P. 1
अमृतानुभव-ज्ञानेश्वर महाराज कृत

अमृतानुभव-ज्ञानेश्वर महाराज कृत

4.33

|Views: 1,469|Likes:
Published by Soham Hamsah

More info:

Published by: Soham Hamsah on Jan 31, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/13/2015

pdf

text

original

अमृ तानु भव अमृ तानु भव अमृ तानु भव अमृ तानु भव

संत संत संत संत £ानेƳर £ानेƳर £ानेƳर £ानेƳर




मंगलाचरण मंगलाचरण मंगलाचरण मंगलाचरण

यद¢रमनाÉयेयमानंदमजमåययम
^ीमǔÛनवृ ǒƣनाथेित Éयातं दै वतमा^ये ॥१॥
गुǽǐर×याÉयया लोके सा¢ाǑƮƭाǑह शांकरȣ ।
जय×या£ानम·त·यै दया]ा[ यै िनरं तरम ॥२॥
साƨ[ के न च क·याƨ[ िशवयो समǾǒपणो: ।
£ातुं न शÈयते लÊनिमितƮै तÍछलाÛमुह

: ॥३॥
अƮै तमा×मन·तǂवंदश[ यंतौ िमथ·तराम ।
तौ वंदे जगतामाƭौ तयो·तǂवािभपƣये ॥४॥
मूलाया\ाय मÚयाय मूलमÚया\मूत[ ये ।
¢ीणा\मूलमÚयाय नम: पू णा[ य शंभवे ॥५॥
िशवशǒƠसमावेशन िशवशǒƠसमावेशन िशवशǒƠसमावेशन िशवशǒƠसमावेशन

ऐसी इयɅ िनǽपिधकɅ । जगाचीं ǔजयɅ जनकɅ ।
ितयɅ वंǑदलीं िमयां मूिळकɅ दे वोदे वी ॥१।
जो ǒήयुिच ήाणेƳरȣ । उलथे आवडȣचे सरोभरȣ ।
चाǽ·थळȣ येकाहारȣ । एकांगाची ॥२ ॥
आवǑडचेनी वेगɅ । येकयेकातɅ िगिळती अं गे ।
कȧं Ʈै ताचेिन पांगे । उगािळते आहाती ॥३॥
जɅ येकिच नåहे येकसरɅ । दोघां दोनीपण नाहȣं पुरɅ ।
काइ नेणɉ साकारɅ । ·वǾपɅ ǔजयɅ ॥४॥
कै सी ·वसुखाची आळकȧ ु । जे दोनीपण िमळोिन येकȧं ।
नेǑदतीिच कवितकȧं । एकपण फु टɉ ॥५॥
हा ठाववरȣ ǒवयोगभेडɅ । जे बाळ जगायेåहढɅ ।
ǒवयाली परȣ न मोडे । दोघुलेपण ॥६॥
आपुिलये आंगीं संसारा । दे ǔखलेया चराचरा ।
परȣ नेǑदतीिच ितसरा । झɉक लागɉ ॥७॥
जया येक सƣेचɅ बैसणɅ । दोघां येका ήकाशाचɅ लेणɅ ।
जɅ अनाǑद येकपणɅ । नांदती दोघɅ ॥८॥
भेदु लाजौिन आवडȣ । येकरसीं दे त बुडȣ ।
जो भोगणया ठव काढȣ । Ʈै ताचा जेथɅ ॥९॥
जेणɅ दे वɅ संपूण[ दे वी । ǔजये ǒवण कांहȣं ना तो गोसावी ।
Ǒकं बहना

येकोपजीवी । येकयेकांची ॥१०॥
कै सा मेळु आला गोǑडये । दोघɅ न माती जगीं इये ।
कȧं परमाणुहȣ माजीं उवायɅ । मांडलीं आहाती ॥११॥
ǔजहȣं येकयेकावीण । न कȧंजे तृ णाचɅहȣ िनमा[ ण ।
ǔजयɅ दोघɅ ǔजऊ ήाण । ǔजयां दोघां ॥१२॥
घरवातɅ मोटकȧं दोघɅ । जɇ गोसावी सेजे ǐरघे ।
तɇ दं प×यपणɅ जागे । ·वािमणी जे ॥१३॥
ǔजया दोघांमाजीं येकादɅ । ǒवपायɅ उमजलɅ होय िनदे ।
तरȣ घरवात िगळिन ु नुसु धɅ । कांहȣं ना कȧं ॥१४॥
दोहɉ अं गािचये आटणी । िगंविसत आहाती येकपणीं ।
जाली भेदािचया वाहाणी । आधाधीं ǔजयɅ ॥१५॥
ǒवषो येकमेकांचीं ǔजयɅ । ǔजयɅ येकमेकांचीं ǒवष इयɅ ।
ǔजयɅ हȣं दोघɅ सुǔखयɅ । ǔजयɅ दोघɅ ॥१६॥
Ƹीपुǽष नामभेदɅ । िशवपण येकलɅ नांदे ।
जग सकळ आधाधɅ । पणɅ ǔजहȣं ॥१७॥
दो दांडȣं एǑक ^ु ित । दोहɉ फु लीं एकȧ Ǻित ।
दोहो Ǒदवीं दȣƯी । येकȧिच जेवीं ॥१८॥
दो ओठȤं येकȧ गोठȤ । दो डोळां येकȧ ǑदठȤ ।
तेवीं दोघीं ǔजहȣं सॄƴी । येकȧच जेवीं ॥१९॥
दाऊिन दोनीपण । येक रसाचɅ आरोगण ।
करȣत आहे मेहण

। अनाǑद जɅ ॥२०॥
जे ·वािमिचया सƣा । वीण असो नेणɅ पित^ता ।
ǔजयेवीण सव[ कता[ । काहȣं ना जɉ ॥२१॥
जɅ कȧं भाताराचɅ ǑदसणɅ । भाताǽिच ǔजयेचɅ असणɅ ।
नेǔणजती दोघɅजणɅ । िनवडूं ǔजये ॥२२॥
गोडȣ आǔण गुळु । कापुǽ आǔण पǐरमळु ।
िनवडूं जातां पांगुळु । िनवाडु होये ॥२३॥
सम\ दȣिƯ घेतां । जेǒवं दȣपुिच ये हातां ।
तेǒवं ǔजयेिचया तǂवतां । िशवुिच लाभɅ ॥२४॥
जैसी सूयȸ िमरवे ήभा । ήभे सूय[ ×विच गाभा ।
तैसी भेद िगळȣत शोभा । येकिच जे ॥२५॥
कां ǒबंब ήितǒबंबा ƭोतक । ήितǒबंब ǒबंब अनुमापक ।
तैसɅ Ʈै तिमसɅ एक । बरवतसे ॥२६॥
सव[ शूÛयाचा िनΆकषु[ । ǔजया बाइला के ला पुǽषु ।
जेणɅ दादलेन ु सƣाǒवशेषु । शƠȧ जाली ॥२७॥
ǔजये ήाणेƳरȣवीण । िशवीहȣं िशवपण ।
थारɉ न शके ते आपण । िशवɅ घडली ॥२८॥
ऐƳयȶ सी ईƳरा । ǔजयेचɅ आं ग संसारा ।
आपण होऊन उभारा । आपणिच जे ॥२९॥
पतीचेिन अǾपपणे । लाजोिन आंगाचɅ िमरवणɅ ।
के लɅ जगायेåहढɅ लेणɅ । नामǾपाचɅ ॥३०॥
ऐÈयाचाहȣ दकाळा ु । बहपणाचा

सोहळा ॥
ǔजयɅ सदै वेिचया िलळा । दाखǒवला ॥३१॥
आंगािचया आटǔणया । कांतु उवाया आǔणला ǔजया ॥
·वसंकोचɅ ǒήया । Ǿढǒवली जेणɅ ॥३२॥
ǔजयेतɅ पाहावयािचया लोभा । चढे Ǻƴु ×वािचया ¢ोभा ।
ǔजयेतɅ न दे खतु उभा । आंगिच सांडȣ ॥३३॥
कांतेिचया िभडा । अवला होय जगायेåहढा ।
आंगǒवला उघडा । ǔजयेǒवण ॥३४॥
जो हा ठावो मंदǾपɅ । उवाियलेपणɅिच हारपे ।
तो जाला ǔजयेचेिन पǑडपे । ǒवƳǾप ॥३५॥
ǔजया चेवǒवला िशवु । वेƭाचे बोणɅ बह


वाǑढतेणɅिस जेऊं । धाला जो ॥३६॥
िनदै लेिन भातारɅ । जे ǒवये चराचरɅ ।
ǔजयेचा ǒवसांवला नुरे । आंबुलेपणहȣ ॥३७॥
जव कांतु लपो बैसे । तंव नेǔणजे ǔजÍया दोषɅ ।
ǔजयɅ दोघɅ आǐरसɅ । ǔजयां दोघां ॥३८॥
ǔजयेचेिन आंगलगɅ । आनंद आपणा आरोगूं लागे ।
सव[ भोƠॄ ×वहȣ नेघे । ǔजयेǒवण कांहȣं ॥३९॥
जया ǒήयाचɅ जɅ आंग । जो ǒήयुिच ǔजयेचɅ चांग ।
कालाउनी दोÛहȣ भाग । जेǒवतɅ आहाित ॥४०॥
जैिस कां सिमरɅ सकट गित । कां सोिनयासकट कांित ।
तैिस िशवेिसं शǒƠ । अविघिच जे ॥४१॥
कां क·तुरȣसकट पǐरमळु । कां उΆमेसकट अनळु ।
तैसा शǒƠिसं के वळु । िशवुिच जो ॥४२॥
राित आǔण Ǒदवो । पातली सूया[ चा ठावो ।
तैसीं आपुला सािच वावो । दोघɅहȣ ǔजयɅ ॥४३॥
Ǒकं बहना

ितयɅ । ήणवाθरȣं ǒवǽढितयɅ ।
दशेचीहȣ वैǐरयɅ । िशवुशƠȧ ॥४४॥
हे असो नामǾपाचा भेदिसरा । िगिळत येकाथा[ चा उǔजरा ।
नमो तया िशववोहरा । £ानदे वु àहणे ॥४५॥
जया दोघांÍया आिलंगनीं । ǒवरोिन गेली दोÛहȣ ।
आघǒवयाची रजनी । ǑदठȤिच जे ॥४६॥
जयांÍया Ǿपिनधा[ रȣं । गेली परे सीं वैखरȣ ।
िसंधू सीं ήळयिनरȣं । गंगा जैशी ॥४७॥
वायु चळबळɅ शीं । ǔजराला åयोमािचये कु शीं ।
आटला ήळयήकाशीं सήभ भानु ॥४८॥
तेǒव िनहािळता ययांते । गेले पाहणɅनसीं पाहतɅ ।
पुÕती घरौतɅवरɋतɅ । वंǑदलीं ितयɅ ॥४९॥
जयांÍया वाहाणी । वेदकु वेƭाचɅ पाणी ।
न ǒपये पण सांडणी । आंगािच करȣ ॥५०॥
तेथ मी नम·करा । लागीं उरɉ दसरा ु ।
तΚहȣ िलंगभेद पΚहा । जोडु ं जावɉ ॥५१॥
पǐर सोनेनिसं दजɅ ु । नåहतु लेणɅ सोना भजे ।
हे नमन करणɅ माझɅ । तैसɅ आहे ॥५२॥
सांगतां वाचेतɅ वाचा । ठाउ वाÍय वाचकाचा ।
पडतां काय भेदाचा । ǒवटाळु होये ? ॥५३॥
िसंधु आǔण गंगेिच िमळणी । Ƹीपुǽष नामाची िमरवणी ।
Ǒदसतसे, तǐर काय पाणी । Ʈै त होईल ? ॥५४॥
पाहे पां भा·य भासकता । आपुला ठाई दाǒवतां ।
एकपण काय सǒवता । मोǑडतसे ? ॥५५॥
चांदािचया दɉदावरȣ । होत चांदǔणयाची ǒवखु रȣ ।
काइ उणɅ दȣƯीवरȣ । िगवसɉ पां दȣपु ॥५६॥
मोितयाची कȧळ । होत मोितयावरȣ पांगुळ ।
आगळɅ िनम[ ळ । Ǿपा येकȧं ? ॥५७॥
मा]ािचया ǒ]पुǑटया । ήणवु काइ के ला िचरǑटया ? ।
कȧ `णकार' ितरे घǑटया । भे दवला काई ? ॥५८॥
अहो ऐÈयाचɅ मुƧल न ढळे । आǔण साǔजरे पणाचा लाभु िमळे ।
तरȣ ·वतरं गाची मुकु ळɅ तुरं बु कां पाणी !! ॥५९॥
àहणौिन भूतेशु आǔण भवानी । वंǑदलीं , न कǾिन िसनानीं ।
मी ǐरघालɉ नमनीं । तɅ हɅ ऐसɅ ॥६०॥
दप[ णाचेिन ×यागɅ । ήितǒबंब ǒबंबीं ǐरगे ।
का बुडȣ Ǒदजे तरं गɅ । वायुचा ठे ला ॥६१॥
नातरȣ नीदजात खेवɉ । पावे आपुला ठावो ।
तैशी बुǒƨ×यागɅ दे वीदे वो । वंǑदलीं िमयां ॥६२॥
सांडूिन मीठपणाचा लोभु । िमठɅ िसंधु ×वाचा घेतला लाभु ।
तेǒवं अहं दे वुिन शंभु । शांभवी झालɉ ॥६३॥
िशवशǒƠसमवेशɅ । नमन के लɅ àयां ऐसɅ ।
रं भागभ[ आकाशɅ । ǐरगाला जैसा ॥६४॥
॥ इित ^ीिसƨानुवादे ^ीमɮ मृ तानुभवे िशवशǒƠसमावेशनं नाम ήथम ήकरणं संपूण[ म् ॥
^ीगु ǽ·तवन ^ीगु ǽ·तवन ^ीगु ǽ·तवन ^ीगु ǽ·तवन

आता उपायवनवसंतु । जो आ£ेचा आहे वतंतु ।
अमुत[ िच पǐर मूतु[ । काǽÖयाचा ॥१॥
अǒवƭेचे आडवे । भुंजीत जीवपणाचे भवे ।
×या चै ×áÛयाचे धांवे । काǽÖयɅ जो कȧं ॥२॥
मोडोिन मायाकुं जǾ । मुƠमोितयाचा वोगǾ ।
जेवǒवता सदगुǾ । िनवृ ǒƣ वंदू॥३॥
जयाचेिन अपांगपातɅ । बंध मो¢पणीं आते ।
भेटे जाणतया जाणते । जयापाशीं ॥४॥
कै वãयकनकािचया दाना । जो न कडसी थोर साना ।
]ΆÒयािचया दश[ ना पाढाऊ जो ॥५॥
सामØया[ चेिन ǒबकɅ । जो िशवाचेहȣ गुǽ×व ǔजंके ।
आ×मा आ×मसुख दे खे । आǐरसा ǔजये ॥६॥
बोधचं ]िचया कळा । ǒवखु रिलया येकवळा ।
कृ पापुनवलीळा । करȣ जयाची ॥७॥
जो भेटिलयाची सवे । पुरती उपायांचे धांवे ।
ήवृ ǒƣ-गंगा ǔ·थरावे । सागरȣ ǔजये ॥८॥
जयाचेिन अनवसरɅ । Ǻƴाले Ǻ΅याचे मोǑहरɅ ।
जो भेटतखɅव सरे । बहǽपिच

हɅ ॥९॥
अǒवƭेचɅ काळवखɅ । कȧं ·वबोध सुǑदनɅ फांके ।
सीतलɅ ήसादाकȶ । जयाचेिन ॥१०॥
जयाचेिन कृ पासिललɅ । ǔजउ हा ठाववरȣ पाखाळे ।
जे िशवपणǑह वɉǒवळɅ । अं गी न लवो ॥११॥
राखɉ जाता िशΆयातɅ । गुǽपणǑह धाǑडलɅ िथतɅ ।
तΚहȣ गुǽगौरव जयातɅ । सां डȣिचना ॥१२॥
एकपण नåहे सुसास । àहणोन गुǽिशΆयांचɅ करोिन िमस ।
पाहणɅिच आपली वास । पाहतसे ॥१३॥
जयाचेिन कृ पातुषारɅ । परतलɅ अǒवƭेचɅ मोǑहरɅ ।
पǐरणमे अपारɅ । बोधामृ ते ॥१४॥
वेƭा दे तां िमठȤ । वेदकु Ǒह सुये पोटȣं ।
तΚहȣ नåहे िच उिशटȣ । ǑदठȤ जयाची ॥१५॥
जयाचेिन सावायɅ । जीवु ΰƺ उपर लाहे ।
ΰƺ तृ णातळȣं जाये । उदासɅ जेणɅ ॥१६॥
उपǔ·तवǐर राबितया । उपाय फळȣं येती मोडोिनयां ।
वǐरवंडले जयािचया । अनु£ा कां ॥१७॥
जयाचा ǑदǑठवावसंतु । जव न ǐरघे िनगमवनाआंतु ।
तंव आपुिलये फळȣं हातु । न घेपितहȣ ॥१८॥
पुढɅ दƴीचेिन ॄ आलगɅ । खɉिच कȧं िनवटȣ मागɅ ।
येåहǑडया जैता नेघे । आपणपɅ जो ॥१९॥
लघु×वाचेिन मुƧलɅ । बैसला गुǽ×वाचे शेले ।
नासूिन नािथलɅ सदै व जो ॥२०॥
नाहȣं ते जळȣं बुǑडजे । तै घनवटɅ जेणɅ तǐरजे ।
जेणɅ तरिलयाǑह नुǐरजे । कवǔणये ठाई ॥२१॥
आकाश हे सावेव । न बंधे आकाशाची हांव ।
ऐसे कोÖहȣ येक भरȣव । आकाश जो ॥२३॥
चं ]ाǑद सुसीतळɅ । घडलीं जयाचेिन मेळɅ ।
सूय[ जयाचेिन उजाळɅ । कडवसोिन ॥२४॥
जीवपणाचेिन ]ासɅ । यावया आपुिलये दशे ।
िशवहȣ मुहत[

