EDEBİYATTA ON YILIN KISA TARİHİ

*
21. yüzyılın ilk on yılı Time dergisine göre insanlık tarihinin 'en sıcak' dönemiydi, kimilerine göre ise tarihin 'en berbat' on yılı... 11 Eylül felaketiyle başlayan milenyumda bugüne dek Irak'ın işgalinden Katrina felaketine, İsrail'in Gazze katliamından tsunamiye kadar pek çok trajedi yaşandı. 11 Eylül gibi toplumsal milat sayılabilecek olaylar düşünceyi ve edebiyatı da derinden etkiledi. Sosyal bilimlerde "11 Eylül sonrası" dönem başladı. Batı'nın İslam'a bakışında kırılmalara yol açan bu olay, Ian McEwan, Martin Amis gibi ünlü romancıların eserlerinde kendisini gösteri. Bu sıcak on yıldaki edebiyat ve yayıncılık olaylarının bir dökümünü çıkardık. Son on yılda Melih Cevdet Anday'dan Dağlarca'ya, Edward Said'den Harold Pinter'a birçok kayıp; Eşik Cini ve Virgül gibi kapanan dergiler; yeni kitaplar... Hafıza tazelerken on yılda ne çok şeyin değiştiğini şaşırarak gördük. On yılda edebiyatın niteliği, edebiyat türleri ne kadar değişti? İnternet ve e-kitaplar yayın dünyasını ne kadar etkiledi? Bunun cevabını yakın gelecekte edebiyat tarihçileri ve araştırmacılar verecek. Bizim amacımız yalnızca son on yıla kısa bir bakış.

2000 [Uluslararası Kültürel Barış Yılı] ---------------------------------------2 Ocak: İngiliz Şair Patrick O'Brian öldü. 6 Ocak: Şair Akif İnan vefat etti. 14 Mayıs: Amerikalı hümanist şair Karl Shapiro hayata veda etti. Shapiro ABD'nin beşinci "ulusal şairi"ydi. 15 Haziran: Bir Dinazorun Anıları adlı kitabıyla geniş kitlelerce tanınan İngiliz edebiyatı profesörü Mina Urgan, 85 yaşında öldü. 4 Kasım: TÜYAP İstanbul kitap fuarı başladı. Fuarın onur konuğu Şükran Kurdakul'du. 11 Kasım: Nobel edebiyat ödülü Çin asıllı Fransız vatandaşı yazar Gao Xingjian'a verildi. 2 Aralık: ABD'de zenci haklarını gündeme getiren siyahi şair Gwendolyn Brooks 83 yaşında öldü. Brooks, 20. yüzyıl edebiyatının önemli isimlerindendi. 9 Aralık: Cezaevlerinde süren ölüm oruçlarının sona erdirilmesi için aralarında Yaşar Kemal ve Orhan Pamuk'un da olduğu yazarlar arabuluculuk yapmak için Bayrampaşa Cezaevi'ne girerek eylemcilerle görüştü. ■ Dan Brown, şöhreti yakalayacağı Melekler ve Şeytanlar adlı romanını yayımladı. ■ İngiliz yazar Zadie Smith, İnci Gibi Dişler adlı romanını yayımladı. Time dergisi romanı yüzyılın en iyi romanlarından biri olarak tanımladı. İnci Gibi Dişler, New York Times'a göre ise 21. yüzyılın ilk on yılının en iyi on romanından biriydi. ■ Erzincan'da yayın hayatına başlayan La Poete Travaille dergisi tartışmalara konu oldu.

