You are on page 1of 106

Tasavvufun ba kiilerinden olan Hallac- Mansur, 9.

yzyldan gnmze kadar gelen zaman ierisinde izleri silinemeyen bir dnce adamdr, nsann Tanrlamas (Enel Hak) fikrini ortaya koymas, bunu kiiliinde zdeletirme sonucu hayatyla deyen Mansur, kendinden sonra gelen tasavufular da byk lde etkilemitir. TAVASN onun zindanda yazd

eserlerinden biri, ayn zamanda gnmze ulaan tek eseridir. Elinizdeki basma Hallac'n "Vasiyetnamesi ile ayn

dnce etrefnda toplanan Yezidilerin kutsal kitaplar Mushafa Re, Kitabu-I Cilve ve tasavufun batya yansyan biimi olan Katar Metinlerinden rnekler de kitabn sonuna eklenmitir. Mezopotamya Kitapl Dizisinde sunduumuz TAVASN'in birok bakmdan zel bir yere sahiptir kukusuz.

ISBN 975-386-026-9

YABA YAYINLARI : 60 Bilim - Kltr Dizisi Tarih / Mezopotamya Kitapl: 4

ISBN 975 - 386 - 026 - 9

1.Basm, Haziran 1995 2.Basm, Ocak 2001 3.Basm, Austos 2002 Vasiyetnameyi Arapadan ev.: Selim Atay Editr: Aydn Doan Kapak dzeni:D.Piranl Dizgi: Hasan Karagz Basm, cilt: Engin Matbaas

YABA YAYINLARI Galipdede Cad. 67/1, 80050 Tnel - Beyolu /STANBUL Tel/Faks: (0 212) 293 36 06 e-posta: yabayayinlari@hotmail.com

Hallac- Mansur

TAVASIN
Ene'l-Hak (:Ben Tanrym)
eviren YAAR GNEN

3. Basm

yaba
STANBUL

NDEKLER evirmenin nsz: Mansur'un Tanrlama ve eytanlama Serveni.. 8

TAVASN
1 - Peygamberlik I zerine Ta-Sin,...................... 15 2 - Kavray zerine Ta-Sin ,...................................... 20 3 - Arnmlk zerine Ta-Sin,................................... 23 4 - Daire zerine Ta-Sin,........................................... 27 5 - Nokta zerine Ta-Sin,.......................................... 30 6 - Sonsuz Zamann ncesi ve ift Anlamllk zerine Ta-Sin,...................... 38 7 - Tanrsal rade zerine Ta-Sin ,............................. 47 8 - Tekliin Duyurulmas zerine Ta-Sin,.................. 49 9 - Tevhidde Kendine Dnk Bilinler zerine Ta-Sin,.......................................52 10 - Biimlerden Kopma zerine Ta-Sin,................... 55 11 - Gizem Bahesi,..................................................... 60

EK:
Hallac- Mansurun Vasiyeti,.................................... 67 Yezidi'lerin Kutsal Kitaplar ve eyh Hd'nin lahisi (John S. Guest),.......................................................... 71 Kitab'l Cilve ... ........................................................ 75 Mushaf a Re .............................................................81 eyh Hd'nin lahisi,................................................. 85

KATAR METNLER
Yaar Gnen,,............................................................89 MARC de SMEDT (Ruh Ekmei),............................ 92 PATER NOSTER,(Babamz).................................... 93 KATAR RLER(Denis SAURAT)....................... 94 Kaybolacak Olsaydn,.................................................97 WILLIAM BLAKE (Kaplan),................................ 104 +Hallac- Mansurun Eserleri,.................................... 107

Tablo: Jean Pirre Alaux

MaNSURUN TANRILAMA VE EYTANLAMA SERVEN

Eb ul Muis el-Hseyin bin Mansur el-Hallac, 857 y lnda ran'n Tur kasabasnda dodu. Dedesinin, Zerdt di ninden olduu sylenir. Tasavvuf eitimi grdkten sonra Huzistan'da, Tanryla birleme yolunu retmek amacyla konumalar yapan Mansur, birok yanda toplad ama o ka dar da dman edindi. Kendisini yalanclkla sulamalar ve halk kkrtmalar yznden, Horasan'a gitti; orada be yl kalp grlerini yaydktan sonra Badad'a geldi. Mritle rinden drt yz kiilik bir kalabalkla Hacca gitti; Mekkede onu byclkle suladlar. O zaman, yeniden uzun bir yol culua kt; Hindistan ve Trkistan'da yllarca dolat; 902 ylnda Mekke'ye geldi. Arafat'ta, kendisini herkesin aa lamasn Tanr'dan diledi. Badat'da kendi cemaati uruna lnetlenmi olarak lmek isteini aka dile getirdi: Ey Mslmanlar, beni Tanr'dan kurtarnz., Tanr, benim ka nm size hell etmitir; beni ldrnz! diye arda bulu nuyordu.(1) Dmanlar onun idamn istiyorlard; bu srada
(1) Hallac- Mansur (Prof. Dr. A. Schimmel; ev. Sofi Huri; stanbul, 1969)

Enel Hak (Ben Tanrym) dedii sylenir. Mritleri tutuk land. Kendisi de tutuklanp dokuz yl sreyle hapsedildi. Ta Sin el-Azal ve Mira adl yaptlarn, bu tutukluluk yllarnda yazd. 922 Ylnda lm cezasyla yargland. Kendisini astlar, sonra ban kesip bedenini yaktlar ve kllerini minareden Dicle'ye attlar. Mucizeler gstermek, Tanr'nn gcn ele geirip kt amala kullanmak, Tan ryla insan arasnda ak balants kurulabileceini ne sr mek, lm cezasnn gerekeleriydi. Mansur'un idam edil mesi srasnda yandalar, byk bir ayaklanma gerekletir diler. Bir kere her vcudun vahdet iinde olduu fikri kabul olununca, mutassavvf kendini, hem Mslman, hem kfir olarak grr(...) 'Ben Tanrym' demek, idam cezasn getir diinden, Sufizm, daraacn, Hristiyanlarn Ha' yorumla dklar ekilde tefsir ettiler; yani (ba kesilmeden nce daraacna ekilen Mansur gibi) dar aacna ykselme, 'sema ya huru etmek'tir.(...) Mansur'un aslmas -yahut haa ge rilmesi- Aslm Allah efsanesi gibi ok eski misallere, sa'nn haa gerilmesine benzer. 2 Dou yaznnda ve dncesinde, Hallac- Mansur'un etkisi byk oldu. Hallac'n gnlne den ate, benim de yaamma dt diyen Feridddin Attar, Bsernme'de yle yazd: "Ben Tanrym." Mevlana Celalettin Rumi de mansur'dan etkilenmitir. Yunus Emre, Nesim, Pir Sultan Ab dal, Kaygusuz Abdal Trk yaznnda onun izleyicileridir. Kaygusuz Abdal "Budalanme"sinde yle yazar:

(2) Ayn yapt.

Muht-i zevrak menem, Hak menemdr Hak menem Tamu v uma menem, cmle mekn bendedir Evvel hir menem, Gani v fakr menem Zakir mezkr menem, kfr iman bendedir Cmleye mabud menem, Kbe menem put menem Adem'e maksd menem, ide fuln bendedir.

Yine Budalanme'de: Hlik'in emri beni kze-ger bal gibi devrnn arh zerine koyup dolab gibi dndrd... Gh beni kze dizdi... Gh saraylara kerpi eyledi.. Gh insan eyledi, gh hayvan eyledi. Gh nebat, gh maden eyledi. Gh yaprak, gh top rak eyledi.. Nice bin kerre isimler ve lkablar urundum. Ni ce bin kene trl sretlerden grndm. Hallac- Mansur, baz konularda, eliik savlar ne sr mtr; bazan kamutanrclktan yana (panteizm) kar, ba zan da yalnz sekinlerin Tanrya ulaabildiini syler. Ona gre, Tanrdan baka varlk olmad iin, ben filncaym demek, Tanrnn karsna ayr bir varlk olarak kmak amac tar ve yanltr; bu yzden, ben Tanrym demek gerekir. Mansur'a gre Tanr, k (nur) olarak grnr. Bu inancn kkleri, binlerce yllk bir tarihe sahiptir. Eski M sr'da Tot (Yunanllarn deyiiyle Hermes) inancna gre ruhlar, parlak bir k kayna olan, lmszlk yeri Zuhal yldzndan koparak, lmllk yeri dnyaya derler. Dn yada snavdan baaryla geen ruh, Zhal'e geri dner.3 Yine eski Msr'da, Ptah inancna gre: Ptah, var olan her eyi yaratmtr. Ondan nce var olmak ya da var olma mak yoktu... O zamanlarda lm yoktu... Birisi, kendi ken dine hareket ederek nefessiz soluk alyordu. Baka tarafta
(3) Dnya nanlar Szl; Orhan Hanerliolu (Remzi Kitabevi Yaynlar, 1993)

10

hibir ey yaamyordu. Balangta karanlklar, karanlklar rtyordu. Bolukta birisi, var olma durumuna geerek nm gcyle yaamaya balad. Bundan sonra Ptah, yaratma ilemini gerekletirmitir.4 Mansur'da Hurufilik inanc da vardr. Harflere kutsallk ykleme, onlardan anlamlar karma demek olan Hurufilik, Pitagoras'la ve Yahudi Kabala'sna dayanmaktadr. Bu anlaya gre, elif harfi, Allah adnn ilk harfi olup, Tan r'nn varln simgeler. Tm harfler ve biimler gibi elif de, noktann uzants olduundan, Tanrnn ilk belirmesi (madde dnyasnda grnmesi) nokta biimindedir. Mansur, Tanr'nn, Muhammed'in bedeninde sonra da kendi bedeninde belirdiini ne srer; bu Hristiyanln Tanr sa anlaydr. Mansur, Tanr'nn, Muhammed'in yreini nurlandrdn (yrein kutsall), yine Muhammed'in ve kendisinin azndan konutuunu (szn kutsall) savlamaktadr. Y rein (gnln) ve dilin (szn) kutsall, Eski Msrda da kabul edilmitir: Ptah, yaratmak istedii tanrlar ve varlklar, ilk nce kalbinde tasavvur etmi ve dille (kelamyla), arzulad ey lerin olmasn salamtr. Bylece Ptah'n deiik grnt leri olan tanrlar dnyaya gelmilerdir... Ptah'la birlikte dilin ve kalbin dier organlardan stn olduu ve insan dnce sinin merkezinin kalp olduu, onun tasavvurunu dilin yrr le koyduu dncesi yerlemi oldu... Karnak'taki Amon tapnanda Ptolemeler devrinden (M.. 306-168) kalma bir metin, bize Tanr Ptah'n, gereklemesi gereken eyler iin 'Ol' deyince hemen gerekletiini iletmektedir. Bu da, Tan r'nn, kalbiyle tasavvur ettiini kelamyla yrrle koydu(4) Eski Msr Kraliyet Tanrs Ttah; Yrd. Do. Dr. Mrivet Kurhan (Belleten; Trk Ta
rih Kurumu, Austos 1994)

11

unu gstermektedir.5 Hallac- Mansur, eytan' yceltir. Ona gre, iyiyi tan mak iin, kty bilmek gerekir. eytan, insanlar bu ynde eitmektedir. Yezidiler, Mansur'a byk sayg duyarlar. Yezidilerin bir inancna gre: Hallac- Mansur idam edildi inde ruhu, bedeninden ayrld ve sularn zerinde umaya koyuldu. Rastlant sonucu, kzkardei, su almaya geldi; tes tisini Dicle'nin suyundan doldurdu; erkek kardeinin bu tes tiye girdiini farketmedi; eve dndnde susad ve bu tes tiden su iti. Bylece Mansur'un ruhu, onun bedenine girdi; nce onun erkek kardei iken, imdi olu oldu. Bu olaydan dolay Yezidiler, az tlbentle kapal olmadka hibir dar azl kaba su doldurup bundan imezler.6 Yezidilerin daha nce Trke'ye evirdiimiz kutsal ki taplar Mushafa Re ve Kitab-l Cilve ile eyh Hdnin lhisi konuya aklk getirmesi asndan, bu ki taba alnm bulunmaktadr. Mansur'un Arapa yazm olduu Tavasin, Aye Ab durrahman tarafndan ngilizceye evrilmi biimiyle, Pa kistan'n Lahor kentinde 1978 ylnda yaymlanmtr. Biz bu ngilizce metni Trkeletirirken, Mansur'un zel evreni ne ilikin olduklar ve evrilemeyecekleri gerekesiyle Arapa asllar ngilizce metinde korunan szckleri, bu il keye uyarak, evirmeden, Arapa asllaryla braktk. YAAR GNEN

(5) Eski Msr Kraliyet Tanrs Ttah (Yrd. Do. Dr. M. Kurhan) (6) Six Months In a Syrian Monastery; by Oswald H. Parry, B. A. (London; HoraceCox, 1895); s.372.