पुसे । जया जोिशयातɅ ॥२५॥
चांǑदणɅ ·वήकाशाचɅ । लेइला Ʈै तदणीचɅ ु ।
तǔΚह उघडे पण नवचे । चांदाचɅ जया ॥२६॥
जो उघडा कȧं न Ǒदसे । ήकाश कȧं न ήकाशे ।
असतेपणɅिच नसे । कåहणीकडे ॥२७॥
आता जो,तो इहȣं शÞदȣं । कɅ मेळऊं अनुमानाची मांदȣ ।
हा ήमाणाǑह वो नेदȣ । कोÖहाǑह मा ॥२८॥
जेथɅ शÞदाची िलहȣ पुसे । तेणɅिसं चावळɉ बैसे ।
दजयाचा ु रागीं ǽसे । येकपणा जो ॥२९॥
ήमाणािच पǐर सरे । तɇ ήमेयिच आǒवΆकरे ।
नवल मेचुं ये धु रे । नाहȣंपणाची ॥२९॥
कांहȣंबाहȣं अळमाळ ु ु । दे ǔखजे येखादे वेळु ।
तरȣ, `दे खे' तेǑह ǒवटाळु । जया गावा ॥३०॥
तेथɅ नमनɅ का बोलɅ । के उती सुयɅ पाउलɅ ।
आंगीं लाउिन नाǑडलɅ । नांविच येणɅ ॥३१॥
नåहे आ×मया आ×मήवृ ǒƣ । वाढǒवतां कɅ िनवृ ǒƣ ? ।
तरȣ या नामाची वायबुंथी । सांडȣिचना ॥३२॥
िनव×य[ तंव नाहȣं । मा िनवत[ वी हा काई ।
तǐर कै सा बैसे ठाɃ । िनवॄǒƣ-नामाÍया ? ॥३३॥
सूया[ िस अं धकाǽ । कɇ झाला होता गोचǽ ? ।
तΚहȣ तमाǐर हा डगǽ । आलािच कȧं ॥३४॥
लǑटकɅ येणɅ Ǿढे । जड येणɅ उǔजवडे ।
न घडे तɅǑह घडे । यािचया मावा ॥३५॥
हा गां मायावशɅ दाǒवसी । तɅ माियक àहणोन वािळसी ।
अमाियक तंव नåहसी । कवणाǑह ǒवषो ॥३६॥
िशवा िशवा सदगुǽ । तुजला गूढा काय कǾ ? ।
येकाǑह िनधा[ रा धǾं । दे तािस कां ? ॥३७॥
नामɅ ǾपɅ बहवसɅ

। उभाǾिन पाǑडिलं ओसɅ ।
सƣेचेिन आवेशɅ । तोषलािस ना ? ॥३८॥
ǔजउ घेतिलया उणे । चालɉ नेǑदसी साजणɅ ।
भृ ×यु उरे ·वामीपणɅ । तɅǑह नåहɅ ॥३९॥
ǒवशेषाचेिन नांवɅ । आ×म×वहȣ न साहावे ।
Ǒकं बहना

न åहावɅ । कोÖहȣच या ॥४०॥
राित नुरे िच सूया[ । नातरȣ लवण पाǔणया ॥
नुरे िच जेवी चेइिलया । नीद जैसी ॥४१॥
कापुराचे थळȣव । नुरे िच आगीची बरव ।
नुरे िच Ǿप नांव । तैसɅ यया ॥४२॥
याÍया हातांपायां पडे । तरȣ वंƭ×वɅ पुढɅ न मंडे ।
न पडे िच हा िभडे । भेदािचये ॥४३॥
आपणाήित रवी । उदो न करȣ जेवीं ।
हा वंƭ Ûåहे तेवीं । वंदनासी ॥४४॥
कां समोरपण आपलɅ । न लाǑहजे कांहȣं के लɅ ।
तैसɅ वंƭ×व घातलɅ । हारौिन येणɅ ॥४५॥
आकाशाचा आǐरसा । नुठे ήितǒबंबाचा ठसा ।
हा वंƭ नåहे तैसा । नम·कारासी ॥४६॥
परȣ नåहे तरȣ नåहो । हɅ वेखासɅ कां घेवो ।
परȣ वंदȣतयाǑह ठावो । उरɉ नेदȣ ॥४७॥
आंगौिन येकु णा झोळु । फे Ǒडतांिच तो तरȣ बाǑहǐरळू ।
कडु Ǒफटे आतुलु । न फे Ǒडतािच ॥४८॥
नाना ǒबंबपणासǐरसɅ । घेऊिन ήितǒबंब नासɅ ।
नेले वंƭ×व येणɅ तैसɅ । वंǑदतɅनसीं ॥४९॥
नाहȣं Ǿपािच जेथɅ सोये । तेथɅ ǺƴीचɅ काहȣंिच नåहे ।
आàहां फळले हे पाये । ऐिसया दशा ॥५०॥
गुणातेलािचया सोयǐरका । िनवा[ Ǒहलई दȣपकिळका ।
ते का होईल पुिळका । कापुरिचया ॥५१॥
तया दोहɉ पर·परɅ । होय ना जंव मेळहै रɅ ।
तंव दोहȣचɅहȣ सरɅ । सǐरसɅिच ॥५२॥
तेǒवं दे खेना यी ययातɅ । तंव गेलɅ वंƭ वंǑदतɅ ।
चेइिलया कांतɅ । ·वÜनींचɅ जेवीं ॥५३॥
Ǒकं बहना

इया भाखा । Ʈै ताचा जेथɅ उपखा ।
फे डोिनयां ·वसखा । ^ीगुǽ वंǑदला ॥५४॥
याÍया सÉयाची नवाई । आंगी एकपण Ǿप नाहȣ ।
आǔण गुǽ-िशΆय दवाळȣहȣ ु । पवाडु के ला ॥५५॥
कै सा आपणया आपण । दɉǒवण सोइरे पण ।
हा याहिन

ǒवल¢ण । नाहȣं ना नोहे ॥५६॥
जग आघवे पोटȣ माये । गगनायेåहढे हो उिन ठाये ।
तेिच िनशी साहे । नाहȣपणाची ॥५७॥
कां पूण[ ते तǐर आधाǽ । िसंधु जैसा दभ[ǽ ु ।
तैसा ǒवǽƨे यां पाहणेǽ

। याÍया घरȣं ॥५८॥
तेजा तमातɅ कांहȣं । पर·परɅ िनकɅ नाहȣं ।
पǐर सूया[ Íया ठायीं । सूय[ िच असे ॥५९॥
येक àहाणतां भेदɅ । तɅ कȧं नाना×वɅ नांदे ? ।
ǒवǽƨɅ आपणया ǒवǽƨɅ । होती काइ ? ॥६०॥
àहणौिन िशΆय आǔण गुǽनाथु । या दोहो शÞदांचा अथु[ ।
^ी गुǽिच परȣ होतु । दोहɉ ठायीं ॥६१॥
कां सुवण[ आǔण लेणɅ । वसतɅ येकɅ सुवणɏ ।
वसतɅ चं ] चांǑदणɅ । चं ]ȣंिच जेवीं ॥६२॥
नाना कापुǽ आǔण पǐरमळु । कापुǽिच के वळु ।
गोडȣ आǔण गुळु । गुळिच ु जेवीं ॥६३
तैसा गुǽिशΆयिमसɅ । हािच येकु उãहासे ।
जΚहȣ कांहȣं Ǒदसे । दोÛहȣप-पणɅ ॥६४॥
आǐरसा आǔण मुखीं । मी Ǒदसे हे उखी ।
आपुिलये ओळखी । जाणे मुख ॥६५॥
पहापा िनरं जनीं िनदे ला । तो िनǒव[ वाद येकला ।
पǐर चेता चेवǒवता जाहला । दोÛहȣ तोिच ॥६६॥
जे तोिच चेता तोिच चेववी । तेवीं हािच बुझे हािच बुझावी ।
गुǽिशΆय×व नांदवी । ऐसेन हा ॥६७॥
दप[ णेवीण डोळा । आपुले भेटȣचा सोहळा ।
भोिगता तǐर लीळा । सांगतɉ हɅ ॥६८॥
एवं Ʈै तासी उमसो । नेǑद ऐÈयासी ǒवसकु सɉ ।
सोईǐरकȧचा अितसो । पोखीतसे ॥६९॥
िनवॄǒƣ जया नांव । िनवृ ǒƣ जया बरव ।
जया िनवृ ƣीची राणीव । िनवृ ǒƣिच ॥७०॥
वांचोिन ήवृ ǒƣǒवरोधɅ । कां िनवृ ƣीचेिन बोधɅ ।
आǔणजे तैसा वादɅ । िनवृ ǒƣ नåहे ॥७१॥
आÜणा दे ऊिन राती । Ǒदवसा आणी उÛनित ।
ήवृ ǒƣ वारȣ िनवृ ǒƣ । नåहे तैसा ॥७२॥
वोपसरयाचे बळ । घेऊिन िमरवे कȧळ ।
तैसɅ रƤ नåहे िनखळ । च\वतȸ हा ॥७३॥
गगनहȣ सूिन पोǑटं । जै चं ]ाची पघळे पुƴी ।
तɇ चांǑदणɅ तेणɅिस उठȤ । आंग जयाचɅ ॥७४॥
तैसɅ िनवॄǒƣपणासी कारण । हािच आपणया आपण ।
घेयावया फु लिच झालɅ \ाण । आपुली Ǻती ॥७५॥
ǑदठȤ मुखािचये बरवे । पाठȤकडोिन जɇ पावे ।
तɇ आǐरसे धांडोळावे । लागती काई ? ॥७६॥
कȧं राती हन गेिलया । Ǒदवस हन पातिलया ।
काय सूय[ पण सूया[ । होआवɅ लागे ? ॥७७॥
àहणोिन बोÚय बोधोिन । घेपे ήमाणɅ साधोिन ।
ऐसा नåहे भरं वसेिन । गोसावी हा ॥७८॥
ऐसɅ करǔणयावीण । ·वयंभिच जɅ िनवृ ǒƣपण ।
तयाचे ^ीचरण । वंǑदले ऐसे ॥७९॥
आता £ानदे वु àहणे । ^ीगुǽ ήणामɅ येणɅ ।
फे Ǒडलीं वाचाऋणɅ । चौहȣ वाचांची ॥८०॥
॥ इित ^ीिसƨानुवादे ^ीमɮ मृ तानुभवे गुǽ·तवनम् नाम ǑƮतीय ήकरणं संपूण[ म् ॥
वाचाऋणपǐरहार वाचाऋणपǐरहार वाचाऋणपǐरहार वाचाऋणपǐरहार

ययांचेिन बोभाटे । आ×मयाची झɉप लोटे ।
पूण[ तΚहȣ ऋण न Ǒफटे । जɅ चेणɉिच नीद कȧं ॥१॥
येΚहवीं पराǑदका चौघी । जीवमो¢ाÍया उपेगीं ।
अǒवƭेसवɅ आंगीं । वɅचती कȧर ॥२॥
दे हासवे हातपाये । जाती, मनासवɅ इं Ǒ]यɅ ।
कां सूया[ सवɅ जाये । Ǒकरणजाळ ॥३॥
ना तरȣ िन]े िचये अवधी । ·वÜनɅ मरती आधीं ।
तेवीं अǒवƭेचे संबंधी । आटती इया ॥४॥
मॄतɅ लोहɅ होती । ते रसǾपɅ ǔजती ।
जळोिन इं धने येती । वǔÛहदशे ॥५॥
लवण अं गɅ ǒवरे । परȣ ·वादɅ जळȣं उरे ।
नीद मरोिन जागरɅ । ǔजइजे िनदɅ ॥६॥
तेवीं अǒवƭेसवɅ । चौघीं वɅचती जीवɅ ।
त×व£ानाचेिन नावɅ । उÓतीिच या ॥७॥
हा त×व£ान Ǒदवा । βोिन इहȣं लावावा ।
तरȣ हाहȣ िशणलेवा । बोधǾपɅची ॥८॥
येऊिन ·वÜन मेळवी । गेिलया आपणपां दावी ।
दोÛहȣ ǑदठȤ नांदवी । नीद जैशी ॥९॥
ǔजती अǒवƭा ऐसी । अÛयथा बोधातɅ िगंवसी ।
तेिच यथा बोधɅसीं । िनमाली उठȤ ॥१०॥
पǐर जीती ना मेली । अǒवƭा हे जाकळȣ ।
बंधमो¢ीं घाली । बांधोिनया ॥११॥
मो¢ुिच बंधु होये । तरȣ मो¢ शÞद कां साहे ? ।
अ£ान घरȣ ]ाये । वाउगीची ॥१२॥
बगुलाचेिन मरणɅ । तोषावɅ कȧं बाळपणɅ ।
येरा तो नाहȣं मा कोणɅ । मृ ×यु मानावा ॥१३॥
घटाचɅ नाहȣंपण । फु टिलयाची नागवण ।
मानीत असे ते जाण । àहणो ये कȧं ॥१४॥
àहणोिन बंधु िच तंव वावो । मा मो¢ा कɅ ήसवो ? ।
मरोिन के ला ठावो । अǒवƭा तया ॥१५॥
आǔण £ान, बंधु ऐसɅ । िशवसू]ाचेिन िमसɅ ।
àहǔणतलɅ असे । सदािशवɅ ॥१६॥
आǔण वैकुं ठȤंचेǑह सुजाणɅ । £ानपाशीं स×वगुणɅ-।
बांिधजे, हे बोलणɅ । बह

के लɅ ॥१७॥
पǐर िशवɅ कां ^ीवãलभɅ । बोिललɅ येणेिच लोभɅ ।
मानु तेǑह लाभे । न बोलतां हȣ ॥१८॥
जɅ आ×म£ान िनखळ । तɅǑह घे £ानाचɅ बळ ।
तɇ सूय[ िचं ती सबळ । तैसे नोåहे ? ॥१९॥
£ानɅ ƲाËयतु आहे । तɇ £ानपण धाǑडलɅ वायɅ ।
दȣपावाचू न Ǒदवा [ व·तु न ] लाहे । तɇ आंग भुललािच Ǒकं ॥२०॥
आपणिच आपणापाशीं । नेणतां दे शोदे शीं ।
आपणपɅ िगवशी । हे कȧǽ होये ? ॥२१॥
पǐर बहतां

कां Ǒदया । आपणापɅ आठविलया ।
àहणे मी यया। कै सा ǐरझɉ ॥२२
तैसा £ानǾप आ×मा । £ानेिच आपली ήभा ।
कǐरतसे सोहं मा । ऐसा बंधू ॥२३॥
जे £ान ·वये बुडे । àहाणोिन भारȣ नावडे
£ानɅ मो¢ु घडे । तɅ िनमालेनी ॥२४॥
àहणोिन पराǑदका वाचा । तो शृ ंगाǽ चौ अं गांचा ।
एवं अǒवƭा जीवाचा । जीव×व ×यागी ॥२५॥
आंगाचेिन इं धनɅ उदासु । उठोिन £ानाǔÊन ήवेशु ।
करȣ तेथे भ·मलेशु । बोधाचा उरɅ ॥२६॥
जळȣं जळा वेगळु । कापूर न Ǒदसे अवडळु ।
पǐर होऊिन पǐरमळु उरे जेवीं ॥२७॥
अं गी लाǒविलया ǒवभूती । तɇ परमणुहȣ झडती ।
पǐर पांडु र×वɅ कांती । राहे जै सी ॥२८॥
ना वोहळला आंगी जैसे । पाणीपणɅ नसɅ ।
तΚहȣ वोãहासाचेिन िमसɅ । आथीच तɅ ॥२९॥
ना तरȣ माÚयाÛहकाळȣं । छाया न ǑदसɅ वेगळȣ ।
असे पायातळȣं । ǐरगोिनया ॥३०॥
तैसɅ \ासुिन दसरɅ ु । ·वǾपीं ·वǾपाकारɅ ।
आपुलेपणे उरे । बोधु जो कां ॥३१॥
तɅ ॠणशेष वाचा इया । न फे डवेिच मरोिनयां ।
तɅ पाया पडोिन िमया । सोडǒवलɅ ॥३२॥
àहाणोिन परा प΅यंित । मÚयमा हन भारती ।
या िन·तरिलया लागती £ानीं अ£ानींची ॥३३॥
॥ इित ^ीिसƨानुवादे ^ीमɮ मृ तानुभवे वाचाऋणपǐरहार नाम तृ तीय ήकरणं संपूण[ म् ॥
£ाना£ानभेदकथन £ाना£ानभेदकथन £ाना£ानभेदकथन £ाना£ानभेदकथन