2001 ----------------------------------------------------------------------------------10 Ocak: Edebiyatımızın üretken ismi, unutulmaz Susuz Yaz'ın yazarı, şair Necati Cumalı hayatını kaybetti. 8 Şubat: Edebiyat tarihçisi Ahmet Kabaklı vefat etti. 12 Mart: Sinemaya da uyarlanan Jason Bourne serisinin yazarı Robert Ludlum öldü. 6 Ağustos: Brezilyalı sosyalist yazar Jorge Amado, 89 yaşında hayata veda etti. 11 Eylül: New York'taki ikiz kulelere yapılan saldırılar modern dünyanın miladı oldu. Düşünceden edebiyata kadar birçok alanda 11 Eylül'ün etkisi hissedildi. 2 Kasım: Onur konuğunun Semih Balcıoğlu olduğu TÜYAP İstanbul kitap fuarı başladı. 10 Kasım: Nobel edebiyat ödülüne İslam karşıtı söylemleriyle bilinen Trinidad Tobago asıllı romancı V.S. Naipaul değer görüldü. 14 Aralık: Alman Yazar W.G. Sebald hayata veda etti. Sebald, 21. yüzyılın en iyi romanlarından biri kabul edilen Austerlitz'i aynı yıl yayımlamıştı.

19 Aralık: J.R.R. Tolkien'in klasik yapıtı Yüzüklerin Efendisi: Yüzük Kardeşliği'nin filmi vizyona girdi. ■ Stephen Hawking, teorik fizik ve evrenin sınırları üzerine en önemli yapıtlarından Ceviz Kabuğundaki Evren'i yayımladı.

2002 ----------------------------------------------------------------------------------13 Mart: Alman filozof Hans-Georg Gadamer 102 yaşında öldü. 12 Temmuz: Şiirimizin sıra dışı ismi Ece Ayhan öldü. 13 Eylül: Genç şair Zafer Ekin Karabay, Eskişehir'de intihar etti. 10 Ekim: Nobel edebiyat ödülü Macar yazar Kertész Imre'ye verildi. 26 Ekim: TÜYAP İstanbul kitap fuarı başladı. Onur konuğu İlhan Berk'ti. 28 Kasım: Orhan Veli ve Oktay Rifat'la birlikte Garip akımını kuran ve edebiyatımızın seyrini değiştiren Melih Cevdet Anday hayata veda etti. 17 Aralık: Son asrın büyük âlimlerinden Muhammed Hamidullah, Fransa'da vefat etti. ■ Nobel ödüllü dünyaca ünlü romancı Gabriel Garcia Marquez Anlatmak İçin Yaşamak adlı otobiyografisini yayımladı. Kitap bir yıl sonra İngilizce'ye, üç yıl sonra ise Türkçe'ye çevrildi. ■ Ian McEwan Kefaret, Haruki Murakami Sahilde Kafka adlı kitaplarını yayımladılar.

2003 ----------------------------------------------------------------------------------26 Ocak: Mevlânâ ve tasavvuf üzerine yetkin çalışmalarıyla bilinen, Mesnevi hafızı, dünyanın en önemli oryantalistlerinden Annemarie Schimmel öldü. 20 Mayıs: Orhan Pamuk, Benim Adım Kırmızı'yla Avrupa'nın saygın edebiyat ödüllerinden Dublin IMPAC'in sahibi oldu. Dublin IMPAC, Nobel'den sonra en fazla para ödülü veren ödüllerden biriydi. 22 Haziran: Eleştirmen Hüseyin Cöntürk öldü. 26 Haziran: Şair Alaattin Özdenören vefat etti. 4 Temmuz: Öykücülüğümüzün seçkin ismi Tomris Uyar İstanbul'da öldü. 6 Temmuz: İstanbul üzerine çalışmalarıyla tanınan Çelik Gülersoy öldü. 15 Temmuz: Şili edebiyatının dahi çocuğu Roberto Bolano, 50 yaşında hayata veda etti. 25 Eylül: Filistin davasının yılmaz savunucusu, Şarkiyatçılık'ın yazarı, 20. yüzyılın en önemli entelektüellerinden Edward Said kansere yenildi. 2 Ekim: Nobel edebiyat ödülü, Güney Afrikalı yazar J.M. Coetzee'nin oldu. 25 Ekim: Onur konuğu Tahsin Yücel olan TÜYAP İstanbul kitap fuarı başladı. 31 Ekim: Öykücü ve oyun yazarı Fuat Örer 64 yaşında İstanbul'da öldü. ■ Azar Nefisi'nin çok tartışılan Tahran'da Lolita Okumak adlı kitabı yayımlandı.

