻳو ڏﻳﻧدي‬
‫ﺳﺮي رﻧﮔم آھﻲ‪ .‬اوﺷﺎ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﺳﺮاﺳواﺗﻲء ﺳﺎن ﺗﻌﻠﻘﺎت اھﻲ ﭘﺋﻲ رھﻳﺎ آھن ﺟﻳڪﻲ ھڪ ﮔﺮو ۽‬
‫ﭔڌاﻳو ”ﻣﻧﮫﻧﺟﺎ ﺳﺮي ﺟﻳﺋﻧدرا‬
‫َ‬
‫ﻣوﺟودﮔﻲء ۾ ﻣﻠﻳس ان ﺑﻌد‬
‫ﺷﻳس ﺟﻲ وچ ۾ ﭤﻳن ﭤﺎ‪ .‬آﺋون ھن ﺳﺎن ﭘﮫﺮﻳون دﻓﻌو ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣڙس ﺟﻲ‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪126‬‬

‫ﭘوء ﺳﮔﮫو ﺋﻲ ﻣڙس ﮀڏي ڏﻧو‪ .‬ﺑﻌد ۾‬
‫اڪﻳﻠﻲ ﻣﻠڻ ﻟﮘﻳس‪ .‬ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ وڏي ﻋﻣﺮ ۾ ﺷﺎدي ﭤﻲ ھﺋﻲ ۽ ِ‬
‫اھو ﻣﻌﻠوم ﭤﻳڻ ﺗﻲ ﺗﻪ ﻣون ﮐﻲ ڪﻳﻧﺳﺮ آھﻲ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺟﻳﺋڻ ﺗﺎن دل ٽٽﻲ ﭘﺋﻲ ﻣون ﭘﻧﮫﻧﺟو ﭘﺎڻ ﮐﻲ‬
‫ﭔﻳن اﻧﻳڪ ﭘوﭴﺎري ﻋورﺗن واﻧﮔﺮ ﺳﺮي ﺟﻳﺋﻧدرا ﺟﻲ ﻗدﻣن ﻣﺑﺎرڪ ﺗﻲ اﭼﻲ ﭰٽو ڪﻳو‪ .‬آﺋون ھن‬
‫ﮐﻲ ﭔﺎڏاﺋﻳﻧدي رھﻳس ﺗﻪ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ڪﺎ واھﻲ واھڻ ڪﺮ آﺋون ﭘﻧﮫﻧﺟو ﭘﺎڻ ﮐﻲ اڪﻳﻠو ﻣﺣﺳوس ﭤﻲ‬
‫ڪﺮﻳﺎن‪ .‬ھن ﻣون ﮐﻲ دﻟداري ڏﻧﻲ ۽ ﭼﻳو ﺗﻪ ﺟﻳڪڏھن اﻣﺑل دﻳوي )ڪﺎﻣﺎﭼﻲ( ﺗوﮐﻲ ﺧﻠﻘﻳو آھﻲ‬
‫ﻻء ﭘﻳﺋﻧدا ڪﻳو آھﻲ‪ .‬ھن ﻣون ﮐﻲ ﭼﻳو ﺗﻪ دﻧﻳﺎ ۾ ھن ﺟﮫڙا ﻣﺎﭨﮫو‬
‫ﺗﻪ ھن ﺿﺮور ڪﻧﮫن ﻣﻘﺻد ِ‬
‫ﻣوﺟود آھن ﺟﻳڪﻲ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺳﺎر ﺳﻧﭜﺎل ﻟﮫن‪ .‬اھﺎ ھڪ ﻗﺳم ﺟﻲ ﻓﻘط روﺣﺎﻧﻲ ﻣدد ھﺋﻲ ﺟﻧﮫن ﺟﻲ‬
‫ﻣون ﮐﻲ ﮘوﻻ ھﺋﻲ‪“.‬‬
‫”ﭘﺮ اﺳﺎن ﭔڌو آھﻲ ﺗﻪ ھو ﺗوھﺎن ﮐﻲ ﭘﺋﺳﻲ ڏوڪڙ ﺟﻲ ﺑﻪ ﻣدد ڪﻧدو ھو؟“‬
‫”ھﺎ‪ ،‬ڪڏھن ڪڏھن ڏھﻪ ڏھﻪ ھﺰار روﭘﻳﺎ ڏﻧﺎﺋﻳن ﭤﻲ ۽ ان ﮐﺎن ﻋﻼوه ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﻋﻼج ﺟو‬
‫ﺧﺮچ ﺑﻪ ڏﻳﻧدو ھو‪“.‬‬
‫”اﺳﺎن ﭔڌو آھﻲ ﺗﻪ ﮔﺮو ﺗوﺳﺎن روزا ﺻﺑﺢ ﺳﺎڻ ﻣوﺑﺎﺋﻳل ﻓون ﺗﻲ ڊﮔﮫﻲ ڪﭼﮫﺮي ڪﺋﻲ‬
‫ﭤﻲ‪“.‬‬
‫ﻻء ھو ﺻﺑﺢ ﺟو آرل‬
‫”آﺋون ڊﭘﺮﻳﺷن ﺟو ﺷڪﺎر ﭤﻲ ﭘﺋﻲ ھﻳس ﺳو ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ دل وﻧدراﺋڻ ِ‬
‫واڪو )دﻋﺎﺋون( ڏﻳﻧدو ھوم‪“.‬‬
‫ﮔﺮوء ﮐﻲ ‪ Expose‬ڪﺮڻ ۾ ۽ ﺳﻧدس ڪڌن ڪﻣن ﮐﺎن ﻋوام ﮐﻲ اطﻼع ڪﺮڻ ۾‬
‫ﻣﭤﻳن‬
‫َ‬
‫ﮔﺮوء ﺗﻲ ﻓﻳﭼﺮ ﻟﮐڻ دوران ان ﺣﻘﻳﻘت ﺗﺎن ﭘڻ‬
‫ﺗﺎﻣل رﺳﺎﻟﻲ ﺟﻲ ﻟﻳﮐڪﺎ اﻧورڌا ﭘڻ آھﻲ ﺟﻧﮫن ھن‬
‫َ‬
‫ﮔﺮوء )ﺟﻳﺋﻧدار ﺳﺮاﺳوﭤﻲ( ﺟﻳڪو ﭘﺎڻ ﮐﻲ وڏو ﭘﺎڪ ﭘوﺗﺮ ﺳﻣﺟﮫﻲ ﭤو‬
‫ﭘﺮدو ﮐﻧﻳو آھﻲ ﺗﻪ ھن‬
‫َ‬
‫ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ذري ﮔﮫت ﻋﺰت ﻟٽﻲ ھﺋﺎﺋﻳن‪ .‬ھﻧن ﺟﻲ ﻣﻧدر ‪ Amma‬ﻧﺎﻟﻲ ھڪ رﺳﺎﻟو ڪڍڻ ﭼﺎھﻳو ﭤﻲ‬
‫ﮔﺮوء وٽ‬
‫ﻻء ﻣون ﮐﻲ ﮔﮫﺮاﻳو وﻳو‪ .‬ﻣﻧدر ۾ ﭘﮫﭼڻ ﺗﻲ ﻣون ﮐﻲ ھڪ دﻳوداﺳﻲ‬
‫َ‬
‫ﺟﻧﮫن ۾ ﺳڌارو آﭨڻ ِ‬
‫وﭠﻲ ھﻠﻲ ۽ ان ﻣﻳٽﻧگ ۾ ﻓﻘط رﺳﺎﻟﻲ ﺑﺎﺑت ﮘﺎﻟﮫﻪ ﭔوﻟﮫﻪ ﭤﻲ‪ .‬ان ﺑﻌد ھڪ ﭔﻪ ﭔﻳون ﻣﻳٽﻧﮔون ﺑﻪ ان‬
‫ﮔﺮوء ﺟﻲ ﺧدﻣت ۾ ﺳﻧدس ڪﻣﺮي ۾ ﭘﮫﺗﻳس ﺗﻪ ﻣون ھن‬
‫ﺳﻠﺳﻠﻲ ۾ ﭤﻳون‪ .‬ﭼوﭤﻳن دﻓﻌﻲ ﺟڏھن آﺋون‬
‫َ‬
‫ﮐﻲ ھڪ ﻋورت ﺳﺎن ﮔڏ اﻋﺗﺮاض ﺟوﮘﻲ ﭘوزﻳﺷن ۾ ڏﭠو‪ .‬ھن ان ﮐﻲ ﮀڏي ﻣون ﮐﻲ ﺟﮫﻠڻ ﺟﻲ‬
‫ڪوﺷش ڪﺋﻲ ﭘﺮ آﺋون ﭘﺎڻ ﮀڏاﺋﻲ ﭜﭴﻲ آﻳس‪ .‬ﻣون ﮐﻲ ﺳﻧدس ﭔﻳن ﭼﻳﻠن ﺳﻣﺟﮫﺎﺋڻ ﺟﻲ ڪوﺷش‬
‫ڪﺋﻲ ﺟﻳﺋن آﺋون راﺿﭘو ڏﻳﮐﺎرﻳﺎن ﭘﺮ آﺋون ﺳﭜﻧﻲ ﮐﻲ ﮔﮫٽ وڌ ﭼوﻧدي ﭔﺎھﺮ ﻧڪﺮي آﻳس‪.‬‬
‫ان ﺑﻌد ﻣون ﮐﻲ ‪ Threats‬ﻣﻠﻧدا رھﻳﺎ‪ .‬ھڪ دﻓﻌﻲ اھڙي ﺗﻪ ‪ Serious‬ﻗﺳم ﺟﺎ ﻣﻠﻳﺎ ﺟو ﻣون‬
‫ﮐﻲ ﭘوﻟﻳس ﮐﺎن ﻣدد وﭠﭨﻲ ﭘﺋﻲ‪ .‬ان دوران ﻣون ﮐﻲ ڏﻳﻧﮫن ﻟﮘﻲ وﻳو ۽ ﺑﺳﺗﺮ ﺗﻲ داﺧل ﭤﻲ وﻳس‪.‬‬
‫ﻻء ﻣﻧٿ ﻣﻳڙ ڪﺋﻲ ۽ ﻣون ﮐﺎن ﻣﻌﺎﻓﻲ وﭠڻ‬
‫ﺟﻳﺋﻧدرا ﺳﺮاﺳو ﭤﻲ ﻣون ﺳﺎن ھڪ دﻓﻌو وري ﻣﻠڻ ِ‬
‫ﻻء ﭼﻳو‪ .‬آﺧﺮ ﮔﮫﭨﻲ ﭼﺋﻪ ﭼوان ﺑﻌد آﺋون ھن ﺳﺎن ﻣﻠﻳس‪ ،‬ھن ﻣون ﮐﻲ ﭼﻳو ﺗﻪ ھو ﻣون ﮐﻲ ھﺮ اھﺎ‬
‫ِ‬
‫ﻻء ﺗﻳﺎر آھﻲ ﺟﻧﮫن ﺟﻲ آﺋون ﮔﮫﺮ ڪﺮﻳﺎن‪ .‬ﻣون ھن ﮐﻲ ھﮫڙي ﭘوﺗﺮ ﮔﺎدي ‪ Math‬۽‬
‫ﺷﻲء ڏﻳڻ ِ‬
‫ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪127‬‬

‫ﻻء ﭼﻳو ﺟﻳﺋن ھن ﺷﻳطﺎن ﺻﻔت اﻧﺳﺎن ﮐﺎن ﻣﺎﭨﮫن ﺟﻲ ﺟﺎن ۽ ﻋورﺗن ﺟﻲ ﻋﺰت ﺑﭼﻲ‬
‫ﻣﻧدر ﮀڏڻ ِ‬
‫ﺳﮔﮫﻲ‪ .‬ﻣون ﮀﮫﻪ ﻣﮫﻳﻧﺎ ﮐن اﻧﺗظﺎر ڪﻳو ان ﺑﻌد ھن ﺟﻲ ﺻﺣﻳﺢ ۽ اﺻﻠﻲ روپ ﺗﻲ رﺳﺎﻟﻲ ۾ ﻟﮐڻ‬
‫ﺷﺮوع ڪﻳو‪ .‬ﭘﺮ ﭘﻧﮫﻧﺟو اﺛﺮ رﺳوخ ھﻼﺋﻲ ھن ﺳﮔﮫو ﺋﻲ اھو رﺳﺎﻟو ﺋﻲ ﺑﻧد ڪﺮاﺋﻲ ﮀڏﻳو‪ .‬آﺋون‬
‫ﻻء ﭼپ ﭤﻲ وﻳس ﭘﺮ ﺟﻳﺋن ﺗﻪ ھﺎڻ ھو ﺟﻳل ۾ آھﻲ ۽ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﻟﮐﭨﻳن ﺗﻲ ﺑﻧدش ﻧﭤو‬
‫ڪﺟﮫﻪ ﻋﺮﺻﻲ ِ‬
‫وﺟﮫﺮاﺋﻲ ﺳﮔﮫﻲ ﻣون ھڪ دﻓﻌو وري ﻟﮐڻ ﺷﺮوع ڪﻳو آھﻲ‪ .‬ﺧﺎص ڪﺮي اﻧﮫن ﺳﺎدﻳن ﺳودﻳن‬
‫ﻻء ﺟﻳڪﻲ ھﮫڙن ﻣﺎﭨﮫن اﮘﻳﺎن وﭸﻳو ﺳﻳس ﻧواﺋﻳن ۽ ﺷﻳطﺎن ﺻﻔت اﻧﺳﺎﻧن ﺟﻲ‬
‫ﻋورﺗن ِ‬
‫ﮔﺮوء ﺟﺎ ﺻﺣﻳﺢ رﻧگ ڏﻳﮐﺎرڻ ﭼﺎھﻳﺎن ﭤﻲ‪.‬‬
‫ڪوڙڪﻲ ۾ ﭰﺎﺳﻳو ﭘون‪ .‬آﺋون ﻋورت ذات ﮐﻲ ھن‬
‫َ‬
‫ﮔﺮوء ﺟﻲ ﻏﻠط‬
‫ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ھن وڏي ھﻧدو ڌرم ﺟﻲ اداري ﺟﻲ ھڪ ﺑﻳﺣد وڏي ۽ طﺎﻗﺗور‬
‫َ‬
‫ڪﺎرﻳن ھﻧدو ڌرم ﺟﻲ ﭘوﺋﻠﮘن ﮐﻲ ﺟﺗﻲ ﻏﻣﺰده ۽ ﺷﺮﺳﺎر ڪﻳو آھﻲ ﺗﻪ ھڪ ڌرم ﺟو اﮘواڻ‬
‫ﺟﻳڪو ﭔﺎھﺮان ھڪ ﭘوﺗﺮ ﺷﺧﺻﻳت ﺳﻣﺟﮫﻲ وﺋﻲ ﭤﻲ اھﺎ اﻧدروﻧﻲ طﺮح ڪﻳڏي ﭜﻳﺎﻧڪ ۽ ﻧﻳﭻ‬
‫ﺛﺎﺑت ﭤﻲ‪ .‬ﺳﺎﮘﻲ وﻗت دﻧﻳﺎ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﻗﺎﻧون ﻗﺎﻋدي‪ ،‬اﻧﺻﺎف ۽ ‪ Judiciary‬ﺟﻲ ﺑﻪ ﺗﻌﺮﻳف‬
‫ﻻء ﺳﺎﮘﻳو آھﻲ ﭼﺎھﻲ ڪو ﻏﺮﻳب ھﺟﻲ ﻳﺎ اﻣﻳﺮ‪ ،‬ڪﻣﺰور ھﺟﻲ ﻳﺎ‬
‫ڪﺮي ﭤﻲ ﺗﻪ ﻗﺎﻧون ھﺮ ھڪ ِ‬
‫وزراء‪ ،‬ﻟﻳڊر‪ ،‬ﺳﻳﺎﺳﺗدان ھن ﺟﻲ ﭘﺎﺳﻲ ھﺟن ﭘﺮ ڏوھﻪ‬
‫طﺎﻗﺗور‪ ،‬اڪﻳﻠو ھﺟﻲ ﻳﺎ ﻣﻠڪ ﺟﺎ وزﻳﺮ‪،‬‬
‫َ‬
‫ڪﺮڻ ۽ ﺛﺎﺑت ﭤﻳڻ ﺗﻲ ھو ﺑﭼﻲ ﻧﭤو ﺳﮔﮫﻲ‪ .‬ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ھن وڏي ۽ طﺎﻗﺗور ﮔﺮو ﺳﻧڪﺮ آﭼﺎرﻳﺎ‬
‫ﻻء ھﻧد ﺳﻧڌ ﺟو ڪو اھڙو طﺎﻗﺗور‪ ،‬ﭘﻳﺮ‪ ،‬ﻣﻳﺮ‪ ،‬وڏوﻳﺮو ﻧظﺮ ﻧﭤو‬
‫ﺟﻳﺋﻧدرا ﺳﺮاﺳواﭤﻲ ﺟو ﻣﺛﺎل ڏﻳڻ ِ‬
‫اﭼﻲ ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ھٿ ۾ ڏھﻪ ھﺰار ڪﺮوڙ روﭘﻳن ﺟﺎ ﺑﺋﻧڪ اڪﺎﺋوﻧٽ ھﺟن )ﻳﻌﻧﻲ ڏھﻪ ارب اﻧڊﻳن‬
‫روﭘﻳﺎ ۽ ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ ﭼوڏھن ارب روﭘﻳﺎ ﭤﻳﺎ(‪ ،‬ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﺣڪم ھﻳٺ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﻣﺧﺗﻠف ﺻوﺑن‪،‬‬
‫ﭼﻧﺎﺋﻲ‪ ،‬ﮘوھﺎٽﻲ ۽ اﺗﺮاﻧﭼل م ﺧﻳﺮاﺗﻲ اﺳﭘﺗﺎﻟون ۽ ﭔﻳﺎ ﺧﻳﺮاﺗﻲ ادارا ھﻠﻧدا ھﺟن‪ .‬ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ٽڪﺮ‬
‫ﺟو‪ ،‬ﭘﺋﺳﻲ ﺟﻲ ﻣﻌﺎﻣﻠﻲ ۾‪ ،‬ﮐﭨﻲ آﻏﺎ ﻧﺧﺎن ﺟﮫڙو ڪو ﻣﻘﺎﺑﻠو ڪﺮي ﺳﮔﮫﻲ ﭘﺮ ان ﺟﻲ ﺑﻪ ﻣﻠڪ ﺟﺎ‬
‫وزراء ﺳﻳﺎﺳﺗدان‪ ،‬ڪﺎرﺧﺎﻧﻲ دار ۽ اﻳڏو ڪﺮوڙن ۾ ﭘوﺋﻠڳ ﻋوام ﻧﻪ ھوﻧدو ﺟﻳﺗﺮو ھن ﺟو‬
‫وزﻳﺮ‬
‫َ‬
‫آھﻲ‪ .‬اﻳﺗﺮي ﻗدر ﺟو آڏواﭨﻲ‪ ،‬ﻣﻠڪ ﺟو ﺻدر اﺑواﻟڪﻼم ۽ ﺳﻧدس ﺻوﺑﻲ ﺗﺎﻣل ﻧﺎڊو ﺟﻲ وزﻳﺮ‬
‫اﻋﻠﻲ ﺟﻳﺎﻻﻟﻳٽﺎ ﺟﮫڙﻳون ﺷﺧﺻﻳﺗون ﺑﻪ ھن ﺟﻲ ﻗدﻣن ۾ ﭘﻳون ھﺟن‪ .‬ان ﺟو ﺟڏھن ڏوھﻪ ﺛﺎﺑت ﭤﻳو‬
‫َ‬
‫آھﻲ ﺗﻪ ﺣڪوﻣت ان ﮐﻲ ﺟﮫﻠڻ ۾ ھڪ ﻣﻧٽ ﺟﻲ ﺑﻪ دﻳﺮ ﻧﻪ ڪﺋﻲ آھﻲ‪ .‬ﺻﺑﺢ ﭤﻳڻ ﺟو اﻧﺗظﺎر ﺑﻪ ﻧﻪ‬
‫ڪﻳو ۽ رات ﺟو ﻧﻧڊ ﻣﺎن اﭤﺎري ﭘوﻟﻳس ﭤﺎﭨﻲ ﺗﻲ وﭠﻲ وﺋﻲ‪ .‬ڪورٽ ۾ ﻣﺋﺟﺳٽﺮﻳٽ ﺿﻣﺎﻧت ڏﻳڻ‬
‫ﮐﺎن اﻧڪﺎر ڪﺮي ﮀڏﻳو‪ .‬ھﻲ ﮔﺮو ﻋﻣﺮ ۾ ‪ 70‬ﺳﺎﻟن ﺟو ﭤﻳﻧدو ۽ ﺳﺧت ڊاﺋﺑٽڪ آھﻲ ۽ ھﺮ وﻗت‬
‫ﻻء ﺟڏھن وڪﻳل ﺟﻳل ﺑدران اﺳﭘﺗﺎل ۾ رﮐڻ ﺟﻲ ﮔذارش ڪﺋﻲ ﺗﻪ‬
‫‪ Insulin‬ﺗﻲ ھﻠﻲ ﭤو‪ .‬ھن ﺟﻲ ِ‬
‫ﻣﺋﺟﺳٽﺮﻳٽ ﺻﺎف اﻧڪﺎر ڪﻧدي ﭼﻳو ﺗﻪ ھن ﮐﻲ ﺟﻳل ۾ ﺋﻲ رھڻ ﮐﭘﻲ ۽ ﺿﺮورت ﺟون دواﺋون ۽‬
‫ﭘوء ﺟڏھن ھن ﮐﻲ ﻧﻧڍي ﺟﻳل ﻣﺎن ڪڍي وﻳﻠور‬
‫ﻋﻼج اﺳﭘﺗﺎل ﺑدران ﺟﻳل ۾ ﺋﻲ ﭤﻳڻ ﮐﭘﻲ ۽ ِ‬
‫ھﺎء‬
‫)‪ (Vellore‬ﺷﮫﺮ ﺟﻲ ﺳﻳﻧٽﺮل ﺟﻳل ۾ رﮐﻳو وﻳو ﺗﻪ اﺗﻲ وري ھن ﺟﻲ وڪﻳﻠن ﻣدراس ِ‬
‫ﮔﺮوء ﺟﻲ وڏي ﻋﻣﺮ ﮐﻲ ﻧظﺮ ۾ رﮐﻲ ھن ﮐﻲ ﺟﻳل ﺑدران ڪﻧﮫن ﭔﻲ‬
‫ڪورٽ ﮐﻲ ﻋﺮض ڪﻳو ﺗﻪ‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪128‬‬

‫ﺟﺎء ﺗﻲ ﻧظﺮ ﺑﻧد رﮐﻳو وﭸﻲ ﭘﺮ ﭘﺑﻠڪ ﭘﺮاﺳﻳڪﻳوٽﺮ ھن ﺗﻲ ﺗﺮ ﺟﻳﺗﺮو ﺑﻪ رﺣم ﻧﻪ ﮐﺎﺋﻳﻧدي ﭼﻳو‪:‬‬
‫ِ‬
‫‪“He si most undeserving criminal deserving no special treatment.‬‬
‫‪We are also devotees. We respect the seat, not the individual who is‬‬
‫‪occupying it”.‬‬
‫۽ ھن ڪﻳس ﺑﺎﺑت اﻧﺗﺎرا دوﺳﻳن ﻧﺎﻟﻲ ھڪ ﻣﺷﮫور ڪﺎﻟﻣﺳٽ واه ﺟو ﻟﮐﻳو آھﻲ ﺗﻪ ھﮫڙن‬
‫ﮔﺮوﺋن ۽ ﭘﻧڊﺗن ﺟﻲ ڏوھن ﺟو ﭔڌي اﺳﺎن ﭘوﭴﺎرﻳن ﮐﻲ ﺳﺧت ﺻدﻣو رﺳﻲ ﭤو‪ .‬اﺳﺎن ﺳوﭼﻲ ﺑﻪ ﻧﭤﺎ‬
‫ﺳﮔﮫون ﺗﻪ اﺳﺎن ﺟﺎ ھﮫڙا ﭘﺎڪ ﭘوﺗﺮ ﺳڏاﺋڻ وارا ﻣذھﺑﻲ اﮘواڻ ڏوھﺎري‪ ،‬ﺧﺎص ڪﺮي ﺧوﻧﻲ ﭤﻲ‬
‫ﺳﮔﮫن ﭤﺎ ۽ اھڙا ﻣﺎﭨﮫو ھﻣﻳﺷﻪ ﺳﻣﺟﮫن ﭤﺎ ﺗﻪ ھو ﻣﻠڪ ﺟﻲ ﻗﺎﻧون ﮐﺎن ﻣﭤﺎھﺎن ﻧﻪ آھن‪ .‬ھو ان‬
‫ﻓﮫﻣﻲء ۾ آھن ﺗﻪ ھو ﮐﭨﻲ ﮀﺎ ﺑﻪ ڪن ﭘﺮ ﻗﺎﻧون ﺳﻧدن وار ﺑﻪ وﻧﮔو ﻧﭤو ڪﺮي ﺳﮔﮫﻲ‪ .‬ﭘﺮ‬
‫ﺧوش‬
‫َ‬
‫اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﻠڪ ۾ ﻗﺎﻋدي ﻗﺎﻧون ﺟﻲ ان ﺣد ﺗﺎﺋﻳن ﺳﺧﺗﻲ ڏﺳﻲ ﺧوﺷﻲ ﭤﺋﻲ ﭤﻲ ۽‬
‫‪“It revives our belief in the democratic process and rekindles faith‬‬
‫‪in justice”.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪129‬‬

‫ﻻء ﺿﺮوري ﮘﺎﻟﮫﻳون‬
‫ھڪ ﻣﺳﺎﻓﺮ ِ‬
‫دھﻠﻲء ۾ ﭘﮫﺮﻳن ڏﻳﻧﮫن ﺳو آﺋون ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﮔﺮوپ ﺟﻲ ڏھﻪ ﭔﺎرھن ﺳﺎﭤﻳن ﺳﺎن ﮔڏ ﮔﮫﻣڻ ﻧڪﺗس‬
‫َ‬
‫ﭘوء ﻣون اھو ‪ Realize‬ڪﻳو ﺗﻪ وﻻﻳت ۾ وڏي ٽوﻟﻲ ﺳﺎن ﮔڏ ﮔﮫﻣڻ ﺑدران اڪﻳﻠﻲ ﺳﺮ‬
‫ﭘﺮ ِ‬
‫ﻧڪﺮﺟﻲ ﻳﺎ وڌ ۾ وڌ ھڪ ﭴﭨﻲ ﺳﺎن‪ ،‬ﮀو ﺟو ھﺮ ھڪ ﺟﺎ ﭘﻧﮫﻧﺟﺎ ﺷوق رھن ﭤﺎ‪ .‬ڪﻲ ﺷﺎﭘﻧگ ﺟﺎ‬
‫ﺷوﻗﻳن ﺗﻪ ڪﻲ ﺗوارﻳﺧﻲ ﺟﺎﻳون ڏﺳڻ ﺟﺎ‪ ،‬ڪﻲ ﻓﻠﻣن ڏﺳڻ ﺗﻲ ﮔﮫﭨو وﻗت ڏﻳڻ ﭼﺎھﻳن ﭤﺎ ﺗﻪ ڪﻲ‬
‫ﻣٽن ﻣﺎﺋٽن ﺳﺎن ﻣﻠڻ ﺗﻲ‪ .‬وري ﺷﺎﭘﻧگ ﺟو ﺋﻲ ﮐﭨﻲ ﻣﺛﺎل وﭠﺟﻲ ﺗﻪ ﻋورﺗون ڪﭘڙا‪ ،‬ﺳﺎڙھﻳون ۽‬
‫ﺳﻳﻧڊل ﻗﺳم ﺟو ﺳﺎﻣﺎن ﺧﺮﻳد ڪﺮڻ ۾ وڌﻳڪ دﻟﭼﺳﭘﻲ رﮐن ﭤﻳون ﺗﻪ ﻣﺮد ﺳﻲ ڊي ﭘﻠﻳﺋﺮ‪ ،‬واﭼون‪،‬‬
‫ﺧﺮﻳداريء ۾ ﺷوق ﻓﻘط ۽ ﻓﻘط ﻧﺎﻳﺎب ڪﺗﺎب ھٿ ڪﺮڻ‬
‫ﺟﻳﺳﻠﻣﻳﺮي ﺟوﺗﺎ ﻳﺎ ﭔﻳو ڪﺟﮫﻪ ۽ ﻣﻧﮫﻧﺟو‬
‫َ‬
‫ھو‪ .‬ھﺎڻ اھو ﻣﺎﭨﮫو ﺟﻧﮫن ﮐﻲ ڪﺗﺎﺑن ﺟو ﺷوق ﻧﻪ ھﮫﺟﻲ ھو ﻣون ﺳﺎن ﮔڏ ڪﺗﺎﺑن ﺟﻲ دڪﺎﻧن ۾‬
‫اﺟﺎﻳون اوﭔﺎﺳﻳون ﭘﻳو ﮐﺎﺋﻳﻧدو ﻳﺎ ھن ﺟﻲ ﺧﺮﻳداري واري دڪﺎن ۾ ﻣﻧﮫﻧﺟو وﻗت ﭘﻳو ﺿﺎﻳﻊ ﭤﻳﻧدو‪.‬‬
‫ﻻء اھوﺋﻲ ﺑﮫﺗﺮ ﺳﻣﺟﮫﻳو ﺗﻪ آﺋون اڪﻳﻠو ﻧڪﺮي ﭘوان ۽ اھوﺋﻲ ﻣﻧﮫﻧﺟو‬
‫ان ڪﺮي ﻣون ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ِ‬
‫ﺳﺎﻟن ﺟو ﺗﺟﺮﺑو ﭤو ﭔڌاﺋﻲ ﺗﻪ ﭘﺮدﻳس ۾ ﮔﮫﻣڻ وﻗت ﺟﺗﻲ ﺗﻣﺎم ﭤورو ۽ ﻣﻘﺮر وﻗت ﭤو ﻣﻠﻲ اﺗﻲ وڏو‬
‫ٽوﻟو ﭠﺎھﻲ ﻧڪﺮڻ ھﺮ ھڪ ﺟﻲ وﻗت ﺟو زﻳﺎن آھﻲ‪ .‬ﭘﺮ اڪﻳﻠو ﻧڪﺮڻ ۾ ﺟﺗﻲ وﻗت ﺑﭼﻲ ﭤو ۽‬
‫ﻣﺮﺿﻲء ﺟو ﻣﺎﻟڪ ﭤﺋﻲ ﭤو اﺗﻲ ھڪ ﭘﺮدﻳﺳﻲ ﻣﺳﺎﻓﺮ ﮐﻲ ھڪ ﭔﻪ ﮘﺎﻟﮫﻳون‬
‫ھﺮ ھڪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﺿﺮور ڌﻳﺎن ۾ رﮐڻ ﮐﭘن‪ .‬ھڪ ﺗﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ رھﺎﺋش ﺟﻲ اﺋڊرﻳس ۽ ﻓون ﻧﻣﺑﺮ ﻧﻪ ﻓﻘط ﻳﺎد رﮐﺟﻲ ﭘﺮ‬
‫ﭘﻧﻲ ﺗﻲ ﭼٽن اﮐﺮن ۾ ﻟﮐﻲ اﮘﻳن ﮐﻳﺳﻲ ۾ وﺟﮫﻲ ھﻠﺟﻲ ﺟﻳﺋﻳن وﺳﺮي وﭸﻲ ﺧدا ﻧﻪ ڪﺮي ڪو‬
‫ﺣﺎدﺛو درﭘﻳش اﭼﻲ ﺗﻪ ﭔﻳﺎ ‪ Identify‬ڪﺮي ﺳﮔﮫن ۽ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ رھﺎﺋش ﺟو ﭘﺗو ﻣﺧﺗﺻﺮ ﻧﻪ ﭘﺮ‬
‫ﻻء ﻓﻘط ﮐﺎرادر ﻳﺎد‬
‫ﺗﻔﺻﻳل ﺳﺎن ﻟﮐﺟﻲ‪ .‬ﻣﺛﺎل طور ڌارﻳو ڪﺮاﭼﻲ ﺟﻲ ﮐﺎرادر ۾ اﭼﻲ رھﻲ ﺗﻪ ھن ِ‬
‫رﮐڻ ڪﺎﻓﻲ ﻧﺎھﻲ ﺟو ﺷﮫﺮ ﮔﮫﻣڻ ﺑﻌد رڪﺷﺎ ﻳﺎ ٽﻳڪﺳﻲ واري ﮐﻲ ﻓﻘط اﻳﺗﺮو ﭼوڻ ﺳﺎن‬
‫ﺿﺮوري ﻧﺎھﻲ ﺗﻪ ھو ﮐﺎرادر ﺟﻲ ان ھﻧڌ ﺗﻲ اﭼﻲ ﮀڏي ﺟﺗﻲ ھن ﺟﻲ رھﺎﺋش آھﻲ‪ .‬ﮐﺎرادر ﺗﻪ ﭔﻪ‬
‫اڍاﺋﻲ ڪﻠوﻣﻳٽﺮن ﺟﻲ ﭘﮐﻳڙ ۾ آھﻲ‪ .‬ان ڪﺮي ﺿﺮوري آھﻲ ﺗﻪ ﭘﺮدﻳس ۾ ﺟﺗﻲ رھﺟﻲ ان ﻋﻼﺋﻘﻲ‬
‫ﮔﮫٽﻲء ﺟو ﺗﻪ ﻧﺎﻟو ﻳﺎد رﮐﺟﻲ ﭘﺮ ﭜﺮﭘﺎﺳﻲ ۾ ڪﺎ ﻣﺷﮫور ھوٽل‪ ،‬ﻣﻧدر‪ ،‬ﻣﺳﺟد ﻳﺎ اﺳڪول‪ ،‬دڪﺎن‬
‫۽‬
‫َ‬
‫ھﺟﻲ ﺗﻪ ان ﺟو ﺑﻪ ﻧﺎﻟو ﻳﺎد رﮐﺟﻲ‪ .‬اھﺎ ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ھڪ ﻣﻌﻣوﻟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ آھﻲ ﭘﺮ ان ﺗﻲ ﻋﻣل ﻧﻪ‬
‫ڪﺮڻ ڪﺮي ﭘﺮدﻳس ۾ ﻣون ڪﻳﺗﺮن ﮐﻲ ﺳﺧت ﭘﺮﻳﺷﺎن ﭤﻳﻧدي ڏﭠو آھﻲ‪ .‬۽ ان ﮐﺎن ﻋﻼوه ﭔﻲ اھﺎ‬
‫ﻻء ﻧڪﺮڻ وﻗت ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ٽوﻟﻲ ﺟﻲ ﺳﺎﭤﻳن ﮐﻲ اھو ﺿﺮور‬
‫ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺗﻪ ﭘﺮدﻳس ۾ ڪڏاﻧﮫن ﮔﮫﻣڻ ِ‬
‫ﭔڌاﺋﻲ ﻧڪﺮﺟﻲ ﺗﻪ ھو ڪﮫڙي ﭘﺎﺳﻲ وﭸﻲ ﭘﻳو ۽ اٽڪل ڪﻧﮫن وﻗت ﻣوٽﻧدو‪ .‬ﺟﻳﺋن ﭔﻳن ﮐﻲ آﺋﻳڊﻳﺎ‬
‫رھﻲ‪ .‬ﻳﺎ ﭘﺮوﮔﺮام ﺑدﻻﺋڻ ﺗﻲ ھو ﻓون ذرﻳﻌﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺳﺎﭤﻳن ﮐﻲ اطﻼع ڪﺮي‪ .‬ھڪ دﻓﻌﻲ ﻣﻧﮫﻧﺟﺎ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪130‬‬

‫ڪﺟﮫﻪ ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ واﻗف ڪﺎر ﺑﻣﺑﺋﻲ وﻳﺎ‪ ،‬اﻧﮫن ﻣﺎن ھڪ ﭔﻪ ﭴﭨﺎ روزﻣﺮه ﺟﻲ روٽﻳن ﻣوﺟب‬
‫ﻻء آﮔﺮه ھﻠﻳﺎ وﻳﺎ ۽ رات رھﻲ‬
‫ﻻء ﻧڪﺗﺎ‪ .‬ھڪ ڏﻳﻧﮫن ﺷﮫﺮ ﮔﮫﻣﻧدي ھو ﺗﺎج ﻣﺣل ڏﺳڻ ِ‬
‫ﺷﮫﺮ ﮔﮫﻣڻ ِ‬
‫ﭔﺋﻲ ڏﻳﻧﮫن ﺷﺎم ﺟو دﻳﺮ ﺳﺎن واﭘس ورﻳﺎ ﭘﺮ ﭘﭠﻳﺎن اطﻼع ﻧﻪ ڪﺮڻ ﺗﻲ ﺳﻧدن ﺑﺎﻗﻲ ﺳﺎﭤﻳن ﮐﻲ‬
‫ﺳﺧت ﻓڪﺮ ﭤﻳو ﺗﻪ ڪﻧﮫن ﻏﻠطﻲ ڪﺮڻ ڪﺮي ﭘوﻟﻳس وٽ ﺗﻪ ﻧﻪ آھن ﻳﺎ ڪو ﺣﺎدﺛو ﺗﻪ درﭘﻳش‬
‫ﭘوء ﺟڏھن ھﻧن ﺟو ﭘﺗو ﭘﻳو ﺗﻪ‬
‫ﻧﻪ آﻳو اﭤن ۽ ھﻧن ظﺎھﺮ آھﻲ ﭘوﻟﻳس ۾ وﭸﻲ رﭘورٽ ڪﺋﻲ ۽ ِ‬
‫ﻣﺎﮘﮫﻳن ﻣﭤﻳن ڪﻳس ﭤﻲ ﭘﻳو ﺗﻪ ﻏﻳﺮ ﻗﺎﻧوﻧﻲ طور آﮔﺮي ﮀو وﻳﺎﺋو ﺟو ﺗوھﺎن ﮐﻲ آﮔﺮي وﭸڻ ﺟﻲ‬
‫وﻳﺰا ﺗﻪ ﻧﻪ ھﺋﻲ ۽ ھﺎڻ اھﺎ ﺑﻧﺎ وﻳﺰا ﺟﻲ ﮔﮫﻣڻ ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﻧڪﺗﻲ آھﻲ ﺗﻪ ﻣﭤﻳن ﭔن ﮘﺎﻟﮫﻳن ﺳﺎن ﮔڏ‬
‫ﻻء ھﺗﻲ اھو ﻟﮐڻ ﺑﻪ ﺿﺮوري ﺳﻣﺟﮫﺎن ﭤو ﺗﻪ ﭘﺮدﻳس ۾ ڪﻧﮫن ﻣﻌﻣوﻟﻲ‬
‫ﭘﻧﮫﻧﺟن ﭘڙھﻧدڙ ِ‬
‫ﻻء اﭼﺟﻲ ان ﻣﻠڪ ﺟﻲ‬
‫ﻏﻳﺮﻗﺎﻧوﻧﻲ ڪم ڪﺮڻ ﮐﺎن ﺑﻪ ﮔﺮﻳﺰ ڪﺟﻲ ۽ ﺟﻧﮫن ﻣﻠڪ ۾ ﮔﮫﻣڻ ِ‬
‫ﻗﺎﻧون ﺟو اﺣﺗﺮام ڪﺟﻲ‪ .‬اﻓﺳوس ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ اھﺎ آھﻲ ﺗﻪ اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﻠڪ ۾ ﻗﺎﻧون ﺟﻲ ﭘوﺋواري‬
‫ڪﺮڻ ﺟﻲ ﺳﺧﺗﻲ ﻧﺎھﻲ ان ڪﺮي اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﻠڪ ﺟﺎ اڪﺛﺮ ﻣﺎﭨﮫو ﭔﻳن ﻣﻠڪن ۾ ‪Takeit‬‬
‫‪ granted‬وﭠن ﭤﺎ ﺗﻪ ﮐﻳن ڪﺎ ﭼوڻ واري ﭘﮫﺮ ﻧﺎھﻲ‪ .‬ﭜﻠﻲ ﻏﻠط ڪم ڪﻧدا وﺗن ﭘﺮ ﺿﺮوري ﻧﺎھﻲ‬
‫ﺗﻪ ان ﺟﻲ وٺ ﭘڪڙ ﭤﺋﻲ‪ .‬اھﺎ ھﻧن ﺟﻲ ﻏﻠط ﻓﮫﻣﻲ آھﻲ‪ .‬اﭴڪﻠﮫﻪ ھﺮ ﻣﻠڪ ۾ وﻳﻧدي ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ‪،‬‬
‫ﭤﺎﺋﻠﻳﻧڊ‪ ،‬ﺳﻌودي ﻋﺮب ﺟﮫڙن ﻣﻠڪن ۾ ﺑﻪ ﻗﺎﻧون ﺟﻲ اﻳڏي ﺳﺧﺗﻲ ﭤﻲ وﺋﻲ آھﻲ ﺟو ھڪ ڌارﺋﻳن‬
‫ﻣﺎﭨﮫوء ﮐﻲ ﻓﻘط اھو ﭼوڻ ﺗﻪ ھو ﭘﺮدﻳﺳﻲ آھﻲ ھن ﮐﻲ ﺳﻧدس ڪﻳل ڏوھﻪ ﺟﻲ ﺳﺰا ﮐﺎن ﺑﭼﺎﺋﻲ ﻧﭤو‬
‫َ‬
‫ﺳﮔﮫﻲ‪ .‬ان ڪﺮي ﭔﺎھﺮﻳن ﻣﻠڪن ۾ ﺟن ﺷﮫﺮن ﮔﮫﻣڻ ﺟﻲ وﻳﺰا ﻣﻠﻲ ﭤﻲ اﻧﮫن ﺷﮫﺮن ۾ ﺋﻲ وﭸڻ‬
‫ﻻء ان ﺷﮫﺮ ۾ وﭸڻ ﺟﻲ ﺿﺮور اﺟﺎزت وﭠﺟﻲ‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ۾ ۽ ﭔﻳن ڪﻳﺗﺮن‬
‫ﮐﭘﻲ‪ .‬وڌﻳڪ ﺷﮫﺮ ﮔﮫﻣڻ ِ‬
‫ﻣﻠڪن ۾ اھو ﻗﺎﻋدو آھﻲ ﺗﻪ ﺗوھﺎن ﺟﻧﮫن ﺷﮫﺮ ۾ وﭸو ﺗﻪ ان ﺷﮫﺮ ﺟﻲ ﭘوﻟﻳس اﺳٽﻳﺷن ﮐﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫آﻣد ۽ رھﺎﺋش ﮔﺎھﻪ ﺟو ﺿﺮور اطﻼع ڪﻳو ۽ ﺷﮫﺮ ﮀڏڻ وﻗت ﭘڻ‪ .‬ﻣﺛﺎل طور اﺳﺎن ﮐﻲ دھﻠﻲ‪،‬‬
‫دھﻠﻲء ۾ اﭼڻ ﺳﺎن اﺳﺎن ﭘوﻟﻳس ﮐﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ اﭼڻ ﺟو‬
‫آﮔﺮي ۽ ﻟﮐﻧؤ ﺷﮫﺮن ﺟﻲ وﻳﺰا ﻣﻠﻳل آھﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫اطﻼع ڪﻳو‪ ،‬ان ﺑﻌد آﮔﺮي ﻳﺎ ﻟﮐﻧؤ وﻳﺎﺳﻳن ﺗﻪ اﺗﻲ ﭘڻ ﭘﮫﭼﻲ ﭘوﻟﻳس ﮐﻲ اطﻼع ڪﻳوﺳﻳن‪ .‬ان ﮐﺎن‬
‫ﻋﻼوه ﮔﺟﺮات ﺻوﺑﻲ ﺟﻲ اﺣﻣد آﺑﺎد ۽ ﺑڙودا ﺷﮫﺮن ﻳﺎ ﻣﮫﺎراﺷٽﺮ ﺟﻲ ﺷﮫﺮ ﻣﻣﺑﺋﻲ ۾ وﭸڻ‬
‫ﭘوء ﺑڙودا ﻳﺎ ڪﭤﻲ ﺑﻪ وﻳﺎﺳﻳن ﭤﻲ ﺗﻪ ﻗﺎﻧون‬
‫ﻻء‬
‫اﭘﻼء ڪﻳوﺳﻳن ۽ ِ‬
‫ِ‬
‫ﻻء وﻳﺰا ِ‬
‫ﭼﺎھﻳوﺳﻳن ﺗﻪ اﻧﮫن ِ‬
‫ﻣوﺟب اﺗﻲ ﺟﻲ ﭘوﻟﻳس اﺳٽﻳﺷن ﮐﻲ اطﻼع ڪﻳوﺳﻳن ﭤﻲ‪ .‬دراﺻل ڏﭠو وﭸﻲ ﺗﻪ ان ﻗﺎﻧون ۾ اﺳﺎن‬
‫ﻣﺳﺎﻓﺮن ﺟو ﺋﻲ ﻓﺎﺋدو آھﻲ‪ ،‬ﮀو ﺟو ﺧداﻧﺧواﺳﺗﻪ اﺳﺎن ﺟﻲ ٽوﻟﻲ ﺟو ڪو ﮔم ﭤﻲ وﭸﻲ ﻳﺎ ڪو‬
‫ﺣﺎدﺛو ﭘﻳش اﭼﻲ وﭸﻲ ﺗﻪ ﭘوﻟﻳس اﺳﺎن ﮐﻲ ‪ Locate‬ڪﺮي اطﻼع ڏﺋﻲ ﺳﮔﮫﻧدي‪ .‬اﺋﻳن ڪو ﮔم ﭤﻲ‬
‫ﻣﺎﭨﮫوء‬
‫ﭘوء ڪﻧﮫن‬
‫وﭸﻲ ۽ ﺧﺑﺮ ﻧﻪ ﭘوي ﺗﻪ ﭔن ﻣﻠڪن ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ڊﭘﻠوﻣﻳﺳﻲء ۾ ﺑﻪ ﺧﻠل ﭘﺋﺟﻳو وﭸﻲ ﺟو ِ‬
‫ﺟﻲ ﻧﻪ ﻣوٽڻ ﺗﻲ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ھﻧدﺳﺗﺎن ﮐﺎن ‪ Claim‬ڪﻧدو رھﻧدو ﺗﻪ اﺳﺎن ﺟو ﻣﺎﭨﮫو ڪڏاﻧﮫن وﻳو‪.‬‬
‫ان ۾ ڪو ﺷڪ ﻧﺎھﻲ ﺗﻪ ھڪ ﺷﮫﺮ ﮐﺎن ﭔﺋﻲ ﺷﮫﺮ وﭸڻ ﺗﻲ ﭘوﻟﻳس اﺳٽﻳﺷن ﮘوﻟﻲ اﺗﻲ وﭸﻲ‬
‫رﭘورٽ ڪﺮڻ ڪڏھن ڪڏھن ﻣﭤﻲ ﺟو ﺳور ﺑﻪ ﺛﺎﺑت ﭤﺋﻲ ﭤو ۽ ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﭘوﻟﻳس‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪131‬‬

‫ﭘوء‬
‫ﻓﺎرﻳﻧﺮس ﺳﺎن ﺳﭠو‬
‫ُ‬
‫ﺑﺮﺗﺎء ڪﺮي ﭤﻲ ﭘﺮ اﺳﺎن ﺟﻲ ﻧﻧڍي ﮐﻧڊ ﺟﻲ ﭘوﻟﻳس ﻣڙﻳﺋﻲ ﭘوﻟﻳس آھﻲ‪ِ ،‬‬
‫اھو ﻣﻠڪ ﭼﺎھﻲ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ھﺟﻲ‪ ،‬اﻧڊﻳﺎ ﻳﺎ ﺑﻧﮔﻼدﻳش‪ ،‬۽ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﭘوﻟﻳس وڌﻳڪ ﺳﻠﺟﮫﻳل ۽ ﺳﭠﻲ‬
‫ھﺟڻ ﺟﻲ ﺑﺎوﺟود ﭘﻧﺞ ﺋﻲ آﮜﺮﻳون ﺑﺮاﺑﺮ ﻧﺎھن‪ .‬ﻣﻧﺟﮫن ڪڏھن ڪڏھن ڪﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻳن ﭘﺮﻳﺷﺎﻧﻳن ۾‬
‫ﻻء ڏﻳﮐﺎرڻ ﺧﺎطﺮ آﻳل ﻣﺳﺎﻓﺮ ﮐﻲ ﭼﮜﻲ طﺮح رخ ﻧﭤﺎ ڏﻳن ۽‬
‫ﻣﻧﺟﮫﻳل ھﺟڻ ڪﺮي ﻳﺎ وري ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ِ‬
‫ﺟﻠدي ﻓﺎرغ ڪﺮڻ ﺑدران وﻳﮫﺎرﻳو ﮀڏﻳن ۽ وﻗت ﺿﺎﻳﻊ ڪن ﭤﺎ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل اﻳﺗﺮي ﺳﮫوﻟت ﺿﺮوري‬
‫آھﻲ ﺗﻪ ﻧﺋﻳن ﺷﮫﺮ ۾ ﭘﮫﭼڻ ﺳﺎن ﻳڪدم ﭘوﻟﻳس اﺳٽﻳﺷن ﺗﻲ رﭘورٽ ڪﺮڻ ﺿﺮور ﻧﺎھﻲ‪ .‬ﭘﮫﭼڻ ﺑﻌد‬
‫ﭘوء آرام ﺳﺎن وﭸﺟﻲ‬
‫‪ 24‬ڪﻼڪن اﻧدر رﭘورٽ ڪﺟﻲ‪ ،‬ﺳو ﺑﮫﺗﺮ اھوﺋﻲ آھﻲ ﺗﻪ ﭤڪ ﭜﭸﻲ ِ‬
‫ﺟﻳﺋن ڪﺟﮫﻪ دﻳﺮ ﭘوﻟﻳس اﺳٽﻳﺷن ﺗﻲ وھﻳڻ ﺗﻲ ﺑورﻳت ﻧﻪ ﭤﺋﻲ‪ .‬ان ﮐﺎن ﻋﻼوه اﻧڊﻳﺎ وارن‬
‫ﻻء اھو رﭘورٽﻧگ ﺟو ﻗﺎﻧون ﻣﻌﺎف‬
‫وﻳﮫﺟﮫڙاﺋﻲ ۾ ‪ 60‬ﺳﺎﻟن ﮐﺎن ﻣﭤﻲ ﻋﻣﺮ ﺟﻲ ﺳﻳﻧﺋﺮ ﺳٽﻳﺰن ِ‬
‫ڪﺮي ﮀڏﻳو آھﻲ‪ ،‬ﺳو ان ﺳک ﺟو ھن ٽﺮپ ۾ ﻣون ﮐﻲ ﺑﻪ ﻓﺎﺋدو رﺳﻳو ﺟو آﺋون ‪ 60‬ﺳﺎﻟن ﮐﺎن‬
‫ﭼﺎر ﻣﮫﻳﻧﺎ ﮐن ﻣﭤﻲ ﭤﻲ وﻳو آھﻳﺎن‪ .‬ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾ ﻋﻣﺮ ﺟﻲ ان ﺣﺳﺎب ﺳﺎن ھڪ ﭔﻳو ﺑﻪ ﻓﺎﺋدو رھﻳو ﺗﻪ‬
‫رﻳل‪ ،‬ﺑس ﻳﺎ ھواﺋﻲ ﺟﮫﺎز ﺟﻲ ﺳﻔﺮ ﺟﻲ ٽڪﻳٽ ﺑﻪ ﻣون ﮐﻲ ‪ Discount‬ﻣﻠﻲ ﭤﻲ وﻳو‪.‬‬
‫ﺳﻔﺮ ﺟﻲ ﻣﻌﺎﻣﻠﻲ ۾ اﺳﺎن وٽ ﺑﺳﻳون ﺳﭠﻳون‪ ،‬ﺗﻳﺰ رﻓﺗﺎر ۽ ﻧﻳون آھن اﻧڊﻳﺎ ۾ وري رﻳل ﮔﺎڏﻳون‬
‫ﺷﻲء ڪم ڪﺮي ﭤﻲ‪ .‬ﺑٽڻ ﮐﻲ ھﻳٺ‬
‫آھن‪ .‬آھن ﺗﻪ ھﺗﻲ ﺟﺎ دﭔﺎ ﺑﻪ ﭘﺎڻ ﺟﮫڙا ﮀڪڙا ﭘﺮ اﻧﮫن ﺟﻲ ھﺮ‬
‫ِ‬
‫ﻣﭤﻲ ڪﺮ ﺗﻪ ﺑﺗﻳون ۽ ﭘﮐﺎ ﺑﻪ ھﻠن ﭤﺎ‪ .‬آﺧﺮي اﺳٽﻳﺷن ﺗﺎﺋﻳن ﻧﻠڪن ۾ ﺑﻪ ﭘﺎﭨﻲ اﭼﻲ ﭤو‪ ،‬ﻧﻪ ﻓﻘط اﻳﻧدو‬
‫ﻻء وھﺎﭨو‪ ،‬ﭔﻪ ﭼﺎدرون ۽‬
‫رھﻲ ﭤو‪ ،‬ﭘﺮ ﭘﺮﻳﺷﺮ ﺳﺎن اﻳﻧدو رھﻲ ﭤو‪ .‬رات ﺟﻲ ﺳﻔﺮ ۾ ﺳﻣﮫڻ ِ‬
‫ﭤﻳﻠﮫﻲء ۾ ﺑﻧد ﻣﻠﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﻣﺧﺗﻠف وﻗﺗن ﺗﻲ‬
‫ڊراء ڪﻠﻳن ﭤﻳل ۽‬
‫ﺷﻲء‬
‫ﺑﻼڪﻳٽ ﻧﻪ ﻓﻘط ﻣﻠن ﭤﺎ ﭘﺮ ھﺮ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ﻣﺎﻧﻲ‪ ،‬ﭼﺎﻧﮫﻪ ڪﺎﻓﻲ‪ ،‬ﺷﺮﺑت‪ ،‬ﺑﺳڪٽ ۽ ﭔﻳون ﺷﻳون ﺳﭠﻳون ۽ ﻣﻧﺎﺳب اﮔﮫﻪ ﺗﻲ ﻣﻠن ﭤﻳون‪ .‬ﻣﺛﺎل‬
‫طور ﺑﺳڪﻳٽن ﺟو ﭘڙو ﺟﻳڪو ﻋﺎم طﺮح ﺑﺎزار ۾ ڏھﻳن روﭘﺋﻲ ﻣﻠﻲ ﭤو ﺳو ھﺗﻲ ﻳﺎرھﻳن روﭘﺋﻲ‬
‫آھﻲ‪ .‬اھڙي طﺮح ﭔﻳن ﺷﻳن ﺟو اﮔﮫﻪ آھﻲ‪ .‬ان ﺟﻲ ﻣﻘﺎﺑﻠﻲ ۾ اﺳﺎن وٽ ٽﺮﻳن ۾ ﻳﺎ ﭘﻠﻳٽ ﻓﺎرم ﺗﻲ ھﺮ‬
‫ﮔﺎڏيء ﺟﻲ ڪﻣن ۾‬
‫ﮔﺎڏيء ﺳﺎن ﮔڏ ھﻠﻧدڙ رﻳﻠوي اﺳٽﺎف‬
‫ﺷﻲء ﻣﮫﺎﻧﮔﻲ ﻣﻠﻲ ﭤﻲ‪ ،‬ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ﻣﺷﻐول رھﻲ ﭤو ان ڪﺮي ‪ Toilet‬ﺑﻪ ھﺮ وﻗت ﺻﺎف ﺳﭤﺮو رھﻲ ﭤو دﭔن ﺟﻲ ﭔﮫﺎري ﺳﮫﺎري ﺑﻪ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﮐﺎن‬
‫ﮔﺎڏيء ﺟو اﻳﺋﺮ ڪﻧڊﻳﺷﻧﺮ ﺑﻪ ﺻﺣﻳﺢ ھﻠﻧدو رھﻲ ﭤو‪.‬‬
‫ھﺮ وﻗت ﭤﻳﻧدي رھﻲ ﭤﻲ‪،‬‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﻻھو اﻳﻧدي وﻗت اﺳﺎن ﺟو ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ رﺳﻠوي اﺳٽﺎف ﺳﭴﻲ واٽ ﻟت ﮐوڙي اﺳﺎن ﺟﻲ ‪ACC‬‬
‫دﭔﻲ ۾ ﺧﺎﻟﻲ ﺑﺋﻧﭼن ﺗﻲ ﺳﺗو رھﻳو‪ .‬ﺧﺎﻧﭘور ﻳﺎ ﭘﻧﺟﺎب ﺟﻲ ڪﻧﮫن اﺳٽﻳﺷن ﺗﻲ ﻣﺳﺎﻓﺮن ﺟو ﺗﻌداد‬
‫ﭘوء ﺑﻪ دﭔو ﻧﻪ ﮀڏﻳﺎﺋون‪.‬‬
‫ﭘوء ﻧﻳٺ ﭔﻳن اﭤﺎرﻳن ﺗڏھن اﭤﻳﺎ ﭘﺮ ِ‬
‫وڌي وﻳو ﺗﻪ ﮐﻳن ﭘﺎﭨﮫﻲ ﺷﺮم ﺗﻪ ﻧﻪ آﻳو ِ‬
‫ﻻء‬
‫ﭘوء ‪ AC‬ڪم ڪﺮڻ ﮀڏي ڏﻧو ﭘﺮ ‪ِ AC‬‬
‫ڊﮔﮫﺎ ﭤﻲ ﺳﻣﮫڻ ﺑدران وﻳﭠﺎ رھﻳﺎ‪ .‬ﻣﻧﺟﮫد ﺟو ‪ 12‬ﮐﺎن ِ‬
‫ﭼڙھﻳل ﭔﻪ ﭴﭨﺎ )ھڪ وڏي ﻋﻣﺮ ﺟو ۽ ﭔﻳو ﺗﺎزو ﮔﺮﻳﺟوﺋﻳٽ ﭤﻲ آﻳل ﻧوﺟوان( ڪﺟﮫﻪ ﺑﻪ ﻧﻪ ڪﺮي‬
‫ﺳﮔﮫﻳﺎ‪ .‬ﻧوﺟوان ﮐﻲ ﻣون ڪﺟﮫﻪ ﻏﻳﺮت ڏﻳﺎري ﺗﻪ ﺗوﮐﻲ ﺗﻪ ڪم ڪﺮڻ ۽ ﺳﮐڻ ﮐﭘﻲ‪ .‬اﭤﻲ ڏس ﺗﻪ‬
‫ﮔﻳس ﻟﻳڪ آھﻲ ﻳﺎ ‪ Expantion‬واﻟو ﺻﺣﻳﻪ ﻧﺎھﻲ ﺗﻪ ھن اﭤڻ ﺑدران اھوﺋﻲ ‪ Reason‬ڏﻧو‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪132‬‬

‫ھﻲء ﻧوڪﺮي ﻣﻠﻲ وﺋﻲ آھﻲ ﭘﺮ ﻣون ﮐﻲ ‪ Refrigeration‬ﺟﻲ ﻣﻌﻠوﻣﺎت ﻧﺎھﻲ ﺟو‬
‫ﺗﻪ ”ﻣون ﮐﻲ‬
‫َ‬
‫ﮔﺎڏيء ﺟﻲ دﭔن ﺟﺎ ‪ Spring‬وﻏﻳﺮه ﭼﻳڪ‬
‫ﻣون اﻟﻳڪٽﺮﻳڪل ۾ ‪ B.E‬ڪﺋﻲ آھﻲ‪ “.‬ﭔﻳﺎ ﺗﻪ ﭠﮫﻳو ﭘﺮ‬
‫َ‬
‫ڪﺮڻ وارو ﺑﻪ ﺳﭴﻲ واٽ ﺳﺗو رھﻳو‪ .‬ﺧﺑﺮ ﻧﺎھﻲ ڪﻳﺋن اﻧﮫن ﺟﻲ ﮔﺮﻳﺰﻧگ ۽ ‪Maintenance‬‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﮐﺎن ﮐﺎن‬
‫ﻻء‬
‫َ‬
‫ﭤﺋﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﺳڀ ﮐﺎن وڏي ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺗﻪ ﻟوﺋﺮ ‪ ACC‬ﺟو ﺗﻘﺮﻳﺑﺎ ﺳﭴو دﭔو اﺳﺎن ِ‬
‫ﻻء اﭼﻲ‬
‫ﻻھور ﺗﺎﺋﻳن ﺑڪ ﭤﻳل ھو‪ .‬ﺻﺑﺢ ﺟو‬
‫َ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ۾ ﺟڏھن اﺳﺎن ﺟﻲ ﺷﺎﻟﻳﻣﺎر رﻳل ھﻠڻ ِ‬
‫ﭘﻠﻳٽ ﻓﺎرم ﺗﻲ ﻟﮘﻲ ۽ اﺳﺎن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ دﭔﻲ ۾ ﮔﮫڙﻳﺎﺳﻳن ﺗﻪ دﭔو ﺻﺎف ﺳﭤﺮو ھﺟڻ ﺑدران اٽڪل ڏھﻪ‬
‫ﮐن ﺳﻳٽن ﺗﻲ ﺑﻼڪﻳٽ ۽ ﭼﺎدرون اوڙھﻳو رﻳﻠوي ﺟو اﺳٽﺎف ﺳﺗو ﭘﻳو ھو‪ .‬ﻟٽﺮﻟﻲ ھڪ ھڪ ﮐﻲ‬
‫ﭘوء‬
‫اﭤﺎرﻳو اﭤﺎﺋون‪ .‬ھڪ ھڪ آرام ﺳﺎن ڪﺮ ﻣوڙي‪ ،‬ﮐﺎﻧﮔﮫﺎرا ڪڍﻧدي‪ ،‬ٽﺎﺋﻠﻳٽ اﺳﺗﻌﻣﺎل ڪﺮي ِ‬
‫ﭘوء ‪ Toilets‬ﺟﻲ ﭔﺎھﺮان اﺳﺎن ﺟﻲ رﻳﻠوي وارن اھو ﮀو ﻟﮐﻳو آھﻲ‬
‫دﭔﻲ ﻣﺎن ﭔﺎھﺮ ﻧڪﺗو آھﻲ ۽ ِ‬
‫ﺗﻪ ”رﻳﻠوي اﺳٽﻳﺷن ﺗﻲ ﺟڏھن ﮔﺎڏي ﺑﻳﭠل آھﻲ ﺗﻪ اﺳﺗﻌﻣﺎل ﻧﻪ ڪﺮﻳو‪ “.‬ھﻲ ﻣﺎﭨﮫو ڪﻳﺮ آھن‬
‫ﻻء ﮔﻧد ڪﺮﻳو‬
‫ﺟﻳڪﻲ رﻳل ﮐﻲ ﻣﻔت ﺟﻲ ھوٽل ﺳﻣﺟﮫﻲ اﺳﺗﻌﻣﺎل ڪن ﭤﺎ ۽ وﻳﻧدي وﻗت ﻣﺳﺎﻓﺮن ِ‬
‫ﻻء ﭔڪ ﭘﺋﺳن ﺟﺎ رﻳﻠوي وارن ﮐﻲ ڏﻳﺋﻲ ٽڪﻳٽ ﺧﺮﻳد ڪن ﭤﺎ‪ .‬ان ﺧﻳﺎل ﮐﺎن‬
‫وﭸن‪ .‬ﺟﻳڪﻲ ﺳﻔﺮ ِ‬
‫ﺷﻲء ‪ Operative‬ﻧظﺮ اﭼﻲ ﭤﻲ‪ .‬ڪو‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ رﻳل ﺟﺎ دﭔﺎ ﺑﻳﺣد ﺻﺎف ﺳﭤﺮا ﻧظﺮ اﭼن ﭤﺎ‪ .‬ھﺮ‬
‫ِ‬
‫ڪﻧڍو ڪڙو ﭜﮘل ﻧﺎھﻲ‪ ،‬دﭔﻲ ﺟﻲ ﺧﺎﻟﻲ ﭤﻳڻ ﺗﻲ ﺳﺧت ﻗﺳم ﺟﻲ ﺟﺮاﺛﻳم ﻣﺎرﻳﻧدر دوا اﺳﭘﺮي‬
‫ذرﻳﻌﻲ ﻟﮘﺎﺋﻳن ﭤﺎ ۽ اھﺎ دوا واﻗﻌﻲ اھڙي ﻧﺞ ۽ ‪ Effective‬اﺳﺗﻌﻣﺎل ڪن ﭤﺎ ﺟو ھڪ اھڙي دﭔﻲ ۾‬
‫ﻻء ﭼڙھﻲ‬
‫اﺳﭘﺮي ﭤﻳڻ وﻗت ڊاڪٽﺮ ﻟﮀﻣڻ ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ڌيء ﻧوري ﭘﻧﮫﻧﺟو وﺳﺮي وﻳل ڪو ﺳﺎﻣﺎن ﮐﭨڻ ِ‬
‫وﺋﻲ ﺗﻪ ﺑﻳﮫوش ﭤﻲ وﺋﻲ‪ .‬ﻣﻌﻧﻲٰ اھڙي ﺳﺧت ﻗﺳم ﺟﻲ اﺳﭘﺮي ﺳﺎن ﺿﺮور ﺟﺮاﺛﻳﻣن ﺟو ﺧﺎﺗﻣو ﭤﻲ‬
‫وﻳﻧدو ھوﻧدو ۽ دﭔﺎ ‪ Hygenic‬رھﻧدا ھﺋﺎ‪ .‬ﺷﺎﻳد اھوﺋﻲ ﺳﺑب آھﻲ ﺟو ھﺗﻲ ﺟﻲ رﻳل ﺟﻲ دﭔن ۾‬
‫ھونء ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ رﺳﺗن ۽ ﺑﺳﺗﻳن ۾ اﺳﺎن ﺟﻲ‬
‫اﺳﺎن ﮐﻲ ﻣﮐﻳون ۽ ﻣﮀﺮ ﻧظﺮ ﻧﻪ آﻳﺎ ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ‬
‫َ‬
‫ﻣﻠڪ ﮐﺎن ﮔﮫﭨﻳون ﻣﮐﻳون ۽ ﻣﮀﺮ ﭘٽﻳن ﭤﺎ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل اھﻲ ﮘﺎﻟﮫﻳون ۽ ﻣﺎﭨﮫن ﺟﻲ ‪ Duty‬ﺟو ‪Sense‬‬
‫ڪﺎرڪﺮدﮔﻲء ﺟﻲ ﻧﺷﺎﻧدھﻲ‬
‫آھﻲ ﺟﻳڪﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﻠڪن ﺟﻲ ﻣﺧﺗﻠف ڊﭘﺎرٽﻣﻳﻧٽن ﺟﻲ ڪﺮﻳل‬
‫َ‬
‫ڪن ﭤﺎ‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪133‬‬

‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﻋﻣﺎرﺗن ﺟو ﺳﻳﺮ‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ۾ اﭼڻ ﺟو ﺧﺎص ﻣﻘﺻد اﺳﺎن ﺟﻲ ﭘﻳٽﺎرو ﺟﻲ درﺳت راﻣﭼﻧد اوڏ ﺟﻲ ﭘٽ راﺟﻳش‬
‫َ‬
‫ﺟﻲ ﺷﺎدي اٽﻳﻧڊ ڪﺮڻ ھو‪ .‬ان ﺑﻌد ﭔن ھﻔﺗن ﺑﻌد اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﮔﺟﺮات ﺻوﺑﻲ ﺟﻲ ﺗوارﻳﺧﻲ ﺷﮫﺮ‬
‫ﺑڙودا )ﺟﻧﮫن ﮐﻲ ھﺎڻ وري ﺳﻧدس اﺻﻠﻲ ﻧﺎﻟو ‪ Vodoodra‬ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺳﺎن ﺳڏﻳن ﭤﺎ( ۾ اﺳﺎن ﺟﻲ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺟﻲ ﭘٽ ﻣڪﻳش ﺟﻲ ﺷﺎدي‬
‫ﭜﺎء‬
‫ﭘﻳٽﺎرو ڪﺋڊٽ ڪﺎﻟﻳﺞ ﺟﻲ ﭔﺋﻲ دوﺳت ۽ راﻣﭼﻧد اوڏ ﺟﻲ ُ‬
‫ِ‬
‫اٽﻳﻧڊ ڪﺮﭨﻲ ھﺋﻲ‪ .‬ﺳو ھﺎڻ ﺟﻳﺋن دھﻠﻲ واري ﺷﺎدي ﭘوري ﭤﻲ ﺗﻪ اﺳﺎن ﺳﻧڌ ﮐﺎن آﻳل ﺳڀ ﭴﺎﭸﻲ‬
‫ﭴڻ آزاد ﭤﻲ وﻳﺎﺳﻳن ۽ روزاﻧو ٽوﻟن ۾ ﻳﺎ اڪﻳﻠﻲ ﺳﺮ دھﻠﻲ ۽ اوس ﭘﺎس ﺟﻲ ﺷﮫﺮن ﮐﺎن ﻋﻼوه‬
‫اﺟﻣﻳﺮ‪ ،‬آﮔﺮي‪ ،‬ھﺮدوار ﺟﮫڙن ڏوراﻧﮫن ﺷﮫﺮن ڏي ﺑﻪ ﻧڪﺮڻ ﻟﮘﺎﺳﻳن ﺟﻳڪﻲ ﭔﻳن ﺻوﺑن ۾ آھن ۽‬
‫دھﻠﻲء ورﻧدا ھﺋﺎﺳﻳن‬
‫ﭘوء ان ﺋﻲ ڏﻳﻧﮫن ﺷﺎم ڌاري ﻣوٽﻲ اﻳﻧدا ھﺋﺎﺳﻳن ﻳﺎ رات ٽڪﻲ ﭔﺋﻲ ڏﻳﻧﮫن‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ﺟﺗﻲ اﺳﺎن ﭘﻧﮫﻧﺟو ﭠﺎم ﭠڪﺎﭨو ﭠﺎھﻲ رﮐﻳو ھو‪.‬‬
‫اﺳﺎن ﺳﺎن ﮔڏ آﻳل ﭴﭷ ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ﺻﺑﺢ ﺟو دﻳﺮ ﺳﺎن اﭤﻧدا ھﺋﺎ ﭘﺮ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺳوﻳﺮ اﭤڻ ﺟﻲ ﻋﺎدت‬
‫ڪﺮي آﺋون ھﺎڻ اڪﻳﻠﻲ ﺳﺮ ﺳوﻳﺮ ﺋﻲ ﻧﻳﺮن ڪﺮي ﭼڪﺮ ﺗﻲ ﻧڪﺮڻ ﻟﮘس‪ .‬ﺑﻠڪﻪ ﻧﻳﺮن ﺑﻪ ﭔﺎھﺮ‬
‫ڪﭤﻲ ﻧﻪ ڪﭤﻲ ڪﺮي وﭠﻧدو ھوس‪ .‬ﺻﺑﺢ ﺟو ﺳوﻳﺮ ﻧڪﺮڻ ڪﺮي ﺟﻳﺋن ﺗﻪ ﺳﺞ ﺟﺎ ڪﺮﭨﺎ‬
‫ﮔﮫٽﻲء ۾‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﺗﻘﺮﻳﺑﺎ ھﺮ‬
‫ﭘﺎﺳﻳﺮو رھن ﭤﺎ ان ڪﺮي ﻓوٽو ﮔﺮاﻓﻲ ﺑﻪ ﺑﮫﺗﺮ ﭤﻲ وﻳﻧدي ھﺋﻲ‪،‬‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ھڪ ﭔﻪ ﻧﻧڍي رﻳڙھﻲ واري ھوٽل ﺿﺮور ﻧظﺮ اﭼﻲ ﺋﻲ اﭼﻲ ان ﺗﻲ ڪﺎ ﻋورت‪ ،‬ﮀوڪﺮو ﻳﺎ‬
‫دﻳﮘڙيء ۾ ﭼﺎﻧﮫﻪ ﭠﺎھﻲ ٽﻲ روﭘﺋﻲ ڪﭘو ﭘﻳو وڪﭨﻧدو‬
‫ﭘوڙھو ﻣﺮد ﮔﻳس ﺟﻲ ﺳﻠﻳﻧڊر ﺗﻲ ﭼﻠﮫو ﭔﺎري‬
‫َ‬
‫ﺗﻪ ڪو ﺑﻳﺿﺎ ۽ اﭰﺮاٽﺎ ﭘﻳو ﭠﺎھﻲ وڪﭨﻧدو‪ .‬ﺳو ﺳوﻳﺮ ﻧوڪﺮﻳن ﺗﻲ ﻧڪﺮڻ وارا اھڙن رﻳڙھﻲ‬
‫ﺑورﭼﻲء‬
‫ﭘوء آﻓﻳس ﻳﺎ ﻓﻳڪٽﺮﻳن ۾ وﭸن‪ .‬آﺋون ﺑﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫َ‬
‫وارن ﮐﺎن ﻓﻘط ﭼﺎﻧﮫﻪ ﻳﺎ ﻧﻳﺮن ڪﺮي ِ‬
‫ﺟﻲ اﭤڻ ﺟو اﻧﺗظﺎر ڪﺮڻ ﺑدران ﭔﺎھﺮان ھڪ اھڙي ڪﺋﺑن واري ھوٽل ﺗﺎن ﮀوڪﺮي ﮐﺎن‬
‫ﭼﺎﻧﮫﻪ ﺟﺎ ھڪ ﭔﺋﻲ ﭘوﻳﺎن ﭔﻪ ﮐن ڪوپ ﭘﻲ وﭠﻧدو آھﻳﺎن‪ .‬ﺳﺎﻣﮫون ﺧﺎﻟﺻﺎ ٽﻳڪﺳﻲ اﺳٽﻳﻧڊ آھﻲ ان‬
‫ﺗﻲ رات ﺟﻲ ﺑﻳﭠل ٽﻳڪﺳﻳن ﺟﺎ ﺳک ڊراﺋﻳور ﺑﻪ ان ﮐﺎن ﭼﺎﻧﮫﻪ وﭠﻲ ﭘﻳﺋﻧدا آھن ﺟﻧﮫن وٽ آﺋون‬
‫ﭘوء ھڪ ﭔﻪ ﭴﭨﺎ ﻣون ﺳﺎن ﺑﻪ ﺧﺑﺮ ﭼﺎر ڪن ﻳﺎ ڪڏھن آﺋون ﮘﺎﻟﮫﺎﺋڻ ﺟﻲ ﻣوڊ ۾‬
‫اﻳﻧدو آھﻳﺎن‪ِ .‬‬
‫ھوﻧدو آھﻳﺎن ﺗﻪ آﺋون ﺳﺎﭨن ﺧﺑﺮون ڪﻧدو آھﻳﺎن‪.‬‬
‫”ڪﭤﻲ ﺟﺎ آھﻳو؟“‬
‫”ﭘﻧﺟﺎب ﺟﺎ ﭘﺮھﺎڻ ھﺗﻲ ﺋﻲ رھون ﭤﺎ؟“‬
‫”ھﻲ ﻓٽ ﭘﺎٿ ﺗﻲ ﭠﮫﻳل ﺟﮫﮘﻳن ۾ڪﻳﺮ رھن ﭤﺎ؟“‬
‫”ھﻲ ﺑﮫﺎر ۽ ﭔﻳن رﻳﺎﺳﺗن ﺟﺎ ﻏﺮﻳب ﺑﻳﺮوزﮔﺎر آھن ﺟن ﮐﻲ ﺳﺮڪﺎري ﭠﻳڪﻳدار ھﺗﻲ وﭠﻲ آﻳﺎ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪134‬‬

‫آھن‪“.‬‬
‫”ﮀو ﭜﻼ اﺗﻲ اﻧﮫن رﻳﺎﺳﺗن ۾ڪم ﻧﺎھﻲ ﮀﺎ؟“‬
‫”ظﺎھﺮ آھﻲ ﺑﻳﺮوزﮔﺎري آھﻲ ﺗڏھن ﺗﻪ ھﺗﻲ اﭼن ﭤﺎ‪“.‬‬
‫ڏھﺎڙيء ﺟو ﮔﮫﭨو ﻣﻠﻲ؟“‬
‫”ﮐﻳن‬
‫َ‬
‫ڪﻣﺎﺋﻲء‬
‫”اھوﺋﻲ ﺗﻪ ﻣﺳﺋﻠو آھﻲ ﮐﻳن ﺗﻣﺎم ﮔﮫٽ ﻣﻠﻲ ﭤو‪ .‬ﺳﻧدن‬
‫َ‬
‫ﻻء ﺑﻪ ﺑﻳﺮوزﮔﺎري آھﻲ‪ .‬ھﺎڻ ﻣڙﻳﺋﻲ‬
‫ﺟو وڏو ﺣﺻو ﭠﻳڪدار ﮐﺎﻳو وﭸن‪ .‬ھﺗﻲ ﭘڙھﻳل ﮘڙھﻳل ِ‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ اﻳڪﺎﻧﺎﻣﻲ ﺳﻧڌري ﭘﺋﻲ‪ ،‬ﮔﻪ۾ ﮔﮫٽ ﭘڙھﻠﻳن ﮐﻲ آﻣﺮﻳڪﺎ ۾ﺳﭠﻳون ﻧوڪﺮﻳون ﻣﻠن ﭘﻳون ان‬
‫ﮐﺎن ﻋﻼوه ﻋﺮب ﻣﻠڪن ۾ ﺑﻪ‪“.‬‬
‫”ﺗون ڪﻳﺗﺮو ﭘڙھﻳن؟“‬
‫”ﻣون ﻓﻘط ﻣﻳٽﺮڪ ڪﺋﻲ ۽ ھﻲ اﺑﺎﭨو ڌﻧدو ٽﻳڪﺳﻲ ھﻼﺋڻ ۾ ﺟو ڪﺮﻳﺎن ﭤو‪“.‬‬
‫”ﺗوﮐﻲ ﭔﺎھﺮ وﭸﻲ وﻻﻳت ۾ ﻧوڪﺮي ڪﺮڻ ﺟو ﺷوق ﻧﭤو ﭤﺋﻲ‪“.‬‬
‫”آﺋون ﺑﻪ ڪﺟﮫﻪ ﻋﺮﺻو ﭔﺎھﺮ ﻧوڪﺮي ڪﺮي آﻳو آھﻳﺎن‪“.‬‬
‫”ڪﭤﻲ ﺳﻌودي ﻋﺮب ۾؟“‬
‫”ﻧﻪ ﻣﻧﮫﻧﺟﺎ ﺳڀ ﺳک ﻣﺎﺋٽ ڪوﻳت ۾ ڪم ڪن ﭤﺎ‪“.‬‬
‫”ڪﮫڙو ڪم ڪن ﭤﺎ‪“.‬‬
‫”اھوﺋﻲ ﭔڌاﻳو ﻣﺎﻧو ﻧﻪ ٽﻳڪﺳﻲ‪ ،‬ﻻري ٽﺮڪ ھﻼﺋڻ اﺳﺎن ﺟو اﭔﺎﭨو ڌﻧدو آھﻲ‪“.‬‬
‫۽ اﺋﻳن ﮘﺎﻟﮫﻳن ڪﻧدي ھڪ ﺑدران ﭔﻪ ڪوپ ﺑﻪ ﺧﺗم ﭤﻲ وﻳﻧدا آھن‪ .‬ھڪ ڏﻳﻧﮫن ھﻠڪ ﺳک‬
‫ٽﻳڪﺳﻲ ڊراﺋﻳور ﮐﺎن ﭘﮀﻳم ﺗﻪ آﮔﺮي وﭠﻲ ھﻠڻ ۽ ﻣوٽﺎﺋﻲ آﭨڻ ﺟﺎ ﮔﮫﭨو وﭠﻧدﻳن؟‬
‫”اٽڪل ﭼﺎر ھﺰار روﭘﻳﺎ ﮐن‪“.‬‬
‫”ﭼﺎر ھﺰار ﮔﮫﭨو ﻧﺎھﻲ؟“‬
‫”ﺳﻔﺮ ﺑﻪ اوٽ ﻣوٽ ﺟو اٽڪل ﮀﮫﻪ ﺳؤ ڪﻠوﻣﻳٽﺮ آھﻲ‪“.‬‬
‫”ﺗڏھن ﺑﻪ؟“‬
‫”ﭼﮜو ﭜﻼ ﺳﺎڍا ٽﻲ ھﺰار وﭠﻧدس‪ ،‬ﺟڏھن ﺑﻪ ﻣوڊ ﭤﻳﺎﻧو ﺗﻪ ھڪ ڏﻳﻧﮫن اڳ ﭔڌاﺋﺟو ﺗﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫ﮔﺎڏيء ۾ ﺗﻳل ﭜﺮاﺋﻲ ﺻﺑﺢ ﺳﺎڻ اﭼﻲ ﮐﭨﻧدوﺳﺎﻧو‪“.‬‬
‫َ‬
‫ﻻء ﺻﺑﺢ ﺳﺎن ڪﺋﻣﻳﺮا ﮐﭨﻲ آٽو‬
‫ھڪ ڏﻳﻧﮫن‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﺟون اھم ۽ ﺗوارﻳﺧﻲ ﺟﺎﻳون ڏﺳڻ ِ‬
‫ھونء ﺟو ھﺮ وﻗت ﻣﻧٽ ﻣﻧٽ ﺗﻲ ڪﺎ ﭜﺮﻳل ﻳﺎ ﺧﺎﻟﻲ آٽو رڪﺷﺎ‬
‫ﻻء روڊ ﺗﻲ اﭼﻲ ﺑﻳﭠس‪.‬‬
‫َ‬
‫رڪﺷﺎ ِ‬
‫ﭘﺋﻲ ﻟﻧﮔﮫﻲ اڄ ڪﺎ ﻧظﺮ ﺋﻲ ﻧﻪ اﭼﻲ‪ ،‬ھڪ ﭔﻪ ﻧظﺮ آﻳون ﺳﻲ ﺑﻪ ﺧﺎﻟﻲ ﭘﺮ اھﻲ ﺑﻪ اھو ﺑﮫﺎﻧو ڪﺮي‬
‫ﻻء وﭸﭨو آھﻲ‪.‬‬
‫ھﻠﻳون وﻳون ﺗﻪ ﮔﻳس ڪﺎﻧﮫﻲ‬
‫َ‬
‫اﻧﮫﻲء ڪﺮي ﻣون ﮐﻲ ﭘﮫﺮﻳن اوﮐﻼ ڏي ﺗﻳل ﭜﺮاﺋڻ ِ‬
‫ﭘوء ﻣﻌﻠوم ﭤﻳو ﺗﻪ آٽو رڪﺷﺎ وارن ﻣﺳﺎﻓﺮ ﮐٽڻ ﮐﺎن اڄ ھڙﺗﺎل ڪﺋﻲ آھﻲ‪” .‬ڏاڍي ﭔڌاﻳﺎﺋون‪ “.‬ﻣون‬
‫ِ‬
‫دل ﺋﻲ دل ۾ ﺳوﭼﻳو ”آﺋون ﺑﻪ اڄ ﭘﻧﮫﻧﺟن ﺳﺎﭤﻳن ﺳﺎن دھﻠﻲ ﮐﺎن ﭔﺎھﺮ ڪو ﺷﮫﺮ ﮔﮫﻣڻ ﺑدران‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪135‬‬

‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﺳﻳﺮ ﺗﻲ ﻧڪﺗو ھوس ﺗﻪ ھﻧن اﺳٽﺮاﺋﻳڪ ڪﺋﻲ آھﻲ ۽ اﺳﺎن ﺟﮫڙن‬
‫اڪﻳﻠﻲ ﺳﺮ‬
‫َ‬
‫ﻻء اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ اھﺎ آٽو رڪﺷﺎ ﺋﻲ ﺻﺣﻳﺢ ﺳواري آھﻲ‪ .‬ﺳﺎﺋﻳڪل رڪﺷﺎ وڌ ۾ وڌ ﻣﻳل اڌ‬
‫ٽوﺋﺮﺳٽن ِ‬
‫ﻓﻲ ﻓﺎﺻﻠﻲ ﺗﺎﺋﻳن ﺻﺣﻳﺢ آھﻲ‪ .‬ﺑس ۾ ﭼڙھڻ ﺟﻲ ﭘﺎڻ ۾ ھﻣت ﻧﺎھﻲ ﺟو ﺑﺳون ھڪ ﺗﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟو روٽ‬
‫وﭠﻲ ھﻠن ۽ ﭔﻳو ﺗﻪ ڪڏھن ﺧﺎﻟﻲ رھن ﭤﻳون ﺗﻪ ڪڏھن ﻣﻧﺟﮫن اھڙي ﭘﻳﮫﻪ ﭘﻳﮫﺎن ﭤﻲ ﭤﺋﻲ ﺟو ﻧﻪ ﻓﻘط‬
‫ﭼڙھڻ ۽ ﻟﮫڻ ﻣﺷڪل ﭘﺮ اﻧدر ﺑﻳﮫﻲ ﺳﺎھﻪ ﮐﭨڻ ﺑﻪ ﻣﺷڪل‪ .‬ﭔڌﺑو ھو ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ۾ ﺑس ۾ ﻣﺎﭨﮫو ﻗطﺎر ۾‬
‫ﭼڙھن ﭤﺎ‪ .‬ﻋورﺗون ۽ ﻣﺮد ﮔڏ وﻳﮫن ﭤﺎ وﻏﻳﺮه وﻏﻳﺮه‪ .‬ﺑﻠڪل ﺻﺣﻳﺢ آھﻲ ﭘﺮ اھو اﭼﻲ ھﺎڻ ﻣﻌﻠوم‬
‫ﭤﻳو آھﻲ ﺗﻪ ڪﻲ ﺧوش ﻧﺻﻳب ﺋﻲ وﻳﮫن ﭤﺎ ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺧﻠوق‪ ،‬ﻋورﺗون ﺗوڙي ﻣﺮد ﺳﺎرڊﻳن ﻣﮀﻳن‬
‫واﻧﮔﺮ ھڪ ﭔﺋﻲ ﺳﺎن ڪﻠﮫو ڪﻠﮫﻲ ﺳﺎن ﭘﻳﺮ ﭘﻳﺮ ﺳﺎن ﻣﻼﺋﻲ ﺑﻳﭠل ﻧظﺮ اﭼن ﭤﺎ‪ .‬ٽﻳڪﺳﻲ ھڪ ﭔن‬
‫ﻻء ﺟﻳڪو ﮔﮫٽ ۾ ﮔﮫٽ ﭼﺎﻟﻳﮫﻪ‬
‫ﻻء‬
‫َ‬
‫ﻣﺟﺑوريء ۾ ﺗﻪ ﺻﺣﻳﺢ آھﻲ ﺑﺎﻗﻲ اڌ ﺷﮫﺮ ﮔﮫﻣڻ ِ‬
‫ﻣﻳﻠن ِ‬
‫ڪﻠوﻣﻳٽﺮ ﭤﻳو وﭸﻲ ﻣﮫﺎﻧﮔﻲ ﺋﻲ ﭼﺋﺑﻲ‪.‬‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل آٽو رڪﺷﺎ ﺟﻲ ﮘوﻻ ۾ آﺧﺮ ڪﺎﻣﻳﺎب ﭤﻲ وﻳس ۽ ھڪ ﭴﭨو راﺿﻲ ﭤﻲ وﻳو‪ .‬ھن‬
‫ﻣون ﮐﻲ ﭜﺮ ۾ ﭠﮫﻳل ڪﺎﻟڪﺎ دﻳوي ﺟو ﻣﻧدر‪ ،‬ﺑﮫﺎﺋﻲ ڌرم ﺟو ﻣﻧدر ۽ ﭔﻳون ڪﺟﮫﻪ ﺷﻳون ڏﻳﮐﺎرڻ‬
‫ﺑﻌد آﺧﺮ ۾ اﻧڊﻳﺎ ﮔﻳٽ ۽ ﻗطب ﻣﻳﻧﺎر ڏﻳﮐﺎري واﭘس ھﺗﻲ ﺋﻲ )ﺟﺗﺎن وﭠﻲ ھﻠﻳو ﭤﻲ( آﭨڻ ﺟﺎ ﭼﺎر ﺳؤ‬
‫روﭘﻳﺎ ﭼﻳﺎ‪.‬‬
‫”ﭼﺎر ﺳؤ ﺗﻪ ﮔﮫﭨﺎ ﭤو ﭔڌاﺋﻳن‪ .‬ﭔﻳﺎ ﺗﻪ اھﻲ ﺷﻳون ﭔن اڍاﺋﻲ ﺳؤ روﭘﻳن ۾ ﮔﮫﻣﺎﺋﻲ آﻳﺎ آھن‪ “.‬ﻣون‬
‫اﺣﺗﺟﺎج ڪﻳو‪“.‬‬
‫ھونء ﺗﻪ آﺋون ﭘوﻟﻳس ﮐﺎن ڊﭴﺎن ﭤو ۽ ﻧﻪ ٽﻳڪﺳﻲ‬
‫”ﺻﺣﻳﺢ ﭤﺎ ﭼﺋو ﭘﺮ اڄ اﺳٽﺮاﺋﻳڪ آھﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫دارونء ﺟﻲ ﺑوﺗل ﭼﺎڙھﻲ ﺑﻳﭠو ھﺟﻲ ۽ ﭘﭤﺮ ھﭨﻲ‬
‫وارن ﺟﻲ اﻳﺳوﺳﻳﺋﻳﺷن ﮐﺎن‪ .‬ﭘﺮ ڪو ﻣﭤﻲ ﭰﺮﻳل‬
‫َ‬
‫ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ رڪﺷﺎ ﺟو اﮘﻳون ﺷﻳﺷو ﭜﭸﻲ رﮐﻲ ﺗﻪ ﻣون ﻏﺮﻳب ﮐﻲ ﻧﺋﻳن ﺷﻳﺷﻲ ﻟﮘﺮاﺋڻ ﺟﺎ ٽﻲ ﺳؤ‬
‫روﭘﻳﺎ ﭼٽﻲ ﭘﺋﺟﻲ وﻳﻧدي‪“.‬‬
‫”ﭼﮜو ھﻳﻧﺋن ڪﺮ‪ ،‬اڍاﺋﻲ ﺳؤ وٺ‪ ،‬ﺷﻳﺷو ﺟﻲ ﭜﮘو ﺗﻪ ﻧﺋون آﺋون ھﭨﺎﺋﻲ ڏﻳﻧدس‪ “.‬ﻣون‬
‫ﭼﻳوﻣﺎﻧس‪.‬‬
‫ﻻء ﺑﻪ ﺻﺣﻳﺢ ﭤﻳﻧدو ﺑﺎﻗﻲ آﺋون ﺗوھﺎن ﮐﻲ‬
‫ﻻء ﺑﻪ ۽ ﻣون ِ‬
‫”ﺳﺎﺋﻳن ﭘﮫﺮﻳون وارو ﺣﺳﺎب ﺗوھﺎن ِ‬
‫وﭨﺎﻧو وﭸﺟو ﭘﻳو آﺋون اﻧﺗظﺎر‬
‫اڍاﺋﻲ ٽﻲ ڪﻼڪ ﮐن دل وٽﺎن ﮔﮫﻣﺎﺋﻳﻧدس‪ .‬ﭜﻠﻲ ﺟﺗﻲ ﺟﻳﺗﺮو وﻗت‬
‫َ‬
‫ڪﻧدو رھﻧدس‪“.‬‬
‫ﻣون ﮐﻲ ڊراﺋﻳور ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ وﭨﻲ‪ ،‬ﭤورو ﮔﮫﭨو ﭘڙھﻳل ۽ ﺟوان ﻣڙس ﺑﻪ ھو‪ ،‬ﻳﻌﻧﻲ ھو ﻣﻧﮫﻧﺟو‬
‫ﻻء‪ ،‬ﻧظﺮ ﮔﮫٽ ھﺟڻ ڪﺮي‪ ،‬ﻓوٽو‬
‫رﮐﻲ رﮐﻲ ﻓوٽو ﺑﻪ ڪڍي ﺳﮔﮫﻳو ﭤﻲ‪ .‬وڏي ﻋﻣﺮ ﺟﻲ ڊراﺋﻳور ِ‬
‫ﻻء وﻳﺟﮫﻲ ﺟﻲ ﻋﻳﻧڪ ﺿﺮوري ﭤﻳو ﭘوي‪ .‬ﺧﺎص ڪﺮي ھﻧن‬
‫ڪڍڻ ﺑﻪ ﻣﺳﺋﻠو ﭤﻳو ﭘوي ﺟو ان ِ‬
‫‪ Digital‬ڪﺋﻣﻳﺮا ﺳﺎن ﻓوٽو ڪڍڻ ﻣﮫل‪.‬‬
‫”ﭘﮫﺮﻳن ھﻲ ﭜﺮ وارا ﻣﻧدر ڏﺳﻧدا ھﻠون؟“ ٽﻳڪﺳﻲ ڊراﺋﻳور ﺟﻧﮫن ﺟو ﻧﺎﻟو وﻧود ڪﻣﺎر ھو‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪136‬‬