आता अ£ानाचेिन मारɅ । £ान अभेदɅ वावरɅ ।
नीद साधोिन जागरɅ । नांǑदजे जेवीं ॥१॥
कां दप[ णाचा िनघाला । ऐÈयबोधु पǑहला ।
मुख भोगी आपुला । आपणिच ॥२॥
£ान ǔजया ितया परȣ । जगीं आ×मैÈय करȣ ।
तɇ सुǐरया खोचे सुरȣ । तैसɅ जालɅ ॥३॥
लावी आंत ठावूिन कोपट । तो साधी आपणया सकट ।
का बांधलया चोरट । मोटे माजी ॥४॥
आगी पोतासाचेिन िमसɅ । आपणपɅ जािळलɅ जैसɅ ।
£ाना अ£ान नाशɅ तɇसɅ जालɅ ॥५॥
अ£ानाचा टे का । नसतांहȣ £ानािधका ।
फांके तंव उफखा । आपुला पडे ॥६॥
दशाहȣ ते िनमािलया । येणɅ जɅ उवाया ।
तɅ के वळ नाशावया । दȣपाचे परȣ ॥७॥
उठणɅ कȧं पडणɅ । कु चभाराचे कोण जाणे ।
फांकणɅ कȧं सुकणɅ । जाउळाचɅ ॥८॥
तरं गाचɅ Ǿपा जेणɅ । तयािच नांव िनमणɅ ।
कां ǒवजूचɅ उदै जणɅ । तोिच अ·तु ॥९॥
तैसɅ ǒपऊिन अ£ान । तंववरȣ वाढे £ान ॥
जंव आपुलɅ िनधन । िन:शेष साधे ॥१०॥
जैसɅ कãपाÛतीचɅ भǐरतɅ । ·थळाजळा दोहȣंतɅ ।
बुडǒविलया आरौतɅ । रहɉिच नेणे ॥११॥
कȧ ǒवƳाǑह वेगळ । वाढे जɇ सूय[ मंडळ ।
तɇ तेज तम िनखळ । तɅिच होय ॥१२॥
नाना नीद मारोिन । आपणपɅ Ǒहरौिन ।
जागणे ठाके होवोिन । जागणɅिच ॥१३॥
तैसɅ अ£ान आटोिनयां । £ान येतɅ उवाया ।
£ाना£ान िगळिनया ू । £ानिच होय ॥१४॥
ते वेळȣं पुिनवां भरे । ना अवसां सरे ।
ते चं ]ȣंिच उरे । सतरावी जैशी ॥१५॥
कां तेजांतरɅ नाटोपे । कोÖहे तमɅ न िसंपे ।
ते उपमेचɅ जाउपɅ । सूय[ िच होय ॥१६॥
àहणोिन £ानɅ उजळे । कां अ£ानɅ ǽळे ।
तैसɅ नåहे िनवा[ ळɅ £ानमा] जɅ ॥१७॥
ήी £ानमा]Ʌ िनखळɅ तɅिच कȧं तया कळे ! ! ।
काई दे ǔखजे बुबुळɅ । बुबुळा जेवीं ? ॥१८॥
आकाश आपणया ǐरगे ? । कायी आिग आपणया लागे ? ।
आपला माथा वोळघे । आपण कोÖहȣ ? ॥१९॥
ǑदǑठ आपाणया दे खे ? । ·वादु आपणया चाखे ? ।
नादु आपलɅ आइके ? नादपण ॥२०॥
सूय[ सूया[ िस ǒववळे ? । का फळ आपणया फळे ? ।
पǐरमळु पǐरमळɅ घेपतु असे ? ॥२१॥
तैसɅ आपणयां आपण । जाणतɅ नåहे जाण ।
àहणौिन £ानपणɅवीण । £ानमा] जɅ ॥२२॥
आǔण £ान ऐसी सोये । £ानपणɅिच जरȣ साहे ।
तरȣ अ£ान हɅ नोहे ? । £ानपणेिच ॥२३
जैसɅ तेज जɅ आहे । तɅ आंधारɅ कȧर नोहे ।
मा तेज तΚहȣ होये । तेजासी काɃ ? ॥२४॥
तैसɅ असणɅ आǔण नसणɅ । हɅ नाहȣं जया होणɅ ।
आता िमØया ऐसɅ येणɅ । बोलɅ गमे ॥२५॥
तरȣ कांहȣं नाहȣं सव[ था । ऐसी जरȣ åयव·था ।
तरȣ नाहȣं हे ήथा । कवणािस पां ? ॥२६॥
शूÛयिसÚदांतबोधु । कोणे सƣा होये िसÚदु ? ।
नसता हा अपवादु । व·तुिस जो ॥२७॥
माãहǒवतां Ǒदवे । माãहǒवतɅ जरȣ माãहवे ।
तरȣ Ǒदपु नाहȣ हे फावे । कोणािस पां ? ॥२८॥
कȧं िनदे चेिन आलɅपणɅ । िनदे लɅ तɅ जाय ήाणɅ ।
तरȣ नीद भली हɅ कोणɅ । जाǔणजेल पां ? ॥२९॥
घटु घटपणɅ भासɅ । तƫं गे भंगू आभासे ।
सव[ था नाहȣ तɇ नसए ॥ कोणे àहणावɅ ? ॥३०॥
àहाणोिन कांहȣ नाहȣंपण । दे खता नाहȣ आपण ।
नोहिन

असणेवीण । असणɅ जɅ ॥३१॥
परȣ आǔणका कां आपणया । न पुरे ǒवषो होआवया ।
àहणोिन न असावया । कारण कȧं ! ॥३२॥
जो िनरं जनी िनदे ला । तो आǔणकȧं नाहȣ दे ǔखला ।
आपुलाहȣ िनमाला । आठाउ तया ॥३३॥
परȣ ǔजवɅ नाहȣ नोहे । तैसɅ शुÚद असणɅ आहे ॥
हɅ बोलणɅ न साहे । असेनाहȣं चɅ ॥३४॥
ǑदठȤ आपणया मुरडे । तɇ ǑदठȤपणǑह मोडे ।
परȣ नाहȣं नोहे फु डे । तɅ जाणेिच ते ॥३५॥
कां काळा राहे काळवखा । तो आपणया ना आǔणका ।
न चोजवे तΚहȣ आिसका । हा मी बाणे ॥३६॥
तैसɅ असणɅ कां नसणɅ । हɅ काहȣंच मानुसवाणɅ ।
नसोिन, असणɅ । ठाये ठावो ॥३७॥
िनम[ ळपणीं आपुला । आकाशाचा संचु ǒवराला ।
तो ·वयɅ असे पुǑढला । कांहȣं ना कȧं ॥३८॥
कां आंगी कȧं िनम[ ळपणीं । हारपिलया पोखरणीं ।
हɅ आǔणकावांचू िन पाणी । सगळɅ िच आहे ॥३९॥
आपणा भागु तैसɅ । असणɅिच जे असे ।
आहे नाहȣं ऐसɅ । सांडोिनया ॥४०॥
िनदे चɅ नाहȣंपण । िनमािलयाǑह जागɅपण ।
अिसजे कां नेण । कोणी न होऊिन जैसɅ ॥४१॥
कां भुिम कुं भ ठे ǒवजे । तै सकुं भता आपजे ।
तो नेिलयां àहǔणजे । तेणɅवीण ॥४२॥
परȣ दोÛहȣ हे भाग । न िशवित भूमीचɅ◌ं आंग ।
ते वेळȣं भूिम तैसɅ चांग । चोख जɅ असणɅ ॥४३॥
॥ इित ^ीिसƨानुवादे ^ीमɮ मृ तानुभवे £ाना£ानभेदकथनं नाम चतुथ[ ήकरणं संपूण[ म् ॥
सǔÍचदानंदपद]यǒववरण सǔÍचदानंदपद]यǒववरण सǔÍचदानंदपद]यǒववरण सǔÍचदानंदपद]यǒववरण

सƣा ήकाश सुख । या ितहȣं तीं उणे लेख ।
जैसɅ ǒवखपणेिच ǒवख । ǒवखा नाहȣ ॥१॥
कांित काǑठÖय कनक । ितÛहȣ िमळोिन कनक एक ।
]ाव गोडȣ पीयुख । पीयुखिच जेवीं ॥२॥
उजाळ Ǻित माद[ व । या ितहȣं ितहȣं उणीव ।
हɅ दे ǔखजे सावेव । कापुरȣं एक ॥३॥
आंगे कȧर उजाळ । कȧं उजाळ तोिच मवाळ ।
कȧं दोÛहȣ ना पǐरमळ । मा] जɅ ॥४॥
ऐसɅ एके कापुरपणीं । ितÛहȣ इये ितÛहȣ उणी ।
इयापरȣ आटणी । सƣाǑदकांची ॥५॥
येΚहवीं सǔÍचदानंदभेदɅ । चािललीं ितÛहȣ पदɅ ।
पǐर ितÛहȣं उणीं आनंदɅ । के लीं येणɅ ॥६॥
सƣािच कȧं सुख ήकाशु । ήकाशुिच सƣा उãहासु ।
हे न िनवडे िमठांशु । अमृ तीं जेवीं ॥७॥
शुÈल प¢ींÍया सोळा । Ǒदवसा वाढती कळा ।
पǐर चं ] मा] सगळा । चं ]ȣं जेवीं ॥८॥
थɅबीं पडतां उदक । थɅबीं धǾं ये लेख ।
पǐर पǑडला ठायीं उदक । वांचू िन आहे ? ॥९॥
तैसɅ असतािचया åयावृ ƣी । सत àहणɉ आलɅ ^ु ित ।
जडािचया समाƯी । िच]पु ऐदɅ ॥१०॥
दु :खाचेिन सव[ नाशɅ । उरलɅ तɅ सुख ऐसɅ ।
िनगǑदलɅ िनƳासɅ ήभूचेिन ॥११॥
ऐसीं सदाǑद ήितयोिगयɅ । असदाǑद ितÛहȣ इयɅ ।
लोǑटतां जाली ]ाये । सƣाǑदकां ( पदां ) ॥१२॥
एवं सǔÍचदानंÛदु । आ×मा हा ऐसा शÞदु ।
अÛयनावृ ǒƣ िसƨु । वाचक नåहे ॥१३॥
सूया[ चेिन ήकाशɅ । जɅ कांहȣं जड आभासɅ ।
तेणɅ तो िगंवसɅ । सूयु[ कायी ? ॥१४॥
तेवीं जेणɅ तेजɅ । वाचेिस वाÍय सुजɅ ।
ते वाचा ήकािशजे । हɅ कɅ आहे ? ॥१५॥
ǒवषो नाहȣं कोÖहाहȣ । जया ήमेय×विच नाहȣं ।
तया ·वήकाशा काई । ήमाण होय ! ॥१६॥
ήमेयपǐरÍछे दɅ । ήमाण×व नांदे ।
तɅ कािय ·वत:िसƨɅ । व·तू Íया ठायीं ? ॥१७॥
एवं व·तूसी जाणɉ जातां । जाणणɅिच व·तु त×वता ।
मग जाणणɅ आǔण जाणता । कɇ चा उरे ? ॥१८॥
àहणोिन सǔÍच×सुख । हे बोल व·तुवाचक ।
नåहती; हे शेष । ǒवचारांचे ॥१९॥
ऐसेिन इयɅ ήिसÚदे । चािललीं सǔÍचदानंद पदɅ ।
मग ũΆÒया ·वसंवादɅ । भेटती जेåहां ॥२०॥
ते वेळȣं वǐरसोिन मेघु । समु] होउिन वोघु ।
सरे दाऊिन मागु । राहे जैसा ॥२१॥
फळ ǒवऊिन फु ल सुके । फळनाशे रस पाके ।
तोǑह रस उपखɅ । तृ िƯदानीं ॥२२॥
कां आहित

अÊनीआंतु । घालूिन वोसरे हातु ।
सुख चेवऊिन गीतु । उगा राहे ॥२३॥
नाना मुखा मुख दाऊनी । आǐरसा जाय िनगोिन ।
कां िनदै लɅ चेववुनी । चेवǒवतɅ जैसɅ ॥२४॥
तैसा सǔÍचदानंदा चोखटा । दाऊिन ]ΆÒया ]ƴा ।
ितÛहȣं पदɅ लागतीं वाटा । मौनािचया ॥२५॥
जɅ जɅ बोिलजे तɅ तɅ नåहे । होय तɅ तंव न बोलवे ।
साउलीवरȣ न मववे । मǒवतɅ जैसɅ ॥२६॥
मग आपिलयाकडे । माǒवतया से पडे ।
तɇ लाजǑहला जो आखु डे । मǒवते जैसɅ ॥२७॥
जैसी सƣािच ·वभावɅ । असƣा तंव नåहे ।
मा सƣा×व संभवे । सƣेिस कािय ? ॥२८॥
आǔण अिचदाचेिन नाशɅ । आलɅ जɅ िचÛमा]दशे ।
आतां िचÛमा]िच मा कै सɅ । िचÛमा]ीं इये ॥२९॥
नीद ήबोधाÍया ठायीं । नसे तैसɅ जागणɅǑह ।
तेवीं िचÛमा]िच मा काई । िचÛमा]ीं ये ? ॥३०॥
ऐसɅ यया सुखपणɅ । नाहȣं दःख ु कȧर होणɅ ।
मा सुख हɅ गणणɅ । सुखािस काई ? ॥३१॥
àहणोिन सदसद×वɅ गेलɅ । िचदिचद×वɅ मावळलɅ ।
सुखासुख जालɅ । कांहȣं ना कȧं ॥३२॥
आतां Ʈं ƮाचɅ लवंचक । सांडूिन दणीचे ु कं चुक ।
सुखमा]िच एक । ·वयɅ आथी ॥३३॥
वरȣ एकपणɅ गǔणजे । तɅ गǔणतेनसीं ये दजɅ ु ।
àहणोिन हɅ न गǔणजे । ऐसɅ एक ॥३४॥
तैसɅ सुखा आतोिन िनथणɅ । तɅ सुखीयɅ सुखी तेणɅ ।
हɅ सुखमा]िच मा कोणɅ । अनुभवावɅ ? ॥३५॥
जɇ ήकृ ित डं कु अनुकरे । तɇ ήकृ ित डं कɅ अवतरे ।
मां डं कू िच तɇ भरे । कोणकोणा ? ॥३६॥
तैसɅ आपुलेिन सुखपणɅ । नाहȣं जया सुखावणɅ ।
आǔण नाहȣं हɅ हȣ जेणɅ । नेǔणजे सुखɅ ॥३७॥
आǐरसा न पाहतां मुख । ·वयɅ सÛमुख ना ǒवÛमुख ।
तेवीं नसोनी सुखासुख । सुखिच जɅ ॥३८॥
सव[ िसƨांतािचया उजǐरया । सांडोिनया िनदसुǐरया ।
आपुिलया हात चोǐरया । आपणिच जो ॥३९॥
न लǒवतां ऊं सु । तɇ जैसेिन असे रसु ।
तेिथं चा मीठांशु । तोिच जाणे ॥४०॥
कां न सǔÏजतां ǒवणा । तो नादु जो अबोलपणा ।
तया तेणɅिच जाणा । होआवɅ लागे ॥४१॥
नाना पुΆपािचया उदरा । न येतां पुΆपसारा ।
आपणिच भंवरा । होआवे पडे ॥४२॥
नाना न रांिधतां रससोये । ते गोडȣ पां कै सी आहे ।
हɅ पाहणɅ तɅ नोहे । आǔणकाजोगɅ ॥४३॥
तैसɅ सुखपणा येवो । लाजे आपुलɅ सुख पावɉ ।
तɅ आǔणकां चाखɉ सुवɉ । ये ईल काɃ ? ॥४४॥
Ǒदहािचया दपारȣं ु । चांदु जैसा अं बरȣं ।
तɅ असणɅ चांदािचवरȣ । जाणावɅ कȧं ॥४५॥
Ǿप नाहȣं तɇ लावÖय । अं ग नुठȤ तɇ ताǽÖय ।
Ǒ\या न फु टे तɇ पुÖय । कै सɅ असे ॥४६॥
जɇ मनाचा अं कू र नुपजे । तेिथलेिन मकरÚवजɅ ।
तोिच हन माजे । तरȣिच घडे ॥४७॥
कां वाƭǒवशेषाची सृ ƴी । जɇ जÛम नेघे Ǻƴी ।
तɇ नादु ऐशी गोƴी । नादािच जोगी ॥४८॥
नाना काƵािचया ǒवटाळा । वोसरिलया अनळा ।
लाÊणɅ तɇ के वळा । अं गासीिच ॥४९॥
दप[ णाचेिन िनयमɅ । वीणिच मुखήमे ।
आǔणती तेिच वमɏ । वम[ ती येणɅ ॥५०॥
न पेǐरतां पीक जोडे । तɅ मुडािच आहे रोकडɅ ।
ऐिसया सोई उघडɅ । बोलणɅ हɅ ॥५१॥
एवं ǒवशेष सामाÛय । दोहȣं नातळे चै तÛय ।
तɅ भोिगजे अनÛय । तेणɅसीं सदा ॥५२॥
आतां यावरȣ जे बोलणɅ । तɅ येणɅिच बोलɅ शहाणɅ ।
जɅ मौनाचɅहȣ िनपटणɅ । ǒपऊिन गेलɅ ॥५३॥
एवं ήमाणɅ अήमाण- । पण के लɅ ήमाण ।
Ǻƴांतीं वाइली आण । Ǒदसावयाची ॥५४॥
अं गािचया अनुपपǒƣ । आटिलया उपपƣी ।
येथɅ उठली पांती । ल¢णाची ॥५५॥
उपाय मागील पाय । घेऊन झाले वाय ।
ήतीित सांǑडली सोय । ή×ययाची ॥५६॥
येथɅ िनधा[ रɅ सी ǒवचाǽ । िनमोिन झाला साचाǽ ।
·वामीÍया संकटȣ शूǽ । सुभटू जैसा ॥५७॥
नाना नाशु साधू िन आपुला । बोधु बोधɅ लाǔजला ।
नुसुधेपणɅ थɉटावला । अनुभउ जेथे ॥५८॥
िभंगािचया चडळा । पदरांचा पुंज वेगळा ।
कǐरतां जैसा िनफाळा । आंगाचा होय ॥५९॥
कां गजबजला उबा । पांघुरणɅ के ळȣचा गाभा ।
सांडȣ तेåहे ळȣं उभा । कɇ चा कȧजे ? ॥६०॥
तैसɅ अनुभाåय अनुभाǒवक । इहȣं दोहȣ अनुभूितक ।
तɅ गेिलया कै चɅ एक । एकािसिच ॥६१॥
अनुभवो हा ठाववरȣ । आपु लीिच अवसरȣ ।
तेथɅ अ¢रांची हारȣ । वाईल काई ? ॥६२॥
कां परे सी पडे िमठȤ । तेथɅ नादासाळु नुठȤ ।
मा वावǐरजैल ओंठȤं । हɅ कɅ आहे ? ॥६३॥
चेइिलयाहȣ पाठȤं । चेवणयाÍया गोठȤ ।
कां धाला बैसɅ पाठȤं । रं धनाÍया ? ॥६४॥
उदै जिलया Ǒदवसपती । तɇ कȧं Ǒदवे सेजे येती ।
वांचु िन ǒपकला शेतीं । सुइजताती नांगर काई ? ॥६५॥
àहणोिन बंधमो¢ाचɅ åयाज । नाहȣं ; िनमालɅ काज ।
आतां िनǾपणाचɅ भोज । वोळगे जहȹ ॥६६॥
आǔण पुǑढला कां आपणापɅ । व·तु ǒवसराचेिन हातɅ हारपɅ ।
मग शÞदɅ िच घेपे । आठवूिनयां ॥६७॥
येतुिलयाǑह परौतɅ । चांगावɅ नाहȣं शÞदातɅ ।
जâ हȣ ·मारकपणɅ कȧतȸतɅ । िमरवी हा जगीं ॥६८॥
॥ इित ^ीिसƨानुवादे ^ीमɮ मृ तानुभवे सǔÍचदानंदपद]यǒववरणं नाम पंचम ήकरणं संपूण[ म् ॥
शÞदखंडन शÞदखंडन शÞदखंडन शÞदखंडन

