You are on page 1of 53

T.C.

MLL ETM BAKANLII

MEGEP
(MESLEK ETM VE RETM SSTEMNN GLENDRLMES PROJES)

KMYA TEKNOLOJS

BOYA KUSURLARI-1

ANKARA, 2009

Milli Eitim Bakanl tarafndan gelitirilen modller; Talim ve Terbiye Kurulu Bakanlnn 05.09.2008 tarih ve 186 sayl Karar ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eitim Okul ve Kurumlarnda kademeli olarak yaygnlatrlan ereve retim programlarnda amalanan mesleki yeterlikleri kazandrmaya ynelik gelitirilmi retim materyalleridir (Ders Notlardr). Modller, bireylere mesleki yeterlik kazandrmak ve bireysel renmeye rehberlik etmek amacyla renme materyali olarak hazrlanm, denenmek ve gelitirilmek zere Mesleki ve Teknik Eitim Okul ve Kurumlarnda uygulanmaya balanmtr. Modller teknolojik gelimelere paralel olarak, amalanan yeterlii kazandrmak koulu ile eitim retim srasnda gelitirilebilir ve yaplmas nerilen deiiklikler Bakanlkta ilgili birime bildirilir. rgn ve yaygn eitim kurumlar, iletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modllere internet zerinden ulalabilirler. Baslm modller, eitim kurumlarnda rencilere cretsiz olarak datlr. Modller hibir ekilde ticari amala kullanlamaz ve cret karlnda satlamaz.

NDEKLER
AIKLAMALAR ....................................................................................................................ii GR ....................................................................................................................................... 1 RENME FAALYET-1 ..................................................................................................... 3 1. AKMA VE SARKMA ......................................................................................................... 3 1.1. Nedenleri....................................................................................................................... 6 1.2. Saknma Yntemleri ..................................................................................................... 7 1.3. Giderme Yntemleri ..................................................................................................... 7 UYGULAMA FAALYET ................................................................................................ 9 LME VE DEERLENDRME .................................................................................... 11 RENME FAALYET-2 ................................................................................................... 13 2. PORTAKALLANMA ........................................................................................................ 13 2.1. Nedenleri..................................................................................................................... 15 2.2. Saknma Yntemleri ................................................................................................... 16 2.3. Giderme Yntemleri ................................................................................................... 17 UYGULAMA FAALYET .............................................................................................. 18 LME VE DEERLENDRME .................................................................................... 20 RENME FAALYET-3 ................................................................................................... 22 3. KABARCIKLANMA ........................................................................................................ 22 3.1. Nedenleri..................................................................................................................... 23 3.2. Saknma Yntemleri ................................................................................................... 25 3.3. Giderme Yntemleri ................................................................................................... 26 UYGULAMA FAALYET .............................................................................................. 27 LME VE DEERLENDRME .................................................................................... 29 RENME FAALYET-4 ................................................................................................... 31 4. ZIMPARA ZLER ............................................................................................................ 31 4.1. Nedenleri..................................................................................................................... 33 4.2. Saknma Yntemleri ................................................................................................... 34 4.3. Giderilme Yntemleri ................................................................................................. 34 UYGULAMA FAALYET .............................................................................................. 35 LME VE DEERLENDRME .................................................................................... 37 RENME FAALYET-5 ................................................................................................... 39 5. SLKONLANMA (KRATER OLUMASI) .................................................................... 39 5.1. Nedenleri..................................................................................................................... 40 5.2. Saknma Yntemleri ................................................................................................... 41 5.3. Giderme Yntemleri ................................................................................................... 42 UYGULAMA FAALYET .............................................................................................. 43 LME VE DEERLENDRME .................................................................................... 44 MODL DEERLENDRME .............................................................................................. 46 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 47 KAYNAKA ......................................................................................................................... 49

AIKLAMALAR AIKLAMALAR
KOD ALAN DAL MODLN ADI MODLN TANIMI SRE N KOUL YETERLK 524KI0077 Kimya Teknolojisi Boya retimi Ve Uygulama Boya Kusurlar 1 Boya kusurlarnn (akma ve sarkma, portakallanma, kabarcklanma, zmpara izleri, silikonlanma) zelliklerini inceleyebilme; nedenleri, giderilme bilgi ve becerilerinin kazandrld renme materyalidir. 40/32 Boya kusurlarn bulmak ve gidermek Genel Ama Bu modl ile gerekli ortam salandnda, kuralna uygun olarak boya kusurlarn giderebileceksiniz. Amalar Gerekli ortam salandnda kuralna uygun olarak 1.Akma ve sarkmay giderebileceksiniz. 2.Portakallanmay giderebileceksiniz. 3.Kabarcklanmay giderebileceksiniz. 4.Zmpara izlerini giderebileceksiniz. 5.Silikonlanmay giderebileceksiniz. Ortam: Boya atlyesi, laboratuvar, iletme, kendi kendinize veya grupla alabileceiniz tm boyama ortamlar. Donanm: Zmpara kad (P220400, P280-400, P320400 nulu) boya veya vernik, pskrtme hava filtresi, pistole, uygun bir tiner, antisilikon katk maddesi Modln iinde yer alan herhangi bir renme faaliyetinden sonra, verilen lme aralar ile kendi kendinizi deerlendireceksiniz. Modl sonunda retmeniniz tarafndan teorik ve pratik performansnz lme teknikleri uygulanarak modl uygulamalar ile kazandnz bilgi ve becerileri llerek deerlendirileceksiniz.

MODLN AMACI

ETM RETM ORTAMLARI VE DONANIMLARI

LME VE DEERLENDRME

ii

GR GR
Sevgili renci,

Gnmzde, modern toplumlarn ekonomilerinin ve bymelerinin temelini oluturan sanayileme, salad yararlarn yan sra zm bekleyen pek ok problemi de beraberinde getirmektedir. Yaam alanlarmza baktmzda her eyde boya ile karlarz. Boyama nedenleri ok farkl olmasna ramen ortak amalar vardr. Bazlar sadece grntsn gzelletirmek amac ile boyanr. Bazlar da gzel grnt elde etmenin yannda baka amalarla boyanr. Boyama ilemleri, endstrinin tm alanlarnn olmazsa olmazlarndandr. Tekstil, makine, inaat, otomotiv, ahap, gemi ve daha birok endstri dalnda boyama ile karlarz. Bu modl ile herhangi bir yzeye boya uygulamas esnasnda veya sonrasnda ortaya kan boya kusurlarn tanyacak ve boya kusurlar hakknda geni bilgi sahibi olacaksnz. Boya kusurlarnn yaps ve snflandrlmas konusunda edindiiniz bilgilerin nemini kavrayacak ve yaptnz uygulamalar ile bilgilerinizi pekitirme ansna sahip olacaksnz. lkemizin geliimi asndan sizlere de ok byk roller dtn unutmadan zerinize vazife olabilecek her konuda kendinizi gelitirmeniz, aratrmac bir kimlie brnmeniz ve daima almanz sizden beklenen umutlarn boa kmamasn salayacaktr. Trkiye Cumhuriyetinin kurucusu Ulu nder Mustafa Kemal Atatrk bizlere ok almamz gerektiini her zaman iaret etmi ve bu uurda millete hitaben Bu millete ok ey retebildim ama onlara uak olmay bir trl retemedim demek kaydyla ok asil bir millet olduumuzu vurgulamtr. Sizler de Atatrkn Dnyada her ey iin, medeniyet iin, hayat iin, baar iin en hakiki mrit ilimdi,r fendir sznden yola kp bilimin ve bilimsel gelimelerin nemine inanmalsnz. Unutmamalsnz ki ok yllar nce lmcl kabul edilen birok hastalk, bilimsel gelimeler neticesinde bugn hi de korkulmayan ve alnabilecek kk nlemlerle engellenebilen birer hastalk olmutur.

RENME FAALYET-1 RENME FAALYET-1


AMA
Gerekli ortam salandnda, boyalarda akma ve sarkmalarn nedenleri ve giderilmesini renecek, saknma yntem ve tekniklerini kuralna uygun olarak yapabilecek bilgi ve beceriye sahip olabileceksiniz.

ARATIRMA
En ok hangi malzemelere uygulanan boyama ilemi sonucu akma ve sarkma grlr? Aratrnz. Hava scaklnn, boyama ortamnn ve sresinin boyadaki akma ve sarkmaya olan etkilerini aratrnz.