‫ﺗﻧﮫن ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ﺟون ﺟﻳڪﻲ ﺑﻪ اھم‬
‫”ﺑﻠڪل ھﺗﺎن ﮐﺎن ﺷﺮوع ﭤﻲ اﻧڊﻳﺎ ﮔﻳٽ ﺗﺎﺋﻳن ھﻠﻳو ھل‪ .‬رﺳﺗﻲ ﺗﻲ‬
‫َ‬
‫ﻻء وري ﭔﺋﻲ ڪﻧﮫن ڏﻳﻧﮫن ھﻠﻧداﺳﻳن‪“.‬‬
‫ﺷﻳون ﺳﻣﺟﮫﻳن اھﻲ ڏﻳﮐﺎرﻳﻧدو ھل‪ .‬ﺑﺎﻗﻲ رھﻳل ڏﺳڻ ِ‬
‫اﺳﺎن ﺟﻲ رھﺎﺋش واري ﻋﻼﺋﻘﻲ ﮐﺎن ھﻧدن ﺟو ڪﺎﻟڪﺎ ﻣﻧدر ۽ ﺑﮫﺎﺋﻲ ڌرم ﺟو ڪﻧول ﻣﻧدر‬
‫)‪ (Lotus Temple‬ﺑﻠڪل وﻳﺟﮫﺎ آھن‪ .‬ﺑﻠڪﻪ ڪﻧول ﻣﻧدر ﺟﻲ ﺟﻲ ڪﻧول ﺟﻲ ﮔل ﺟﮫڙي ﮀت‬
‫ﺗﻪ اﺳﺎن واري ﺑﻠﻧڊﻧگ ﺟﻲ ﭘﮫﺮﻳن ﻣﺎڙ ﺗﺎن ﻣون واري ڪﻣﺮي ﻣﺎن ﺑﻪ ﻧظﺮ اﭼﻲ ﭤﻲ ۽ ڪﺎﻟڪﺎ‬
‫ﻣﻧدر ﺗﻪ آھﻲ ﺋﻲ ھن ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ﺟﻧﮫن ﺗﺎن ھن ﻋﻼﺋﻘﻲ ﺟو ﻧﺎﻟو ”ڪﺎﻟڪﺎﺟﻲ“ ﭘﻳو آھﻲ‪ .‬ﭜﺮ ۾ ﭘﺎرس‬
‫ﺳﺋﻧﻳﻣﺎ‪ ،‬ﺻﻔدر ﺟﻧگ اﺳﭘﺗﺎل‪ ،‬ﺑﺎﻻﺟﻲ ﻣﺎرڪﻳٽ‪ ،‬ﮔوﺑﻧدا ﭘوري ﺑﺎزار ۽ ھﺗﻲ ﺟو ﺟﮫوﻧو‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﻣﺷﮫور ﭘوﻟﻳٽڪﻧڪ اﻧﺳٽﻳٽﻳوٽ‬
‫ڪﺎﻟﻳﺞ ”دﻳش ﺑﻧدو ڪﺎﻟﻳﺞ“ آھﻲ‪ .‬ان ﮐﺎن ﻋﻼوه‬
‫َ‬
‫ﻻء ﭼون ﭤﺎ ﺗﻪ دﻧﻳﺎ ﺟو ﭔﻳو ﻧﻣﺑﺮ وڏو ﭘوﻟﻳٽﻳڪﻧڪ دارو آھﻲ‪ .‬ﺿﺮور ھوﻧدو‪ ،‬ﺳﻧدس‬
‫)ﺟﻧﮫن ِ‬
‫اﻳﺮاﺿﻲ ۽ ﺷﺎﮔﺮدن ﺟﻲ ﺑﻲ ﭘﻧﺎھﻪ ﺗﻌداد ﻣﺎن ﻟﮘﻲ ﺑﻪ ﭤو( ھﺮڪﻳش ﻧﮔﺮ )ﺟﻧﮫن ۾ ﺳﻧڌ ﮐﺎن آﻳل اوڏ‬
‫رھن ﭤﺎ ۽ ﺳﻧدن وڏو ھوﻟڊ آھﻲ( ۽ ﺷﻳﺎم ﻧﮔﺮ آھﻲ‪ .‬ھن ﭘوﻟﻳٽﻳڪﻧڪ اﻧﺳٽﻳٽﻳوٽ ﺟﻲ ﭜﺮﺳﺎن ﺋﻲ‬
‫ﺑﻧﺎرﺳﻲ داس ﭼﺎﻧدي واﻻ آﺋﻲ اﻧﺳٽﻳٽﻳوٽ آھﻲ‪ .‬ھﺎرٽ اﻧﺳٽﻳٽﻳوٽ ۽ ﻧﮫﺮو ﭘﻠﻳس ﭘڻ ھﺗﻲ ﺋﻲ آھن‪،‬‬
‫ڪﺎﻟڪﺎ ﺟﻲ‪ ،‬ﻧﮫﺮو ﭘﻠﻳس ۽ دﻳش ﺑﻧدو ڪﺎﻟﻳﺞ ﻧﺎﻟﻲ وڏا ﺑس اﺳٽﺎپ ﭘڻ آھن‪.‬‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﻣﻧدرن ﺟو دﻳس آھﻲ‪ .‬ھﺗﻲ ﺟو ﭘﺮاﭨو ﻣذھب ھﻧدو ڌرم آھﻲ ﺟﻧﮫن ﺟو ھﺰارﻳن ﺳﺎل ﭘﺮاﭨو‬
‫ﭘوء ھن ڌرﺗﻲ ﺗﻲ آﻳﺎ ۽ اﻧﮫن‬
‫اﺛﺮ ھن ﻧﻧڍي ﮐﻧڊ ﺗﻲ آھﻲ‪ .‬ﭔڌڌرم‪ ،‬ﺟﻳن ڌرم‪ ،‬ﺳک ڌرم ۽ اﺳﻼم ان ﮐﺎن ِ‬
‫ﻣذھﺑن ﺟﺎ ﺑﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟﺎ ﭘﻧﮫﻧﺟﺎ ﻋﺑﺎدت ﮔﮫﺮ اﻧڊﻳﺎ ۾ ﻣوﺟود آھن ﭘﺮ دﻧﻳﺎ ﺟﺎ ﺳڀ ﮐﺎن ﭘﺮاﭨﺎ ﻣﻧدر ھن‬
‫ﭘوء‬
‫ﻣﻠڪ ۾ آھن اﺋﻳن ﺗﻪ اﭴڪﻠﮫﻪ ﺟﺗﻲ ﺟﺗﻲ ﺑﻪ ھﻧدو رھن ﭤﺎ اﺗﻲ ھﻧن ﺟﺎ ﻣﻧدر آھن ﭘﺮ اﻧڊﻳﺎ ﮐﺎن ِ‬
‫ﭔﺋﻲ ﻧﻣﺑﺮ ﺗﻲ ﮔﮫﭨﺎ ﻣﻧدر ۽ ﺳﺮڪﺎري طﺮح ھﻧدو ڌرم ﻧﻳﭘﺎل ۽ اﻧڊوﻧﻳﺷﻳﺎ ﺟﻲ ھڪ ﻧﻧڍڙي ۽ ﺳﮫﭨﻲ‬
‫ﭔﻳٽ ﺑﺎﻟﻲ ۾ آھﻲ‪ .‬اھﻲ ﻣﻧدر ﻣﺧﺗﻠف دﻳوﻳن ۽ دﻳوﺗﺎﺋن ﺟﻲ ﻧﺎﻟن ﺳﺎن ﺳڏﺟن ﭤﺎ ﺟن ﺟون ﻣورﺗﻳون‬
‫ﻻء ﺷڀ ڏﻳﻧﮫن‬
‫اﻧﮫن ﻣﻧدرن ۾ ﭤﻳن‪ .‬روزﻣﺮه ﮐﺎن ﻋﻼوه ڪن ﻣﻧدرن ﺟﺎ ڪﻲ ﺧﺎص ڏﻳﻧﮫن ﭘوﭴﺎ ِ‬
‫ﻣورﺗﻲء ﺟﻲ‬
‫دﻳويء ﻳﺎ دﻳوﺗﺎ ﺟﻲ‬
‫ﺳﻣﺟﮫﻳﺎ وﭸن ﭤﺎ ﺟن ﭘوﭴﺎرﻳن ﺟو وڏو ﺗﻌداد ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ دﻟﭘﺳﻧد‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﻻء اﭼﻲ ﭤو‪.‬‬
‫درﺷن ِ‬
‫آٽو رڪﺷﺎ ڊراﺋﻳور وﻧود ڪﻣﺎر ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ”اھڙو ﺋﻲ ﭜﻼرو ڏﻳﻧﮫن ھن ﻣﻧدر ﺟو اڄ آھﻲ ان‬
‫ڪﺮي ﺗﻣﺎم ﮔﮫﭨﻲ رش آھﻲ ۽ ﻣﺎﭨﮫو ﭘﺮي ﭘﺮي ﺟﻲ ﮘوﭠن ﮐﺎن ڪﮫﻲ ھﺗﻲ آﻳﺎ آھن ﺟن ﻣﺎن ﮔﮫﭨو‬
‫ﺗﻌداد ﺗﻪ ڪﻳل ﺳﮐﺎ ﻣوﺟب ﭘﻳﺮﻳن ﭘﻧڌ ﭘﮫﭼﻲ ﭤو‪ “.‬ﻣﺎﭨﮫن ۾ ﮔﮫﭨو ﺗﻌداد واﻗﻌﻲ ﮘوﭠﺎﭨن ﺟو ﻧظﺮ اﭼﻲ‬
‫ﻻء ﮔﮫٽ ۾ ﮔﮫٽ اڌ ڪﻠو ﻣﻳٽﺮ ﺟﻲ‬
‫رھﻳو ھو ﺟن ۾ ﺑﻪ ﻋورﺗون ۽ ﭔﺎر ﮔﮫﭨﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﻣﻧدر ۾اﻧدر ﮔﮫڙڻ ِ‬
‫ڊﮔﮫﻲ ﻗطﺎر ھﺋﻲ‪ .‬ڪﻳﺗﺮﻳون ﻋورﺗون ﻣﻧدر ﺟﻲ ﭘﮫﺮﻳن ﭼﺎﺋﻧٺ ٽﭘڻ ﮐﺎن وﭠﻲ اﻧدر ﺗﺎﺋﻳن ﭘٽ ﺗﻲ ﻟﻳٽﻲ‬
‫ﭠوﻧﭠﻳن ۽ ﮔوڏن ﺟﻲ زور ﺗﻲ ‪ Crawling‬ڪﺮي )ﻟﻳﭤڙﻳون ﭘﺎﺋﻲ( اﮘﺗﻲ وڌي رھﻳون ھﻳون‪ .‬ﻣﻧدر‬
‫ﻻء ﻧﺎرﻳﻠن‪ ،‬روﻣﺎﻟن‪ ،‬ﻣﭠن ﻣﺮﻣڙن ۽ ﭼﺎﻧورن ﺟﮫڙﻳن‬
‫ﺟﻲ ﭔﺎھﺮان ﻣﻳن روڊ ﺗﻲ ﻣﻧدر ۾ ﭘﺮﺳﺎد ڏﻳڻ ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪137‬‬

‫ﻏﺎزيء ﺟﻲ ﻣﻘﺑﺮي ﭔﺎھﺮ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ۾ ﻋﺑدﷲ ﺷﺎھﻪ‬
‫ﺷﻳن ﺟﺎ دڪﺎن ﻓٽ ﭘﺎٿ ﺗﻲ اﺋﻳن ھﺋﺎ ﺟﻳﺋن‬
‫َ‬
‫َ‬
‫آھن‪ .‬ﻣﺎﭨﮫو‪ ،‬ﺧﺎص ڪﺮي ﮘوﭠﺎﭨﻳون ﻋورﺗون اﺧﺑﺎر ﺟﻲ ﭘﻧﻲ ﻳﺎ ﭤﺎﻟﮫﻪ ۾ اھﻲ ﺷﻳون رﮐﻲ ﻗطﺎر ۾‬
‫ﺑﻳﭠل ھﻳون ﺟﻳڪﺎ ﻗطﺎر ﺑﻳﺣد آھﺳﺗﻲ اﮘﺗﻲ وڌي رھﻲ ھﺋﻲ‪ .‬ھڪ ﻋورت ﺟﻧﮫن ﮐﺎن ﭘﺮﺳﺎد ﺟو‬
‫ھوء ﭜﺮ واري ﮘوٺ ﮐﺎن ﺻﺑﺢ ﺟو ﭼﺋﻳن ﺑﺟﻲ‬
‫ﭤﺎﻟﮫﻪ وﭠﻲ ﻣﻧﺟﮫس رﮐﻳل ﺷﻳون ڏﭠم ﺗﻧﮫن ﭔڌاﻳو ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫دﻳويء‬
‫ﭘﻳﺮﻳن ﭘﻧڌ ﻧڪﺗﻲ آھﻲ ۽ ھن ﻗطﺎر ۾ ﺑﻳﭠﻲ ﺑﻪ ﭔﻪ ڪﻼڪ ﭤﻲ وﻳﺎ اﭤس ۽ اﭸﺎ ﺑﻪ ﻟﮘﻲ ﭤو ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫ﺟﻲ درﺷن ﺗﺎﺋﻳن ﭘﮫﭼڻ ۾ ڪﻼڪ ڏﻳڍ ﻟﮘﻲ وﻳﻧدو‪ .‬ﭜﺮ ۾ وﻳﭠل ھڪ ﭔﻲ ﻋورت ﮐﻲ ﺳﻧدس ﻧﻧڍڙو‬
‫ھوء ﮔﮫﺮان ﭘڪو ﭘﮫﻪ‬
‫ھوء ﭤڪﺟﻲ ﺑﻪ ﭘﺋﻲ ھﺋﻲ ﭘﺮ ھن ﭔڌاﻳو ﺗﻪ‬
‫ﭔﺎر ﺑﻪ ﺗﻧگ ڪﺮي رھﻳو ھو ۽‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ھوء واﭘس ﻧﻪ وﻳﻧدي ۽ ھن ﮐﻲ‬
‫ﻻء ﻧڪﺗﻲ آھﻲ ۽ ھﺎڻ ﭜﻠﻲ ﺳﭴو ڏﻳﻧﮫن ﻟﮘﻲ وﭸﻲ َ‬
‫ڪﺮي ھن ﻣﻧدر ِ‬
‫ﻳﻘﻳن آھﻲ ﺗﻪ ڪﺎﻟڪﺎ دﻳوي ﺟﻳڪﺎ ھن ﺗﻲ ﺑﻳﺣد ﻣﮫﺮﺑﺎن آھﻲ اھﺎ ﺳﻧدس دل ﺟو ﻣﺮادون ﭘورﻳون‬
‫ڪﻧدي‪.‬‬
‫آﺋون ﺑﻪ ﻣﻧدر اﻧدران ڏﺳڻ ﺧﺎطﺮ ڪﺟﮫﻪ دﻳﺮ ﻗطﺎر ۾ ﺑﻳﭠس ﭘﺮ ڪﺟﮫﻪ ﻣﺎﭨﮫن ﺟﻲ ﭘﻳﮫﻪ ﭘﻳﮫﺎن‬
‫۽ ‪ Suffocation‬ڪﺮي ۽ ڪﺟﮫﻪ ﭔﺎرن ﺟﻲ اﺗﻲ ﺟو اﺗﻲ ھﻧﮔڻ ﻣٽڻ ﺟﻲ ڌپ ۽ ﻟوﺑﺎن ۽ ﭔﻳن‬
‫ﺑوء ڪﺮي ۽ ڪﺟﮫﻪ آٽو رڪﺷﺎ ڊراﺋﻳور ﺟﻲ ﻧﻣﺎﭨﻳن اﮐﻳن ﮐﻲ ڏﺳﻧدي‬
‫ﻣﺳﺎﻟن ﺟﻲ ﺳڙڻ ﺟﻲ ﺗﮐﻲ ِ‬
‫ﭘوء ھڪ ﭔﺎﺋﻲ ﺟﻧﮫن ﺳﺎن‬
‫ﺟﻧﮫن ﺟو وﻗت وڌﻳڪ ڪﻣﺎﺋﺗو ھو ﻣون ھﺎڻ ﻣوٽڻ ﺟﻲ ﭤﻲ ڪﺋﻲ ﭘﺮ ِ‬
‫ﭔﺎھﺮ ﻓوٽو ڪڍراﻳم ﺳو ﭔﻳن ﮐﻲ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ اھو ﭼوﻧدي ﺗﻪ ﻓﺎرﻳﻧﺮ آھﻲ ۽ ڪﻼڪ ﺑﻌد ﻓﻼﺋﻳٽ‬
‫اﭤس‪ ،‬ﭔﻳن ﭘوﭴﺎرﻳن ﮐﻲ ھٽﺎﺋﻲ ﻣون ﮐﻲ اﻧدر ﺗﺎﺋﻳن ﻧﻪ ﻓﻘط وﭠﻲ ھﻠﻳو ﭘﺮ ﻓوٽو ﭘڻ ڪڍڻ ﺟﻲ اﺟﺎزت‬
‫ڏﮐﻳﺎﺋﻲء‬
‫وﭠﺮاﺋﻲ ڏﻧﺎﺋﻳن‪ .‬ان ‪ Service‬ﺟﺎ ﻣون ان ﭔﺎﺋﻲ ﮐﻲ ڪﺟﮫﻪ ﭘﺋﺳﺎ آﻓﺮ ڪﻳﺎ ﺟﻳڪﻲ ھن‬
‫َ‬
‫ﺳﺎن ﻣﭸﻲ ﻗﺑول ڪﻳﺎ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ان ﭔﺎﺋﻲ ﮐﻲ ﻳﺎ ﻣون ﻣﻧدر ڏﺳڻ ﺟﻲ ﺧوﺷﻲ ﭤﻲ ﻳﺎ ﻧﻪ ﭘﺮ اﺳﺎن ﺟﻲ‬
‫ڊراﺋﻳور ﺟﻲ ﻣن ﺟﻲ ﻣﺮاد ﺿﺮور ﭘوري ﭤﻲ وﺋﻲ ﺟو ﻣون ﮐﻲ ﺟﻠد وارو ﻣﻠڻ ڪﺮي ﺟﮫٽ ﻣوٽﭨو‬
‫ﭘﻳو ۽ ھن ﺟو وﻗت ﺑﭼﻲ ﭘﻳو‪.‬‬
‫ھن ﻣﻧدر ﺟﻲ ﭔﺎھﺮان ﺋﻲ ﺑﮫﺎﺋﻲ ڌرم ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﺟو ڪﻧول ﻣﻧدر آھﻲ ۽ ﭤورو رڪﺷﺎ ۾ ھﻠﻲ‬
‫ڪﻧول ﻣﻧدر ﺟﻲ وڏي در ﺗﻲ ﻟﭤﺎﺳﻳن ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﭘﺎﺳﻲ ﮐﺎن اﮀﻲ رﻧگ ﺟﻲ وڏي ﭘﭤﺮ ﺗﻲ ﺳوﻧﮫﺮي‬
‫اﮐﺮن ۾ ﻟﮐﻳل آھﻲ‪:‬‬
‫‪Bahai House of Worship‬‬
‫ﭜﺎﺋﻲ ڌرم ﺟﺎ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ اﻳﺮاﻧﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻠڪ ۾ ﺑﻪ رھن ﭤﺎ‪ .‬ﺧﺎص ڪﺮي ڪﺮاﭼﻲ ۽ ﻻھور ۾‬
‫ھو ﭼﺎﻧﮫﻪ ۽ ﺑﺳڪﻳٽن ﺟون ھوٽﻠون ھﻼﺋﻳن ﭤﺎ‪ ،‬اﻧﮫن ﺟﻲ ھوٽﻠن ﺟﻲ ﺧﺎص ﻧﺷﺎﻧﻲ اھﺎ ھوﻧدي آھﻲ‬
‫ﺗﻪ ﭘﺋﺳن وﭠڻ واري ڪﺎﺋوﻧٽﺮ ﻣﭤﺎن ﻓﺮﻳم ۾ ”ﻳﺎ ﺑﮫﺎﺋﻲ“ ﺟﮫڙا ﻟﻔظ ﻟﮐﻳل ﭤﻳن ﭤﺎ‪ .‬ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾ ﭘﺎرﺳﻳن‬
‫واﻧﮔﺮ )ﺟﻳڪﻲ ﺑﺎھﻪ ﺟﻲ ﭘوﭴﺎ ڪن ﭤﺎ ۽ اﻳﺮان ﺟﻲ ﺷﮫﺮ ﭘﺎرس ﮐﺎن اﺳﺎن ﺟﻲ ﻧﻧڍي ﮐﻧڊ ۾ آﻳﺎ( ھﻲ‬
‫دھﻠﻲء ﮐﺎن ﻋﻼوه‬
‫ﺑﮫﺎﺋﻲ ﺑﻪ ﺗﻣﺎم ﮔﮫﭨﺎ رھن ﭤﺎ ۽ ﺳﻧدن ﺑﮫﺎﺋﻲ ﻋﺑﺎدت ﮔﮫﺮ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ھن ﺷﮫﺮ‬
‫َ‬
‫ڪﻣﭘﺎﻻ )ﻳوﮔﻧڊا( ﺷڪﺎﮔو )‪ (USA‬ﻓﺮﺋﻧڪﻔورٽ )ﺟﺮﻣﻧﻲ( ﺳڊﻧﻲ )آﺳٽﺮﻳﻠﻳﺎ( ﭘﺎﻧﺎﻣﺎ ۽ دﻧﻳﺎ ﺟﻲ ﭔﻳن‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪138‬‬

‫دھﻠﻲء وارو ﺳﻧدن ﻋﺑﺎدﺗﮔﺎھﻪ ”ڪﻧول ﻣﻧدر“ ان ڪﺮي ﺳڏﺟﻲ ﭤو ﺟو ھﺗﻲ‬
‫ﺷﮫﺮن ۾ آھن‪ .‬ھﻲ‬
‫َ‬
‫ﺟﻲ ﻋﻣﺎرت ﺟو ﮔﻧﺑذ ڪﻧول ﺟﻲ ﮔل ﺟﻲ ﺷڪل ﺟﮫڙو آھﻲ‪ .‬ﻣﻧدر ﺟﻲ ﭼوڌاري وڏي ﭜت ڏﻧل‬
‫دھﻠﻲء ﺟﮫڙي ﺷﮫﺮ ۾ ﺟﺗﻲ ﭘٽ ﺟﻲ ﻗﻳﻣت آﺳﻣﺎن ﺳﺎن ﮘﺎﻟﮫﻳون ﭤﻲ ڪﺮي ھﻲ ﻣﻧدر ﺳوﻳن‬
‫آھﻲ ۽‬
‫َ‬
‫اﻳڪڙن ﺗﻲ ﭘﮐڙﻳل آھﻲ‪.‬‬
‫ﺧﺎﻣوﺷﻲء ﺳﺎن وﻳﮫﻲ ھڪ‬
‫”ﺑﮫﺎﺋﻲ ﻋﺑﺎدت ﮔﮫﺮ ﺧدا ﺟﻲ ﻋﺑﺎدت ﺟو ﻣﺮڪﺰ آھﻲ‪ ،‬ھﺗﻲ‬
‫َ‬
‫ﻻء ﺧﺎﻣوش ﻣﺣﺑت ۽ ﻋﻘﻳدت ﺟو اظﮫﺎر ڪﺮي ﭤو‪ “.‬ھﺗﻲ ﺟو‬
‫اﻧﺳﺎن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘﻳدا ڪﺮڻ واري ﺟﻲ ِ‬
‫ﮔﺎﺋﻳڊ ﻣون ﮐﻲ ۽ ﭔﻳن آﻳل ٽوﺋﺮﺳٽن ﮐﻲ ھن ﻋﺑﺎدت ﮔﮫﺮ ﺑﺎﺑت روز ﺟﺎ رٽﻳل ﺟﻣﻼ ﭔڌاﺋﻳﻧدو ھﻠﻲ‬
‫ﻻء ﮐوﻟﻳو وﻳو آھﻲ‪“.‬‬
‫ﭤو‪” ،‬ﺑﮫﺎﺋﻲ ﻋﺑﺎدت ﮔﮫﺮ ﺳﭜﻧﻲ ﻣذھﺑن ِ‬
‫ھن ﻋﺑﺎدت ﮔﺎھﻪ ﺟﻲ زﻣﻳن ‪1953‬ع ۾ ﺧﺮﻳدي وﺋﻲ ھﺋﻲ ۽ ﺗﻌﻣﻳﺮ ﺟو ڪم ‪1980‬ع ﮐﺎن‬
‫ﻻء ﮐوﻟﻳو وﻳو‪ .‬ھن ﻋﺑﺎدت ﮔﺎھﻪ ﺟﻲ ﭘﮫﺮﻳن‬
‫ﺷﺮوع ﭤﻳو‪ .‬ﺟﻳڪو ‪1986‬ع ۾ ﻣڪﻣل ﭤﻳڻ ﺑﻌد ﭘﺑﻠڪ ِ‬
‫ﻻء ڌار ھﺎل آھﻲ‪.‬‬
‫ﻻء ﺳﻼﺋﻳڊ ﺷو ِ‬
‫ﻻء آﻓﻳس ۽ ﭔﺋﻲ طﺮف ﻻﺋﺑﺮﻳﺮي ۽ ﭘﺑﻠڪ ِ‬
‫ﻣﺎڙ ﺗﻲ اﻧﺗظﺎم ھﻼﺋڻ ِ‬
‫ھﺗﻲ ﺟﻲ ھڪ ﻋﺎﻟم ﺟﻲ ﭼواﭨﻲ ”ﺑﮫﺎﺋﻲ دﻳن ھڪ ﻣﺳﺗﻘل ﻋﺎﻟﻣﮔﻳﺮ دﻳن آھﻲ ﺟﻧﮫن ﺟو ظﮫور‬
‫ﺑﮫﺎءﷲ ھن دﻳن ﺟو دور ﺷﺮوع ڪﻳو ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﭘﻳداﺋش ھڪ ﻣﻌﺰز ۽ ﻣﻣﺗﺎز‬
‫‪1844‬ع ۾ ﭤﻳو‪،‬‬
‫َ‬
‫وزﻳﺮ ﺟﻲ ﮔﮫﺮ ۾ ‪1817‬ع ۾ اﻳﺮان ۾ ﭤﻲ‪ .‬ﮐﻳس ﺧدا ﺟﻲ طﺮف ﮐﺎن ﭘﮫﺮﻳون دﻓﻌو ‪1853‬ع ۾ ﺗﺟﻠﻲ‬
‫ﭘوء ﮐﻳس ﺑﻐداد ﺟﻼوطن ڪﻳو وﻳو ﺟﺗﻲ ڏھﻪ ﺳﺎل رھڻ ﺑﻌد ھن ﭘﻧﮫﻧﺟو ﭘﺎڻ ﮐﻲ‬
‫ﻧظﺮ آﺋﻲ‪ .‬ان ﮐﺎن ِ‬
‫دﻳن ﺟو ﭘﻳﺷوا ھﺟڻ ﺟو اﻋﻼن ڪﻳو‪ ،‬ﺟﻧﮫن ﺑﻌد ﮐﻳس ڪﺟﮫﻪ ﻋﺮﺻو اﺗﻲ ﺟﻲ ھڪ ﭔﻲ ﺷﮫﺮ ۾‬
‫ﻗﻳد رﮐڻ ﺑﻌد ‪1868‬ع ۾ ﻓﻠﺳطﻳن آﻧدو وﻳو ﺟﺗﻲ ﺟﻲ ﺷﮫﺮ ﻋڪﺎ ۾ ھن ﮐﻲ وري ﻗﻳد ڪﻳو وﻳو‪،‬‬
‫ﺟﺗﻲ ھن ‪1892‬ع ۾ وﻓﺎت ڪﺋﻲ‪ .‬ﺑﮫﺎﺋﻲ دﻳن ﺟﻲ ھﻧدﺳﺗﺎن ۾ آﻣد ﺳن ‪1844‬ع ۾ ﺳﻧدس ﺟﻳﺋﺮي ﺋﻲ‬
‫ﭤﻲ وﺋﻲ ھﺋﻲ‪“....‬‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل ڪﺟﮫﻪ ﮔﺎﺋﻳڊ ﺟو ﻟﻳڪﭼﺮ ڪﻧن ﺳﺎن ﭔڌﻧدي ڪﺟﮫﻪ ھن ﻋﺑﺎدت ﮔﮫﺮ ﺟﻲ ﺳﮫﭨﻲ‬
‫ﻋﻣﺎرت ۽ ﻣﺧﺗﻠف ﻣﻠڪن ۽ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﻣﺧﺗﻠف ﺷﮫﺮن ﮐﺎن آﻳل ﻣﺎﭨﮫن ﺟﻲ ﺧوﺑﺻورت ﭼﮫﺮن ۽‬
‫ﺳﻧدن وﻳس وﮘن ﮐﻲ ڏﺳﻧدي اﭼﻲ ﭔﺎھﺮ ﻧڪﺗﺎﺳﻳن‪ .‬ھڪ ﺧوﺑﺻورت ﻧﻳﭘﺎﻟﻲ ﻋورت ﺟو ﻓوٽو ﺑﻪ‬
‫ﻻء‬
‫ﻻء ﭼﻳوﻣﺎﻧس ﺗﻪ ﭘﻳﮫﻪ ۾ ﺑﻳڍل ﺳﻧدس ﻣڙس ڏي ﻣوڪل وﭠڻ ِ‬
‫ڪڍﻳم‪ ،‬ﺑﻠڪﻪ اڪﻳﻠو ڏﺳﻲ ﻓوٽو ِ‬
‫ھﻠﻲ وﺋﻲ ﺗﻧﮫن ﻣون ﮐﻲ ﻏور ﺳﺎن ڏﺳﻲ ﮐﻳس ﻣون ﺳﺎن ﮔڏ ﻓوٽو ڪڍاﺋڻ ﺟﻲ اﺟﺎزت ڏﻳﺋﻲ ﮀڏي‪.‬‬
‫ﺟﻳڪﺎ وﻳﮫﻪ ٽﻳﮫﻪ ﺳﺎل ﮐن اڳ واري اﻟطﺎف ﮐﻲ ھﺮﮔﺰ ﻧﻪ ﻣﻠﻲ ھﺎ ﺟڏھن ھو ﺟوان ھو‪.‬‬
‫رڪﺷﺎ وارو اﻧﺗظﺎر ڪﺮي رھﻳو ھو‪ :‬ﻣون ﮐﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ رڪﺷﺎ ﺳﭸﺎﭨڻ ۾ دﻳﺮ ﻧﻪ ﻟﮘﻲ ﺟو‬
‫ڪﻧول ﻣﻧدر ﺟﻲ ﭔﺎھﺮان اھﺎﺋﻲ ھڪ رڪﺷﺎ ﺑﻳﭠل ھﺋﻲ‪ .‬رڪﺷﺎ وارن ﺟﻲ اﺳٽﺮاﺋﻳڪ ڪﺮي‬
‫رﺳﺗن ﺗﻲ ﺑﻪ ڪﺎ ورﻟﻲ رڪﺷﺎ ﻧظﺮ آﺋﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﻣﻧدرن ۽ ﭔﻳن ﻋﻣﺎرﺗن ۽ ﭘﺎرڪن ﭔﺎھﺮان ﺟﺗﻲ‬
‫روزاﻧو ڪﻳﺗﺮﻳون ﺋﻲ رڪﺷﺎﺋون ﻧظﺮ اﭼن ﭤﻳون اڄ ھڪ ﺑﻪ ﻧﻪ ھﺋﻲ‪ .‬ڪﻧﮫن ھﻧڌ ڪﺎ ھڪ ﭔﻪ‬
‫ھﻳون ﺗﻪ ڪﻧڊ ﭘﺎﺳﻲ ۾ ﺑﻳﭠﻳون ھﻳون ۽ ڊراﺋﻳور ﻏﺎﺋب ھﺋﺎ‪ .‬آﺋون ﺟﻳﺋن ﺋﻲ رڪﺷﺎ ۾ وﻳﭠس ﺗﻪ ھڪ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪139‬‬

‫ﻣواﻟﻲ ٽﺎﺋﻳپ ﺳﻳﭘڪڙي ﺳﮔﺮﻳٽ ﺟو ڪش ھﭨﻲ ﻣون واري ڊراﺋﻳور اﻧود ﮐﻲ ﭼﻳو ﺗﻪ”ﺳواري‬
‫اﭨﮫﺎﻧﻲ ﮐﻲ ﻣﻧﻊ ھﻲ‪“.‬‬
‫”وڃ ڙي ﮔﺮا‪ .‬ﺗون ڪﻳﺮ ﭤﻳﻧدو آھﻳن ﻣون ﮐﻲ ﺟﮫﻠڻ وارو‪ “.‬ڊراﺋﻳور ڊﭴڻ ﺑدران رﻋب ﺳﺎن‬
‫ﭼﻳس‪.‬‬
‫”اﮀﺎ اھﺎ ﮘﺎﻟﮫﻪ آھﻲ‪ “.‬ﺳڪل دادا ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﮐﻳﺳﻲ ﻣﺎن ﻣوﺑﺎﺋﻳل ﻓون ڪڍي ان ﺟﻲ ﻧﻣﺑﺮن ﺗﻲ‬
‫ھٿ رﮐﻳو‪ .‬ﻳﻌﻧﻲ ﭔﻳن داداﺋن ﻳﺎ آل رڪﺷﺎ ﺟﻣﺎﻋت ﺟﻲ ﻟﻳڊرن ﮐﻲ اطﻼع ﭤو ڪﺮﻳﺎن‪ ،‬ﭘﺮ ﻣون‬
‫واري ڊراﺋﻳور ﺑﻪ ﻳڪدم ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﮐﻳﺳﻲ ﻣﺎن ﻣوﺑﺎﺋﻳل ﻓون ڪڍي ﭼﻳس‪” :‬اڙي ڪﻧﮔﻼ ﺗون ڌوﺋﻧس‬
‫ڪﻧﮫن ﺗﻲ ﭤو ﭴﻣﺎﺋﻳن؟ ﺗون ﺳﻣﺟﮫﻳن ﭤو ﺗﻪ رﮘو ﺗو وٽ ﻣوﺑﺎﺋﻳل ﻓون آھﻲ‪ .‬ڪﺮ ﭘﭨﮫﻳن ﮐﻲ ﻓون ﺗﻪ‬
‫ﻣﺎء ﭘوﻟﻳس ﮐﻲ ﻓون ڪﻳﺎن‪“.‬‬
‫آﺋون ﺗﻧﮫﻧﺟﻲ ُ‬
‫ﻣون ﺳﻣﺟﮫﻳو ﺗﻪ ھﺎڻ ﭤو ﺟﮫﻳڙو ﭤﺋﻲ ۽ ﻣون ﮐﻲ ﮔﮫﺮ ﺗﺎﺋﻳن ﭘﻧڌ وﭸﭨو ﭘوي ﭘﺮ ﺳڪل دادا‬
‫ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻓون ﮐﻲ ﮐﻳﺳﻲ ۾ وﺟﮫﻲ ﭼﻳس‪” :‬ﭼﮜو ﺗون ﻣوٽﻲ اچ ﺗﻪ ﺗوﮐﻲ ڏﺳﺎن ﭤو‪“.‬‬
‫”اﺟﮫو ﭤو ﻣوٽﺎن ﺟﻳڪﻲ ڪﺮﭨو اﭤﺋﻲ اھو ڪﺟﺎنِء‪ “.‬اﺳﺎن واري ڊراﺋﻳور ھن ﮐﻲ ﭼﺋﻲ ﻣون‬
‫ﮐﻲ وري ﭘﮫﺮﻳن ﻣﻧدر ڏي وﭠﻲ وﻳو ﺟﺗﻲ ﻣون ﮐﻲ اﭸﺎ ڪﺟﮫﻪ ﻓوٽو ڪڍﭨﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﻣﻧدر ﺟﻲ ﭔﺎھﺮ‬
‫دڪﺎﻧدران ﺣواﻟﻲ رڪﺷﺎ ڪﺮي ڊراﺋﻳور ﻣون ﺳﺎن ﮔڏ ﻣﻧدر ۾ ھﻠﻳو ﺟﺗﻲ ھڪ ﭔﺎﺋﻲ ﮐﻲ ﮐﻳڪﺎر‬
‫واﭘﺳﻲء ﺗﻲ رڪﺷﺎ ۾ اﭼڻ‬
‫ڪﺮي ﻣون ﮐﻲ ھن ﺟﻲ ﺣواﻟﻲ ڪﻳو ﺗﻪ ﺟﻳڪﻲ وﭨﻧم ﻓوٽون ڪڍان‪.‬‬
‫َ‬
‫ﻻء ﭼﻳو‪.‬‬
‫وﻗت دڪﺎﻧدارن ﮐﻳس ﭼﺎﻧﮫﻪ ﭘﻳﺋڻ ِ‬
‫”ﻟﮘﻲ ﭤو ﺗﻧﮫﻧﺟﻲ ﭴﺎڻ ﺳﭸﺎڻ ڪﺎﻓﻲ آھﻲ‪ “.‬ﻣون وﻧود ڪﻣﺎر ڊراﺋﻳور ﮐﻲ ﭼﻳو‪.‬‬
‫”ﺳﺎﺋﻳن ﻣون ھﻧن ﭔﻧﮫﻲ ﻣﻧدرن ﺗﻲ ﮀﮫﻪ ﺳﺎل ڪﻧﺳٽﺮڪﺷن ﺟو ڪم ڪﻳو آھﻲ ﺳو ھن ﺗﺮ‬
‫واﭘﺳﻲء ﺗﻲ ﻣون ﮐﻲ ﻟﮘو ﺗﻪ ﺳﻧﮫو ﺳڪل داداﮔﻳﺮ اﺳﺎن ﺟو ﮘٽ‬
‫ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ﻣون ﮐﻲ ﺳﭸﺎﭨن ﭤﺎ‪“.‬‬
‫َ‬
‫ﺟﮫﻠﻳو ﺑﻳﭠو ھوﻧدو ﭘﺮ اھو ﻏﺎﺋب ھو‪.‬‬
‫”ڪڏاﻧﮫن وﻳو ﺳوﻳﺮ وارو دادا؟“ ﻣون ڊراﺋﻳور ﮐﺎن ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫دارونء ﺗﺑﺎھﻪ ڪﺮي ﮀڏﻳو آھﻲ‪ .‬ٽڪﻲ ٽڪﻲ ﺟﺎ ﮀورا ﭼﺎڙھﻳو ﺑوﺗل ﭘﺎڻ ﮐﻲ‬
‫”ھن ﻣﻠڪ ﮐﻲ‬
‫َ‬
‫ﭰوس ﻣﺎن ﻓﺗﺢ ﺧﺎن ﭤﺎ ﺳﻣﺟﮫن‪ .‬ھﺎڻ اھو ﮀﺎ ﺟﮫﻳڙو ڪﻧدو ﺟﻳڪو ﭘﻧﮫﻧﺟﻳن ٽﻧﮔن ﮐﻲ ﺳڌو ﻧﭤو رﮐﻲ‬
‫ﻻء‬
‫ﻻء ڪو ﻳﺎر ﭘﺋﻲ ﮘوﻟﻳﻧدي ھوﻧدي ﭘﺎڻ ھﻠﻳو آھﻲ ﭔﻲ ﺑوﺗل ِ‬
‫ﺳﮔﮫﻲ‪ .‬ﮔﮫﺮ ۾ ﺟوﭨس ﺧﺮچ ھﻼﺋڻ ِ‬
‫ﭘﺋﺳﺎ ﻣﻳڙڻ‪“...‬‬
‫”ﺷﺮاب ﻟﮘﻲ ﭤو ﺗﻪ ﺳﺳﺗو ھﺟڻ ڪﺮي ﮔﮫﭨو ﭘﻳﺗو وﭸﻲ ﭤو‪ “.‬ﻣون ﮐﻳس ﭼﻳو‪.‬‬
‫”ﺳﺳﺗو ھﺟﻲ ﻳﺎ ﻧﻪ ھﺗﻲ ﺟﻲ ﻏﺮﻳب ﻋوام ﭘﻳﺋڻ ﺟﻲ ﻋﺎدي ﭤﻲ ﭼڪﻲ آھﻲ‪ .‬ﻣﮫﺎﻧﮔو ﭤﻳﻧدو ﺗﻪ ﺑﻪ‬
‫ﺟوء ۽ ۽ ﭔﺎر ﺑﻪ ﮔﺮوي رﮐﻲ ﺑوﺗل وﭠﻧدا‪ .‬ﺳﺮڪﺎر ﺑﻪ ﭼپ آھﻲ ﺟو ﺳﻧدس وڏي‬
‫ﭘﻳﺋڻ ﻧﻪ ﮀڏﻳﻧدا‪.‬‬
‫ِ‬
‫ڪﻣﺎﺋﻲ ﺷﺮاب ﻣﺎن آھﻲ‪“.‬‬
‫ڊراﺋﻳور رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ھڪ ﭔﻳو ﻧﻧڍڙو ﻣﻧدر‪ ،‬ڪﺎﻟﻲ ﻣﻧدر‪ ،‬ھوﭼﻲ ﻣﻧﮫﻪ روڊ ﺗﻲ ھﻳﻠٿ ﺳﻳﻧٽﺮ ۽‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪140‬‬

‫اﮘﺗﻲ ھﺎرٽ اﺳﻧٽﻳٽﻳوٽ ﺟون ﻋﻣﺎرﺗون ڏﻳﮐﺎرﻳﻧدو ﻣﭤﺮا روڊ ﺗﻲ روڊ ﺗﻲ ﭼڙھﻳو ﺟﻳڪو اﺋﻳن آھﻲ‬
‫ﻓﻼء اوور آﻳﺎ ﺟن ﺟﻲ ھﻳﭠﺎن ﮔﮫٽ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﺟو اﻳم اي ﺟﻧﺎح روڊ‪ .‬رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ‬
‫ﺟﻳﺋن‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫اھم روڊ ﮔذري وﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬آﺋون ھﻳڏاﻧﮫن ھوڏاﻧﮫن ﺑﺳﻳن‪ ،‬ٽﺮڪن رڪﺷﺎﺋن ﺟﻲ ﭘﻳﮫﻪ ﭘﻳﮫﺎن‪ ،‬ھﺮ ھﻧڌ‬
‫ﻣﺎﭨﮫن ﺟﺎ درﻳﺎء ۽ ﻣﺧﺗﻠف ﻋﻣﺎرﺗن ﮐﻲ ڏﺳﻧدو رھﻳس ۽ ﻋﻼﺋﻘن ۾ رﺳﺗن ﺟﺎ ﺑورڊ ﭘڙھﻧدو رھﻳس‪.‬‬
‫اﻧڊﻳﺎ اﭼڻ ﮐﺎن اڳ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺑﻧﮔﺎﻟﻲ ﺟﮫﺎزي دوﺳت ﭼﻳف اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ ﺑدﻳﻊ زﻣﺎن ﺳﺎن ﻣﻼﻗﺎت ﭤﻲ ھﺋﻲ‪.‬‬
‫ﺗﻧﮫن ﮐﻲ اﻧڊﻳﺎ وﭸڻ ﺟو ﭔڌاﻳم‪” ،‬ﺗو ﺗﻪ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ دﻓﻌﺎ ڏﭠﻲ ھوﻧدي‪ “.‬ﻣون ﮐﺎﻧﺋس ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫ﺑﺎء روڊ اﻧڊﻳﺎ وﻳو آھﻳﺎن‪ .‬ھﻳﻧﺋﺮ ﺑﻪ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺟﮫﺎز ﺟﻲ‬
‫”ھﺎ ﺑﻧﮔﻼدﻳش ﺑﻌد ﻣڙﻳﺋﻲ ٽﻲ ﭼﺎر دﻓﻌﺎ ِ‬
‫روٽ ﭼٽﮔﺎﻧگ‪ ،‬ڪﻠڪﺗو‪ ،‬ﭼﻧﺎﺋﻲ‪ ،‬ﺑﻣﺑﺋﻲ‪ ،‬ڪﺮاﭼﻲ آھﻲ‪ “.‬ھن ﭔڌاﻳو‪.‬‬
‫ﭔڌاء ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﺎ ﺷﮫﺮ ڪﻳﺋن ﭤﺎ ﻟﮘن‪ .‬ﺗو ﺗﻪ ﺳﭴﻲ دﻧﻳﺎ ڏﭠﻲ آھﻲ‪“.‬‬
‫”ﭜﻼ اھو ﺗﻪ ِ‬
‫ﻣون ﮐﺎﻧﺋس ﭘﮀﻳو ۽ ﺟواب ۾ ﻣون اﻧڊﻳن ﻓﻠﻣون ڏﺳﻲ ﺟﻳڪو اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺷﮫﺮن ﺟو ﺗﺻور ﭠﺎھﻳو‬
‫ھو اھو ﻳورپ ﺟﻲ ﺷﮫﺮن ﺟﮫڙو ﻧﻪ ﺗﻪ ﺑﻳﺮوت‪ ،‬دﺑﺋﻲ‪ ،‬ڪواﻻﻟﻣﭘور‪ ،‬ﺳﻧﮔﺎﭘور ﺟﮫڙو ﺿﺮور ھو‬
‫ﭘﺮ ﺟڏھن ﺟواب ۾ ﺑدﻳﻊ زﻣﺎن ﭔڌاﻳو ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﺎ ﺷﮫﺮ ﺑﻧﮔﻼدﻳش ﺟﻲ ﭼٽﮔﺎﻧگ ۽ ڍاڪﺎ ﺟﮫڙا ﭤﺎ ﻟﮘن‬
‫ﺗﻪ ﻣون ﮐﻲ ﺗﻌﺟب ﻟﮘو ھو‪.‬‬
‫”ﮀﺎ ﻣطﻠب؟“ ﻣون ﭘﮀﻳوﻣﺎﻧس‪.‬‬
‫”اڙي ﭜﺎﺋﻲ ﮀﺎ ﻣطﻠب ﮀﺎ‪ .‬ﺑس ﺟﻳﺋن ﭼٽﮔﻧﺎگ ڏﭠو اﭤﺋﻲ‪ .‬ﺟﺗﻲ ڪﭤﻲ ﻏﺮﺑت‪ ،‬ﻋوام‪،‬‬
‫ﮔﻧدﮔﻲ‪ “...‬ھن وراﭨﻳو‪.‬‬
‫”۽ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن؟“ ﻣون ﭘﮀﻳو ھﺋوﻣﺎﻧس‪.‬‬
‫”اھو ان ﺟﻲ ﻣﻘﺎﺑﻠﻲ ۾ ﺻﺎف ﺳﭤﺮو ۽ ﮔﮫٽ آدﻣﺷﻣﺎري وارو آھﻲ‪ ،‬ﻣﺎﭨﮫو اﮀن اﺟﺮن ڪﭘڙن‬
‫۾ ﻓﺿﻳﻠت وارا ﭤﺎ ﻟﮘن‪ ،‬اﺳﻼم آﺑﺎد ﺟﮫڙو ﺷﮫﺮ ﺗﻪ ﻳورپ واﻧﮔﺮ ﭤو ﻟﮘﻲ‪ “.‬ھن وراﭨﻳو‪.‬‬
‫”ﭘﺮ ﻓﻠﻣن ۾ ﻣون ڏﭠو آھﻲ ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﺎ ﺷﮫﺮ ﺗﻣﺎم ﺳﭠﺎ آھن‪ .‬ﺳﮫﭨﺎ ﺳﮫﭨﺎ ﭘﺎرڪ ﺧوﺑﺻورت‬
‫رﺳﺗﺎ‪ ،‬ﺣﺳﻳن ﻋورﺗون‪ ،‬ﻳورپ واﻧﮔﺮ اوﭼﻳون ﻋﻣﺎرﺗون‪ ،‬ھوٽﻠون ۽ ﻣﺎڊرن ڪﻠب‪ “...‬ﻣون ﺑدﻳﻊ ﮐﻲ‬
‫ﭼﻳو ھو‪.‬‬
‫”ﺻﺣﻳﺢ ﭤو ﭼوﻳن‪ ،‬اﺋﻳن ﺿﺮور آھﻲ ﭘﺮ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺷﮫﺮن ﺟﺎ ﻓﻘط ڪﺟﮫﻪ ﺣﺻﺎ ﺟﻳڪﻲ ﮐﭨﻲ‬
‫ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﺷﮫﺮن ﮐﺎن ﺳﮫﭨﺎ ۽ اﻣﻳﺮ ھﺟن‪ .‬ﭘﺮ ھﺗﻲ اﺳﺎن ﺟﻧﺮل ﮘﺎﻟﮫﻪ ﭘﻳﺎ ڪﺮﻳون‪ .‬اﺋﻳن ﺗﻪ‬
‫ﻧﻳوﻳﺎرڪ ﺷﮫﺮ ﺟﻲ ھﺎرﻟم ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ﻏﺮﻳب ۽ ﻣواﻟﻲ ﺷﻳدي ڪﭼﺮي ﺟﻲ دﭔﻲ ﻣﺎن ڊﺑل روٽﻲ‬
‫ڪڍي ﭘﻳﺎ ﮐﺎﺋﻳن‪ .‬ان ﺟو ﻣطﻠب اھو ﺗﻪ ﻧﻪ ﭤﻳو ﺗﻪ ﺳﭴو آﻣﺮﻳڪﺎ ﻳﺎ ﻧﻳوﻳﺎرڪ ﻏﺮﻳب آھﻲ‪ .‬اھڙي‬
‫طﺮح اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺷﮫﺮن ﺟﺎ ڪﺟﮫﻪ ﺣﺻﺎ ﺑﮫﺗﺮ آھن‪ “.‬۽ ھﺎڻ ﺟڏھن ھﻔﺗﻲ ﭔن ﮐﺎن آﺋون دھﻠﻲ ۽ ﭜﺮ‬
‫وارن ﺷﮫﺮن ۾ ﭰﺮي رھﻳو آھﻳﺎن ﺗﻪ ﺑدﻳﻊ اﻟﺰﻣﺎن ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺻﺣﻳﺢ ﭤﻲ ﻟﮘﻳم‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﮔﮫٽﻳن ﺟﻲ ﮔﻧدﮔﻲ‪ ،‬ﻣﻳن روڊ ﺗﻲ رﺳﺗو ﺑﻼڪ ڪﻧدڙ ۽ ﮀﻳﭨﺎ ﻻھﻳﻧدڙ ڍﮘﻳن‪،‬‬
‫آﺋون‬
‫َ‬
‫ﻓٽ ﭘﺎٿ ۽ ﭜﺗﻳن اﮘﻳﺎن ‪ Zip‬ﮐوﻟﻲ ﭘﻳﺷﺎب ڪﻧدڙ ﻣﺎﭨﮫن‪ ،‬ڪﭼﺮي ﺟﻲ دﭔن اﮘﻳﺎن ﭰﺮﻧدڙ رول ڪﺗن‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪141‬‬

‫۽ اﭤﻠﻳل ﮔٽﺮن ۾ ﭜﺮﻳل ڪﺎري رﻧگ ﺟﻲ ﺳوﺋﺮن ﺗﺎن ڌﻳﺎن ھٽﺎﺋﻲ ھﻳڏاﻧﮫن ھوڏاﻧﮫن ﺳﮫﭨن ﭘﺎرڪن‪،‬‬
‫ﻣﺧﺗﻠف اﺳڪوﻟن ﻣﺎن ﻧڪﺮﻧدڙ‪ ،‬ﻳوﻧﻳﻔﺎرﻣن ۾ ﺳﻣﺎرٽ ۽ ڊﺳﭘﻠﻳﻧڊ ﭔﺎر‪ ،‬ھﺗﻲ ﺟﻲ ﭠﮫﻳل ﻧﻧڍڙﻳن ۽‬
‫ﭼﻣڪﻧدڙ ﮔﺎڏﻳن ﮐﻲ ڏﺳﺎن ﭤو ۽ ﺑورڊ ﭘڙھڻ ﺷﺮوع ڪﻳﺎن ﭤو‪:‬‬
‫ﻣوﻟﭼﻧد اﺳﭘﺗﺎل‪،‬‬
‫ﻧﮫﺮو ﭘﻠﻳس اﻳﺳٽ‪،‬‬
‫ﻧﮫﺮو ﭘﻠﻳس ﺑس اﺳٽﺎپ‬
‫اﻳﺮوز ﺳﺋﻧﻳﻣﺎ ھﺎل‪ ،‬ﺟﻧﮫن ۾ وﻳﺮ زارا ﻓﻠم ﻟﮘل آھﻲ‪.‬‬
‫ﻟﺟﭘت ﻧﮔﺮ‬
‫ﻧظﺎم اﻟدﻳن اﻳﺳٽ‬
‫ﻧظﺎم اﻟدﻳن وﻳﺳٽ ۽ ان ﮐﺎن ﭤورو اﮘﻳﺎن ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء رﻳﻠوي اﺳٽﻳﺷن ۽ روڊ ﭘڻ‪.‬‬
‫ﻻء ڪﻧﮫن‬
‫اﮘﺗﻲ ھﻠﻲ ﺣﺿﺮت ﻧطﺎم ﺟﻲ درﮔﺎھﻪ ﺟﻧﮫن ﮐﻲ ۽ ﺟﺎﻣﻳﻪ ﻣﻠﻳﻪ‬
‫َ‬
‫ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲء ﮐﻲ ڏﺳڻ ِ‬
‫ﭔﺋﻲ ڏﻳﻧﮫن ﻧڪﺮﻧدس‪.‬‬
‫ﭤورو اﮘﻳﺎن ﺟﺗﻲ ﮐﺎﭔﻲ ﮐﺎن ﻟوڌي روڊ اﭼﻲ ﭤو ھن ﻣﻳن روڊ ﻣﭤﺮا ﺗﻲ ﻟﮘﻲ ان ﺗﻲ ﻣﻐل‬
‫ﻻء اھڙﻳون ﺑﻪ‬
‫ﺷﮫﻧﺷﺎھﻪ ھﻣﺎﻳون ﺟو ﻣﻘﺑﺮو آھﻲ‪ .‬ﻣﻐﻠن ﺟﻲ ﺳﻠطﻧت ۾ ھﻧدﺳﺗﺎن ۾ ڪﺟﮫﻪ ﻋﺮﺻﻲ ِ‬
‫ﻻء دھﻠﻲ ﮀڏي اﭼﻲ ﭤﺮ ﺟﻲ ڏوراﻧﮫﻳن ﺷﺣﺮ‬
‫ﺣﺎﻟﺗون ﭘﻳدا ﭤﻳون ﺟو ھﻣﺎﻳون ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺟﺎن ﺑﭼﺎﺋڻ ِ‬
‫ﭘوء ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟو وڏي‬
‫ﻋﻣﺮڪوٽ ۾ رھﻳو ﺟﺗﻲ ﮐﻳس ﺷﮫﻧﺷﺎھﻪ اڪﺑﺮ ﭼﺎﺋو ﺟﻳڪو ھﻣﺎﻳون ﮐﺎن ِ‬
‫اﺛﺮ رﺳوخ وارو ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﭤﻳو‪ .‬آٽو رڪﺷﺎ واري ﮐﻲ ﺗﺮﺳﺎﺋﻲ ﻓوٽو ڪڍان ﭤو ۽ دل ۾ ھڪ واٽﮫڙو‬
‫ھﻣﺎﻳونء ﮐﻲ ڪﮫڙي ﺧﺑﺮ ﺗﻪ ﺳﻧدس ﻣﺮڻ ﮐﺎن ‪ 450‬ﺳﺎل رﮐﻲ ﻣون ﺟﮫڙو ڪو‬
‫ﺧﻳﺎل اﭼﻲ ﭤو ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫ﻣﺗواﻟو ﺳﻧدس ﻣﻘﺑﺮي ﺟو اﭼﻲ ﻓوٽو ڪڍﻧدو ۽ ﺟﻧﮫن ﺑﺎدﺷﺎھن ﺳﺎن ﻧﻔﺮت ھﺟڻ ڪﺮي اﻧٽﺮ ۾‬
‫واﭘﺳﻲء ﺗﻲ رڪﺷﺎ وارو ﻟوڌي روڊ ﺗﺎن وﭠﻲ آﻳو‬
‫ﺟﺎﮔﺮاﻓﻲء ﺟو ﺳﺑﺟﻳڪٽ ﮐﻧﻳو‪.‬‬
‫ﺗوارﻳﺦ ﺑدران‬
‫َ‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﺟو ﻣﺷﮫور ڪﺎﻟﻳﺞ دﻳﺎل ﺳﻧﮔﮫﻪ آھﻲ‪ ،‬۽ ھڪ ﭘﺎﺳﻲ ﻟوڌي ﮔﺎرڊﻧس آھﻲ ﺗﻪ ﭔﺋﻲ‬
‫ھو‪ ،‬ﺟﺗﻲ‬
‫َ‬
‫ﭘﺎﺳﻲ ﺟو ﺑﺎغ آھﻲ ۽ ﺟﺗﻲ ﻟوڌي روڊ ﭘﺮﭤوي راج روڊ ۽ ﺻﻔدر ﺟﻧگ روڊ ﺳﺎن اﭼﻳو ﭤو ﻣﻠﻲ اﺗﻲ‬
‫ﺻﻔدر ﺟﻧگ ﺟو ﻣﻘﺑﺮو ۽ ﭜﺮ ۾ اﻳﺋﺮو ڪﻠب آھﻲ ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﭘﮫﺮﻳن ﻣﺎڙ ﺗﻲ رﮐﻳل ان ﺟﮫﺎز ﺟو ﻣﺎڊل‬
‫ﮔﺎﻧڌيء ﺟو ﺣﺎدﺛو ﭘﻳش آﻳو‪ .‬اﻧڌرا ﮔﺎﻧڌي‬
‫رﺳﺗﻲ ﺗﺎن ﻟﻧﮔﮫﻧدي ﭼٽو ﻧظﺮ اﭼﻲ ﭤو‪ ،‬ﺟﻧﮫن ۾ﺳﻧﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﻣﻳﻣورﻳل‪ ،‬دھﻠﻲ رﻳس ڪﻠب ۽ دھﻠﻲ ﻓﻼﺋﻧگ ڪﻠب ﺑﻪ اﺗﻲ ﺋﻲ آھن‪.‬‬
‫ﺻﻔدر ﺟﻧگ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﻣﻐل ﺷﮫﻧﺷﺎھﻪ ﻣﺣﻣد ﺷﺎھﻪ و وزﻳﺮ ﻣﺮزا ﻣﻘﻳم ھو ﺟﻧﮫن ﺟو ﻣﻘﺑﺮو‬
‫دھﻠﻲء ۾ ﺟﻳڪﻲ‬
‫ﭘﻲء ﺟﻲ ﻳﺎد ۾ ‪1753‬ع ۾ اڏراﻳو‪ .‬ﻣﻐﻠن ﺟون‬
‫ﺳﻧدس ﻓﺮﻣﺎﻧﺑﺮدار ﭘٽ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫دھﻠﻲء ۾ ﭠﮫﻳو‪.‬‬
‫اڏاﺗون ۽ ﻣﻘﺑﺮا آھن اﻧﮫن ۾ ھﻲ آﺧﺮي ﻣﻘﺑﺮ آھﻲ ﺟﻳڪو‬
‫َ‬
‫ﻟوڌي روڊ ﺗﻲ ﮔﺎرڊﻧس وٽ ﻟﮫﻲ ﭼﺎﻧﮫﻪ واري ﮐﻲ رڪﺷﺎ ڊراﺋﻳور ﮐﻲ ﭼﺎﻧﮫﻪ ۽ ﺑﺳڪﻳٽ ڏﻳڻ‬
‫ﻻء ﭼوان ﭤو ۽ آﺋون ﻟوڌي ﮔﺎرڊﻧس ﺟو ﻣﻳن ﮔﻳٽ ٽﭘﻲ اﻧدر واڪ ڪﺮﻳﺎن ﭤو‪ .‬ﻣﻧﺟﮫس ﻟوڌي‬
‫ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪142‬‬

‫ﺻديء ڌاري ﭠﮫﻳﺎ ۽ اڄ ﭼوڌاري‬
‫ﮔﮫﺮاﭨﻲ ﺟﺎ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﻣﻘﺑﺮا آھن ﺟﻳڪﻲ ﭘﻧدرھﻳن ۽ ﺳورھﻳن‬
‫َ‬
‫ﺳﺎوڪ ۽ ﺳﺮﺳﺑﺰ ﮀﭔﺮ ۽ وﭨن ﺟﻲ وچ ۾ ﮔﻠدﺳﺗﻲ واﻧﮔﺮ آھن‪ .‬اﻧﮫن ۾ ﺧﺎص ﻣﻘﺑﺮا ﺟن ﺟﺎ ﻧﺎﻻ‬
‫ﭘڙھﻲ ﻧوٽ ڪﺮي ﺳﮔﮫﻳس ﻳﺎ ھن وﻗت ﻳﺎد اﭤم اھﻲ آھن‪ .‬ﺳڪﻧدر ﻟوڌي ﺟو ﻣﻘﺑﺮو‪ ،‬ﺟﻳڪو‬
‫ﺳﻧدس ﭘٽ ﭠﮫﺮاﻳو ۽ ﻣﺣﻣد ﺷﺎھﻪ ﺟو ﻣﻘﺑﺮو ﺟﻳڪو ﺳﻳد ﮔﮫﺮاﭨﻲ ﺟﻲ ﻣﺧﺗﺻﺮ ﺣڪوﻣت ﺟو ٽﻳون‬
‫ﺣﺎڪم ھو‪ .‬اﻧﮫن ﺟﻲ ﭜﺮ ۾ ھڪ ”ﺑڙا )وڏو( ﮔﻧﺑذ“ ۽ ھڪ ”ﺷﻳش ﮔﻧﻧذ“ ﭘڻ ﺳڏﺟن ﭤﺎ‪ ،‬ﺷﻳش ﮔﻧﺑذ‬
‫روﺷﻧﻲء‬
‫ﻻء ﭼون ﭤﺎ ﺗﻪ ڪﻧﮫن زﻣﺎﻧﻲ ۾ ان ﺗﻲ ﺑﻠو رﻧگ ﺟون ٽﺎﺋﻠﻳون ﻟﮘن ھﻳون ﺟﻳڪﻲ ﺳﺞ ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫۾ ﭼﻣڪﻧدﻳون ھﻳون ان ڪﺮي ان ﺟو ﻧﺎﻟو ﺷﻳﺷﻲ وارو ﮔﻧﺑذ ﭘﻳو‪ .‬ﮔﻧﺑذ ﺗﻲ ﮔﻠن ۽ ﻗﺮآﻧﻲ آﻳﺗن ﺟﻲ‬
‫ﭼٽﺳﺎﻟﻲ ﭤﻳل آھﻲ‪.‬‬
‫ﻣﭤﻲ ذڪﺮ ڪﻳل ھﻣﺎﻳون ﺟو ﻣﻘﺑﺮو ﺑﻪ ڏﺳڻ ﺟﮫڙو آھﻲ ﺧﺎص ڪﺮي آرڪﻳٽﻳڪﭼﺮ ﺟﻲ‬
‫ﺻديء ۾ ﭠﮫﺮاﻳو ھو ۽ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﺗﻪ‬
‫ﺧﻳﺎل ﮐﺎن‪ .‬اھو ﻣﻘﺑﺮو ھﻣﺎﻳو ﺟﻲ زال ﺣﺎﺟﻳﺎﭨﻲ ﺑﻳﮔم ﺳورھﻳن‬
‫َ‬
‫ﺷﻲء اﻧڊﻳﺎ ۾ آھﻲ ﺗﻪ ھﻣﺎﻳون ﺟو ﻣﻘﺑﺮو آھﻲ‪.‬‬
‫اھوﺋﻲ ﭼون ﭤﺎ ﺗﻪ ﺗﺎج ﻣﺣل ﺑﻌد ﭔﻲ ڪﺎ ﺳﮫﭨﻲ‬
‫ِ‬
‫رﮐﻲ رﮐﻲ ﺷﻳﺮ ﺷﺎھﻪ روڊ ۽ ﭔﻳن ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﺟﻲ ﻧﺎﻟن وارا روڊ‪ ،‬ﮔﮫٽﻳون ۽ ﻣﺎرگ )ﺷﺎھﺮاه(‬
‫ڏﺳﻲ ﺗﻌﺟب ﭤﺋﻲ ﭤو ﺗﻪ ھﺗﻲ ﭘﺮاﭨﺎ ﻧﺎﻻ اﭸﺎ ﺗﺎﺋﻳن ﻗﺎﺋم آھن‪ .‬ﮐﻳن ھﻧدو ﻧﻪ ﺑﻧﺎﻳو وﻳو آھﻲ‪ ،‬ﺟﻳﺋن اﺳﺎن‬
‫وٽ ڪﻳﺗﺮن روڊن ۽ ﺑﺎﻏن ﺗﻲ ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﺟﺎ ﻧﺎﻻ رﮐﻲ اﻧﮫن ﮐﻲ ﻣﺳﻠﻣﺎن ﺑﻧﺎﺋڻ ﺟﻲ ڪوﺷش ڪﺋﻲ‬
‫وﺋﻲ آھﻲ‪ .‬آﺋون ﺣﻳﺮت ﻣﺎن اھڙن ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﺟﻲ ﻧﺎﻟن وارن رﺳﺗن ﺟﺎ ﻓوٽو ڪڍان ﭤو ۽ اھو ﺑﻪ‬
‫اردوء ۾ ﭘڻ‪.‬‬
‫اﻧﮔﺮﻳﺰيء ۽ ھﻧدي ۾ ﻟﮐﻳل آھن ﭘﺮ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ رﺳﺗن ﺟﺎ ﻧﺎﻻ ﺗﻪ ﻓﻘط‬
‫ﺗﻌﺟب ﻟﮘﻳﻠم ﭤو ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ھﻧدي ﺑﻌد ﭔﻳو ﻧﻣﺑﺮ اردو‬
‫ھﺗﻲ رھﻧدڙ ھڪ ھﻧدو ﭔڌاﺋﻲ ﭤو ﺗﻪ اھو ان ڪﺮي ﺟو‬
‫َ‬
‫ﺳﺮڪﺎري زﺑﺎن آھﻲ‪.‬‬
‫ھﻲء ﭼوﭤﻳن زﺑﺎن ڪﮫڙي آھﻲ‪ ،‬ﺟﻧﮫن ۾ ﭘڻ ڪﺟﮫﻪ وڏن رﺳﺗن ﺟﺎ ﻧﺎﻻ ﻟﮐﻳل‬
‫”۽ ﭜﻼ‬
‫َ‬
‫آھن؟“ آﺋون ھن ﮐﺎن ﭘﮀﺎن ﭤو‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ﺳﺎن ﻣﻠﻳل آھﻲ‪ “.‬ھو‬
‫”اھﺎ ﮔﺮﻣﮐﻲ آھﻲ‪ ،‬ﭘﻧﺟﺎﺑﻲ ﺻوﺑﻲ ﺟﻲ زﺑﺎن‪ ،‬ﺟﻳڪو ﺻوﺑو‬
‫َ‬
‫ﻣون ﮐﻲ ﭔڌاﺋﻲ ﭤو‪.‬‬
‫ﻟوڌي ۽ ھﻣﺎﻳون ﺟﻲ ﻣﻘﺑﺮن وٽﺎن ﻟﻧﮔﮫﻧدي ﺑﺎﺑﺮ ﺟون ﻳﺎذﮔﻳﺮون ڪﺗﺎب ﺟو اھو ﺻﻔﺣو ﻳﺎد ﭤو‬
‫ﻟوڌيء ﮐﻲ ﺷڪﺳت ڏﺋﻲ ڪﺎﻣﻳﺎﺑﻲ ﺣﺎﺻل ڪﺋﻲ ۽‬
‫اﭼﻲ ﺟﻧﮫن ۾ ھن ﭘﺎﭨﻳﭘٽ ﺟﻲ ﻣﻳدان ۾ اﺑﺮاھﻳم‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﮐﻲ‬
‫اﺑﺮاھﻳم ﺟﻲ ﻣﺣل ۾ اﭼﻲ داﺧل ﭤﻳو‪ ،‬ﺟﻳڪو ﻣﺣل ﺗن ڏﻳﻧﮫن ۾ آﮔﺮي ۾ ھو‪ .‬ﺑﻌد ۾ ﻣﻐﻠن‬
‫َ‬
‫ﮔﺎديء ﺟو ھﻧڌ ﺑﻧﺎﻳو‪ ،‬ظﮫﻳﺮ دﻳن ﺑﺎﺑﺮ ﻣﻐل ﺧﺎﻧدان ﺟو ﭘﮫﺮﻳون ﺷﮫﻧﺷﺎھﻪ ﺳن ‪1483‬ع ۾ ﭴﺎﺋو )۽‬
‫َ‬
‫‪1530‬ع ۾ وﻓﺎت ڪﻳﺋﺎﻳن( ﭘﺎڻ ﺗﻳﻣور ۽ ﭼﻧﮔﻳﺰ ﺧﺎن ﺟﻲ اوﻻد ﻣﺎن ھو‪ .‬ﭔﺎرھن ﺳﺎﻟن ﺟﻲ ﻋﻣﺮ ۾‬
‫ھن ﮐﻲ ﻓﺮﻏﺎﻧﺎ )ﺗﺮڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﻋﻼﺋﻘﻲ( ﺟو ﺳﺮدارو ﺑﻧﺎﻳو وﻳو‪ 22_21 .‬ﺳﺎﻟن ﺟﻲ ﻋﻣﺮ‬
‫)ﺳن‪1504‬ع ۾( ھن ﺟو ﺳﭴﻲ ڪﺎﺑل ﺗﻲ ﻗﺑﺿو ﭤﻳو ۽ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺗﻲ ﭘﻧﺟون دﻓﻌو ‪1526‬ع ۾ ﺣﻣﻠو‬
‫ڪﺮڻ ﺗﻲ ھو ڪﺎﻣﻳﺎب ﭤﻳو ۽ ﺳﻧدس ﮔﮫﺮاﭨﻲ ﻣﻐل ﺧﺎﻧدان ﺟﻲ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺗﻲ ڊﮔﮫﻲ ﺣڪوﻣت رھﻲ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪143‬‬

‫ﺟﻳڪﺎ وﭸﻲ ‪1858‬ع ۾ ﺧﺗم ﭤﻲ ﺟڏھن اﻧﮔﻠﻳﻧڊ ﺟﻲ ﻣﮫﺎراﭨﻲ وڪٽورﻳﺎ ھن ﻣﻠڪ ﺟو ﺗﺧت ۽ ﺗﺎج‬
‫ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻗﺑﺿﻲ ۾ ڪﻳو‪.‬‬
‫‪Ambition admits not of inaction‬‬
‫‪The world is his who exerts himself.‬‬
‫‪In wisgom`s eye, every condition‬‬
‫‪Many find repose, but roalty alone.‬‬
‫اھو ﺧﻣﻳس ﺟو ڏﻳﻧﮫن ھو‪ ،‬رﺟب ﺟﻲ ‪ 28‬ﺗﺎرﻳﺦ )‪ 10‬ﻣﺋﻲ ‪1526‬ع( اﮘﻳن ﻧﻣﺎز ﮐﺎن ڪﻼڪ‬
‫ﻟوڌيء ﺟﻲ ﻣﺣﻼت‬
‫ﮐن اڳ آﺋون آﮔﺮي ۾ ﮔﮫڙﻳس ۽ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ طﺎﻗﺗور ﺣﺎڪم ﺳﻠطﺎن اﺑﺮاھﻳم‬
‫َ‬
‫ﺗﻲ اﭼﻲ وارد ﭤﻳس‪ “...‬ﺑﺎﺑﺮ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻳﺎداﺷﺗن ﺟﻲ ڪﺗﺎﺑن ۾ ﻟﮐﻲ ﭤو‪” :‬ﺣﺿور ڪﺮﻳم ﺟن ﺟﻲ‬
‫ڏﻳﻧﮫن ﮐﺎن وﭠﻲ اڄ ڏﻳﻧﮫن ﺗﺎﺋﻳن‪ ،‬ﻓﻘط ٽن ڌارﻳن ﺑﺎدﺷﺎھن ھﻧدﺳﺗﺎن ﺗﻲ ﻓﺗﺢ ﻳﺎﺑﻲ ﺣﺎﺻل ڪﺋﻲ ۽ ان‬
‫ﺟﺎ طﺎﻗﺗور ﺷﮫﻧﺷﺎھﻪ ﺑﭨﻳﺎ‪ .‬اﻧﮫن ﻣﺎن ھڪ ﺳﻠطﺎن ﻣﺣﻣود ﻏﺰﻧوي )‪1030‬ع_ ‪997‬ع( ھو‪ ،‬ﭔﻳو‬
‫ﺳﻠطﺎن ﺷﮫﺎب اﻟدﻳن ﻏوري )‪1203‬ع_ ‪1157‬ع( ۽ ٽﻳون ﻣﺎﺑدوﻟت آھﻳﺎن ﭘﺮ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ڪﺎﻣﻳﺎﺑﻲ‬
‫ﺑﺎﻗﻲ ﭔن ﺣﺎڪﻣن ﮐﺎن وڌﻳڪ ﺣﻳﺛﻳت رﮐﻲ ﭤﻲ ﺟو ﻣون ﮐﻲ ڪﻧﮫن ﺟﻲ ﻣدد ﻧﻪ ھﺋﻲ‪ .‬ھﻧدﺳﺗﺎن‬
‫ﻟوڌيء‬
‫ٽڪﺮن ۾ ورھﺎﻳل ھﺟڻ ﺑدران ھڪ ﺋﻲ ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﺟﻲ ھٿ ھﻳٺ ھو‪ .‬ﻣڪﺎﻧﻲ ﻣﺎﭨﮫن اﺑﺮاھﻳم‬
‫َ‬
‫ﺟﻲ ﻣﭸﻲ ﭤﻲ ان ڪﺮي ھن ﺟو ﻟﺷڪﺮ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺳﭘﺎھﻪ ﮐﺎن ﺗﻣﺎم وڏو ھو ﭘﺮ ﻣﻧﮫﻧﺟو رب ﭘﺎڪ ۽‬
‫ھﻲء ﻓﺗﺢ ﻳﺎﺑﻲ آﺋون ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺳﮔﮫﻪ‬
‫ﭘڪو ﭜﺮوﺳو ۽ ﻳﻘﻳن ھو ﺗﻪ ﻣون ﮐﻲ ﺿﺮور ڪﺎﻣﻳﺎب ڪﻧدو‪.‬‬
‫َ‬
‫ڪﺮي ﻧﭤو ﺳﻣﺟﮫﺎن ۽ ﻧﻪ ھﻲ ﭜﺎڳ ﭘﻧﮫﻧﺟﻳن ڪوﺷش ڪﺮي ﺣﺎﺻل ڪﻳﺎ آھن ﭘﺮ ھﻲ ﺳڀ‬
‫ڪﺟﮫﻪ رب ﭘﺎڪ ﺟﻲ ﻣﮫﺮﺑﺎﻧﻲ آھﻲ‪“...‬‬
‫ﭠﮫﻳو ﭼﺋﺑو ﺗﻪ ان وﻗت ﺟﺎ ﺣﺎڪم ﺑﻪ ھﺮ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﮐﻲ ﻣذھﺑﻲ رﻧگ ڏﻳﻧدا ھﺋﺎ‪ .‬ﺳﭻ ﭼﻳو آھﻲ‬
‫ﻻء‬
‫ڊاڪٽﺮ ﻣﺑﺎرڪ‪ .‬ﺗﺎرﻳﺦ ﺟﻲ ﻧﻘﺎد‪ ،‬ﺗﻲ ھﻲ ﺟﻧﮔﻳون ﺳﻳﺎﺳﻲ ۽ ﻣﺎﻟﻲ طﺎﻗﺗون ﺣﺎﺻل ڪﺮڻ ِ‬
‫ﭘوء ان ﮐﻲ ﻧﺎﻟو ﮐﭨﻲ اﺳﻼﻣﻲ ڏﻧﺎﺋون‪ .‬ﮀﺎ اﺳﺎن ﺟﻲ ﻧﺑﻲ ڪﺮﻳم ھﻧن واﻧﮔﺮ‬
‫ﺣﺎڪم ڪﻧدا رھﻳﺎ ِ‬
‫ﭘوء ﻣﺣل ﻣﺣﻼت اڏي ﻋﻳش ﺟﻲ زﻧدﮔﻲ ﮔذاري ﺟو ھﻲ ﺣﺎڪم ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ وﻳڙھﻪ ۽‬
‫ﺟﻧﮔﻳون ڪﺮي ِ‬
‫ﻗﺑﺿﻲ ﮐﻲ اﺳﻼﻣﻲ رﻧگ ﭤﺎ ڏﻳن‪.‬‬
‫آﺋون دھﻠﻲ ﮔوﻟف ﮔﺮاﺋوﻧڊ اﮘﻳﺎن رڪﺷﺎ ﮐﻲ ﺑﻳﮫﺎري ان ﺟﻲ دروازي اﮘﻳﺎن ۽ ﭤورو اﮘﺗﻲ‬
‫اوﺑﺮاء ھوٽل اﮘﻳﺎن ﻓون ﺟﻲ ﮘوﻻ ڪﺮﻳﺎن ﭤو‪ .‬ھڪ ھﻧڌ ﭘﻲ ﺳﻲ اور ڏﺳﻲ ﮘوٺ ﻓون ڪﺮﻳﺎن ﭤو‬
‫ِ‬
‫ﺗﻪ ۽ دﻳﺮ ﭤﻲ وﭸڻ ﺗﻲ رڪﺷﺎ ڊراﺋﻳور ﺟﻲ ﺷڪل ﺟو ﭘﻧو ﭘڙھﺎن ﭤو ﺗﻪ ھو ڪﭤﻲ دل ۾ ﺗﻪ ﻧﻪ ﭘﻳو‬
‫ڪﺮي‪ .‬ﭘﺮ ھو ﺷﺎﻧت آھﻲ ھن ﺟﻲ ﭼﮫﺮي ﺗﻲ ڪﺎ ڪﺎوڙ ﻳﺎ ﭘﺮﻳﺷﺎﻧﻲ ﺟﻲ ﻟﻳڪ ﻧﺎھﻲ‪ .‬۽ واﻗﻌﻲ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﺟﻲ ﻣﻘﺎﺑﻠﻲ ۾‬
‫ان ۾ ڪو ﺷڪ ﻧﺎھﻲ ﺗﻪ ھﺗﻲ ﺟﺎ ڊراﺋﻳور اﻳﺗﺮو ھﭔﮀﻲ ۽ ﻻﻟﭼﻲ ﻧﻪ آھن‪،‬‬
‫َ‬
‫ﭜﺎڙا ﺑﻪ ﮔﮫٽ آھن‪ .‬اڍاﺋﻲ ٽن ڪﻼڪن ﺟﻲ ﭔوﻻﻳل وﻗت ﮐﺎن اڌ ڪﻼڪ ﻣﭤﻲ ﭤﻲ وﻳو ﺗﻪ ﺑﻪ‬
‫ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﻟﮫڻ وﻗت ھن ﻧﻪ دل ۾ ڪﻳو ۽ ﻧﻪ وڌﻳڪ ﭘﺋﺳن ﺟﻲ ﮔﮫﺮ ڪﺋﻲ‪ .‬ھن ھﻠڻ وﻗت ﭔوﻻﻳل ﺳﺎڍا‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪144‬‬

‫ﺧوﺷﻲء ﻣﺎن ﻧوٽن ۽ رڪﺷﺎ ﮐﻲ‬
‫ٽﻲ ﺳؤ روﭘﻳﺎ ﺋﻲ ورﺗﺎ ۽ ﺟڏھن ﮐﻳس ھٿ ﺗﻲ ﭘﺋﺳﺎ رﮐﻳم ﺗﻪ ھو‬
‫َ‬
‫ﭼﻣڻ ﻟﮘو ﻳﻌﻧﻲ ان رڪﺷﺎ ڪﺮي ﺋﻲ ھن ﮐﻲ روزﮔﺎر ﻣﻠﻳو آھﻲ‪ .‬ﭘﮀﻳوﻣﺎﻧس ﺟﻳڪﻲ روز ڪﻣﺎﺋﻳن‬
‫اھو ﮀﺎ ﺗﻲ ﺧﺮچ ڪﺮﻳن‪.‬‬
‫ﭘوء‬
‫ﻻء‪ِ ،‬‬
‫ﻻء رﮐﻧدو آھﻳﺎن ۽ ﺑﺎﻗﻲ اڌ ﮔﮫﺮ ﺟﻲ ﺧﺮچ ِ‬
‫”ﮔﻳس ﺟﺎ ﭘﺋﺳﺎ ڪڍي ﺑﺎﻗﻲ ﺟو اڌ رڪﺷﺎ ِ‬
‫اھو اڌ ڪڏھن ﭼﺎھﻲ اﻳﺗﺮو ﮔﮫٽ ھﺟﻲ ﺟو ھڪ وﻳﻠو ﻣس ﮐﺎﺋﻲ ﺳﮔﮫون‪“.‬‬
‫”ﮀو ﭜﻼ؟“ ﻣون ﭘﮀﻳوﻣﺎﻧس‪.‬‬
‫ﻻء‬
‫”ان ڪﺮي ﺟو آﺋون ﻧﭤو ﭼﺎھﻳﺎن ﺗﻪ رڪﺷﺎ ﺧﺮاب ﭤﻲ ﭘوي ۽ ﻣون وٽ ان ﺟﻲ ﻣﺮﻣت ِ‬
‫ﭘﺋﺳو ﻧﻪ ھﺟﻲ‪ ،‬ﭔﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺗﻪ آﺋون ﺳﭴﻲ ﻋﻣﺮ رڪﺷﺎ ھﻼﺋڻ ﻧﭤو ﭼﺎھﻳﺎن‪ ،‬ھن ﮐﺎن اڳ آﺋون‬
‫ﭘوء ﭔن ﺳﺎﻟن اﻧدر ﭘﺋﺳو ﺑﭼﺎﺋﻲ ھﻲ آٽو رڪﺷﺎ ورﺗﻲ اﭤم ۽ ھﺎڻ‬
‫ﺳﺎﺋﻳڪل رڪﺷﺎ ھﻼﺋﻳﻧدو ھوس ِ‬
‫ﻻء ﻗﺳطون ڏﻳﺋﻲ رھﻳون آھﻳﺎن‪“.‬‬
‫ٽﻳڪﺳﻲ )ڪﺎر( وﭠڻ ِ‬
‫”ان ﺑﻌد؟“ ﻣون ﮐﻠﻧدي ﭼﻳوﻣﺎﻧس‪.‬‬
‫”ان ﺑﻌد ۽ ﻣﻧﮫﻧﺟو آﺧﺮي ﻣﻘﺻد ٽﻳﻣﭘو ﺧﺮﻳد ڪﺮڻ ﺟو آھﻲ‪ “.‬ھن ﭼﻳو‪.‬‬
‫اﻧڊﻳﺎ ۾ ٽﻳﻣﭘو ان ٽﺮڪ ﮐﻲ ﭼﺋﺟﻲ ﭤو ﺟﻳڪﺎ ﻣﺎل ڍوﺋﻲ ﭤﻲ ﺟﻳﺋن ﭘﺎڻ وٽ ﺳوزوڪﻲ ۽ ﻣﺰدا‬
‫ﻻء ﭤﻳن‪ .‬ھﻲ ٽﻳﻣﭘو ﮔﺎڏﻳون وڏﻳون ٽﺮڪ ۽ ﻣﺰدا ﺟﻲ وچ ﺟﻲ ﺳﺎﺋﻳﺰ ﺟون ﭤﻳن‪.‬‬
‫ﮔﺎڏﻳون ﺳﺎﻣﺎن ﮐﭨڻ ِ‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﺟو اھو ھڪ ﻋﺎم ڪﻠﭼﺮ ﭤﻲ ﭼڪو آھﻲ ﭼﺎھﻲ ھﻧدو ھﺟﻲ ﻳﺎ ﻣﺳﻠﻣﺎن )ﺳک ﺗﻪ ﺷﺮوع ﮐﺎن‬
‫ﮔﺮﻳﺰيء ۾ ﭼوڻ‬
‫ڪﻣﺎﺋﻲء ﮐﺎن وڌﻳڪ ﺑﭼت ۾ ﻳﻘﻳن رﮐن ﭤﺎ‪ .‬ھو ﺟو اﻧ‬
‫ڪﻔﺎﻳت ﺷﻌﺎر ھﺋﺎ( ﺗﻪ ھو‬
‫َ‬
‫َ‬
‫آھﻲ ﺗﻪ ‪:‬‬
‫‪It is not the salary but saving that counts.‬‬
‫ان ﺗﻲ ﭜﺮوﺳو ۽ ﻋﻣل ڪن ﭤﺎ‪ ،‬ھٿ ﭰﺎڙ ۽ اﺟﺎﻳﺎ ﺧﺮچ ڪﺮڻ ﺑدران ھﺮ ھڪ اﻧڊﻳن ﺑﭼت ﮐﻲ‬
‫ﺗﺮﺟﻳﺢ ڏﺋﻲ ﭤو ﭼﺎھﻲ ھن ﺟو ﭘﮔﮫﺎر ﮔﮫﭨو ھﺟﻲ ﻳﺎ ﭤورو اھوﺋﻲ ﺳﺑب آھﻲ ﺟو ھﻧدﺳﺗﺎن ﻋﺎم طور‬
‫ﻏﺮﻳب ھﺟڻ ﺟﻲ ﺑﺎوﺟود ان ﺟﻲ ھﺮ اﻳﻧدڙ ﺟﻧﺮﻳﺷن ﭘﮫﺮﻳن ﮐﺎن ﺑﮫﺗﺮ ﭤﻳﻧدي وﭸﻲ ۽ ان ۾ ڪو‬
‫ﺷڪ ﻧﺎھﻲ ﺗﻪ ھو اﺳﺎن ﺟﮫڙن ﻣﻠڪن ﮐﺎن اڳ ۽ ﺳﮔﮫوﺋﻲ ﻏﺮﺑت ﺟﻲ ﻟﻳڪ ﮐﺎن ﭔﺎھﺮ ﻧڪﺮي‬
‫وﭸن‪ .‬اﺳﺎن وٽ‪ ،‬اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﻣﻘﺎﺑﻠﻲ ۾ ﺑﭼت ﺟو اﻳڏو ‪ Concept‬ﻧﺎھﻲ‪ .‬ﻧﺗﻳﺟﻲ ۾ اﺳﺎن وٽ ڪﻳﺗﺮا‬
‫وڏﻳﺮا‪ ،‬ﭘﻳﺮ‪ ،‬ڪﺎرﺧﺎﻧﻳدار وﻏﻳﺮه ﺟﻳڪﻲ ﭔﺎھﺮان ﺷو ﺷﺎ ﻣﺎن ﺗﻪ ڏﺳﺑو ﺗﻪ وڏا ﺗوﻧﮔﺮ آﺣن ﭘﺮ‬
‫اﻧدروﻧﻲ طﺮح ﻗﺮﺿﻲ ﭤﻳﺎ ﭘﻳﺎ آھن ۽ ﺳﻧدن ﺳوﭼون رﮘو ﻧﻳﮔﻳٽﻳو ﭼﺮﺧﺎ ﭘﻳون ھﻼﺋﻳن ﺗﻪ ھﺎڻ اﻳﻧدڙ‬
‫اﻟﻳڪﺷن ۾ ڪﺎ وزرات ﻣﻠﻲ ﺗﻪ ﭘﺮاﭨﺎ ﻗﺮض ﺑﻪ ﻻھﻳون‪ ،‬ڪﺎ رﺷوت ﺟﻲ ﻧوڪﺮي ﻣﻠﻲ ﺗﻪ ﻣﻧﮫن‬
‫وﺳﻲء ﺟﻲ ﺣد ﺗﻲ ﭘﮫﭼﻲ وﻳو آھﻲ ﺟو‬
‫ﮐﭨﻲ ھﻠون‪ ....‬ﭘﺮ ﻟﮘﻲ ﭤو ﺗﻪ ﻣﻌﺎﺷﺮو ھﺎڻ اھڙي اﻧﺗﮫﺎ ۽ ﺑﻲ‬
‫َ‬
‫اﺳﺎن ﮐﻲ ان ﻣﻌﺎﻣﻠﻲ ۾ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﺎن ﺳﺑق ﺳﮐﭨو ﭘوﻧدو‪.‬‬
‫”ﺳﺎﺋﻳن ﭘﮫﺮﻳن اﻧڊﻳﺎ ﮔﻳٽ ھﻠون ﻳﺎ ﭘﮫﺮﻳن ﺧﺎن ﺑﺎزارا؟“ رڪﺷﺎ واري ﻣون ﮐﻲ ﻣﺎٺ ۾ ڏﺳﻲ‬
‫ﭘﮀﻳو‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪145‬‬