2004 ----------------------------------------------------------------------------------28 Şubat: Tarihçi yazar İlhan Bardakçı vefat etti. 13 Nisan: YKY Genel Yayın Yönetmeni Enis Batur görevinden alındı. 19 Haziran: Sait Faik Hikâye Armağanı sahibi öykücü Mehmet Günsür hayatını kaybetti. 29 Haziran: Hilmi Yavuz ve Sait Maden'e Pablo Neruda'dan yaptıkları çeviriler dolayısıyla Şili hükümeti tarafından şeref nişanı verildi. 1 Temmuz: 1997 yılında çıkmaya başlayan Kaşgar dergisi yayın hayatına son verdi. 24 Eylül: Unutulmaz Merhaba Hüzün'ün yazarı Fransız romancı Françoise Sagan öldü. 5 Ekim: Bob Dylan, Chronicles adlı anılarının ilk cildini yayımladı. 6 Ekim: Nobel edebiyat ödülünün sahibi Avusturyalı romancı ve oyun yazarı Elfred Jelinek oldu. 23 Ekim: TÜYAP İstanbul kitap fuarı başladı. Fuarın onur konuğu şair Gülten Akın'dı. 15 Aralık: Edebiyatımızın çalışkan kalemi Şükran Kurdakul öldü.

28 Aralık: 20. yüzyılın öncü entelektüellerinden Susan Sontag, 71 yaşında öldü. ■ Roberto Bolano'nun sarsıcı yapıtı 2666, yazarın ölümünden bir yıl sonra yayımlandı.

2005 ----------------------------------------------------------------------------------23 Ocak: Edebiyat tarihçisi Atilla Özkırımlı 63 yaşında İstanbul'da vefat etti. 5 Şubat: Orhan Pamuk, bir İsviçre gazetesine "30 bin Kürt ve bir milyon Ermeni"nin öldürüldüğüne dair ünlü demecini verdi. Bunu izleyen süreçte Pamuk hakkında "Türklüğü alenen aşağılamak" suçundan dava açıldı. 10 Şubat: Amerikalı oyun yazarı Arthur Miller 90 yaşında öldü. 5 Nisan: Nobel ödüllü romancı Saul Bellow 90 yaşında öldü. 12 Mayıs: Anayurt Oteli gibi edebiyat uyarlamalarıyla bilinen yönetmen Ömer Kavur hayatını kaybetti. 12 Mayıs: Hazreti Peygamber'in hayatını anlatan ünlü kitabıyla tanınan Martin Lings vefat etti. 20 Mayıs: Fransız filozof Paul Ricour öldü. 1 Haziran: Öykücülüğümüzün seçkin ismi Vüs'at O. Bener hayata veda etti. Bener, ekim ayındaki TÜYAP İstanbul kitap fuarının onur konuğu olarak seçilmişti. 7 Ekim: Danıştay, Nâzım Hikmet'in Türk vatandaşlığından çıkarılması kararının iptal isteminin esastan görüşülmesine karar verdi. 11 Ekim: Edebiyatımızın usta ismi Attila İlhan 80 yaşında hayatını kaybetti. 13 Ekim: Nobel edebiyat ödülü, Irak Savaşı karşıtlığıyla bilinen İngiliz oyun yazarı ve şair Harold Pinter'a verildi. 5 Kasım: İngiliz romancı John Fowles hayata veda etti. 8 Kasım: Romancı ve senarist Sulhi Dölek öldü. ■ Don Kişot'un yayımlanışının 400. yılı kutlandı. ■ Kazuo Ishiguro, Beni Asla Bırakma'yı yayımladı. 15 Kasım: 35 yıllık emek ürünü olan Kubbealtı Lügati yayımlandı.

