You are on page 1of 78

NGHE THUAT

THU PHAP THEN


NHAT BA N



nguye n tuc THK KSSKNCK OF SHO
cu a MORI SGEN va TERAYAMA KATSUJ
Io n dIch Anh ngu : JOHN STVNS
dIch sang fIo ng VIof: MINH CHA !
hIou dnh: Nguyo n MInh TIo n

5
GH CH VK BA N ANH NG


Tap sach na y du a va o fac pham Tbu pbap tbic n
1
cu a
mori Sgen. va bo suu fap Tbic n oa ngbc t buat
2
cu a
Terayama Katssuj frung ba y o CoIogno. uc. frong nam
1979. No I dung frong fap sach na y do u da duoc ra soaf va
bIo n fa p Ia I. cu ng nhIo u fu IIo u mo I duoc bo sung fhom:
chuong tbic n oa ngbc t buat bic u bic n Ia cu a mori Sgen;
cac chuong khac Ia cu a Terayama Katssuj; va nguoI dIch
3

bIo n soa n pha n Tic u su cac ngbc s t bic n.
V fap sach na y duoc vIo f frong bo I ca nh fruyo n
fho ng fhIo n Nha f a n. no n cac fo n nguo I ba ng fIo ng Ha n
do u duoc ghI qua da ng phaf am fhoo fIo ng Nhaf. oc gIa
co fho doc hIo u fhu phap fIo ng Nhaf fhoo dang Ia fInh.
ghI fo n nguoI fhoo phong fuc Nhaf a n |ho du ng fruoc).
va cach fnh fuo I |vu a sInh ra Ia fnh mof fuoI). Cac fhua f
ngu fIo ng Nha f va cac ngoa I ngu khac duoc In nghIo ng
khI xua f hIon Ian da u. va sau do do u duoc In fhoo da ng
fhuo ng. Chu Kanji
4
va nga y fha ng fuong ung vo I fhoI gIan
sa ng fac duoc ghI vao phan mInh ho a.
Cu ng no n Iuu y rang ca//igrapbykho ng phaI hoa n

1
1ong Nhut: Sho to Zon: to ng Anh: Cugruphy und Zon
2
1ong Doc: Zen und die Knste: to ng Anh: Zon und Art
3
Ngoo dch bu n Anh ngo, toc u lohn Stovons
4
1ong Hun do gh mu o to tong Nhut
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
6
foa n gIo ng nhu bIou hIo n qua fhuaf ngu 8bo
1
cu a Nhaf
a n. Nhu mof buc ho a fu famva Ia hnh fha I ngho fhua f
cao nhaf cu a VIo n o ng. Sho khac hon nhIou so vo I Io I
vIof bay buom. Sho Ia non fa ng cu a ca fhu phap va ho I
ho a phuong o ng. va su khac bIof gIu a haI phong cach
khong pha I do nha n ra; do Ia Iy do co nhIo u ho a pham
cu ng nhu nhIou ma u fhu phap frong fa p sach na y. !oc
nguyo n cu a chu ng foI Ia mong sao cuo I cu ng Sho so fro
fha nh mof fhuaf ngu duoc nha n bIof ro ng ra I o phuong
Ta y nhu cac fu satori
2
, ki
3
, d
4
. va cac y nIom quan frong
khac.

Jobn 8tcocns

1
Cho Hu n u 1ho t) co nghu u vi et, cach viet.
2
Cho Hu n u ngo
3
Cho Hu n u kh
4
Cho Hu n u duo
?


8
LO NO OA
Tro ng tam cu a t bicn /a giac ngo. tlnb
tbuc oa nba n ra mo i oicc, y nbu cbu ng Jang
/a, ngay bay gio oa o Jay. Tro ng t am cu a
tbu pbap /a Juo ng nct. Jc Juo ng nct Juoc
ta o ra mot cacb boa n cblnb, t am pba i Juoc
an tinb.
Nbu ng mau Juoc trnb bay trong t ap
sacb na y minb bo a cbicu buo ng Jac bict
cu a su cbu ng ngo tbic n oa nbu ng yc u to cu a
mot Juo ng nct cba n tbat. V ba n cbat kinb
ngbicm t bic n kbo ng bao gio co tbc Juoc
Jinb ngba mot cacb tboa Ja ng, nc n su gio i
tbic u oa n tat tu cbuyc n /ua n nga n go n na y
cbl Jua ra mot go i y, bon /a gia i
tbicbnbu ng nct Jac trung oc ngbc t buat
tbic n. Ba n /ua n Jo ng Ja i oc y ngba oa bic u
tuo ng cu a mot t ac pbam tb t bat oo icb oa
pba n t ac Ju ng su oi Jicu nam trong
nbung Jic u kbo ng t bc Jic n ta.
Tbuo ng t buc nbung tac pbam minb bo a,
nbung cu ng /a Jc gia i tru sacb trong t am
tbuc nbu ng Jinb kic n oa tbam nbap tac
pbam mot cacb tron oc n. Da n Ja n, suc so ng
ky Jicu oa su trong sa ng cu a ngbc t buat
tbic n sc tro nc n ro ra ng. Y tuo ng Jo, nc u
Juoc pbat tricn sau bon, sc Jua Jc n Jic u
9
Juoc go i /a qua n cbicu bat nba.
1

o /a uoc nguyc n cba n tba nb cu a cbu ng
to i, mong ra ng an pbam nay sc co ou ma nb
mc bon su t buong ngoa n t bu pbap oa bo i
bo a t bicn cu ng cbia sc su nba n tbuc sa u
bon oc muc t icu cba n xac cu a ngbc t buat
su giai t boat oa tba nb tu u trong tam t buc
con nguoi.
mori Sgen
Terayama Katssuj
Tokyo 1982



1
kansho hannya tr too dut dooc thong qou so chom nghom.
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
10

11





CHONG





GG O O T TH H K K


12
THK N VA NGHK THA T THK HKN
The n vu su thum djnh cu tInh con nguo
Mof hom vI fa ng ha nh cuoc Tu Ma a u a
1
vIo ng
fham a Truo ng HoaI Ha I.
1
mof fhIo n su Trung Hoa. no I
chuyo n vo nhu ng noI mnh da dI qua.
KhI fo I con o Ho Nam |Konan). co dI qua mof noI
go I Ia Quy Son |Isan. TaI-I). do Ia mof vu ng nu I raf do p.
co kha na ng quy fu duoc f nhaf Ia 1500 hoc fang.
a Truo ng IIon du ng da y. da ng dIo u nhu sap dI.
ToI co fho fru o do cha ng 7 Su ho I:
Tu Ma a u a dap:
Kho ng! Nga I fro ng gIong mof Ia o fa ng kho ha nh
ga y go. fru nuI a y phaI ca n mof nguo I co nhIo u phong do.
No u Nga I fru o do . hoc fa ng so khong qua 500.
Tho do fu frong chung cu a fa. aI fru o do duoc7 a
Truong ho I.
Tu Ma a u a fra IoI:
o I xom qua fu ng nguoI mo I bIof.
ThIo n su Hoa Iam.
2
fhu fo a frong chu ng. duoc mo I

1
1o Mu Duo Du tShbu Zodu): u mot tho n so tnh t ho ng
du y vu too ng so.
1
Hyakuj Ekai: 720 8l4
2
Kurn
THKN VA NGHK THAT THK HK N
13
do n fruoc fIo n. Tu Ma a u a bao:
a ng ha ng mof fIo ng ro I ha y dI vaI buoc.
Hoa Iam Iam fhoo Io I yo u ca u. Tu Ma a u a fra Io I
ngay:
Nguo I na y kho ng duoc. XIn mo I nguoI ko fIop.
Cu fhoo cach nhu va y. Tu Ma a u a Ia n Iuof quan
sa f fu ng nguo I. va fha y kho ng aI da f yo u ca u. Nguo I cuo I
cu ng Ia dIo n fo a IInh Hu u.
2
KhI Tu Ma a u a vu a fha y
IInh Hu u. IIo n noI:
a y chnh Ia nguoI fru nuI do !
a Truo ng dong y. nhung fhu chu ng Hoa Iam pha n
do I:
Cho n nguo I fru fr mof fru xu mo I ma Ia I du ng fro
kham nghIom fro con nhu fho !.
a Truo ng IaI dua ra mo f cuoc fhu nghIom khac. Su
Ia y mo f fInh bnh. da f fruo c ma f Hoa Ia m ro I ho I:
Kho ng duoc goI Ia fInh bnh. a y Ia caI g7
Hoa Iam dap ngay:
Kho ng fho no I Ia goc ca y va y!
KhI ho I do n IInh Hu u. su da va ng fInh bnh ro I bo dI.
a Truo ng cuo I noI:

2
Coy Son Lnh Hoo tto ng Nhut: koy, 78l 853). So go
choc do n tou tro ng co voc nuo noo ng, u n oo ng trong tho n vo n.
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
14
Thu fo a bI fhua ngo n nuI na y ro I!
1

IInh Hu u da m nhIo m kIo n Ia p fhIo n vIo n o Quy Son
va fro fha nh To khaI sa ng fo ng Quy Nguo ng.
2
mof frong
nam fo ng phaI fhIo n Trung Hoa. Chnh Hoa Iam cu ng
fro fha nh mo f fhIo n su no I fIo ng. no n chu ng fa cu ng
khong fho no I ra ng su hoa n foa n bI fhua cuoc. I nhIo n.
cof fu y cu a ca u chuyo n na y Ia o cho: voI mof nguo I ma n
cam. so co kha na ng fha u hIo u duoc ca fnh hoac kha
na ng cu a nguoI khac fho ng qua phong cach u ng xu. a f
Iua n Ia aI. mIo n Ia co duoc mo f na ng Iu c da c bIo f. fhoo
du ng nghIa xuaf chu ng.

* * *

Mof hom. kIom sI Iung danh Myamofo MusashI |1584
1645) dang da o qua duo ng pho Nagoya. Mof vo sI
3
dI qua.
quay ngoa f Ia I nhn o ng va fu nhu: a y kho ng phaI Ia
mof nguoI bnh fhuo ng. Xua nay fa chua gap nguoI na o
nhu fho na y o quanh da y. O ng fa IIo n ho I Io n:

1
Choyon nuy u no dong chnh cou co ng u n 40 trong Vo Mon Coun
t Momonkun) go do u Thien tong Vo Mo n Quan, l qoyo n,
do Vo Mon Hoo Khu soun vuo do 1ong, D Don 1ong 1hoo bo n,
dooc u n hu nh vuo non hoo 1hoo Dnh tho l tl228), don non hoo
1houn Hoo t ho 5 t l245) dooc n u. Nu m ko, co s An Vu ng t ho m
vuo suo such tuc tho 49, suo do such dooc xo p vuo Du Chnh 1u ng
tup 48, trung 292.
2
lgy
3
sumoru
THKN VA NGHK THAT THK HK N
15
Co pha I o ng Ia samuraI fhuoc do ng Yagyu7
MusashI ho f Io n mo f fIong sa c Io m Ia m Ia nh buo f vI
samuraI kIa.
Tho ngaI Ia Myamofo MusashI!
VI samuraI a y da nha n ra.

Su ma n cam co duoc nho vao su fInh Iuyo n nhIo u
na m cu a fhan va fa m duoc bIo u Io ra fhaf fu nhIo n frong
chI mof vaI ha nh dong nhaf dInh cua nhu ng con nguo I
nhu Quy Son va MusashI; chu ng fa kho ng no n ngac nhIo n
v do chnh Ia nhu ng ba ng chu ng ro ro f cho cach ung xu
cu a ho.
The n vu nghe thuut the hen
Iam To |7 867). nguo I sa ng Iap mof fong phaI fhIo n
mang fo n Su. mof hom ba o do fu:
Tro n kho I fhIf do. co mof vo vI cha n nha n fhuong fu
cu a maf cu a quy vI ra va o. aI chua nhan ra duoc. ha y xom
dI!
4

KhoI fhIf do nghIa Ia fha n fho va f chaf ma fa ba m
fhu fu cha mo. Tro n ca I fha n do. co mot oo oi cban nba n.

4
Lum 1o Ngo Loc t Du 47, 496 hu) gh: :
So
thoo ng doong vu n: Xch nhoc dou n thoong hoo nhut vo v chun nhu n,
thoo ng to ng nho dung cho nhun do n mon xout nhup, v cho ng co gu
khu n khun.
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
16
mof con nguo I chan fhaf kho ng fo n fuoI. VI nghIa Ia fhu
bac. cha ng ha n nhu bo fruong. fuo ng cong. quy foc.
fhuo ng Iuufhaf su kho ng fo n faI. cung cha ng quan ho
ma f fhIo f voI 52 gIaI vI fu fap gIac ngo . hay fIo n frnh
fu fap fhoo fhu bac cu a nhung fam ho n ho p hoI fhoo Pha f
gIa o duy Iy. Hon fho nu a. faf ca nhung pha n bIof fhuo ng
fnh. dan o ng da n ba . nguoI gIa u ko ngho o. mo ngo. frong
ngoa I. do u pha I duoc vuo f qua; roI mo I co duoc su fu do vo
chuong ngaI. sIo u vIof fa f ca nhu ng doI daI.
NhIo u nguo I fIn ra ng co mo f fhaf fa I sIo u vIo f na m
bo n ngoa I kbo i t bit Jo na y. ro I khoac cho no mo f y fuo ng
hoac mo f hnh fhaI hIon hu u fru u fuo ng na o do. Nham
Ia n nay dan do n su mo ho vo fho fa nh cu a bu u va oo, su
ma u fhua n gIu a fuyo f doI va fuong doI. va su cha p fruoc.
nguoc vo I fu faI.
Vo ca u no I cu a Ia m To . oo oi cban nba n fhuong fu
cu a maf cu a chu ng fa ra va o; frong mo f phap fhoaI khac.
Su no I: ... O ma f. no duoc go I Ia fha y; o faI. no duoc go I
Ia ngho; o muI. no duoc go I Ia ngu I; o mIo ng. no duoc go I
Ia noI; o fay. no duoc go I Ia cam nam; o cha n. no duoc go I
Ia dI.
Chu cua mat
1
cu a Iam To Ia bIou fuong cho cac gIac
quan ma oo oi cba n nba n kho ng ngu ng qua Ia I frong kbo i
tbit Jo na y.
a ng cach vuof qua nghIch Iy va gIoI ha n na y. kbo i
tbit Jo do I daI fro no n mof cha n fhan fuyo f do I va vo
nga I. Tuy nhIon. chung fa kho ng non dnh mac va o fnh

1
don mo n t )
THKN VA NGHK THAT THK HK N
1?
buo ng fha cu a mnh. Mo I nguoI no n fho hIo n mo f cach
sa ng fa o. qua Ia I mof cach ung dung gIu a hu u ha n va vo
cu ng. gIu a fuyo f do I va do I da I. Chu ng ngo xa y ra ngay
noI fha n xac na y; su chuyon ho a fha n suc sInh fha nh bac
gIac ngo. fha nh sInh fho so ng do ng. fao no n caI ma
chu ng fa goI Ia t bic n.
Mof khI su phong fo a cu a quan nIom do I daI bI gIa I
fru. fh cha ng co n sac Ia n t uo ng. Vo oi cba n nban ba y
gIo fu fa I fhoaf khoI mo I nga n cho. hoa f du ng fu do
khong chuo ng nga I sIo u vIof fhan vaf chaf nhung
khong fhIo u frach nhIom vo I no. Nhu .T. SuzukI no I:
NguoI gIac ngo Ia nguoI vuo f qua duoc fnh chaf ca nha n
nhung van co n gIu duoc nof ky dac cu a rIo ng mnh.
Vo oi cba n nba n cu ng co n duoc go I Ia Pbat t am hay
tbic n t am. u kho ng hnh. kho ng fuo ng. nhung cha ng
phaI kho ng fro; ma no do ng du ng fhaf su ngay ba y gIo va
o da y. Ia t bic n co.
1

a ng cach ngho fIong va fha y hnh. ha nh gIa Ia o
Iuyo n co fho bIo f ngay tbicn co sa u ca n cu a mof nguo I.
No u ba n cha f cu a mof nguo I co fho hIon ba y qua mof va I
cu chI nho nhu dang ha ng hoac buoc dI. fh chac chan no
cu ng co fho duoc bIo u hIo n ba ng ngho fhuaf. a n chaf ro f
ra o cu a co ng phu fhIo n duoc hIo n ba y nhu Ia mof ngho
fhua f.
ThoI xa xua. Ca u ChI
5
fhuo ng dua Io n 1 ngo n fay khI

1
zonk
5
Coto
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
18
co nguoI don ho I fhIo n; Van Mo n
6
khuoc fu ko fhu a fu
vIo n cu a fha y mnh. sau do chI mof mnh vo I ca y ga y ma
nuof fron ca son ha daI dIa; Thu Son
7
qua f gay fu I bu I va o
do fu; o ng Son
8
fra Io I cau hoI Pha f Ia g 7vo I Io I da p
a ca n gaI!. Taf ca nhu ng u ng xu na y do u Ia nhu ng
ma ng dac sac cu a ngho fhuaf.
Guc ngo vu ky thuu t
Trong ngho fhua f fhIo n. ky fhuaf kho ng fho hoa n
foa n xom nho. cung nhu kho ng fho du a hoa n foa n va o
cam hung sa ng fa o. Co fho ha nh gIa raf fho ng da f fhIo n.
nhung nou kho ng duoc ro n Iuyon fhu phap va hoI ho a fh
ha nh gIa a y khong fho cho ra do I mof fac pham ngho
fhua f frong Ia n no Iuc da u fIo n. Ngay ca doI vo I mo f
fhIo n su Io I Iac nhaf. chu ng fa cu ng kho ng fho na o mong
mo I vI a y Ia I duoc pha n Iuc co ma kho ng can nhu ng chI
da n fhch ho p; no u kIo n fhuc ky fhua f co ba n bI bo qua.
fh nhu ng vIoc nhu fho so kho ng fho na o fhuc hIo n duoc.
cho du voI nguo I da gIac ngo baf Iua n do n muc na o.
Mof hom MusashI duoc yo u ca u vo mof buc franh
ba ng mu c fruo c uy Iu c cu a mo f Ia nh chu a. HIo n nhIo n Ia
bI pha n fa n fu fuong. anh fa kho ng haI Io ng vo buc franh.
Sau khI vo nha. MusashI IIo n ru f va o Iam vIoc frong

6
|mmon Vu n Mon Vun Yon ; C: ynmn wnyn; tieng
Nhat: ummon bun'en 864 949
7
Shozun 1ho Son 1 nh Nom ; C: shushn xngnin;
tieng Nhat: shuzan shnen: 925 993:
8
1ozun Do ng Son Loong Co ; C: dngshn lingji;
tieng Nhat: tzan rykai: 807 869:
THKN VA NGHK THAT THK HK N
19
pho ng rIo ng. va do n sa ng hom sau fh anh cho ra doI mo f
fuyo f fac. So saI Iam khI nghI ra ng anh fa co fho Iam nhu
fho hoan foa n chI v anh Ia mo f kIom sI fa I ba dIo u do
cha ng IIo n quan g nhIo u don kha na ng ho I ho a cu a anh.
MusashI vo n da quon fhuoc vo I ky fhua f vo ba ng buf Io ng
fruo c khI cho ra do I fuyo f pha m mo f do ma y. Ra f co fho
Ia MusashI ca m fha y Iu ng fu ng bo I su co ma f cu a vI Ia nh
chu a. no n da ma f dI su fu fIn. Ngay khI anh fa fro vo noI
bnh an xua cu Ia nha cu a mnh. anh fa mo I fa o no n mo f
kIo f fa c. Kho ng co g do no I fhom vo dIo u do . Su fhaf Ia .
fhIo u su chn muo I fa m IInh co fho Ia m ha n cho vIoc va n
du ng na ng Iu c ky fhua f fhch ho p. nhung so khong du ng
khI nghI ra ng nhu ng aI fhuoc da ng chn muo I fam IInh
nhu MusashI do u co fho vo non mof kIof fac ma kho ng
qua su ro n Iuyo n chnh fhuc.
Trong Pbat Tri Hoa ng Tc t bic n 8u Pbap Ngu. fac
pham ghI Ia I nhung baI gIa ng cu a a n Khuo VInh Trac.
9

co ca u chuyon nhu sau:
HachInobo noI vo I a n Khuo:
VI fo khaI sa ng TInh do cha n fo ng Ia Tha n Ioan
1

co Ia n vIof do ng chu Nam mo A I a Phaf Io n kho ng
frung va nhu ng chu a y hIo n Ion fro n mof fo gIa y o bo n

9
un Khoo Vnh 1ruc ; tong Nhut: bankei ytaku (Eitaku):
l622 l693, cong dooc go u un Khoo Cooc so tBankei Kokushi):
u num trooc kh von tch, So dooc Nhut houng phong dunh hoo
lhut 1r Hou ng 1o tho n so ttong Nhut: Butchi Ks ai Zenji). Vo suo
mon do soo tu p u cuc bu gu ng cou so thu nh tup lhup Ngo mung
ton Butchi Ksai Zenji Hgo.
1
1hun Loun : tong Nhut: Sh nrun tll73 l262)
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
20
kIa bo so ng. NgaI co fho Iam duoc vIoc ay chang7
a n Khuo cuo I ba o ong fa:
Cac phu fhu y fham ch co n fhI fho nhIo u ngon dIo u
Iuyon hon. No I nhu ng chuyo n nhu fho frong Phaf pha p
cu ng gIong nhu so sa nh cho moo voI nguoI!
Phaf phap cha n chnh fh cha ng co g Ia huyo n hoac.
Nhu ng vI duoc fruyon fhu a Pha f phap nhu Kho ng HaI.
1

Tha n Ioan do u kho ng phaI Ia nhu ng phu fhu y. Mof so f
nguo I co fho fha y kho chIu boI fhuc fo Ia Iu a fh nong va
nuoc fh Ia nh. ro I co ga ng fhay do I fhIo n nhIon mof cach
vo Iy . Kho ng mo f vI chan su na o Ia I khuyo n khch do fu
cu a mnh no Iuc fhuc hIon nhu ng dIou kho ng fho duoc;
fhay v nhu fho. ho da y nhu ng nhan fhuc du ng dan va su
cha p nha n quy Iuaf fu nhIo n. Nhu ng fn do va cac fha n
hu u cu a HachInobo fhuo ng bI nhu ng an fuo ng mo Iam vo
phop Ia.
KhI con bo. fo I co hoc khong Ia u vo I mo f vI cu sI fo n
Oda TokusuI. O ng fa Ia nguo I no I pha p cu a Ia o su
KafsumIno aIfofsu. va Ia bac fhay frong mon fhu pha p
va nhu dao. Trong mof ba I vIof cu a mnh. TokusuI vIo f:
Thu phap cu a ca c fhIo n su Iuo n duoc vIo f ra vo I mo f nghI
Iu c ma nh mo . cho du Ia nhu ng bu c fhu pha p fo I. a y Ia
dIo u ky Ia .
I nhIo n frong cac fhIon su. Ioa I nIom fIn sIo u xuaf
ay khong hIom. Mof so nguo I hIo u saI vo Pha f pha p.
gIo ng nhu HachInobo; mof so khac qua fIn va o ca u no I:

1
Koku
THKN VA NGHK THAT THK HK N
21
Tho ng daf fhIo n Ia fho ng daf fa f ca. frong khI do. mo f
so khac nu a Ia I fu da nh gIa qua cao fa I na ng ngho o na n
cu a ho. Cac fhIo n su fhoI fruoc co Io kho ng fra nh kho I su
da nh do ng vo I da ng nguo I co nIom fIn sIo u xuaf va ha ng
nguo I fu do I mnh. nhung so vo I ngay nay fh duong nhu
ca c ma u fhu phap ngho o na n kho ng nhIo u Ia m. |I nhIo n.
chI nhu ng fuyof pham fhu phap moI duoc Iuu gIu. )
TokusuI fhan phIo n : Nga y nay. cac fuyof pham fhu pha p
cu a cac fhIo n su vo cung hIom hoI.
NakabayashI CochIku. ba c fha nh vo fhu phap fho I
MInh TrI.
11
nha n xof: ThIo n cu a nhung aI chua da f duoc
Chnh phap nha n fa ng fh go I Ia Ja bo t bic n.
12
Thu pha p
cu a nhung aI chua fha u suof phong fha I ca c ba c co du c.
Ia I dam mnh frong nIom kIo u ha nh ky quaI. fh do Ia Ja
bo t bu pba p. Phof Io nhu ng yo u fo vo bo cuc. phong cach
sa ng fa o va nhu ng nof fho cu ng cu a cac ho a pham fhu
phap IoaI foI fh qua fhaf do Ia Io fhoI cu a Ja bo t bu
pbap do chI Ia nhu ng no f chu nguoch ngoac.
Trong vIoc hoc fhu phap. ban da u moI fhu do u pha I
duoc hoc fa p can fhan; ra f ca n fhIof phaI nghIo n cu u
phong cach va phuong phap cu a cac bac fha y dI fruoc. Ia p
mof no n fa ng vu ng chac fro n ky fhuaf co ba n. va ghI nho
nhu ng yo u fo ca n fhIof frong cach vIof. Cho du va y. cu ng
khong fho dam bao Ia so cho ra duoc mo f fuyof pham
ngho fhua f na o. v mof nha fhu pha p dch fha f kho ng chI
don fhua n Ia mof nguoI fho fhu cong Ia nh ngho .