1. AKMA VE SARKMA
Her gn kullandnz rnler ve aletler uygulamada gvenli olsalar bile hatalar her zaman ve mesleinizin her alannda ortaya kabilir. Ancak bu gibi hatalardan ok ey renebilirsiniz. Boyama ileminde ikyet almaktan mmkn olduunca kanlmaldr. nk bu gibi bir durum her iki tarafa da znt, zaman ve para kayb getirir. Buna bir de kt reklm eklenir. Sonuta da yaplan boya tamiri, fabrikann yapm olduu boyadan daha fazla dikkatlice incelenir. Byk itina gsterilmesine ve btn ilemlere ilikin tavsiyelere uyulmasna ramen, yksek el sanatlar yeteneine ve yllarn verdii deneyime dayanan boyaclk mesleinde zaman zaman hatalar veya hatal sonular ortaya kabilir. Zeminin eksik veya yanl hazrlanmas ile boya malzemelerinin itinal kullanlmamalar en sk rastlanan hata kaynaklardr. Ancak esas boyama sreci ve alma koullar, sonucu etkiler. rnein havann nemi, slar, kurutma sreleri, tabakalarn kalnlklar vb. Bu blmde resmedilmi olan boyada akma ve sarkma kusurlarnn incelenmesi, muhtemel zayf noktalarn farkna varmanz salayabilir ya da hatal sonular analiz etmenizde ve bunlardan kanmanzda yardmc olabilir. Boya, uyguland yzeye yaparak yzeyi mekanik ve kimyasal etkilerden koruyan ve yzeye estetik bir grnm kazandran kaplama malzemesidir. Bir zen ve dier baz bileenlerin karmndan oluur. zen, kurutma ilemi srasnda uygulama yzeyinden uzaklatrlr. Kategorik olarak daha iyi boya, yaptrc ve renk pigmenti yksek, katk maddesi az olan boyadr. [ su ya da solvent, yaptrc (reine), renk pigmenti, katklar ve dolgular].

Boya, tr adn genellikle, ieriindeki yaptrc kontentlerden alr. rnein, yaptrc madde olarak selloz reinesi kullanlrsa boya sellozik boya, akrilik reine kullanlrsa akrilik boya, epoksi reinesi kullanlrsa epoksi boya adn alr. Boyaya; atlama direnci, yapkanlk ve dayanm zelliklerini kazandran reineler, reel kvamnda, keskin kokulu ve genellikle effaf yapda bulunurlar. Pigmentler,0,01-1 m byklnde tanecikli yapdadrlar. Organik, inorganik ve zel pigmentler olarak snflandrlrlar. Boyaya daha parlak ya da daha rtc zellik kazandrrlar. Katk maddeleri, boyama kusurlarnn nlenmesi amacyla kullanlrlar. Aadaki tablo, boya bileenlerinin boya uygulamasna olan etkilerini gstermektedir.
OLASILIKLAR UYGULAMA HAMMADDE MALYET MEKANK ZELLKLER DAYANIM RENE Yksek Yksek Yksek Yksek PGMENT Dk Yksek Dk Yksek KATKI Yksek Dk Dk Yok ZGEN Yksek Dk Yok Yok

Tablo 1.1: Boya bileenlerinin etkileri

Boyama ilemlerinde kullanlan tabancalar ilemin performans asndan olduka nemlidir. Bu nedenle, yksek boya transferi verimi salayabilmek iin farkl zelliklerde tabancalar gelitirilmitir. Bunlar HVLP (High Volume Low Pressure), havasz, hava destekli ve elektrostatik tabancalardr. HVLP ynteminde, atomizasyon hava basnc normal haval yntemlere oranla %8090 orannda daha dktr (0,7 bardan dk). Hava tketim debisi ise %4050 orannda yksektir. Bylece overspray miktar drlerek malzemeden %30 civarnda tasarruf salanr. ki tr HVLP yntemi vardr. lkinde atomizasyon havas olarak dorudan sktrlm hava kullanlr. kinci yntemde ise elektrikli trbin flelerinden dk basn salanr. Trbin HVLP, fiyat olarak daha pahal olmasna karn verimi daha yksektir.

Resim 1.1: Boya tabancas

Boyann dik veya eimli yzeylerde akma eklinde dzgn olmayan bir film oluturmasdr. Bir baka deyile boya filminin yzeyinde dalgal bir grnm olumasdr.

Resim 1.2: Boyama sistemi

Kaln boya uygulamalarnda ve dikey yzeylerde kat kalnlndan oluan boya akmalarn grmek mmkndr. Yanl miktarda zc (tiner) kullanlmas ve buna bal olarak viskozitenin ok dk veya ok yksek olmas, yzeye tatbik edilen boyann akma ya da sarkmas gibi olumsuzluklarla kar karya kalmamza sebep olabilir.

Resim 1.3: Metal yzey tipleri

1.1. Nedenleri
Dik ve eimli yzeylere bir defada ok kaln boya uygulanmas, boyann tatbikat viskozitesinin ok dk olmas, tabancann yzeye dik a yerine eitli alarda ve ekillerde tutularak boya veya verniin bir noktada ylmas boyada akma ve sarkmann en nemli sebeplerindendir. Ayrca boyanan yzeyde tam yaylma salamayp yzeyde aknt izleri brakmak da akma ve sarkmaya neden olabilir. Pistoleyle tatbik edilecek yzeye dik deil de al bir ekilde uygulama yaplrsa akma ve sarkma ska grlebilir.

Resim 1.4: Akma ve sarkmaya bir rnek

Boya uygulamas yaplan ortamn scakl da akma ve sarkmaya sebep olabilir. Boya uygulamas esnasnda en doru tabanca tekniklerinin kullanlmas gerekir. Eer boya katlar arasnda boyaya kuruyabilmesi iin yeteri kadar sre tanmazsak ya boyann zerine tekrar yeni bir boya atm oluruz ki son derece yanl bir uygulamadr.

Resim 1.5: Akma ve sarkmaya bir rnek

zcnn (tiner) boya iine fazla katlmas da akma ve sarkmaya neden olan durumlardan biridir. nk fazla katlm tiner boyann yzeye yapma zelliinin byk lde kaybolmasna yol aar. Dolaysyla yzeye yapamayan boyada akma ve sarkmalar grlr.

1.2. Saknma Yntemleri


Yzeylerde akma ve sarkmann olmamas iin boya malzemesin, zerindeki talimata uygun olarak inceltilmesi gerekir. Uygulanan boya katlarnn orta kalnlkta olmasna ok dikkat etmek gerekir. zellikle dik yzeylere yaplan uygulamalarda boyann ince katlar halinde atlmasna dikkat etmeliyiz. Sprey tabancasnn ak ayarnn en uygun seviyede olduundan emin olmamz gerekir. Yzeye atlan boya katlar arasndaki srenin tavsiye edilen sreyle ayn olmasna dikkat etmemiz gerekir. Boya uygulanan ortamn ss olmas gerekenden dkse bu sy arttrmamz gerekir. nk dk sda boyann yzeye yapmas zor olur. Boya tabancasn yzeye dik tutmalyz. Ayrca boya tabancasn yzeye belli bir mesafeden tutmal (ortalama 20 cm) ve boya tabancasn kullanrken ani hareketlerden kanmal, sabit bir hzda hareket etmeliyiz. Yksek basnlarda yaplan uygulamalarda boya tabancasnn yzeye olan mesafesi en az 30 cm olmaldr. Bu saydklarmzn yannda, her boyamadan nce yapmamz gerekenleri yani boyanacak yzeyin her trl yabanc maddeden arndrarak temiz bir boyama yzeyi elde etmeyi unutmamalyz.

1.3. Giderme Yntemleri


Bu durumdaki problemli yzeylere 400600 nul zmpara ile ok iyi zmpara yaplmal ve soruna yol aan nedenler dikkate alnarak bir kat daha boya uygulanmaldr. Boya akntl yzey nfraret (kzl tesi) ile tam kurutularak aknt alanna ince macun ekilir, macun kademeli olarak zmpara ile yzeyden alnr, bu ekilde aknt giderilmi olur. Yzeylerde pasta-poli ile parlaklk salanr. Akan veya sarkan ksmlar henz ya ise fra yardm ile dzeltilmelidir. Boya kurumu ise zmpara yapp yzey temizlendikten sonra son kat uygulamas yaplmaldr. Eer uygulama aamasnda akma-sarkma fark ediliyorsa henz dokunma kurumasna gemeden gerekli mdahaleler yaplmaldr. Ancak dokunma kurumasn yaptysa yzey, tam kurumasn yapncaya kadar bu haliyle braklmal, daha sonra zmpara yaplp, lejant bilgilerindeki sarfiyat ve inceltme oranlar dikkate alnarak tekrar boyanmaldr.

ekil 1.1: Boya tabancas

DORU KULLANIM

YANLI KULLANIM

ekil 1.2: Boya tabancas yzeye paralel tutulmaldr.