2006 ----------------------------------------------------------------------------------12 Nisan: İstanbul'un 2010 Kültür Başkenti olduğu resmen duyuruldu. 14 Nisan: İngiliz yazar Muriel Spark 88 yaşında hayatını kaybetti. 6 Mayıs: Kuşağının önemli yazarlarından, Can Yayınları'nın kurucusu Erdal Öz öldü. 14 Mayıs: Şair Cenk Koyuncu, Antalya'da hayata veda etti. 9 Temmuz: Tarihî romanlarıyla geniş kitlelere ulaşan Mustafa Necati Sepetçioğlu vefat etti. 17 Temmuz: Mike Hammer serisinin yazarı Amerikalı polisiye ustası Mickey Spillane öldü. 21 Ağustos: İsrailli yazar Yizhar Smilansky 89 yaşında öldü. 26 Ağustos: Öykücü Muzaffer Buyrukçu vefat etti. 30 Ağustos: Dünyaca ünlü Mısırlı romancı Necip Mahfuz 95 yaşında öldü. Mahfuz, 1988 Nobel edebiyat ödülü sahibiydi. 1 Eylül: Macar şair György Faludy 96 yaşında öldü. 12 Ekim: Orhan Pamuk, Nobel edebiyat ödülünü kazanan ilk Türk yazar oldu. 28 Ekim: TÜYAP İstanbul kitap fuarının onur konuğu Doğan Hızlan oldu. 1 Kasım: Amerikalı yazar William Styron 81 yaşında öldü. 5 Kasım: T.S. Eliot ve Tagore'dan yaptığı çevirilerle de bilinen eski Başbakan Bülent Ecevit hayata veda etti.

2007 ----------------------------------------------------------------------------------1 Ocak: Eric Clapton, otobiyografisini yayımladı. 5 Ocak: Kültür ve Turizm Bakanlığı'nca verilen Kültür Sanat Büyük Ödülü Sezai Karakoç'a verildi.

Karakoç, ödül törenine katılmadı. 18 Ocak: ABD'li ünlü mizah yazarı Art Buchwald 81 yaşında öldü. 19 Ocak: Hrant Dink öldürüldü. 11 Nisan: Amerikan edebiyatının sıra dışı dahisi Kurt Vonnegut 85 yaşında öldü. 23 Nisan: İspanya'nın en önemli edebiyat ödüllerinden biri olan Cervantes'i kazanan İspanyol şair Antonio Gamoneda, ödül töreninde Nazım Hikmet'in "Don Kişot" şiirini okudu. 1 Haziran: Türk Edebiyatı'nın ilk uluslararası sempozyumu "Çevirmenleri ve Yayıncılarıyla Türk Edebiyatı 1. Uluslararası Sempozyumu" adıyla İstanbul'da düzenlendi. 12 Temmuz: Felsefeci, çevirmen Ulus Baker hayatını kaybetti. 15 Temmuz: Şair ve çevirmen Coşkun yerli, kanser tedavisi gördüğü hastanede hayata veda etti. 4 Ağustos: Sami Rifat hayatını kaybetti. 11 Ekim: Kürt edebiyatının öncü ismi, romancı Mehmed Uzun, Diyarbakır'da öldü. 11 Ekim: Nobel edebiyat ödülü, Doris Lessing'in oldu. 27 Ekim: TÜYAP İstanbul kitap fuarının onur konuğu Metin And oldu. 10 Kasım: Amerikalı romancı, gazeteci ve denemeci Norman Mailer öldü. 19 Kasım: Amazon.com sitesi elektronik okuyucu Kindle'ın ilk versiyonunu piyasaya sürdü. 7 Aralık: Yazar Erhan Bener hayatını kaybetti.