बाप उपयोगी शÞदु । ·मरणदानीं ήिसÚदु ।
अमूता[ चा ǒवशदु । आǐरसा नåहे ? ॥१॥
पहातɅ अǐरसा पाहे । तेथɅ कांहȣंिच नवल नåहे ।
पǐर दप[ णɅ येणɅ होये । न पाहतɅ, पाΉतɅ ॥२॥
वǑडला अåयƠािचया वंशा । उƭो×काǽ सूय[ जैसा ।
येणɅ येके गुणɅ आकाशा । अं बर×व ॥३॥
अपण तंव खपुΆप । पǐर फळ दे जग]पु
शÞद मवीतɇ (तɅ) उमप । कोण आहे ? ॥४॥
ǒविधिनशेधांिचया वाटा । दाǒवता हािच Ǒदवटा
बंधमो¢ किळकटा । िशƴु हाची ॥५॥
हा अǒवƭेचा आंगी पडे । तɇ नािथलɅ ऐसɅ ǒवǾढे ।
न लाǑहजे तीन कवडे । साचा व·तु ॥६॥
शुÚद िशवाÍया शरȣरȣं । कु माǽ हा जीउ भरȣ ।
जेवीं आंगɅ पंचा¢रȣ । तेǒवंिच बोलु ॥७॥
ǔजउ दे हɅ बांधला । तो बोलɅ एके सुटला ।
आ×मा, बोलɅ भेटला । आपणयां ॥८॥
ǑदवसातɅ उगो गेला । तंव रा]ीचा ]ोहो आला ।
àहणोिन सूयȾ या बोला । उपमा नåहे ॥९॥
जे ήवृ ǒƣ आǔण िनवृ ǒƣ । ǒवǽÚदा इया हातु धǐरती ।
मग शÞदɅ िच चालती । एकलेिन ॥१०॥
सहाय आ×मǒवƭेचɅ । करावया आपण वɅचे ।
गोमटɅ काय शÞदाचɅ । येकै क वानूं ॥११॥
Ǒकं बहना

शÞदु । ·मरणदानीं ήिसÚदु ।
पǐर ययाहȣ संबंधु । नाहȣ येथɅ ॥१२॥
आ×मया, बोलाचɅ । कांहȣंिच उपेगा न वचे ।
·वसंवेƭा कोणाचɅ । ओझɅ आथी ? ॥१३॥
आठवे कां ǒवसरे । ǒवषो होऊिन अवतरे ।
तरȣ व·तूसी व·तु , दसरɅ ु । असेना कȧं ॥१४॥
आपण आपणयातɅ आठवी ǒवसरे के उतɅ ? ।
काय जीभ ǔजिभतɅ । चाखे , न चाखे ? ॥१५॥
जागतेया नीद नाहȣं । मा जागणɅ घडे काई ? ।
·मरणा·मरण दोÛहȣहȣ । ·वǾपीं तैसीं ॥१६॥
सूयȾ रा]ी पां नेणे । मा Ǒदवो काय जाणे ? ।
तेवीं ·मरणा·मरणे (वीण) । आपण व·तु ॥१७॥
एवं ·मरणा·मरण नाहȣं । तǐर ·मारकɅ काज काई ? ।
àहणौिन इये ठाɃ । बोलु न सरे ॥१८॥
आǔणक येक शÞदɅ । काज कȧर भलɅ साधे ।
पǐर िधं वसा न बंधे । ǒवचाǽ येथɅ ॥१९॥
कां जे बोलɅ अǒवƭ नाशे । मग आ×मेिन आ×मा भासे ।
हɅ àहणतखेवो ǒपसɅ आलɅिच कȧं ॥२०॥
सूयȾ राित पां मारȣल । मा आपणया उदो करȣल ।
हे कु डो न सरती बोल । साचाÍया गांवीं ॥२१॥
चेईले िनदे ǽसे । ऐसी कɅ नीद असे ? ।
Ǒकं चेईले चेवो बैसɅ । ऐसे चेणɅ आहे ? ॥२२॥
àहणोिन नाशापुरती । अǒवƭा नाहȣ िनǽती ।
नाहȣ आ×मा आ×मǔ·थित । ǐरगे ऐसा ॥२३॥
अǒवƭा तंव ·वǾपɅ । वांझेचɅ कȧर जाउपɅ ।
मा तकाɍ चे खु रपे ! । खांडे कोणा ? ॥२४॥
इं ]धनुΆया िसतɅ । कवण धनवईन लाǒवजेतɅ ।
तɅ ǑदसɅ तैसɅ होतɅ । साच जरȣ ? ॥२५॥
अग·तीिचया कौतुका । पुरती जरȣ मृ गतृ ǔΆणका ।
तरȣ मार दे तो तका[ । अǒवƭेसी ॥२६॥
साहे बोलाची वळघी । ऐसी अǒवƭा असे जगीं ।
तरȣ जाळं ू ना कां आगी । गं धव[ नगरɅ ? ॥२७॥
नातरȣ दȣपािचये सोये । आंधाǾ कȧर न साहे ।
तेथɅ कांहȣं आहे । जावयाजोगɅ ? ॥२८॥
नातरȣ पाहावया Ǒदवसु । वातीचा कȧजे सोसु ।
तेåहडाǑह उƮसु । उƭमु पडे ॥२९॥
जेथे साउली न पडे तेथɅ नाहȣ जेणɅ पाडɅ ।
मा पडे तेथɅ तेåहडे । नाहȣंच कȧं ॥३०॥
Ǒदसतिच ·वÜन लǑटकɅ । हɅ जागरȣं होय ठाउकɅ ।
तेवीं अǒवƭाकाळȣ सतुकɅ । अǒवƭा नाहȣ ॥३१॥
वोडं बरȣिचया लेǔणया । घरभरȣ आतुडिलया ।
नागवɅ नागǒविलया । ǒवशेषु काई ॥३२॥
मनोरथाचɅ पǐरयळ । आरोिगजतु कां ल¢ वेळ ।
पǐर उपवासावेगळ । आनु आथी ? ॥३३॥
मृ गजळ जेथ नुमंडे । तेथ असे पां कोरडɅ ।
माउमंडे तेथɅ जोडे । वोãहांसु काई ? ॥३४॥
हɅ Ǒदसे तैसɅ असे । तरȣ िच]ीचेिन पाउसɅ ।
वोãहावतु कां मानुसɅ । आगरा तळȣं ॥३५॥
कालवूिन आंधारɅ । िलहɉ येती अ¢रɅ ।
तरȣ मसीिचया बोरबारɅ । कां िसणावɅ ? ॥३६॥
आकाश काय िनळɅ । न दे खतु हे डोळे ? ।
तेवीं अǒवƭेिच टवाळɅ । जाणोिन घेɃ ॥३७॥
अǒवƭा येणɅ नांवɅ । मी ǒवƭमानिच नåहे ।
हे अǒवƭाची ·वभावɅ । सांगतसे ॥३८॥
आǔण इये अिनवा[ Íयपण । तɅ दजɅहȣ ु दे वांगण ।
आपुãया अभावीं आपण । साधीतसे ॥३९॥
का हȣच जरȣ आहे । तरȣ िनƨा[ ǽ कां न साहे ? ।
वरȣ घटाभावɅ भोये । अं Ǒकत Ǒदसे ? ॥४०॥
अǒवƭा नाशी आ×मा । ऐसी नåहे ήमा ।
सुया[ आंगीं तमा । जयापरȣ ॥४१॥
हे अǒवƭा तरȣ मायावी । पǐर मायावीपणिच लपवी ।
साचा आली अभावी । आपुला हे ॥४२॥
बहतापरȣ

ऐसी । अǒवƭा नाहȣं आपैसीं ।
आतां बोलू हातवसी । कवणापरȣ ॥४३॥
साउिलयेतɅ साबळɅ । हालयां भोय आदळे ।
कȧं हालेिन अं तराळɅ । थɉटावे हातु ॥४४॥
कां मृ गजळाचा पानीं । गगनाचा अिलंगनीं ।
नातरȣ चुं बनीं । ήितǒबंबाचा ॥४५॥
उठावला वोथरे तवंका । तो सुनाथ पडे अिसका ।
अǒवƭा नाशीं तका[ । तैसɅ होय ॥४६॥
ऐसी अǒवƭा नासावी । वाहे ल जो जीवीं ।
तेणɅ साली काढावी । आकाशाची ॥४७॥
तेणɅ शेळȣगळां दहावीं ु । गुडघां वास पाहावी ।
वाळवोिन काचरȣ करावी । सांजवेळे ची ॥४८॥
जांभई वांटिन ू रसु । तेणɅ काढावा बहवसू


कालवूिन आळसू । मोदळा पाजावा ॥४९॥
तो पाटा पाणी परतु । पडली साउली उलथु ।
वारयाचे तांथु । वळु सुखɅ ॥५०॥
तो बागुलातɅ माǾ । ήितǒबं ब खोळे भǾ ।
तळहातींचे ǒवंचǾ । कɅ स सुखɅ ॥५१॥
घटाचɅ नाहȣंपण फोडू । गगनाची फु लɅ तोडू ।
सशाचɅ मोडू । िशंग सुखɅ ॥५२॥
तो कापुराची मसी कǾ । रƤदȣपीं काजळ धǾ ।
वांजेचɅ लɅकǾं । [अरणु सुखɅ ॥५३॥
तो अं वसेनेिच सुधाकरɅ । पोसू पाताळȣची चकोरɅ ।
मृ गजळȣंचीं जळचरɅ । गाळं ू सुखɅ ॥५४॥
अहो हɅ Ǒकती बोलावɅ । अǒवƭा रिचली अभावɅ ।
आतां काई नाशावɅ । शÞदɅ येणɅ ॥५५॥
नाहȣं तयाचे नाशɅ । शÞद न ये ήमाणदशे ।
अं धारȣं अं धारा जैसɅ । नåहे Ǿप ॥५६॥
अǒवƭेची नाहȣं जाती । तेथɅ नाहȣं àहणतया युƠȧ ।
जेवी दपारȣं ु कां वाती । आंगणींिचया ॥५७॥
न पेǐरतां शेती । जे कȧं सवगǔणया जाती ।
तयां लाजेपरौित । जोडȣ आहे ? ॥५८॥
खवǔणयाÍया आंगा । जेणɅ के ला वळघा ।
तो न कǐरतांिच उगा । घरȣं होता ॥५९॥
पाǔणयावरȣ वरखु । होता कɅ असे ǒवशेखु ।
अǒवƭानाशी उÛमेखु । फांकावा तैसा ॥६०॥
माप मापपणɅ Ʋाघे । जंव आकाश मवूं न ǐरघे ।
तम पाहतां वाउगɅ । दȣपाचɅ जÛम ॥६१॥
गगनाची रससोये । जीभ जɇ आरोगु जाये ।
मग रसना हɅ होये । आडनां व कȧं ॥६२॥
नåहतेिन वãलभे । अहे वपण कां शोभे ।
खातां के ळȣचे गाभे । न खातां गेले ॥६३॥
·थू ळ सूΊम कवण येकु । पदाथ[ न ήकाशी अकु[ ।
पǐर रा]ीǒवषयीं अήयोजकु । जालािच कȧं ॥६४॥
ǑदठȤ पाहतां काय न फावे । पǐर िनदे तɅ तंव न दे खवे ।
चेता ते न संभवे । àहणोिनयां ॥६५॥
चकोरािचया उƭमा । लǑटके पणाची सीमा ।
जǐर Ǒदहािच चं ]मा । िगंवसूं बैसे ॥६६॥
नुसुिधयेिच साचा । मुका होय वाचǽकाचा ।
अं तराळȣं पायांचा । पɅधा होय ॥६७॥
तैसीं अǒवƭेसÛमुखɅ । िसƨिच ήितषेधकɅ ।
उठलींच िनरथ[ कɅ । जãपɅ होतीं ॥६८॥
अं वसे आला सुधाकǽ । न करȣच काय अं धकाǽ ? ।
अǒवƭानाशीं ǒवचाǽ । तैसा होय ॥६९॥
नाना न िनफजतेिन अÛनɅ । जेवणɅ तɅिच लंघनɅ ।
िनमालेिन नयनɅ । पाहणािच अं धु ॥७०॥
कै सीहȣ व·तु नसे । जɇ शÞदाचा अथ[ हɉ बैसे ।
तɇ िनरथ[ कपणɅ नासे । शÞदǑह िथता ॥७१॥
आतां अǒवƭािच नाहȣं । हɅ कȧर àहणो काई ।
परȣ ते नािशतां कांहȣं । नुरे ची शÞदाचɅ ॥७२॥
यालािगं अǒवƭेिचया मोहरां । उठिलयाǑह ǒवचारा ।
आंगाचाची संसारा । होऊिन ठे ला ॥७३॥
àहणोिन अǒवƭेचेिन मरणɅ । ήमाणा येईल बोलणɅ ।
हɅ अǒवƭािच नाहȣंपणɅ । नेदȣ घडɉ ॥७४॥
आǔण आ×मा हन आ×मया । दाऊनी बोलु मǑहमेया ।
येईल हɅ साǒवया । ǒवǽƨिच ॥७५॥
आपणया आपणपɅसी । लागलɅ लÊन कवणे दे शीं ।
कȧं सूय[ अं ग \ासी । ऐसɅ \हण आहे ? ॥७६॥
गगन आपणया िनघे ? । िसंधु आपणा ǐरघे ? ।
तळहात काय वळघे । आपणयां ? ॥७७॥
सूय[ सूया[ िस ǒववळे ? । फळ आपणया फळɅ ? ।
पǐरमळु पǐरमळɅ । घेपता ये ? ॥७८॥
चराचरा पाणी पाजणी । कǾं येईल येके ¢णीं ।
पǐर पाǔणयािस पाǔण । पाजवे कायी ? ॥७९॥
साठȤं ितशा Ǒदवसां । माजीं एखादा ऐसा ।
जे सूया[ सीच सूय[ जैसा । डोळा दावी ॥८०॥
कृ तांत जरȣ कोपेल । तरȣ ]ै लोÈय हɅ जाळȣल ।
वांचू िन आगी लावील । आगीिस काई ? ॥८१॥
आपणपɅ आपणया । दप[ णेवीण धा]ेया ।
समोर होआवया । ठाकȧ आहे ? ॥८२॥
ǑदठȤ ǑदठȤतɅ ǐरघɉ पाहे ? । ǽिच ǽचीतɅ चाखɉ सुये ? ।
कȧं चेतया चेतऊं ये ? । हɅ नाहȣंच कȧं ॥८३॥
चं दन चं दना लावी ? । रं गु रं गपणा रावी ।
मोतींपण मोतीं लेववी । ऐसɅ कɇ चɅ ? ॥८४॥
सोनɅपण सोनɅ कसी । दȣपपण दȣप ήकाशी ।
रसपणा बुडȣ ते रसीं । तɅ कɅ जोडे ? ॥८५॥
आपुिलये मुकु टȣं समथा[ । चं ] बैसǒवला सव[था ।
पǐर चं ] चं]ािचये माथा । वाऊं ये काई ? ॥८६॥
तैसा आ×मराजु तंव । £ानमा]िच भरȣंव ।
आतां £ानɅ £ानािस खɅव । कै सɅ दȣजे ? ॥८७॥
आपुलेिन जाणपणɅ । आपणयातɅ जाणɉ नेणे ।
डोäया आपुलɅ पाहाणɅ । दवाड ु जैसɅ ॥८८॥
आरसा आपुिलये । आंगीं आपण पाहे ।
तरȣ जाणणɅ जाणɉ लाहे । आपणयातɅ ॥८९॥
Ǒदगंतापैलीकडे चɅ । धांवोिन सुǐरया खɉचे ।
मा ितयेका ितयेचɅ । आंग फु टे ? ॥९०॥
रसवृ ƣीसी उगाणɅ । घेऊिन ǔजåहा\ शाहाणɅ ।
पǐर कायी कȧजे नेणे । आपणापɅ चाखɉ ॥९१॥
तǐर ǔजåहे काई आपलɅ । चाखणɅ हन ठे लɅ ? ।
तैसे नåहे संचलɅ । तɅिच तेकȧं ॥९२॥
तैसा आ×मा सǔÍचदानंदु । आपणया आपण िसƨु ।
आतां काय दे शÞदु । तयाचɅ तया ॥९३॥
कोणाहȣ ήमाणाचेिन हातɅ । व·तु घे ना नेघे आपणयातɅ ।
जो ·वयɅिच आइतɅ । घेणɅ ना न घेणɅ ॥९४॥
àहणोिन आ×मा आ×मलाभɅ । नांदऊिन शÞद शोभे ।
येईल ऐसा न लभे । उमसुं घेवɉ ॥९५॥
एवं माÚयाÛहȣंची Ǒदवी । तम धाडȣ ना Ǒदवो दावी ।
तैसी उपभयतां पदवी । शÞदा जाली ॥९६॥
आतां अǒवƭा नाहȣंपणɅ । नाहȣं तयेतɅ नासणɅ ।
आ×मा िसƨु िच मा कोणɅ । काय साधावɅ ? ॥९७॥
ऐसा उभय प¢ीं । बोला न लाहोिन नखी ।
हारपला ήळयोदकȧं । वोघु जैसा ॥९८॥
आतां बोला भागु कांहȣं । असणɅ जयाÍया ठाɃ ।
अथ[ ता तǐर नाहȣं । िनपटिनयां ु ॥९९॥
बागुल आला àहǔणतɅ । बोलणɅ जैसɅ ǐरतɅ ।
कां आकाश वोळं बतɅ । तळहातीं ॥१००॥
तैसीं िनरथ[ कɅ जãपɅ । होउिनयां सपडपɅ ।
शोभती जैसɅ लेपे । रं गावरȣ ॥१०१॥
एवं शÞदै कजीवनɅ । बापुडȣं £ानɅ अ£ानɅ ।
साचपणɅ वनɅ । िच]ींचीं जैसीं ॥१०२॥
या शÞदाचा िनमाला । महाήळयो हो सरला ।
अαासवɅ गेला । दǑद[ नु ु जैसा ॥१०३॥
॥ इित ^ीिसƨानुवादे ^ीमɮ मृ तानुभवे शÞदखं डनं नाम षƵम ήकरणं संपूण[ म् ॥
अ£ानखंडन अ£ानखंडन अ£ानखंडन अ£ानखंडन