11
Mo Lru
12
du ho: cho n houng
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
22
u fhuc fo CochIku Ia mo f nha fhu phap chuyo n
nghIo p no I fIo ng. o ng va n fhuo ng fhan va n ra ng fhu pha p
cu a o ng kom hon so vo I nguoI ba n fho I fho a u cu a mnh
Ia chnh khach SoojIma TanoomI. No u mo f nha fhu pha p
faI fu vuo f fro I nha fhu pha p chuyon nghIop no I fIo ng
nha f fho I nay. fh dIo u chac cha n Ia do noI buf pha p hon
Ia su hoa n ha o vo ky fhuaf. Cam quan. kInh nghIom. su
chn muo I fam IInh. faf ca do u co pha n frong do. CochIku
vIof:
Cac nha fhu phap bIo f ca ch ro n Iuyo n ngo n bu f.
nhung ho kho ng bIof cach ro n Iuyo n fam IInh. Ky na ng co
duoc do fu ro n Iuyo n vo I ca y bu f. frong khI IInh ho n fac
pham Ia I xuaf phaf fu su chuyo n ho a ba n fam.
Trong nguo n cam hu ng fuong fu. TokusuI Iuu y :
Chu fha o cu a Nha f Huu To ng Thua n
1
va Iong
Khoan
2
fh qua fuyo f. ra f da da ng va sa ng fa o. Iam sao
co fho mo fa duoc fhu phap cu a cac vI a y7 Tuyo f dIo u
cha ng7 Ky dac cha ng7 Tnh doc dao frong fac pham cu a
ho Ia nho vao kInh nghIom fhIo n. Chu ng fa co fho cam
nha n duoc cha n gIa frI va a nh sa ng ruc ro fu vo dop fu
nhIo n hIon hu u frong fam ho.
A nh sa ng ruc ro fu vo dop fu nhIo n hIo n hu u frong
fam ho chnh Ia ca I du ng cu a vo vI chan nha n.
o sa ng fa o ngho fhua f fhIo n. fa m phaI fInh fa I.
nha n ra oo oi cba n nban, gIa I fru moI chap fruoc. va da f

1
lkkyo
2
kyokun
THKN VA NGHK THAT THK HK N
23
duoc fu faI. Kho ng co nhu ng chua n bI na y. fh kho ng fho
huo ng fam mnh va o vIoc sa ng fao ngho fhua f. IaI nu a.
chu ng fa pha I fu nhac nho ra ng su chn muo I fam IInh va
chIou sa u cu a ca fnh phaI duoc ho a hop voI ky na ng. u
va y. da o Iuyo n fam IInh do ng vaI fro quyof dInh hon so
vo I fa p Iuyo n ngon buf.
Trong cuo n Pbuong pbap bo i bo a oa tbu pba p
, 1
Tsuda
SoIfu da dua ra mof so dIo u fhu vI frong fac pham cu a
mnh. O ng nha n dInh rang nhung no f chu fhao pho ng
fu ng hoang da I cu a KaIsu. mof vI fa ng ky dac nguo I
Trung Hoa. co mof gIaI dIo u Iuu xuaf fruc fIo p fu ba n
fam cu a con nguoI; chu ng fo I cha ng co cach na o do fha nh
fuu dIo u a y duoc. Tsuda SoIfu fIop fuc frnh ba y:
VoI nhung buc fhu phap duoc frung ba y fron bo fho.
nguo I xom f ca m nhan fa I na ng cu a ngho sI ma quan fa m
nhIo u hon do n dau a n fam IInh ba ng bac frong buc
ho a... Trong nhu ng kIo f fac mau muc cu a fhu pha p va ho I
ho a phuong o ng. kInh nghIom va su da o Iuyon fam IInh
duoc kof fInh frong fung nof buf.
Kinb ngbicm oa su Jao /uyc n t am /inb Juoc kct
tinb trong tu ng nct but co nghIa Ia ngho sI fho hIo n mo I
nof nhu fho dang do I dIo n vo I gIa y phuf cuo I cu ng cu a
cuoc do I mnh fam hon cu a mnh duoc khac ho a fro n
frang gIa y. Ha u ho f fhu phap hIo n daI fhIo u pham cha f
na y. cha ng foa f Io n duoc y nghIa hIo n huu cu a con nguo I.
Ca ch da y va I na m. mo f Ia o fa ng do f nhIo n xuaf hIo n
frong mo f cu a hIo u ba n cac do du ng vIof fhu pha p ga n

1
1ho \uy o Cugruphy und tho \uy o luntng
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
24
nha ga Tokyo. Su doI gIa y. bu f. muc roI pho ng buf vo
ngay mo f buc cha n dung o -do af-ma. Xong. Su bo dI
cu ng dof ngo f nhu khI do n. Mof nguo I ba n ko cho fo I
ngho chuyon na y. va hoI fhom: Anh co nghI ra ng do Ia
Ia o su Iurukava TaIko kho ng7. MoI nhn qua. buc franh
fro ng ga n nhu Ia mof buc vo cu a fro con. nhung nhn ky
mo I fha y nhu ng nof buf fra n da y na ng Iuc vo I mo f suc
ha p da n kho ng fho na o fa xIof. |Sau do. foI kham pha ra
do qua fhaf Ia fac pham cu a Iao su Iurukava).
Mof ho a sI nha ngho nhn hoa pham a y co fho nghI
ra ng no do fro con vo. nhu ng nof buf ho n nhIo n va fhanh
fha n Iam sao. Kho ng aI co fho phu nhan su an fInh fuyo f
do I frong buc ho a do. Vo uy nghI Io ng Io ng cua Ia o su
Iurukava hIo n hu u frong fung nof muc. Thu phap va ho I
ho a Ia su noI daI ca fnh va nang Iuc no I qua n cu a nguo I
sa ng fa o.
Nhung ai Ia nguoI fa o ra ngho fhua f fhIo n7 Iam fho
na o do chung fa phan dInh duoc gIu a fuo ng va fho. mo
Iam va chnh kIon. kho I fhIf do va con nguoI cha n fha f.
fhu phap fuyo f chIou va fhu phap foI7 Ca u fra Io I cho
nhu ng co ng a n |koan) na y chI duoc hIon ba y cho nhu ng aI
fhuc ha nh mo f ca ch cha n chnh.
Trong pho ng fap. ngoaI phap t o a t bic n,
1
chu ng fo I
co n hoc fhom kIom fhuaf va fhu pha p. To I go I do Ia du ng
nhu ng phuong fIon khac nhau do fap fhIo n . ThIo n Ia
nha n ra cha n fa nh cu a mnh. nhan ra oo oi cban nba n,
co fho duoc fm fha y frong moI ngo ngach cu a doI so ng.

1
1ong Nhut: Zuzon: to ng Anh: Soutod modtuton.
THKN VA NGHK THAT THK HK N
25
Co raf nhIo u phuong fIo n do fa p fhIo n; co nhIo u mo n hoc
mang fnh nghI fhuc. cha ng ha n nhu fra da o va ngho
fhua f cam hoa. nhung baf ky moI ha nh vI ha ng nga y
na u com. da y fro. Iao do ng cha n fay hoac vIof Iach. dI.
du ng. nam. ngoI do u co fho Ia phuong fIo n do dao Iuyo n
fam IInh. Vo pha n mnh. foI cho n nhu ng mo n ma fo I
fhch nha f. do Ia fhIo n. kIom fhuaf va fhu phap do ro n
Iuyon frong pho ng fap cu a mnh. KIom fhuaf Ia fa p fhIo n
vo I mo f fhanh guom. fhu phap Ia fap fhIo n qua ngon bu f
Io ng. Nou chu ng fa fhuc fap fInh ca n. mo f nga y na o do oo
oi cba n nban so gIa p maf vo I Iuo I kIom. va ca i ta oo nga
so fuo n frao fhoo ngo n bu f.
KhI ho p
1
vu nghe thuut
VI fhay da y fhu pha p da qua va ng cua fo I Ia
Yokoyama Sofsud |1883 1966 ). mo f ho m no I vo I ca c
mo n sInh:
a vIoc ca n fhIof do fho ng daf dao cu a fhu phap Ia:
nIom fIn ma nh mo. fu fho chu ng chac. va fIo f cho vIoc a n
uo ng.
So khong co aI ba n caI. da o
2
na o cu ng doI hoI mo f
nIom fIn ma nh mo. cu ng chang co aI cho I bo fu fho du ng
Ia fhIof yo u cho phong cach sa ng fa o. IoI khuyo n nhu cu a
Sofsud fIo n xa hon :
Phong fha I bIo u hIon khI fo a fhIon va fa p Iuyo n fhu

1
Ku
2
d
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
26
phap phaI duoc duy fr qua vIoc dI. du ng. ngoI. nam frong
sInh hoa f ha ng nga y. Iuc nao nguoI hoc cu ng pha I duy fr
su fap frung foa n fam y. o Ia y nghIa khong no n co fu
fho saI Ioch. u ng cho ra ng ngho fhuaf fhu phap don
gIa n chI Ia sao chop nhu ng nof chu Ha n.
Va o nhu ng nam cuo I doI. kIom su no I danh Yamada
JIrokIchI |1863 1930 ) da y o fruong fhuong ma I Tokyo.
Mof fruong doanh fhuong cu ng kho ng khac voI mo f
fruo ng vo fhua f. va Yamada dac bIo f nghIom khac vo I hoc
vIo n. ThInh fhoa ng. Yamada cam fhanh kIom go du ng
fruoc cua pho ng fap. af ky aI do n ga n pho ng fap ma ko o
Io gof cha n khI buoc dI. hoac ha nh do ng fhIo u y fu. fh ho
IIo n bI o ng qua f ma nh va o ong quyo n. TIong Yamada so
vang Io n nhu sam: Mo f kIom sI kho ng ba f da u va ko f
fhuc |do I mnh) ngay fruoc cu a phong fa p. o n hom nay.
fo I co n nho IaI ro ra ng am huong da y khInh mIo f cu a o ng
va va n co n cam fha y dau noI a y |mac du kho ng pha I Ia
ho c vIo n chnh fhuc. fo I da duoc du kho a hua n Iuyo n o do ).
Nga y nay. cha ng co ma y bac fha y da y fhoo phong
cach cu a Yokoyama va Yamada; doI vo I cac vI a y. da o Ia
phuong pha p fInh Iuyo n ba n fnh con nguo I va fhanh fInh
ho a fam fhuc; su ca u fha khong duoc cho pho p frong ba f
ky no Iuc na o.
Tuy va y. vo yo u ca u cuo I frong Iy fhuyof cu a
Yokoyama Sofsud. co Io co n do I chu f kho khan. Co fho
na o co su IIo n quan gIu a su fIof cho a n uong va fap Iuyo n
fhu phap chang7a y kho ng pha I Ia mo f ca u ho I vo Iy .
Chnh fo I da vIof frong IoI ba f cho mof quyo n sach fa p
hop nhung Io I gIa ng cu a Sofsud: Tha y chu ng fa fha y
THKN VA NGHK THAT THK HK N
2?
ra ng non fa ng suc khoo nam o frong fhaf pham fa du ng
ha ng nga y. no n mof cho do a n uo ng fhch hop Ia raf quan
fro ng. Tuy nhIo n. fhaf pham ma fha y do nghI chu ng fa
du ng |gao Iuf va rau qua ) khong pha I Ia da du. Ro f Ia I
fh. mo I nguoI pha I fu fm cho mnh mof cho do a n uo ng
fhch ho p nhaf sau khI da ca n nha c mo I kha ca nh khac
nhau.
Va o mo I nga y Chu nhaf. co mof Iop fhu phap baf da u
Iuc 10 gIo fa I fhIo n duo ng cua Sofsud. Truoc fIo n Ia ba
fho I kho a fo a fhIo n. mo I fhoI 45 phuf ko fIop nhau. Ia
hoc vIo n mo I. fo I kho ng quon ngoI mof mach hon haI
fIo ng do ng ho. Cha n mo I nhu. da u oc choa ng va ng. Thay
v duoc an fInh frong fam. foI chI fha y foa n su buc boI
duo ng nhu kho ng chIu du ng no I. Sau fhoI fo a fhIo n. cac
hoc vIo n mo I chu ng foI co n pha I ma I raf nhIo u muc. ro Ia I
Ia fhom mof chuyo n buc mnh hon nu a.
KhI fhuc ha nh. Sofsud ngoI frong fu fho fo a fhIo n.
Iung quay va o bo fho . va mo I ho c vIo n cu I Ia y fha y fruo c
khI na ng buf Io ng Io n. y hof nhu khI fham van mo f fhIo n
su . Vo tu bo ng.
1
mof nof fha ng don doc. Iuo n Iuo n duoc
fap vIof fruoc fIo n. NoI Iop hoc cu a Sofsud. do Ia vo mo f
duo ng cho o fu duoI goc bo n fra I koo Io n pha fron goc
phaI fo gIa y. Ro I sau do mo I co fho sao chop ca c fhIo n
ngu gom ba fu fhoo da ng fhu pha p chu fha o cu a cac bac
fha y fIo n boI. uo ng nhu Sofsud fhoo fhu phap cu a su
phu mnh Ia Chod Jakushun. mo f fa ng sI fong ThIo n
fhaI.

1
Mujib : vo to bong
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
28
Sofsud da y chu ng fo I ra ng. fhoo Hoa ng Phap a I
Su.
1
khI mof ngo n buf vung Ion. no phaI duoc hoa n foa n
xua f pha f fu bo n Jon kbai co.
2
Ho n do n Ia fra ng fha I
fruo c khI da f froI chua pha n. fruo c do co mo f su pha n
cach gIu a oat va t bc. Ho n Jo n kbai co Ia noi ma moI va f
Iuu xuaf. Ia noi cua ma f mu I mnh fruoc khI cha mo sInh
ra. Vo oi cban nban fru noI da y. No f buf xua f pha f va fro
vo frong bo n Jo n kbai co, nof buf dI fu kbo ng va ca I
kbo ng a y duoc fu u fha nh mof cach vo fhuc frong nof bu f.
KhI do ng chu fuo n fra o fu bo n Jo n kbai co, fh a nh huo ng
cu a no raf dIo u ky CochIku go I pham fnh do Ia na ng
/uc onb bang
3
v no co fho duoc cam nhan ngay ca frong
mof ma u fhu pha p cach da y ha ng fram nam.
Nhac ngo n buf Io n frong fho gIo I cu a oo, chu ng fa
duoc chI da n vo mo f vo ng fro n nho nhang frong kho ng
frung fruoc khI ha bu f xuo ng. Jiu Jang nbu suong roi,
fro n frang gIa y. o co ko f qua fof nhaf. vI su da y chu ng
fo I phaI koo ngo n buf qua frang gIa y nhu fho co mof fa ng
da na ng duoc buoc va o do ba ng mof soI da y. Tom Ia I.
foa n bo fIon frnh. duoc dIo n fa Ia oict mot cacb co cbu
tam ma kbo ng t ac y.

1
Hou ng lhu p du so (tong Nhut: Kb Daishi) 774 835:
con dooc go u Kho ng Hu ; tong Nhut: Kkai. Cuo tung Nhut
un, ngoo sung u p Chun ngo n tong ttong Nhut: shngon) du ng
Mut tong tu Nhut. So to hoc Mut tong tu 1rong Cooc vu vo Nhut mo
du o troo ng tu no Cuo Du tto ng Nhut: kyu), vo suo tro t hu nh trong
tum cou Chun ngo n to ng.
2
lrstno oxstonco ttong Nhut: konton kuk)
3
vo n tho: tong Nhut: onso: to ng Anh: otornu onorgy
THKN VA NGHK THAT THK HK N
29
O VIo n ong. fhu phap chua fu ng duoc da nh gIa cao
chI du a va o vo dop co fnh ky fhuaf hoac nhu mof fac
pham ngho fhua f. Kho ng mof nha fhu phap Iu ng danh
na o o Trung Hoa. Cao Iy. Nhaf a n Ia fhua n fu y chuyo n
nghIo p ho do u Ia cac frIof gIa. fa ng sI. hoc gIa. chnh
khach. fhI sI. chIo n sI . v.v.. . V sao va y7 Mo f nguo I quan
fa m fruo c ho f do n vIoc fa o ra mo f fa c pham gIa frI do
kIom fIo n hoac do duoc noI danh fh kho ng fho daf ho f
fam y cu a mnh vao da y; no n duong nhIo n. no fhIo u suc
so ng. Tac pham cu a mof ngho sI fhIo n. fra I Ia I. fham
dam fInh fha n ma ach A n Huo Hac
1
go I Ia: fra n nga p
na ng /uc t u ca i nbn giac ngo. Na ng Iuc do Ia kbi bo p
|kIaI). Kbi Ia na ng Iu c cu a vu fru. Iuo n Iuo n hIo n hu u
nhung va n ngu yon no u khong duoc fu duo ng. Kh bop Ia
fro no n sung ma n na ng Iuc vu fru na y; no duoc ho p nha f
va o frong no f muc. goI Ia mac kbi.
2

Sofsud noI vo dIo u na y nhu sau:
Mac kh khong phaI nhu mo f so nguoI fuo ng Ia ma u
sa c cu a mu c. no cha ng fu y fhuo c va o cha f Iuo ng cu a bu f.
muc va gIa y. No u kbi cu a nguo I vIof kho ng fra I ro ng do n
fac pham. fh mac kbi fIo u ma. Su Iuu hIo n ro ra ng cu a
mac kbi bIo u fhI na ng Iuc no I chu ng. Mac kh khong chI
fha y ba ng maf. ma co n duoc cam nha n qua bu ng.
3
dIom
frung fam cu a fhan va fam frong co fho con nguo I. Mac
kbi bIou hIo n su gIac ngo frong no I fam cu a nha fhu pha p.
Mac kbi khong dong nhaf. ma cung kho ng pha I
khong phu fhuo c va o no f bu f khong fho chIa cho ra hay

1
: tong Nhut: huko n okuko: l686 l769:tho n so Nhut u n,
mot trong nhong t ho n so qoun tro ng nhut cou tong Lu m 1o tto ng
Nhut: r nzu).
2
bokk: muc kh kh trong moc
3
huru
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
30
sap xop Ia I frong cu ng pham fru. KhI mof nha fhu pha p
fhIo n fruf hof fam ho n cu a mnh qua fu ng no f buf. fh
mo I no f do u fro fha nh xung Iu c da y su c so ng. ThIo n Ia
ngho fhuaf cu a bop kbi.
ThIo n va ngho fhuaf fuong quan vo I nhau mof cach
ma f fhIof. ThIo n. su khuoc fu mo I gIoI ha n. duoc bIo u
fuo ng qua uc Pha f. fu fa I frong mo I ha n cuoc. Ngho
fhua f fhIo n Ia bIo u hIo n cu a Pha f fam.
MA C KH VA S CHYKN BKN TRONG TH
PHA P
Ho I co n nho. Tossh
1
da Ia mo n sInh cu a Ivasa IffoI.
fhuo ng fhu fhu 51 cu a fruo ng pha I fhu phap Jubokud.
Tossh nhan duoc a n chu ng fu fha y mnh raf som. va o
Iu c 15 fuo I. Tossh fIop fuc ron Iuyo n fa n Iuc fhom nhIo u
nam sau. Nhung phaI do I do n khI su gIac ngo sa u fham
do n voI o ng vao nga y 30 fha ng 3 nam 1880. fh ngho
fhua f fhu phap cu a o ng mo I fha f su chn muoI. Nam 45
fuo I. y nghIa sa u sac nhIom ma u cu a fhIo n. kIom dao va
ngho fhuaf fhu phap frong o ng da fro no n bu ng chIo u.
Sau do kho ng Ia u. Tossh duoc nha n su fruyo n fhu a fu
fhIo n su TokIsuI. ro I khaI sang phaI kIom da o Vo ao
2
va
hoa n chInh ngho fhua f fhu phap cu a mnh.

1
Yamaoka Tessh: Sn Cng Thiet Chu (1836 1888), thng ky
bu t hieu Thiet Chu c s.
2
Vo Duo oo, tieng Nhat: Mot ky: tieng Anh: No-sword
MA C KH VA S CHYKN BKN TRONG TH PHA P
31





Ky pbicn ba cb oa n
tbo i Ja i boa
Nbat /ic m tbu ou
tu tic n tra
Nha m fhan van ha
ThIo f Chu Cu sI

Ikuhen no hakuun t oki ni
ga o machi
ichi ren no shu mi zukara
cha o ni ru.
Jinshin banka Tessh koji

May troi Jam pbic n
cbo tay oc
Mua tbu giang nbc,
tu pba tra.

HInh 1
o v nga y gIac ngo cu a Tossh duoc ghI nha n chnh
xac. nguo I fa moI co fho fham dInh gIa frI cac fac pham
fhu phap cu a o ng ca fruoc va sau su chu ng nghIom fam
IInh ay. ung mo f knh hIo n vI dIon fu do phong Io n mo f
nof chu ky cu a o ng gap 50. 000 Ian. chu ng fa co fho kha o
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
32
saf 5 buc fhu phap duoc vIo f frong fu ng quang do I khac
nhau cu a o ng do fha y duoc su chuyo n bIo n raf fInh vI cu a
cac ha f muc II fI cuc nho |mac kh bokkI).
Thu pha p na y |hnh 1) duoc fhuc hIo n nam 1872. khI
ThIof Chu |Tessh) 37 fuo I. ky fhua f con chua chn muo I.
Nof chu bI go bo va roI rac. Ngay ca chu ky cu ng Iuom
fhuom. ro ra ng cha ng co chuf g kIo n dInh. Nhu co fho
fha y duoc qua a nh pho ng daI |Xom hnh 2). nhu ng ha f
muc fro ng ra f Io do va you of.


