1

CODEX IURIS CANONICI (1917)
LIBER PRIMUS. NORMAE GENERALES. Can. l. Licet in Codice iuris canonici Ecclesiae quoque Orientalis disciplina saepe referatur, ipse tamen unam respicit Latinam Ecclesiam, neque Orientalem obligat, nisi de iis agatur, quae ex ipsa rei natura etiam Orientalem afficiunt. Can. 2. Codex, plerumque, nihil decernit de ritibus et caeremoniis quas liturgici libri, ab Ecclesia Latina probati, servandas praecipiunt in celebratione sacrosancti Missae sacrificii, in administratione Sacramentorum et Sacramentalium aliisque sacris peragendis. Quare omnes liturgicae leges vim suam retinent nisi earum aliqua in Codice expresse corrigatur. Can. 3. Codicis canones initas ab Apostolica Sede cum variis Nationibus conventiones nullatenus abrogant aut iis aliquid obrogant; eae idcirco perinde ac in praesens vigere pergent, contrariis huius Codicis praescriptis minime obstantibus. Can. 4. Iura aliis quaesita, itemque privilegia atque indulta quae, ab Apostolica Sede ad haec usque tempora personis sive physicis sive moralibus concessa, in usu adhuc sunt nec revocata, integra manent, nisi huius Codicis canonibus expresse revocentur. Can. 5. Vigentes in praesens contra horum statuta canonum consuetudines sive universales sive particulares, si quidem ipsis canonibus expresse reprobentur, tanquam iuris corruptelae corrigantur, licet sint immemorabiles,

2 neve sinantur in posterum reviviscere; aliae, quae quidem centenariae sint et immemorabiles, tolerari poterunt, si Ordinarii pro locorum ac personarum adiunctis existiment eas prudenter submoveri non posse; ceterae suppressae habeantur nisi expresse Codex aliud caveat. Can. 6. Codex vigentem huc usque disciplinam plerumque retinet, licet opportunas immutationes afferat. Itaque: 1.deg. Leges quaelibet, sive universales sive particulares, praescriptis huius Codicis oppositae, abrogantur nisi de particularibus legibus aliud expresse caveatur; 2.deg. Canones qui ius vetus ex integro referunt, ex veteris iuris auctoritate, atque ideo ex receptis apud probatos auctores interpretationibus, sunt aestimandi; 3.deg. Canones qui ex parte tantum cum veteri iure congruunt, qua congruunt, ex iure antiquo aestimandi sunt; qua discrepant, sunt ex sua ipsorum sententia diiudicandi; 4.deg. In dubio num aliquod canonum praescriptum cum veteri iure discrepet, a veteri iure non est recedendum; 5.deg. Quod ad poenas attinet, quarum in Codice nulla fit mentio, spirituales sint vel temporales, medicinales vel, ut vocant, vindicativae, latae vel ferendae sententiae, eae tanquam abrogatae habeantur; 6.deg. Si qua ex ceteris disciplinaribus legibus, quae usque adhuc viguerunt, nec explicite nec implicite in Codice contineatur, ea vim omnem amisisse dicenda est, nisi in probatis liturgicis libris reperiatur, aut lex sit iuris divini sive positivi sive naturalis. Can. 7. Nomine Sedis Apostolicae vel Sanctae Sedis in hoc Codice veniunt non solum Romanus Pontifex, sed etiam, nisi ex rei natura vel sermonis contextu aliud appareat, Congregationes, Tribunalia, Officia, per quae

3 idem Romanus Pontifex negotia Ecclesiae universae expedire solet. TITULUS I. De legibus ecclesiasticis. Can. 8. par. 1. Leges instituuntur, cum promulgantur. par. 2. Lex non praesumitur personalis, sed territorialis, nisi aliud constet. Can. 9. Leges ab Apostolica Sede latae promulgantur per editionem in Actorum Apostolicae Sedis commentario officiali, nisi in casibus particularibus alius promulgandi modus fuerit praescriptus; et vim suam exserunt tantum expletis tribus mensibus a die qui Actorum numero appositus est, nisi ex natura rei illico ligent aut in ipsa lege brevior vel longior vacatio specialiter et expresse fuerit statuta. Can.10. Leges respiciunt futura, non praeterita, nisi nominatim in eis de praeteritis caveatur. Can. 11. Irritantes aut inhabilitantes eae tantum leges habendae sunt, quibus aut actum esse nullum aut inhabilem esse personam expresse vel aequivalenter statuitur. Can. 12. Legibus mere ecclesiasticis non tenentur qui baptismum non receperunt, nec baptizati qui sufficienti rationis usu non gaudent, nec qui, licet rationis usum assecuti, septimum aetatis annum nondum expleverunt, nisi aliud iure expresse caveatur. Can. l3. par. l. Legibus generalibus tenentur ubique terrarum omnes pro quibus latae sunt. par. 2. Legibus conditis pro peculiari territorio ii subiiciuntur pro quibus latae sunt quique ibidem

4 domicilium vel quasi-domicilium habent et simul actu commorantur, firmo praescripto can. 14. Can.l4. par. 1. Peregrini: l.deg. Non adstringuntur legibus particularibus sui territorii quandiu ab eo absunt, nisi aut earum transgressio in proprio territorio noceat, aut leges sint personales; 2.deg. Neque legibus territorii in quo versantur, iis exceptis quae ordini publico consulunt, vel actuum sollemnia determinant; 3.deg. At legibus generalibus tennentur etiamsi hae suo in territorio non vigeant, minime vero si in loco in quo versantur non obligent. par. 2. Vagi obligantur legibus tam generalibus quam particularibus quae vigent in loco in quo versantur. Can. 15. Leges, etiam irritantes et inhabilitantes, in dubio iuris non urgent; in dubio autem facti potest Ordinarius in eis dispensare, dummodo agatur de legibus in quibus Romanus Pontifex dispensare solet. Can. 16. par. l. Nulla ignorantia legum irritantium aut inhabilitantium ab eisdem excusat, nisi aliud expresse dicatur. par. 2. Ignorantia vel error circa legem aut poenam aut circa factum proprium aut circa factum alienum notorium generatim non praesumitur; circa factum alienum non notorium praesumitur, donec contrarium probetur. Can. 17. par. l. Leges authentice interpretatur legislator eiusve successor et is cui potestas interpretandi fuerit ab eisdem commissa.

5 par. 2. Interpretatio authentica, per modum legis exhibita, eandem vim habet ac lex ipsa; et si verba legis in se certa declaret tantum, promulgatione non eget et valet retrorsum; si legem coarctet vel extendat aut dubiam explicet, non retrotrahitur et debet promulgari. par. 3. Data autem per modum sententiae iudicialis aut rescripti in re peculiari, vim legis non habet et ligat tantum personas atque afficit res pro quibus data est. Can. 18. Leges ecclesiasticae intelligendae sunt secundum propriam verborum significationem in textu et contextu consideratam; quae si dubia et obscura manserit, ad locos Codicis parallelos, si qui sint, ad legis finem ac circumstantias et ad mentem legislatoris est recurrendum. Can. 19. Leges quae poenam statuunt, aut liberum iurium exercitium coarctant, aut exceptionem a lege continent, strictae subsunt interpretationi. Can. 20. Si certa de re desit expressum praescriptum legis sive generalis sive particularis, norma sumenda est, nisi agatur de poenis applicandis, a legibus latis in similibus; a generalibus iuris principiis cum aequitate canonica servatis; a stylo et praxi Curiae Romanae; a communi constantique sententia doctorum. Can. 21. Leges latae ad praecavendum periculum generale, urgent, etiamsi in casu peculiari periculum non adsit. Can. 22. Lex posterior, a competenti auctoritate lata, obrogat priori, si id expresse edicat, aut sit illi directe contraria, aut totam de integro ordinet legis prioris materiam; sed firmo praeseripto can. 6, n. 1, lex generalis nullatenus derogat locorum specialium et personarum singularium statutis, nisi aliud in ipsa expresse caveatur.

6 Can. 23. In dubio revocatio legis praeexsistentis non praesumitur, sed leges posteriores ad priores trahendae sunt et his, quantum fieri possit conciliandae. Can. 24. Praecepta, singulis data, eos quibus dantur, ubique urgent, sed iudicialiter urgeri nequeunt et cessant resoluto iure praecipientis nisi per legitimum documentum aut coram duobus testibus imposita fuerint. TITULUS II. De consuetudine. Can. 25. Consuetudo in Ecclesia vim legis a consensu competentis Superioris ecclesiastici unice obtinet. Can. 26. Communitas quae legis ecclesiasticae saltem recipiendae capax est, potest consuetudinem inducere quae vim legis obtineat. Can. 27. par. 1. Iuri divino sive naturali sive positivo nulla consuetudo potest aliquatenus derogare; sed neque iuri ecclesiastico praeiudicium affert, nisi fuerit rationabilis et legitime per annos quadraginta continuos et completos praescripta; contra legem vero ecclesiasticam quae clausulam contineat futuras consuetudines prohibentem, sola praescribere potest rationabilis consuetudo centenaria aut immemorabilis. par. 2. Consuetudo quae in iure expresse reprobatur non est rationabilis. Can. 28. Consuetudo praeter legem, quae scienter a communitate cum animo se obligandi servata sit, legem inducit, si pariter fuerit rationabilis et legitime per annos quadraginta continuos et completos praescripta. Can. 29. Consuetudo est optima legum interpres.

7 Can. 30. Firmo praescripto can. 5, consuetudo contra legem vel praeter legem per contrariam consuetudinem aut legem revocatur; sed, nisi expressam de iisdem mentionem fecerit, lex non revocat consuetudines centenarias aut immemorabiles, nec lex generalis consuetudines particulares. TITULUS III. De temporis supputatione. Can. 31. Salvis legibus liturgicis, tempus, nisi aliud expresse caveatur, supputetur ad normam canonum qui sequuntur. Can. 32. par. 1. Dies constat 24 horis continuo supputandis a media nocte, hebdomada 7 diebus. par. 2. In iure nomine mensis venit spatium 30, anni vero spatium 365 dierum, nisi mensis et annus dicantur sumendi prout sunt in calendario. Can. 33. par. 1. In supputandis horis diei standum est communi loci usui; sed in privata Missae celebratione, in privata horarum canonicarum recitatione, in sacra communione recipienda et in ieiunii vel abstinentiae lege servanda, licet alia sit usualis loci supputatio, potest quis sequi loci tempus aut locale sive verum sive medium, aut legale sive regionale sive aliud extraordinarium. par. 2. Quod attinet ad tempus urgendi contractuum obligationes, servetur, nisi aliter expressa pactione conventum fuerit, praescriptum iuris civilis in territorio vigentis. Can. 34. par. 1. Si mensis et annus designentur proprio nomine vel aequivalenter, ex. gr., mense februario, anno proxime futuro, sumantur prout sunt in calendario.