येâ हवीं तरȣ अ£ाना । जɇ £ानाची नसे ¢ोभणा ।
तɇ तǐर काना । खालीच दडे ॥१॥
अं डसोिन अं धारȣं । खƭोत दȣिƯ िशरȣ ।
तैसɅ लǑटकɅ वरȣ । अनाǑद होय ॥२॥
जैसी ·वÜना ·वÜनीं मǑहमा । तमीं मानु असे तमा ।
तेवीं अ£ाना गǐरमा । अ£ानींिच ॥३॥
कोãहे रȣचे वाǽ । न येती धारकȧं धǾं ।
न येणे लेणा शृ ंगाǾं । वोडं बरȣचा ॥४॥
हɅ जाणणेयाÍया घरȣं । खोिचलɅǑह आन न करȣ ।
काई चांǑदणां उठे लहरȣ । मॄगजळाची ? ॥५॥
आǔण £ान हɅ जɅ àहǔणजे । तɅ अ£ानिच पां दजɅ ु ।
येक लपऊिन दाǒवजे । येक नåहे ? ॥६॥
असो आता हा ή·तावो । आधीं अ£ानाचा धांडोळा घेवो ।
मग तयाÍया साचीं लाहो । £ानǑह लǑटकɅ ॥७॥
या अ£ान £ानातɅ । आंगींिच आहे ǔजतɅ ।
तरȣ जेथɅ असे, तयातɅ । नेण कां न करȣ ? ॥८॥
अ£ान जेथ असावɅ तेणɅ सव[नेण होआवɅ ।
ऐसी जाती ·वभावɅ अ£ानाची ॥९॥
तरȣ शाƸमत ऐसɅ । जे आ×मािच अ£ान असे ।
तेणेिच तो िगंवसे । आ^ो जरȣ ॥१०॥
तरȣ नुǑठतां दजɅ ु । जɇ अ£ान आहे ǒबजɅ ।
तɇ तेिच आथी हे बुझे । कोण येथे ? ॥११॥
अ£ान तंव आपणयातɅ । जडपणɅ नेणे िनǽतɅ ।
आǔण ήमाण ήमाणातɅ । होत आहे ? ॥१२॥
या लािगं जरȣ अ£ान । करȣल आपुलɅ £ान ।
हे àहणत खेवɉ घेववी मौन । ǒवरोधु िच ॥१३॥
आǔण जाणती व·तु येक । ते येणे अ£ानɅ कȧजे मूख[ ।
तɇ अ£ान हे लेख । कवण धरȣ ? ॥१४॥
अहो आपणयाǑह पुरता । नेणु न करवे जाणता ।
तयातɅ अ£ान àहणतां । लाǔजजे कȧं ? ॥१५॥
आभाळɅ भानु \ासे । तɇ आभाळ कोणɅ ήकाशɅ ? ।
सुषुƯी सुषुƯया ǽसे । तɇ तेिच कोणा ? ॥१६॥
तैसɅ अ£ान असे जेथɅ । तɅिच जरȣ अ£ान आते ।
तरȣ अ£ान अ£ानातɅ । नेणतां गेलɅ ॥१७॥
ना तरȣ अ£ान येक घडे । हɅ जया·तव िनवडे ।
तɅ अ£ान नåहे फु डे । कोणे काळȣं ॥१८॥
पडळहȣ आथी डोळा । आǔण डोळा नåहे आंधळा ।
तरȣ आथी या पोकळा । बोिलया कȧं ॥१९॥
इं धनाÍया आंगी । खवळलेन आगी ।
तɅ न जळे , तɇ वाउगी । शǒƠिच ते ॥२०॥
आंधाǽ कɉडु िन घरȣं । घरा पडसायी न करȣ ।
तɇ आंधार इहȣं अ¢रȣं । न àहणावा कȧं ? ॥२१॥
वो जावɉ नेदȣ जागणɅ । तये िनदे तɅ नीद कोण àहणे ।
Ǒदवसा नाणी उणɅ । तɇ राǒ]िच कɇ ची ॥२२॥
तैसɅ आ×मा अ£ान असकɅ । असतां तो न मुके ।
तɇ अ£ान शÞदा लǑटलɅ । आलɅच कȧं ॥२३॥
येâ हवी तरȣ आ×मया । माजीं अ£ान असावया ।
कारण àहणतां Ûयावा । चु कȧ येईल कȧं ॥२४॥
अ£ान तममेळणी । आ×मा ήकाशाची खाणी ।
आतां दोहȣं िमळणी । येकȧ कै सी ? ॥२५॥
·वÜन आǔण जागǽ । आठउ आǔण ǒवसǽ ।
इयɅ युÊमɅ येका हाǽ । चालती जरȣ ॥२६॥
शीता तापा एकवट । वाहे व·तीची वाट ।
कां तमɅ बांिधजे मोट । सूय[ र΅मींची ॥२७॥
नाना राती आǔण Ǒदवो । येती येके ठाɃ राहɉ ।
तɇ आ×मा ǔजवɅ ǔजवो । अ£ानाचेिन ॥२८॥
हɅ असो मृ ×यु आǔण ǔजणɅ । इयɅ शोभती जरȣ मेहणे


तरȣ आ×मेिन असणɅ । अ£ानɅिस ॥२९॥
अहो आ×मेन जे बाधे । तɅिच आ×मेनिस नांदे ? ।
ऐसीं काईसीं ǒवǽƨɅ । बोलणीं इयɅ ॥३०॥
अहो अं धारपणाची पैज । सांडूनी अं धार तेज ।
जाला तɇ सहज । सूय[ िच िनαांत ।३१॥
दलांकू डपण ु सांडलɅ । आǔण आगीपण मांǑडलɅ ।
तɇ तɅिच आगी जालɅ । इं धन कȧं ॥३२॥
का गंगा पावत खɅवो । आनपणाचा ठावो ।
सांडȣ तɇ गंगा हो । लाहे पाणी ॥३३॥
तैसɅ अ£ान हɅ अ£ान नोहे । तरȣ आ×मा असकɅ असɉ लाहे ।
येâ हवीं अ£ान होये । लागलािच ॥३४॥
आ×मेनसी ǒवरोधी । àहणोिन नुरे िच इये संबंधीं ।
वेगळȣ तरȣ िसǒƨ । जायेिचना ॥३५॥
लवणाची मासोळȣ । जरȣ जाली िनवाळȣ ।
तरȣ जळȣं ना जळावेगळȣ । न ǔजये जेवीं ॥३६॥
जɅ अ£ान येथɅ नसे । तरȣच आ×मा असे ।
àहणोिन बोलणीं वाइसɅ । नायकावीं कȧं ॥३७॥
दोरȣं सपा[ भास होये । तो तेणɅ दोरɅ बांधɉ ये ? ।
ना दवडणɅ न साहे । जयापरȣ ॥३८॥
नाना पुिनवेचे आंधारɅ । Ǒदहा भेणɅ रा]ीं महरɅ


कȧं येतांिच सुधाकरɅ । िगिळजे जेवीं ॥३९॥
ितयापरȣ उभयतां । अ£ान शÞद गेला वृ था ।
हा तका[ वांचू िन हाता । ·वǾपɅ नये ॥४०॥
तरȣ अ£ान ·वǾपɅ कै सɅ । काय काया[ नुमेय असे ।
कȧं ή×य¢िच Ǒदसे । धांडोळं ू आतां ॥४१॥
अहो ή×य¢ाǑद ήमाणीं । कȧजे जयाची घेणी ।
ते अ£ानाची करणी । अ£ान नåहे ॥४२॥
जैसी अं कु रɅ सी सरळ । वेली Ǒदसे वेãहाळ ।
तɅ बीज नåहे के वळ । बीजकाय[ होय ॥४३॥
कां शुभाशुभ ǾपɅ । ·वÜनǺƴी आरोपɅ ।
तɅ नीद नåहे जाउपɅ । िनदे चɅ कȧं ॥४४॥
नाना चांदु एक असे । तो åयोमीं दजा ु Ǒदसे ।
तɅ ितिमरकाय[ जैसɅ । ितिमर नåहे ॥४५॥
तैसɅ ήमाता ήमेय । ήमाण जɅ ]य ।
तɅ अ£ानाचɅ काय[ । अ£ान नåहे ॥४६॥
àहणोिन ή×य¢ाǑदकȧं । अ£ान काय[ ǒवशेखीं ।
नेघे तɅ असेये ǒवखीं । आनु नाहȣं ॥४७॥
अ£ान काय[ पणɅ । घेइजे तɅ अ£ान àहणे ।
तरȣ घेतांǑह करणɅ । तयाचɅची ॥४८॥
·वÜनीं Ǒदसे तɅ ·वÜन । मा दे खता काय आन ।
तैसɅ काय[ िच अ£ान । के वळ जरȣ ॥४९॥
तरȣ चाǔखला गुळ गुळɅ । माǔखलɅ काजळ काजळɅ ।
कां घेपे दे पे शुळɅ । हालया सुळु ॥५०॥
तैसɅ कारण अिभÛनपणɅ । काय[ हȣ अ£ान होणɅ ।
तɅ अ£ानिच मा काय कोणɅ । घेपे दे पे ॥५१॥
आतां घेतɅ घेइजेतɅ ऐसा । ǒवचाǽ नये मानसा ।
तरȣ ήमाण जाला मासा । मृ गजळȣंचा ना ? ॥५२॥
तंव ήमाणािचया मापा । न संपडे िच जे बापा ।
तया आǔण खपुΆपा । ǒवशेषु काई ? ॥५३॥
मा हे ήमाणिच नुरवी । आतां आथी हɅ कोण ή·तावी ।
येणɅ बोलɅ हȣ जाणावी । अ£ानउखी ॥५४॥
एवं ή×य¢ अनुमान । ήमाणां भाजन ।
नहोिन जालɅ अ£ान । अήमाण ॥५५॥
ना ·वकाया[ तɅ ǒवये । जɅ कारणपणा नये ।
मी अ£ान ऐसɅ ǒबहे । मानूं साचɅ ॥५६॥
आ×मया ·वÜन दाऊं । न शके कȧर बह


पǐर ठायɅ ठाउ । िनदे जउं नेणɅ ॥५७॥
हɅ असो ǔजये वेळे । आ×मपणɅिच िनखळɅ ।
आ×मा अ£ानमेळɅ । असे तेणɅ ॥५८॥
जैसɅ न कǐरतां मंथन । काƵीं अव·थान ।
जैसɅ कां हताशन

। सामØयाɍ चɅ ॥५९॥
तैसɅ आ×मा ऐसɅ नांव । न साहे आ×मयाची बरव ।
तɇ कांहȣं अ£ान हांव । बांधतɅ कां ? ॥६०॥
काइ दȣप जɇ न लाǒवजे । तɇिच काजळȣ फे Ǒडजे ।
कां नुगव×या वािळजे । ǽखाची छाया ॥६१॥
नाना नुǑठतां दे हदशा । कालऊिन लाǒवजे िचकसा ।
न घǑडतां आǐरसा । उǑटजे काई ॥६२॥
कां वोहाÍया दधीं ु । सायिच असावी आधीं ।
मग ते फे डूं इये बुƨȣ । पवाडु कȧजे ॥६३॥
तैसɅ आ×मयाÍया ठाई । जɇ आ×मपणा ठवो नाहȣं ।
तɇ अ£ान कांहȣं । साǐरखɅ कै सɅ ॥६४॥
àहणोिन तेåहांहȣ अ£ान नसे । हɅ जालɅिच आहे आपैसɅ ।
तां ǐरकामɅिच काइसɅ । नाहȣं àहणो ॥६५॥
ऐसाǑह आ×मा जेåहां । जɇ नातळे भावाभावा ।
अ£ान असे तेåहां । तरȣ तɅ ऐसɅ ॥६६॥
जैसɅ घटाचɅ नाहȣंपण । फु टोिन होय शतचू ण[ ।
कȧं सवाɍ परȣ मरण । मालवलɅ कȧं ॥६७॥
नाना िनदे नीद आली । कȧं मूछाɍ मूछɏ गेली ।
कȧं आंधारȣ पडली । अं धकू पीं ॥६८॥
का अभाव अवघडला । का के ळȣचा गाभा मोडला ।
चोखळा आसुडला । आकाशाचा ॥६९॥
कां िनवटिलया सूदलɅ ǒवख । मुǑकयाचɅ बांधलɅ मुख ।
नाना नुǑठतां लेख । पुिसलɅ जैसɅ ॥७०॥
तैसɅ अ£ान आपुली वेळ । भोगी हे िच टवाळ ।
आतां तरȣ के वळ । व·तु होऊिन नसे ॥७१॥
दे खा वांझ कै सी ǒवये ? । ǒवǾढती भाजली ǒबयɅ ? ।
कȧं सूय[ कोÖहा लाहे । अं धारातɅ ? ॥७२॥
तैसा िचÛमा]े चोखडा । भलतैसा अ£ानाचा झाडा ।
घेतला तरȣ पवाडा । येईल काई ? ॥७३॥
जे सायेिचये चाडे । डहिळजे

दधाचɅ ु भांडɅ ।
ते Ǒदसे कȧं ǒवघडे । तैसɅ हɅ पां ॥७४॥
नाना नीद धरावया हातीं । चेउनी उǑठला झडती ।
ते लाभे कȧं िथती । नािसली होय ॥७५॥
तेवीं पाहावया अ£ान ऐसɅ । हɅ आंगीं ǒपसɅ काइसɅ ।
न पाहतां आपैसɅ । न पाहणɅिच कȧं ॥७६॥
एवं कोÖहे हȣ परȣ । अ£ानभावाची उजरȣ ।
न पडे िच नगरȣं । ǒवचारािचये ॥७७॥
अहो कोÖहे हȣ वेळे । आ×मा अथवा वेगळɅ ।
ǒवचाराचे डोळे । दे खते का ? ॥७८॥
ना िनधा[ राचɅ तɉड न माखे । ήमाण ·वÜनींहȣ नाइके ।
कȧं िनǽती हन मुके । अनसाईपणा ॥७९॥
इतुिलयाहȣ भागु । अ£ानाचा तरȣ तो मागु ।
िनगे ऐसा बागु । पडतां कां दे वा ॥८०॥
अं वसेचेिन चं]ǒबंबɅ । िनवा[ िळिलये शोभे ।
कां मांडलɅ जैसे खांबे । शशǒवषाणाचे ॥८१॥
नाना गगनौलािचया माळा । वांजेÍया जालया गळा ।
घापती तो सोहळा । पाǒवजत असे ॥८२॥
आणून कांसवीचɅ तुप । भǾ आकाशाचɅ माप ।
तरȣ साचा येती संकãप । ऐसे ऐसे ॥८३॥
आàहȣं येऊिन जाऊिन पुढती । अ£ान आणावɅ िनǽती ।
तɅ नाहȣं तरȣ Ǒकती । वतवतूं पां ॥८४॥
àहणोिन अ£ान अ¢रɅ । नुमसूं आतां िनदसुरɅ ।
परȣ आन येक ·फु रे । इयेǒवषयीं ॥८५॥
आपणया ना आǔणकातɅ । दे खोिन होय दे खतɅ ।
व·तु ऐिसया पुरतɅ । नåहे िच आंगɅ ॥८६॥
तरȣ ते आपणयापुढɅ । Ǻ΅य पघळे येåहडɅ ।
आपण करȣ फु डɅ । ]ƴेपणɅ ॥८७॥
जेथ आ×म×वाचɅ सांकडे । तेथ उठे हɅ येåहडɅ ।
उǑठलɅ तरȣ रोकडɅ । दे खतसɉ ॥८८॥
न Ǒदसे जरȣ अ£ान । तरȣ आहे हɅ नåहे आन ।
यया Ǻ΅यानुमान । ήमाण जालɅ ॥८९॥
ना तरȣ चं ]ु येक असे । तो åयोमीं दणावला ु Ǒदसे ।
तरȣ डोळां ितिमर ऐसɅ । मानूं ये कȧं ॥९०॥
भूमीवेगळȣं झाडɅ । पाणी घेती कवणीकडे ।
न Ǒदसती आǔण अपाडɅ । साजीं असती ॥९१॥
तरȣ भरं वसेिन मुळɅ । पाणी घेती हɅ न टळɅ ।
तैसɅ अ£ान कळɅ । ǺΆया·तव ॥९२॥
चेइिलया नीद जाये । िनǑ]ता तंव ठाउवी नोहे ।
परȣ ·वÜन दाऊिन आहे । àहणɉ ये कȧं ॥९३॥
àहणोन व·तुमा]Ʌ चोखɅ । Ǻ΅य जरȣ येåहडɅ फांके ।
तेåहां अ£ान आथी सुखɅ । àहणɉ ये कȧं ॥९४॥
अगा ऐिसया £ानातɅ । अ£ान àहणणɅ के उतɅ ।
काय Ǒदवो करȣ तयातɅ । अं धाǽ àहǔणपे ? ॥९५॥
अगा चं ]ापासून उजळ । जे णɅ राǒवली व·तु धवळ ।
तयातɅ काजळ । àहǔणजतसे ॥९६॥
आगीचɅ काज पाणी । िनफजा जरȣ आणी ।
अ£ान इया वहणी । मानूं तरȣ तɅ ॥९७॥
कळȣं पूण[ चं ]मा । आणून मेळवी अमा ।
तरȣ £ान हɅ अ£ान नामा । पा] होईजे ॥९८॥
वोरसोिन लोभɅ । ǒवष कां अमृ तɅ दभे ु ।
ना दभे ु तरȣ लाभे । ǒवषिच àहणणɅ ॥९९॥
तैसा जाणणेयाचा वेåहाǾ । जेथɅ माखला समोǽ ।
तेथɅ आǔणजे पुǾ । अ£ानाचा ॥१००॥
तया नांव अ£ान ऐसɅ । तरȣ £ान होआवɅ तɅ कै सɅ ? ।
येâ हवीं कांहȣंिच असे । आ×मा काई ? ॥१०१॥
कांहȣंच जया न होणɅ । होय तɅ ·वतां नेणे ।
तरȣ शूÛयाचीं दे वांगणɅ । ήमाणासी ॥१०२॥
असे àहणावयाजोगɅ । नाचरे कȧर आंगɅ ।
परȣ नाहȣं हɅ न लागे । जोडावɅिच ॥१०३॥
कोणाचे असणɅनवीण असे । कोणी न दे खतांिच Ǒदसे ।
हɅ आथी तरȣ काईसɅ । हरतलेपण ॥१०४॥
िमØयावादाची कु टȣ आली । ते िनवांतिच साǑहली ।
ǒवशेषाहȣ Ǒदधली । पाठȤ जे णɅ ॥१०५॥
जो िनमालीहȣ नीद दे खे । तो सव[ £ येवढɅ काय चु के ? ।
परȣ Ǻ΅यािचये न टे के । सोɃ जो ॥१०६॥
वेद काय काय न बोले । परȣ नांविच नाहȣं घेतलɅ ।
ऐसɅ कांहȣं जोǑडलɅ । नाहȣं जेणɅ ॥१०७॥
सूयȾ कोणा न पाहे ? । पǐर आ×मा दाǒवला आहे ? ।
गगनɅ åयाǒपता ठाये । ऐसी व·तु ॥१०८॥
दे ह हाडांची मोळȣ । मी àहणोिन पोटाळȣ ।
तो अहं काǽ गाळȣ । पदाथु[ हा ॥१०९॥
बुǒƨ बोÙÚया सोके । ते येåहडȣ व·तु चु के ।
मना संकãप िनके । याहȣहिन