‫”ﭘﮫﺮﻳن اﻧڊﻳﺎ ﮔﻳٽ ھل‪ “.‬ﻣون ھڪدم اﻟﺮٽ ﭤﻳﻧدي ﭼﻳوﻣﺎﻧس‪ ،‬ﻣون ﮐﻲ دراﺻل ڪﺟﮫﻪ ﺷﻳون‬
‫ﻠﻲء ﺟﻲ رﺳﺗن ﺗﻲ ھﻠﻲ ھﻠﻲ ﺷﺎم ﺗﺎﺋﻳن ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺑوٽن‬
‫وﭠﭨﻳون ھﻳون ﺟﻳﺋن ﺗﻪ ﺑوٽ ﭘﺎﻟش وﻏﻳﺮه‪ .‬دھ َ‬
‫ﻣٽﻲء ﺟو ﺗﮫﻪ ﭼڙھﻲ وﻳو ﭤﻲ ﺟﻧﮫن ﮐﻲ ﺻﺎف ڪﺮڻ ﭤﻲ ﭼﺎھﻳم‪ .‬ڪﭘڙن ڌوﺋڻ ﺟو ﺻﺎﺑڻ ﮐﺗو‬
‫ﺗﻲ‬
‫َ‬
‫ﭤﻲ ﺧﺎص ڪﺮي ‪ Ariel‬ﺻﺎﺑڻ ﺟون روﭘﺋﻲ روﭘﺋﻲ وارﻳون ﭘڙﻳون ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ھﺮ ھڪ ﻣﺎن ﭼﺎر‬
‫ﺷﺎديء ﺗﻲ آﻳل ﭴﭷ وارا ڪﭘڙن ﺳﺎن ﺑﻳﮔون ﭜﺮي آﻳﺎ‬
‫ﭘﻧﺞ ڪﭘڙا ﻓﺮﺳٽ ڪﻼس ڌوﭘﻲ ﭤﻲ وﻳﺎ‪.‬‬
‫َ‬
‫زوﻻﺟﻲء ۾ ‪M.Sc‬‬
‫ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲء ۾‬
‫ڌيء ڪﺮن ﺟﻳڪﺎ ﺳﻧڌ‬
‫ھﺋﺎ‪ .‬آﺧﺮي ڏﻳﻧﮫن ۾ ادي وﻳﻧﺟﮫﺎر ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﭘﺋﻲ ڪﺮي ۽ ﺳﻧدس ڪﻣﺮو ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ڪﻣﺮي ﺟﻲ ﺳﺎﻣﮫون آھﻲ‪ ،‬ﺗﻧﮫن ﮐﺎن ﭘﮀﻳم ﺗﻪ ڪﻳﺗﺮا وﮘﺎ‬
‫آﻧدا اﭤﺋﻲ؟‬
‫”اﻧڪل ارڙھن‪ “.‬ھن وراﭨﻳو‪.‬‬
‫”ﺷﺎﺑﺎس ھﺟﺋﻲ ﮀوڪﺮي! ﺳﻔﺮ ۾ اﻳڏو ﺑﺎر ﮐﭨﺑو آھﻲ‪“.‬‬
‫ﺷﺎديء ﺟﻲ ڪﺮي ۽ ﺳﻲ ﺑﻪ ھڪ ﻧﻪ ﭔﻪ آھن ۽ روز دﻋوﺗون ۽ ﮔﮫڻ ﭘﻳو‬
‫”اﻧڪل ﮀﺎ ڪﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﭤﺋﻲ‪“.‬‬
‫”ﺗڏھن ﺑﻪ ‪“One should teavel Light.‬‬
‫”اﻧڪل ﺗوھﺎن ﮐﻲ ﺧﺑﺮ آھﻲ ﺗﻪ ﺳﺮوج ڪﻳﺗﺮا وﮘﺎ آﻧدا آھن؟ ﭘورا ‪ 26‬وﮘﺎ ﺟﻳڪﻲ ھن روز‬
‫ﻻء ﭼﻳو‪.‬‬
‫ھڪ ﭘﺎﺋڻ ﺟﻲ ﺣﺳﺎب ﺳﺎن آﻧدا آھن‪ “.‬ھن ﭜﺮ ۾ وﻳﭠل ﺳﺮوج ِ‬
‫ڌيء ۽ ﺣﻳدرآﺑﺎد ۾ اﻧﺟﻳﻧﺋﺮ راﭨﻲ اوڏ‬
‫راء ﺟﻲ‬
‫ﺳﺮوج‬
‫َ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺟﻲ ﭔﺋﻲ ﻧﻣﺑﺮ وڏي ُ‬
‫ﭜﺎء ﺣﺷﻣت ِ‬
‫ِ‬
‫ﺟﻲ ﭜﻳڻ آھﻲ‪ .‬ﭘﺎڻ ﺑﺎٽﻧﻲ ۾ ‪ M.Sc‬ڪﺋﻲ اﭤس ۽ ﭘﻳٽﺎرو ﺟﻲ ﻣﻠٽﺮي اﺳڪول ۾ ﭘڙھﺎﺋﻲ ﭤﻲ‪.‬‬
‫”اﻧڪل ﺗوھﺎن ﮔﮫﭨﺎ آﻧدا آھن؟“ ﺳﺮوج ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”ﺗوﮐﻲ ۽ ﻣون ﮐﻲ اﻧﻌﺎم ﻣﻠڻ ﮐﭘﻲ‪ “.‬ﻣون ﭼﻳوﻣﺎﻧس‪.‬‬
‫”ﮀو ﺗوھﺎن ﺑﻪ ﻣون ﺟﻳﺗﺮا ﮔﮫﭨﺎ آﻧدا آھن؟“ ﺳﺮوج ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”ﻧﻪ ﺗوﮐﻲ ﮔﮫﭨﺎ وﮘﺎ آﭨڻ ﺟو اﻧﻌﺎم ۽ ﻣون ﮐﻲ ﭤورا وﮘﺎ‪ .‬ﻓﻘط ﭔﻪ آﭨڻ ﺟو اﻧﻌﺎم‪ “.‬ﻣون ﭔڌاﻳوﻣﺎن‪.‬‬
‫”ﻓﻘط ﭔﻪ! اﻧڪل ڪﻣﺎل ﭤﺎ ڪﺮﻳو‪“.‬‬
‫”ﺑﻠڪل ﭔﻪ ڪﺎﻓﻲ آھن ﺳو ﺑﻪ ﺷﺎدي ھﺋﻲ ان ڪﺮي‪ ،‬ﭘﺮ ﺗوھﺎن ﮐﻲ ڪو ﻣﺣﺳوس ﭤﻳو ۽‬
‫ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺑﻳگ ڏﺳو ڪﻳڏي ھﻠڪﻲ ﭰﻠڪﻲ آھﻲ‪ .‬ﺑﮫﺗﺮﻳن طﺮﻳﻘو اھوﺋﻲ آھﻲ ﺗﻪ ﮔﮫﭨن وﮘن ﺟو ﺑﺎر‬
‫ﮐﭨڻ ﺑدران ﭘﺎڻ ﺳﺎن ھڪ اﺳﺗﺮي ﮐﭨﻲ ﻧڪﺮﺟﻲ ﻳﺎ ﺟﻧﮫن ﻣﻠڪ ۾ وﭸﺟﻲ اﺗﻲ ﭘﮫﺮﻳن اﺳﺗﺮي ﺧﺮﻳد‬
‫ﭘوء ﺳﺎﮘﻲ وﮘﻲ ﮐﻲ اﺳﺗﺮي ڪﺮي ﭘﻳو ﭘﺎﺋﺟﻲ‪ .‬۽ ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾ ﺗﻪ اﺳﺗﺮي وﭠڻ ﺟﻲ ﺑﻪ‬
‫ڪﺟﻲ ِ‬
‫ﮔﮫٽﻲء ۾ ﭔﻳن روﭘﺋﻲ وﮘو اﺳﺗﺮي ﭤﻳو ﭘﻳو ﻣﻠﻲ‪ “.‬ﻣون ﭔڌاﻳوﻣﺎن‪” .‬۽ ﺳﻔﺮ ۾ ﺗﻪ‬
‫ﺿﺮورت ﻧﺎھﻲ‪ ،‬ھﺮ‬
‫َ‬
‫ﭘوء وڌ وڌ ۾ ﭔﻪ‬
‫ﺑوٽ ﺑﻪ ھڪ ﮐﭨﺟﻲ‪ ،‬ﺟﺎﭘﺎن ۽ ﺳﺋﻳڊن ﺟﮫڙا ﻣﻠڪ ھﺟن ۽ ڊﮔﮫﻲ رھﺎﺋش ھﺟﻲ ﺗﻪ ِ‬
‫ﻧﻪ ﺗﻪ اﻳﺷﻳﺎ ﺟﻲ ھﮫڙن ﻣﻠڪن ۾ ﺗﻪ ھڪ ﺑﻪ ڪﺎﻓﻲ آھﻲ ﺟو ھﺗﻲ ﺑوٽ ﺳﺳﺗﺎ ﭤﺎ ﻣﻠن‪ .‬ﭰﺎٽل ﮐﻲ‬
‫ﭘوء آﺧﺮي‬
‫ﺳﺑﺎﺋﭨو ھﺟﻲ ﺗﻪ ﺑﻪ ﻣوﭼﻲ ﭘﻧﺞ روﭘﻳﺎ ﭤو وﭠﻲ‪ .‬ﭼﭘل ﺑﻪ ھﺗﻲ اﭼﻲ ڪو ﺳﺳﺗو وﭠﺟﻲ ۽ ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪146‬‬

‫ڏﻳﻧﮫن ﺗﻲ اﮀﻠﻲ ھﻠﺟﻲ‪“.‬‬
‫ﻻء ﺳﺮف ﻳﺎ اﻳﺮﻳل ٽﺎﺋﻳپ ﭘﺎﺋوڊر ﺻﺎﺑڻ وﭠڻ ﺿﺮوري ھو‪ .‬ان ﮐﺎن‬
‫ﻻء ڪﭘڙن ڌوﺋڻ ِ‬
‫ﺳو ﻣون ِ‬
‫ﻋﻼوه ﻣﮀﺮ ﭜﭴﺎﺋڻ ﺟﻲ اﻟﻳڪٽﺮڪ ﻣﺋٽ وﭠڻ ﺿﺮوري ھﺋﻲ ﺟو اﻧڊﻳﺎ ﺟو ڪﮫڙو ﺷﮫﺮ آھﻲ ۽ ان‬
‫ﺷﮫﺮ ﺟﻲ ڪﮫڙي ﮔﮫٽﻲ آھﻲ ﺟﻧﮫن ۾ ﻣﮀﺮ ﻧﻪ آھن‪ .‬ھڪ ﻣﺳﺎﻓﺮ ﮐﻲ اﻧڊﻳﺎ ﻳﺎ ﭔﻳن ﻣﻠڪن ڏي ﺳﻔﺮ‬
‫ﻻء ﻣﮀﺮ ﭜﭴﺎﺋڻ ﺟو ﺑﻧدوﺑﺳت ﺿﺮوري آھﻲ ﻧﻪ ﺗﻪ ﻣﻠﻳﺮﻳﺎ ﺳڀ ﮐﺎن وڌﻳڪ ﺧﺮاب ﺑﻳﻣﺎري‬
‫ڪﺮڻ ِ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﮐﺎن‬
‫ﻻء ﻣﻳٽ ۽ اﻟﻳڪٽﺮڪ ھﻳٽﺮ‬
‫َ‬
‫آھﻲ ﺟﻳڪﺎ ﻣﮀﺮن ڪﺮي ﻟﮘﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﻣﮀﺮن ﮐﻲ ﭜﭴﺎﺋڻ ِ‬
‫ﮐﭨﻲ اﭼﺎن ھﺎ ﭘﺮ ﻣون ﮐﻲ ﭴﺎڻ ھﺋﻲ ﺗﻪ اﺳﺎن وٽ اھﻲ ﭔﺋﻲ درﺟﻲ ﺟﺎ ﭠﮫڻ ڪﺮي ﺻﺣﻳﺢ ﻧﺎھن‪.‬‬
‫ﭘوء ﺑﺎﻗﻲ رات ﻣﮀﺮ ﭘٽﻳن ﭤﺎ وري ﺻﺣﻳﺢ طﺮح ﻧﻪ‬
‫ﻣﺋٽ ﻳﺎ ﺗﻪ ﭔن ٽن ڪﻼڪن‪ .‬۾ ﺳڙﻳو وﭸﻲ ۽ ِ‬
‫ﺳڙڻ ڪﺮي اﺛﺮ ﻧﭤﻳون ڪن‪ ،‬ﭘﺮ ﺟﺎﭘﺎن‪ ،‬ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ۽ اﻧﮔﻠﻳﻧڊ واﻧﮔﺮ اﻧڊﻳﺎ ﺟون ﻣﮀﺮ ﭜﭴﺎﺋڻ ﺟون‬
‫ﻣﺋٽس ﺑﻪ ﺑﮫﺗﺮﻳن آھن ﺑﻠڪﻪ ﭔﻳن ﮐﺎن ﺳﺳﺗﻳون ﺑﻪ‪ .‬ان ﺗﺎن ﻣون ﮐﻲ ﻳﺎد ﭤو اﭼﻲ ﺗﻪ ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ۾‬
‫‪1985‬ع ڌاري ﭔﻪ اﻧڊﻳن ڪﺋﭘٽن آﻳﺎ ۽ اﭼﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ ﭘﺎڙي ۾ رھﻳﺎ‪ .‬اﺳﺎن وٽ ﻣﮀﺮ ﭜﭴﺎﺋڻ ﺟون‬
‫اھﻲ ﻣﺋٽس )ﺟﻳڪﻲ اﺳﺎن ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﮐﺎن آﻧدﻳون ھﻳون ۽ اﭸﺎ ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ۽ اﻧڊﻳﺎ ۾ ﺑﻪ ﻧﻪ آﻳون ھﻳون(‬
‫ﭘوء ڏﺳﻧدي ﺋﻲ‬
‫ڏﺳﻲ اﻳڏو ﺗﻌﺟب ﭘﻳﺎ ﮐﺎﺋﻳن ﺟو اﺳﺎن ﮐﻳن ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﮐﺎن ﮔﮫﺮاﺋﻲ ڏﻧﻳون ھﻳون ۽ ِ‬
‫ڏﺳﻧدي اﻧڊﻳﺎ ﺑﻪ اھﻲ ﭠﺎھﻳون ۽ اڄ اﻧڊﻳﺎ ﺟون اھﻲ ﻣﺷﮫور آھن ۽ ﺳﭴﻲ دﻧﻳﺎ ۾ وڪﺮو ﭤﻳن ﭤﻳون ۽‬
‫ﭘﺎڪﺳﺗﺎن اﻧﮫن ﮐﻲ وڌﻳڪ ﺑﮫﺗﺮ ﺑﻧﺎﺋڻ ﺑدران ﻣﺎﮘﮫﻳن اﻧﮫن ۾ ﮐوٽ ﭘﻳدا ڪﺋﻲ ﺟﻧﮫن ﺳﺑب ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫ﭼڪﺮيء ﺟو آھﻲ‬
‫ﻣﻠڪ ۾ ﺑﻪ ﻧﭤﻳون ھﻠن‪ .‬اھوﺋﻲ ﻋﺎﻟم ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ۾ ﭠﮫﻧدر ﻣﮀﺮن ﮐﻲ ﭜﭴﺎﺋڻ واري‬
‫َ‬
‫ﺟﻧﮫن ۾ اﻳڏو ﺳﺎدو ﻣﺎل آھﻲ ﺟو ﻣﻧﺟﮫﺎﻧﺋس ﭘﻳدا ﭤﻳﻧدڙ دوﻧﮫون ﻣﮀﺮن ﺳﺎن ﮔڏ اﻧﺳﺎﻧن ﺟو ﺑﻪ ﺳﺎھﻪ‬
‫ﮔﮫٽﻲ ﭤو‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل اھﻲ ڪﺟﮫﻪ ﺷﻳون ھﻳون ﺟﻳڪﻲ ھﺗﺎن ﻣون ﮐﻲ وﭠﭨﻳون ھﻳون ۽ رڪﺷﺎر وارو‬
‫ھﺗﻲ ﺟﻲ ﻣﺷﮫور ﺧﺎن ﺑﺎزار ۾ آﺧﺮ ۾ وﭠﻲ آﻳو ھو‪ .‬ﺧﺎن ﺑﺎزار ﻣﺷﮫور ﺿﺮور آھﻲ‪ .‬ڪﭘڙن‪،‬‬
‫ﻻء آھﻲ‪ .‬ﺗوھﺎن ﮐﻲ‬
‫ﻋطﺮن‪ ،‬ﺗﺣﻔﻲ ﺟﻲ ﺷﻳن ﮐﺎ‪ .‬ﭘﺮ ﺳﺳﺗﻲ ھﺮﮔﺰ ﻧﺎھﻲ ﺟو‬
‫َ‬
‫ھﻲء ﺑﺎزار ﻓﺎرﻳﻧﺮس ِ‬
‫ھﺮ دڪﺎن ﺗﻲ ﻳورﭘﻲ‪ ،‬آﻣﺮﻳڪن ۽ ﻋﺮب ﻧظﺮ اﻳﻧدا‪ .‬دڪﺎن اﻳﺋﺮڪﻧڊﻳﺷﻧڊ ۽ وڏا آھن‪ ،‬ھﺮ‬
‫ﻻء ﭔﻪ ﭔﻪ ﺳﻳﻠﺰ ﮔﺮﻟس اﭼﻳو ﺣﺎﺿﺮ ﭤﻳن ﭘﺮ ﻗﻳﻣﺗون ﺗﻣﺎم وڏﻳون آھن‪.‬‬
‫ﮔﺮاھڪ ﮐﻲ اٽﻳﻧڊ ڪﺮڻ ِ‬
‫دھﻠﻲء ۾ ﭔﻳون ﮐوڙ ﻣﺎرڪﻳٽون ۽ ﺑﺎزارﻳون‪ .‬ﭘﺮ‬
‫ﻻء‬
‫َ‬
‫اﺳﺎن ﺟﮫڙن ﻏﺮﻳب ﻣﻠڪن ﺟﻲ ﻏﺮﻳب ﻣﺎﭨﮫن ِ‬
‫ﺧﺮﻳداريء ۾‬
‫ﺳﭻ ﺗﻪ اھو آھﻲ ﺟﻳڪو ﻧﻪ ﻓﻘط ﻣون ‪ Observe‬ڪﻳو ﭘﺮ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﭔﻳن ﺳﺎﭤﻳن ﺑﻪ ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫ﺷﻲء ﻣﻠﻲ ﭤﻲ ۽ ﺑﻳﺣد ﺳﺳﺗﻲ‪ .‬ﺧﺎص‬
‫اﭴڪﻠﮫﻪ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﮫڙو ﭔﻳو ﻣﻠڪ ﻧﺎھﻲ ﺟﺗﻲ دﻧﻳﺎ ﺟﻲ ھﺮ‬
‫ِ‬
‫ڪﺮي ﺟﻣﻊ ﺑﺎزارﻳن ﻳﺎ آﭼﺮ ﺑﺎزارﻳن ۾ ﺟﺗﻲ ﻓﺎرﻳن ﺟﺎ ﻧوان ۽ ڪﺟﮫﻪ اﺳﺗﻌﻣﺎل ﭤﻳل ڪﭘڙا‪ ،‬ﺑوٽ‪،‬‬
‫ھونء اﺳﺎن ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ﭔﺎھﺮان ﺷﻳون وﭠﻲ اﻳﻧدا ھﺋﺎ ۽ ھﺎڻ ﭔﺎھﺮ‬
‫ﺷﻲء ﻣﻠﻲ ﭤﻲ‪.‬‬
‫راﻧدﻳڪﺎ ۽ ھﺮ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫رھﻧدڙ ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ ھﺗﺎن ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﻣﺎن وﭠﻲ وﭸن ﭤﺎ‪.‬‬
‫”ﮘﺎﻟﮫﻪ ﭔڌ ڪﻧﺎٽ ﭘﻠﻳس ﺑﻪ وﭠﻲ ھﻠﻧدﻳن؟“ ﻣون رڪﺷﺎ واري ﮐﺎن ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”ﺳﺎﺋﻳن اڄ ذرا ﻣﺷڪل آھﻲ‪ “.‬رڪﺷﺎ واري ﭼﻳو‪” ،‬ﭔﺋﻲ دﻓﻌﻲ ﻻل ﻗﻠﻌو ۽ ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺳﺟد‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪147‬‬

‫وﻏﻳﺮه ھﻠﻧداﺋو ﺗﻪ ڪﻧﺎٽ ﭘﻠﻳس ﻣﺎن ﺑﻪ ﭤﻳﻧدا ھﻠﻧداﺳﻳن‪“.‬‬
‫”اﻧڊﻳﺎ ﮔﻳٽ ﮐﺎن ﭤورو ﺋﻲ ﺗﻪ ﭘﺮي آھﻲ‪ “.‬ﻣون رڪﺷﺎ واري ﮐﻲ ﭼﻳو‪.‬‬
‫ھﻼﻧو ﺟﻳڪو ڪﻧﺎٽ ﭘﻠﻳس وٽ آھﻲ ﻳﺎ ﮔول‬
‫”ﺳﺎﺋﻳن اھﺎ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﻧﺎھﻲ‪ ،‬ﭼﺋو ﺗﻪ ﺟﻧﺗﺮ ﻣﻧﺗﺮ وﭠﻲ‬
‫َ‬
‫ﻣﺎرڪﻳٽ وﭠﻲ ھﻼن ﺟﻳڪﺎ ڪﻧﺎٽ ﭘﻠﻳس ﮐﺎن ﺑﻪ ﭘﺮﭜﺮو آھﻲ ﭘﺮ ڪﻧﺎٽ ﭘﻠﻳس ان ڪﺮي ﻧﻪ ﺟو‬
‫اﺗﻲ آٽو رڪﺷﺎ وارن داداﮔﻳﺮن ﺟون ﻳوﻧﻳﻧون آھن ۽ اھﻲ رڪﺷﺎ ھﻼﺋڻ ﮐﺎن ﺟﮫﻠﻳﻧدا ﺗﻪ اڄ‬
‫اﺳٽﺮاﺋﻳڪ ۾ ﮀو ﭘﻳو ھﻼﺋﻳن‪“.‬‬
‫ﻻء ﻧﺋﻳن ‪ Chip‬وﭠﭨﻲ ھﺋﻲ‬
‫ڪﻧﺎٽ ﭘﻠﻳس ﻣﺎن دراﺻل ﻣون ﮐﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ‪ Digital‬ڪﺋﻣﻳﺮا ﺟﻲ ِ‬
‫ﺟﻳﺋن وڌﻳڪ ﻓوٽو ‪ Save‬ﭤﻲ ﺳﮔﮫن‪ Connaught place .‬۾ داﺻل اﻧﮔﺮﻳﺰن ﺟﻲ ڏﻳﻧﮫن ﺟﺎ‬
‫اﻟﻧﺳﺎء اﺳٽﺮﻳٽ ﺗﻲ‬
‫ﺮاﭼﻲء ﺟﻲ ﺻدر ۾ زﻳب‬
‫ڪﺎﻟوﻧﻳل اﺳٽﺎﺋﻳل دڪﺎن ۽ ﻋﻣﺎرﺗون آھن ﺟﻳﺋن ڪ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ﭘﺮاﭨﻳون ﻋﻣﺎرﺗون آھن ﻳﺎ ﺑوﻟٽن ﻣﺎرڪﻳٽ ۾ ڊﻳﻧﺳو ھﺎل ۾ آھن‪ .‬ﺳﻧﮔﺎﭘور ۽ ھﺎﻧگ ڪﺎﻧگ ۾ ڪﻧﺎٽ‬
‫اﻧﮔﺮﻳﺰ ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ڪﻧﺎٽ ﭘﻠﻳس آھﻲ‪ .‬ھﻲ اﻧﮔﺮﻳﺰ ﻣﮫﺎراﭨﻲ وڪٽورﻳﺎ ۽ ﺷﮫﺰادي اﻟﺑﺮٽ ﺟو ﭘٽ ۽‬
‫ﭜﺎء وﻟﻳم ﭘﺋٽﺮڪ ھو ﺟﻧﮫن ﮐﻲ ڊﻳوڪ آف ڪﻧﺎٽ ﺟو ﺧطﺎب ﻣﻠﻳو‪ .‬ﭘﺎڻ ﻓوج ۾‬
‫اﻳڊورڊ ﺳﺗﻳن ﺟو ُ‬
‫ڪﻣﺎﻧڊر ان ﭼﻳف ﺟﻲ رﺋﻧڪ ﺗﺎﺋﻳن ﭘﮫﺗو ۽ رٽﺎﺋﺮڊ ﭤﻳڻ ﺑﻌد ڪﺋﻧﺎڊا ﺟو ﮔورﻧﺮ ﺟﻧﺮل ﭤﻲ رھﻳو‬
‫‪1886‬ع ﮐﺎن ‪1890‬ع ﺗﺎﺋﻳن اﻧڊﻳﺎ ۾ رھﻳو ﺟڏھن ﺳﻧﮔﺎﭘور ۽ ﻣﻼﻳﺎ ﮐﻲ ﺑﻪ اﻧڊﻳﺎ ﮐﺎن ڪﻧٽﺮول ڪﻳو‬
‫وﻳو ﭤﻲ‪ .‬ﭘﺎڻ ‪1850‬ع ۾ ﭴﺎﺋو ۽ ‪1942‬ع ۾ وﻓﺎت ڪﻳﺎﺋﻳن‪ .‬ﮐﻳس ٽﻲ ﭔﺎر‪ ،‬ﺷﮫﺰادي ﻣﺎرﮔﺮﻳٽ‪،‬‬
‫ﺷﮫﺰادو آرﭤﺮ ۽ ﺷﮫﺰادي ﭘﺋٽﺮﻳﺷﻳﺎ ھﺋﺎ ﺟن ﻣﺎن ﺷﮫﺰادو آرﭤﺮ ﺳﺎﺋوٿ آﻓﺮﻳﻘﺎ ﺟو ﮔورﻧﺮ ﺟﻧﺮل ﭤﻳو‬
‫۽ ڏﮐڻ آﻓﺮﻳﻘﺎ ﺟﻲ ڪﻳﺗﺮن ﺋﻲ ﺷﮫﺮن‪ ،‬ڪﻳﻣپ ٽﺎﺋون‪ ،‬ڊرﻳن‪ ،‬ﺟﮫﺎﻧﺳﺑﺮگ وﻏﻳﺮه ۾ ھن ﺷﮫﺰادي‬
‫ڪﻧﺎٽ ﻧﺎﻟﻲ روڊ‪ ،‬رﺳﺗﺎ ۽ ﻋﻣﺎرﺗون آھن‪.‬‬
‫دھﻠﻲ ۾ ھﻲ ﭔﻪ ﮔول داﺋﺮي ۾ رﺳﺗﺎ آھن ﺟن ۾ ھﻲ ﻋﻣﺎرﺗون ۽ اﻧﮫن ﺟﺎ وراﻧڊا ﭠﮫﻳل آھن ﺟن‬
‫ﺟﻲ ﭼوڌاري ﺳﻳﻧٽﺮل ﭘﺎرڪ آھﻲ‪ .‬ﭔﺎھﺮﻳون ﮔول رﺳﺗو ڪﻧﺎٽ ﺳﺮڪس ﺳڏﺟﻲ ﭤو ۽ اﻧدرﻳون‬
‫ھونء ﻋﺎم طﺮح ھﻲ ﻋﻼﺋﻘو ﺷﺎﭘﻧگ ۽ ‪ Entertainment‬ﺟو ﻣﺮڪﺰ آھﻲ‪ .‬ڪﻧﺎٽ‬
‫ڪﻧﺎٽ ﭘﻠﻳس‪.‬‬
‫َ‬
‫ﺳﺮڪس واري ﮔول روڊ ﮐﻲ ﭼوڌاري ﮔﮫٽ ۾ ﮔﮫٽ اٺ ﮐن اھم رﺳﺗﺎ اﭼﻳو ﻟﮘن اﻧﮫن ﻣﺎن ھڪ‬
‫ﺑﺎﺑﺎ ﮐڙڪ ﺳﻧﮔﮫﻪ روڊ ﺑﻪ آھﻲ‪ .‬ھڪ ﭔﻳو رﺳﺗو ﺟﻧﮫن ﺟو ﻧﺎﻟو ﺑڙا ﮐﻣﺑﺎ ﺑﻪ آھﻲ‪ .‬ھڪ ﭔﻳو روڊ‬
‫ﺟﻳڪو ﭘڻ ڪﻧﺎٽ ﺳﺮڪس ﮐﻲ اﭼﻳو ﻣﻠﻲ ان ﺟو ﻧﺎﻟو ﭘﺎﻧﺞ ﮐﻧوان )ﭘﻧﺞ ﮐوھﻪ( آھﻲ‪ ،‬ﻳﺎ ﺷﺎﻳد ﭘﻧﺞ‬
‫ڪوﺋﻳن آھﻲ‪ ،‬ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﻣﻌﻧﻲٰ ڪﺎ ﭔﻲ ھﺟﻲ‪ .‬ھن روڊ ﺗﻲ ﺧوﺑﺻورت ڏﻳﺎ‪ ،‬ﺑﺟﻠﻲ ﺟﺎ ﻟﺋﻣپ اﻧﮫن‬
‫ﺟﺎ ‪ Shade‬ﺑﺮاس‪ ،‬۽ ڪﺎٺ ﺟون ﺷﻳون ۽ ﻓﺮﻧﻳﭼﺮ ۽ ﭔﻳو ﮔﮫﺮ ﺟﻲ ﺳﻳﻧﮔﺎر ﺟو ﺳﺎﻣﺎن ﻣﻠﻲ ﭤو‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ﺟو ﻣﺷﮫور ﺟﻧﺗﺮ ﻣﻧﺗﺮ ﺑﻪ ڪﻧﺎٽ ﭘﻠﻳس وٽ ﺋﻲ آھﻲ ﺟﻳڪﺎ ﭼﻧڊ ﺗﺎرا ڏﺳڻ ۽ ڪﺋﻠﻳﻧڊر‬
‫َ‬
‫ﭠﺎھڻ ﺟﻲ ‪ Observatory‬آھﻲ ﺟﻳڪﺎ ‪1719‬ع ۾ ﺟﻳﭘور ﺟﻲ ﻣﮫﺎراﺟﺎ ﺟﺋﻪ ﺳﻧﮔﮫﻪ ﭠﮫﺮاﺋﻲ ھﺋﻲ‪.‬‬
‫رڪﺷﺎ ڊراﺋﻳور ﻣﭤﺮا روڊ ﺧﺗم ڪﺮي ڊاڪٽﺮ ذاڪﺮ ﺣﺳﻳن روڊ ﺗﻲ ﭼڙھﻳو ﺟﻳڪو ﭘڻ‬
‫ڪﺮاﭼﻲ ﺟﻲ ﺑﻧدر روڊ )اﻳم اي ﺟﻧﺎح روڊ( واﻧﮔﺮ ڪﺎﻓﻲ ڊﮔﮫو آھﻲ ۽ اﭼﻳو اﻧڊﻳﺎ ﮔﻳٽ ﺗﻲ ڪڍي‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪148‬‬

‫آزاديء واري‬
‫ﺷﻲء آھﻲ ﺟﺗﻲ ھﺮ ﺳﺎل‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ اھم‬
‫اھو اﺳﺎن ﺟو آﺧﺮي اﺳٽﺎپ ھو‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ﮔﻳٽ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ڏﻳﻧﮫن ‪ 15‬اﮔﺳٽ ﺗﻲ ﻣﺎرچ ﭤﺋﻲ ﭤو ۽ ﺷﮫﺮ ﺟﺎ ھﺰارﻳن ﻣﺎﭨﮫو ھن ﭘﺮﻳڊ ﺟو ﻧظﺎرو ڪن ﭤﺎ ﺟﻳڪﺎ‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﮔﻳٽ ﺳﺎن ﻣﻠﻧدڙ ھڪ ﭔﺋﻲ روڊ ‪ Raj Path‬ﺗﺎﺋﻳن ﭤﺋﻲ ﭤﻲ‪ .‬راج ﭘﺎٿ وارو رﺳﺗو اﻧڊﻳﺎ ﮔﻳٽ‬
‫ﮐﺎن وﭠﻲ راﺷﺗﺮﭘﺗﻲ ﭜون ۽ ﺳﻳﻧٽﺮل ﺳﻳڪﺮرﻳٽﺮﻳٽ ﺗﺎﺋﻳن وﭸﻲ ﭤو‪ .‬راﺷﺗﺮ ﭘﺗﻲ ﭜون ۾ اﻧڊﻳﺎ ﺟو‬
‫ﺻدر رھﻲ ﭤو ﺟﻳڪو ‪ 300‬اﻳڪڙن ﺗﻲ ھڪ ﺷﺎھﻲ ﻧﻣوﻧﻲ ﺟو ﻣﺣل آھﻲ ۽ ﺳﻳﻧٽﺮل‬
‫ﺳﻳڪﺮﻳٽﺮﻳٽ ۾ ﮔورﻧﻣﻳﻧٽ آف اﻧڊﻳﺎ ﺟون آﻓﻳﺳون آھن‪ ،‬ھﻲ ﭔﺋﻲ ﻋﻣﺎرﺗون ﻧﺋﻳن دھﻠﻲ ﺷﮫﺮ ﺟﻲ‬
‫اڏاوت ڪﻧدڙ اﻧﮔﺮﻳﺰ اﻳڊورڊ ﻟٽﻳن ۽ ھڪ ﭔﺋﻲ اﻧﮔﺮﻳﺰ ﭼﺎرﻟس ﺑﻳڪﺮ ‪1920‬ع ۾ ﭠﮫﺮاﻳون ھﻳون‪،‬‬
‫دھﻠﻲء ﺗﻲ ﺑﻠڪ ﺳﭴﻲ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺗﻲ اﻧﮔﺮﻳﺰن ﺟو راڄ ﺟو‪.‬‬
‫ﺟڏھن‬
‫َ‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﮔﻳٽ ‪ 42‬ﻣﻳٽﺮ اﺗﺎھون ھڪ ﻳﺎدﮔﺎر دروازو آھﻲ ﺟﻳڪو اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ اﻧﮫن ﻧوي ھﺰار‬
‫ﺳﭘﺎھﻳن ﺟﻲ ﻳﺎد ۾ ﭠﮫﺮاﻳو وﻳو ھو ﺟﻳڪﻲ ورﻟڊ وار ﭘﮫﺮﻳن ۾ ﻣﺎرﺟﻲ وﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬اﻧﮫن ﻣﺎن ‪ 36‬ھﺰار‬
‫ﺳﭘﺎھﻳن ﺟﺎ ﻧﺎﻻ ﺑﻪ ان دروازي ﺗﻲ ﻟﮐﻳل آھن‪ .‬ھن دروازي )‪ (India Gate‬ﺟﻲ ﭘﻳڙھﻪ ﺟو ﭘﭤﺮ ﺳن‬
‫‪1921‬ع ۾ رﮐﻳو وﻳو ھو ۽ ﻣڪﻣل ﭤﻳڻ ۾ ڏھﻪ ﺳﺎل ﻟﮘﻲ وﻳﺎ‪ .‬دروازي ﺟﻲ وچ ۾ راﺋﻳﻔﻠون ۽‬
‫ﺳوﻟﺟﺮ ﺟو ٽوﭘﻠو رﮐﻳل آھﻲ‪ .‬ﭘﺎﺳﻲ ﮐﺎن ﭔﺮﻧدڙ ڏﻳﺋﻲ ﺟﻲ ﻻٽ اڻ ﺳﭸﺎﺗل ﺳﭘﺎھﻳن ﺟﻲ ﻣﺎن ۾‬
‫ﭘوء ﭘﺎڻ‬
‫ھﻣﻳﺷﻪ ﭔﺮﻧدي رھﻲ ﭤﻲ‪ .‬ٽﻳڪﺳﻲ ڊراﺋﻳور ﮐﻲ ﭼﻳم ﺗﻪ ﻣﻧﮫﻧﺟو ھڪ ﭔﻪ ﻓوٽو ڪڍ ﺗﻪ ِ‬
‫واﭘﺳﻲء ﺟﻲ ﭘﻧڌ ﮐﻲ ﮀڪﻳون‪ .‬ﻣﻧﺟﮫﻧد ﺟﺎ ﭔﺢ ﮐن ﭤﻳﺎ ھﺋﺎ ﺳﺞ ﭼوٽ ﺗﻲ ھﺟڻ ڪﺮي ﻓوٽو ﮔﺮاﻓﻲ‬
‫َ‬
‫ﺻﺣﻳﺢ ﻧﻪ ﭤﻲ رھﻲ ھﺋﻲ ﭘﺮ ﺗڏھن ﺑﻪ ﻳﺎدﮔﺎر ﻓوٽو ڪڍراﺋﻲ ورﺗم‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪149‬‬

‫ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﮔﺮوپ ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ۽ ﺧﺮﻳداري‬
‫ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﮔﺮوپ ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ﺟن ﺟو ھڪ ﺋﻲ اوڏ ﻓﺋﻣﻠﻲ ﺳﺎن ﺗﻌﻠق آھﻲ اﻧﮫن ۾ ﮔﮫﭨﺎﺋﻲ اﻧﮫن ﺟﻲ‬
‫آھﻲ ﺟﻳڪﻲ ﻣﻠڪ ﮐﺎن ﭘﮫﺮﻳون دﻓﻌو ﭔﺎھﺮ ﻧڪﺗﺎ آھن ان ڪﺮي ھو ھﺮ ﮘﺎﻟﮫﻪ ۾اﻧڊﻳﺎ ﮐﻲ‬
‫ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺳﺎن ﺋﻲ ﭜﻳٽﻳن ﭤﺎ‪ .‬ھﻧن ﮐﻲ اﻧڊﻳﺎ ﺟون ڪﻳﺗﺮﻳون ﺋﻲ ﺷﻳون ﺧﺎص ڪﺮي ﺳﺎڙھﻳون‬
‫ھونء ﺑﻪ ھﻧن ۾ ﻋورﺗن ﺟو ﺗﻌداد وڌﻳڪ آھﻲ ﺳو ھو ﺟﻳڪﺎ‬
‫وﻏﻳﺮه ۽ ﭤﺎﻧو ﭤﭘﺎ وڌﻳڪ ﭘﺳﻧد آھن‪.‬‬
‫َ‬
‫ﻻء ڪن ﭘﻳﺎ ان ۾ ﮔﮫﺮ ﺟون ﺷﻳون وڌﻳڪ آھن‪.‬‬
‫ﻻء ﻳﺎ ﻣﺎﺋٽن ﻋﺰﻳﺰن ِ‬
‫ﭤوري ﮔﮫﭨﻲ ﺷﺎﭘﻧگ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ِ‬
‫ان ۾ ڪو ﺷڪ ﻧﺎھﻲ ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﺎ ﭠﮫﻳل ﭤﺎﻧو ٽﭘﺎ وﻳﻧدي ﻣڪﺳﺮ‪ ،‬ﺟﻳوﺳﺮ ۽ ﭔﻳو اﻟﻳڪٽﺮڪ ﺟو‬
‫ﺳﺎﻣﺎن ڏﺳڻ ۾ ﮐﭨﻲ ﭤورو ﺳﺎدو آھﻲ ﭘﺮ ﻣﺿﺑوط‪ ،‬رف ڊﻳوٽﻲ وارو ۽ ﺳﺳﺗو آھﻲ‪ .‬ان ﻗﺳم ﺟﻲ‬
‫ﺳﺎﻣﺎن ۾ اﻧڊﻳﺎ اﻳﺗﺮو اﮘﻳﺎن وڌي وﻳو آھﻲ ﺟو اﻧڊﻳﺎ ﺟو ﺳﺎﻣﺎن ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ‪ ،‬ﺳﻧﮔﺎﭘور ۽ ﻋﺮب ﻣﻠڪن‬
‫ڪﺎﻣﻳﺎﺑﻲء ﺳﺎن وڪﺮو ﭤﻲ رھﻳو آھﻲ‪.‬‬
‫ﺟﻲ ﻣﺎرڪﻳٽن ۾‬
‫َ‬
‫ﺷﻲء وﭠڻ ﺟو ارادو ﻧﻪ آھﻲ ﭘﺮ روز ﭔﻳن ﺟو ﺳﺎﻣﺎن ﺿﺮور ڏﺳﺎن‬
‫ﻣون ﮐﻲ ﻓﻲ اﻟﮫﺎل ڪﺎﺑﻪ‬
‫ِ‬
‫ﭤو ﻳﺎ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﮔﺮوپ ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ﺧﺎص ڪﺮي اھﻲ ﺟﻳڪﻲ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺳﺎﻣﮫون ۽ ﭜﺮ وارن ڪﻣﺮن ۾‬
‫ﺧﺮﻳداريء ﺟو ﭘﮀﺎن ﭤو‪.‬‬
‫رھن ﭤﺎ‪ ،‬اﻧﮫن ﮐﺎن‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﻣﺳﺎﻟن واري ﻣﺎرڪﻳٽ ۾ ھﻠﻳو وﻳس ﺟﺗﺎن ﮐﺎﭴﺎ ﺗﻣﺎم ﺳﺳﺗﺎ‬
‫”ادا اڄ آﺋون ﭘﺮاﭨﻲ‬
‫َ‬
‫وﭠﻲ آﻳو آھﻳﺎن“ دودي ﭔڌاﻳو‪.‬‬
‫”ڪﮫڙي ﺣﺳﺎب ﺳﺎن؟“ ﻣون ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”ﺳﺎڌا ٽﻲ ﺳؤ روﭘﻳﺎ ڪﻠو‪ .‬ﺗوھﺎن ﮐﻲ ﺑﻪ ﮐﭘن ﺗﻪ ﺳﭜﺎڻ ھﻠﻲ وﭠﻲ اﭼون‪ .‬ھﺗﺎن رڪﺷﺎ ‪25‬‬
‫روﭘﻳﺎ وﭠﻲ ﭤﻲ‪“.‬‬
‫آﺋون ﭼپ ﺋﻲ رھﺎن ﭤو‪ ،‬ﺳڀ ﺳوﭼﻳﻧدا رھن ﭤﺎ ﺗﻪ آﺋون ﺧﺮﻳداري ﮀو ﻧﭤو ڪﺮﻳﺎن‪ .‬وڏو‬
‫ﺻﺎﺑﺮﻳن آھﻳﺎن‪ ،‬ھو ﺿﺮور ﺳوﭼﻳﻧدا ھوﻧدا‪ .‬ھﺎڻ ﮐﻳن ڪﻳﺮ ﭔڌاﺋﻲ ﺗﻪ آﺋون ﺳﻔﺮ ۾ ھﻠڪو رھڻ‬
‫ﺷﻲء وﭠﻧدا رھﻳﺎﺳﻳن ﺟن ﻣﺎن ڪﻳﺗﺮﻳن ﺟو ڪو‬
‫ﭼﺎھﻳﺎن ﭤو ۽ ﺳﭴﻲ ﻋﻣﺮ ھڪ ﭔﺋﻲ ﮐﻲ ڏﺳﻲ ھﺮ‬
‫ِ‬
‫ڪﺎرج ﺋﻲ ﻧﻪ آھﻲ‪ .‬ﺟﮫﺎزن ﺗﻲ ھﺟﺑو ھو ﺗڏھن ﺗﻪ وﭠﺑو ھو ﭘﺮ ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ۾ رھڻ دوران ﺑﻪ ﺷﺎﭘﻧگ‬
‫ﺟو ﺷوق ﻧﭤﻲ ﻟﭤو‪ .‬ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ﮐﺎن ﺳﻧﮔﺎﭘور ﮔﮫﻣڻ وﭸﺑو ھو ﺗﻪ ﮔﮫﻣڻ ﺑدران ‪ The Sate‬ﺟو اﺷﺗﮫﺎر‬
‫ڏﺳﻲ دڪﺎﻧن ۾ ﮔﮫڙي وﭸﺑو ھو‪ .‬ﮔﮫﺮ ۾ ھڪ ﺷوڪﻳس ﺟو ﺳﭴو ﺧﺎﻧو ﭤﺎﻧون ﺳﺎن ﭜﺮﻳل ڏﺳﻲ اڄ‬
‫ﺑﻪ ﭘﺎڻ ﺗﻲ ِﮐَل اﻳﻧدي آھﻲ ﺗﻪ اﻓﺳوس ﺑﻪ ﺗﻪ ڪﻳﺋن اھﻲ ﭤﺎﻧو ﺳﻧﮔﺎﭘور ﺟﻲ ھڪ دڪﺎن ۾‬
‫ﭘوء ان ڏﻳﻧﮫن‬
‫‪ Discount‬ﻗﻳﻣت ﺟو ﭔڌي ورﺗﺎ ھﺋﺎﺳﻳن ۽ واﻗﻌﻲ اھﻲ اﺻل ﻗﻳﻣت ﮐﺎن ﺳﺳﺗﺎ ھﺋﺎ‪ِ ،‬‬
‫ﭼﻳﻧﻲء ﺟﺎ ﭤﺎﻧو ورﺗﺎﺳﻳن‪ .‬ﺑس ۾ ﻣوٽڻ ﺑدران ٽﻳڪﺳﻲ ڪﺋﻲ ﺳﻳن‪ ،‬ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ‬
‫ﮔﮫﻣڻ ﭰﺮڻ ﮀڏي ﮘﺮا‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪150‬‬

‫ﺟﻲ ﺑﺎرڊر ﺗﻲ ڪﺳٽم وارن ﮐﻲ اﻧﮫن ﺟﻲ ڪﺳٽم ڊﻳوٽﻲ ڪﺟﮫﻪ ڏﻧﻲ ﺳﻳن ڪﺟﮫﻪ ﻣﻌﺎرف‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ڍوﺋﻲ آﻳﺎﺳﻳن‪ .‬وزن وڌي وﭸڻ ڪﺮي‬
‫ﺑﺎء اﻳﺋﺮ‬
‫َ‬
‫ﭘوء ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ﮀڏڻ وﻗت ِ‬
‫ڪﺮاﺋﻲ ﺳﻳن ۽ ِ‬
‫ان ﺟﺎ ﺑﻪ ﭘﺋﺳﺎ ڏﻧﺎﺳﻳن‪ .‬ﭤﺎﻧون ﺳﭠن ھﺋڻ ڪﺮي‪ ،‬ﺟﻳﺋن ﭤﻳﻧدو آھﻲ‪ ،‬اڄ ﺗﺎﺋﻳن اﺳﺗﻌﻣﺎل ﺑﻪ ﻧﻪ ڪﻳﺎ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﺟﻲ ﮔل ﺳﻳﻧٽﺮ ۾ وﭸﺎن ﺗﻪ اھﻲ ﺳﺎﮘﻳﺎ‬
‫اﭤﺋون‪ .‬ھﻳڏاﻧﮫن اﻧڊﻳﺎ اﭼڻ ﮐﺎن اڳ ھڪ ڏﻳﻧﮫن‬
‫َ‬
‫ﭼﻳﻧﻲء ﺟﺎ ﭤﺎﻧو ﺟﻳڪﻲ وﻳﮫﺎرو ﺳﺎل ﮐن اڳ ﻣون ﺳﻧﮔﺎﭘور ﮐﺎن ورﺗﺎ ھﺋﺎ اھﻲ ھﺗﻲ رﮐﻳﺎ ﭘﻳﺎ ھﺋﺎ ۽‬
‫َ‬
‫ﻗﻳﻣت ﺑﻪ اڌ ﮐﺎن ﮔﮫٽ‪ .‬ﻳﻌﻧﻲ ﺳﻧﮔﺎﭘور ﻣﺎن ‪ Sale‬۾ وﭠڻ ﺗﻲ ﺑﻪ اﺳﺎن ﮐﻲ ﻣﮫﺎﻧﮔﺎ ﭘﻳﺎ )ان وﻗت ﺟﻲ‬
‫ﻣﺎرڪﻳٽ وﻳﻠﻳو ﻣوﺟب ﮐﭨﻲ ﺳﺳﺗﺎ ھﺋﺎ( ان ﮐﺎن ﻋﻼوه ﺳﻧﮔﺎﭘور ﮐﺎن ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ آﭨڻ ۾ ٽﻳڪس‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ۾‪ ،‬۽ ﺑﺎرڌار ﭘﺋﻲ ڍوﻳوﺳﻳن‪.‬‬
‫ڏﻧوﺳﻳن ۽ ان ﺑﻌد‬
‫َ‬
‫ھونء ﺑﻪ واﻻﻳت ۾ ڪﻳﺗﺮﻳون ﺷﻳون ﻟﮘﻧدو آھﻲ ﺗﻪ ﺳﺳﺗﻳون آھن ۽ ﮐﭨﻲ ھﺟن ﺑﻪ ﭘﺮ ﺗﻧﮫن‬
‫َ‬
‫ھوﻧدي ﺑﻪ ڪﻧﮫن وڏي ﻓﺮق ﺳﺎن ﺳﺳﺗﻳون ﻧﭤﻳو رھن‪ .‬ﺟﻳﺋن ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾ ھڪ ڪﻠو ﮐﺎﭴﺎ ﺳﺎڍي‬
‫ٽﻳن ﺳؤ روﭘﺋﻲ ﭤﺎ ﻣﻠن ﺟن ﺟﺎ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﭘﻧﺞ ﺳؤ روﭘﻳﺎ ﭤﻳﺎ ﮀو ﺗﻪ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ۾ ﻳﺎ ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ﺑﺎرڊر‬
‫ﺗﻲ ﭘﺎڪﺳﺗﺎﻧﻲ ھﺰار روﭘﻳن ﺟﺎ ‪ 700‬اﻧڊﻳن روﭘﻳﺎ ﻣﻠن ﭤﺎ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل اڌ ڏﻳﻧﮫن ﺧﺮاب ڪﺮي رڪﺷﺎ‬
‫ﺟو ‪ 25‬روﭘﻳﺎ اوٽ ۽ ‪ 25‬روﭘﻳﺎ ﻣوٽ ﭜﺎڙو ﭜﺮي وﭠڻ ﻣﻌﻧﻲٰ اھﻲ ﭤﻳﺎ ‪ 400‬اﻧڊﻳن روﭘﻳﺎ ۽ ﺑﺎرڊر ﺗﻲ‬
‫ﮐﭨﻲ ٽﻳڪس ﻧﻪ ڏﺟﻲ ﺗﻪ ﺑﻪ ھڪ ڪﻠو وزن ﺟﺎ ‪ 60‬روﭘﻳﺎ ڏﻳﭨﺎ ﭘﻳﺎ ﺟو ﺑس ذرﻳﻌﻲ اﻧڊﻳﺎ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن‬
‫اﻳﻧدڙ ﻣﺳﺎﻓﺮن ﮐﻲ ﻓﻘط وﻳﮫﻪ ڪﻠو وزن ﮐﭨڻ ﺟﻲ اﺟﺎزت آھﻲ ۽ ان ﺗﻲ ﺗﻣﺎم ﮔﮫﭨﻲ ﺳﺧﺗﻲ آھﻲ ۽‬
‫اﻳﻧدي وﻗت ﺋﻲ ڪﻧﮫن ﺟو ھڪ ﻳﺎ ﭔﻪ ڪﻠو وزن وڌﻳڪ ھو ﺗﻪ ان ﺑﺎر ﺟﺎ ھن ﮐﻲ ﺑﺎرڊر ﺗﻲ ﭘﺋﺳﺎ‬
‫واﭘﺳﻲء ﺗﻲ ﺧﺮﻳداري ﺑﻌد ان ﺟﻲ وزن ﺟﺎ ﭘﺋﺳﺎ ﺑﻪ ڏﻳﭨﺎ ﭘوﻧدا‪ .‬ﻳﻌﻧﻲ ھڪ ڪﻠو‬
‫ڏﻳﭨﺎ ﭘﻳﺎ ۽ ھﺎڻ‬
‫َ‬
‫ﮐﺎﭴﺎ ‪ 460‬اﻧڊﻳن روﭘﻳﺎ ﻳﻌﻧﻲ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ‪ 660‬روﭘﻳﺎ ﭤﻳﺎ ۽ ‪ 650‬۾ ﺗﻪ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ۾ ﺑﻪ ﻣﻠن ﭤﺎ ﭘﺮ ھﺮ‬
‫ﻻء ڪﺟﮫﻪ وﭠﻲ وﭸﻲ‪ .‬وﻳﻧدي ﺣﺞ ﺗﻲ وﻳﻧدڙ ﺣﺎﺟﻲ‬
‫ھڪ اﻧﺳﺎن ﭘﺮدﻳس ۾ ﭼﺎھﻲ ﭤو ﺗﻪ ھو ﭘﻧﮫﻧﺟن ِ‬
‫ﭘوء‬
‫ﺟﻳڪﻲ ﭘڪو ﭘﮫﻪ ڪﺮي ﭘﮫﭼن ﭤﺎ ﺗﻪ ﻓﻘط ﻋﺑﺎدت ڪﺑﻲ ﺳﻲ ﺑﻪ ڪﺟﮫﻪ ڏﻳﻧﮫن ﮐﺎن‬
‫ِ‬
‫ﺧﺮﻳداريء ۾ ﻟﮘﻳو وﭸن‪.‬‬
‫َ‬
‫ھونء ﺑﻪ ﭼﺎر ﮘﺎﻟﮫﻳون ﻣون ھن ﺳﻔﺮ ﺟﻲ ﮔﺮوپ ۾ ﻧوٽ ڪﻳون آھن ﺟﻳڪﻲ ﻗﺎﺑل ﺗﻌﺮﻳف‬
‫َ‬
‫ﺧﺮﻳداريء ﺟو ﺷوق ﺑﻧﮫﻪ‬
‫آھن‪ .‬ھڪ ﺗﻪ ﻣون ﺳﺎن ﮔڏ ﺳﻔﺮ ڪﻧدڙ ھﻧن اوڏن ۾ اﺟﺎﺋﻲ ﺳﺟﺎﺋﻲ‬
‫َ‬
‫ﻧﺎھﻲ ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ﺟﻳﺋن ﻣﭤﻲ ﻟﮐﻳو آﻳو آھﻳﺎن ﺗﻪ ھﻧن ۾ ڪﻳﺗﺮا ﭘﮫﺮﻳون دﻓﻌو ﭔﺎھﺮ ﻧڪﺗﺎ آھن‪ ،‬اڌ ﮐﺎن‬
‫ﺧﺮﻳداريء ﺟو وڏو ﺷوق ﭤﺋﻲ ﭤو‪ ،‬ﺧﺎص ڪﺮي‬
‫وڌﻳڪ ﻋورﺗون آھن ﺟن ﮐﻲ ﻋﺎم ﺣﺎﻟﺗن ۾‬
‫َ‬
‫ﺷﻲء‬
‫ﮀوڪﺮﻳن ﮐﻲ ﭘﺮ ھﻲ وڏﻳن ﺑﺎزارﻳن ۽ ﺷﺎﭘﻧگ ﻣﺎﻟن ﻣﺎن ﻟﻧﮔﮫﻧدي ﭘﺮﺳڪون آھن‪ .‬ورﻟﻲ ڪﺎ‬
‫ِ‬
‫وﭠن ﭤﻳون ﺳﺎ ﺑﻪ ﺳوﭼﻲ ﺳﻣﺟﮫﻲ ﺑﻧﮫﻪ ﺿﺮوري ۽ ﻧﺋﻳن آھﻲ ﺗﻪ‪ .‬ﭔﻲ ﭘﻠس ﭘواﺋﻧٽ ھن اوڏ ﻓﺋﻣﻠﻳن ۾‬
‫اھﺎ ﻧوٽ ڪﻳم ﺗﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟو ﺳﺎﻣﺎن ڍوﺋڻ ﻳﺎ وﻗت ﺗﻲ اﭤڻ ۾ ﻓوﺟﻳن واﻧﮔﺮ ﺑﻳﺣد ﭼﺳت ۽ ﭼوﺑﻧد آھن‪.‬‬
‫ﻣﺮد ﺗﻪ ﻣﺮد ﭘﺮ ﻧﻧڍﻳون ﮀوڪﺮﻳون ۽ وڏي ﻋﻣﺮ ﺟون ﻋورﺗون ﺑﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟو ﺳﺎﻣﺎن ﭘﺎڻ ھڪ ھﻧڌ‬
‫ﻣﺰاﺟﻲء ﺳﺎن! ۽ ڪڏاﻧﮫن ﺑﻪ ﮔﮫﻣڻ وﭸون‬
‫ﮐﺎن ﭔﺋﻲ ھﻧڌ ﺗﺎﺋﻳن ڍوﺋﻲ وﭸن ﭤﻳون ۽ ھﺮ وﻗت ﺧوش‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪151‬‬

‫ﭤﺎ ﻳﻌﻧﻲ ھﺮدوار‪ ،‬اﻣﺮﺗﺳﺮ‪ ،‬آﮔﺮا‪ ،‬ﺟﻳﭘور ﻳﺎ اﺣﻣد آﺑﺎد ﺑڙودا وﻏﻳﺮه‪ ،‬ﺟﮫڙن ﺷﮫﺮن ڏي ﺗﻪ ﺻﺑﺢ ﺟو‬
‫ﻻء ھﺮ ھڪ ﮐﻲ ﺻﺑﺢ ﺟو ﭼﺋﻳن ﺑﺟﻲ ﺋﻲ اﭤﻲ ﺗﻳﺎري ۽ ﻧﻳﺮن‬
‫ﮀﮫﻳن ﺑﺟﻲ ﺋﻲ ﻧڪﺮون ﭤﺎ ﺟﻧﮫن ِ‬
‫ﭘﺎﭨﻲ ڪﺮﭨو ﭘو ﭤو ﭘﺮ آﺋون ڏﺳﻲ رھﻳو آھﻳﺎن رات ﺟو ﺳﻣﮫﻧدي ﭔﺎرھن ھڪ ﭤﻲ وﻳﻧدن ﺗﻪ ﺑﻪ ﺻﺑﺢ‬
‫ﭘوء اھﺎ ﭔﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ آھﻲ ﺗﻪ رات ﺟﻲ ﮐٽل ﻧﻧڊ ﺟو‬
‫ﺟو ﭼﺋﻳن ﺑﺟﻲ اﭤﻲ ﺗﻳﺎري ﺷﺮوع ڪﻧدﻳون ۽ ِ‬
‫ﭘوراﺋو ﺑس ۾ ﻟڏﻧدي ڪﻳو وﭸﻲ ﭤو‪ .‬ھڪ دﻓﻌﻲ ﺗﻪ ﺳﻧﺟﻲ‪ ،‬ڊاڪٽﺮ ﻟﮀﻣڻ ﺟﻲ ﻓﺋﻣﻠﻲ ۽ ڪﻣﻼ ۽‬
‫اﻧﮫن ﺟﻲ ڌﻳﺋﺮن راڌا ۽ ڊاڪٽﺮ ارم ﮐﻲ ‪ 50‬ڪﻼڪن ﮐﺎن ﺑﻪ ﻣﭤﻲ ﺟﺎﮘﭨو ﭘﻳو‪ .‬ﺑڙودا )ﮔﺟﺮات(‬
‫دھﻠﻲء ۾‬
‫ﻻء ﻧڪﺗﺎﺳﻳن‪ .‬ﺳﭴﻲ رات ﺳﻔﺮ ڪﺮي ﺻﺑﺢ ﺟو ﺳﺗﻳن ﺑﺟﻲ‬
‫ﻣﺎن ﺷﺎم ﺟو‬
‫َ‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ِ‬
‫ﭘﮫﺗﺎﺳﻳن ﺳڀ اھڙو ﭤڪل ھﺋﺎﺳﻳن ﺟو ﭘﮫﭼڻ ﺳﺎن ﺳﻣﮫﻲ رھﻳﺎﺳﻳن ﭘﺮ ﻣﭤﻳﺎن ھﻣﺮاھﻪ ڪﻼڪ ڏﻳڍ‬
‫ﺑﻌد ﺟﻳﭘور ھﻠﻳﺎ وﻳﺎ ﺟﺗﺎن رات ﺟو ﭘﻧﺟﻳن ﺑﺟﻲ دھﻠﻲ ﻣوٽﻳﺎ ۽ ڪﻼڪ ﺑﻌد ﭔﺋﻲ ڏﻳﻧﮫن وري اﺳﺎن‬
‫ﺑﻳﺰاريء ﺟو اﺣﺳﺎس‬
‫ﻻء ﻧڪﺗﺎ‪ .‬ﭘﺮ ﺳڀ ﺧوش ھﺋﺎ‪ .‬ﭤڪ ۽‬
‫َ‬
‫ﺳﺎن ﮔڏ ﺑس ۾ دھﻠﻲ َء ﮐﺎن ﭔﺎھﺮ ﮔﮫﻣڻ ِ‬
‫ڪﭼﮫﺮيء ﺟﺎ ﺑﻪ‬
‫ڪﻧﮫن ﺟﻲ ﺑﻪ ﭼﮫﺮي ﺗﻲ ﻧﻪ ھو‪ .‬ﺳﻧدن ﭜﺮ واري ﮘوٺ ﻣﭼﺮ ﺟﻲ وﺳطڙن واﻧﮔﺮ‬
‫َ‬
‫ﻻء ڪو ﻣواد ﻧﻪ ھوﻧدن ﺗﻪ زاﻟون ﻣڪﻳش ۽ راﺟﻳش )ﮔﮫوٽن( ﺟﻲ ﺷﺎدﻳن‬
‫ﺷوﻗﻳن آھن‪.‬‬
‫َ‬
‫ڪﭼﮫﺮيء ِ‬
‫ﻏﻳﺮﻣوﺟوﮔﻲء ۾ ھو ﭘﻧﮫﻧﺟو‬
‫ﺟﺎ راڳ ۽ ﺳﮫﺮا وﻳﮫﻲ ﮘﺎﺋﻳﻧدﻳون ﭘﺮ اھو ﻧوٽ ڪﻳو اﭤم ﺗﻪ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﺳﻧڌيء ﺟﺎ ﮘﺎﺋﻳن‪ ،‬وﻳﻧدي اﻧڊﻳﺎ‬
‫ﭘﺎڻ ﺳﺎن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ اوڏڪﻲ زﺑﺎن ۾ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋن ﭘﺮ راڳ ﻳﺎ ﺳﮫﺮا اھﻲ ﺋﻲ‬
‫َ‬
‫۾ رھﻧدڙ اوڏ ﺑﻪ اھﻲ ﺋﻲ راڳ ﻣور ﭤو ٽﻠﻲ‪ .‬وﻏﻳﺮه ﮘﺎﺋﻳن‪ ،‬ﺑﻘول ﺳﻧدن اوڏڪﻲ زﺑﺎن ۾ ڪو راڳ ﻳﺎ‬
‫ﺳﮫﺮو ﻧﺎھﻲ‪.‬‬
‫ﮔل ﻣﺎڙﻳن ۾ ٽڙﻧدا‪ ،‬ﮔل ڪوٽن ﺗﻲ ﮐڙﻧدا‬
‫آ ﭜﺎﺋﺮ ھورﻳﺎن ھورﻳﺎن آ‬
‫ﺗﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣن ﺟﺎ ﮔل ﮐڙﻧدا‬
‫ﺳﮫﭨﻲ! ﻣﻧڊل ﻣﭼﺎﻳو آ ﺗو‬
‫ﻣڪﻳش ﺗﻧﮫﻧﺟﻲ ﺳﻳﻧﻲ ﺟو ﺳﻳﻧﮔﺎر‬
‫اھو ﺷﺎن ﻣڪﻳش ﺟو آھﻲ‬
‫آء‬
‫آء ﭜﺎﺋﺮ ھورﻳﺎن ھورﻳﺎن ُ‬
‫ُ‬
‫ھڪ ﭔﻲ ﺳﭠﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺟﻳڪﺎ ھن ﮔﺮوپ ۾ ﻣون ﻣﺣﺳوس ڪﺋﻲ آھﻲ ﺗﻪ اﺳﺎن ﺟﻲ ﺟﺮﻧﻲ‬
‫ﺗﻘﺮﻳﺑﺎ اﭼﻲ اﺧﺗﺗﻣﺎ ﺗﻲ ﭘﮫﺗﻲ آھﻲ ۽ ﻣﮫﻳﻧو ﮐن اﭼﻲ ﭤﻳو آھﻲ ﭘﺮ ھﺮ ھڪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ۾ ﻣﮔن آھﻲ‪.‬‬
‫ڪﺎﺑﻧﻪ ﻏﻠط ﻓﮫﻣﻲ ﻳﺎ ﺟﮫﻳڙو ﺟﮫٽو ﻳﺎ روﺳﺎﻣو ﻧﻪ آھﻲ ﺟﻳڪو ﺳﻔﺮ ۾ ﻋﺎم رھﻲ ﭤو ﭼﺎھﻲ ھڪ ﺋﻲ‬
‫ﻓﺋﻣﻠﻲ ھﺟﻲ‪ ،‬ﺳڀ دوﺳت ھﺟن ﻳﺎ اڻ ﭴﺎڻ‪ .‬ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺧﻳﺎل ۾ ان ﺟو وڏو ﺳﺑب ﮔﮫﭨﻲ‬
‫‪ Expectation‬ﻧﺎھﻲ ۽ ھﺮ ھڪ آزاد آھﻲ‪ .‬رﻳل ۾ ﺑﻪ ﺟﻧﮫن ﮐﻲ ﺟﻳڪﻲ وﭨﻲ اھو وﭠﻲ ﮐﺎﺋﻲ‪،‬‬
‫ﻻء ﺑﻪ ھﺮ ڪو آزاد آھﻲ‪ .‬وڌ ۾ وڌ ڪو ﭼﺎھﻳﻧدو ﺗﻪ ﭔﻳﺎ ﺑﻪ ﺳﺎﭨس ﺷﺎﻣل ﭤﻳن ﺗﻪ ھو ھڪ وار‬
‫ﮔﮫﻣڻ ِ‬
‫ﭘوء ڪﻧﮫن ﺟﻲ ﻣوڊ ﭤﻲ ﺗﻪ‬
‫ﺳﭜﻧﻲ ﮐﻲ ﭔڌاﺋﻳﻧدو ﺗﻪ ﺑﻧﺎرس ﻳﺎ ﻟﮐﻧؤ‬
‫َ‬
‫ٽﻳڪﺳﻲء ۾ وﭸﺎن ﭘﻳو ڪو ھﻠﻧدو‪ِ .‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪152‬‬

‫ھن ﺳﺎن ﺷﺎﻣل ﭤﻲ ﭜﺎڙي ﺟو ﺣﺻو ڏﻳﻧدو ﭘﺮ ﺟﻲ ڪو ﻧﻪ ھﻠﻳو ﺗﻪ ھو اڪﻳﻠو ﺑﻪ ھﻠﻳو وﻳﻧدو‪ .‬ان‬
‫ﮐﺎن ﻋﻼوه ھﻧن ۾ اھﺎ ﺑﻪ ﺳﭠﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ آھﻲ ﺗﻪ ھڪ ﭔﺋﻲ ﮐﺎن ﮔﮫﭨﻲ ﭘﭿ ﭘﭿ ﻳﺎ ٽوڪ طﻌﻧو ﻧﭤﺎ ڪن‪.‬‬
‫ﺷﻲء ڏﻳﮐﺎري ﺗﻪ ﭠﻳڪ آھﻲ ﻧﻪ ﺗﻪ ھﺮ ڪو ﺧوش ھﺟﻲ‪.‬‬
‫ڪﻧﮫن ڪﺎ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﭔڌاﺋﻲ ﻳﺎ ﺧﺮﻳد ڪﻳل‬
‫ِ‬
‫ﺳڀ ﮐﺎن وڏي ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺳڀ ﭘڙھﻳل ﮘڙھﻳل آھن‪ .‬ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ اھﺎ اھڙي ﮘﺎﻟﮫﻪ ﻧﺎھﻲ‪ ،‬ﭘڙھﻳل ﮘڙھﻳل ﺑﻪ‬
‫ﺳﻔﺮ ۾ وڙھﻧدا رھن ﭤﺎ‪ .‬ﺑس اھو ﭼﺋﻲ ﺳﮔﮫﺟﻲ ﭤو ﺗﻪ ھو ﻧﻧڍي ھوﻧدي ﮐﺎن ﮔﮫﺮ ۾ اﺋﻳن ٽﺮﻳن ﭤﻳل‬
‫آھن‪ .‬ھو ﺳڀ ﭘﺎڻ ۾ ﮔڏ ﺑﻪ آھن )ﺟو ﺳڀ ﭘﺎڻ ۾ ﭜﺎﺋﺮ ﭜﻳﻧﺮ آھن‪ ،‬ﺳڀ ﻧﺎراﺋڻ داس ﺟو اوﻻد آھن( ﺗﻪ‬
‫اﻟڳ اﻟڳ ﭘﻧﮫﻧﺟن ﭘﻧﮫﻧﺟن ﻣڙﺳن ﻳﺎ زاﻟن ۽ ﭔﺎرن ﺟﻲ ﻧﻧڍڙي ﻧﻧڍڙي ﮔﺮوپ ۾ ﺑﻪ‪ .‬ڪﻳﺗﺮا ﮐﭨﻲ ﭔﺎھﺮ‬
‫ﻧﻪ ﻧڪﺗﺎ آھن ﭘﺮ ﺟﻳڪﻲ ﺳﻧدن ﭜﺎﺋﺮ ﭜﻳﻧﺮ ﭔﺎھﺮ ﻧڪﺗﺎ آھن اﻧﮫن ﮐﺎن ھﻧن ﺳﭠﻳون ﮘﺎﻟﮫﻳون ﻣﻌﻠوم‬
‫ڪﺮي ‪ Adopt‬ڪﻳون آھن ۽ ھﺮ ھڪ ﮐﻲ )ﻣﺮد ﺗوڙي ﻋورت ﮐﻲ وڏي ﺗوڙي ﻧﻧڍي ﮐﻲ( ﻧﻪ‬
‫ﻓﻘط ڪﭘڙي ﮔﻧدي ﭘﺎﺋڻ ﺟو ڍﻧگ اﭼﻲ ﭘﺮ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋڻ ﺟو طﺮﻳﻘو ﭘڻ‪ .‬آﺋون ﺗﻪ ھڪ ﻗﺳم ﺟو ﮐﭨﻲ ﮔﮫﺮ‬
‫ﺟو ﭜﺎﺗﻲ ﭤﻳس ﭘﺮ ڌارﻳن ۽ ﻧون ﻣﺎﭨﮫن ﺳﺎن ﺑﻪ ھﺮ ھڪ وڏي ‪ Confidence‬ﺳﺎن ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻳﻧدو ۽‬
‫ﻧﻧڍي ٽﮫﻲ ﺟون ﮀوڪﺮﻳون ۽ ﮀوڪﺮا ﺗﻣﺎم ﺳﭠﻲ اﻧﮔﺮﻳﺰي ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻳن ﭤﺎ ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ھﻧن ڪﻧڊﻳﺎرو‪،‬‬
‫ﻧواﺑﺷﺎھﻪ‪ ،‬رﺗودﻳﺮو ۽ ﻻڙڪﺎﭨﻲ ﺟﻲ ﻋﺎم اﺳڪوﻟن ﻣﺎن ﺗﻌﻠﻳم ﺣﺎﺻل ڪﺋﻲ آھﻲ‪ .‬ﺳﻧدن‬
‫اﻧﮔﺮﻳﺰيء ﺟو ﻟﮫﺟو ﺑﻪ ڪﺎﻓﻲ ﺣد ﺗﺎﺋﻳن ﺑﮫﺗﺮ آھﻲ‪ .‬ٽﺮﻳن ۾ ﻳﺎ ﻣﺧﺗﻠف دﻋوﺗن ۾ ﺟﺗﻲ ڪﻧوارﻳﺗن ﺟﺎ‬
‫َ‬
‫دﻳوان ﻣﺎﺋٽ ﺟﻳڪﻲ ﺳﭴﻲ ﻋﻣﺮ وﻻﻳﺗن ۾ رھﻳﺎ اﻧﮫن ﺑﻪ ھﻧن ﺳﺎن ﮘﺎﻟﮫﺎﻳو ﭤﻲ ﺗﻪ ھﺮ ٽﺎﭘڪ ﺗﻲ ھﻧن‬
‫ﺟواب ڏﻧو ﭤﻲ ۽ وڏي اﻋﺗﻣﺎد ﺳﺎن‪ .‬اھﻲ اھڙﻳون ﮘﺎﻟﮫﻳون آھن ﺟن ۾ ﻋﺎم طﺮح اﺳﺎن ﺟﻲ ﺻوﺑﻲ‬
‫ﺳﻧڌ ﺟﺎ ﭔﺎر ڪﻣﺰور آھن ۽ ھﻧن ﮐﻲ دﻧﻳﺎ ۾ ﻣﻧﮫن ڏﻳﭨو آھﻲ ﺗﻪ اﻋﺗﻣﺎد ﭘﻳدا ڪن ۽ اھو ﺗڏھن ﭤﻳﻧدو‬
‫ﺟڏھن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺗﻌﻠﻳم ﺻﺣﻳﺢ طﺮح ﺣﺎﺻل ڪﺮڻ ﺳﺎن ﮔڏ ﺟﻧﺮل ﻧﺎﻟﻳﺞ ۾ ﺑﻪ ﭜڙ ﭤﻳن‪.‬‬
‫ﺧﺮﻳداريء ﺗﻲ اﻳﻧداﺳﻳن ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﻣﺎن اﺳﺎن ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ﮀﺎ ﭤﺎ ﭘﺳﻧد ڪن‪ .‬ﺳو‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل ﭘﺎڻ وري‬
‫َ‬
‫ان ۾ ھڪ ﺗﻪ ڪﭘڙو آھﻲ‪ ،‬ﺧﺎص ڪﺮي ﺳﺎڙھﻲ وﻏﻳﺮه ۽ ﭔﻳو ﭤﺎﻧو ﭤﭘﺎ‪ .‬ﺟن ﻣﺎن ﭔﻪ ﺷﻳون ھﺮ‬
‫ھڪ ورﺗﻳون‪ ،‬ھڪ ﭘﺮﻳﺷﺮ ڪڪﺮ ﺟﻳڪو ﭼﺎر ﺳؤ روﭘﺋﻲ ۾ ﻣﻠﻳو ﭤﻲ‪ ،‬ﺳﺎﺋﻳﺰ ﻣطﺎﺑق ۽ ﭔﻳون‬
‫ﻻء ۽‬
‫ﭤﺎﻟﮫﻳون‪ ،‬اﺳٽﻳل ﺟون وڏﻳون ﭘﻠﻳٽون ﺟن ۾ ﭼﺎر ﺧﺎﻧﺎ ﭤﻳن‪ .‬ھڪ وڏو ﺧﺎﻧو ﭜت ﻳﺎ ﻣﺎﻧﻲ رﮐڻ ِ‬
‫ھﻲء ﭤﺎﻟﮫﻲ ﭘﻠﻳٽ ﺑﻪ ﭤﻲ ﺗﻪ ‪Tray‬‬
‫ﻻء ﻳﻌﻧﻲ‬
‫َ‬
‫ٽﻲ ﻧﻧڍا ﭔوڙ‪ ،‬ﭜﺎﭴﻲ‪ ،‬ﭼٽﭨﻲ‪ ،‬آﭼﺎر ۽ ﺳﻼد ﺟﮫڙﻳن ﺷﻳن ِ‬
‫ﺑﻪ‪ .‬ان ﻗﺳم ﺟون ﭤﺎﻟﮫﻳون ڏﮐڻ ھﻧدﺳﺗﺎن ۾ وڌﻳڪ ﻣﺷﮫور آھن ﺟو ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ۽ ﺳﻧﮔﺎﭘور ﺟﮫڙن‬
‫ﻣﻠڪن ۾ ﺟﺗﻲ ﺗﺎﻣل ﮔﮫﭨﺎ رھن ﭤﺎ‪ ،‬اﻧﮫن ﺟﻲ ﺳﺎﺋوٿ اﻧڊﻳن ھوٽﻠن ۾ ان ﻗﺳم ﺟون ﭤﺎﻟﮫﻳون اﺳﺗﻌﻣﺎل‬
‫ﭤﻳن‪.‬‬
‫ﻣﻧﮫﻧﺟو ڪﻣﺮو ‪ Share‬ڪﺮڻ وارو ﺳﻧﺟﻲ )ﺳﺮﻳﭼﻧد ﺟو ﭘٽ( ﭔﻪ ﺟﻳﻧﺰ ﺟن ﭘﺗﻠوﻧون وﭠﻲ آﻳو‬
‫ﭘوء ﺣﺳﺎب ڪﺮي ﭔڌاﻳﺎﺋﻳن ﺗﻪ اھڙﻳون ﺳﺳﺗﻳون ﻧﻪ ﻣﻠﻳون آھن ﺟو اﻳﺗﺮن ﭘﺋﺳن ۾ ﺗﻪ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن‬
‫ﭘﺮ ِ‬
‫۾ ﺑﻪ ﻣﻠﻳو وﭸن‪.‬‬
‫ھونء ھڪ ﮘﺎﻟﮫﻪ آھﻲ ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ۾ ھﺮ ﻗﺳم ﺟﻲ ﭜﺎﭴﻲ ﭜﺗﻲ ۽ ﻓﺮوٽ ھﺮ وﻗت ﻣﻠﻳو وﭸﻲ‪ .‬اﻧڊﻳﺎ‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪153‬‬

‫اﻳڏو وڏو آھﻲ ﺟو ڪﭤﻲ ﭤڌڪﺎر ڪﺮي )ﺟﻳﺋن ﺗﻪ ڪﺷﻣﻳﺮ ﭘﺎﺳﻲ( ﺻوف ۽ اﻧﮔور ﭤﻳن ﭤﺎ‪ ،‬ڪﭤﻲ‬
‫وارﻳﺎﺳو ﻋﻼﺋﻘﻳو )راﺟﺳﺗﺎن ﺟﮫڙو( ھﺟڻ ڪﺮي ﮔدرا ۽ ﭼﺎﻧﮫﻳون ﭤﻳن ﭤﻳون ۽ ڪﭤﻲ ﮔﮫﭨﻲ ﺑﺎرش‬
‫ڪﺮي )ﺗﺎﻣل ﻧﺎڊو ﻳﺎ ﻣﻐﺮﺑﻲ ﺑﻧﮔﺎل وﻏﻳﺮه( ڪﭠﮫل‪ ،‬ﻟﻳﭼﻲ‪ ،‬ڊوڪو‪ ،‬اﻧﻧﺎس ﭤﺋﻲ ﭤو ﺗﻪ ڪﭤﻲ ﭤڌڪﺎر‬
‫وارا ﺟﺎﺑﻠو ﻋﻼﺋﻘﺎ ھﺟڻ ڪﺮي ﭼﻳﺮي‪ ،‬اﺳٽﺎﺑﻳﺮي وﻏﻳﺮه ﭤﺋﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﺳو ھﻧن ﮐﻲ ھﺮ ﻓﺮوٽ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫ﻻء ﺟﺎﭘﺎن ﻳﺎ ﺳﺋﻳڊن وﭸﭨو ﭤو ﭘوﻳن ﻳﺎ اﻧﻧﺎس ۽‬
‫ﻣﻠڪ ۾ ﻣﻠﻳو وﭸﻲ‪ .‬اﺋﻳن ﻧﻪ آھﻲ ﺗﻪ اﺳٽﺎﺑﻳﺮي ﮐﺎﺋڻ ِ‬
‫ﻻء ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ۽ ﭤﺎﺋﻠﻳﻧڊ ﺟو ﺳوﭼﻳن ﭤﺎ ﻳﺎ وري ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ ﺻوف ۽ اﻧﮔور ﮐﺎﺋڻ‬
‫ﻟﻳﭼﻲ ِ‬
‫ڊراء ﻓﺮوٽ ﺑﻪ ھﺮ ﻗﺳم ﺟو ﭤﺋﻲ ﭤو ﺗﻪ‬
‫ﻻء ﭘﺎڪﺳﺗﺎن اﭼﭨو ﭘوي ﭤو‪ .‬اھڙي طﺮح ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ﺷﻲء ﻣﻠﻧدي‪ .‬ھڪ ﭔﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﻓﺮوٽ ۽ ﺳﺑﺰي ﻣﺎرڪﻳٽ ۾ ﺗوھﺎن ﮐﻲ ھﺮ‬
‫ﭜﺎﭴﻳون ﺑﻪ‪.‬‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ﺷﻲء ﺟﻳڪﺎ ھﺮ ڪو ﻏﺮﻳب ﻏﺮﺑو اﺳﺗﻌﻣﺎل ڪﺮي ﭤو‪ ،‬اﻧڊﻳﺎ ۾ اﻳڏو‬
‫ﻧوٽ ڪﻳم ﺗﻪ ﮐﻳﺮ ﺟﮫڙي‬
‫ِ‬
‫ﻣﮫﺎﻧﮔو ﻧﺎھﻲ‪ .‬ھﺗﻲ اڌ اڌ ڪﻠو ﺟون ﺗﺎزي ﮐﻳﺮ ﺟون ﭤﻳﻠﮫﻳون ڏھﻳن روﭘﺋﻲ ﺟﻲ ﺣﺳﺎب ﺳﺎن‬
‫ھونء ﺑﻪ ﺟڏھن ﻓﺮﻳش ﮐﻳﺮ‬
‫وڪﺎﻣن‪ .‬ﺑﺎﻗﻲ ﭘﺎﺋوڊر وارو ﻧﻳڊو‪ ،‬ﻣﻠڪ ۽ ﭔﻳﺎ ﮐﻳﺮ ﺗﻣﺎم ﻣﮫﺎﻧﮔﺎ آھن ۽‬
‫َ‬
‫ﻻﺋﻲء ﺳﺎن ﻣﻠﻲ وﭸﻲ ﭤو ﺗﻪ وﻻﻳت ﺟو ﭘﻳڪ ﭤﻳل ﭘﺎﺋوڊر ﮐﻳﺮ ﮀو اﺳﺗﻌﻣﺎل ڪﺟﻲ‪.‬‬
‫ﺳﺳﺗو ۽ ﺳو‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪154‬‬

‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﮔﮫٽﻳن ۾‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﮐﺎن ﭔﺎھﺮ ﮔﮫﻣڻ ﺑﻌد ڪﺎﻟﮫﻪ وري واﻧدڪﺎﺋﻲ ﻣﻠﻲ ۽‬
‫ﭔﻪ ٽﻲ ڏﻳﻧﮫن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﮔﺮوپ ﺳﺎن‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﺟو ھﻲ ﺗﺎرﻳﺧﻲ ﺷﮫﺮ ﮔﮫﻣڻ ﭼﺎھﻳو ﭤﻲ ﺟﻳڪو ﻣﻐل ﺷﮫﻧﺷﺎھﻪ ﺑﺎﺑﺮ ﺟﮫڙي ﮐﻲ ﭘﺳﻧد‬
‫ﻣون‬
‫َ‬
‫ﻧﭤﻲ آﻳو‪ .‬ھو اﺗﺮ ﮐﺎن ﭤڌن ﻣﻠڪن ﮐﺎن آﻳو ھو ﺗڏھن ﺗﻪ ھن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻳﺎدﮔﻳﺮﻳن ﺟﻲ ڪﺗﺎب ۾ ﻟﮐﻳو‬
‫آھﻲ‪...‬‬
‫”ھن ﮐﻲ )دھﻠﻲ ﺟﻲ رھﺎڪن ﮐﻲ( ﻧﻪ ﮔﮫوڙا آھن ﻧﻪ ﺳﭠو ﮔوﺷت‪ ،‬ﻧﻪ اﻧﮔور آھن‪ ،‬ﻧﻪ‬
‫ﺧوﺷﺑودار ﮔدرا‪ ،‬ﻧﻪ ﺳﭠو ﻣﻳوو آھﻲ ۽ ﻧﻪ ﺑﺮف ﻳﺎ ﭤڌو ﭘﺎﭨﻲ‪ ،‬ھﻧن ﺟﻲ ﺑﺎزارﻳن ۾ ﻧﻪ ﺳﭠو ﮐﺎڌو آھﻲ‬
‫۽ ﻧﻪ ﻧﺎن‪ ،‬ﻧﻪ ﻏﺳل ﺧﺎﻧﺎ آھن ﻧﻪ ڪﺎﻟﻳﺞ‪ ،‬ﻧﻪ ڏﻳﺎ‪ ،‬ﺷﻣﻌدان ﻳﺎ ﻣﻳڻ ﺑﺗﻳون‪“.‬‬
‫ﺑﺎﺑﺮ ﺟون ﻟﮐﻳل ڪﻲ ڪﻲ ﮘﺎﻟﮫﻳون ﺑﻪ ﻋﺟﻳب آھن ﭘﺮ ﺳﺎﺋﻳن ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﺟو ﭤﻳو ۽ ﺳو ﺑﻪ‬
‫ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﮫڙي ﻋظﻳم ﻣﻠڪ ﺟو‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل دھﻠﻲ ﻳﺎ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﭔﻳن ﺷﮫﺮن ﺟﻲ اﻓﺳوس ﻧﺎڪ‬
‫ﻻء ڪﺮڻ‬
‫ﻻء آﻳو ھو‪ ،‬ﭘﺮ ﮀﺎ ھن اھو ﺳڌارو ﻋوام ﺟﻲ ﭜﻠﻲ ِ‬
‫ﺣﺎﻟت ﮐﻲ ھو اﺗﺮ ﮐﺎن ڪﮫﻲ ﺳڌارڻ ِ‬
‫ﻻء‪ .‬ﺑﺎﺑﺮ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺗﻲ ‪1527‬ع ﮐﺎن ‪1530‬ع ﺗﺎﺋﻳن ٽﻲ‬
‫ﺟﻲ ڪوﺷش ڪﺋﻲ ﻳﺎ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﻋﻳﺎﺷﻲء ِ‬
‫ﭼﺎر ﺳﺎل ﺣڪوﻣت ﻣس ڪﺋﻲ ان ﺑﻌد ﺳﻧدس اوﻻد ﺣڪوﻣت ڪﻧدو رھﻳو‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ﺟو ﭼڪﺮ ھﻧﻳو ھوم ﺗﻧﮫن ھﻣﺎﻳون ﺟﻲ‬
‫ﮔذرﻳل ھﻔﺗﻲ ﺟﻧﮫن آٽو رڪﺷﺎ واري ﺳﺎن‬
‫َ‬
‫ﻣﻘﺑﺮي ﺗﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻌﻠوﻣﺎت ﻣطﺎﺑق ﻣون ﮐﻲ ﭼﻳو ھو‪.‬‬
‫”ﺳﺎﺋﻳن ﻣﻐل ﮔﮫﺮاﭨﻲ ﺟو ھﻲ ﭔﻳو ﺷﮫﻧﺷﺎھﻪ ڏاڍو ‪ Unfortunate‬ﻣﺎﭨﮫو ھو‪ ،‬ھو ﭔن ﻣﺷﮫور‬
‫ﭘﻲء ﺑﺎﺑﺮ ۽ ﭘٽ اڪﺑﺮ ﺟﻲ وچ ۾ ﭰﺎﺳﻲ ﭘﻳو‪“.‬‬
‫ﺷﺧﺻﻳﺗن ُ‬
‫ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺧﻳﺎل ۾ ﻣﺋٽﺮڪ ﭘﺎس ۽ ﮔﮫﭨﻲ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋڻ ﺟﻲ ﻋﺎدت وارو اھو آٽو رڪﺷﺎ وارو ﺟﻧﮫن‬
‫ﭘﺎڻ ﮐﻲ ڊراﺋﻳور ﮔﮫٽ ﭘﺮ ﮔﺎﺋﻳڊ ﮔﮫﭨو ﭤﻲ ﺳﻣﺟﮫﻳو اھو ڪﻧﮫن ﺣد ﺗﺎﺋﻳن ﺻﺣﻳﺢ ﺑﻪ ھو‪ .‬ﻣﺋٽﺮڪ‬
‫ﺗﺎﺋﻳن ﺟﻳڪﻲ اﻧﮔﺮﻳﺰن ﺟﺎ ﺗﺎرﻳﺦ ﺟﺎ ﻟﮐﻳل درﺳﻲ ڪﺗﺎب اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن طﺮﻓﺎن ﺗﺮﺟﻣو ﭤﻳل‬
‫ﻻء ﺟﻳڪﻲ ﺗوارﻳﺦ ﺟﺎ ڪﺗﺎب ﺟﮫﺎز ﺗﻲ ﭘڙھڻ‬
‫ﭘڙھﻳﺎﺳﻳن ﻳﺎ ڊﮔﮫن ﺳﺎﻣوﻧڊي ﺳﻔﺮن ﺟو وﻗت ﮐٽﺎﺋڻ ِ‬
‫ﻻء ﻣﮫﻳﺎ ﭤﻲ ﺳﮔﮫﻳﺎ اﻧﮫن ﻣﺎن اھوﺋﻲ ﻟﮘﻲ ﭤو ﺗﻪ ھﻲ آٽو رڪﺷﺎ ڊراﺋﻳور وﻧود ڪﺎﻓﻲ ﺣد ﺗﺎﺋﻳن‬
‫ِ‬
‫ﺻﺣﻳﺢ ﭤو ﭼوي‪ .‬ھﻣﺎﻳون ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ذھﻳن ﺣﺎڪم ھو ﭘﺮ ﺳﺎﮘﻲ وﻗت ‪ Unbalanced‬ﺑﻪ ﭼﺋﻲ‬
‫ﺳﮔﮫﺟﻲ ﭤو‪ ،‬ھن ﺟﺗﻲ ﺷﮫﺮ ﭠﺎھﻳﺎ اﺗﻲ ھن اﻧﮫن ﺟﻲ ﺗﺑﺎھﻲ ﺑﻪ آﻧدي‪ ،‬ﺑﺎﺑﺮ ﺟﻲ ھٿ ڪﻳل ﺣڪوﻣت‬
‫ﭘوء‬
‫ﺟﻳڪﺎ ھن ﮐﻲ ورﺛﻲ ۾ ﻣﻠﻲ اﺋﻳن ﺋﻲ واﺋڙن واﻧﮔﺮ وﭸﺎﺋﻲ ﮀڏي ۽ درﺑدر ڌڪﺎ ﮐﺎﺋڻ ﻟﮘو ۽ ِ‬
‫ﺣﻳﺎﺗﻲء وﻓﺎ ﻧﻪ ڪﺋﻲ ۽ ﮀﮫن ﻣﮫﻳﻧن ﺑﻌد‬
‫آﺧﺮڪﺎر ھن ﮐﻲ اھﺎ وري واﭘس ﻣﻠﻲ وﺋﻲ ﺗﻪ ﺳﻧدس‬
‫َ‬
‫ﭘﻲء ﺟﻲ ھﻧد‬
‫ﮔذاري وﻳو‪ .‬ﻣﻐﻠن ﺟﻲ ﻋﻣﺎرت‬
‫َ‬
‫ﺳﺎزيء ۾ وڏي ھﺎڪ آھﻲ ﭘﺮ ھﻣﺎﻳون ﺗوڙي ﺳﻧدس ُ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪155‬‬