UYGULAMA FAALYET UYGULAMA FAALYET


Akma ve sarkmann tanmlanmasna ilikin aadaki uygulamay yapnz. Uygulamada kullanlacak boya veya vernii hazrlaynz lem Basamaklar Akm olan boyay uygun zmpara ile zmparalaynz. neriler alma ortamnz hazrlaynz. Laboratuvar veya alma nlnz giyiniz. Laboratuvar veya atlye gvenlik kurallarna uygun alnz. Zmparay yzeye ok fazla bastrmaynz. Boyay hazrlarken retmeninizden yardm alnz. Uygun karm elde ettikten sonra iyice kartrnz. Kartrlan boyay boya haznesine szerek dknz.

Resim 1.6: Akan boyann zmparalanmas

Boya rnn tavsiye edilen oranda inceltiniz.

Resim 1.7: Boyann inceltilmesi

Resim 1.8: Boyann tabancaya doldurulmas

Pistoleyi yani boya tabancasn uygulanacak yzeye 2025 cm uzaktan tutunuz Bir ya da iki kat yzeye ince tabakalar halinde yzeye boya uygulamas yapnz

Pistolenin boya ak seviye ayarn retmeninizle beraber en uygun konuma getiriniz. Yaptnz boya uygulamasn inceleyiniz

Resim 1.9: Boyann atlmas

Kullandnz ara-gereci temizleyerek yerine kaldrnz.

Kullandnz btn boya malzemelerini uygun tinerle iyice temizleyiniz.

Resim 1.10: Malzemelerin temizlii

Boya uygulamas esasnda nelere dikkat ettiinizi not ediniz. Yaptnz uygulamada yine akma ve sarkma varsa nerede hata yaptnz aratrnz. Malzemelerinizi temizleyiniz. Raporunuzu hazrlaynz.

Hatalarnz en aza indirmek iin dikkatli olunuz. Malzemelerinizi temizleyerek teslim ediniz. Aldnz notlardan yararlanarak raporunuzu hazrlaynz.

10

LME VE DEERLENDRME LME VE DEERLENDRME


Aadaki sorularda doru seenei iaretleyiniz. 1. Aadakilerden hangisi boyada akma ve sarkmaya sebep olmaz? A) Pistolenin yzeye dik tutulmamas B) Tinerin boyaya ok fazla katlmas C) Pistolenin yakn tutulmas D) Pistolenin dik tutulmas 2. Hava scaklnn dk olmas boya uygulamasn nasl etkiler? A) Etkilemez. B) Boyann yapma zellii der. C) Boyacnn performansn drr. D) Tiner ve boya birbirine karmaz 3. Boya aknt alanna hangi malzeme srlr? A) Macun B) Su C) Tiner D) Astar boya 4. Yksek basnta yaplan uygulamalarda boya ne kadar mesafeden atlmaldr? A) 10 cm B) 20 cm C) 30 cm D) 40 cm 5. Akma ve sarkmann olduu blgeleri temizlemek iin ka numaral zmpara kullanlmaldr? A) 100200 B) 200300 C) 300400 D) 400600 DEERLENDRME Sorulara verdiiniz cevaplar ile cevap anahtarnz karlatrnz, cevaplarnz doru ise uygulamal teste geiniz. Yanl cevap verdiyseniz renme faaliyetinin ilgili blmne dnerek konuyu tekrar ediniz.

11

UYGULAMALI TEST

Akma ve sarkmann kusurlarn tanmlanmasna ilikin aadaki uygulamay yapnz. Uygulamada kullanlacak boya numunesini hazrlaynz. Deerlendirme ltleri 1 2 3 4 5 Akm olan boyay uygun zmpara ile zmparaladnz m? Boya rnn tavsiye edilen oranda incelttiniz mi? Pistoleyi yani boya tabancasn yzeye 2025 cm uzaktan tuttunuz mu? Bir ya da iki kat ince tabaka halinde yzeye boya uygulamas yaptnz m? Yaptnz uygulamada yine de akma ve sarkma varsa nerde hata yaptnz kontrol ettiniz mi? Evet Hayr

DEERLENDRME Bu faaliyet srasnda bilgi konularnda veya uygulamal i paralarnda anlamadnz veya beceri kazanamadnz konular tekrar ediniz. Konular arkadalarnzla tartnz. Kendinizi yeterli gryorsanz dier renme faaliyetine geiniz. Yetersiz olduunuzu dnyorsanz retmeninize dannz.

12

RENME FAALYET-2 RENME FAALYET-2


AMA
Gerekli ortam salandnda, kuralna uygun olarak boyalarda portakallanmann nedenleri, giderilmesini renecek, saknma yntem ve tekniklerini kuralna uygun olarak yapabilecek bilgi ve beceriye sahip olabileceksiniz.

ARATIRMA
Boya solventlerinin erken buharlamamas iin neler yaplabilir? Aratrnz.

2. PORTAKALLANMA
Yzeylere uygulanan son kat boyada boyann veya verniin iyi yaylmamasndan dolay portakal kabuu yzeyine benzer bir grntnn olumasna portakallanma denir. Boya veya vernik aknn zayf olmasndan tr de portakallanma ortaya kabilir.

Resim 2.1: Portakallanma

Atlan boyann ya da verniin dz bir film tabakas haline gelecek ekilde akmamasndan dolay kabarckl veya yumrulu grntler oluabilir.

13

Resim 2.2: Portakallanma kesit grn

Boya, uyguland yzeye yaylmasn tamamlamadan iindeki solventlerin umasndan dolay yine yzeylerde portakal derisini andran kntlarla karlaabiliriz.

Resim 2.3: Yzeye atlan boya

Portakallanmaya dk akkanlk ismi de verilmektedir. Buradaki dk akkanlktan kastedilen olay viskozitenin yksek olmasdr. Dolaysyla boya akkanl dk olduu zaman atomizasyon basncnn istenilenden dk olmasyla beraber birim zamanda yzeye arpan boya miktar da dk olacaktr. Bunun sonucu olarak boya tabancasn daha da yaklatrma gereini hissetmemiz kanlmazdr.

14

Resim 2.4: Yksek portakallama

Resim 2.5: Ksmi portakallama

Resim 2.6: yi yzey

2.1. Nedenleri
Portakallanmann birok nedeni olabilir. Portakallanmay nleyebilmek iin en batan boya uygulanacak yzeyi ok iyi zmparalamamz gerekir. En nemli olanlarn u ekilde sralayabiliriz: Boya tabancasnn yzeye ok uzaklardan tutularak uygulama yapmak ve bunun yannda gerekli olan hava basncnn dk deerlerde olmas portakallanmaya neden olan etkenlerdendir. Uygulama esnasnda boyann yzeye ok ince bir kat olarak tatbik edilmesi de yzeyde portakallanmaya sebep olabilir. Kullanlacak sertletirici veya tinerin para byklne ve ortam artlarna gre ok hzl tipte olmas da olumsuz faktrlerdendir. Tabanca memesinin ok kk olmasndan dolay boyann yzeye kuru olarak dmesi ve katlar aras bekleme sresinin ok uzun tutulmas da portakallanmaya neden olabilir.

15

Havann ar scak ve rzgrl olmas, boyanacak yzeyin deiik sebeplerden dolay boyann scaklyla farkl olmas, boyada kullanlan reinenin cinsi ve boya bileimi, nerilen tiner yerine yanl ve kalitesiz tinerin kullanlmasn da portakallanmaya sebep olarak gsterebiliriz. Eer boya uygulamas frnda yaplyorsa frn s derecesi art ok yava, zayf topraklama ve boya solventlerinin erken buharlamas portakallanmaya etken olarak gsterebiliriz.

Resim 2.7: Ahap yzeylerde portakallanma

Ahap yzeylerde de portakallanma grlebilir. Uygulama ortamndaki ar hava akm (cereyan) veya ortamn rutubeti ahap yzeylerde portakallanmaya sebep olabilir.

Resim 2.8: Ahap yzeylerde portakallanma

Ahap yzeyleri boyama ileminde boya tabancasnn yanl tutulmas ve yanl ayarlanmas sonucu spreyleme bozukluklar gzmze arpar.

Resim 2.9: Dik bir yzeyde portakallanma

2.2. Saknma Yntemleri


Boya malzemeleri iin nerilen pskrtme teknikleri uygulanmaldr. Ortam scaklna uygun ve nerilen miktarda tiner kullanlmaldr. Boyalarda son kat olduka nemlidir. nk en son attmz boya kat gze hitap edecektir. Tabi bu son kat ne kadar dzgn atarsak atalm eer altndaki ilk boya tabakas hatalysa ve przlyse bu attmz son kata da yansyacaktr.

16

Atlacak son kat iin en uygun tabanca ayarn yapmamz gereklidir. Ak olmasn engelleyerek sadece yzey kurumasn salamalyz. ok ciddi durumlarda, yzey dzelinceye kadar ince zmpara ile zmparalayp spreyleme koullarna uygun bir tiner cinsi kullanarak yeniden boyama yapmalyz.