12

TAVASN

Desen: Gustave Dore

I.
PEYGAMBERLK III ZERNE

TA-SN
Bir k kt, Grnmezin Nur'undan. kt ve geri dnerek dier klara egemen oldu. Bir ayd o; di er aylarn iinde k saarak kendini aa vuran, ay larn sultanyd. Evi, Gn en yce katnda bir yldz. Tanr onu okumaz yazmaz diye adlandrd; nk o, soluunu h(1) karmaya adamt; Tanr onu, kut sanm diye adlandrd. Dualarnn grkeminden dola y; Mekkeli diye adlandrd, kendisinin bulunduu yerde oturduundan dolay. Tanr, onun gsn geniletti, gcn arttrd ve zerinden kaldrd senin srtna ar gelen yk, ve kendi yetkisini ykledi. Tanr onun Bedr'ini grnr kld, bylece o tm bir ay olarak Yemame'nin bulu tundan syrld ve gne olarak Tihame (Mekke)'nin
(1) Soluk alnp verilirken kan h sesi, hak (tanr) szcndeki ilk ses.

yan tarafndan ykseldi ve n tanrsal ba kayna ndan ald. O, kendi iinde grdnden baka bir ey bildir medi, kendi davrannn gsterdii gerek dnda bir eyin rnek alnmasn buyurmad. Kendisi, Tanrnn varlnda bulundu, bakalarn da Tanr'nn varlna kavuturdu. Grd, grdne benzedi. Yol gsterici bir k olarak brakld, bylece rehberliin snrlarn belirledi. Hi kimse, onun gerekten neyi simgelediini an layamaz, Katksz Olan'dan baka. nk o, Katksz Olan'n varln dorulad ve ona elik etti, yle ki ara larnda hibir fark kalmad. Bilgeler, onun gerek niteliine ilikin bilgileri ol duu halde, kendisini z olarak tanmlayamadlar. Onun nitelii, ancak Tanr'nn aklamay uygun bul duu kimseler iin ak seik klnd. Kendilerine ki tap verdiimiz kimseler; bunlar o zaman ocuklarn ta ndlar; bunlarn bir blm, bile bile gerei gizli tut tular. (Bakara; 146) Peygamberlik , onun ndan kt, onun ysa Giz'in ndan dodu. Tm klarn iinde, en parlak, en tannr olan, yaratlmamn en yaratlmam olan, Sonsuz Ba Sahibinin . Onun h diye soluk alp verii, brlerinin soluk larndan stn; onun varl, var olmayandan stn;

16

onun ad, Kelam'dan stndr, nk daha nce var ol du. Bu ileve sahip olandan daha gnl okayc, daha soylu, daha akll, daha adaletli, daha nazik, Tanrdan daha ok korkan, daha sevimli bir kimse, ne ufuklarda, ne ufuklarn tesinde, ne de ufuklarn altnda var. Onun unvan, Yaratlmlarn Efendisi'dir, ad Ahmet, sfat Muhammed'dir. Buyruu en kesin, z en stn, sfat en grkemli, soluk al kendine zg. Ey mucize! Kim var, ondan daha fazla kendini a a vuran(2), daha grnr, daha byk, daha anl, da ha kl, daha gl, daha akll? O var ve o vard, o bilindi tm yaratlm eylerden, varlklardan ve olu lardan nce. O anmsand ve anmsanr nce den n ce, sonra'dan sonra, zlerden ve niteliklerden nce. Onun z, tmyle k(3); szleri, gelecei kapsar; bil gisi tanrsal; konumas Arapa; kabilesi ne Douda, ne Batda; soyu saygn; grevi bar getirmek; unvan ise, okumaz yazmaz. Gzler, onun belirtileriyle ald; gizler ve benlik ler, onun orada buluuyla anlald. Tanr, kendi Sz'n ona syletti ve bir Kant (layan) olarak kendi si, onu dorulad. Tanr'nn kendisiydi onu gnderen. Kantlayan da o, kantlanan da. Susam yreklerin da yanlmaz susuzluunu odur gideren, odur getiren yara tlmam sz; bir sz ki ne etkilenir etkiledii eyden, ne de dille bildirilir. Bu sz, Tanryla kaynamtr ayrlmamacasna ve anlalmazn snrlarn amtr.
(2) Tanrnn, Peygamber biimine brnmesi. (3) Tanrnn Ik (nur) olarak grndne inanlmaktadr.
17

Odur haber veren, sonu ve Sonun sonlarn. Bulutu kaldrd ve Kutsal Ev'i gsterdi. O bir snr dr, bu yzden yce bir savadr. Odur putlarn krl mas buyruunu alan, odur putlarn yok edilmesi iin insanla gnderilen. Onun zerinde bir bulut, prl prl imekler ak trd; altndaysa parltl bir imek akt, yamur ya drd, rn verdi. Tm bilgi, onun okyanusundan tek bir damladr; tm akl, onun rmann yalnzca bir avu kadar; tm zamanlar, onun yaamnn yalnzca bir saati. Tanr onunla birliktedir, gerek de onunla birlikte. Bu birlik oluta o, ilktir; sonuncudur peygamber olarak grevlendirilite; gerek olarak ite, Tanr bilgisi ola rak dta. Hibir bilgin yok, onun bilgisine ulaan; hibir fi lozof yok, onun aklna erien. Tanr, yarattklarna kendisini teslim etmedi. n k yaratlm olan, yaratktr; ama orada bulunursa Tanrdr. Ve Tanr, Tanrdr. MuHaMmeD'nin M(mim)'sinden hibir ey kma d ve hikimse girmedi onun H(ha)'sna; H(ha)'s, ikin ci M(mim)'nin ayns; D(dal)'si, ilk M(mim)'si gibidir. D(dal)'si onun zaman iindeki sonsuzluudur;
(4) Bu yorum, Hurufilik anlaynn bir rneidir. Peygamberin tanrlatrlmas burada da grlyor. (5) Furkan: Doru ile yanl ayran lt: Kuran. (6) Yrein kutsall konusunda nsz'e baknz.

M(mim)'si, saygnldr; H(ha)'si onun Tanrlk duru mudur, ikinci M(mim)'si gibi.(4) Tanr, onun konumasn aa vurdurdu, belirtile rini bytt, onu bir kant olarak bilinir kld. Ona Furkan'i(5) gnderdi, onun dilini yetkinletirdi, yreini nurlandrd.(6) Onun adalarn yetersiz kld (Kuran' taklit konusunda). Onun aklamalarn kendisi saptad ve ann ykseltti. Onun buyruundan kaarsan, hangi yolu tutacaksn klavuzsuz, ey hasta insan? Filozoflarn dnceleri, onun yce aklnn nnde ancak gevek bir kum tepe sidir.

19

II.
KAVRAYI ZERNE

TA-SN
Yaratlm olanlarn kavray, gereklikle ilikili deildir; gereklik de, yaratlm olanlarla ilikili deil dir. Dnceler, kiiye zgdr; yaratlmlarn bu z nellikleri gereklerle ilikili deildir. Gerein alglan mas bu denli gtr, ama Gerekliin gerekliinin al glanmas bundan kat kat gtr. stelik Tanr, gerek liin tesindedir ve gereklik, Tanry kapsamaz. Pervane, sabaha dek alevin evresinde dner; arka dalarnn yanna gelir ve onlara, grkemli bir anlatm la, bu tanrsal ilikisinden sz eder. Sonra tam bir bir lemeyi zleyerek kendini alevin cilvelerine kaptrr. Alevin , gerekliin bilgisidir; scakl, ger ekliin gerekliidir; onunla birleme (tek olu) ise, gerekliin Doru'sudur. Ona alevin ne yetiyordu, ne de scakl; ken20

disini alevin iine frlatverdi. Bu srada, onun sylenti lerle kanmadn bilen arkadalar, son igrsn an latmas iin gelmesini bekliyorlard. Ama o anda per vane, yanm, kl olmu, dalmt; ne bir biimi kal mt, ne bedeni, ne de ayrdedici bir belirtisi. imdiki duyarlyla dnebilir miydi arkadalarnn yanna? imdiki ruhsal durumuyla dnebilir miydi? O, igr aamasna varnca, szlerden uzaklamay baarmt. grsndeki varla ulanca da, igryle bir ilikisi kalmamt. Bu nitelikler, ilgisiz insann, gelip geici insann, yanl yol tutmu insann, tutarsz insann anlayabilece i eyler deildir. Siz bilmeyenler, bir tutmayn 'Benim' ile Tanrsal 'Ben'i (ne imdi, ne gelecekte, ne de gemite). 'Be nim', tam bir Tanrsal bilgi olsayd bile, benim bulun duum ruhsal aama olsayd bile, yetkinlik olamazd. Ben, O'ndanm ama O deilim. Eer bunu anladysan unu da anlarsn ki bu nite likler, Muhammed'den bakas iin geerli deildir ve Muhammed sizin adamlarnzdan hibirinin babas deildir. O, Tanrnn Habercisidir ve peygamberlerin sonuncusudur. (Ahzab; 40). Kendisini insanlardan ve cinlerden ayrd ve gzlerini neredeye kapad, yle ki artk ne bir pee kald yreinde ne de yalan. Gerekliin bilgisi lne vardnda iki yay boyu kadar, belki daha yakn bir uzaklk kald, diye bildirdi d yrei. Gerekliin dorusuna ulatnda
21

tutkusunu orada brakt, kendisini Ba Sahibine tes lim etti. Doru'ya vardnda, dnd, yle dedi: D yrek, Sana secde etti, i yrek de iman etti. Son snr'a ulatnda, dedi ki: Sana, gerektii gibi ta pnamyorum. Gerekliin gerekliine ulatnda ise, yle dedi: Sen, kendine taplabilecek tek varlk sn. Tutkusunu bir yana brakt, grevini yerine getirdi; Snr'n Kutsal Aac'nn yaknndaki bu durakta gr d ey hakknda, yrek yalan sylemedi. Ne saa, eylerin gerekliine doru sapt; ne de sola, gerekli in gerekliine doru. Baklar yn deitirmedi, snmedi de. (Necm; 17)

22

III.
ARINMILIK ZERNE

TA-SN
Gereklik, ok gizlidir, aklanamaz; ona yollar dar; yolcunun karsna doymaz ateler, ller kar. Yabanc, ite bu patikalardan geer, raklarda grp yaadklarn anlatr. Bunlar, krk raklardr: 1 Yntem (adab) 2 Korku (raheb) 3 Yorulma (nasab) 4 Arama (taleb) 5 arma (aceb) 6 Yklma (ateb) 7 Esrime (tarab) 8 Tutku (ereh) 9 Doruluk (nezeh) 10 tenlik (sdk) 11 Yoldalk (rfk) 12 zgrleme (tk)
23

giden engin Du Du

13 Gsterme (tasvih) 14 Dinginlik (tervih) 15 Anlama (temyiz) 16 Tank olma (uhud) 17 Olu (vucud) 18 Saym (dd) 19 abalama (kedd) 20 Eski duruma dnme (rada) 21 Yaylma (imtidad) 22 Hazrlanma (itidad) 23 Kendini yaltma (infirad) 24 Balanma (inkyad) 25 ekim (murad) 26 Grnt (huzur) 27 Uygulama (riyazet) 28 Dikkat (hyatat) 29 Yitirilen eyler iin zlme (iftikad) 30 Direnme (istilad) 31 Dikkate alma (tedebbr) 32 Hayret (tahayyur) 33 Dnme (tafakkur) 34 Sabr (tasabbur) 35 Yorumlama (taabbur) 36 Onaylamama (rafd) 37 Gl eletiri (nakd) 38 Uyma (riayet) 39 aret alma (hidayet) 40 Balang (bidayet) Son durak, arnm ve gnl temiz insanlarn ula abilecei Durak'tr.

24

Her Durak'ta iki ayr bilgi vardr; bu bilginin bir blm alglanabilir, dier blm alglanamaz. Yabanc, le girdi ve onu geti ve kucaklad, t mn iine ald. Ne dada, ne ovada, alkn olduu ya da yararl bir ey bulmad. Musa, konumasn tamamlaynca halkndan ay rld; nk gereklik tarafndan onunki olarak kabul edilecekti. Ancak Musa, dolaysz igryle deil de dolayl bilgiyle honut klnd; budur onunla insanlarn en stn (Muhammed) arasndaki fark. Bu yzden Musa: Belki size Ondan bir haber getiririm (Kasas; 29) demiti. Eer yi Ynlendirilen, dolayl bilgiyle honut klnsayd, ayn yolu arayan bir kimse, dolayl bir belir tiyle yetinmez olur muydu? Yanan aldan, Trun yaknnda, aldan kulana gelen ses, ne alnn sesiydi, ne de tohumlarnn; Tan ryd konuan. te benim ilevim, bu alnnkiyle ayn.(7) Yani gereklik, gerekliktir; yaratlm da yaratl m. Reddedin yaratlm varlnz, 0(8) olursunuz, O da siz; gereklik olarak.

(7) Yani Tanr, Hallac- Mansur'un azyla konumu oluyor. (8) Tanr.
25

Benlik, bir znedir; ama belirlenmi nesne de, ger ekte bir znedir; yleyse nasl belirlenir? Tanr, Musa'ya dedi ki: Kant'a doru yol gster, Kant'n nesnesine deil. Ben, tm kantlarn kant ym. Tanr, gerek anlamda bana dnt. Ycelik gsterip, benimle antlama (birlik) yapt. Gizim tanktr, Yaratlm kiiliim olmadan. O benim gizim, ite budur gereklik. Tanr, benim yreimden, benim bilgimi aklad. Kendisinden uzun zaman uzakta kalan beni yanna ek ti, benimle ili dl oldu, beni seti.

26

IV.
DARE ZERNE

TA-SN

Birinci kap, Doru'nun(9) dairesine ulaan kim seyi simgeler. kinci kap, oraya ulaan, ama girdikten sonra kapal bir kapyla karlaan kiiyi simgeler. nc kap ise, Doru'nun Doruluk lnde yolunu yitiren kiiyi simgeler.

27

Kim ki daireye girer, Doru'dan uzak der; nk yol kapatlmtr; arayan geri dner. Yukardaki nokta, onun gayretini simgeler. En alttaki nokta, arayann, ha rekete balam olduu noktaya geri dnn simge ler; ortadaki nokta ise, aknldr. En iteki dairenin kaps yoktur; onun merkezi olan nokta, Doru'dur. Doru, grnen ve grnmeyen her eyi kapsar, biimleri ho grmez. Burada neyi belirttiimi anlamak istiyorsan drt ku al ve onlar kendine evir (Bakara; 260). nk Tanr umaz. nce kskanln gizler, sonra aa vurur. Say gl bir korkuydu bizi ayran, armayd bizi ondan yoksun brakan. Doru'nun anlam budur. Bu, balanglarn daire sinden daha kapal, blgelerin belirlenmesinden daha karmaktr. Anlay'n i ileyii de karmaktr, hayalgcnn gizliliinden dolay. nk daireye bakan, ona iinden deil de dn dan bakar. Bu yzden, Gereklik biliminin bilgisine eriemez. Bilgi, bir yer deildir; ama daire, yasaklanm bir yer dir (haram).