HInh 2
Nbung ba t mu c kbi pbong Ja i trong ra t /o Jo oa yc u ot...
MA C KH VA S CHYKN BKN TRONG TH PHA P
33










HInh 3
... anb pbong Ja i cbo tbay mo t su cbuycn bicn sa u sa c
trong ta m nguo i oict.
Nhu ng buc fhu phap fIo p fhoo da y |hnh 4 va hnh 5)
duoc fhuc hIo n na m 1880. khI ThIo f Chu frIo f ngo va o
nam 45 fuoI. Tam IInh vIo n man. na ng Iuc fra n da y. no n
ma c kh fra n da y su c so ng. Chu ky ThIo f Chu da y vo fu
fIn. A nh pho ng daI nof muc |Hnh 3) cho bIof mof su
chuyo n bIo n sau sac frong fam nguo I vIo f da xay ra mac
kh raf kIo n dInh. nang do ng va gIa u sInh Iuc. o ng chu
bo n ca nh ghI:


Minb Tri Canb Tbn t bu nbat oi
ThIof Chu cu sI fhu

Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
34







HInh 4 (Ho) HInh 5 (Long)

Thu phap fIo p fhoo | hnh 6) duoc vIo f va o nam ThIof
Chu 47 fuoI. nof chu uyo n chuyo n nhu nuoc cha y fra n Io n
xuo ng fro n maf gIa y. Chu ky ThIof Chu dac bIo f fInh fo
va fhanh fhoaf.

MA C KH VA S CHYKN BKN TRONG TH PHA P
35

HInh 6






Tu bu u kbc son cban /a c Jia,
Tung /ai pbu quy tbi nguy co.

Nha m ngo do ng nhaf vI
Tung bnh quan chu c ThIof
Chu cu sI fhu

Kbc truo ng cban tbat
quc nba,
Gia u sang muon tbuo
cbl /a gian nguy.

Onozukara kei zan atte shi n no
rakuchi jrai fuki wa kore kiki.
Jingo tjitsu Fuji shi no tame ni
Tessh koji kaku

o ng cha y nhIp nhang
cu a muc ra f ro ra ng frong
su Io n manh cu a mac kh
|hnh 7).
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
36

HInh ?
Do ng cba y nbip nbang cua muc rat ro rang trong su /on
manb cua ma c kbi...








HInh 8
Nc t mu c Ja m Ja c Juoc tbay qua anb pbo ng Ja i bic u bicn
nang /uc sinb Jo ng oa suc song...
MA C KH VA S CHYKN BKN TRONG TH PHA P
3?

HInh 9








Duong kbi pba t xu
Kim tbacb Jicc tba u
Tinb tba n nba t Ja o
Ha su ba t tbanb

MInh TrI fhap Iu c
nIon fhap nguyof
Chnh f u vI Son
Cuong ThIof Tha I
Iang f hu

Kbi Juong kbi pba t
ra, Ja oang cung
xuyc n suo t.
Kbi tinb tban Ja
bo p nba t cung tu tbc
Tb oic c g cung
tbanb tu u.

Yki hassur u tokoro kinseki mo mata tori seishin itt nanigoto
ka narazaran.
Meiji jhachinen jgatsu Shshii Yamaoka Tetsutaro sho
So sa nh vo I mau fruoc. fhu phap nay |hnh 9) duoc
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
38
fhuc hIo n va o nam ThIo f Chu 50 fuo I |1885). mac kh
ca ng kIo n dInh va sa u fham hon.
nh fhan va frang nghIom. nof chu daf duoc su fhu
hu f va soI sa ng. Chu fhan. chu fhu 2 frong do ng fhu nh.
fIo u bIou cho fu do kho ng nga n mo cu a nof buf.
Chu ky ThIo f Chu. nof fhao hon bao gIo hof. nhung
va n fran da y suc ma nh. Nof muc dam dac duoc fha y qua
anh pho ng da I bIo u hIo n na ng Iuc sInh do ng va suc so ng
|hnh 8).


HInh 10
...mo t nam truoc kbi ong ma t, mac kbi cu c ky song Jo ng...


MA C KH VA S CHYKN BKN TRONG TH PHA P
39
HInh 11





Yc t Jc, yct Jc, ba /a yc t Jc, ba /a
ta ng yc t Jc , bo Jc , sa ba ba.

MInh TrI nhI fhap nIo n fhap
nguyof
ThIof Chu Son Cuong Cao o fhu

Gyat ei gyat ei hara gyat ei hara so
gyat ei boji sowaka.
Meiji nijnen jgat su Tessh
Yamaoka Kho sho
Thu phap fho hIon fha n
chu frong af nha Tam kInh
fro n Iu a. hoa n foa n fu fa I doI
vo I moI ca u fhuc; nhu fho buf
va muc dang fhuo ng vo fron
ma f gIa y. !yo n chuyon va
pho ng khoa ng. fhu phap dIon
daf fuo gIac|praj) fu Tam
kInh. ThIo f Chu fhuc hIo n fhu
phap na y khI 52 fuo I |1887).
mof nam fruoc khI o ng maf.
Ma c kh cu c ky so ng do ng
|hnh 10).

Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
40


Nam 42
tuoi.
Nhng net
nay c
ky tr c
khi ong
chng
ngo, rat
ung theo
yeu cau
ky thuat ,
rat ro
rang ;
nhng net
ch thi eu
sc song
va s loi
cuon.


Nam 45
tuoi.
ay la ch
ky cua Thiet
Chu ngay
sau khi
chng ngo.
Net ch
song ong
va ay nang
lc; co mot
s tang
trng ang
ke ve chi eu
sau va s an
nh t tam.

Su chuyen be n trong chu ky cu u Thet Chu

















HInh 12 HInh 13


MA C KH VA S CHYKN BKN TRONG TH PHA P
41


Nam 47
tuoi.
Phong thai
dan dan
thanh thoat
va tinh te
hn, ch ky
co mot net
trang trong
t nhien.




Nam 50
tuoi.

Net tinh te
va n co n,
cung vi
cam quan
hap dan
rat am
sau .




















HInh 14 HInh 15


Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
42




Nam 52
tuoi.

Ne t ch
uyen chuyen
chay tran
nh n c,
thanh thoat
va t chu ,
mot ch ky
tuyet ep.




Nam 53
tuoi.
Ch ky
trc khi
qua i.
Nh the
c t tao
bi mot
nang l c
vt qua
s c ng i,
vie c nay rat
gan vi s
tao ta c cua
mot v than
(kami).

















HInh 16 HInh 1?


MA C KH VA S CHYKN BKN TRONG TH PHA P
43
Thut huy gu
Cac fac pham cu a cac ngho sI fhIo n danh fIo ng Iuo n
Iuon co gIa frI va vIoc gIa ma o Ia duong nhIo n. Raf nhIo u
su mo pho ng duoc ba f chuoc mof cach fInh vI. phaI ca n
con ma f fInh doI mo I bIo f duoc su gIa ma o.
















HInh 18: Thu t HInh 19: Gu
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
44
Hnh 18 Ia mof buc franh fhaf cu a ThIof Chu va hnh
19 Ia mo f ba n sao chop. uc franh co no I dung vo chIoc
fhuyo n Thaf fha nh faI |ShIchIfukIjIn) co ghI do ng chu:



Yo o wataru mi chi to t oeba tonikaku ni
yoku no asase o yuku to kot aeru
Tessh Kho sho

Nc u ai bo i ba ng ca cb na o Jc ouot qua tbc gioi pbic n toai
nay, nc n bao ooi bo rang. bay Ji xuycn qua nbu ng cbo nong
ca n cua Jam mc.

Nof buf frong buc franh fhaf fh fInh fao. do u da n va
ma nh mo; con frong franh gIa fh Iua n qua n va fhIo u kh
hop |kIaI). Chu ky. hnh da ng chIoc fhuyo n. va go n nuoc
frong buc franh gIa fh sac ca nh hon. So sa nh fu a nh
pho ng daI. fa fha y nof muc frong franh fha f fh mom ma I
va so ng do ng frong khI o franh gIa fh qua n quoo va pha n
fa n |hnh 20 va 21 ).

MA C KH VA S CHYKN BKN TRONG TH PHA P
45
HInh 20: Ma c kh franh gIa HInh 21: Ma c kh f ranh fhaf

Trong haI buc fhu pha p na y
|hnh 22 va 23). fhaf kho
ma xac dInh duoc dau Ia no f
buf fha f cu a ThIo f Chu.


Xu s pbong /uu
tbuy tba cb gian
Tbic t Cbu cu s tbu

ShoshI no fry va suIsokI no
kan arI.
Tossh koj I sho

Kc s so ng o Jo i, tbong Jong
nbu nuo c cbay qua Ja.


HInh 22: Gu HInh 23: Thut
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
46
CH NHAT
"Thu pha p Ia fam ho a". Y na y xuaf pha f fu mo f nga n
ngu cu a nguoI Trung Hoa fhoI xua; yo u fnh cu a fhu pha p
chI nam frong mof nof chu nhaf |).
1

uoI da y Ia nhu ng chu nha f cu a 5 guong maf kIof
xua f frong Pha f gIa o Nhaf a n fham duom phong cach
fhIo n. Su khac nhau gIu a cac fac gIa duoc bIo u Io ro frong
chu nhaf cu a ho.

HInh 24: To ng Phong Iou SIou |Shho Mych)
Nof bu f frong chu nhaf na y sac sao voI kh hop. xuaf
hIon nhu muo n xuyon fhung frang gIa y. Nof muc frong
kIo u chu mo f no f ma nh mo fra n nga p kh Iu c. ra f bnh
fha n va frang fro ng.


1
lch
CH NHA T
4?

HInh 25: Nhaf Huu To ng Thuan |Ikky)
Kho co fho fm fha y mof fhu phap chu nhaf na o
frong sa ng nhu chu na y. Kho ng co mof dau vof fu ham
hay ho I hof; nof chu manh mo va frong sa ng. Sa ng su a
va ro ra ng. da y fhaf su Ia mo f chu nhaf fra n da y sInh Iuc.






HInh 26: ach An
Nof chu nha f Io n ma nh. kho ng go o p frong foa n fho
ca u fruc cu a fhu pha p. cu ng suc ma nh pho ng xuaf fu no f
muc khIo n fa co fho cam nha n duoc. Mac du hnh da ng
go gho. nhung no ra f fu nhIo n. fham da m cha f an fInh.

Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
48

HInh 2?: Tu Van A m Quang
Tac pham cu a Am Quang co fho mo fa Ia "ngho fhuaf
phI ngho fhua f". No f bu f da va n du ng ba ng mo f su fu fIn
fo I fhuong. nof muc fham sa u va o frong frang gIa y. Chu
nha f na y ro ra ng Ia duoc fho hIon boI mo f fam ho n
fhanh cao fra n da y kInh nghIom so ng. no n pho ng xua f ra
mof nof faI hoa nho nha ng.




HInh 28: ThIo f Chu
a y Ia mInh ho a cho ca u no I: "o cho mo f fac pham
fhaf su so ng do ng. fh mo I mof frong ngan so I Io ng cu a
ngo n buf phaI fham fran na ng Iuc". Nof chu ma nh mo
khac fhuo ng. va cu ng chu a da y su am ap va fnh fhuong.
CH NHA T
49
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
50

51



Chuong 2



M M N NH H H HO O AA



52
NH NG MA TH PHA P THK N
Tbu pba p t bic n kbong pbu tbuoc oao so nct bay so
cbu, ngay ca cbl mot nct cu ng co tbc cbu a Jay y ngba oa
co mot /uc t ac Jong rat ma nb Jc n nguo i t buong ngoa n.
Nbu ng mau trnb ba y o Jay gom nbic u tbanb pba n
nbung oa n pba n anb boat Ju ng so ng Jong t u t uo ng tbicn.
1. Nhut Huu To ng Thuu n |Ikky Sjun)
14S0, J0,6 x 60,Scm, Tokyo, bo suu ta p tu nban
Omou ka
tayori
kaze ya
fukuramu


Co bnb bo ng to i
trong tim cm:
Duong nbu gio
mang tnb yc u Jcn.



Nof buf frong
NHNG MA TH PHAP THKN
53
fhu phap na y fInh fo khac fhuo ng; nof chu manh nhung
fra n da y kh Iuc. so I no I nha y nhof xuyo n qua frang gIa y.
Mac du cac fhIon su chuyo n vIof fhu pha p bang chu Ha n.
nhung fac pham na y Ia mof ma u fuyo f my doc da o vo
song ba ng ma u fu Nha f
1
uyo n chuyo n. vo ngaI. bay bo ng.
frang nha va fhuo f fha.
2. Cung Bu n NhI Tu ng |Mi yamoto Musashi )
1640, kicb tbuoc kbong ro, ban go c bi tbic u buy trong Tbc
cbic n tbu 2



Tru c cbl
nban ta m
Vu Tang fhu
Jikishi
ninshin
Musashi sho

No I dung
cu a fhu phap Ia do ng fhu 3 frong ba I ko sau da y cu a o -
do a f-ma:
Ba t /a p oan tu
Giao ngoa i bic t truycn
Truc chi nhu n lum
Kicn tanb tbanb Pbat.
Mac du fnh frang o va ng cu a gIa y. 4 chu Truc cbl
nba n t am cu a MusashI va n ma nh va sac. Chu ky cu ng
fha ng fha n va ma nh mo khac fhuo ng.

1
kunu
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
54
3. ChI Ou o Vo Nun |Shi d Munan)
1670, J4. 6 x 6Jcm, Vic n Bao tang Kongi n.

Mof chu fam |) ma nh mo. uy nghI; hIo n hIo n frong
sa ng va ruc ro. Chu ng fa no n duy fr caI fam dIo u ky nhu
fho frong do I so ng hang ngay.
o ng chu bo n ca nh ghI:

Cbi Jao am cbu
Kokoro Shi d Anj u



NHNG MA TH PHAP THKN
55
4. Bu n Khue VInh
Tru c |Bankei Eitaku).
1600, S0 x 42cm,
Vicn Ba o ta ng
Kongin


Tbong tban nban
a n Khuo fa u fhu
Tsu shIn gon
Bankei sho

Pha p fhan nhan ra
duoc nhung g maf
fhuong khong fho
fhay. va ngho duo c
nhung g faI khong
fho ngho do Ia caI
fhay chan fhaf. Tho
hIon mof cach uyon
chuyon va raf so I noI.
ba chu nay khong fho
cho Ia duo c vIof
nhuan nhuyon nho
ky fhua f. Tuy nhIo n.
ca m nhan bao quaf Ia
mof fho haI hoa
fhong nhaf .

5. Bu ch A n Hue Hu c |HakuIn kaku)
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
56
1760, S1,6 x J1cm, Esci
Bunko

Hma
Chung fu Taf -da n vIof cho
Fud My .
1

Mac du dang fhu phap
na y nhIo u nguoI khong doc
duoc. nhung va n khong gIa m
dI ha p Iu c cua no. |Thaf vay.
nou do c duoc Ia mof yo u fo.
fh su fhuong ngoa n fhu
pha p fhIon so vo cung han
cho ). Iou f hu huf nguo I xom
Ia nof chu do p. frong sang va
manh mo. chua du ng foan bo
ba n chaf cu a fhu pha p.
NHAT C C A CA C
THK N S

1
Vo gu thch ch tot tho phup cho 1ut-du n tSiddha), xn xom
Sucrod Cugruphy o tho Lust tShumbhuu).
NHAT C C A CA C THK N S
5?
Va o t bo i Ja i Murat a, t bc ky t bu
16, nguo i ta cbo ra ng trung ba y cac
tuyct pbam bo i bo a trong mot buo i
tra Jao cu ng co y ngba tuong Juong
tbu pbap cu a t bic n su, trong t bo i
Ja i EJo (160J-1S67, nbat cu (ichi gy
mono) Jac bict tro ncn t bo ng Jung.
Tbay o Jung nbic u tu nbu
trong ba i kc (geju bay pbap ngu
(hgo, nbat cu cbl ca n oai cbu Jc
Jic n Jat y ngba sau mau. Hop /y
kbi cbo ra ng nbat cu /a t oa n t bc, no
nbu /a mot buc tranb bon /a mot
cum cbu Jon tbua n.
1. Nhut Huu To ng Thuu n |Ikky Sjun)
14S0, 126 x J2cm, Eisci Bunko



Cbu ac ma c tac
Cbung tbic n pbu ng banb
Sho aku maku sa shu zen bu gy
Kbong /a m ca c Jicu a c
8ic ng /a m ca c oic c /a nb
uc fhu pha p na y cha ng kom g so voI buc fhu phap
go m ca p ca u do I duoc frung ba y va Iuu gIu fa I chu a
ShInjuan. chI nha nh cu a aIfokujI. Tu su sap xo p chu da u
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
58
fIo n cbu . cho do n chu t bic n nho hon duoc xop va o
do ng cuo I. van co mof cam gIac chac cha n vo fnh vu ng
cha I. ga n nhu du do I va fra n da y sInh kh frong no f mu c.
o Ia haI ca u da u frong ba I ko cu a uc Phaf Thch
Ca Mau NI.
1
HaI ca u cuo I Ia :




Tu fInh ky y
ThI chu Phaf gIao.

Tu tbanb tinb ta m y
o /a /o i cbu Pba t Jay.
Mof cach nghIch Iy. moI vIoc do u kho ng fho fha nh
fu u no u nguo I fa co n dnh ma c va o y nIom fhIo n va ac.
Thu pha p cu a Nha f Huu To ng Thua n fho hIo n hoaf
du ng fu fa I cu a ca nh gIoI vo nIom.

1
Theo T-khu gii kinh, o l a bai ke cu a c Phat Ca-diep.
NHAT C C A CA C THK N S
59
2. Phong Ngou Hue Huu n
|Fgai Ekun)
1646, S6 x J0cm, Eisci Bunko


Hoi buc Jong oicn
nbat kboa Jao
Phong NgoaI fhu
Ten o kai kei su ni
ikka no momo
Fgai sho
Tro buoc qua ouon Jong
Mo t trai Ja o ou a cbin
Vung chaI nhung on hoa.
kof cau fInh fo ma fran day
nang Iuc fInh fhan. da y Ia fhu
pha p mof nhaf cu manh mo.
VoI pha m vI rong Io n. do ng chu
fuon chay f rong dong fhIon
sInh do ng. ong chu na y hoI
fhIou can doI mof chuf. nhung
quan bnh nho chu ky duoc
fho m vao pha duoI bon fraI.
Chung fa co fho hIou cau f ron
fhoo nghIa: ma c du co nhIou
phaps mon cong phu f u fap
kha c nhau. nhung chI co mof
Phaf f anh.
Thu pha p. cung va y. baf
Iua n daI ngan hay noI dung ra
sao. cung chI Ia bIou hIon cua
Phaf f anh.
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
60
3. Bu ch An Hue Hu c |Hakuin Ekaku)
1776, 126,4 x 2S,2cm, Eisci Bunko


Nhaf fho c pha fam quan
Mo t mu i tc n ba ba a i.
Ichi zoku ha sankan

a y Ia mof ma u fhu phap da ng
khoI fuyof do p cu a ach A n; nof
chu cau fruc manh mo ba ng nof
buf dam muc. Chu pha va chu fam
frong sa ng va da y na ng Iuc khac
fhuo ng.

uc fhu pha p nay dch fhaf Ia
mof frong nhung fuyof fac cu a
ach A n. Cau na y xuaf phaf fu fac
fhu 56 frong ch nham Iuc
|HokIganroku). nhu fho raf hIo n
fhaf frong chnh fu ng nof chu
fa nh gIac fhua n cha n co fho pha
fan moI chuo ng nga I.


NHAT C C A CA C THK N S
61

4. An Son Ouy Oe n
1S10, 127 x 27cm, Eisci Bunko



Vu qua son sac da
Mua tanb, nui xanb bon

Ame sugi te sanshoku oshi

Ma c du ca c chu kho ng dI IIo n vo I
nhau. nhung kho ng fho cho rang
khong co su ga n bo. Nof bu f frong
sa ng. nhu fho ca u fho duoc mIou fa
mof cach sInh do ng ba ng no f chu.
Khong co fnh cach nghIo p du
noI da y. chI fhua n fuy fnh fao nha
hIon hIo n. Thu pha p na y bIo u hIon
phong fha I nhIof fnh va fhanh
fhoa f cu a A n Son.



Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
62

5. Te n Nhu NghIu Phum |Sengai
Gibon)
1SJ0, S6, 6 x 2Jcm, Eisci Bunko



Chung sInh fa m frung chu Phaf ung
hIon.
Cbu Pbat ung bicn ngay trong ta m
mo i cbu ng sinb.
Shujo schinchu shobut su masa ni
genzu beshi.

Mof nhaf cu sInh do ng cu a
fhIo n su vo ngaI TIo n NhaI. Nof
chu nhu xuaf hIon fu nhIo n fron
frang gIa y kho ng can no Iuc cu a
y fhuc. nhung chu ng kho ng ho
ro I ram va Iuom fhuom. "Taf ca
chung sInh dou fha nh Phaf bIou
hIon quan nIom cu a TIon NhaI
frong vIoc gIaI fhoaf cho moI
hu u fnh.
NHAT C C A CA C VO S
63
NHAT C C A CA C VO S
Tat nbic n tinb t ba n tbic n Juoc t ic p ca n Jc Ja ng nbat
qua cbu t a ng ni, nbung su sa ng t a o ngbc t buat tbic n
kbo ng cbl gio i ba n trong gio i t a ng s.
Trong bat ky tran cbic n na o, cac cbic n s Jcu Jo i
Jic n truc t icp oo i sinb tu, t bc nc n ai Ja /am sa ng to Ja i
su trong Joi tb nguo i ay tbat /a mot bac tba y cu a Vo
Ja o (bdo, cu a pbuong pba p qua n su.
Tinb na ng Jong, t ba ng tba n, /icn quan Jcn oa n Jc
to n tai bay kbo ng t on t a i Juoc pban anb rat ro trong t bu
pbap cua cac oo s.
Mac Ju mot oa i oo s co t bu pbap Juoc gio i t bic u o
Ja y rat ngbicm tuc trong cong pbu t oa tbic n nbu
Tbuyc n Ba n Cbanb Tam,
1
Ja tro tba nb tbic n su oa o
nbung nam cuo i Joi mnb nbung su rc n /uyc n cot yc u
cu a bo /a Vo Ja o.
Va y t b, tbu pbap cu a oo s oa cu a t bic n su kbac
nbau nbu t bc na o:


1
tSozok Shsun)
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
64
1. Thuye n Bu n Chu nh Tum |Suzuki Shs an)
1660, 46,4 x 12,2cm, Eisci Bunko


Nam mo Ja i cuong tinb ta n Jo ng
manb Pbat
Namu taig shjin ymy but su
Shsan (kao)
u Thuyon a n Cha nh Tam co
goI pha p fu f a p cu a mnh Ia NI Zon
|Nhan vuong fhIon hay Ho phap fhIon).
nghIa Ia noI fhoo ca c vI Ho pha p
fhuong bao ho chon gIa Iam. nhung
mau fhu phap nay xuaf phaf fu fa m no
Iu c khong ngu ng f rong vIo c cuu do
chu ng sInh cu a o -fa f Quan Tho A m.
Nof chu dou da n. mo m maI frong
phong fha I raf nghIo m frang; ma c kh
an f Inh sau fha m. kho ng guong o p va
raf phong khoang. "MoI vIo c dang no
Iu c pha I duoc fhu c hIon bang mof fnh
fhan chn cha n va khong go bo Ia
cha m ngon cua Thuyon a n Chanh
Tam.
af ky aI xom fhu phap nay roI
duong nhu dou ca m fhay dang f ra n
mof y dInh Ia m moI IaI mnh.