8 par. 2. Si terminus a quo nec explicite nec implicite assignetur, ex. gr., suspensio a Missae celebratione per mensem aut duos annos, tres in anno vacationum menses, etc., tempus supputetur de momento ad momentum; et si tempus sit continuum, ut in allato primo exemplo, menses et anni sumantur prout sunt in calendario; si intermissum, hebdomada intelligatur 7 dierum, mensis 30, annus 365. par. 3. Si tempus constet uno vel pluribus mensibus aut annis, una vel pluribus hebdomadibus aut tandem pluribus diebus, et terminus a quo explicite vel implicite assignetur: l.deg. Menses et anni sumantur prout sunt in calendario; 2.deg. Si terminus a quo coincidat cum initio diei, ex. gr., duo vacationum menses a die 15 augusti, primus dies ad explendam numerationem computetur et tempus finiatur incipiente ultimo die eiusdem numeri; 3.deg. Si terminus a quo non coincidat cum initio diei, ex. gr., decimus quartus aetatis annus, annus novitiatus, octiduum a vacatione sedis episcopalis, decendium ad appellandum, etc., primus dies ne computetur et tempus finiatur expleto ultimo die eiusdem numeri; 4.deg. Quod si mensis die eiusdem numeri careat, ex. gr., unus mensis a die 30 ianuarii, tunc pro diverso casu tempus finiatur incipiente vel expleto ultimo die mensis; 5.deg. Si agatur de actibus eiusdem generis statis temporibus renovandis, ex. gr., triennium ad professionem perpetuam post temporariam, triennium aliudve temporis spatium ad electionem renovandam, etc., tempus finitur eodem recurrente die quo incepit, sed novus actus per integrum eundem diem poni potest. Can. 35. Tempus utile illud intelligitur quod pro exercitio aut prosecutione sui iuris ita alicui competit ut ignoranti

9 aut agere non valenti non currat; continuum, quod nullam patitur interruptionem. TITULUS IV. De rescriptis. Can. 36. par. l. Rescripta tum Sedis Apostolicae tum aliorum Ordinariorum impetrari libere possunt ab omnibus qui expresse non prohibentur. par. 2. Gratiae et dispensationes omne genus a Sede Apostolica concessae etiam censura irretitis validae sunt, salvo praescripto can. 2265, par. 2, 2275, n. 3, 2283. Can. 37. Rescriptum impetrari potest pro alio etiam praeter eius assensum; et licet ipse possit gratia per rescriptum concessa non uti, rescriptum tamen valet ante eius acceptationem, nisi aliud ex appositis clausulis appareat. Can. 38. Rescripta quibus gratia conceditur sine interiecto exsecutore, effectum habent a momento quo datae sunt litterae; cetera a tempore exsecutionis. Can. 39. Conditiones in rescriptis tunc tantum essentiales pro eorundem validitate censentur, cum per particulas si, dummodo, vel aliam eiusdem significationis exprimuntur. Can. 40. In omnibus rescriptis subintelligenda est, etsi non expressa, conditio: Si preces veritate nitantur, salvo praescripto can. 45, 1054. Can. 41. In rescriptis quorum nullus est exsecutor, preces veritate nitantur oportet tempore quo rescriptum datum est; in ceteris tempore exsecutionis. Can. 42. par. l. Reticentia veri, seu subreptio, in precibus non obstat quominus reseriptum vim habeat ratumque sit,

10 dummodo expressa fuerint quae de stylo Curiae sunt ad validitatem exprimenda. par. 2. Nec obstat expositio falsi, seu obreptio, dummodo vel unica causa proposita vel ex pluribus propositis una saltem motiva vera sit. par. 3. Vitium obreptionis vel subreptionis in una tantum parte rescripti aliam non infirmat, si una simul plures gratiae per rescriptum concedantur. Can. 43. Gratia ab una Sacra Congregatione vel Officio Romanae Curiae denegata, invalide ab alia Sacra Congregatione vel Officio aut a loci Ordinario, etsi potestatem habente, conceditur sine assensu Sacrae Congregationis vel Officii quocum vel quibuscum agi coeptum fuit, salvo iure S. Poenitentiariae pro foro interno. Can. 44. par. 1. Nemo gratiam a proprio Ordinario denegatam ab alio Ordinario petat, nulla facta denegationis mentione; facta autem mentione, Ordinarius gratiam ne concedat, nisi habitis a priore Ordinario denegationis rationibuns. par. 2. Gratia a Vicario Generali denegata et postea, nulla facta huius denegationis mentione, ab Episcopo impetrata, invalida est; gratia autem ab Episcopo denegata nequit valide, etiam facta denegationis mentione, a Vicario Generali, non consentiente Episcopo, impetrari. Can. 45. Cum rescriptis ad preces alicuius impetratis apponitur clausula: Motu proprio, valent quidem ea, si in precibus reticeatur veritas alioquin necessario exprimenda, non tamen si falsa causa finalis eaque unica proponatur, salvo praescripto can. 1054. Can. 46. Rescripta etiam Motu proprio concessa personae de iure communi inhabili ad consequendam gratiam de

11 qua agitur, itemque edita contra alicuius loci legitimam consuetudinem vel statutum peculiare, vel contra ius alteri iam quaesitum, non sustinentur, nisi expressa derogatoria clausula rescripto apponatur. Can. 47. Rescripta non fiunt irrita ob errorem in nomine personae cui vel a qua conceduntur, aut loci in quo ipsa moratur, aut rei de qua agitur, dummodo iudicio Ordinarii, nulla sit de ipsa persona vel re dubitatio. Can. 48. par. 1. Si contingat ut de una eademque re duo rescripta inter se contraria impetrentur, peculiare, in iis quae peculiariter exprimuntur, praevalet generali. par. 2. Si sint aeque peculiaria aut generalia, prius tempore praevalet posteriori, nisi in altero fiat expressa mentio de priore, aut nisi prior impetrator dolo vel notabili negligentia suo rescripto usus non fuerit. par. 3. Quod si eodem die fuerint concessa nec liqueat uter prior impetraverit, utrumque irritum est, et, si res ferat, rursus ad eum qui rescripta dedit, est recurrendum. Can. 49. Rescripta intelligenda sunt secundum propriam verborum significationem et communem loquendi usum, nec debent ad casus alios praeter expressos extendi. Can. 50. In dubio, rescripta quae ad lites referuntur, vel iura aliis quaesita laedunt, vel adversantur legi in commodum privatorum, vel denique impetrata fuerunt ad beneficii ecclesiastici assecutionem, strictam interpretationem recipiunt; cetera omnia latam. Can. 51. Rescriptum Sedis Apostolicae in quo nullus datur exsecutor, tunc tantum debet Ordinario impetrantis praesentari, cum id in eisdem litteris praecipitur, aut de rebus agitur publicis, aut comprobare conditiones quasdam oportet.

12 Can. 52. Rescripta, quorum paesentationi nullum est definitum tempus, possunt exsecutori exhiberi quovis tempore, modo absit fraus et dolus. Can. 53. Rescripti exsecutor invalide munere suo fungitur, antequam litteras receperit earumque authenticitatem et integritatem recognoverit, nisi praevia earundem notitia ad eum fuerit auctoritate rescribentis transmissa. Can. 54. par. 1. Si in rescripto committatur merum exsecutionis ministerium, exsecutio rescripti denegari non potest, nisi aut manifeste pateat rescriptum vitio subreptionis aut obreptionis nullum esse, aut in rescripto apponantur conditiones quas exsecutori constet non esse impletas, aut qui rescriptum impetravit adeo iudicio exsecutoris, videatur indignus ut aliorum offensioni futura sit gratiae concessio; quod ultimum si accidat, exsecutor, intermissa exsecutione statim ea de re certiorem faciat rescribentem. par. 2. Quod si in rescripto concessio gratiae exsecutori committatur, ipsius est pro suo prudenti arbitrio et conscientia gratiam concedere vel denegare. Can. 55. Exsecutor procedere debet ad mandati normam, et nisi conditiones essentiales in litteris appositas impleverit ac substantialem procedendi formam servaverit, irrita est exsecutio. Can. 56. Exsecutio rescriptorum quae forum externum respiciunt, scripto facienda est. Can. 57. par. 1. Rescriptorum exsecutor potest alium pro suo prudenti arbitrio sibi substituere, nisi substitutio prohibita fuerit, aut substituti persona praefinita.

13 par. 2. Si tamen fuerit electa industria personae, exsecutori non licet alteri committere, nisi actus praeparatorios. Can. 58. Rescripta quaelibet exsecutioni mandari possunt etiam ab exsecutoris successore in dignitate vel officio, nisi fuerit electa industria personae. Can. 59. par. 1. Exsecutori fas est, si quoquo modo in rescriptorum exsecutione erraverit, iterum eadem exsecutioni mandare. par. 2. Quod attinet ad taxas pro rescriptorum exsecutione, servetur praescriptum can. 1507, par. l. Can. 60. par. 1. Rescriptum, per peculiarem Superioris actum revocatum, perdurat usque dum revocatio ei, qui illud obtinuit, significetur. par. 2. Per legem contrariam nulla rescripta revocantur, nisi aliud in ipsa lege caveatur, aut lex lata sit a Superiore ipsius rescribentis. Can. 61. Per Apostolicae Sedis aut dioecesis vacationem nullum eiusdem Sedis Apostolicae aut Ordinarii rescriptum perimitur, nisi aliud ex additis clausulis appareat, aut rescriptum contineat potestatem alicui factam concedendi gratiam peculiaribus personis in eodem expressis, et res adhuc integra sit. Can. 62. Si rescriptum contineat non simplicem gratiam, sed privilegium vel dispensationem, serventur insuper praescripta canonum qui sequuntur. TITULUS V. De privilegiis. Can. 63. par. 1. Privilegia acquiri possunt non solum per directam concessionem competentis auctoritatis et per

Episcopo aliisve de quibus in can. quae directe. 198. par. . augentur. sed etiam per legitimam consuetudinem aut praescriptionem. Nisi in earum concessione electa fuerit industria personae aut aliud expresse cautum sit. ea tantum privilegia impertita censentur. 1 ab Apostolica Sede concessae.14 communicationem. 2. non evanescunt. 3. sed transeunt ad Ordinarios qui ipsi in regimine succedunt. Can. 1. par. Cum privilegia acquiruntur per communicationem in forma accessoria. Can. par. cui fit communicatio. facultates habituales. 64. sed ad effectum dumtaxat dispensationis consequendae. Facultates habituales quae conceduntur vel in perpetuum vel ad praefinitum tempus aut certum numerum casuum. etiamsi ipse eas exsequi coeperit. resoluto iure Ordinarii cui concessae sunt. imminuuntur vel amittuntur ipso facto. accensentur privilegiis praeter ius. par. quare in facultate dispensandi includitur etiam potestas absolvendi a poenis ecclesiasticis. etiam in forma aeque principali. 66. si forte augeantur. par. 65. Concessa facultas secumfert alias quoque potestates quae ad illius usum sunt necessariae. perpetuo et sine speciali relatione ad certum locum aut rem aut personam concessa fuerant primo privilegiario. secus si acquirantur per communicationem in forma aeque principali. Possessio centenaria vel immemorabilis inducit praesumptionem concessi privilegii. habita etiam ratione capacitatis subiecti. imminuantur vel cessent in principali privilegiario. 2. si quae forte obstent. Can. item concessae Episcopo competunt quoque Vicario Generali. Per communicationem privilegiorum.

nisi aliud constet. Privilegium ex ipsius tenore aestimandum est. Privilegia cessant per renuntiationem a competenti Superiore acceptatam. Privilegio in sui tantum favorem constituto quaevis persona privata renuntiare potest. par. ad cetera quod attinet. si locus intra quadraginta annos restituatur. 72. nisi data fuerint cum clausula: ad beneplacitum nostrum. 71. Privilegium personale personam sequitur et cum ipsa exstinguitur. reviviscunt. Nec ipsi communitati seu coetui integrum est renuntiare privilegio sibi dato per modum legis. 2. Can. 69. Can. vel si renuntiatio cedat in Ecclesiae aliorumve praeiudicium. dignitati locove renuntiare privatis personis non licet. nisi alio ex capite exsurgat obligatio. privilegia non exstinguuntur.15 Can. Concesso alicui communitati. 75. 70. Resoluto iure concedentis. Can. Privilegia realia cessant per absolutum rei vel loci interitum. par. sed ea semper adhibenda interpretatio. servetur praescriptum can. Can. 1. Can. Privilegium. Can. 60. ut privilegio aucti aliquam ex indulgentia concedentis videantur gratiam consecuti. 4. par. vel alia aequipollenti. par. nec licet illud extendere aut restringere. 68. Can. 50. In dubio privilegia interpretanda sunt ad normam can. 74. Can. censendum est perpetuum. Per legem generalem revocantur privilegia in hoc Codice contenta. 73. . Nemo cogitur uti privilegio in sui dumtaxat favorem concesso. 3. 67. privilegia vero localia.

De dispensationibus. si accedat legitima praescriptio vel tacita renuntiatio. et Ordinarius Sanctam Sedem monere ne omittat. aut nisi difficilis sit recursus ad Sanctam Sedem et simul in mora sit periculum gravis damni. 79. amittuntur. A generalibus Ecclesiae legibus Ordinarii infra Romanum Pontificem dispensare nequeunt. par. aut eius usus illicitus fiat. TITULUS VI. Can. 80. oretenus a Sancta Sede obtenta. firmo praescripto can. 2. Quamvis privilegia. nemo tamen potest cuiusvis privilegii usum adversus quemquam in foro externo vindicare. si quis privilegio ab eadem concesso graviter abutatur. Per non usum vel per usum contrarium privilegia aliis haud onerosa non cessant. et de dispensatione agatur quae a Sede Apostolica concedi solet. Can. immutentur ut noxium evaserit. nisi haec potestas eisdem fuerit explicite vel implicite concessa. Dispensatio. 77. iudicio Superioris. Qui abutitur potestate sibi ex privilegio permissa. item elapso tempore vel expleto numero casuum pro quibus privilegium fuit concessum. Can. concedi potest a conditore legis.16 Can. 207. quae vero in aliorum gravamen cedunt. si temporis progressu rerum adiuncta sic. ipsi petenti in foro conscientiae suffragentur. 78. 81. Can. . ne in casu quidem peculiari. Can. Cessat quoque privilegium. privilegio ipso privari meretur. 76. seu legis in casu speciali relaxatio. nisi privilegium ipsum sibi concessum esse legitime evincat. nec non ab illo cui iidem facultatem dispensandi concesserint. ab eius successore vel Superiore.