28

Peygamberi haram diye yalnz o kt Haram dairesinden.

adlandrdlar,

nk

Korku ve saygyla doluydu, Doru'dan bir giysi kuanmt; dar kt ve tm yaratlmlar iin derin den bir ah! ekti.

29

V.
NOKTA ZERNE

TA-SN
Bundan daha gzel olan, ncesiz Noktan (10) hak knda konumaktr; Kaynak'tr o; ne byr, ne klr, ne yok olur. Benim Tanryla ilikimi yadsyan kii, beni gr memitir ve sapkn der bana. Beni, kt olmakla su lar, ama yceliimi grnce yardm ister; tenin te sindedir yalvard daire. kinci daireye ulaan kii, benim Tanrdan esin al m olduumu dnr. nc daireye ulaansa, tm isteklerin temelinde benim olduumu sanr.

(10) Hurufilik'te, tm harfler ve biimler, noktann uzants ve trevi olarak grldnden; Tanrnn, maddeler evreninde ilk belirmesinin nokta ol duuna inanlr.
30

Kim ki Doru'nun dairesine ular, beni unutur ve dikkati benden ayrlr. Hayr, hibir snak yok! O gn, yalvarlarn, Efendine olacak; o gn insan, ilk ve son ileriyle anla cak. (Kyame; 11-13) Ama insanolu, dolayl tankla bavurur; bir s naa kaar, kvlcmlardan korkar, niyeti bozulur ve yoldan kar. Ben, sonsuzluun derin denizindeyim; ite bu yz den, Doru'nun dairesine ulam olan kii, bilgi deni zinin kysnda, kendi bilgisiyle oyalanr durur. Yoksun kalr beni grmekten. Sufileri andran bir ku grdm, uuyordu Sufiliin ift kanadyla. Yceliimi yadsd, nk umakta diretiyordu. Arnml sordu bana, yle dedim: Kes kanat larn, yokolu makasyla. Madem beni izleyemiyorsun. Dedi ki: Ben bu kanatlarmla Sevgilime uuyo rum. Dedim: Yazk sana! nk O, hibir eye ben zemez; O, her eyi duyandr, her eyi grendir. Bunun zerine, anlay denizine dt, bouldu.

31

Sonsuz anlay denizi, yle gsterilebilir:

Yrek (gnl) gzyle grdm efendimi Sordum: Kimsin sen? Dedi: Sen. Ama senin iin nerede'nin yeri yoktur Senin bal olduun bir yer yoktur. Akl seni, zaman iinde belirli bir varoluun iine yerletiremiyor, te bu yzden bilemiyor senin nerede olduunu Sen tek varlksn tm burada'lar kuatan; Neredeye yant olacak hibir yerde bulunmayan noktaya kadar.

yleyse sen neredesin? Dairedeki tek nokta, eitli anlaylardan gelen d nceleri gsteriyor. Bu tek nokta Doru'dur, kalan yanl. karak yakna kadar uzand, sonra yeniden
32

geldi ycelerek. Ararken yeniden uzad, kendinden geti, yeniden geldi. Yreini orada brakt, Efendisine doru uzad. Tanr'y grnce yok oldu, ama yok olma d. Nasl var oldu ve nasl var olmad? Nasl bakt ve nasl bakmad? aknlktan bilinlilie geti, ve bilinlilikten a knla. Tanr tarafndan grlmekle Tanr'y grd. Ulat ve ayrld. Arzu'suna kavutu ve yreinden yoksun kald, ve gren yrei, grd ey hakknda yalan sylemiyor. (Necm; 11) Tanr onu gizledi, sonra yanna ekti. Onu grev lendirdi ve artt. Susatt, sonra susuzluunu giderdi. Onu artt, sonra seti. Onu ard, yanna getirdi. Onu derde sald, sonra yardm etti. Onu silahlandrd, sonra eyere oturttu. Bir yay boyu uzaklk vard; geri dnnce hedefi ne ulat. arnca yantlad. Grmekle, kendini orta dan kaldrd. Sarho oldu, sevindi. Yaklat iin, say gl bir korkuyla sarsld. Ve kendini kentlerden ve yar dmclardan ayrmakla, vicdanlardan ve baklardan ve yaratlm belirtilerden (eserlerden) ayrlm oldu. Arkadan, yolunu armad, ne yoruldu, ne usand. Gznde bezginlik yoktu; kesintisiz bir srenin ne zamanna kadar yorulmad. Arkadan, yolunu armad(Necm; 2) bizimle kendinden getiinde. Bizi seyrederek teye gemedi, bildirimizin dna kmad. Bizden sz ederken, Bizi bakalaryla kyaslamad. Bizimle kendinden getiin
33

de zikr bahesinde armad, fikr'de rastgele dolap yolunu yitirmedi. Soluk allarnda ve gz kaplarnda, Tanr'y an may yeledi; onun verdii dertlere katland, balar iin teekkr etti. Nur'dan Nur'a iletilmi ey deildi O. (Necm; 4) aklama'dan baka bir

Konumam deitir. Hayallerden kendini uzak tut, ayaklarn insanolundan ve yaratklardan yukarya kaldr. O'ndan sz ederken vezinli ve uyumlu konu! Tutkulu ol, tanrsal sarholuk iinde kaybol. Bilesin ki tesine umalsn dalarn ve ovalarn, bilgi dalarnn ve gvenlik tepelerinin, grmek iin Onu, bakp durdu un. Bylece, Kutsal Ev'e ulanca, zorunlu oru sona erdi. O zaman, amaca ulaacak biri gibi, Tanr'ya doru yaklat. O zaman, onun yasaklanm olduunu duyur du. Bir yetersizlik olmaktan ok, bir engellemeydi bu. Arnma Durandan Azarlanma Durana geti, Azar lanma Durandan Yaknlk Durana. Aratrarak yak lat ve kanarak dnd. Yakararak yaklat ve haberci olarak dnd. Yant verici olarak yaklat ve Tanrsal Yaknlkla dolu olarak dnd. Bir kantlayc olarak yaklat ve onu igryle kavram olarak dnd. Aralarnda iki yay boyu uzaklk vard. Nerede hedefini, arasnda okuyla vurdu (ayn ve bayn). Yeri tam olarak belirlemeye iki yay boyu kaldn bildirdi
34

ve ya da z'n izgiyle anlatlamayacak doasndan dolay, biraz daha yakn'd, zn zne. Yce eyh el-Hseyin ibn Mansur el-Hallac yle demitir: Bu konudaki szlerimizi herkesin anlayabileceini sanmyorum; Biimler Levhas'nn (Levh Mahfuz'un) tesine geip de iki yay boyu kalncaya dek ilerleyen kimse anlayabilir ancak. Orada kullanlan harfler artk ne Arap harfleridir, ne ran harfleri. Yalnzca tek bir harf var oray ifade edebilen, o da mim'dir ve kendini aa vuran'dr.(11) Mim, Sonuncu demektir. Mim, ayn zamanda, ilk'in kiriidir. lk yay uzunlu u, Erk Makam'dr (Ceberut); kincisi, Egemenlik Makam'dr (Melekut); zellikler Makam ise, bu iki ma kamn kiriidir. zel Nurlandrma'nn (Tecelli-i Has) znn Makam da Mutlak'n oku ve iki uzakln okudur. Nurlandrma ateini yakandan gelir.(i2) Bildirdi ki konumann uygun biimi, ierii yak lama olan konumadr. Szlere kavran veren bu an lam ise, Tanr'nn Doru'sudur, yaratklarnn dzenle(11) Mim (nokta) iin 10. dipnota bak. (12) Yanan aldan gelen, tanrnn sesi olabilir.
35

mesi deil. Bu yaklama, yalnzca gl istein dng snde olanakldr. Doru ve Dorularn Dorusu, nceki deneyimler den, en yce bir koputa bulunur, sevenin yapt bir iksirin yardmyla, tm balantlar kopararak, birlikte ulaanlarn eyerlerinde, ykmlarn sreklilii ve farkl lklarn kavranmasnda bulunur, bildirilen bir szcn yardmyla. Seilmilerin yoludur bu ve yaklama, yle engin bir alandr ki peygamberliin denenmi yolunu izleyen kimse anlayabilir bunu. En yetkin ve dayankl balarn, grlebilen bir kitapta kendisinin(l3) belirttii gibi, bir gizli Kitap araclyla ileten varln yceliini duyurdu Yesrib'in Efendisi, huzur iinde yatsn; kularn diliyle yazd bir kitaptr bu, bizi oraya getirirken. Eer bunu anlarsan, ey ak, unu da anlarsn ki Tanr, kendisinden bakasyla ya da z dostlarndan bakasyla konumaz. Ondan biri olmak demek, bir mride ya da izleyi cilere sahip olmak demektir, yelenmemek ya da kayrlmamak ya da atanmamak ya da danlmamak de mektir, hibir onun yada ondan'a sahip olmamak demektir. Daha dorusu, onda olan ey, onda olan ey dir, ama susuz bir lde susuz bir l olarak, bir belirti de bir belirti olarak var olmakszn onda.

(13) Tanr.

36

Halkn anlayaca trden szler, kitabn anlamlar n deitirir, bu anlamlar onun isteklerini deitirir ve onun istei, uzaktan anlalm olur. Onun yolu, etin dir; ad grkemlidir; biimi benzersizdir; onun bilgisi, bilginin yadsnmasdr; onun yadsnmas, onun tek dorusudur; onun gnah; onun tek gizlilik kaynadr. Onun ad, onun yoludur; onun da vuran zellii, ya kcldr; nitelii, istek'tir. Yol (eriat) onun zelliidir; dorular (hakaik) onun alan ve grkemidir; benlikler, onun kaplardr; eytan onun retmeni; her scak kanl varlk, onun ta nd bir hayvandr; insanlk, onun vicdandr; yok edicilii, onun grkemidir; unutma, onun derin dn ceye dal aracdr; gelin, onun bahesidir; unutmann unutmas, onun saraydr. Onun ustalar benim snam, onlarn ilkeleri be nim uyarcm, onlarn buyruklar benim dileim, onla rn zntleri benim mutsuzluumdur. Onlarn izinleri, bir ime yeridir; onlarn yenleri tozdan baka bir ey deildir; onlarn kuram, ruhsal durumlarnn ketadr; onlarn ruhsal durumu yeter sizliktir. Ama bundan farkl bir ruhsal durum, Tanr'nn fkesini ekerdi. Bu kadar yeter; baar Tanrdandr.

37

VI.
SONSUZ ZAMAN NCES VE FT ANLAMLILIK ZERNE

TA-SN
Hangi niyetlerin uygun olduu konusundaki yaygn szlere kar anlayn anlayna sahip olan kimse iin.

Tanr rahmet eylesin, eyh Ebu'l Muit, demitir ki: Belirlenmi iki grev vardr yalnzca; blis'inki, ve huzur iinde yatsn, Muhammed'inki. Ama blis, z'den dm; Muhammed ise z'n z'ne sahip ol mutur. Secde et! (Bakara; 30 /Araf; 11) dendi blise; Muhammede bak dendi. Ama blis secde etmedi; ve Muhammede bakmad, saa ya da sola dnmedi, ba38

klar yn deitirmedi, snmedi de. blis, grevini aklaynca, ilk gcne kavutu. Ama Muhammed, grevini akladnda, gcne bel balamaktan vazgeti. u szlerle: Sendedir benim ulatm, Sanadr kendimi srkleyiim. Yine: Ey Sen, yrekleri (g nlleri) ynlendiren! Seni nasl yceltmeliyim, bilmi yorum. Cennetin halk iinde, teklie en ok inanan ve en ok tapnan, blis'ti. Tanrsal z, blis'in karsnda belirdi. blis, gnl gzyle bir kez bile ona bakmaktan alkonuldu; blis, sofuca bir yaltmayla tapnmaya balad Sevilen Bire. kili yaltmaya ulamas yznden lnetlendi, kesin yalnzl istediinde sorguya ekildi. Tanr ona buyurdu: Secde et! O da yle dedi: Senden bakasna secde etmem. Tanr dedi ki: Lnetim senin zerine yasa bile mi? O da yle de di: Benim iin, bir ceza deil bu. Kar kmamla, senin katkszln onaylyorum, aklm seni anlamyor. Adem'in sana benzerlii nedir ve ben ki blis'im, senden farkm nedir! Grkem Denizine dt, kr oldu ve dedi ki: Sen den bakasna ulaan yolum yok benim. Ben, alak g
39

nll bir am. Tanr yle dedi: Kendini gurura kaptrdn. O da, unlar syledi: Aramzda bir anlk bir bak olsayd, bu, beni gururla ve buyurgan yapma ya yeterdi; ama seni sonsuz zamandan nce tanyan, benim; 'Ben ondan daha iyiyim', nk sana daha uzun bir zaman boyunca hizmet ettim. Varlklarn iki tr iinde de, seni benden daha iyi tanyan yoktur. Senin niyetin bende vard, benim niyetim sende, bunlarn iki si de Adem'den nce vardlar. Senden bakasnn nn de secde etsem de, etmesem de, aslma dnmem ka nlmazdr, nk sen beni ateten yarattn ve ate, atee dner; byledir senin kurduun denge, verdiin karar. Senden uzak olmak diye bir ey yok benim iin, nk biliyorum uzakln ve yaknln bir olduunu. Terkedildiysem, benim gzmde, beni terkediin benim yoldam olmutur; ite bu yzden, terketmek ve gerek ak, daha da birdir. Senden bakasnn nnde secde etmeyen bu vaz gemez tapnmac iin uygun grdn Yarg'yla ve Eriilmez z'nle ycesin sen! Trun yamacnda Musa, blis'le karlat ve ona sordu: Ey blis, secde etmekten seni alakoyan neydi? O da, yle dedi: Beni secde etmekten alakoyan, Tek Sevgili'ye ballm bildiriimdi; eer secde etseydim senin gibi olurdum; nk senden, daa bak diye yalnzca bir kez istekte bulunuldu, sen de baktn. Bana gelince, benden Adem'e secde etmem bin kez istendi, ama secde etmedim; nk bildirdiim niyete bal
40

kaldm. Musa dedi ki: Buyrua kar geldin blis yle yantlad: Bir snavd o, buyruk deil. Musa dedi ki: Ama suretini deitirdiinde gnah ilemi olmadn m? blis yantlad: Ey Musa, bu, grnlerin yanltmacasndan baka bir ey deil; ruhsal durum buna bal deildir, buna gre deimez. Tanrsallk bilgisi, balangtaki gibi, doru kalr; bireyler deise bile, o deimez. Musa sordu: imdi onu anmsyor musun? blis yantlad: Ey Musa, katksz akln bellee gereksinimi yoktur; bu akl tarafndan ben anmsanrm ve O anm sanr. O'nun anmsamas benim anmsamamdr, benim anmsamam ise O'nun anmsamas... Madem ki birbiri mizi anmsyoruz, biz ikimiz nasl bir olmalyz? imdi hizmetin daha temiz, gnlerim daha gzel, anmsaym daha grkemli; nk eskiden kendi mutluluum iin Ona hizmet ediyordum, imdiyse O'na O'nun iin hizmet ediyorum. Yarar olduu kadar zarar da nleyen ya da des tekleyen agzllkten syrldm. O, beni yaltlad, ba na kendimi unutturdu, beni alt st etti, beni kovdu, cen netliklere karmayaym diye. Onu kskanm yzn den beni brlerinden uzaklatrd. Benim biimimi bozdu, nk beni aknla drd; beni aknla drd, nk beni srgn etti. Ona yaptm hizmet ten dolay beni srgn etti; ve kendisine yaknlmdan dolay, beni, yasaklanm bir duruma koydu. Onun gr kemini vdm iin, benim deersizliimi sergiledi.
41