॥११०॥
ǒवषयाची बरडȣ । अखं ड घासती तɉडȣं ।
ितयɅ इं Ǒ]यɅ गोडȣ । न घेपती हे ॥१११॥
परȣ नाहȣंपणासगट । खाऊिन भǐरलɅ पोट ।
ते कोणाहȣ सगट । कां फावेल ? ॥११२॥
जो आपणासी नåहे ǒवखो । तो कोणा लाहे दे खो ।
जे वाणी न सके चाखɉ । आपणापɅ ॥११३॥
हɅ असो नामɅ ǾपɅ । पुढां सुिन अमूपɅ ।
जेथɅ आलीच वािसपे । अǒवƭा हे ॥११४॥
àहणोिन आपलɅिच मुख । पाहावयाची भूक ।
न वाणे मा आǔणक । कɅ ǐरघेल ? ॥११५॥
नाǑडले जɅ वादȣकोडɅ । आंतुिच बाहे र सवडे ।
तैसा िनणȾ सुनाथा पडे । के ला जेथɅ ॥११६॥
कां म·तकाÛत िनधा[ ǐरली । जो छाया उडɉ पाहे आपुली ।
तयाची फांवली । बुǒƨ जैसी ॥११७॥
तैसɅ टणकोिन सव[ था । हे ते ऐसी åयव·था ।
करȣ तो चु के हाता । व·तूचा ǔजये ॥११८॥
आतां सांिगजे तɅ के उतɅ । शÞदाचा संसारा नाहȣं जेथɅ ।
दश[ ना बीजɅ तेथे । जाणीव आणी ? ॥११९॥
जयाचेिन बळɅ । अच¢ुपण आंधळɅ ।
Ǒफटोिन व·तु िमळे । दे खणी दशा ॥१२०॥
आपुलɅिच Ǻ΅यपण । उमसो न लाहे आपण ।
]ƴ×वा कȧर आण । पडली असतां ॥१२१॥
कोणा कोण भेटे ? । ǑदठȤ कɇ ची फु टे ? ।
ऐÈयासकट पोटɅ । आटोिन गेलीं ॥१२२॥
येåहढɅ हȣ सांकडɅ । जेणɅ सारोिन येकȧकडे ।
उघǑडलीं कवाडɅ । ήकाशाचीं ॥१२३॥
Ǻ΅यािचया सृ ƴी । ǑदठȤवरȣ ǑदठȤ ।
उठिलया तळवटȣं । िचÛमा]ची ॥१२४॥
दश[ नऋǒƨ बहवसा

। िचÍछे षु मातला ऐसा ।
जे िशळा न पाहे आǐरसा । वेƭरƤाचा ॥१२५॥
¢णीं ¢णीं नीच नवी । Ǻ΅याची चोख मदवी ।
ǑदठȤकरवीं वेढवी । उदार जे ॥१२६॥
मािगिलये ¢णीचीं अं गɅ ।पाǽसी àहणोिनयां वेगɅ ।
सांडूिन Ǻǒƴ ǐरगे । नवेया Ǿपा ॥१२७॥
तैसीच ήित¢णीं । जाǔणवेचीं लेणीं ।
लेऊिन आणी । जाणतेपण ॥१२८॥
तया परमा×मपदȣचɅ शेष । ना काहȣं तया सुसास ।
आǔण होय येåहडȣ कास । घातली जेणɅ ॥१२९॥
सव[ £तेची परȣ । िचÛमा]ाचे तɉडवरȣ ।
परȣ तɅ आन घरȣं जाǔणजेना ॥१३०॥
एवं £ाना£ान िमठȤ । तɅहȣ फांकतसे ǑदठȤ ।
Ǻ΅यपणɅ ये भेटȣ । आपणपयां ॥१३१॥
तɅ Ǻ΅य मोटकɅ दे खɅ । आपण ·वयɅ Ǻƴ×वɅ तोखे ।
तɅिच ǑदठȤचेिन मुखɅ । माजीं दाटे ॥१३२॥
तेåहां घेणɅ दे णɅ घटे । परȣ ऐÈयाचɅ सूत न तुटे ।
जेवीं मुखीं मुख वाटे । दप[ णɅ के लɅ ॥१३३॥
अं गɅ अं गवरȣ पहडे

। चेइला वेगळा न पडे ।
तया वाǽवाचेिन पाडɅ । घेणɅ दे णɅ ॥१३४॥
पाणी कãलोळाचेिन िमसɅ । आपणपɅ वेãहावे जैसɅ ।
व·तु व·तु×वɅ खेळɉ ये तैसɅ । सुखɅ लाहे ॥१३५॥
गुंǑफवा Ïवाळांिचया माळा । लेइिलयाहȣ अनळा ।
भेदािचया आहाळां । काय पडणɅ आहे ? ॥१३६॥
Ǒकं र΅मीचेिन पǐरवारɅ । वेढु िन घेतला थोरɅ ।
तरȣ सूया[ िस दसरɅ ु । बोलɉ येईल ? ॥१३७॥
चांदǔणयाचा िगंवसु । चांदावरȣ पǑडिलया बहवसु


काय के वळपणीं ]ासु । दे ǔखजेल ? ॥१३८॥
दळािचया सहζवरȣ । फांको आपुिलया परȣ ।
परȣ नाहȣं दसरȣ ु । भास कमळȣं ॥१३९॥
सहζवरȣ बाǑहया । आहाती सहζजु[ ना राया ।
तरȣ तो काय ितया । येकोƣरावा ? ॥१४०॥
सौकटािचया वोजा । पसरो कां बह

पुंजा ।
परȣ ताथु वीं दजा ु । भाव आहे ? ॥१४१॥
कोडȣवरȣ शÞदांचा । मेळावा घरȣं वाचेचा ।
मीनला तâ हȣ वाचा । मा] कȧं ते ॥१४२॥
तैसे Ǻ΅याचे डाखळे । नाना Ǻƴीचे उमाळे ।
उठती लेखावेगळे । ]ƴ×वɅिच ॥१४३॥
गुळाचा बांधा । फु टिलया मोडȣचा धांदा ।
जाला तरȣ नुसधा । गूळिच कȧं तो ॥१४४॥
तैसɅ हɅ Ǻ΅य दे खो । कȧं बह

होऊिन फांको ।
परȣ भेदाचा नåहे ǒवखो । तेिच àहणोिन ॥१४५॥
तया आ×मयाÍया भाखा । न पडे िच दसरȣ ु रे खा ।
जâ हȣ ǒवƳा अशेखा । भरला आहे ॥१४६॥
दबंधा ु ǔ¢रोदकȧं । बाणɅ परȣ अनेकȧं ।
Ǒदसती तरȣ िततुकȧं । सुतɅ आथी ? ॥१४७॥
पातयािच िमठȤ । नुकिलतां ǑदठȤ ।
अविघयाची सृ ƴी । पाǒवजे जरȣ ॥१४८॥
न फु टतां बीजकǔणका । माजीं ǒव·तारे वटु अिसका ।
तरȣ अƮै तफांका । उपमा आथी ॥१४९॥
मग मातɅ àयां न दे खावɅ । ऐसेहȣ भरे हावɅ ।
तरȣ आंगािचये ǒवसवे । सेजेवरȣ ॥१५०॥
पातयािच िमठȤ । पडिलया कȧजे ǑदठȤ ।
आपुलेिच पोटȣं । ǐरगोिन असणɅ ॥१५१॥
कां नुदे िलया सुधाकǽ । आपणपɅ भरे सागǽ ।
ना कू मȸ िगली ǒव·ताǽ । आपɅआप ॥१५२॥
अवसेिचये Ǒदवसीं । सतराǒवये अं शीं ।
·वयɅ जैसɅ शशी । ǐरगणɅ होय ॥१५३॥
तैसɅ Ǻ΅य ǔजणतां ]ƴे । पडले जैतािचये कु टे ।
तया नांव वावटे । आपणपयां ॥१५४॥
सहजɅ आघवɅिच आहे । तरȣ कोणा कोण पाहे ? ।
तɅ न दे खणɅिच आहे । ·वǾप िन]ा ॥१५५॥
नाना न दे खणɅ नको । àहणे मीिच मातɅ दे खो ।
तरȣ आपɅआप ǒवखो । अपैसɅ असे ॥१५६॥
जɅ अनाǑदच Ǻ΅यपणɅ । अनाǑदच दे खणɅ ।
हɅ आतां कायी कोणɅ । रचूं जावɅ ? ॥१५७॥
अवकाशेशीं गगना । गतीसीं पवना ।
कȧं दȣƯीसीं तपना । संबंधु कȧजे ? ॥१५८॥
ǒवƳपणɅ उǔजवडे । तरȣ ǒवƳ दे खे फु डɅ ।
ना तɅ नाहȣं तेåहढɅ । नाहȣंची दे खे ॥१५९॥
ǒवƳाचɅ असे नाहȣं । ǒवपायɅ बुडािलयाहȣ ।
तâ हȣ दशा ऐिसहȣ । दे खतिच असे ॥१६०॥
कापुराǑह आथी चांǑदणɅ । कȧं तोिच न माखे तेणɅ ।
तैसɅ के वळ दे खणɅ । ठायɅ ठावो ॥१६१॥
Ǒकं बहना

ऐसɅ । व·तु भलितये दशे ।
दे खतिच असे । आपणपयातɅ ॥१६२॥
मनोरथांचीं दे शांतरɅ । मनीं ήकाशून नरɅ ।
मग तेथɅ आदरɅ । Ǒहं डे जैसा ॥१६३॥
कां दाटला डोळा डोäयां । डोळा िचतारा होऊिनयां ।
·फु रे चोख àहणौिनयां । ǒव·मो नाहȣं ॥१६४॥
यालागीं एकɅ िच]पɅ ू । दे ǔखजे कां आरोपे ।
आपणयां आपणपɅ । काय काज ? ॥१६५॥
Ǒकळे चɅ पांघǽन । आपजवी रƤ कोण ? ।
कȧं सोने ले सोनɅ पण । जोड जोडूं ? ॥१६६॥
चं दन सौरभ वेढȣ ? । कȧं सुधा आपणया वाढȣ ? ।
कȧं गूळ चाखे गोडȣ ? । ऐसɅ आथी हɅ ? ॥१६७॥
कȧं उजाळाचे Ǒकळे । कापुरा पुटȣं ǑदधलɅ ? ।
कȧं ताऊन ऊन के लɅ । आगीतɅ काई ? ॥१६८॥
ना ना ते लता । आपुले वेली गुंडािळतां ।
घर करȣ न कǐरतां । जयापरȣ ॥१६९॥
कां ήभेचा उभला । दȣपήकाश संचला ।
तैसा चै तÛयɅ िगंवसला । िच]पू ·फु रे ॥१७०॥
ऐसɅ आपणया आपण । आपु लɅ िनरȣ¢ण ।
करावɅ येणɅवीण । कǐरतुिच असे ॥१७१॥
ऐसɅ हɅ दे खणɅ न दे खणɅ । हɅ आंधरɅ चांǑदणɅ ।
मा चं ]ािस उणɅ । ·फु रतɅ का ? ॥१७२॥
àहणोिन हɅ न åहावे । ऐसɅहȣ कǾं पावे ।
तरȣ तैसािच ·वभावɅ । आियता असे ॥१७३॥
]ƴा Ǻ΅य ऐसɅ । अळमाळ ु ु दोनी Ǒदसे ।
तɅहȣ पर·परानुήवेशɅ । कांहȣं ना कȧं ॥१७४॥
तेथɅ Ǻ΅य ]ƴां भरे । । ]ƴेपण Ǻ΅यीं न सरे ।
मा दोÛहȣ न होिन उरे । दोहȣंचɅ साच ॥१७५॥
मग भलतेथ भलतेåहां । माझारȣले Ǻ΅य-]ƴाभावा ।
आटणी करȣत खɅवा । येती दोÛहȣ ॥१७६॥
कापुरȣं अǔÊनήवेशु । कȧं अǔÊन घातला पोतासु ।
ऐसɅ नåहे संसǐरसु । वɅचु जाला ॥१७७॥
येका येकु वɅचला । शूÛय ǒबंदु शूÛयɅ पुिसला ।
]ƴा Ǻ΅याचा िनमाला । तैसɅ होय ॥१७८॥
Ǒकं बहना

आपुिलया । ήितǒबंबा झɉǒबनिलया ।
झɉबीसकट आटोिनयां । जाईजे जेवीं ॥१७९॥
तैसɅ ǽसता Ǻƴी । ]ƴा Ǻ΅य भेटȣ ।
येती तेथɅ िमठȤ । दोहȣंची पडे ॥१८०॥
िसंधु पूवा[ पर । न िमळती तंविच सागर ।
मग येकवट नीर । जैसɅ होय ॥१८१॥
बहये