84. Dispensatio quae tractum habet successivum. 88.17 Can. Can. Can. non vero in legibus quas speciatim tulerit Romanus Pontifex pro illo peculiari territorio. nisi ad normam can. Dispensatio in dubio de sufficientia causae licite petitur et potest licite et valide concedi. Can. par. alias dispensatio ab inferiore data illicita et invalida est. minor. Can. cessat iisdem modis quibus privilegium. nec non certa ac totali cessatione causae motivae. 81. sed ipsamet facultas dispensandi ad certum casum concessa. par. nisi haec potestas expresse eisdem concessa sit. et in legibus Concilii provincialis ac plenarii ad normam can. vel lata ab Ecclesia censura. par. ad iura quod attinet. infra hanc aetatem. A lege ecclesiastica ne dispensetur sine iusta et rationabili causa. 291. 1. nisi. 83. 87. 82. Persona quae vicesimum primum aetatis annum explevit. Episcopi aliique locorum Ordinarii dispensare valent in legibus dioecesanis. Can. habita ratione gravitatis legis a qua dispensatur. obstet obex. 1. Parochi nec a lege generali nec a lege peculiari dispensare valent. DE PERSONIS. . 85. ecclesiasticae communionis vinculum impediens. par. Baptismate homo constituitur in Ecelesia Christi persona cum omnibus christianorum iuribus et officiis. 86. maior est. 50. Can. Strictae subest interpretationi non solum dispensatio ad normam can. CODEX IURIS CANONICI 1917 LIBER SECUNDUS. 2. 2.

18 par. 2. par. Persona dicitur: incola. domicilium. locus originis est ipsemet nativitatis locus. vicariatu apostolico. vel sit protracta ad decennium completum. quae vel coniuncta sit cum animo ibi manendi saltem ad maiorem anni partem. si versetur extra domicilium et quasi-domicilium quod adhuc retinet. aut. in loco ubi quasi-domicilium habet peregrinus. Can. Can. iis exceptis in quibus ius minores a patria potestate exemptos habet. dicitur infans seu puer vel parvulus et censetur non sui compos. Infanti assimilantur quotquot usu rationis sunt habitu destituti. 3. 91. censetur pubes a decimoquarto. 2. si de exposito. vel sit reapse protracta ad maiorem anni partem. Quasi-domicilium acquiritur commoratione uti supra. est locus in quo inventus fuit. I. 88. 2. Can. quasi-domicilium habebat pater vel. est ille in quo. Si agatur de filio vagorum. in defectu domicilii. in loco ubi domicilium. minor in exercitio suorum iurium potestati parentum vel tutorum obnoxia manet. usum rationis habere praesumitur. Locus originis filii. Impubes. praefectura apostolica. par. si femina. si masculus. a duodecimo anno completo. si nullibi domicilium habeat vel quasidomicilium. expleto autem septennio. ante plenum septennium. par. si filius sit illegitimus aut postumus. advena. 1. 90. aut saltem in dioecesi. par. par. Can. Persona maior plenum habet suorum iurium exercitium. . etiam neophyti. si nihil inde avocet. mater. 92. cum filius natus est. Minor. si nihil inde avocet. vagus. Domicilium acquiritur commoratione in aliqua paroecia aut quasi-paroecia. quae commoratio vel coniuncta sit cum animo ibi perpetuo manendi.

par. Sive per domicilium sive per quasidomicilium suum quisque parochum et Ordinarium sortitur. 1. non autem in paroecia vel quasi-paroecia. Can. item uxor a viro legitime non separata. tot sunt gradus quot generationes. Domicilium et quasi-domicilium amittitur discessione a loco cum animo non revertendi. in dioecesi. legitime autem separata etiam domicilium. par. Domicilium vel quasi-domicilium in paroecia vel quasi-paroecia dicitur paroeciale. . Can. a viro legitime non separata. necessario retinet domicilium viri sui. 96. praefectura. 2.19 par. vicariatu. par. Can. par. 2. par. In linea obliqua. 3. Can. Illorum quoque qui non habent nisi dioecesanum domicilium vel quasi-domicilium parochus proprius est parochus loci in quo actu commorantur. 93. salvo praescripto can. si tractus uterque sit aequalis. Consanguinitas computatur per lineas et gradus. 95. 93. par. 1. par. 3. 2. minor. tot gradus quot generationes in tractu longiore. In linea recta. domicilium curatoris. stipite dempto. 94. dioecesanum. Proprius vagi parochus vel Ordinarius est parochus vel Ordinarius loci in quo vagus actu commoratur. seu quot personae. domicilium illius cuius potestati subiicitur. 1. Minor infantia egressus potest quasi-domicilium proprium obtinere. Uxor. amens. tot sunt gradus quot generationes in uno tractu lineae: si duo tractus sint inaequales. 3. par.

itemque mulierem inter et viri consanguineos. et vice versa. . sive orientales ad latinum ritum assumendum.20 Can. post legitimum transitum. 5. vel ex dispensatione apostolica. par. nisi forte baptismus a ritus alieni ministro vel fraude collatus fuit. 2. Viget inter virum dumtaxat et consanguineos mulieris. cum sacerdos proprii ritus praesto esse non potuit. cum facultas data fuit ut quis certo quodam ritu baptizaretur. In Ecelesia. vel ob gravem necessitatem. Nemini licet sine venia Apostolicae Sedis ad alium ritum transire. sacrae Synaxis ritu alieno suscipiendae non secumfert ritus mutationem. par. ad pristinum reverti. Integrum est mulieri diversi ritus ad ritum viri. Clerici nullo modo inducere praesumant sive latinos ad orientalem. publica auctoritate constitutae. par. Can. nisi iure particulari aliud cautum sit. etc. par. 99. in matrimonio ineundo vel eo durante. Ita computatur ut qui sunt consanguinei viri. Can. praeter personas physicas sunt etiam personae morales. resumendi proprii ritus libera est potestas. 1. 98. 3. 97. Seminaria beneficia. matrimonio autem soluto. Inter varios catholicos ritus ad illum quis pertinet. Mos. par. Affinitas oritur ex matrimonio valido sive rato tantum sive rato et consummato. par. quae distinguuntur in personas morales collegiales et non collegiales. cuius caeremoniis baptizatus fuit. 2. par. 4. par. transire. quin tamen eidem adscriptus maneret. aut. ut ecclesiae. quamvis diuturnus. iidem in eadem linea et gradu sint affines mulieris. 3. 1.

Circa actus personarum moralium collegialium : l. Personae morales sive collegiales sive non collegiales minoribus aequiparantur. quod. . vel si per centum annorum spatium esse desierit. par. aut. uti singulos. post tertium scrutinium praeses suo voto paritatem dirimat aut. ab omnibus probari debet. ceterae inferiores personae morales in Ecclesia eam sortiuntur sive ex ipso iuris praeseripto sive ex speciali competentis Superioris ecclesiastici concessione data per formale decretum ad finem religiosum vel caritativum. Can. parti relative maiori in tertio scrutinio. 1.deg. si agatur de electionibus et praeses suo voto paritatem dirimere nolit. l00.21 Can. par. 2** Quod autem omnes. 1. Catholica Ecclesia et Apostolica Sedes moralis personae rationem habent ex ipsa ordinatione divina. post duo inefficacia scrutinia. nisi ex tribus saltem personis physicis. lO2. perpetua est. quae easdem personas respiciunt. natura sua. Can. 2. par. exstinguitur tamen si a legitima auctoritate supprimatur. electus habeatur senior ordine vel prima professione vel aetate. 3. par. par. serventur particularia statuta ac normae iuris communis. id vim iuris habet. l01. par. 1. 2. Persona moralis. demptis suffragis nullis. Persona moralis collegialis constitui non potest. Si de actibus personarum moralium non collegialium agatur. tangit. Nisi aliud expresse iure communi aut particulari statutum fuerit. quod si suffragia aequalia fuerint. placuerit parti absolute maiori eorum qui suffragium ferunt.

Si requiratur consensus vel consilium non unius tantum vel alterius personae. par. pro infectis habentur. quos persona sive physica sive moralis ponit ex vi extrinseca. 2. 2. et mentem suam manifestent . Superior contra earundem votum invalide agit. satis est ad valide agendum ut Superior illas personas audiat. quamvis autem nulla obligatione teneatur ad eorum votum. sive ad petitionem partis laesae sive ex officio. Si consensus exigatur. sed possunt ad normam can. Superior autem pro sua prudentia ac negotiorum gravitate potest eas adigere ad iusiurandum de secreto servando praestandum . par. par. sed plurium simul eae personae legitime convocentur. Actus positi ex metu gravi et iniuste incusso vel ex dolo. Can. secus actus valet. . ex. 103.: de consilio consultorum. etc. Can. etsi concors. 1. ius omnium in illud recidit. Si vel unum ex personae moralis collegialis membris supersit. nec ab eisdem. si consilium tantum. si plures audiendae sint personae. nisi aliud iure caveatur. gr. suo iudicio aestimanda. Can. concordibus earundem suffragiis deferat. parocho. si versetur circa id quod constituit substantiam actus vel recidat in conditionem sine qua non. cui resisti non possit. valent. sine praevalenti ratione. vel audito Capitulo. Cum ius statuit Superiorem ad agendum indigere consensu vel consilio aliquarum personarum: 1 deg. accedendi. 2. 4.deg.22 par. per verba. salvo praescripto can. Actus. discedat. 104. sed in contractibus error locum dare potest actioni rescissoriae ad normam iuris.. nisi aliud iure caveatur. multum tamen. 162. Error actum irritum reddit. 1684-1689 per iudicis sententiam rescindi. 105.

deg. ex eadem obtinet praecedentiam .deg. inter sodales vero alicuius collegii.quae prius in loco. eidem ius est praecedentiae supra illas. Circa praecedentiam inter varias personas seu physicas seu morales. ex praescripto iuris communis. . 106.secus ex legitima consuetudine. senior aetate. nisi iunior ordinatus fuerit a Romano Pontifice. fide ae sinceritate sententiam suam aperire. si eodem tempore promoti sint. sedent post illos eiusdem gradus qui intersunt nonmine proprio.23 3. serventur normae quae sequuntur. Cui est auctoritas in personas sive physicas sive morales. 3. illa praecedit quae est in pacifica quasipossessione praecedentiae et. si de hoc non constet. praecedit qui prius est promotus ad gradum. sed qui in Conciliis aliisque similibus conventibus procuratorio nomine intersunt. instituta est. 2. salvis normis specialibus quae suis in locis traduntur: 1 deg. Qui alius personam gerit. praecedunt eis qui sunt inferioris gradus. et si eodem tempore ordinem receperint. senior ordinatione. qui altiorem ordinem tenet.deg. Inter varias personas morales eiusdem speciei et gradus. In praecedentia diversitas ritus non attenditnur. inter eiusdem gradus personas sed non eiusdem ordinis. qua deficiente. praecedit iis qui in inferiore sunt positi.deg. Inter diversas personas ecclesiasticas quarum nulla habeat in alias auctoritatem: qui ad gradum potiorem pertinent. si denique ad eundem gradum pertineant eundemque ordinem habeant. Omnes de consensu vel consilio requisiti debent ea qua par est reverentia. ius praecedentiae a determinetur ex propriis legitimis constitutionibus. ubi quaestio oritur. Can.deg. 4. 5.

sed inter eos sacra hierarchia est in qua alii aliis subordinantur. remota omni appellatione in suspensivo. DE CLERICIS. non ex populi vel potestatis saecularis consensu aut . ex Ecclesiae autem irnstitutione alii quoque gradus accessere. componere in casibus urgentioribus. Ex divina institutione sacra hierarchia ratione ordinis constat Episcopis. sed sine praeiudicio iuris uniuscuiusque. 1O8. 107. 3. 1. ratione iurisdictionis. Qui divinis ministeriis per primam saltem tonsuram mancipati sunt. clerici dicuntur.24 6. par. DE CLERICIS IN GENERE. 7. PARS PRIMA. Can. Can. Circa personas quae ad Domum pontificalem pertinent. quatenus ii collegialiter cum aliis procedant. 2. presbyteris et ministris. Non sunt omnes in eodem gradu. Loci Ordinarii est in sua dioecesi statuere praecedentias inter suos subditos. etiam inter exemptos. licet non omnes clerici sint divinae institutionis. par. praecedentia moderanda est secundum peculiaria privilegia. Qui in ecclesiasticam hierarehiam cooptantur. pontificatu supremo et episcopatu subordinato. 109. et omnes de praecedentia controversias. par. Can. ratione habita principiorum iuris communis.deg. legitimarum dioecesis consuetudinum et munerum ipsis commissorum. utrique autem possunt esse religiosi. SECTIO I. regulas et traditiones eiusdem pontificiae Domus. Ex divina institutione sunt in Ecclesia clerici a laicis distincti.deg.