2.3. Giderme Yntemleri


Eer boyada bir problem varsa bunun tamirat iin boyann iyice sertlemesi beklenmelidir. Portakal kabuu grnm ana hatlaryla kozmetik bir hatadr. Boyal yzey dzgn bir yzey olana kadar zmparalanarak boya karlmaldr. Soruna yol aan nedenler dikkate alnmal. Bu durumdaki problemli yzeyler 400 600 nolu zmpara ile zmparalanarak tekrar bir kat uygulama yaplmaldr. Portakallanma hatalarna neden olmamak iin tabanca nerilen uzaklkta tutulmaldr. Uygulama basnc nerilen deerde olmaldr. Boya katlar daima slak uygulanmaldr.

Resim 2.10: Son kat boyadaki portakallanmaya rnek

Viskozite nerilen deerde olmaldr. Ortam scaklna uygun tip sertletirici ve tiner kullanlmaldr. Daha ge kuruyan tinerler tercih edilmelidir. rne uygun tabanca memesi kullanlmaldr. Katlar arasnda uygulamadan nce yeterli kuruma zaman beklenilerek uygulama yaplmaldr. Uygulama tehizatnda gerekli ayarlamalar yaparak film kalnln arttrlmaldr. Frn giri scakln arttrlmaldr. Frn scaklnn daha hzl ykselmesini salamak iin gerekli tadilatlar yaplmaldr. En son olarak boyann reticisine danlmaldr.

17

UYGULAMA FAALYET UYGULAMA FAALYET


Portakallanmann tanmlanmasna ilikin aadaki uygulamay yapnz. Uygulamada kullanlacak boya veya vernii hazrlaynz. lem Basamaklar Boya ve verniin inceltilmesinde kullanlan tineri uygun seiniz. neriler alma ortamnz hazrlaynz. Laboratuvar veya alma nlnz giyiniz. Laboratuvar veya atlye gvenlik kurallarna uygun alnz. Tiner ve boya karmn uygun oranda kartrnz.

Resim 2.11: Boya veya vernik iin tiner seimi

Yzeye P 320400 numaral zmparayla zmparalama ilemi yapnz.

Zmparay yzeye ok fazla bastrmadan oval hareketler yapnz.

Resim 2.12: Yzey zmparalama

Bir veya iki kat boya veya vernik uygulaynz.

Resim 2.13: Boya veya vernik atm

Pistolenin boya ak seviye ayarn retmeninizle beraber en uygun konuma getiriniz. Bekletme esnasnda ara sra alkalamay unutmaynz. Uygulama esnasnda boyama kurallarna uyunuz. Yaptnz boya uygulamasn inceleyiniz.

18

Kullandnz ara-gereci temizleyerek yerine kaldrnz.

Kullandnz btn boya malzemelerini uygun tinerle iyice temizleyiniz.

Resim 2.14: Ara gere temizlii

Boya uygulamas esasnda nelere dikkat ettiinizi not ediniz. Yaptnz uygulamada yine portakallanma varsa nerede hata yaptnz aratrnz. Malzemeleri temizleyiniz. Deney raporunuzu hazrlaynz. Kullandnz malzemelerinizi temizleyerek teslim ediniz. lem basamaklarn uygularken aldnz notlardan faydalanarak raporunuzu yaznz.

19

LME VE DEERLENDRME LME VE DEERLENDRME


Aadaki sorularda doru seenei iaretleyiniz. 1. Yzeylere atlan son kat boyann veya verniin uygun bir ekilde yaylmamasndan dolay oluan hataya ne denir? A) Hzl kuruma B) Yava kuruma C) Portakallanma D) Tebeirlenme 2. Aadakilerden hangisi portakallanma nedenlerinden deildir? A) Uygunsuz tiner B) Gneli hava C) Dk hava basnc D) Kk tabanca memesi 3. Aadakilerden hangisi portakallanmay giderme yntemlerinden deildir? A) Boya sertlemeden zmpara yapmak B) Ortamdaki olumsuzluklar ortadan kaldrmak C) Boya tabancasn uygun ayara getirmek D) Frn giri scakln arttrmak 4. Portakallanmaya baka hangi isim verilmektedir? A) Yksek akkanlk B) Dk akkanlk C) Mantarlanma D) Bzlme 5. Aadakilerden hangisi tabanca memesinin kk olmasnn sebebi olabilir? A) Boyann yava akmas B) Boyann hzl akmas C) Yzeyin ar snmas D) Basncn artmas

DEERLENDRME Sorulara verdiiniz cevaplar ile cevap anahtarnz karlatrnz, cevaplarnz doru ise uygulamal teste geiniz. Yanl cevap verdiyseniz renme faaliyetinin ilgili blmne dnerek konuyu tekrar ediniz.

20

UYGULAMALI TEST Portakallanmann tanmlanmasna ilikin aadaki uygulamay yapnz. Uygulamada kullanlacak boya veya vernii hazrlaynz.

Davranlar 1 2 3 4 5 6 nlnz giyip alma ortamn dzenlediniz mi? Portakallanm olan boyay uygun zmpara ile zmparaladnz m? Pistoleyi yani boya tabancasn yzeye 2025 cm uzaktan tuttunuz mu? Boya rnn tavsiye edilen oranda incelttiniz mi? Bir ya da iki kat ince tabaka halinde yzeye boya uygulamas yaptnz m ? Yaptnz uygulamada yine de portakallanma varsa nerde hata yaptnz kontrol ettiniz mi?

Evet

Hayr

DEERLENDRME Bu faaliyet srasnda bilgi konularnda veya uygulamal i paralarnda anlamadnz veya beceri kazanamadnz konular tekrar ediniz. Konular arkadalarnzla tartnz. Kendinizi yeterli gryorsanz dier renme faaliyetine geiniz. Yetersiz olduunuzu dnyorsanz retmeninize dannz.

21

RENME FAALYET-3 RENME FAALYET-3


AMA
Gerekli ortam salandnda kuralna uygun olarak boyalarda kabarcklanmann nedenleri, giderilmesini renecek, saknma yntem ve tekniklerini kuralna uygun olarak yapabilecek bilgi ve beceriye sahip olabileceksiniz.

ARATIRMA
Boyann yzeye tam olarak yapmamasnn sebebi ne olabilir? Aratrnz.

3. KABARCIKLANMA
Boya filminin iersinde ya da altnda bulunan gaz veya svlarn boyann yapma kuvvetinden daha byk bir basn oluturmas kabarcklanmaya yol aar. Daha ziyade frn boyalarda grlr. Zayf yzey hazrl, katodik ayrlma, yzey kirlilii vs. nedeniyle meydana gelen en basit yapma problemidir Kabarma durumu daha ok gemilerin su alt blm, balast tanklar ve nakliye ya da depolama tanklarnn ileri gibi sv iine batm boyalarda bulunur. Ancak ayn zamanda nemin yksek olduu ve younlamann sk yaand yerlerde de grlr. Boya filminin kk alanlar halinde yapt yzeyden ayrlarak kabarck eklini almas s veya nemin sebep olduu, boyann zerindeki oyuklar, kubbe eklindeki formlasyonlar da kabarcklanmaya tanm olarak gsterilebilir. Solvent tamamen umadan nce yzeyi kuruyan boya filminde solventin hapis olmas sonucunda da kabarcklanma oluabilir. Yzeyde blgesel aderans (kuru film tabakasnn kabarmadan yzeyde durabilme yetenei) kayb ve alt yzeyden boya filmi kalkmas sonucu oluan kabarklklar da kabarcklanma konusuna rnek gsterebiliriz.

22

Resim 3.1: Kabarcklanma

Tropikal blgeler veya scak ky blgeleri en sk rastland yerlerdir. Bu kabartlar atmosferik nemin dmesi halinde dz bir film tabakas oluturacak ekilde snerler. Kabarcklanma, boyann tam yapmamasndan meydana gelen kaplama hatasdr. Bazen kabarcklar kurudur bazen de iinde sv bulunur. Kabarcklar bazen kk bazen de byk olurlar ve genelde yar kre eklindedirler. Kabarcklarn boyutlar boyann yzeye yapmasna ya da katlar aras yapmaya, kabarck iindeki gazn ya da svnn i basksna bal olarak deiir. Ahap zerindeki boyann pullanmas/kabarmas genellikle boya tabakas altndaki nemin bir sonucudur.