2008 ----------------------------------------------------------------------------------1 Ocak: Kültür ve Turizm Bakanlığı 2008'i Yahya Kemal yılı ilan etti. 4 Şubat: Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Doğan Hızlan, Selim İleri, Adalet Ağaoğlu, Elif Şafak, Rasim Özdenören ve Hilmi Yavuz'u "Çankaya Sofrası" toplantıları kapsamında öğle yemeğinde ağırladı. 18 Şubat: Yeni Roman akımının öncülerinden Fransız romancı Allain-Robbet Grillet hayata veda etti. 19 Mart: Ünlü İngiliz bilimkurgu yazarı Arthur C. Clarke öldü. 17 Nisan: 20. yüzyılın önemli şairlerinden Aimé Césaire öldü. 21 Mayıs: Diyarbakır Ergani kaymakamlığınca ilk kez Sezai Karakoç'un düşüncelerinin, şiirinin ve yazılarının tartışıldığı bir sempozyum düzenledi. 1 Haziran: Öykü dergisi Eşik Cini kapandı. 10 Haziran: Büyük Kırgız yazar Cengiz Aytmatov, Almanya'nın Nürnberg kentinde böbrek yetmezliği nedeniyle tedavi gördüğü hastanede hayatını kaybetti. 25 Haziran: Şair ve dilbilimci Ali Püsküllüoğlu öldü. 26 Haziran: Yazar-düşünür Ahmet Yüksel Özemre vefat etti. 1 Temmuz: Salman Rüşdi'nin Booker Ödüllü romanı Geceyarısı Çocukları, okurlar tarafından Booker Ödüllü kitaplar arasında en iyisi seçildi. 5 Temmuz: Edebiyatımızın önemli isimlerinden şair Erdem Bayazıt vefat etti. 23 Temmuz: Eleştirmen Fethi Naci hayatını kaybetti. 3 Ağustos: Unutulmaz Gulag Takımadaları'nın yazarı, Nobel ödüllü Rus romancı Aleksandr Solijetsin öldü. 9 Ağustos: Filistin halkının sesi, sürgünün şairi Mahmud Derviş, 67 yaşında ABD'de hayata veda etti. 25 Ağustos: Pakistan edebiyatının en önemli şairlerinden Ahmed Faraz öldü. 28 Ağustos: Şiirimizin "uç beyi" İlhan Berk, Bodrum'da tedavi gördüğü hastanede hayata veda etti. 5 Eylül: Efsanevi Amerikalı editör Robert Giroux öldü. Giroux, 20. yüzyılın pek çok önemli yazarını keşfeden editör olarak biliniyordu. 12 Eylül: Amerikan edebiyatının yükselen yıldızı romancı David Foster Wallace, California'daki evinde intihar etti. 1 Ekim: Yazar, araştırmacı ve bilim adamı Metin And, Ankara'da hayata veda etti. 10 Ekim: İsveç Akademisi, Nobel edebiyat ödülünü Fransız yazar J.M.G. Le Clézio'ya vererek herkesi şaşırttı.

14 Ekim: Türkiye'nin onur konuğu olduğu Frankfurt Kitap Fuarı, Cumhurbaşkanı Abdullah Gül ve Orhan Pamuk'un açış konuşmalarıyla başladı. 15 Ekim: Türk şiirinin çınarı Fazıl Hüsnü Dağlarca, 94 yaşında hayata veda etti. 29 Ekim: Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü'ne edebiyat dalında Yaşar Kemal değer görüldü. 1 Kasım: TÜYAP İstanbul kitap fuarının onur konuğu Füruzan'dı. 4 Kasım: Jurrasic Park'ın yazarı Michael Crichton öldü. 20 Aralık: Edebiyatımızın seçkin ismi Oğuz Atay, ölümünün 31. yılında, doğum yeri Kastamonu'nun İnebolu ilçesinde ilk kez anıldı. 24 Aralık: Türkiye coğrafyasına ait iki tiyatro oyununun sahibi Nobelli yazar Harold Pinter öldü.