et ab Ordinario alienae dioecesis litteras ab eodem subscriptas incardinationis pariter perpetuae et absolutae. ut aiunt. 110. adimpleta conditione legitimae electionis eiusdemque acceptationis. TITULUS I. ita ut clerici vagi nullatenus admittantur. Quamvis Praelati titulo. ipsomet iure divino. Can. lll. Can. 113. in reliquis gradibus iurisdictionis. Can. 2. nisi post annum a vacatione sedis episcopalis et cum consensu Capituli. Quemlibet clericum oportet esse vel alicui dioecesi vel alicui religioni adscriptum. De clericorum adscriptione alicui dioecesi. 114. canonica missione. Praeter casus de quibus in can. Excardinationem et incardinationem concedere nequit Vicarius Generalis sine mandato speciali. par. proprio tamen nomine Praelati in iure dicuntur clerici sive saeculares sive religiosi qui iurisdictionem ordinariam in foro externo obtinent. honoris causa. 2.25 vocatione adleguntur. a Sede Apostolica etiam nonnulli clerici donentur sine ulla iurisdictione. nec Vicarius Capitularis. Can. Per receptionem primae tonsurae clericus adscribitur seu. par. par. 114. Habetur excardinatio et incardinatio. 112. sed in gradibus potestatis ordinis constituuntur sacra ordinatione. ut clericus alienae dioecesi valide incardinetur. si ab Ordinario alienae dioecesis clericus beneficium residentiale obtinuerit cum consensu sui Ordinarii in . in supremo pontificatu. Can. l. incardinatur dioecesi pro cuius servitio promotus fuit. a suo Ordinario obtinere debet litteras ab eodem subscriptas excardinationis perpetuae et absolutae. 641.

maxime si agatur de incardinandis clericis diversae linguae et nationis. ad normam can. 116. . sub secreto. Ordinarius autem dimittens. Necessitas aut utilitas dioecesis id exigat. et habuerit praeterea a Curia dimittente. nisi: 1. Ad incardinationem alieni clerici Ordinarius ne deveniat.deg. vita. 118. cuius Ordinarius de eadem priorem Ordinarium quantocius certiorem reddat. 117. Soli clerici possunt potestatem sive ordinis sive iurisdictionis ecclesiasticae et beneficia ac pensiones ecclesiasticas obtinere. Ex legitimo documento sibi constiterit de obtenta legitima excardinatione. 115. 3.deg. Can. Can. 585. Clericus iureiurando coram eodem Ordinario eiusve delegato declaraverit se in perpetuum novae dioecesis servitio velle addici ad normam sacrorum canonum.deg. nisi incardinatione secuta in alia dioecesi. moribus ac studiis opportuna testimonia. advigilare debet ut testimonia sint veritati conformia. de clerici natalibus. et effectum non sortitur. 2.26 scriptis dato. et salvis iuris praescriptis circa canonicum ordinationis titulum. Etiam per professionem religiosam quis a propria dioecesi excardinatur. Can. Excardinatio fieri nequit sine iustis causis. vel cum licentia ab eodem in scriptis concessa e dioecesi discedendi in perpetuum. si opus sit. graviter onerata eius conscientia. Can. TITULUS II. De iuribus et privilegiis clericorum.

sine venia Ordinarii loci in quo causa peragitur. par. Si nihilominus ab eo qui nullam praehabuerit veniam. Can. Clerici omnes a servitio militari. firma tamen eorundem obligatione creditoribus quamprimum satisfaciendi. praesertim cum actor est laicus. quam tamen licentiam Ordinarius. prudenti ecclesiastici iudicis arbitrio. 123. nisi aliter pro locis particularibus legitime provisum fuerit. tum maxime cum controversiae inter partes componendae frustra operam dederit. Episcopi etiam titulares. si ad statum laicalem reducatur aut . Can. I. par. Omnes fideles debent clericis. Can. Patres Cardinales. ceteri privilegio fori gaudentes. salva sint quae ad honestam sui sustentationem. Legati Sedis Apostolicae. sunt necessaria. Can. l20. ob negotia ad ipsorum munus pertinentia. Officiales maiores Romanae Curiae. 122. ratione necessitatis. ad vitanda maiora mala comparere. sed eadem amittit. ll9. Abbates vel Praelati nullius supremi religionum iuris pontificii Superiores. certiore tamen facto Superiore a quo venia obtenta non fuit. Memoratis privilegiis clericus renuntiare nequit.27 Can. pro diversis eorum gradibus et muneribus. Clerici in omnibus causis sive contentiosis sive criminalibus apud iudicem ecclesiasticum conveniri debent. ne deneget sine iusta et gravi causa. 2. apud iudicem laicum conveniri nequeunt sine venia Sedis Apostolicae. a muneribus et publicis civilibus officiis a statu clericali alienis immunes sunt. par.121. Clericis qui creditoribus satisfacere coguntur. si quando clericis realem iniuriam intulerint. reverentiam seque sacrilegii delicto commaculant. conveniantur. 3. possunt.

speciali obligatione tenentur suo quisque Ordinario reverentiam et obedientiam exhibendi. in pia aliqua religiosave domo ab eodem designata vacare. Can. sanctissimum Sacramentum visitent. ad normam can. TITULUS III.o Ut clerici omnes poenitentiae sacramento frequenter conscientiae maculas eluant. recuperat vero.28 privatione perpetua iuris deferendi habitum ecclesiasticum plectatur. 125. iudicio proprii Ordinarii. 124. per tempus a proprio Ordinario determinandum. De obligationibus clericorum. Clerici debent sanctiorem prae laicis vitam interiorem et exteriorem ducere eisque virtute et recte factis in exemplum excellere. 213. . Can. 126. Omnes clerici. 2304. Deiparam Virginem mariano rosario colant. Omnes sacerdotes saeculares debent tertio saltem quoque anno spiritualibus exercitiis. praesertim vero presbyteri. Can. conscientiam suam discutiant. Quoties et quandiu id. 127. Can.deg. Can. si haec poena remittatur aut ipse rursus inter clericos admittatur. exigat Ecelesiae necessitas. Curent locorum Ordinarii: 1. suscipiendum est clericis ac fideliter implendum munus quod ipsis fuerit ab Episcopo commissum. nisi in casu particulari. iusta de causa ac de expressa eiusdem Ordinarii licentia. neque ab eis quisquam eximatur. ac nisi legitimum impedimentum excuset. par. 2. Ut iidem quotidie orationi mentali per aliquod tempus incumbant. 1. 128.

et in sacris disciplinis solidam illam doctrinam a maioribus traditam et communiter ab Ecclesia receptam sectentur. par. etsi beneficium paroeciale aut canonicale consecuti. alii religiosi qui facultatem audiendi confessiones ab Ordinario obtinuerunt. tum religiosi licet exempti curam animarum habentes et etiam. par. deficiente conventu scriptam casuum solutionem mittere debent. 2.29 Can. In civitate episcopali et in singulis vicariatibus foraneis saepius in anno. nisi ab Ordinario loci ob iustam causam fuerint exempti. l29. par. ceteris paribus. devitantes profanas vocum novitates et falsi nominis scientiam. conventus habeantur quos collationes seu conferentias vocant. praesertim sacra. aut. secundum normas ab Ordinario statuendas. 131. qui. recepto sacerdotio. Expleto studiorum curriculo. 2. nisi a loci Ordinario exemptionem antea expresse obtinuerint tum omnes sacerdotes saeculares. ne intermittant. resolutae quaestiones scriptae mittantur. examen singulis annis saltem per integrum triennium in diversis sacrarum scientiarum disciplinis. . par. de re morali et liturgica. quibus addi possunt aliae exercitationes quas Ordinarius opportunas iudicaverit ad scientiam et pietatem clericorum promovendam. si collatio in eorum domibus non habeatur. par. diebus arbitrio Ordinarii loci praestituendis. Clerici studia. 3. antea opportune designatis. Can. in memoratis periculis magis praestiterunt. Can. In collatione officiorum et beneficiorum ecclesiasticorum ratio habeatur eorum. Si conventus haberi difficile sit. subeant secundum modum ab eodem Ordinario determinandum. 1. l30. sacerdotes omnes. I. Conventui interesse.

ab eorundem ordinum exercitio prohibetur. apud se retineant aut quoquo modo frequentent. par. 3.30 Can. tenentur obligatione quotidie horas canonicas integre . par. servanda. Caveant clerici ne mulieres. par. Iudicium an retinere vel frequentare mulieres. 1. Clerici minores possunt quidem nuptias inire sed. par. soror. par. ubi viget. Eisdem licet cum illis tantum mulieribus cohabitare in quibus naturale foedus nihil mali permittit suspicari. 4. aut a quibus spectata morum honestas. 214. Coniugatus qui sine dispensatione apostolica ordines maiores. Clerici in maioribus ordinibus constituti a nuptiis arcentur et servandae castitatis obligatione ita tenentur. etiam illas in quas communiter suspicio non cadit. in maioribus ordinibus constituti. eaque. ipso iure e statu clericali decidunt. Consuetudo vitae communis inter clericos laudanda ac suadenda est. amita et huiusmodi. 3. cum provectiore aetate coniuncta. Clerici. par. ad Ordinarium loci pertinet. quantum fieri potest. 133. de quibus suspicio esse possit. salvo praescripto can. omnem suspicionem amoveat. nisi matrimonium fuerit nullum vi aut metu eisdem incusso. 213. 1. 135. Can. Can. exceptis iis de quibus in can. 214. l32. suscepit. 1. ut contra eandem peccantes sacrilegii quoque rei sint.134. 2. cuius est clericos ab hac retentione vel frequentatione prohibere. Can. 2. quales sunt mater. par. licet bona fide. Contumaces praesumuntur concubinarii. par. in peculiari aliquo casu scandalo esse possit aut incontinentiae aferre periculum.

quae exercitium laicalis iurisdictionis vel administrationis secumferunt. tabelliones seu publicos notarios nisi in Curia ecclesiastica. nec. Sine apostolico indulto medicinam vel chirurgiam ne exerceant. nisi recepti populorum mores aliter ferant. tonsuram seu coronam clericalem. 2. par. sese intra mensem emendaverint. gestent. Sine licentia sui Ordinarii ne ineant gestiones bonorum ad laicos pertinentium aut officia saecularia . par. ipso iure e statu clericali decidunt. Clerici ab iis omnibus quae statum suum dedecent. Omnes clerici decentem habitum ecclesiasticum. ab Ordinario moniti. pecunia exposita. arma ne gestent. A fideiubendo. Clerici minores qui propria auctoritate sine legitima causa habitum ecclesiasticum et tonsuram dimiserint. 136. deferant. Can. ne vacent. 3. Can.31 recitandi secundum proprios et probatos liturgicos libros. prorsus abstineant: indecoras artes ne exerceant. par. par. par. licet non indecora a clericali tamen statu aliena sunt. clamorosant antem nunquam exerceant. 137. et capillorum simplicem cultum adhibeant. Annulo ne utantur. ne assumant. secundum legitimas locorum consuetudines et Ordinarii loci praescripta. Ea etiam quae. officia publica. par. 138. aleatoriis ludis. clericus prohibetur. nisi quando iusta timendi causa subsit. vitent. Can. ne agant. 1. inconsulto loci Ordinario. 1. l39. tabernas aliaque similia loca sine necessitate aut alia iusta causa ab Ordinario loci probata ne ingrediantur. 2. nisi id ipsis a iure aut apostolico privilegio sit concessum. venationi ne indulgeant. Can. 3. etiam de bonis propriis.

Prohibentur clerici per se vel per alios negotiationem aut mercaturam exercere sive in propriam sive in aliorum utilitatem. nullam partem habeant. Clericus minor qui contra praescriptum par. Spectaculis. tum Ordinarii loci in quo electio facienda est. ipso iure e statu clericali decidit. praesertim in publicis theatris. nisi cum sui Ordinarii licentia. par. suae dioecesi manens incardinatus. 144. neve intestinis bellis et ordinis publici perturbationibus opem quoquo moda ferant.32 quae secumferant onus reddendarum rationum. 1 sponte sua militiae nomen dederit. par. revocari potest. 142. gravem personalem poenam prosequente. Saecularem militiam ne capessant voluntarii. 1. vel quibus clericos interesse scandalo sit. licet beneficium aut officium residentiale non habeant. 140. 2. Senatorum aut oratorum legibus ferendis quos deputatos vocant munus ne sollicitent neve acceptent sine licentia Sanctae Sedis in locis ubi pontificia prohibitio intercesserit. ne testimonium quidem sine necessitate ferentes. Can. 4. in laicali iudicio criminali. iusta de causa et naturali aequitate . Can. idem ne attentent aliis in locis sine licentia tum sui Ordinarii. Can. Can. procuratoris aut advocati munus ne exerceant. par. ne intersint. 141. l43. Can. nisi in tribunali ecclesiastico. ut citius liberi evadant. Qui cum licentia sui Ordinarii in aliam dioecesim transierit. aut in civili quando agitur de causa propria aut suae ecclesiae. a sua tamen dioecesi per notabile tempus sine licentia saltem praesumpta Ordinarii proprii ne discedant. id fecerint. Clerici. choreis et pompis quae eos dedecent.