‫دھﻠﻲء ۾ ھﻣﺎﻳون ﺟو ﻣﻘﺑﺮو‬
‫ﺳﻧڌ ۾ ڪﺎ اھڙي ﭠﮫﺮاﻳل ﻋﻣﺎرت ﻧﺎھﻲ ﺟﻧﮫن ﺟﺎ ﮔڻ ﮘﺎﺋﻲ ﺳﮔﮫﺟن‪.‬‬
‫َ‬
‫ھﻣﺎﻳونء‬
‫ڏﺳڻ وٽﺎن آھﻲ ۽ ﻣﭤﺮا روڊ ﺗﺎن اﻳﻧدي وﻳﻧدي ﺳﻧدس ﻳﺎد ﭤو ڏﻳﺎري ﭘﺮ ان ﺟو ڪﺮﻳڊٽ‬
‫َ‬
‫ﺑﺎء دي وي ﻣﻐﻠن ﺟﻲ ﭠﮫﺮاﻳل‬
‫ﮐﻲ ﺗﻪ ﻧﭤو ڏﺋﻲ ﺳﮔﮫﺟﻲ‪ .‬اھو ﺗﻪ ھن ﺟﻲ ﻣﺮڻ ﺑﻌد ﭘوﻳن ﭠﮫﺮاﻳو‪ِ .‬‬
‫ﺷﻲء آھﻲ‪ .‬ﭔﻳون ﻋﻣﺎرﺗون‪ ،‬ﻣﻘﺑﺮا‪ ،‬درﮔﺎھون ﻳﺎ ﺗﺎج ﻣﺣل ﺳڀ‬
‫ﻋﻣﺎرﺗن ۾ ھﻣﺎﻳون ﺟو ﻣﻘﺑﺮو ﭘﮫﺮﻳن‬
‫ِ‬
‫ﭘوء ﭠﮫﻳﺎ‪ .‬ھﻣﺎﻳون ﺟو ھﻲ ﻣﻘﺑﺮو وڏﻳن ڪﻣﺎﻧن )‪ (Arches‬۽ ﭔٽﻲ ﮔﺑﻧڊ وارو ‪1565‬ع ڌاري ﺳﻧدس‬
‫ِ‬
‫ﭘوء ﭔﺋﻲ‬
‫زال ﺣﺎﺟﻲ ﺑﻳﮔم ﭠﮫﺮاﻳو ۽ ‪ Architect‬ﺟﻲ ﺣﺳﺎب ﺳﺎن ڪن ﮘﺎﻟﮫﻳن ۾ ﺗﺎج ﻣﺣل ﮐﺎن ِ‬
‫ﻧﻣﺑﺮ ﺗﻲ آھﻲ‪ .‬ﻣﭤﺮا روڊ ﺗﺎن ﻟﻧﮔﮫﻧدي ۽ ھن ﻣﻘﺑﺮي وٽﺎن ﭰﺮي ﻟوڌي روڊ ﺗﻲ ﻣڙڻ وﻗت ڪڏھن‬
‫ﻣﺎﺿﻲء ﺟﻲ دﻧﻳﺎ ۾ ھﻠﻳو وﻳﻧدو آھﻳﺎن ﺗﻪ اڄ ﮐﺎن ﺳﺎڍﻳون ﭼﺎر ﺻدﻳون اڳ ھﺗﻲ ﻣﺮﺣوم‬
‫ڪڏھن‬
‫َ‬
‫ﻻء اﭼﻲ ﺑﻳﮫﻧدي‬
‫ھﻣﺎﻳون ﺟﻲ ﺑﻳوھﻪ زال ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣڙس ﺟﻲ ﻳﺎد ۾ ﭠﮫﺮاﻳل ھن ﻣﻘﺑﺮي ﮐﻲ ڏﺳڻ ِ‬
‫ھوﻧدي‪ .‬ﺗﺎج ﻣﺣل ﺗﻪ اﭸﺎ ﭠﮫﻳو ﻧﻪ ھو ۽ ﻧﻪ وري ڪﺎ ﭔﻲ اھڙي اھم ﻋﻣﺎرت ﻣﻐﻠن طﺮﻓﺎن ﭠﮫﻲ ھﺋﻲ‪.‬‬
‫ھﻲ ھڪ اھڙو ﺷﺎﻧدار ‪ Monument‬ﭠﮫﻲ رھﻳو ھو ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ھو ﺳﻧڌ ۾ وڏي ھﺎڪ ھﻠﻲ رھﻲ‬
‫ﭘوء ﺑﻌد ۾ ﭔﻳن ﻋﻣﺎرﺗن‪ ،‬ﺑﺎغ ﺑﺎﻏﻳﭼن ۽ ﺧﺎص ڪﺮي ﺗﺎج ﻣﺣل‬
‫ھوﻧدي ۽ ﺳﺎﻟن ﺗﺎﺋﻳن ھﻠﻲ ھوﻧدي ۽ ِ‬
‫ﭠﮫڻ ڪﺮي ﻣﺎﭨﮫن ﺟو ڌﻳﺎن ھٽﻲ وﻳو ھوﻧدو ﻧﻪ ﺗﻪ اڄ ڏﻳﻧﮫن ﺗﺎﺋﻳن ﺣﺎﺟﻲ ﺑﻳﮔم ﺟﻲ ﺗﻌﺮﻳف ﭘﺋﻲ ھﻠﻲ‬
‫ھﺎ ﺗﻪ زال ﺗﻪ ھﻣﺎﻳون ﺷﮫﻧﺷﺎھﻪ ﺟﻲ ﭼﺋﺟﻲ ﺟﻧﮫن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣڙس ﻣﭤﺎن ﺑﮫﺗﺮﻳن ﻣﻘﺑﺮو ﭠﮫﺮاﻳو ﺟﻧﮫن‬
‫ﺗﻲ ھﻳﺗﺮو ﺧﺮچ ۽ ھﻳﺗﺮا ﺳﺎل ﻟﮘﻲ وﻳﺎ‪ .‬ﺳﺎﮘﻲ طﺮح ھن وﻗت اھو ﺳوﭼﻲ اﻓﺳوس ﭤو ﭤﺋﻲ ﺗﻪ ھﻲ‬
‫ﺋﻲ ﻣﻐﻠن ﺟو ﻣﻘﺑﺮو ھو ﺟﻧﮫن اﻧدر ﻟڪل ﻣﻐل ﮔﮫﺮاﭨﻲ ﺟﻲ آﺧﺮي ﺷﮫﻧﺷﺎھﻪ ﺑﮫﺎدر ﺷﺎھﻪ ﮐﻲ‬
‫‪1857‬ع واري ﺑﻠوي ۾ اﻧﮔﺮﻳﺰن ھن ﻣﻘﺑﺮي ۾ ﭘڪڙي ورﺗو ۽ ﻣﻐل ﺑﺎدﺷﺎھت ﺟﻳڪﺎ ھﻧدﺳﺗﺎن ۾‬
‫‪ 330‬ﮐن ﺳﺎل ﻗﺎﺋم رھﻲ ان ﺟﻲ ‪ The End‬ﭤﻲ وﺋﻲ‪ .‬ﺑﮫﺎدر ﺷﺎھﻪ ﮐﻲ ﻣﻠڪ ﺑدر ڪﺮي رﻧﮔو‬
‫)ھﺎﭨوڪو ﻳﻧﮔون( ﻣوڪﻠﻳو وﻳو ۽ ﺳﻧدس اوﻻد ﮐﻲ ﻣﺎري ﺧﺗم ڪﻳو وﻳو‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ﺟﮫڙي ﺗﺎرﻳﺧﻲ ﺷﮫﺮ ۾ ﻧﻪ ﻓﻘط ﻣون ﺟﮫڙو ﭘﺮ ﭔﻳﺎ ﺑﻪ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ٽوﺋﺮﺳٽ‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﮐﻲ ڏﺳڻ وٽﺎن ۽‬
‫ﻣﺎﺿﻲء ﺟﻲ ﻳﺎدﻳن ۾ ھﻠﻳﺎ وﻳﻧدا ھوﻧدا ۽ اھﺎ ﺗﺎرﻳﺦ ﻣﺎﺿﻲ ﺋﻲ آھﻲ ﺟﻳڪو‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺧوﺑﺻورت ﺑﻧﺎﺋﻲ ﭤو ۽ اﻧﺳﺎن ان ﮔذري وﻳل وﻗت ۾ اﻳڏو ﮔم ﭤﻳو وﭸﻲ ﺟو ھن ﮐﻲ ﺣﺎل ﺟﻲ ﻣٽﻲ‪،‬‬
‫ڌوڙ‪ ،‬ﻣﮐﻳن‪ ،‬ﻣﮀﺮن‪ ،‬ٽﺮﺋﻔڪ ﺟﻲ دوﻧﮫﻳن ۽ ﻣﺎﭨﮫن ﺟﻲ ﭘﻳﮫﻪ ﭘﻳﮫﺎن ﺟو ذرو ﺑﻪ اﺣﺳﺎن ﻧﭤو ﭤﺋﻲ‪ .‬ﻣون‬
‫دھﻠﻲ ﺷﮫﺮ ﺟو وري ﭼڪﺮ ھﭨڻ ﭼﺎھﻳو ﭤﻲ‪ .‬رھﺟﻲ وﻳل ﺷﻳون ڏﺳڻ ﭼﺎھﻳون ﭤﻲ‪ ،‬ﭘﺮاﭨﻲ رڪﺷﺎ‬
‫ﭘوء ﺗﻳﺎر ﭤﻳڻ ﺑﻌد رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ﻧﺋﻳن رڪﺷﺎ ﺋﻲ‬
‫ڊراﺋﻳور وﻧود ڪﻣﺎر ﺟو ﻣوﺑﺎﺋﻳل ﻧﻣﺑﺮ ھوم ﭘﺮ ِ‬
‫ﺗﺮﺳﺎﺋڻ ﺑﮫﺗﺮ ﺳﻣﺟﮫﻳم ﺟو ﻣون ﮐﻲ ھﺎڻ ﭜﺎڙي ﺟﻲ ‪ Idea‬ﺗﻪ ﭤﻲ وﺋﻲ ھﺋﻲ‪ .‬ﺟﻳڪڏھن ڪو آٽو‬
‫رڪﺷﺎ وارو ﻣون ﮐﻲ ﻧﺋون ﺳﻣﺟﮫﻲ ٽﻳﮫﻪ ﭼﺎﻟﻳﮫﻪ روﭘﻳﺎ وڌﻳڪ ﭤو وﭠﻲ ﺗﻪ اھو ھن ﺟو ﺣق آھﻲ‬
‫ﺟو آﺋون ﺑﻪ رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ دﻓﻌﺎ رڪﺷﺎ ﮐﻲ ﺑﻳﮫﺎري ﻓوٽو ڪڍان ﭤو ﺟﻧﮫن ۾ ھن ﺟو ڪﺎﻓﻲ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﺎ‪ ،‬ﺑﻠڪﻪ ھﻳﺳﺗﺎﺋﻳن اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ‬
‫وﻗت ﺿﺎﻳﻊ ﭤﺋﻲ ﭤو‪ .‬ﭘﺮ ﻳﺎرو ھڪ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺣق ﺟﻲ ڪﺑﻲ ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫ﺟن ﺑﻪ ﺷﮫﺮن ﻣﺎن ﭤﻲ آﻳو آھﻳﺎن‪ ،‬ان ﻣﺎن اھوﺋﻲ ﻟﮘﻲ ﭤو ﺗﻪ ﺳﭴﻲ اﻧڊﻳﺎ ﺟﺎ ڊراﺋﻳور ﭔﻳن ﻣﻠڪن ﺟﻲ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪156‬‬

‫ﭘوء ھو ﭼﺎھﻲ ﺑﺳﻳن ﺟﺎ ھﺟن‪ ،‬ٽﺋڪﺳﻳن ﺟﺎ‪ ،‬آٽو رڪﺷﺎﺋن ﻳﺎ رڪﺷﺎﺋن‬
‫ڊراﺋﻳورن ﮐﺎن ﺳﭠﺎ آھن‪ِ .‬‬
‫ﺟﺎ‪ .‬ﭜﺎڙو ﺑﻪ ﻳورپ‪ ،‬ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ‪ ،‬ﺟﺎﭘﺎن ﺟﮫڙن ﻣﻠڪن ﮐﺎن ﺗﻪ ﮔﮫٽ آھﻲ ﭘﺮ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﮐﺎن ﮔﮫٽ آھﻲ‪.‬‬
‫رﺳﺗن ﺗﻲ اﻣن اﻣﺎن آھﻲ ھﺮ ڪو ﻓﺿﻳﻠت ﺳﺎن ﮔﺎڏي ھﻼﺋﻲ ﭤو ۽ ھﺮ ڊراﺋﻳور ﭘوﻟﻳس ﮐﺎن ڊﭴﻲ‬
‫ﭤو‪ ،‬ھﺮ ڊراﺋﻳور ﭼﺎھﻲ ﭤو ﺗﻪ ﺳوار ﺧوش رھﻲ ۽ ﺳﻧدس ﺷڪﺎﻳت ﻧﻪ ﭤﺋﻲ‪.‬‬
‫رﺳﺗﻲ ﺗﺎن ﻟﻧﮔﮫﻧدڙ ھڪ آٽو رڪﺷﺎ واري ﮐﻲ ﺑﻳﮫﺎرﻳم‪.‬‬
‫”ﻣﻳٽﺮ ﺗﻲ ھﻠﻧدﻳن ﻳﺎ اُڪو؟“ ﻣون ﭘﮀﻳوﻣﺎﻧس‪.‬‬
‫”ﺗوھﺎن ﺟﻲ ﻣﺮﺿﻲ‪ “.‬ڊراﺋﻳور ﭼﻳو‪.‬‬
‫”ﻣون ﮐﻲ ھﺗﺎن ﭼﺋن ﭘﻧﺟن ﺟﺎﻳن ﺗﻲ وﭠﻲ ھل ۽ وري واﭘس ھﺗﻲ اﭼﻲ ﮀڏ‪ ،‬ﮔﮫﭨو وﭠﻧدﻳن‪“.‬‬
‫”ڪﭤﻲ ڪﭤﻲ ھﻠﻧداﺋو؟“‬
‫”ﺟﺎﻣﻳﺎ ﻣﻠﻲ اﺳﻼﻣﻳﻪ ﻳوﻧﻳورﺳﺗﻲ‪ ،‬ﺟﻣﻧﺎ ﻧدي ﺟو ڪﻧﺎرو‪ ،‬ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ﺟﻲ‬
‫درﮔﺎھﻪ‪ ،‬ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺳﺟد ۽ ﻻل ﻗﻠﻌو‪ ،‬رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ﻓوٽو ﺑﻪ ڪڍﭨﺎ اﭤم‪“.‬‬
‫”ﺳﺎﺋﻳن ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺳﺟد ۽ ﻻل ﻗﻠﻌو ﺗﻪ ھﺗﺎن ﮐﺎن ﭼﮜو ﭘﺮي آھﻲ‪ ،‬ﭘﮫﭼڻ ۽ ﮔﮫﻣڻ ﭰﺮڻ ۾ ﺗوھﺎن‬
‫ﮐﻲ وﻗت ﻟﮘﻧدو‪“.‬‬
‫”ﭼﮜو ﮘﺎﻟﮫﻪ ﭔڌ ھن وﻗت ﺻﺑﺢ ﺟﺎ ﻧو ﮐن ﭤﻳﺎ آھن ﺗون ﭼﺎر ڪﻼڪ ﮐن ﻣون ﺳﺎن ﮔڏ ھﺟڻ‬
‫ﻻھﺟﺎنء‪ “.‬ﻣون ﭘﮀﻳو ﻣﺎﻧس‪ .‬ھن ﭤوري دﻳﺮ ﺳوﭼﻲ‬
‫ﺟﺎ ﮔﮫﭨﺎ وﭠﻧدي‪ ،‬ﻳﻌﻧﻲ ھڪ ﺑﺟﻲ ھﺗﻲ اﭼﻲ‬
‫ِ‬
‫اڍاﺋﻲ ﺳؤ ﭼﻳﺎ ۽ ﻣون ھﺎﺋوڪﺎر ڪﺋﻲ ﺗﻪ ڪﻼڪ اڌ وڌﻳڪ ﻟﮘو ﺗﻪ ﭔﻪ ﺳؤ روﭘﻳﺎ ﮐن وڌﻳڪ ڏﻳڻ‬
‫ﺑﻪ ﺳﺳﺗو ڪم آھﻲ‪ .‬ﺟﻧﮫن ڏﻳﻧﮫن ﮐﺎن آﻳو ھوس ﺗﻪ اھو ﺳﭼﻲ رھﻳو ھوس ﺗﻪ ﺟﻣﻧﺎ ﻧدي ﺟﻳڪﺎ‬
‫دھﻠﻲء ﻣﺎن ﻟﻧﮔﮫﻲ ﭤﻲ اﭸﺎ ﻧظﺮ ﻧﻪ ﭘﺋﻲ اﭼﻲ‪ .‬ﻧﻳٺ ڪﺎﻟﮫﻪ رات ﻧﻣﺎز ﺗﻲ ﮔوﺑﻧدا ﭘوري واري ﻣﺳﺟد‬
‫َ‬
‫ﻗﺎريء ﮐﺎن ﭘﮀﻳم ﺗﻪ ﺟﻣﻧﺎ ﻧدي ڪﭤﺎن وھﻲ ﭤﻲ‪.‬‬
‫ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ھونء ﺑﻪ‬
‫”ﺳﺎﺋﻳن ھﺗﺎن وﻳﺟﮫو ﺗﻪ آھﻲ‪ .‬ﭔﻪ اڍاﺋﻲ ﻣﻳل ھن ﭘﺎﺳﻲ وﻳﻧداﺋو ﺗﻪ ﺟﻣﻧﺎ ﻧدي آھﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫ﺗوھﺎن ﺟﺎﻣﻳﺎ ﻣﻠﻲ اﺳﻼﻣﻳﺎ ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲ وﭸو ﭘﻳﺎ ﺗﻪ ﭜﺮﺳﺎن ﺋﻲ ﺗوھﺎن ﺟﻣﻧﺎ ﻧدي ﻣﻠﻧدي‪ .‬ﺟﺎﻣﻳﺎ‬
‫ﻧديء ﺟﻲ ڪﻧﺎري ﺗﻲ‬
‫ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲء ﺟﻲ ﭜﺮﺳﺎن ﻧﮔﺮ ۽ ان ﺳﺎن ﮔڏ اﺑواﻟﻔﺿل ڪﺎﻟون ﺑﻠڪل ﺟﻣﻧﺎ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫آھن‪ .‬ﺟﺎﻣﻳﺎ ﻧﮔﺮ ﺟﻲ ﭔﺋﻲ ﭘﺎﺳﻲ ﻏﻔﺎر ﻧﮔﺮ ۽ ذاڪﺮ ﻧﮔﺮ آھن‪ .‬اﻧﮫن ﺳﭜﻧﻲ ﺟﻲ ﺳﺎﻣﮫون ﻳﻌﻧﻲ ﺟﻣﻧﺎ‬
‫ﻧديء‬
‫ﻧدي ﺟﻲ ﭔﺋﻲ ڪﻧﺎري ﺗﻲ ﻧوﺋﻳﻧدا ﺟو ﻧﺋون ۽ ﻣﺎڊرن ﺷﮫﺮ ﭠﺎھﻳو وﻳو آھﻲ ﺟﻧﮫن ﮐﻲ ﺟﻣﻧﺎ‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ اﻧدرﻳن ‪ Ring Road‬ﺳﺎن ﻣﻼﺋﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﻧوﺋﻳدا ۽ ﮔﺮﮔﺎﺋون‬
‫ﻣﭤﺎن ﭠﮫﻳل ﭘل ﻧوﺋﻳﻧدا ﭘﺮج‬
‫َ‬
‫ﺷﮫﺮ ﺑﻠڪل ﻧوان ۽ دﻧﻳﺎ ﺟﻲ ﻣﺎڊرن ﺷﮫﺮن واﻧﮔﺮ اڏﻳﺎ وﻳﺎ آھن ﺟﻳﺋن اﺳﺎن وٽ اﺳﻼم آﺑﺎد آھﻲ ﭘﺮ‬
‫اﺳﻼم آﺑﺎد ﮐﻲ ﭠﮫﻲ وڏو ﻋﺮﺻو ﭤﻲ وﻳو آھﻲ‪ ،‬ھﻲ ھﺎڻ ڪﺟﮫﻪ ﺳﺎل اڳ ﭠﮫﻳﺎ آھن‪ ،‬ﺳو ھﻧن ۾ ھﺮ‬
‫ﮘﺎﻟﮫﻪ ۽ ﺳﮫوﻟت ﺟو وڏو ﺧﻳﺎل رﮐﻳو وﻳو آھﻲ‪ .‬دھﻠﻲ ﺷﮫﺮ ﺟﺎ اﻣﻳﺮ ﻣﺎﭨﮫو ﻧوﺋﻳﻧدا ۽ ﮔﺮﮔﺎﺋون وﭸﻲ‬
‫دھﻠﻲء ﮐﻲ‬
‫ﻻء ﻳورپ ﺟﻲ ﺷﮫﺮن ﮐﺎن ﮔﮫٽ ﻧﺎھن‪ .‬ﺳﺎﮘﻲ وﻗت‬
‫َ‬
‫رھﻳﺎ آھن ﺟﻳڪﻲ ﺷﮫﺮ ھﻧن ِ‬
‫وڌﻳڪ ‪ Congested‬ﭤﻳڻ ﮐﺎن ﺑﭼﺎﻳو وﻳو آھﻲ‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪157‬‬

‫دھﻠﻲ ﺷﮫﺮ وٽﺎن ﻟﻧﮔﮫﻧدڙ ھن ﻧدي ﺟﻣﻧﺎ ﺗﻲ ﻣﭤﻳن ﻧوﺋﻳدا ﭘل ﮐﺎن ﻋﻼوه ﭔﻳون ﺑﻪ ڪﻳﺗﺮﻳون ﺋﻲ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ اﺗﺮاھﻳن ﺣﺻﻲ ﮐﻲ ﺟﻣﻧﺎﺟﻲ ﭔﺋﻲ ﭘﺎﺳﻲ ﭠﮫﻳل‬
‫ﭘﻠﻳون آھن ﺟﻳﺋن ﺗﻪ وزﻳﺮآﺑﺎد ﭘل ﺟﻳڪﺎ‬
‫َ‬
‫وزﻳﺮآﺑﺎد روڊ ﺳﺎن ﻣﻼﺋﻲ ﭤﻲ ﺟﻳڪو رﺳﺗو اﺗﺮﭘﺮدﻳش ﺟﻲ ﺷﮫﺮ ﻏﺎزي آﺑﺎد ﺗﺎﺋﻳن ھﻠﻳو وﭸﻲ‪ .‬دﻧﻳﺎ‬
‫ﺟﻲ ﻣﺷﮫور ۽ ﭘﺮاﭨﻲ رﺳﺗﻲ ﮔﺮاﻧڊ ٽﺮﻧد روڊ ﮐﻲ )ﺟﻳڪو ﻻھور ﮐﺎن ڪﻠڪﺗﻲ ﺗﺎﺋﻳن ھﻠﻳو وﭸﻲ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﻣﻳٽﺮو رﻳل ﺟﻣﻧﺎ ﻧدي‬
‫ﻧديء ﺗﺎن ‪ ISBT‬ﭘل ﻣﻼﺋﻲ ﭤﻲ‪ .‬ھن ﭘل ﺟﻲ ﭜﺮﺳﺎن ﺋﻲ‬
‫ﭤو( ﺟﻣﻧﺎ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﻧديء ﻣﭤﺎن وڪﺎس ﻣﺎرگ ۽ ﻧظﺎم اﻟدﻳن )اوﻟﻳﺎء( ﺟﻲ ﻧﺎﻟن‬
‫ڪﺮاس ڪﺮي ﭤﻲ‪ .‬ان ﮐﺎن ﻋﻼوه ﺟﻣﻧﺎ‬
‫َ‬
‫ﺳﺎن ﭔﻪ ﭘﻠﻳون آھن‪.‬‬
‫ﻧديء ﺟو ﻧﺎﻟو اﺳﺎن‬
‫ﻧديء ﺑﺎﺑت ﻟﮐڻ ﺑﻲ ﻣﺣل ﻧﻪ ﭤﻳﻧدو ﺟﻧﮫن‬
‫ھﺗﻲ ﭔﻪ اﮐﺮ ﺟﻣﻧﺎ )‪(Yamuna‬‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﻧﻧڍي ھوﻧدي ﮐﺎن ﺟﺎﮔﺮاﻓﻲ ﺗﺎرﻳﺦ ﺟﻲ ڪﺗﺎﺑن ۾ ﭘڙھون ﭤﺎ‪ ،‬ﭔﻳو ﻧﻪ ﺗﻪ ڪﻳﺗﺮﻳن ﮀوڪﺮﻳن ﺟﺎ اھﻲ‬
‫ﻧﺎﻻ ﭔڌا ھوﻧداﺳﻳن ﺟﻳڪﻲ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﭔن اھم ﻧدﻳن ﺟﻣﻧﺎ ۽ ﮔﻧﮔﺎ ﺟﺎ ﻧﺎﻻ آھن ﺟﻳﺋن اﺳﺎن وٽ ﺳﻧڌ‬
‫۾ ﺳﻧڌو آھﻲ‪ .‬ﭔﻳو ﻧﻪ ﺗﻪ اﻧﮫن ﻧدﻳن ﺟﺎ ﻧﺎﻻ اﻧڊﻳن ﻓﻠﻣن ۾ ﺿﺮور ﭔڌا ھوﻧداﺳﻳن ﺟن ﺟو ﺳﻧﮔم اﻟﮫﻪ‬
‫آﺑﺎد وٽ ﭤﺋﻲ ﭤو ۽ ﺟﺗﻲ ھﻧدن ﺟو وڏو ﻣﻳﻠو ﮐﻧڀ ﻣﻳﻠو ﭘڻ ﻟﮘﻲ ﭤو‪.‬‬
‫ﺟﻣﻧﺎ ﻧدي ﭼوڏھن ﺳؤ ﮐن ڪﻠو ﻣﻳٽﺮ )‪ 860‬ﮐن ﻣﻳل( ڊﮔﮫﻲ ﻧدي آھﻲ‪ ،‬ﺟﻳڪﺎ اﺗﺮ ۾ ھﻣﺎﻟﻳﻪ‬
‫ﻧديء ﺳﺎن وﭸﻳو ﻣﻠﻲ‪ .‬ﮔﻧﮔﺎ‬
‫ﺟﺑﻠن ﺗﺎن ﺷﺮوع ﭤﻲ ھن ﺷﮫﺮ دھﻠﻲ ۽ آﮔﺮي وٽﺎن ﭤﻲ اﻟﮫﻪ آﺑﺎد ۾ ﮔﻧﮔﺎ‬
‫َ‬
‫ﻧديء ﺟﻲ ڪﭘﺮ ﺗﻲ ﺑﻪ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﻣﻧدر‪ ،‬ﻣﻘﺑﺮا ۽ ﺗﺎرﻳﺧﻲ ﺷﻳون آھن ﺟن ﻣﺎن ﺗﺎج ﻣﺣل‬
‫واﻧﮔﺮ ھن‬
‫َ‬
‫ﭘڻ ھڪ آھﻲ‪ .‬دھﻠﻲ ﺷﮫﺮ ﻣﺎن وھﻧدڙ اھﺎ ﻧدي ﺟﻧﮫن ﺟو ﭘﺎﭨﻲ ڪﺟﮫﻪ ڪﻼڪن ﺑﻌد ﺗﺎج ﻣﺣل‬
‫ﻧديء‬
‫وﺗﺎن ﭘﻳو ﻟﻧﮔﮫﻲ ان ﮐﻲ ﻧﻪ ڏﺳڻ ﺑدﺳوﭨﻲ آھﻲ‪ .‬ان ڪﺮي رڪﺷﺎ وارو ﭘﮫﺮﻳن ﻣون ﮐﻲ ﺟﻣﻧﺎ‬
‫َ‬
‫ﺟﻲ ڪﻧﺎري ﺗﻲ وﭠﻲ آﻳو ﺟﻳﺋن آﺋون ڪﺟﮫﻪ ﻓوٽو ڪڍي ﺳﮔﮫﺎن‪ ،‬ﭜﺮ ۾ ﻏﻔﺎر ڪﺎﻟوﻧﻲ ﮀﺎ اﺳﺎن‬
‫ﺟﻲ ﺑﺰرگ ﺳﻳﺎﺳﺗدان )وﻟﻲ ﺧﺎن واﻟد ﺻﺎﺣب( ﻧﺎﻟﻲ ﺗﻲ ﺗﻪ ﻧﻪ آھﻲ؟ اﭸﺎ ﺗﺎﺋﻳن ڪﻧﮫن ﮐﺎن ﭘﮀڻ ﺟو‬
‫ﻣوﻗﻌو ﻧﻪ ﻣﻠﻳو اﭤم ﭘﺮ ان ۾ ڪو ﺷڪ ﻧﺎھﻲ ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟو ﻋوام ﺗوڙي ﺣڪوﻣت اﺳﺎن ﺟﻲ ﻏﻔﺎر‬
‫ﺧﺎن ﺻﺎﺣب ﮐﻲ وڏي ﻋﺰت ﺟﻲ ﻧﮔﺎھﻪ ﺳﺎن ڏﺳن ﭤﺎ ۽ ﮐﻳس ﺳﺮﺣدي ﮔﺎﻧڌي ﺳڏﻳن ﭤﺎ‪ .‬ﻣﻳن روڊ‬
‫ﺗﻲ ﻟﮘل ”ﻏﻔﺎر ﻣﻧﺰل ڪﺎﻟوﻧﻲ“ ﺟﻲ ﺑورڊ اﮘﻳﺎن ﺑﻳﮫﻲ ﻓوٽو ڪڍاﻳﺎن ﭤو‪ .‬ان ﻣﻳن روڊ ﺟو ﻧﺎﻟو ﻣﺣﻣد‬
‫ﻋﻠﻲ ﺟوھﺮ ﻣﺎرگ آھﻲ‪ ،‬ھﺮ ﻣﻠڪ ۾ روڊن ﺟﺎ اﻧﮔﺮﻳﺰي ۽ ﻣڪﺎﻧﻲ ﭔوﻟﻳن ﺟﺎ ﻧﺎﻻ ﭤﻳن ﭤﺎ ﺟﻳﺋن اﺳﺎن‬
‫ﻻء ﺷﺎھﺮاھﻪ ۽ ڊﻓﻳﻧس ﺳوﺳﺎﺋٽﻲ ﺟﮫڙن ﻋﻼﺋﻘن ۾ ﺗﻪ ﻟﻳن‪،‬‬
‫وٽ روڊ ۽ اﺳٽﺮﻳٽ ﮐﺎن ﻋﻼوه رﺳﺗن ِ‬
‫ﺑﻠﻳوارڊ ۽ ﺧﻳﺎﺑﺎن ﺑﻪ اﺳﺗﻌﺎل ﭤﺋﻲ ﭤو‪ ،‬ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ۽ ﭜﺮ وارن ﻣﻠڪن ۾ ”ﺟﺎﻻن“ ﻟﻔط اﺳﺗﻌﻣﺎل ﭤﺋﻲ ﭤو‬
‫ﺟﻳڪو ﻣﻠﺋﻲ ﻟﻔظ آھﻲ ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﻣﻌﻧﻲٰ رﺳﺗو آھﻲ‪ .‬ﺗﻳﺋن ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺷﮫﺮن ۾ وڏي ۽ وﻳڪﺮي‬
‫رﺳﺗﻲ ﮐﻲ ﻣﺎرگ ﭼون ﭤﺎ‪ ،‬ﺟﻳڪو ﺷﺎﻳد ھﻧدي‪ ،‬ﺳﻧﺳڪﺮت ﻳﺎ ڪﻧﮫن ﭔﻲ زﺑﺎن ﺟو ﻟﻔظ ھﺟﻲ‪ .‬ﺳو‬
‫ھن روڊ ﺟو ﻧﺎﻟو ﺟﻧﮫن ﺗﻲ ﺟﺎﻣﻳﺎ ﻣﻠﻳﻪ ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲ آھﻲ ﻣﺣﻣد ﻋﻠﻲ ﺟوھﺮ ﻣﺎرگ آھﻲ‪ ،‬ﺟﻳڪو‬
‫ﻣوﻻﻧﺎ ﻣﺣﻣد ﻋﻠﻲ ﺟوھﺮ ﻧﺎﻟﻲ آھﻲ‪.‬‬
‫آٽو رڪﺷﺎ وارو روڊ ﺗﺎ ﭰﺮي ﭔﺋﻲ ﭘﺎﺳﻲ ﺟﺎﻣﻳﺎ ﺟﻲ ﮔﻳٽ وٽ اﭼﻲ ﭤو‪ ،‬ﺳﺎﻣﮫون ﻣﺮزا ﻏﺎﻟب‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪158‬‬

‫ﺟﻲ ڏه ﻓوٽ ﮐن ڊﮔﮫﻲ اﺳٽﻳﭼﻳوﺟﻲ ﭼوڌاري ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﺷﺎﮔﺮد ۽ ﺷﺎﮔﺮدﻳﺎﭨﻳون ﭰﺮي رھﻳون آھن‪،‬‬
‫ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲء ۾ ﻓﻘط‬
‫آﺋون ﺳﺎﭨن ﺧﺑﺮﭼﺎر ڪﺮﻳﺎن ﭤو‪ ،‬ھﺗﻲ اﭼڻ ﮐﺎن اڳ ﻣون ﺳﻣﺟﮫﻳو ﺗﻪ ھن‬
‫َ‬
‫ﻣﺳﻠﻣﺎن ﭘڙھن ﭤﺎ ﭘﺮ ﺳﺎﻣﮫون اﻳﻧدڙ ﭘﮫﺮﻳن ٽن ﮀوڪﺮﻳن ﮐﺎن ﻣﻌﻠوم ﭤﻳو ﺗﻪ ھﻧن ۾ ﭔﻪ ھﻧدو آھن ۽‬
‫ھڪ ﺳک آھﻲ‪.‬‬
‫”اﻧڊﻳﺎ ﺟو ھﻲ ﺑﮫﺗﺮﻳن ﺗﻌﻠﻳﻣﻲ ادارو آھﻲ‪ ،‬ﺟﻳڪو ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﺟﻲ ڪوﺷش ﺳﺎن ﭠﮫﻳو‬
‫ﭘﺮ ﻣﻠڪ ﺟو ھﺮ ﺷﺎﮔﺮد ھﻧدو ﺗوڙي ﻋﻳﺳﺎﺋﻲ ھن اداري ﻣﺎن ﺗﻌﻠﻳم ﺣﺎﺻل ڪﺮڻ ۾ ﻓﺧﺮ ﻣﺣﺳوس‬
‫ڪﺮي ﭤو‪ “.‬ھﻲ ﮀوڪﺮﻳون ﭔڌاﺋﻳن ﭤﻳون‪.‬‬
‫ان ۾ ڪو ﺷڪ ﻧﺎھﻲ ﺗﻪ ھن ﺗﻌﻠﻳﻣﻲ اداري ﺟن ﺣﺎﻟﺗن ۾ ﺟﻧم ورﺗو ۽ ‪ Survive‬ڪﻳو اھﺎ‬
‫ھڪ ﻗﺎﺑل داد ﮘﺎﻟﮫﻪ آھﻲ‪ .‬ھڪ ﻧﻧڍي اﺳڪول ﻣﺎن ﺗﺮﻗﻲ ڪﺮي ھڪ اھڙي وڏي ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲ‬
‫ﭤﻳڻ ﺟﻧﮫن ﺗﻲ ھﻧدﺳﺗﺎن ﮐﻲ ﺗﻪ ﮀﺎ دﻧﻳﺎ ﺟﻲ ﺳﭜﻧﻲ ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﮐﻲ ﻓﺧﺮ آھﻲ‪ .‬ﺑﻘول ﺳﺮوﺟﻧﻲ ﻧﺎﺋﻳدو ﺟﻲ‬
‫ﺟﻳڪﺎ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﺑﻠﺑل ﺳڏﺟﻲ ﭤﻲ‪:‬‬
‫‪Jamia Millia is a saga of dedication, conviction and vision of‬‬
‫‪people who worked against all odds and saw it growing step by step.‬‬
‫‪Thy built up the jamia Millia stone by stone and sacrifice by sacrifice.‬‬
‫ھﻲ ﺗﻌﻠﻳم ادارو ﺟﺎﻣﻳﻪ اﺳﻼﻣﻳﻪ ﭘﮫﺮﻳن ھڪ ﻧﻧڍڙي اﺳڪول ﺟﻲ ﺻورت ۾ ﻋﻠﻲ ﮘڙھﻪ )اﺗﺮ‬
‫ﮔﺎﻧڌيء ﺟﻲ ‪ Quit India‬ﺗﺣﺮﻳڪ ﺟﻧﮫن ۾ ھن اﻧﮔﺮﻳﺰن‬
‫ﭘﺮدﻳش( ۾ ‪1920‬ع م‪ ،‬ﭠﮫﻳو‪ .‬ڪﺮﭼﻣﻧد‬
‫َ‬
‫ﺷﻲء ﮐﺎن ﺑﺎﺋﻳڪﺎٽ ڪﺮڻ ﺟﻲ ﺳڏ ﺗﻲ ﻋﻠﻲ‬
‫ﮐﻲ اﻧڊﻳﺎ ﮀڏڻ ۽ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ اﻧﮔﺮﻳﺰن ﺟﻲ ھﺮ‬
‫ِ‬
‫ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲء ۾ اﻧﮔﺮﻳﺰي‬
‫ﮘڙھﻪ ﻣﺳﻠم ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲ ﺟﻲ ڪﺟﮫﻪ ٽﻳﭼﺮن ۽ ﺷﺎﮔﺮدن ﻋﻠﻲ ﮘڙھﻪ ﻣﺳﻠم‬
‫َ‬
‫ﻧﻣوﻧﻲ ﺟﻲ ھﻠﻧدڙ ﺗﻌﻠﻳم ﺑدران ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻧﻣوﻧﻲ ﺟو ﺗﻌﻠﻣﻲ ادارو ﮐوﻟڻ ﺟو ارادو ڪﻳو‪ .‬اﻧﮫن ۾ ﭼﻧد‬
‫ﻣﺎﭨﮫو ھﻲ ھﺋﺎ ﺟﻳڪﻲ اﮘﻳﺎن ھﻠﻲ ﻧﻧڍي ﮐﻧد ﺟون اھم ﺷﺧﺻﻳﺗون ﺛﺎﺑت ﭤﻳون‪:‬‬
‫ﻣوﻻﻧﺎ ﻣﺣﻣود ﺣﺳن‪ ،‬ﻣوﻻ ﻣﺣﻣد ﻋﻠﻲ‪ ،‬ﺣڪﻳم اﺟﻣن ﺧﺎن‪ ،‬ڊاڪٽﺮ ﻣﺧﺗﻳﺎر اﺣﻣد اﻧﺻﺎري‪،‬‬
‫ﻋﺑداﻟﺣﻣﻳد ﺧواﺟﻪ وﻏﻳﺮه وﻏﻳﺮه‪.‬‬
‫ﮔﺎﻧڌيء ﺑﻪ ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﺟﻲ وڏي ﻣدد ڪﺋﻲ ۽ ھڪ ﻓﺎﺋوﻧڊﻳﺷن‬
‫ھن ﺗﻌﻠﻳﻣﻲ اداري ﮐوﻟڻ ۾‬
‫َ‬
‫ڪﻣﻳٽﻲ ‪ 29‬آڪٽوﺑﺮ ‪1920‬ع ۾ ﭠﺎھﻲ وﺋﻲ ﺟﻧﮫن ۾ ﻣﭤﻳن ﺷﺧﺻﻳﺗن ﮐﺎن ﻋﻼوه ﻳوﭘﻲ ﺟﺎ ﻣوﻻﻧﺎ‬
‫ﺳﻠﻳﻣﺎن ﻧدوي‪ ،‬ﻣوﻻﻧﺎ ﺷﺑﻳﺮ اﺣﻣد ﻋﺛﻣﺎﻧﻲ‪ ،‬ﻣوﻻﻧﺎ ﺣﺳﻳن اﺣﻣد ﻣدﻧﻲ ۽ ﭼوڌري ﺧﻠﻳق زﻣﺎن )ﺟﻧﮫن‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ۾ ﺗﻳن ﺗﻠوارن وٽ روڊ ﺑﻪ آھﻲ( ﭘﻧﺟﺎب ﺟو ڊاڪٽﺮ ﺳﻳف اﻟدﻳن ڪﭼﻠﻳو ۽‬
‫ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺗﻲ‬
‫َ‬
‫ڊاڪٽﺮ اﻗﺑﺎل ﺷﺎﻋﺮ‪ ،‬ﺑﮫﺎر ﺻوﺑﻲ ﮐﺎن ﻣوﻻﻧﺎ اﺑواﻟڪﻼم آزاد ۽ ﺳﻧڌ ﺑﻣﺑﺋﻲ ﭘﺎﺳﻲ ﮐﺎن ﺳﻳٺ‬
‫ﺑﺎﺑﺎء اردو( ﺳﻳٺ ﻣﻳﺎن ﻣﺣﻣد ﺣﺎﺟﻲ ﺟﺎم‬
‫ﻋﺑدﷲ ھﺎرون )ڊان اﺧﺑﺎر وارو( ﻣوﻻﻧﺎ ﻋﺑداﻟﺣق ) ِ‬
‫ﮀوٽﺎﭨﻲ وارا ۽ ﭔﻳﺎ ﭼوﻧڊﻳﺎ وﻳﺎ ۽ ان ﺋﻲ ڏﻳﻧﮫن ﺟﺎﻣﻳﻪ ﻣﻠﻳﻪ اﺳﻼﻣﻳﻪ ﺟﻲ ﭘﻳڙھﻪ ﺟو ﭘﭤﺮ ﻣوﻻﻧﺎ ﻣﺣﻣود‬
‫ﻻء ﭘﮫﺮﻳون ﭼﺎﻧﺳﻠﺮ ﺣڪﻳم اﺟﻣل ﮐﻲ ﭼوﻧڊﻳون وﻳو‪ .‬واﺋﻳس‬
‫ﺣﺳن رﮐﻳو‪ .‬ﻣﮫﻳﻧﻲ ﮐن ﺑﻌد ﺟﺎﻣﻳﻪ ﺟﻲ ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪159‬‬

‫ﭼﺎﻧﺳﻠﺮ ﺟﻲ ﭘوﺳٽ ﮔﺎﻧڌي ﺻﺎﺣب ڊاڪٽﺮ ﻋﻼﻣﻪ اﻗﺑﺎل ﺻﺎﺣب ﮐﻲ آﻓﺮ ڪﺋﻲ ﭘﺮ ھن ﺟﻲ ﻗﺑول ﻧﻪ‬
‫ڪﺮڻ ﺗﻲ ﻣوﻻﻧﺎ ﻣﺣﻣد ﻋﻠﻲ ﺟوھﺮ ﮐﻲ ڏﻧﻲ وﺋﻲ‪.‬‬
‫ﺳﺎل ﭔن ﺑﻌد اﻧﮔﺮﻳﺰ ﺣڪوﻣت ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﺗوڙي ھﻧدن ﺗﻲ ﺳﺧﺗﻳون ﺷﺮوع ڪﺮي‬
‫ڏﻧﻳو‪ ،‬ڪﻳﺗﺮن ﻧﻳﺷﻧﻠﺳٽ ﻗﺳم ﺟﻲ ﺷﺎﮔﺮدن ۽ اﺳﺗﺎدن ﮐﻲ ﺟﻳل ۾ وڌو وﻳو‪ .‬ﻧﻳٺ ‪1925‬ع ۾ ﺟﺎﻣﻳﻪ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ڪﺎرول ﺑﺎغ ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ آﻧدو وﻳو‪ .‬ﮔﺎﻧڌي ھﺮ وﻗت ھن‬
‫ﮐﻲ ﻟﮐﻧؤ ﻣﺎن ﺷﻔٽ ڪﺮي‬
‫َ‬
‫ﺗﻌﻠﻳﻣﻲ اداري ﺟو ﻣورال ﻣﭤﺎﻧﮫون ڪﻧدو رھﻳو‪ ،‬ھڪ ھﻧڌ ﺗﻪ ھن اﻳﺗﺮي ﻗدر ﭼﻳو ﺗﻪ‪:‬‬
‫‪The jamia has to run. If you are worried about its finances, I will go‬‬
‫‪about with a begging bowl.‬‬
‫ﻻء ﭼون ﭤﺎ ﺗﻪ ھو ان ﻣﺷڪل وﻗت ۾ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﮐﻳﺳﻲ ﻣﺎن ﺟﺎﻣﻳﻪ ﺟﻲ ﺧﺮچ‬
‫ﺣڪﻳم اﺟﻣﻳل ﺧﺎن ِ‬
‫ﺟو وڏو ﺣﺻو ڏﻳﻧدو رھﻳو ۽ ڊاڪٽﺮ ذاڪﺮ ﺣﺳﻳن‪ ،‬ڊاڪٽﺮ ﻋﺎﺑد ﺣﺳﻳن ۽ ڊاڪٽﺮ ﻣﺣﻣد ﻣﺟﻳب‬
‫ﻧوڪﺮيء ۾ ھﺋﺎ‪ ،‬ﺟﺮﻣﻧﻲ‬
‫ﺟﮫڙن ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮن ﺟن ﺟﺮﻣﻧﻲ ﻣﺎن ﭘﻲ اﻳﭻ ڊي ڪﺋﻲ ھﺋﻲ ۽ اﺗﻲ ﺋﻲ‬
‫َ‬
‫ﮀڏي ﺗﻘﺮﻳﺑﺎ ﻣﻔت ۾ اﭼﻲ ﺟﺎﻣﻳﻪ ۾ ﻧوڪﺮي ڪﺋﻲ‪ .‬اﻧﮫن ﻧﻪ ﻓﻘط ﺻﺑﺢ ﺟو ﭘﺮ ﺷﺎم ﺟو ﺑﻪ ﭘڙھﺎﺋڻ‬
‫ﺷﺮوع ڪﻳو‪ .‬ﺷﺎم ﺟو ھﻧن ﺗﻌﻠﻳم ﺑﺎﻟﻐﺎن ﺷﺮوع ڪﺋﻲ ﺟﻳڪﺎ اﮘﺗﻲ ھﻠﻲ ‪1938‬ع ۾ ”اداره ﺗﻌﻠﻳم‬
‫وﺗﺮﻗﻲ“ ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺳﺎن ﻣﺷﮫور ﭤﻳو‪.‬‬
‫ﮔﺎﻧڌيء ھڪ ھﻧڌ ﭼﻳو‪:‬‬
‫ڊاڪٽﺮ ذاڪﺮ ﺣﺳﻳن ﺟﻲ ﺧدﻣﺗن ﺟﻲ اﻋﺗﺮاف ۾ ﺗﻪ وﻳﻧدي‬
‫َ‬
‫‪The goodness of a good man is itself his true jubilee. Dr. Zakir‬‬
‫‪Husain‘s great work itsef is his true greatness.‬‬
‫ﮔﺎﻧڌيء ﺟو اھو ﻗول ﺟﺎﻣﻳﻪ ﺟﻲ ھڪ در وٽ وڏي ﭘﭤﺮ ﺗﻲ اڪﺮﻳل ﻧظﺮ اﭼﻲ ﭤو‪.‬‬
‫ﻣﮫﺎﺗﻣﺎ‬
‫َ‬
‫ڊاڪٽﺮ ذاڪﺮ ﺣﺳﻳن ﻧﺎﻟﻲ ﺟﺎﻣﻳﻪ ۾ ﻳﺎدﮔﺎر ﻣﻳوزﻳم ﺑﻪ آھﻲ‪1928 .‬ع ۾ ﺣڪﻳم اﺟﻣل ﺧﺎن ﺟﻲ‬
‫وﻓﺎت ﺑﻌد ﺟﻣﺎﻳﻪ ﺟو ﭔﻲ ﻧﻣﺑﺮ ﺗﻲ واﺋﻳس ﭼﺎﻧﺳﻠﺮ ڊاڪٽﺮ ذاڪﺮ ﺣﺳﻳن ﭤﻳو‪ .‬ﺟﺎﻣﻳﻪ ﮐﻲ ھﺮ وﻗت‬
‫ﭘﺋﺳﻲ ڏوڪڙ ﺟﻲ ﮐوٽ رھﻲ ﭤﻲ ۽ ﺷﺎﮔﺮدن ﮐﻲ اھوﺋﻲ ﺧدﺷو رھﻳو ﭤﻲ ﺗﻪ ﺑﻧﺎ ﭘﮔﮫﺎر ﻳﺎ ﮔﮫٽ‬
‫ﻻء‬
‫ﭘﮔﮫﺎر ﺗﻲ ڪم ڪﻧدڙ ٽﻳﭼﺮ اڄ آھن ﭘﺮ ﺳﭜﺎﭨﻲ ﺑﻪ رھﻧدا ﻳﺎ ﻧﻪ‪ .‬ان وﮘوڙ ﻣﺎن ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ ڪڍڻ ِ‬
‫ڊاڪٽﺮ ذاڪﺮ ﭘﺎڻ ﺳﺎن ﮔڏ ھڪ ٽﻳﭼﺮن ﺟوﮔﺮوپ ﭠﺎھﻳو ۽ ﺳﭜﻧﻲ اھو واﻋدو ڪﻳو ۽ ﻗﺳم ﮐﻧﻳو ﺗﻪ‬
‫اﺳﺎن اﻳﻧدڙ وﻳﮫﻪ ﺳﺎﻟن ﺗﺎﺋﻳن ﺟﺎﻣﻳﻪ ﺟﻲ ﺧدﻣت ڪﻧدا رھﻧداﺳﻳن ۽ ان ﺟو اﺟورو ﻣﮫﻳﻧﻲ ۾ ﻓﻘط ڏﻳڍ‬
‫ﺳؤ روﭘﻳﺎ وﭠﻧداﺳﻳن‪ .‬ان ﮔﺮوپ ﺟﻲ ٽﻳﭼﺮن ﮐﻲ ﺟﺎﻣﻌﻳﻪ ﺟو ﻻﺋﻳف ﻣﻳﻣﺑﺮ ﺳڏﻳو وﻳو ﺟن ﻣﺎن‬
‫ڪﺟﮫﻪ ﺟﺎ ﻧﺎﻻ ھن رﻳت آھن‪:‬‬
‫ﺣﺎﻓظ ﻓﻳﺎض اﺣﻣد‪ ،‬ﺟﻧﺎ ﺷﻔﻳق اﻟﺮھﻣﺎن ڪدواﺋﻲ‪ ،‬ﻣوﻻﻧﺎ ﻣﺣﻣد اﺳﻠم ﺟﻳﺮا ﺟﭘوري‪ ،‬ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ‬
‫ﻣﺟﺑﻲ‪ ،‬ﺧواﺟﻪ ﻋﺑداﻟﺣﺋﻲ وﻏﻳﺮه‪.‬‬
‫‪1935‬ع ۾ دھﻠﻲ ﺟﻲ اوﮐﻼ ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ھڪ اﺳڪول ﺟﻲ ﭘﻳڙھﻪ ﺟو ﭘﭤﺮ رﮐﻳو وﻳو‪ .‬اﻧﮫن‬
‫ڏﻳﻧﮫن ۾ اوﮐﻼ ھڪ ﮔﻣﻧﺎم ﮘوٺ ھو ﺟﻧﮫن ﺟو ﻧﻘﺷﻲ ۾ ﺑﻪ ﻧﺎﻟو ﻧﻪ ھو‪1936 .‬ع ۾ ﺟﺎﻣﻳﻪ ﺟﺎ ﺳڀ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪160‬‬

‫ڊﭘﺎرٽﻣﻳﻧٽ ڪﺎرول ﺑﺎغ ﮐﺎن اوڏاﻧﮫن ﺷﻔٽ ڪﻳﺎ وﻳﺎ‪.‬‬
‫‪1939‬ع ۾ ڊاڪٽﺮ ذاڪﺮ ﺣﺳﻳن ﺟﻲ دﻋوت ﺗﻲ ﺳﻧڌ ﮐﺎن ﻣوﻻﻧﺎ ﻋﺑﻳدﷲ ﺳﻧڌي )ﭴم ﺟﻲ‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ‪1872‬ع‪ ،‬وﻓﺎت ‪ (1944‬ﺟﺎﻣﻳﻪ ۾ اﭼﻲ رھﻳو‪ .‬ھن ﺟﺎﻣﻳﻪ ۾ ﺑﻳت اﻟﺣڪمه ﻧﺎﻟﻲ اﺳﻼﻣڪ‬
‫اﺳٽڊﻳﺰ ﺟو اﺳڪول ﮐوﻟﻳو ﺟﺗﻲ ھن ﺷﺎھﻪ وﻟﻲ اﻟله ﺟﻲ آﺋﻳڊﻻﺟﻲ ﺟو ﺳﺑق ڏﻧو‪.‬‬
‫ﺟﺎﻣﻳﻪ ﺟﻲ ﻟﺋﺑﺮﻳﺮي ھﺎل ۾ ھن ﺟﺎﻣﻳﻪ ﺟﻲ ﺳﻠور ﺟوﺑﻠﻲ ﺟﻲ ھڪ ﺗﺻوﻳﺮ ﻟﮘل آھﻲ ﺟﻳڪﺎ‬
‫‪1946‬ع ۾ ﭤﻲ ھﺋﻲ‪ .‬ان ۾ ﺟﺎﻣﻳﻪ ﺟو واﺋﻳس ﭼﺎﻧﺳﻠﺮ ذاڪﺮ ﺣﺳﻳن وچ ۾ ﺑﻳﭠو آھﻲ‪ .‬ﺳﻧدس ھڪ‬
‫ﭘﺎﺳﻲ ﻣﺣﻣد ﻋﻠﻲ ﺟﻧﺎح ۽ ﻟﻳﺎﻗت ﻋﻠﻲ ﺧﺎن آھن ﺗﻪ ﭔﺋﻲ ﭘﺎﺳﻲ ﭘﻧڊٽ ﺟواھﺮ ﻟﻌل ﻧﮫﺮو‪ ،‬آﺻف ﻋﻠﻲ ۽‬
‫آزاديء ﺑﻌد ڊاڪٽﺮ ذاڪﺮ ﺣﺳﻳن اﻧڊﻳﺎ ﺟو‬
‫ﺳﺮ راﺟﺎ ﮔوﻻ ﭘﺎﭼﺎري ﺑﻳﭠل آﺣن‪ ،‬ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﭘوء ﺟﺎﻣﻳﻪ ﺟﻲ ﭼﺎﻧﺳﺮ ﻋﺑداﻟﻣﺟﻳد ﺧواﺟﻪ ﺟﻲ وﻓﺎت ﺑﻌد‪1963 ،‬ع ۾ ڊاڪٽﺮ‬
‫ﭘﺮﻳﺰﻳڊﻧٽ ﭤﻳو ۽ ِ‬
‫ذاڪﺮ ﺣﺳﻳن ھن ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲ )ﺟﺎﻣﻳﻪ ﻣﻠﻳﻪ( ﺟو ﭼﺎﻧﺳﻠﺮ ﺑﻪ ﭤﻳو ۽ ان ﺋﻲ ﺳﺎل ﺟﺎﻣﻳﻪ ﮐﻲ‬
‫ﻳوﻧوﻳﺮﺳٽﻲ ﮔﺮاﻧٽس ڪﻣﻳﺷن طﺮﻓﺎن ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲ ﺟو درﺟو ﺣﺎﺻل ﭤﻳو‪.‬‬
‫ﺟﺎﻣﻳﻪ ۾ اﭼڻ وﻗت رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ڪﻳﺗﺮن ھﻧڌن ﺗﻲ ﻣﻼﺋﻳﺷﺎ ﺟﻲ ﭘﺮاﺋﻳم ﻣﻧﺳٽﺮ اﺣﻣد ﺑداوي ﺟﺎ‬
‫ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲء ۾ اﭼڻ ۽ آﻧﺮري ڊاڪٽورﻳٽ ڊﮔﺮي وﭠڻ ﮐﺎن اڳ ﺟﺎ ﻟﮘل ھﺋﺎ‪،‬‬
‫ﭘوﺳٽﺮ ڏﭠم ﺟﻳڪﻲ ھن‬
‫َ‬
‫ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲ ﭘﮫﭼڻ ﮐﺎن اڳ اھﻲ ﭘوﺳٽﺮ ڏﺳﻲ ﻣون اھوﺋﻲ ﺳوﭼﻳو ﺗﻪ ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ﺟﻲ وزﻳﺮاﻋظم ﺟﻲ‬
‫ﭘوء ﺟڏھن ھن‬
‫اﭼڻ ڪﺮي ھن ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲ )ﺟﺎﻣﻳﻪ ﻣﻠﻳﻪ اﺳﻼﻣﻳﻪ( ﺟﻲ وڏي ﻟﺋﻪ ﭤﻲ وﺋﻲ ھوﻧدي ﭘﺮ ِ‬
‫ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲ ﺟﻲ اڌ ﻣﻳل ﮐن ۾ ڊﮔﮫﻲ ﻋﻣﺎرت‪ ،‬اﻧﺟﻧﻳﺋﺮﻧگ‪ ،‬ﺳﺎﺋﻧس ﮐﺎن آرٽس ﺟﺎ اﻧﻳڪ ڊﭘﺎرٽﻣﻳﻧٽ‪،‬‬
‫ﭘوء اھو ﺳوﭼﻳم ﺗﻪ ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ﺟﻲ وزﻳﺮاﻋظم‬
‫ڊﺳﭘﻠﻳﻧڊ ﺷﺎﮔﺮد ۽ اﻋﻠﻲٰ ﺗﻌﻠﻳم ﺟﺎ ﻣﺎھﺮ ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ڏﭠم ﺗﻪ ِ‬
‫ﺑداويء ﺟﻲ وڏي ﻟﺋﻪ ﭤﻲ وﺋﻲ‬
‫ﺑداويء ﺟﻲ ھﺗﻲ اﭼڻ ڪﺮي ھن ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲ ﺟﻲ ﻧﻪ ﭘﺮ ﺑﻲ اي ﭘﺎس‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ھوﻧدي‪1986 .‬ع ﺟڏھن ھو وزﻳﺮ ﭤﻳو ھو ﺗﻪ ﻣون ھن ﮐﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﺋﺮﻳن اﻧﺟﻧﻳﺋﺮﻧگ ڊﭘﺎرٽﻣﻳﻧٽ‬
‫ﻣﻼڪﺎ ۾ ﭼﻳف ﮔﻳﺳٽ ڪﺮي ﮔﮫﺮاﻳو ھو ﺗﻪ ﺟﻳﺋن اﺳﺎن ﺟﻲ اڪﻳڊﻣﻲ ﺟﻲ ﻟﺋﻪ وﻳﮫﻲ ۽ ھو اﺳﺎن‬
‫ﺟﻲ اڪﻳڊﻣﻲ ﺟﻳڪﺎ ھن ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲ ﺟﻲ ﻣﻘﺎﺑﻠﻲ ۾ﺳﻣﺟﮫﻳو ﺗﻪ ﭘوﺳٽ ڪﺎرڊ ﺗﻲ ٽڪﻠﻲ ھﺋﻲ‪ ،‬ﻣﺎن‬
‫ﺑﻳﺣد ﻣﺗﺎﺛﺮ ﭤﻳو ھو‪ ،‬اڄ ھو ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ﺟو وزﻳﺮاﻋظم آھﻲ‪.‬‬
‫ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲ ﺟﻲ ھڪ ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ﺟن اھم ﻣﺎﭨﮫن ﺟﺎ ﻧﺎﻻ ﭔڌاﻳﺎ ﺟﻳڪﻲ ھﺗﺎن ﮔﮫﻣﻲ وﻳﺎ آھن اﻧﮫن‬
‫ﻣﺎن ڪﺟﮫﻪ ھﻲ آھن‪ :‬ﻳوﮔوﺳﻼوﻳﻪ ﺟو ﻟﻳڊر ﻣﺎرﺷل ٽﻳٽو‪ ،‬اﻓﻐﺎﻧﺳﺗﺎن ﺟو ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ظﺎھﺮ ﺷﺎھﻪ‪،‬‬
‫ﺳﻌودي ﻋﺮب ﺟو ﺷﮫﺰادو ﻓﻳﺻل‪ ،‬اﻳﺮان ﺟو ﺷﮫﻧﺷﺎھﻪ رﺿﺎ ﺷﺎھﻪ ﭘﮫﻠوي وﻏﻳﺮه وﻏﻳﺮه‪.‬‬
‫آڌرﭜﺎء ڪﻳو ﻳﻌﻧﻲ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲء ﮐﺎن ﭔﺎھﺮ ﻧڪﺗس ﺗﻪ ڊراﺋﻳور وڏي ﻣﺮڪ ﺳﺎن ﻣﻧﮫﻧﺟو‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ﮔﮫﭨﻲ دﻳﺮ ﻟﮘﺎﺋڻ ڪﺮي ھن ﮐﻲ ﺟﻳڪو ﺧوف ھو ﺗﻪ آﺋون ﺷﺎﻳد ﭔﺋﻲ در ﮐﺎن ﭜﭴﻲ وﻳس ۽ ﺳﻧدس‬
‫ﻧﺎراﺿﮔﻲء‬
‫ﭘوء ﻳڪدم ﭤورو‬
‫َ‬
‫ﭜﺎڙو ﮐﺎﺋﻲ وﻳس ﺳو ﻏﻠط ﺛﺎﺑت ﭤﻳو ۽ ھن ﺟﺎ ﭔڏل ﭘﺋﺳﺎ ﺑﭼﻲ وﻳﺎ ۽ ِ‬
‫وارو ﭼﮫﺮو ﭠﺎھﻳﺎﺋﻳن ﻳﻌﻧﻲ ھﺮ ھﻧڌ ﻣون ھﻳڏي دﻳﺮ ڪﺋﻲ ﺗﻪ ھن ﺟﻲ رات ﭤﻲ وﻳﻧدي‪ .‬ﺳﮔﻧل ﭼٽو‬
‫ﭼﭘﺎٽو ھو‪ ،‬ﺳﻧدس وﻳﺟﮫو ﭘﮫﭼﻲ ﭼﻳوﻣﺎﻧس‪:‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪161‬‬

‫”ڏس ﺗون ﭘﺋﺳن ﺟو ﻓڪﺮ ﻧﻪ ڪﺮ ﻣﻘﺮر ڪﻳل وﻗت ﮐﺎن وڌﻳڪ وﻗت ﺟﺎ ﺗوﮐﻲ ﭔﻳﭨﺎ ڪﺮي‬
‫ﭘﺋﺳﺎ ڏﻳﻧدس‪“.‬‬
‫”ﻧﮫﻳن ﺻﺎﺣب ﻣﻳﺮا ﻣطﻠب ﻳﻪ ﻧﮫﻳن ھﻲ‪ ،‬ﺗﺻوﻳﺮ ﻧﮐﺎﻟون؟“‬
‫”ﺟﻲ ھﺎ ﺿﺮور‪ “.‬ﻣون ﺑﻪ ﺧوش ﭤﻳﻧدي ھﺎﺋوڪﺎر ڪﺋﻲ ﺟو ﻣون ﮐﻲ ھڪ ﭔﻪ ﺗﺻوﻳﺮون اﭸﺎ‬
‫ﻻء ﭤﻲ ﭼﻳم ﺗﻪ ھن‬
‫ڪڍاﺋﭨﻳون ھﻳون‪ ،‬ﺟﺎﻣﻳﻪ ﺟﻲ ﺟﻧﮫن ﺷﺎﮔﺮد ﻳﺎ‬
‫َ‬
‫ﺷﺎﮔﺮدﻳﺎﭨﻲء ﮐﻲ ﺗﺻوﻳﺮ ڪڍڻ ِ‬
‫ﭘوء ڪﺋﻣﻳﺮا وﭠﻲ ﻓوٽو ﭤﻲ ڪڍﻳﺎ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل‬
‫ﭘﮫﺮﻳن ﭜﺮي ڪﺗﺎﺑن ﺟﻲ ﻣون ﮐﺎن ﭤﻲ ﺟﮫﻠﺮاﺋﻲ ۽ ِ‬
‫ﭘوء‬
‫رڪﺷﺎ ڊراﺋﻳور ﻣﻧﮫﻧﺟﺎ ﻓوٽو ڪڍڻ ﻟﮘو‪ .‬ھﺗﻲ‪ ،‬ھﺗﻲ‪ ،‬ھن در اﮘﻳﺎن‪ ،‬ھن ﺑورڊ اﮘﻳﺎن‪ ...‬۽ ِ‬
‫آھﺳﺗﻲ آھﺳﺗﻲ واڪ ڪﻧدو اﭼﻲ رڪﺷﺎ ۾ وﻳﭠس‪ .‬ھﻲ رﺳﺗو اھو آھﻲ ﺟﻧﮫن ﺗﻲ ﮔذرﻳل ﺳﺗﺮ‬
‫ﺳﺎل‪1936 ،‬ع ﮐﺎن وﭠﻲ ﺧﺑﺮ ﻧﺎھﻲ ڪﮫڙا ڪﮫڙا ﻋﺎﻟم‪ ،‬ﺣﺎڪم‪ ،‬ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ۽ داﻧﺷور ھﻠﻳﺎ ۽ اﻧﮫن‬
‫۾ ھڪ ﻣوﻻﻧﺎ ﻋﺑﻳدﷲ ﺳﻧڌي ﭘڻ! ۽ ان ﺗﺎن ﻳﺎد آﻳو ﺗﻪ ھن ﺟﺎﻣﻳﻪ ۾ ﭔﻳن ﻣﻠڪن ﮐﺎن ﺑﻪ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ‬
‫ﺗﺮڪﻲء ﺟو ﻣڊﺋم ھﺎﻟد ادﻳب‬
‫ﻻء آﻳﺎ ﺟﻳﺋن ﺗﻪ ﻣﺻﺮ ﺟو ﺑﮫﺎﺟت وھﺎﺑﻲ‪،‬‬
‫َ‬
‫وڏا ﺗﻌﻠﻳﻣﻲ ﻣﺎھﺮ ﭘڙھﺎﺋڻ ِ‬
‫ﺳﻧڌيء ﺟﻲ ڏﻳﻧﮫن ۾ ﺟﺮﻣﻧﻲ ﺟﻲ ھڪ ﻟﻳڊي ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ﮔﺮڊا ﻓﻠﭘﺳﺑون ﻧﺎﻟﻲ‬
‫وﻏﻳﺮه‪ .‬ﻣوﻻﻧﺎ ﻋﺑﻳدﷲ‬
‫َ‬
‫ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲء ۾ ﭘڙھﺎﻳو‬
‫ﭘڻ ھﺋﻲ ﺟﻧﮫن ﮐﻲ ﻋﺎم طور ”آﭘﺎ ﺟﺎن“ ﺳڏﻳﻧدا ھﺋﺎ‪ .‬ھن ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﺳﺎل ھن‬
‫َ‬
‫ﮐﻳس ﻣﺮڻ ﺑﻌد ﺟﺎﻣﻳﻪ ﺟﻲ اﺣﺎطﻲ ۾ ﺋﻲ دﻓن ڪﻳو وﻳو‪.‬‬
‫ھن ﺟﺎﻣﻳﻪ ﺟو ﻧﺷﺎن ﭔن ﮐﺟﻳن ﺟﻲ وچ ۾ ﺗﺎرو )‪ (Star‬آھﻲ ﺟﻧﮫن اﻧدر ﷲ اڪﺑﺮ ﻟﮐﻳل آھﻲ ۽‬
‫ھﻳٺ ﭼﻧڊ ﺟﻲ ھﻳﭠﺎن ﺟﺎﻣﻳﻪ ﻣﻠﻳﻪ اﺳﻼﻣﻳﻪ دھﻠﻲ ﻟﮐﻳل آھﻲ ۽ ﭼﻧڊ ﺟﻲ ﻣﭤﺎن ﭠﮫﻳل ڪﺗﺎب ﺗﻲ ﻗﺮآن‬
‫ﺻدﻳﻘﻲء ﺟو ﻟﮐﻳل آھﻲ‪:‬‬
‫ﺟﻲ آﻳت‪ :‬ﻋﻠم اﻻﻧﺳﺎن ﻣﺎﻟم ﻳﻌﻠم ﻟﮐﻳل آھﻲ‪ .‬ﺟﺎﻣﻳﻪ ﺟو ﺗﺮاﻧو ﻣﺣﻣد ﺧﻠﻳق‬
‫َ‬
‫دﻳﺎ ﺷوق ﻣﻳﺮا دﻳﺎ ﺷوق ﻣﻳﺮا‬
‫ﺷﮫﺮ آرزو ﻣﻳﺮا‪ ،‬ﺷﮫﺮ آرزو ﻣﻳﺮا‪ ....‬وﻏﻳﺮه‬
‫ﺟﺎﻣﻳﻪ ﺟو اﭴڪﻠﮫﻪ واﺋﻳس ﭼﺎﻧﺳﻠﺮ ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ﻣﺷﻳﺮاﻟﺣﺳن آھﻲ ﺟﻳڪو ‪2004‬ع ﮐﺎن آھﻲ ۽‬
‫ان ﮐﺎن اڳ ﭼﺎر ﺳﺎل ﮐن ﺳﻳد ﺷﺎھد ﻣﮫدي ھو ۽ ان ﮐﺎن اڳ ﻟﻳﻔٽﻳﻧﻧٽ ﺟﻧﺮل اﻳم اي ذڪﻲ ھو‪.‬‬
‫آٽو رڪﺷﺎ وارو ھﺎڻ ﻣون ﮐﻲ ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ﺟﻲ درﮔﺎھﻪ ﺗﻲ وﭠﻲ ھﻠڻ ﭼﺎھﻳو‬
‫ﭤﻲ ﺟﻳڪﺎ اﺗﺎن وﻳﺟﮫﻲ ھﺋﻲ‪” .‬ﻳﺎر ﭤورو ﺗﮐو ﺗﮐو ھل‪ “.‬ھﺎڻ ﻣون ﮐﻲ ﺟﻠدي ﭤﻳڻ ﻟﮘﻲ‪ .‬وﻳﭼﺎرو‬
‫ﺷﺮﻳف ڊراﺋﻳور ﮔﮫﭨو ﺋﻲ ﺗﮐو ھﻠﻳو ﭘﺮ ھڪ ھن ٽﺮﺋﻔڪ ﺟﺎم ۾ ﭰﺎﺳﻲ ﭘﻳو‪ .‬ڪﺎرون‪ ،‬ﺑﺳﻳون‪،‬‬
‫ٽﺋڪﺳﻳون‪ ،‬آٽو رڪﺷﺎﺋون‪ ،‬ﺳﺎﺋﻳڪل ۽ ﻣوٽﺮ ﺳﺎﺋﻳڪﻠن ﺗﻲ ﺳوار ھڪ ﭔﺋﻲ ۾ ﭜﺟﻧدا وﻳﺎﺳﻳن‪.‬‬
‫”ﮀﺎ ﮘﺎﻟﮫﻪ آھﻲ ﺳﻧﮔﻧل ﺑﻧد آھﻲ؟“ ﻣون ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”ﺳﺮ ﺧﺑﺮ ﻧﺎھﻲ‪“.‬‬
‫”ڪو ﺣﺎدﺛو ﭤﻳو آھﻲ‪“.‬‬
‫ٽﻳڪﺳﻲ ڊراﺋﻳور ﮔﮫﭨو ﺋﻲ ﮘﺎٽ ﭔﺎھﺮ ڪڍي ﭘﺮي ﭘﺮي ﺗﺎﺋﻳن ڏﺳڻ ﺟﻲ ڪوﺷش ڪﺋﻲ ﭘﺮ‬
‫ھن ﮐﺎن ڊﮔﮫو آﺋون ھوس ﻣون ﮐﻲ ﺋﻲ ڪﺟﮫﻪ ﻧظﺮ ﻧﻪ ﭘﺋﻲ آﻳو‪ .‬ﻓﻘط ﮔﺎڏﻳون ﺋﻲ ﮔﺎڏﻳون ھﻳون‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪162‬‬

‫ڊراﺋﻳور ﮔﮫﭨو ﺋﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ رڪﺷﺎ ﮐﻲ ﻣوڙي ﭘڍﻳﺎن ﻣوٽﻲ ڪو ﭔﻳو رﺳﺗو اﺧﺗﻳﺎر ڪﺮڻ ﭤﻲ ﭼﺎھﻳو‬
‫ﭘﺮ ﺳڀ ﮔﺎڏﻳون اﺋﻳن ﺗﻪ ھڪ ﭔﺋﻲ ۾ ﭰﺎﭤﻳون ﭘﻳون ھﻳون ﺟﻳﺋن ڪﻧﮫن ﻣﺷﻳن ﺟون ﮔﻳﺋﺮس‪ .‬ﭘﭠﻳﺎن‬
‫اﻳﻧدڙ ﮔﺎڏﻳن ﺟﻲ ﺑﻪ ڊﮔﮫﻲ ﻗطﺎر ﭤﻲ وﺋﻲ‪ .‬آﺧﺮ وﻳﮫﻪ ﭘﻧﺟوﻳﮫﻪ ﻣﻧٽن ﺟﻲ ﭔﻠﻲ ﭘﻳﺮ ﺑﻌد ﭼوراھو‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ۾‬
‫ڪﺮاس ڪﻳوﺳﻳن ﺟﺗﻲ ﻧڌﭨڪﻳن ڍﮘﻳن ﺟﻲ ﭼﺮڻ ڪﺮي رﺳﺗﺎ ﺑﻼڪ ﭤﻲ وﻳﺎ ھﺋﺎ‪،‬‬
‫َ‬
‫ٽﺮﻳﻔڪ ﺟﺎم ﭤﻳﻧدي آھﻲ ﻣﻌﻧﻲٰ ﺻوﺑﻲ ﺟﻲ ﺣﺎڪم ڊاڪٽﺮ ارﺑﺎب ﺟﻲ ﺳواري ﭘﺋﻲ ﻟﻧﮔﮫﻲ ﻳﺎ ﻣﻠڪ‬
‫ﺟﻲ ﺻدر ﻣﺷﺮف ﺟﻲ‪ .‬ﭘﺮ ھﺗﻲ ڍﮘﻳن ﺟﻲ ڪﺮي ٽﺮﻳﻔڪ ﺟﺎم ﭤﻳو وﭸﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ ﭘﻳٽﺎرو ﺟﻲ‬
‫ﭘڙھﻳل ارﺑﺎب رﺣﻳم ۽ ﺳﻳﻧٽ ﭘﺋٽﺮڪ ﺟﻲ ﺷﺎﮔﺮد ﮐﻳن ﭘﺮوﻳﺰ ﻣﺷﺮف ﮐﻲ ﺗﻪ اﺳﺎن ﮔﮫٽ وڌ ﺑﻪ‬
‫ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻲ ﺳﮔﮫون ﭤﺎ ۽ ﻧوڪﺮﻳن ﺗﺎن ﻟﮫڻ ﺑﻌد ڏﻧڊا ﺑﻪ ھﭨﻲ ﺳﮔﮫون ﭤﺎ ﭘﺮ ڪﻧﮫن ﮐﻲ آھﻲ ھﻣت ﺟو‬
‫ﮘﺋون ﻣﺎﺗﺎ ﮐﻲ ڏﻧڊا ھﭨﻲ ﭘﺮي ڪﻲ‪ .‬دھﻠﻲ ﺟﮫڙي راﺟڌاﭨﻲ ﺟﻲ رﺳﺗن ﺗﻲ روز ڪﭤﻲ ﻧﻪ ڪﭤﻲ‬
‫ڪﺟﮫﻪ ﻧﭠﺮ‪ ،‬ﺳﺳت‪ ،‬ﺑﻳﻣﺎر‪ ،‬ﭘوڙھﻳون ۽ ڪﺎھل ڍﮘﻳون رﺳﺗو ﺑﻼڪ ڪﺮي ﮀڏﻳن‪ .‬ﺣڪوﻣت‬
‫ﺗوڙي ﻋوام ﺗوڙي ٽﺮاﻧﺳﭘورٽﺮن ﺳورن ۾ ﭘﺋﺟﻳو وﭸن ﭘﺮ ڍﮘﻳن ﺟو ﺳﺎﺋﻳن ڪﻳﺮ ﻧﺎﻟو وﭠﻲ‪.‬‬
‫ﭘوء ھﻧن ڍﮘﻳن ﺟو ﺗﻌداد ﺗﻪ روز وڌﻧدو وﻳﻧدو ھوﻧدو‪ “.‬ﻣون ھﺗﻲ ﺟﻲ ھڪ ھﻧدو رھﺎڪو‬
‫” ِ‬
‫ﮐﺎن ﭘﮀﻳو ھو‪.‬‬
‫ﻟڪﭼوريء رات ﺟﻲ وﻗت اﻧﮫن ڏﭔﺮﻳن ۽ ﺑﻳﻣﺎر ڍورن ﮐﻲ ﺑﺎرڊر ﭘﺎر‬
‫”ھﺎ‪ ،‬ﭘﺮ ﺣڪوﻣت‬
‫َ‬
‫ڪﺮي ﮀڏﻳﻧدي آھﻲ ﺗﻪ ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﺟﻲ ﻣﻠڪن ڏي ھﻠﻳون وﭸن ﺟﺗﺎن وري ڪوﺑﻪ ﻧﻪ ﻣوٽﻳو آھﻲ‪“.‬‬
‫ھن وراﭨﻳو‪ ،‬ﺧﺑﺮ ﻧﺎھﻲ ﺳﭻ ﻳﺎ ڪوڙ ﭘﺮ ﻣون ﮐﻲ ھن ﺟو ‪ Sense of Humor‬ﭘﺳﻧد آﻳو ﺟو ھن‬
‫۾ ڪﺎﻓﻲ ﺳﭼﺎﺋﻲ ﻟﮘﻲ‪ .‬ھڪ اﻧدﻳن ﻓﻠم ﻳﺎ ﺷﻳﺎد ڊراﻣو ڏﭠو ھوم ﺟﻧﮫن ۾ ﭔﻪ دوﺳت ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ٽﻳن‬
‫دوﺳت ﻣﺎن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺟﺎن ﮀڏاﺋڻ ﺟو ﺳوﭼﻲ رھﻳﺎ آھن ﺟﻧﮫن ھﻧن ﮐﻲ ڏڍاو ﺗﻧگ ڪﺮي رﮐﻳو ھو‪.‬‬
‫راء ﺗﻲ ﭤﺎ ﭘﮫﭼن ﺗﻪ ھن ﮐﻲ ڪﻧﮫن طﺮﻳﻘﻲ ﺳﺎن ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﻣوڪﻠﻲ ڏﺟﻲ ﺟﺗﻲ روز‬
‫آﺧﺮ ﭔﺋﻲ ان ِ‬
‫ﺑم ڌﻣﺎڪﺎ ﭘﻳﺎ ﭤﻳن‪ ،‬ﺑﺳﻳن ۽ ﮔﺎڏﻳن ﺟﺎ ﺣﺎدﺛﺎ ﭘﻳﺎ ﭤﻲ‪ ،‬اﻏوام ۽ ﻗﺗل ﭘﻳﺎ ﭤﻳن‪ ....‬ڪﭤﻲ ﻧﻪ ڪﭤﻲ ھو ﻣﺮي‬
‫ﮐﭘﻲ وﻳﻧدو‪.‬‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل ڍﮘﻳن ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺗﺎن ﻳﺎد آﻳو ﺗﻪ ڍﮘﻳون ﻧﻪ ﻓﻘط ٽﺮﻳﻔڪ ﺟﺎم ﭤﻳون ڪن ﭘﺮ ﻓوٽو‬
‫ﮔﺮاﻓﻲء ﺟو ﻣﺰو ﺑﻪ ڪڍﻳو ﮀڏﻳن‪ .‬ﮔذرﻳل ﭔن ٽن ھﻔﺗن ﺟﺎ ﻓوٽو وﻳﭠو ڏﺳﺎن ﺗﻪ ڪﻳﺗﺮن ﻓوٽن ۾ رول‬
‫َ‬
‫ڍﮘﻳون اﭼﻲ وﻳون آھن ﺧﺎص ڪﺮي ﺗﺎرﻳﺧﻲ ﺟﺎﻳن اﮘﻳﺎن‪ .‬ھڪ ۾ ﺗﻪ ﻣون ﭘﺎڻ ڪﻧﮫن ﻋﻣﺎرت‬
‫اﮘﻳﺎن ﺑﻳﮫﻲ ﻓوٽو ڪڍاﻳو آھﻲ ﺗﻪ ﭜﺮ ۾ ڍﮘﻲ ﺑﻪ اﭼﻲ ﺑﻳﮫﻲ رھﻲ آھﻲ‪ .‬ﺑﮫﻳڻ وﻗت ﺗﻪ آﺋون اڪﻳﻠو‬
‫ھوس ﭘﺮ ﻓوٽو ڪڍڻ واري ﺟﻳﺳﻳن ڪﺋﻣﻳﺮا ﮐﻲ ﻓوڪس ڪﺮي ﺑٽڻ ﮐﻲ دﭔﺎﻳو آھﻲ ﺗﻳﺳﻳن‬
‫ﺧﺮاﻣﺎن ﺧﺮاﻣﺎن ڪﺎ ڍﮘﻲ ﺑﻪ اﭼﻲ ﻣون ﺳﺎن ﮔڏ ﺑﻳﭠﻲ آھﻲ‪.‬‬
‫”درﮔﺎھﻪ ﺗﺎﺋﻳن ﭘﮫﭼڻ ۾ ھﺎڻ ﺑﺎﻗﻲ ﭤورو ﭘﻧڌ آھﻲ‪ “.‬ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘﮀڻ ﺗﻲ ڊراﺋﻳور ﭔڌاﻳو‪ .‬ﺳﻧڌ ھﻧد‬
‫ﺑﺰرﮔن‪ ،‬دروﻳﺷن‪ ،‬ﻓﻘﻳﺮن‪ ،‬ﺻوﻓﻳن ﺟﻲ ڌرﺗﻲ آھﻲ ﺟﺗﻲ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ اوﻟﻳﺎء‪ ،‬ﭘﻳﺮ ﻓﻘﻳﺮ زﻧدﮔﻲ ﺑﺳﺮ‬
‫ڪﺮي وﻳﺎ ﺟن ۾ ﮔﮫﭨﺎ ﺋﻲ وچ اﻳﺷﻳﺎ‪ ،‬اﻳﺮان‪ ،‬ﺗﺮڪﻲ اﻓﻌﺎﻧﺳﺗﺎن ﮐﺎن ھﺗﻲ آﻳﺎ ۽ ھن ڌرﺗﻲ ﺗﻲ ﺋﻲ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪163‬‬

‫زﻧدﮔﻲ ﮔذاري ﮀڏي‪ .‬ﺷﺎھﻪ ﻟطﻳف‪ ،‬ﺳﭼل ﺳﺮﻣﺳت‪ ،‬ﻗﻠﻧدڙ ﺷﮫﺑﺎز‪ ،‬اڏﻳﺮو ﻟﻌل ﺟﻳﺎن ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ‬
‫ڌرﺗﻲء ﺗﻲ ﺑﻪ رھﻳﺎ ﺟن ﺟﻲ اڄ ﺗﺎﺋﻳن ﻧﻪ ﻓﻘط ﻣﺳﻠﻣﺎن ﭘﺮ ھن دﻳس ﺟﺎ‬
‫ﺑﺰرگ‪ ،‬اوﻟﻳﺎء ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ھﻧدو‪ ،‬ﺳک ۽ ﭔڌ ﺑﻪ ﻋﺰت ڪن ﭤﺎ‪ .‬ﺣﺿﺮت ﺧواﺟﻪ ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟو ھڪ وڏو‬
‫ھونء ﺗﻪ‬
‫اوﻟﻳﺎء‪ ،‬دروﻳش ۽ ﺻوﻓﻲ ﻓﻘﻳﺮ ﭤﻲ ﮔذرﻳو آھﻲ‪ .‬ﺟﻧﮫن ﺟﺎ ھﻧد ﺳﻧڌ ﮐﺎن ﭔﺎھﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﺗﻘد آھن‪.‬‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﺟو ھﻲ ﻋﻼﺋﻘو ﺟﺗﻲ ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ﺟﻲ درﮔﺎھﻪ آھﻲ اڄ ﮐﺎن ﺳت اٺ ﺳؤ ﺳﺎل‬
‫َ‬
‫اڳ ﻏﻳﺎث ﭘور ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺳﺎن ﻣﺷﮫور ھو ﭘﺮ ھﺎڻ ھن اوﻟﻳﺎء ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺳﺎن ﺳڏﺟﻲ ﭤو‪ .‬وﻳﻧدي ﭜﺮ‬
‫واري ﭘوﻟﻳس اﺳٽﻳﺷن ﺑﻪ ھن اوﻟﻳﺎء ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺳﺎن ﺳڏﺟﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﺟﻧﮫن ﺟﻲ وﻳﺟﮫڙاﺋﻲ وارو ڊﻓﻳﻧس‬
‫ﺳوﺳﺎﺋٽﻲ ڪﺮاﭼﻲ ﺟﮫڙو ﻋﻼﺋﻘو ﻧظﺎم اﻟدﻳن اﻳﺳٽ ۽ ﻧظﺎم اﻟدﻳن وﻳﺳٽ ﺳڏﺟﻲ ﭤو‪ .‬ﭘﮐﻳڙ ﺗوڙي‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﺟون ﭔﻪ رﻳﻠور اﺳٽﻳﺷﻧون‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﮐﺎن ﮔﮫﭨو وڏو آھﻲ ۽ ﺟﻳﺋن‬
‫آدﻣﺷﻣﺎريء ۾ دھﻠﻲ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﺟون ٽﻲ وڏﻳون اﺳٽﻳﺷﻧون آھن‪ ،‬ﻧﺋﻳن دھﻠﻲ‬
‫آھن ڪﺮاﭼﻲ ﺻدر ۽ ڪﺮاﭼﻲ ﺳٽﻲ ﺗﻳﺋن‬
‫َ‬
‫اﺳٽﻳﺷن‪ ،‬ﭘﺮاﭨﻲ دھﻠﻲ اﺳٽﻳﺷن ۽ ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء اﺳٽﻳﺷن‪ .‬ﭘﮫﺮﻳن اﺳﻳن دھﻠﻲ ﺟﻲ‬
‫ڪﺎرول ﺑﺎغ ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ رھﻳﺎﺳﻳن ﭤﻲ ﺗﻪ اﺗﺎن ﻧﺋﻳن دھﻠﻲ اﺳٽﻳﺷن وﻳﺟﮫﻲ ھﺋﻲ ۽ ھﺎڻ ھﺗﺎن‬
‫ڪﺎﻟڪﺎﺟﻲ ﮐﺎن ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن اﺳٽﻳﺷن وﻳﺟﮫﻲ آھﻲ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ﻣﻧﮫﻧﺟو ﻣطﻠب اھو آھﻲ‬
‫دھﻠﻲء ۾ ﺋﻲ ڪﻳﺗﺮن ﺟون درﮔﺎھون ۽ ﻣﻘﺑﺮا آھن‬
‫ﺳﭴﻲ دﻧﻳﺎ ۾ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﺑﺰرگ ﻓﻘﻳﺮ آھن‪ .‬وﻳﻧدي‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ۾ ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء اﻳﺗﺮو ﻣﺷﮫور آھﻲ ﺟو ھن ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺗﻲ رود‪ ،‬ﭘل‬
‫ﭘﺮ ھﺗﻲ‬
‫َ‬
‫ﻣﺎﭨﮫوء ﮐﻲ ﺑﻪ ﭘﮫﺮﻳن ڏﻳﻧﮫن ﺋﻲ ﺧﺑﺮ‬
‫دھﻠﻲء ۾ آﻳل ھڪ ﻧﺋﻳن‬
‫ﺑﺳﺗﻳون ۽ رﻳﻠوي اﺳٽﻳﺷن آھﻲ ۽‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﭘﺋﺟﻳو وﭸﻲ ﺗﻪ ھن اوﻟﻳﺎء ﺟو ﻣﻘﺑﺮو ھﺗﻲ آھﻲ‪.‬‬
‫ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ﺟﺎ وڏا ﺑﺧﺎرا ﺟﺎ آھن‪ ،‬ﺳﻣﺮﻗﻧڌ‪ ،‬ﺑﺧﺎرا‪ ،‬ﺗﺎﺷﻘﻧد‪ ،‬ﻓﺮﻏﻧﺎ ﺟﺗﻲ ﺑﺎﺑﺮ ﭴﺎﺋو‪،‬‬
‫اﺷڪ آﺑﺎد وﻏﻳﺮه اھﻲ ﺷﮫﺮ ﺗﺎﺟڪﺳﺗﺎن‪ ،‬ازﺑڪﺳﺗﺎن‪ ،‬ﺗﺮڪﻣﻧﺳﺗﺎن ﺟﮫڙن ﻣﻠڪن ﺟﺎ آھن‬
‫ﺟﻳڪﻲ اﻓﻐﺎﻧﺳﺗﺎن ﮐﺎن ﻣﭤﻲ اﺗﺮ ۾ آھن ۽ ﮔذرﻳل ﺻدي ﮔڏﻳل روس )‪ (USSR‬ﺟون رﻳﺎﺳﺗون ﺑﻪ ﭤﻲ‬
‫رھﻳﺎ‪ .‬اﺳﺎن وٽ ﺳﻧڌ ۾ ﺑﻪ ڪﻳﺗﺮا ﻋﺎﻟم ۽ ﺑﺰرگ ﻣﺮزا ﻗﻠﻳﭻ ﺑﻳگ ﮐﺎن ﻗﻠﻧدر ﺷﮫﺑﺎز ﺗﺎﺋﻳن ﺟﻲ وڏن‬
‫ﺟو اﻧﮫن ﻣﻠڪن ﺳﺎن واﺳطو ھو‪ .‬اﺳﺎن ﺟﺎ ڪﻳﺗﺮا ﺑﺰرگ اوﻟﻳﺎء ﭘﻳﺮ اﻧﮫن )وچ اﻳﺷﻳﺎ ﺟﻲ( ﺷﮫﺮن‬
‫ﮐﺎن آﻳﺎ‪ .‬دﻳن ﺟﻲ ﺗﻌﻠﻳم ﺣﺎﺻل ڪﻳﺎﺋون ۽ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ ﭘﻳﺎر ﻣﺣﺑت ﺳﺎن اﺳﻼم ﺟو ﺳﺑق ڏﻧﺎﺋون‪،‬‬
‫ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن ﺟو ﺑﻪ ڏاڏو ”ﺧواﺟﻪ ﻋﻠﻲ“ ۽ ﻧﺎﻧو ”ﺧواﺟﻪ ﻋﺮب“ ﺑﺧﺎرا ﮐﺎن اﻧڊﻳﺎ آﻳﺎ ۽ ﭘﮫﺮﻳن‬
‫ﻋﻠﻲء‬
‫ﻻھور ۾ رھﻳﺎ ان ﺑﻌد ﺑداﻳون ۾ اﭼﻲ ‪ Settle‬ﭤﻳﺎ‪ .‬ﺑداﻳون دھﻠﻲ ﺷﮫﺮ ﺟﻲ اﺗﺮ ۾ آھﻲ‪ .‬ﺧواﺟﻪ‬
‫َ‬
‫ڌيء ﺑﻳﺑﻲ زﻟﻳﺧﺎ ﺳﺎن ڪﺮاﺋﻲ ﺟﻧﮫن ﻣﺎن‬
‫ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘٽ ﺧواﺟﻪ اﺣﻣد ﺟﻲ ﺷﺎدي ﺧواﺟﻪ ﻋﺮب ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﭘﻲء‬
‫ﮐﻳن ﺳﺎل ‪1238‬ع ۾ ﺑداﻳون ﺷﮫﺮ ۾ ﺣﺿﺮت ﻧطﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ﭴﺎﺋو‪ .‬ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم ﺟو‬
‫ُ‬
‫ﺧواﺟﻪ اﺣﻣد ﺑداﻳون ﺷﮫﺮ ﺟو ﺟﺞ ھو ﭘﺮ ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﭸﺎ ﭘﻧﺟن ﺳﺎﻟن ﺟو ﻣس ھو ﺗﻪ ھو ﮔذاري‬
‫وﻳو‪ ،‬ﭘﭠﻳﺎن ھن ھڪ ﭘﺎﺋﻲ ﺑﻪ ﻧﻪ ﮀڏي ھﺋﻲ‪ .‬ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم ﺟو ﻧﻧڍﭘڻ ﺳﺧت ﻏﺮﺑت ﮔذرﻳو ۽ ان‬
‫ﻻء‬
‫ﻏﺮﺑت ۽ ڏﮐﻳن ڏﻳﻧﮫن ﻣﺎن ﺋﻲ ھن روﺣﺎﻧﻲ ﺳﮔﮫﻪ ﺣﺎﺻل ڪﺋﻲ‪ .‬ﺟﻧﮫن ڏﻳﻧﮫن ﮔﮫﺮ ۾ ﮐﺎﺋڻ ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪164‬‬