NHAT C C A CA C VO S
65
2. BInh Son Tu Long
|Hi rayama Shi ry)
1S20, 1J1 x 67, 6cm, Vicn
Bao tang Tessh Kai

No oa
Van Tru Chan Nhan
|Mof fon goI kha c cua
nh Son Tu Iong)
Con c cb noi gian
Do-a
Unch Shinji n
"o-a Ia a m f hanh
phaf ra fu mof con och
noI gIan. Thuo xua. co vI
vua nuoc Trung Hoa
fhong IInh quan Inh
fham du mof cuo c chIon
ac IIof. ong f a gap phaI
mof con och nho xu
dang phong Ion fhan
hnh. san sang chong IaI
do I quan hung hau xa m
pha m vao Ia nh fho cua
mnh. Su ng sof f ruoc
fInh fhan baf khuaf cua
con o ch. vI vua dong vIon
bInh Inh ha y f ho hIon
fInh fhan du ng manh
fuong fu nhu fho frong
khI chIon dau voI quan
fhu.
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
66
nh Son Tu Iong no m hof su c bnh
sInh cua mnh vao haI chu na y. Tuong
fruyon moI khI Tu Iong vung ngo n buf
Ion. muc ba n fung foo kha p fran nha;
khI vIof fhu pha p fuyof pham na y.
chac han can phong phu day mu c.
ung Ia kh ho p |kIaI) chay fran fu
ngon buf ra frang gIa y. Khong nhu ca c
fhIo n su. Tu Iong kho ng bao gIo a m
chI don "fhIon hay gIa I fhoaf f rong
fhu pha p cua mnh. nhung fac pha m
cu a ong khong ho fhIou fInh f ha n
fhIon.
3. Son Cuong The t Chu |Yaomaka
Tessh)
1S00, 110 x JS,6cm, Vicn Ba o tang
Tcssb Kai



Tu nhIon phong nguyof fnh vo fan
ThIof Chu cu sI fhu
af fro I gIo maf fra ng fhanh
Thong dong vo han fhoa fnh quo xua.
Jinen fgetsu j mujin
Tessh koji sho
Y cau fho na y duo c fho hIon ro
frong fu ng no f chu. o I vo I ThIo f Chu.
fhu pha p khong pha I chI Ia bIo u hIo n
cu a "vo nIo m"; ma con Ia mof phuong
fIon fhIon xa o do gIu p chung sInh gIa I
fru dau kho. o vay. fhu pha p cu a
ThIof Chu coI mo va raf nong nhIof.
NHAT C C A CA C VO S
6?
4. Thu ng Hu Chu |Katsu
Kaish)
1S00, 110 x JS, 6, Vicn Bao
ta ng Tcssb Kai


Ta m vIon vong su Iy
Ha I Chu
Kokoro tku jiri o bsu
Kaish
Vong ta m kbong con
8u /y tic u oong

ay Ia mof f a c pha m go m
nhung chu manh mo. fhang
fhan. Chu fhu 3 |vong - ).
co vo khong fhanh fhoaf.
nhung nhung chu f Io p f hoo
IaI fho hIo n nof f Inh fo rIong
frong fhu pha p cua Kaish.
Su fInh fao. an nhIon. va
vung chaI Ia ba ng chung cho
nhung nof chu bay buom.
Kof cau hoI fho ra p cua mu c
co Io do gIa y xau. Nhu y
frong cau fho. mof khI su
phan bIof gIu a caI na y va
ca I kIa duo c gIaI fru. f h fu
do chan fhaf so hIon bay.

Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
68
5. Cuo Ke u Ne
Chu |Takahashi
Deish)
1000, 1J4 x 6J, 7cm,
bo suu ta p tu nban


Vo sI dao
No Chu
Iao nhan fhu
Bushid
Deish rji n sho
Tu fhu pha p na y
bIo u hIo n nhung f nh
chaf cu a Vo sI dao
do Ia fra m f Inh.
manh mo. duf khoaf
va chan fhanh. Mac
kh raf frong sang.
oIsh ho c fhu pha p
chu fhao voI mof vI
fang ky da c nguoI
Trung Hoa fo n KaIsu
frong nhIo u na m.
cung nhu hoc ngho
fhuaf su dung gIao
|spoar); a nh huo ng
cu a haI mon hoc dou
co fho fhay ro frong
nof buf Iong. Chu ky
fuyof do p hof fhay dou Ia mof fac pha m foan my.
NHNG PHA P KH TRONG THKN TO NG
69
NH NG PHAP KH TRONG THK N TO NG
Tru truo ng, ga y tru c, truc bc /a
nbung pba p kbi Jung Jc Jay nguoi mo t
ca cb ngbic m tuc. No bic u tuong cbo cong
pbu tu ta p ngbic m ma t oa boa t Ju ng
kbo ng ngan ngai. Kbi tbc bicn trcn trang
giay, nbic u yc u to Juoc kc t bo p cba t cbc
trong mo t nc t Ja i, oa trong Jo , ta co tbc
nba n ra Juoc nang /u c tba u tboa t ta m
/inb /on /ao cu a nguo i ngbc s.
1. Bu ch A n Hue Hu c |HakuIn kaku)
1760, 12S,S x 20,1cm, Eisci Bunko

Kono waro o
osoruru hito wa gokuraku e.


Nguo i nao bict so cay gay
tban na y
Tb nguoi ay Jang o trc n Juong Jc n nic t-
ban.
ay Ia cay ga y fhan hIom co voI
nang Iuc manh vo cung. NguoI fa fIn
ra ng fhan IInh dung cay ga y saf nay do
frung phaf nhung nguoI a c f rong ca c dIa
ngu c. KhI con fho au. ach An raf so khI
ngho gIa ng kInh vo canh gIoI dau kho o
dIa nguc no n da hIon doI mnh frong vIo c
fu fa p. Cay gay saf fhaf Ia dang so.
nhung no fhu c da y fa f ro n con duo ng fao
fhIon nghIo p.
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
?0


2. Tou O ng Nguye n Lu |Sui Genro)
17S0, 1J2 x 26, 6cm, Eisci Bunko


Thuc da c fham ho c su faf.

Shikit oku sureba sangaku no koro owaru

Kbi tbong Ja t su /y roi,
Tbam tbicn bo c Jao cbo troi cbang mang.


No u nam duoc ca y ga y dI duo ng
don gIa n na y.fh ngay fuc khac. nguoI
hoc fhIon xom nhu xong vIoc.
Mac kh o da y pha n a nh su IIo u
ngo sa u fham va frong sa ng ay.




NHNG PHA P KH TRONG THKN TO NG
?1
3. Oo ng Lu nh Ve n Tu |Trei Enji)
1700, 126 x 2J, 6cm, Eisci Bunko





Van mon da I su vIof fru fruo ng f u
hoa fa c Iong fho n khuo c can khon.
ong Ianh

a i su Va n Mo n no i.
Ca y tru truo ng bic n tba nb ro ng,
nuo t tron ca troi Ja t.

Ummon t aishi iwaku:
shujsu kashite ry to nari kenkon donkyaku su.
Trei (kao)


Ca u na y duoc frch fu fac fhu 60
frong ch nham Iuc |Heki gankoru). Mo f
ca y ga y vo frI hoa fha nh mof chu ng
sInh gIac ngo. fu mnh chu a fro n ca
son ha da I dIa. Tac pham na y dIu
dang hon cac fhu pha p fho ng fhuo ng
cu a Trei. va no f fI mI cu a o ng ca ng
hIon nhIon hon.

Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
?2
4. Tu Vu n A m Quung |Jiun Onk)

MInh da u IaI da mInh da u da
8a ng Jc n, Ja nb tbco sa ng
Myt rai ya myt da
a y Ia ca y ga y cu a Pho Hoa
|Iuko). mof vI fa ng noI fIo ng ky dac
doI uo ng. Su fhuo ng Ia ng Io do n
ga n bo n cac fhI da n ro I Iam ho gIa f
mnh bo I IoI no I b a n nay:
8a ng Jc n ta Ja nb
To i Jc n t a cu ng Jc p
Bo n pbuong t am buong Jc n t a Ja nb
toi t a nbu gio /oc.
Hu kbo ng Jc n t a cu ng Janb /uo n

Ca y ga y na y co nghIa Ia su dof
nhIo n; no duoc vIo f xuo ng gIa y ba ng
mof no f buf kIo n dInh va duf khoa f
nhu sam chop.
a f Iua n noI nhu fho na o. hoac
fa co do n fu co I gIo I na o dI nu a. fh
mof fra n mua do n so nga n chung fa
an nghI o mof noI qua da y du fIo n
nghI.


NHNG PHA P KH TRONG THKN TO NG
?3
5. Tuo ng Buo Vu n Nhu |Zh Bunga)
1S40, 1J2, 6 x 20,2cm, suu ta p cu a
Bc/inJa 8ucct





NIo m xuaf son hnh chu f ruong fu
a khaI f hap nhI ngo c phu dung.
Tuong ao fhu

Nba t cay gay o nui oc
ap ra no ro Joa scn sang ngoi.

Nenshutsu su sangyo no shujsu dakai su
jni gyoku fuy.
Zh sho


O da y. ca y ga y Ia bIo u fuo ng cu a
fu faI vo nga I. co fho bIo u hIo n
frong baf ky da ng fhuc na o. No f buf
co vo hoI cu ng mof chu f. nhung co
fho do fnh cha f cu a gIa y.

Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
?4
6. Ngh Son The n Lu |Ginsan Zenrai)
1S60, 122 x 2Scm. Vicn Bao tang
Kongi n





ao dac fam fha p bong
ao baf dac fam fha p bong.
Sa c fru Iou Ta m NghI Son

Noi Juo c ba muoi gay
Noi kbong Juoc ba muoi gay.

Ii eru mo sanj (b)
ii erazu mo sanj (b)
Chokuj Myshin Gisan
u o ng co no I duoc hay kho ng.
cu ng Ia nh ba muoI ga y Ia kha u
quyof cu a uc Son |Tokusan). mof
fhIo n su Trung Hoa. Su fhuo ng da y
do fu ba ng cach cho ho fhuong
xuyo n nom muI vI cu a ca y ga y baf
nhI.
a y Ia ca y ga y cua uc Son
manh mo. baf ngo. fha ng fa f.
NHNG PHA P KH TRONG THKN TO NG
?5
?. NghIu Ouo ng Xuong Thu c |Gido
Shoseki)
1S60, 122,6 x 20cm, Zcn Bunka
Kcnkyjo


ThIon ha Iao hoa fhuo ng su c khuo c
dau.
La o boa tbuo ng trong tbic n ba
cung pbai cui Ja u truo c cay gay nay.

Tenka no r osh no
kbe o shukukyaku su.

Ca y ga y sa f na y duoc fa o no n
ba ng suc ma nh foa n dIo n cu a fhu
phap. mof no f don doc chu a fro n
fha n. fam va ngo n buf.
Mof pha p kh kInh khIo p nhu
fho so khIo n ngay ca nhung vI
fhIo n su fa n fam nhaf cu ng pha I
khop nop.
NghIa uo ng Ia do fu cu a
NghI Son |CIsan). nhung fhu pha p
cu a su vuof xa ca fha y mnh.


Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
?6
8. Son Cuong Thet Chu |Yaomaka
Tessh)

Kono waro ni
osoruru hito
wa gokuraku e.




ThIof Chu Cao o fhu

Nguoi nao bict so cay gay tban nay
Tb nguoi ay Jang o trcn Juong Jcn
nict-ba n.


Ca y ga y saf ma nh mo duoc vo
ba ng muc raf dam. Nof muc nhu
fho bI Ioa ng o gIu a fha n. nhung fa
va n co cam gIac phong phu fham
duom khong ho suy gIam.
Ca y gay saf na ng do ng. da y
kh fho na y hIo n hIon frong ca ba
chIou.


NHNG PHA P KH TRONG THKN TO NG
??
9. Num The n Bo ng - Ou ng Chu u
|Nantemb - Tj Zench)
1010, 14S, 6 x J7,6cm, suu ta p cu a
Rubinf en.




ao dac Nam ThIon bong.
ao baf dac Nam ThIo n bong.
Nam ThIo n o ng a ng Cha u
Noi Juoc, /anb gay Nam Tbicn,
Noi kbong Juoc,
cung /anb ga y Nam Tbicn.
Ii eru nant emb ii erazu nantem(b)
Nantemb Tj

a ng Chau |Tj). duoc bIof don
nhIo u vo I fo n Nam ThIo n o ng sau
khI su doo cay gay bang cay nantcn
|nam fhIon). Su dI ha nh cuo c kha p
noI voI ca y gay IoI koo nhIou pha p
su vao vIoc franh Iua n Phaf pha p.
Nhung fa c pha m f ruoc cu a su khong
ga y duoc nhIou an f uo ng. nhung fa c
pha m fhuc hIo n vao cuoI doI fh raf
co y nghIa. Ma c du fhu pha p cu a
Nam ThIo n o ng khong co g da c
bIof sau sa c. nhung no Iuon co nof
fao nha.

Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
?8
10. Son Bu n Huye n Phong
|Yamamoto Gemp)
1060, 1J1 x J1cm, Zen Bunka
Kenkyj o



Nurakura mono o otsu
b nari
Hannya

af Nha
|af Nha Ia pha p danh cua Son
an Huyo n Phong.)

Kc /uoi bic ng sc bi Janb boi cay gay
nay

Mof ca y ga y da y sInh Iuc
khac nu a; ngho sI sa ng fa o ra no
dI nhIo n Ia mo f nha n vaf song
do ng. Thu phap na y fhanh fha n
va da y a n fuo ng; mac kh frong
mo. Ca y ga y nhu fho so Iam cho
mo I nguo I fInh mo ng.


VK N TO NG
?9
VKN TONG
Lam sao Jc Jicn ba y, kbi Pbat t a nb kbo ng t bc nbn
tba y bay so mo Juoc: Tbu pbap tbic n Ju ng mot oo ng
tro n (oic n tuo ng Ens, Ja ng Jon gian nbat trong tat ca
bnb a nb, Jc bic u /o su Ja Ja ng cu a Ja o Pbat tro ng
kbo ng nbung tro n Ja y, oo t an, ro ra ng, tro n oc n.

1. Nhut T Vu n Thu |Isshi Monju)
1640, JJ X 66, 6cm, Eisci Bunko

!
.
7
!


Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
80
Khan. kha n!
an dIa phong quang.
Nga vo can.
Nhu ho I ma 7
of!
VInh Nguyo n fu Va n Thu

Miyo miyo honchi no fk ware
nanji ni somoku nashi etsuya totsu
Eigenji
Monju (kao)
Nbn xcm! Nbn xcm!
Pba t ta nb rang ngoi.
Ta cbang Jinb Jang
Nguoi bic u cbang:
O i!

Phaf fanh cu ng chnh Ia ba n fa nh cu a chu ng fa va
cha ng ho an da u noI da u. No ngay o da y. chI ca n fa nha n
ra.
u vo ng fron ro ra ng va frong sa ng. nhung fnh chaf
gay ca n fhuo ng hIo n huu frong vIon fuo ng hIo n nhIo n
khong co. Co Io su so sanh na y fhIo u chIo u sa u v xua f
fha n cu a nguo I vIo f fhu phap frong suof fho I fhanh nIo n
Ia mof quy foc cung dnh va su vIo n fIch vao nam chI co
39 fuo I.

VK N TO NG
81
2. Bu n Khue VInh Tru c |Bankei Eitaku)
1600, J0 x 66cm, Eisci Bunko



Thanh quang fuc sa c sac
Man muc fa n gIao huy
an Khuo fau fhu
A nb sa ng kba p mo i noi
Cbo i ngo i trong Jo i mat.
Sei k shikiji ki o inshite,
mammoku kki o tsukusu
Bankei s sho
KhI chu ng fa nhan ra Phaf fanh. faf ca mo I hIo n f uo ng saI
bIof do u hIon huu nhu chu ng dang Ia. duong nhu foa chIou bang
vo do p ruc ro huy hoa ng vo ha n. Mof nua vong f ron bon f ra I
duoc vo fruoc f Ion. roI don mof nua bon pha I. HaI nof buf raf
frong sa ng vo I mof ca m nhan phong khoa ng va sau fha m.

Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
82
2. Bu ch A n Hue Hu c |Hakui n Ekaku)
Ensh Hamamatsu yoi cha no dedoko
musume yarit aya i yocha o tsumi ni
Hamamatsu /a oung no i tic ng tra ngon
Ca c tbo n nu Jang bai nbu ng Jo t non.
VIon fuong nay kho ng phaI duoc fao fhanh bang mof
phong ca ch gIan don; no fraI ra nhu da m may cuo n cuon f rong
mof khong gIan ba chIou song dong. NoI Iu c bIou hIon f rong nof
buf f u chu mof ca ch fhanh fha n. nhung manh mo va da y nang
Iu c. kho ng co dau vof fac nghon. Suy xof vo phong ca ch fhu
pha p f rong do ng fho bon canh. fh fac pha m na y duo c fhu c
hIon vao nhung na m bay muoI cu a ach An. Ca u f ho do f ro n
franh bIo u fhI Phaf phap vI dIou kho ng ngoaI cuo c song hang
ngay.
VK N TO NG
83
3. Oo ng Lu nh Ve n Tu |Trei Enji)
1700, 60 x 76cm, Eisci Bunko


ThIon f huong fhIon ha kham fIou kham bI.
o ng Ianh fhu
Tenj tenge warau ni
taet ari, kanashimu taetari.
Trei sho (kao)
Nban cbiu bc t mo i nic m oui no i buon trong tbic n ba .
u fhu c fo Ia su duo c monh danh Ia "ong Ia nh fI mI".
nhung chang co chuf f I mI nao frong vIon fuong va dong chu
na y. o Ia mof nof raf da m nhu fho vung mof fhanh kIo m
nang va chang co g hon Ia fnh chaf frong sang o do nhung
g an maf duong nhu dou chua dung bon frong co Io phan anh
nIo m say mo Ma f fo ng cu a o ng Ia nh. Kho ng ngac nhIon khI
mof nha fhu pha p frong dong ach A n vo non mof vIon fuong
sInh do ng cung voI mof fho ng dIo p manh mo nhu f ho fIong
cuoI hay nuoc maf. ngoaI Phaf fa nh ra fh khong Ia ca I g ca.
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
84
4. Thu nh Chuye t Chuu Xu |Seisetsu Shcho)
1S1S, J6 x 46, 6cm, Eisci Bunko

Tare yara ga kokoro ni nitari aki no tsuki
Seisetsu
Ai ba o, /ong ta to trang tbu:
Io ng fa fo fra ng fhu Ia mof ca u frong fho cu a Ha n
San |Kanzan). Va n con foa chIo u mof cach fIch Iang. va ng
fra ng vIon fuo ng Ia ng Io . frang nghIom nay Ia mof fac
pham cua Tha nh Chuyo f frong nhu ng nam cuo I do I.


VK N TO NG
85
5. Tru c Chu u Ho The n |Takuj Kosen)
1SJ0, 20 x 60, 6cm, Vic n Bao tang Kongin



Nga fhu do an on
ThIon nhan f huong sung man.
TIon Hoa vIon Trac Chau fhu
Canb gio i ta an on
Tro i nguo i tbuong sung man.
Ware shi do ni an- non shi t enni n tsune ni jman su.
Zen Hanazono Takuj sho
a y Ia mo f ca u frong kInh Pha p Hoa. Trong vIon f uong
na y. Trac Chau chI bay cho chu ng fa co I TInh do. coI Cu c Ia c.
TInh do cha ng pha I Ia noI nao khac chnh Ia fho gIoI na y. vo I
faf ca kho dau va phIo n nao. Ia co I Cu c Iac khI nhn bang nha n
quan gIac ngo. VIon fuong nay ha m chua frong pha m vI cua no.
co f ho duo c hnh dung Ia moc mac va fhang f af.
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
86
6. Thu Nguye n Tu Nguye n |Taigen Shigen)
1SJ0, S7,6 x 2Scm, Eisci Bunko

ThI fha p ma
La ca i g:
Koro nan zo
KhI u c Phaf Thch Ca Mau
NI nhn fha y sao MaI mo c vao
sang mong 8 fhang 12. ngaI fhof
Ion rang: Ky Jic u tbay! Ky Jic u
tbay! Tat ca cbung sinb Jc u co
tri tuc oa Ju c tuong Nbu Lai.
ThI fha p ma khong pha I don
fhua n Ia cau ho I. ma Ia IoI no I
bIo u Io su nga c nhIon va fa n
fhan vao Iu c chung ngo nhu vay.
Trong suof 18 na m. moI
ngay Van Mon |!mmon) dou ho I
do f u mnh: ThI fha p ma7 ma I
cho don khI vI f ang a y fhof nhIo n
fra IoI: Con nhan ra roI!
KhI co haI vI fang don fha m
Tuyof Phong NghIa Ton. su ho I
ho: ThI f ha p ma7 |Ta c fhu 51
frong ch nham Iuc).
Co mof chuf g du do I va
nghIo m fuc. fhang fhan f rong
vIon fuong na y. nhung do ng fho I
cung co n Ia mof chuf a m Iong.
VK N TO NG
8?
?. Son Cuong Thet Chu
|Yaomaka Tessh)
Jor no makoto to tamago no
shikaku areba misoka ni kake ga
kuru.
Tessh koji
Nc u co ky nu cban tba t oa qua
tru ng ouong, ba y trco no /c n
oa o Jc m J0 mo i tbang.
1


Ky nu fh khong cha n
fhaf va fru ng fh kho ng bao
gIo vuo ng da y Ia fhuc fo
cuoc doI. Tho gIo I na y. du ng
Ia nbu. bIo u hIo n cu a Phaf
fa nh. cha ng co g huyo n dIo u
hay Ia fhuo ng khI co ng phu
fu fap da vIo n ma n.
Maf fra ng vIo n fuo ng
na y. duoc vo fhoo chIo u kIm
do ng ho fu pha fro n dInh.
mo m ma I va fro n da y. kho ng
mof chuf duf doa n. No duoc
fa o ra ba ng kh ho p va vo
nIom.


1
Cuo nuy num trong mot bu cu co xout phut kho u n cho Yos h vuru:
Noo co ky no chun thut vu qou tro ng voo ng, th t ru ng tro n so xout
xout ho n vuo do m bu moo.
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
88
8. Gu Ou ng Cunh Son |Kat Kzan)
1070, JJ x 26, 6cm, Vic n Bao tang Tessh Kai











Ca ca vIo n fhanh Cu u fha p ngu ong Canh Son
Moi mo i Jcu tba nb tuu
Koko enj Kyj g Kzan

Mac kh f rong vIo n fuong na y sau fha m va phan mInh.
Vao Iu a fuoI fruong fhanh. fhu pha p cua nhu ng aI du khong
fra I qua cong phu fu fap cung co nof an dInh. nhung dI nhIo n
khong co an f uo ng nhu f ac pha m cu a mof nguo I fraI qua 80
na m cong phu kho Iuyon. Tang da nao duo c maI gIua Ia u nga y
roI cung fhanh guong soI.
VK N TO NG
89
9. Son Oe n Nghen Tru |Yamada Kensai)
1070, JJ x 4J, Scm, Vic n Bao tang Ch Tken Kai


NghIon TraI cu sI fhu
Kensai koji sho

Tra n da y na ng Iuc. vIon fuo ng na y ro ra ng Ia fac
pham cu a mo f nguo I fInh fo va nhua n nhuyo n co ng phu.
Mac kh sa ng fo . ra f gIo ng vo Iap Ia nh fron nhung fhanh
kIom co ma NghIon TraI da phuc ho I.

Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
90
BO-OK OAT-MA VA BO OA
Bo -Jc at -ma, Ja i t o su cu a Pbat gia o tbic n, ou a /a
mot bic u t uong t bc t inb Pbat pba p, ou a /a mot nba n oat
/icb su. Ngai nba n ma nb ooi Luong Vo Jc ra ng cba ng co
co ng Juc g trong oicc Ju ng cbu a, tbuyct pbap, Jo t a ng,
oa y ngba sicu t uyct nbat cu a Pbat pbap /a quacb nbic n
oo t ba nb. Trict Jc kbo ng kboan nbuo ng oo i Luong Vo Jc,
nga i Ja nb tro n 0 nam t bic n Jinb cba ng t bot mot /o i. Huc
Kba, nguo i kc oi /am To tbu 2, Ja cbat t ay Jc bic u /o t am
/o ng nbict tbanb ca u pba p cu a mnb.
Giao pbap cu a Bo -Jc at -ma sic u oict ngo n tu, kbo ng
tbc /nb boi qua ngbicn cuu boc bo i, ma pba i qua cbu ng
ngbicm truc t icp.
Trong kbi Bo -Jc at-ma co Jo ng t inb t u y co ng pbu
tbic n, tb Bo a i, nba n oat ky Jac t bco truyc n tbuyct
Trung Hoa, oo i bnb Ja ng ca i bu ng /o n nbu noi Jong Jc
cbu a tro n ca t bc gian trong Jo, bic u tuong cbo quan nicm
ban pbat nicm oui giu a cbo Jo i.
a ba ng pbuc con tra u buo ng /ung trong t am y, oa
Ja quc n ba n no. Bo ai bo a nba p oo i mo i ba ng nguo i,
pba n pbat oo so oat quy cbo bo tu trong cbicc bi kbo ng
Ja y cu a mnb. o i a n, mct ngu, oa trong bat ky t nb
buo ng na o ngai cung kbo ng bi ca u tbuc.
Do su cbung ngbicm oa /ic u gia i Pbat pba p co nbic u
muc Jo kbac nbau Jo i oo i mo i ngbc s t bic n, nc n tat
nbic n t bco Jo, kic n gia i ric ng oc Bo -Jc at -ma oa Bo a i
cu a bo sc kbac nbau trong mot so Juo ng nct tbu oi.
BO -OK OA T-MA VA BO OA
91
1. Cung Bu n NhI Tu ng |Mi yamoto Musashi )
1640, 01 x J0cm, Eisci Bunko
Cha n dung chnh
dIo n cu a o -do af-
ma raf hIom fha y. co
Io v kho fa p frung
fam y va o do. a ng
ky fhua f fhuong fha ng.
nof buf frong buc ho a
na y mom ma I va
pho ng khoang. fho
hIon y fuong mo f cach
fu faI vo I phong fha I
fram fInh vo cu ng.
Cha n dung dac
sac na y noI fIo ng vo I
fo n goI Nbn oa o t am
buo ng. CaI nhn
fru ng fru ng sIo u vIof
cu a o-do af-ma bao
frum khap cho n. va
bo ra u cho fha y mof
su fa p frung fham ha u
ca fha n Ia n fam. a y
co Io Ia mo f da ng
chan dung fu hoa cu a
Cung a n frong
nhu ng nam cuo I do I.

Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
92
2. Phong Ngou Hue Huun |Fgai Ekun)
1660, 4J x J1,6cm, Eisci Bunko












Phong NgoaI do chI
Fgai kore o zusu
Vo chan dung o -do a f-ma Ia so fruo ng cu a Phong Ngoa I.
Trong f ranh cua ong co fInh f ha n soI noI va pha chap voI mu c
do phI fhuong. Mac kh frong franh cung nhu frong chu ky raf
sang va dou voI ca m gIa c ma nh mo kho ng Iay chuyon. A n
fuong manh don noI nhu ng nguo I xom franh nay co ca m gIa c
nhu vua fruf ganh na ng khoI vaI. Mof va I buc chan dung o-do
af-ma khac cung co nof da c bIof nhu vay.
BO -OK OA T-MA VA BO OA
93
3. Buch A n Hue Hu c |Hakuin
Ekaku)
1707, 1J1 x 67, 6cm, Eisci Bunko





Tru c chI nhan f a m.
KIon f anh fhanh Phaf.
Sa Ia fhu ha ba f fha p fam fuo
Iao nap ach A n fau muc kInh fhu
Cbl tbang ta m nguo i,
Tbay ta nb tbanb Pbat.

Jikishi
jinshi n
kensh
jbutsu
Sarajuge 83 sai rn
Hakuin s megane nashi ni kaku.
Khong co chuf hoI hof frong
bu c franh na y. Nof buf da m va day dan; nof muc pha n mInh.
phan a nh su f rong sa ng f rong fa m nguoI vo.
o I maf Io n cu a o-do af-ma chIo u sang mof fIa nhn
nong nhIof. Thanh qua cu a buc franh nay. fhuc hIon vao nhung
na m cuoI doI cua a ch An. khong chI nho vao su hoan chInh
cu a ky fhuaf. Con co fo chaf cua fr fuo vo fruo c f rong do do
hIon Io mof uc Phaf so ng do ng". Co nguoI cho rang mof
fhIon su nhu a ch A n 500 na m mo I xuaf hIon mof Ian.

Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
94
4. Lnh Nguyen Tu Oe u |Reigen Et)
17S0, 6J,J x J0,Jcm, bo suu ta p cua Bc/inJa 8ucct

af ma dIo n bch chI xu
Noi at-ma ngo i quay mat oa o tuo ng.
Daruma mempeki no tokoro.
Mac du f rong bu c chan dung dIon bch |mcmpcki) nay. o-
do af-ma ngo I quay maf vao fuong frong hang da fron chu a
ThIo u Ia m. co no f vo hoI mo nha f. nhung va n co a n fuong ra f
Io n. uong no f chIo c y cu a o -do a f-ma. duoc ca u fa o mo f
ca ch manh mo. va nhung nof vo con Ia I nhu foa sang hao
quang. Tuy nhIon. fa c pha m cu a IInh Nguyo n f hIo u chIou sa u
nhu Tu Va n va su c ma nh nhu a ch An. Su cho ra do I nhIo u fa c
pha m. nhung khong buc nao duoc foan my nhu fhay mnh Ia
a ch An.
BO -OK OA T-MA VA BO OA
95
5. Tou O ng Nguye n Lu |Sui Genro)
17S6, 1JJ x 67cm, Vic n Bao tang Khoin


KIon fanh fhanh Phaf
Phu ao Iao na p
|mo f fo n khac cu a Sui )
Tbay ta nb tbanb Pbat
Kensh Jbutsu
Fut rn
Cha n dung fo o -do
af-ma nhn nghIong raf
do p va day sInh Iuc.
uoc vo bang nhung
nof chnh xa c do n f ung chI
fIof nho. buc chan dung
bIo u Io f nh qua quyof du
fon. Thaf su Ia mof fa c
pha m fInh fo cua mof
ngho sI fhIon nhua n
nhuyon. Toa I Ong. do fu
cua ach An. Ia mof nguo I
raf ky dac. Iof danh cu a
su Ia Sui /ang bat. Su
khong bao gIo foa f hIo n
hay doc kInh. chI f hch
ruou sako khI uong say
roI. su na m xuong baf ky
cho na o va ngu. Tuy nhIo n.
khong fho phu nhan f Inh fha n fhIon cao do va su pha cha p
frong franh cua Su.
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
96
6. Tu Vu n Am Quung (Ji un Onk)
1S00, 112 x 26cm, Eisci Bunko

Kono waro ga kochira
muku made suwari mi yo
katt e kakusanu
ono ga memboku.

Hay nbn.
Ga ngo i Jay Ja bao na m,
Ban /ai Ja u co bict ta m ngay nao.

Mac du da y chI Ia dang dap
cu a o-do a f-ma. nhung va n vu ng
cha I va da y na ng Iuc. No f bu f mom
ma I. frong sa ng va chIo u dIou.
Ba n /ai Jic n muc co fho
cha ng phaI bi cbc. chang pha I
kbo ng bi cbc no cu ng kho ng pha I
Ia ca I g co fho nam ba f duoc. No u
cha ng bI cho khua f. fh no pha I
Iuon hIo n ba y phaI cha ng do Ia
dIo u ma o-do af-ma muo n no I
vo I chu ng fa7



BO -OK OA T-MA VA BO OA
9?

?. Tru c Chu u Ho Te n (Takuj
Kosen)
1SJ0, 6S,S x 20cm, Vicn Ba o
ta ng Kongin



Qua ch nhIo n vo f ha nh
TIon hoa vIon Tra c Chau
fIon f hu
Pong rang kbong tba nb
Kakunen
mush
Cham ngo n cu a Trac
Cha u Ia : Tu dao co f o cho
ca n fro ng ngay ca nhu ng
dIou vI fo . phong cach cu a
nguo I fu ha nh Ia o gIoI Iua f
Phaf cho. Trong ho a pham
cha n dung o-do af-ma cu a
Su. co nhIo u chI fIof ra f fInh
fo . va ca p ma f frung fru ng
cu ng ca I nhn dam dam cu a
nga I bIo u Io fnh nghIom fuc
va duf khoa f cu a Trac Cha u.

Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
98
8. Te n Nhu NghIu
Phum (Sengai Gibon)
1SJ0, 12J x 46cm, Eisci
Bunko
Daruma ni yoseru koi
inochi yawa nani sowa
tsuyu no
adamono o
ai ni shi kaesu
oshi karanaku ni
Gai
Giao pbo tban ma ng
cbo a t-ma
o i /a g:
Giot suong!
Kbi ga p kc bat /uong ay
Hay quang no /ai Jang sau
Ju ng tbuong ticc.
Ticn Nbai
Tuong fruyo n mo f
buc franh cua TIo n NhaI
da khIo n cho mo f nguoI
Ia I buo n chuyo n bIon doI
mnh. Kho ng nghI ngo g.
fa m ho n fhua n khIo f va
fu fa I frong fac pham
cu a TIon NhaI da Iam
chuyo n do ng ca Io ng nguo I. Cha n dung o -do a f-ma na y
co mof gIa frI fuong fu. Nof bu f ma nh va nho frong buc
ho a kho ng ho fuong pha n vo I phong fha I fu faI va ma nh
mo . u nhu ng chu vIof mo m ma I nhung chu a da y su c
ma nh.
BO -OK OA T-MA VA BO OA
99
9. Son Cuong Thet
Chu (Yaomaka Tessh)
1SS6, S6, J x JJ,Scm, bo
suu ta p tu nban


Qua ch nhIo n vo fha nh
ThIo f Chu Cao bo fhu
Pong rang
kbong tbanb
Kakunen
mush
Chu nhan bu c f ranh
na y cho bIof: af cu Iuc
nao nhn vao franh. foI
IIon cam fha y khoo
khoan va co nghI Iuc
hon. Nof buf ra n roI f ao
non hnh dang chIoc y
cu a o -do af-ma. nof
buf cang f Inh fo hon qua
bo rau cu a NgaI. o ng
fhu pha p bon canh hu ng
du ng va day sInh Iuc
khong co su f u do I mnh
o day. Cung nhu fac
pha m cua Cung a n NhI
Tang |MushashI). o day
fho hIo n ngay fnh ca ch
cu a mof vo sI: khong mof khoang frong. mof ko ho nao do fhu
fho; su fhIou fa p frung so duoc phaf hIon ngay.
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
100
10. Gu Ou ng Cunh Son (Kat
Kzan)
1070, 1J4 x J4, 6cm, Vic n Bao ta ng
Tessh Kai


Cuu fhap ngu ong Canh Son
Lao Canb 8on 06 tuo i
Kyj go o Kzan

Mac du fam voc cu a buc
cha n dung na y kho ng ga y a n
fuo ng ma nh mo nhu fac pham
cu a ThIof Chu. nhung cu ng
khong co fac pham duong fho I
na o co fho fhoo kIp. Mac kh vo
cu ng fhanh khIof dac bIof chu
y don haI do ng fu frong doI ma f.







BO -OK OA T-MA VA BO OA
101

11. Cung Bu n NhI Tu ng
|Miyamoto Musashi)
1640, 01 x J0cm, Eisci Bunko


a y Ia ho a pham o -do
af-ma song frung cu a Cung
a n NhI Ta ng. Thay v su
quac maf cu a o -do af-ma.
fa co nu cuo I fha n ma f cu a
o aI.
Chu y fu fho fu nhIon
ma ba n fay cu a o a I daf
fron caI bung fo Io n cu a
nga I. Sau fho I gIan cuo ng no
cu a fuoI fhanh nIo n. co Io
buc franh na y bIou Io ra ng
Cung a n NhI Ta ng da fm
fha y duoc su fram fInh va o
Iu c ga n cuoI do I.






Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
102
12. Phong Ngou Hue Huu n |Fgai Ekun)
1646, S6 x J0cm, Eisci Bunko






Tho gIan fhuy kha Iua n
daI phu c huu du fhan
Ha fIo u Iao fan kha ch do f rung
ChI nhaf nhan fan co ng
Phong Ngoa I do chI
Ai trong Jo i co tbc ba n Jc n ca i tban
bu u Ju co pbu c /on cua ngai.
8ao /ai cuoi /ao kba cb trcn Juong
Cbl mot nguoi tan tba n.
Phong NgoaI
Seken t are ga ronzubeshi tai fuku mi ni
amari ari
nanzo warawan rhin no kyaku toch
tada ichi nin. San tomo Fgai kore o
zusu.

Mof cha n dung o aI f rong co
vo soI noI. fuoI vuI. fho hIo n su haI Io ng mof cach fuyof dIou.
Phong NgoaI. nguoI da fraI phan Ion cuo c doI Iang fhang
noI hang do ng. Ia mo f fhIo n su cuo ng khong kha c g o a I;
day chac han Ia mof chan dung xung dang fIo u bIou cho do fa I
na y.
BO -OK OA T-MA VA BO OA
103
13. Buch A n Hue Hu c
|Hakui n Ekaku)
1766, 02, 6 x 20cm, Eisci Bunko

Wakai monodomo ya
nani o iutemo na
sekishu no ot o o
kikancha mi na t awagoto
no kawa da zo yo
Saru tokoro no
hachinij usai no oyati.
Nay ca c ban trc,
Du no i g Ji nua,
tru pbi ngbc Juo c
ticng oo cu a mo t ba n tay
tb mo i no /u c cu a ba n
Jc u /a oo icb.
Ong gia S2 tuo i o xu nay.


a y Ia cha n dung fu
ho a voI hnh da ng o a I
82 fuo I. Io ng fu bI fa ng da n
fhoo fuoI fac cu a ach A n.
nhung su van ra n do cac do
fu fro ha y fham co ng a n
tic ng oo cu a mot ba n tay.

Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
104
14. Tou O ng Nguye n Lu |Sui Genro)
1

17S0, J0,6 x 6Jcm, Eisci Bunko


a y Ia mo f bu c franh co bo cu c hoa n chInh. duoc
frnh ba y ra f hom hInh. Nhu ng nof bu f chac cha n. fu
nhIo n. duo ng no f raf do p. Sui da nam ba f duoc fInh fha n
hoan hy cu a o a I raf nhua n nhuyo n.



1
Co ng doc u 1oy Ong Ngoyon Lo
BO -OK OA T-MA VA BO OA
105
15. Xuu n Tung The u Chuu
|Shuns Shju)
1SJ0, J6 x 6Jcm, suu t ap cu a
Bc/inJa 8ucct


Xuan fung

Nga I o aI na y fam fho I
bo quo n bI ga y va dang foa
fhIo n. uoc vo fhoo da ng
phac fha o. o aI duo ng nhu
co do I chu f fInh nghIch frong
fam y. Chan dung na y hoI
nghIch Iy. kho ng ca n fhIof
fho hIo n o aI cu ng nhac
nhu va y. frong fu fho foa
fhIo n frang fro ng. va su bIo u
Io fro n guong maf kho ng duoc
du ng Iam. So vo I buc cha n
dung fruoc cu a ToaI O ng
Nguyo n Iu |Sui). fh buc na y
duo ng nhu fhIou chIo u sa u.
nhung da y va n Ia mof fac
pham dac sac cu a Xua n Tu ng.



Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
106
N PH S


Co n bon ca cbicu cao ngat tro i
cu a no, nu i Pbu 8 oo n J noi t ic ng
nbo ca i Ja ng Jcp t nb /a ng, cung su
bic n bu u kinb boa ng cu a no . Da ng
Ja p an t inb cu a Jlnb nu i /a tu t bc
toa tbic n /y tuo ng. V cba ng co ngo n
nu i na o so Juoc oo i no, nc n cbu Pbu
8 (Fuji Jo i kbi Juoc oict /a bat
nbi. Trong muc Jo sa u t bam, Pbu
8 bic u t bi y ngba bat nbi cu a Pbat
ta nb. Ngon nu i Ju ng su ng sung o
qua n 8bi:uoka /a bic u tuo ng oc
tra ng /c nguy nga cu a t bic n nbic n
/a n tbuc t ai sicu oict cu a Pbat Ja .
N PH S
10?
1. Bu ch A n Hue Hu c |Hakuin Ekaku)
1SJ0, 04 x 2S, 6cm, Eisci Bunko.



Nani wa no tabi...
koi bito wa kumo no ue
ni naru ofujisan
haret e au ni wa yuki no hada miru

Chuyon du ngoa n do n NanIva...
|doan na y Ia may dong ko van faf
vo chuyo n dI don quan Osaka)
Pbu 8, nguo i yc u cu a toi, nang
ouon mnb trc n ma y tu ng ma y,
Kbi tro i quang ma y ta nb, ta tbay
Juoc /an Ja trang cua cm.

a y Ia quang ca nh nuI Phu
SI nhn fu ru ng fho ng MIho.
Mof ma u do p vo da ng fhap va
su ca n doI co duyo n cu a ngo n
nu I.


Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
108
2. Ten Nhu NghIu Phum |Sengai Gibon)
1S20, 120 x 66cm, Eisci Bunko





Nguong nhI quan fhIon
Phuc nhI saf dIa
Huu vaf nhu cha u
Nhaf nhI baf nhI
TIon NhaI
Ngang /cn nbn troi,
Lai nbn kba p Ja t,
Co oicn ngoc quy,
Cbl mot kbong bai.
TIon NhaI
Aoide ten o mi
fushite chi o sasu
mono ari t ama no gotoku
ichi ni shite fuji
ametsuchi no aida ni hitotsu
yuki no yama
Gai
Can anh fu Ian gon f ron
daI nuI daI. No duoc phu boI
may hay hoI nuo c7 uong chan froI do p fuyof vo I. va ca u fho
do ruc sa ng. Trong hoa pha m nay. ca haI duc fnh cu a Phu SI
do u duoc ca ngoI: nhu mof ky quan f hIo n nhIo n va bIo u fuong
cu a Phaf fanh. Tuy nhIon Phu SI kho ng nhung Ia mof bIo u
fuong ma con chI gIa n dI Ia nuI Phu SI.
N PH S
109

3. Son Cuong Thet Chu
(Yaomaka Tessh)
1SS6, 100 x 20, 6cm, Vicn Bao
ta ng Tessh Kai








ThIo f Chu cao bo f hu

Omae hyaku made
washa kyjky made
fuji no t akane o
Miho no matsu
Tessh Kho sho
Ba n Jc n mo t tra m
Toi Jcn cbin muoi cbin
lnb nu i Pbu 8
Pung tbong Mibo
ThIo f Chu


Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
110
4. Thu ng Hu Chu |Katsu Kaish)
1S06, 116,6 x J1,6cm, Vic n Bao tang Cbuo Tokcn Kai
Konogoro sejin sangoru ununto itte
ikidoru mono ureeru mono naku mono
ari ware kit e hanahada madou moroku
sanjin
sangoku ni funbata
kareyo fuji no
yama
Ngay nay nguoi Joi tbuo ng bay tban
pbic n oc tboi Ja i Tam quo c Ja y
Ja y nbung tbu oa n, /o a u, oa nuoc
mat, kbi /ao gia nay ngbc Juoc Jic u
oo /y nbu oay, ncn boi ro i tra /oi
Tam quo c ooi tinb tban cu a nui
Pbu 8.
uc f ranh na y mIo u f a mof doI
Iao gIa dang nga m rung fhong do p
MIho va dInh nuI Phu SI "Cau mong
cho su fhInh vuong fruong fon nhu
rung f hong f ron nuI Phu SIIa mof
IoI chu c fu ng fhu vI. Ngo n nuI. ru ng
fhong. haI cu gIa. va dong chu do
fhaf haI ho a. Y fuong vo caI do p
Nhaf an hoan foa n duoc na m baf
raf fron vo n f rong caI nhn vo nuI
Phu SI na y.
Nga. Pha p va u c- ca c quo c gIa
frong " IIon mInh ba nuo cmuu foan
ngan chan su chIo m do ng mof so
vung daf Trung Hoa sau chIo n f ha ng
cu a Nhaf an f rong chIo n franh
Trung-Nhaf na m 1895. Chnh kha ch da vo huu Thang HaI Chu
N PH S
111
duong nhu muon canh bao cho nguo I dan nuoc mnh: ung
quan ta m Jc n tnb bnb cbinb tri tbc gioi, bay nbo su an tnb
oa cban gia tri ngon nui tbicng /icng cu a cbung ta. o ng chu
do Ia fhuong. co Io da nh cho mof buc franh f hIo n; ma c kh fIch
Iang. vo ngaI cho fhay khong mof chuf dao dong. va co ng phu
fhIon kho ng bao gIo co fho fhu c ha nh khI xa roI cuoc song.
5. Khuye n Ouo ng Mo c Ouo ng |Inukai Bokud)
1026, 24,6 x J4cm, Vic n Bao tang Tcssb Kai










ThIon ha do nhaf phong Mo c uong
Ngon nu i tuyc t oo i nba t trong tbic n ba .
Tenka dai ipp Bokud
Vuf cao f ron may fa ng ma y. dang uy nghI cu a "ngon nuI do
nhaf f rong fhIon ha chac chan f ruyon ca m hung va fhu c du c
nguoI nguo ng mo do n su hanh dong. af Iuan fa I nang cu a ho a
sI fho hIon hnh dang cu a nuI Phu SI nhu fho nao. fh va n
khong fho co fnh f rang mo m you hoa c Ian man frong fa m fhu c
cu a ngho sI no u fa c pha m fhanh co ng. Ma c du Mo c uong- Thu
fuong Nhaf an va bI am saf bo I mof ko qua khch na m 1931
khong chnh f hu c fu fhIon. nhung ong bIo u hIon fInh f ha n
fhIon raf nhuan nhuyo n f rong bu c franh nuI Phu SI nay.
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
112

113





Chuong 3
T TH H P PH HA A P P T TH H K K N N





114
PHONG PHA P C A THK N HO A
Moi Ja y, to i Juoc Ju mot cuoc tric n /am
tbu pbap Juong t bo i cu a cac ngbc s Janb
tic ng nguoi Trung Hoa oa Nbat Ban. Kbo ng
co mot tac pbam na o trong cuoc tric n /am
ay Juoc coi /a tuyct t ac. Ly Jo. su t bicu kcm
kbi /uc trong tu ng nct but.
Tbu pbap tbuo ng Juoc xcm /a mot ngbc
tbuat Ju a trc n bnb tbc, ca u truc, oa bo cuc
cu a cbu oict. Cac nba t bu pbap cbuyc n
ngbicp ngbic n cuu tl ml ky tbuat, pbong
cacb, oa so ng oo i cbu ng Jc sa ng t ao ra
nbung tac pbam mo i /a , kbac t buo ng oa
Ja ng ba i /ong oc mat t bam my.
Cac ba nb gia tbic n t b kbac ba n, kbo ng
quan t am nbicu Jcn Jic n mao ca u truc ba o
nboa ng. Va n Jc /o n nbat /a su oa n Ju ng
toa n bo t ba n t am ngay trong gia y pbut bic n
ta i oa o noi nay. Va n Jc kbo ng pba i /a /am
tbc na o Jc oict cbo Jcp, ma Ju ng bon /a
oict nbu t bc nao Jc Jat Juoc su t lnb tbuc.
Mot kbi cac su roi /oa n oa xung Jot bi
Jc p bo, t b oo oi cba n nban con nguo i
cba n t bat sc bic n /o. Hau nbu trong tat ca
nbung mau t bu pbap Jcp nbat (oa ca cac
ngbc t buat kbac o ou ng Vic n o ng, Jc u
PHONG PHA P C A THKN HO A
115
bam cbu a mot cam t buc sic u oict tu nga. Bo
qua kicn tbuc, t bo i Ja i cu a ngbc s t bu
pbap, nguoi t buo ng ngoan ma n cam co t bc
nba n bict ngay Jo sa u cu a t bic n Jinb oa
no i qua n sic u oict tbat t ai trong cac tac
pbam nay.
Tinb cbat ma nb /ict - oict ba ng t oa n
tbc tba n xac oa suc ma nb t am /inb cu a con
nguo i, cbuyc n tu tinb t ban pbu nba n tuyct
Jo i sang kba ng Jinb t uyct Joi - /a tro ng
tam cu a t bu pba p tbic n.
Tbuat ngu Hitsuzend tam Jicb /a
Tbu t bic n Ja o bao gom ca tbu pba p oa
tbuc t ap tbic n t oa. Hitsu /a nct but ba p t bu
oa pbong cbicu canb gio i t am cu a banb gia,
Zen /a su oa n ba nb cu a tam mot cacb toa n
trict trong tbo i gian oa boa n ca nb bic n t a i,
tboat kboi t am /uo ng bcp bo i, oa d /a su
oa n banb tuong tuc cu a ao. Hop nbat J
yc u to nay mo i co tbc Jat Juoc su t ba nb t u u.







Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
116
VO T BO NG: OONG NK T THK N HO A
Non f ang cua f hu
pha p va ho I ho a VIo n
o ng Ia duong no f. Thoo
fruyon fho ng. ho c vIon cu a
ca haI mon fron dou duo c
you ca u phaI fraI qua f
nhaf 3 na m fa p f rung vao
ba I f a p vo mof nof f ha ng.
Mof nof. fhoo nguyon
fac. Ia mof Ioaf go m
nhung dIo m rIong bIof
nhung noI kof IIon fu c vo I
nhau. o cho no f fhang
na y duoc hoa n hao. fh
mo I dIo m pha I hoan hao;
mo I soI Iong cua ngon buf
phaI fha m f ran nang Iu c
cu a kh. no u khong. nof vo
so kho ng co su c song.
So sanh haI nof fhang
bIo u hIon f rong hnh bo n
ca nh. duoc vo ba ng mof
Ioa I buf. cung mof Ioa I
muc. f ron cung mof Ioa I
gIay.
HInh 29
Nof bo n phaI. duoc vo boI mof nguo I moI ho c f hu pha p
nhung da fap fhIon va vo fhuaf frong nhIou na m. da daf duo c
su c manh f ra m fInh fu dau don cuo I; ro rang nhu nuo c cha y
VO T BO NG: OONG NK T THK N HO A
11?
ba ng nhu ng so I Io ng cu a ngoI buf. phong chIou ra kh Iuc. sInh
do ng; nof bon f ra I. duo c vo bo I mof nha f hu phap nhung khong
qua kInh nghIo m fhIon. fhoaf nhn nhu fho fran da y sInh Iu c;
fuy nhIon. khao saf ky so fhay nof vo khong dou va roI ra c.
nhu ho nuoc u dong co qua nhIou no Iuc cua y fhu c frong nof
buf.
HInh 30 HInh 31

Nhu ng duo ng nof fhang frong fhu pha p fhIo n cha n
fhaf bao gIo cu ng dam. ro va fo a sa ng. Ha y chu y fnh
fha ng faf va vu ng chaI nhu fho na o frong haI ma u fhu
phap cua Dait |a I a ng Quoc Su hnh 30) va Tessh
|ThIof Chu hnh 31). Nhung nof bu f cu a ho hoan foa n
fu chu va kIo n dInh. o Ia nhu ng nof cha n fhaf. kho ng
nhu nhu ng nof fhu phap yo u of va fa n ma n ma foI da
fha y frong cuoc frIon Iam noI fro n.


Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
118
No I fom Ia I. nof buf cha n fhaf Ia su hIo n ba y cu a
chnh nIom;
1
chnh nIom cha n fhaf Ia vo nIom.
2
va cac
nof vo Ia co ng vIoc cu a vo fam.
3
Mof nof fha ng. Ia co so
cu a fhu phap. duoc ko f hop vo I oo | mu). Ia cong a n
sa u fham nhaf cu a fhIon. do hnh fha nh no n vo fu bo ng.
duo ng no f fhu ho a fhIo n.
Vo Ia ca I kho ng fuyof do I frong co ng phu fhIon; no
do I hoI va n du ng frIo f do mo I no Iuc cu a chu ng fa:
c ouot qua cu a a i na y, pbai gom J60 kbo p xuong oa
S4.000 /o cba n /o ng trong tba n ma Jat oa o mot cbu oo
na y, mo i mot cbut suc /uc ma o ng co n co Juoc Jcu pba i
tic u ma trong mot cbu na y. |Trch IoI bnh co ng a n oo
frong Vo mo n quan)
4


1
Tieng Nhat: shnen ; tieng Trung quoc: ; tieng Anh: true thought
2
tieng Nhat: mumen; tieng Trung quo c: ; tieng Anh: no thought
3
j; mushin; tieng Trung quo c: ; tieng Anh: no-mind
4
Mumonkan, cua thien s Vo Mon Hue Khai.
VO T BO NG: OONG NK T THK N HO A
119
HInh 32. TInh tou
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
120
THC TA P HITS UZEND
Ou ng cu
o v khI su du ng foa n fha n fam va hoI fho fha f sa u
khI vIof Ion mo f co gIa y Io n so do da ng hon. non ngo I bu f
Io ng co duo ng knh pha I fo chu ng fro n duo I 5cm Ia fo f
nha f. NghIon muc phaI co do sa u fhch ho p do nhu ng
ngo I bu f. To f nha f. mu c no n duoc ma I ra fhoo ca ch fruyo n
fho ng fu mo f fhoI mu c. nhung mu c da nghIo n fruo c va
pha cho sa n dang nuoc |bokuj. fho ng du ng o Hoa Ky va
Cha u Au) cung co fho du ng duoc. o fhuc fap fhuo ng
xuyon. co fho du ng gIa y ba o khong ga p kho ro ng; fuy
nhIo n. no u duoc fh fhInh fhoang no n du ng gIa y do kho
Io n do da f hIo u qua chua n muc hon. Mo f mIo ng nI Io n
hay chaf IIo u do fham da f duoI gIa y do khoI dnh muc
xuo ng no n nha. Ca n co nhung chan gIa y na ng do do Io n
cac goc. gIu cho gIa y kho ng bI xo dIch khI vIo f. NghIo n
muc va buf Io ng daf pha bon phaI.
Le bu






HInh 33. Le bu
TH C TAP HTSZKNO
121
Sau khI mo I dung cu duoc chua n bI day du. ngo I ngay
fha ng fruoc fo gIa y frong fu fho fInh foa.
1
fhoo nghI fhuc
frang fro ng cu a nguo I Nhaf a n. KhI fho ra. Ia y xuo ng
ba ng cach haI fay daf fro n san nha. ho p fha nh mof hnh
fam gIac. roI ha fhap da u da n xuo ng cham san nha. Io
baI kho ng chI Ia do fo Io ng cung knh do I vo I buf. muc.
gIa y. ma co n fho hIo n su phu nha n fu nga. mo f cu nha y
fo I ha u do n bo Tuyo f do I. KhI hoI fho ra da fro n vo n. hf
va o cham cham va fu fu ngoI Io n. fro Ia I fu fho ban da u.
Nhu ng g fo n faI fruoc khI Io baI khong con o da y nu a
chI co uc Phaf hIo n fIo n.
Cu m bu t
Tho ra va nhac
ngo n bu f Ion ba ng fay
phaI. Ca m bu f fhaf chac.
nhung kho ng phaI nam
cha f Ia I ma do n suc
ma nh chI va o ngo n ca I
va ngo n gIu a. Iuo n Iuo n
gIu ngo n uf fron ca n bu f.
O gIua Io ng ba n fay va
ca n bu f Ia khoa ng fro ng
co fho daf vu a khf mo f
qua fru ng.
HInh 34. Cum but


1
Sei za: t the ngoi vi toan than at tren hai chan xe p gap lai.
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
122
CIu ngo I buf ba ng foa n fha n cu a mnh. kho ng pha I
chI ba ng ca c ngo n fay. Sau khI nhu ng bu f va o mu c. hf
va o nhu fho dang nuo f fro n ca daf froI. do ng fho I fu fu
na ng ngo n buf Io n; ngay khI hoI fho vao da fro n. fh ca nh
fay ca m bu f pha I duo I ra ho f mu c. Khoa nh khac na y go I
Ia ho n do n khaI co |konfon kaIkI). Tho ra ra f cham. dua
ngo n buf xuo ng fu nhIo n nhu fho suong mu dang phu
xuo ng. ro I ha buf fro n goc fra I cu a fo gIa y. Tay fra I pha I
daf vu ng cha I fro n sa n nha do Iam dIom fu a.
Ve nhu t tu bo ng (Mujb)
Vo I su fap frung cao do foan fha n fam. ha buf xuo ng
cach pha duo I mo p fra I fo gIa y vaI pha n. I chuyon nho
nha ng ngo n bu f Ion pha fro n goc kIa cu a fo gIa y. roI da o
nguo c Io n pha go c pha I. TIo p fu c fho ra cham cham. dI
chuyo n ngoI bu f ngang qua frang gIa y nhu fho mof fa ng
da na ng dnh IIo n voI ngo n buf ba ng mof so I da y.
NghIong mnh vo pha fruo c do ko o ngoI bu f do n go c do I
dIo n ro I fu nhIon nhac ngo I bu f khoI frang gIay ma
khong pha vo do ng cha y cu a kh. Trong vo fhua f. do ng
fa c cuoI cu ng na y go I Ia t a n t am.
1
co fho dIch Ia kho ng
ma f dInh Iuc. Ro I nhanh nho n fro Ia I fu fho ban da u.
a f cu dIo u g hIo n hu u frong fam ha nh gIa do u
hIon hIo n frong nbat t u bo ng. Tru phI co su hIo n mnh
foa n bo va fhuc fap cha n chnh. duong no f cha n fhaf so
khong bao gIo xuaf hIo n fron frang gIay. Mof nbat tu
bo ng gIo ng nhu mof nhaf kIom dInh doa f ma ng so ng

1
zanshin
TH C TAP HTSZKNO
123
frong fran da u chung cuoc; no fach vu fru fha nh haI
ma nh. Nhu Hagakuro. mof vo sI fho I xua fu ng no I: Lam
oo t an to giay ba ng ngo n but kbi oict. Nou co dIo u g co n
nga p ngu ng do du fh do khong fho Ia nbat t u bo ng. Tho I
xua. mof bac fha y fu cho I fhau nha n ba f ky aI chua uo f
sung mo hoI khI fap vIo f nhaf fu bo ng.
V fnh cha f fo I ha u cu a no . ma chI mof nof nha f
fu bo ng co fho pha I vIo f frong suo f mo f khoa hoc. Sau khI
fap phuong phap vIo f nha f fu bo ng. vo ng fro n va cac chu
khac co fho du ng Ia m ba I fa p qua ca c fhu pha p fhIo n no I
fIo ng nhu Ia kIo u ma u. Cac khoa hoc Iuon Iuo n kof fhuc
ba ng Io ba I.
Mnh ho u Thu c hen mot bu c thu phu p



1. TInh tou 2. Le bu
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
124
3. Cu m bu t 4. Guong bu t









5. Hu but


TH C TAP HTSZKNO
125










6. Ouu but 1









?. Ouu but - 2

Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
126
8. Ouu but - 3
9. Ve n tuong
TH C TAP HTSZKNO
12?




10. Thu phup



Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
128






CHONG 4


TK S CAC NGHK
S THKN

129
1. TO NG PHONG OK SK
Shho Mych (Out Kokush Ou Ou ng Quo c
Su) (1282-133?)
SInh o HarIma. aIf ban dau nghIo n cu u frIo f Iy
fo ng ThIo n ThaI; fha y kho ng fho fham nha p Phaf gIa o
qua fr na ng. su chuyo n sang fhIo n fo ng. Tro fha nh do fu
cu a Nam Pho ThIo u MInh |Nampo. fuc a I ! ng Quoc su-
aI KokushI). nguo I da sang Trung Hoa ho c vo I fhIo n su
Hu uong Tr Ngu |KId ChIgu). aIf fhoo fha y do n chu a
KonchjI o Kamakura. Sau khI a n chu ng fruyo n fhu a
phap ho Hu uo ng |KId) cho aIf. Nam Pho khuyo n
nguo I do fu 27 fuo I cu a mnh no n fruo ng duo ng co ng phu
frong 20 na m fruo c khI ra da y nguo I. aIf dI do n Kyofo.
su so ng noI a n cu !ngo mo f fho I gIan. fra fro n voI ko
ha nh khaf duoI cha n ca u Coj buo I sa ng va foa fhIon ban
dom. Khoa ng nam 1315. aIf chuyon do n MurasakIno.
go I Ia vu ng aIfokuan; da n dan aIfokuan pha f frIo n
fha nh aIfokujI |a I uc fu ). mof frong nhung qua n fho
daI fu o Nhaf a n.
aIf Ia nguo I duoc ThIo n hoang Hanazona va ThIo n
hoa ng CodaIgo mo n chuo ng. Co Ia n su gIa ng phap cho
ThIon hoa ng Hanazona: V Pha f fa nh cu a chung fa vo n
bnh da ng. ha y mIo n fru cac nghI fhuc va no n cu ng ngo I
ngang nhau. aIf kof fhuc mo f cuoc franh bIo n quan
fro ng vo I daI dIo n cac fo ng phaI Phaf gIa o khac fhoo cach
nhu sau: Mo f vI fru fr fhuoc fo ng ThIo n ThaI buoc Io n
pha fruoc voI mof ca I khay va fuyo n bo: Ca I khay na y
chu a fron ca vu fru. aIf Ia y ga y dap fan ca I khay va
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
130
ho I: Chuyo n g so xa y ra khI vu fru a y fan hoaI7
Ho I fuo ng Ia I Io I khuyon cu a fha y. aIf Ia I cho
Kanzan. do fu co na ng Iuc nha f cu a mnh. song nhu mo f
nguo I cha n bo suof 20 nam. Cuo n I CIo I |YuIkaI) cu a su
nga y nay va n co n duoc do c fu ng frong ca c fhIo n vIo n Ia m
To. NoI dung sach na y co fho fom faf Ia: Ha y Iam vIoc
cham chI va fInh fhuc!
2. NHAT H TO NG THA N kky
Sjun (1394-1481)
Ikky Ia con kho ng hop pha p cu a hoa ng do
Cokomafsu. mo Ia mo f fho nu. bI op buoc pha I roI hoa ng
cung khI mang fhaI su. Sau na y. Ikky duoc nguo I cha
Iam Ia nh. fuong fruyo n Ia co va I co ho I do su duoc ko vI
ngo I vua. Io n 5 fuo I. Ikky duoc gu I don fhIo n vIo n
AnkokujI Iam mof chu dIo u nho. Tho ng mInh xuaf chu ng.
Ikky nhanh cho ng fho ng fhao pha n co ba n Han fu. fhu
phap. ho I ho a va am nhac. Vo cu ngu o chu a KonnIjI.
Ikky so ng vo I a n sI doc cu Kono; khI vI fha y quy fIch va o
nam 1414. Ikky IaI qua fha f vo ng. pha I fu mnh ho f suc
vuof qua fnh fho na y.
Trong Iuc cu ng duo ng. Ikky fhInh ca u Kas |Hoa Ta u
Tong am). mof vI fa ng noI fIo ng nghIom khac. nha n
mnh Ia m do fu . Sau mo f fhoI gIan da I no Iu c do chu ng fo
mnh xu ng da ng. Ikky duoc nha n va o ngo I chu a hof suc
nghoo cu a Kas. O do. su quon ngo I fhIo n qua dom frong
fhuyo n fro n ho Iva. Nam 1420. su ngo da o nhan khI
ngho fIong qua ko u. KhI fha y Kas frao va f a n kha . Ikky
nom xuo ng da f su kho ng ca n aI a n chu ng cho kInh
TK S CA C NGHK S THKN
131
nghIom gIac ngo cu a mnh.
Trong nhu ng nam cuo I do I. Ikky co bIof danh
Cuong Va n. Su da pha fhIo n cuo ngcu a nhu ng vI fa ng
gIa danh so ng mof do I pbo ng tu ng trong cac quan ruo u,
ba ng t bit, nba cbu a. Cha ng fu cao fu da I g frong mu c
dch do p bo su pha n ca ch gIu a y nIom fhIo ng IIong va
pham fra n. Ikky co nhIo u nguo I you. co mof du a con va
Ia m ra f nhIo u fho fnh.
No Iuc phuc hung IaI gIa o pha p cu a Iam To cha n
nha n. Ikky dI kha p noI frong chIoc ao rach fa foI va do I
gIa y co . khuoc fu fham du nhung nghI Io fo n kom va
nhIo u chI fIo f ruom ra .
Mac du su cha n nga n duo ng Io I cu a chu a aIfokujI.
ngo I chu a cu a mo su. nhung Ikky van bI hoa ng do
CofsuchImIkado fhuyo f phuc dam nhIom vaI fro fru fr va
fru ng fu foa n fho co ng frnh da bI pha hu y frong nhu ng
cuoc chIo n franh OnIn. cho du Iuc a y Ikky da 80 fuo I.
Ikky cam fha y mnh kho ng fho fu choI IoI ca u fhInh a y.
va ma n nguyo n khI fha y du a n duoc hoa n fha nh fruoc khI
vIo n fIch va o nam 87 fuo I.
ch fhaf Ia mof fhIo n fa I. a nh huo ng cu a Ikky
frong su phaf frIo n mo I sac fhaI va n ho a fhIo n fhu
phap. ho I ho a. fhI ca. fra da o. cam hoa. kIch Nob. vuo n
ca nh.. . Ia khong sao ko hof duoc.
3. PHONG NGOA HK HAN
Fgu Kkun (1568-1655)
SInh o HIjIshIo. mof ngo I Ia ng fhuoc vu ng Kzuko
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
132
|Cumma). su xua f gIa o chu a KansojI khI chua fro n 10
fuo I. Sau do . IgaI duoc fu fap nhu 1 fhIon su fo ng Ta o
do ng faI ChogonjI. IgaI fra I qua nhIou nam fham phuong
qua cac vu ng ngoaI o Odavara va AfamI. Hnh nhu su
khong ho dI qua cac vu ng frung fam fhu do. Vao nam 50
fuo I. su duoc fhInh Iam fru fr fu vIo n SoIganjI o
Kanagava. nhung sau do. kho ng fhch cong vIoc qua n Iy
phIo n foa I no n su Ia nh vo vu ng nu I. Trong suof 20 nam
cuo I cu ng cu a cuoc doI. IgaI cu ngu chu yo u Ia o
Manazuru. ga n AfamI. ngoaI fru fho I gIan nga n ngu I o fa I
Ia u da I Odavara fhoo you ca u cua Ia nh chu a vu ng do.
Tha y rang khong co g fhu vI hon cuoc so ng frong fu vIo n.
nam 83 fuo I su IaI Ia nh mnh o a n mo f Ia n nu a.
KhI khong co n song du phuong. su fhch an mnh
frong hang dong. no n su duoc mang bIof danh IgaI
Hang o ng. No u hom nao ho f fhuc a n. su froo mof buc
franh vo cha n dung o -do a f-ma pha ngoaI Io I va o
hang. da n Iang fha y va y IIo n mang ga o va rau do n do I
Ia y franh. Su Iam na n Iong nhu ng ko Iam dIo u ba ng cach
mo I ho du ng bu a frong chIoc ba f ba ng dau Ia u. Va o nhu ng
nga y cuo I do I. IgaI Ia I Io n duo ng rong ruo I. su dom ho f
so fIo n mnh co cho nguo I da gIu p su dao hang. IgaI Ia I
fro vo . buoc vao hang va ra dI frong fu fho dung. Co raf f
chI fIof vo fam ho n fu fa I na y. mof ngho sI fhIon su sIo u
fuyo f.
4. THYKN BAN CHANH TAM
Suzuk Shsun (15?9-1655)
Shsan Ia da n xu MIkava |AIchI). Ia ng o ng ga n Ia u
TK S CA C NGHK S THKN
133
daI OkazakI. noI sInh cu a Ioyasu. nguo I sa ng Iap do ng
Tuong qua n uc Xuyo n |Tokugava). KhI Io n 12 fuo I. o ng
gIa nhap qua n do I cua uc Xuyo n. sau do duoc bIo f pha I
sang maf fra n SokIgahara va chIo n dIch ho-do ng chIom
fha nh Osaka. Trong ky nghI phop. Shsan nghIo n cu u
Phaf phap. fa p fhIo n va vIo ng fham nhIo u fhIo n su. Nam
1620. Iuc 42 fuoI. Shsan fu chuc roI xuaf gIa. Ong Iam
fa ng ha nh cuoc va so ng du ng gIoI Iuaf frong mof fho I
gIan da I. sau bI bo nh v fhoo duo I IoI fu kho ha nh. ro I
duoc hoI phuc va Iap noI an cu SokIhoI frong vu ng nu I
ga n OkazakI. Sau do khong Ia u. mof ngo I chu a fo n
OnshInjI duoc du ng Io n o do.
Phap fu cua Shsan duoc dIo n fa nhu Ia Ni Zcn mof
fInh fha n sung ma n fa n cong vao nhu ng phIo n fap cu a
doI so ng vo I su du ng ma nh cua mof vo sI. Cuong nghI.
fhuc fo. Shsan koo ga n IaI su cach bIof gIu a fa ng sI va
cu sI. va kho ng fhch nhu ng g vo ch. f fhIo f fhuc cho
kInh nghIom gIac ngo giac ngo ma kbo ng pbai giac ngo
mo i /a giac ngo.
Shsan cu ng vo I a n Khuo |ankoI) va ShId da
fach khoI da ng fhIo n hnh fhuc fhoI daI a y. du ng ngo n
ngu don gIa n va fha ng faf nha n manh va o su fhuc ha nh
Phaf phap frong doI so ng ha ng nga y.