Officium ecclesiasticum nequit sine provisione canonica valide obtineri. vel tandem per . De officiis ecclesiasticis. si praecesserit electio aut postulatio.148. par. 1409 seqq. custodiantur insuper praescripta can. vel per eius confirmationem aut admissionem. 2. stricto autem sensu est munus ordinatione sive divina sive ecclesiastica stabiliter constitutum. 2. Provisio officii ecclesiastici fit vel per liberam collationem a legitimo Superiore. CAPUT I. Nomine canonicae provisionis venit concessio officii ecclesiastici a competenti auctoritate ecclesiastica ad normam sacroruam canonum facta. aliquam saltem secumferens participationem ecclesiasticae potestatis sive ordinis sive iurisdictionis. et etiam Ordinarius alienae dioecesis potest ex iusta causa eidem denegare licentiam ulterioris commorationis in proprio territorio. De provisione officiorum ecclesiasticorum.147. Can. l. par. nisi aliud ex contextu sermonis appareat. par. vel per eius institutionem. Can. ad normam sacrorum canonum conferendum. l. 1. par. Can. par. Can. si praecesserit praesentatio a patrono aut nominatio. 146. Officium ecclesiasticum lato sensu est quodlibet munus quod in spiritualem finem legitime exercetur. nisi beneficium eidem contulerit. De beneficialibus officiis in specie. l45. praeter canones qui sequuntur. TITULUS IV.33 servata. In iure officium ecclesiasticum accipitur stricto sensu.

1448-1471. quicunque illud promiserit. admittantur. 2. 1. . etiam per examen. praesentati vel nominati a quibusvis personis ad ecclesiastica officia ne confirmentur. l49. ART. Provisio officii de iure non vacantis ad normam can. Electi. 2. particulari aut a lege fundationis ad idem officium requiruntur. nec subsequente vacatione convalescit. ullum parit iuridicum effectum. 152. Can. 183. et de hac declaratione mentio fiat in litteris collationis. si id ius vel officii ratio postulet aut Ordinarius opportunum iudicaverit. Loci Ordinarius ius habet providendi officiis ecclesiasticis in proprio territorio. De officiorum provisione per institutionem serventur praescripta can. 1. Can. par. Can. Nec promissio eiusdem officii. iis qualitatibus praeditus. hac tamen potestate caret Vicarius Generalis sine mandato speciali. par. I. Ad vacans officium promovendus debet esse clericus. dummodo rite secundum sacros canones declaratum fuerit eam possessionem non esse legitimam. par. instituantur a Superiore infra Romanum Pontificem. l53. si electio non egeat confirmatione. par. Can.34 simplicem electionem et electi acceptationem. 151. postulati. De libera collatione. quae a iure communi vel. Can. est ipso facto irrita. Officium de iure vacans quod forte adhuc ab aliquo illegitime possidetur. 150. conferri potest. nisi aliud probetur. par. nisi antea fuerint a proprio Ordinario idonei reperti. l.

Officium vacans per renuntiationem vel per sententiam privationis nequit ab Ordinario. concessio alterius officii a Sede Apostolica facta non valet. magis idoneus sine ulla personarum acceptione. 155. 156. Can. provisio est nulla. 2. 3. nisi in supplici libello mentio prioris incompatibilis habeatur. aut clausula derogatoria adiiciatur. n. nullam inde potestatem acquirit in nominatum. Sunt incompatibilia officia quae una simul ab eodem adimpleri nequeunt. secus est valida. qui renuntiationem acceptavit aut sententiam tulit valide conferri suis aut resignantis familiaribus. 458. alius negligentiam vel impotentiam supplens. par. Can. sed huius iuridicus status perinde constituitur. Officia quae curam animarum sive in foro externo sive in interno secumferunt. si ita cautum sit iure communi vel particulari aut lege fundationis. Firmo praescripto can. Qui. Officiorum provisio cui nullus terminus fuit speciali lege praescriptus. 154. l. consanguineis vel affinibus usque ad secundum gradum inclusive. Cum provisus caret qualitatibus requisitis. par. Can. Assumatur. sed per sententiam a legitimo Superiore irritari potest. Can. nunquam differatur ultra sex menses utiles ab habita notitia vacationis firmo praescripto can. Can. officium confert. .35 par. 3. 188. 157. ac si provisio ad ordinariam iuris normam peracta fuisset. Nemini conferantur duo officia incompatibilia. par. omnibus perpensis. 2. 3. par. 158. clericis nondum sacerdotio initiatis conferri valide nequeunt.

a competenti Superiore irritari. Can. ART. Can. electio. cui ius confirmandae electionis vel ius providendi successive competit. Can. Salvis peculiaribus constitutionibus vel consuetudinibus. 159. 4. Si quis ex vocandis neglectus et ideo absens fuerit. Superior ecclesiasticus. si fiat vel in loco domicilii aut quasi-domicilii vel in loco commorationis. De electione. II. 2. Quod si plures quam tertia pars electorum neglecti fuerint. valet. 3. si qua sint. loco ac tempore electoribus convenienti. electio valet. et convocatio. par. officio vacanti libere provideat. statuto modo. quo termino inutiliter elapso. pro singulis officiis legitime statuta. Cuiuslibet officii provisio scripto consignetur. 25 Dec. par. quando personalis esse debet. 1904. et peculiaria. nisi aliud iure cautum fuerit. Defectus convocationis non obstat. sed ad eius instantiam debet. in aliis electionibus ecclesiasticis serventur praescripta canonum qui sequuntur. par. Romani Pontificis electio unice regitur const. etiam secuta confirmatione. . par. convocet omnes de collegio. nunquam differatur ultra trimestre utile computandum ab habita notitia vacationis officii. Pii X Vacante Sede Apostolica. si praetermissi nihilominus interfuerint.36 Can. probata praeteritione et absentia. dummodo iuridice constet recursum saltem intra triduum ab habita notitia electionis fuisse transmissum. electio est ipso iure nulla. 162.160. Si cui collegio sit ius eligendi ad vacans officium. collegii praeses. 1. 161.

3. electio ipso iure invalida est. salvis privilegiis legitime quaesitis.deg. Can. 164. Can. Convocatione legitime secuta. . par. Incapaces actus humani. electio est ipso facto nulla. nisi constet. 4. 5. Nequeunt suffragium ferre: 1. Can.deg. Carentes voce activa sive ob legitimam iudicis sententiam sive ex iure communi aut particulari. 163. Si laici contra canonicam libertatem electioni ecclesiasticae quoquo modo sese immiscuerint. Can.37 par. 166. eius suffragium est nullum. sed electio valet. 5. 2. 167. convocatio electorum ante officii vacationem nullum habet iuridicum effectum. secus. 165. ius eligendi pertinet ad eos qui praesentes sunt die in convocatione statuto. electum non retulisse requisitum suffragiorum numerum. sed etiam per procuratorem. Etsi quis plures ob titulos ius habeat ferendi nomine proprio suffragii. Nullus collegio extraneus admitti potest ad suffragium. eo dempto. Censura vel infamia iuris affecti.deg. 1. Impuberes. non potest nisi unicum ferre. Can.deg. Si quis ex praedictis admittatur. aut nisi scienter admissus fuerit excommunicatus per sententiam declaratoriam vel condemnatoriam. nisi lege peculiari aliud caveatur. par. post sententiam tamen declaratoriam vel condemnatoriam. 2. Si agatur de electione ad officium quod electus ad vitam retinet.deg. exclusa facultate ferendi suffragia non solum per epistolam. Qui sectae haereticae vel schismaticae nomen dederunt vel publice adhaeserunt.

Can. Si quis ex electoribus praesens in domo sit in qua fit electio.deg. suffragium eius seriptum a scrutatoribus exquiratur. Si numerus suffragiorum superet numerum eligentium. Can. si et ipse e gremio collegii sit. par. par. 2. determinatum. nihil est actum. nisi aliter particularibus legibus vel legitimis consuetudinibus fuerit constitutum. nisi iam propriis statutis deputati sint.38 Can. Secretum. qui una cum praeside. l. par. si elector metu gravi aut dolo. etiam expleta electione. Liberum et ideo invalidum est suffragium. e gremio collegii duo saltem scrutatores. Scrutatores curent ut suffragia secreto. 171. Ante electionem per secreta suffragia deputentur. suffragia ipsa scrutentur palamque faciant quot quisque retulerit. Can. certum. adactus fuerit ad eligendam certam personam aut plures disiunctive. coram praeside electionis. 168. l. diligenter. absolutum. singillatim et servato praecedentiae ordine ab unoquoque electore ferantur. 2. par. Suffragium est nullum. Sufiragium sibimetipsi nemo valide dare potest. iusiurandum interponant de munere fideliter implendo ac de secreto servando circa acta in comitiis. l69.deg. inspiciant an suffragiorum numerus respondeat numero electorum. 170. . Conditiones ante electionem suffragio appositae tanquam non adiectae censentur. 3. collectisque ad ultimum suffragiis. nisi fuerit: 1. secundum formam propriis constitutionibus vel legitimis consuetudinibus statutam. directe vel indirecte. 2. sed eleetioni ob infirmam valetudinem interesse nequeat. par.

Can. peracto unoquoque scrutinio. et saltem ab eodem actuario. in collegii tabulario diligenter asserventur. praeside ac scrutatoribus subscripta. 3. 5. 172. fieri etiam potest per compromissum. Si agatur de clericali collegio. Cessat compromissum et ius eligendi redit ad compromittentes: l. 2. in unum vel plures idoneos sive de gremio sive extraneos ius eligendi pro ea vice transferant.39 par. accurate describantur. Omnia electionis acta ab eo. par. qui nomine omnium ex recepta facultate eligant. compromissarii debent esse sacerdotes. conditiones autem contra ius pro non appositis habeantur. haec nequit seipsam eligere. 173. 4. nisi aliud iure caveatur. secus electio est invalida. observare. Electio.deg. Suffragia statim. par. 1. 4. Can. unanimi et scripto consensu. si in eadem sessione habeantur plura scrutinia. servandum ipsis est ius commune circa electiones.deg. re integra. Revocatione a collegio facta. comburantur. Si ab electoribus in unam tantum compromissum fuerit personam. si plures designati fuerint compromissarii. vel post sessionem. qui actuarii munere fungitur. Non secuta aut non servata aliqua conditione compromisso apposita. si nempe electores. par. par. nemo ex iis proprio consensu potest accedere reliquis ipsum eligentibus ut electionem sui compleat. si nullae conditiones additae fuerint. par. Compromissarii debent pro validitate electionis conditiones compromisso appositas. . 2. quae non sint contra ius commune.