हɅ ǒ]पुटȣ । सहजɅ होतया राहटȣ ।
ήित¢णीं काय ठȤ । करȣतसे ? ॥१८२॥
दोनी ǒवशेषɅ िगळȣ । ना िनǒव[ िशƴातɅ उगळȣ ।
उघडȣझांपी येकɅ च डोळȣं । व·तुिच हे ॥१८३॥
पातया पातɅ िमळे । कȧं ǺΆÒÒ×वɅ सɇघ पघळे ।
ितये उÛमिळतां मावळे । नवलावो हा ॥१८४॥
]ƴा Ǻ΅याचा \ासी । मÚयɅ लेखु ǒवकासी ।
योगभूिमका ऐसी । अं गीं वाजे ॥१८५॥
उǑठला तरं गु बैसे । पुढɅ आनु हȣ नुमसे ।
ऐसा ठाɃ जैसे । पाणी होय ॥१८६॥
कां नीद सरोिन गेली । जागृ ती नाहȣं चेियली ।
तेåहां होय आपुली । जैसी ǔ·थित ॥१८७॥
नाना येका ठाऊिन उठȤ । अÛय] नåहे पैठȤ ।
हे गमे तैिशया Ǻƴी । ǑदठȤ सुतां ॥१८८॥
कां मावळो सरला Ǒदवो । रा]ीचा न करȣ ήसवो ।
तेणɅ गगनɅ हा भावो । वाखाǔणला ॥१८९॥
घेतला ·वासु बुडाला । घापता नाहȣं उǑठला ।
तैसा दोहȣंिस िसवतला । नåहे जो अथु[ ॥१९०॥
कȧं अवघांिच करणीं । ǒवषयांची घेणी ।
कǐरतांिच येके ¢णीं । जɅ कȧं आहे ॥१९१॥
तयासाǐरखा ठावो । हा िनकराचा आ×मभावो ।
येणɅ कां पाहɉ । न पाहɉ लाभे ? ॥१९२॥
कायी आपुिलये भूिमके । आǐरसा आपुलɅ िनकɅ ।
पाहɉ न पाहɉ शके । हɅ कɅ आहे ? ॥१९३॥
कां समोर पाǑठमोǐरया । मुखɅ होऊं ये आǐरिसया ।
वांचू िन तयाήित तया । होआवɅ कां ? ॥१९४॥
सवाɍ गɅ दे खणा रवी । परȣ ऐसɅ घडे कवीं ।
जे उदोअ·तूंचीं चवी । ·वयɅ घेपे ? ॥१९५॥
कȧं रसु आपǔणया ǒपये ? । कȧं तɉड लपऊिन ठाये ? ।
हɅ रसपणɅ नåहे । तया जैसɅ ॥१९६॥
तैसɅ पाहणɅ न पाहणɅ । पाहणɅपणɅिच हा नेणे ।
आǔण दोÛहȣ हɅ येणɅ । ·वयɅिच अिसजे ॥१९७॥
जɅ पाहणɅिच àहणौिनयां । पाहणɅ नåहे आपणयां ।
तɇ न पाहणɅ आपसया । हािच आहे ॥१९८॥
आǔण न पाहणɅ मा कै सɅ । आपणपɅ पाहɉ बैसे ? ।
तरȣ पाहणɅ हɅ ऐसɅ । हािच पु ढती ॥१९९॥
हȣं दोÛहȣ पर·परɅ । नांदती एका हारɅ ।
बांधोिन येरयेरɅ । नाहȣं के लɅ ॥२००॥
पाहाणया पाहणɅ आहे । तरȣ न पाहणɅ हɅ िच नोहे ।
àहणौिन याची सोये । नेणती दोÛहȣ ॥२०१॥
एवं पाहणɅ न पाहणɅ । चोǾिनयां असणɅ ।
ना पाहे तरȣ कोणɅ । काय पाǑहलɅ ? ॥२०२॥
Ǒदस×यानɅ Ǻ΅य भासे । àहणावɅ ना दे ǔखलɅ ऐसɅ ।
तरȣ Ǻ΅या·तव Ǒदसे । ऐसɅ नाहȣं ॥२०३॥
Ǻ΅य कȧर Ǻƴीसी Ǒदसे । परȣ साच कȧं ]ƴा असे ।
आतां नाहȣं तɅ कै सɅ । दे ǔखलɅ होये ? ॥२०४॥
मुख Ǒदसो कां दप[ णीं । परȣ असणɅ कȧं तये मुखपणीं ।
तरȣ जाली ते वायाणी । ήतीित कȧं ॥२०५॥
दे खतांची आपणयातɅ । आिलये िनदे चेिन हातɅ ।
तया ·वÜना ऐसा येथɅ । िनहािळतां ॥२०६॥
िनǑ]·तु सुखासनीं । वाǑहजे आनु वाहणीं ।
तो साच काय तेसणी । दशा पावे ? ॥२०७॥
कȧं िससɅवीण येक येकɅ । दाǒवलीं राÏय कǐरती रं कɅ ।
तैसींिच ितयɅ सतुकɅ । आथी काई ? ॥२०८॥
ते िन]ा जेåहां नाहȣं । तेåहां जो जैसा ǔजये ठाई ।
तैसाची ·वÜनी कांहȣं । न पǒवजेिच कȧं ॥२०९॥
ताÛहे लया मृ गतृ Άणा । न भेटलेया िशणु जेसणा ।
मा भेटलेया कोणा । काय भे टलɅ ॥२१०॥
कȧं साउलीचेिन åयाजɅ । मे ळǒवलɅ जेणɅ दजे ु ।
तयाचɅ करणɅ वांझɅ । जालɅ जैसɅ ॥७-२११॥
तैसɅ Ǻ΅य कǾिनयां । ]ΆÒयातɅ ]ΆÒया ।
दाऊिन धाǑडलɅ वाया । दाǒवलेपणहȣ ॥२१२॥
जɅ Ǻ΅य ]ƴािच आहे । मा दावणɅ कां साहे ? ।
न दाǒवजे तरȣ नोहे । तया तो काई ? ॥२१३॥
आǐरसा पां न पाहे । तरȣ मु खिच वाया जाये ? ।
तेणɅवीण आहे । आपणपɅ कȧं ॥२१४॥
तैसɅ आ×मयातɅ आ×मया । न दाǒवजे पɇ माया ।
तरȣ आ×मा वावो कȧं वायां । तेिच कȧं ना ? ॥२१५॥
àहणोिन आपणापɅ ]ƴा । न कǐरतां असɅ पैठां ।
आतां जालािच Ǒदठा । कां न करावा ॥२१६॥
नाना मागुतɅ दाǒवलɅ । तरȣ पुनǽƠ जालɅ ।
येणɅǑह बोलɅ गेलɅ । दावणɅ वृ था ॥२१७॥
दोरासपा[ भासा । साचपणɅ दोǽ कां जैसा ।
]ƴा Ǻ΅या तैसा । ]ƴा साचु ॥२१८॥
दप[ णɅ आǔण मुखɅ । मुख Ǒदसे हɅ न चु के ।
परȣ मुखीं मुख सतुकɅ । दप[णीं नाहȣं ॥२१९॥
तैसे ]ƴा Ǻ΅या दोहɉ । साच कȧं दे खता ठावो ।
àहणौिन Ǻ΅य तɅ वावो । दे ǔखलɅ जâ हȣ ॥२२०॥
वावो कȧर होये । तâ हȣ Ǒदसत तंव आहे ।
येणɅ बोलɅ होये । आथी ऐसɅ ॥२२१॥
तरȣ आन आनातɅ । दे खोन होय दे खतɅ ।
तरȣ मानूं येतɅ दे ǔखलɅ ऐसɅ ॥२२२॥
येथɅ दे खोिन कां न दे खोिन । ऐÈय कां नाना होऊिन ।
पǐर हा येणɅवाचू िन । दे खणɅ असे ? ॥२२३॥
आǐरशानɅ हो कां दाǒवलɅ । तरȣ मुखिच मुखɅ दे ǔखलɅ ।
तो न दावी तरȣ संचलɅ । मुखिच मुखीं ॥२२४॥
तैसɅ दाǒवलɅ नाहȣं । तरȣ हािच ययाचा ठाɃ ।
ना दाǒवला तरȣहȣ । हािच यया ॥२२५॥
जागृ ती दाǒवला । कां िनदा हारǒवला ।
परȣ जैसा येकला । पुǽषपुǽषीं ॥२२६॥
कां रायातɅ तूं रावो । ऐसा दाǒवजे ή×ययो ।
तâ हȣ ठायɅ ठावो । राजािच असे ॥२२७॥
ना तरȣ रायपण राया । नाǔणजे कȧं ή×यया ।
तâ हȣ कांहȣं उणɅ तया । माजी असे ? ॥२२८॥
तैसɅ दाǒवतां न दाǒवतां । हा ययापरौता ।
चढे न तुटे आईता । असतिच असे ॥२२९॥
तरȣ कां िनिम×य ǒपसɅ । हा यया दाऊं बैसɅ ।
दे खतɅ नाहȣं तɇ आǐरसे । दे खावे कोणɅ ? ॥२३०॥
दȣपु दावी तयातɅ रची । कȧं तेणɅची िसǒƨ दȣपाची ।
तैसी सƣा िनिमƣाची । येणɅ साच ॥२३१॥
वÛहȣतɅ वÛहȣिशखा । ήकाशी कȧर दे खा ।
परȣ वÛहȣ न होिन लेखा । येईल काई ? ॥२३२॥
आǔण िनिमƣ जɅ बोलावɅ । तɅ येणɅ Ǒदसोिन दावावɅ ।
दे ǔखलɅ तरȣ ·वभावɅ । Ǻ΅यहȣ हा ॥२३३॥
àहणौिन ·वयंήकाशा यया । आपणापɅ दे खावया ।
िनिमƣ हा वांचु िनयां । नाहȣंच मा ॥२३४॥
भलतेन ǒवÛयासɅ । Ǒदसत तेणɅची Ǒदसे ।
हा वांचू न नसे । येथɅ कांहȣं ॥२३५॥
लेणɅ आǔण भांगारɅ । भांगारिच येक ·फु रे ।
कां जे येथɅ दसरɅ ु । नाहȣंिच àहणोिन ॥२३६॥
जळ तरं गीं दोहȣं । जळावांचूिन नाहȣं ।
àहणौिन आन कांहȣं । नाहȣं ना नोहे ॥२३७॥
हो कां \ाणानुमेयो । येवो कां हातीं घेवो ।
लाभो कां ǑदठȤ पाहɉ । भलतैसा ॥२३८॥
परȣ कापुराÍया ठाɃ । कापुरावांचू िन नाहȣं ।
तैशा रȣती भलतयाहȣ । हािच यया ॥२३९॥
आतां Ǻ΅यपणɅ Ǒदसो । कȧं ]ƴा होऊिन असो ।
परȣ हां वांचू िन अितसो । नाहȣं येथɅ ॥२४०॥
गंगा गंगापणɅ वाहो । कȧं िसं धु होऊिन राहो ।
परȣ पाणीपणा नवलाहो । हɅ न दे खो कȧं ॥२४१॥
िथजावɅ कȧं ǒवघरावɅ । हɅ अήयोजक आघवɅ ।
घृ तपण नåहे । अनाǐरसɅ ॥२४२॥
Ïवाळा आǔण वǔÛह । न लेǔखजती दोÛहȣ ।
वǔÛहमा] àहणोिन । आन नåहे िच कȧं ॥२४३॥
तैसɅ ]΅य कां ]ƴा । या दोÛहȣ दशा वांझटा ।
पाहतां येकȧ काƵा । ·फू ित[ मा] तो ॥२४४॥
इये ·फू तȸकडु नी । नाहȣं ·फु ित[ मा]वांचु िन ।
तरȣ काय दे खोिन । दे खतु असे ? ॥२४५॥
पुढɅ फरकɅ ना ǑदसतɅ । ना मगɅ डोकावी दे खतɅ ।
पाहतां येणɅ ययातɅ । ·फु र]पɅिच ु ॥२४६॥
कãलोळɅ जळȣं घातलɅ । सोनɅिन सोनɅ पांघुरलɅ ।
ǑदठȤचे पाय गुंतले । ǑदठȤसीिच ॥२४७॥
^ु तीिस मेळǒवली ^ु ती । Ǻतीिस मेळǒवली Ǻती ।
कां जे तृ Ưीसीिच तृ िƯ । वेगाǐरली ॥२४८॥
गुळɅ गुळ परवǑडला । मेǽ सुवणɏ मǑढला ।
कां Ïवाळा गुंडािळला । अनळु जैसा ॥२४९॥
हɅ बह

काय बोिलजे । कȧं नभ नभािचया ǐरगे सेजे ।
मग कोणɅ िनǑदजे । मग जागे तɅ कोणɅ ॥२५०॥
हा येणɅ पाǑहला आइसा । कांहȣं न पाǑहला जैसा ।
आǔण न पाहतांǑह अपैसा । पाहणɅिच हा ॥२५१॥
येथɅ बोलणɅ न साहे । जाणणɅ न समाये ।
अनुभऊ न लाहे । अं ग िमरौ ॥२५२॥
àहणोन ययातɅ येणɅ । ये परȣचɅ पाहणɅ ।
पाहतां कांहȣं कोणे । पाǑहलɅ नाहȣं ॥२५३॥
Ǒकं बहना

ऐसɅ । आ×मेिन आ×मा ήकाशे ।
न चेतुिच चेऊं बैसे । जयािस तो ॥२५४॥
·वयɅ दश[ नािचया सवा । अविघयाची जात फावां ।
परȣ िनजा×मभावा । न मोǑडताहȣ ॥२५५॥
न पाहतां आǐरसा असो पाहे । तरȣ तɅिच पाहणɅ होये ।
आǔण पाहणेन तरȣ जाये । न पाहणɅ पाहणɅ ॥२५६॥
भलतैसा फांके । परȣ येकपणा न मुके ।
नाना संकोचे तरȣ असकɅ । हािच आथी ॥२५७॥
सूया[ िचया हाता । अं धकाǾ नये सव[ था ।
मा ήकाशाची कथा । आईकता का ? ॥२५८॥
अं धाǽ कां उǔजवडु । हा एकला येकवडु ।
जैसा कां मातɍ डु । भलतेथɅ ॥२५९॥
तैसा आवडितये भूिमके । आǾढिलयाहȣ कौतुकɅ ।
पǐर ययातɅ हा न चु के । हािच ऐसा ॥२६०॥
िसंधू ची सींव न मोडे । पाणीपणा सळु न पडे ।
जरȣ मोडूत गाडे । तरं गांचे ॥२६१॥
रǔ΅म सूयɘच आथी । परȣ ǒबंबाबहे रȣ जाती ।
àहणौिन बोधसंपƣी । उपमा नोहे ॥२६२॥
आǔण पळहे च दोडा । न पडतां तढा ।
जग तंव कापडा । न भरे िच कȧं ॥२६३॥
सोनयाचा रवा । रवेपणाचा ठे वा ।
अवघेयािच अवयवा । लेणɅ नोहे ॥२६४॥
न फे Ǒडतां आडवावो । Ǒदगंतौिन Ǒदगंता जावो ।
न ये मा पावɉ । उपमा काई ? ॥२६५॥
àहणौिन इये आ×मलीळे । नाहȣं आन कांटाळɅ ।
आतां ययािचये तुळे । हािच यया ॥२६६॥
·वήकाशाचा घांसीं । जेǒवतां बह

वेगɅसी ।
वɅचेना परȣ कु सीं । वाखहȣ न पडे ॥२६७॥
ऐसा िनǽपमापरȣ । आपुिलये ǒवलासवरȣ ।
आ×मा राणीव करȣ । आपुला ठाɃ ॥२६८॥
तयातɅ àहǔणपɅ अ£ान । तरȣ Ûयाया भरलɅ रान ।
आतां àहणे तयाचɅ वचन । उपसावɉ आàहȣ ॥२६९॥
ήकािशतɅ अ£ान । ऐसɅ àहणणɅ हन ।
तरȣ िनिध दाǒवतɅ अं जन । न àहǔणजे काई ? ॥२७०॥
सुवण[ गौर अं ǒबका । न àहǔणजे कय कािळका ? ।
तैसा आ×मήकाशका । अ£ानवादु ॥२७१॥
येâ हवीं िशवोिन पृ Øवीवǐर । तǂवांÍया वाणेपरȣ ।
जयाचा रǔ΅मकरȣं । उजाळा येती ॥२७२॥
जेणɅ £ान स£ान होये । ǺƢा] ǺƴीतɅ ǒवये ।
ήकाशाचा Ǒदवो पाहे । ήकाशासी ॥२७३॥
तɅ कोणɅ िनकृ ƴɅ । दाǒवलɅ अ£ानाचेिन बोटɅ ।
ना तमɅ सूय[ मोटे । बांधतां िनकɅ ॥२७४॥
`अ` पूवȸ £ाना¢रȣ । वसतां £ानाची थोरȣ ।
शÞदाथा[ची उजरȣ । अपूव[ नåहे कȧं ? ॥२७५॥
लाखेचे मांदसे ु । आगीचɅ ठे वणɅ काियसɅ ? ।
आंतु बाहे रȣ सǐरसɅ । कǾन घाली ॥२७६॥
àहणोिन जग £ानɅ ǔ·फतɅ । बोलतां अ£ानवादातɅ ।
ǒवखु रली होती आतɅ । वाचेिचये ॥२७७॥
आखरȣं तंव गोवधु । पुधारां अनृ तवादु ।
मा कै सा अ£ानवादु । कȧजे £ानीं ? ॥२७८॥
आǔण अ£ान àहणणɅ । ·फु र×से अथ[ पणɅ ।
आतां हɅ िच £ान कोणे । मािनजे ना ? ॥२७९॥
असो हɅ आ×मराजɅ । आपणापɅ जेणɅ तेजɅ ।
आपणिच दे ǔखजे । बहये

परȣ ॥२८०॥
िनव[ िचतां जɅ झावळे । तɅिच कȧं लाहे डोळे ? ।
डोäयापुढɅ िमळे । तɅिच तया ॥२८१॥
ऐसɅ जग£ान जɅ आहे । तɅ अ£ान àहणɅ मी ǒवयɅ ।
येणɅ अनुमानɅ हɉ पाहे । आथी ऐसɅ ॥२८२॥
तंव अ£ान ǒ]शुǒƨ नाहȣं । हɅ जगɅिच ठे ǒवलɅ ठाई ।
जे धम[ धिम[ ×वɅ कं हȣं । £ाना£ान असे ? ॥२८३॥
कां जळां मोतीं ǒवयɅ ? । राखɉǑडया दȣपु ǔजये ? ।
तरȣ £ानधमु[ होये । अ£ानाचा ॥२८४॥
चं ]मा िनगती Ïवळा ? । आकाश आते िशळा ? ।
तरȣ अ£ान उजळा । £ानातɅ वमी ॥२८५॥
¢ीराÞधीं काळकू ट । हे एकȧ परȣचे ǒवकट ।
परȣ काळकू टȣं चोखट । सुधा कɇ ची ? ॥२८६॥
ना £ानी अ£ान जालɅ । तɅ होतांिच अ£ान गेलɅ ।
पुढती £ान येकलɅ । अ£ान नाहȣं ॥२८७॥
àहणौिन सूय[ सूया[ िच येवढा । चं ] चं ]ािच सांगडा ।
ना Ǒदपािचया पǑडपाडा । ऐसा दȣपु ॥२८८॥
ήकाश तो ήकाश कȧं । यािस न वचे घेɃ चु कȧ ।
àहणौिन जग असकȧ । व·तुήभा ॥२८९॥
ǒवभाित य·य भासा । सव[ िमदं हा ऐसा ।
^ु ित काय वायसा । ढɅ कǾ दे ती ॥२९०॥
यालागीं व·तुήभा । व·तुिच पावे शोभा ।
जात असे लाभा । व·तुिचया ॥२९१॥
वांचू न व·तु यया । आपणपɅ ήकाशावया ।
अ£ान हे तु वांया । अवघɅिच ॥२९२॥
àहणोिन अ£ान सƫावो । कोÖहे परȣ न लाहɉ ।
अ£ान कȧर वावो । पाहɉ ठे िलयाहȣ ॥२९३॥
परȣ तमाचा ǒवसुरा । न जोडे िच Ǒदनकरा ।
रा]ीिचया घरा । गेिलयाहȣ ॥२९४॥
कां नीद खोळे भǐरता । जागणɅ हȣ न ये हाता ।
येकिलया टळटिळता । ठाǑकजे जेवीं ॥२९५॥
॥ इित ^ीिसƨानुवादे ^ीमɮ मृ तानुभवे अ£ानखं डन नाम सƯम ήकरणं संपूण[ म॥्
£ानखंडन £ानखंडन £ानखंडन £ानखंडन

तैसɅ आमुचेिन नावɅ । अ£ानाचɅ £ानहȣ नåहे ।
आàहालागीं गुǽदे वɅ । आàहȣच के लɉ ॥१॥
परȣ आàहा आàहȣ आहɉ । तɅ कै सɅ पाहो जावɉ ।
तंव काय कȧजे ठावो । लाǔजजे ऐसा ॥२॥
हा ठावोवरȣ गुǽरायɅ । नांदǒवलɉ उवायɅ ।
जे आàहȣ न समाये । आàहांमाजीं ॥३॥
अहो आ×मेपणीं न संटो । ·वसंǒवित न घसवटो ।
आंगीं लागिलया न फु टɉ । कै वãयहȣ ॥४॥
आमुची करवे न गोठȤ । ते जालीिच नाहȣं वाÈसृ ƴी ।
आमुते दे खे ǑदठȤ । ते ǑदठȤिच नåहे ॥५॥
आमुतɅ कǾिन ǒवखो । भोगूं शके पारखो
तɇ आमुतɅ न दे खɉ । आàहȣपण ॥६॥
ήगटो लपो न लाहो । येथɅ नाहȣं नवलवो ॥७॥
परȣ कै सेिनहȣ ǒवपावो । असणयाचा ।
Ǒकं बहना

^ीिनवृ ƣीं । ठे ǒवलɉ असɉ जया ǔ·थतीं ।
ते काय दे ऊं हाती । वाचेिचया ? ॥८॥
तेथ समोर होआवया । अ£ानाचा पाडु कासया ।
के उते मेिलया माया । होऊं पाǑहजे ! ॥९॥
अ£ानाचा ήवतु[ । नाहȣं जया गांवाआंतु ।
तेथɅ £ानाची तरȣ मातु । कोण जाणे ? ॥१०॥
राती àहणोिन Ǒदवे । पडती कȧं लावावे ।
वांचू न सूया[ सवɅ । िशणणɅ होय ॥११॥
àहणोन अ£ान नाहȣं । तेथɅिच गेलɅ £ानहȣ ।
आता िनिमषोÛमेषा दोहȣं । ठे ली वाट ॥१२॥
येΚहवी तΚहȣ £ान अ£ानɅ । दोहȣंिच अिभधानɅ ।
अथा[ चेिन आनानɅ । ǒवÜलावलीं ॥१३॥
जɇसी दं प×यɅ पर·परे । तोडोिन पालटलीं िशरɅ ।
तेथɅ पालटु ना पण सरे । दोहȣंचे ǔजणɅ ॥१४॥
कां पाठȤ लाǒवला होये । तो Ǒदपुिच वायां जाये ।
ǑदठȤ अं धारɅ पाहे । तɇ तेिच वृ था ॥१५॥
तैसɅ िनपटन ू जɅ नेǔणजे । तɅ अ£ान शÞदɅ बोिलजे ।
आता सव[ हȣ जेणɅ सुजे । तɅ अ£ान कै सɅ ? ॥१६॥
ऐसɅ £ान अ£ानीं आलɅ । अ£ान £ानɅ गेलɅ ।
ये दोहȣ वांझौलɅ । दोÛहȣ जाली ॥१७॥
आǔण जाणे तोिच नेणे । नेणे तोिच जाणे ।
आतां कɅ असे ǔजणɅ । £ाना£ाना ? ॥१८॥
एवं £ाना£ानɅ दोÛहȣ । पोटȣं सूिन अहनी ।
उदै ला िचƥगनीं । िचदाǑद×यु हा ॥१९॥
॥ इित ^ीिसƨानुवादे ^ीमɮ मृ तानुभवे £ानखं डन नाम अƴम ήकरणं संपूण[ म् ॥
जीवÛमु Ơदशाकथन जीवÛमु Ơदशाकथन जीवÛमु Ơदशाकथन जीवÛमु Ơदशाकथन