2009 ----------------------------------------------------------------------------------1 Ocak: Avusturyalı romancı Mario Simmel öldü. 5 Ocak: Danimarkalı şair ve yazar Inger Christensen hayatını kaybetti. ■ Nâzım Hikmet'e Türk vatandaşlığı iade edildi. 25 Ocak: Türk öykücülüğünün ve 50 kuşağının güçlü ismi Orhan Duru, İstanbul'da öldü. 27 Ocak: Amerikan edebiyatının en önemli isimlerinden John Updike hayata veda etti. 13 Şubat: Azerilerin milli şairi Bahtiyar Vahapzade öldü. 20 Şubat: İrlandalı şair ve yazar Christopher Nolan, henüz 43 yaşında iken öldü. 19 Mart: Almanya'da yaşayan yazar Emine Sevgi Özdamar, Berlin Sanat Ödülü'ne değer görüldü. 19 Nisan: İngiliz yazar J.G. Ballard öldü. 24 Haziran: Şair Süha Tuğtepe, Almanya'da öldü. 29 Haziran: Boğaziçi Üniversitesi tarafından Yaşar Kemal'e fahri doktora unvanı verildi. 30 Haziran: Şair ve Varlık dergisinin eski genel yayın yönetmeni Kemal Özer, İstanbul'da öldü. 19 Temmuz: Angela'nın Külleri adlı anılarıyla dünyaca üne kavuşan Frank McCourt öldü. 25 Temmuz: Nezihe Araz vefat etti. 29 Temmuz: Yazar Demirtaş Ceyhun öldü. 18 Ağustos: Öykücülüğümüzün seçkin ismi Nezihe Meriç, 84 yaşında hayata veda etti. 28 Eylül: Hazreti Peygamber'e yazdığı şiirlerle tanınan Mustafa Necati Bursalı, Yeniköy'deki evinde vefat etti. 9 Ekim: Nobel edebiyat ödülüne Alman yazar Herta Müller değer görüldü. 11 Ekim: Başarılı edebiyat uyarlamalarıyla bilinen usta yönetmen Halit Refiğ öldü. 11 Ekim: Çevirmen ve yazar Erol Güney Tel Aviv'de, 95 yaşında öldü. 12 Ekim: Gazeteci-yazar Ergun Göze öldü. 17 Ekim: Yazar ve çevirmen, iletişim dünyasının duayeni Ünsal Oskay hayatını kaybetti. 30 Ekim: Dünyanın en önemli antropologu sayılan Claude Lévi-Strauss 100 yaşında öldü. 31 Ekim: TÜYAP İstanbul kitap fuarı başladı. Fuarın bu yılki onur konuğu şair ve çevirmen Cevat Çapan'dı. 1 Kasım: Eleştiri dergisi Virgül 131. sayısıyla yayın hayatına son verdi. 6 Kasım: Kubbealtı Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı'nın kurucusu İlhan Ayverdi vefat etti. 17 Kasım: Vladimir Nabokov'un yarım kalan romanı The Original of Laura yazarın ölümünden 32 yıl sonra yayımlandı. 18 Kasım: Gazeteci-yazar Ömer Lütfi Mete vefat etti. 1 Aralık: Romancı Cahide Birgül hayata veda etti. 18 Aralık: Almanya'daki Marbach Alman Edebiyat Arşivi'nin yöneticileri, 20. yüzyılın en önemli yazarlarından Kafka'nın Dava adlı romanının özgün el yazmasını isteyen İsrail Ulusal Kütüphanesi'ne olumsuz cevap verdi.

*4 Ocak 2010 Pazartesi, Kitap Zamanı

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful