You are on page 1of 40

Nkleer Enerji retim Teknolojilerinin Dnyadaki Gelecegi veTrkiye

Mehmet Tombakoglu Ph.D Nkleer Mhendislik Hacettepe niversitesi

Nkleer Teknolojinin u Andaki Konumu


lk ticari nkleer reaktr 1950 ylnda almaya balyor. 443 Nkleer G Santral (375374 GW(e)) Baz yk gte alan reaktrler dnya elektrik retiminin yzde 16-17 sini karlamakta 284 Aratrma reaktr 56 lke tarafndan kullanlmakta ve yaklak 220 reaktr de uak gemileri ve denizaltlarda kullanlmakta. 64 Nkleer Santral Kurulmakta

Nkleer Reaktr Tipleri Basnl Su Reaktrleri (PWR)

Nkleer Santral rnekleri

Fisyon
Baz izotoplar yava bir ntron yutunca paralanrlar (fisyon=ekirdek blnmesi). Bu izotoplara fisil denir. Fisyon sonucu belli hareket enerjilerine sahip iki fisyon rn izotop (daha hafif) ve 2 veya 3 ntron aa kar. Fisyon rnleri kazandklar hareket enerjileri ile olay yerinden uzaklamaya alrlar; bu katnn kat iinde hareket etmesi (etmeye almas) demektir. Sonuta ortam hzla snr.

Nkleer Fisyon

Nkleer Enerji retiminde nemli Izotoplar


Uranyum Pltonyum(doada yok)
Pu-239 (fisil)
Pu-241 (fisil)

Toryum
Th-232 (retken)

U-235 (fisil) U-238 (retken) U-233 (fisil, doada yok)

Uranyum: Doada U-235 (7/1000) ve U-238 (993/1000) izotoplar bulunur. U-235: Yegane doal fisil izotop. U-238: retken (fertile) bir izotop, reaktrde Pu-239a dnr. U-233: Doada yok, reaktrde Th-232den oluur. Pltonyum: Doada bulunmayan bir element. Pu-239: Reaktrde U-238den oluan nemli bir fisil izotop.
Pu-241 : Reaktrde oluan bir baka (nispeten daha az nemli) fisil izotop.

Toryum: Doada yaklak %100 Th-232 olarak bulunur. Th-232: retken (fertile) bir izotop, reaktrde U-233e dnr.
7

Nkleer yakt
Doada bulunan tek fisil izotop uranyum235tir. Doadaki her 1000 uranyum atomundan 7si U-235, 993 U-238dir. Gnmzdeki ticari nkleer reaktrlerin yaklak %85ini oluturan hafif-sulu reaktrlerde doadaki U ile fisyon zincir reaksiyonunu bire bir gerekletirmek zordur. Daha yksek bir fisil izotop oranna (% 3-5) ihtiya vardr.

Zenginletirme
Doal Uun binde 7 olan fisil izotop (U-235) orann arttrma ilemine zenginletirme denir. Zenginletirme yolu ile fisil izotop orann iyice arttrmak da (mesela % 90n zerine) mmkndr; bu silah malzemesi retimine giden iki yoldan biridir.
NOT: Nkleer reaktrn, ierdii fisil izotop oran ve tasarm dikkate alnrsa, nkleer silah gibi davranamayaca aktr.

Kullanlm nkleer yakt


Hafif sulu reaktrlerin taze yakt olan hafif zengin U (%3-5 U-235 ve %97-95 U-238) radyoaktiftir, ama yalnzca alfa radyasyonu atar. Alfalar deriyi geemez, doal veya hafif zengin U elle bile tutulabilir. Taze yakt reaktrde fisyona urarken oluan paralanma (fisyon) rnleri ise yksek dzeyde (lmcl) beta ve gama radyasyonu yayarlar. Kullanlm (veya nlanm) nkleer yakt sorun haline getiren aslen budur.

Nkleer Reaktr
Nkleer reaktrn iki temel ilevi vardr: (1) fisyon zincir reaksiyonunu bire bir gerekletirmek, (2) bu srada aa kan sy dzenli olarak ekebilmek. Nkleer reaktr, bu iki ilevi gvenli, evreci ve gvenilir bir ekilde yerine getirmek zere tasarmlanm bir makinedir.