आता आमोद सुनास जालɅ । ^ु तीिस ^वण ǐरघाले ।
आǐरसे उठले । लोचनेसी ॥१॥
आपुलेिन समीरपणɅ । वेãहावती ǒवंजणे ।
कȧं माथेिच चांफे पणɅ । बहकताती ॥२॥
ǔजåहा लोधली रसɅ । कमळ सूय[ पणɅ ǒवकाशे ।
चकोरिच जैसे । चं ]मा झाले ॥३॥
फु लɅिच जालीं αमर । तǽणीची झाली नर ।
जालɅ आपुलɅ शेजार । िन]ाळिच ु ॥४॥
ǑदǑठǒवयाचा रवा । नागǾ इया ठे वा ।
घǑडला कां कोǐरवां । परȣ जैसा ॥५॥
चू तांकू र झाले कोकȧळ । आंगच झाले मलयनीळ ।
रस झाले सकळ । रसनावंत ॥६॥
तैसɅ भोÊय आǔण भोƠा । Ǒदसे आǔण दे खता ।
हɅ सरलɅ अƮै ता । अफु टामाजीं ॥७॥
सेवंतेपणा बाहे रȣ । न िनगतािच परȣ ।
पाती सहζावरȣ । उपलǒवजे ते ॥८॥
तैसɅ नवा नवा अनुभवीं वाजतां वाधावी ।
अǑ\येÍया गांवीं । नेǔणजे तɅ ॥९॥
àहणोिन ǒवषयांचेिन नांवɅ । सूिन इं Ǒ]यांचे थवे ।
सɇघ घेती धांवे । समोरहȣ ॥१०॥
परȣ आǐरसा िशवे िशवे । तंव ǑदठȤसी ǑदठȤ फावे ।
तैसे झाले धांवे । वृ ƣीचे या ॥११॥
नाग मुदȣ कं कण । ǒ]िलंगीं भेदली खू ण ।
घेतां तरȣ सुवण[ । घेईजे कȧं ॥१२॥
वɅचू िन आंणू कãलोळ । àहणोन घापे करतळ ।
तेथɅ तरȣ िनखळ । पाणीच फावे ॥१३॥
हातापाशीं ·पशु[ । डोळयापाशीं Ǿपसु ।
ǔजåहे पाशीं िमठांशु । कोÖहȣ एकू ॥१४॥
तΚहȣ पǐरमळापरौतɅ । िमरवणɅ नाहȣं कापुरातɅ ।
तेवीं बहतांपरȣ

·फु रतɅ । तɅिच ·फु रे ॥१५॥
àहणोिन शÞदाǑद पदाथ[ । ^ो]ाǑदकांचे हात ।
Ëयावया जेथ । उजू होती ॥१६॥
तेथ संबंधु होये न होये । तं व इं Ǒ]यांचे तɅ नोहे ।
मग असतɉिच आहे । संबंधु ना ॥१७॥
ǔजये पेरȣं Ǒदसती उशीं । ितये लाभती कȧं रसीं ।
कांित जेवीं शशीं । पुनवɅिचया ॥१८॥
पǑडलɅ चांदावरȣ चांǑदणɅ । समु]ȣं झाले वǐरषणɅ ।
ǒवषयां करणɅ । भेटती तɇशीं ॥१९॥
àहणोन तɉडाआड पडे । तɅǑह वाचा वावडे ।
परȣ समाधी न मोडे । मौनमु]े ची ॥२०॥
åयापाराचे गाडे । मोडतांǑह अपाडे ।
अǑ\येचɅ न मोडे । पाऊल कɅ हȣ ॥२१॥
पसǾिन वृ ƣीची वावे । ǑदठȤ ǾपातɅ दे खेवɅ ।
परȣ साचाचेिन नांवे । कांहȣंिच न लभे ॥२२॥
तमातɅ Ëयावया । उचलूनी सहζ बाǑहया ।
शेवटȣं रवी इया । हािच जैसा ॥२३॥
·वÜनींिचया ǒवलासा । भेटईन या आशा ।
उǑठला तंव जैसा । तोिच मा तो ॥२४॥
तैसा उदै लया िनǒव[ षयɅ । £ानी ǒवषयी हɉ लाहे ? ।
तंव दोÛहȣ न होनी होये । काय नेणɉ ॥२५॥
चं ] वेचूं गेला चांǑदणɅ । तंव वɅिचलɅ काय कोणɅ ।
ǒवऊिन वांझɅ ·मरणɅ । होतीं जैसी ॥२६॥
ή×याहाराǑद अं गीं । योगɅ आंग टɅ ǑकलɅ योगीं ।
तो जाला इये मागȸ । Ǒदहाचा चांदु ॥२७॥
येथ ήवृ ǒƣ बहडे

ǔजणɅ । अήवृ ƣीसी वाधावणɅ ।
आतां ή×यƢुखपणɅ । ήचाǽ Ǒदसे ॥२८॥
Ʈै तदशेचɅ आंगण । अƮै त वोळगे आपण ।
भेद तंव तंव दणु । अभेदासी ॥२९॥
कै वãयाचा चढावा । करȣत ǒवषयसेवा ।
झाला भृ ×य भÏय कालोवा । भƠȧÍया घरȣं ॥३०॥
घरामाजीं पायɅ । चालतां मागु[ हȣ तोिच होये ।
ना बैसे तरȣ आहे । पावणɅिच ॥३१॥
तैसɅ भलतɅ कǐरतां । येथɅ पाǒवजे कांहȣं आतां ।
ऐसɅ नाहȣं न कǐरतां । ठाǑकजेना ॥३२॥
आठवु आǔण ǒवसǽ । तयातɅहȣ घेऊं नेदȣ पसǽ ।
दशेचा वेåहाǽ । असाधारणु ॥३३॥
झाला ·वेÍछािच ǒविध । ·वैर झाला समािध ।
दशे ये मो¢ऋǒƨ । बैसɉ घापे ॥३४॥
झाला दे वोिच भƠु । ठावोिच झाला पंथु ।
होऊिन ठे ला एकांतु । ǒवƳिच हɅ ॥३५॥
भलतेउिन दे वɅ । भलतेन भƠ होआवɅ ।
बैसला तेथɅ राǔणवɅ । अकमु[ हा ॥३६॥
दे वािचया दाटणी । दे ऊळा झाली आटणी ।
दे शकाळाǑद वाहाणीं । येईच ना ॥३७॥
दे वीं दे वोिच न माये | मा दे वी कɅ अÛवयो आहे ? ।
येथ पǐरवाǽ बहये

। अघडता कȧं ॥३८॥
ऐिसयाǑह ·वामीभृ ×यसंबंधा । लागीं उठलीं ^ƨा ।
तɇ दे वोिच नुसधा । कामǒवजे ॥३९॥
अविघया उपचारा । जपÚयान िनधा[ रा ।
नाहȣं आन संसारा । दे वोवांचु नी ॥४०॥
आतां दे वातɅिच दे वɅ । दे ववरȣ भजावɅ ।
अप[ णाचेिन नांवɅ । भलितया ॥४१॥
पाहɅ पां आघवया । ǽखा ǽखिच यया ।
परȣ दसरा ु नाहȣं तया । ǒव·तार जेवीं ॥४२॥
दे व दे ऊळ पǐरवाǽ । कȧजे कोǽिन डɉगǽ ।
तैसा भƠȧचा åयवहाǽ । कां न åहावा ? ॥४३॥
अओ मुगीं मुग जैसɅ । घेतां न घेतां नवल नसे ।
के लɅ दे वपण तैसɅ । दोहȣं परȣ ॥४४॥
अखतांिच दे वता । अखतींिच असे न पूǔजतां ।
मा अखतीं काय आतां । पुजो जावी ॥४५॥
दȣƯीचीं लुगडȣं । दȣपकिळके तूं वेढȣ ।
हɅ न àहणतां ते उघडȣ । ठाके काई ? ॥४६॥
कां चं ]ातɅ चं Ǒ]का । न àहǔणजे तूं लेकां ।
तâ हȣ तो अिसका । ितयािच कȧं ना ॥४७॥
आगीपण आगी । असतिच असे अं गीं ।
मा कासयालागीं । दे णɅ न दे णɅ ? ॥४८॥
àहणोिन भजतां भजावɅ । मा न भजतां कय नåहे ? ।
ऐसɅ नाहȣं ·वभावɅ । ^ीिशवुिच असे ॥४९॥
अतां भǒƠ अभǒƠ । झालɅ ताट एके पातीं ।
कमा[ कमा[ िचया वाती । काãहावूिनयां ॥५०॥
àहणोिन उपिनषदɅ । दशे येित िनंदे ।
िनंदािच ǒवशदɅ । ·तो]Ʌ होती ॥५१॥
ना तरȣ िनंदा·तुित । दोÛहȣं मौनासाठȤं जाती ।
मौनीं मौन आथी । न बोलतां बोली ॥५२॥
घािलता अåहासåहा पाय । िशवया]ािच होतु जाय ।
िशवा गेिलयाहȣ नोहे । कɅ हȣ जाणɅ ॥५३॥
चालणɅ आǔण बैसक । दोÛहȣ िमळोिन एक ।
नोहे ऐसɅ कौतुक । इये ठायीं ॥५४॥
येâ हवीं आडोळिलया डोळा । िशवदश[ नाचा सोहळा ।
भोिगजे भलते वेळां । भलतेणɅ ॥५५॥
ना समोर Ǒदसे िशवुहȣ । पǐर दे ǔखलɅ कांहȣं नाहȣं ।
दे वभƠा दोहȣ । एकु िच पाडू ॥५६॥
आपणिच चɅडू सुटे । मग आपणया उपटे ।
तेणɅ उदळतां दाटे । आपणपांिच ॥५७॥
ऐसी जरȣ चɅडूफळȣ । दे ǔखजे कां के åहे ळȣं ।
तरȣ बोिलजे हे सरळȣ । ήबुƨाची ॥५८॥
कमा[ चा हातु नलगे । £ानाचɅहȣ कांहȣं न ǐरगे ।
ऐसीिच होतसे आंगɅ । उपाǔ·त हे ॥५९॥
िनफजे ना िनमे । आंगɅ आंग घुमे ।
सुखा सुख उपमे । दे ववेल यया ॥६०॥
कोÖहȣ एक अकृ ]ीम । भƠȧचɅ हɅ वम[ ।
योग£ानाǑदǒव^ाम । भूिमके हे ॥६१॥
आंगɅ कȧर एक झालɅ । परȣ नामǾपाचे मासले ।
होते तेहȣ आटले । हǐरहर येथɅ ॥६२॥
अहो अध[ नारȣनटे ƳरɅ । िगिळत िगिळत पर·परɅ ।
\हण झालɅ एकसरɅ । सव[ \ासɅ ॥६३॥
वाÍयजात खाऊनी । वाचक×वǑह ǒपऊनी ।
टाकली िनदै जोनी । परा येथɅ ॥६४॥
िशवािशवा ! समथा[ ·वामी । येवढȣये आनंदभूिम ।
घेपे दȣजे एकɅ आàहȣं । ऐसɅ के लɅ ॥६५॥
चेतिच मा चेवǒवलɅ । िनदै लɅ िच मा िनदǒवलɅ ।
आàहȣिच आàहा आǔणलɅ । नवल जी तुझɅ ॥६६॥
आàहȣ िनखळ मा तुझे । वरȣ लोभɅ àहणसी माझɅ ।
हɅ पुनǽƠ साजे । तूंिच àहणोनी ॥६७॥
कोणाचɅ कांहȣं न घेसी । आपुलɅहȣ तैसɅिच न दे सी ।
कोण जाणे भोिगसी । गौरव कै सɅ ॥६८॥
गुǽ×वɅ जेवढा चांगु । तेवढािच ताǾिन लघु ।
गुǽ लघु जाणे जो पांगु । तुझा करȣ ॥६९॥
िशΆयां दे तां वाटे । अƮै ताचा समो फु टे ।
तरȣ काƻा होती भाटɅ । शाƸɅ तुझीं ॥७०॥
Ǒकं बह

ना ये दातारा । तूं याचा संसारा ।
वɅचोिन होसी सोयरा । तेणɅिच तोषɅ ॥७१॥
॥ इित ^ीिसƨानुवादे ^ीमɮ मृ तानुभवे जीवÛमुƠदशाकथनं नाम नवमं ήकरणं संपूण[ म् ॥
\ं थपǐरहार \ं थपǐरहार \ं थपǐरहार \ं थपǐरहार

परȣ गा िनवृ ǒƣराया । हातातळȣं सुखǒवलɅ तूं या ।
तरȣ िनवांतिच िमयां । भोगावɅ कȧं तɅ ॥१॥
परȣ महे शɅ सूया[ हातीं । Ǒदधली तेजाची सुती ।
तया भासा अं तव[ तȸ । जगिच के लɅ ॥२॥
चं ]ािस अमृ त घातलɅ । तɅ तयािच कािय येतुलɅ ।
कȧं िसंधु मेघा Ǒदधले । मेघािच भागु ॥३॥
Ǒदवा जो उजेडु । तो घराचािच सुरवाडू ।
गगनी आथी पवाडु । तो जगाचािच कȧं ॥४॥
अगाधɅǑह उचं बळती । तɅ चं]ȣिच ना शƠȧ ? ।
वसंतु करȣ तɇ होती । झाडांचɅ दानीं ॥५॥
àहणोिन हɅ असंवय[ । दै ǒवकȧचɅ औदाय[ ।
वांचोिन ·वातंतय[ । माझɅ नाहȣं ॥६॥
आǔण हा येवढा ऐसा । पǐरहाǾ दे वू कायसा ।
ήभुήभावǒवÛयासा । आड ठावूनी ॥७॥
आàहȣ बोिललɉ जɅ कांहȣं । तɅ ήकटिच असे ठायीं ।
मा ·वयंήकाशा काई । ήकाशावɅ बोलɅ ? ॥८॥
नाना ǒवपायɅ आàहȣं हन । कȧजे तɅ पां मौन ।
तरȣ काय जनी जन ǑदसतɅ ना ? ॥९॥
जनातɅ जनीं दे खतां । ]ƴɅिच Ǻ΅य त×वतां ।
कोÖहȣ नहोिन आइता । िसÚदांत हा ॥१०॥
ययापरौतɅ काहȣं । संǒव]ह·य नाहȣं ।
आǔण हे तया आधींहȣ । असतिच असे ॥११॥
तΚहȣ \ंथή·तावो । न घडे हɅ àहणɉ पावो ।
तΚहȣ िसÚदानुवाद लाहɉ । आवडȣ कǾं ॥१२॥
पǑढयंते सदा तɅिच । परȣ भोगीं नवी नवी ǽची ।
àहणोिन ह उिचतुिच अनुवाद िसÚद ॥१३॥
या कारणɅ िमयां । गौÜय दाǒवलɅ बोलुिनयां ।
ऐसɅ नाहȣं , आपसया । ήकाशुिच ॥१४॥
आǔण पूण[ अहं ता वेठलɉ । सɇघ आàहȣच दाटलɉ ।
मा लोपलɉ ना ήगटलɉ । कोणा होऊनी ॥१५॥
आपणया आपणपɅ । िनǾपण काय ओपे ? ।
मा उगेपणे हरपे । ऐसे आहे ? ॥१६॥
àहणोिन माझी वैखरȣ । मौनाचɅǑह मौन करȣ ।
हे पाǔणयावरȣ मकरȣ । रे ǔखली पां ॥१७॥
एवं दशोपिनषदɅ । पुढारȣ न ढळती पदɅ ।
दे खोिन बुडȣ बोधɅ । येथɅिच Ǒदधली ॥१८॥
Ïनानदे वो àहणे ^ीमंत । हɅ अनुभवामृ त ।
सɅवोिन जीवÛमुƠ । हɅ िच होतु ॥१९॥
मुǒƠ कȧर वेãहाळ । अनुभवामृ त िनखळ ।
परȣ अमृ ताहȣ उठȤ लाळ । अमृ तɅ येणे ॥२०॥
िन×य चांदु होये । परȣ पुनवे आनु आहे ।
हɅ कां मी àहणɉ लाहɅ । सूय[ Ǻƴी ? ॥२१॥
ǒήया सावाियली होये । तै अं गीचे अं गीं न समाये ।
येâ हवीं तेथɅिच आहे । ताǽÖय कȧं ॥२२॥
वसंताचा आला । फळȣं फु लीं आपला ।
गगनािचया डाळा । पेलती झाडɅ ॥२३॥
ययालागीं हɅ बोलणɅ । अनुभामृ तपणɅ ।
·वानुभूित परगुणɅ । वोगǐरलɅ ॥२४॥
आǔण मुƠ मुमु¢ु बƨ । हɅ तंववरȣ योÊयता भेद ।
अनुभामृ त·वाद । ǒवǽƨ जंव ॥२५॥
गंगावगाहना आली । पाणीयɅ गंगा झालीं ।
कां ितिमरɅ भेटलीं । सूया[ जैशीं ॥२६॥
नाहȣं पǐरसाची कसवटȣ । तंववरȣच वािनयाÍया गोठȤ ।
मग पंधरावयाÍया पटȣं । बैसावɅ कȧं ॥२७॥
तैसɅ जे या अखरा । भेटती गाभारां ।
ते वोघ जैसे सागरा । आंतु आले ॥२८॥
जैशा आकाराǑद अ¢रा । भे टती पÛनासहȣ मा]ा ।
तैसɅ या चराचरा । दसरɅ ु नाहȣं ॥२९॥
तैसी तये ईƳरȣं । अं गुळȣ नåहे िच दसरȣ ु ।
Ǒकं बहना

सरोभरȣं िशवेसीिच ॥३०॥
àहणोिन £ानदे वो àहणे । अनुभवामृ तɅ येणɅ ।
सणु भोिगजे सणɅ ǒवƳाचेिन ॥३१॥
॥ इित ^ीिसƨानुवादे ^ीमɮ अमृ तानुभवे \ंथपǐरहारकथनं नाम दशमं ήकरणं संपूण[ म् ॥









hemantpm

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->