Superior. Can. collegium autem intra mensem a cognita renuntiatione ad novam electionem procedere debet. 3. secus non acquirit nisi ius ad rem.40 3. 2. saltem intra octiduum a die acceptatae electionis confirmationem a competenti Superiore petere per se vel per alium debet. 1. an eidem renuntiet. 101. n. par. si electio confirmatione indigeat. qui requisitum suffragiorum numerum retulerit.deg. 3. Is electus habeatur et a collegii praeside proclametur. 177. 174. qui debet saltem intra octiduum utile a recepta intimatione manifestare utrum electioni consentiat. si fuerit nulla. 1. par. par. Electione absoluta. par. Acceptatione electionis electus. Electio illico intimanda est electo. 175. Can. omne ius ex electione quaesitum amittit. et actus ab eo forte positi nulli sunt. Ante acceptam confirmationem ipsi praetextu electionis non licet. sed rursus eligi potest. ad normam can. plenum ius statim obtinet. . par. Can. Si electus renuntiaverit. 176. nequit confirmationem denegare. Confirmatio in scriptis dari debet. secus omne ius ex electione quaesitum amittit. par. Can. 1.1. Electus. secus omni iure privatur nisi probaverit se a petenda confirmatione iusto impedimento fuisse detentum. si confirmatione non egeat. etsi renuntiationis eum postea poeniteat. 2. si electum repererit idoneum. sese immiscere admignistrationi officii sive in spiritualibus sive in temporalibus. par. et electio ad normam iuris fuerit peracta.

formula: eligo vel postulo. Compromissarii postulare nequeunt. Postulatio saltem intra octiduum mitti debet ad Superiorem ad quem pertinet electionem confirmare. 178. a quo confirmanda esset electio vel cui ius providendi successive competit. si impedimentum non exsistat. suis ipsi suffragiis eum possunt. nisi aliud in iure caveatur. impedimentum obest. Ut postulatio vim habeat. Reiecta a Superiore postulatione. 179.41 par. aut aequivalens. par. Can. l82. Si electio intra praescriptum tempus peracta non fuerit. Recepta confirmatione. pro quo electus confirmatione non egeat. par. III. etsi agatur de officio. aut aequipallens. 1. saltem duae tertiae partes requiruntur. 1. De postulatione. 2. nisi id in mandato aut compromisso fuerit expressum. Can. par. si facultatem habeat ab impedimento dispensandi. nisi electores scienter illum postulaverint qui tali detinetur impedimento in quo . nisi aliud iure caveatur. valet pro electione. 1. pro ea stet oportet maior suffragiorum pars. 4. 181. Si electioni illius quem electores aptiorem putent ac praeferant. super quo dispensari possit ac soleat. Suffragium pro postulatione exprimi debet per verbum: postulo. par. Can. secus ad Romanum Pontificem aut ad alium habemtem facultatem. Can. secus pro postulatione. ius eligendi ad collegium redit. par. ART. imo. electus obtinet plenum ius in officio. l. 180. par. libera officii provisio ad eum Superiorem devolvitur. si cum electione concurrat. a competenti Superiore postulare. aut collegium iure eligendi privetur in poenam. 2. Can.

ut valeat. par. . 1. Can. 2. ei fieri debet a quo est acceptanda.175. Can. Can. Quisque sui compos potest officio ecclesiastico iusta de causa renuntiare. a quo clericus officium accepit vel qui eiusdem locum tenet. Renuntiatio ex metu gravi. l86. plenum ius in officio eidem statim acquiritur.dolo aut errore substantiali vel simoniace facta irrita est ipso iure. tunc enim provisio ad Superiorem pertinet. par. nisi lex aliud caveat aut nisi in concessione habeatur clausula: ad beneplacitum nostrum. fieri debet a renuntiante aut scripto aut oretenus coram duobus testibus aut etiam per procuratorem speciali mandato munitum. privatione. par. l84. 183. si acceptatione non egeat. CAPUT II. par. Renuntiatio generatim. Resoluto quovis modo iure Superioris a quo fuerat concessum. officium ecclesiasticum non amittitur. et scriptum renuntiationis documentum in Curia deponatur. 3. translatione lapsu temporis praefiniti. Renuntiatio. Can. iniuste incusso. par. Si eam acceptet. ut valida sit. Amittitur officium ecclesiasticum renuntiatione. Quod si postulat admissa fuerit. vel alia aequipollens. 185. 1. vel. nisi speciali prohibitione renuntiatio sit ipsi interdicta. 2. Can. De amissione officiorum ecclesiasticorum. amotione.42 nequeat aut non soleat dispensari. id significetur postulato qui respondere debet ad normam can. 187.

circa beneficia. Quare si officium per confirmationem.o A fide catholica publice defecerit. qua tenetur. 188. praescripto can. 5.o Matrimonium. ut aiunt. etiam civile tantum. admissionem vel institutionem collatum fuerit.o Residentiam. 2. nec paruerit nec responderit. 6. salvo. illegitime deseruerit et receptae Ordinarii monitioni. Can. nec illum.o Intra tempus utile iure statutum vel. 584. renuntiatio fieri debet Superiori ad quem de iure ordinario confirmatio.189.o Professionem religiosam emiserit. ab Ordinario determinatum. Superiores sine iusta et proportionata causa renuntiationes ne acceptent. 4.o Contra praescriptum can. par. 3. intra congruum tempus ab Ordinario praefinitum.43 par. deficiente iure. de officio provisus illud adire neglexerit. l. contraxerit. legitimo impedimento non detentus. ab Ordinario monitus. 2. intra mensem a monitione recepta resumpserit. 7. par.141.o Habitum ecclesiasticum propria auctoritate sine iusta causa deposuerit. 8. .o Aliud officium ecclesiasticum cum priore incompatibile acceptaverit et eiusdem pacificam possessionem obtinuerit. Can. 1 militiae saeculari nomen sponte dederit. admissio vel institutio spectat. si clericus: 1. Ob tacitam renuntiationem ab ipso iure admissam quaelibet officia vacant ipso facto et sine ulla declaratione.

nisi postquam fuerit a Superiore intimata. 1. si invito clerico. qui ius habet tum acceptandi renuntiationem. par. Translatio ab uno ad aliud officium ecclesiasticum ab eo tantum perfici potest. vacat postquam renuntianti significata est acceptatio. l. Semel legitime facta renuntiatione. naturali aequitate servata. 1.193. par. par. Can. sive ex facto legitimi Superioris. prudenti eius arbitrio. 2. par. par. privatio decerni ab Ordinario potest ex qualibet iusta causa. tum removendi a primo officio et promovendi ad alterum. 190. Privatio officii incurritur sive ipso iure. sed certum procedendi modum sequi minime tenetur salvo canonum praescripto circa paroecias amovibiles. Can. Ordinarius nequit clericum eodem privare. sed in devolutivo tantum. 2. 2. Acceptata renuntiatio tempestive nota fiat iis qui aliquod ius in officii provisionem habent. non datur amplius poenitentiae locus. par. par. renuntiatione legitime facta et acceptata.44 par. nisi mediante processu ad normam iuris. 192. l. Officium. Can. Renuntians in officio permaneat donec de Superioris acceptatione certum nuntium acceperit. si de consensu clerici fiat quaelibet iusta causa sufficit. et ab Ordinarii decreto datur recursus ad Sedem Apostolicam. privatio tamen effectum non habet. par. par. l9l. Si agatur de officio inamovibili. 2. Can. Ad translationem. Renuntiationem Ordinarius loci intra mensem vel admittat vel reiiciat. etiam citra delictum. licet renuntians possit offcium ex alio titulo consequi. Si de amovibili. 2. 3. eadem fere .

alia est fori externi. De potestate ordinaria et delegata. 1. 2162-2167. 2. firmo praescripto can. itemque ii qui praedictis deficientibus interim ex iuris praescripto aut ex probatis constitutionibus succedunt in regimine. Potestas iurisdictionis ordinaria ea est quae ipso iure adnexa est officio. TITULUS V. In iure nomine Ordinarii intelliguntur. delegata. par. quod ad translationem attinet parochorum.194. Can.45 causa requiritur idemque procedendi modus ac pro privatione. par. nequeunt eundem officio privare aut ab eo revocare seu amovere aut ad aliud transferre. par. Can. Can. nisi aliud a iure cautum sit vel a legitimo Superiore praescriptum. praeter Romanum Pontificem. In translatione prius officium vacat cum clericus alterius possessionem canonice capit. pro suis vero . donec aliud occupaverit. 1. alia fori interni. Qui clericum ad officium elegerunt vel postulaverunt aut praesentaverunt. seu conscientiae. 196. Vicarius et Praefectus Apostolicus. Potestas iurisdictionis seu regiminis quae ex divina institutione est in Ecclesia. 198. par. Potestas ordinaria potest esse sive propria sive vicaria. Abbas vel Praelatus nullius eorumque Vicarius Generalis.195. pro suo quisque territorio Episcopus residentialis. sive sacramentalis sive extra-sacramentalis. quae commissa est personae. Reditus prioris officii translatus percipit. 1. Administrator. par. Can. 2. nisi quis expresse excipiatur. 197. Can.

alia quaelibet stricte. Can. par. qui delegatum se asserit. Ei. Etiam potestas iurisdictionis ab Apostolica Sede delegata subdelegari potest sive ad actum. 1. exceptis Superioribus religiosis. ea quoque intelliguntur concessa. Can. . 3. 1. cui tamen delegata potestas est. Nomine autem Ordinarii loci seu locorum veniunt omnes recensiti. potest eam alteri ex toto vel ex parte delegare. Can. Nulla subdelegata potestas potest iterum subdelegari. 2. nisi electa fuerit industria personae aut subdelegatio prohibita. potest in singulis casibus subdelegari. par. nisi id expresse concessum fuerit. par. nisi aliud expresse iure caveatur. 201. par. par. sine quibus eadem exerceri non posset. Potestas iurisdictionis ordinaria et ad universitatem negotiorum delegata. par. par. 2. par. 2. Potestas iurisdictionis potest in solos subditos directe exerceri. 200. 199. ln aliis casibus potestas iurisdictionis delegata subdelegari potest tantummodo ex concessione expresse facta.46 subditis Superiores maiores in religionibus clericalibus exemptis. par. late interpretanda est. sive etiam habitualiter. 4. Potestas delegata ad universitatem negotiorum ab eo qui infra Romanum Pontificem habet ordinariam potestatem. 5. Qui iurisdictionis potestatem habet ordinariam. incumbit onus grobandae delegationis. 1. sed articulum aliquem non iurisdictionalem etiam sine expressa commissione iudices delegati possunt subdelegare.

Si forum. par. nisi ex gravi urgentique causa. 2. par. Delegatus qui sive circa res sive circa personas mandati sui fines excedit. et hoc in casu statim Superiorem de re moneat. Can. Quod quis Superiorem adit. 881. 1. 3. par. peragit. par. 2. par. 1. par. 204. nisi ex ipsa rei natura aliud constet. non idcirco voluntaria suspenditur inferioris potestas. 1.47 par. 1. valet quoque pro interno. potestas intelligitur concessa pro utroque foro. pro quo potestas data est. 401. salvis praescriptis can. . Can. 2. sive haec ordinaria fuerit sive delegata. aut in subditum e territorio absentem. ea ad quae delegatus est. qui alio modo ac deleganti placuerit. nisi sacramentale exigatur. 2 et 1637. par. Hos tamen excessisse non intelligitur delegatus. aut extra territorium exsistens. Attamen rei ad Superiorem delatae ne se immisceat inferior. Iudicialis potestas tam ordinaria quam delegata exerceri nequit in proprium commodum aut extra territorium. potestatem iurisdictionis voluntariam seu non-iudicialem quis exercere potest etiam in proprium commodum. inferiore praetermisso. nisi modus ipse fuerit a delegante praeseriptus tanquam conditio. 202. nihil agit. expressum non fuerit. par. Can. par. 2. non autem e converso. 3. Actus potestatis iurisdictionis sive ordinariae sive delegatae collatae pro foro externo. Potestas collata pro foro interno exerceri potest etiam in foro interno extra-sacramentali. 203. Nisi aliud ex rerum natura aut ex iure constet. par.

par. firmo praescripto can. validus est. amisso officio. 206. si unus deficiat. Pluribus in solidum delegatis. Sed potestate pro foro interno concessa. omnes simul pro actorum validitate in negotio expediendo procedere debent. 2264. par. silet. collegialiter in re iudiciali. nisi aliud ex tenore delegationis constet. revocatione delegantis delegato directe intimata aut renuntiatione delegati deleganti directe intimata et ab eodem acceptata. par. 61. Can. 3. praesumitur facta in solidum in re voluntaria. par. nisi forte appellatio sit tantum in devolutivo. 2. . 207. Pluribus collegialiter delegatis. expleto mandato. ille negotium expedire debet cuius mandatum anterius est nec posteriore rescripto expresse abrogatum fuit. par. Can. par. nisi aut posthac impediatur aut nolit ulterius in negotio procedere. potestas ordinaria non exstinguitur resoluto iure concedentis officium cui adnexa est. actus per inadvertentiam positus. 3. 205. 208. elapso tempore vel exhausto casuum numero. 2. Si plures iurisdictionem delegatam obtinuerint pro eodem negotio. 1. 1.48 Can. Pluribus collegialiter delegatis. sed cessat. 2. non autem resoluto iure delegantis. Potestas delegata exstinguitur. nisi in mandato aliud cautum sit. Ad normam can. Can. Pluribus successive delegatis. legitima appellatione interposita. 183. cessante causa finali delegationis. aliorum quoque delegatio exspirat. 2284. alios ab eodem excludit. et dubitetur utrum delegatio facta fuerit in solidum an collegialiter. elapso tempore aut exhausto numero casuum pro quo concessa fuit. nisi in duobus casibus de quibus in can. qui antea negotium occupavit. par.