3.1. Nedenleri
Boyal yzeylerde kabarcklanmann dier boya kusurlar gibi ok deiik sebepleri olabilir. En sk bilinen ve grlen nedenleri u ekilde sralamak mmkndr: Kelerde, keskin kenarlarda, dekoratif eritlerde zmpara suyu kalmas Uygulama havasndaki kirlilikler, polyester rnlerin yetersiz izolasyonu Boyann altndaki tabakaya gl bir ekilde yapmamas Buna paralel olarak alt tabakann metale zayf bir ekilde yapmasdr. Boyama sistemindeki herhangi bir zayflk nemin genleip kabart haline gelen bir hava kabarc oluturmasna neden olur. Maml malzemenin uygun viskozitede uygulanmamas, scak havalarda ok kaln kat uygulama yaplmas, katlar arasnda solventlerin buharlamasna frsat verecek srelerde beklenilmemesi, uygulama srasnda hava bascnn yksek olmas problemin nedenleridir. Ayrca havadaki nemin yksek olmas bir dier faktr olarak karmza kar. Pistole havasnn temiz olmamas, atlye aletlerinin kirli olmas, nceki tamir izleri bile kabarcklanmaya sebep olabileceinden dolay bu konularda da gereken hassasiyeti gstermekte fayda vardr.

23

Resim 3.2: Kabarcklanmaya bir rnek

Nemli veya slak yzey zerine yal veya alkid boya uygulanmas d duvarlardan eve giren nem zellikle iyi hazrlanmam yzeylerde, boya kuruduktan hemen sonra yksek nem sonucu boya filminin patlayarak kalkmas, kalitesiz boya kullanm eski boyann yeni boya iindeki solventleri emmesi yzeyden temizlenmemi sv sabun veya deterjan artklar, yzeyi ya da katlar arasndaki alan kirleten znebilir tuzlar diye sebepleri oaltmak mmkndr. Hibir kaplama %100 su geirmez deildir. Katmanlar arasnda buharlaan nem, tuzu konsantre bir zeltiye dntrebilir. Konsantre svdaki basn kabarck oluumuna neden olabilir. Bu durum osmoz olarak adlandrlr. Tahta zerindeki budaklardan gelen reine / reine gaz da kabarmalara neden olabilir. Bu, koyu renklerin kullanld ve zellikle gneye bakan d ykselmelerin meydana geldii blmlerde sk karlalan bir sorundur. Nedeni ise koyu renklerin ak renklerden daha fazla k emmesidir.

Resim 3.3: Ahap yzeylerde grlen kabarma

Ayrca yaps kir, ya, gres ya, cila pullanma da kirlilik etkenleri nedeniyle bozulmu ahap zerine uygulanan boya sonrasnda da grlebilir. Ahaptaki oynamalar, zellikle de pencere erevelerinin derzlerinde meydana gelen hararetler boya zerinde bask yaratarak atlamalara neden olabilir. Bu da rutubetin ahaba ilemesine ve zamanla pullanmaya yol aar.

24

3.2. Saknma Yntemleri


ncelikle boyanacak olan yzeylerin tmn temizleyip (ya, mum, cila vb.) kabarcklanmaya neden olabilecek d olumsuzluklardan kurtulmamz gerekir. Kompresrlerin ve hava borularnn dzenli aralklarla drenajn yapp srekli olarak temiz bulundurmalyz. Sadece nerilen boyama sistemlerini kullanmalyz.

Resim 3.4: Kabarcklanma

Nem kaynakl kabarcklarn en aza indirilmesi iin aadaki aamalarn izlenmesi gerekir: Btn plak metaller nceden ilemden geirilmelidir Zorlu hava koullarnda (slak veya nemli) sadece kuru zmpara uygulanmaldr. Sularn sert olduu yerlerde slak zmparalama ilemi gerekletiriliyorsa, son durulama iin saf su kullanlmaldr. Btn kompresrler ve hava borularnn neme kar korunmas salanmaldr. allan yzeyin boyama ncesi mkemmel bir ekilde kurutulmaldr. Yeterli miktarda son kat uygulanmas salanmaldr. Yeni boyanm yzeyi dardaki zorlu hava koullarna zamanndan nce maruz braklmamaldr. Son kat daha sonra uygulanacak olan orta kat uygulamas yaplm aralar atmosfer koullaryla kar karya braklmamaldr. Son kata uygun alt kat kullanlmaldr.

Kabarcklar patlamazsa nem kendiliinden buharlaacak ve boya filmi orijinal grnmn kazanacaktr. Kabarcklar baz kat veya metale (kabartnn balad yer) ulalncaya kadar zmparalanmal ve yeniden boyanmaldr. Metale kadar temizlik ve yeniden boya yaplmas uzun sreli tek zm olabilir. Katlar arasnda en az 1520 dakika beklenmelidir.

25

3.3. Giderme Yntemleri


Kabarcklanmaya sebep olabilecek etkenleri yukarda ksaca belirtmeye altk. Bizim yapmamz gereken ilk husus bunlara dikkat ederek byle bir problemle karlamamaktr. Eer btn bu aldmz nlemlere ramen kabarcklanma olumusa problemi u ekillerde giderebiliriz: Boyadaki kabarcklanma ok fazla ise boya olduu gibi kaldrlr ve yzey yeniden boyanr. Sadece birka kabarcklanma sz konusu ise bu kabarklar kaznr. Ak kalan yerler zmparalanarak kabaran yerlerin ular kreltilir. Daha sonra bu blgeler astarlanr. En sonunda da tm yzeye son kat boya srlerek ilem tamamlanr. Boyanacak yzeyin tamamn temizleyip ya, mum ve cilalardan arndrmak gerekir. Scakln yava yava ykseltilmesi ile problem zlebilir.

Resim 3.5: Boyada kabarmaya rnek

Eer kabarmalar btn yzey boyunca devam ediyorsa nemin sebebi ortadan kaldrlmaldr. Rutubet ve su girebilecek boluklar ve atlaklar tamir edip, havalandrma veya egzoz fan tesisatlarn gz nnde bulundurup kabarmalar yukarda belirtilen ekilde gidermeli ve son kat boya uygulamasndan nce astarlamay unutmamalyz. Tutulan zcler su emilimini artrabilir, kaplamada nem buharlamasna yol aabilir ve kabarcklanma oluabilir. zc kokusu genellikle tutulan zclerle ilgilidir. Kabarck yapya yaylmsa yeni bir sistem uygulamadan tekrar kumlaynz ve ykaynz. Yerel alanlar iin yeniden kaplamaya gemeden nce kumlaynz ya da dier mekanik temizlemeyi karnz. Ahap yzeylerde ise ak olan derzler bir raspa yardmyla tm kalntlardan temizlenir ve bir toz frasyla fralanr. Daha sonra tm budaklar ve reineli damarlar uygun bir ahap macunu ile macunlanr. Kuruduktan sonra zmparalanarak dzgnletirilir ve tozu alnr. Astar ileminden sonra parlak veya yar mat, son kat boya uygulamasna geilir.

26

UYGULAMA FAALYET UYGULAMA FAALYET


Kabarcklanmann tanmlanmasna ilikin aadaki uygulamay yapnz. Uygulamada kullanlacak boya veya vernii hazrlaynz. lem Basamaklar Boya ve verniin inceltilmesinde kullanlan tineri uygun seiniz. neriler alma ortamnz hazrlaynz. Laboratuar veya alma nlnz giyiniz. Laboratuar veya atlye gvenlik kurallarna uygun alnz Tiner ve boya karmn uygun oranda kartrnz.

Resim 3.6: .Boya veya vernik iin tiner seimi

Yzeye P 220400 numaral zmparayla zmparalama ilemi yapnz.

Zmparay yzeye ok fazla bastrmadan oval hareketler yapnz.

Resim 3.7: Yzey zmparalama

Bir veya iki kat boya veya vernik uygulaynz. Pistolenin boya ak seviye ayarn retmeninizle beraber en uygun konuma getiriniz. Katar aras 1520 dk bekleme srasnda ara sra alkalamay unutmaynz. Uygulama esnasnda boyama kurallarna uyunuz. Resim 3.8: Boya veya vernik atm Yaptnz boya uygulamasn inceleyiniz. Kullandnz ara gereci temizleyerek yerine kaldrnz. Kullandnz btn boya malzemelerini uygun tinerle iyice temizleyiniz.

27

Resim 3.9.Ara gere temizlii

Boya uygulamas esasnda nelere dikkat ettiinizi not ediniz. Yaptnz uygulamada yine kabarma varsa nerede hata yaptnz aratrnz

28

LME VE DEERLENDRME LME VE DEERLENDRME

Aadaki sorularda doru seenei iaretleyiniz. 1. En ok frn boyalarda grlen yzey kusuru aadakilerden hangisidir? A) Kabarcklanma B) Glgelenme C) Soyulma D) Tebeirlenme 2. Kabarcklanma en ok nerelerde grlebilir? A) Kuru ortamlarda B) Asitli ortamlarda C) Gemilerin su alt blmlerinde D) Gemilerin su st blmlerinde 3. Yzeylerde hangi zelliin olmamas kabarcklanmaya yol aabilir? A) Aderans B) Dispersiyon C) Polimertizasyon D) Hibiri 4. Aadakilerden hangisi kabarcklanmay nleyici bir zm yntemidir? A) Scakln yava yava azaltlmas B) Scakln yava yava ykseltilmesi C) Scakln sabit tutulmas D) Hibiri 5. Katlar aras en az ne kadar beklemek gerekir? A) 12 dakika B) 35 dakika C) 510 dakika D) 1520 dakika

DEERLENDRME Sorulara verdiiniz cevaplar ile cevap anahtarnz karlatrnz, cevaplarnz doru ise uygulamal teste geiniz. Yanl cevap verdiyseniz renme faaliyetinin ilgili blmne dnerek konuyu tekrar ediniz.