‫ڌيء ﮐﻲ ﭼوﻧدي ھﺋﻲ ﺗﻪ ”ﭔﭼﺎ‬
‫ڪﺟﮫﻪ ﺑﻪ ﻧﻪ ھوﻧدو ھو ﺗﻪ ﺳﻧدن اﻣڙ ﺑﻳﺑﻲ زﻟﻳﺧﺎ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘٽ ۽‬
‫َ‬
‫ﭘوء ڪڏھن ﻟﮘﺎﺗﺎر ڪﻳﺗﺮا ڏﻳﻧﮫن ﮔﮫﺮ ۾ ﮐﺎڌو ﻣوﺟود ھوﻧدو‬
‫اﺳﺎن رب ﭘﺎڪ ﺟﺎ ﻣﮫﻣﺎن آھﻳون‪ “.‬۽ ِ‬
‫ﻣﺎء ﮐﺎن آھﺳﺗﻲ ﭘﮀﻧدو ھو ﺗﻪ اﻣﺎن اﺳﺎن وري ڪڏھن رب ﭘﺎڪ ﺟﺎ ﻣﮫﻣﺎن‬
‫ﺗﻪ ﻧﻧڍڙو ﻧظﺎم ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ُ‬
‫ﭤﻳﻧداﺳﻳن‪.‬‬
‫ﺑﻳﺑﻲ زﻟﻳﺧﺎ وڏي ھﻣت واري ﻋورت ھﺋﻲ ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ﻧﻧڍي ﻋﻣﺮ ۾ ھن ﺟو ﺳﺎﭤﻲ ھﻠﻳو وﻳو ۽‬
‫ھوء ﻧﻪ ﻓﻘط اڪﻳﻠﻲ رھﺟﻲ وﺋﻲ ﭘﺮ ﮐﻳس ﭘﺋﺳﻲ ڏوڪڙ ﺟﻲ ﺑﻪ ﺗﻧﮔﻲ ھﺋﻲ ﭘﺮ ھن ﭼﺎھﻳو ﭤﻲ ﺗﻪ ھن‬
‫َ‬
‫ﺟو ﭘٽ ﻧﻳڪ رھﻲ‪ ،‬دﻳن ﺟو درس ۽ دﻧﻳﺎ ﺟو ﻋﻠم ﺣﺎﺻل ڪﺮي‪ .‬ھن ﻧظﺎم ﮐﻲ ﻣدرﺳﻲ ۾ داﺧل‬
‫ﭘوء ﻋﺮﺑﻲ زﺑﺎن ۽ ان ﺟﻲ‬
‫ڪﻳو ﺟﺗﻲ ھن ﻗﺮآن ﺟﻲ ﺳﺗن ﺋﻲ طﺮﻳﻘن ﺟﻲ ﻗﺮﺋت ﺳﮐﻲ‪ .‬ان ﮐﺎن ِ‬
‫وء ﻗﺮآن ﺟﻲ ﺗﻔﺳﻳﺮ‪ ،‬ﺣدﻳث ۽ ﻓﻘﻲ )اﺳﻼﻣﻲ ﻗﺎﻧون( ۾ ھن ﮐﻲ ﭜڙ ڪﺮاﻳو‪.‬‬
‫ﮔﺮاﻣﺮ ﭘڙھﺎﺋﻲ ۽ ﭘ ِ‬
‫ﭔﺎرھن ﺳﺎﻟن ﺟﻲ ﭴﻣﺎر ۾ ھن ﮐﻲ ”ﻋﻠم ﺟﻲ ﭘڳ“ ﻋطﺎ ڪﺋﻲ وﺋﻲ‪ .‬دﻳﻧﻲ ﻋﻠم ﺳﺎن ﮔڏ ھن اﻧﮔﻲ‬
‫ﺣﺳﺎﺑن ۽ ﺳﺎﺋﻧس ﻧﺟوم )‪ (Astronomy‬ﺟﻲ ﭘڻ ﺗﻌﻠﻳم ورﺗﻲ‪ .‬ﺧواﺟﻪ ﺷﻣس اﻟﻣﻠڪ ۽ ﻣوﻻﻧﺎ‬
‫ڪﻣﺎل دﻳن ﺳﻧدس اﺳﺗﺎدن ﻣﺎن ھﺋﺎ‪.‬‬
‫ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم ﮐﻲ ﺗﻌﻠﻳم ﺣﺎﺻل ڪﺮڻ ﺳﺎن ﮔڏ دروﻳﺷن ۽ ﺻوﻓﻳن ﺟﻲ ﺻﺣﺑت ۾ وھﻳڻ ﺟو‬
‫ﭘڻ ﺷوق ھو ﺟن ﻣﺎن ھو ﺗﻣﺎم ﮔﮫﭨو ﻣﺗﺎﺛﺮ رھﻳو ﭤﻲ‪ .‬ھڪ ڏﻳﻧﮫن ھڪ ﺧﺎﻧﻪ ﺑدوش ﻗوال ﺑداﻳون‬
‫ﺟﻲ ﺷﮫﺮ ۾ آﻳو ﺟﻧﮫن ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن ﮐﻲ ﺑﺎﺑﺎ ﻓﺮﻳد ﮔﻧﺞ ﺷڪﺮ ۽ ھن ﺟﻲ اﺟوڌان واري‬
‫ﺧﺎﻧﻘﺎه ﺟﻲ روﺣﺎﻧﻲ ﻗﺳم ﺟﻲ ﻣﺎﺣول ﺑﺎﺑت ﭔڌاﻳو‪ .‬اﺟوڌان ﭘﺎڪﺳﺗﺎن واري ﭘﻧﺟﺎب ﺟو ﺷﮫﺮ آھﻲ ۽‬
‫ھﺎڻ ﭘﺎڪ ﺗن ﺳڏﺟﻲ ﭤو‪ .‬ﺑﺎﺑﺎ ﻓﺮﻳد ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺣﺿﺮت ﻧطﺎم اﻟدﻳن ﺟﻲ طﻳﺑﻌت ۾ ﻋﺟﻳب ﻻڙو ﭘﻳدا‬
‫ﭤﻳو‪ .‬ھن ﮐﻲ ﻣﺣﺳوس ﭤﻳو ﺗﻪ ھڪ ڏﻳﻧﮫن اھڙو ﺿﺮور اﻳﻧدو ﺟڏھن ھن ﮐﻲ ﺑﺎﺑﺎ ﻓﺮﻳد ﺟﻲ ﻗدﻣن ۾‬
‫وﻳﮫڻ ﺟو ﺷﺮف ﺣﺎﺻل ﭤﻳﻧدو‪.‬‬
‫ﺑﻧﻳﺎدي ﺗﻌﻠﻳم ﺑداﻳون ۾ ﺣﺎﺻل ڪﺮڻ ﺑﻌد ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن ‪ 18‬ﺳﺎﻟن ﺟﻲ ﭴﻣﺎر ۾ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫ﮔﺎديء وارو‬
‫ﻣﺎء ۽ ﭜﻳڻ ﺳﺎن ﮔڏ دھﻠﻲ ﻟڏي آﻳو‪ .‬دھﻠﻲ اﻧﮫن ڏﻳﻧﮫن ۾ ﺗﺮڪ ﺳﻠطﺎن ﺟﻲ ﺧوﺑﺻورت‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ﺷﮫﺮ ھو‪ .‬اھﻲ ﺳﻼن ﺟن ﮐﻲ ﻏﻼم ﮔﮫﺮاﭨﻲ ﺟﺎ ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﺳڏﻳو وﭸﻲ ﭤو‪ ،‬ﺟن ﺟو ﭘﮫﺮﻳون ﺑﺎدﺷﺎھﻪ‬
‫ﻗطب اﻟدﻳن اﻳﺑڪ ھو ﺟﻧﮫن ‪1206‬ع ﮐﺎن ‪1210‬ع ﺗﺎﺋﻳن ﺣڪوﻣت ڪﺋﻲ‪ .‬ﭘﺎڻ اﺻل ۾ ﻏﻼم ھو ۽‬
‫ﻏوريء ﮐﻲ ﭘٽ ﻧﻪ ھﺟڻ‬
‫ﻏوريء وٽ ﭘﮫﺗو ھو‪ .‬ﻣﺣﻣد‬
‫ﺗﺮڪﺳﺗﺎن ﮐﺎن وﻗت ﺟﻲ ﺣﺎڪم ﻣﺣﻣد‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ڪﺮي ھن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ھن ﻏﻼم ﻗطب دﻳن ﮐﻲ ﺟﻳڪو ڏاھپ‪ ،‬اﻧﺗظﺎﻣﻳﻪ ۽ ﺟﻧﮔﻲ ﻣﻌﺎﻣﻠن ۾ ﭘﻧﮫﻧﺟو ﻣٽ‬
‫دھﻠﻲء ﺟو ﻣﺷﮫور ﻗطب ﻣﻳﻧﺎر ﺟﻧﮫن ﺟو ذڪﺮ ان ﮐﻲ ڏﺳڻ ﺑﻌد‬
‫ﻻء ﭼوﻧڊﻳو‪.‬‬
‫َ‬
‫ﭘﺎڻ ھو‪ ،‬ﺗﺧت و ﺗﺎج ِ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ھن ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﻧﺎﻟﻲ آھﻲ‪.‬‬
‫اﮘﺗﻲ ھﻠﻲ ڪﻧداﺳﻳن‬
‫َ‬
‫ﻗطب اﻟدﻳن ﺟﻲ ﻣﺮڻ ﺑﻌد ڪورٽ ﺟﻲ ﻧواﺑن ۽ ڏاھن آرام ﺷﺎھﻪ ﮐﻲ ﺗﺧت ﺗﻲ وﻳﮫﺎرﻳو ﭘﺮ ھن‬
‫ﭘوء ﻗطب اﻟدﻳن ﻧﺎﭠﻲ ﺟﻲ اﻟﺗﻣش ﮐﻲ ﺗﺧت ﺗﻲ وﻳﮫﺎرﻳو‬
‫ڪو ﭔوٽو ﻧﻪ ﭔﺎرﻳو ۽ ﮐﻳس ﻳڪدم ﻻھﻲ ِ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﺗﺧت ﺗﻲ وﻳﭠو‪ .‬اﻧﮫن ﺋﻲ ڏﻳﻧﮫن ۾ ﺣﺿﺮت ﻧطﺎم‬
‫ﺟﻳڪو ‪1211‬ع ﮐﺎن ‪1236‬ع ﺗﺎﺋﻳن‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪165‬‬

‫ڌيء‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﭜﺮ واري ﺷﮫﺮ ﺑداﻳون ۾ ‪1238‬ع ۾ ﺟﻧم ﭤﻳو ﺟڏھن اﻟﺗﻣش ﺟﻲ‬
‫اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ﺟو‬
‫َ‬
‫َ‬
‫رﺿﻳﻪ ﺳﻠطﺎﻧﻪ ﺗﺧت ﺗﻲ ھﺋﻲ‪ .‬رﺿﻳﻪ ﺳﻠطﺎﻧﻪ ﭘﮫﺮﻳن ﻣﺳﻠﻣﺎن ﻋورت آھﻲ ﺟﻳڪﺎ ﻣﻠڪ ﺟﻲ ﺣﺎڪم‬
‫دھﻠﻲء ﺗﻲ ﺗﺧت ﺗﻲ ھﺋﻲ‪ .‬۽ ھﺎڻ ﺟڏھن ﺣﺿﺮت ﻧطﺎم اﻟدﻳن‬
‫ﭤﻲ ۽ ‪1236‬ع ﮐﺎن ‪1240‬ع ﺗﺎﺋﻳن‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ۾ آﻳو ﺗﻪ رﺿﻳﻪ ﺳﻠطﺎﻧﻪ ﺑﻌد ﺳﻧدس‬
‫اوﻟﻳﺎء ﮐﺎن ‪ 18‬ورھﻳن ﺟﻲ ﭴﻣﺎر ۾ ﻳﻌﻧﻲ ‪ 1256‬ڌاري‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ۾‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﺗﺧت ﺗﻲ ھو ﺟﻳڪو ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ﺟﻲ‬
‫ﭜﺎء ﻧﺻﺮاﻟدﻳن ﻣﺣﻣود‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫اﭼڻ ﺑﻌد ﺑﻪ ڏھﻪ ﺳﺎل ﮐن ‪1266‬ع ﺗﺎﺋﻳن ﺑﺎدﺷﺎھﻪ رھﻳو ﺟﻧﮫن ﺑﻌد وﻳﮫﻪ ﺳﺎل ﮐن ﻏﻳﺎث اﻟدﻳن ﺑﻠﺑن‬
‫ﻣﺎﺷﺎءﷲ ‪ 86‬ﺳﺎل رھﻲ ۽ ﺳﻧدس ﺳن‬
‫ﻲء ﺟﻲ ﺗﺧت ﺗﻲ وﻳﭠو‪ .‬ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم ﺟﻲ ﻋﻣﺮ‬
‫َ‬
‫دھﻠ َ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﺗﺧت ﺗﻲ ﺧﺑﺮ ﻧﺎھﻲ ڪﻳﺗﺮا ﺑﺎدﺷﺎھﻪ وﻳﭠﺎ‪ .‬ﻏﻳﺎث اﻟدﻳن ﺑﻠﺑن ﺑﻌد‬
‫‪1324‬ع ۾ وﻓﺎت ﺗﺎﺋﻳن‬
‫َ‬
‫ﺳﻧدس ﭘٽ ﭘﺮﻧس ﻣﺣﻣد ﺗﺧت ﺗﻲ وﻳﭠو ان ﺑﻌد ﭔﺋﻲ ﭘٽ ﺟﻧﮫن ﺟو ﻧﺎﻟو ﭜﮘڙو ﺧﺎن ھو ان ﮐﻲ ﺗﺧت‬
‫ﺟﻲ آڇ ڪﺋﻲ وﺋﻲ ﭘﺮ ھن ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟو ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﭤﻳڻ ﺑدران ﺑﻧﮔﺎل ﻳﺎ ڪﻧﮫن ﭔﺋﻲ ﺻوﺑﻲ ﺟو ﺋﻲ‬
‫ﮔورﻧﺮ ﭤﻲ رھڻ ﭘﺳﻧد ڪﻳو ۽ ان ﺑﻌد ﭜﮘڙي ﺟﻲ ﭘٽ ڪﻳﻘوﻳﺎد ﮐﻲ ‪1287‬ع ۾ دھﻠﻲ ﺟﻲ ﺗﺧت ﺗﻲ‬
‫وﻳﮫﺎرﻳو وﻳو ۽ ڪﺟﮫﻪ ﭔﻳن ﮐﻲ ﺟﻳڪﻲ ﮔﮫﭨو ڪﺮي ڪﻲ ﭼﻧد ڏﻳﻧﮫن ﻣس وﻳﭠﺎ ﺟو ﮐﻳن ﺑﻧﮫﻪ اﻓﻌﺎل‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﺣڪوﻣت ﺧﻠﺟﻲ‬
‫ﻧﻪ ھو ۽ ‪1290‬ع ﺗﺎﺋﻳن اھو ﺳﭴو ﮔﮫﺮاﭨو ڪک ﭘن ﭤﻲ وﻳو ﺟﻧﮫن ﺑﻌد‬
‫َ‬
‫ﮔﮫﺮاﭨﻲ ﺟﻲ ھٿ ۾ آﺋﻲ ﺟﻧﮫن ﺟو ﭘﮫﺮﻳن ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﺟﻼل اﻟدﻳن ﺧﻠﺟﻲ ‪1290‬ع ﮐﺎن وﭠﻲ ‪1296‬ع‬
‫ﺗﺎﺋﻳن ﺑﺎدﺷﺎھﻪ رھﻳو‪ .‬ان ﺑﻌد ﻋﻼؤاﻟدﻳن ﺧﻠﺟﻲ ﺗﺧت ﺗﻲ وﻳﭠو ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ڏﻳﻧﮫن ۾ ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم‬
‫اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ﺟﮫڙن ﺑﺰرﮔن ۽ ﺳﻧدس ﻣﺮﻳد‪ ،‬اردو ۽ ﻓﺎرﺳﻲ ﺟﻲ ﺷﺎﻋﺮ اﻣﻳﺮ ﺧﺳﺮو ﺟﮫڙن ﺟو وڏو‬
‫ﻣﺎن ڪﻳو وﻳو‪ .‬ﻋﻼؤاﻟدﻳن ‪1296‬ع ﮐﺎن ‪1320‬ع ﺗﺎﺋﻳن ﺳڌو ﺳﻧﺋون ﻳﺎ اڻ ﺳڌي طﺮح دھﻠﻲ ﺟﻲ‬
‫ﺗﺧت ﺗﻲ رھﻳو‪ ،‬وچ ۾ﺳﻧدس ﭘٽ ﻣﺑﺎرڪ ۽ ﺷﮫﺎب اﻟدﻳن ۽ ﭔﻳﺎ ھن ﺟﻲ آﺷﻳﺮواد ﺳﺎن ﺗﺧت ﺗﻲ‬
‫وﻳﭠﺎ‪ ،‬ان ﺑﻌد ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﺣڪوﻣت ﺗﻐﻠق ﮔﮫﺮاﭨﻲ ﺟﻲ ور ﭼڙھﻲ ﺟن ھڪ ﺳؤ ﮐن ورھﻳﻪ ڪم‬
‫ھﻼﻳو‪ .‬ﭘﮫﺮﻳون ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﻏﻳﺎث اﻟدﻳن ﺗﻐﻠق ﭘﻧﺞ ﺳﺎل ﮐن ‪1320‬ع ﮐﺎن ‪1325‬ع ﺗﺎﺋﻳن ﺣﺎڪم رھﻳو‪.‬‬
‫اوﻟﻳﺎء ﺳن ‪1324‬ع ۾ وﻓﺎت ڪﺋﻲ ۽ ﺳﺎل ﮐن ﺑﻌد‬
‫ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ڏﻳﻧﮫن ۾ ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﺗﺧت ﺗﻲ وﻳﭠو‪.‬‬
‫‪1325‬ع ۾ ﻣﺣﻣد ﺑن ﺗﻐﻠق‬
‫َ‬
‫رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ ﮔوڏﻳن‪ ،‬ﺷﻠوار ﻗﻣﻳﺻن‪ ،‬ﭘﻧﺟﺎﻣن‪ ،‬ﭴﺎر وارﻳن ۽ ﻗﺮاﻗﻠﻲ ٽوﭘﻧﻳن ۾ ڏﺳﻲ‬
‫ﺳﻣﺟﮫﻲ وﻳس ﺗﻪ ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﺟﻲ رھﺎﺋش ﺟو ڪو ﻋﻼﺋﻘو اﭼﻲ وﻳو آھﻲ ﭤﻲ ﺳﮔﮫﻲ ﭤو اﺗﻲ ﺋﻲ ﻧطﺎم‬
‫اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ﺟﻲ درﮔﺎھﻪ ھﺟﻲ‪ .‬ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺻﺣﻳﺢ ﻧڪﺗﻲ ﺟو ان ﺋﻲ وﻗت ڊراﺋﻳور اﻋﻼن‬
‫ﭘوء ﺳﺎﺋﻳڊ روڊ ﺗﺎن ﺑﺮاﻧﭻ روڊ‬
‫ﭘوء ﻣﻳن روڊ ﺗﺎن ﺳﺎﺋﻳڊ روڊ ﺗﻲ آﻳو ۽ ِ‬
‫ڪﻳو ”ﺑس ﺳﺮ ﭘﮫﻧﭻ ﮔﺋﻲ“ ۽ ِ‬
‫ﺗﻲ‪ ،‬ﭘﺎﺳن ﮐﺎن ﺟﺎﻳون ﺟﺎﻳن ﺳﺎن ﻣﻠﻳل‪ ،‬ﺟﺎﻳن ﻣﭤﺎن ﭰڏﻳون ﺳڏﻳون ﻣﺎڙﻳون ﭠﮫﻳل ﺟﺗﻲ ڪﭤﻲ‬
‫اﻧڪﺮوچ ﻣﻳﻧٽ ۽ ﺑﺮاﻧﭻ روڊ ﺗﺎن ﮐﺎﭔﻲ ﺳﺎﭴﻲ وﻳﻧدڙ ﮔﮫٽﻳون‪ ،‬ﮔﮫٽﻳن ﻣﺎن ﮔﮫٽﻳون ۽ وڌﻳڪ‬
‫اﻧڪﺮوچ ﻣﻳﻧٽ ۽ وڌﻳڪ ﻣﺎﭨﮫو‪ ،‬ﻣﺮد ﻋورﺗون‪ ،‬زاﻟون‪ ،‬ﭔﺎر‪ ،‬ﻣڪﺎﻧﻲ‪ ،‬ﭤﻳﻠﮫن ۽ ھڙن ﺳﺎن ﮔڏ‬
‫ﭘﺮدﻳﺳﻲ‪ ،‬وڏن دڪﺎﻧن ۽ ھوٽﻠن ﺑﻌد ھﺎڻ ﻧﻧڍا ﻧﻧڍا دڪﺎن ۽ ﻧﻧڍﻳون ھوٽﻠون‪ ،‬ھﺮ دڪﺎن ڪﺎٺ ﺟﻲ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪166‬‬

‫ﺗﺧﺗن ذرﻳﻌﻲ ﻳﺎ ڪﻧﮫن ﻧﻣوﻧﻲ ﺳﺎن رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ﭔﺎھﺮ ﻧڪﺮڻ ﺟﻲ ڪوﺷش ۾‪ ،‬وﻳﺗﺮ ﮔﮫٽﻳون‬
‫ﺳوڙھﻳون ﭤﻳﻧدﻳون وﻳون‪ .‬ﺗﻳﺋن ﺗﻳﺋن ﻋوام ﺟﻲ ﭘﻳﮫﻪ ﭘﻳﮫﺎن‪ ،‬ﭴڻ ﮔﮫٽﻳن ﺟﺎ ٽوﭘﺎ اڊوڙي ﭔﺎھﺮ ﻧڪﺮي‬
‫ﻻء رڪﺷﺎ ﮐﻲ اﭸﺎ اﮘﺗﻲ ڪﺮڻ ﺟﻲ ڪوﺷش ڪﺋﻲ ﺟﻳﺋن‬
‫اﻳﻧدا‪ .‬رڪﺷﺎ وري ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺳﮫوﻟت ِ‬
‫ﭘوء ھڪ ﺳوڙھﻲ ﭼوراھﻲ وٽ ڪﺗﺎﺑن ۽‬
‫درﮔﺎھﻪ ﺗﺎﺋﻳن ﺑﺎﻗﻲ ﭘﻧڌ ﻣون ﮐﻲ ﮔﮫٽ ڪﺮﭨو ﭘوي ﭘﺮ ِ‬
‫ﻣﭠﺎﺋﻲ واري دڪﺎن اﮘﻳﺎن ﺑﻳﮫﻲ رھﻳو‪.‬‬
‫”ﺳﺮ! ھﺎڻ ﺗوھﺎن ﮐﻲ ﭘﻧڌ وﭸﭨو ﭘوﻧدو‪ “.‬ھن ﭼﻳو‪.‬‬
‫ﭘﺎﭨﻲء ﺟﻲ ﺑوﺗل ﮐﭨﻲ ھﻳٺ ﻟﭤس‪ ،‬ﭜﺮﺳﺎن ھوٽل ھﺋﻲ‬
‫آﺋون ڪﺋﻣﻳﺮا‪ ،‬ڪﺎﭘﻲ ﭘﻳن ۽ ﭘﻳﺋڻ ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﺟﻧﮫن ﺟﻲ اﮘﻳﺎن ﭔن وڏﻳن دﻳﮘﻳن ۾ ڪﺟﮫﻪ رڌﺟﻲ رھﻳو ھو‪ .‬اﻧﮫن ﺟﻲ ﭘوﻳﺎن ﺑﻳﭠل ﻋﻼؤاﻟدﻳن ﺟﻲ‬
‫ﺑورﭼﻲء وڏو ﻟوھﻲ ﭼﻣﭼو اھڙو زور ﺳﺎن دﻳڳ ﺗﻲ ھﻧﻳو ﺟو ﻣون‬
‫ﺟن ﺟﮫڙي ﭤﻠﮫﻲ ۽ ﭘﭠن اﮔﮫﺎڙي‬
‫َ‬
‫ﭘوء ﻳڪدم اھو ﭼﻣﭼﻣو‬
‫ﮐﺎن ﮀﺮڪ ﻧڪﺮي وﻳو‪ .‬ھن ﻣﻧﮫﻧﺟو ﺋﻲ ڌﻳﺎن ﮀڪﺎﺋڻ ﭼﺎھﻳو ﭤﻲ ﺟو ِ‬
‫ﻻء دﻳڳ ﺣﺎﺿﺮ آھﻲ‪“.‬‬
‫ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻧﮫن اﮘﻳﺎن ڪﺮي زور ﺳﺎن ﭼﻳو‪” :‬ﻓﻘﻳﺮن ﺟﻲ ﺧﻳﺮات ِ‬
‫ڏوﺋﻲء ﺟﮫڙو ﭼﻣﻣو‬
‫ﺑورﭼﻲء ﺟﻲ ﻧﻪ ﺷڪل وﭨﻲ ۽ ﻧﻪ ﺳﻧدس اھو ﮀﺮڪﺎﺋﻲ‬
‫ﻣون ﮐﻲ ان‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻧﮫن اﮘﻳﺎن ﺟﮫﻠﻲ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋڻ ﺟو اﻧداز‪ .‬آﺋون ﭼڙ ﻣﺎن اﮐﻳون ﭰﺎڙي ھن ﮐﻲ ﮔﮫورڻ ﻟﮘس ﺗﻪ‬
‫ھڪ ﭔﺋﻲ ﻟﻧﮔﮫﻧدڙ ھﻣﺮاھﻪ ھڪ رﺳﻳدن ﺟﻲ ﺑﻧدي ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ اﮐﻳن اﮘﻳﺎن ﻟوڏي ﭘﮀﻳو ﺗﻪ ڪﻳﺗﺮﻳن‬
‫ﻏﺮﻳﺑن ﺟﻲ ﻟﻧﮔﺮ ﺟون ﭘﺮﭼﻳون ڪٽﻳﺎن‪.‬‬
‫”ھﻲ آھﻲ ﮀﺎ! اﺋﻳن ‪ Aggressive‬طﺮﻳﻘﻲ ﺳﺎن ﺧﻳﺮات ﮔﮫﺮﺑو آھﻲ‪ “.‬ﻣون دل ﺋﻲ دل ۾‬
‫ﺳوﭼﻳو‪ ،‬ھﻲ ﺗﻪ ﭴڻ ﮔن ﭘواﺋﻧٽ ﺗﻲ ﭰﺮ ڪﺮﭨﻲ ﭤﻲ‪“.‬‬
‫ﺑورﭼﻲء ﮐﻲ ﮀڏي ھن ﻧﺋﻳن ﭘﻳدا ﭤﻳل ﻓﺋﻧٽوﻣس ﮐﻲ ڪﺎوڙ ﻣﺎن ڏﭠو‪ .‬ﺑورﭼﻲ‬
‫ﻣون ﭘﭠن اﮔﮫﺎڙي‬
‫َ‬
‫وري دﻳڳ ﺗﻲ ﭼﻣﭼو ھﭨﻲ ﭔﻳن اﻳﻧدڙن ﺟﻲ ﻣﻧﮫن ۾ ذري ﮔﮫٽ ھﭨﻧدي ھﻧن ﺟو ڌﻳﺎن ﮀڪﺎﺋڻ ﻟﮘو‪.‬‬
‫ﻣون ﭔﻧﮫﻲ ﮐﻲ ﮀڏي اﮘﺗﻲ وڌڻ ﮐﻲ ڪﺋﻲ‪ .‬ﭘﺎﺟﺎﻣن ۾ ھﻧدﺳﺗﺎن ۾ رھﻧدڙ ﻣﺳﻠﻣﺎن‪ ،‬ﺷﻠوار ﻗﻣﻳص ۾‬
‫ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﭘﻧﺟﺎب ۽ ﺳﺮﺣد ﺟﺎ ﭘﻧﺟﺎﺑﻲ ۽ ﭘﭠﺎڻ ﻣﺳﻠﻣﺎن‪ ،‬ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﺟﻣون ۽ ڪﺷﻣﻳﺮ ﺟﺎ‬
‫ﮔﮫٽﻲء ﻣﺎن اﭼﻲ وﭸﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬آﺋون‬
‫ﻣﺳﻠﻣﺎن ﻣﺮد ﺗوڙي ﻋورﺗون وڏي ﻋﻘﻳدت ﺳﺎن ان ﺳوڙھﻲ‬
‫َ‬
‫اﮘﺗﻲ وڌﻧدو رھﻳس‪ .‬ﭤوري دﻳﺮ اڳ ﻣﻳن روڊ )‪ (Mathura Road‬ﺗﺎن ﻟﻧﮔﮫﻧدي ﻣون ﺳوﭼﻳو ﺑﻪ ﻧﻪ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ھن ﻗدﻳم ﺗﺮﻳن ﺑﺳﺗﻲ ﺟﻧﮫن ﺟو اﺻل ﻧﺎﻟو ﮘوٺ ﻏﻳﺎث ﭘور ھو ﭘﺮ‬
‫ھو ﺗﻪ ﺳﺎﭴﻲ ﭘﺎﺳﻲ‬
‫َ‬
‫ھﺎڻ درﮔﺎھﻪ ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺳﺎن ﺳڏﺟﻲ ﭤﻲ‪ ،‬ان ۾ ﻣﺎﭨﮫن ۽ دڪﺎﻧن ﺟﻲ اﻳڏي ﭘﻳﮫﻪ‬
‫ﭘﻳﮫﺎن ھوﻧدي‪ ..‬ﻓﻘﻳﺮن ﺟﺎ ﻣﻳڙ‪ ،‬ﮔﮫوڙﻳﺋﺮن )‪ (Street Vendors‬ﮘﺎھٽ‪ ،‬ٽوﭘﻳون وڪﭨدڙ ﭔﺎر‪،‬‬
‫ﺗﺳﺑﻳﺣون ۽ ﻗﺮآﻧﻲ آﻳﺗون وڪﭨدڙ‪ ...‬ﭘﺎﺳﻲ ﮐﺎن ڪواﺑن ۽ ﭘورﻳن ﭘڪوڙن ﺟﺎ ﻧﻧڍڙا دڪﺎن‪ ،‬ﮔﻠن‬
‫ﻻء زور ﭜﺮي‬
‫ﻻء ﭘڙ وارن ﺟﺎ دڪﺎن‪ ..‬ھﺮ ھڪ ﺧﺮﻳد ڪﺮڻ ِ‬
‫ﺟﺎ دڪﺎن‪ ،‬ﻣﺰار ﻣﭤﺎن ﭼﺎڙھڻ ِ‬
‫ﭘوء‬
‫رھﻳو آھﻲ‪ .‬ھڪ‬
‫َ‬
‫ﮔﮫٽﻲء ۾ ﻣﻐﻠﻲ ھوٽل ”دﺳﺗﺮ ﺧوان ڪﺮﻳم“ ﭤورو اﮘﻳﺎن ﻏﺎﻟب اڪﻳڊﻣﻲ‪ ،‬۽ ِ‬
‫ﻻء ﭼﺎدرون وڪﭨﻧدڙن ﺟﺎ ﻧﻪ ﻓﻘط‬
‫درﮔﺎھﻪ ﺟﻲ ﺟﻳﺋن ﺋﻲ وﻳﺟﮫو ﭘﮫﭼڻ ﭤﻳو ﺗﻪ ﮔل‪ ،‬ﻣﭠﺎ‪ ،‬ﭘﺗﺎﺷﺎ‪ ،‬ﭘڙ ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪167‬‬

‫اﻧﻳڪ دڪﺎن ﭘﺮ ھﺮ دڪﺎﻧدار دڪﺎن ﻣﺎن ﻧڪﺮي ﮔﻠن ﺟﻲ ﭘﻠﻳٽ ﺗوھﺎن ﺟﻲ ﻧڪ اﮘﻳﺎن ﺟﮫﻠﻲ‬
‫ﻻء زور ﭜﺮي رھﻳو آھﻲ‪ .‬ﮔل ۽ ﭼﺎدر ﺗﻪ وﭠﻲ وﭸو‪ ،‬ﭔﻪ ڏﻳﻧﮫن اڳ ﺑﺮﻻ ﻣﻧدر ۽‬
‫ﺧﺮﻳد ڪﺮڻ ِ‬
‫ﻻء ﭼﺎدرون‪ ،‬ﮔل ۽ ﭘﺗﺎﺷﺎ‬
‫ڪﺎﻟڪﺎ ﻣﻧدر ﭔﺎھﺮان دﻳوﺗﺎﺋن ۽ دﻳوﻳن ﺟﻲ ﻣورﺗﻳن ﻣﭤﺎن ﭼﺎڙھڻ ِ‬
‫ﺳﻲء ﺗو ﻟﮘﻲ ﻳﺎ ﺑک ﭤﻲ ﻟﮘﻲ ﺟو ﭘوﭴﺎري‬
‫وڪﺎﻣﻧدي ﻣون ﺗﻌﺟب ﭘﺋﻲ ﮐﺎڌو ﺗﻪ ﮀﺎ اﻧﮫن ﻣورﺗﻳن ﮐﻲ‬
‫ُ‬
‫ﻻء ﭼﺎدرون‪ ،‬ﮔل ۽ ﭘﺗﺎﺷﺎ ﭤﺎ ﮐﻧﻳون وﭸن ۽ اڄ ھڪ ﻣﺳﻠﻣﺎن اوﻟﻳﺎء ﺟﻲ ﭔﺎھﺮان اھﻲ ﺳﺎﮘﻳون‬
‫اﻧﮫن ِ‬
‫داداﮔﻳﺮيء ﺳﺎن ﻋﻘﻳدت ﻣﻧدن ﮐﻲ اھﻲ ﺧﺮﻳد ڪﺮڻ‬
‫ﺷﻳون ڏﺳﻲ ﺗﭤﺟب ﭤو ﻟﮘﻳم ۽ دڪﺎﻧدار ڪﻳڏو‬
‫َ‬
‫ﻻء ﻣﺟﺑور ﭤﺎ ڪن‪ .‬ﮀﺎ ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ﺟﻲ ﻗﺑﺮ ﮐﻲ اﻧﮫن ﺷﻳن ﺟﻲ ﺿﺮورت آھﻲ‪ .‬ﮀﺎ‬
‫ِ‬
‫اھﻲ ﺷﻳون آﻓﺮ ڪﺮڻ ﺑﻧﺎ ڪو ﻓﺎﺗﺢ ﻳﺎ ﻗل ﻧﭤو ﭘڙھﻲ ﺳﮔﮫﻲ‪ .‬ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ﺟن ﭘﺎڻ ﺋﻲ‬
‫ﺣﻳﺎت ھﺋﺎ ﺗﻪ ﭘﺎڻ ڪڏھن ﺑﻪ ﻣﺎدي ﺷﻳن ﮐﻲ اھﻣﻳت ﻧﻪ ڏﻧﺎﺋون‪ ،‬ﭘﺎڻ وﭠڻ ﺑدران ھﻣﻳﺷﻪ ڏﻧﺎﺋون‪.‬‬
‫درﮔﺎھﻪ ۾ اﻧدر ﮔﮫڙڻ ﺳﺎن ﭼوڌاري ڏٽﺎ ﻣٽﺎ ﻣﺟﺎور وراﻳو وﭸن ﺟﻳڪﻲ ﭘﺎڻ ﮐﻲ ھن درﮔﺎھﻪ‬
‫ﺟﺎ ﺳﺟﺎده ﻧﺷﻳن ﭤﺎ ﺳڏراﺋﻳن ﻳﻌﻧﻲ ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ﺟو اوﻻﻟد ﭘﺮ ﺟﻳﺳﺗﺎﺋﻳن ﻣون ﮐﻲ ﺧﺑﺮ‬
‫آھﻲ ﺗﻪ ﺷﺎھﻪ ﻟطﻳف واﻧﮔﺮ ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن ﮐﻲ ﺑﻪ ڪو اوﻻد ﻧﺎھﻲ ﺑﻠڪﻪ ھن ﺗﻪ ﺷﺎدي ﺑﻪ ﻧﻪ‬
‫ڪﺋﻲ‪ .‬درﮔﺎھﻪ اﻧدر ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ۽ ﺳﻧدس ﻣﺮﻳد ۽ ﺷﺎﮔﺮد اﻣﻳﺮ ﺧﺳﺮو ﺟﺎ ڌار ڌار‬
‫ﻣﻘﺑﺮا آھن‪ .‬آﺋون ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ﺟﻲ ﻣﻘﺑﺮي ڏي وڌان ﭤو ﺗﻪ ڪﺟﮫﻪ ﻧوﺟوان ﻣﺟﺎور ﻣون ﮐﻲ ۽‬
‫ﭔﻳن ﮐﻲ ﺟﮫﻠﻳن ﭤﺎ‪.‬‬
‫اوﻟﻳﺎء ﺟﻲ ﻣﻘﺑﺮي ﺗﻲ ”ھو‬
‫ﭘوء ﻧظﺎم اﻟدﻳن‬
‫َ‬
‫”ﭘﮫﺮﻳن اﻣﻳﺮ ﺧﺳﺮو ﺟﻲ ﻣﻘﺑﺮي ﺗﻲ وﭸﺟﻲ ۽ ِ‬
‫اﺳﺎن ﮐﻲ ‪ Almost‬ڌڪﻲ ﭔﺋﻲ طﺮف ڪن ﭤﺎ‪ .‬ھﻧن ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋڻ ﺟﻲ اﻧداز ۾ اھﺎ ھوا آھﻲ ﺗﻪ ھو‬
‫وڏا ﻋﺎﻟم آھن ﭴڻ وڏي ﻣذھﺑﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﭘﻳﺎ ﭔڌاﺋﻳن ۽ اﻧدر درﮔﺎھن ۾ اﭸﺎن ﺑﻪ ﭤﻠﮫﻲ ﻗﺳم ﺟﺎ ﺻﺣﺗﻣﻧد‬
‫ﻣﺟﺎور ﺻﺎﺣب وﻳﭠﺎ ڪﭼﮫﺮﻳون ڪن ﺟﻳﺋن ﺋﻲ ڪو ﻋﻘﻳدت ﻣﻧد اﻧدر ﮔﮫڙي ﭤو ﺗﻪ ھن ﮐﺎن ﻧذراﻧﻲ‬
‫طور ﭘﺋﺳﺎ ﮔﮫﺮن ﭤﺎ ﺟﻧﮫن ﺟو اﻧداز ﭘڻ ﺳﻣﺟﮫو ﺗﻪ ﮔن ﭘواﺋﻧٽ وارو آھﻲ‪” .‬ﻣﺎﭨﮫو آھن ﮀﺎ!“ آﺋون‬
‫دل ﺋﻲ دل ۾ ﺳوﭼﻳﺎن ﭤو‪ .‬ﻧﻪ ڪم ﻧﻪ ڪﺎر‪ ،‬ڏٽﺎ ﻣٽﺎ ﭘﮐﺎ ھﻼﻳو ﻗﺑﺮ اﮘﻳﺎن ﭤڌڪﺎر ۾ وﻳﭠﺎ ڪﭼﮫﺮﻳون‬
‫ڪن ﻣﺎﭨﮫن ﮐﺎن ﭘﺋﺳﺎ ۽ ﭘڙ اوﮘﺎڙﻳن‪ .‬ظﮫﺮ ﻧﻣﺎز ﺟو وﻗت آھﻲ اﭤﻲ وﭸﻲ ﻧﻣﺎز ﭘڙھڻ ﮐﭘﻳن ﭘﺮ وﻳﭠﺎ‬
‫ﻣﺎﭨﮫوء ﮐﻲ ھن ﻗﺳم ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ۽‬
‫ﭼﭨﺎ ﻳﺎ ڪو ﺳڪل ﻣﻳوو ﭰڪﻳن‪ .‬ﮀﺎ اھو آھﻲ اﺳﻼم‪ .‬ھڪ ﻧﺋﻳن‬
‫َ‬
‫رﻳﺗون رﺳﻣون ڪﻳڏو ﻏﻠط ‪ Image‬ڏﻳن ﭤﻳون‪ .‬ڪﻳﺗﺮا ﻣﺎﭨﮫو ﺧﺎص ڪﺮي ﻋورﺗون ﻗﺑﺮ ﺗﻲ ھٿ‬
‫ﻻھﻲ ﻣﻧﮫن ﮐﻲ ﻣﻠﻲ رھﻳون ھﻳون‪ .‬ھڪ ﭔﻪ ﭴﭨو ﺗﻪ ﻗﺑﺮ اﮘﻳﺎن ﺳﺟدي ۾ ڪﺮﻳل ھو ۽ ھﻲ ﻣﺟﺎور‬
‫ڪﮫن ﮐﻲ ﺑﻪ ﺟﮫﻠﻳن ﻧﻪ ﭘﻳﺎ ﺗﻪ ھﻲ ﮔﻧﺎھﻪ ﺟو ڪم آھﻲ‪ .‬ڏﻳڻ وارو داﺗﺎ ﻓﻘط ھڪ رب آھﻲ ﺟﻧﮫن‬
‫ﮐﺎن ﮔﮫﺮڻ ﮐﭘﻲ‪ .‬ﭘﺮ ھﻲ ﻣﺟﺎور ﺗﻪ ان ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺟﻲ ھﻣت اﻓﺰاﺋﻲ ﭘﻳﺎ ڪن ﺟﻳﺋن ھﺗﻲ ﺟﻲ ﻣﻧدرن ۾‬
‫ﭘوء ھﻧدن ﮐﻲ ﺑت ﭘﺮﺳت ﮀوﭤﺎ ﺳڏﻳو‪ .‬اھﺎ ﻋظﻳم‬
‫ﭔﺎوا ﭘﻳﺎ ڪن ۽ ﺟﻲ اھوﺋﻲ ڪﺟﮫﻪ ڪﺮﭨو آھﻲ ﺗﻪ ِ‬
‫ھﺳﺗﻲ ﺟﻳڪﺎ ھﺗﻲ دﻓن ﭤﻳل آھﻲ ﺳﺎ ﷲ ﺟﻲ ڪﻼم‪ ،‬ﺗﻔﺳﻳﺮ‪ ،‬ﺣدﻳث ۽ ﻓﻘﻲ ﺟﻲ ﭴﺎﭨو ھﺋﻲ ھن‬
‫ڪڏھن ﺑﻪ ﭘﺎڻ اﺋﻳن ﻧﻪ ڪﻳو ۽ ﻧﻪ ھن ﺳوﭼﻳو ھوﻧدو ﺗﻪ ﺳﻧدس وﻓﺎت ﺑﻌد ﺳﻧدس ﻗﺑﺮ ﺟﻲ ھن رﻳت‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪168‬‬

‫ﭘوﭴﺎ ﭤﻳﻧدي!‬
‫اﻣﻳﺮ ﺧﺳﺮو ﺟﻲ ﻣﻘﺑﺮي ﺳﺎﻣﮫون ھڪ وڏو ڪﺎٺ ﺟو ﺑﻧد ﭤﻳل در ”ﺣﺟﺮه ﻗدﻳم“ آھﻲ ﺟﻳڪو‬
‫ڪڏھن ﺻوﻓﻲ ﻓﻘﻳﺮن ﺟﻲ اﭼڻ ۽ ﻗواﻟﻲ ﺟﻲ ﭘﺮوﮔﺮام ﺗﻲ ﮐوﻟﻳو وﭸﻲ ﭤو‪ .‬ھﻲ ﻗدﻳﻣﻲ ڪﻣﺮو‬
‫ﺻديء ﺟﻲ آﺧﺮ ۾ ﭠﺮاھﻳو وﻳو ھو‪ ،‬ھن ڪﻣﺮي ﺟﻲ ﭔﺎھﺮﻳن ﭜت ﺗﻲ اردو ﺟﻲ ﺷﺎﻋﺮ‬
‫ﺗﻳﺮھن‬
‫َ‬
‫ڊاڪٽﺮ ﻋﻼﻣﻪ اﻗﺑﺎل ﺟو ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن ﺟﻲ ﺳﺎراھﻪ ۾ ﭼﻳل ﺷﻌﺮ ﻟﮐﻳل آھﻲ‪ ،‬ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم‬
‫اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ۽ اﻣﻳﺮ ﺧﺳﺮ ﺟﻲ ﻣﻘﺑﺮن ﺟﻲ وچ ۾ ﭔﻪ ﭼﺎر ﭔﻳون ﺑﻪ ﻗﺑﺮون آھن ﺟن ﻣﺎن ھڪ‬
‫ڌيء ﺟﮫﺎن آرا ﺟﻲ آھﻲ ۽ ھڪ ﻣﺣﻣد ﺷﺎھﻪ ﺟﻲ آھﻲ‪.‬‬
‫ﺷﺎھﺟﮫﺎن ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ﺟﻲ ﻣﻘﺑﺮي ﺟﻲ ﭔﺎھﺮان وڏو وراﻧڊو آھﻲ ﺟﺗﻲ ﻗواﻟﻲ ﭤﻳﻧدي رھﻲ ﭤﻲ ﺟﺗﻲ‬
‫ان وﻗت ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﻋﻘﻳدت ﻣﻧد ان وﻗت رﺣت وﭠﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ ،‬اوﻟﮫﻪ طﺮف ﭘڪﻳن ﺳﺮن ﺟو‬
‫اوﻟﻳﺎء ﺟﻲ وﻓﺎت ﮐﺎن ڪﺟﮫﻪ‬
‫ﺟﻣﺎﻋت ﺧﺎﻧو آھﻲ ﺟﺗﻲ ﻧﻣﺎز ﭘڙھﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ‪ .‬اھو ھﺎل ﻧظﺎم اﻟدﻳن‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﺣﺎڪم ﻓﻳﺮوز ﺷﺎھﻪ ﺗﻐﻠق ﭠﮫﺮاﻳو ھو‪.‬‬
‫ﭘوء‬
‫َ‬
‫ﺳﺎل ِ‬
‫ھونء ﺧﺎﻧﻘﺎه ھﺗﻲ ﻧﻪ ھو ﺟﺗﻲ ھﻳﻧﺋﺮ ھﻲ ﻣﻘﺑﺮو آھﻲ‪ ،‬ﺧﺎﻧﻘﺎه ﺟﺗﻲ ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اڌ ﺻدي ﮐﺎن‬
‫َ‬
‫ﻣﺎﭨﮫن ﺳﺎن ﻣﻠﻳو‪ ،‬ﮐﻳن ﺗﻌﻠﻳم ڏﻧﻲ‪ ،‬ﺟﺗﻲ ﺳوچ ۽ ﻓڪﺮ ڪﻳو ﺟﺗﻲ ﻋﺑﺎدت ڪﺋﻲ اھو ھن درﮔﺎھﻪ‬
‫ﻧديء ﺟﻲ ڪﻧﺎري ﺗﻲ آھﻲ‪.‬‬
‫ﮐﺎن ﻣﻳل ﮐن ﭘﺮي ﺑﻳﻧﺎ‬
‫َ‬
‫ﺑداﻳون ﮐﺎن دھﻠﻲ ﻟڏي اﭼڻ ﺗﻲ ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن ﺟﻲ ﻋﺎﻟﻣن‪ ،‬ﭘڙھﻳل ﻟﮐﻳل ﻣﺎﭨﮫن‬
‫دھﻠﻲء ۾‬
‫۾ وڏي ﻋﺰت رھﻲ ﭘﺮ ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم ﮐﻲ دﻟﻲ طﺮح ﺳڪون ﻧﭤﻲ رھﻳو‪ ،‬آﺧﺮ ﭼﺎر ﺳﺎل‬
‫َ‬
‫رھڻ ﺑﻌد ھو ﺑﺎﺑﺎ ﻓﺮﻳد ﺷڪﺮ ﮔﻧﺞ ﺟﻲ ﮘوٺ وﻳو ۽ ھن ﺟو ﻣﺮﻳد ﭤﻲ ھن ﮐﺎن ﻋﻠم ﭘﺮاﻳو‪1265 .‬ع‬
‫۾ ﺟڏھن ﺑﺎﺑﺎ ﻓﺮﻳد ﮔذاري وﻳو ﺗﻪ ﮐﻳن ھن ﺟو روﺣﺎﻧﻲ وارث ﺑﻧﺎﻳو وﻳو ۽ ﺑﺎﺑﺎ ﻓﺮﻳد ﺟو ﭼوﻏو‪،‬‬
‫ﻋﺻﺎ )ﻟٺ( ۽ ﺟﺎﻧﻣﺎز ﺳﻧدن )ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن ﺟﻲ( ﺣواﻟﻲ ڪﺋﻲ وﺋﻲ‪.‬‬
‫ﭘوء ﭼون ﭤﺎ ﺗﻪ ‪1280‬ع ڌاري ھن‬
‫ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن ﭘﮫﺮﻳن ﻗطب ﻣﻳﻧﺎر وٽ رھڻ ﻟﮘو ﭘﺮ ِ‬
‫ﻏﻳب ﻣﺎن آواز ﭔڌ ﺗﻪ ﻏﻳﺎﺛﭘور وﭸﻲ رھﻪ‪ .‬ان ﺗﻲ ﻋﻣل ڪﻧدي ھو ڪﺟﮫﻪ ﻋﻘﻳدﺗﻣﻧدن ﮐﻲ ﭘﺎڻ ﺳﺎن‬
‫ﻧديء ﺟﻲ ڪﻧﺎري ﺗﻲ ھڪ ﺳﺎدو ﺧﺎﻧﻘﺎھﻪ‬
‫وﭠﻲ اﭼﻲ ﻏﻳﺎﺛﭘور ﮐﺎن ﻧڪﺗو ﺟﺗﻲ ھن ﻳﻣﻧﺎ )ﺟﻣﻧﺎ(‬
‫َ‬
‫ﭠﺎھﻲ اﻟله ﺟﻲ ﻋﺑﺎدت ڪﺋﻲ ۽ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ ﭘﻳﺎر ﻣﺣﺑت ۾ رھڻ‪ ،‬ﺻﺑﺮ ۽ اﻧﺳﺎن ذات ﺟﻲ ﺧدﻣت‬
‫ڪﺮڻ ﺟو ﺳﺑق ڏﻧو‪.‬‬
‫آﺋون ﻓﺎﺗﺢ ﭘڙھﻲ ﭔﺎھﺮ ﻧڪﺗس‪ .‬درﮔﺎھﻪ ﺟﻲ ﻣﻧﮫن وٽ ﭔﻪ ﻣﻌﺰز ﻗداور ﺑﺮزگ ﻣﻠﻳﺎ‪.‬‬
‫اﻧﮔﺮﻳﺰيء ۾ ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”ڪﭤﻲ ﺟﺎ آھﻳو؟“ ﻣون ﮐﺎﻧﺋن‬
‫َ‬
‫”اﺗﺎن ﺟﺎ ﺟﺗﻲ ﺟو ھﻲ ﺑﺰرگ آھﻲ‪ .‬ﺳﻣﺟﮫو؟“‬
‫”ﺟﻲ ھﺎ‪ .‬ﺑﺧﺎرا ﺟﺎ‪ “.‬ﻣون وراﭨﻳوﻣﺎن‪.‬‬
‫”ﺻﺣﻳﺢ ﺳﻣﺟﮫﺎﻧو‪ .‬ﭘﺮ ھﻳﻧﺋﺮ اﻓﻐﺎﻧﺳﺗﺎن ۾ رھون ﭤﺎ ۽ ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ اﭼڻ ﺗﻲ ھﻳڏاﻧﮫن ﺑﻪ آﻳﺎ‬
‫آھﻳون‪ “.‬ھن ﭔڌاﻳو ۽ ﻣون ﺳﺎﭨن ﮔڏ ﻓوٽو ڪڍراﻳو‪ ،‬ﻣون ﮐﻲ ھﻧن ﺟﺎ ﭘﺮﺳڪون ﭼﮫﺮا ۽ ﭘﺮﺳڪون‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪169‬‬

‫ﮘﺎﻟﮫﺎﺋڻ ﺟو اﺳٽﺎﺋﻳل ڏاڍو وﭨﻳو‪“.‬‬
‫ﭔﺎھﺮ ﻧڪﺮڻ ﺳﺎن ھڪ دﻓﻌو وري ﮔوڙ ﮔﮫﻣﺳﺎن ۽ ‪ Aggressive Selling‬ﺟﻲ دﻧﻳﺎ ۾‬
‫ﻣﺎﭨﮫو اﭼﻲ وﻳو ﭘﺮ ﺧوش ﻧﺻﻳﺑﻲ ﺳﺎن ﮔﻠن‪ ،‬ﭘﺗﺎﺷن ۽ ﭘڙن )ﭼﺎدرن( وڪﭨڻ وارا ﺧﺎﻣوش ھﺋﺎ ﻓﻘط‬
‫ھوٽﻠن وارا ﻟﻧﮔﺮ ﺟو ﭼﻧدو ﻳﺎ ﻓﻘﻳﺮن ﮐﻲ ﮐﺎراﺋڻ ﺟو ﭼﻧدو وﭠﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ھﺎ ھڪ ﭔن ھﻧڌن ﺗﻲ‬
‫ﻗداور ﻗﺳم ﺟﻲ ‪ Heavy Weight‬ﭔڪﺮن ﺳﺎن ﺑﻳﭠل ھﻣﺮاھن‪ ،‬ﻟﻧﮔﮫڻ وﻗت‪ ،‬اﻧﮫن ﭔڪﺮن ﺟو‬
‫ﻻء ﭔڪﺮ‬
‫ﻣﻧﮫن ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ھﭤن ۾ ھﭨﻲ ﻣون ﮐﻲ ﺑﻳﮫﺎرﻳو ﭤﻲ‪ .‬ھﻧن ﺻدﻗﻲ ﻳﺎ ﺷﺎﻳد ﻋﻘﻳﻘﻲ ﻳﺎ ﺧﻳﺮات ِ‬
‫ذﺑﺢ ڪﺮڻ ﺟون ﺧدﻣﺗون ﺳﺮ اﻧﺟﺎم ڏﻳڻ ﭼﺎھﻳون ﭤﻲ‪ .‬ھﺮ ھڪ ﺟو اھو زور ھو ﺗﻪ ﭔڪﺮ ﮐﻲ‬
‫ھڪ دﻓﻌو ﺗﻪ ﻏور ﺳﺎن ڏﺳو ﺗﻪ ان ﺟﻲ ﻗﻳﻣت ﺟﻲ ﻣﻘﺎﺑﻠﻲ ۾ ڪﻳڏو اﺗم آھﻲ ﭘﺮ ﻣﻧﮫﻧﺟﻳون ﻧظﺮون‬
‫ﭔڪﺮ ﺑدران آٽو رڪﺷﺎ ڊراﺋﻳور ﮐﻲ ﮘوﻟﻳﻧدﻳون رھﻳون ﺟﻳڪو ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ دﻳﺮ ڪﺮڻ ﺗﻲ ﭘڪ ﻣوڊ‬
‫آف ۾ ھوﻧدو‪ ،‬ﭘﺮ ﺟڏھن ھو ﻣﻠﻳو ﺗﻪ ھن ﺧوش ﻣﺰاﺟﻲ ﺟو ﺋﻲ اظﮫﺎر ڪﻳو‪ ،‬ﻣون ھن ﺳﺎن ﮔڏ اﺗﻲ‬
‫ﻻء ﭼﻳو‪.‬‬
‫ﭘوء ھن ﮐﻲ اﮘﺗﻲ ھﻠڻ ِ‬
‫ھڪ ﮀﺎﭘڙا ھوٽل ۾ وﻳﮫﻲ ﭼﺎﻧﮫﻪ ﭘﻳﺗﻲ ِ‬
‫ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ﺟﻲ درﮔﺎھﻪ ﺟﻲ ﭔﺎھﺮان ان ﮀﺎﭘڙا ھوٽل ۾ ﭼﺎﻧﮫﻪ ﭘﻳﺋڻ دوران‬
‫اردوء ﺟﻲ رٽﺎﺋﺮڊ اﺳڪول ٽﻳﭼﺮ ﻋﺑداﻟﺮﺷﻳد ﺳﺎن ﻣﻼﻗﺎت ﭤﻲ‪ .‬ھو ﻟﮐﻧؤ ﮐﺎن ھﺗﻲ دھﻠﻲ ﭔن ٽن‬
‫َ‬
‫ﻻء آﻳل ھو‪ .‬اﻧﮔﺮﻳﺰي ۽ اردو ﺳﺎن ﮔڏ ﮐﻳس ﻓﺎرﺳﻲ ﺑﻪ آﺋﻲ ﭤﻲ‪.‬‬
‫ڏﻳﻧﮫن ِ‬
‫”اﻣﻳﺮ ﺧﺳﺮو ھڪ ﺋﻲ وﻗت ھوﺷﻳﺎر دﻧﻳﺎدار‪ ،‬ﺑﺎڪﻣﺎل ﺻوﻓﻲ ۽ ﻋظﻳم ﺷﺎﻋﺮ ھو‪ “.‬ھن ﭔڌاﻳو‪.‬‬
‫”ھو ﺳﭘﺎھﻲ ﺑﻪ ھو ﺗﻪ وﻟﻲ ڪﺎﻣل ﺑﻪ‪ ،‬ﺷﺎﻋﺮ ﺑﻪ ھو ﺗﻪ ﻣﺎھﺮ ﻣوﺳﻳﻘﻲ ﺑﻪ‪ .‬ﻋﺎﺷق ﺑﻪ ھو ﺗﻪ زﻧده دل‬
‫ﺑﻪ‪“.‬‬
‫ﺧﺳﺮوء ﺟﻲ ﺣﺿﺮت ﺧواﺟﻪ ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ﺳﺎن ﭘﮫﺮﻳن ﻣﻼﻗﺎت ﺟو ﭔڌاﻳو ﺗﻪ‬
‫ھن اﻣﻳﺮ‬
‫َ‬
‫ﻻء ھن ﺟﻲ ﺧﺎﻧﻘﺎه ڏي‬
‫اﻣﻳﺮ ﺧﺳﺮو ﺟڏھن اﭠن ﺳﺎﻟن ﺟو ھو ﺗﻪ ھن ﺟﻲ ُ‬
‫ﻣﺎء ﮐﻳس اوﻟﻳﺎء ﺳﺎن ﻣﻠڻ ِ‬
‫ﻣوڪﻠﻳو‪ .‬ﺧﺎﻧﻘﺎه وٽ ﭘﮫﭼﻲ ھو ﻳڪدم اﻧدر ﻧﻪ ﮔﮫڙﻳو‪ .‬ھن ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ﮐﻲ آزﻣﺎﺋڻ ﭤﻲ ﭼﺎھﻳو‬
‫ﺳو در وٽ وﻳﮫﻲ ھن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻧﮫن ھﻲ ﺳٽون ﭠﺎھﻳون‪:‬‬
‫‪Tu aan Shai ke ber aiwan-e qasrat‬‬
‫‪Kabutar ger nasheenad, baaz gardead‬‬
‫‪Ghareeb-e mustamand-e der aamed‬‬
‫‪Be- yaayad and aroon, ya baaz gardad.‬‬
‫)ﺗون ﺑﺎدﺷﺎھﻪ آھﻳن ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﻣﺣل ﺟﻲ در ﺗﻲ‪،‬‬
‫ھڪ ڪﺑوﺗﺮ ﺑﻪ ﺑﺎز ﭤﻳو ﭘوي‪.‬‬
‫ھڪ ﻏﺮﻳب ﻣﺳﺎﻓﺮ ﺗﻧﮫﻧﺟﻲ در ﺗﻲ آﻳو آھﻲ‪،‬‬
‫ﮀﺎ ھو اﻧدر اﭼﻲ‪ ،‬ﻳﺎ ﻣوٽﻲ وﭸﻲ(‪.‬‬
‫ﮔﮫڙيء ﺧﺎﻧﻘﺎه ۾ ﻣوﺟود ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺧﺎدم ﮐﻲ ﺳڏ ڪﺮي ﭼﻳو‬
‫ﭼون ﭤﺎ ﺗﻪ ان‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪170‬‬

‫ﭔڌاء‪:‬‬
‫ﺗﻪ ﭔﺎھﺮ وڃ ۽ در وٽ وﻳﭠل ھﻣﺮاھﻪ ﮐﻲ ھﻲ ﺷﻌﺮ ِ‬
‫‪Be- yaayad andaroon mard-e haqeeqat‬‬
‫‪Ke ba ma yek nafas hamraaz gardad‬‬
‫‪Agar abla buvad aan mard-e naadan‬‬
‫‪Azzan raah-e ke aamad baaz gardad.‬‬
‫)او ﻣﺮد ﺣﻘﻳﻘت اﻧدر ھﻠﻳو اچ‬
‫ﺟﻳﺋن ﺗو ﻣﻧﮫﻧﺟو ھﻣﺮزا ﭤﻲ ﺳﮔﮫﻳن‬
‫ﭘﺮ ﺟﻲ اﻧدر اﭼڻ وارو ھﻣﺮاھﻪ ﺑﻳوﻗوف )ﻣﺮد ﻧﺎدان( آھﻲ‬
‫ﭘوء ھو ﺟﻳﺋن آﻳو آھﻲ ﺗﻳﺋن ﻣوٽﻲ وﭸﻲ(‪.‬‬
‫ﺗﻪ ِ‬
‫ﺟﺎء ﺗﻲ ﭘﮫﺗو آھﻲ‪.‬‬
‫اھو ﭔڌي‬
‫َ‬
‫ﺧﺳﺮوء ﮐﻲ ﭘڪ ﭤﻲ ﺗﻪ ھو ﺻﺣﻳﺢ ِ‬
‫ﻧديء ﺟﻲ ڪﻧﺎري‬
‫ﺧﺳﺮوء ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﭤﺎ ڪن ﺗﻪ ھڪ ڏﻳﻧﮫن ھو ﺻﺑﺢ ﭘﮫﺮ ﻳﻣﻧﺎ‬
‫ﻧظﺎم اوﻟﻳﺎء‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﻧديء ۾ ﺳﻧﺎن ڪﻧدي ۽ ﭘوﭴﺎ ڪﻧدي ڏﺳﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﻧظﺎم اﻟدﻳن‬
‫ﺗﻲ وﻳﮫﻲ ﭘﺮي ﮐﺎن ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ ﻳﻣﻧﺎ‬
‫َ‬
‫ﺧﺳﺮوء ﺟو اﻧﮫن ڏي ڌﻳﺎن ﮀڪﺎﺋﻲ ﭼﻳو‪:‬‬
‫اوﻟﻳﺎء اﻣﻳﺮ‬
‫َ‬
‫ھﺮ ﻗوم راﺳت راھﻲ دﻳﻧﻲ وﻗﺑﻠﻪ ﮔﺎھﻲ‬
‫)ھﺮ ﻗوم ﺟو ﭘﻧﮫﻧﺟو دﻳن آھﻲ‪ ،‬ﺟﻧﮫن ﻗﺑﻠﻲ ڏي ھو ﻣﻧﮫن ڪن ﭤﺎ(‪.‬‬
‫اﺗﻔﺎق ﺳﺎن ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن ﻣﭤﻲ ﺗﻲ ﭘﻧﮫﻧﻲ ٽوﭘﻲ ﭤوري ﭰڏي ڪﺮي رﮐﻲ ھﺋﻲ ﺟﻧﮫن ڏي‬
‫ﺧﺳﺮوء اﺷﺎرو ڪﻧدي ﭼﻳو‪:‬‬
‫اﻣﻳﺮ‬
‫َ‬
‫ﻣن ﻗﺑﻠﻪ راﺳت ﮐﺮدم ﺑﺮﺳﻣت ﮐﺞ ﮐﻼھﻲ‬
‫ٽوﭘﻲء ﺟﻲ ﺳﻧوت ۾ ﺳڌو ڪﻳو آھﻲ(‪.‬‬
‫)ﻣون ﭘﻧﮫﻧﺟو ﻗﺑﻠو ان ﭰڏي‬
‫َ‬
‫ھﻧديء ۾ ﻟﮐﻳل ﺷﻌﺮ ھن ﻣﺎﺳﺗﺮ ﺻﺎﺣب ﭘڙھﻲ ﭔڌاﻳو ﺗﻪ اھو ﭘڻ‬
‫ان ﮀﺎﭘڙا ھوٽل ﺟﻲ ﭜت ﺗﻲ‬
‫َ‬
‫ﺧﺳﺮوء ﺟو آھﻲ‪:‬‬
‫اﻣﻳﺮ‬
‫َ‬
‫”ﮐﮫﻳﺮ ﭘﮐﺎﺋﻲ ﺟﺗن ﺳﻲ‪ ،‬ﭼﺮخه دﻳﺎ ﺟﻼ‬
‫آﻳﺎ ﮐﺗﺎ ﮐﮫﺎ ﮔﻳﺎ ﺗو ﺑﻳﭨﮫﻲ ڊھول ﺑﺟﺎ‪“.‬‬
‫‪1316‬ع ڌاري ﺟڏھن ھﻧدﺳﺗﺎن ﺗﻲ ﺧﻠﺟﻲ ﮔﮫﺮاﭨﻲ ﺟﻲ ﺣڪوﻣت ھﺋﻲ ﺗﻪ ھن ﮔﮫﺮاﭨﻲ ﺟﻲ‬
‫وﻗت ﺟﻲ ﺣﺎڪم ﺳﻠطﺎن ﻣﺑﺎرڪ ﺷﺎھﻪ ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ﮐﻲ ﭼواﺋﻲ ﻣوڪﻠﻳو ﺗﻪ ھو ھﺮ‬
‫ﻣﮫﻳﻧﻲ ﺟﻲ آﺧﺮي ڏﻳﻧﮫن ﺗﻲ ھن ﺳﺎن ﻣﻠڻ اﻳﻧدو ڪﺮي‪ .‬ﻧﻳﺎﭘو آﭨڻ واري ﮐﻲ اوﻟﻳﺎء ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ھﻲ‬
‫اﺳﺎن ﻓﻘﻳﺮن ﺟﻲ رواﻳت ﺟﻲ ﺧﻼف آھﻲ‪ .‬ﻣﻘﺮر ڏﻳﻧﮫن اﭼڻ ﺗﻲ اوﻟﻳﺎء ﺳﺎن ﺳﻧدن ﺳﺎﭤﻳن اﻧدر‬
‫ﻻء ھﺎﭸﻳڪﺎر ﺛﺎﺑت ﻧﻪ ﭤﻲ ﭘوي‪.‬‬
‫اورﻳو ﺗﻪ ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﺟو ﭼﻳو ﻧﻪ ﻣﭸڻ ﺗﻲ اﺳﺎن ِ‬
‫”ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﻣون ﺗﻲ ﺳوڀ ﺣﺎﺻل ڪﺮي ﻧﻪ ﺳﮔﮫﻧدو ﺟو ﻣون ھﻳﻧﺋﺮ ﺧواب ڏﭠو آھﻲ ﺗﻪ ھڪ‬
‫ﻻء وڌي رھﻳو آھﻲ‪ ،‬ھن ﺟﻲ وﻳﺟﮫو اﭼڻ ﺗﻲ ﻣون ھن ﮐﻲ‬
‫ﺳﮜن وارو ﺟﺎﻧور ﻣون ﺗﻲ ﺣﻣﻠو ڪﺮڻ ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪171‬‬

‫ﺳﮜن ﮐﺎن ﺟﮫﻠﻲ اھڙو ﭘٽ ﺳﺎن ھﻧﻳو آھﻲ ﺟو ھو ﻣﺮي وﻳو آھﻲ‪“.‬‬
‫ﭘﺮﻳﺷﺎﻧﻲء ﺟﻲ ﺣﺎﻟت ۾ ﺑﺎدﺷﺎھﻪ طﺮﻓﺎن ڪﺎ‬
‫ﭘوء ﺟڏھن ڏﻳﻧﮫن ﭘورو ﭤﻲ وﻳو ۽ ﻣﺮﻳد‬
‫َ‬
‫۽ ِ‬
‫ﻣﺻﻳﺑت ﻧﺎزل ﭤﻳڻ ﺟو اﻧﺗظﺎر ڪﺮي رھﻳﺎ ھﺋﺎ ﺗﻪ ﮐﻳن اطﻼع ﻣﻠﻳو ﺗﻪ ﺧﺳﺮو ﺧﺎن ﻧﺎﻟﻲ ھڪ ھﻧدو‬
‫ﻣﺎن ﻧﺋﻳن ﻣﺳﻠﻣﺎن ﭤﻳل ھﻣﺮاھﻪ ﻣﺑﺎرڪ ﺷﺎھﻪ ﮐﻲ ﻗﺗل ڪﺮي ﮀڏﻳو آھﻲ‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﺗﺧت ﺗﻲ‬
‫ﻻء‬
‫َ‬
‫ﻣﺑﺎرڪ ﺷﺎھﻪ ﺟﻲ ﻣﺮڻ ﺑﻌد ﺳﻧدس ُ‬
‫ﭜﺎء ﺷﮫﺎب اﻟدﻳن ڪو ﺳﺎل اڌ ِ‬
‫وﻳﭠو ان ﺑﻌد اھو ﺧﺳﺮو ﺧﺎن ﺗﺧت ﺗﻲ وﻳﭠو ﺟﻧﮫن ﮐﻲ ان ﺋﻲ ﺳﺎل ﻏﺎزي َﻣﻠڪ ﻗﺗل ڪﺮي ﭘﺎڻ‬
‫ﺗﺧت ﺗﻲ وﻳﭠو ۽ ان ﻏﺎزي ﻣﻠڪ ھﻧدﺳﺗﺎن ۾ ﺗﻐﻠق ﮔﮫﺮاﭨﻲ ﺟو ﺑﻧﻳﺎد رﮐﻳو ۽ ﭘﻧﮫﻧﺟو ﻟﻘب ﻏﻳﺎث‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ دوري ﺗﻲ‬
‫اﻟدﻳن ﺗﻐﻠق رﮐﻳو‪ .‬ھن ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﻏﻳﺎث اﻟدﻳن ﺗﻐﻠق ﭼﺎھﻳو ﭤﻲ ﺗﻪ ھن ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﻧڪﺮڻ ﮐﺎن اڳ ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ﻏﻳﺎﺛﭘور ﮀڏي وﭸﻲ‪ .‬اھو ﭔڌي ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن ﮐﻲ‬
‫ﻻء‬
‫ﭘوء ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ِ‬
‫ڏاڍو ڏک ﭤﻳو ۽ ﭼﻳو ”دھﻠﻲ دور اﺳت“ )دھﻠﻲ اﭸﺎ ﮔﮫﭨو ﭘﺮي آھﻲ( ۽ ِ‬
‫ﻧڪﺮڻ ﮐﺎن ڪﺟﮫﻪ ڪﻼڪ اڳ ﻏﻳﺎث اﻟدﻳن ﺗﻐﻠق ﺟو ﺗﻐﻠق آﺑﺎد وارو ﻣﺣل ھن ﻣﭤﺎن ڪﺮي ﭘﻳو‬
‫۽ ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ان ھﻳﭠﺎن دﭔﺟﻲ ﻣﺮي وﻳو‪.‬‬
‫آٽو رڪﺷﺎ وارو ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ﺟﻲ درﮔﺎھﻪ وارﻳون ﺳوڙھﻳون ﮔﮫٽﻳون اڪﺮي ﻣﻳن روڊ‬
‫اوﺑﻳﺮاء‬
‫ﺗﻲ ﭘﮫﺗو‪ ،‬رﺳﺗﻲ ﺗﻲ ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء واري ﻋﻼﺋﻘﻲ ۾ ﺟﻳڪو دھﻠﻲ ﻧﻣﺑﺮ‪ 3‬ﺑﻪ ﺳڏﺟﻲ ﭤو‬
‫ِ‬
‫ھوٽل ﺟﻲ ﺳﺎﻣﮫون ھڪ ﻗﺑﺮﺳﺗﺎن وٽ ﻟﮫﻲ ﻓوٽو ڪڍراﻳم‪ .‬ﻣﻳن ﮔﻳٽ وٽ ﻟﮘل ﺑورڊ ﺗﻲ ﻟﮐﻳل آھﻲ‪:‬‬
‫”ﻣﺳﺟد وﻣدرﺳﻪ ﺣﻔظ اﻟﻘﺮآن‪“.‬‬
‫رڪﺷﺎ وارو اﮘﺗﻲ ھﻠﻲ ﭤو‪ .‬ﻣﻳن روڊ ﺗﺎن ﮐﺎﭔﻲ ﭘﺎﺳﻲ ﻣڙي ﭘﺮاﻧﺎ ﻗﻠﻌﻪ روڊ ڏي وﭸﻲ ﭤو‪ ،‬ﺑورڊ‬
‫ﺗﻲ ھﻧدي‪ ،‬اﻧﮔﺮﻳﺰي‪ ،‬اردو ۽ ﮔﺮﻣﮐﻲ اﮐﺮن ۾ ”ﭘﺮاﻧﺎ ﻗﻠﻌﻪ“ روڊ ﺟو ﻧﺎﻟو ﻟﮐﻳل آھﻲ‪ ،‬ٽﺮﺋﻔڪ ڪﺟﮫﻪ‬
‫ﭘوء وڌي ﭤﻲ آﻳﺋون ڊراﺋﻳور ﮐﻲ ﺗﺮﺳﺎﺋﻲ ﺗﺻور ڪڍان ﭤو‪ .‬ﭜﺮ ۾‬
‫دﻳﺮ ﮘﺎڙھﻲ ﺳﻧﮔل اﮘﻳﺎن ﺑﻳﮫﻲ ِ‬
‫ھڪ ﻧﻧڍڙي ﮀوڪﺮي ڪﺮﺗب ڏﻳﮐﺎري‪ ،‬ﮘﺎڙھﻲ ﺳﻧﮔل ڪﺮي ﺑﻳﭠل ﮔﺎڏﻳن وارن ﮐﺎن‪ ،‬ﺧﻳﺮات‬
‫ﮔﮫﺮي ﭤﻲ‪ .‬ﺧﻳﺮات ﺗﻪ ﻧﻪ ﭘﺮ ڪﺮﺗب ڏﻳﮐﺎري وﻧدراﺋڻ ﺟو اﺟورو ﮀو ﺟو ﺗوھﺎن ﮐﻲ ﺗﻌﺟب ﻟﮘﻧدو‬
‫ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ۾ ﭘﻧڻ ﺗﻲ ﺑﻧدش وڌي وﺋﻲ آھﻲ‪ .‬ﺑﻧدش ﺗﻪ اﺳﺎن وٽ ﺑﻪ آھﻲ ﭘﺮ ان ﻗﺎﻧون ﺗﻲ ﻋﻣل ۽ ﺳﺧﺗﻲ‬
‫ﻧﭤﻲ ڪﺋﻲ وﭸﻲ ﭘﺮ ھﺗﻲ ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﺎن وڌﻳڪ ﻗﺎﻧون ﺟﻲ ﭘوﺋواري ڪن ﭤﺎ ۽‬
‫ﭼوريء ڪو ﭘﻧﻧدو ﺑﻪ‬
‫ﭘوﻟﻳس ﺟﮫڙن ادارن ﮐﺎن ڊﭴن ﭤﺎ‪ .‬اھﺎ ﭔﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ آھﻲ ﺗﻪ ڪﭤﻲ ڪﭤﻲ ﻟڪ‬
‫َ‬
‫رھﻲ ﭤو ﭘﺮ ﮐﻠﻲ ﻋﺎم ﻧﻪ‪ .‬اھڙي ﺋﻲ ھڪ ﻓﻘﻳﺮ ﮐﻲ ﻣون ﺷﺮوع وارن ڏﻳﻧﮫن ۾ ﺧﻳﺮات ڏﻧو ﺗﻪ ﻣون‬
‫دھﻠﻲء ﺗوڙي اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﭔﻳن ﺷﮫﺮن ۾ ﭘﻧڻ ڏوھﻪ‬
‫ﮐﻲ ﻳڪدم ﭔﻳن واٽﮫڙن ﺧﺑﺮدار ڪﻳو ﺗﻪ ھﺗﻲ‬
‫َ‬
‫ﭘوء ﺗﻪ ان ﺑﺎﺑت‬
‫ﻻء ﺑﻪ ﺳﺰا ۽ ﭘﻧﺞ ﺳؤ روﭘﻳﺎ ڏﻧڊ آھﻲ ۽ ِ‬
‫آھﻲ ۽ ﭘﻧڻ واري ﺳﺎن ﮔڏ ﺧﻳﺮات ڏﻳﻧدڙ ِ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﻣﺧﺗﻠف رﺳﺗن ﺗﻲ ﻧظﺮ آﻳﺎ‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ھﺎڻ ھﺗﻲ ﺟﺎ ﻓﻘﻳﺮ‬
‫ﭼﺗﺎء ﺟﺎ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ اﺷﺗﮫﺎر‬
‫َ‬
‫ُ‬
‫ﺷﻲء وڪﭨﻧدا ﻧظﺮ اﭼن ﭤﺎ ﻳﺎ ﻣﻳن روڊ ﺟﻲ ﭼوراھن ﺗﻲ ﻣﺧﺗﻠف‬
‫ﺳﻧﺋون ﺳڌو ﭘﻧڻ ﺑدران ڪﺎ‬
‫ِ‬
‫ھونء ان ﻗﺳم ﺟﺎ ﮐﻳل ﺗﻣﺎﺷﺎ ﻳﺎ ﻧﻧڍڙﻳن اﺳٽﻳﺟن ﺗﻲ‬
‫ڪﺮﺗب ڪﺮي ڏﺳﻧدڙن ﮐﺎن ﭘﺋﺳﺎ ﭘﻧن ﭤﺎ‪.‬‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪172‬‬

‫ﻣﺰاﺣﻳﻪ ﻳﺎ ڌرﻣﻲ ڊراﻣﺎ ﭘڻ ﮔﮫٽﻳن ﮔﮫوٽﻳن ۾ ﭤﻳﻧدي ﻧظﺮ اﭼن ﭤﺎ‪.‬‬
‫ﻻء ھﻠﻲ رھﻳو ھو‪ .‬ﮐﺎﭔﻲ ﭘﺎﺳﻲ‬
‫رڪﺷﺎ وارو ﻣون ﮐﻲ‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﺟو ﻣﺷﮫور ﻻل ﻗﻠﻌو ڏﻳﮐﺎرڻ ِ‬
‫وﻳﻧدڙ رﺳﺗو ﺟﻧﮫن ﻗﻠﻌﻲ ڏي وﻳو ﭤﻲ اھو ﭘﺮاﭨو ﻗﻠﻌو ﺳڏﺟﻲ ﭤو‪ .‬ﭘﺮاﭨو ﻗﻠﻌو )‪ (Old Fort‬ﺗﺎرﻳﺦ‬
‫ﺻديء ﺟﻲ ﭘﮫﺮﻳن اڌ )‪1535‬ع ﮐﺎن‬
‫ﺳوريء ﺳورھﻳن‬
‫ﺟﻲ ﭔن ﺑﺎدﺷﺎھن ھﻣﺎﻳون ۽ ﺷﻳﺮﺷﺎھﻪ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫‪1545‬ع( ۾ ﭠﮫﺮاﻳو‪ .‬ﻣﻐل ﺷﮫﻧﺷﺎھﻪ اڪﺑﺮ ﺟﻲ ﺣڪوﻣت ۾ ﺳﻧدس ڪورٽ ﺟﻲ ھڪ رﺗن‬
‫ﺻديء ﺟﻲ ھن ﺟﮫوﻧﻲ ڪﺗﺎب ۾‬
‫اﺑواﻟﻔﺿل ”ﻋﻳن اﻻڪﺑﺮي“ ﻧﺎﻟﻲ ڪﺗﺎب ﻟﮐﻳو‪ .‬ﺳورھﻳن‬
‫َ‬
‫اﺑواﻟﻔﺿل ﻟﮐﻳو آھﻲ ﺗﻪ ﺟﻧﮫن ھﻧڌ ﺗﻲ ھﻣﺎﻳون ھﻲ ﻗﻠﻌو )ﭘﺮاﭨو ﻗﻠﻌو( ﭠﮫﺮاﻳو اھو ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ھڪ‬
‫ﺟﮫوﻧﻲ ﺷﮫﺮ اﻧدرا ﭘﺮاﺳﭤﺎ ﺟﻲ ‪ Location‬آھﻲ اﻧدرا ﭘﺮاﺳﭤﺎ )‪ (Indraprastha‬ھﻧدو ڌرم ﺟﻲ‬
‫ﺻديء‬
‫ﺎديء ﺟو ھﻧڌ ھو‪ .‬دراﺻل ‪ 19‬ھﻳن‬
‫ﻣﺷﮫور ڪﮫﺎﭨﻲ ﻣﮫﺎﭜﺎرت ﺟﻲ ھﻳﺮو ﭘﺎﻧڊوون ﺟﻲ ﮔ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺟﻲ آﺧﺮ ﺗﺎﺋﻳن ھن ﻗﻠﻌﻲ اﻧدر اﻧدراﭘت ﻧﺎﻟﻲ ھڪ ﮘوﭠڙو ھوﻧدو ھو ﺟﻧﮫن ﺟو ﻧﺎﻟو اﻧدارا ﭘﺮاﺳﭤﺎ‬
‫ﺳﺎن ﻣﻠﻲ ﭤو‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ان ﺟﻲ اڄ ﺗﺎﺋﻳن ﭘڪ ﻧﻪ ﭤﻲ ﺳﮔﮫﻲ آھﻲ ﺗﻪ ﻋﻳن اﻻڪﺑﺮي ڪﺗﺎب ﻣوﺟب‬
‫اھو ﺟﮫوﻧو ﺷﮫﺮ واﻗﻌﻲ ھﺗﻲ ھو ﻳﺎ ﻧﻪ ﺟﻧﮫن ﺟو ﻣﮫﺎﭜﺎرت ڌرﻣﻲ ڪﺗﺎب ﻣوﺟب اڄ ﮐﺎن ٽﻲ ھﺰار‬
‫ڌرﺗﻲء ﺗﻲ وﺟو ھو‪.‬‬
‫ﺳﺎل اڳ ھن‬
‫َ‬
‫ﻻء ٽﻲ دروازا‬
‫ھن ﭘﺮاﭨﻲ ﻗﻠﻌﻲ ۾ ﺟﻳڪو ھن وﻗت ڪﺎﻓﻲ ڊﭠل ﺣﺎﻟت ۾ آھﻲ‪ ،‬اﻧدر داﺧل ﭤﻳڻ ِ‬
‫آھن ﺟن ﺟﺎ ﻧﺎﻻ ھن رﻳت آھن‪ :‬ھﻣﺎﻳون دروازو‪ ،‬ﺗﻼڪﻲ دروازو ۽ ﺑڙا )وڏو( دروازو‪ .‬ﻗﻠﻌﻲ اﻧدر‬
‫‪1541‬ع ﺟﻲ ﺷﻳﺮ ﺷﺎھﻪ ﺟﻲ ﭠﮫﻳل ﻣﺳﺟد آرڪﻳٽﻳڪٽ ﺟو ﻣﺎﺳٽﺮ ﭘﻳس آھﻲ‪ .‬ان ﺟﻲ اوﻟﮫﻪ واري‬
‫اﻧدرﻳن ﭜت ۾ اﮀﻲ ۽ ڪﺎري ﺳﻧگ ﻣﺮﻣﺮ ﭘﭤﺮ ﺟﺎ ڪﻣﺎن وارا ﮐﻠﻳل در آھن‪ .‬ﻣﺳﺟد اﻧدر ھڪ وڏي‬
‫ﻓﺎرﺳﻲء ۾ ﺳٽون ﻟﮐﻳل آھن اﻧﮫن ﺟﻲ ﻣون واري ﮔﺎﺋﻳڊ ھن رﻳت‬
‫ﭘﭤﺮ ﺟﻲ ﺳﻠﺋب ﺗﻲ ﺟﻳڪﻲ‬
‫َ‬
‫‪ Translation‬ڪﺋﻲ‪:‬‬
‫‪As long as there are people on this earth, may this edrfice be‬‬
‫‪frequented and people be sheerful and happy in ii.‬‬
‫ان ﮔﺎﺋﻳڊ ﺳﺎن‪ ،‬ﺟڏھن ﭔﻪ ﭼﺎر ڏﻳﻧﮫن اڳ ھﻲ ﭘﺮاﭨو ﻗﻠﻌو ڏﺳڻ آﻳو ھوس ﺗﻪ ھن‪ ،‬اٺ ڪﻧڊي‬
‫ﻣﻧﺎري ڏي اﺷﺎرو ڪﺮي ﭔڌاﻳو ھو ﺗﻪ ان ﻣﻧﺎري ﺗﺎن ھﻣﺎﻳون ﺟو ﭘﻳﺮ ﺗﺮڪﻲ وﻳو ھو ۽ ڌڪﻲ‬
‫ﮐﺎﺋڻ ﺗﻲ ھن ﺟو ﻣوت ﭤﻳو‪ .‬ان ڏﻳﻧﮫن ﺟﻳڪو رڪﺷﺎ ڊراﺋﻳور ھو ﺳو ﭘڙھﻳل ﮘڙﻳﮫل ﺿﺮو ھو ﭘﺮ‬
‫ھن ﺟون ﻣﻐﻠن ﺟﻲ ھن ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ھﻣﺎﻳون ﺗﻲ وڏﻳون ﺧﺎرون ھﻳون ﺟﻧﮫن ﮐﺎن ھن اﻓﻐﺎن ﺑﺎدﺷﺎھﻪ‬
‫ﺳوريء ‪1540‬ع ۾ ﺳوڀ ﮐٽﻲ ۽ ھﻣﺎﻳون ﮐﻲ ﻣﻠڪ ﺑدر ڪﺮي ﮀڏﻳو‪.‬‬
‫ﺷﻳﺮ ﺷﺎھﻪ‬
‫َ‬
‫”ﺳﺮ ﺗﺎرﻳﺦ ﻧوﻳﺳن ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻳن ﺗﻲ ﮔﮫﭨو ﻧﻪ ﻟﮘﺟو‪ “.‬ان ڊراﺋﻳور ھﻲ ﭘﺮاﭨو ﻗﻠﻌو ﮔﮫﻣڻ وﻗت‬
‫ﻣون ﮐﻲ اﺋﻳن ﭼﻳو ﭴڻ ڪﺎ راز ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﭤو ﭔڌاﺋﻲ ”ﺳﺮ! ھﻣﺎﻳون ﺑﻳوﻗوف ﮐﺎن ﺷﻳﺮﺷﺎھﻪ ﺳوري‬
‫ﺳوريء ﺟﻲ ﻓﻘط اھﺎ ﻏﻠطﻲ ھﺋﻲ ﺟو ھو ﭜﻠوڙ ﭘٽ ﭘﻳدا‬
‫ﺳﭻ ﺗﻪ ﺳﭠو ﻣﺎﭨﮫو ھو‪ .‬ﺑس ﺷﻳﺮﺷﺎھﻪ‬
‫َ‬
‫ھﻣﺎﻳونء ﺷﻳﺮﺷﺎھﻪ ﺟﻲ ﻣﺮڻ‬
‫ﭘوء ﺟڏھن‬
‫َ‬
‫ڪﺮي ﻧﻪ ﺳﮔﮫﻳو‪ ،‬ھﻲ ﻗﻠﻌو ﺷﻳﺮﺷﺎھﻪ ﺋﻲ ﭠﮫﺮاﻳو ھو ۽ ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪173‬‬