Nkleer Reaktr Is retir


Bire bir fisyon zincir reaksiyonu yoluyla retilen ve dzenli olarak reaktrden ekilen s, su buhar (nadiren scak gaz) retiminde kullanlr. Buhardan elektrik retimi bir termik santraldeki ile hemen hemen ayndr. Yani nkleer reaktr, kabaca termik santraldeki yanma odasnn (kazannn) yerini almtr.

Nkleer Reaktrlerin Dier (potansiyel) Kullanm Alanlar

ARATIRMA REAKTRLER ULAIM VE HDROJEN EKONOMS DESALNASYON NKLEER GEMLER UZAY

Nkleer Enerjinin Avantaj ve Dezavantajlar


Elektrik talebinde zamana bal dalgalanmalar olduundan baz-yk, ara-yk ve pik-yk istasyonlar olarak snflandrlan g istasyonlarna sahip olunmaldr. Baz-yk istasyonlar genellikle buharsrmldr ve aa-yukar srekli olarak tam g civarnda alrlar. Kmr ve nkleer g istasyonlar balca baz-yk istasyonlardr. Ara-yk ve pik-yk istasyonlar gnde bir veya iki defa hzla devreye alnp karlabilmelidir. Bu amala, gaz-trbinleri, gaz ve petrol yakan buhar kazanlar ve hidroelektrik santralleri kullanlmaktadr. Pik-yk ekipmanlarnn dk yatrm maliyetli ve yksek yakt maliyetli olmas (hidro dnda) byk bir problem deildir. Baz-yk istasyonlarnn srekli olarak byk miktarlarda elektrik rettii gz nne alnrsa yksek yatrm maliyetleri gzard edilebilir (Nkleer santraller).

Nkleer Enerjinin Avantaj ve Dezavantajlar


Nkleer Santraller Baz-Yk retimi Ucuz Santrallerdir

Nkleer Enerjinin Avantaj ve Dezavantajlar


Nkleer Santraller Arz Gvenlii ve Enerji Kaynaklarnn eitlendirilmesi Asndan ok nemli Bir Seenektir

Nkleer Enerjinin Avantaj ve Dezavantajlar


Nkleer G retimi Dier Enerji Dnm Metotlarndan Daha Riskli Deildir!!!
Birincil Enerji retimindeki Kaza statistiklerinin Karlatrlmas

Nkleer Enerji En Az Dier Enerjiler Kadar Gvenlidir

Nkleer Enerjinin Avantaj ve Dezavantajlar


Enerji retimi le likili Kazalar

Nkleer Enerjinin Avantaj ve Dezavantajlar


Enerji retimi le likili Kazalar

Nkleer Enerjinin Avantaj ve Dezavantajlar


Nkleer Atklar
Nkleer Atklarn bertaraft teknolojik deil politik bir problemdir
Kullanlm yaktlarn %95 kadar geri dntrlebilir 5 lke geri dnm yapmaktadr: Fransa, ngiltere, Hindistan, Japonya, Rusya Yllk 2500 ton kadar kullanlm yakt yeniden ilenmektedir (Yllk kullanlm yakt miktarnn )

Yucca Mountain

Nkleer Enerjinin Avantaj ve Dezavantajlar


Nkleer Atklar (Geici Depolama)

Nkleer Enerjinin Avantaj ve Dezavantajlar


Nkleer Atklar (Nihai Depolama)

Yucca Mountain

Nkleer Enerjinin Avantaj ve Dezavantajlar


Nkleer Atklar (Yucca Mountain Project)
1987de Amerikan Senatosu Yucca Mountain ulusal nkleer yakt nihai depolama sahas olarak kabul etti Yucca Mountain da 20 yldr nkleer atk depolamas iin allyor u ana kadar kamu hizmetleri fonundan 25.1 Milyar $ topland, proje iin 11.7 Milyar $ harcand (0.001 kWh/cent) Mevcut durum : ABDde hala 1000den fazla kullanlm yakt lisansl yakt depolama kaplarnda nkleer tesislerde muhafaza ediliyor.