Sylemimden dolay, beni basit bir ihram giymeye zor lad. gryle Onu kefettiim iin beni brakt. Bir'liin iinde olduum iin beni aa vurdu; beni kesip att iin, birletirdi. Beni kesip att, nk isteime engel olmutu. Onun Doruluuyla, benim iin verdii yargya uymakta su ilemedim, yazgm reddetmedim. Yz mn bozulmasna aldrmadm. Bu hkmler dorultu sunda yolumu tuttum. Beni sonsuza dek ateiyle cezalandrsa da baka snn nnde secde etmem ve baka bir kiinin ya da bedenin nnde kendimi alaltmam, nk O'nun kar snda bir varlk tanmyorum! Benim savm, ten Olan'n savdr ve ben, ak konusunda iten olanlardan biriyim. El-Hallac dedi ki: Azazil (Cennetten kovulmadan nceki blis) hakknda, onun ileri hakknda eitli ku ramlar vardr. Kimisi onun, cennette bir grevle ve yer yznde bir grevle ykml klndn syler. Cen nette meleklere t vererek onlara iyi eyler retir, yeryznde ise insanlara ve cinlere t vererek onlara ktlkleri gsterir. Bir ey, ancak kartnn yardmyla kavranabilir; tpk ince ak ipek kumalarn, siyah kllarla birlikte do kunabilmesi gibi. Bundan dolay Melek, iyi ileri gs terir ve der ki 'Bunlar yaparsanz dllendirilirsiniz.' Ama nceden ktnn ne olduunu bilmeyenler, iyinin ne olduunu bilemezler.
42

eyh Ebu mer El-Hallac, yle dedi: Yceliin onuru konusunda blis'le ve Firavun'la konutum. blis dedi ki 'Secde etseydim, onurlu adm yitirirdim. Firvaun ise, yle dedi: 'Bu Haberci'ye inansaydm, onur lu katmdan aa derdim.' Dedim ki: Dncelerimi ve sylediim reddetseydim, Onur katndan aa derdim. szleri

blis: Ben ondan daha iyiyim dediinde kendi sinden bakasn gremiyordu. Firavun: Sizin iin benden baka Tanr tanmyorum. dediinde kendi halkndan hibirinin doruyla yanl ayrdedebileceini kabul etmiyordu. Ben dedim ki: O'nu tanmyorsan, belirtilerini ta n; ben O'nun belirtisiyim (tecelli), benim Doru! n k Doru'yu da vurmaktan vaz gemedim! Yoldam ve retmenimdir, blisle Firavun. blis, atele tehdit edildiyse de, savn geri almad. Firavun, dncelerinden dnmeyerek ve hibir arac tanmayarak, Kzl Deniz'de bouldu. Ama yle dedi: imdi inandm; sraillilerin baland Tanrdan baka Tanr yoktur., ve grmyor musun Tanr'nn, tapnan Cebrail'e nasl kar ktn? Demiti ki: Neden ken di azn kumla doldurdun? Ben ldrlsem, armha gerilsem, ellerim ve ayaklarm kesilse; yine de szlerimden asla geri dn
43

mezdim.(14) blis'in bu ad, onun ilk ad olan Azazil'den gelir: Ayn, onun abalarnn bykln simgeler; ze', ziyaretlerinin gittike artmasn simgeler; elif, ald yolu, ikinci ze ise onun ulat ycelikteki yalnzl n simgeler; ye, sonsuz acya doru yryn ve lam, ac ekmekte direniini simgeler. Tanr, eytana sordu: Secde etmiyor musun, ey alak! O da, unu syledi: Daha dorusu,ak deme liydin. Aklar hor grlr; bu yzden, beni alak, aa lk diye adlandryorsun. Bana olacaklar, Anlalr kitap'ta okudum ben, ey Her eye Gc Yeten, Sonra sz Olan! yleyse nasl alaltabilirdim kendimi Adem'in nnde; madem ki onu topraktan beni ateten yarattn? Bu iki kart varlk, anlaamazlar. Ben, sana daha uzun sre hizmet ettim; benim erdemim, onunkin den daha yksek; bilgim daha geni; eylemlerim daha yetkin. Yce Tanr, ona dedi ki: Seim benimdir, senin deil. O da, yle dedi: Tm seimler gibi, benim seimim de senindir; nk sen, beni semi bulunu yorsun, ey Yaratan. Onun nnde secde etmemi sen engelledin. Szlerimde yanllk olsa, benim byle ko numama izin vermezdin; nk sen, Her eyi Duyan sn. Onun nnde secde etmemi istemi olsaydn, buna boyun eerdim. Seni benden daha iyi tanyan bir kimse bilmiyorum, bilgelerin iinde.

(14) Burada Mansur, sa'yla zdeleiyor.

44

Beni knama; eletirmek diye bir amacm yok be nim; yleyse dllendir beni, Efendim, nk ben tek bamaym. Eer senin sz verdiin, Doru ise, benim arm bundan dolay gldr. Bu durumu yazmak isteyen kii! Oku onu; anla be nim bir ehit olduumu! Ey kardeim! O, ilk arlndan uzaklatrld iin Azazil diye adlandrld. Kaynandan, Son'una dnmedi; nk son'undan kmad; brakld, kayna ndan dolay cezalandrld. Yukarya kma giriiminde, baarsz oldu; nk yanan als, direniyordu. Kendini, konaklad yerin ateiyle yksekteki konumunun nn arasnda bul du. imenlikte, gizli bir gl vard. O, bu bolluun iin de susuzluktan kvranyordu. Acyla haykrd, nk ate kendisini yakyordu; korkusu gerek bir korku de ildi, yalnzca yknmeydi; krl, sadece bir gste riti ite geldi! Ey kardeim! Anladysan, bu geidi tm darlyla kavramsndr, tm gerekdlyla hayalinde canlandrmsndr ve zntyle, kaygyla geri dnmsndr. Bilgelerin en dikkatlileri, blis konusunda sessiz kaldlar; ermiler, renmi olduklar eyi bildirme g45

cn kendilerinde bulamadlar. blis, tapnmada onlar dan kararlyd ve z'n Davurumuna onlardan daha yaknd. Daha ok aba gsterdi ve anlamaya daha fazla uydu ve onlara, Tapnlan'dan daha yakn oldu. Dier melekler desteklemek iin Adem'e secde et tiler; ama blis buna yanamad, nk uzun bir dn me srecinden gemi bulunuyordu. Ama anlatm bulanklat ve dncesini yitirdi; bu yzden, yle dedi: Ben ondan daha iyiyim. Ken dini gizledi, tozu nemsemedi ve kendi zerine lnet getirdi. Sonsuz Zaman Sonras'nn Sonsuz Zaman Sonrasna kadar.

46

VII.
TANRISAL RADE ZERNE

TA-SN

Tanr'nn, iradesini uygulaynn gsterimidir bu. Birinci daire, Tanr'nn yargsdr (meie); ikinci daire onun yce akldr; ncs gcdr; drdncs ise onun Sonsuz Zaman ncesizlii bilgisidir. blis dedi ki: Eer birinci daireye girersem kinci nin snavn vermem gerekecek; kinciye geersem ncnn snavn vermeliyim; ncye geersem drdncnn snav kacak nme.
47

yleyse... hayr, hayr, hayr, yine hayr! Birinci dairede kalacak olursam, lnetleneceim, istemezsem kincisini; ncy istemezsem geri dndrleceim; yleyse benim iin ne fark olacak drdncnn? Secde etmenin benim iin bir kurtulu olacan bilseydim secde ederdim. Ama o daireden sonra baka dairelerin olduunu biliyordum. yle akl yrttm: 'bu daireden kmay baarrsam, ikinci daireden, ncden ve drdncden nasl kacam?' Beinci La'nn Elifi O, lmsz Tanrdr.

48

VIII.
TEKLN DUYURULMASI ZERNE

TA-SN
Tanrdr lmsz olan. Tanr Birdir, Benzersizdir, Yalnzdr ve Bir'lii ka bul edilir. Hem Bir, hem de Bir'in Tekliinin duyurulmas, Onda ve O'ndandr. Dierlerini Onun Tekliinden ayran uzaklk, O'ndan gelir. yle gsterilebilir:

Tevhid bilgisi, zerk bir bilgilenmedir ve yle gsterilir:


49

Tevhid, onu anan yaratlm znenin bir sfatdr, ama bir olduu kabul edilen Amalanan'n sfat deil dir. Eer, yaratlm olan ben, ben dersem O'na da ben dedirtmi olur muyum? O zaman, Tevhid ben den gelir, O'ndan deil. O, benim ve Tevhidimin dn dadr (mnezzeh). Eer ben, Tevhid, onu anana geri dner dersem, onu, yaratlm bir ey yaparm. Eer ben, Hayr; Tevhid, onaylam olduu Amalanan'dan gelir dersem, o zaman birletirici ile, onun Teklii onaylamas arasnda nasl bir iliki olur? Eer O zaman Tevhid, Amalanan' zneye ba lamaktadr dersem, bunu, manta uyan bir tanmla maya dntrm olurum.

50

(ZMLER: Tevhid, Tanr'dan ayrdr. Elif, iindeki dallarla birlikte vahdaniyet simgesidir. Elif z'dr; dal'lar ise onun Rfat'lardr. Birlik: z olan balangtaki elif, yaratlm biimler olan br eliflerle birlikte, esas elifden kaynaklanr.)

51

IX.
TEVHDDE KENDNE DNK BLNLER ZERNE

TA-SN

Tevhidde, kendine dnk bilinlerin Ta-Sin'i y ledir:

(Elif: Teklik, Tevhid. Hamse: Kendine dnk bi linler, bir ksm bir yanda, baka ksm br yanda. Ayn, balangta ve sonda: z.) Kendine dnk bilinler, Ondan kar ve O'na d nerler, O'nda ilerler, ama mantk asndan gerekli de ildirler.

52

Tevhidin gerek znesi, znelerin okluunu aar geer; nk O, zneye eklenmez, amalanana eklen mez ve bu tmcenin adllarna eklenmez. Adl ilevin deki sonek, Konu'sunun deildir; iyelik gsteren ha, O'nun Ah'dr ve bizi birliin savunucusu klmayan br ha'dan farkldr. Bu ha iin vah dersem; brleri bana, Ya zk der. Bunlar sfatlar ve zelliklerdir; kesin, dolayl bir iliki bunu deler ve bylece grebiliriz Tanr'y, varl n koullarna bal olarak. Tm insanlar paralar iyi birletirilmi bir yap gibi'dir. Bu bir belirlemedir ve Tanr'nn Teklii bu belirlemenin dnda kalmaz. Ama her belirleme, bir s nrlandrmadr ve snrlandrc sfatlar, snrlandrlm amalara uygulanr. u var ki, Tevhid amac, snrlan drmaya olanak vermez. Doru (el-Hakk), Tanr'nn kendisi deil de, bulun duu yerdir. Tevhidi sylemek, onu gerekletirmez, bir terimin szdizimsel ilevinden dolay; ve onun gerek anlam, eklenmi bir terimde olunca, bunlar birbirine karmaz lar. yleyse o, Tanr'da olduunda bunlar nasl kara bilirler? Eer ben, Tevhid, O'ndan kar dersem, o zaman Tanrsal z' ikilerim ve ondan bir ey karrm ki bu
53

kan, onunla birlikte vardr ve ayn zamanda hem bu z'dr, hem deildir. Eer onun Tanr'da gizlenmi olduunu ve onu Tanr'nn aa vurduunu sylersem; o nasl gizlenmi olur, madem ki nasl ya da ne ya da bu yok ve O'nun ierdii bir yer nerede yok? nk bunda, Tanr'nn bir yaratmdr; nere de (yer) de yle. kincil bir zellie sahip olan, zsz olamaz. Bir bedenden ayrlm olmayan, bedenin en az bir ksmna sahiptir. Ruhtan ayrlm olmayan, ruhtan tmyle yoksun deildir. Bundan dolay Tevhid, zmseyicidir. O zaman bunun tesine, merkeze (Amalanan'n merkezine) dnelim ve onu, ikincil zelliklerden, zmsemelerden, nitelemelerden, dalmalardan ve esas zelliklerden (zel sfatlardan) yaltalm. lk daire (ilerdeki izimde), Tanr'nn eylemlerini ierir; ikinci daire, belirtileri ierir; bunlar, yaratlanla rn daireleridir. Merkezdeki nokta, Tevhid'i simgeler, ama Tevhi din kendisi deildir. Yoksa nasl daireden ayrlabilirdi?