‫ﻻء ڪو ﭔﻳو ﻣﺣل‬
‫ﺑﻌد ﺳﻧدس ﮀﺳﻲ ﭘٽ ﮐﺎن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺣڪوﻣت واﭘس ﮐﺳﻲ ورﺗﻲ ﺗﻪ ھو ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ِ‬
‫ھﻣﺎﻳونء اھﺎ ﭔﻲ وڏي ﻏﻠطﻲ ڪﺋﻲ‬
‫ﻣﺣﻼت ﭠﺎھڻ ﺑدران ﺷﻳﺮﺷﺎھﻪ ﺟﻲ ﭠﮫﻳل ھن ﻗﻠﻌﻲ ۾ رھﻲ ﭘﻳو‪.‬‬
‫َ‬
‫ھﻣﺎﻳونء ﺟﮫڙو ھٽو ڪٽو‬
‫ﺟو ھو ﺑﻧﮫﻪ ﺳﺳت ۽ ڪﺎھل ﻣﺎﭨﮫو ھو‪ .‬ﺳﺮ! ﺳوﭼڻ ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ آھﻲ ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫ﻣﺎﭨﮫو ڏاڪڻ ﺗﺎن ڪﺮي ﭘوي! ھو ڪو اھڙو ڪﻣﺰور ﻳﺎ ﭘوڙھو ﺗﻪ ﻧﻪ ھو؟“‬
‫ﭘوء ﭜﻼ ﺗﻧﮫﻧﺟو ﮀﺎ ﺧﻳﺎل آھﻲ؟“ ﻣون ﭘﮀﻳوﻣﺎﻧس‪.‬‬
‫” ِ‬
‫”ﺳﺮ ھن ﮐﻲ ﻧﺷو ﭘﻳﺎرﻳو وﻳو ھو‪ ،‬ﺑﻠڪﻪ ھو ‪ Drunk‬ھو‪ ،‬آﺋون ﺗوھﺎن ﮐﻲ ﺳﭻ ﭤو ﭔڌاﻳﺎن‬
‫ﭘوء ﺷﻳﺮ ﺷﺎھﻪ ﮐﭨﻲ ھن ﮐﻲ ڌڪو ڏﻧو‪“....‬‬
‫ھﻣﺎﻳون ‪ Drug Addicted‬ھو‪ .‬۽ ِ‬
‫”ﺷﻳﺮ ﺷﺎھﻪ!؟“ ﻣون ﺳﻧدس ﮘﺎﻟﮫﻪ ﮐﻲ اڌ ۾ ڪٽﻳﻧدي ﭼﻳو‪” ،‬ﺷﻳﺮﺷﺎھﻪ ﺗﻪ ان وﻗت ﺗﺎﺋﻳن ﻣﺮي‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﮔﺎدي واﭘس ﮐﺳﻲ ورﺗﻲ‪“.‬‬
‫ھﻣﺎﻳونء ھن ﺟﻲ ڪﺎھل ﭘٽ ﮐﺎن‬
‫ﭼڪو ھو ﺗڏھن ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫”ﺳﺮ ﻣﻧﮫﻧﺟو ﻣطﻠب ﺷﻳﺮﺷﺎھﻪ ﺟﻲ ‪) Ghost‬روح( ﺳﺎن آھﻲ‪ .‬ﺟﻳڪو ان ﻗﻠﻌﻲ ۾ ﻣوﺟود ھو‪.‬‬
‫ھﻣﺎﻳون دﻣﺎغ ۾ ﭜﺮﻳل ڪﻳﻣﻳڪل )ﻧﺷﻲ( ﺟﻲ زور ﺗﻲ ﺳﻳٽﻳون وﭴﺎﺋﻲ ﮘﺎﺋﻲ رھﻳو ھو ﺗﻪ ﺷﻳﺮﺷﺎھﻪ‬
‫ﺟﻲ روح ﮐﭨﻲ ھﻳٺ ڌڪو ڏﻧس‪ .‬ڌڙام! ﺑدﻟو وﭠﻲ ﮀڏﻳﺎﺋﻳﻧس‪“.‬‬
‫واھﻪ ﺟﻲ ﭤﻳوري ﭔڌاﺋﻳن‪ ....‬ﻣون دل ﺋﻲ دل ۾ ﺳوﭼﻳو‪ .‬ڪﺎش اڄ ڊاڪٽﺮ ﻣﺑﺎرڪ ﺟﮫڙو ڪو‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ دان ﻣون ﺳﺎن ﮔڏ ھﺟﻲ ھﺎ! آﺋون ﺗﻪ رﮘو ﺟﮫﺎزن ۽ اﻧﮫن ﺟﻲ اﻧﺟﭨﻳن ﺑﺎﺑت ﺋﻲ ﺑﺣث ڪﺮي‬
‫ﺳﮔﮫﺎن ﭤو‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﺟﺎﻣﻳﻪ ۽ ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ﺟﻲ‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل اڄ ﺟو ﻣﺎﭠﻳﭨو ڊراﺋﻳور ھن وﻗت‬
‫َ‬
‫ﻻء ﻧﻳﺗﺎ ﺟﻲ ﺳﭜﺎش ﻣﺎرگ روڊ ﺗﻲ‬
‫درﮔﺎھﻪ ڏﻳﮐﺎرڻ ﺑﻌد ﻣون ﮐﻲ ﻻل ﻗﻠﻌو ‪ Red Rort‬ڏﻳﮐﺎرڻ‬
‫ِ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﻣﺷﮫور ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺳﺟد آھﻲ‪ .‬ﭤورو ﮐﺎﭔﻲ ﭘﺎﺳﻲ‬
‫وﭠﻳو ﭘﺋﻲ ھﻠﻳو ﺟﻧﮫن روڊ ﺟﻲ ﭔﺋﻲ ﭘﺎﺳﻲ‬
‫َ‬
‫ھﺗﻲ ﺟو ﻣﺷﺣور ﭼﺎﻧدﻧﻲ ﭼوڪ ۽ ﻓﺗﺢ ﭘوري ﻣﺳﺟد ﭘڻ آھﻲ‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ﺟو ﺷﮫﺮ ڌوڙ‪ ،‬دوﻧﮫون‪ ،‬ﻣﺎﭨﮫن‬
‫ﻻء‬
‫ھونء ﺗﻪ ڏﭠو وﭸﻲ ﺗﻪ ﺗﺎرﻳﺦ ﮐﺎن اڻ واﻗف‬
‫َ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﻣﺎﭨﮫوء ِ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﺷﮫﺮ‬
‫ﺟﻲ ﭘﻳﮫﻪ ﭘﻳﮫﺎن‪ ،‬ﮔﺮﻣﻲ ۽ ﻣﮐﻳون ۽ ﻣﮀﺮ آھن‪ ،‬ﭘﺮ ﺗﺎرﻳﺦ ﺟﻲ ﻟﺣﺎظ ﮐﺎن ڏﺳﺟﻲ ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ۾ رھﻳﺎ ۽ ھﻧد‬
‫ﺟﻲ ﮀﺎ ﺗﻪ اھﻣﻳت آھﻲ‪ .‬ھڪ ﻳﺎ ﭔﻪ ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﻧﻪ ﭘﺮ ﮔﮫﺮاﭨن ﺟﺎ ﮔﮫﺮاﭨﺎ ھن ﺷﮫﺮ‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﺷﮫﺮ ۾‬
‫ﺳﻧڌ ﺗﻲ ﺣڪوﻣت ڪﺋﻲ‪ .‬ﻣﺳﺟدون ۽ ﻣﻧدر ﭠﮫﺮاﻳﺎ‪ .‬ﻗﻠﻌﺎ ۽ ﺑﺎغ ﺑﺎﻏﻳﭼﺎ ﭠﮫﺮا‪.‬‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﺟو ﺷﮫﺮ ﺟﺗﻲ ﻣﺎڊرن آھﻲ اﺗﻲ ﻗدﻳﻣﻲ ﺑﻪ آھﻲ‪.‬‬
‫ﺗوھﺎن ﮐﻲ ﻗدم ﻗدم ﺗﻲ ﺗﺎرﻳﺦ ﻧظﺮ اﻳﻧدي‪.‬‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ۾ اﭼﻲ اھو ﺳوﭼﻳﻧدو رھﺎن ﭤو ﺗﻪ دﻧﻳﺎ ﺟو ﭔﻳو ڪﮫڙو اھڙو ﺷﮫﺮ آھﻲ ﺟﺗﻲ ﺻدﻳن‬
‫ھﺗﻲ‬
‫َ‬
‫ﺗﺎﺋﻳن ﺑﺎدﺷﺎھت ﺟﺎ ﺳﻠﺳﻼ رھﻳﺎ‪ .‬ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ۽ اﻣﻳﺮ ﺧﺳﺮو ﺟﮫﺮا ﺑﺰرگ ۽ ﺷﺎﻋﺮ رھﻳﺎ‪ ،‬ﻧﺎدر‬
‫ﺷﺎھﻪ ۽ ﻣﻧﮔوﻟن ﺟﮫڙا ڊاڪو ۽ ڌاڙﻳل آﻳﺎ ۽ ﺟﻳڪو ﺷﮫﺮ اڄ ﺑﻪ اﺳڪوﻟن ڪﺎﻟﻳﺟن‪ ،‬ﻳوﻧﻳورﺳٽﻳن‬
‫ﮔﺎديء ﺟو ھﻧڌ آھﻲ ﺟﺗﻲ ھڪ‬
‫اﺳﭘﺗﺎﻟن‪ ،‬ﻣﻧدرن‪ ،‬ﻣﺳﺟدن ۽ ٽڪﺎﭨن ﮐﺎن ﻣﺷﮫور آھﻲ‪ .‬دھﻠﻲ اھو‬
‫َ‬
‫ﮔﮫﺮاﭨﻲ ﻳﺎ ﻗوم ﺟﻲ ﺣﺎڪﻣن ﻧﻪ ﭘﺮ ﻣﻧﮔوﻟن‪ ،‬ﻣﻐﻠن‪ ،‬ﺗﺮڪن‪ ،‬اﻓﻐﺎﻧن وﻳﻧدي اﻧﮔﺮﻳﺰن ﺣڪوﻣت‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﻣﻘﺎﺑﻠﻲ ۾ دﻧﻳﺎ ﺟﻲ ڪﻳﺗﺮن ﺷﮫﺮن ﮐﻲ ﭜﻳٽ ۾ رﮐﺎن ﭤو‪ ...‬ٽوڪﻳو‪ ،‬ﺳﻧﮔﺎﭘور‪،‬‬
‫ڪﺋﻲ‪.‬‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪174‬‬

‫دھﻠﻲء ﺟﻲ اﮘﻳﺎن ﭔﺎر ﻟﮘن ﭤﺎ‬
‫ڪواﻻﻟﻣﭘور‪ ،‬ﭘﻳﻧﺎﻧگ‪ ،‬ڪﺮاﭼﻲ‪ ،‬ﻋدن‪ ،‬ڪوﻟﻣﺑو‪ ....‬اھﻲ ﺳڀ ﺷﮫﺮ ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫ﭘﺮ ﻟﻧڊن‪ ،‬ﺳﻣﺮﻗﻧڌ‪ ،‬ﺑﺧﺎرا‪ ،‬ﺗﮫﺮان‪ ،‬ﻗﺎھﺮه ﺟﮫڙا ﺷﮫﺮ ﺑﻪ اﻳﺗﺮو ﺗﺎرﻳﺧﻲ ‪ Charm‬ﻧﭤﺎ رﮐن ﺟﻳﺗﺮو‬
‫دھﻠﻲء ﺟو اﺗﺎھون ﻣﺎن آھﻲ‪ .‬رڪﺷﺎ ﻣﺧﺗﻠف روڊن ﺗﺎن ﭤﻳﻧدي اﭼﻲ ﻻل ﻗﻠﻌﻲ ﺟﻲ اﮘﻳﺎن ﺑﻳﭠﻲ آھﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫ﭼوڌاري ﺷﮫﺮ ﺟﻲ ﻋﺎم ﺑﺳﻳن ۽ ٽوﺋﺮﺳٽ ﺑﺳﻳن ﺟﺎ ﮘﺎھٽ آھن ۽ اﻧﮫن ﮐﻲ ﭼوڌاري وڪوڙي‬
‫ﺑﻳﭠل آٽو رڪﺷﺎﺋون‪ ،‬ﺳﺎﺋﻳڪل رڪﺷﺎﺋون‪ ،‬ٽﻳڪﺳﻳون‪ ،‬ﻣوٽﺮ ﺳﺎﺋﻳڪﻠون‪ ،‬ﺳﺎﺋﻳڪﻠون ۽‬
‫ﭘﺮاﺋﻳوﻳٽ ڪﺎرون آھن‪ .‬ﻓوٽ ﭘﺎٿ ﻣﺧﺗﻠف ﺷﻳن وڪﭨﻧدڙن ﺳﺎن ﭰﺎٽن ﭤﺎ‪ .‬ﻗﻠﻌﻲ وٽ ﺑﻳﭠل ﭘوﻟﻳس‬
‫ڪﻧﮫن ﺑﻪ ﮔﺎڏي ﻳﺎ ﺳﺎﺋﻳڪل واري ﮐﻲ ﻗﻠﻌﻲ ﺟﻲ وﻳﺟﮫو ﺑﻳﮫڻ ﮐﺎن ﻣﻧﻊ ڪﺮي ﭤﻲ ان ڪﺮي ھن‬
‫ﻗﻠﻌﻲ ﺟو ﺧوﺑﺻورت ﻧظﺎرو ﭘﺮي ﭘﺮي ﺗﺎﺋﻳن ﭼٽو ﻧظﺮ اﭼﻲ ﭤو‪ .‬اھﺎ ھڪ اھڙي ﮘﺎﻟﮫﻪ آھﻲ ﺟﻧﮫن‬
‫ﺗﻲ ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ‪ ،‬ﺳﻧﮔﺎﭘور‪ ،‬اﻧﮔﻠﻳﻧڊ ۽ ﭔﻳﺎ ﻣﻠڪ ﺑﻪ ﻋﻣل ڪن ﭤﺎ ان ڪﺮي اﺗﻲ ﺟون ﺗوارﻳﺧﻲ ﺟﺎﻳون‬
‫اﭸﺎ ﺗﺎﺋﻳن ﺳﮫﭨﻲ اﻧداز ۾ ﻧظﺮ اﭼن ﭤﻳون ۽ اھﻲ ﺣﻳدرآﺑﺎد ﺟو ﻗﻠﻌو ﻳﺎ ﻣوھن ﺟو دڙو ﻧﻪ ﭤﻳﻧدﻳون‬
‫وﭸن‪.‬‬
‫ﺳﺧﺗﻲء ﺳﺎن ﻋﻣل ڪﺮي رھﻳو آھﻲ‪ ،‬ھڪ ﺗﻪ‬
‫وﻳﺟﮫڙاﺋﻲء ﮐﺎن ھﻧدﺳﺗﺎن ﭔن ﻗﺎﻧوﻧن ﺗﻲ ﺗﻣﺎم‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺣڪوﻣت طﺮﻓﺎن ھﺮ ان وڏي ﻋﻣﺎرت ﭠﮫﺮاﺋڻ ﺗﻲ ﺑﻧدش وڌي وﺋﻲ آھﻲ ۽ ﺑﻧﺎ اﺟﺎزت اڏﺟﻧدڙ ھﺮ‬
‫ان ﻋﻣﺎرت ﮐﻲ ڊھﺮاﻳو ﭘﻳو وﭸﻲ ﺟﻳڪﺎ ڪﻧﮫن ﺗﺎرﻳﺧﻲ ﻣﻘﺑﺮي‪ ،‬ﻣﻧدر‪ ،‬ﻣﺳﺟد ﮐﻲ آڏ ﭤﻲ ﭤﺋﻲ‪ .‬ان‬
‫ﺳﺎن ﮔڏ رﺳﺗن ﺗﻲ اﻧگ اﮔﮫﺎڙا ﭘوﺳٽﺮ ﻟﮘﺎﺋڻ ﺗﻲ ﺑﻪ ﺳﺧﺗﻲ ڪﺋﻲ ﭘﺋﻲ وﭸﻲ‪ .‬ھﻧن ﺋﻲ ڏﻳﻧﮫن ۾‬
‫اﺳﺮاﺋﻳل ﺟﻲ ﻳﮫودي ﺟﻣﺎﻋت ﺑﻪ ان ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺗﻲ ﺳﺧﺗﻲ ڪﺋﻲ آھﻲ ۽ ڪﻳﺗﺮﻳون ﺑﻳن اﻻﻗواﻣﻲ‬
‫ڪﻣﭘﻧﻳون ﺟن ﺟﺎ ﻟﮐﻳن روﭘﻳن ﺟﺎ اﺷﺗﮫﺎري ﭘوﺳٽﺮ ‪ Bill Board‬اﮘﮫﻳن ﻟﮘل آھن ﺳﻲ اﻧﮫن ﮐﻲ‬
‫ﻻھڻ ﺑدران اﻧﮫن ۾ ڏﻳﮐﺎرﻳل اﮔﮫﺎڙﻳن ﻋورن ﮐﻲ ﭘﻳﻧٽ )رﻧگ( ذرﻳﻌﻲ ﻳﺎ ڪﭘڙن ذرﻳﻌﻲ ڍڪڻ ﺟﻲ‬
‫ڪوﺷش ڪﺮي رھﻳون آھن‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ﺟو ﻻل ﻗﻠﻌو ھڪ اھڙي ﻋﻣﺎرت آھﻲ ﺟﻧﮫن ﮐﺎن ھڪ ﺗﺎرﻳﺦ ﺟو اڻ‬
‫ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺧﻳﺎل ۾‬
‫َ‬
‫واﻗف ﺑﻪ ﻣﺗﺎﺛﺮ ﭤﺋﻲ ﭤو‪ .‬ﮀﺎﺗﻪ اﺗﺎھون ﺧوﺑﺻورت ۽ وڏو ﻗﻠﻌو آھﻲ‪ .‬ﻧﻪ ﻓﻘط ﺗن ڏﻳﻧﮫن ﺟﻲ ﺣﺳﺎب‬
‫ﻻء ڪﻳﺗﺮﻳون ﺋﻲ‬
‫ﮐﺎن ﺟڏھن ﭠﮫﻳو ھو ﭘﺮ اڄ ﺟﻲ ﺣﺳﺎب ﺳﺎن ﺑﻪ ﺟڏھن ﻋﻣﺎرت‬
‫َ‬
‫ﺳﺎزيء ﺟﻲ ڪم ِ‬
‫ﻣﺎڊرن ﻣﺷﻳﻧون ﻧڪﺮي ﭘﻳون آھن ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ‪ Constructional Material‬اﻳﺟﺎد ﭤﻲ ﭼڪﺎ‬
‫آھن‪ .‬ﻻل ﻗﻠﻌو ﺳوﻧﮫن ۽ ﺳوﭜﻳﺎ ﺟﻲ ﻧﺷﺎﻧﻲ آھﻲ‪.‬‬
‫ﮘﺎڙھﻲ ﭘﭤﺮ ۽ ﺳﺮن ﺟو ھﻲ اﺗﺎھﻳن‪ .‬ﭜﺗﻳن‪ ،‬ﺑﺮﺟن‪ ،‬درﻳن‪ ،‬ﻣﻧﺎرن وارو ﻗﻠﻌو ﭘﺋﺮا ﻣﻳٽﺮ ۾ ﭔن‬
‫ﻧديء واري ﭘﺎﺳﻲ ﮐﺎن ‪ 18‬ﻣﻳٽﺮ )ﻳﻌﻧﻲ ‪ 40‬ﮐن ﻓوٽ‬
‫ﻣﻳﻠن ﮐﺎن ﺑﻪ وڏو آھﻲ‪ .‬ﺟﻧﮫن ﺟون ﭜﺗﻳون ﻳﻣﻧﺎ‬
‫َ‬
‫ﭘوء ان ﺗﻲ رﺳن( ۽ ﺷﮫﺮ واري ﭘﺎﺳﻲ ﮐﺎن ﺟﺗﺎن‬
‫اٺ ﮐن ﻣﺎﭨﮫو ھڪ ﭔﺋﻲ ﺟﻲ ڪﻠﮫن ﺗﻲ ﺑﻳﮫن ﺗﻪ ِ‬
‫اﺳﻳن ڏﺳڻ وارا داﺧل ﭤﻳون ﭤﺎ‪ ،‬اﭸﺎ ﺑﻪ اﺗﺎھﻳون‪ .‬اٽڪل ‪ 33‬ﻣﻳٽﺮ آھن‪ .‬ھﻲ ﻗﻠﻌو )ﻻل ﻗﻠﻌو( ﻣﻐل‬
‫ﭘﻲء‬
‫ﺷﮫﻧﺷﺎھﻪ ‪1638‬ع ۾ ﭠﮫﺮاﻳو ۽ ڏھن ﺳﺎﻟن ۾ )‪1648‬ع ۾( ﭠﮫﻲ راس ﭤﻳو‪ .‬ھﻣﺎﻳون ۽ ﺳﻧدس‬
‫ُ‬
‫ﭘوء اڪﺑﺮ ﺑﻌد ﻣﻐل ﺑﺎدﺷﺎھن آﮔﺮي ﺷﮫﺮ ﮐﻲ‬
‫ﺑﺎﺑﺮ ﺟﻲ ڏﻳﻧﮫن ۾ ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫ﮔﺎديء ﺟو ھﻧڌ دھﻠﻲ ھو ﭘﺮ ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪175‬‬

‫ﻻء ھن ﻧﺋون‬
‫وڌﻳڪ ‪ Prefer‬ڪﻳو‪ .‬ان ﺑﻌد ﺷﺎھﺟﮫﺎن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺗﺧت ﮐﻲ‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ۾ آﭨڻ ﭼﺎﻳﮫو ﺟﻧﮫن ِ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ آﺳﭘﺎس وارا ھﻲ ﺳڀ ﺷﮫﺮ ﻏﻳﺎث‬
‫ﺷﮫﺮ ﺷﺎھﺟﺎن آﺑﺎد ﭔڌراﻳو ﺟﺗﻲ ھﻲ ﻗﻠﻌو ﺑﻪ ﭠﮫﺮاﻳو‪.‬‬
‫َ‬
‫ﭘور ﮐﺎن )ﺟﺗﻲ ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء ﺧﺎﻧﻘﺎه ﭠﺎھﻳو ۽ درﮔﺎھﻪ آھﻲ( ﮐﺎن وﭠﻲ ھﻲ ﺷﺎھﺟﮫﺎن‬
‫آﺑﺎد ﻣﻠﻲ ھڪ ﺷﮫﺮ ﭤﻲ ﭘﻳو آھﻲ ﻧﻪ ﺗﻪ ھﻲ ﺳڀ ﺑﺳﺗﻳون ھڪ ﭔﺋﻲ ﮐﺎن اﺋﻳن ﭘﺮي ھﻳون ﺟﻳﺋن‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ۾ ﻣﺎرﻳﭘور‪ ،‬ﮐﺎرادر‪ ،‬ڪﻳﺎﻣﺎڙي‪ ،‬ﻻﻟو ﮐﻳت )ﻟﻳﺎﻗت آﺑﺎد( ﻣﻳﻣڻ ﮘوٺ‪ ،‬ﻣﻠﻳﺮ‪ ،‬ﻻﻧڍي وﻏﻳﺮه‪.‬‬
‫َ‬
‫ﺟﻳڪﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ ﻧﻧڍﭘڻ ۾ ﺑﻪ اﻟگ اﻟگ ﮘوﭠن ﺟﻲ ﺻورت ۾ ھﺋﺎ‪.‬‬
‫ﺷﺎھﺟﮫﺎن ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﺟو ھﻲ ﺷﮫﺮ ﺷﺎھﺟﮫﺎن آﺑﺎد ﺟﻧﮫن ۾ ﺳﻣﺟﮫو ﺗﻪ ھﻲ ﻻل ﻗﻠﻌو ۽ ﺟﺎﻣﻊ‬
‫ﻣﺳﺟد ﺟﮫڙﻳون ﺷﻳون اﭼﻲ وﭸن ﭤﻳون اڄ ﭘﺮاﭨﻲ دھﻠﻲ ﺟو ﺣﺻو ﺳڏﺟﻲ ﭤو‪ .‬ﺷﺎھﺟﮫﺎن ھن ﻗﻠﻌﻲ‬
‫ﻻء‬
‫ﺗﻲ وڏو ﺧﺮچ ڪﻳو ۽ ﻗﻠﻌﻲ اﻧدر ﻣﺳﺟدون )ﻣوﺗﻲ ﻣﺳﺟد( ﻋﺎم ۽ ﺧﺎص ﻣﺎﭨﮫن ﺳﺎن ﻣﻼﻗﺎﺗن ِ‬
‫دﻳوان ﻋﺎم‪ ،‬دﻳوان ﺧﺎص‪ ،‬ﻧﻘﺎر ﺧﺎﻧو‪ ،‬ﺟﻳڪو ﻧوﺑت ﺧﺎﻧو ﺑﻪ ﺳڏﺟﻲ ﭤو‪ .‬ﺗﮫﻪ ﺧﺎﻧﺎ ۽ ﺧوﺑﺻورت‬
‫ﻣﺣﻼت ﭠﮫﺮاﻳو‪ .‬ان وﻗت ﻳﻣﻧﺎ ﻧدي ﺑﻠڪل ﻗﻠﻌﻲ وٽﺎن ﻟﻧﮔﮫﻲ ﭤﻲ ﺟﻧﮫن ﻣﺎن ڪﺋﻧﺎل ﻗﻠﻌﻲ اﻧدر آﻳﺎ ﭤﻲ‪.‬‬
‫ﻗﻠﻌﻲ اﻧدر ﭠﮫﻳل ﭔﻳن ﻣﺣﻼﺗن ﺟﺎ اھﭸﺎڻ اڄ ﺑﻪ ﻣﻣﺗﺎز ﻣﺣل‪ ،‬رﻧگ ﻣﺣل‪ ،‬ﺧﺎص ﻣﺣل‪ ،‬دﻳوان ﺧﺎص‪،‬‬
‫ﭘﺎﭨﻲء ﺟو ڪﺋﻧﺎل ﻧڪﺮي‬
‫ﺣﻣﺎم ۽ ﺷﺎھﻪ ﺑﺮج ﺟﻲ ﺻورت ۾ ﻣوﺟود آھن‪ .‬ﺷﺎھﻪ ﺑﺮج وٽﺎن ﺟﻳڪو‬
‫َ‬
‫ﻣﺣﻠن وٽﺎن ﻟﻧﮔﮫﻳو ﭤﻲ ان ﮐﻲ ﻧﮫﺮ ﺑﮫﺷت )ﺟﻧت ﺟﻲ ﻧﮫﺮ( ﺳڏﻳو وﻳو ﭤﻲ‪.‬‬
‫اڄ ﺑﻪ ھن ﻗﻠﻌﻲ اﻧدر ﮀﺎ ﺑﮫﺎري ۽ ﺳڪون آھﻲ‪ .‬ﻗﻠﻌﻲ ۾ اﻧدر اﭼڻ ﮐﺎن اڳ ﭔﺎھﺮ ﮔﺎڏﻳن ﻻرﻳن‬
‫ﺟو ﮔوڙ ﮔﮫﻣﺳﺎن ۽ ﻣﺎﭨﮫن ﺟو ھل ھﻧﮔﺎﻣو ﭘﺮ ﻗﻠﻌﻲ ۾ اﻧدر اﭼڻ ﺑﻌد ﻟﮘﻲ ﭤو ﺗﻪ اھو ﺳڀ ڪﺟﮫﻪ‬
‫ﻻﺋﻳٽ ‪ Years‬ڏور ھﻠﻳو وﻳو‪ .‬ﻗﻠﻌﻲ اﻧدر ﻋﻣﺎرﺗون‪ ،‬ﻣﺣل ﻣﺣﻼﺗون‪ ،‬اﻧﮫن ﺟون ﭜﺗﻳون‪ ،‬ﭜﺗﻳن ﺗﻲ ﭤﻳل‬
‫ﮔﻠڪﺎريء ﺟو ڪم ﻣوھﻳو‬
‫رﻧﮔﻳن ﭼٽﺳﺎﻟﻲ ۽ ڪﺎٺ ﺟﻲ درن ﺗوڙي ﭘﭤﺮن ﺟﻲ ﻣﺣﺮاﺑن ﺗﻲ ﭤﻳل ﮔل‬
‫َ‬
‫ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲء ﺟو ﺷﺎﮔﺮد ۽‬
‫رﮐﻲ ۽ اھڙي ھڪ ﭘﭤﺮاﺋﻳن ﻣﺣﺮاب ﺟﻲ ھﻳﭠﺎن ڪﻧﮫن ڪﺎﻟﻳﺞ ﻳﺎ‬
‫َ‬
‫ﺷﺎﮔﺮدﻳﺎﭨﻲ آھﺳﺗﻲ آھﺳﺗﻲ ﭼﭘن ۾ ﭜﭨڪﻲ رھﻳﺎ آھن‪ .‬ڪﺗﺎب ۽ ڪﺎﭘﻳون ﺳﻧدن ھﭤن ۾ آھن‪ .‬اڄ ﺋﻲ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ھن ﮔوڙ ﺷور ۾ ﺧﺑﺮ ﻧﺎھﻲ ﭘﺮﻳﻣﻲ ﻣﭠﺎ ﭔول ھڪ ﭔﺋﻲ‬
‫آﺋون اھو ﺳوﭼﻲ رھﻳو ھوس ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫ﮐﻲ ڪﻳﺋن ﭔڌاﺋﻲ ﺳﮔﮫﻧدا ھوﻧدا‪ .‬ﭠﮫﻳو ھﺎڻ ﺧﺑﺮ ﭘﺋﻲ ﺗﻪ ﻣﻐﻠن ھﻲ ﻣﺣﻼﺗون ۽ ﺑﺎغ ﺑﺎﻏﻳﭼﺎ ﻧﻪ ﻓﻘط‬
‫ﻻء ﭘڻ ﮀڏي وﻳﺎ‬
‫ﻻء ﭠﮫﺮاﻳﺎ ﭘﺮ اﻳﻧدڙ ﻧﺳﻠن ﺟﻲ ﭘﺮﻳﻣﻳن ﺟﻲ )‪ِ (Communication‬‬
‫ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺳک ِ‬
‫ﭘﻧﮫﻧﺟﻲء ۾ ﻏﺮق آھن ﺗﺎن ﺟو‬
‫آھن‪ .‬آﺋون ﺳﻧدن وﻳﺟﮫو وﭸﻲ ﺑﻳﮫﺎن ﭤو ﭘﺮ ھﻧن ﮐﻲ ڪو ھوش ﻧﺎھﻲ‬
‫َ‬
‫آﺋون ﺳﻧدن ﺗﺻوﻳﺮ ڪڍي ﮐﻳن ﭔڌاﻳﺎن ﭤو ﺗﻪ ﻣون ھﻲ ﺧوﺑﺻورت ﻣﺣﺮاب ﺟﻲ ﻧﻪ ﭘﺮ ﺗوھﺎن ﺟﻲ‬
‫ﺗﺻوﻳﺮ ڪڍي آھﻲ‪.‬‬
‫”اوه ﺳﺮ! ﺗوھﺎن اﺟﺎﻳو ﭘﻧﮫﻧﺟو ﻓوٽو ﺿﺎﻳﻊ ڪﻳو‪ ،‬اﺳﺎن ۾ ڪﮫڙي ﺳوﻧﮫن‪ ،‬ﺳوﻧﮫن ﺗﻪ ھﻧن‬
‫ﻋﻣﺎرﺗن ۾ آھﻲ‪ “.‬ﮀوڪﺮ ﭼﻳو‪.‬‬
‫ﻣوﺟودﮔﻲء ۾ ھﻧن ۾ وڌﻳڪ ﺳوﭜﻳﺎ اﭼﻳو وﭸﻲ‪ “.‬ﻣون وراﭨﻳو‬
‫”ﭘﺮ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺧﻳﺎل ۾ ﺗوھﺎن ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﻣﺎن‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪176‬‬

‫ﻻء ھﻲ ﺷﺎھﻲ ﻗﻠﻌو ۽ ﺳڪون ﺳﺎن رھڻ‬
‫ﺷﺎھﺟﮫﺎن ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ھﻳڏو ﺧﺮچ ڪﺮي ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﺑﭼﺎء ِ‬
‫ﻻء ھﻲ ﺧوﺑﺻورت ﻣﺣل ﭠﮫﺮاﻳﺎ ﭘﺮ اﻓﺳوس ﺟو ھن ﮐﻲ ﭔﺋﻲ ﻧﺻﻳب ﻧﻪ ﭤﻲ ﺳﮔﮫﻳﺎ‪ .‬ھو آﮔﺮي ﻣﺎن‬
‫ِ‬
‫ھﺗﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﭔڌراﻳل ﮘوٺ ﺟﻲ ھن ﻗﻠﻌﻲ ۾ ﭘوري طﺮح اﭸﺎ ﺷﻔٽ ﺑﻪ ﻧﻪ ﭤﻳو ﺗﻪ ﺳﻧدس ﭘٽ‬
‫اورﻧﮔﺰﻳب ﮐﻳس ﺗﺧت ﺗﺎن ﻻھﻲ اوڏاﻧﮫن آﮔﺮي واري ﻗﻠﻌﻲ ۾ ﻗﻳد ڪﺮي رﮐﻳو ان ﺑﻌد اورﻧﮔﺰﻳب‬
‫دھﻠﻲء ﻣﺎن ﺣڪوﻣت ڪﺮڻ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ھن ﻻﻻ ﻗﻠﻌﻲ ۾ اﭼﻲ رھﻳو‪.‬‬
‫ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟو ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﭤﻳو ۽‬
‫َ‬
‫َ‬
‫وارن ﻣﻐل ﺑﺎدﺷﺎھن ﻣﺎن اورﻧﮔﺰﻳب ﭘﮫﺮﻳون ۽ آﺧﺮي ﻣﺷﮫور ﺣﺎڪم ﭤﻲ رھﻳو‪.‬‬
‫ﻗﻠﻌﻲ اﻧدر ﭠﮫﻳل دﻳوان ﺧﺎص ﺟﻳڪو اﮀﻲ رﻧگ ﺟﻲ ﭘﭤﺮ ﺟو ﭠﮫﻳل آھﻲ اڄ ﺑﻪ ھﺗﻲ ﺟﻲ ﺷﺎن‬
‫ﺷوڪت ﺟﻲ ﺷﺎھدي ڏﺋﻲ ﭤو‪ .‬ﺟﺗﻲ وﻗت ﺟو ﺣﺎڪم ﺧﺎص ﻣﺎﭨﮫن ﺳﺎن ﻣﻳٽﻧﮔون ڪﻧدو ھو‪ .‬ھﺎل‬
‫ﺟﻲ وچ ۾ زﺑﺮدﺳت ﻗﺳم ﺟو ﺗﺧت ﺟﻳڪو ”ﻣور ﺗﺧت“ )‪ (Peacock Throne‬ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺳﺎن‬
‫ﻣﺷﮫور ﭤﻳو‪ ،‬رﮐﻳل ھو‪ .‬ھﻲ ﺳﭴو ﺳون ﺟو ﭠﮫﻳل ھو ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﭘوﻳﺎن ﻣور ﭠﮫﻳل ھﺋﺎ‪ .‬ﺗﺧت ۾ ﻟﮘل‬
‫اﻧﻳڪ ﻗﻳﻣﺗﻲ رﻧﮔﻳن ھﻳﺮن ﺟﻲ روﺷﻧﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ ﻣدھوش ڪﻧدي ھﺋﻲ‪ .‬اڄ اھو ﺗﺧت ﻏﺎﺋب آھﻲ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﭜﻳﻧگ ڪﺋﻲ ان ۾ ھﻲ ﺗﺧت ﺑﻪ اﻳﺮان ﮐﭨﺎﺋﻲ وﻳو‪ .‬ان‬
‫ﺟو ‪1739‬ع ۾ ﻧﺎدر ﺷﺎھﻪ ﺟﻳڪﺎ‬
‫َ‬
‫ﭼﺎﻧديء ﻣﺎن ﭠﮫﻳل ﮀت ڪڍي وﻳﺎ ﺳو اڄ ﻓﻘط ان‬
‫ﺑﻌد ‪1760‬ع ۾ ھن ھﺎل )دﻳوان ﺧﺎص( ﺟﻲ ﻧﺞ‬
‫َ‬
‫ﺟﺎه ﺟﻠوي ۽ ﻣﺎل ﻣﻠڪﻳت ﺟو ھڪ ھﺋڊو ﭘﺎﮀو وﭸﻲ رھﻳو آھﻲ‪ .‬اﻟﺑﺗﻪ ﭜﺗﻳن ﺗﻲ ﺗن ڏﻳﻧﮫن ﺟﻲ‬
‫ﻓﺮدوﺳﻲء ﺟو اڪﺮﻳل ﻓﺎرﺳﻲ ﺷﻌﺮ اڄ ﺑﻪ ﻣوﺟود آھﻲ‪ ،‬ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﻣﻌﻧﻲٰ ڪﺟﮫﻪ‬
‫ﻣﺷﮫور ﺷﺎﻋﺮ‬
‫َ‬
‫ھن رﻳت آھﻲ ﺗﻪ‪:‬‬
‫ڌرﺗﻲء ﺗﻲ ڪو ﺑﮫﺷت آھﻲ‬
‫ﺟﻳڪڏھن ھن‬
‫َ‬
‫ﺗﻪ اھو ھﻲ آھﻲ‪ ،‬اھو ھﻲ آھﻲ‪ ،‬اھو ھﻲ آھﻲ‪.‬‬
‫ﻗﻠﻌﻲ اﻧدر ھڪ ﻧﻧڍڙي ﻣﺳﺟد ﭘﭤﺮن ﺟﻲ ﭠﮫﻳل ”ﻣوﺗﻲ ﻣﺳﺟد“ ﻧﺎﻟﻲ ﭘڻ آھﻲ‪ .‬ھﻲ ڍڪﻳل ﻣﺳﺟد‬
‫ﻻء ﭠﮫﺮاﺋﻲ ھﺋﻲ‪.‬‬
‫‪1659‬ع ۾ اورﻧﮔﺰﻳب ﭘﻧﮫﻧﻲ ذاﺗﻲ ﻋﺑﺎدت ِ‬
‫ﺷﺎم ﺟﻲ وﻗت ھن ﻗﻠﻌﻲ ۾ ﮐﻠﻲ ﻣﻳدان ﺗﻲ ”ﺳﺎﺋوﻧڊ ۽ ﻻﺋﻳٽن“ ﺟو ﺷو ﭘڻ ﭤﺋﻲ ﭤو ﺟﻧﮫن ۾ اﻧڊﻳﺎ‬
‫ﺟﻲ ﺗﺎرﻳﺦ ﭔڌاﺋﻲ وﭸﻲ ﭤﻲ‪ .‬ھﮫڙا ‪ Sound & Light‬ﺷو دﻧﻳﺎ ﺟﻲ ﭔﻳن ﺑﻪ ڪﻳﺗﺮن ﺋﻲ ﺷﮫﺮن ۾‬
‫دھﻠﻲء وارو ﺑﻪ ڏﺳڻ وٽﺎن آھﻲ ﭘﺮ ﺑﮫﺗﺮ اھو آھﻲ ﺗﻪ ھﭤن‪ ،‬ﭘﻳﺮن ۽ ڪﻧڌ ﺗﻲ ﻣﮀﺮن ﮐﻲ‬
‫ﭤﻳن ﭤﺎ‪ .‬ھﻲ‬
‫َ‬
‫ﭜﭴﺎﺋڻ ﺟﻲ ‪ Mospel‬ﺟﮫڙي دوا ﻣﮐﻲ اﭼﺟﻲ ﻧﻪ ﺗﻪ ﻣﮀﺮ ﭘٽﻳو وﭸن‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﻻل ﻗﻠﻌﻲ ۽ ان ﺟﻲ ﭠﮫﺮاﺋﻳﻧدڙ ﺷﺎھﺟﺎن ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ڪﺮڻ وﻗت اھو ﻟﮐڻ ﺑﻲ ﻣﺣل‬
‫َ‬
‫ﻧﻪ ﭤﻳﻧدو ﺗﻪ ﭠٽﻲ ﺟﻲ ‪ 93‬ﮔﻧذن ۽ ‪ 33‬ﻣﺣﺮاﺑن واري ﻣﺳﺟد ﺑﻪ ھن ﺋﻲ ﻣﻐل ﺷﮫﻧﺷﺎھﻪ ﺷﺎھﺟﺎن‬
‫ھﻲء ”ﺷﺎھﺟﮫﺎن ﻣﺳﺟد“ ﺳن‬
‫ﭠﮫﺮاﺋﻲ ھﺋﻲ ان ڪﺮي ﺳﻧدس ﻧﺎﻟو ”ﺷﺎھﺟﮫﺎن ﻣﺳﺟد“ آھﻲ‪ .‬ﭠٽﻲ ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫‪1647‬ع ۾ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﺣﺎڪم ﺷﺎھﻪ ﺟﮫﺎن ﺟﻲ ﺣڪم ﺳﺎن ﻣﻳﺮ ﻋﺑدﷲ ﭠﮫﺮاﺋﻲ‪.‬‬
‫ﻣﻐل ﺷﮫﻧﺷﺎھﻪ ﺷﺎھﺟﮫﺎن ھن ﭠٽﻲ واري ﻣﺳﺟد ﮐﺎن ﻋﻼوه ﭔﻳون ﺑﻪ ڪﻳﺗﺮﻳون ﺋﻲ ﻣﺳﺟدون‬
‫ﭠﮫﺮاﻳون ﺟﻳڪﻲ‪ Architect ،‬ﺟﻲ ﺧﻳﺎل ﮐﺎن اڄ ﺑﻪ اھم آھن ۽ ﭘﺳﻧد ڪﻳون وﭸن ﭤﻳون‪ .‬ﻻھو‪،‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪177‬‬

‫آﮔﺮا اﺟﻣﻳﺮ ﺑﻪ ﺷﺎھﺟﮫﺎن ﺟﻲ ﭠﮫﺮاﻳل ﻣﺳﺟدن ﮐﺎن ﻣﺷﮫور آھن‪ .‬ﺳڀ ﮐﺎن وڏي ۽ ﺧوﺑﺻورت‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺳﺟد آھﻲ‪ .‬ﺟﻳڪﺎ ﻻل ﻗﻠﻌﻲ ﮐﺎن ﻣﻳل ﮐن ﺟﻲ ﭘﻧڌ ﺗﻲ آھﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫”ڏس ھﻳﺳﺗﺎﺋﻳن ﻻل ﻗﻠﻌﻲ ﺗﺎﺋﻳن ﺗﻪ ﭘﮫﭼﻲ وﻳﺎ آھﻳون‪ “.‬ﻣون ﮔﮫﺮ ڏي واﭘس ﻣوٽڻ وﻗت رڪﺷﺎ‬
‫ﻻء ﺳﭜﺎﭨﻲ وري ھن ﭘﺎﺳﻲ اﭼﺎن ان ﮐﺎن‬
‫ڊراﺋﻳور ﮐﻲ ﭼﻳو‪” ،‬ھﺎڻ ﺳﺎﻣﮫون ﺗﻪ ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺳﺟد آھﻲ‪ .‬ان ِ‬
‫ﺑﮫﺗﺮ آھﻲ ﺗﻪ ھﻳﻧﺋﺮ ﺋﻲ ڏﻳﮐﺎرﻳﻧدو ھل‪“.‬‬
‫ڊراﺋﻳور ھﺎﺋوڪﺎر ڪﺋﻲ ﭘﺮ ڪﺟﮫﻪ ﺳﺳت ھﺎﺋوڪﺎر ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﺳﺑب اﮘﺗﻲ ھﻠﻲ ﺧﺑﺮ ﭘﺋﻲ ﺗﻪ‬
‫ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺳﺟد ﺟﻲ آﺳﭘﺎس وارﻳن ﮔﮫٽﻳن ۾ اﻳڏي ٽﺮﻳﻔڪ ﺟﺎم ۽ ﻣﺎﭨﮫن ﺟﻲ ﭘﻳﮫﻪ ﭘﻳﮫﺎن رھﻲ ﭤﻲ ﺟو‬
‫اڌ ڪﻠو ﻣﻳٽﺮ ﺟو ﻓﺎﺻﻠو اﺳﺎن اڌ ﻣﻧﻲ ڪﻼڪ ۾ ﭘورو ڪﻳو‪ .‬ڪﺟﮫﻪ ڪﺟﮫﻪ ڪﺮاﭼﻲ ﺟﻲ‬
‫ﮐوري ﮔﺎرڊن ۽ ﺣﻳدرآﺑﺎد ﺟﻲ ﻓﻘﻳﺮ ﺟﻲ ﭘڙ وارو ﺣﺎل ھو‪ .‬رﺳﺗﻲ ﺟﻲ ﭔﻧﮫﻲ ﭘﺎﺳﻲ ﻧﻧڍا ﻧﻧڍا دڪﺎن‬
‫۽ اﻧﮫن اﮘﻳﺎن ﻓٽ ﭘﺎٿ ﺗﻲ ﭼﺎدرون‪ ،‬ﭘﻧﺎ‪ ،‬دﻓﺗﺮﻳون وﮀﺎﺋﻲ ﺷﻳون وڪﭨﻧدڙن ﺟﺎ ﺳوﻳن اﺳٽﺎل ھﺋﺎ‪.‬‬
‫ھﺗﻲ ڪﺎﺳﺎﺋﻳن ﺟﺎ دڪﺎن ﺑﻪ ﻋﺎم طﺮح ﻧظﺮ آﻳﺎ ﺟن وٽ ڪﭠل ڪڪڙﻳون ۽ ﭔڪﺮﻳون ٽﻧﮔﻳل‬
‫ﻣﻧڍيء ﺟﺎ ﺑﻪ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ دڪﺎن ھﺋﺎ‪ .‬وري ﻧﻧڍڙﻳون ھوٽﻠون ﺟن ﻣﺎن‬
‫ﭔڪﺮيء ﺟﻲ ﭘﺎون ۽‬
‫ھﻳون‪.‬‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ڪن ﺗﻲ ﻓﻘط ﭼﺎﻧﮫﻪ وڪﺎﻣﻲ رھﻲ ھﺋﻲ ﺗﻪ ڪن وٽ ﮐﺎڌي ﭘﻳﺗﻲ ﺟﺎ دﻳﮘڙا ھﺋﺎ ﺟن ﺗﻲ رﮐﻲ رﮐﻲ‬
‫ﺑورﭼﻲء زور ﺳﺎن ﻟوھﻲ ﭼﻣﭼو ھﭨﻲ ﻟﻧﮔﮫﻧدڙن ﺟو ڌﻳﺎن ﭘﺎڻ ڏي ﮀڪﺎﻳو ﭤﻲ‪ .‬اﮘﮫﻳن ﺳﻧدن ھوٽﻠن‬
‫َ‬
‫۾ ﺑﻳﺮن ﺟون رڙﻳون‪ ،‬وڏي آواز ﺗﻲ اﺳﭘﻳڪﺮن ﻣﺎن ﮔﺎﻧن ﺟو آواز ۽ ﻓٽ ﭘﺎٿ ﺗﻲ ﺷﻳون وڪﭨﻧدڙن‬
‫ﺟﺎ ھوڪﺎ ڪﻲ ﮔﮫٽ ھﺋﺎ ﺟو رﮐﻲ رﮐﻲ ھﻧن ﺑورﭼﻳن ﻟوھﻲ ﭼﻣﭼﺎ دﻳﮘڙن ﺗﻲ ﭤﻲ ھﻧﻳﺎ‪ .‬ﻓٽ ﭘﺎٿ‬
‫ﺗﻲ اﻧڊﻳن ﺷﻳن ﮐﺎن ﻋﻼوه ﭼﻳن ﺟون ﺳﺳﺗﻳون ﺷﻳون‪ :‬ﺑﻳٽﺮي ﺳﻳﻠن ﮐﺎن ٽﻳپ رڪﺎرڊر ۽‬
‫ڪﺋﻣﻳﺮاﺋون ﭘڻ ھﻳون‪ .‬ﭘﺎﻧن ۽ ﭔﻳن اوزارن ﺟﺎ دڪﺎن ﺗﻪ اھﻲ ﺑﻪ ھڪ ﭔﺋﻲ ﭘوﻳﺎن ﺟﺎم‪ .‬ﺗﺳﺑﻳﺣن ۽‬
‫ﺟﺎﻧﻣﺎزن ﺟﺎ دڪﺎن ﺗﻪ اھﻲ ﺑﻪ اﻧﻳڪ‪ .‬ﮐﺎڌي ﭘﻳﺗﻲ ﺟﻲ ﺷﻳن ﺟﺎ‪ ،‬ﺟڙﻳن ﭔوٽﻳن ۽ ﺗﻳﻠن ﺟﺎ دڪﺎن‪.‬‬
‫ﺳﺮﻣﻲ ڏﻧدڻ‪ ،‬ﮔﻧﺟﻳن‪ ،‬ڪﮀن ﺟﺎ دڪﺎن‪ ،‬ﻟﻧڊا ﺟو ﺳﺎﻣﺎن وڪﭨﻧدڙن ﺟون رڙﻳون‪ .‬ﺑوٽن ۽ ﭘﺮﺳن‬
‫ﺷﻲء‬
‫وڪﭨﻧدڙن ﺟﺎ ڪوڪڙاٽ‪ ،‬رﮐﻲ رﮐﻲ آﺋون ﺑﻪ ڪﻧﮫن ھﻧڌ ﺗﺮﺳﻲ ﻗﻳﻣت ﭘﮀڻ ﻟﮘس ﭤﻲ ھﺮ‬
‫ِ‬
‫ﺳﺳﺗﻲ ھﺋﻲ ﭘﺮ اﺳﺎن ﺟﻲ آﭼﺮ ﺑﺎزارﻳن‪ ،‬ﮐوري ﮔﺎرڊن‪ ،‬ﻣوﺗن داس ۽ ﺑوﻟٽن ﻣﺎرڪﻳٽن ۾ وڪﺮو‬
‫ﭤﻳﻧدڙ آﻧﮫن ﺳﺎﮘﻳن ﺷﻳن ﺟﻲ ﻗﻳﻣت ﮐﺎن وڌﻳڪ ھﻳون‪ .‬ﻣون ھﻧن ﻓٽ ﭘﺎﭤﻲ دڪﺎﻧن ﻣﺎن ڪﺟﮫﻪ ﺗﻲ‬
‫ﺧﺎص ڪﺮي ﺳﻳڪﻧڊ ھﺋﻧڊ ڪﺗﺎﺑن ۽ اﻟﻳڪٽﺮاﻧڪ ﺟﻲ ﺷﻳن وارن ﺗﻲ ڪﺟﮫﻪ دﻳﺮ ﺗﺮﺳﻲ ڪﺎ‬
‫وء‬
‫ڪم ﺟﻲ‬
‫ﺷﻲء ڏﺳڻ ﭤﻲ ﭼﺎھﻲ ﭘﺮ ﭘﭠﻳﺎن ﻣڙڻ ﺗﻲ ڊراﺋﻳور ﮐﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ اوﺳﻳﺋڙي ۾ ﺑﻳﭠل ڏﺳﻲ ﭘ ِ‬
‫ِ‬
‫ﻣﺳﺟد ڏي ﺳڌو رخ رﮐﻳم‪.‬‬
‫ھﻲء‬
‫ﻻء اﭼﻲ ﺗﻪ ﺑﻪ ھن ﮐﻲ ﭔﻳو ﻧﻪ ﺗﻪ ھﺗﻲ ﺟو ھﻲ ﻻل ﻗﻠﻌو ۽ ﭜﺮ ۾‬
‫ڪو‬
‫َ‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ۾ ڏﻳﻧﮫن اڌ ِ‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ وڏي ۾ وڏي ﻣﺳﺟد ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺳﺟد )ﺟﻳڪﺎ ﺷورع ﺟﻲ ڏﻳﻧﮫن ۾ ”ﻣﺳﺟد ﺟﮫﺎﻧﻣﺎ“ ﺳڏﺑﻲ‬
‫ﻻء ھﻧن ﺳﺳﺗﻳن‪ ،‬ﮔوڙ ﺷور ۽ ﭘﻳﮫﻪ ﭘﻳﮫﺎﻧن وارﻳن‬
‫ھﺋﻲ( ﺿﺮور ڏﺳڻ ﮐﭘﻲ‪ .‬ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺳﺟد ﺗﺎﺋﻳن ﭘﮫﭼڻ ِ‬
‫ﺑﺎزارﻳن ۾ ﺑﻪ ﻣﺰو اﻳﻧدو ﺟو اﻧﮫن ۾ ﻧﻪ ﻓﻘط اﺳﺎن اﻳﺷﻳﺎﺋﻲ ﭘﺮ ﻳورپ ۽ آﻣﺮﻳڪﺎ ﭘﺎﺳﻲ ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ﺑﻪ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪178‬‬

‫ﭼڪﺮ ھﭨﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ ۽ ﺳﺳﺗﻳن ۽ ﻋﺟﻳب ﻗﺳم ﺟﻲ ﺷﻳن ﺟﻲ ﺧﺮﻳداري ڪﺮي‪ ،‬ﺧوش ﭤﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪.‬‬
‫ھﻲء وڏي ۾ وڏي ﻣﺳﺟد‪ ،‬ﺷﺎھﺟﮫﺎن ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ‪1650‬ع ۾ ﭠﮫﺮاﺋڻ ﺷﺮوع ڪﺋﻲ ﺟﻧﮫن‬
‫اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﺗﻲ ﭘﻧﺞ ھﺰار ﮐن ﻣﺰور ﮀﮫن ﺳﺎﻟن ﺗﺎﺋﻳن ڪم ڪﻧدا رھﻳﺎ‪ .‬ھن ۾ ھڪ ﺋﻲ وﻗت ﭘﻧﺟوﻳﮫﻪ ھﺰار ﮐن‬
‫ﻣﺎﭨﮫو ﻧﻣﺎز ﭘڙھﻲ ﺳﮔﮫن ﭤﺎ‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪179‬‬

‫دھﻠﻲ ﮐﺎن ﺑڙودا‬
‫ﻻء ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ‬
‫ڏﻳﻧﮫن وﻳﻧدي وﻳﺮم ﻧﭤﻲ ﻟﮘﻲ ﺟﮫڙو ڪﺎﻟﮫﻪ ﺟو ڏﻳﻧﮫن ھو ﺟو اﻧڊﻳﺎ اﭼڻ ِ‬
‫اﺗﺎريء ۾ ﭘﺋﻲ ﭘﺎﺳﭘورٽ ﺗﻲ ‪ Entry‬ﺟﺎ ﭠﭘﺎ‬
‫ﺑﺎرڊر واري ﺷﮫﺮ واﮔﮫﺎ ۽ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺑﺎرڊر واي ﺷﮫﺮ‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ۾ ﭔن ھﻔﺗن ﮐﺎن ﺑﻪ ﻣﭤﻲ ﭤﻲ وﻳو آھﻲ‪ .‬ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ھڪ ﻧﻧڍﭘڻ ﺟﻲ اﺳڪول‬
‫ھﭨﺎﻳﺎﺳﻳن‪ .‬۽ ھﺎڻ‬
‫َ‬
‫ﻣﻳٽ ڊاڪٽﺮ راﻣﭼﻧد ﺟﻲ ﭘٽ راﺟﻳش ﺟﻲ ﺷﺎدي ﺑﻪ ﭤﻲ وﺋﻲ‪ .‬دھﻠﻲ ۽ ان ﺟﻲ آﺳﭘﺎس ﺟون‬
‫ﻧديء‬
‫ڪﻳﺗﺮﻳون ﺋﻲ ﺗﺎرﻳﺧﻲ ﺟﺎﻳون ۽ ﺷﮫﺮ ﺑﻪ ﮔﮫﻣﻲ ورﺗﺎﺳﻳن‪ .‬وﻳﻧدي ھﺮدوار ﺷﮫﺮ وﭸﻲ ﮔﻧﮔﺎ‬
‫َ‬
‫ﻧوﻟﺮاء اوڏ ﺟﻲ ﭘٽ ﻣڪﻳش ﺟﻲ‬
‫ﺟو دﻳدار ﺑﻪ ڪﺮي آﻳﺎﺳﻳن ۽ ھﺎڻ اﺳﺎن ﺟﻲ ﭔﺋﻲ اﺳڪول ﺳﺎﭤﻲ‬
‫ِ‬
‫ﺷﺎديء ﺟﻲ ﺗﺎرﻳﺦ وﻳﺟﮫﻲ اﭼﻲ وﺋﻲ آھﻲ ﺟﻳڪﺎ ﺷﺎدي ﺑڙوڊا ﺷﮫﺮ ۾ ﭤﻳﭨﻲ آھﻲ ﺟﻳڪو ﺷﮫﺮ ھﺗﺎن‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﮐﺎن ھﺰار ﮐن ڪﻠوﻣﻳٽﺮ ڏﮐڻ ۾ ﮔﺟﺮات ﺻوﺑﻲ ۾ آھﻲ‪ .‬ﻳﻌﻧﻲ اﺳﺎن ﮐﻲ ھﺮﻳﺎﻧﺎ‪ ،‬اﺗﺮﭘﺮدﻳش‪،‬‬
‫َ‬
‫ﻻء اﺳﺎن‬
‫ﺑﺎء ٽﺮﻳن ﭘﮫﭼﭨو آھﻲ ﺟﻧﮫن ﺳﻔﺮ ِ‬
‫راﺟﺳﺗﺎن ۽ ﻣڌﻳﺎ ﭘﺮدﻳش ﻣﺎن ﭰﺮﻧدو ﮔﺟﺮات ﺻوﺑﻲ ۾ ِ‬
‫ﻻء ﻧڪﺮڻ ﮐﺎن اڳ ٽڪﻳٽون ﺧﺮﻳد ڪﺮي ﺳﻳٽون رزور ڪﺮاﺋﻲ‬
‫ﺟﻲ دوﺳت‬
‫ﻧوﻟﺮاء اوڏ اﻧڊﻳﺎ ِ‬
‫ِ‬
‫دھﻠﻲء ﮐﺎن ﺑڙودا اﺳﺎن ﺟون ﺳﻳٽون ﭘﺷﭼم اﻳڪﺳﭘﺮﻳس )‪ (Paschim‬۾ ﺑڪ ﭤﻳل‬
‫ﮀڏﻳون آھن‪.‬‬
‫َ‬
‫ﺳواء ﭘﻧﺞ ﮀﮫﻪ ﮔﺎڏﻳن ﺟﻲ ﺟﻳڪﻲ‬
‫واﭘﺳﻲء ﺟون ”ﺟﺎن ﺟٽ اﻳڪﺳﭘﺮﻳس“ )‪ (Jan Jat‬۾‪.‬‬
‫آھن ۽‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫‪ Mail‬ﮔﺎڏﻳون ﺳڏﺟن ﭤﻳون ﺑﺎﻗﻲ ﺳڀ اﻳڪﺳﭘﺮﻳس ڪوﭠﻳون وﭸن ﭤﻳون‪ .‬اﻧڊﻳﺎ آدﻣﺷﻣﺎري ۽ ﭘﮐﻳڙ‬
‫ﺟﻲ ﺣﺳﺎب ﺳﺎن ﺗﻣﺎم وڏو ﻣﻠڪ آھﻲ ۽ اﻧﮔﺮﻳﺰ ﺣڪوﻣت ﺟﻳڪو رﻳﻠوي ﻧظﺎم اﻧڊﻳﺎ وارن ﺣواﻟﻲ‬
‫ڪﺮﻳﺎ وﻳﺎ ان ﮐﻲ ھﻧن ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ۽ ﺳﻧﮔﺎﭘور واﻧﮔﺮ ﻧﻪ ﻓﻘط ‪ Maintain‬ڪﻳو آھﻲ ﭘﺮ وڌاﻳو ۽‬
‫وڌﻳڪ ﺳﮫﭨو ﭘڻ ڪﻳو آھﻲ‪ .‬ان ڪﺮي اﻧڊﻳﺎ ۾ رﻳل ﺟو ﺳﻔﺮ ڏﮐﻳو ۽ ﺧﺮاب ﺳﻣﺟﮫڻ ﺑدران آراﻣده‬
‫ڪﻔﺎﻳﺗﻲ‪ ،‬ﺑﺎﺳﻼﻣت ۽ ‪ Enjoyable‬ﺳﻣﺟﮫﻳو وﭸﻲ ﭤو ۽ ﻏﺮﻳب ﺗوڙي اﻣﻳﺮ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺣﻳﺛﻳت آھﺮ‬
‫ٽﺮﻳن ﺟﻲ ﻣﺧﺗﻠف ڪﻼس ﺟﻲ دﭔن ۾ ﺳﻳﺮ ڪﻧدو رھﻲ ﭤو ۽ ﺳﭴﻲ ﻣﻠڪ ۾ ھڪ ﺳؤ ﮐن‬
‫اﻳڪﺳﭘﺮﻳس رﻳل ﮔﺎڏﻳون ﻣﺧﺗﻠف ﺷﮫﺮن ﮐﻲ ﮘﻧڍﻳن ﭤﻳون ۽ ﻣﻳل ﮔﺎڏﻳون ان ﮐﺎن ﻋﻼوه آھن‪.‬‬
‫اﺳﺎن ﺟﻳﺋن ﺋﻲ اﻧڊﻳﺎ آﻳﺎ آھﻳون ﺗﻪ ﭘﮫﺮﻳن ڏﻳﻧﮫن ﮐﺎن دھﻠﻲ ﺷﮫﺮ ۾ ﺗوڙي ﭜﺮ وارن ﺷﮫﺮن‬
‫ﺑﺎء روڊ‬
‫آﮔﺮه‪ ،‬ﻟﮐﻧؤ‪ ،‬ھﺮدوار‪ ،‬اﺟﻣﻳﺮ وﻏﻳﺮه آٽو رڪﺷﺎ‪ ،‬ٽﻳڪﺳﻲ ﻳﺎ ﺑس ۾ اﭼون وﭸون ﭘﻳﺎ ﻳﻌﻧﻲ ِ‬
‫ﺑﺎء رﻳل ھﺎڻ ﺑﺮودا وﭸڻ ﺟو ﺋﻲ ﺳﻔﺮ ھو ان ڪﺮي ان ﺳﻔﺮ ﺟو آﺋون ﭘﮫﺮﻳن‬
‫ﺳﻔﺮ ڪﺮﻳون ﭘﻳﺎ ﭘﺮ ِ‬
‫ڏﻳﻧﮫن ﮐﺎن ﺋﻲ اﻧﺗظﺎر ڪﺮي رھﻳو ھوس ﺗﻪ ڏﺳﺟﻲ ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ رﻳل ﮔﺎڏﻳن‪ ،‬ﭘﻠﻳٽ ﻓﺎرﻣن‪ ،‬رﻳﻠوي‬
‫اﺳٽﻳﺷن ﺗﻲ ﭠﮫﻳل ھوٽﻠن ۽ ڪﺋﺑن ٽﺎﺋپ دڪﺎﻧن ۽ اﻧﮫن ۾ ڪم ڪﻧدڙ ﻣﺎﭨﮫن ۽ ﺳﺮوس ﺟو ڪﮫڙو‬
‫ﺣﺎل آھﻲ‪ .‬اﻧﮔﺮﻳﺰن ﺗﻪ ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ‪ ،‬ﺳﻧﮔﺎﭘور ﮐﺎن ﺑﻧﮔﻼدﻳش‪ ،‬ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ۽ اﻧڊﻳﺎ ﮐﻲ ھڪ ﺋﻲ ﻗﺳم‬
‫ﺟون رﻳﻠوي ﻋﻣﺎرﺗون‪ ،‬ﭰﺎٽڪ‪ ،‬رﻳﻠوي ھوٽﻠون‪ ،‬رﻳل ﺟون ﭘٽڙﻳون ﺗوڙي ﺳﻠﻳﭘﺮ ۽ ﮔﺎڏﻳن ﺟون‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪180‬‬

‫اﻧﺟﭨﻳون ۽ دﭔﺎ ڏﻧﺎ‪ .‬ﺳک ۽ ﺗﺎﻣل ٽﻲ ٽﻲ‪ ،‬رﻳل ﺟﻲ ﭘٽڙﻳن ۽ ﮔﺎڏﻳن ﺟﻲ ﻣﺮﻣت ڪﺮڻ وارا‪ ،‬ھﻧدو‬
‫ﺳﻧڌي ۽ ﮔﺟﺮاﺗﻲ ڪﺋﺷﻳﺮ ۽ اﺳٽور ڪﻳﭘﺮ ڏﻧﺎ‪ ،‬ﭘﻧﺟﺎﺑﻲ ۽ ﭘﭠﺎڻ رﻳﻠوي ﭘوﻟﻳس طور رﮐﻳﺎ ﺟﻳﺋن ھﻲ‬
‫ﺳﻼﻣﺗﻲء ﺳﺎن ۽ ‪ Smoothly‬ھﻠﻧدو رھﻲ‪ .‬اﻧﮔﺮﻳﺰن ﺟﻲ وﭸڻ ﺑﻌد ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ۽ ﺳﻧﮔﺎﭘور‬
‫ﻧظﺎم‬
‫َ‬
‫وارن ﺗﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ رﻳل ﮔﺎڏﻳن ۽ اﻧﮫن ﺟﻲ ﺳﺮوس ﮐﻲ ﻳورپ واﻧﮔﺮ ﻋﺎﻟﻳﺷﺎن ۽ ‪ Efficient‬ﺑﻧﺎﺋﻲ‬
‫ﮀڏﻳو آھﻲ‪ ،‬ﺟﻧﮫن ۾ ﺳواري ڪﺮڻ ﺳﺰا ﻧﻪ ﭘﺮ ‪ Luxury‬آھﻲ ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ھﻧن ﺟﻲ ﻧﺻﻳب ۾ ﻧﻧڍي‬
‫ﮐﻧڊ ﺟﻲ ﺑﺮاڊ ﮔﻳﺞ ﺟﮫڙي رﻳل ﺑدران ڪﻧﮫن زﻣﺎﻧﻲ ۾ ٽﻧڊو آدم ﮐﺎن ﭘڊ ﻋﻳدن ھﻠﻧدڙ راﺟﺎ ﺟﻲ‬
‫ﮔﺎڏيء ﺟﮫڙي ‪ Narrow Gauge‬واري رﻳل ﻣﻠﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء ﮐﺎن ھﻠﻧدڙ ﭴﺎﭸﻳن ﺟو‬
‫ﻻء‬
‫َ‬
‫ﻧوﻟﺮاء اوڏ ﺟﻲ ﭘٽ ﻣڪﻳش ﺟﻲ ﺑڙودا ۾ ﺷﺎدي اٽﻳﻧڊ ڪﺮڻ ِ‬
‫ِ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺟﺎ ڪﺟﮫﻪ‬
‫ﺗﻌداد ﭘﻧﺟﺎھﻪ ﮐن ھو ﺟن ۾ اڌ ﮐﺎن وڌﻳڪ اﺳﻳن ﺳﻧڌ ﮐﺎن آﻳل ھﺋﺎﺳﻳن ۽ ﺑﺎﻗﻲ‬
‫ِ‬
‫اھﻲ ﭜﺎﺋﺮ ۽ اﻧﮫن ﺟﺎ ﭔﺎر ھﺋﺎ ﺟﻳڪﻲ ﻣﺧﺗﻠف ﻣﻠڪن‪ ،‬اﻧﮔﻠﻳﻧڊ‪ ،‬آﻣﺮﻳڪﺎ‪ ،‬ڪﺋﻧﺎڊا ۽ ﻧﻳوزﻳﻠﻳﻧڊ ۾ رھن‬
‫دھﻠﻲء ۾ آﻳﺎ ھﺋﺎ ۽ اھڙو ڏھﺎڪو ﮐن اھڙن اوڏن ﺟو ھو ﺟﻳڪﻲ ورھﺎﮜﻲ ﮐﺎن اڳ‬
‫ﭤﺎ ۽ اﺗﺎن ھﺗﻲ‬
‫َ‬
‫ﻧوﻟﺮاء وارن ﺟﺎ ﻳﺎ اﻧﮫن ﺟﻲ ﭜﻳﭨوﻳن ﺟﺎ ﻣﺎﺋٽ ھﺋﺎ‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ۾ اﭼﻲ ‪ Settle‬ﭤﻳﺎ ھﺋﺎ ۽‬
‫ﮐﺎن ﻳﺎ ﺑﻌد ۾‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫اﻧﮫن ۾ ﺳڪﺮﻧڊ ﮐﺎن ﻟڏي آﻳل ﺷﺮي آﺳودو ﻣل ۽ ﺳﻧدس ﭘٽ ﭘڻ ھﺋﺎ‪ .‬ﺟﻳڪﻲ اﻧﺟﻳﻧﺋﺮ آھن ﭘﺮ‬
‫ﭘﻲء ﺳﺎن ﮔڏ روڊس ۽ ﺑﻠڊﻧﮔس ﺟﻲ ﭠﻳڪن ﺟو ڪم ڪن ﭤﺎ‪ .‬ھڪ ﭔﻳو ھﻣﺮاھﻪ اﺳﻲ ﺳﺎﻟن‬
‫ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ُ‬
‫ﺟو واﭘﺎري ﻣل اوڏ ﻧﺎﻟﻲ ھو ﺟﻳڪو اﺳﺎن ﺟﻲ ‪ Look after‬ڪﺮي رھﻳو ھو ﺗﻪ ﺟﻳﺋن اﺳﺎن‬
‫ﭘوء ٽڪﻳٽ ﭼﻳڪﺮن ﮐﻲ اﺳﺎن ﺟون ٽڪﻳٽون‬
‫ﺻﺣﻳﺢ ﭘﻠﻳٽ ﻓﺎرم ﺗﺎن ﺻﺣﻳﺢ رﻳل ۾ ﭼڙھون ۽ ِ‬
‫ڏﻳﮐﺎرڻ‪ ،‬رات ﭤﻳڻ ﺗﻲ ﺳﭜﻧﻲ ﮐﻲ وھﺎﭨﺎ‪ ،‬ﭼﺎدرون ۽ ﺑﻼڪﻳٽ ڏﻳﺎرڻ وﻏﻳﺮه ڏﻳﺎرڻ ﺟﮫڙا ڪم‬
‫ﻧوﻟﺮاء ھن ﺟﻲ ﺣواﻟﻲ ڪﺮي ﮀڏﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﭘﺎڻ ﭔڌاﻳﺎﺋﻳن ﺗﻪ ھو ﻻڙڪﺎﭨﻲ ۾‬
‫ﺟﻳڪﻲ ﻟﮘﻲ ﭤو ﺗﻪ‬
‫ِ‬
‫ﻣﺧﺗﻳﺎرڪﺎر ﺟﻲ آﻓﻳس ۾ ھﻳڊ ﻣﻧﺷﻲ ھو‪ .‬ھو ‪1969‬ع۾ اﻧڊﻳﺎ ﻟڏي آﻳو ۽ ھﺗﻲ ﺑﻪ رٽﺎﺋﺮﻣﻳﻧٽ ﺗﺎﺋﻳن‬
‫ﻧوﻟﺮاء اوڏ ﺟﻲ‬
‫ﺳﺎﮘﻲ ﭘوﺳٽ ﺗﻲ رھﻳو‪ .‬ﺳﻧدس ﭴم ﺟو ﺳﺎل ‪1925‬ع آھﻲ ﻳﻌﻧﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ دوﺳت‬
‫ِ‬
‫واﻟد ﺻﺎﺣب ﺷﺮي ﻧﺎراﺋڻ اوڏ ﮐﺎن ڏھﺎڪو ﮐن ﺳﺎل ﻧﻧڍو ﭼﺋﺑو‪.‬‬
‫اﺳﺎن ﺟﻲ ٽﺮﻳن ‪ Paschim Express‬ﮐﻲ دھﻠﻲ ﭘﻧﺟﻳن ﺑﺟﻲ ﮀڏﭨو ھو‪ .‬ﺷﮫﺮ ۾ ٽﺮﻳﻔڪ ﺟﺎم‬
‫ھﺟڻ ﺟﻲ ڊپ ﮐﺎن اﺳﺎن ﺳوﻳﺮ ﺋﻲ ﻧڪﺗﺎﺳﻳن ۽ ﭼﺋﻳن ﺑﺟﻲ ڌاري ﻧﻳو دھﻠﻲ رﻳﻠوي اﺳٽﻳﺷن ﺗﻲ‬
‫ﻻء ھن ﺳﻔﺮ ﺟون ٽڪﻳٽون اﮘواٽ ﺋﻲ وﭠﻲ ﺳﻳٽن ﺟﻲ رﻳﺰروﻳﺷن‬
‫ﭘﮫﭼﻲ وﻳﺎﺳﻳن‪.‬‬
‫ﻧوﻟﺮاء اﺳﺎن ِ‬
‫ِ‬
‫ڪﺮاﺋﻲ ﮀڏي ھﺋﻲ‪ .‬ﺑﻠڪﻪ اﭸﺎ اﺳﺎن ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ۾ ﺋﻲ ھﺋﺎﺳﻳن ﺗﻪ ھن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ دوﺳت )ﭤﻲ ﺳﮔﮫﻲ ﭤو‬
‫ھن واﭘﺎري ﻣل اوڏ( ﺟﻲ ﻣﻌﺮﻓت وﭠﻲ ﮀڏﻳون ھﺟن‪ .‬ان وﻗت اﺳﺎن ﺟﻲ رھﺎﺋش ﺟو ﻓﻳﺻﻠو ﻧﻪ ﭤﻳو‬
‫دھﻠﻲء‬
‫دھﻠﻲء ۾ ڪﭤﻲ ڪﭤﻲ رھﻧداﺳﻳن ﻧﻪ ﺗﻪ اﺳﺎن ﮐﻲ ﻧﻳو دھﻠﻲ رﺳﻠوي اﺳٽﻳﺷن ﺑدران‬
‫ھو ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺟﻲ ﭔﻲ رﻳﻠوي اﺳٽﻳﺷن ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء رﻳﻠوس اﺳٽﻳﺷن وڌﻳڪ وﻳﺟﮫﻲ ﭘوي ھﺎ‪.‬‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﮐﺎن ٽﻳﭨو وڏو ﺷﮫﺮ ﭤﻳﻧدو‬
‫واﭘﺳﻲء ﺗﻲ ان اﺳٽﻳﺷن ﺗﻲ ﻟﮫﻲ ﭘﻳﺎﺳﻳن‪ ،‬ﭘﮐﻳڙ ۾ دھﻠﻲ‬
‫ﺑﮫﺮﺣﺎل‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ۾ ﭔﻪ وڏﻳون رﻳﻠوي اﺳٽﻳﺷﻧون‪ ،‬ڪﺮاﭼﻲ ﺻدر ۽ ڪﺮاﭼﻲ ﺳٽﻲ آھن ﺗﻳﺋن ھﺗﻲ‬
‫۽ ﺟﻳﺋن‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪181‬‬

‫دھﻠﻲء ۾ ٽﻲ اﺳٽﻳﺷﻧون‪ ،‬ﭘﺮاﭨﻲ دھﻠﻲ‪ ،‬ﻧﺋﻳن دھﻠﻲ ۽ ﺣﺿﺮت ﻧظﺎم اﻟدﻳن اوﻟﻳﺎء رﻳﻠوي اﺳٽﻳﺷﻧون‬
‫َ‬
‫آھن ۽ اﻧﮫن ﺟﻲ وچ ۾ ڪﺎﻓﻲ ﻣﻔﺎﺻﻠو آھﻲ‪.‬‬
‫رﻳﻠوي اﺳٽﻳﺷن ﺟﻲ ﭘﻠﻳٽ ﻓﺎرم ﺗﻲ اﺳﺎن ﮐﻲ ڪﻼڪ ﮐن ﻣﻠﻲ وﻳو ﺟﻧﮫن ۾ ﺧوب ﭼڪﺮ‬
‫ھﭨﻧدا رھﻳﺎﺳﻳن‪ .‬اﻳﻧدڙ رﻳل ﮔﺎڏﻳن ﻣﺎن ﻟﮫﻧدڙ ۽ ﭼڙھﻧدر ﻣﺳﺎﻓﺮ ڏﺳﻧدا رھﻳﺎﺳﻳن ۽ رﮐﻲ رﮐﻲ‬
‫ﻣﺧﺗﻠف رﻳﻠوي اﺳٽﺎﻟن ﺗﺎن ﭼﺎﻧﮫﻪ‪ ،‬ﻟﻣٽﺎ ۽ اﺋﻣول ڪﻣﭘﻧﻲ ﺟو ﻣﻠڪ ﺷﻳڪ ﻧﻣوﻧﻲ ﺟو ﮐﻳﺮ ﭘﻳﺋﻧدا‬
‫ﻻء‬
‫رھﻳﺎﺳﻳن‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺳﺮڪﺎري رﻳﻠوي اﻧڊﺳٽﺮي ﺧوﺷﺣﺎل ﻧظﺮ اﭼﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﻣﺳﺎﻓﺮن ﺟﻲ وﻳﮫڻ ِ‬
‫ﭘﺎﭨﻲء ﺟﺎ ڪوﻟﺮ‪ ،‬ﭼﮜﻲ ﺣد ﺗﺎﺋﻳن ﺻﺎف ﺳﭤﺮا واش روم ﺟن ۾ ﭘﺎﭨﻲ‬
‫ﺟﺗﻲ ڪﭤﻲ ڪﺮﺳﻳون‪ ،‬ﭤڌي‬
‫َ‬
‫ﺑﻪ آﻳو ﭤﻲ ﺗﻪ ﺑﺟﻠﻲ ﺑﻪ ھﺋﻲ‪ .‬ﭘﻠﻳٽ ﻓﺎرﻣن ﺟﻲ ﺑﻪ ﺳﭠﻲ ﺻﻔﺎﺋﻲ ﭤﻳل ھﺋﻲ ۽ ﭼﭘﻲ ﭼﭘﻲ ﺗﻲ ﭼﺎﻧﮫﻪ ۽‬
‫ﺷﻲء ذري‬
‫ﭤڌي ﺟﺎ اﺳٽﺎل‪ ،‬ڪﺗﺎﺑن ۽ اﺧﺑﺎرن ﺟﺎ اﺳٽﺎل‪ ،‬ﻧﻧڍﻳون ﻧﻧڍﻳون ھوٽﻠون ھﻳون ﺟن ﺗﻲ ھﺮ‬
‫ِ‬
‫ﮔﮫٽ ان ﺋﻲ اﮔﮫﻪ ﺗﻲ ﻣﻠﻲ ﭤﻲ ﺟﻧﮫن ﺗﻲ ﭔﺎھﺮ ﻣﻠﻲ ﭤﻲ‪ .‬ﻳﻌﻧﻲ ﭔﺎھﺮان آﭨڻ ﺑدران ڪو ﮔﺮاھڪ‬
‫ﻻء ڪو ﺗﺣﻔو وﭠﻲ ﺳﮔﮫﻲ ﭤو‪.‬‬
‫ﻻء ڪﺎ‬
‫ﺷﻲء ﻳﺎ ﻣﺎﺋٽ ﻣٽن ِ‬
‫ِ‬
‫ﭼﺎھﻲ ﺗﻪ ﭘﻠﻳٽ ﻓﺎرم ﺗﺎن ﺋﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ِ‬
‫ﮔﺎڏيء ﺟﻲ ڊاﺋﻧﻧگ ڪﺎر ﺟو ھو‪ .‬ان ڪﺮي ﻣون ڏﭠو ﺗﻪ ھﺮ ھڪ ﭘﻠﻳٽ ﻓﺎرم ﺗﺎن‬
‫اھوﺋﻲ ﺣﺎل رﻳل‬
‫َ‬
‫ﺧﺮﻳداري ڪﻧدي ﻳﺎ رﻳل ﺟﻲ دﭔﻲ ﻣﺎن ﻣﺎﻧﻲ ﮐﺎﺋﻳﻧدي ﺧوش ھو‪ .‬دڪﺎﻧدار ۽ رﻳل ﮔﺎڏي ﺟﻲ ھوٽل‬
‫واري ﮔﮫٽ ﻓﺎﺋدو رﮐﻳو ﭤﻲ ﭘﺮ وڪﺮو ڏاڍو ﭤﻳن ﭤﻲ‪.‬‬
‫رﻳﻠوي اﺳٽﻳﺷن ﺗﻲ ﺑﻳﭠﻲ ھواﺋﻲ اڏي ﺟو ڏﻳک ﻟﮘو ﭤﻲ‪ .‬رﻳل ۾ وﻳﭠل ﻣﺳﺎﻓﺮن ﮐﻲ ڏﺳڻ ﺳﺎن‬
‫ڪﻳﺗﺮﻳن ﮔﺎڏﻳن ﺟﻲ ﺧﺑﺮ ﭘﺋﺟﻲ ﭤﻲ وﺋﻲ ﺗﻪ اھﻲ ڪﭤﺎن اﭼن ﭘﻳون ﻳﺎ ڪڏاﻧﮫن وﭸن ﭘﻳون‪ .‬ھڪ‬
‫ﮔﺎڏيء ۾ ﮔﮫﭨﻲ ﺗﻌداد ۾ وﻳﭠل ﺳﮐن ﻣﺎن ﻟﮘو ﺗﻪ ھﻲ ﮔﺎڏي ﭼﻧدﻳﮘڙھﻪ‪ ،‬ﻟڌﻳﺎﻧﺎ ﻳﺎ اﻣﺮﺗﺳﺮ ﮐﺎن آﺋﻲ‬
‫رﻳل‬
‫َ‬
‫ھﻲء ﮔﺎڏي‬
‫آھﻲ‪ .‬راﺟﺳﺗﺎﻧﻲ وﻳﺳن وﮘن ۾ ﻣﺮدن ۽ ﻋورﺗن ﮐﻲ ڏﺳﻲ ﺳﻣﺟﮫﻲ وﻳﺎﺳﻳن ﭤﻲ ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫ﭜﻠوارا‪ ،‬اﺟﻣﻳﺮ‪ ،‬ﺟﻳﭘور ﻳﺎ ﺟﻳﺳﻠﻣﻳﺮ ﮐﺎن ھﺗﻲ دھﻠﻲ ﭘﮫﺗﻲ آھﻲ‪ .‬اھڙي طﺮح ﮔﺎڏيَء ﻣﺎن ﻟﮫﻧدڙن ﮐﻲ‬
‫ھﻲء ﮔﺎڏي اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺻوﺑﻲ‬
‫ﺑﻧﮔﺎﻟﻲء ۾ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻳﻧدي ﻳﺎ ﺳڏ ڪﻧدو ﭔڌي ﺳﻣﺟﮫﻲ وﻳﺎﺳﻳن ﺗﻪ‬
‫ﭘﺎڻ ۾‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺑﻧﮔﺎل ﺟﻲ ڪﻧﮫن ﺷﮫﺮ )ﻣودﻧﻳﭘور ﻳﺎ ڪوﻟڪﺗﺎ وﻏﻳﺮه( ﮐﺎن آﺋﻲ آھﻲ‪” .‬اي ﻣﻳﺎن ڪﻳﻣن آﺷﻳن‪.‬‬
‫ﻻء ﭜﺮ ﻣﺎن ﻟﻧﮔﮫﻧدڙ ھڪ ﺧوش‬
‫ﭜﺎﻟو ﺗو“ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻧﻧڍﭘڻ ﺟﻲ ﺳﮐﻳل ﺑﻧﮔﺎﻟﻲ‬
‫َ‬
‫ﭔوﻟﻲء ﮐﻲ ﺗﮐو ڪﺮڻ ِ‬
‫ھﻲء ﮔﺎڏي ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﺑﻧﮫﻪ ڪﻧﮫن ڏاﮐﭨﻲ ﺻوﺑﻲ‬
‫ﻣﺰاج ھﻣﺮاھﻪ ﺟﻲ ﮐﻳڪﺎر ڪﺮﻳﺎن ﭤو‪ .‬۽‬
‫َ‬
‫ﺗﺎﻣل ﻧﺎڊو ﻳﺎ ڪﻳﺮاﻻ ﮐﺎن اﭼﻲ رھﻲ آھﻲ‪ .‬ﺗﺎﻣل ۽ ﻣﻠﻳﺎﻟم ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻳﻧدڙ ﺑﻧدري ﻗد ۽ ڪﺎري رﻧگ ﺟﺎ‬
‫ﻣﺳﺎﻓﺮ ﭘﻠﻳٽ ﻓﺎرم ﺟﻲ ﭔﺋﻲ ﭘﺎﺳﻲ ﺑﻳﭠل ٽﺮﻳن ﺟﻲ ﻣﺳﺎﻓﺮن ﮐﺎن ڪﻳڏو ﺗﻪ ﻣﺧﺗﻠف ﻟﮘﻲ رھﻳﺎ آھن‬
‫ﺟﻧﮫن ٽﺮﻳن ۾ ﮔﮫﭨﻲ ﭜﺎﮜﻲ ﻣﺳﺎﻓﺮ ﻗداور‪ ،‬ﮔورا ﮘﺎڙھﺎ ۽ ﺷﻠوار ﻗﻣﻳص ۾ آھن‪.‬‬
‫”ﺑﮫﺎﺋﻲ ﺻﺎﺣب ﻳﻪ ﮔﺎڙي ﮐﮫﺎن ﺳﻲ آر رھﻲ ھﻲ؟“ آﺋون ھڪ ھﻣﺮاھﻪ ﮐﺎن ﭘﮀﺎن ﭤو‪.‬‬
‫”ﺟﻣون ۽ ﺳﺮي ﻧﮔﺮ ﮐﺎن‪ “.‬ھو وراﭨﻲ ﭤو‪ .‬ﭠﮫﻳو ﭼﺋﺑو ﺗﻪ ڪﺷﻣﻳﺮ ﮐﺎن ﭘﺋﻲ اﭼﻲ ﺗڏھن اﻳڏا‬
‫دريء ﻣﺎن ﭔﺎھﺮ ﻟﻳﺋﺎ ﭘﺎﺋڻ ﻣﮫل ﭘﻧﮫﻧﺟو‬
‫ﮔورا ۽ ﺳﮫﭨﺎ ﻣﺎﭨﮫو آھن ۽ ڪﻳﺗﺮﻳون ﻋورﺗون ﮔﺎڏي ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﻣﻧﮫن ڍڪﻲ رھﻳون آھن ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ﭔﺋﻲ طﺮف رﻳل ۾ ﭼڙھﻧدڙ ﺳﺎڙھﻳن ۾ ﻣﻠﺑوس ﻋورﺗن ﺟون‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪182‬‬

‫ﻧﻧڍي ﺑﻼﺋوز ڪﺮي ﺳﭴو ﭘﻳٽ ﺑﻪ ﻧظﺮ اﭼﻲ رھﻳو آھﻲ‪ .‬ﻣﺧﺗﻠف ﻣﺎﭨﮫن‪ ،‬رﻧﮔن‪ ،‬زﺑﺎﻧن‪ ،‬وﻳس وﮘن ۽‬
‫ڪﻠﭼﺮ ڪﺮي اﻧڊﻳﺎ واﻗﻌﻲ دﻧﻳﺎ ﺟو ھڪ ﻧﺮاﻟو ﻣﻠڪ آھﻲ ﺗڏھن ﺗﻪ ڌارﻳن ﻣﻠڪن ﮐﺎن ھﺗﻲ آﻳﺎ‬
‫ﮔورا ﺑﻪ ﭼﻳﻠﮫﻪ ﺗﻲ ھٿ رﮐﻳو واﺋڙن واﻧﮔﺮ ﭘﻳﺎ ڏﺳن‪ .‬دﻧﻳﺎ ﺟﺎ ﭔﻳﺎ ﺑﻪ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﻣﻠڪ آھن ﺟﻳﺋن ﺗﻪ‬
‫ﺳﻧﮔﺎﭘور‪ ،‬ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ وﻏﻳﺮه ﺟﺗﻲ ﻣﺧﺗﻠف ﻗوﻣن ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو رھن ﭤﺎ ۽ اھﻲ ﻣﻠڪ ‪ Multi Racial‬۽‬
‫‪ Multi Cultural‬ﺳڏﺟن ﭤﺎ ﭘﺮ اﺗﻲ اھو ﻓﺮق اﻳڏو ‪ Sharp‬۽ واﺿﺢ ﻧﭤو ﻟﮘﻲ ﺟﻳﺗﺮو ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾‪.‬‬
‫ﻻء ﭼﻳو وﭸﻲ ﭤو ﺗﻪ ھن ﻣﻠڪ اﻧدر ﻣﻠڪ آھن ۽ ھﺗﻲ ھڪ ﺋﻲ ﻣﻠڪ ۾ اﭼﻲ‬
‫ﺗڏھن ﺗﻪ ھن ﻣﻠڪ ِ‬
‫ڪﻳﺗﺮن ﺋﻲ ﻣﻠڪن ﺟو ﻣﺰو ۽ ﺗﺟﺮﺑو ﺣﺎﺻل ڪﺮي ﺳﮔﮫﺟﻲ ﭤو‪.‬‬
‫ھوء اﮘﮫﻳن ڪﻧﮫن ﭔﺋﻲ ﺻوﺑﻲ ﮐﺎن‬
‫دھﻠﻲء ﮐﺎن ﺷﺮوع ﻧﻪ ﭤﻲ رھﻲ ھﺋﻲ ﭘﺮ‬
‫اﺳﺎن ﺟﻲ ٽﺮﻳن‬
‫َ‬
‫َ‬
‫اﭼﻲ رھﻲ ھﺋﻲ ﺟو اﺳﺎن وﻳﭠﺎﺳﻳن ﺗﻪ ﻣﻧﺟﮫس دﻳﺮادون‪ ،‬ﻧﻳﻧﻲ ﺗﺎل ۽ ﺳﮫﺎرن ﭘور ﭘﺎﺳﻲ ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو‬
‫وﻳﭠل ھﺋﺎ ﺟن ﺳﺎن ﺑﻌد ۾ ﺧﺑﺮ ﭼﺎر ﭤﻳڻ ﺗﻲ ھﻧن ﭔڌاﻳو‪ .‬ﭘﺮ اھو آھﻲ ﺗﻪ ٽﺮﻳن ﺻﺣﻳﺢ ٽﺎﺋﻳم ﺗﻲ ھﻠﻲ‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ اﺳٽﻳﺷن ﮀڏﻳﺎﺋﻳن ۽ ﭔﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺗﻪ ٽﺮﻳن ﺟﺎ ﻣﺧﺗﻠف دﭔﺎ‬
‫ﻳﻌﻧﻲ ﻣﻘﺮر ﭤﻳل وﻳﮫﻪ ﻣﻧٽ ﺗﺮﺳﻲ‬
‫َ‬
‫)ﺑوﮔﻳون( ﺟن ﺗﻲ ‪ As1, As2, A1, A2‬ﺟﮫڙا اﮐﺮ ۽ اﻧگ ﻟﮐﻳل ھﺋﺎ اھﻲ ﺑﻠڪل اﻧﮫن ﺋﻲ ھﻧڌ ﺗﻲ‬
‫ﺑﻳﭠﺎ ﺟﺗﻲ اﻧﮫن ﺟﺎ رﻳﻠوي اﺳٽﻳﺷن ﺗﻲ ﺑورڊ ﻟﮘل ھﺋﺎ‪ .‬ان ڪﺮي ٽﺮﻳن اﭼڻ ﺗﻲ ﭘﻠﻳٽ ﻓﺎرم ﺗﻲ‬
‫ﻣﺳﺎﻓﺮن ﺟﻲ ﭜﭳ ڊوڙ ﻧﻪ ﭤﻲ ﺟﻳڪﺎ اﺳﺎن وٽ ﻋﺎم آھﻲ‪ .‬ھﺮ ھڪ ﻣﺳﺎﻓﺮ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺑوﮔﻲ ﻧﻣﺑﺮ‬
‫ﭘوء ٽﺮﻳن اﭼڻ ﺗﻲ ﺳﺎﻣﮫون دﭔﻲ ۾ ﭼڙھﻲ‬
‫ﻣطﺎﺑق اﺗﻲ ﺋﻲ ﺑﻳﭠو رھﻳو ﺟﺗﻲ ان ﺟو ﺑورڊ ﻟﮘل ھو ۽ ِ‬
‫ﭘﻳﺎﺳﻳن‪ .‬ﺑوﮔﻳن )رﻳل ﺟﻲ دﭔن( ۾ اﻧدر ﺑﺋﻧﭼن ﺗﻲ ﻧﻣﺑﺮ ﺻﺎف ﻟﮐﻳل ھﺋﺎ ۽ ھﺮ ڪو ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫ﻻء ھﺮ ھڪ ﮐﻲ ﻓل ﺳﻳٽ ﻣﻠﻳل ھﺋﻲ‪ .‬اھﺎ‬
‫ﺳﻳٽ وﻻري وﻳﭠو‪ .‬ﺳﭴﻲ رات ﺟو ﺳﻔﺮ ھو ﺳو ﺳﻣﮫڻ ِ‬
‫ﺳواء اﻳڪڙ ﭔﻳڪڙ ﺟﻲ ﭔﻳﺎ ﺳڀ ھﻳﭠﻳن ﺳﻳٽن ﺗﻲ وﻳﭠﺎ‬
‫ﭔﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ھﺋﻲ ﺗﻪ اﭸﺎ ﺷﺎم ﺟﺎ ﭘﻧﺞ ﭤﻳﺎ ھﺋﺎ ﺳو‬
‫ِ‬
‫ھﺋﺎ‪ .‬ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ٽڪﻳٽ ﺗﻲ ﺟﻳڪو ﻧﻣﺑﺮ ھو اھو ﺑﻠڪل ﻣﭤﻲ ﺻوﻓﻲ ﺟو ھو ﻣﻌﻧﻲٰ ھن ﻋﻣﺮ ۾ آﺋون‬
‫ھﺮ ھﺮ ﺑﺎﻧدر واﻧﮔﺮ وﭼﻳن ﺻوﻓﻲ )ﺳﻳٽ( ﺗﻲ ﭘﻳﺮ رﮐﻲ ﻣﭤﻳن ﺗﻲ ٽپ ڏﻳﻧدو رھﺎن ۽ ﭔﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺗﻪ‬
‫اﺳﺎن واري ﭘﺎﺳﻲ ﺟون ھڪ ﭔﺋﻲ ﻣﭤﺎن ٽﻲ ﺳﻳٽون‪ ،‬ٽﻲ ﭜﺮ وارﻳون ۽ ﭔﻪ ﺳﺎﻣﮫون وارﻳون اﺳﺎن‬
‫ﺟﻲ ﭴﭷ ﺟﻲ اوڏ ﻋورﺗن ﮐﻲ ﻣﻠﻳون ۽ ﭔﻪ اڳ ﺟﻲ ﭼڙھﻳل ﻋورﺗن ﺟون ھﻳون‪ .‬ﻳﻌﻧﻲ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫ﻻء ‪80‬‬
‫ﻣوﺟودﮔﻲ ۾ ھﻧن ﺟﻲ ﺑﻪ آزادي ﭼٽ ﺗﻪ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺑﻪ‪ .‬ﺳو ﺑﻳگ ﭘﺎﺳﻲ ﺗﻲ رﮐﻲ ﺳﻳٽ ﻣٽﺎﺋڻ ِ‬
‫راء ﺟو ﭘٽ‬
‫ﻣﺳﺎﻓﺮ ﺟﻲ ھن دﭔﻲ ﺟﻲ ھڪ ڪﻧڊ ﮐﺎن ﺳﺮوي ﺷﺮوع ڪﻳم‪ .‬ﺷﺮوع ۾ ﺋﻲ ادا ﮔﻼب ِ‬
‫وﭸﻲ ﻣﻠﻲ وﻳو ﺟﻧﮫن ﮐﻲ ھﻳﭠﻳن ﺳﻳٽ ﻣﻠﻲ ھﺋﻲ‪ .‬ﭘﺮ ھن ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ان ﺗﻲ ﺳﻧدس واﻟد ﺳﻣﮫﻧدو ۽ ﭘﺎڻ‬
‫ﻣﭤﻳن ﺳﻳٽ ﺗﻲ ۽ ھو ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘوڙھن واﻟﻳن ﺟﻲ ﭜﺮ ۾ ﺋﻲ رھڻ ﭼﺎھﻲ ﭤو‪ .‬اﻧﮫن ﮐﻲ ﮀڏي ھڪ ﻳﺎ ﭔﻪ‬
‫ﺳﻳڪﺷن اﮘﻲ وڌﻳس ﭔن ٽن ڌارﻳن ﻣﺮدن ﺟﻲ ﺳﻳٽن ۾ ھڪ ﺳﻳٽ اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ راﭨﻲ اوڏ ﺟﻲ ﭜﻳڻ‬
‫ھوء ﺧود ﻣﻧﺟﮫﻲ رھﻲ ھﺋﻲ ﺗﻪ ﮀﺎ ڪﺟﻲ‪ .‬ﻣون ﮐﻳس ﺳﻳٽ ﻣٽﺎﺋڻ‬
‫ﺳﺮوج ﺟﻲ ھﺋﻲ ﺳﺎ ﺑﻪ ھﻳﭠﻳن‪.‬‬
‫َ‬
‫ﻻِء ﭼﻳو‪.‬‬
‫”اﻧڪل ﺗوھﺎن ﮐﻲ ڪﮫڙي ﻣﻠﻲ آھﻲ ھﻳﭠﻳن‪ ،‬وﭼﻳن ﻳﺎ ﻣﭤﻳن؟“ ھن ﭘﮀﻳو ۽ آﺋون ھن ﮐﻲ ﭘﺎڻ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪183‬‬

‫واري ﺳﻳڪﺷن ۾ وﭠﻲ آﻳس‪.‬‬
‫”ڏس ﺳﺮوج ﺗون ﺗﻪ ﺟوان ﮀوڪﺮي آھﻳن ۽ ﻗد ﺑت ۾ ﺑﻪ ھﻠڪﻲ آھﻳن ﺗوﮐﻲ ﻣﭤﻲ ﭼڙھڻ ۾‬
‫ڪﮫڙي ﺗڪﻠﻳف وڏي ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺗﻪ ھﻲ ﻣﺮدن ﺳﺎن وﻳﮫڻ ۾ آﺋون وڌﻳڪ ‪ Comfortable‬ﻣﺣﺳوس‬
‫ڪﻧدس ۽ ھﺗﻲ ﺗون ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘﭱﻳن ۽ ڪﺰن ﺳﺎن‪“.‬‬
‫ﭜﺎء آھﻳن‪ ،‬ﭜﻠﻲ ھﺗﻲ ﺋﻲ ھﺞ‪ “.‬ﺳﺮوج ﺟﻲ ﭘﭱﻳن ﭼﻳو‪.‬‬
‫”ادا ﺗون اﺳﺎن ﺟو ُ‬
‫”اھو ﺑﻠڪل ﺻﺣﻳﺢ آھﻲ ﭘﺮ ھوڏاﻧﮫن دﻳﺮ ﺗﺎﺋﻳن ﺑﺗﻲ ﭔﺎري آﺋون ﭼپ ﭼﺎپ ﭘڙھﻧدو رھﻧدس ۽‬
‫ھﻳڏاﻧﮫن ﺗوھﺎن ﮐﻲ‪.‬‬
‫”ﻣڪﻳش ﮔﮫوٽ ﺗون ھﻠﻳن ﭤو ﭔﺎﻧﮫن ﻟوڏي ﻟوڏي‬
‫ﻣﺎﭨﮫو ڏﺳن ﭤﺎ ﺗوڏي ﺗوڏي‪“.‬‬
‫ﻻء ﺳﺮوج ﻣﻠﻲ وﻳﻧدي‪.‬‬
‫ﺳﺮ ﮐﭨﺎﺋڻ ِ‬
‫آﺋون ﺑﻳگ ﮐﭨﻲ ﺳﺮوج واري ﺳﻳٽ ﺗﻲ آﻳس‪ .‬ﮔﺎڏي دھﻠﻲ ﺷﮫﺮ ﺟون ﻻﻧڍي ﻣﻠﻳﺮ ﺟﮫڙﻳون ﻧﻧڍﻳو‬
‫اﺳٽﻳﺷﻧون ﺑﻧﺎ ﺗﺮﺳڻ ﺟﻲ ﻟﺗﺎڙي ھﺮﻳﺎﻧﺎ ﺻوﺑﻲ ﺟﻲ ﻓﺮﻳدآﺑﺎد رﻳﻠوي اﺳٽﻳﺷن‪ ،‬ﭤوري ﮔﮫٽ رﻓﺗﺎ ﺳﺎن‬
‫ﻟﺗﺎڙي رھﻲ ھﺋﻲ‪ .‬ﻣون اﻧڊو ﭘﺎڪ ﺟﻲ ﺗﺎرﻳﺦ ﺟﻲ ﻣﻐل ﮔﮫﺮاﭨﻲ ﺟﻲ دور ﺟو ﭼﺋﭘٽﺮ ڪڍي اﭸﺎ‬
‫ﭘڙھڻ ﺷﺮوع ڪﻳو ﺗﻪ اﺗﻲ ﻣﮫﺮﭼﻧد اوڏ ﭘﺎڻ ﺳﺎن ﮔڏ آﺳودي ﻣل ﺟﻲ ﭔن ﭘٽن ﮐﻲ وﭠﻲ اﭼﻲ ﺑﺮﺟﻣﺎن‬
‫ﭤﻳو ﺗﻪ اﭼو ﺗﻪ ﭘﺗﻲ راﻧد ڪﺮﻳون‪ .‬ﻣون ﺻﺎف اﻧڪﺎر ڪﻳو‪.‬‬
‫ﭘوء ﺟﮫﺎز ﺗﻲ ڪﻳﺋن وﻗت ﭘﻳس ڪﻧدا ھﺋﺎﺋو؟“ ﻣﮫﺮﭼﻧد ﭼﻳو‪.‬‬
‫”ﻳﺎر ڪﻣﺎل آھﻲ ِ‬
‫اﻧﮫﻲء ڪﺮي ﺗﻪ آﺋون ﻟﮐڻ ﭘڙھڻ ﺟﮫڙن ڪﻣن ۾ ﻟﮘﻲ وﻳس ﺟو ﭘﺗﻲ راﻧد‬
‫”ﭼوﻳن ﺳﭻ ﭤو‪،‬‬
‫َ‬
‫ﻣون ﮐﻲ ﻧﭤﻲ آﺋﻲ‪“.‬‬
‫”ان ﺟو ﻣطﻠب ﻣون ﮐﻲ ﭼوﭤون ﭘﻠﻳﺋﻧﺮ ﺑﻪ آﭨﭨو ﭘوﻧدو‪ “.‬اھو ﭼﺋﻲ ھو ڪﻧﺟﮫﻧدي اﭤﻳو ۽ ﭤوري‬
‫راء ﺟو‬
‫ﭘوء ﭜﺮ واري دﭔﻲ ﻣﺎن ڪﺮڪﻧدو اﭼﻲ ﭘﮫﺗو‪ .‬ﺳﺎﭨس ﮔڏ ﺳﺮﮘواﺳﻲ ﺣﺷﻣت ِ‬
‫دﻳﺮ ﮐﺎن ِ‬
‫راء اوڏ ﭘﺎڻ ﺑﻪ اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ ھو ۽ ﺳﭴﻲ ﻋﻣﺮ ﺣﻳدرآﺑﺎد ۾ ﮔذرﻳس ۽‬
‫اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ ﭘٽ راﭨو اوڏ ھو‪ .‬ﺣﺷﻣت ِ‬
‫راء ﮐﺎن‬
‫ﺟﻲ او آر ۾ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺑﻧﮔﻠﻲ ۾ رھﻳو‪ .‬ﭘﺎڻ ڊﭘٽﻲ ڪﻣﺷﻧﺮ ﺷﺮي ﻧﺎراﺋڻ داس اوڏ ﺟو ﮔﻼب ِ‬
‫ﭘوء ﭔﻳو ﻧﻣﺑﺮ ﭘٽ ھو‪ .‬ﻣﮫﺮﭼﻧد وارن اﺳﺎن ﺟﻲ ﺑﺋﻧﭼن ھﻳﭠﺎن ۽ ﻣﭤﺎن ﺑﻳﮔون ﻻھﻲ اﻧﮫن ﮐﻲ ﺳﻳٽن‬
‫ِ‬
‫ﺟﻲ وچ ۾ ٽﻳﺑل ﭠﺎھﻳو ۽ ھﺎڻ ﭘﺗﻲ راﻧد ﺷﺮوع ڪﺋﻲ‪ .‬ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ راﻧد ﺳﺎن ڪﺎ دﻟﭼﺳﭘﻲ ﻧﻪ ھﺋﻲ‪ .‬اﻳڏي‬
‫دﻟﭼﺳﭘﻲ ﻣﻐل دور ﺟﻲ ﺗﺎرﻳﺦ ﺳﺎن ﺑﻪ ﻧﻪ ھﺋﻲ ﭘﺮ اﻧڊﻳﺎ ﮔﮫﻣڻ ﺟو ﺻﺣﻳﺢ طﺮح ﻣﺰو وﭠڻ ﺧﺎطﺮ‬
‫ڌرﺗﻲء ﺗﻲ ﺣڪوﻣت ڪﺋﻲ‪.‬‬
‫ﻣون دﻣﺎغ ۾ ﻣﺎﺿﻲ ﺟﻲ ﺑﺎدﺷﺎھن ﺟﺎ ﻗﺻﺎ رﮐڻ ﭤﻲ ﭼﺎھﻳﺎ ﺟن ھن‬
‫َ‬
‫اھو ﺗﻪ ﻧﻪ ﭼﺋﻲ ﺳﮔﮫﻧدس ﺗﻪ ھﻧن رﻋﻳت ﺟﻲ ﺧدﻣت ۽ رﻋﻳت ﺳﺎن اﻧﺻﺎف ڪﻳو‪ .‬ھﺎ اھو ﺿﺮور‬
‫ﻻء ﻣﺣل ﻣﺣﻼﺗون ﭠﮫﺮاﻳون‪ .‬ﻧﺎﭼﭨﻳن رﻧن ۽ ﻧﺧﺮﻳﻠﻲ‬
‫ﭼوﻧدس ﺗﻪ ﭠٺ ﭠﻧﮔﺮ ۽ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻋﻳش ﻋﺷﺮت ِ‬
‫ﮀورﻳن ﺳﺎن ﻣﺣل ۽ ﮘﺟﮫﺎ آرام ﮔﺎھﻪ ﭜﺮﻳﺎﺋون‪ .‬ڪﻧﮫن اﻳڪڙ ﭔﻳڪڙ ﮐﻲ ﮀڏي ﺳڀ راﺟﺎ‪،‬‬
‫ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﺗوڙي ﻧواب ھڪ ﺟﮫڙا ﻟﮘن ﭤﺎ‪ .‬اﻧﮫن ﺟﺎ ﭠﮫﻳل ﻣﺣل ۽ ﻣﻘﺑﺮا اڄ ڏﺳﻲ ﭠﺮون ﭘﻳﺎ‪ .‬ﺧﺑﺮ ﻧﺎھﻲ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪184‬‬

‫اﻧﮫن ﺗﻲ ڪم ڪﻧدڙ ڪﻣﻳن ڪﺎﺳﺑﻳن ﮐﻲ ﺳﻧدن ﭘورھﺋﻲ ﺟو اﺟورو ﺑﻪ ڏﻳﻧدا ھﺋﺎ ﻳﺎ ھو رﮘو ﺳﻧدن‬
‫ﻻء زور ڏﻳڻ وارﻳن ﻋورﺗن ﮐﻲ ﺋﻲ ﺧﺮﭼﻳون ڏﻳﻧدا رھﻳﺎ‪ .‬دﻧﻳﺎ ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﺟون‬
‫ﻧﺳﺗﻲ ﺟواﻧﻲ اﭜﺎرڻ ِ‬
‫ﺗﺎرﻳﺧون ﭘڙھو ﺗﻪ اﻧﮫن ﻣﺎن ﺗﻪ اھﺎﺋﻲ ﺧﺑﺮ ﭘوي ﭤﻲ ﺑﺎﻗﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ ﺳﺎﺋﻳن ﻣﺣﻣد ﺻدﻳق ﻣﻳﻣڻ ﺟﻲ‬
‫ﻻء ﻟﮐﻳو ﭘﻳو آھﻲ ﺗﻪ ھو وڏو ﻣﺳﻠﻣﺎن ھو‪ ،‬وڏو‬
‫”ﺗﺎرﻳﺦ اﻧڊو ﭘﺎڪ“ ﭘڙھﻪ ﺗﻪ ھﺮ ھڪ ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ِ‬
‫ﻧﻳڪ ﻧﻣﺎزي ھو‪ ،‬وڏي دﻳن ﺟﻲ ﺧدﻣت ڪﻳﺎﺋﻳن‪ .‬ھﻧدن ﺟﺎ ﻣﻧدر ڊھﺮاﻳﺎﺋﻳن‪ ،‬ان ﺗﻲ ھﻳﺗﺮا دﻓﻌﺎ ﺣﻣﻼ‬
‫ﭘوء اھو ﺳون ڪڏاﻧﮫن وﻳو‪ ،‬ﮀﺎ ﻏﺮﻳﺑن‬
‫ڪﺮي ﻣﻧﺟﮫس ﻣوﺟود ﺳون ﺟﺎ ﺑت ﭜﭸﺮاﺋﻲ ﮀڏﻳﺎﺋﻳن ۽ ) ِ‬
‫زوريء طﮫﺮ ڪﺮاﺋﻲ ھﻧن ﮐﻲ ﻣﺳﻠﻣﺎن ﺑﻧﺎﻳﺎﺋﻳن )ﺟﻧﮫن‬
‫۾ ورھﺎﻳﺎﺋﻳن ﻳﺎ ﮘوٺ ﮐﭨﺎﺋﻲ وﻳو( ﺳﮐن ﺟو‬
‫َ‬
‫ﺟون ﻧﻔﺮﺗون اڄ ﺗﺎﺋﻳن اﺳﺎن ﭜوﮘﻲ رھﻳﺎ آھﻳون‪ ،‬ﮀﺎ ڪﮫڙي ﺣدﻳث ۾ اﺋﻳن آھﻲ‪ ،‬ﻳﺎ ڪﮫڙي ﺧﻠﻳﻔﻲ‬
‫اﺻﺣﺎﺑﻲء اﺋﻳن ڪﻳو؟ ۽ ﮀﺎ ﻣﺳﻠﻣﺎﻧﻲ ان ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺗﺎﺋﻳن ﻣﺣدود آھﻲ ﺗﻪ ﭘﺎڻ ﻧﻳڪ ڪم ﻧﻪ ڪﺮﻳو‪،‬‬
‫ﻳﺎ‬
‫َ‬
‫ﺑﺎﻗﻲ ڪﻧﮫن ﺟﻲ ٽﭘڙ ﺟو وﮐو ڪٽﻲ ﺛواب ﺣﺎﺻل ڪﺮﻳو( ﭘﺮ اﺳﺎن آھﻳون ﺟو ﭘﻳﺎ ﭠﺮون‪ .‬ﺗﺎج‬
‫ٽﺎنء ۾ ﭤﺎ اﭼون ۽ اڄ ﺟو رﺋﻳس‪ ،‬وڏﻳﺮو‬
‫ﻣﺣل‪ ،‬ﺧﺎص ﻣﺣل‪ ،‬۽ ﭔﻳﺎ ﻣﻘﺑﺮا ۽ ﻣﻳﻧﺎر ڏﺳﻲ وڏي‬
‫َ‬
‫اﺳﻳﻣﺑﻠﻲء ﺟو ﻣﻳﻣﺑﺮ ۽ وزﻳﺮ )ﺟﻳڪو ﻋوام ﻧﻣﺎﺋﻧدو آھﻲ ﺟﻧﮫن ﮐﻲ ﻋوام‬
‫ﭼوڌري ﺗﻪ ﮀﺎ ھڪ‬
‫َ‬
‫ﻻء ڪﺟﮫﻪ ڪﺮ( ھو ﺑﻪ ﻋوام ﺟﻲ ﺧدﻣت ڪﺮڻ ﺑدران‬
‫ﭼوﻧڊي اﮘﻳﺎن ڪﻳو آھﻲ ﺗﻪ اﺳﺎن ﺟﻲ ِ‬
‫ھﻧن ﺟﺎ ﻓﻧڊ ﭘﻧﮫﺟن ڪﻣن ۽ ﻣﺷﮫورﻳن ۾ ﻟﮘﺎﺋﻲ ﻣﺷﮫوري ﻣﺎﭨڻ ﺟﺎ ﺟﺗن ڪﺮي ﭤو‪ .‬ﻳﻌﻧﻲ ھﺮ ھڪ‬
‫ﭔﺋﻲ ﺧﺮچ ﺗﻲ ﺗﺎج ﻣﺣل ﭠﺎھڻ ﺟﻲ ﭼڪﺮ ۾ آھﻲ‪ ،‬اھﺎ ھڪ ‪ Sick Mentality‬اﺳﺎن ﺟﻲ ﺧﻣﻳﺮ ۾‬
‫وﺳﻲ وﺋﻲ آھﻲ‪.‬‬
‫اڄ ﮐﺎن ﭘورا ٽﻲ ﺳؤ ﭼوھﺗﺮ ﺳﺎل اڳ ۽ ﺟون ‪1631‬ع ﺗﻲ‪ ،‬ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﻋظﻳم اﻟﺷﺎن‬
‫ﺷﮫﺰاديء ﮔوھﺮ آرا ﺑﻳﮔم‬
‫ﺷﮫﻧﺷﺎھﻪ ﺷﺎھﺟﮫﺎن ﺟﻲ ﻣﺣﺑوب راﭨﻲ ﻣﻣﺗﺎز ﻣﺣل‪ ،‬ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﭼوڏھﻳن ﭔﺎر‬
‫َ‬
‫اﻧﮫﻲء ﻏم ۾ ھﻳڪﺮ ﺗﻪ ﭜﭴﻲ‬
‫ﮐﻲ ﺟﻧم ڏﻳﻧدي‪ ،‬وﻳم دوران ‪ Infection‬ﺳﺑب وﻓﺎت ڪﺋﻲ‪ .‬ﺑﺎدﺷﺎھﻪ‬
‫َ‬
‫ﭜﺮي ﭘﻳو‪ .‬روﺋﻧدي روﺋﻧدي ﺳﻧدس ﻧظﺮ ﭼٽ ﭤﻲ وﺋﻲ‪ .‬ﻏم ۾ وار اﮀﺎ ﭤﻲ وﻳس‪ .‬ھن ﺟﻲ ﻧظﺮ ۾‬
‫ﭘوء اﻧﺳﺎن ﺟﻲ ﺗﺎرﻳﺦ ﺟو ھﻲ ﭔﻳو ﺳﺎﻧﺣو ھو‪ .‬ﻣﺮﺣوﻣﻪ ﻣﻠڪﻪ ﻣﻣﺗﺎز ﻣﺣل ﺟﻲ ﻳﺎد‬
‫طوﻓﺎن ﻧوح ﮐﺎن ِ‬
‫ھﻲء‬
‫۾ ﺟﻣﻧﺎ درﻳﺎء ﺟﻲ ڪﻧﺎري ﺗﻲ ھن ھڪ ﻋظﻳم اﻟﺷﺎن ﻣﻘﺑﺮو اڏاﻳو‪ .‬وﻳﮫن ﺳﺎﻟن ۾ ﺗﻳﺎر ﭤﻳﻧدڙ‬
‫َ‬
‫ﻋﻣﺎرت دﻧﻳﺎ ۾ ﻻﺛﺎﻧﻲ ﻣﭸﻲ وﺋﻲ ﺟﻧﮫن ﮐﻲ دﻧﻳﺎ ﺗﺎج ﻣﺣل ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺳﺎن ﺳڏي ﭤو‪ .‬ھن ﻋﻣﺎرت ﺟﻲ‬
‫ﻻء ﭘﭤﺮ ڪﭤﺎن ڪﭤﺎن اﻳو ۽ اﻧﮫن ﭘﭤﺮن ﮐﻲ‬
‫ﭠﮫﻲ راس ﭤﻳڻ ۾ ڪﻳﺗﺮو وﻗت ۽ ﭘﺋﺳو ﺧﺮچ ﭤﻳو‪ ،‬ان ِ‬
‫ڪﻧﮫن ڪﻧﮫن ﮔﮫڙﻳو‪ ،‬ٽڪﻳو ۽ ﭘﺎﻟش ڪﻳو‪ ،‬ھن ﻣﺣل ﺟﻲ ﭘﻳڙھﻪ ۾ ڪﻳﺗﺮن ﻣﺎﭨﮫن ﺟون ھڏﻳون‬
‫دﻓن ﭤﻲ وﻳون‪ ،‬ھن ﺟون ڪﮫڙﻳون ڪﮫڙﻳون ﭜﺗﻳون‪ ،‬ڪﻳﺗﺮا دﻓﻌﺎ ڪﻳﺮاﺋﻲ اﻧﮫن ﮐﻲ وري ﭠﺎھﻳو‬
‫وﻳو‪ .‬اھﺎ ھڪ اﻟگ ڪﮫﺎﭨﻲ آھﻲ‪.‬‬
‫ﺑﻠڪل اﻧﮫن ﺋﻲ ڏﻳﻧﮫن ۾ ﺟن ڏﻳﻧﮫن ۾ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟو ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﺷﺎھﺟﮫﺎن ھو‪ ،‬ﺳﺋﻳڊن ﺟو ﺑﺎدﺷﺎھﻪ‬
‫ﮀوڪﺮيء ﮐﻲ ﺟﻧم ڏﻧو ﺟﻧﮫن ﻣﮫﻳﻧﻲ‬
‫اﻧﮫﻲء ﻣﮫﻳﻧﻲ ھن ﺟﻲ زال ﭘڻ ھڪ‬
‫ﮔﺳﺗﺎورس اڊوﻟﻔس ھو ۽‬
‫َ‬
‫َ‬
‫۾ ﻣﻣﺗﺎز ﻣﺣل ﺟﻲ ﭘﻳٽ ﻣﺎن ﮔوھﺮ آرا ﺑﻳﮔم ﭘﻳدا ﭤﻲ ۽ ﺑﻠڪل ان ﺋﻲ ﺟون ﺟﻲ ﻣﮫﻳﻧﻲ ۾ ﺳﺋﻳڊن ﺟﻲ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪185‬‬

‫ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﮔﺳﺗﺎورس ﺟﻲ راﭨﻲ ﺻﺎﺣﺑﻪ ﭔﺎر ﺟﻲ ڊﻟﻳوري دوران ﭘﻳٽ ۾ ‪ Infection‬ﭤﻲ ﭘوڻ ڪﺮي‬
‫ﮔذاري وﺋﻲ‪ .‬ان ﺋﻲ ﻟﻣﺣﻲ ﺳﺋﻳڊن ﺟو ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﺳﻼﻣت ﺑﻪ ھﻣت ھﺎري وﻳﮫﻲ رھﻳو ﺟڏھن ھﻧدﺳﺗﺎن‬
‫ﺟو ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﺷﺎھﺟﮫﺎن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ راﭨﻲ ﻣﻣﺗﺎز ﻣﺣل ﺟﻲ ﻏم ۾ روﺋﻲ روﺋﻲ ﻧﺎﺑﻳن ﭤﻲ رھﻳو ھو‪.‬‬
‫ھﻳڪﺮ ﮔﺳﺗﺎورس ﻏم ۾ ﻏﺮق ﭤﻲ وﻳو ﭘﺮ ﺟﻠد ﺋﻲ ﭘﺎڻ ﺳﻧﭜﺎﻟﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ زال ﺟﻲ ﻣوت ﺗﻲ ﻏور‬
‫ڪﻳﺎﺋﻳن ۽ ﺟﻧﮫن وﻗت ﺷﺎھﺟﮫﺎن ﺗﺎج ﻣﺣل ﺟﻲ اڏاوت ۾ ﻣﺷﻐول ھو‪ ،‬ﮔﺳﺗﺎورس اﻳڊوﻟﻔس ﺣڪم‬
‫ڏﻧو ﺗﻪ ”ﻣﻠڪ ﺟﻲ ھﺮ ﮘوٺ‪ ،‬ھﺮ ﮘوٺ ﺟﻲ ھﺮ ﭘﺎڙي ۽ ھﺮ طﺑﻘﻲ ﻣﺎن ﭔﻪ ﭼﺳت ۽ ذھﻳن‬
‫داﺋﻲء ﺟﻲ ڪم ﺟﻲ ٽﺮﻳﻧﻧگ ڏﻧﻲ‬
‫ﮔﺎديء واري ﺷﮫﺮ اﺳٽﺎڪﮫوم ۾ آﻧدو وﭸﻲ ۽ ﮐﻳن‬
‫ﮀوڪﺮﻳن ﮐﻲ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫وﭸﻲ‪ .‬ﺟڏھن اھﻲ ﻣﺎھﺮ ﭤﻲ وﭸن ﺗﻪ ﮐﻳن واﭘس ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﮘوٺ ﻣوڪﻠﻳو وﭸﻲ ﺟﺗﻲ اھﻲ ﭔﻳن ﭔن‬
‫ﭘوء ﺟﻳڪڏھن ڪﻧﮫن ﮘوٺ‪ ،‬ڪﻧﮫن ﭘﺎڙي ﻳﺎ ﺷﮫﺮ ﺟﻲ ڏھن ڪوھن ۾‬
‫ﮀوڪﺮﻳن ﮐﻲ ٽﺮﻳﻧﻧگ ڏﻳن‪ِ ،‬‬
‫ڪﺎ ﻋورت وﻳم دوران ﻣﺮي وﺋﻲ ﺗﻪ ﻧﻪ اﻧﮫن داﺋﻳن ﺟو ﺧﻳﺮ ﭤﻳﻧدو ۽ ﻧﻪ وري ﻋورت ﺟﻲ ﻣﺎﺋٽن‬
‫ﺟو!“‬
‫اھو ﻓﺮق ھو اﺳﺎن ۽ ﻳورپ ۾‪ .‬ﺟڏھن اﺳﺎن ﺟﺎ وڏا ﺷﺎھﻲ ﻣﻘﺑﺮا ﭠﺎھﻲ زال ﺟو ﻏم ﻏﻠط‬
‫ﭘﺎﭨﻲء ۾ ﺑﺎھﻪ‬
‫ڪﺮي رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ ،‬ھﺎﭤﻳن ﺟﻲ وات ﻣﺎن ﭔڪﺮﻳن ﺟﺎ آواز ڪڍاﺋﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ ،‬راﮘن ﺳﺎن‬
‫َ‬
‫اﻧﮫﻲء وﻗت ﻳورپ ﺟﺎ‬
‫ﻟﮘﺮاﺋﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﺣڪﻳﻣن ﮐﺎن طﺎﻗت ﺟﺎ ڪﺷﺗﺎ ﭠﮫﺮاﺋڻ ۾ ﻟﮘﺎ ﭘﻳﺎ ھﺋﺎ‪.‬‬
‫َ‬
‫ﺣﺎڪم ﻋوام ﺟﻲ ﻓﻼح ۽ ﺑﮫﺑود ﺟﺎ ﻣﻧﺻوﺑﺎ ﭠﮫﺮاﺋﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﻳوﻧورﺳٽﻳون ﻗﺎﺋم ڪﺮي رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪،‬‬
‫ڪﺎرﺧﺎﻧﺎ‪ ،‬ﻓﻳڪٽﺮﻳون‪ ،‬ﻻﺋﺑﺮﻳﺮﻳون ۽ ﻟﻳﺑﺎرٽﺮﻳون ﭠﮫﺮاﺋﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ھﻧن ﺳﻣﺟﮫﻳو ﭤﻲ ﺗﻪ ﻗوﻣن ﺟﻲ‬
‫ﻻء اﻧﺳﺎن ﺟﻲ ﺑﮫﺗﺮي ﺗﻲ ﻣﺑﻧﻲ ﺳﻣﺎﺟﻲ ﻧظﺎم‪ ،‬ﺑﮫﺗﺮﻳن ﺗﻌﻠﻳم‪ ،‬ٽﻳڪﻧﺎﻻ ۽ اﻧﺻﺎف آھﻲ‪ .‬ان‬
‫ﻋﺮوج ِ‬
‫ڪﺮي ﻳورپ ﺟﻲ ﺣﺎڪﻣن ھﻣﻳﺷﻪ اﻧﮫن ﮘﺎﻟﮫﻳن ﺗﻲ زور ڏﻧو ۽ اﺳﺎن ﺟﺎ ﺣﺎڪم ﻣﻠڪ ﻳﺎ ﺻوﺑﻲ‬
‫ﺟﺎ ھﺟن ﻳﺎ ﺿﻠﻌﻲ‪ ،‬ﺗﻌﻠﻘﻲ ﻳﺎ ﮘوٺ ﺟﺎ اڄ ﺑﻪ ﻋوام ﺟﻲ ﭜﻼﺋﻲ ڪﺮڻ ﺑدران ﺣڪم ھﻼﺋڻ ﮐﻲ‬
‫ﻣﺎﺿﻲء ﺟﻲ اھڙن ﺣﺎڪﻣن‬
‫ﺣڪوﻣت ڪﺮڻ ﺳﻣﺟﮫن ﭤﺎ‪ .‬اﺳﺎن ﺟﻲ ﺳﭴﻲ اﻧڊوﭘﺎڪ ﺟﻲ ﺗﺎرﻳﺦ‬
‫َ‬
‫ﺳﺎن ﭜﺮي ﭘﺋﻲ آھﻲ ﺟﻳڪﻲ ﭘﺎڻ ﮐﻲ زﻣﻳن ﺗﻲ ﺧدا ﺟو ﭘﺎﮀو ﺳڏاﺋڻ ﻟﮘﺎ ۽ ھو دﻳن اﻻھﻲ اﻳﺟﺎد‬
‫ڪﺮڻ ﻟﮘﺎ ﺟﻧﮫن ﺟو ﻧﺗﻳﺟو اھوﺋﻲ ﻧڪﺗو ﺟو ﻋﺮوج زوال ﭤﻲ وﻳو ۽ زوال ﻋﺮوج‪ .‬ڪﺎش‬
‫ﺷﺎھﺟﮫﺎن ﺗﺎج ﻣﺣل ﺑدران اﻧﮔﻠﻳﻧڊ ﺟﻲ آڪﺳﻔورڊ ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲ ﭠﺎھﻲ ھﺟﻲ ھﺎ‪ ،‬ﺳﺋﻳڊن ﺟﮫڙو ڪو‬
‫ﭘﺎﭨﻲء ﺟﻲ ﺑﻧدوﺑﺳت ﺟو‬
‫ﻻء ﭘوک ۽‬
‫َ‬
‫ﻣﻳڊﻳڪل ڪﺎﻟﻳﺞ ﮐوﻟﻳو ھﺟﻲ ھﺎ‪ ،‬ﻋوام ﺟﻲ ﺳک ۽ ﻣﺳﺗﻘﺑل ِ‬
‫ﻻء ڪﺎرﺧﺎﻧﺎ‪ ،‬ﻓﻳڪٽﺮﻳون ۽ ﻣﻳڊﻳڪل‬
‫ﺳوﭼﻲ ھﺎ‪ .‬ﻣﺳﺗﻘل روزﮔﺎر ﻣﮫﻳﺎ ڪﺮڻ ۽ ﺻﺣﺗﻣﻧد رﮐڻ ِ‬
‫ﻻء اﻧﮔﺮﻳﺰن طﺮﻓﺎن ﻣﻠﻳل ﭼﻧد ڪوﺋﻧن‬
‫ﺗﻌﻠﻳم ﺟﺎ ﻣﺎھﺮ ﭘﻳدا ڪﺮي ھﺎ‪ .‬ﻧﺗﻳﺟﻲ ۾ ﻣﻠﻳﺮﻳﺎ ﺟﻲ ﻋﻼج ِ‬
‫ﭘوء آﺧﺮ ۾ ﭜﭴڻ ۽ ﻟڪڻ ﺟﻲ راھﻪ‬
‫ﺟﻲ ﮔورﻳن ﺗﻲ ﺑﻪ اﺳﺎن ﺟﺎ ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﺳﻼﻣت ﭰﺎن ﭤﻲ ﭤﻲ ﭘﻳﺎ ۽ ِ‬
‫ﻻء‬
‫ﻧﭤﻲ ﻣﻠﻳن‪ .‬ڪﻳڏي‬
‫َ‬
‫دردﻧﺎڪﻲء ﺳﺎن ﻣﻐل ﺧﺎﻧدان ﺟو آﺧﺮي ﺷﮫﻧﺷﺎھﻪ ﭘﻧﮫﺟﻲ ﺟﺎن ﺑﭼﺎﺋڻ ِ‬
‫ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺗڙ ڏاڏي ھﻣﺎﻳون ﺟﻲ ﻣﻘﺑﺮي ۾ اﭼﻲ ﻟڪﻳو ھو‪ .‬ﮀﮫﻪ ھﺰار ﻣﻳل ﭘﺮي ﮐﺎن آﻳل ﭼﻧد اﻧﮔﺮﻳﺰن‬
‫ﺟﻲ ﻣڪﺎﻧﻲ ﺳﭘﺎھﻳن ﮐﻳس ﺟﮫﻠﻲ ﮔورن ﺟﻲ ﺣڪم ﺗﻲ رﻧﮔون ﻣﻠڪ درﺑدر ڪﺮي ﮀڏﻳو ۽ ﺳﻧدس‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪186‬‬

‫ﺳﻣوري اوﻻد )ﻧﻧڍي وڏي( ﮐﻲ ﻗﺗل ڪﺮي ﮀڏﻳو‪ .‬ڪو اﺣﺗﻳﺎج ﻧﻪ ﭤﻳو‪ ،‬ڪﺎ رﺋﻠﻲ ﻧﻪ ﻧڪﺗﻲ‪ ،‬ڪﺎ‬
‫ﺣﺿوريء“ ۾ ﻟﮘﻲ وﺋﻲ!‬
‫ﺑک ھڙﺗﺎل ﻧﻪ ﭤﻲ‪ .‬ﺳﻧدن رﻋﻳت ﭼپ ﭼﺎپ ﻧﺋﻳن آﻳل ﺣﺎڪم ﺟﻲ ”ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﻓﺎرﺳﻲ ﮀڏي اﻧﮔﺮﻳﺰي زﺑﺎن ﺳﮐڻ ۾ ﻟﮘﻲ وﺋﻲ‪!.‬‬
‫”ﻳﺎر ﻣﮫﺮﭼﻧد ﺗون ﭘﺗﻲ راﻧد ﭤو ڪﺮﻳن ﻳﺎ ﺟوڊي ڪﺮاٽﻲ؟“ ﻣون اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺗﺎرﻳﺦ ﭘڙھڻ ﺑﻧد‬
‫ڪﺮي ﻣﮫﺮﭼﻧد ﮐﻲ ﭼﻳو ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﮔوڙ ۽ وﻳڙھﺎﻧد ﺗﻲ ﺑﺎوﺟود ڪوﺷش ﺟﻲ آﺋون ڪﺗﺎب ﺗﻲ‬
‫‪ Concentrate‬ﻧﻪ ﭘﺋﻲ ڪﺮي ﺳﮔﮫﻳس‪ .‬ﭘﺗو اﺋﻳن ﭤﻲ ﺳٽﻳﺎﺋﻳن ﭴڻ ﺳﺮن ﻳﺎ ﺗﺧﺗن ﺟﻲ ﺑﻧدل ﺗﻲ‬
‫ﻻء داﻧﮫون ڪﺮڻ ﺿﺮوري ھو‪ .‬ﺳﭠﺎ ﭘﺗﺎ ﭤﻲ‬
‫ﻣڪ ھﭨﻲ ﭔﻪ اڌ ﭤﻲ ڪﻳﺎﺋﻳن‪ .‬ﮐٽڻ ﺗوڙي ھﺎراﺋڻ ۾ ھن ِ‬
‫ﭘوء ﺧﺮاب ﭤﻲ ﭘﺗﺎ آﻳس ﺗﻪ ﺟﺎﭘﺎﻧﻲ ڪﺑوڪﻲ‬
‫آﻳس ﺗﻪ اﭜو ﭤﻲ ﭤﻲ وﻳو‪” .‬ﮀﺎ ﺗﻪ ﭠﭠڍڪ ﭠﺎر ﭘﺗﺎ آھن‪ “.‬۽ ِ‬
‫ھﺎء ﻣﺎري وڌاﺋون‪ ،‬ﮀﺎ ﺗﻪ اﻧدر ﺳﺎڙ ﭘﺗﺎ آﻳﺎ آھن‪“.‬‬
‫اﻳڪٽﺮ ﺟﮫڙو ﭼﭔو ﭼﮫﺮو ﭤﻲ ﭤﻲ وﻳس‪ِ “.‬‬
‫دريء ﻣﺎن‬
‫اھڙي ھﻠﻧدڙ وﻳڙھﺎﻧد ۾ ﭘڙھڻ ﺟو ﺳوال ﺗﻪ ﭘﻳدا ﺋﻲ ﻧﭤو ﭤﺋﻲ‪ .‬ھﻳڏاﻧﮫن ھوڏاﻧﮫن‬
‫َ‬
‫ڏﺳﺟﻲ ۽ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﭜﺮ ۾ ۽ ﺳﺎﻣﮫون وﻳﭠل ڌارﻳن ﻣﺳﺎﻓﺮن ﺳﺎن ﺧﺑﺮ ﭼﺎر ڪﺟﻲ‪ .‬ﮔﺎڏي ﻓﺮﻳد آﺑﺎد ٽﭘﻲ‬
‫ﻻء ۽ ھﺎڻ ﻧﻧڍﻳن ﻧﻧڍﻳن اﺳٽﻳﺷن ﺗﻲ ﮔﺎڏي ﺑﻳﮫڻ ﺑدران‬
‫وﺋﻲ ھﺋﻲ اﺗﻲ ﺑﻳﭠﻲ ﺿﺮور ﭘﺮ ﻓﻘط ﭔن ﻣﻧٽن ِ‬
‫وﻳﻧدي رھﻲ‪ .‬اﺳٽﻳﺷن اﭼڻ ﺗﻲ ڪﺟﮫﻪ رﻓﺗﺎر ﮔﮫٽﻲ ﭤﻲ ۽ ھڪ ﭔن اﺳٽﻳﺷن ﺟﺎ ﻧﺎﻻ ﭘڙھﻲ ورﺗم‪،‬‬
‫ﭘﻠوا‪ ،‬ﺑﺎﻻ ﺑﮘڙھﻪ‪ ،‬ﺷوﻻ ڪﺎ ﺟﮫڙا ھﺋﺎ‪.‬‬
‫ھﻲ ﻓﺮﻳدآﺑﺎد اھو ﺷﮫﺮ آھﻲ ﺟﺗﻲ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ورھﺎﮜﻲ وﻗت ﺳڀ ﮐﺎن ﮔﮫﭨﺎ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﮐﺎن‬
‫ﻟڏي آﻳل ھﻧدو اﭼﻲ رھﻳﺎ‪ .‬اڄ ھﻲ ﺷﮫﺮ ﻓﻳڪٽﺮﻳن ۽ ڪﺎرﺧﺎﻧن ﮐﺎن ﻣﺷﮫور آھﻲ‪ .‬ﭼون ﭤﺎ ﺗﻪ ھن‬
‫ﺷﮫﺮ ﺟو ﻧﺎﻟو ﻣﺷﮫور ﺻوﻓﻲ ﺑﺰرگ ﺳﻳد ﻣﺮﺗﺿﻲٰ ﺧﺎن ﻓﻳد ﺑﺧﺎري ﺗﺎن آھﻲ ﺟﻳڪو ﻧﻧڍي ﮐﻧڊ ۾ ﺑﺎﺑﺎ‬
‫ﻻء‬
‫ﻓﺮﻳد ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺳﺎن ﻣﺷﮫور آھﻲ‪ .‬ﺳﻧدس ﻣﻘﺑﺮو ﺑﻪ ھن ﺋﻲ ﺷﮫﺮ ۾ آھﻲ ﺟﺗﻲ ﺣﺎﺿﺮي ﭜﺮڻ ِ‬
‫ﻋﻘﻳدﺗﻣﻧد ﭘﺮي ﭘﺮي ﮐﺎن اﭼن ﭤﺎ‪ .‬ڪن ﺟو اھو ﺑﻪ ﭼوڻ آھﻲ ﺗﻪ ھﻲ ﺷﮫﺮ اڪﺑﺮ ﺟﻲ ﻧورﺗن ﻣﺎن‬
‫ھڪ ﺷﻳﺦ ﻓﺮﻳد ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺗﻲ آھﻲ ﺟﻧﮫن ‪1607‬ع ۾ ھن ﺷﮫﺮ ﺟو ﺑﻧﻳﺎد رﮐﻳو‪ .‬ﺷﻳﺦ ﻓﺮﻳد ﺷﮫﻧﺷﺎھﻪ‬
‫اڪﺑﺮ ۽ ان ﺑﻌد ﺳﻧدس ﭘٽ ﺷﮫﻧﺷﺎھﻪ ﺟﮫﺎﻧﮔﻳﺮ ﺟﻲ ﺣڪوﻣت ۾ وزﻳﺮ ﺧﺰاﻧﺎ ﭤﻲ رھﻳو‪ .‬ھن ھﺗﻲ‬
‫ھڪ ﻗﻠﻌو ۽ ﻣﺳﺟد ﭘڻ ﭠﮫﺮاﺋﻲ‪ .‬ﻓﺮﻳد آﺑﺎد ﺟو ﺷﮫﺮ ھﺮﻳﺎﻧﺎ ﺻوﺑﻲ ۾ اﺋﻳن آھﻲ ﺟﻳﺋن ڪﺮاﭼﻲ ﺳﻧڌ‬
‫۾‪ .‬ھﺮﻳﺎﻧﺎ ﺻوﺑﻲ ﺟﻲ ﺳٺ ﺳﻳڪڙو اﭘت ﻓﺮﻳد آﺑﺎد ﻣﺎن آھﻲ‪.‬‬
‫ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘﮀڻ ﺗﻲ ﺳﺎﻣﮫون وﻳﭠل ٽﻳﮫﻪ ﭘﻧﺟٽﻳﮫﻪ ﺳﺎﻟن ﺟﻲ ﺟوان ﻣﺮد ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ھﺎڻ اﺳﺎن ﺟﻲ‬
‫ﮔﺎڏي اﺗﺮ ﭘﺮدﻳش ﺟﻲ رﻳﻠوي اﺳٽﻳﺷن ﻣﭤﺮا ﺗﻲ ھﻠﻲ ﺑﻳﮫﻧدي‪ .‬ھﻲ ھﻣﺮاھﻪ ﺑﻪ ﻣون واﻧﮔﺮ ڪو‬
‫ڪﺗﺎب ﭘڙھﻲ رھﻳو ھو ﺟﻧﮫن ﺗﻲ ﺧﺎڪﻲ ﭘﻧﻲ ﺟو ڪور ﭼڙھﻳل ھﺟڻ ڪﺮي ڪﺗﺎب ﺟﻲ ٽﺎﺋﻳٽل‬
‫ھوء ڪﭤﻲ‬
‫۽ ﻧﺎﻟﻲ ﺟﻲ ﺧﺑﺮ ﻧﭤﻲ ﭘﺋﻲ ۽ رﮐﻲ رﮐﻲ ھو ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ زال ﮐﻲ ﻓون ڪﻧدو ﭤﻲ رھﻳو ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫ﭘوﺗﻲء ۾ ھﺟڻ ڪﺮي ﻣون‬
‫ھوء ﮐﻳس دھﻠﻲ اﺳٽﻳﺷن ﺗﻲ ﮀڏڻ آﺋﻲ ھﺋﻲ‪ .‬ﺳﭤڻ ﻗﻣﻳص ۽‬
‫ﭘﮫﺗﻲ آھﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ھﻲء ڪﺎ ﺳک ﻓﻳﻣﻠﻲ آھﻲ ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ھو ھﻧدي ﻳﻌﻧﻲ اﺳﺎن واري اردو ۾ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻲ رھﻳﺎ‬
‫ﺳﻣﺟﮫﻳو ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫ھﺋﺎ ۽ ﻣڙس ﮐﻲ ڏاڙھﻲ ﺑﻪ ﻧﻪ آھﻲ ﭘﺮ اھﺎ ڪﺎ اھڙي ﮘﺎﻟﮫﻪ ﻧﺎھﻲ‪ .‬اﭴڪﻠﮫﻪ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﺳک ڏاڙھﻲ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪187‬‬

‫ﭘوء ﺑﻌد ۾ وڌﻳڪ ﮐﻳڪﺎر ﮐڙي ﭤﻳڻ ﺗﻲ ھن ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ھن ﺟﻲ زال ھن ﮐﻲ‬
‫ڪوڙاﺋﻲ ﭘﻳﺎ ھﻠن‪ .‬ﭘﺮ ِ‬
‫دھﻠﻲء‬
‫دھﻠﻲ ﺟﻲ رﻳﻠوي اﺳٽﻳﺷن ﺗﻲ ﮀڏي‪ ،‬ھﺎڻ واﭘس ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﮘوٺ ﺑﻠﻧد ﺷﮫﺮ ﭘﺋﻲ وﭸﻲ ﺟﻳڪو‬
‫َ‬
‫ھوء‬
‫ﮐﺎن ‪ 80‬ﮐن ڪﻠو ﻣﻳٽﺮ اوﭜﺮ ۾ آھﻲ‪ “.‬ﺳو رﮐﻲ رﮐﻲ ﺳﻧدس ﺧﻳﺮﻳت ﺟو ﭘﻳو ﭘﮀﺎن ﺟو‬
‫َ‬
‫اڪﻳﻠﻲ ڪﺎر ھﻼﻳو ﭘﺋﻲ وﭸﻲ‪ “.‬ﭘﺎڻ ﺟﻳڪو ڪﺗﺎب ﭘڙھﻲ رھﻳو ھو ان ﺟﻲ ﭘٺ ﻣون ڏي ھﺋﻲ ۽‬
‫اھو ڏﺳﻲ ﻣون ﮐﻲ ﺗﻌﺟب ﭘﺋﻲ ﻟﮘو ﺗﻪ ھن ﮐﺎﭔﻲ ﮐﺎن ﺳﺎﭴﻲ ﭘﻧﺎ ﭘﺋﻲ اﭤﻼﻳﺎ ﺟﻳﺋن اردو‪ ،‬ﻋﺮﺑﻲ ﻳﺎ‬
‫ﺳﻧڌي ڪﺗﺎﺑن ۾ ڪﺑو آھﻲ‪.‬‬
‫”ﺗوھﺎن ڪﮫڙي ڪﺗﺎب ﭘڙھﻲ رھﻳﺎ آھﻳو؟ ﻣون ﭘﮀﻳوﻣﺎﻧس‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ۾ ﮀﭘﻳل‬
‫ﻻء ڏﻧو‪ ،‬اھو‬
‫”اردو‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﺷﺎﻋﺮيء ﺟو آھﻲ‪ “.‬ھن وراﭨﻳو ۽ ڪﺗﺎب ﻣون ﮐﻲ ڏﺳڻ ِ‬
‫ھو‪.‬‬
‫”ڪﻣﺎل آھﻲ ﺗوھﺎن ﮐﻲ اردو اﭼﻲ ﭤﻲ ﻣون ﺳﻣﺟﮫﻳو ﻓﻘط ﻣﺳﻠﻣﺎن ﭘڙھن ﭤﺎ‪“.‬‬
‫”دراﺻل آﺋون ﻣﺳﻠﻣﺎن ﺋﻲ آھﻳﺎن‪ ،‬ﭘﺮ اھﺎ ﭔﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ آھﻲ ﺗﻪ ﻧﻪ ﻓﻘط ﻣﺳﻠﻣﺎن ﭘﺮ ھﺗﻲ ﺟﺎ‪ ،‬ﺧﺎص‬
‫ڪﺮي دھﻠﻲ‪ ،‬ھﺮﻳﺎﻧﺎ ۽ اﺗﺮ ﭘﺮدﻳش ﺟﺎ ھﻧدو ﺑﻪ اردو ﭘڙھن ﭤﺎ‪“.‬‬
‫ھن ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ﺳﻧدس ﻧﺎﻟو ڊاڪٽﺮ ﺳﻌﻳد ﻋﺎﻟم آھﻲ‪ .‬ﺳﻧدس زال ﺟو ﺷﮫﺮ ”ﺑﻠﻧد ﺷﮫﺮ“ آھﻲ ﭘﺮ‬
‫ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲء ﻣﺎن‬
‫ﺳﻧدس ﮘوٺ ﻧﻳﭘﺎل وٽ ھﻣﺎﻟﻳﺎ ﺟﺑﻠن ﺟﻲ ﻗدﻣن ۾ ﭘورﻧﭘور آھﻲ‪ .‬ﭘﺎڻ ﻋﻠﻲ ﮘڙھﻪ‬
‫َ‬
‫ﭘﻲ اﻳﭻ ڊي ڪﺋﻲ اﭤس ۽ اﺗﻲ ﺋﻲ ﻧوڪﺮي ڪﺮي ﭤو‪ .‬ھن وﻗت ھو ﺑﻪ اﺳﺎن ﺳﺎن ﮔڏ ﺑڙودا ﺷﮫﺮ ۾‬
‫ﻻء وﭸﻲ رھﻳو آھﻲ‪.‬‬
‫ﻟﮫﻧدو ﺟﺗﻲ ڪﻧﮫن‬
‫َ‬
‫ﻻء ﻟﻳڪﭼﺮ ڏﻳڻ ِ‬
‫ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲء ۾ ھو ٽن ڏﻳﻧﮫن ِ‬
‫”ﻣﺳﻠﻣﺎن ﺟﻲ ﺣﻳﺛﻳت ﺳﺎن ﺗوھﺎن ﮐﻲ ھﺗﻲ ڪﻳﺋن ﭤو ﻟﮘﻲ؟“ ﻣون ﭘﮀﻳوﻣﺎﻧس‪.‬‬
‫ڌرﺗﻲء ﺗﻲ ﭴﺎوا آھﻳون ۽ ھﻲ ﺋﻲ اﺳﺎن ﺟو دﻳس آھﻲ‪ ،‬ھﺗﻲ‬
‫”ﺑﻠڪل ﺻﺣﻳﺢ ﭤو ﻟﮘﻲ‪ .‬اﺳﺎن ھن‬
‫َ‬
‫اﺳﺎن ﺟو ﮔﮫﺮ آھﻲ ۽ اﺳﺎن ﺟڏھن ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﺣﺎﻟﺗن ﮐﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﻠڪ اﻧڊﻳﺎ ﺳﺎن ﭜﻳٽﻳون ﭤﺎ ﺗﻪ‬
‫رب ﭘﺎڪ ﺟﺎ ﺷڪﺮ ﭤﺎ ڪﺮﻳون ﺗﻪ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﻣﻘﺎﺑﻠﻲ ۾ اﺳﺎن وٽ ﺳڪون آھﻲ‪ ،‬اﺳﺎن وٽ‬
‫آزادي آھﻲ‪ ،‬اﺳﺎن وٽ ٽﻳڪﻧﺎﻻﺟﻲ ۽ ﺗﻌﻠﻳم ﺟو ﻣﻌﻳﺎر ﺑﻳﺣد ﺑﻠﻧد آھﻲ ۽ اﺳﺎن ﺟﻲ ﭘﺎﺳﭘورٽ ﮐﻲ‬
‫دﻧﻳﺎ ﻋﺰت ﺟﻲ ﻧﮔﺎھﻪ ﺳﺎن ڏﺳﻲ ﭤﻲ‪ “.‬ھن وراﭨﻳو‪.‬‬
‫”ﭘﺮ ﺗڏھن ﺑﻪ ﺣڪوﻣت ﺗﻪ ھﻧدن ﺟﻲ آھﻲ‪ “.‬ﻣون ﭼﻳوﻣﺎﻧس‪.‬‬
‫”ﮀﺎ ﻣطﻠب؟ ظﺎھﺮ آھﻲ اھﻲ ﺋﻲ ھن ﻣﻠڪ ۾ ﻣﻳﺟﺎرٽﻲ ۾ آھن ﭘﺮ ﺗﻧﮫن ھوﻧدي ﺑﻪ ھﺗﻲ ﺻﺣﻳﺢ‬
‫ڊﻳﻣوڪﺮﻳﺳﻲ آھﻲ‪ .‬ان ﺟو ﻣﺛﺎل ڪﻧﮫن ﭔﺋﻲ ﻣﻠڪ ۾ ھوﻧدو ﺗﻪ ﻣﻠڪ ﺟو ﺻدر‪ ،‬وزﻳﺮاﻋظم ۽‬
‫ﻻء‬
‫وﻳﻧدي آرﻣﻲ ﭼﻳف ﻣﻠڪ ﺟﻲ ھﻧدو ﻣﻳﺟﺎرٽﻲ ﺑدران ‪) Minority‬اﻗﻠﻳت( ﻣﺎن آھﻲ؟ ﭘﺮ اﺳﺎن ِ‬
‫ڪو ﻓﺮق ﻧﭤو ﭘوي‪ .‬ﮐﭨﻲ ڪﻳﺮ ﺑﻪ ھﺟﻲ ھن ﮐﻲ ﻣﻠڪ ﺟﻲ ‪ Constitution‬۽ ﻗﺎﻧون ﺟﻲ‬
‫ﭘوﺋواري ڪﺮﭨﻲ آھﻲ‪ .‬ھن ﻣﻠڪ ۾ ھﺮ رھﻧدڙ ﮐﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣذھب ﺟﻲ آزادي آھﻲ ﭼﺎھﻲ ھو‬
‫ﻣﺳﻠﻣﺎن ھﺟﻲ‪ ،‬ﻳﺎ ﺳک‪ ،‬ﻋﻳﺳﺎﺋﻲ ﻳﮫوديء ھﺟﻲ ﺟﻳن‪ ،‬ﭘﺎرﺳﻲ‪ ،‬ڪﻧﮫن ﮐﻲ ﺑﻪ ڪو ﺳﻧدس ﻣذھب ﻳﺎ‬
‫ﻣﻧدر ﻣﺳﺟد ۾ وﭸڻ ﮐﺎن روڪﻲ ﻧﭤو ﺳﮔﮫﻲ‪ .‬اﻧڊﻳﺎ ھﺮ ﻓﻳﻠڊ ۾ ﺗﺮﻗﻲ ڪﺮي رھﻳو آھﻲ ۽ اﭴڪﻠﮫﻪ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪188‬‬

‫دﻧﻳﺎ ﺟﺎ طﺎﻗﺗور ۽ اﻣﻳﺮ ﻣﻠڪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﻲ ﻧوڪﺮﻳون ڏﻳن ﭤﺎ‪ .‬دﻧﻳﺎ ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ﺗﻌﻠﻳم‪ ،‬ٽوﺋﺮزم ۽‬
‫ﻻء اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﻠڪ ۾ اﭼن ﭤﺎ ﺟو ھﻧن ﮐﻲ ﭘﺋﺳو ﺧﺮچ ڪﺮڻ ﺟﻲ ﺑدﻟﻲ ۾ ﺑﮫﺗﺮ ۽‬
‫طﺑﻲ ﻋﻼج ِ‬
‫ﺷﻲء ﻣﻠﻲ ﭤﻲ‪“...‬‬
‫زﻳﺎده ‪ Value‬ﺟﻲ‬
‫ِ‬
‫ڊاڪٽﺮ ﻣﺣﻣد ﺳﻌﻳد ﻋﺎﻟم ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ﺟﻧﮫن ﮘوٺ ۾ ھو ﭴﺎﺋو آھﻲ اڄ ﺑﻪ ھو ﭘﻧﮫﻧﺟن ﭘﺎڙﻳﺳﻳﺮي‬
‫ھﻧدو دوﺳﺗن ﺳﺎن ﮔڏ ھوﻟﻲ ﻣﻠﮫﺎﺋﻲ ﭤو ۽ ھو ﺑﻪ ن وٽ ﻋﻳدن ﺟﻲ ﻣﺑﺎرڪ ڏﻳڻ اﭼن‪ .‬ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﺧﻳﺎل‬
‫۾ ان ۾ ڪو ﺷڪ ﻧﺎھﻲ ﺗﻪ اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ۾ ﭼﺎھﻲ ڪو ڪﮫڙي ﺑﻪ ﻣذھب ﻳﺎ زﺑﺎن ﺳﺎن واﺳطو‬
‫رﮐﻧدڙ ھﺟﻲ ھن ۾ ﺑﺮداﺷت ﺟو وڏو ﻣﺎدو آھﻲ‪ .‬اﺳﺎن وٽ ﺗﻪ ڏﻳﻧﮫون ڏﻳﻧﮫن ﺟﮫڙي زﻳﺮو‬
‫‪ Tolerance‬ﭤﻳﻧدي وﭸﻲ‪ .‬ﻣﻌﻣوﻟﻲ ﻣﻌﻣوﻟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻳن ﺗﻲ ھڪ ﭔﺋﻲ ﺟﺎ ﺳﺮ ڪﭘﻳو وﻳﭠﺎ آھﻳون ۽ اڄ‬
‫ﺟﻲ دور ۾ ﺟڏھن اﻟﻳڪٽﺮاﻧڪ ﻣﻳڊﻳﺎ ﺗﻳﺰ ﭤﻲ وﻳو آھﻲ دﻧﻳﺎ ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﮐﺎن ﮘﺎﻟﮫﻪ ﻧﭤﻲ ﻟڪﻲ ۽ ھﻲ‬
‫اﺳﺎن وٽ ﭤﻳﻧدڙ اﻏواﺋن‪ ،‬ڪﺎروڪﺎري ﺟﻲ ﭼڪﺮن ۾ ﻣﺎﺋﺮن ﭜﻳﻧﺮن ﺟﻲ ﻗﺗﻠن‪ ،‬ﺧوﻧﺮﻳﺰﻳن‪،‬‬
‫ﺑﻳﺮوزﮔﺎري وﮔﮫﻲ ﺧودڪﺷﻳن‪ ،‬ﻧﺎڪﺎره ڪﺮﻧدڙن ﻋﻣﺎرﺗن‪ ،‬ﮔٽﺮن ۾ ﭔڏﻧدڙن ﺑﻳﮔﻧﺎھﻪ ﭔﺎرن ﺟو‬
‫ﺟڏھن ڪو ڌارﻳو اﺧﺑﺎر ۾ ﭘڙھﻲ ﭤو ﻳﺎ رﻳڊﻳو‪ ،‬ٽﻲ وي ﺗﻲ ﭔڌي ۽ ڏﺳﻲ ﭤو ﺗﻪ ھن ﮐﻲ ﻋﺟب ﻟﮘﻲ ﭤو‪.‬‬
‫ھﻧدﺳﺗﺎن ۾ ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﮐﺎن ﺑﻪ وڌﻳڪ ﻣﺳﻠﻣﺎن رھن ﭤﺎ ﭘﺮ ھو ﺗﻪ اﺳﺎن واﻧﮔﺮ ﺑم ﭰﺎڙﻳو ﭘﻧﮫﻧﺟن‬
‫ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﮐﻲ ﻧﭤﺎ ﻣﺎرﻳن‪ ،‬ھو ﺑﻳﮔﻧﺎھﻪ ﻋورﺗن ﺟو ‪ Gang rape‬ﻧﭤﺎ ڪن ۽ ﻧﻪ ‪ Sodomy‬ﺟون‬
‫وارداﺗون ﭤﺎ ڪن‪.‬‬
‫رﻳل ﮔﺎڏي ﻣﭤﺮا اﺳٽﻳﺷن ﺗﻲ ﭘﮫﺗﻲ ﺗﻪ اﺳﺎن ﺟﺎ ﺟﺎ ﺟواري ﭜﺎﺋﺮ ﭼﺎدر ﮀﻧڊي اﭤﻲ ﮐڙا ﭤﻳﺎ‪.‬‬
‫”ھﺎڻ ھﻠڻ ﮐﻲ ھﻠو ﭤﺎ ﻳﺎ وري ﻣوٽﻧداﺋو؟“ ﻣون ﭘﮀﻳوﻣﺎن‪.‬‬
‫”ﻧﻪ ﺑس ھﺎڻ ھﻠون ﭤﺎ‪ “.‬ﻣﮫﺮﭼﻧد وراﭨﻳو‪” ،‬ﺗوھﺎن زور زور ﺳﺎن اﻳڏو ﮘﺎﻟﮫﺎﻳو ﭘﻳﺎ ﺟو اﺳﺎن ﮐﻲ‬
‫ڊﺳٽﺮب ﭘﻳﺎ ڪﺮﻳو‪“.‬‬
‫”واه ﻣﮫﺮﭼﻧد واه! ھﻲ ﺗﻪ اھوﺋﻲ ﭤﻳو ﺗﻪ اﻟٽﺎر ﭼور ڪوٽوال ڪو ڊاﻧٽﻲ‪ “.‬ﻣون وراﭨﻳو ﻣﺎﻧس‬
‫دريء ﺟﻲ ﭔﺎھﺮان دودو ﻣون ﮐﻲ‬
‫۽ ﭘﻳﺗﻳن ﮐﻲ ﺳﻳٽن ھﻳﭠﺎن داﺧل ڪﺮي رﺳﺗو ﺻﺎف ڪﺮي ﮀڏﻳم‪.‬‬
‫َ‬
‫ھﻳٺ ﻟﮫﻲ اﭼﻲ ﭘﻠﻳٽ ﻓﺎرم ﺗﻲ ﭼﺎﻧﮫﻪ ﭘﻳﺋڻ ﺟو اﺷﺎرو ڪﺮي رھﻳو ھو‪ .‬آﺋون اﺧﺑﺎرن‪ ،‬ﭘﻧﺎ ﭘﻳﻧون‬
‫ﭘﺎﺳﺎﭨﻳون ڪﺮي ھﻳٺ ﻟﭤس ﭘﻼﺳٽڪ ﺟﻲ ﮔﻼس ۾ ﭼﺎﻧﮫﻪ وﭠﻲ ﺟﻠد ﺋﻲ ﻣﭤﻲ ﭼڙھﻳس‪ .‬ﮔﺎڏي ھﻠڻ ۾‬
‫اﭸﺎ ٽﺎﺋﻳم ھو ﭘﺮ ﻣون ھﻳٺ ﺑﻳﮫﻲ ﭼﺎﻧﮫﻪ ﻧﭤﻲ ﭘﻳﺋڻ ﭼﺎھﻲ ﻧﻪ ﺗﻪ ھﺮ اﺳٽﻳﺷن ﺗﻲ ھﻳٺ ھﻠڻ ﭼﻠڻ ۽‬
‫ﮔﺎڏيء ﺟﻲ ﭼﺮڻ وﻗت دڪﺎﻧدار ﮐﻲ ﭼﺎﻧﮫﻪ ﻳﺎ ﺷﺮﺑت ﺟﺎ ﭘﺋﺳﺎ ڏﻳﺋﻲ ھﻠﻧدڙ ٽﺮﻳن ۾ ٽپ ڏﻳﺋﻲ ﭼڙھڻ‬
‫َ‬
‫ان وﻗت ﭘﺮاﭨﻲ ھﺎﺑﻲ رھﻲ آھﻲ ﺟڏھن ﺗﻌﻠﻳم دوران ﭘڪﻧڪ ﺗﻲ وﭸﺑو ھو ﻳﺎ ﻣوڪﻠن ۾ ﮘوٺ وﭸﺑو‬
‫ھو‪ .‬ﻣون ﮐﺎن ڪڏھن ﺑﻪ ٽﻳن ﻣس ﻧﻪ ﭤﻲ‪ .‬آﺧﺮي دﭔﻲ ۾ ﺑﻪ ﭼڙھﻲ ﭘوﻧدو ھوس‪ .‬ﭘﻳٽﺎرو ﺟﻲ ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫ڪﻳﺗﺮن ڪﻼس ﻣﻳٽن ڊﻳﻧٽل ﺳﺮﺟن رﺿﺎ ﺷﻳﺦ‪ ،‬ﻣﺮﺣوم ﻋﻠﻲ رﺿﺎ ﻣﻳﻣڻ ۽ ﭼﺎﭼﻲ ﻓﻘﻳﺮ ﻣﺣﻣد‬
‫ﭘوء ٽﺮﻳن ۾ ڌڪﺎ‬
‫َ‬
‫ﺑﺳوء ﺟﻲ ﭘٽ اﻧور ﻣﻳﻣڻ ﮐﺎن اڪﺛﺮ ڪوﺋﻳٽﺎ ﻳﺎ ﻻھور ﭘﺎﺳﻲ ﭤﻲ وﺋﻲ ھﺋﻲ ِ‬
‫ﮐﺎﺋﻳﻧدي اﭼﻲ ﻣﻧﺰل ﺗﻲ ﭘﮫﺗﺎ ھﺋﺎ‪ .‬اﺳﺎن ﺟﺎ ٽﻳﭼﺮ ﺟﻳڪﻲ ﭼﺎﻟﻳﮫﻪ ﭘﻧﺟﻳﺗﺎﻟﻳﮫﻪ ورھﻳن ﺟﻲ وڏي ﻋﻣﺮ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪189‬‬

‫ﺟﺎ ھﺋﺎ اھﻲ ھﻣﻳﺷﻪ ان ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺗﺎن دڙڪﺎ ڏﻳﻧدا رھﻧدا ھﺋﺎ‪ .‬ظﺎھﺮ آھﻲ ھو ﭘوڙھﺎ ۽ ڪﻣﺰور ﺟو ﭤﻳﺎ‪.‬‬
‫ﮔﺎڏيء‬
‫اڄ آﺋون ﺳٺ ﮐﺎن ٽﭘﻲ ﭼڪو آھﻳﺎن ۽ اﻧﮫن ٽﻳﭼﺮن ﮐﺎن ﺑﻪ ﮔﮫﭨو ﭘوڙھو ﭤﻲ وﻳو آھﻳﺎن‪ ،‬ﺑﻳﭠل‬
‫َ‬
‫۾ ﺑﻪ ﮔوڏن ﺗﻲ زور ڏﻳﺋﻲ ﻟﮫﺎن ﭼڙھﺎن ﭤو ﺳو ڪﻳﺋن ﭤو ھﻠﻧدڙ ٽﺮﻳن ۾ ﻧﻧڍﭘڻ وارا ‪Acrobatic‬‬
‫‪ Feats‬ڪﺮي ﺳﮔﮫﺎن ۽ اھو ﺑﻪ ﺗڏھن ﺟڏھن ٽﻳڪٽ ﺗﻪ ﮐﭨﻲ ﻣون وٽ ﮐﻳﺳﻲ ۾ آھﻲ ﭘﺮ ﺳﭜﻧﻲ ﺟﺎ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺟﻲ وڏي ﻧﺎﭠﻲ ﺷﻣن ﻟﻌل اوڏ وٽ آھن‪ .‬ٽﺮﻳن ﮀڏاﺋﻲ وﭸڻ ﺗﻲ ﭘوﻟﻳس‬
‫ﻻء‬
‫ِ‬
‫ﭘﺎﺳﭘورٽ ﺣﻔﺎظت ِ‬
‫ﭘﮫﺮﻳن ﭘﺎﺳﭘورٽ ﺟﻲ ﮔﮫﺮ ڪﻧدي‪.‬‬
‫ھﻲ ﺷﮫﺮ ﻣﭤﺮا ﺟﻧﮫن ﺟﻲ رﻳﻠوي اﺳٽﻳﺷن ﺗﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ ﮔﺎڏي اﭼﻲ ﺑﻳﭠﻲ ۽ ﺟﺗﺎن ﭼﺎﻧﮫﻪ وﭠﻲ‬
‫ﭘﻳﺗﻲ اﭤم ھﻧدن ﺟﻲ ﺳﺗن اھم ﺷﮫﺮن ﻣﺎن ھڪ آھﻲ‪ .‬ھن ﮐﺎن اڳ ﺗوھﺎن ﺑﻪ ﻣون واﻧﮔﺮ ھن ﺷﮫﺮ‬
‫ﺟﻲ ﻓﻘط ﺗﺎرﻳﺦ ﭘڙھﻲ ھوﻧدي ﻳﺎ وري ھن ﺷﮫﺮ ﺟو ﻧﺎﻟو ھڪ اﻧڊﻳن ﻓﻠم ﺟﻲ ﻣﺷﮫور ﮔﺎﻧﻲ ۾ ﭔڌو‬
‫ھوﻧدو‪:‬‬
‫ﻣﭤﺮا ﻣﻲ ﺗﻳن ﺑﻧدر‬
‫ﺟﺎﺗﻲ ﭤﻲ زور ﻣﻧدر‪....‬‬
‫ﻻء ھﻠﻲ ﻣﻠﻲ اﭼﺑو ﺟو ھﻲ ﺷﮫﺮ روم‪ ،‬ﻗﺳطﻧطﻧﻳﻪ )اﺳﺗﻧﺑول‬
‫ﺣﻳﺎﺗﻲ رھﻲ ﺗﻪ ھن ﺷﮫﺮ ﮐﻲ ڏﺳڻ ِ‬
‫ﻻء ڏﻳﻧﮫن ﮐﭘن‪ .‬ھﻲ اھو‬
‫‪ (Istanbul‬ﻻھو‪ ،‬ﺷﻳﺮاز‪ ،‬ﻗم آﮔﺮي‪،‬‬
‫َ‬
‫دھﻠﻲء واﻧﮔﺮ آھﻲ ﺟﻧﮫن ﮐﻲ ڏﺳڻ ِ‬
‫ﻻء ﺑﻳﺣد ﭘﺎڪ ۽ ﻣﺎﻧوارو ﺷﮫﺮ‬
‫ﻻء ھﻧدو‪ ،‬ﺳک‪ ،‬ﭔڌ ۽ ﺟﻳن اﭼن ﭤﺎ‪ .‬ﻣﭤﺮا ھﻧدن ِ‬
‫ﺷﮫﺮ آھﻲ ﺟﺗﻲ ﺗﻳﺮٿ ِ‬
‫آھﻲ ﺟﺗﻲ ھﻧدو ڌرم ﻣوﺟب ھﻧن ﺟﻲ ﭜﮘوان ڪﺮﺷﻧﺎ ﺟﻧم ورﺗو‪ .‬ھﻲ ﺷﮫﺮ ﻧﻧڍي ﮐﻧڊ ﺟﻲ ﭘﺮاﭨن‬
‫ﻧديء ﺟﻲ ڪﻧﺎري ﺗﻲ ھﻲ ﺷﮫﺮ‬
‫دھﻠﻲء ﮐﺎن ‪ 140‬ڪﻠوﻣﻳٽﺮ ڏﮐڻ ۾ ﺟﻣﻧﺎ‬
‫ﺷﮫﺮن ﻣﺎن ھڪ آھﻲ‪.‬‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﭜوﻣﻲء ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺳﺎن ﻣﺷﮫور ھو‪ .‬ھن ﺷﮫﺮ ۾ ﻻرڊ ڪﺮﺷﻧﺎ‬
‫ﻋﻳﺳوي ﺳن ﮐﺎن ‪ 600‬ﺳﺎل اڳ ﺑﺮاج‬
‫َ‬
‫)ﺟﻳڪو وﺷﻧو ﭜﮘوان ﺟو اوﺗﺎر ‪ Incarnation‬ﭼﻳو وﭸﻲ ﭤو( ﭘﻧﮫﻧﺟو ﭔﺎﻟڪﭘڻ ﮔذارﻳو ۽ ھن ﺷﮫﺮ‬
‫ﺟو ذڪﺮ ھﻧدو ڌرم ﺟﻲ ﺟﮫوﻧﻲ ڪﺗﺎب ﻣﮫﺎﭜﺎرت ۾ ﺑﻪ آھﻲ‪.‬‬
‫ﻣﭤﺮا ﺑﻌد ۾ ﻣورﻳﺎ ﺳﻠطﻧت ﺟو ﺣﺻو ﭤﻲ رھﻳو ۽ ﻣورﻳﺎ ﮔﮫﺮاﭨﻲ ﺟﺎ ﺑﺎدﺷﺎھﻪ اﺷوڪﺎ ھن ﺷﮫﺮ‬
‫۾ ٽﻲ ﺻدي ﻗﺑل ﻣﺳﻳﺢ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﭔڌ ڌرم ﺟﺎ ڪﺗﺑﺎ ۽ ‪ Monuments‬ﭠﮫﺮاﻳﺎ‪ .‬ﺣﺿﺮت ﻋﻳﺳﻲٰ‬
‫ﭘوء وارو ﻋﺮﺻو ھﻲ ﺷﮫﺮ )ﻣﭤﺮا(‬
‫ﻋﻠﻲه اﻟﺳﻼم ﺟﻲ ﭴم ﮐﺎن ھڪ ﺳؤ ﺳﺎل اڳ ۽ ھڪ ﺳؤ ﺳﺎل ِ‬
‫ﻻء ﻣﭤﺮا اﺳڪول آف‬
‫آرٽ ﺟو ﻣﺮڪﺰ ھو ﺟﺗﻲ ﭘﭤﺮ ﺟﻲ ٽڪ ﺟو ڪم ﭤﻳو ﭤﻲ‪ .‬اڄ ﺑﻪ اﻧﮫن ﺷﻳن ِ‬
‫آرٽس ﺟو ﺣواﻟو ڏﻧو وﭸﻲ ﭤو‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ھﻲ ﺷﮫﺮ ﻣورﻳﺎ ﮔﮫﺮاﭨﻲ ﺟﻲ ﺣﺎڪﻣن اﺷوڪﺎ ﮐﺎن وﭠﻲ‬
‫ﭼوﭤﻳن ﺻدي ﺟﻲ ﺣﺎڪم ﮔﭘﺗﺎ ﺟﻲ ڏﻳﻧﮫن ﺗﺎﺋﻳن ﺳﻳﺎﺳﻲ طﺎﻗت ﺟو ﻣﺮڪﺰ رھﻳو ۽ ﭔڌ ڌرم ﺟو اﭜﺎر‬
‫ﭤﻳو ۽ ڪﻳﺗﺮاﺋﻲ ﭔڌ ڌرم ﺟﺎ ﻋﺑﺎدﺗﮔﺎھﻪ ‪ Monasteries‬ﭠﮫﻳون ﺟن ﺟو ذڪﺮ ﭘٽوﻟﻣﻲ‬
‫)‪ (Ptolemy‬۽ ﭼﻳن ﺟﻲ ﻣﺷﮫور ﺳﻳﺎح ﻓﺎﺣﻳﺎن ‪ Fa_Hian‬ﺟﻳڪو ھﺗﻲ ﺳن ‪ 401‬ﮐﺎن ‪ 410‬ﺗﺎﺋﻳن‬
‫ھو‪ .‬۽ ھﻳﺋن ﺳﺎﻧگ ‪ Hiuen Tsang‬ﺟﻳڪو ھﺗﻲ ھن ‪ 634‬۾ آﻳو‪ ،‬ﭘﻧﮫﻧﺟن ﺳﻔﺮﻧﺎﻣن ڪﻳو ۾ ذڪﺮ‬
‫آھﻲ ﺗﻪ ﻣﭤﺮا ﺟﻲ اردﮔﺮد ﭔڌن ﺟون ﭔﻪ ھﺰار ﮐﺎن ﻣﭤﻲ ‪ Monasteries‬آھن‪ .‬ﻓﺎﺣﻳﺎن ﺟو ذڪﺮ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪190‬‬

‫ﻣون ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺳﻔﺮ ﻧﺎﻣﻲ ”ھﻲ ﭔﻳٽ ھﻲ ڪﻧﺎرا“ ۾ ﺗﻔﺻﻳل ﺳﺎن ڪﻳو آھﻲ‪.‬‬
‫ﻣورﻳﺎ ﺧﺎﻧدان ﺟﻲ ﺣڪوﻣت ﺑﻌد ﭔڌ ڌرم ھﻧدﺳﺗﺎن ﮐﺎن ﭔﺎھﺮ ﺳﺮﻳﻠﻧڪﺎ‪ ،‬ﺳﻳﺎم )ﭤﺎﺋﻳﻠﻳﻧڊ( ﺑﺮﻣﺎ‪،‬‬
‫ﺟﺎء وري ھﻧدو ڌرم‬
‫وﻳﻧدي ﭼﻳن‪ ،‬ڪورﻳﺎ ۽ ﺟﺎﭘﺎن ﺗﺎﺋﻳن ﺗﻪ وڌﻧدو رھﻳو ﭘﺮ ھﻧدﺳﺗﺎن ۾ ان ﺟﻲ ِ‬
‫واﻻري ورﺗﻲ‪.‬‬
‫ﮔﺎديء وارن ﻋﻼﺋﻘن‪ :‬دھﻠﻲ ۽ آﮔﺮي ﺟﻲ وچ ۾ ھﺟڻ ڪﺮي ھﺮ وﻗت‬
‫ﻣﭤﺮا ﭔن ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫اﻧﮫن ﺟﻲ ﺣﻣﻠن ھﻳٺ رھﻳو‪ .‬آﮔﺮو ھﺗﺎن ﻓﻘط ﺳٺ ڪﻠوﻣﻳٽﺮ ﮐن آھﻲ‪ .‬ﺳن ‪1018‬ع ۾ اﻓﻐﺎن ﺣﻣﻠﻲ‬
‫آور ﻣﺣﻣود ﻏﺰﻧﻲ ھن ﺷﮫﺮ ﻣﭤﺮا ۾ ﭰﺮﻟٽ ﺟﻲ ﺑﺎھﻪ ﭔﺎري ۽ ھﻧدو ۽ ﭔڌ ڌرم ﺟﻲ ﻣﻧدرن ﮐﻲ ﺗﺑﺎھﻪ‬
‫ﻟوڌيء ھن ﺷﮫﺮ ﺟﻲ ﭜﻳﻧگ ڪﺋﻲ‪ .‬ﻣﻐل ﺷﮫﻧﺷﺎھﻪ اورﻧﮔﺰﻳب اﺳﻼم‬
‫ڪﻳو‪ .‬ﺳن ‪1500‬ع ۾ ﺳڪﻧدر‬
‫َ‬
‫ﺟﻲ ﺧدﻣت ڪﺮڻ ﺟﻲ ﻧﺷﻲ ۾ ھن ﺷﮫﺮ ﻣﭤﺮا ۾ ﭠﮫﻳل اھم ﻣﻧدرن ﮐﻲ ﺗﺑﺎھﻪ ڪﻳو ۽ ﺷﮫﺮ ﺟﻲ ﺑﻳک‬
‫ﺟﺎء‬
‫ڪڍي ﮀڏي‪ .‬اﻧﮫن ﺗﺑﺎھﻪ ڪﻳل ﻣﻧدرن ۾ ﺑﻳﺣد اھم ﻣﻧدر ڪﻳﺳﺎوا دﻳو ﻣﻧدر ﺑﻪ ھو ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ِ‬
‫ﭘوء رھﻳل ﮐﮫﻳل ڪﺳﺮ ‪1757‬ع ۾ اﻓﻐﺎﻧﻲ ﺣﻣﻠﻲ آور‬
‫ﺗﻲ ﭼون ﭤﺎ ﺗﻪ ھن ﻣﺳﺟد اڏراﺋﻲ ۽ ان ﮐﺎن ِ‬
‫اﺣﻣد ﺷﺎھﻪ اﺑداﻟﻲ اﭼﻲ ڪڍي ۽ ﺳﭴﻲ ﺷﮫﺮ ﮐﻲ ﺗﻳﻠﻲ ڏﺋﻲ ﺳﺎڙﻳو‪1804 .‬ع ۾ ھﻲ ﺷﮫﺮ ﻣﭤﺮا آﺧﺮ‬
‫اﻧﮔﺮﻳﺰ ﺣڪوﻣت ﺟﻲ ھٿ ھﻳٺ آﻳو‪ ،‬۽ ھڪ دﻓﻌو وري ﺑﮫﺗﺮ روپ ۾ آﻳو‪.‬‬
‫ﮔﺎڏي ﻣﭤﺮا ﺟﻲ اﺳٽﻳﺷن ﻣﺎن آھﺳﺗﻲ آھﺳﺗﻲ ﭤﻲ ﭔﺎھﺮ ﻧڪﺮي رھﻲ ھﺋﻲ‪ .‬ﭘﺮي ﭘﺮي ﺗﺎﺋﻳن ھن‬
‫ﺷﮫﺮ ﺟﻲ ﻣﻧدرن‪ ،‬ﻣﺳﺟدن ۾ ﺑﺮٽش اﺳٽﺎﺋﻳل ﻋﻣﺎرﺗن ﺟﺎ ﻣﭤﺎھﺎن ﺣﺻﺎ‪ ،‬ﻧظﺮ اﭼﻲ اڏرﻧدڙ ڌوڙ ۽‬
‫دوﻧﮫن ۾ ڌﻧڌﻻ ﭤﻳﻧدا وﻳﺎ‪ .‬اڄ وﻗت ﺟو ﭼﺮﺧو ‪ 600BC‬ﮐﺎن ‪ Ad2005‬ﭤﻲ وﻳو آھﻲ ﭘﺮ ھﻲ ﭘٽ‪،‬‬
‫ھﻲ ﻣٽﻲ ۽ ڌوڙ‪ ،‬ھﻲ ﻣوﺳم ۽ وھﻧدڙ ﺟﻣﻧﺎ )ﻳﻣﻧﺎ( ﻧدي ﺳﺎﮘﻲ آھﻲ‪ .‬ڪﮫڙا ڪﮫڙا ﻣﺎﭨﮫو ھﺗﻲ ﭘﮫﺗﺎ‬
‫ﺟﺗﺎن آﺋون ھن وﻗت ﻟﻧﮔﮫﻲ رھﻳو آھﻳﺎن‪ .‬ﭘٽوﻟﻣﻲ‪ ،‬ﻓﺎﺣﻳﺎن‪ ،‬ھﻳﻳوﺋﻳن ﺳﺎﻧگ‪ ،‬ﻣﺣﻣود ﻏﺰﻧوي‪ ،‬ﺳڪﻧدر‬
‫ﻟوڌي‪ ،‬اورﻧﮔﺰﻳب‪ ،‬اﺣﻣد ﺷﺎھﻪ اﺑداﻟﻲ‪ ،‬راﺑﺮٽﺮ ڪﻼﺋﻳو‪ ،‬رﭼﺮڊ وﻳﻠﺳﻠﻲ‪ ،‬وارن ھﺋﺳٽﻧﮔس‪ ،‬ﺣﺎڪم‪،‬‬
‫ﺳﻳﺎح‪ ،‬ﺳﻧت ﺳﺎڌو‪ ،‬دروﻳش‪ ،‬ﺻوﻓﻲ رازا‪ ،‬واڍا‪ ،‬ھﺎري ﻧﺎري‪ ،‬ڪﻣﻲ ڪﺎﺳﺑﻲ‪ ،‬ﭰورو ﻟٽﻳﺮا ھن‬
‫ڌرﺗﻲء ھڪ اﻧﺳﺎن ﺟﺎ ﭔﺋﻲ ﺗﻲ ظﻠم‪ ،‬ھڪ اﻧﺳﺎن ﺟون ﭔﺋﻲ ﺗﻲ ﭜﻼﻳون‪......‬‬
‫آﺳﻣﺎن ھن درﻳﺎھﻪ‪ ،‬ھن‬
‫َ‬
‫ڌرﺗﻲء ﮀﺎ ﻧﻪ ﻣذھب ۽ رﻳﺗون رﺳﻣون‪،‬‬
‫ھﻧدو ڌرم ﭔڌ ڌرم‪ ،‬ﺟﻳن ڌرم‪ ،‬اﺳﻼم ﺳک ڌرم‪ ....‬ھن‬
‫َ‬
‫ﺧوﺷﻳون ﻏﻣﻳون ڏﭠﻳون‪ .‬اھو ﺷﮫﺮ ﺟﻳڪو ﻣﺧﺗﻠف ﺣﺎڪﻣن ﭰﺮي ﻟٽﻲ ﺗﺑﺎھﻪ ڪﺮي ﮀڏﻳو اڄ اﺗﻲ‬
‫ﺧوﺷﻲء ﺟو ڏﻳﻧﮫن ﻣﻠﮫﺎﻳو وﭸﻲ ﭤو‪ .‬اڄ اھو اﻧڊﺳٽﺮي ۽ اﻳﮔﺮﻳﻠڪﻠﭼﻠﺮ ﺟﻲ ﻟﺣﺎظ ﮐﺎن اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ‬
‫ھﺮ‬
‫َ‬
‫ﻧوڪﺮيء ﺟو‬
‫ﻣﺎڊرن ﺷﮫﺮن ﻣﺎن آھﻲ‪ .‬ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﭜﺮ ۾ وﻳﭠل رٽﺎﺋﺮڊ ﭘوﻟﻳس آﻓﻳﺳﺮ ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ھن‬
‫َ‬
‫آﺧﺮي ﺳﺎل ﻣﭤﺮا ۾ ﮔذارﻳو ھو‪.‬‬
‫”ﭔﺋﻲ دﻓﻌﻲ ﺗوھﺎن اﭼو ﺗﻪ ڪڏاﻧﮫن ﺑﻪ ﻧﻪ وﭸﺟو‪ “.‬ھن ﮐﻲ ﺟڏھن ﺧﺑﺮ ﭘﺋﻲ ﺗﻪ آﺋون ﻟﻳﮐڪ ﺑﻪ‬
‫آھﻳﺎن ﺗﻪ ھن ﻣون ﮐﻲ ﺻﻼح ڏﻧﻲ‪” ،‬ﻓﻘط ھن ﺻوﺑﻲ ۾ ھﻠﻳﺎ اﭼﺟو ۽ ﭘﮫﺮﻳن ﭘﮫﺮﻳن ﻣﭤﺮا ﮔﮫﻣﺟو‪“.‬‬
‫ھن ﭔڌاﻳو ﺗﻪ ﻣﭤﺮا ﺳﺎﻣوﻧڊي ﺳطﺢ ﮐﺎن ﭔﻪ ﺳؤ ﻣﻳٽﺮ ﻣﭤﻲ ھﺟڻ ڪﺮي اوﺳﻲ ﭘﺎﺳﻲ ﺟﻲ ﺷﮫﺮن‬
‫ﮐﺎن ﺑﮫﺗﺮ ﻣوﺳم اﭤس‪ .‬رﻳﻠوي ﺟﻧڪﺷن ھﺟڻ ڪﺮي ھﺗﻲ ﭘﮫﭼڻ ﺑﻪ ﺳوﻟو آھﻲ‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪191‬‬

‫ﺗﺑﺎھﻲء ﺑﻌد اڄ ﺑﻪ ﻣﭤﺮا ﻣﻧدرن ۽ ﻣﺳﺟدن ﮐﺎن ﻣﺷﮫور آھﻲ‪ ،‬آرٽ ۽ ھﻧﺮن ﮐﺎن ﻣﺷﮫور‬
‫”ھﻳڏي‬
‫َ‬
‫ﻻء ﺟﻳڪﻲ ھن ﻣون ﮐﻲ ﻧوٽ ڪﺮاﻳون ھن رﻳت آھن‪:‬‬
‫آھﻲ‪ “.‬ھن ﭔڌﻳو ۽ ڪﺟﮫﻪ ﺟﺎﻳون ڏﺳڻ ِ‬
‫ﭼﺋن ﻣﻧﺎرن واري ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺳﺟد ﺟﻳڪﺎ ‪1661‬ع ۾ اﺑو ﻧﺑﻳﺮ ﺧﺎن ﭠﮫﺮاﺋﻲ‪ .‬وﺷﺮام ﮔﮫﺎٽ ﺟﺗﻲ ﭼون‬
‫ﭤﺎ ﺗﻪ ڪﺎﻧﺳﺎ ظﺎﻟم ﮐﻲ ﻣﺎرڻ ﺑﻌد ڪﺮﺷن ﭜﮘوان اﭼﻲ آرام ڪﻳو ھو‪ .‬دواڪﺎ دﻳس ﻣﻧدر ﺟﻳڪو‬
‫‪1814‬ع ﺟو ﭠﮫﻳل آھﻲ ۽ ﺷﮫﺮ ﺟو اھم ﻣﻧدر آھﻲ ﺟﻳڪو ھوﻟﻲ‪ ،‬ڏﻳﺎري ﺟﻧﻣﺎ ﺷﺗﺎﻣﻲ ﺟﻲ ﻣوﻗﻌن‬
‫ﺗﻲ زﺑﺮدﺳت طﺮﻳﻘﻲ ﺳﺎن ﺳﻳﻧﮔﺎرﻳو وﭸﻲ ﭤو‪ ،‬ﮔﻳﺗﺎ ﻣﻧدر وﻏﻳﺮه وﻏﻳﺮه‪.‬‬
‫”ﺗوھﺎن ﮐﻲ ﺧﺑﺮ آھﻲ ﺗﻪ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﺎ ﺳڀ ﮐﺎن اھم ﺷﮫﺮ ھن ﺻوﺑﻲ اﺗﺮ ﭘﺮدﻳش ۾ آھن؟“ ھن‬
‫رٽﺎﺋﺮڊ ﭘوﻟﻳس آﻓﻳﺳﺮ ﻣون ﮐﻲ ﺳﻧدس ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺟﻲ ﺻداﻗت ﺑﺎﺑت ﭔڌاﺋڻ ﭤﻲ ﭼﺎھﻳو ﺗﻪ ھو ﮀو ﻣون ﮐﻲ‬
‫ﻻء‬
‫ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﻲ ھﻲ اﺗﺮاھون ﺻوﺑو اﺗﺮ ﭘﺮدﻳش ﺟﻳڪو اﺗﺮ ۾ ﻧﻳﭘﺎل ﺳﺎن ﭤو وﭸﻲ ﻟﮘﻲ‪ ،‬ﮔﮫﻣڻ ِ‬
‫ﭼﺋﻲ رھﻳو آھﻲ‪.‬‬
‫ﺟﺎﮔﺮاﻓﻲء ﮐﺎن واﻗف ھوس ﺗﻪ ھن ۾‬
‫ﻣون ھﺎﺋوڪﺎر ۾ ڪﻧڌ ڌوﭨﻳو‪ .‬آﺋون ھن ﺻوﺑﻲ ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫اﺳﺎن ﻣﺳﻠﻣﺎﻧن ﺗوڙي ھﻧدن ﺟﺎ اھم ﺷﮫﺮ آھن‪ .‬ﻧﻪ ﻓﻘط اﺳﺎن ﭘﺮ اﻧﮔﺮﻳﺰن ﺟﺎ ﺑﻪ ﺟﻳڪﻲ ﮔﮫﭨو ﺗﭨو‬
‫اﺗﺮ ﭘﺮدﻳش ۾ رھﻳﺎ ۽ ھن ﺻوﺑﻲ ﺟﻲ ﺷﮫﺮن ﺟﻲ ﭘس ﻣﻧظﺮ ۾ ھﻧن ﻧﺎول ۽ ﭘﻧﮫﻧﺟﻳون ڪﮫﺎﭨﻳون‬
‫ﻟﮐﻳون‪ .‬ﻣﭤﺮا ﮐﺎن ﻋﻼوه ﻟﮐﻧؤ آﮔﺮو‪ ،‬ﻓﻳﺮوز آﺑﺎد‪ ،‬ﻣﺮادآﺑﺎد‪ ،‬ﻓﺗﺢ ﭘور ﺳڪﺮي‪ ،‬ﺟﺎﻧﭘور‪ ،‬ڪﺎﻧﭘور‪،‬‬
‫ﺟﮫﺎﺳﻲ‪ ،‬رام ﻧﮔﺮ‪ ،‬ﺳﻧڪدرﻳﺎ‪ ،‬ﺳﺮاﺳوﺗﻲ‪ ،‬ﺑﻧﺎرس )ﺟﻧﮫن ﮐﻲ ھﺎﭨﻲ وارا ﻧﺎﺳﻲ ﺳڏﻳن ﭤﺎ(‪ ،‬اﻋظم‬
‫ﮘڙھﻪ‪ ،‬ﺑﺎرام ﭘور‪ ،‬ﭘﻳﻠﻲ ﭜﻳٽ‪ ،‬اﻣﺮوھﺎ‪ ،‬ﺳﮫﺎﻧﭘور وﻳﻧدي اﻟﮫﻪ آﺑﺎد ھن ﺻوﺑﻲ ۾ آھن‪ .‬اﻟﮫﻪ آﺑﺎد ھن‬
‫دﻓﻌﻲ ڏﺳڻ ﺟو ارادو ھوم ﭘﺮ ھﺎڻ ڪو ھﻔﺗو ﺳوا ﻣس وﭸﻲ ﺑﭼﻳو آھﻲ ۽ ﻣڪﻳش ﺟﻲ ﺷﺎدي اٽﻳﻧڊ‬
‫ڪﺮڻ ۾ ﺑﻪ ﭔﻪ ٽﻲ ڏﻳﻧﮫن ﺑڙودا ۽ ﮔﺟﺮات ﺟﻲ اوﺳﻲ ﭘﺎﺳﻲ وارن ﺷﮫﺮن ۾ ﮔذري وﻳﻧدا ۽ ﺑﺎﻗﻲ‬
‫دھﻠﻲء ۾‪ .‬اﻟﮫﻪ آﺑﺎد ﻧﻪ ڏﺳڻ ﺟو ڏک ﺿﺮور اﭤم ﺟو اھو ﺷﮫﺮ اﺳﺎن ﺟﻲ ھڪ ﭘﻳﺎري‬
‫ڏﻳﻧﮫن واﭘس‬
‫َ‬
‫ٽﻳﭼﺮ ڪﻣﺎﻧڊر اﺳﺮارﷲ ﺟو ﮘوٺ آھﻲ ﺟﻧﮫن اﺳﺎن ﮐﻲ ﻧﻪ ﻓﻘط ڪﻳڊٽ ڪﺎﻟﻳﺞ ﭘﻳٽﺎرو ۾ آﻟﺟﺑﺮا‪،‬‬
‫ٽﺮﮔﻧﺎﻣﻳٽﺮي ۽ ڪﺋﻠڪﻳوﻟس ﭘڙھﺎﺋﻲ ﭘﺮ ﻣﺋﺮﻳن اﻧﺟﻧﻳﺋﺮﻧگ ﭘڙھڻ دوران ﻣﺋﺮﻳن اڪﻳڊﻣﻲ‪ ،‬ﭼٽﮔﺎﻧگ ۾‬
‫ﻧﻳول آرڪﻳٽﻳڪٽ ۽ ﻧﻳوﮔﻳﺷن ﺟﺎ ﺣﺳﺎب ڪﺮاﻳﺎ‪ .‬ﭘﻳٽﺎرو ﮀڏڻ وﻗت ھن ﺟﻲ ﺑﻪ ﮀٽﮔﺎﻧگ ﺑدﻟﻲ ﭤﻲ‬
‫ھﺋﻲ‪ .‬ان رﻳت ھﻲ اھو ٽﻳﭼﺮ آھﻲ ﺟﻧﮫن ڪﺋﭘٽڻ ﺑﺷﻳﺮ وﺳطﺮو‪ ،‬ڪﺋﭘٽن رﻳﺎض ﭼوڌري‪ ،‬ڪﺋﭘٽن‬
‫اﺣﻣد ﻣﺧدوم‪ ،‬ﭼﻳﺳف اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ اﺳﻠم زﺑﻳﺮي ۽ ﻣون ﺟﮫڙن ﮐﻲ ﮔﮫﭨﻲ ﮐﺎن ﮔﮫﭨو ﻋﺮﺻو ﭘڙھﺎﻳو‪.‬‬
‫ﺳﻧدس ﺳﭴﻲ ﻋﻣﺮ ﭘڙھﺎﺋڻ ۾ ﮔذري‪ .‬ھﻳﻧﺋﺮ ھو اﺳﻲ ﺳﺎﻟن ﮐﺎن ﻣﭤﻲ ھوﻧدو ﺗﻪ ﺑﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟو واﺳطو‬
‫ٽﻳﭼﻧگ ﺳﺎن رﮐﻧدو اﭼﻲ‪ .‬اﭴڪﻠﮫﻪ ﺳﻌودي ﻋﺮب ﺟﻲ ﺣڪوﻣت ھن ﮐﻲ ﻣدﻳﻧﻲ ﺟﻲ اﻧﮔﺮﻳﺰي‬
‫ﻣﻳڊﻳم وارن اﺳڪول ﺟو اﺋڊواﺋﻳﺰر ڪﺮي ﻣدﻳﻧﻲ ۾ رﮐﻳو آھﻲ ﺳﻧدس ﮔﮫﺮواري ﭘڻ اﺗﻲ ﺟﺎب‬
‫ڌيء آھﻲ ﺟﻳڪﺎ )ﺳﻌدﻳﻪ( ۽ ﺳﻧدس‬
‫ڪﺮي ﭤﻲ ۽ ﮔﺎﺋﻧﺎ ڪﺎﻻﺟﺳٽ آھﻲ‪ .‬اوﻻد ۾ ﮐﻳس ﻓﻘط ھڪ‬
‫َ‬
‫ﻣڙس ﭔﺋﻲ ڊاڪٽﺮ آھن ۽ ڪﺮاﭼﻲ ۾ ﭘﺮﻳٽڪس ڪن ﭤﺎ‪.‬‬
‫ڪﻣﺎﻧڊر اﺳﺮارا‪ :‬اﺳﺎن ﮐﻲ ھﻣﻳﺷﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ھن ﺷﮫﺮ اﻟﮫﻪ آﺑﺎد ﺟون ﮘﺎﻟﮫﻳون ﭔڌاﺋﻳﻧدو رھﻳو‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪192‬‬

‫آھﻲ ﺟﺗﻲ ھو ﭴﺎﺋو‪ ،‬ﻧﭘﻧو ۽ وڏو ﭤﻳو‪ .‬اﻧڊﻳﺎ اﭼڻ ﮐﺎن اڳ ھو ﻣون ﮐﻲ ﻣدﻳﻧﻲ ﭘﺎڪ ﻣﺎن ﻓون ڪﻧدو‬
‫رھﻳو ﺗﻪ آﺋون اﻟﮫﻪ آﺑﺎد ﮔﮫﻣﻲ ان ﺗﻲ ڪﺟﮫﻪ ﻟﮐﺎن ۽ ﺷﺎدي وارن ڏﻳﻧﮫن ﺗﻲ ﭔﻧﮫﻲ ﮔﮫوٽن ﺟﻲ ﭘﻳﺋﺮن‬
‫ﺷﺎديء ﺟو ﻣﺑﺎرڪون‬
‫ﻧوﻟﺮاء اوڏ ﮐﻲ ھن ﭘﺎران ﺳﻧدس ﭘٽن ﺟﻲ‬
‫ڊاڪٽﺮ‪ ،‬ڊاڪٽﺮ راﻣﭼﻧد اوڏ ۽‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ﭜﺎء ﺳﺮﮘواﺳﻲ ارﺟن داس اوڏ ﭘڻ ڪﻣﺎﻧڊر‬
‫ڏﻳﺎن‪ .‬راﻣﭼﻧد ۽‬
‫ﻧوﻟﺮاء اوڏ ﮐﺎن ﻋﻼوه ﺳﻧدن وڏو ُ‬
‫ِ‬
‫اﺳﺮارﷲ ﺟو ﺷﺎﮔﺮد ھو‪ ،‬ﺑﻠڪﻪ اﺳﺎن ﺳﭜﻧﻲ ﮐﺎن وڌﻳڪ ﻓﻳورﻳٽ ھو‪ .‬ٽﺋﻲ ﭜﺎﺋﺮ ھوﺷﻳﺎر ۽ ﻣﺣﻧﺗﻲ‬
‫ﭘڙھﺎﺋﻲء ﮐﺎن ﻋﻼوه ﺳﭜﻧﻲ راﻧدﻳن‪ ،‬ﺳﺋﻣﻧگ‪ ،‬ﮔﮫوڙ ﺳواري‪ ،‬ﭘﻲ ٽﻲ‪ ،‬ﭘﺮﻳڊ ۾‬
‫ھﺋﺎ‪ .‬ارﺟن داس اوڏ ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫اﻳڏو ھوﺷﻳﺎر ھو ۽ ﻣﻧﺟﮫس ﻟﻳڊر ﺷپ ۽ ‪ Officer Like Qualities‬اﻳﺗﺮﻳون ﺗﻪ ھﻳون ﺟو‬
‫ڪﺎﻟﻳﺞ ﺟﻲ اﻧﮔﺮﻳﺰ ﭘﺮﻧﺳﭘﺎل ﮐﻳس ‪ J.U.O‬ﻳﻌﻧﻲ ھڪ ھﺎﺋوس )اﻳوب ھﺎﺋوس( ﺟو ﻟﻳڊر ﺑﻪ ﭠﺎھﻳو‪.‬‬
‫ڪﻣﺎﻧڊر اﺳﺮارﷲ ﺳﭜﻧﻲ ﺷﺎﮔﺮدن ﮐﻲ اوﻻد واﻧﮔﺮ ﭼﺎھﻳو ﭤﻲ‪ .‬ھو ﺟﻳﺗﺮو ڪﻼس روم ﮐﺎن ﭔﺎھﺮ‬
‫ﺳﭠو ۽ ﭼﺮﭼﺎﺋﻲ ھو اﻳﺗﺮو ﺋﻲ ﭘڙھﺎﺋڻ دوران ﺳﺧت‪ .‬ڌﻳﺎن ﺳﺎن ﻧﻪ ﭘڙھڻ ﺗﻲ دڙڪﺎ ﺑﻪ ڏﻳﻧدو ھو‪.‬‬
‫ﭤﭱڙون اﻻرﻳﻧدو ﺗﻪ ھو ﭘﺮ ڪڏھن ڪڏھن ھﭨﻲ ﺑﻪ ڪڍﻧدو ھو‪ .‬ھڪ دﻓﻌﻲ ارﺟن داس ڪﻼس ۾‬
‫ڪﺎ ﺷﺮارت ڪﺋﻲ ﻳﺎ ﺻﺣﻳﺢ ﺣﺳﺎب ﻧﻪ ﭘﺋﻲ ڪﻳﺎﺋﻳن ﺳو ڪﻣﺎﻧڊر اﺳﺮار ﺳﻧدس ڊﻳﺳڪ وٽ‬
‫ھﻲء ﭜﺮي ﭤﭱڙ‬
‫ﺑﻳﮫﻲ ھٿ ﻣﭤﻲ ﮐﭨﻲ ﭼﻳس‪” :‬ارﺟن ھﺎڻ ﺟﻲ ﻏﻠطﻲ ڪﺋﻲ اﭤﺋﻲ ﺗﻪ آﺋون ﺗوﮐﻲ‬
‫َ‬
‫ھﭨﻧدس‪“.‬‬
‫ھونء ﺑﻪ ھوﻧدو ھو ۽ ﭼﺮﭼﺎﺋﻲ ﭘڻ( ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﭘﻳن ڊﻳﺳڪ ﺗﻲ رﮐﻲ‬
‫ارﺟن ڊﭴڻ ﺑدران )دﻟﻳﺮ ﺗﻪ‬
‫َ‬
‫اﭤﻲ ﮐڙو ﭤﻳو‪ .‬اﺳﺎن ﺑﻪ واﺋڙا ﭤﻲ وﻳﺎﺳﻳن ﺗﻪ ھﻲ ڪﺮي ﮀﺎ ﭤو‪ ،‬وﻳﻧدي ڪﻣﺎﻧڊر اﺳﺮار ﺑﻪ‪ ،‬ﺟو ھن‬
‫ﺣﻳﺮت ﻣﺎن ارﺟن ﮐﺎن ﭘﮀﻳو‪:‬‬
‫?‪What Happened‬‬
‫ﭘوء ﭘﺎڻ ﺑﻪ ﮐﻠﻲ‬
‫‪ Sir you can not slap me.‬ارﺟن ڏاڍو ﮔﻧﭜﻳﺮﺗﺎ ﺳﺎن ﭼﻳو )ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ ِ‬
‫ڏﻧو ھﺋﺎﺋﻳن ۽ ڪﻣﺎﻧڊر اﺳﺮار ﺑﻪ ٽﮫڪ ڏﻧﺎ ھﺋﺎ ﭘﺮ ان وﻗت ھن ﺑﻳﺣد ‪ Serious‬ﭤﻲ ڪﻣﺎﻧڊر‬
‫اﺳﺮار ﮐﻲ ﭼﻳو ﺗﻪ ﺳﺎﺋﻳن ﺗوھﺎن ﻣون ﮐﻲ ﭤﭱڙ ھﺮﮔﺰ ﻧﭤﺎ ھﭨﻲ ﺳﮔﮫو(‪.‬‬
‫‪ Why not.‬ڪﻣﺎﻧڊر اﺳﺮار ڪﺟﮫﻪ ڪﺎوڙ ۽ ڪﺟﮫﻪ ﺗﻌﺟب ﻣﺎن ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫‪ Sir, because I am an appointment holder.‬ﻳﻌﻧﻲ آﺋون ھﺎﺋوس ﺟو ﻟﻳڊر‬
‫)‪ (J.U.O‬آھﻳﺎن‪.‬‬
‫‪ So What.‬ڪﻣﺎﻧڊر اﺳﺮار ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫‪Sir you can de-strip me first and then only slap me for second‬‬
‫‪mistake.‬‬
‫ﭘوء ﭔﻲ ﻏﻠطﻲ ڪﺮڻ‬
‫)ﭘﮫﺮﻳن‬
‫َ‬
‫ﻏﻠطﻲء ﺗﻲ ﺗوھﺎن ﻣون ﮐﻲ ﻓﻘط ﻣﺎﻧﻳٽﺮي ﺗﺎن ﻻھﻲ ﺳﮔﮫو ﭤﺎ ۽ ِ‬
‫ﺗﻲ ﺋﻲ ﭤﭱڙ ھﭨﻲ ﺳﮔﮫو ﭤﺎ( اھو ﭼﺋﻲ ارﺟن داس ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﮐﻳﺳﻲ ﻣﺎن ان ﺳﺮڪﻳوﻟﺮ ﺟﻲ ڪﺎﭘﻲ‬
‫ڪڍي ﺟﻳڪو ڪﺟﮫﻪ دﻳﺮ اڳ ڪﺎﻟﻳﺞ ﺟﻲ ﭘﺮﻧﺳﭘﺎل طﺮﻓﺎن ﺳﭜﻧﻲ ‪ J.U.O‬ﺳﻳڪﺷن ﻟﻳڊرن ۽‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪193‬‬

‫‪ S.U.O‬ﮐﻲ ڏﻧو وﻳو ھو ﺗﻪ ڪﻧﮫن ﺑﻪ ‪) Holder Appointment‬ﻳﻌﻧﻲ ھﺎﺋوس ﻳﺎ ڪﻼس ﺟﻲ‬
‫ﻟﻳڊر( ﮐﻲ ڪﺎﺑﻪ ﻏﻠطﻲ ﻧﺎھﻲ ڪﺮﭨﻲ ﭔﻲ ﺻورت ۾ ھن ﮐﻲ ﺳﺰا ﮐﺎن اڳ ﭘﮫﺮﻳن ﺗﻪ ھن ﮐﻲ اﻧﮫن‬
‫ﺟﻲ ﻟﻳڊري واري ﭘوﺳٽ ﺗﺎن ﻻﭤو )‪ De-Stripe‬ڪﻳو( وﻳﻧدو‪.‬‬
‫ڪﻣﺎﻧڊر اﺳﺮار وٽ اھو ﺳﺮڪﻳوﻟﺮ اﭸﺎ ﻧﻪ ﭘﮫﺗو ﺳو ﭘڙھﻲ ڏاڍو ﮐﻠﻳو‪ .‬ﺳﺮڪﻳوﻟﺮ ﺗﺎن ﻧﻪ ﭘﺮ‬
‫ارﺟن داس ﺟﻲ ھﻣت ۽ ‪ Serious‬اﺋڪٽﻧگ ڪﺮڻ ﺗﺎن‪ .‬ان ۾ ڪو ﺷڪ ﻧﺎھﻲ ﺗﻪ ارﺟن داس ﺗﻣﺎم‬
‫ﺳﭠو اﻳڪٽﺮ ﭘڻ ھو‪ .‬ڪﺎﻟﻳﺞ ۾ ﭤﻳﻧدڙ ھﺮ ڊراﻣﻲ ۾ ھن ﮐﻲ ﺣﺻو ﻣﻠﻧدو ھو ۽ ان ﮐﺎن ﻋﻼوه‪،‬‬
‫ڪﺎﻟﻳﺞ ﺟﻲ ﺑﺋﻧڊ ﺟو ﻟﻳڊر ۽ ﺷﺎھﻳن اﻳﺋﺮ اﺳڪﺎﺋوٽ ﺑﻪ ھو‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ان ڏﻳﻧﮫن ارﺟن ﺟﻲ ڪﻳل‬
‫اھﺎ اﻳڪٽﻧگ اﺳﺎن ﮐﻲ ڏاڍي وﭨﻲ ۽ ڪﻣﺎﻧڊر اﺳﺮار اڄ ﺑﻪ ارﺟن ﺟﻲ اھﺎ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﻳﺎد ڪﺮي ﮐﻠﻧدو‬
‫آھﻲ ﺗﻪ ﭔﺎر ﭤﻲ ڪﺮي ﻣون ﮐﺎن ڊﭴڻ ﺑدران اﭤﻲ ﺑﻳﮫﻲ ﭤو ﭼوي ﺗﻪ ﺳﺮ! ﻳو ڪﻳن ﻧﺎت ﺳﻠپ ﻣﻲ!‬
‫ڪﻣﺎﻧڊر اﺳﺮار ﺑﻌد ۾ وري ڪﻳڊٽ ڪﺎﻟﻳﺞ ﭘﻳٽﺎرو ۾ آﻳو ﭘﺮ ﻟﻳڪﭼﺮر ﺟﻲ ﺣﻳﺛﻳت ﺳﺎن ﻧﻪ ﭘﺮ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ۽ ارﺟن داس ﺟﺎ ﭔﻳﺎ ﭜﺎﺋﺮ ﺑﻪ ﭘﻳٽﺎرو ۾ آﻳﺎ ﺟن ﮐﻲ ﭘڻ ھو ﺳﭸﺎﭨﻲ‬
‫ﭘﺮﻧﺳﭘﺎل ﺟﻲ ﭘوﺳٽ ﺗﻲ ۽‬
‫ِ‬
‫ﭤو‪ .‬ﺧﺎص ڪﺮي ڪﻳﭘٽن اﻣﺮﭼﻧد اوڏ ﮐﻲ ﺟﻳڪو ﺑﻌد ۾ ﻧﻳوي ۾ آﻳو ھو ۽ ڪﻣﺎﻧڊر اﺳﺮار‬
‫وﻳﺟﮫڙاﺋﻲء ۾ ﭔڌاﻳو ﺗﻪ اوڏ ﭜﺎﺋﺮن ﺟﻲ واﻟد ﺻﺎﺣب ﻧﺎراﺋڻ داس اوڏ ﺳﺎن ھن ﺟﻲ آﺧﺮي ﻣﻼﻗﺎت‬
‫َ‬
‫ﻻء وﭠﻲ آﻳو ھو‪.‬‬
‫ﺗڏھن ﭤﻲ ﺟڏھن ھو اﻣﺮﭼﻧد ﮐﻲ ﻣﺋﺮﻳن اڪﻳڊﻣﻲ ۾ داﺧل ڪﺮڻ ِ‬
‫ڪﺎﻟﻳﺞ وارن ڏﻳﻧﮫن ۾ ‪1960‬ع ﻳﺎ ﺷﺎﻳد ‪1961‬ع واري ﺳﺎل ۾ ﻣﻐل اﻋظم ﻓﻠم ﺟو ھﻲ ﮔﺎﻧو‬
‫ﺑﻧﺎڪﺎ ﮔﻳت ﻣﺎﻻ ﻳﺎ ﭔﻳن رﻳڊﻳو اﺳٽﻳﺷﻧن ﺗﺎن ﺗﻣﺎم ﮔﮫﭨو اﻳﻧدو ھو‪:‬‬
‫ﺗﻳﺮي ﻣن ﮐﻲ ﮔﻧﮔﺎ‪،‬‬
‫ﻣﻳﺮي ﻣن ﮐﻲ ﺟﻣﻧﺎ ﮐﺎ‬
‫ﺑول رادھﺎ ﺑول ﺳﻧﮔم ھو ﮔﺎ ڪﻪ ﻧﮫﻳن‪.‬‬
‫ڪﻣﺎﻧڊر اﺳﺮار ﭔڌاﺋﻳﻧدو ھو ﺗﻪ اﻧﮫن ﻧدﻳن ﮔﻧﮔﺎ ۽ ﺟﻣﻧﺎ ﺟو ﻣﻳﻼپ اﻟﮫﻪ آﺑﺎد آھﻲ ۽ اﺗﻲ ھﺮ‬
‫ﺳﺎل وڏو ﻣﻳﻠو ﻟﮘﻲ ﭤو‪.‬‬
‫ﻻء ھﻲ ھﻧڌ ﺗﻣﺎم وڏي اھﻣﻳت رﮐﻲ ﭤو ﺟﺗﻲ ﮔﻧﮔﺎ‪ ،‬ﺟﻣﻧﺎ ۽ اڻ ﻧظﺮ اﻳﻧدڙ ﺳﺮﺳواﺗﻲ‬
‫ھﻧدن ِ‬
‫ﻧدﻳون اﭼﻳو ﭤﻳون ﻣﻠن‪ .‬ھﺗﻲ ھﺮ ﭔﺎرھﻳن ﺳﺎﻟﻳن ﮐﻧڀ ﻣﻳﻠﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺗﻣﺎم وڏو ﻣﻳﻠو ﻟﮘﻲ ﭤو ۽ ﻧﻪ ﻓﻘط‬
‫ھﻧدﺳﺗﺎن ﻣﺎن ﭘﺮ دﻧﻳﺎ ﺟﻲ دور دراز ﻣﻠڪن ﮐﺎن ھﻧدو ﻋﻘﻳدت ﻣﻧد اﭼن ﭤﺎ ۽ ھﺗﻲ درﻳﺎھﻪ ۾ وھﻧﺟن‬
‫ﭤﺎ‪ .‬ان ﮐﺎن ﻧﻧڍي ﭘﻳﻣﺎﻧﻲ ﺟو اردھﺎ ﮐﻧڀ )ڪﻣڀ( ھﺮ ﮀﮫﻳن ﺳﺎل ﻟﮘﻲ ﭤو ۽ ان ﮐﺎن ﻋﻼوه ھﺮ‬
‫ﺳﺎل ﺑﻪ ﻣﻳﻠو ﻟﮘﻲ ﭤو ﺟﻳڪو ﻣﺎﮘﮫﻪ ﻣﻳﻠو ﺳڏﺟﻲ ﭤو‪.‬‬
‫اﻟﮫﻪ آﺑﺎد ﺷﮫﺮ ھڪ ﺗﻣﺎم ﭘﺮاﭨو ۽ ﺗﺎرﻳﺧﻲ ﺷﮫﺮ آھﻲ ﺟﻳڪو آرﻳن ﺟﻲ ڏﻳﻧﮫن ۾ ﭘﺮاﻳﺎگ ﺳڏﺑو‬
‫ھو‪ .‬ھﻧدو وﻳدن ﺟﻲ ڪﺗﺎﺑن ۾ ﺟﻳڪﻲ ڏﻳڍ ھﺰار ﮐن ﺳﺎل ﻗﺑل ﻣﺳﻳﺢ ﭘﺮاﭨﺎ ﭼﻳﺎ وﭸن ﭤﺎ‪ ،‬۾ ﭘڻ‬
‫ﻗﺮﺑﺎﻧﻲء ﺟﻲ رﺳم ادا ڪﺋﻲ‪.‬‬
‫ﭘﺮاﻳﺎگ ﺟو ذڪﺮ آھﻲ ﺟﺗﻲ ھﻧدو دﻳوﺗﺎ ﺑﺮھﻣﺎ‬
‫َ‬
‫ﻏوريء ھن ﺷﮫﺮ ﺗﻲ ﻗﺑﺿو ڪﻳو‪ .‬ھن ﺷﮫﺮ ﺟو‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ ﺳﻠطﺎن ﻣﺣﻣد‬
‫ﺳن ‪1193‬ع ۾‬
‫َ‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪194‬‬

‫ﻧﺎﻟو اﻟﮫﻪ آﺑﺎد ‪1584‬ع ۾ اڪﺑﺮ ﻣﻐل ﺑﺎدﺷﺎھﻪ رﮐﻳو ۽ ھﺗﻲ ھڪ وڏو ﻗﻠﻌو ﺑﻪ ﭠﮫﺮاﻳو‪ .‬ﻗﺳﻣت ﺟﻲ‬
‫ﭘوء ﺟﮫﺎﻧﮔﻳﺮ ﺟﻲ‬
‫ﺑدﻧﺻﻳﺑﻲ ﺟو ھن ﺷﮫﺮ اﻟﮫﻪ آﺑﺎد ﻣﺎن ﺷﮫﻧﺷﺎھﻪ اڪﺑﺮ ﺟﻲ ﭘٽ ﺳﻠﻳم )ﺟﻳڪو ِ‬
‫ﭘﻲء ﺧﻼف ﺑﻐﺎوت ڪﺋﻲ ۽ ﺳﻧدس ﭠﮫﺮاﻳل ھن ﻗﻠﻌﻲ ۾ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫ﻧﺎﻟﻲ ﺳﺎن ﻣﺷﮫور ﭤﻳو( ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ‬
‫ُ‬
‫ﺷﺎھﻲ ڪورٽ ھﻼﺋﻲ‪ .‬اھﺎ ‪1602‬ع ﺟﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ آھﻲ‪1605 .‬ع ۾ اڪﺑﺮ ﺟﮫﺎﻧﮔﻳﺮ ﮐﻲ ﭘﻧﮫﻧﺟو‬
‫ﺟﺎﻧﺷﻳن ﺗﺳﻠﻳم ڪﻳو‪ .‬ان ﺗﻲ ﺟﮫﺎﻧﮔﻳﺮ ﺟﻲ ﭘٽ ﺷﮫﺰادي ﺧﺳﺮاﺋو ﺑﻐﺎوت ڪﺋﻲ ﺟو ﺟﮫﺎﻧﮔﻳﺮ ﺟﻲ‬
‫اﻧﻘﻼب آﭨڻ وارن ڏﻳﻧﮫن ۾ اڪﺑﺮ ﺑﺎدﺷﺎھﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﺮڻ ﺑﻌد ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺗﺧت ﺟو واﮘون ﺟﮫﺎﻧﮔﻳﺮ ﺟﻲ‬
‫ھن ﭘٽ ﺟﻲ ﺣواﻟﻲ ڪﺮڻ ﺟو واﻋدو ڪﻳو ھو‪ .‬ﺳو ھن ﺟو ڏﭠو ﺗﻪ ﺳﻧدس ڏاڏي اڪﺑﺮ ﺟو ﺳﻧدس‬
‫ﭘﻲء ﺟﮫﺎﻧﮔﻳﺮ ﺳﺎن ﺻﻠﺢ ﭤﻳڻ ﺗﻲ ﻣﺎﮘﮫﻳن ﺳﻧدس ھﭤن ﻣﺎن ﺗﺧت ۽ ﺗﺎج ھﻠﻳو وﻳو ﺳو وﭠﻲ ﮔوڙ‬
‫ُ‬
‫ﭘﻲء ﺟﮫﺎﻧﮔﻳﺮ ﮐﻳس ﻣوﭼڙا ھﭨﺎﺋﻲ ھﭤڪڙﻳن ۽‬
‫ڪﻳﺎﺋﻳن‪ .‬ﺧﺳﺮاﺋو ﺟون ھﻲ ارڏاﻳون ڏﺳﻲ ﺳﻧدس‬
‫ُ‬
‫زﻧﺟﻳﺮن ۾ ﭔڌراﺋﻲ ﮀڏﻳو‪ .‬ﺳﺎل ﭔن ﺑﻌد ھن ﮐﻲ اﻧڌو ڪﻳو وﻳو ۽ ﻧﻳٺ ‪1622‬ع ۾ ﮐﻳس ھن ﺷﮫﺮ اﻟﮫﻪ‬
‫اﺑﺎد ۾ ﻣﺎراﻳو وﻳو‪.‬‬
‫اﻟﮫﻪ آﺑﺎد اھو ﺷﮫﺮ آھﻲ ﺟﺗﻲ ‪1858‬ع ﺟﻲ ﺑﻠوي )‪ (Sepoy Mutiny‬ﺑﻌد ﻻرڊ ڪﻧﻧگ‬
‫ڪﻣﭘﻧﻲء ﺟون واﮘون ﺑﺮطﺎﻧﻳﻪ ﺟﻲ ﺣڪوﻣت ﺣواﻟﻲ ڪﻳون‪.‬‬
‫اﻧﮔﺮﻳﺰن ﺟﻲ اﻳﺳٽ اﻧڊﻳﺎ‬
‫َ‬
‫ڪﻣڀ ﻣﻳﻠﻲ ﺑﺎﺑت ﭔﻪ ﺳٽون ھﺗﻲ ﻟﮐڻ ﺿﺮوري ﺳﻣﺟﮫﺎن ﭤو ﺟﻳڪﻲ ﻣون ﺳﺎن ﮔڏ ﺳﻔﺮ‬
‫ڪﻧدڙ ﻣﭤﺮا ﺟﻲ ھﻧدو ﭘوﻟﻳس آﻓﻳﺳﺮ ﭔڌاﻳون‪.‬‬
‫”ھﻧدو ڌرم ﺟﻲ ﺟﻣﻧﻲ ﻣٿ )‪ (Myths‬ﻣطﺎﺑق ھڪ دﻓﻌﻲ دﻳوﺗﺎﺋن ۽ ﺷﻳطﺎﻧن )‪(Demons‬‬
‫دﮐﻲء( ﺗﻲ وڏي وﻳڙھﻪ ھﻠﻲ ﺟﻧﮫن ۾ آب ﺣﻳﺎت ھو‪ ،‬ﻳﻌﻧﻲ ﺟﻧﮫن ﻣڌ ﮐﻲ ﭘﻳﺋڻ ﺳﺎن‬
‫ﺟﻲ ڪﻣڀ )‬
‫َ‬
‫ﻲء ۾ ھٿ ﭰﭔﻲ وﻳﺎ ۽ ان ﮐﻲ ﮐﭨﻲ رواﻧو‬
‫ھڪ ﻓﺎﻧﻲ‬
‫ﺷﻲء ﻻﻓﺎﻧﻲ ﭤﻲ ﭘوي‪ .‬وﺷﻧو دﻳوﺗﺎ ﺟﺎ ھن ڏﮐ َ‬
‫ِ‬
‫ڌرﺗﻲء ﺗﻲ ھﺎرﺟﻲ وﻳﺎ‪ .‬اﻟﮫﻪ آﺑﺎد‪ ،‬ھﺮدوار‪ ،‬ﻧﺎﺳڪ ۽ اﺟﺋﻳن‪.‬‬
‫ﭤﻳو ﭘﺮ اڏام دوران ھن ﻣڌ ﺟﺎ ﭼﺎر ﭰﺮا‬
‫َ‬
‫زﻧدﮔﻲ ﻻﻓﺎﻧﻲ ڪﺮڻ ﺟﻲ ھن ﻣڌ ﺗﻲ ﭔﺎرھن ڏﻳﻧﮫن ﻟڙاﺋﻲ ھﻠﻧدي رھﻲ آﺧﺮ ﺳوڀ دﻳوﺗﺎﺋن ﺟﻲ ﭤﻲ ۽‬
‫ﮐﻳن ﺋﻲ ﻣڌ ﻣﻠﻲ‪ .‬ان ﺟو ﻧظﺎرو اڪﺛﺮ ھﻧدو ﻣٿ ﺟﻲ ﺗﺻوﻳﺮن ۾ ﭼٽﻳل ﻧظﺮ اﭼﻲ ﭤو‪.‬‬
‫ﻣﭤﻳن ﭼﺋﻧﻲ ﺷﮫﺮن ۾ ﭔﺎرھن ﺳﺎﻟن ۾ ھڪ دﻓﻌو وڏو ﻣﻳﻠو ﻟﮘﻲ ﭤو ﺟو ھﻧدو ﻣٿ ﻣطﺎﺑق دﻳوﺗﺎﺋن‬
‫زﻧدﮔﻲء ﺟو ھڪ ڏﻳﻧﮫن ﻓﺎﻧﻲ اﻧﺳﺎن ﺟﻲ ﭔﺎرھن ﺳﺎﻟن ﺑﺮاﺑﺮ آھﻲ ھﺮدوار ﺷﮫﺮ ﺟﻧﮫن ﺟو‬
‫ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ذڪﺮ ﺷﺮوع ۾ ﭤﻲ وﻳو آھﻲ اﺗﻲ ھﻲ وڏو ﻣﻳﻠو )ﮔڏﺟﺎﭨﻲ( ﺳن ‪1998‬ع ۾ ﭤﻳو‪ ،‬ان ﺑﻌد ٽن ﺳﺎﻟن ﮐﺎن‬
‫ﭘوء ‪2001‬ع ۾ ھﺗﻲ اﻟﮫﻪ آﺑﺎد ۾ ﭤﻳو ھو ۽ ھﺎڻ اﻟﮫﻪ آﺑﺎد ۾ اھڙو وڏو ﻣﻳﻠو ﺳن ‪2013‬ع ۾ ﻟﮘﻧدو‪.‬‬
‫ِ‬
‫اﻟﮫﻪ آﺑﺎد ﺟو ڪﻣڀ ﻣﻳﻠو ﺳڀ ۾ وڏو‪ ،‬ﭘوﺗﺮ ۽ ﭜﻼرو ﺳﻣﺟﮫﻳو وﭸﻲ ﭤو‪ ،‬ﺟﻧﮫن ۾ دﻧﻳﺎ ﭜﺮ ﺟﺎ ھﻧدو‬
‫ﮔﻧﮔﺎﻧديء ﺗﻲ اﭼﻳو ﺳﻧﺎن ڪن‪ .‬ھﻲ اھو ﻣﻳﻠو آھﻲ ﺟﻧﮫن ۾ اﮔﮫﺎڙا ﺳﺎڌو ۽ دﻧﻳﺎ ﮐﻲ ﺗﻳﺎڳ‬
‫ﺟﻣﻧﺎ ۽‬
‫َ‬
‫ڏﻳﻧدڙ ﺟوﮘﻲ ﺑﻪ اﭼﻲ ﻧڪﺮﻧدا آھن‪ .‬ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ ۾ ھوﻧدو ھوس ﺗﻪ اﺗﺎن ﺑﻪ اﻟﮫﻪ آﺑﺎد ﺟﻲ ھن ڪﻣڀ‬
‫ﻻء ھﻧدن ﺟﺎ ﻗﺎﻓﻠن ﺟﺎ ﻗﺎﻓﻼ رواﻧﺎ ﭤﻳﻧدا ھﺋﺎ ﺟن ﺟو ﺑﻧدوﺑﺳت ﮔﮫﭨو ڪﺮي ”ﺗﺎن ﺳﺮي‬
‫ﻣﻳﻠﻲ ِ‬
‫ڪﺷو“ ﮔﻠوب ﺳﻠڪ اﺳٽور ﺟو ﻣﺎﻟڪ ۽ ﺳﺮﮘواﺳﻲ وڪﻳوﻣل ﻻﮐﻳﺎﭨﻲ ڪﻧدو ھو‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪195‬‬

‫ٽﻠﻲء ھڪ ڪﺗﺎب ﻟﮐﻳو آھﻲ‪.‬‬
‫ﺑﻲ ﺑﻲ ﺳﻲ ﺟﻲ ھڪ ﭘﺮاﭨﻲ ۽ ﺑﻳﺣد ﻣﺷﮫور ﻧﻣﺎﺋﻧدي ﻣﺎرڪ‬
‫َ‬
‫‪ No full Stops in India.‬ان ۾ ھڪ ﺳﭴﻲ ﭼﻳﭘٽﺮ ۾ اﻟﮫﻪ آﺑﺎد ﺟﻲ ھن ڪﻣڀ ﻣﻳﻠﻲ ﺟو‬
‫دﻟﭼﺳپ اﺣوال ﻟﮐﻳو اﭤس‪.‬‬
‫اﺳﺎن ﻣﭤﺮا اﺳٽﻳﺷن ﻣﺎن ﭔﺎھﺮ ﻧڪﺮي رھﻳﺎ ھﺋﺎﺳﻳن‪ ،‬ﻣﭤﺮا اﺳٽﻳﺷن اﺋﻳن ﺟﻧڪش اﺳٽﻳﺷن آھﻲ‬
‫ﺟﻳﺋن اﺳﺎن ﺟﻲ روھڙي ﻳﺎ ڪوٽڙي ﺟﺗﺎن ﭔن ﻳﺎ ٽن طﺮﻓن ڏي ﮔﺎڏﻳون وﭸن ﭤﻳون‪ .‬ھﺗﺎن ﻣﭤﺮا ﻣﺎن‬
‫ﺑﻪ ڪﻲ رﻳل ﮔﺎڏﻳون )ﻣﺛﺎل طور اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ﺳڀ ﮐﺎن ﺗﻳﺰ رﻓﺗﺎر ٽﺮﻳن ﺗﺎج اﻳڪﺳﭘﺮﻳس( آﮔﺮي ڏي‬
‫وﭸن ﭤﻳن ﭘﺮ اﺳﺎن واري ﭘﺷﭼم اﻳڪﺳﭘﺮﻳس اﺗﺮ ﭘﺮدﻳش ﺟﻲ آﮔﺮي ﻳﺎ ﭔﻳن ﺷﮫﺮن ڏي وﭸڻ ﺑدران‬
‫راﺟﺳﺗﺎن ﺻوﺑﻲ ﺟو رخ ڪﺮي ﭤﻲ ﺟﻧﮫن ﺟﻲ ﭘﮫﺮﻳن رﻳﻠوي اﺳٽﻳﺷن ﭜﺮﺗﭘور آﺋﻲ‪ .‬ھﺎڻ رات ﺟﺎ‬
‫ﻧو ﺳﺎڍا ﻧو ﭤﻲ وﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ڊاﺋﻧﻧگ ڪﺎر ﺟﺎ ﺑﻳﺮا رﮐﻲ رﮐﻲ ٽﻣﺎٽن ﺟو ﮔﺮم ﺳوپ‪ ،‬ﭼﺎﻧﮫﻪ‪ ،‬ڪﺎﻓﻲ ﻳﺎ‬
‫ﺳﻳﻧڊوﭼون ﮐﭨﻲ ھوڪﺎ ڏﻳﺋﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ڪﻲ ﺗﻪ ﭘﻳﭘﺳﻲ ۽ ھﺗﻲ ﺟون ﻣڪﺎﻧﻲ ڪوﻻﺋون ﻳﺎ اﻣول‬
‫ﭘوء آھﺳﺗﻲ آھﺳﺗﻲ ﭤﻲ‬
‫ﺟﻲ ﺗڌي ﮐﻳﺮ ﺟون ﺳﺎﺋﻲ ۽ ﮔﻼﺑﻲ رﻧگ ﺟون ﺑوﺗﻠون وڪﭨﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ ۽ ِ‬
‫ﻣﺎﻧﻲء ﺟﻲ ٽﺮي ﺑﻪ اﭼڻ ﻟﮘﺎ ﺟن ﺟو ھﺮ ھڪ ﮐﺎن ﺷﺎم ﺟو ﺋﻲ آرڊر وﭠﻲ وﻳﺎ ھﺋﺎ ﺟو ڪن ﭼڪن‬
‫َ‬
‫ﻳﺎ ﻣﮀﻲ ﺟﮫڙن ڊﺷن ﺟو آرڊر ڏﻧو ھو ﺗﻪ ڪن ﭜﺎﭴﻲ ۽ دال ﺟو‪ .‬اﺳﺎن ﺟﻲ ﻣﻠڪن )اﻧڊﻳﺎ‪،‬‬
‫ﺳﺮﻳﻠﻧڪﺎ‪ ،‬ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ‪ ،‬ﺳﻧﮔﺎﭘور وﻏﻳﺮه( ۾ رﻳل ﮔﺎڏﻳن ۾ ﺑﻪ اﻧﮔﺮﻳﺰن ﺟﻲ ڏﻳﻧﮫن ﮐﺎن ﺳﭠﻲ ﻣﺎﻧﻲ ﻣﻠﻲ‬
‫ﭤﻲ ﭘﺮ ھﺗﻲ اﻧڊﻳﺎ ۾ اﮔﮫﻪ ڪﺎﻓﻲ ﮔﮫٽ ﻧظﺮ اﭼن ﭤﺎ ﺑﻠڪﻪ ﺗﻣﺎم ﮔﮫٽ ﺷﺎﻳد اھوﺋﻲ ﺳﺑب آھﻲ ﺟو‬
‫ﮔﺎڏيء ﺟﻲ ڊاﺋﻧﻧگ ڪﺎر ﻣﺎن ﻣﺎﻧﻲ ﮔﮫﺮاﺋﻲ ۽ ﺷﺎﻳد ﺋﻲ ڪو ﮔﮫﺮان‬
‫ٽﺮﻳن ۾ ھﺮ ھڪ ﻏﺮﻳب ﻏﺮﺑﻲ‬
‫َ‬
‫ﺳﭤﺮاﺋﻲء ﺟو اﻳڏو ﺧﻳﺎل ھو ھو ﭴڻ رﻳل ۾ ﻧﻪ ﭘﺮ ھواﺋﻲ‬
‫ﮐﭨﻲ آﻳو ھﺟﻲ‪ .‬۽ ﭔﻲ ﮘﺎﻟﮫﻪ ﺗﻪ ﺻﻔﺎﺋﻲ‬
‫َ‬
‫ﺟﮫﺎز ۾ ﺳﻔﺮ ڪﺮي رھﻳﺎ ھﺟون‪ .‬ھﺮ ھڪ ﺟو ٽﺮي ڍڪﻳل ۽ ﻣﭤﺎن ان ﺟو ﻧﻣﺑﺮ ﻟﮘل ۽ وري ٽﺮي‬
‫ﺷﻲء ﭼﺎھﻲ ﭼﭘﺎﺗﻳون ھﺟن ﻳﺎ ﭔوڙ ﻳﺎ ﭜت ﺟو ﭘﻳﺎﻟو‪ .‬ان ﺟﻲ ﻣﭤﺎن ﭘﻧﻲ ﭼڙھﻳل ھﺋﻲ‪ .‬ھﻧڌ‬
‫۾ رﮐﻳل ھﺮ‬
‫ِ‬
‫ﺑﺳﺗﺮا ﺑﻪ ﺳﭜﻧﻲ ﮐﻲ ﺳﺎﮘﻳﺎ‪ ،‬ﻻﻧڍي ﺟﺎ ڌوﺗل ۽ ھﺮ ﭼﺎدر‪ ،‬وھﺎﭨو ٽوال وﻳﻧدي ﺑﻼڪﻳٽ اﺳﺗﺮي ﭤﻳل ۽‬
‫ﭤﻳﻠﮫﻲء ۾ ﺳﻳل ﭤﻳل ھو‪ .‬ﭤﻲ ﺳﮔﮫﻲ ﭤو ﭘﺎڪﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﮔﺎڏﻳن ۾ ﺑﻪ رات ﺟﻲ ﻣﺳﺎﻓﺮن‬
‫ﭘﻼﺳٽڪ ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ڪﺮاﭼﻲء ﮐﺎن ﻻھور‬
‫ﮔﺎڏيء ۾ اﺳﺎن‬
‫ﻻء اھڙو ﺑﻧدوﺑﺳت ﭤﻳل ھﺟﻲ ﭘﺮ ﺟﻧﮫن ﺷﺎﻟﻳﻣﺎر رﻳل‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ﭘﮫﺗﺎﺳﻳن ان ﺟﻲ ﺗﻪ واش روم ﺟﺎ در ﺑﻪ ﺑﻧد ﻧﭤﻲ ﭤﻲ ﺳﮔﮫﻳﺎ ۽ اﮘﺗﻲ ھﻠﻲ ﭘﺎﭨﻲ ﺑﻪ ﺑﻧد ﭤﻲ وﻳو‪ .‬ﭔﻪ ﭔﻪ‬
‫اﻳﺋﺮ ڪﻧڊﻳﺷﻧﺮ ﭠﺎھڻ ﺟﺎ اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ )ﻳﺎ ﻣﺳﺗﺮي( ﮔڏ ھﺋﺎ ﭘﺮ دﭔﻲ ۽ ﭔﺎھﺮ ﺟﻲ ﮔﺮﻣﺎﺋش ۾ اوﭨﮫﻳن وﻳﮫن‬
‫ﺟو ﻓﺮق ھو‪ .‬ڪﻧﮫن ﮐﻲ ﭼﺋﻪ ﮐﭨﻲ ﺗﻪ ﺧﺎر ﻣﺎن ڏﺳﻲ ھن ﮐﺗو ﺟواب ﭤﻲ ڏﻧو ﺗﻪ اﺳٽﻳﺷن وارن‬
‫ﭘﺎﭨﻲء ﺳﺎن ﭜﺮﻳو ﺋﻲ ڪوﻧﻪ اﺳﺎن ﮀﺎ ڪﺮﻳو‪ .‬رﻳﻠوي ڊﭘﺎرٽﻣﻳﻧٽ اﻳﺋﺮ ڪﻧڊﻳﺷﻧﺮ ﺟﺎ‬
‫ٽﺎﻧڪﻳن ﮐﻲ‬
‫َ‬
‫ﻧوان ‪ Expansion V/V‬ﺋﻲ ﻧﭤو ڏﺋﻲ اﺳﺎن ﮀﺎ ڪﺮﻳو‪ .‬ھﺎڻ اھو ﭤﻳﻧدو آھﻲ ھڪ ﻣﻼزم ﺟو‬
‫ﻻء ﺟﻧﮫن ﺳﺎن ﺗوھﺎن ﺑﺰﻧس ﭤﺎ ڪﺮﻳو‪ .‬اﺳﺎن ﺟو رﻳﻠوي ڊﭘﺎرٽﻣﻳﻧٽ ﻳﺎ ﭘوﺳٽل‬
‫ﺟواب ان ﮔﺮاھڪ ِ‬
‫ڊﭘﺎرٽﻣﻳﻧٽ ﻳﺎ ڪو ﭔﻳو ڊﭘﺎرٽﻣﻧﻳٽ ﻋوام ﺳﺎن ﺑﺰﻧس ﺗﻪ ڪﺮي رھﻳو آھﻲ‪ .‬ﺳﺮوس ‪Provide‬‬
‫ﻻء ھو ﭘﺋﺳن ﺗﻲ ٽڪﻳٽ ﭤو وڪﭨﻲ ڪﺎ ﻋﻳﺳﺎﺋﻳن ﺟﻲ ﺧﻳﺮاﺗﻲ اﺳﭘﺗﺎل ﺗﻪ ﻧﻪ ﭘﺋﻲ ھﻼﺋﻲ‬
‫ڪﺮڻ ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪196‬‬

‫ﻻء وڏو ﺑﺎس ﮔﺮاھڪ‬
‫وﭸﻲ ۽ ﺟڏھن ﺗوھﺎن ﺑﺰﻧس ﭘﻳﺎ ڪﺮﻳو ﺗﻪ ﺑﺰﻧس ﻣﻳن ۽ ان ﺟﻲ ﻣﻼزﻣن ِ‬
‫ھوﻧدو آھﻲ‪ .‬ان ﮐﻲ ھﺮ ﺻورت ۾ ﻣطﻣﺋن ڪﻳو وﻳﻧدو آھﻲ ﻳﺎ ﻣﻌﺎﻓﻲ ورﺗﻲ وﻳﻧدي آھﻲ ۽ ﻧﻪ‬
‫ﮀڙﭔون ڏﻧﻳون وﻳﻧدﻳون آھن‪ .‬اﺳﺎن وٽ ھﺮ ﺳﺮڪﺎري اداري ﺟو ﻣﺎﭨﮫو ﻣﺋﻧﻳﺟﺮ ﮐﺎن ﺻﻔﺎﺋﻲ وارو‬
‫ﭜﻧﮔﻲ ﻋوام ﮐﻲ ڏﻧڀ ۽ ﺗڙﻳون ڏﻳڻ ﭤو ﭼﺎھﻲ ﭴڻ ھن ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﮐﻳﺳﻲ ﻣﺎن ﻟﻧﮔﺮ ﺟﻲ دﻳڳ ﭼﺎڙھﻲ آھﻲ‬
‫۽ اھﻲ ﺋﻲ ﮘﺎﻟﮫﻳون آھن ﺟو ﺳﺎن اﺋﺰ اي ﻧﺋﺷن ﻣﺎر ﮐﺎﻳو وﭸون‪ .‬۽ اﺗﻲ ﺋﻲ ﻓﺮق ﺻﺎف ظﺎھﺮ ﭤﺋﻲ‬
‫ﮔﺎڏيء ۾ ﭜﺮ واري ﺳﻳڪﺷن ۾ ﺳڀ ﮐﺎن ﻣﭤﺎھﻳن ﺳﻳٽ‬
‫دھﻠﻲء ﮐﺎن ﺑڙودا وﻳﻧدڙ ھن‬
‫ﭤو‪ .‬اﺳﺎن ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺟﻲ ﻧﻧڍي ﭜﻳڻ ﺷﻳﻼ رﻳل ﺟﻲ ﻟﻧﮔﮫﻧدڙ ھڪ ﻣﻼزم ﮐﻲ ﺑﻳﮫﺎري ﭼﻳو‪” :‬ﭜﺎﺋﻲ ھن اﻳﺋﺮ‬
‫ﺗﻲ ﺳﺗل‬
‫ِ‬
‫ڪﺎن ﮐﻲ ﺗﻪ ڏس‪ ،‬ڪم ﺋﻲ ﻧﻪ ﭘﻳو ڪﺮي ﮀﺎ؟“‬
‫دراﺻل آﺋون ﭔڌي رھﻳو ھوس ۽ ﺳﭴﻲ زﻧدﮔﻲ ﺟﮫﺎزن ﺟﻲ رﻳﻔﺮﻳﺟﺮﻳﺷن ۽ اﻳﺋﺮ ڪﻧڊﻳﺷﻧگ‬
‫اﻧﺟﻧﻳﺋﺮﻧگ ﺳﺎن واﺳطو ھﺟڻ ڪﺮي ﺳﻣﺟﮫﻳم ﭘﺋﻲ ﺗﻪ اﻳﺋﺮڪﻧڊﻳﺷن ﺟﻲ ﭤڌاڻ ﺻﺣﻳﺢ آھﻲ ﭘﺮ ﺗﺎزو‬
‫ڪﺟﮫﻪ ﻣﻧٽ اڳ اﺳٽﻳﺷن ﺗﻲ ٽﺮﻳن ﺟﻲ ﺑﻳﮫڻ ۽ دروازن ﺟﻲ ﮐل ﺑﻧد ﭤﻳڻ ڪﺮي دﭔﻲ ﺟﻲ ڪوﻟﻧگ‬
‫ڪﺟﮫﻪ ﮔﮫٽ ﭤﻲ وﺋﻲ آھﻲ‪ .‬رﻳل ﺟو ﻣﻼزم ”ﺟﻲ ﻣﺋڊم“ ڪﺮي وﻳو‪ .‬ھن ﺿﺮور ﭤﺮﻣو اﺳٽﻳٽ ﮐﻲ‬
‫ﭤورو ﺳﻳٽ ڪﻳو ھوﻧدو ﺟﻳﺋن ڪوﻟﻧگ وڌي ﭘﺮ وڌﻧدي وڌﻧدي ﺑﻪ ڪﺟﻪ وﻗت ﭤو ﻟﮘﻲ ۽ ان دوران‬
‫ھن ﮐﻲ وري ﮐٽﻲ ﭤﻲ ﮐﭨﻲ ۽ اﭼﻳو ﭤو اﺳﺎن ﺟﻲ دﭔﻲ ﻣﺎن ﻟﻧﮔﮫﻲ‪ .‬ﺷﻳﻼ وري ڪﺎوڙ ﻣﺎن ﭼﻳس ﺗﻪ‬
‫ﭜﺎﺋﻲ ھﻲ دﭔو ﭤڌو ﭤﺋﻲ ﺋﻲ ڪوﻧﻪ ﭤو‪ .‬ﻣون ﮐﻲ ﺟﻳﺗوﭨﻳڪ دل ۾ آﻳو ﺗﻪ ﺷﻳﻼ ﮐﻲ ﭼوان ﺗﻪ ڪوﻟﻧگ‬
‫ﺻﺣﻳﺢ آھﻲ ۽ آھﺳﺗﻲ آھﺳﺗﻲ وڌﻳڪ ﭤڌو ﭤﻲ رھﻳو آھﻲ‪ ،‬ﭘﺮ ﭼپ ﭤﻲ رھﻳس‪ .‬ھو ﻣﺳﺗﺮي ﺑﻪ ﺑﻧﺎ‬
‫ڪﻧﮫن رد ڏﻳڻ ﺟﻲ ”ﺟﻲ ﻣﺋڊم‪ ،‬ﺟﻲ ﻣﺋڊم“ ﭼﺋﻲ ﭘﭠﻳﺎن ﭘﻳﺮ ڪﻳﺎ‪ Thermostat .‬ﺳﺎن ﮔڏ ‪ A.C‬ﺟﺎ‬
‫ﭘوء ﺳﭴو دﭔو ﺗﻣﺎم ﮔﮫﭨو ﭤڌو‬
‫ﭘوء ڪﻼڪ ڏﻳڍ ﮐﺎن ِ‬
‫ﻓﻠٽﺮ وﻏﻳﺮه ﺑﻪ وﭸﻲ ﺻﺎف ڪﻳﺎ ھوﻧداﺋﻳن ﺟو ِ‬
‫ﭤﻲ وﻳو‪ .‬ﭔﻳﺎ ﺗﻪ ﭠﮫﻳو ﭘﺮ ﺷﻳﻼ ﺑﻪ ﭤڌ ڪﺮي ھﺎڻ ﺑﻼڪﻳٽ اﻧدر ﮔڪﻲ ﭤﻲ وﺋﻲ ھﺋﻲ ۽ ھﺎڻ ڪﺎ‬
‫وﻳﺟﮫڙاﺋﻲء ۾ اھڙي ﻧﻪ ھﺋﻲ ﺟﻧﮫن ﺗﻲ اﺳﺎن ﺟﻲ رﻳل ﺑﻳﮫﻲ ۽ در ﮐﻠن ﺗﻪ ﭤڌڪﺎر‬
‫اﺳٽﻳﺷن ﺑﻪ‬
‫َ‬
‫ﮔﮫٽﺟﻲ‪ .‬وﻳﺗﺮ رﻳل ھﺎڻ راﺟﺳﺗﺎن ﺟﻲ وارﻳﺎﺳﻳن ﭘٽن ۾ ھﻠﻲ رھﻲ ﺟﺗﻲ ڏﻳﻧﮫن ﺟو رﻳﺗﻲ ﺗﭘﻲ ﮔﺮﻣﻲ‬
‫ﭤﻲ ﭘﻳدا ڪﺮي اﺗﻲ رات ﺟو وڌﻳڪ ﭤڌ ﭤﻲ ڪﺮي ﻳﻌﻧﻲ ﭔﺎھﺮ ﺟو ٽﻳﻣﺮﻳﭼﺮ ڪﺮڻ ڪﺮي اﻧدر‬
‫رﻳل ﺟﻲ دﭔﻲ ۾ اﭸﺎ ﺑﻪ وڌﻳڪ ﭤڌ ﭤﻲ ﭘﺋﻲ ھﺋﻲ رات ﺟﺎ ﻳﺎرھن ﭤﻲ ﭼڪﺎ ھﺋﺎ ﻣون ﭘڙھﻲ ﭘڙھﻲ ھﺎڻ‬
‫ﺳﻣﮫڻ ﭤﻲ ﭼﺎھﻳو ﭘﺮ ﺳوﭼﻳم ﺗﻪ ﭘﮫﺮﻳن ان اﻳﺋﺮڪﻧڊﻳﺷن واري ﻣﺳﺗﺮي ﮐﻲ ﮘوﻟﮫﻲ ﭼواﻧس ﺗﻪ‬
‫ﭤڌڪﺎر ﮔﮫٽ ڪﺮ ﻧﻪ ﺗﻪ ﻗﻠﻔﻲ ﭤﻲ وﻳﻧداﺳﻳن‪ .‬ﮐﻳس ﮘوﻟڻ ۾ ﻣون ﮐﻲ دﻳﺮ ﻧﻪ ﻟﮘﻲ‪ .‬اﺳﺎن واري ﺑوﮔﻲ‬
‫ﺟﻲ آﺧﺮ ۾ ﺑﺎٿ روم وٽ اﺳٽول ﺗﻲ وﻳﭠو ھو‪ .‬اﺗﻔﺎق ﺳﺎن ان ﺋﻲ وﻗت ھڪ ﭔﻳو ﻣﺳﺎﻓﺮ ﺑﻪ ھن ﺳﺎن‬
‫ﮔﮫﭨﻲ ﭤڌ ﺟﻲ ﺷڪﺎﻳت ڪﺮي رھﻳو ھو‪.‬‬
‫ھونء‬
‫”ﺟﻲ ھﺎن وه ﺗو ﻣﻳن ﺑﮫﻲ ﺳﻣﺟﮫﻪ رھﺎ ھون“ ھو ﭼﺋﻲ رھﻳو ھو ”ﭘﺮ ﮀﺎ ڪﺮﻳﺎن‬
‫َ‬
‫ﺟﻳڪﺎ ‪ 31‬ﻧﻣﺑﺮ واري ﺳﻳٽ ﺗﻲ ﺟﺎﭘﺎﻧﻲ ﻣﮫﺎﻧڊي واري ﻋورت آھﻲ اھﺎ دڙڪﺎ ﭤﻲ ڏﺋﻲ‪ “.‬ﻳﻌﻧﻲ ھو‬
‫ٽﺎء ھو ﭘﺎڻ ﭘﺋﻲ‬
‫ﻻء ﭼﺋﻲ رھﻳو ھو‪ .‬اھو ﭔڌي ﻣون ﮐﻲ ﮐل آﺋﻲ ۽ ﭼﻳوﻣﺎﻧس ﺗﻪ ﭜﻠﻲ ﭤڌڪﺎر ﮔﮫ ِ‬
‫ﺷﻳﻼ ِ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪197‬‬

‫ﻧوﻟﺮاء وارن ۾ ڪﻲ‬
‫ﭼوي‪ .‬دل ۾ ﺳوﭼﻳم ﺗﻪ ھن ﻣڪﻳﻧڪ ﺟﻲ ﺳﭠﻲ ‪ Observation‬آھﻲ‪ .‬واﻗﻌﻲ‬
‫ِ‬
‫ارﺟن داس‪ ،‬ﻧول ﭘﺎڻ‪ ،‬ڊاڪٽﺮ ﻟﮀﻣڻ ﺟﮫڙا ﺟﺎﭘﺎﻧﻲ ﻳﺎ ﭤﺎﺋﻲ اﺳٽﺎﺋﻳل ﺟﻲ ﮔول ﭼﮫﺮن وارا آھن ﺗﻪ‬
‫ﭜﺎء ﭜﻳڻ راﻣﭼﻧد‪ ،‬ﻣﻳﺮا وﻏﻳﺮه ﺟﮫڙا ڊﮔﮫﻲ ﭼﮫﺮي وارا ﻧﻧڍي ﮐﻧڊ ﺟﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﺟﮫڙا آھن‪.‬‬
‫ڪﻲ ُ‬
‫ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺑﭠو ڪﺮي آﺋون ﺑﻪ اﭼﻲ ﺳﻣﮫﻲ رھﻳس‪ .‬ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ ﻣﭤﺎن واري ﺑﺋﻧﭻ ﺗﻲ ﭘوﻟﻳس ﺟو‬
‫ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲء ﺟو ﭘﺮوﻓﻳﺳﺮ ڊاڪٽﺮ ﺳﻌﻳد ﻋﺎﻟم ھو‪ .‬ﺳڀ‬
‫رٽﺎﺋﺮڊ آﻓﻳﺳﺮ ۽ ان ﺟﻲ ﻣﭤﺎن ﻋﻠﻲ ﮘڙھﻪ‬
‫َ‬
‫ﮔﮫﺮي ﻧﻧڊ ۾ ھﺋﺎ‪ .‬ﺳﺎﻣﮫون واري ھﻳﭠﻳن ﺳﻳٽ ﺗﻲ ﭘﭠن اﮔﮫﺎڙو ﻧﻧڍڙي ﭘوﺗڙي ۾ ھڪ ﺳﺎڌو ﻓﻘﻳﺮ‬
‫دريء ڏي ﻣﻧﮫن ڪﺮي ﺷﺎم ﮐﺎن ﭘﭤل ﻣﺎرﻳو وﻳﭠو ھو ﺗﻪ ھﻳﻧﺋﺮ رات ﺟﺎ ﭔﺎرھن ﭤﻳڻ وارا ھﺋﺎ‪ ،‬ھو ﻧﻪ‬
‫َ‬
‫ﻟﻳٽﻳو ﭤﻲ ﻧﻪ ڪﻧﮫن ﺳﺎن ﮘﺎﻟﮫﺎﻳو ﭤﻲ ۽ ﻧﮫن ڪﺟﮫﻪ ﮐﺎڌاﺋﻳن ﭤﻲ‪ .‬ھڪ ڊﮔﮫﻲ ﻣﺎﻟﮫﺎ ﺟﺎ ﺋﻲ ڪڻ‬
‫ڪﻣﭘﻧﻲء ﺟو‬
‫ﭼورﻳﻧدو رھﻳو ۽ ڪﺟﮫﻪ ﭘڙھﻧدو رھﻳو‪ .‬ان ﺟﻲ ﻣﭤﻳن ﺳﻳٽ ﺗﻲ ھﺗﻲ ﺟﻲ ھڪ آﺋل‬
‫َ‬
‫اﻧﺟﻧﻳﺋﺮ ھو ۽ ان ﺟﻲ ﻣﭤﻳن ﺳﻳٽ ﺗﻲ ﺟﻳﻧﺰ ۽ ٽﻲ ﺷﺮٽ ۾ ﭘﻧﺟﺎﺑﻲ ﮀوڪﺮي ھﺋﻲ ﺟﻧﮫن ﮐﻲ ﺑڙودا‬
‫ﮐﺎن ﺑﻪ اﮘﻳﺎن ﻋﺮﺑﻲ ﺳﻣﻧڊ ﺟﻲ ﺑﻧدرﮔﺎھﻪ واري ﺷﮫﺮ ”ﺳورت“ ۾ ‪ B.Sc‬ﺟﺎ ﻓﺎﺋﻧل ﭘﺮﭼﺎ ڏﻳﭨﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ھن‬
‫ﭘﻲء ﺟﻲ ﺳورت ۾ ﻧوڪﺮي ھﺟڻ ڪﺮي ﭘﺎڻ ﺳورت ۾‬
‫ﭔڌاﻳو َ‬
‫ھوء ﭘﺎڻ ﭘﻧﺟﺎب ﺟﻲ آھﻲ ﭘﺮ ﺳﻧدس ُ‬
‫ھوء ﺳورت‬
‫ﻻء‬
‫ﭘڙھﻲ‪ .‬ھﺎڻ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫وﻳﺟﮫڙاﺋﻲء ۾ ھن ﺟﻲ ُ‬
‫ﭘﻲء ﺟﻲ ﺑدﻟﻲ ﻣﭤﺮا ﭤﻲ وﺋﻲ آھﻲ ﺳو اﻣﺗﺣﺎن ِ‬
‫ﭘﻲء ﻣﭤﺮا اﺳٽﻳﺷن ﺗﻲ ﮀڏڻ آﻳﺎ ھﺋﺎ‪.‬‬
‫ﻣﺎء ُ‬
‫وﭸﻲ رھﻲ آھﻲ‪ .‬ﮐﻳس ُ‬
‫ﺑڙودا ﮐﺎن ﺟﻳﺗﺮو اﺗﺮ ۾ ڏﻳڍ ﺳؤ ڪﻠوﻣﻳٽﺮ ﭘﺮ ﮔﺎﻧڌي ﻧﮔﺮ آھﻲ اوﺗﺮي ﺋﻲ ﻣﻔﺎﺻﻠﻲ ﺗﻲ ڏﮐڻ ۾‬
‫ﺳورت آھﻲ‪ .‬ﺳورت ﺟو ﺑﻧدرﮔﺎھﻪ ڪﻧﮫن زﻣﺎن ۾ ﻣﻼڪﺎ ﺑﻧدرﮔﺎھﻪ واﻧﮔﺮ ﺑﻠﻲ ﺑﻠﻲ ھو ﭘﺮ ھﺎڻ اڄ‬
‫ﺟﺎ وڏا ﺟﮫﺎز ﺳورت ۾ ﻣﻼڪﺎ ﺟﮫڙن ﻧﻧڍن ﺑﻧدرﮔﺎھن ﺑدران ﺑﻣﺑﺋﻲ ۽ ﺳﻧﮔﺎﭘور وﭸن ﭤﺎ‪ .‬ﺳورت‬
‫ﻧديء ﺟﻲ ﮀوڙ وٽ ﻋﺮﺑﻲ ﺳﻣﻧڊ ﺟو ﺑﻧدرﮔﺎھﻪ آھﻲ ﺟﻳﺋن ﮐﭨﻲ ﭼﺋﺟﻲ ﺗﻪ ﭘورٽ ﻗﺎﺳم ﺳﻧڌو‬
‫ﺗﺎﭘﺗﻲ‬
‫َ‬
‫ﺻديء ۾ اﻳﺮان ﺟﻲ ﺷﮫﺮ ﮐﺎن ﻟڏي‬
‫ﻧديء ﺟﻲ ﮀور وٽ ﻋﺮﺑﻲ ﺳﻣﻧڊ ﺟو ﺑﻧدرﮔﺎھﻪ آھﻲ‪ .‬ﭔﺎرھﻳن‬
‫َ‬
‫َ‬
‫آﻳل زور وﺳٽﺮ )ﺑﺎھﻪ ﺟﺎ ﭘوﭴﺎري( اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ ھن ﺷﮫﺮ ﺳورت ۾ اﭼﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ ۽ اﻧﮫن ﺟو اوﻻد ۽‬
‫اﻧﮫن ﺟو اوﻻد آھﺳﺗﻲ آھﺳﺗﻲ ﻓﺎرﺳﻲ ﺑدران ھن ﺻوﺑﻲ ﺟﻲ زﺑﺎن ﮔﺟﺮاﺗﻲ ﺳﮐﻧدو ۽ ان ﮐﻲ‬
‫اﭘﻧﺎﺋﻳﻧدو وﻳو‪ .‬اڄ اھﻲ آﺗش ﭘﺮﺳت ﺟﻳڪﻲ ﺣﺮف ﻋﺎم ۾ ”ﭘﺎرﺳﻲ“ ﺳڏﺟن ﭤﺎ ﮔﺟﺮاﺗﻲ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻳن ﭤﺎ‪.‬‬
‫ڪﺮاﭼﻲء‬
‫ﭘوء آھﺳﺗﻲ آھﺳﺗﻲ ﺑﻣﺑﺋﻲ‪ ،‬ڪﺮاﭼﻲ ۽ ﭔﻳن ﺷﮫﺮن ڏي ﺑﻪ ٽڙي ﭘﮐڙي وﻳﺎ ۽‬
‫َ‬
‫ﺳورت ﮐﺎن ِ‬
‫۾ رھﻧدڙ ﭘﺎرﺳﻲ ﺟن ‪ NED‬۽ ﻣﺎﻣﺎ ﭘﺎرﺳﻲ اﺳڪول ﺟﮫڙا ﺗﻌﻠﻳﻣﻲ ادارا ﮐوﻟﻳﺎ ﺳﻧڌي ﭘڻ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻳﻧدا‬
‫ﮔﺟﺮاﺗﻲء ﺳﺎن ﮔڏ ﺳﻧڌي‬
‫ھﺋﺎ‪ .‬اڄ ﺑﻪ ھﻧن ﺟو ﻣﺷﮫور ﺟﮫﺎزن ﺟو ﻣﺎﻟڪ ۽ ڪﺎﻟم ﻧوﻳس ڪواﺳﺟﻲ‬
‫َ‬
‫ﺑﻪ ﮘﺎﻟﮫﺎﺋﻲ ﭤو‪.‬‬
‫‪1573‬ع ۾ ﺳورت ﺟﻲ ﺷﮫﺮ ﺗﻲ ﻣﻐل ﺷﮫﻧﺷﺎھﻪ اڪﺑﺮ ﺟو ﻗﺑﺿو ﭤﻳو ۽ ھن ﺳورت ﮐﻲ واﭘﺎر‬
‫وڙي ﺟو ﺑﻧدرﮔﺎھﻪ ﺑﻧﺎﻳو‪ .‬ﺗن ڏﻳﻧﮫن ۾ ﻣڪﻲ ۽ ﻣدﻳﻧﻲ وﻳﻧدڙ ھﻧدﺳﺗﺎن ﺟﺎ ﺣﺎﺟﻲ ھن ﺑﻧدرﮔﺎھﻪ‬
‫ﺳورت ﮐﺎن رواﻧﺎ ﭤﻳﻧدا ھﺋﺎ ۽ ھوڏاﻧﮫن ﮘﺎڙھﻲ ﺳﻣﻧڊ ﺟﻲ ﺑﻧدرﮔﺎھﻪ ﺟدي ۾ ﻟﮫڻ ﺑدران ﻳﻣﺑو ۾ ﻟﮫﻧدا‬
‫ھﺋﺎ ﺟﻳڪو ﻣدﻳﻧﻲ ﺟﻲ ﺑﻠڪل وﻳﺟﮫو آھﻲ‪ .‬ڏﺳﻧدي ﺋﻲ ڏﺳدي ﺳورت ھڪ اﻣﻳﺮ ﺷﮫﺮ ﭤﻲ وﻳو‪،‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪198‬‬

‫‪1612‬ع ۾ اﻧﮔﺮﻳﺰن ﻣﻐل ﺣﺎڪﻣن ﺟﻲ اﺟﺎزت ﺳﺎن واﭘﺎر ﺟﻲ ڪوﭠﻲ ﮐوﻟﻲ ۽ ان ﺑﻌد ‪1616‬ع ۾‬
‫ﭘوء ‪1664‬ع ۾ ﻓﺮﻳﻧﭼن ھن ﺷﮫﺮ ۽ ﺑﻧدرﮔﺎھﻪ ۾ ﭘﻧﮫﻧﺟﻳون واﭘﺎري‬
‫ڊﭼن )ھﺎﻟﻳﻧڊ ﺟﻲ رھﺎڪن( ۽ ِ‬
‫ﺑﻳﭠڪون ﮐوﻟﻳون‪ .‬اﻧﺎج ﺟﻲ ﻣﻧڊﻳن ﮐﺎن ﻋﻼوه ھﻲ ﺷﮫﺮ ھﻳﺮن )‪ (Diamonds‬ﮐﺎن ﺑﻪ ﻣﺷﮫور‬
‫آھﻲ‪ .‬اڄ ﮐﺎن ڏھﻪ ﭔﺎرھن ﺳﺎل اڳ ھن ﺷﮫﺮ ۾ ڪوﺋن ﺟﻲ ﭘﻠﻳگ )‪ (Pneumonic‬ﺑﻳﻣﺎري ﭘﮐڙﺟڻ‬
‫ڪﺮي دﻧﻳﺎ ﺟﻲ ﺧﺑﺮن ۾ ﻧﻣﺎﻳﺎن رھﻳو‪ .‬ﻓﻳڪٽﺮﻳن ۽ ﮔﺎڏﻳن ﺟﻲ ﮔوڙ ﺷور‪ ،‬دوﻧﮫﻳن‪ ،‬ﻣٽﻲ ﮀﻳڻ ۽‬
‫ﻓﻳڪٽﺮﻳن ﻣﺎن ﻧڪﺮﻧدڙ زھﺮﻳﻠﻲ ڪﻳﻣڪﻳل ڪﺮي ھن ﺷﮫﺮ ﺟﻲ آﻟودﮔﻲ )‪ (Pollution‬ﮐﺎن ھﺮ‬
‫ھڪ واﻗف آھﻲ ﮔﮫٽ ﺗﻪ اﺣﻣد آﺑﺎد ﺑﻪ ﻧﻪ آھﻲ‪ ،‬ﭘﺮ ﺑﻘول ‪ B.Sc‬ﺟو اﻣﺗﺣﺎن ڏﻳﻧدڙ ﻣﭤﻳن ﭘﻧﺟﺎﺑﻲ‬
‫ﮀوڪﺮيء ﺟﻲ‪:‬‬
‫َ‬
‫‪If Ahmedabad is bad in noise and pollution then Surat is horrific.‬‬
‫ھونء ﮐﭨﻲ رڻ ﭘٽ ۽‬
‫ﮔﺎڏي راﺟﺳﺗﺎن ﺻوﺑﻲ ﺟون ﻣﻧﺰﻟون ﻣﺎري رھﻲ ھﺋﻲ‪ .‬راﺟﺳﺗﺎن‬
‫َ‬
‫وارﻳﺎﺳو ﺻوﺑو آھﻲ ﭘﺮ ﺟﻳﭘور‪ ،‬ﺟوڌ ﭘور‪ ،‬ﭜﻠورا‪ ،‬اﺟﻣﻳﺮ‪ ،‬ﺑﻳڪﺎﻧﻳﺮ‪ ،‬ﺟﻳﺳﻠﻣﻳﺮ ﺟﮫڙن ﺗﺎرﻳﺧﻲ‬
‫ﺷﮫﺮن ﮐﺎن ﻣﺷﮫور آھﻲ‪ .‬اﺳﺎن ﺟﻲ ﺳﻧڌ ﺟﺎ اوﭜﺮ وارا ﺳڀ ﺿﻠﻌﺎ راﺟﺳﺗﺎن ﺳﺎن ﻣﻠﻳﺎ ﭘﻳﺎ آھن‪.‬‬
‫ﮔﮫوٽڪﻲ‪ ،‬ﺳﮐﺮ ۽ ﺧﻳﺮﭘور ﺿﻠﻌﺎ راﺟﺳﺗﺎن ﺟﻲ ﺟﻳﺳﻠﻣﻳﺮ ﺳﺎن ۽ ﺳﺎﻧﮔﮫڙ‪ ،‬ﻋﻣﺮ ڪوٽ وري‬
‫ﺑﺎرﻣﺮ ﺳﺎن اڄ ﮐﺎن ھڪ ﺳؤ ﺳﺎل ﮐن اڳ ﺟڏھن ﺷﻧﺎﺧﺗﻲ ڪﺎرڊن ۽ ﭘﺎﺳﭘورٽن ﺟﺎ ﭼڪﺮ ﻧﻪ ھﺋﺎ‬
‫ﺗﻪ ﺳﻧڌ ﺟﺎ ﻣﺎﭨﮫو ھوڏاﻧﮫن ﺑﻠوﭼﺳﺗﺎن ۽ اﻳﺮان ڏي ﺗﻪ ھﻳڏاﻧﮫن اﻧڊﻳﺎ ﺟﻲ راﺟﺳﺗﺎن ۽ ﮔﺟﺮات ﺻوﺑن‬
‫ڏي ﭘﺋﻲ آﻳﺎ وﻳﺎ‪ .‬ﺗڏھن ﺗﻪ ﺷﺎھﻪ ﻟطﻳف ﺑﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟن ﺷﻌﺮن ۾ ھن ﭘﺎﺳﻲ ﺟو ذڪﺮ ڪﻳو آھﻲ‪ .‬ﺷﺎھﻪ‬
‫ﺟﻲ ﻣﺷﮫور ﺷﻌﺮ ”ﺳﺎﺋﻳن! ﺳداﺋﻳن“ واري ۾ ﺷﺮوع ﺟون ﺳٽون آھن ﺗﻪ‪:‬‬
‫ﮔﺮﻧﺎر‪،‬‬
‫ﻣﭤﻲ‬
‫ﮔڙن‬
‫ڪﻲ‬
‫دﮐن‪،‬‬
‫ڪﻲ‬
‫دھﻠﻲء‬
‫”ڪﻲ‬
‫َ‬
‫ﺑڪﺎر‪،‬‬
‫ﺑﻳڪﺎﻧﻳﺮ‬
‫ڏﻧﺎ‬
‫ﺗﺎن‪،‬‬
‫ﺟﻳﺳﻠﻣﻳﺮ‬
‫ﺟﻧﺑﻲ‬
‫ڪﻧﮫﻳن‬
‫ڍار‪،‬‬
‫ﻣﭤﻲ‬
‫ڍٽ‬
‫ڪﻧﮫن‬
‫ﭜﭼﺎﺋﻳو‪،‬‬
‫ﭜﭳ‬
‫ڪﻧﮫن‬
‫وﻟﮫﺎر‪،‬‬
‫وﺳﺎﻳﺎ‬
‫ﺗﺎن‪،‬‬
‫ڪوٽ‬
‫اﻣﺮ‬
‫اﭼﻲ‬
‫ڪﻧﮫن‬
‫ﺳڪﺎر‪،‬‬
‫ﺳﻧڌ‬
‫ﻣﭤﻲ‬
‫ڪﺮﻳن‪،‬‬
‫ﺳداﺋﻳن‬
‫ﺳﺎﻧﺋﻳﻧم!‬
‫ڪﺮﻳن‪“.‬‬
‫آﺑﺎد‬
‫ﺳڀ‬
‫ﻋﺎﻟم‬
‫دﻟدرا!‬
‫ﻣﭠﺎ‬
‫دوﺳت!‬
‫ﺳواء‬
‫آﺋون ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ﺑﺳﺗﺮ )ﺳﻳٽ( ﺟﻲ ﻣﭤﻳن ﺑﺗﻲ وﺳﺎﺋﻲ ﺳﻣﮫﻲ رھﻳس‪ .‬ﺗﻘﺮﻳﺑﺎ ﺳڀ ﻧﻧڊ ۾ ھﺋﺎ‬
‫ِ‬
‫ڪﻧﮫن ھڪ ﭔن ﺟﻲ‪ .‬ﺟﻳڪﻲ واش روم ڏي اﭼﻲ وﭸﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ ﻳﺎ ﺷﺎﻳد ڪﻧﮫن اﻳﻧدڙ اﺳٽﻳﺷن ﺗﻲ‬
‫اﻧﮫﻲء ﭘوزﻳﺷن ۾ وﻳﭠو رھﻳو ﺟﻧﮫن‬
‫ھو ﻟﮫڻ ﺟﻲ ﺗﻳﺎري ڪﺮي رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﻓﻘط ﭘوﺗڙي ۾ وﻳﭠل ﺳﺎڌو‬
‫َ‬
‫۾ اﺳﺎن ﮐﻲ ھن اﻳﻧدي وﻗت ڏﭠو ھو‪ .‬ﭤﻲ ﺳﮔﮫﻲ ﭤو وﻳﭠﻲ وﻳﭠﻲ ﻧﻧڊ ڪﺮي رھﻳو ھﺟﻲ ﻳﺎ ﺟﺎﮘﻲ رھﻳو‬
‫ھﺟﻲ‪ .‬ﺳﻧدس ﭘٺ اﺳﺎن ڏي ھﺋﻲ‪ ،‬ﻣون ﮐﻲ ڪﻧﮫن وﻗت اک ﻟﮘﻲ وﺋﻲ‪ ،‬ﺟڏھن ﻧﻧڊ ﻣﺎن اﭤﻳس ﺗﻪ اﮀو‬
‫ﺻﺑﺢ ﭤﻲ وﻳو ھو‪ .‬رٽﺎﺋﺮڊ ﭘوﻟﻳس آﻓﻳﺳﺮ اﻧڊﻳﺎ ﺟو ھﻔﺗﻳوار رﺳﺎﻟو ‪ The Week‬ﭘڙھﻲ رھﻳو ھو‪.‬‬
‫دﭔﻲ ۾ ﻣوﺟود ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺳﺎﻓﺮن ﻣﺎن ڪﻲ اﭸﺎ ﺳﺗﺎ ﭘﻳﺎ ھﺋﺎ ﺗﻪ ڪﻲ اﭤڻ ﺟﻲ ﺗﻳﺎري ڪﺮي رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪.‬‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪199‬‬

‫ڊاﺋﻧﻧگ ڪﺎر ﺟﺎ ﺑﻳﺮا ”ﮔﺮم ﭼﺎﻧﮫﻪ‪ ،‬ﮔﺮم ﭼﺎﻧﮫﻪ“ ﺟﺎ ھوڪﺎ ڏﻳﺋﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ ۽ ﺳﺎﮘﻲ وﻗت ﻧﻳﺮن ﺟﺎ‬
‫آرڊر ﭘڻ وﭠﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪.‬‬
‫”ڪﭤﻲ ﭘﮫﺗﺎ آھﻳون؟“ ﻣون ﭘوﻟﻳس آﻓﻳﺳﺮ ﮐﺎن ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”ﺑس ھﺎڻ ﮔﺟﺮات ﺻوﺑﻲ ۾ ﮔﮫڙي ﭼڪﺎ آھﻳون‪ ،‬ﭤوري دﻳﺮ اڳ داھود رﻳﻠوي اﺳٽﻳﺷن ﮀڏي‬
‫اﭤﺋون ﺟﻳڪﺎ ھن رﻳﻠوي ﻻﺋﻳن ﺗﻲ ﮔﺟﺮات ﺟﻲ ﭘﮫﺮﻳن اﺳٽﻳﺷن آھﻲ‪“.‬‬
‫ﭘوﻟﻳس آﻓﻳﺳﺮ ﭔڌاﻳو‪.‬‬
‫”۽ ھﺎڻ ڪﮫڙي رﻳﻠوي اﺳٽﻳﺷن اﻳﻧدي؟“ ﻣون ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫”ھﺎڻ ﻳڪو ڪﻼڪ ڏﻳڍ ﺑﻌد ﮔوڌرا )‪ (Godhra‬ﺗﻲ ھﻠﻲ ﺑﻳﮫﻧدي‪“.‬‬
‫دريء ﻣﺎن ﭔﺎھﺮ ڏﭠو‪ .‬ﺳﺮﺳﺑﺰ ﭔﻧﻳون ۽ ﮘوﭠن ﺟﺎ ﮔﮫﺮ ۽ ﻣﻧدرن ﻣﺳﺟدن ﺟﺎ ﻣﻧﺎرا ﻧظﺮ‬
‫ﻣون‬
‫َ‬
‫اﭼﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ڪﻳڏي ھڪﺟﮫڙاﺋﻲ آھﻲ ھن ﭘﺎﺳﻲ ۾ ۽ ﻣﻼڪﺎ ۾‪ .‬ﮔﮫﺮن ۽ ﻣﻧدرن ﺟو اھوﺋﻲ‬
‫ﻧديء ﺟﻲ ڪﻧﺎري وارن ﮔﮫﺮن‬
‫اﺳٽﺎﺋﻳل ﻟﮘﻲ رھﻳو آھﻲ ﺟﻳڪو ﻣﻼڪﺎ ﺷﮫﺮ ﻣﺎن وھﻧدڙ ﻣﻼڪﺎ‬
‫َ‬
‫ﺟو آھﻲ‪ .‬ﻣﻠﺋﻲ ﻣﺎﭨﮫن ﺟﻲ دﻳس ﻣﻼﻳﺎ )ﻣﻼﺋﻳﺷﻳﺎ( ۾ ھﻲ ھن ﺗﺮ ﮔﺟﺮات ﺟﻲ رھﺎڪن ﺟﺎ ﮔﮫﺮ آھن‬
‫ﺟﻳڪﻲ ﭔﻪ ٽﻲ ﺻدﻳون اڳ ھﺗﺎن ﮔﺟﺮات ﮐﺎن ﻟڏي ﻣﻼڪﺎ وﭸﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ ﺟن ﻣڪﺎﻧﻲ راﺟﺎﺋن ﮐﻲ‬
‫ﺧﺑﺮدار ڪﻳو ھو ﺗﻪ ﻳورپ ﮐﺎن اﻳﻧدڙ ﭘورﭼو ﮔﺎﻟﻲ ﺟﮫﺎزﻳن ﮐﺎن ﺑﭼﻲ رھﺟو ﻧﻪ ﺗﻪ اھو ﺣﺷﺮ‬
‫ﭼﺗﺎء ﭔڌي ﻣﻠﺋﻲ ﺣﺎڪم‬
‫ﭤﻳﻧداﺋو ﺟﻳڪو اﻧڊﻳﺎ ﺳﺎن اﻧﮔﺮﻳﺰن ڪﻳو‪ .‬ﮔﺟﺮاﺗﻳن ﺟون اھﻲ ﻧﺻﻳﺣﺗون ۽‬
‫َ‬
‫ﭘوء‬
‫ﺧﺑﺮدار ﭤﻲ وﻳﺎ ۽ ڪﻧﮫن ﺣد ﺗﺎﺋﻳن ھو ﭘورﭼو ﮔﺎﻟﻳن ﮐﻲ ﭜﭴﺎﺋڻ ۽ ڪﺎﻣﻳﺎب ﺑﻪ ﭤﻲ وﻳﺎ ھﺋﺎ ﭘﺮ ِ‬
‫ﺟڏھن ھﻧن ﭘورﭼو ﮔﺎل ۽ ﺳﻧدن اﻧڊﻳن ڪﺎﻟوﻧﻲ ﮔوا ﮐﺎن وڏو ﺳﭘﺎھﻪ وﭠﻲ اﭼﻲ ﻣﻼڪﺎ ﺗﻲ ﻗﺑﺿو‬
‫ڪﻳو ﺗﻪ ﭘﮫﺮﻳن ھﻧن ﮔﺟﺮاﺗﻳن ﺟﻲ ﻣﺣﻠن ﮐﻲ ﭔﺎھﻳون ڏﻧﻳون‪ .‬ھﺎڻ ﺟﻳڪﻲ ﻣﻼڪﺎ ۾ ﮔﺟﺮاﺗﻳن ﺟﺎ‬
‫ﺻديء ﺟﻲ ﺷﺮوﻋﺎت ﺟﺎ ﭠﮫﻳل آھن‪ .‬ﺑﮫﺮﺣﺎل ﮔﺟﺮاﺗﻳن ﺟﻲ ﻣﻼڪﺎ وارن‬
‫ﮔﮫﺮ آھن اھﻲ ﮔذرﻳل‬
‫َ‬
‫اﻧﮫن ﮔﮫﺮن ﺟو آرڪٽﻳڪﻳٽ ﺑﻠڪل ھن ﭘﺎﺳﻲ ﺟو آھﻲ‪ .‬ﻣﻼڪﺎ ۾ اﻧﮫن ﺟﺎ ﮔﮫﺮ ﺗﻪ ﮀﺎ ﭘﺮ ٽﻧﮔﺮي‬
‫ﺟﮫڙﻳون ﺟﮫوﻧﻳون ﻣﺳﺟدون ﺑﻪ ﮔﺟﺮات ﺟﻲ ﻣﻧدرن ﺳﺎن ﮔﮫﭨو ﻣﻠن ﭤﻳون‪.‬‬
‫آﺋون رﻳل ﮔﺎڏي ﺟﻲ ڊاﺋﻧﻧگ ڪﺎر وارن ﮐﻲ ﭰڪﻲ ﭼﺎﻧﮫﻪ ﺳﺎن ﻧﻳﺮڻ آﭨڻ ﺟو آرڊر ڏﻳﺋﻲ‬
‫ﻻء ﺗﻪ ڪﺟﮫﻪ ﭘﻧﮫﻧﺟﻲ ۽ ﭜﺮ واري دﭔﻲ )ﺑوﮔﻲ( ۾ وﻳﭠﻠن ﺟو ﺟﺎﺋﺰو وﭠڻ‬
‫ڪﺟﮫﻪ ٽﻧگ ڊﮔﮫﻲ ڪﺮڻ ِ‬
‫ڌيء ﮐﺎن ﻋﻼوه‬
‫ﻻء اﭤﻳس‪ .‬ﭜﺮ واري ﺳﻳڪﺷن ﺟﻲ اﭠن ﺑﺋﭼن‪ ،‬ﻳﻌﻧﻲ اﭠن ﻣﺳﺎﻓﺮن ۾ ﺷﻳﻼ ۽ ﺳﻧدس‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ﻧوﻟﺮاء وارن ﮐﻲ ٽﻲ‬
‫ڌيء ڪﺮن ۽ ﭔﻳﺎ ھﺋﺎ‪.‬‬
‫ڌيء وﻳﻧﺟﮫﺎر ۽ ان ﺟﻲ‬
‫ﻧوﻟﺮاء ﺟﻲ ﭘﭱﻲ ﺑﺧﺗﺎور ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ِ‬
‫ِ‬
‫ﭘﭱﻳون ھوﻳن ﻳﻌﻧﻲ ڊﭘٽﻲ ڪﻣﺷﻧﺮ ﻧﺎراﺋڻ داس اوڏ ﮐﻲ ٽﻲ ﭜﻳﭨون ﺑﺧﺗﺎور‪ ،‬ﺳدوري‪ ،‬۽ ﺳﮔﺮان ھﻳون‪.‬‬
‫ﺑﺧﺗﺎور ﺟﻲ ھن ڌي وﻳﻧﺟﮫﺎر ﺟﻲ ﺷﺎدي اﻣﺮ ﻟﻌل اوڏ ﺳﺎن ﭤﻲ ۽ ان ﺟﻲ ﺑدﻟﻲ ۾ اﻣﺮ ﻟﻌل ﺟﻲ ﭜﻳڻ‬
‫ڌيء‬
‫راء ﺳﺎن ﭤﻲ‪ .‬وﻳﻧﺟﮫﺎر ۽ ﺳﻧدس‬
‫َ‬
‫َ‬
‫ﻣﺎرﺋﻲء ﺟﻲ ﺷﺎدي ﻧﺎراﺋڻ داس ﺟﻲ ﭔﻲ ﻧﻣﺑﺮ ﭘٽ ﺣﺷﻣت ِ‬
‫ڪﺮن ﺟﻳڪﺎ اﭴڪﻠﮫﻪ ﺳﻧڌ ﻳوﻧﻳورﺳٽﻲ ﻣﺎن ﺑﺎٽﻧﻲ ۾ ‪ M.Sc‬ڪﺮي رھﻲ آھﻲ‪ .‬ﺳﺎن ﮔڏ ﺳﻧدس‬
‫ﭘوٽڙيء ﻣﺎن ڪﺟﮫﻪ ڪڍي ﮐﺎﺋﻲ رھﻳﺎ ھﺋﺎ‪ .‬ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ اﺗﺎن ﮔذرڻ ﺗﻲ اھﺎ‬
‫ﭘﭱﻲ ﻣﺎرﺋﻲ ﺑﻪ ھﺋﻲ ھﻲ‬
‫َ‬

‫دھﻠﻲ َء ﺟو درﺷن‬

‫‪200‬‬

‫ﺗﺮيء ﮐﺎن ڪﺟﮫﻪ ﻧڍا ﮔول ﺑﺳڪﻳٽ ھﺋﺎ‪.‬‬
‫ﻣﻧﮫﻧﺟﻲ اﮘﻳﺎن ڪﻳﺎﺋون ﺗﻪ آﺋون ﺑﻪ ﮐﭨﺎن‪ .‬ھٿ ﺟﻲ‬
‫َ‬
‫”ﮀﺎ آھﻲ؟“ ﻣون ﭘﮀﻳو‪.‬‬
‫دھﻠﻲء ﺟﻲ رﻳﻠوي اﺳٽﻳﺷن ﺗﻲ ﺷﻳﻼ ﺟﻲ ﻣڙس ڍوﻟڻ ﺟﺎ ﻣﺎﺋٽ ڏﺋﻲ وﻳﺎ‪.‬‬
‫”ﻣوڪﻼﺋڻ وﻗت‬
‫َ‬
‫ڪوڪﻳون آھ