par. par. Potestas ordinis. experimentum. a legitimo Superiore ecclesiastico sive adnexa officio sive commissa personae. Etsi sacra ordinatio. non solum ipso facto ob causas in iure descriptas. si nempe Ordinarius. par. De reductione clericorum ad statum laicalem. et congruum. nequit aliis demandari. praemonito loci Ordinario. 214. 209.49 Can. prudenter iudicaverit clericum non posse cum decore status clericalis ad ordines sacros promoveri. 1. iurisdictionem supplet Ecclesia pro foro tum externo tum interno. 1. clericus tamen maior ad statum laicalem redigitur rescripto Sanctae Sedis. In errore communi aut in dubio positivo et probabili sive iuris sive facti. ut inter clericos denuo admittatur. Clericus minor ad statum laicalem regreditur. sed etiam sua ipsius voluntate. demum poena degradationis. omnibus perpensis. indiget Sanctae Sedis licentia. aut eiusdem Ordinarii decreto iusta de causa lato. Can. iudicio ipsius Ordinarii. par. nisi id expresse fuerit iure vel indulto concessum. 210. nunquam irrita fiat. Can. 2. Can. nisi post diligens examen super vita et moribus. ut inter clericos denuo admittatur. 2. 211. TITULUS VI. decreto vel sententia ad normam can. 212. Qui in minoribus ordinibus constitutus ad statum laicalem quavis de causa regressus est. semel valide recepta. requiritur licentia Ordinarii dioecesis cui incardinatus fuit per ordinationem. non concedenda. Clericus vero maior qui ad statum laicalem rediit. .

abbatias vel praelaturas nullius. Omnes qui e clericali statu ad laicalem legitime redacti aut regressi sunt. par. Coactio autem et defectus ratihabitionis probari debent ad normam can. supprimere. Unius supremae ecclesiasticae potestatis est provincias ecclesiasticas dioeceses. par. Can. Can. eandem ordinationem ratam habuit saltem tacite per orainis exercitium. praefecturas apostolicas erigere. 2. suusque peculiaris rector. Clericus tamen maior obligatione caelibatus tenetur. legitime probata coactione et ratihabitionis defectu. iura ac privilegia clericalia et vetantur in habitu ecclesiastico incedere ac tonsuram deferre. 214. 213. unire. vicariatus apostolicos. 214. par. par. 2. In iure nomine dioecesis venit quoque abbatia vel praelatura nullius. 2. sententia iudicis redigatur sine ullis caelibatus ac horarum canonicarum obligationibus. 1. 1993-1998. 2l5. SECTIO II. aliter circumscribere dividere. unicuique autem parti sua peculiaris ecclesia cum populo determinato est assignanda. tanquam proprius . par. par. par. remoto metu. 1. volens tamen per talem actum obligationibus clericalibus se subiicere ad statum laicalem.50 Can. 1. beneficia. Can. 216. eo ipso amittunt officia. 1. salvo praescripto can. nisi ex natura rei vel sermonis contextu aliud constet. Clericus qui metu gravi coactus ordinem sacrum recepit nec postea. Territorium cuiuslibet dioecesis dividatur in distinctas partes territoriales. Abbas vel Praelatus nullius. et nomine Episcopi. DE CLERICIS IN SPECIE.

Romanus Pontifex. habet non solum primatum honoris. Episcopus consulat Sanctam Sedem. 2. Can. par. par. videatur impossibilis aut inopportuna. De Romano Pontifice. ad constitutas autem quod attinet.nec paroeciae mere familiares aut personales. Non possunt sine speciali apostolico indulto constitui paroeciae pro diversitate sermonis seu nationis fidelium in eadem civitate vel territorio degentium. Si haec distributio. dividantur. par. distribuat.51 eiusdem pastor. 2. 218. si peculiaris rector eisdem fuerit assignatus. Pari modo vicariatus apostolicus et praefectura apostolica. est praeficiendus pro necessaria animarum cura. nihil innovandum. appellantur quasi-paroeciae. par. etc. partes vicariatus apostolici ac praefecturae apostolicae. decanatus. Beati Petri in primatu Successor. 4. archipresbyteratus. Partes dioecesis de quibus in par. nisi ab eadem iam fuerit provisum. par. l. 1. Episcopus territorium suum in regiones seu districtus. pluribus paroeciis constantes. inconsulta Apostolica Sede. sunt paroeciae. ubi commode fieri possit. ratione circumstantiarum. 3. par. CAPUT I. De suprema potestate deque iis qui eiusdem sunt ecclesiastico iure participes. sed supremam et plenam potestatem iurisdictionis in universam Ecclesiam tum in rebus quae ad fidem et . 217. TITULUS VII. Can. qui veniunt nomine vicariatus foranei. l.

plenam supremae iurisdictionis potestatem.R. Romanus Pontifex. tum in omnes et singulos pastores et fideles. Episcopi residentiales. par. De Concilio Oecumenico. 221. eiusque decreta confirmare. etsi non Episcopi. Vocantur ad Concilium in eoque ius habent suffragii deliberativi: 1. Can. Gravioris momenti negotia quae uni Romano Pontifici reservantur sive natura sua. Can. tum in iis quae ad disciplinam et regimen Ecclesiae per totum orbem diffusae pertinent. legitime electus. Archiepiscopi. res in eo tractandas ordinemque servandum constituere ac designare. par. Can. Si contingat ut Romanus Pontifex renuntiet. 1.o S. 219. Dari nequit Oecumenicum Concilium quod a Romano Pontifice non fuerit convocatum. 220. par. ordinaria et immediata tum in omnes et singulas ecclesias. ad eiusdem renuntiationis validitatem non est necessaria Cardinalium aliorumve acceptatio. sive positiva lege. a quavis humana auctoritate independens. CAPUT II. obtinet.E. 2. iure divino. 222. suspendere. . 2. Primates. 2.52 mores. Haec potestas est vere episcopalis. Can. Concilium ipsum transferre. causae maiores appellantur.o Patriarchae. Can. statim ab acceptata electione. etiam nondum consecrati. Cardinales. 1. dissolvere. 223. Eiusdem Romani Pontificis est Oecumenico Concilio per se vel per alios praeesse. par.

2. 2. . 1. 1. nisi aliud convocationis decretum ferat.o Abbas Primas. 4. licet ante discedere. ad Concilium forte invitati. Nemini eorum qui Concilio interesse debent. iusto impedimento detentus. 228. si non fuerit. Etiam Episcopi titulares. 225. Can. Concilii decreta vim definitivam obligandi non habent. par. Abbates Superiores Congregationum monasticarum. 226. 3. vocati ad Concilium. sed sine suffragio. par. interesse non possit. nisi a Romano Pontifice fuerint confirmata et eius iussu promulgata. suffragium obtinent deliberativum. nisi aliud in convocatione expresse caveatur. quam Concilium sit rite absolutum. publicis tantum sessionibus interesse potest. Can. 223. Can. a Concilii tamen praeside antea probatas. 224. Concilium Oecumenicum suprema pollet in universam Ecclesiam potestate. Si quis ex vocatis ad Concilium ad normam can. Theologi ac sacrorum canonum periti. par. Can. par. Propositis a Romano Pontifice quaestionibus Patres possunt alias addere. eidem. duplici suffragio non gaudet.o Abbates vel Praelati nullius. ac supremi Moderatores religionum clericalium exemptarum.53 3. non autem aliarum religionum. suffragium non habent. mittat procuratorem et impedimentum probet. si fuerit unus e Concilii Patribus. Can. 1. 227. nisi consultivum. par. expleto autem Concilio. huius acta subscribendi ius habet. nisi a Concilii praeside cognita ac probata discessionis causa et impempetrata abeundi licentia. par. Procurator.

Sacrum Collegium in tres ordines distribuitur: episcopalem. A cardinalatus dignitate arcentur: 1. par. etsi cum ipsis auctoritate apostolica fuerit ad ordines et dignitates etiam episcopalem dispensatum. Si contingat Romanum Pontificem. 1. S. e vita decedere. Can. 2.o Illegitimi. par. qui constat Cardinalibus quinquaginta. donec novus Pontifex illud resumi et continuari iusserit.54 par. ad quem soli pertinent sex Cardinales dioecesibus suburbicariis praepositi. ipso iure hoc intermittitur. saltem in ordine presbyteratus constituti. CAPUT III. Cardinales libere a Romano Pontifice ex toto terrarum orbe eliguntur. Cardinales Senatum Romani Pontificis constituunt eidemque in regenda Ecclesia praecipui consiliarii et adiutores assistunt. doctrina. qui quatuordecim. Cardinalibus ordinis presbyteralis ac diaconalis suus cuique titulus aut diaconia in Urbe assignatur a Romano Pontifice. 232. 229. A sententia Romani Pontificis non datur ad Concilium Oecumenicum appellatio. 2. durante Concilii celebratione. 231. diaconalem. par. viri. Can. De Sanctae Romanae Ecclesiae Cardinalibus. . par. 230. etiamsi per subsequens matrimonium fuerint legitimati. presbyteralem. Can. 1. pietate ac rerum agendarum prudentia egregie praestantes.R. 2.E. Can. itemque alii irregulares vel a sacris ordinibus impediti secundum canonicas sanctiones.

si per integrum decennium in ordine diaconali permanserint. ecclesiae. Can. 239. 236.o Qui prolem etiam ex legitimo matrimonio susceptam. par. iure vero praecedentiae a reservatione in pectore. servata prioritate ordinis et promotionis. eius nomine sibi in pectore reservato. Nisi aliter in casibus particularibus fuerit a Sancta Sede provisum. Promotus absens a Curia debet in recipiendo bireto rubro iurare se intra annum. sed etiam pensiones ecclesiasticae amittuntur. Cardinales ex ordine presbyterali transire ad alium titulum et Cardinales ex ordine diaconali ad aliam diaconiam et. l. 234. transiens per optionem ad ordinem presbyteralem. par. l. possunt. postquam a Romano Pontifice eius nomen publicatum fuerit. Cardinalis ex ordine diaconali. par. vel nepotem ex ea habent. Can. 3. Per optionem in Consistorio factam et a Summo Pontifice approbatam. Cardinales creantur et publicantur a Romano Pontifice in Consistorio sicque creati et publicati obtinent ius ad electionem Romani Pontificis et privilegia de quibus in can. Si tamen Romanus Pontifex creationem alicuius in Consistorio annuntiaverit. Can.55 2. locum obtinet ante . sed. etiam ad ordinem presbyteralem. Can. iisdem fruitur a publicatione. sic promotus nullis interim gaudet Cardinalium iuribus aut privilegiis. Summum Pontificem aditurum. par. 2. 2. 233. nisi legitimo detineatur impedimento. 235. beneficia quae promotus possideat.o Qui primo aut secundo gradu consanguinitatis alicui Cardinali viventi coniuncti sunt. per promotionem ad sacram purpuram non solum ipso facto vacant dignitates omnes.