54

X.
BMLERDEN KOPMA ZERNE

TA-SN
Bu, arln gsteren izimdir: tanklama dairesidir; yine bu, onu

Bu btn, bize tmceler ve yarglar verir; yetenek lilere mezhepler, tarikatlar, doktrinler ve yntemler ve rir. lk daire, sz anlamdr (d anlam); ikinci daire, i anlamdr; ncs ise, dolayl anlamdr(iareti).

55

Yaratlm ve dzenlenmi, yantlanm, zerinden geilmi, kavranm, kar klm, yanltc, duyarsz eylerin btnldr bu. O, kii znelerin biz adlnda evrinir. Bir ok gi bi, onlarn iinden geer, onlar donatr, onlara anszn gelir, onlar alt st eder. Onlar aknla drr, ay dnlatr; ilerinden geerek artr onlar. Yaratlm zlerin ve niteliklerin btnl, byle dir. Tanr'nn, bu uydurmalarla bir ilgisi yoktur. Eer O, O'dur dersem, bu anlatm, Tevhid deil dir. Eer, Tanr'nn Tevhidinin geerli olduunu sy lersem bana: Elbette! diyeceklerdir. Eer Zamana bal deildir dersem, onlar y leyse Tevhidin anlam, bir benzetme midir? diyecek lerdir. Ama Tanr'y betimlerken, kyaslama yaplamaz. Sizin Tevhidinizin Tanr'yla ya da yaratklarla ilgisi yoktur; nk, zaman birimleriyle konumak, snrlan drma getirmek demektir. Byle yapmakla, Tevhide, bir anlam yklediniz, rastlant sonucuymu gibi. Ama rastlantsal olmak, Tanr'nn bir sfat deildir. Onun z, benzersizdir. Hem doru, hem gerek olmayan; bunlarn ikisi de, zn znden doamaz. Eer Tevhid, szcn kendisidir dersem; sz ck, z'n bir sfatdr, z'n kendisi deildir.

56

Eer Tevhid, Tanr'nn tek olmak isteini gste rir dersem; Tanrsal irade, z'n bir sfatdr; ama ira deler, yaratlm eylerdir. Eer Tanr, z'n, kendi kendine aklad Tevhid'idir dersem, o zaman z', Tevhid durumuna geti ririm. Eer Hayr O, z deildir dersem, o zaman Tevhid'in yaratlm olduunu mu sylerim? Eer Ad ve adlandrlan ama, Tek'tir dersem, o zaman Tevhid ne anlama gelir? Eer Tanr, Tanr'dr dersem, o zaman Tanr, z'n zdr ve O, O'dur demi olur muyum? kincil durumlarn yadsnmas ile ilgili Ta-Sin by ledir; ve ilerinde hayr yazl bu daireler, onun gs terimidir:

Birinci daire, ncesizlik-Sonraszlk ncesidir. kinci daire, kavranabilenleri ierir. ncs, nicelik ler dairesidir. Drdncs ise sezgi dairesidir. z, sfatsz deildir. Birinci arayc, Bilgi Kaps'n aar ve grmez. kincisi, Arnmlk kapsn aar ve gremez. nc s, Alglama kapsn aar ve gremez. Drdncs, Anlam kaps'n aar ve grmez. Hi kimse, Tanr'y, z'yle, rade'siyle grmedi, tanmad; hi kimse O'nu, konumasyla, kendindeliiyle tanmad. Ycelik Tanrnndr; O'nun kutsal varlna hibir bilgenin yntemi, hibir esin sahibinin sezgisi ulaa maz. Olumsuzlamann ve dir ve gsterimi udur: Olumlamann Ta-Sin'i byle

58

Birinci tanmlama, sradan insanlarn dncesini belirtmekte; kincisi, sekinlerin dncesini belirt mektedir; bu ikisinin arasnda, Tanr bilgisini simgele yen daire yer alr. Dairenin iindeki hayr'lar, tm ni celiklerin olumsuzlanmasdr. ki tane ha, Tevhidin iki yanna, destek stunlar gibi dikilmitir. Onlarn tesinde, ikincil zellikler yer almaktadr. Sradan halkn dncesi, kukular denizine batar; sekinlerin dncesi, kavraylar denizine. Ama bu iki deniz kurur ve gsterdikleri yollar silinir; bu iki dn ce yiter ve iki stun devrilir; yokluk, kant ve bilginin iki dnyas kaybolur. Katksz Tanrlk tarafnda, O kalr, tm baml eylerin zerinde; yce Tanr'dr O, ikincil zelliklere baml deildir. O'nun varl stndr, gc grkem lidir. O, Nurun, Grkem'in ve Yceliin Sahibi. Say lamaz Bir, Saysal Teklik. Ne betimleme, ne sayma, ne de balama, etkilemez O'nu. Onun varl bir mucize dir; nk O, varlktan uzaktr. Kendisini yalnz O ta nr; Grkemin ve eliakln sahibi. Ruhlarn ve be denlerin yaratcs.

59

GZEM BAHES

Tanr onun ruhunu arndrsn, Ebu mer el-Hseyin bn Mansur el-Hallac, yle dedi: Belirli ad, belirsiz ada ilikin anlayn iindedir ve belirsiz ad, belirli ada ilikin anlayn iindedir. Belir sizlik, ermiin iaretidir, bilgisizlik de onun yntemi. Gizemin da vuruu, anlaylardan uzaktr, ama onlara dner. Ermi, nasl tanr O'nu; madem ki nasl yok? Nerede tand O'nu, madem ki byle bir yer yok? Nasl ulat O'na; birlik kavram yoksa? Nasl ay rld O'ndan; ayrlk yoksa? Katksz belirlilik, snrl ya da ksa mrl bir ama olamaz; onun, srdrlmeye gereksinimi yoktur, yokedilmeye de. Gizem, te kavramnn tesindedir; uzamsal snrn tesinde, niyetin tesinde, bilinliliin tesinde, all m yntemlerin tesinde ve algnn tesindedir. nk bunlarn tm, varlktan nce ortaya kmazlar ve bir yer iinde var olurlar. O, varolutan hi uzaklamamtr; nicelikten, nedenlerden ve sonulardan nce vard,
60

ve var. yleyse bu nicelikler O'nu nasl ierebilir, ya da snrlar O'nu nasl kuatabilir? Kimisi der ki: Ben Tanr'y, O'ndan yoksunlu umla bilirim. O'ndan yoksun olanlar, O'nun srekli varln nasl bilebilir? Kimisi der ki: Ben O'nu, kendi varlmla bili rim. D dnyada iki tane mutlak, bir arada var ola maz. Kimisi yle der: Ben O'nu, kendisine ilikin bilgi yokluumla bilirim. Bilgi yokluu, yalnzca bir per dedir ve Tanr bilgisi, bu perdenin tesindedir. Yoksa bir gereklii olmazd. Kimisi der ki: Ben O'nu, adnn yardmyla bili rim. Ad, Adlandrlmsan ayrlamaz; nk O, yara tlm deildir. Kimisi yle der: O'nu, Kendisi araclyla bili rim. Bu, tannacak iki varlk kabul etmek demektir. Kimisi der ki O'nu, yaptklar araclyla bili rim. Bu, insann yaplanlarla yetinmesi onlar yapan Tek'i aramamas anlamna gelir. Kimisi yle der: Ben O'nu, kendisini bilme ko nusundaki olanakszlmla bilirim. Bu kii, ayrlma gcne sahip deildir; bal olan, nasl O'nu bilebilir? Kimisi der ki: O beni bildiinden, ben O'nu bili
61

rim. Bu, biimsel bilgiden (ilm) yararlanmak ve Tan rsal z'den farkl bir bilgiye ulamak demektir. z'den ayr olan, z' kavrayabilir mi? Kimisi der ki: Ben O'nu, kendisinin kendi hakkn da verdii bilgiyle tanyorum. Bu, bilinmesine izin verilenle yetinmek, dorudan bilgi yoluna bavurma mak demektir. Kimisi yle der: Ben O'nu, kart sfatlaryla bili yorum. Oysa bilinen, ne snrlandrlmaya uygundur, ne de blmlenmeye. Kimisi: Amalanan (Tanr) bilir yalnzca, kendi sini diyerek, ermilerin, kendi farkllklarna baml olduklarn; nk Amalanan'n, Kendisini Kendinde tanmay hep srdrdn dorulamaktadr. Ey mucize! nsan, kendi bedeninin bir klnn nasl karadan aka dntn bilemezken, her eyin Yaratc'sn nasl olur da bilebilir? zetlemeyi ya da irdele meyi bilmeyen; lk'i ve Son'u, deimeleri, nedenleri, gereklikleri, hayalleri bilmeyen insan, sreklilikte var olan O'nun hakknda bilgi edinme olanana sahip de ildir. Hamdolsun O'na ki onlar Ad'la, snrlamayla, be lirtiyle rtt. Onlar bir szck altnda, bir koul, yet kinlik altnda, ve ncesiz sonrasz var olandan gelen bir gzellik altnda gizledi. Yrek bir et parasdr; bundan dolay Tanr bilgisi, orada yer almaz, nk Tanrsal bir eydir.
62

Anlay, iki mantksal lye sahiptir: Uzunluk ve genilik. Dinsel yaamn iki kural vardr: Szl kural lar ve yazl kurallar. Yaratlmlarn tm, gklerde ve yerdedir. Ama Tanrsal giz, ne uzunlua, ne genilie sahip tir; ne gklerde, ne de yerde bulunur; dsal biimlerin iinde deildir, ayrca szl ve yazl kurallarla ulalan isel hedeflerde de deildir.(15) Ben O'nu, kendi gerekliiyle biliyorum diyen bir kii, kendi varln, Amalanan'n varlndan s tn klar; nk bir eyi, asl gerekliiyle tanyan kii, ondan daha gl olur. Ey insan! Yaratlmlarn iinde, zerre'den daha k yok ve sen onu anlayamyorsun. Zerreyi bile tanyamayan insan, bu zerreden daha alglanamaz olan O'nu tanyabilir mi? Darda braklan ey, lmller tarafna gider; ieride braklan da, z bilgisinin tarafnda kalr. Gi zem, kendi zn gizlemitir. Dncelerden, saptrc amalardan ve unutkanlktan kopuk ve uzak kalr. Gizeme erimek isteyen, onlardan korkar ve onlar dan korkan, kendini onlardan kurtarr ve uzaklar. Gi zemin Dou'su Bat, Bat's Dou'dur. Yeri ise, en yk sek dnyann yukarsnda deildir; en aa dnyann daha aasnda da deildir.
(15) Yanu dinlerin szl ve yazl kurallar (Kitap'lar). Tanr bilgisine ulamay salamaz.

63

Gizem, Var olan eylerden uzaklar; hep Tanrsal sreklilikle birliktedir. Patikalar dardr ve hibir yol ona ulamaz. Anlamlar belirgindir ama ona gtren bir klavuz yoktur. Duyular onu hissetmez ve insanla rn tanmlamalar ona eriemez. Ona sahip olan, yalnz kalr; onunla karan kural larn dna kar; ondan soyunan, kr olur ve kendini ona balayan, ykma urar. Onun parlamas, kesintisiz akan su gibidir, kaynayan bir pnardr; esintisi boldur; oku delicidir ve yere frlatldnda gc kesilir. Ondan korkan, dnya ilerinden el eker ve dikkatsiz bir seyir ci olur. Onun adr ipleri, ermiler ve trmanma arala rdr. Gizemin, kendinden baka benzeri yoktur. Tan r'nn, kendinden baka benzeri yoktur; ve O, gizeme benzer. O, gizemi ve kendini andrr; gizemin, kendini andrmas gibi. Tanr, yalnz kendine benzer ve gizem, yalnz kendine benzer. Gizemin binalar, kendisinin destekleridir; destek leri de kendisinin binalar. Ona sahip olanlar, ona sahip olanlardr ve onun yaplar kendisinindir, kendisindedir ve kendisinin rndr. O, Tanr deildir; Tanr da o deil. Ama ondan baka Tanr yok; ve Tanr'dan baka o (gizem) yok. Tanr'dan baka Tanr yok. Gizemci, gren kii'dir ve gizem, kalc olan'da kalr. Gizemci, kendi tanma eylemiyle durur;
64

nk kendisi, kendi hakkndaki bilgisidir ve bu bilgisi de kendisidir; gizem, onun tesindedir ve Amalanan, onun daha da tesindedir. yk anlatmak, ykclerin iidir; gizem ise se kinlerin ilgi alan; gsterili davranlar, kiilerin iidir; konuma ise, yalanclarn ilgi alan; derin dnme, umutsuz insanlarn yapt eydir; ilgisizlik ise, yaban insanlara zgdr. Tanr Tanr'dr. Evren de evren. Hi nemi yok!

####

65

Hallac- Mansur'un vasiyetnamesi (Arapa asl)

HALLAC-I MANSURUN

VASYET

Hallac- Mansur (r.a.), size uzleti ve yalnzl, vaktin sonsuzluunda devaml zikretmeyi, her namaz da kuran okumay ve misvak kullanmay tavsiye etti. Halla der ki; Kim kalbe gelen dnceler esnasn da Allah Tely manevi olarak murakabe ederse (ma nevi olarak gzlemlerse) de Allah btn organlarnn hareketi esnasnda onu masum klar. Hallaca vecd hakknda soruldu. Hallc yle ce vap verdi: Vecd, srlarda ortaya kan bir heyecandr. evki meydana getirir ve vcudun organlar vecdden dolay rperir. Yahut kalbe doan manevi dnceler esnasnda kii vecdden dolay hznlenir.

Hallaca hicb (perde) hakknda soruldu. Halla dedi ki; Hicb, kasteden ile kastedilen arasnda bir per dedir.