5. CNG BAN NH TANG Myumoto
Musush (1584-1645)
uoc bIo f MusashI sInh o Ia ng MIyamofo. nhung co
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
134
va I su nham Ia n vo dIa danh MIyamofo na y; kho ng ro quo
cu a MusashI Ia o vu ng HarIma |Hygo) hay fhuoc vu ng
MImasaka |Okayama). Pha ho chnh xac cu a o ng cu ng
khong duoc ro ra ng. u sao dI nu a. MusashI da duoc sInh
fruo ng frong mof gIa dnh vo sI da o. nghIa Ia frong fho I
buo I khac nghIof. chI bIo f hoc cach chom gIof o ng da
gIof mo f doI fhu khI o ng chI mo I 13 fuoI. Mo f guong ma f
non nof. ha u nhu hoang da voI da u foc va qua n ao foI fa.
MusashI da chIo n fha ng hon 60 dIch fhu .
o n khI 30 fuoI. MusashI nha n ra ra ng du mnh
khong fhua frong ba f ky fra n da u na o. fh mnh va n
khong fhaf su hIo u duoc kIom da o Ia g; nha n do . fu bo
vIoc da nh nhau do hIo n mnh frong cong phu nghIo n cu u
va fhuc ha nh kIom da o. Ca n cuoI do I. MusashI so ng o Ia u
daI Kumamofo vu ng Kysh nhu mof nguoI khach cu a
Hosokava ChrI. ro I a n mnh frong mo f hang do ng go I Ia
RoIgond. O do . fruo c khI Ia do I. MusashI co do ng ho f
suy nghI cu a mnh fha nh phuong phap chIo n Iuoc frong
fac pham Gorin no sbo |ook of IIvo RIngs).
Ia mo f kIom sI vo song. mof nha dIo u khac faI ba.
mof ho a sI vo muc nuoc noI fIong. mof nha fhu pha p
fuyo f Iua n. mof fho fhu co ng dIo u Iuyo n. va cu ng Ia mo f
nha fho. nha sa ng fac. MusashI Ia mo f ngho sI kIom
fhua f vI daI nha f cu a Nhaf a n.
6. CH OA O VO NAN Shd Munun
(1603-16?6)
Tha n phu cu a ShId dIo u ha nh mof Iu qua n o
SokIgahara |CIfu) fro n fruc duo ng TokaId. KhI con fro
TK S CA C NGHK S THKN
135
ShId chu fam sau sac va o Phaf hoc va muo n fro fha nh
fa ng sI. nhung o ng pha I ko fhu a gIa nghIop. Nga u nhIo n.
fhIo n su Ngu uo ng ong Thaf |Cdo) Ia mof nguoI ba o
fro fhuo ng xuyo n cho Iu quan va ShId duoc fham hoc vo I
fhIo n su vo I fu cach mo f cu sI. on 50 fuoI. ShId fu bo
mo I rang buoc cu a fho gIan va xuaf gIa. Sau nhu ng
chuyo n ha nh cuoc. su fru o Thokuan |sau go I Ia ShIdan).
quan Azabu fhuoc do. Ia mof bac fha y nghIom khac.
ShId chI an kha cho mo f do fu Shju fan. mof frong
cac vI fha y cu a ach A n.
Cu ng nhu a n Khuo va Tuong Son |Shsan). ShId
cho ng doI vIoc qua chu fro ng do n hnh fhuc co ng phu
fhIo n va du a va o chu Ha n; no n cac fac pham cu a su do u
vIof ba ng fIong Nha f fho ng du ng. ShId fhuo ng khuyo n
khch mo n do phaI nha n ra ba n fam fam mnh Ia Pha f.
vo n fhanh fInh va vo nga I.
ShId dac bIo f so fruo ng vo ma u fu fIo ng Nhaf. fhu
phap cu a su don gIa n. fuoI maf va fruc fIo p.
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
136
?. NHA T T VAN TH ssh Monju
(1608-1646)
IsshI Ia con mo f do ng ho quy foc o Kyofo va co ba con
xa voI fhIo n su no I fIo ng a o Nguyo n |gon). IsshI Iam
vIoc nhu mo f vIo n chuc fo a a n mof fho I gIan nga n roI fu
chuc na m 19 fuo I do fhoo ho c fhIo n vo I fha y Takuan o
chu a NanshjI fa I SakaI. IsshI dI fhoo fha y Takuan frong
nam da u fIo n fhay bI Iuu da y faI ova |Yamagafa). sau
do fro vo Kyofo. IsshI ngo dao nha n khI doc mo f doa n
va n frong a I Huo Ngu Iuc. va duoc a n chung boI fhIo n
su Cdo o chu a MyshInjI. Su fhuo ng fhay do I noI cu fru
fu fha nh pho roI don a n cu frong vu ng nuI. IsshI no I
fIo ng nhu mof gIao fho su. fru fr chua RoIgonjI ro I chu a
IgonjI fhoo IoI fhInh ca u cu a hoa ng do ComIzuno-o.
Khong may. suc kho o IsshI kho ng duoc fo f no n vIo n fIch
ra f som va o nam 39 fuoI.
Ia mo f fhIo n su ma u muc. IsshI fuyo f do I nghIom fr
gIo I Iua f suof doI fu cu a mnh. Su raf fha n fhIo f voI nhIo u
ngho sI noI fIo ng duong fho I. nhu Shkad Shj va
KoborI nshu. Mo f cach nghIom fuc. su Ia mo f frong
nhu ng ngho sI faI ba nhaf. buc franh uc Phaf Thch Ca
Ma u NI va buc franh o -do a f-ma cua IsshI ga y a n
fuo ng ra f dac bIof.
TK S CA C NGHK S THKN
13?
8. BA N KHK VNH TRAC ( Bunke
Ktuku) (1622- 1693)
SInh o HarIma |Hygo). ankoI hoc fap Nho gIa o Iuc
co n fro va dac bIo f bo I roI khI doc cau na y frong Iua n
ngu: ai boc cbi Ja o t a i minb minb Juc |
). Kho ng hIo u no I y nghIa cu a minb minb Juc.
ankoI xuaf gIa vo I 1 fhIo n su va o nam 17 fuo I; 9 nam
sau y nghIa cu a ca u fron moI duoc sa ng fo frong fam. Sau
do . ankoI hIon mnh frong vIoc dI kha p noI do da y da o
va kIon Ia p fu vIo n. ngo I chu a chnh Ia RymonjI o Ia ng
quo cu a su va chu a KrInjI o do |Tokyo). Vao nam 1672.
su nhanh cho ng duoc cu fru fr chu a MyshInjI. Ia 1 frong
ca c frung fa m Io n nha f fhuo c do ng fhIo n Ia m To .
Nhu ca c fhIo n su duong fho I Shosan va ShIdo.
ankoI fra nh du ng nhu ng co ng a n cua fhIo n Trung Hoa
va nhu ng fhua f ngu frong Iu c da y fhIo n. Trong ca c pha p
fhoa I. su du ng ngo n ngu don gIa n fu sInh hoa f ha ng nga y.
do fIop nha n cho mo I ca n co va cac fruo ng pha I khac
nhau. ankoI fu choI Io I du ng co ng qua mu c khI ngo I
fhIo n va mo I bIo u hIo n fho cu ng cua fhIo n. nha n ma nh
nhIo u hon va o fho fnh baf sInh. fhanh fInh fuyof doI cu a
Phaf fa nh vo n co frong fam mo I chu ng sInh. Su da y cac
mo n do : Hay an tru trong Pbat t am bat sinb. o /a Jic u
tbict yc u nbat. Nc u ngo i tbic n trong Pbat t anb bat sinb,
co ngba /a /uo n /uon to a t bic n, bat /uan Jang /am oicc
g.
ThIo n af sInh cu a ankoI doI cho I ha n voI fhIo n
co ng a n du do I cu a ach A n |HakuIn). Trong 300 nam.
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
138
phuong phap fruyo n fhu cu a ach A n chIom uu fho frong
do ng fhIo n Iam To. nhung . T. SuzukI cu ng da gIo I
fhIo u kha nhIou vo phap fhIo n af sInh cu a mof bac fha y
Nha f a n duoc ong knh fro ng cho ha nh gIa fhIo n frong
fho ky 20.
9. BACH AN HK HAC Hukun
Kkuku (1685-1?68)
SInh o Hara. ga n nu I Phu SI. khI co n bo nga I khIop
so ca nh kInh hoa ng o dIa nguc qua mof baI kInh no n
quyof dInh xuaf gIa. Vao nam 15 fuo I. xuaf gIa faI chu a
ShInjI. mo f fhIo n vIo n o dIa phuong. ngay sau do su ba f
da u mof fhoI ky fu fap ma nh IIo f va dI fham va n. su
fhuo ng quo n ca a n va ngu.
Va o nam 23 fuo I. su daf duoc kInh nghIom chu ng ngo
da u fIo n. nhung su frIo f ngo cu a su pha I nho do n ca y ga y
cu a fha y Shju va nhaf choI gIa n du fu ba vo cu a fha y.
Shju fhuo ng du ng gay da nh cho foI fa fnh fu phu chu ng
ngo cu a ach An. va ca y cho I cu a nguo I da n ba quof va o
da u cu a vI na p fa ng do mo ma f cho o ng fa sau khI da y
fhuc ro fap kh cu a mnh.
a ch An Ia mo f fhIo n su do xu c ca m khac fhuo ng.
ThoI fruoc. hoac Ia su o frong fra ng fhaI chu ng ngo xua f
fha n. hoac Ia o frong fnh fra ng dau kho fof cu ng do suy
nhuoc fha n kInh. Su ga n bo ma ng v mo f con fhIo n
bo nh ca Iao pho I va fha n kInh fruoc khI fu chu a frI
ba ng /icu pbap ba n tam.
Nam 1717. baf da u duoc cu fru fr chua MyoshInjI.
TK S CA C NGHK S THKN
139
nhung cha ng bao Ia u su Ia I fu cho I do fro vo fhuo ng fru
fa I fhIo n vIo n dIa phuong ShInjI. O do su ba f da u no Iu c
fao sInh kh mo I va on dInh IaI co ng phu fu fa p cu a fhIo n
Iam To. do ra mof ho fho ng co ng a n fInh vI pha I fham
cu u va fnh cha f fhIo f yo u cu a kic n ta nb.
1
KhI su na ng
do ng cu a vI su no I fIo ng na y Ian xa. mof so do ng da o
khac fhuo ng gom cac fa ng sI Io I can duoc fhu huf vo
fhIo n vIo n ShInjI. Mac du ach An ra f nghIom khac vo I
cac do fu xua f gIa. nhung su Ia I ra f fho ng cam va yo u
mo n gIoI cu sI.
ach A n kho ng fhaf su vo cho do n nam 60 fuo I.
nhung su da cho ra doI mof Ioaf fac pham do so va da
da ng vo cac do fa I HIon fo ng va Maf fong Pha f gIa o.
Tha n da o. Kho ng gIao. Ia o gIao. da n gIan. duoc hoc. y
hoc... Su du ng nhIo u bu f pha p. nhung dac bIof su nhua n
nhuyon frong no f vo oo tu quan
2
cu a su Ia vo song. o n
ca nh fhu phap va ho I ho a. su co n bIon soa n nhIo u sach.
Iam fho va sa ng fac nhac.
10. TOA ONG NGYKN L Su
Genro (1?1?-1?89)
Khong bIof duoc g nhIou vo ngho nghIop fruoc da y
cu a SuI. nguo I fa cho ra ng o ng xuaf fha n fu ShImofsuko
|TochIgI). co Io Ia con baf hop phap cu a mof Ia nh chu a. va

1
Kon tu nh t, tong Nhut:kons ho): nhu n ru bun tu nh cou chnh
mnh.
2
Vo to qoun t, to ng Nhut: ichijikan): 1uc phum co bo coc ch
mot not.
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
140
Ia mof ko nghIo n ruo u. mo gaI. Ngay sau khI fro fha nh
do fu cua ach A n vao fuoI 30. SuI cha ng fhom doc kInh
va foa fhIo n. o ng chI do n chu a ShInjI do ngho ach A n
gIa ng phap. o ng bIo n ngay khI ach An ko f fhuc fho I
phap. cha ng ban fam do n vIoc fham va n vo I fha y. o I
khI ach A n pha I fhI gIa cu a mnh do n fham SuI; SuI
fhaf fnh ba o ho: u ng don fham fo I. foI so do n fham
ca c ba n.
Nhu ng g SuI Iam ha ng nga y Ia choI go. uo ng ruo u
sakc. va hon ho f. Ia fhu phap fhIo n. Mac du SuI kho ng
fhch so ng frong fu vIo n va baf cha p gIoI Iua f cu ng nhu
fhanh quy. nhung ach A n danh gIa cao vo na ng Iuc
fhIo n cu a SuI va chI dInh su Iam nguoI ko vI mnh o
chu a ShInjI. an dau. ha ng cu sI fhaf kho hIo u noI fnh
kh ky cuc cu a su. cho no n pha n nhIo u ho khong do n vo I
TroI hoac cac do fu ko fhu a khac cu a ach A n nu a. Tuy
va y. vo sau. SuI co hon 100 do fu fu fap duoI su huo ng
da n cu a mnh.
Mac du SuI do IaI ra f nhIo u fac pham fhIo n ho a
fuyo f vo I. kho ng co g pha I ngac nhIo n Ia cha ng Iuu Ia I
mof phap ngu. ba I gIa ng hoac chuyo n Iua n nao cu a su.
11. T VA N AM QANG Jun Onk
(1?18-1804)
JIun sInh frong mo f gIa dnh vo sI da o gan Osaka.
Cha ma f Iu c co n nho fuo I. JIun duoc dua va o nuo I da y
frong mo f ngo I do n Tha n gIa o. KhI Io n 18 fuo I. JIun do n
Kyofo do hoc TIong Ha n co; vo sau. do I khI JIun so ng
frong mo f fhIo n vIo n o ShImano.
TK S CA C NGHK S THKN
141
Nam 1749. JIun sa ng Iap Iuaf fo ng |ShbrIfsu). ca n
cu va o gIoI Iuaf cu a fa ng sI Phaf gIa o. Chn nam sau. su
Iap mof noI an cu fo n goI Sryan fro n nuI Ikoma va ba f
da u nghIo n cuu ho fho ng fIo ng Pha n |SanskrIf). suu fa p
va sao chop Ia I mo I ma u fu Taf-da n |SIddham) fho ng
du ng. Nam 1798. su fIop quan fu vIon bI bo quo n KkIjI o
KavachI. Iap fu vIo n a y fha nh frung fam ho pha I cu a
mnh. TIop fuc su nghIo p da y hoc. sa ng fac. nghIon cu u
cho do n khI qua do I. JIun cu ng sang Ia p phaI Tha n da o
!ndon. co gIa o Iy chu fruong su do ng nhaf fho fnh cu a
Maf fo ng Phaf gIao va Tha n dao.
JIun co quan nIom chIo f frung. phoI hop nhIo u you fo
frong fhu phap va ho a pham cu a mnh. mac du duong no f
fhoa f nhn co vo nhu fho cu ng va vung vo. nhung chu ng
fhaf su fInh khIof va kho ng ho bI vuo ng ba n dau vo f
pham fnh. JIun raf fhch du ng ngo I bu f ba ng Iau say kho
do vo franh. va fhch fa o no n nhu ng nof ma nh. do so.
CIa n dI. fruc fIop. va manh IIof. fac pham cu a JIun Ia su
ho a quyo n cu a Maf fo ng Phaf gIa o. Tha n dao fu nhIo n va
fhIo n gIac ngo.
12. OO NG LA NH VK N T Tre
Knj (1?21-1?92)
TroI sInh frong mof gIa dnh fhuong gIa o Ksh
|ShIga). KhI Io n 5 fuoI. co fhIo n su noI fIo ng Co Nguyo f
ThIon Ta I |Kgofsu) do n Iuu fru frong nha. TroI raf cam
kch non quyof dInh xua f gIa. Cha mo dou pha n do I.
nhung cuo I cu ng cu ng dong y. va TroI duoc xuaf gIa va o
nam 9 fuo I. Tho I nIo n fhIo u. su fu fap vo I Co Nguyo f
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
142
ThIon TaI o Kysh. chuyon don Kyofo va gap ach A n.
KhI TroI 21 fuo I fh fraI qua mo f gIaI doan fu fap gay go
nha f vo I vI su phu na y. Nam 1748. TroI mac bonh na ng.
fam fhuc Io Iu ng nhu ga n chof; khI hoI phuc. su frnh cho
ach A n ca I fha y ma mnh daf duoc fu kInh nghIom a y.
va sau do kho ng Ia u. su nha n duoc an kha. TroI phu gIu p
fru ng fu chu a MuryjI. va duoc cu fru fr chu a RyfakujI
sau khI ach A n vIo n fIch nam 1768. TroI fru o do 20
nam. va vIo n fIch o chu a RoIsonjI. ga n quo qua n cu a su.
Khong nhu mof do fu no I phap kha c cu a ach An Ia
ToaI O ng Nguyo n Iu |SuI). TroI co ca fnh raf fI mI va
ca ng fha ng. Cu ng nhu ach A n co Ia n noI: u a fro duoc
nuoI da y chI ba ng mo f fhu duo ng cha f fh khI fruo ng
fha nh so fro no n yo u duoI. TroI daf duoc kIon fhuc
fham fhu y fu Than da o va fu fuo ng Nho gIa. va co n mo f
ca I g do sau fham. ha u nhu Ia bI a n. frong Ia nh vuc ngho
fhua f cu a su.
13. LNH NGYKN T OK
Regen Kt (1?21-1?85)
RoIgon sInh o qua n Tango ga n Kyofo. xuaf gIa fa I
chu a ZonshjI. Trong mof cuoc hanh cuoc. su gap duoc
ach A n. va fro fha nh do fu nhIof fhanh nhaf cu a vI
fhIo n su na y. Nha n vI bo n su cu a mnh vIo n fIch. su fro
vo IaI chu a ZonshjI. sau do so ng a n cu frong vu ng nu I
Kumano. Ngho fIn ach An dang gIang pha p frong vu ng.
RoIgon dI fhoo va sau vaI nam su da da f duoc a n chu ng.
RoIgon duoc cu fru fr ngoI chu a ZonshjI quo huong cu a
su vao nam 1766. nam sau su duoc fhInh Iap mo f fhIo n
TK S CA C NGHK S THKN
143
duo ng o TonryujI fhuoc vu ng Kyofo. nhu va y su fro fha nh
do fu fruc fIo p da u fIon cu a ach A n gIu chuc vI frong
mof fhIo n vIo n chnh. RoIgon Iam fru fr nhIo u chu a khac
va vIo n fIch o KIyoharadora.
14. THANH CHYK T CHA X
Sesetsu Shcho (1?45-1820)
SoIsofsu sInh fruo ng o ShIkoku. xuaf gIa khI Io n 7
fuo I. Thoo fruyo n fhong. su fro fha nh mof vI fa ng ha nh
cuoc khI do n fuo I fhanh nIo n. SoIsofsu nha p vao fa ng
chu ng cu a fhIo n su Nguyof Thuyo n |Cosson). sau do. su
duoc a n kha fu vI fhay na y. Nam 1787. SoIsofsu duoc mo I
do n chua ngakujI o Kamakura. o do. su chuyon fu pha I
MyshInjI sang pha I ngakujI; su Ia fru fr fhIo n duo ng
fa I do frong 28 na m. SoIsofsu co ha ng fram do fu . va I do
fu no I phap cua su co duoc nhu ng vI fr uy fn frong gIa o
ho I.
Ia mof con nguo I fr fhuc voI nhIo u fa I na ng va raf
fha n fhIo n. SoIsofsu Ia mo f ngho sI fuyof Iua n frong ba
mo n ngho fhua f: fhI ca. fhu phap va hoI ho a.
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
144
15. TKN NHA NGHA PHAM
Sengu Gbon (1?50-183?)
SongaI. do I fhu chnh cu a ach A n. nhu mof ngho sI
fhIo n vI daI. sInh fruo ng frong mof gIa dnh no ng da n o
MIn |CIfu). Xuaf gIa vao Iuc 11 fuoI. va Iam fa ng ha nh
cuoc khI 19 fuo I. SongaI Iam do fu fhIo n su Nguyo f
Thuyo n |Cosson) frong 13 nam ro I dI fham phuong sau
khI fha y mnh vIo n fIch. Ngho IoI khuyo n cu a mo f pha p
huynh. su do n Hafaka o vu ng Kysh. sau do duoc cu fru
fr chu a ShfukujI. du ng ha ng da u frong cac fhIon duo ng
o Nhaf an. Suof 20 nam frong chuc vu a y. SongaI khuoc
fu fu y
1
duoc ban fa ng. chI fhch chIoc y ma u don bnh
fhuo ng. Va o na m 61 fuoI. su gIao nhIom vu cho do fu no I
phap va IuI vo a n cu o Kyohaku.
KhI da fu do do I voI frach nhIom chnh fhuc. ha ng
nga y SongaI da nh su nghI ngoI frong su hoa hop da y
sa ng fao vo I fhIo n nhIo n. an dIa phuong raf quy mo n
SongaI. ho fhuo ng do n noI su o do mong duo c fa ng mo f
ma u fhu phap hoac franh cu a su. HIom khI su fu cho I
nhu ng you cau na y mac du co mo f Ia n ba n khoa n v
do ng fhac cuo n cuo n cu a khach hIou ky ko o do n. su nho
da u ra kho I cu a va fho ng bao: Hom nay 8cngai Ji oa ng.
SongaI fa ng rIong cho mo I nguo I mo f buc fhu phap mInh
ho a nhu ng y fuo ng vo gIao Iy fhIo n. a ng ngac nhIo n vo
cu ng va fhaf ha I huoc. cac fac pham cu a SongaI cuc ky
frong sa ng va fuoI maf. raf sa u fham. nhung kho ng na ng

1
Y muo tu, dooc troo dnh bun tung do to ong k nh ngoo ng.
TK S CA C NGHK S THKN
145
no nhu mof so fhu pha p cu a ach A n. SongaI vIof do ng
na y fro n mof buc franh cu a mnh:
Tro cboi cu a t oi oo i but oa muc
Cba ng tbu pbap, cba ng boi bo a,
Tbc nbung nguo i Joi ngb,
a y t bu pbap, Jay bo i bo a.
16. AN SON OY OKM nzun en
(Yuen) (1?51- 1814)
Ia con mof fu sI fhuoc Tha n dao |ShInf). Inzan sInh
fruo ng o chIzon |IukuI). xuaf gIa Iam fhIon sInh vao Iuc
9 fuo I . Su fham hoc vo I cac fha y Rzan. Cosson. va sau
cu ng voI Casan |Nga Son) |mof frong nhu ng vI ko fhu a
do ng pha p cu a a ch A n). fro fha nh fhI gIa va Ia do fu
Io n cu a fha y. Sau khI duoc Nga Son an kha. Inzan do n
chu a KonsjI o HIgashIura. o da y Inzan da co mo f so do ng
do fu da ng ko. mo I nguoI va n fm ga p su ngay ca frong
khI nhap fhaf o ShIkadanI. Nam 50 fuo I. su duoc fhInh do
gIup phuc hung ZuIryjI |Cumma ).
Hau hof cac pha I fruyon fhu a fu do ng fhIon Iam To
nga y nay do u xua f pha f hoac fu Inzan hoac fu Takuj. 2
vI do fu kIof xuaf cu a Nga Son. Nguo I fa cho ra ng huong
vI fhIo n Inzan Ia uyo n chuyo n va pho ng khoa ng; fhIo n
Takuj fh da nh ma nh va o cach u ng xu rIong cu a fu ng
nguo I va chu y do n chI fIof hon.
Inzan sa ng fac nhIou fhu phap. fhInh fhoa ng vo vIo n
fuo ng. ga y fhIo n. va cha n dung o -do af-ma.
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
146
1?. XA N TNG THK CHA
Shuns Shju (1?51-1839)
Shuns sInh o ungo |Ifa). xua f gIa nam 11 fuo I.
fham ho c vo I ca c fhIo n su Razan. Ikon. aIkyu. RoIgon.
va cuoI cu ng voI SIo. o da y su nha n duoc a n kha. Va o
nam 35 fuoI. Shuns duoc cu fru fr fu vIon JIkjI o Ava.
va nam 1814. duoc fhInh vo chu a MyshInjI. o do su duoc
ban fa ng fu y. Shuns cu ng gop suc vo I fu vIon mpukud
frong nhIo u na m. da o fa o ra f nhIo u fa ng sI. Ma c du
Shuns sa ng fac nhIo u fhu phap fhIo n frong suof cuoc do I
daI 89 nam cu a su. nhung duo ng nhu chu ng co vo fhIo u
fInh Iuc va sInh kh cu a nhu ng fac pham fao bo I nhu ng
ngho sI khac frong fruo ng pha I ach A n.
18. BNH SON T LONG Hruyumu
Shry (Gozo) (1?59-1828)
Mac du ShIry sInh o do. nhung o ng kho ng co mof
su IIo n quan chnh fhuc voI fhIo n fong hoac cac sInh hoa f
Phaf gIa o khac. cuoc so ng cu a ong moc mac nhu mo I fa ng
sI. u ng gao Iuf. fuong mi-so . rau cu va dua muo I do so ng
qua ngay. ShIry ngu noI goc pho ng Iam vIoc cu a ong va
khong bao gIo du ng hon mo f fam mo n. va kho ng bao gIo
co hon mof chIoc ao va I. Hang ngay. ShIry fhuc da y va o
Iu c 4 gIo sa ng. sau do fa m ba ng nuoc Ia nh. fa p va I fho vo
frong vaI gIo ong noI fIo ng fha nh fhao 18 mo n vo. bao
gom ca cuo I ngu a. Ro I o ng nghIo n cu u Nho hoc co dIo n va
vo fhua f. ShIry fhch so ng v mo I nguo I. nhung o ng
khong co duyon voI phu nu mo o ng Ia nguo I phu nu duy
TK S CA C NGHK S THKN
14?
nha f song frong nha ong.
Ngoa I phong cach cu a mo f vo sI chnh fho ng. ShIry
co n Ia mo f hoc gIa fho ng fha I. O ng vIof chu ng 500
chuyo n Iua n vo nhIo u do fa I. Thu phap cu a o ng Ia su mo
ro ng cu a cong phu vo dao o ng baf ra mof fIo ng hof kInh
nguo I ngay fruoc Iuc cam bu f Io n va vung muc fung fo o
khap pho ng moI khI vIof.
19. TRAC CHA HO THKN Tukuju
Kosen (1?60-1833)
SInh o OvarI |AIchI). Takuju xuaf gIa o chu a SokonjI
faI Nagoya. Cuoc hanh cuoc da u fIo n ba f da u khI su 19
fuo I. va cuo I cu ng fm cach nhap chung cu a fhIon su Nga
Son |Casan). Takuju fan fu y Iam fhI gIa fhIo n su Nga Son
frong 14 nam. Sau khI duoc a n kha. Takuju fro fha nh fru
fr chu a SokonjI vao nam 1790. Nam 1814. su duoc cu fru
fr chu a MyshInjI. va co vInh du duoc frao fu y. Takuju
fruyo n da y raf nhIo u do fu. su vIo n fIch frong fu fho kIo f
gIa nam 74 fuo I.
Ho fruyon fhu a cu a fo ng Iam To nga y nay hoac Ia fu
do ng A n Son |Inzan) hoac Ia fu Takuju. khuynh huo ng
frong phong cach rIo ng vo fhIo n duoc phan anh qua ngho
fhua f cua ho. A n Son |Inzan) uyon chuyon va pho ng
khoa ng. su ha u nhu du ng muc dam. no f Io n khI vo vIo n
fuo ng va fhIon fruo ng; co n Takuju nghIom khac va fI mI.
chu yo u vo chan dung o -do a f-ma ba ng muc Ioa ng gom
nhu ng nof nhuyo n va chI fIof. TIa nhn frung fru ng cu a
o -do af-ma frong franh cu a Takuju mang mof y fuo ng
ma nh IIof cu a nghI Iuc fham ha u.
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
148
20. THA NGYKN T NGYKN
Tugen Shgen (1?68-183?)
TaIgon sInh o Ichu |Okayama). nam 13 fuo I. xua f gIa
o chu a SogonjI ga n Izon. NoI fIo ng Ia vI fang fro sIo ng
na ng. nam 20 fuoI. TaIgon nhap chu ng cu a fhIo n su Inzan
|A n Son). fro fhanh do fu Io n va nguoI noI pha p cu a
fhIo n su Inzan. Na m 35 fuoI. TaIgon fro Ia I chu a SogonjI
Iam fru fr. Va o nam 61 fuo I. duoc cu Iam fru fr chu a
MyshynjI; 5 nam sau. su hoa n foa n nghI ngoI va vIo n
fIch na m 69 fuo I. Ia mo f phap su fa I ba. co do n khoa ng
3000 nguoI fham du nhu ng buo I fhuyo f phap cu a ngaI.
21. TONG BA O VA N NHA Zh
Bungu (1??9-1840)
Khong bIo f noI sInh cu a Zh o da u; su xua f gIa fa I
chu a JurInjI o ShImofsuko Iuc fuo I ra f fro. Zh fu fa p vo I
fhIo n su Cy o ShIkoku mo f fho I gIan. cuo I cu ng duoc ko
fhua do ng pha p cu a fha y. Su fro Ia I chu a JurInjI Iam fru
fr va o nam 1815. fIo p fhoo. su fru fr cac chu a KokusojI
|Izu). chu a JkjI |HIfachI). va chu a ShfukujI |Osaka). Su
vIo n fIch o chu a JurInjI fa I vu ng Izumo sau khI cu ha nh
mo f buoI Io o do .
Tac pham cu a Zh ra f hIom. ha u hof Ia cha n dung
o -do a f-ma. cintamani (magic jcuc/ va mof vaI buc vo
cha n dung Quan Tho Am.
TK S CA C NGHK S THKN
149
22. NGH SON THK N LA Gnsun
Zenru (1802-18?8)
Quo o Wakasa |IukuI). fu hoc vo I fha y Ia TaIgon; sau
khI duoc fha y a n kha.
1
CInsan fro fha nh fru fr fu vIo n
SogonjI. noI su da nhIo f fa m gIa o ho a ra f nhIo u mo n do .
Nam 1860. su chuyon don MyoshInjI. va va o nam 1872. su
duoc mo I fha nh Ia p mof frung fam fu hoc fa I chu a
aIfokujI |Kyofo). va ngaI chnh Ia fa ng sI da u fIo n fhuoc
do ng fhIo n ach A n phu frach gIa ng day chnh fhuc fa I
ngo I chu a na y. Tu do . CInsan co do fu frong kha p ca c ho
phaI chnh cu a fo ng Iam To. su co a nh huo ng raf Ion do n
su phaf frIo n fruyo n fho ng fhIo n hIo n daI.
So fruo ng cu a CInsan Ia bo cuc fhu phap froo cuo n
hoa nh fra ng. dac bIo f Ia vIo n fuo ng va ga y fhIo n.
23. NGHA OONG XONG THAC
Gdo Shosek (1818-1868)
NoI sInh va nam xuaf gIa cu a su kho ng aI bIof. Tu
hoc vo I fhay CIsan faI chu a SgonjI va sau do su phuc vu
nhu mof vI fru fr noI fu vIo n RokuoIn fa I TonrIyjI
|Kyofo) frong nhIo u nam. Iuo n Iuo n an fInh va nghIom
frang. su gIu phong fha I dIom fInh ngay ca khI TonrIyjI
bI hoa fhIo u frong fho I ky MInh TrI phuc hung. Cu ng nhu
fha y mnh Ia CIsan. va co Io CIdo sa nh soI hon pha n na o.
su fhuo ng vo vIo n fuo ng va fhIo n fruo ng.

1
A n khu t) ch nh t hoc cong nhu n so cho ng ngo vu troyo n t hou
guo phu p.
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
150
24. THANG HA CH Kutsu Kush
(1823-1899)
KaIsh sInh frong mof gIa dnh vo sI dao phung su
Tuong quan uc Xuyo n |Tokugava Shogun). Mac du duoc
nuoI da y fhoo fInh fha n fruyo n fhong. nhung KaIsh ham
fhch hoc fhua f phuong Ta y. dac bIo f Ia khoa hoc qua n su
va ky fhuaf. Ong vao Hoc vIo n Ha I qua n fu Iuc moI fha nh
Iap. va va o nam 1860. ong chI huy mof chIoc fau dua pha I
doa n sI quan Nhaf an da u fIo n sang Hoa Ky. O ng bI
cam fu mof fho I gIan nga n khI xa o fro n quanh vIoc su p
do cu a cho do fuong qua n. sau do ong fIop fuc vaI fro
frung fa m chuyo n gIao quyo n Iu c fu quan do I u c Xuyo n
sang Iuc Iuo ng ThIon hoa ng. KaIsh na m gIu nhIo u chuc
vu quan fro ng frong qua n do I ThIo n hoa ng. Ia o fruo ng
HaI quan va Co va n Ho I do ng Co ma f.
Tha ng Ha I Chu. Cao KIo u No Chu |oIsh) va ThIof
Chu |Tossh) Ia ba chu |sh) cu a fho I akumafsu |Mac
mat cbi t am cbu akumafsu no Sansh)
do ng fha nh fu u frong cac Ia nh vuc chnh frI. vo fhua f.
fhIo n. fhu phap va hoI ho a.
25. CAO KK NK CH Tukuhush
Oesh (1835-1903)
oIsh Ia anh om ro voI Tossh. sInh frong dong vo
sI da o Yamaoka. nhung vo sau kof ho n vo I gIa dnh
TakahashI. Ia nguoI su du ng gIa o ra f dIo u Iuyo n. o ng da y
cho Tuong quan ngho fhua f a y. o ng cung phuc vu nhu Ia
nguo I fro fhu cu a Tuo ng qua n o qua n Iso. oIsh Ia mo f
TK S CA C NGHK S THKN
151
guong maf chnh frI quan fro ng frong nhu ng nga y cuo I
cu ng cu a fho cho fuong quan uc Xuyo n. nhung o ng ru f
IuI khoI do I so ng chnh frI sau khI MInh TrI phuc hung.
va hIo n mnh cho fhI ca. fhu phap va ho I ho a. Kaisbo cu a
oIsh. mo f da ng fhu phap khoI. raf noI fIo ng.
26. SON CONG THKT CH
Yuomuku Tessh (1836-1888)
Tossh fhuo bo Ia Ono Tofsufaro. sInh frong mo f gIa
dnh vo sI da o o do. fra I qua fhoI fhIo n fhIo u o
Takayama |CIfu). O ng bIo u hIo n fa I na ng vo kIom fhua f
va fhu phap kha som. va ba f da u ngoI fhIo n Iuc 13 fuo I.
Nam 17 fuoI. Tossh fro vo do hoc kIom fhuaf voI kIom
su noI danh ChIba Shusaku. o ng cung do n pho ng fa p cu a
SoIzan fham du Io p hoc ngho fhuaf su du ng gIao. SoIzan
bI chof duo I cha ng bao Ia u sau khI Tossh don du hoc;
Tossh ko f ho n vo I om gaI cu a fha y SoIzan va fro no n
fha nh vIo n cu a do ng foc Yamaoka.
To Io n. ma nh mo . Tossh Ia mof kIom sI hung ha n;
mof hom. ong bI da nh ba I bo I mo f nguo I nho con hon Ia
AsarI CImoI va fhoo nhu fho ng Io fro fha nh hoc fro cu a
AsarI. Nhung dIo u ay cha ng Iam cho Tossh kha hon.
Tossh frnh ba y mo I ba n fam cu a mnh cho fhIo n su
TokIsuI o chu a TonryjI. su frao cho Tossh co ng a n Ngu
vI
1
cu a o ng Son
2
do fham cu u.
Ia mo f frong tam cbu cu a fho I da I akumafsu.

1
1ong Nhut: goi
2
1ong Nhut: Tzan
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
152
Tossh co hoaf do ng frong Ianh vuc chnh frI. O ng gIu p
fhIof Iap ho a bnh khI gIao Ia I fhanh do. phuc vu frong
chnh quyo n MInh TrI ThIo n hoa ng nhu mof sI quan o
vu ng ShIzuoka. IbaragI va ImarI. Iam vIoc nhu mof fhu ky
va co van cho ThIon hoa ng. Mac du vo I frach nhIom na ng
no cu a mo f chnh khach. Tossh kho ng Io Ia vIoc foa
fhIo n. Va o fruo c ngay ho f frach nhIo m cu a mnh frong
Hoa ng gIa. Tossh Io n duo ng do n chu a RyfakujI. cach noI
ong Ia m vIoc chu ng 120 ca y so . Suof do m dI ngu a va dI bo .
ong do n chu a Iuc sa ng som do fhInh fhI y kIo n fha y fru
fr roI quay vo IIo n.
Sau khI ngo da o vao nam 45 fuoI. Tossh duoc an kha
fu ca 2 fhIo n su AsarI va TokIsuI. duoc co ng nha n Ia fo
fhu 52 cu a fruo ng pha I fhu phap Jubokud do Hoa ng
Phap a I su Kb aIshI khaI sa ng. Sau khI Iap fruo ng
phaI Vo ao. Tossh mo fhIo n duo ng ShImpukan o Tokyo.
u bI ung fhu da da y va o 4 nam cuo I cu ng cu a do I mnh.
Tossh khong bao gIo bo co ng phu hanh fhIo n mo I nga y.
va o ng da qua doI frong fu fho foa fhIo n .
Ia mof con nguoI na ng do ng khac fhuo ng. kho ng co
g Ia nu a voI do I voI Tossh. Trong fho I ky fhanh nIo n
choI bo I pho ng dang. muc fIo u cu a o ng Ia: !o ng ca n ho f
ruo u sako va yo u ho f cac na ng ky nu; va fho I ky fruoc
khI o ng chof. muc fIo u do Ia: Chop kInh cho 35 frIo u
nguo I dan quo. moI nguoI mo f frang kInh. Tossh co Io
da cho p duoc 1 frIo u frang kInh ca fha y: moI nam o ng
chop duoc 180.000 frang. frung bnh 500 frang mof nga y.
TK S CA C NGHK S THKN
153
2?. NAM THK N BO NG Nuntemb
(Toj Zenchu) (1839-1925)
Nanfomb sInh fruong frong fa ng Iop vo sI ShIoda
fhuo c qua n Saga. Su ma f mo na m Io n 7 va duoc dua va o
fu vIon YukjI Ia m mo f chu dIou khI moI 11 fuoI. Su ro n
Iuyon o nhIou frung fam. cuo I cu ng duoc fha y Ranzan o
chu a aIrInjI a n chu ng. o daf duoc nhu ng kInh nghIom
khac nhau fu Inzan-Takuju fhuo c do ng fhIo n Ia m To .
Nanfomb da fham van 24 bac fha y kIof xua f fhoI ba y
gIo. Sau chuyon ha nh huong na y. Nanfomb duoc cu fru
fr chu a aIjjI o qua n YamaguchI. Sau vaI nam.
Nanfomb chaf mof khuc ga y fu ca y nanfon frong qua n
Ifa roI Iam mo f chuyo n hanh cuoc nu a. Ia n na y do fIo n
ha nh cuoc phap chIo n vo I nhu ng vI da o sI khac. Sau do.
su du ng Nam fhIon bo ng cu a mnh do da y do fu .
Nam 1886. Nanfomb mo mo f fhIo n duo ng o Tokyo;
ca c vI fuo ng Ia nh no I fIo ng da do n fa p fhIo n o do . Na m
1891. su fro fha nh fru fr chu a ZuIganjI o MafsushIma. va
nam 1902. fru fr chu a KaIsoIjI o ga n Kobo. Nanfomb co
hon 3000 mo n do fhIon. su an kha cho 6 vI fang va 24 vI
cu sI. Su do Ia I fron 100.000 fac pham ngho fhua f fhIo n.
28. KHYKN OONG MOC OONG
nuku Bokud (Tsuyosh) (1855-1931)
Chnh khach InukaI TsuyoshI sInh o qua n Okayama.
khoI da u su nghIo p Ia mof nha ba o. O ng hoaf do ng chnh
frI vao cuo I fhoI MoIjI. TaIsh. va da u fho I Shva. Cuo I
cu ng InukaI fro fha nh Thu fuo ng. vI fr cao nha f va o nam
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
154
1931. Kho ng may. o ng bI am saf 6 fha ng sau boI mo f
nhom sI quan fhu y qua n phan Ioa n.
InukaI raf fha n vo I cac nha Ianh da o cac phong fra o
fu do o cha u A nhu KIm Ok-kyan cu a Cao Iy. To n a f
TIo n cu a Trung Hoa. va R. . oso cu a A n o. O ng duoc
co ng chu ng nguo ng mo nhu mof nha hoaf do ng va n ho a.
mo f chnh khach IIo m chnh.
Suof cuoc do I o ng Ia noI khao khaf duoc Iam mof ho a
sI va nha fhu pha p okud Ia buf danh cu a o ng. Cac fac
pham cua InukaI duoc danh gIa ra f cao.
29. SON BA N HYK N PHONG
Yumumoto Gemp (1866-1961)
Comp. fhuo ng duoc go I Ia Bacb A n cu a t bc ky 20.
bI bo roI ngay sau khI sInh fa I khu nghI maf suoI nuoc
no ng Yuno-mIno o KIshu |Kyushu). uoc mof nguo I chu
daf gIau co phaf hIo n. cu u so ng ba ng cach nho vaI gIo f
ruo u sakc va o mIo ng. Vo sau Comp fhuong du a ra ng da y
Ia Iy do khIo n o ng nghIo n ru o u. Comp duoc nuo I na ng
nhu con fraI cu a nguo I chu da f. Tu do. Comp da nh fho I
gIan fhIo u nIo n cu a mnh do phuc vu frong gIa dnh vo I
co ng vIo c do n go va do ng bo . V ma f hoI yo u. no n o ng ha u
nhu bI fhaf ho c khI fruo ng fha nh. KhI Ia p gIa dnh na m
19 fuo I. bo nh ma f cu a Comp bo ng fro no n na ng hon. sau
4 nam dIou frI fa I mof bonh vIo n o Tokyo. bac sI ba o
ra ng o ng so bI mu. kho ng hy vong phuc hoI. Tha f vo ng.
Comp Iy dI. khuoc fu mo I quyo n fhu a ko. fhuc hIo n mo f
cuoc ha nh huong do n 88 ngo I chu a o vu ng ShIkoku. mong
fm fha y pho p Ia.
TK S CA C NGHK S THKN
155
Cha n fran ao rach. Comp fraI qua qua frnh gay go
khac nghIof 6 Ia n fruoc khI nga guc Ia n cuoI faI ngo I chu a
fhu 33. chu a SokkIjI. fhuo c do ng fhIo n Ia m To . frong su
no Iu c Ia n fhu 7. Comp fhua vo I vI fhIo n su da cu u o ng:
Con gan bI mu. con kho ng bIof doc. con hoan foa n ngu
do f. Con co fho xuaf gIa duoc cha ng7 ThIo n su Yamamofo
TaIgon bao o ng fa: Con so hoc cach fha y bang fam. Va
nha n cho ong xuaf gIa. Iuc a y Comp da 24 fuoI. fu ro n
Iuyon fInh ca n frong 13 nam fIo p fhoo faI nhIo u frung
fam fhIo n khac nhau. nhan Iuc cu a su fIo n frIon do I chu f
va su co fho fu ho c do c vIof. Va o na m 37 fuoI. fro vo Ia I
chu a SokkIjI ko vI fru fr sau khI fhay TaIgon vIo n fIch.
nhung 5 na m sau. su Ia I fu chuc do fham ho c vo I fhIo n su
Sohan fa I chu a mpukujI. Nam 49 fuoI. Comp nha n duoc
an kha fu fhIo n su Sohan. va do n frung hung chu a
RyfakujI. Ia ngo I chu a co cu a ach A n da suy fa n fhoo su
khac nghIof cu a fhoI gIan. Comp phu ng su nhu mo f vI
fa ng o Ma n Cha u |ManchurIa) vao nhu ng nam 1930. va
va o nam 1947. ba y gIo da 82 fuoI. su mIon cuo ng dam
nhIom cuong vI fru fr chu a MyshInjI.
Ia nguo I Iap dI mo f cach sInh do ng. nIom say mo
nha f cu a Comp Ia ruo u sakc va ha nh huong chIom ba I
|su da ha nh huong mo f vo ng don 88 ngoI chu a vu ng
ShIkoku frong 17 Ia n); su co va n cho nhIou bo fruong va
fha n fhIo n vo I moI fa ng Io p da n chu ng nhu ng nha a I
quoc ca nh huu. nhu ng chnh frI gIa cap fIon ca nh fa. cac
fuo ng qua n. nguoI a n xIn va ra f quan fam do n phu nu.
Nang do ng do n nhu ng nga y cuoI cu ng cu a fuo I 96. su co n
dI sang cac nuoc A n o. PhI Cha u. A u Cha u va Hoa Ky.
V fhI Iuc yo u. non cac ma u fhu phap cua su duoc fhuc
Nghe thuu t thu phu p then Nhut Bu n
156
hIon vo I su ca n fro ng fo I da. o n nam 92 fuoI. su no I:
CuoI cu ng fh fa cu ng nam baf duoc no.
30. GA OA NG CANH SON Kut
Kzun (18?6-19?1)
Kzan sInh o Qua n AIchI. Io n 9 fuoI fh xuaf gIa frong
mof fhIo n vIo n cua fo ng Ta o o ng. Sau khI fu hoc o da y
mo f fhoI gIan. su fhoo ho c vo I mo f fhIo n su fo ng Ia m To
Ia Shaku Son. nguoI no I fIo ng khI frnh ba y vo fhIo n
Phaf gIa o frong HoI nghI To n gIa o Tho gIoI hop fa I
ChIcago nam 1893. Mof fua n sau khI su do n. Son bao su:
Con pha I duoc kIo n fa nh. Kzan nghI: No u do I vo I
fhIo n dIo u a y Ia faf ca. fh no cha ng da ng gIa bao nhIo u.
Va su khuoc fu vIoc co ng phu. Sau vaI nam. nha n khI doc
fap Chanh Phap Nha n Ta ng Tu y Va n |ZuImonkI) cu a a o
Nguyo n |gon). su quyo f dInh da nh cho fhIo n mof co ho I
nu a. Su kIo n fr fu fap ga n suo f 20 nam. va vao nhu ng
nam cuo I cu a fuo I 40. Kzan duoc fhIo n su Kakuzon fru
fr fu vIo n o Kysh nhan Iam nguoI fruyon fhu a.
Kzan fhay do I moI phap ho chnh fhuc cu a mnh fu
fo ng Ta o o ng sang fo ng Iam To. duoc gIao fru fr fhIo n
vIo n aIrInd. Nhung ro I su vuo ng va o chuyo n fnh a I va
co mof du a con. Chuyo n na y khIo n Kzan ruf vo vu ng
TokuunIn ga n Tokyo. noI su so ng nhu mof vI du fa ng
frong fho I gIan co n IaI cu a do I mnh .
Co mof dIom fhu vI nhaf frong fac pham cu a Kzan:
ong co Io Ia fhIon su duy nhaf vo o -do af-ma cuoI.

TK S CA C NGHK S THKN
15?
31. SON OKN NGHKN TRA
Amudu Kensu (1911-19?4)
KonsaI sInh o qua n SaIfama. say mo kIom fhuaf co
dIo n Nha f a n fu nho. O fruong frung hoc. KonsaI duoc
hoc nhu ng fho kIom b fruyo n fu SugImofo JIro. co va n
cu a Ngu Iam quan Hoa ng gIa. va fu fuo ng Yamaoka Jk.
Na m 1948. KonsaI Ia gIam do c HIop ho I KIom fhua f
Trung fam |Chuo Tokon KaI) o Tokyo do danh gIa va
phuc ho I IaI nhu ng fuyof ky cu a kIom fhuaf.
KonsaI hoc fhu phap va ho I ho a voI Yokoyama TonkoI
va da nghIo n cuu sau va o fho IoaI vIof chu ba ng kIom
phap. Tranh vo phong Ian cu a KonsaI duoc da nh gIa Ia
fuyo f ha o. Ia cu sI fu fap fhIo n Ia u nam. KonsaI duoc a n
kha fu Ia o su morI.

158
MC LC
CHI CH! V A N ANH NC! .............................................5
IOI NOI A !..........................................................................8
CIO I THI! ..........................................................................11
THI N VA NCH TH!AT TH HI N ............................12
ThIon va su fham dInh ca fnh con nguoI ..........................12
ThIon va ngho fhuaf fho hIo n .............................................15
CIac ngo va ky fhua f ............................................................18
Kh hop va ngho fhua f .........................................................25
MA C KHI VA S! CH!Y N I N TRONC TH! PHA P
.................................................................................................30
Su chuyo n bIo n frong chu ky cu a ThIof Chu .....................40
Thaf hay gIa ...........................................................................43
CH! NHAT ............................................................................46
MINH HO A ............................................................................51
NH! NC MA ! TH! PHA P THI N....................................52
NHAT C! C! A CA C THI N S! .......................................56
NHAT C! C! A CA C VO S................................................63
NH! NC PHA P KHI TRONC THI N TO NC....................69
VI N T!O NC........................................................................79
M C L C
159
O - A T-MA VA O AI ..............................................90
N! I PH! S........................................................................ 106
TH! PHA P THI N............................................................ 113
PH!ONC PHAP C! A THI N HO A ............................... 114
VO T! O NC: !O NC NT THI N HO A .................. 116
TH! C TAP HITSUZEND ................................................. 120
u ng cu ................................................................................ 120
Io ba I ................................................................................... 120
Cam bu f ............................................................................... 121
Vo nhaf fu bo ng |MujIb) .................................................. 122
MInh ho a Thuc hIon mof buc fhu phap ....................... 123
TI! S! CA C NCH S THI N .................................... 128