29

UYGULAMALI TEST

Kabarcklanmann tanmlanmasna ilikin aadaki uygulamay yapnz. Uygulamada kullanlacak boya veya vernii hazrlaynz. Uygulama faaliyetinde kazandnz becerileri aadaki tablo dorultusunda lnz.

Deerlendirme ltleri 1 2 3 4 5 6 nlnz giyip alma ortamn dzenlediniz mi? Kabarm olan boyay uygun zmpara ile zmparaladnz m? Pistoleyi yani boya tabancasn yzeye 2025 cm uzaktan tuttunuz mu? Boya rnn tavsiye edilen oranda incelttiniz mi? Bir ya da iki kat ince tabaka halinde yzeye boya uygulamas yaptnz m? Yaptnz uygulamada yine de kabarcklanma varsa nerde hata yaptnz kontrol ettiniz mi?

Evet Hayr

DEERLENDRME Bu faaliyet srasnda bilgi konularnda veya uygulamal i paralarnda anlamadnz veya beceri kazanamadnz konular tekrar ediniz. Konular arkadalarnzla tartnz. Kendinizi yeterli gryorsanz dier renme faaliyetine geiniz. Yetersiz olduunuzu dnyorsanz retmeninize dannz.

30

RENME FAALYET-4 RENME FAALYET-4


AMA
Gerekli ortam salandnda, kuralna uygun olarak boyalarda zmpara izlerinin nedenleri, giderilmesini renecek, saknma yntem ve tekniklerini kuralna uygun olarak yapabilecek bilgi ve beceriye sahip olabileceksiniz.

ARATIRMA
. Zmpara izlerinin ortaya kmasnda temel faktrler ne olabilir? Aratrnz. Zmpara yaparken dikkat etmemiz gereken en nemli husus ne olabilir? Aratrnz.

4. ZIMPARA ZLER
Zmparalama sonunda yzeyde zmparann kalnlna bal olarak farkl derinliklerde izler oluur. Bu izler son kat boya ve verniin uygulanmasndan sonra grnr hale gelerek boyanm yzeyin dzgnln, parlakln, dekoratif grntsn olumsuz olarak etkiler. Bu izler kademeli zmpara yaplarak yok edilmelidir. Kademeli zmparadan en iyi sonucu almak iin zmpara kademeleri arasnda iki kademe atlamak yeterlidir. Bu amala, kaba zmpara nce 80 numara, sonra 150 numara; dolgu vernii ve astar nce 220 numara, sonra 280 numara, en sonunda 360 numara (daha ince zmpara kullanlabilir) zmpara ile zmparalanmaldr. Zmpara izlerini yok etmek iin zmpara sonrasnda dolgu vernii gibi malzemeler kullanlmamaldr. Bu gibi malzemeler i bitiminde istenmeyen sonularn ortaya kmasna sebep olabilir. Zmpara tecrbeli kiiler tarafndan yaplmal veya zmpara sonunda tecrbeli kiiler tarafndan dier boya malzemesi uygulanmadan nce kontrol edilmelidir. Zmpara fazla bastrlmamaldr. Zmpara yaplan yerin dzgnl el ile srekli kontrol edilmelidir. El ile zmpara yaplrken takoz kullanlmaldr. Takoz kullanlmad zaman parmak izleri zmpara sonunda ve son kat uygulamasndan sonra grnr hale gelerek boyama kalitesinin dmesine sebep olur. El ile zmpara yaplrken zmpara ayn ynde hareket ettirilmelidir.

31

Zmparalanacak yzey ki komponentli dolgu macunu

Kuru zmpara numaras 60100

Sulu zmpara numaras Uygun deil 180 180240 240 240 4001200 120

Astar ve zehirli boya uygulamas ncesi 150 yeni jelkot nceden boyanm yzeyler Astarlamadan nce fiberglas yzeyler Boya veya vernik Hard Racing Zehirli boyas (yar ncesi) Eski ya da bozulmu jelkot 150180 220 220 240600 80120

Tablo 4.1: Doru numarada zmparann seilmesi

Kuru zmparalama srasnda, sala zararl toz ortaya kt iin az ve yz uygun maskelerle korumak zorunludur. Kuru zmpara kd, deiik numaralarda kt veya rulo halinde bulanabilir. Zmpara kd bir ahap parasna sarlp kullanlacaksa kullanlan tarafn dz bir yzey oluturmu olduuna emin olunmaldr. Sulu zmpara srasnda zehirli boya tozunun solunmas en aza indirilir ve przlendirilir. Suyun yalama zelliinden dolay, minimum zmpara kd harcanmasyla ok dzgn yzeyler elde edilebilir. Sulu zmpara kd da deiik numaralarda kt veya rulo halinde bulunabilir. Zmpara kd bir ahap parasna sarlp kullanlacaksa kullanlan tarafn dz bir yzey oluturmu olduuna emin olunmaldr.

Resim 4.1: Yzeydeki zmpara izleri

Ahap yzeyler iin zmpara kt kalnlklar u ekilde olmaldr: OK KABA KABA ORTA NCE OK NCE 20, 24, 30 36, 40 50, 60, 80 80, 100, 120 120, 150

32

Resim 4.2: Kullanlan zmpara rnekleri

Resim 4.3: Makineye taklan zmpara rnekleri

4.1. Nedenleri
Alt kat ve macun ekme ilemlerinde yetersiz dolgu yaplmasndan dolay kaln zmparann brakt izler ortaya kabilir. Yzeye uygun zmpara kd kullanlmamas, Zemin hazrl srasnda kullanlan 2K akrilik astar katnn ya da macunun tam kurumasn yapmadan zmparalanmas, Son kat uygulamasnn olmas gerekenden daha ince yaplmas, Kaba zmpara kullanlmas, Uygulama yaplan yzeyin yumuak ve esnek bir zellie sahip olmas, Boyann veya astarn emici zellikte olmas, Kullanlan astarn izolasyon zelliinin olmamas, Solvent ile yumuamas gibi sebepleri zmpara izlerine neden olarak gstermek mmkn olur.

Resim 4.4: Yzeydeki zmpara izleri

33

4.2. Saknma Yntemleri


Derin yarklar olumasn nlemek amacyla zmpara izlerini diskli zmpara makinesi ile veya slak ya da kuru zmparalama uygulayarak nleyebiliriz. Yeterli miktarda alt tabaka ve macun uygulamas da zmpara izlerinin olumasna engel olabilir. Bunun yannda uygun kalnlkta zmpara kd kullanmak, boyay zellikle son kat normal kat kalnlnda uygulamak da zmpara izlerini nlememizde bize yardmc olabilir. Eer uygulanacak yzey yumuaksa bu yzeyin bir ekilde izole edilmesi gerekir.

Resim 4.4: Zmpara izleri

4.3. Giderilme Yntemleri


Zmpara izleri grnd takdirde, yzeyi dzletirecek ekilde zmparalayp, alt kat uygulamas yaparak yzey tekrar boyamaldr. Macun ve arkasndan yeniden akrilik astar uygulayp son katlar atmaldr.

Resim 4.5: Oto boyasnda zmpara izlerine bir rnek

yice kuruduktan sonra izole ilemi yaparak boya uygulamas yapmaldr. Zmpara yaparken yzeye ok fazla bask uygulamaktan kanlmaldr. Zmparann ok fazla bastrlmas zmpara izlerinin artmasna sebep olabilir.

34

UYGULAMA FAALYET UYGULAMA FAALYET


Zmpara izlerinin tanmlanmasna ilikin aadaki uygulamay yapnz. Uygulamada kullanlacak boya veya vernii hazrlaynz. lem Basamaklar Boya ve verniin inceltilmesinde kullanlan tineri uygun seiniz. neriler alma ortamnz hazrlaynz. Laboratuvar veya alma nlnz giyiniz. Laboratuvar veya atlye gvenlik kurallarna uygun alnz. Tiner ve boya karmn uygun oranda kartrnz.

Resim 4.6: .Boya veya vernik iin tiner seimi

Yzeye uygun zmparayla zmparalama ilemi yapnz.

Zmparay yzeye ok fazla bastrmadan oval hareketler yapnz.

Resim 4.7: Yzey zmparalama

Bir veya iki kat boya veya vernik uygulaynz.

Pistolenin boya ak seviye ayarn retmeninizle beraber en uygun konuma getiriniz. Katar aras 1520 dk. bekleme srasnda ara sra alkalamay unutmaynz. Uygulama esnasnda boyama kurallarna uyunuz. Yaptnz boya uygulamasn inceleyiniz.

35

Resim 4.8: Boya veya vernik atm

Kullandnz ara gereci temizleyerek yerine kaldrnz.

Kullandnz btn boya malzemelerini uygun tinerle iyice temizleyiniz.

Resim 4.9: Ara gere temizlii

Boya uygulamas esasnda nelere dikkat ettiinizi not ediniz. Yaptnz uygulamada yine zmpara izleri varsa nerede hata yaptnz aratrnz.

Uygulama srasnda dikkatli olunuz. Ve not alnz.

36

LME VE DEERLENDRME LME VE DEERLENDRME


Aadaki sorularda doru seenei iaretleyiniz. 1. Zmpara sonrasnda hangi malzemeyi kullanmak uygun deildir? A) Astar B) Boya C) Dolgu vernii D) Tiner 2. Zehirli boyalar hangi zmparalama metoduyla temizlemeliyiz? A) Kuru zmpara B) Sulu zmpara C) kisi de D) Hibiri 3. Hangi malzemeleri boyama esnasnda izole etmeliyiz? A) Yumuak B) Sert C) Kaln D) nce 4. Aadakilerden hangisi zmpara izlerinin ortaya kmasnn sebeplerinden deildir? A) Son kat boyann ince olmas B) Uygun olmayan zmparann kullanlmas C) Yzeyin esnek olmas D) Yzeyin kaln olmas 5. Ahap yzeylerde kullanlan ok ince zmpara kt numaras katr? A) 120150 B) 2040 C) 80100 D) 4060

DEERLENDRME Sorulara verdiiniz cevaplar ile cevap anahtarnz karlatrnz, cevaplarnz doru ise uygulamal teste geiniz. Yanl cevap verdiyseniz renme faaliyetinin ilgili blmne dnerek konuyu tekrar ediniz.

37

UYGULAMALI TEST

Zmpara izlerinin tanmlanmasna ilikin aadaki uygulamay yapnz. Uygulamada kullanlacak boya veya vernii hazrlaynz. Uygulama faaliyetinde kazandnz becerileri aadaki tablo dorultusunda lnz. Deerlendirme ltleri 1 2 3 4 5 6 nlnz giyip alma ortamn dzenlediniz mi? Zmpara izlerini yok etmek iin uygun zmpara ile zmparala yaptnz m? Zmpara yaptktan sonra yzeye macun srdnz m? Boya rnn tavsiye edilen oranda incelttiniz mi? Bir ya da iki kat ince tabaka halinde yzeye boya uygulamas yaptnz m? Yaptnz uygulamada yine de zmpara izleri varsa nerde hata yaptnz kontrol ettiniz mi? Evet Hayr

DEERLENDRME Bu faaliyet srasnda bilgi konularnda veya uygulamal i paralarnda anlamadnz veya beceri kazanamadnz konular tekrar ediniz. Konular arkadalarnzla tartnz. Kendinizi yeterli gryorsanz dier renme faaliyetine geiniz. Yetersiz olduunuzu dnyorsanz retmeninize dannz.

38

RENME FAALYET-5 RENME FAALYET-5


AMA
Gerekli ortam salandnda, kuralna uygun olarak boyalarda silikonlanmann nedenleri, giderilmesi ve saknma yntem ve tekniklerini yapabilecek bilgi ve beceriye sahip olabileceksiniz.

ARATIRMA
Silikonlanmann ortaya kmasnda temel faktrler ne olabilir? Aratrnz. Antisilikonlar nasl uygulanmaldr? Aratrnz.

5. SLKONLANMA (KRATER OLUMASI)


Boya filminin yzeyinde oluan, minik birer yanarda azn andran kse biimli kk kntlere silikonlanma (krater olumas) ad verilir. Bu kntlerin merkezinde genellikle ya damla ya da topak biiminde malzeme varl gzlenir ve kntlerin snrlar yksektir. Kimi boya aratrmaclar, boya yzeyinde krater olumasna balkgz isimin vermilerdir. Silikonlu ya zerreciklerinin boyann yapmasn ve dolgusunu engelleyerek ukurlu grnt oluturmas silikonlanma olarak kabul edilir. Vernik uygulanm olan yzeylerde daha sk rastlanr. Son katlarda veya ara katlarda grlebilir. Boya uygulamas ve kuruma boyunca boya filmi iinde oluan hava boluklarnn yzeyde kk, yuvarlak, konkav krater oluturabilir. Tam homojenlememi akkan, zamanla boya iinde daha iyi zlebildiinden, balangta balkgz kusuru gzlenen boya yalandka kusur kaybolabilir ya da azalabilir.

Resim 5.1: cephede silikonlanma

39

5.1. Nedenleri
Krater oluumunun baz tipik nedenleri unlardr: Jel paracklar, kirlilik, lifler, filtre malzemesi, znmemi silikon ya, sprey tozu (overspray), hava hatlarndan veya makinelerden gelen ya damlacklar ve yzeydeki bulaklklardr. Yabanc madde veya bulaklk, krater oluumunun src kuvvetidir ve genellikle kraterin merkezinde bulunur. Boyayla uyumayan bir silikon bileii ya damlac, ya da bunlarn bulat kat paracklar tipik krater yapc kirliliklerdir. Boya kirliliin bulunduu dk yzey gerilimli merkezden, ynn yer ald daha yksek gerilimli blgelere doru hareketlenir. Sonu bir kraterdir. Bu yaylmann src kuvvetine, yer ekimi ve boya vizkozitesi diren gsterir. Bu kuvvetlerin etkilemesi kraterin etrafndaki tipik embersel ykseltiye yol aar. Uygulama yaplacak yzeyin temiz olmamas ve boya veya vernie ya, su, vb. karm olmas, ayn zamanda yzeyde silikon esasl malzemelerin (pasta-polish) kullanlm olmas da yzeylerde silikonlanmann en nemli sebepleri olarak karmza kar. Nebati ve hayvansal yalar, mum ve silikonlu artklar da yzeylerdeki silikonlanmaya (krater olumas) sebep olabilir.

Resim 5.2: Silikonlanma(kraterlenme)

Boyanacak ara iinden gelebilecek ya ve parfml kokularn yzeyde alma yapmas, boya atlyesinde silikonlu cilalarn, torpido parlatcs gibi maddelerin kullanlmasn da silikonlanmaya neden olarak gsterebiliriz. Boya kraterlerinin oluumu slak boyann doru olarak kaplanmamasndan kaynaklanmaktadr, genelde madde st yzeyinde olan kirlerin bir neticesidir. Plazma n ilemleri sayesinde bu tarz kirler giderilebilir ve bylece boya kraterlerinin oluumu aza indirgenebilir veya tamamen yok edilebilir.

40

Eer silikonlanma nedenlerini biraz daha arttracak olursak son olarak u maddeleri de ekleyebiliriz: Dolu olmayan boya kutusunun ar alkalanmas. Dk kaliteli veya ok eski boya kullanm, Hzl boya uygulamas(zellikle rulo uygulamas.) Yanl ty uzunluu olan rulo veya fra kullanm, Fazla tarama yaplmas veya fralanmas, Przl yzey zerine yar mat veya parlak boya uygulanmas, Aerosol kutularndan gelen silikon paracklar, Yakn evredeki sanayi ve tesislerinden gelen yabanc maddeler

5.2. Saknma Yntemleri


Kraterler genellikle boya retimi ve boya uygulamas srasnda daha iyi bir temizlik ile ortadan kaldrlabilir. Boya ve reinelerin zgen ve tinerlerle dikkatli inceltilmesi jel paracklarnn oluumunu nleyebilir. retim srasnda boya ve reinelerin pompalanma ve aktarm ilemlerinde zen gsterilmesi, aktarm hatlarndaki malzemenin uyumazlna bal kelmelerin nne geer. Uygun szme, bitmi boyadan reine jelleri pigment aglomeratlar, lifler, vb.nin uzaklatrlmasn salayabilir. Hava hatlarnda ya tutucularnn ve filtrelerin kullanlmas ve periyodik bakmlarnn yaplmas pskrtmeyle uygulama srasnda oluabilecek ya kirlenme olasln azaltr. Uygun havalandrma ve hava kontrol de sprey tozunu ve toz miktarn azaltr. Dzenli ve temiz hava temini, boyama ilemine balamadan nce silikon giderici ile dikkatlice temizlemek, ya ve su ayrclarna dzenli bakm yapmak silikonlanmay nlemede bize yardmc olabilir. Piyasada silikon (krater) nleyici diye satlan baz katk maddeleri mevcuttur. Bu katk maddelerini verniimizin iine katarsak slikonlamadan kurtulmu oluruz. Yzeyin boyanmadan nce iyi bir ekilde temizlenmesi atlanmamas gereken en nemli hususlardan biridir. Ayrca silikon ieren polis ve dier malzemeler boyama yaplan yerin dnda kullanlmaldr.