67

Hallca sevgi hakknda soruldu. Hallc cevap verdi: Sevgi, sevenin zerini tamamyla kaplayan bir haldir. yle ki Allahn dnda arzulayaca baka hibir ey grmez. Ve devamla demitir ki; kim Hakka iman nuruyla yaklarsa, o, gnee yldzlarn yla ulamak isteyen kimse gibidir. Ahmed b el-Kevkeb el-Vst der ki; Hallacla yedi yl arkadalk ettim. Onda grd m tek ey,tuz ve sirkeden baka hi bir yiyecek tatmamasyd. zerinde tek para bir cbbeden baka hi bir ey yoktu. Banda ise sadece bir takke vard. Gece leri hi uyumazd. Ancak gndzleyin ok az bir vakitde uyurdu. Ramazann ilk gn niyet eder, bayram g n iftar ederdi. Her gece kld iki rekat namazda Kur'an'n tamamn okurdu. Ve hergn 200 rekat na maz klard. Bayram gn siyah giyinirdi. Halla der ki: Bu siyah elbise, davran kendisine yansyan kim senin bir alametidir. Halla (r.a.) yle dedi: Ey kavmim, Allah, beni benden alnca ve beni ben den yok edince, sonradan olan varlmn nitelikleri darmadn oldu. Sultan olan Allah kdemiyle (ezelilii ve ebediliiyle) ortaya knca, sanki benim sonradan ortaya kan varlm, hi var olmam gibi oldu. Ve ezelilik ve ebedilik daima baki kald. Sonra benim enaniyetim (benliim), onun enaniyetinde (benliinde fani (yok) oldu. Ve benim hviyetim (kendiliim) onun h viyetine (kendiliine) kart. Ve nasutiliim (beeri varlm) onun lahutiliinde (ilahi varlnda) darma dank oldu. Sonra, bakndm ve Ondan baka hibir
68

ey gremedim. Ve Ondan baka hibir ey iitmedim. Ve konutuumda Ondan baka hibir ey dile getir medim. Ve dedim ki, Ene Hve (Ben Oyum)". ayet ben Enel-Hak (Ben Hakkm) deseydim, Hakktan ayrlmam olurdum. nk onun sevgisi zere ben Hakkm. O ise, kendi mlkiyetinde Hakktr. Ben sar ho ve daha sonra da onun srr zerine bulundumsa, benim vecdim onun vcuduyla (varlyla) kesinlikle iie gemi demektir. Ve benim snrm Onun varl zere olmutur. Halla Mansur u beyitleri sylemitir:

Ey gvendiklerim, beni ldrnz benim lmmde hayatm vardr Benim hayatm lmmde ve lmm hayatmdadr Ben, Onun bana bahetmesi sayesinde varolan zatmn yokoluu halindeyim Benim sfatlarmn var kalmas ise kt amellerin irkinliindendir.
(Arapadan eviren: Selim Atay)

69

Tablo:Lamy

70

YEZD'LERN KUTSAL KTAPLARI

KTAB'L CLVE
(TANRISAL AIKLAMA KTABI) LE

MUSHAFA RE
(KARA KTAP)

71

Yezdlik, Hricliin bziyye Mezhebinden tre yen ve zamanla ayr bir din saylan koludur. eytana tapmakla da sulanan Yezidlik, gerekte vahdet-i v cut (varln birlii) inancna sahip btn tasavvuf tari katlar gibi her eyi bu arada eytan' da Tanr sayan bir inantr. Melek Tvus dedikleri eytan yezdilie gre, Tanr'nn cell (kzgnlk) niteliinin varlamasdr. Yezdilerin asllar Krte olan Kitbl-Cilve ve Mushafa Re adl iki kutsal kitab vardr. Kitb'l-Cilve'nin, kurucu Yezd'in, geleceini haber verdii yeni peygamber eyh Hd'ye (XII. yyl) Melek Tvus tara fndan vahyedildiine inanrlar. Mushafa Re ise eyh Hasan bin Hd tarafndan yazlmtr. Bu ilgin inann temeli iki kitab olan sz konusu metinler ve eyh Hd'nin lahisini yaymlamakla, top lumumuzda ok az bilinen bir inana k tutmak, Ana dolu'nun kltr mozaiinde yer alan bir rengi sergile mek istedik.
Yaba yk Dergisi, S. 76

72

YEDZ'LERN kutsal KTAPLARI VE EYH HD'NN LHS(*)


Yezdilerin iki kutsal kitabndan Kitab'l-Cilve (Tanrsal Aklama Kitab), eyh Hd bin Musafir'in yapt saylmaktadr. br kitap Mushafa Re (Kara Kitap), yine ayn soydan gelen eyh Hasan bin Hd tarafndan yazlm kabul edilmektedir. Bu kitaplar, Cambridge niversitesi profesrlerinden E. G. Growne'n kalemiyle, on dokuzuncu yzyln sonlarna ngi lizceye evrilmi bulunmaktadr. evirisi yaplan el yazmas metin ise bugn Paris Ulusal Kitapl'ndadr (BN Syr. MS. 324). Sz konusu kitaplarn son zaman larda bulunan daha eski metinleri (Syr. MS No. 7), Prof. R. Ebied ile Prof. M.J. Young tarafndan evril mi ve incelenmitir. Kitab'l-Cilve ve Mushaf a Re'in burada sunaca mz evireleri, genellikle, Browne'in evirisine uygun dur; birka yerde, Ebied/Young evirisini dikkate al(*) Kitab'l Cilve, Mushafa Re ve eyh Hdinin lahisi'nin burada sunduu muz Trke evirileri, John S. Guest'in The Yezidis (KPI, London and New York) adl yaptndaki ngilizce metinlerden yaplmtr. -ev.
73

dk. Metindeki boluklar(...), tm elyazmalarnda okunamayacak denli bozuk olan yerleri gstermektedir. zel szckler, Browne'n okuduu biimleriyle aln mlardr. Uzun zaman, Yezidi'lerden kalan tek kutsal metin olarak bilinen eyh Hd'nin lhisi'ni, Layard'n Nineveh and Babylon (Ninova ile Babil) adl yaptndaki evirisiyle aldk. Floransa niversitesi'nden Profesr Giuseppe Furlani, 1930 ylnda bu metinler zerine bir inceleme ya ymlad. Sz konusu inceleme, Ebied/Young'n incele mesiyle balantl olarak okunmaldr. Kitab'l-Cilve, Mushaf a Re ve eyh Hd'nin lahisi'nin yeni elyazmas metinleri, 1934 ylnda Dr. Henry Field tarafndan bulunmu, Badad niversite sinde Dr. Anis Frayha'nn yapt ngilizce evirileri 1946'da yaymlanmtr.

John S. Guest

KTB 'L-CLVE
( Tanrsal Aklama Kitab)

Melek Ta'us, btn yaratklardan nce var oldu. Seilmi halkn uyarmak ve yanllardan uzak tutmak zere, yardmclarn bu dnyaya gnderdi; kullarn nce szl olarak uyard, ikinci olarak bu kitapla ki ya banclarn okumas ya da bakmas yasak klnd.

(Birinci Blm)

Ben ki vardm; varm, sonsuza dek var olacam; tm yaratlmlara hkmm geer, tm olaylar ve be nim erkim altndaki varlklarla ilgili her ey,, benim buyruumla olur. Kim bana inanr da gereksindiinde beni arrsa, ben hemen onun yanndaym, benim var olmadm hibir yer dnlemez. Beni benimseme yen kimselerin, kendi isteklerine uygun olmad iin
75

ktlk diye nitelendirdikleri tm olaylar, benim iste imle olur. Her an bir Ynetici Vekili vardr, onu ben seerim. Her kuakla birlikte, bu Dnya'nn Bakan' da deiir; Bakanlar srayla gelirler, kendi d nemleriyle ilgili grevlerini yerine getirirler. Yaratl tan kazanlan zelliklerin deerleriyle orantl olarak, sular balarm. Kim ki bana kar kar, skntlarla aclar ondan eksik edilmeyecektir. Baka hibir Tanr, benim ilerime ve yaptklarma karamaz: Ben neye karar verirsem, o olur. Yabanclarn ellerinde bulunan kutsal kitaplar, peygamberler ve havariler tarafndan yazlm olsalar bile, artk geersizdirler, isyanc bir nitelik kazanm lardr, bozulmulardr; bunlar birbirlerini yalanlamakta ve geersiz klmaktadrlar. Doru olanla yanl olan arasndaki ayrm, yaanlan an koullarna gre ya placaktr. Bana inananlara verdiim szleri yerine ge tireceim; belirli dnemler iin yetkilerimi devrettiim akll ve sevgili Vekillerimin yarglarna gre, kulla rmla aramdaki szlemeye uyacam ya da uymayaca m. Olaylarn geliimini dikkate alrm; iinde bulu nulan zamanda yararl olan neyse, onu uygularm. Be nim eitmenliimi kabul edenleri ynlendirir, eitirim; onlar, bana uymakla, ruhun duyaca sevin ve zevkle rin en byne kavuurlar.

76

(kinci Blm)

ok iyi bildiim tm yntemlerle, ademoullarn dllendirir ve cezalandrrm. Yeryznde, stnde ve altnda ne varsa, benim denetimimdedir. br rklara yardm etmeyi stlenmem, onlara iyilik yapmaktan uzak da durmam, hele benim seilmi topluluumdan ve bana uysallkla hizmet edenlerden bunu hi esirge mem. Snadm insanlara etkin bir denetim yetkisi ve ririm; bu insanlar, benim irademe uygun olarak, belirli durumlarda, bana inanp tlerimi tutanlara yardm ederler. Alan da benim, veren de; zengin eden, fakir eden de; mutlu klan, mutsuz klan da; btn bunlar, evre koullarna ve zamana uygun biimde gerekle ir; benim ilerime karmak ve herhangi bir insan de netimimden karmak hakkna ve yetkisine sahip hibir g yoktur. Bana engel olmaya alanlarn zerine aclarla hastalklar yadrrm. Kim benim buyruklar ma uyarsa, br insanlar gibi lmez. Bu dk dnya da hi kimsenin, kendisi iin belirlediim sreden fazla kalmasna dayanamam; ama istersem, onu bu dnyaya iki kez, kez ya da da daha fazla geri gnderirim, ru hunu baka bir bedenin iine sokarak; bu, evrensel bir yasadr.

77

(nc Blm)

Ben, kitap gndermeksizin ynlendiririm, dostla rma ve benim rettiklerimi benimseyenlere, doru yolu, gizli aralarla gsteririm; uyulmasn istediim kurallar, bunaltc deildir, zamana ve koullara gre saptanmtr. Yasalarma kar kanlar br dnyalar da cezalandrrm. Ademoullar, yaplmas istenen eyleri bilmezler, bu yzden sk sk yanlla derler. Yeryzndeki ve gkteki hayvanlar, denizdeki balklar, hepsi benim ynetim ve denetimim altndadrlar. Dn yann barndaki gizli hazineler ve baka eyler, benim bilgimin iindedir. Onlarn tek tek bulunup alnmasna olanak salarm. Bunlara sahip olacak kimselere ve benden zamannda dilekte bulunanlara gizli iaretleri mi, mucizelerimi gsteririm. Bana ve izleyicilerime kar yabanclarn gsterecei dmanlk ve direnme, ancak kendilerine zarar verir; nk bilmezler ki g ve zenginlik benim ellerimdedir ve bunlar ben, demoullarndan hak edenlere veririm. Dnyalarn ynetimi, alarn arka arkaya geip gidii, vekilleri min her ada deimesi, sonsuza dek benim yetkimdedir. Her kim, oraya drste yrmezse, ben, kendim belirleyeceim bir zamanda onu cezalandracam ve balad yere geri gndereceim.

78

(Drdnc Blm)

Mevsimler drt tanedir, unsurlar da (*) drt tane dir; bunlar ben, yaratklarmn, gereksinmelerini gider meleri iin baladm. Yabanclarn kutsal kitaplar, ancak benim yasalarma uygun olduklar, kar kma dklar lde tarafmdan kabul grrler; yine de bun lar, ounlukla saptrlmlardr. tanesi bana kar dr ve ben, addan nefret ederim. Benim gizlerimi aa vurmayanlar iin, dllendirme konusundaki s zm tutacam. Benim uruma ac ekmeye katlanan lar, kuku duyulmasn ki, dnyalardan birinde dl lendireceim. Benim yolumdan gidenler, kendilerine dman olanlara ve yabanclara kar, cemaat halinde yaasnlar. Ey siz, benim yasalarma uyanlar, benim ta rafmdan iletilmeyen dnceleri kafanza sokmayn. Yabanclarn yapt gibi sakn, adm ya da bana ya ktrlan adlar aznza almayn, yoksa gnaha girersi niz; nk bu konular, sizin kavraynzn zerindedir.

79

(Beinci Blm)

Beni simgeleyen eylere ve resimlerime sayglar nz sunun; nk onlar size, benim yasalarma aykr olan davranlarnz anmsatacaktr. Yardmclarmn buyruklarna uyun, szlerine kulak verin ki benden al dklar te dnya bilgisini size iletsinler.