Nkleer Enerjinin Avantaj ve Dezavantajlar


Nkleer santraller kmr santrallerinden daha az radyasyon salarlar Nkleer santraller fosil yaktl santrallerin yerine kullanlarak CO2 emisyonun azalmasna katkda bulunmulardr Nkleer santraller elektrikli tama ve H retiminde kullanlarak emisyonsuz bir evreye nemli katkda bulunabilirler Nkleer santral sahalar kktr Nkleer atklar hacmca kktr. . . .

Dnyada Nkleer Teknolojiye Kar lgi Artmakta idi


klim Deiiklii Enerji Kaynaklarnn Gvenlii

Uzun Vadede Nkleer Teknolojinin Baars


Maliyet Gvenlik Atk Nkleeer Silahlanma, gibi sorunlarn uzun dnemde zmne ve alglanmasna baldr.

Trkiyede Nkleer Teknolojinin Baars


Teknoloji Edinmek Uzun vadede barcl amalarla nkleer teknolojiye sahip olmak ve bu amaca ularken 40-50 yllk bir deneyim ve teknolojik birikimi kullanma avantajna sahip olmak

Trkiyede Nkleer Teknolojinin Baars


Kararllk Nkleer reaktrlerin na srelerinin uzun olmas, kararl bir politika izlenmesini gerektirmektedir.

Trkiyede Nkleer Teknolojinin Baars


effaflk Halka ramen deil, halkn destegiyle sivil toplum rgtleriyle de ibirlii yaparak kamuoyu gvenini kazanmak

Trkiyede Nkleer Teknolojinin Baars


Yatrm Maaliyeti Dezavantajn ortadan kaldrmak iin yksek kapasite faktr ile altrlan ve bunu tevik eden bir uygulama yaplmas

Trkiyede Nkleer Teknolojinin Baars


Standartlar ve Denetim Nkleer Teknoloji, en yksek standartlarn kurallara uygun olarak uygulamaya geirildii bir alan olmaldr.

Trkiyede Nkleer Teknolojinin Baars


Standartlar ve Denetim Hereyin kurallara uygun ve denetimlerin uygun vasflara ve eitime sahip elemanlarca yapldn ve bunu kararllk ve effaflkla yapan bamsz bir denetim kurumu en byk sorumluluu stlenecektir.

Trkiyede Nkleer Teknolojinin Baars


Bir Nkleer Santraln gvenli bir ekilde almasn salamak iin gerekli unsurlardan biri de alan personelin Yetenek, Bilgi ve Deneyime sahip olmasdr.

Trkiyede Nkleer Teknolojinin Baars


Gvenlik ve evre Kltr lkemizde eksik olduunu ngreceimiz gvenlik ve evre kltr, nkleer teknoloji edinimine paralel olarak geliecekdir.

nsan Gc Yetitirme
Kalite temini ve radyasyon alglama, izleme ve radyasyondan korunmaya ynelik nsan Kaynaklar ve Eitim programlar Nkleer programn gerekletirilmesi aamasnda gerekli olup SEM bnyesinde yrtlebilir.

nsan Gc Yetitirme
Kalite temini ve ynetimine ynelik insan gc ve bu amaca ynelik zel sektrn nkleer alanda faaliyetine ynelik eitim programlar nkleer programn gerekletirilmesi aamasnda gerekli olup SEM bnyesinde yrtlebilir.

nsan Gc Yetitirme
Proje ynetimi kapasitesine sahip elemanlar yetitirmek amacyla SEM bnyesinde yrtlebilir.

nsan Gc Yetitirme
letme ve bakm personelini yetitirmek amacyla SEM bnyesinde dersler verilebilir.

Teknoloji Gelitirme Merkezleri


TEKMER bnyesinde nkleer alanda hizmet retmesi muhtemel zel firma ve giriimcilere niversitemizde imkanlar yaratlabilir.

TEEKKRLER