Resim 5.4: Oto boyasndaki silikonlanma

41

5.3. Giderme Yntemleri


Boya veya vernik tamamen kuruduktan sonra son zmpara daha ince olacak ekilde (360 400 600) zmparalama ilemi yaplr. Nedenler gz nnde bulundurularak tekrar daha kaln bir boya filmi olacak ekilde uygulama yaplr. Boya ve vernik uygulanan ortamda uygulamadan nce ya da sonra pasta-polish ilemi kesinlikle yaplmamaldr. Kompresrden boya veya vernie ya-su karmas nlenmelidir. Btn boyalar uygulama srasnda bir dereceye kadar kpk oluturur fakat buna ramen yksek kaliteli boyalar boya hl slakken, kabarcklarn krlp iyi yaylma ve grne izin verecei ekilde formle edilmitir. Boyay fazla fralamaktan veya fazla tarama yapmaktan veya raf mr dolmu eski boya kullanmaktan kanmalyz. Yar mat ve parlak boyalar ksa tyl rulolarla uygulayp ve przl yzey zerine bu tr boya uygularken uygun astar kullanmalyz. Problemli yzeyler tekrar boyanmadan nce mutlaka zmparalanmaldr. Uygulama esnasnda silikon almalar grldnde boya iine antisilikon katk kartrlarak boyama ilemine devam edilir. Kurumu boya zerinde ise silikonlu yzeye kadar zmpara yaplr. Astar ve boya tekrar uygulanr. Eer absorplayc (sourucu) bir filtre kullanlrsa szme de bazen yararl olur. En etkili yntem, balkgz diye tabir edilen silikonlanmann nedenini belirlemek ve kusura yol aan malzemeyi forml iinden ya da evreden uzaklatrmaktr.

42

UYGULAMA FAALYET UYGULAMA FAALYET


Silikonlanmann tanmlanmasna ilikin aadaki uygulamay yapnz. Uygulamada kullanlacak boya veya vernii hazrlaynz. lem Basamaklar Pskrtme hava filtresini sk sk kontrol ederek boya ve vernie ya, su karmasn engelleyiniz. neriler alma ortamnz hazrlaynz. Laboratuvar veya alma nlnz giyiniz. Laboratuvar veya atlye gvenlik kurallarna uygun alnz. Tiner ve boya karmn uygun oranda kartrnz.

Resim 5.5: Boya kontrolu

Hazrlanan boya ya da verniin iine antisilikon katks ilave ediniz.

Silikonlanmaya sebep olabilecek etkenleri ortadan kaldrnz. Katk maddesini zerinde yazl olan oranda ilave ediniz.

Resim 5.6: Antisilikon katks ilavesi

Bir veya iki kat antisilikon katkl boya veya vernik uygulaynz.

Kullandnz ara gereci temizleyerek yerine kaldrnz. Boya uygulamas esasnda nelere dikkat ettiinizi not ediniz. Yaptnz uygulamada yine silikonlanma varsa nerede hata yaptnz aratrnz.

Uygulama esnasnda boyama kurallarna uyunuz. Yaptnz boya uygulamasn inceleyiniz. Kullandnz btn boya malzemelerini uygun tinerle iyice temizleyiniz. Uygulama srasnda dikkatli olunuz.

43

LME VE DEERLENDRME LME VE DEERLENDRME


Aadaki sorularda doru seenei iaretleyiniz. 1. Ya zerreciklerinin boyann yapmasn ve dolgusunu engelleyerek kk grnt oluturmasna ne denir? A) Topaklanma B) Silikonlanma C) Yalama D) Glgelenme 2. Aadakilerden hangisi silikonlanmaya sebep deildir? A) Kaln boya B) Kirlilik C) Jel paralar D) Sprey tozu 3. Aadakilerden hangisi silikon nleyici katk maddesidir? A) Antipas B) Antipolipan C) Antisilikon D) Hibiri 4. Silikonlanmay nleyebilecek en nemli tedbir nedir? A) Scak havada boyamak B) Souk havada boyamak C) Paray izole etmek D) Silikonlanmay salayan etkenleri ortadan kaldrmak 5. Silikonlanmay nlemek iin boyamadan nce yzeyi hangi madde ile temizlemeliyiz? A) Tiner B) Su C) Silikon giderici D) Zmpara DEERLENDRME Sorulara verdiiniz cevaplar ile cevap anahtarnz karlatrnz, cevaplarnz doru ise uygulamal teste geiniz. Yanl cevap verdiyseniz renme faaliyetinin ilgili blmne dnerek konuyu tekrar ediniz.

44

UYGULAMALI TEST Silikonlanmann tanmlanmasna ilikin aadaki uygulamay yapnz. Uygulamada kullanlacak boya veya vernii hazrlaynz. Uygulama faaliyetinde kazandnz becerileri aadaki tablo dorultusunda lnz. Deerlendirme ltleri 1 2 3 4 5 6 nlnz giyip alma ortamn dzenlediniz mi? Yzeyi iyice temizlediniz mi? Boya ya da verniin iine antisilikon kattnz m? Boya rnn tavsiye edilen oranda incelttiniz mi? Bir ya da iki kat ince tabaka halinde yzeye boya uygulamas yaptnz m? Yaptnz uygulamada yinede silikonlanma varsa nerde hata yaptnz kontrol ettiniz mi? Evet Hayr

DEERLENDRME Bu faaliyet srasnda bilgi konularnda veya uygulamal i paralarnda anlamadnz veya beceri kazanamadnz konular tekrar ediniz. Konular arkadalarnzla tartnz. Kendinizi yeterli gryorsanz dier renme faaliyetine geiniz. Yetersiz olduunuzu dnyorsanz retmeninize dannz.

45

MODL DEERLENDRME MODL DEERLENDRME


Aadaki sorularda doru seenei iaretleyiniz.
1. Aadakilerden hangisi boyada akma ve sarkmaya sebep olmaz? A) Pistolenin yzeye dik tutulmamas B) Tinerin boyaya ok fazla katlmas C) Pistolenin yakn tutulmas D) Pistolenin dik tutulmas 2. Hava scaklnn dk olmas boya uygulamasn nasl etkiler? A) Etkilemez B) Boyann yapma zellii der. C) Boyacnn performansn der. D) Tiner ve boya birbirine karmaz 3. Yzeylere atlan son kat boyann veya verniin uygun bir ekilde yaylmamasndan dolay oluan hataya ne denir? A) Hzl kuruma B) Yava kuruma C) Portakallanma D) Tebeirlenme 4. Aadakilerden hangisi portakallanma nedenlerinden deildir? A) Uygunsuz tiner B) Gneli hava C) Dk hava basnc D) Kk tabanca memesi 5. En ok frn boyalarda grlen yzey kusuru aadakilerden hangisidir? A) Kabarcklanma B) Glgelenme C) Soyulma D) Tebeirlenme 6. Kabarcklanma en ok nerelerde grlebilir? A) Kuru ortamlarda B) Asitli ortamlarda C) Gemilerin su alt blmlerinde D) Gemilerin su st blmlerinde 7. Zmpara sonrasnda hangi malzemeyi kullanmak uygun deildir? A) Astar B) Boya C) Dolgu vernii 8. Zehirli boyalar hangi zmparalama metoduyla temizlemeliyiz? A) Kuru zmpara B) Sulu zmpara C) kisi de D) Tiner D) Hibiri

9. Ya zerreciklerinin boyann yapmasn ve dolgusunu engelleyerek kk grnt oluturmasna ne denir? A) Topaklanma B) Silikonlanma C) Yalama D) Glgelenme 10. Aadakilerden hangisi silikonlanmaya sebep deildir? A) Kaln boya B) Kirlilik C) Jel paralar DEERLENDRME Yaplan deerlendirme sonunda yanl cevaplarnzla ilgili konular bir daha gzden geiriniz. Kendinizi yeterli grmyorsanz modl tekrar ediniz. Btn cevaplarnz doru ise modl tamamladnz, tebrik ederiz. retmeniniz sizeeitli lme aralar uygulayacaktr. retmeninizle iletiime geiniz. D) Sprey tozu

46

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI


RENME FAALYET 1N CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D B A C D

RENME FAALYET 2NN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 C B A B A

RENME FAALYET 3N CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 A C A B D

RENME FAALYET 4N CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 C B A D A

47

RENME FAALYET 5N CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 B A C D C

MODL DEERLENDRME CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 D B C B A C C B B A

48

KAYNAKA KAYNAKA
GEREK, Selahattin, Boya Laboratuar, Milli Eitim Yaynlar, stanbul, 1987. TUNGEN, Mustafa, Boya Kusurlar, Akzo Nobel Kemipol, zmir, 2001.

49