80

Mushaf-a re
(Kitb'l-Asvad: Kara Kitap)

Balangta Tanr, kendi yce znden Beyaz nci'yi yaratt ve bir ku yaratt ki ad Anfar'd. Ve nci'yi onun srtna koydu, ve orada krk bin yl oturdu. lk gn, yani pazar gn, Azazil adl melei yaratt; ite o, hepsinin bakan olan Ta'us Melek (Tavuskuu Melek)'tir. Pazartesi gn Tanr, Darda'il adl melei ya ratt ki o, eyh Hasan'dr. Sal gn, srafil'i yaratt ki, eyh ams'tr. aramba gn, Cebra'il adl melei ya ratt; o da Abu Bekr'dir. Perembe gn, Azra'il'i yarat t ki, Sacadin'dir. Cuma gn, emma'il adl melei ya ratt; o da Nasir'ud-Dindir. Cumartesi gn, Nura'il adl melei yaratt, ki o [...]) Melek Ta'us (Melek Tavus)'u onlarn bakan yapt. Ondan sonra Tanr, yedi g, yeryzn, ve gnei ve ay yaratt [...] nsan, kular ve tm hayvanlar yaratt, ve onlar pelerininin boluuna yerletirdi, ve nci'nin zerinden indi, me lekler de yanndayd. Sonra yksek sesle nci'ye doru haykrd, o da dp drt paraya ayrld, iinden su fkrd ve deniz oldu. Dnya yuvarlakt, zerinde at lak yoktu. Sonra Tanr, bir ku biiminde Cebrail'i ya ratt, ve drt bucan ynetimini ona emanet etti. Sonra bir gemi yaratt ve onun iinde otuz bin yl kald, on81

dan sonra Lale'e geldi ve konaklad. Dnyann iinde haykrd, ve younlamayla deniz olutu, ve dnya yer yzne dnt ve titremeye devam ettiler. Sonra Ceb rail'e, Beyaz nci'nin iki parasn getirmesini buyurdu, paralardan birini yeryznn altna yerletirdi, br n de Gn Girii'ne(*) kap olarak koydu. Sonra on larn iine gnei ve ay yerletirdi, onlarn krpntla rndan da yldzlar yaratt, ve onlar ge ss olarak ast. Ayrca yeryzn sslemek zere meyve aalar n, bitkileri ve dalar yaratt. Halnn zerinde Taht yaratt. Sonra, dedi ki Ulu Tanr: "Ey Melekler, Adem'le Havva'y yaratacam, onlar insan yapaca m, ve ikisinden, Adem'in belinden gelmek zere, ehr ibn Cebr doacak; ve ondan tek bir halk treyecek yeryznde; Azazil'in, yani Ta'us Melek'n toplumu olan Yezidi halkdr bu. Sonra eyh Hdi Musafir'i Su riye'den gndereceim ve o gelip Lale'te kalacak. Sonra Tanr, kutsal lkeye indi ve Cebrail'e, dnyann drt bucandan toprak getirmesini buyurdu: Toprak, hava, ate ve su. Onlarla bir adam yapt ve kendinden ona bir ruh balad. Sonra Cebrail'e, Adem'i Cennet'e yerletirmesini buyurdu, orada meyveyle btn yeil bitkileri yiyebilsin diye; ancak buday yemesi yasakt. Yz yl sonra Ta'us Melek, Tanr'ya dedi ki: Adem, nerede ve nasl reyip oalacak? Tanr ona Yetki ve ynetimi sana brakyorum bu konuda dedi. O za man Melek Tavus, gidip Adem'e sordu: Hi buday yedin mi? O da yantlad: Hayr, nk Tanr bunu bana yasaklad, 'Ondan yememelisin' dedi Melek Ta'us yle dedi ona: Yesen, senin iin ok daha iyi olur. Ama Adem'in, yedikten sonra karn iti, ve Ta'us Melek onu Cennet'ten kard, ve brakt, ve ge
82

kt. O zaman Adem, karnnn ikinlii yznden acyla kvrand, nk bedeninde k delii yoktu. Ama Tanr bir ku gnderdi, o da Adem'in bedeninde bir k delii at, bylece Adem rahatlad. Ve Cebra il yz yl ona grnmedi, ve o mutsuz oldu, alad. O zaman Tanr, Cebrail'e buyurdu ve o gelerek Adem'in sol koltuk altndan Havva'y yaratt. Sonra Melek Ta vus, halkmza demek istiyorum ki, ok ac eken Yezidlere yardm etmek zere yeryzne indi ve eski Asurlularn yannda, bizim de bamza krallar dikti; bu krallar Nesrukh (ki o, Nasir'ud-Din'dir) ve Kamush (o da, Sultan Fahr'd-Din'dir) ve Artimus (ki, Sultan ems'd-Din'dir) adn tayorlard. Bundan sonra iki kral tarafndan ynetildik; birinci ve ikinci apur adl bu krallarn ynetimi yz elli yl srd ve onlarn soyun dan gelen Amir'lerimiz bizi bugne dek ynetmilerdir, ve biz drt kabileye blndk. Bize khass (marul) ha ram klnmtr, nk kadn peygamberimiz olan Khassa'nn adn anmsatmaktadr; kuru fasulye de ha ramdr, koyu mavi boya kullanmamz yasaktr; Yunus peygambere saygszlk etmi olmamak iin, balk ye memiz haramdr; Ceylanlar da yemeyiniz, nk onlar peygamberlerimizden birinin srs olmulardr. Ayr ca, eyh ve mritleri, tavuskuuna saygszlk etmemek iin, horoz da yemeyiniz; nk tavuskuu, daha nce sz edilen yedi tanrdan biridir ve biimi horozu and rr. Yine eyh ve mritleri, helvackaba yemekten sa knnz. Bundan baka, ayakta iemek, ya da oturmu haldeyken giyinmek, ya da Mslmanlarn yapt gibi helada taharetlenmek, ya da onlarn banyolarnda gusl etmek, bize yasaklanmtr. Ayrca, tanrmz olan eytan'n adn ya da onu anmsatan Kitan, ar, at gibi
83

adlar ya da Melun, [...] na'l gibi szckleri aza almak yasaktr. nce [...] bizim dinimize, putataparlk dediler ve Yahudiler, Hristiyanlar, Mslmanlar ve ranllar dini mizden uzak durdular. Kral Ahab ile Amran, bizdendi; yle ki, bizim Pirbub diye adlandrdmz Ahab Beelzebub'un Tanrsndan yardm dilerlerdi. Bizim Babil'de Bakti-Nossor (Nebukadnezzar) adl bir kralmz vard; ran'da Ahasuerus, stanbul'da Agrikalus da bizdendi. Gk ve yer var olmadan nce Tanr, sularn zerinde bir teknenin iindeydi. Sonra, yaratm olduu inciye kzd, onu bandan att; incinin krlmasndan dalar, nlamasndan kum tepeleri, dumanndan da gkler meydana geldi. Sonra Tanr, ge kt ve gkleri yo unlatrd; ve onlar, altlarna destek koymadan yer letirdi, ve yeryzn her yanndan evirdi. Sonra elle rine kalemi ald, ve tm yaratklarnn adlarnn listesi ni kard. Kendi znden ve nurundan alt Tanr yarat t ki bunlarn yaratlmas, bir lambann baka bir yanan lambadan yaklmas gibiydi. Sonra Birinci Tanr, kinci Tanr'ya dedi ki: Ben g yarattm; sen oraya k, ve bir eyler yarat. Ve o, ge kt zaman, gne var oldu. Kendisinden sonraki Tanr'ya, 'k' dedi ve ay yaratld. Ve ondan sonraki Tanr, gkleri harekete geirdi; ve ondan sonraki Tanr, yldzlar yaratt ve on dan sonra gelen Tanr, el-Kuragh', yani Sabah Yldz'n (*) yaratt; her ey byle yaratld.

(*) Vens, -ev.


84

eyh hd'nn lahs


eyh Hdnin lahisi Huzur inde Yatsn!

Benim bilgim, tm varlklar kuatr Benim varlm, benden gelir. Benim geliimin nedeni, yine benim; Zamann da bilen benim. Evrende var olan her ey, benim buyruumdadr Her yer, insanlar otursun oturmasn, Ve tm yaratlmlar, benim buyruumdadr. Benim egemenliim, baka egemenliklerden stndr. Szlerim her zaman dorudur. Yeryznn yargc ve yneteniyim Benim yceliime tapnr insanlar Bana gelirler, perler ayaklarm. Benim, gkleri kat kat yayan. Balangta haykran, benim. eyh'im ben, benden baka yoktur tapacak. Benim, kendimi mucizelerle gsteren.
85

Bana indirildi mutluluklar kitab, Dalar eriten efendimden. Tm yaratlm insanlar bana gelirler Saygyla pmek iin ayaklarm. Meyveler retirim genliin ilk zsuyundan, Kendi gcmle, ve bana ynelirler rencilerim. Imn nnde sabahn karanl dalr. Yol gsteririm, isteyenlere. Benim, Adem'in Cennet'te yaamasna neden olan, Nemrud'un kzgn atete kalmasna da. Ahmed'e adaletli davranmasnda nderlik ettim Benim yolumda ilerlettim onu. Bana gelir tm yaratklar Sevgimi, armaanlarm kazanmak iin. En yksek yerlere bile urarm ben yilikler benim acmamdan kaynaklanr. Benim, tm yreklere korku salan Bana uysunlar diye; ve yceltirler gcn ve grkemini ktlmn Karma kt o ldrc aslan fkeyle ve ben haykrdm ve taa evirdim onu, Karma kt ylan Ve ben irademle kuma evirdim onu. Benim, vurup titreten kayay Ve yanndan fkrtan sularn en tatlsn. Benim bildiren, kesin gerei. Benden gelir, ac ekenleri avutan kitap. Benim biricik yarg, Yarglamak benim hakkmdr. lkyazlar yarattm su versinler diye, Sularn en tatlsn ve gzelini. Eli aklmla ben neden oldum belirmesine
86

Ve gcmle saflatrdm onu. Bana dedi ki Cennetin Efendisi, Sensin tek yargc ve yneticisi yeryznn. Baz mucizelerimi kendim sergilerim, Bazlarysa, varlklarn kendilerinde aa vurulmutur. Benim, dalara boyun ediren, Benim altmda, benim irademe gre. rkn grkemimin karsnda haykrr canavarlar Gelir tapnrlar bana, perler ayaklarm. aml Hd'yim ben, Musafir'in olu. Yce balayc, eitli adlar verdi bana, Gksel tac, makam, ve yeri g ve yeryzn. Gizlerime erenlerin gznde, benden baka Tanr yoktur. Her ey benim buyruumun altndadr. Onun iin, benim nderliimi yadsmayn. Ey insanlar! Bana kar kacanza, boyun ein, Yarglama Gn'nde, karma geldiinizde mutlu klnrsnz. Her kim, bana bal olarak lrse Cennet'e gndereceim onu, Ama kim ki, beni tanmadan lr Ac iinde kvrandracam onu. Diyorum ki, ycelikte yoktur dengim. Yaratrm ve istediimi zengin yaparm, vgler bana, her ey benim irademle olur. I ben balarm evrene. Ben o hkmdarm ki, byklm kendimden gelir Yaratlm tm zenginlikler benim buyruumdadr. zlemeniz gereken baz yollar gsterdim size,
87

ey insanlar, Bana yakn olmak isteyenler, dnyay unutmaldr. Szlerim her zaman dorudur. Ykseklerdeki bahe, beni honut edenler iindir. Ben, gerei aradm ve onaylaycs oldum onun; Ayn gerei kavrayanlar, en yksek yere ulaacaklar benim gibi

88

Katar metnler

Bat Avrupa'da 12. ve 13. yzyllarda ortaya kan Ka tarlar, Hallac- Mansur gibi, Tanryla birlemeyi, Tanr akn sa vunuyorlard. Katar'larn metinlerinden yaptmz evirileri kita bn sonuna eklemeyi uygun bulduk. Ayrca, iyi ve kt konusun da Yezidi'ler gibi dnen air William Blake'in nl "Kaplan" i irini, aklamalarla birlikte sunuyoruz.

89

Tablo: Paul Delvoux

90

Mani (.S. 216-274), Ortadou'da Zerdt dinini, Hristiyan l, Budacl, Gizemcililii birletirerek yeni bir din yaratmt. Mani dinini Hristiyan bir grntyle srdren Katarlar, 12. ve 13. yzyllarda Bat Avrupa'da ortaya ktlar. yi-kt kartl , madde dnyasnn kt oluu, Mani dininde olduu gibi, Katar inancnda da temel kabullerdir. Dnya tutkularndan arnp yeni den Tanr'yla birlemeyi savunan Katarlar. Hallac- Mansur'la ay n yolun yokuudurlar. oluuyordu. "Katar" szc, Yunancada "arnm" "Kusursuz" diye adlandrlan rahipler, demektir. Mani toplumu gibi, Katar toplumu da, rahipler ve ina nanlardan inanca uygun yaayan, yani dnyadan el etek ekmi kimselerdi; inananlar ise, toplumun byk kesimi olup bunlar dnya ileriyle ilgilenebilirler, evlenebilirlerdi. Zerdt dininden gelen iyi-kt kartl, Katar'larda kesin olarak vardr; Hallac- Mansur'da hem vardr hem yoktur; Yezidi'lerde ise byle bir kartlk kabul edilmez (eytan, Tanr adna evreni ynetir). Burada sunduumuz Katar metinleri, Hallac- Mansur dn cesine ne kadar yakn olduklarn aka gstermektedirler. Bu metinleri Fransa'da derleyenler tarafndan yazlm n szlerde grlecei gibi, Katar inanc Fransann gney blgele rinde bugn de etkisini srdrmektedir.

Yaar GNEN

91

R uh ekme
Katarlar, Hristiyanln Kutsal Kitab'n ve Paulos'un dncelerini Mani dinine gre yorumlamlar d: yi ve kt kartl (ran'dan gelir), Gnoistik (inan topluluuna katlma ve zgr bir renme aba syla kurtulua ulama), insann l yaps (zihin, ruh, beden; zihin, hem kurtarc'dr hem kurtarlan, nk Tanr'yla birleir). Katarlarn nemli metinlerinden "Babamz"n baz blmlerini burada sunuyoruz. Grlecei gibi Katar lar, dualarnda "bize gnlk ekmeimizi ver" demezler, "maddest (ruh) ekmeimizi ver" diye dua ederlerdi. Kafkasya'da VIII. yzyldan nceki Paulos'ular, Makedonya ve Bulgaristan'da X. yzyldaki Bogomiller, Katarlar'n ncleriydi. Bugn bile, Cevennes'in baz kylerinde halk, "kusursuz" diye adlandrd baz yallara sayg gste rir; bu kiiler papaz konumunda deildirler, dnyay ama yollarn bilen kiiler olarak grlrler. Katarlar'n etkisi aktr: Kusursuz'lar, Katar toplumunun ra hipleriydi.

Marc de SMEDT
(Le Nouveau Planete, Say 17, 1970)

92

Pater noster (Babamz)


Pazar Duas: Bu duann, yani "Pater Noster"in nasl alglanaca n renmeniz gerekmektedir. Bu dua ksadr ama iinde byk eyler vardr. O halde, "Babamz syle mek zorunda kalan kimseler, onu iyi ilerle onurlandr mak zorundadrlar. "Oul"un demek istedii, "Baba Ak"dr.(i) te bu yzden, mirasa bir oul gibi hak ka zanmak isteyenler, kt ilerden kesinlikle uzak durma ldrlar. "Babamz": Bu sz, bir seslenitir. Gerek anla m: Ey yalnzca kurtarlmaya deer olanlarn babas. "Sen ki gklerdesin": Bunun anlam: Sen ki ermilerde, gksel erdemlerdesin. Ayrca, bu niteleme kullanlr ken belki bir ama daha gdlmt: Onu eytanln babasndan, kt yreklilerin ayartc babasndan ayrdetmek.

(1) Hallac_ Mansur'un ldrlme nedenlerinden olan, Tanr'yla ak ilikisi kurulabilecei sav, burada yinelenmektedir._ev.

93

Katar iirleri
Bir aile tarafndan bana verilen bu iirler, Provence yresinde bugne dek gizli tutulmu geleneklerden kaynaklanmaktadr. Dillerinden, Toulouse evresinde yaratldklar bellidir.(l) 1300'l yllarda ortaya km olmaldrlar, nk bakire'den sz etmektedirler; Toulouse'da Meryem'le ilgili irler 1300'l yllarda yazl mtr. Katarlar'n uratld kymdan hi sz etme yileri de, 1210-1220 arasndaki o korkun yllardan ok sonra yazldklarnn kantdr. Bu iirler, Katar'lktan Katoliklie gemi, bylece iki inancn, gney bl gesine zg bileimini gerekletirmi ailelerden bi rinde yetien bir gen kzn iirleridir bence. Bunlarda, Katar dmanlarnn kavrayamad izlekler var: Yaa ma sevinci, bunun yannda ruhu yceltmeye ynelik ama bedeni dlamayan bir yaam alayii. Bunlar, m utlu ak iirleridir; Tanr'ya duyulan akla, Tanr'ya doru ykselme abasnn sevinciyle dolu olan, ama yeryznde iki varln arasndaki akn mutluluunu da ieren iirler.

Aratrmalarm srasnda, ya elliyi akn bir Katar kadn, bana ok nemli aklamalarda bulundu. Bu ka
94

dn, Provence yresinde oturuyordu ama Pirene'lerin doruklarnda yerlemi olanlara, beden zellikleri bak mndan hi benzemiyordu. Sylediine gre kendisi, Katar inancna sahip Norman bir ailenin kzyd; Pirene'lere son yllarda gelmiti. Katarlar'n Normandiya'ya Vikingler'le birlikte, daha Pirene'lerde hibir Katar yokken geldiklerini de ekledi. Yaptm aratrmada, gerekten de, Katarlar'n Pirene'lere (1140 ylnda) ge lilerinden ok nce, 1007 ylnda Orlans'da Mani di ninden olan insanlarn yaklm olduklarn(2) saptam bulunuyorum; kadnn syledikleri doruydu. Bu Katar Vikingler nereden gelmilerdi? Bizans mparatorluu, VIII. y.y.da ele geirdii Ermenis tan'daki Mani'cilerden kurtulmak iin onlar kitle halin de Bosna'ya ve Bulgaristan'a srd. Bu din oralardan, Tuna yoluyla talya ve Provence'a yayld. Tuna liman larna skandinav'lar da geliyordu; gemileriyle Dvina rmanda ilerledikten sonra, karaya kp yakndaki Dnieper rmana dek gemilerini karadan tayorlar, bu rmak zerinden de Karadeniz'e iniyorlard, yama yapmak ya da stanbul'da imparatorun koruma alayna asker yazlmak iin. Bu srada Tuna limanlarnda Mani'ci tccar ve gemicilerle karlayorlard. Bylece bu din, skandinavya'ya ulat; sonra Vikingler tarafndan Normandiya'ya ve ngiltere'ye getirildi. Bugne dek gizli kalan ngiliz Katarlar'nn varl buradan kaynak lanr; en byk temsilcileri, air William Blake'tir.(3) Kuzeyin etkileri, burada sunduum iirlerde aka grlyor:

95

"itirsem onun ayrlarda, rzgrn altndaki yryn Gideceim bir elma aacnn altna Bekleyeceim.
ayrda ve rzgrn altnda yryen, lmn ve yeniden bedenlenmenin(4) efendisidir; elma aac ise, Avalonun, br dnyann aac olup, dnyamza yeni den gelmek iin bu aacn altna gidilerek beklenir. Elma, yaam veren meyvedir; Kral Arthur, yara landnda Avalon adasna, yani elma aac adasna gtrld, gerekli sreyi burada geirip eski gcne kavuarak yeniden dnmesi iin. Elma, kukusuz, Tan r'nn u szleriyle, uzaktan, balantldr: "nsan, elini uzatmasn ve yaam aacnn meyvesini koparmasn ve bunu yemesin ve sonsuz yaam elde etmesin." Galler lkesinin Hristiyanlk ncesi inanlar, Norman krallarn sarayna tand; sonra Normanlar'n arasna karan Galli ozanlar tarafndan Fransa'nn g ney ksmndaki katar blgesine yayld.

Denis SAURAT
(La Nouvelle NOUVELLE REVUE FRANAISE, 1 Ekim 1953 tarihli 10. says)

96

Kaybolacak olsaydn
Arardm gzlerimin anlamn toprakta Ama bulamazdm onlarn gizinin adn. Tannmaz gecelerde, geerlerken kularm Bekleyeceim, karanl tarak, Yitik kayglarmn banda. Dzelterek krklarn tanrsal cbbenin Kattm yldzlar gklerin tasma Sonunda yitirdim Tanr'nn bana verdii ad Gzyalarmz Tanr'nn tasndan ielim Sonra ona teslim edelim kendimizi Uyuyalm.
*

Mutluluum, dnyann bilinmeyen bir tarafndan balar yle allmadk kurallar var ki ekinirim szet mekten; Bu akn kendisine Hayranlktan donakalan bir iek Belki avutur beni Kapal gzlere kar.
*

97

itirsem onun ayrda, rzgrn altnda yryn Vaftiz iekleri toplayarak, Karlayacam bu sevinci Gideceim bir elma aacnn altna Bekleyeceim. * Yzst braklm ruhlarn ambarnda Devireceiz ieklerimizi
*

Kaldralm atlar, ld budaylarmz, Brakalm gnele yamur girsin Gstermek iin ruhlara, gklerin bakn; fleyelim tozlar Renklerimiz taptaze kar Yaamn kemirdii Maddeden kaynaklanan Toz tabakasnn altndan; Yok edelim bedenlerimizi Giyinelim ak bulutlar, Mutluluk bedenlerin snrn aamaz Bizimse yerimiz doruktur Oraya lenler kar. * Karartmayalm saaklarmz, Koruyalm aydnlmz tanrnn gzelliinde(5) Ve Bakire'nin sevincinde. Koalm Bize deip geen kutyn perek
98

Doruklarmzn havasnda Yele verelim aclarmz. * ldklerinde bedenlerimiz Doar yemileri Tanr'nn Elvedalarda O zaman anlarm ne ar olduunu Yreklerin * Hafif yklerdir Maddeyle ilgili Kck sevinler, Kolayca tanabilir; Ama ne zaman ki son kervan, son yldza doru Hareket eder, Kesip atmak gerekir ipi, Yoksa ne anlam olur lmn? * zin verilecek mi kavumamza mutlulua, Tanr'nn yannda kalmamz salayacak kadar arnm olmann sevinciyle Ama yle bir zllkle ki dank edecek kafalara, lkemizde? Belki ikinci bir evrende; Kanatlar kelebein pecek bizi, Yreklerimizin gc Itacak iekleri.
99

Benim yreim lecek, ama sen yayor olacaksn Sevdiim, uyuyorsun yreimin derinlerinde; Akndan doacak Baka bir yrek, benim iin sevinten titreyerek; Sen bunu Tanr'nn sularndan karacaksn, Souktur o sular lmn ortasnda Tanrm, bana gndereceksin beni sevebileni, Alsn diye ruhumu kendi souk bedenine, Gnder bana beni lyken sevebilecek olan, Bylece geri dneceim.
*

Aalm gzlerimizi yeni ekin demetleri zerinde Orada uyuyalm O zaman dolaacaz gklerdeki dnyalarda Tanr'ya yaklaarak atlarmz gm yabasyla delecek Tanr Kaldrarak atein ruhunu baka dnyalardan. Bir esrime gnnde uurumun zerinde Meryem'in sevinci patlayacak Altn lklar decek, zgrle kavuan yreklerimize.
*

Sevinlerin dansettii ovada Atlarn koularn dinleyelim; Kap orada, Anahtarsz, Onu bir ku korur,
100

bazan bir ty eker kanadndan, Bekleen bizlere atar.


*

Tanrm geti ayaklarmn altndan rzgarda lerek onlarn katlanabildii arl, Sonra mrrsafiden dudaklarma biraz tuzlu su dkt, Artk karlayabileceim byk rzgarlar Uurumun aznda kouurken bu rzgarlar brakmazlar pm dsn, Bir ayrn tmseinde beni beklerken uyuyan bilinmez'e gtryorum bu p Sonra korkusuzca yola koyulacaz hrdayan allara doru, kartaln koruduu.
*

br yolu tuttum Unuttum eski aclar Yamurla yeniden girdim topran altna yklenmek iin yazgm; ama alevlenir bazen derinlerimde ans bir zamanki gklerin iittiimde akyn mavi gzl kekliin.
*

Yldzmz dodu bir dn uzaynda, mutlu ve korkusuz; Senin sevincinin grdk dorulduunu Tanrm
101

devrilmiken, zambak zleyen ayrlardan. Alalm bu sevinci, alalm bu ba akn bize verdii; o ak ki besler iekleri kendi bulutuyla, bizim bedenlerimizde var eder senin belirtini.(6)
*

Hibir yolu olmayan yaamn iine braktm yldzm, grkemli bir aa beliriverdi, bir gemi yapacam ondan, deniz yolculuum iin, varsn kurusun bahemin iekleri alp bamz douya gidelim seninle; belki greceiz baka bir gne, kpkrmz, aydnlatacak uyanan ocuklar, o ocuklar yaam kefederler, gemileriyle yol alrlar ararlar Tanr, akn.

102

(1) Fransa'nn bu gney blgesinde Provence dili konuulur. -ev. (2) Katar inanc, Mani diniyle zdetir. -ev. (3) Bizce tam tersine, Blake Katarlara deil, Yezidiler'e yakndr. ev. (4) Yeniden bedenlenme: lenin ruhunun yeni doan bir bedene gemesi. Bu inan, hem Kelt'lerde hem Hindularda vardr. -ev. (5) sa'dan sonra 3. yzylda yaam olan Plotinos, Tanr'nn gzel lii konusunda karmak dnceler ne srmtr (daha geni bilgi iin; Kuram'n Eyll 1995 saysndaki, Necdet Smer'in "Bilincin Gzellii ya da Plotinosun Estetii incelemesi nerilebilir.) Ayrca, Katar iirlerinde grlen "aydnlkla karanln kartl" hem eski Msr dininden etkile nen Plotinos'ta, hem Zerdt'ten etkilenen Mani'de grlmektedir. -ev. (6) Hallac- Mansur'un ldrlmesine neden olan "Tanryla ak ili kisi kurulabilecei" dncesi, bu dizelerde de vardr. Yine Mansur gibi, Tanr'yla insann znn ayn olduu savunulmaktadr. -ev.

103

William blake

Ingiliz air, ressam William Blake (1757-1827), kamutanrcla inanyordu. Fransa'daki Katarlar'n ve ngiltere'de ayn inantaki mistiklerin aksine Blake, iyi ve ktnn birbirine kart deil, bir btnn ayrlmaz yanlar olduunu savunuyordu. Ona gre eytan, evre nin iddet, g, enerji gibi elerinin temsilcisiydi; bu yzden de mutlak bir dman saylmamalyd. Yine ona gre "Melek" kavram, eylemsizlii, hatta ikiyz ll artryordu. Bu grlerine bal olarak air, Katarlar'n tersine, madde dnyasn, ruh dnyas uru na terk etmeye karyd. Yezidi'lere ok yakn olan Blake, burada sunduu muz "Kaplan" (Tyger) iirinde, susuzluk simgesi ku zun) ile iddet ve g simgesi kaplann ayn Tanr tara fndan yaratldn ve bu iki yaratkta Tanr'nn kart yanlarnn grndn dile getirmitir.(2) (ev.)

(1) iirde byk harfle balayan bu szck, Tanrnn Kuzusu deni len sa'y da kastetmektedir. -ev. (2) William Blake hakknda, yararlandmz kaynak: Trk ve Dn ya nlleri Ansiklopedisi, 2. Cilt; Anadolu Yaynclk. -ev.

104

Kaplan

Kaplan! Kaplan! Parlak alev Gecenin ormanlarnda; Hangi lmsz el ya da gz Kurdu sendeki rkn dengeyi? Uzak derinliklerde mi yoksa gklerde mi Tututu gzlerinin atei? Hangi kanatlarla ykselebildi? Bu atei hangi el tutmaya cesaret etti? Hangi kol bu, hangi sanat, Byle bken, yreinin kaslarn? arpmaya baladnda yrein, Ne korkun bir eldir, o, ne korkun ayaklar? Nasl bir eki? Nasl bir zincir? Hangi ocakta biimlendirildi beynin? Hangi rste? Nasl bir korkun kavray Tutabildi onun ldrc dehetini?

105

Yldzlar, frlatrken aaya mzraklarn Sularken cenneti gzyalaryla, O glmser mi yaptna bakarak? Kuzu'yu yaratan mdr seni de yaratan? Kaplan! Kaplan! Parlak alev Gecenin ormanlarnda; Hangi lmsz el ya da gz Kurmaya cesaret etti senin rkn dengeni? *

106