1. sive absit ad tempus ob sibi commissum munus a Romano Pontifice. nec fas est ipsis ab eadem discedere sine licentia Romani Pontificis. sed cum ad Urbem venerint. par. quae proinde cum alia atque alia dioecesi suburbicaria in persona Cardinalis Decani semper coniungitur. sive is tempore vacationis sit praesens in Curia. Summum Pontificem adeant. sive in sua suburbicaria dioecesi commoretur. par. qui post ipsum ad sacrae purpurae honorem assumpti sunt. lege residendi in Curia eximuntur. Haec obligatio urget quoque Cardina1es Episcopos suburbicarios. 4. par. ipso iure succedit Subdecanus. idest antiquior promotione ad aliquam sedem suburbicariam. cui tamen nulla est in ceteros Cardinales iurisdictio. 3. Cardinales ex ordine presbyterali. par. qui momento vacationis praesentes fuerint in Curia vel ab ea absentes ad tempus ob sibi commissum negotium aliquod a Romano Pontifice. l. salvo praescripto par. par. sed ipse primus habetur inter aequales. aliam optare nequeunt. optare eam possunt in Consistorio. 2. Vacante decanatu. par. Cardinales quibus una ex ecclesiis suburbicariis est assignata. cum vero Cardinalis gradum Decani attigerit. 3 huius canonis. Sacro Cardinalium Collegio praeest Decanus. par. 2. servata prioritate promotionis. nec ab . par. quoties opportunum iudicaverint. 237. dioecesim suam Ostiensi cumulat. Cardinales tenentur obligatione residendi in Curia.56 omnes illos Cardinales presbyteros. 2. Cardinales qui sunt Episcopi alicuius dioecesis non suburbicariae. 238. Can. Can. Suburbicaria si vacet sedes. sed ipsi non indigent licentia ut sese conferant ad dioeceses sibi commissas. 3.

numismata. aliasque coronas precatorias. 5.o Celebrandi vel alii permittendi ut coram se celebret unam Missam in feria V maioris hebdomadae ac tres Missas in nocte Nativitatis Domini. 1. rosaria. eam ipso iure obtinet. de quibus in n. 239. cum omnibus indulgentiis a Sancta Sede concedi solitis.57 Urbe discedant antequam ab eodem abeundi licentiam impetraverint.o Benedicendi ubique. 3. reservatas quoque. in ecclesiis et oratoriis etiam privatis aliisque piis locis. quae huiusmodi pium exercitium peragentibus impertitae sunt. solo crucis signo. Cardinales omnes a sua promotione in Consistorio facultate gaudent : l. Officii. illis tantum censuris exceptis. 6 o Sub unica benedictione erigendi. Praeter alia privilegia quae in hoc Codice suis in titulis enumerantur. 1. Can.o Audiendi ubique terrarum confessiones etiam religiosorum utriusque sexus et absolvendi ab omnibus peccatis et censuris etiam reservatis. 4. statuas. etiam quod spectat ad peccata et censuras. scapularia a Sede Apostolica probata eaque imponendi sine onere inscriptionis. . qui causa infirmitatis vel alius legitimi impedimenti sacras stationes Viae Crucis visitare nequeant. Crucifixi icones cum applicatione omnium indulgentiarum devoto exercitio eiusdem Viae Crucis a Romanis Pontificibus adnexarum. 2. qui.o Verbum Dei ubique praedicandi. cruces. nec non benedicendi pro fidelibus. exceptis tantum censuris Sedi Apostolicae specialissimo modo reservatis et illis quae adnexae sunt revelationi secreti S. si iurisdictione careat.o Sibi suisque familiaribus eligendi sacerdotem confessionibus excipiendis. par. stationes Viae Crucis cum omnibus indulgentiis.

o Sacrum celebrandi in quolibet privato sacello sine praeiudicio illius qui indulto gaudet. sed ubicunque degunt.o Benedicendi ubique populo more Episcoporum. piis locis et fidelium consessibus. 17. 11. 15.o Fruendi sacello ab Ordinarii visitatione exempto. sed in Urbe in ecclesiis tantum. Ordinario praemonito. . et permittendi ut alia Missa. ipsis adstantibus. 8 o Celebrandi in mari. 12. 18. celebretur.o Celebrandi super aram portatilem non solum in domo propriae habitationis.o Lucrandi in propriis sacellis indulgentias. de oraculo póntificio testantes. in quo Cardinales actu commorentur.58 7. si ecclesia sit cathedralis. 16. 14.o Honoribus locorum Ordinariis tribui solitis fruendi quocunque se conferant. debitis cautelis adhibitis.o Fidem faciendi in foro externo.o More Episcoporum gestandi crucem ante pectus etiam supra mozetam atque utendi mitra et baculo pastorali. 13. ad quas acquirendas praescripta sit visitatio templi alicuius vel publicae aediculae civitatis seu loci.o Pontificalia cum throno et baldachino peragendi in omnibus ecclesiis extra Urbem.o Fruendi altari privilegiato personali quotidiano. quo privilegio etiam eorum familiares frui possunt. 9. 10.o In omnibus ecclesiis et oratoriis Missam celebrandi proprio calendario conformem.

si Cardinalis charactere episcopali careat. peragendi.o Ministrandi sacramentum confirmationis. 21. 20. salvo praescripto can. 24. 3. 1298.o Consecrationes et benedictiones ecclesiarum altarium. absente Cardinali Decano. et nomen novi electi Pontificis populo annuntiat. firmo praescripto can. quod privilegium. singulis vicibus. par. item in aliis locis. Demum Cardinalis Proto-diaconus pallia Archiepiscopis et Episcopis privilegio fruentibus eorumve procuratoribus. servatis servandis. ubique locorum. vice Romani Pontificis. si hic ordinatione vel episcopali consecratione indigeat. Cardinalis Decanus gaudet privilegio ordinandi et consecrandi electum Pontificem. par. Cardinalis autem Legatus a latere praecedit extra Urbem omnibus aliis.o Praecedendi omnibus Praelatis etiam Patriarchis. et tunc pallio utitur. competit Subdecano. dummodo promovendus habeat dimissorias proprii Ordinarii litteras. . nisi Legatus sit Cardinalis in proprio territorio residens. 23. lucrandas. excepta oleorum sacrorum consecratione. 2. eoque etiam absente. firmo onere inscriptionis nominis confirmati ad normam iuris. Abbatum aliasve similes.o De reditibus beneficiariis libere disponendi etiam per testamentum. imponit. antiquiori Cardinali Episcopo suburbicario. imo ipsis Legatis Pontificiis.59 19. 22.o Concedendi indulgentias ducentorum dierum etiam toties quoties lucrandas. sed a praesentibus solummodo. in locis vel institutis ac pro personis suae iurisdictionis vel protectionis.o Conferendi primam tonsuram et ordines minores. 1157. sacrae supellectilis.

servitium ecclesiae pertinent. in aliis vero Urbis ecclesiis Cardinales throno et baldachino uti nequeunt sine licentia Romani Pontificis. par. par. Tribunalia. prout inferius enumerantur et describuntur. par. Tribunalibus. De Curia Romana. 242. l. et nemo alius ibidem id potest sine Cardinalis assensu. quas ipsis Romanus Pontifex praestituerit. Pii X Vacante Sede Apostolica. Omnes qui ad Congregationes. 241. 1. postquam eorundem canonicam possessionem ceperint. Sede Apostolica vacante. Curia Romana constat Sacris Congregationibus. Officia Romanae Curiae pertinent. omnia possunt quae locorum Ordinarii in suis ecclesiis. Can. In singulis Congregationibus. Sacrum Cardinalium Collegium et Romana Curia non aliam habent potestatem. par. 25 Dec. exceptis ordine iudiciorum et qualibet iurisdictione in fideles. 240. Can. par. Cum throno et baldachino Cardinalis ordinis presbyteralis potest in suo titulo pontificalia peragere et Cardinalis ordinis diaconalis in sua diaconia pontificaliter assistere. Can. morum correctionem. CAPUT IV. 3. ad secretum servandum . Ceteri Cardinales in suis titulis vel diaconiis. 243. sed salva potestate in iis quae ad disciplinam. quam quae definitur in const. eaque potestate in eam pollet. Cardinalis ad sedem suburbicariam promotus et in eiusdem possessionem canonice immissus est verus Episcopus suae dioecesis. Tribunalibus et Officiis. 1904. quam Episcopi residentiales in propria dioecesi obtinent. 2.60 Can. 2. Officiis servanda est disciplina et tractanda sunt negotia secundum normas tum generales tum particulares.

Tribunalia vel Officia Romanae Curiae. nisi a Moderatoribus eorundem Romano Pontifici fuerit antea significatum. Can. ART. 244. Singulis Congregationibus praeest Cardinalis Praefectus vel. 247. sive directe sive indirecte. Can. 2. par. si directe ad ipsam delatae fuerint. Congregationum Moderatoribus speciales facultates tributae sint. . tutatur doctrinam fidei et morum. l. Cardinalium. exceptisque sententiis Tribunalis Sacrae Romanae Rotae et Signaturae Apostolicae. par. dirimit coetus S. eas dirigit Cardinalis Secretarius. quos Romanus Pontifex singulis vicibus designaverit. Officiis agatur.E. par. circa privilegium. quibus adiunguntur Cardinales quos Pontifex eis adscribendos censuerit. Tribunalibus.R. Gratiae quaevis ac resolutiones indigent pontificia approbatione. Can. Officii. Iudicat de iis delictis quae sibimet secundum propriam eiusdem legem reservantur. exceptis iis pro quibus eorundem Officiorum. Controversiam. Nihil grave aut extraordinarium in iisdem Congregationibus. si qua exoriatur. uti aiunt. par. Congregatio S. 1. Ipsa sola cognoscit ea quae. cum potestate has criminales causas videndi non solum in gradu appellationis a tribunali Ordinarii loci. de competentia inter Sacras Congregationes. sed etiam in prima instantia. si eisdem praesit ipsemet Romanus Pontifex. Can. cum aliis necessariis administris. par. 245. I.61 tenentur intra fines et secundum modum ex disciplina unicuique propria determinatum. 3. in iure aut in facto. cui ipse Summus Pontifex praeest. De Sacris Congregationibus. 2. Tribunalium. 246.

Episcopos.62 Paulinum et matrimonii impedimenta disparitatis cultus et mixtae religionis versantur. sed praeterea. 248. quaestionem remittere ad aliam Congregationem vel ad Tribunal Sacrae Romanae Rotae. Administratores Apostolicos. quae tamen potest. dioeceses iam constitutas dividere. itemque ad eam spectat facultas dispensandi in hisce impedimentis. Officii. Inter Consultores eiusdem semper sunt Assessor S. et dispensationes concedere. Secretarius Congregationis pro negotiis ecclesiasticis extraordinariis et Secretarius Congregationis de Seminariis et Universitatibus studiorum. Fide non obnoxiis. sed etiam ex officio inquirere. Officii. Congregationis Consistorialis Praefectus est ipse Romanus Pontifex. Ad eandem pertinet non solum delatos sibi libros diligenter excutere. par. Ipsa una competens est circa ea omnia quae ieiunium eucharisticum pro sacerdotibus Missam celebrantibus respiciunt. par. prohibere. qua opportuniore licebit via. par. Can. si ita censeat et casus ferat. 2. ad normam can. 1. Quare quaelibet huiusmodi quaestio ad hanc Congregationem est deferenda. in locis Congregationi de Prop. novas dioeceses ac provincias et capitula tum cathedralia tum collegialia constituere. Coadiutores et Auxiliares Episcoporum constituendos proponere. 4. Praeter alios ad eandem pertinent ex officio Cardinales Secretarius S. Praefectus Congregationis de Seminariis et Universitatibus studiorum et Secretarius Status. quam religiose teneantur in perniciosa scripta animadvertere eaque Sanctae Sedi denuntiare. eos. quae in vulgus edantur scripta cuiuslibet generis damnanda. et in memoriam Ordinariorum reducere. Ad hanc Congregationem spectat non modo parare agenda in Consistoriis. par. canonicas inquisitiones seu processus super . 5. 1397. si oportuerit.

salvo praescripto can.63 promovendis indicere actosque diligenter expendere. Ab hac Congregatione dependent ea omnia quae pertinent ad constitutionem. par. conservationem et statum dioecesium. Officii circa ea quae in can. atque examinare quaestiones de ipsa validitate sacrae ordinationis. Eodem modo ad ipsam pertinet videre de obligationibus ordinibus maioribus adnexis. Congregationi de disciplina Sacramentorum proposita est universa legislatio circa disciplinam septem Sacramentorum. nec non de iis omnibus. quas tamen. 255. aut . iis tantum exceptis quae aliis Congregationibus reservata sunt. tum in disciplina aliorum Sacramentorum nec non in celebratione Sacrificii Eucharistici. par. par. 1. Pariter ad eam deferri possunt quaestiones de validitate matrimonii. ipsorum periclitari doctrinam. si id expedire iudicaverit. quibus Ordinarii tenentur. quae decerni concedique solent tum in disciplina matrimonii. 3. indicit visitationes apostolicas examinatque eas quae fuerint absolutae. quae cum his sunt connexa. Quare ipsa vigilat super impletis vel minus obligationibus. ministrandis et recipiendis servari debent. par. si accuratiorem disquisitionem aut investigationem exigant. Can. 247 statuta sunt. ad tribunal competens remittat. transmissis in utroque casu ad singulas Congregationes iis ad deliberandum negotiis quae ad eas peculiariter pertinent. 2. incolumi iure Congregationis S. Ipsa cognoscit quoque et exclusive de facto inconsummationis matrimonii et de exsistentia causarum ad dispensationem concedendam. et Sacrorum Rituum Congregationis circa ritus et caeremonias quae in Sacramentis conficiendis. 3. Ad illam itaque spectant ea omnia. 249. Potest tamen cognitionem horum omnium. cognoscit ea quae ab Episcopis scripto relata sint de statu suarum dioecesium. ad Sacram Romanam Rotam remittere.

pia opera. Eidem reservata est facultas eximendi a conditionibus requisitis ad assecutionem beneficiorum. 250. Quamobrem ipsius est curare ut christianae vitae praecepta serventur. taxas Curiarum episcopalium aliaque huiusmodi attingunt. par. aut quae pias sodalitates. itemque de controversiis circa praecedentiam. . par. cetera ad tribunal competens sunt deferenda. a potestate civili usurpata. cum facultate opportune ab eisdem fideles dispensandi. admittendi ad compositionem eos qui occuparunt bona ecclesiastica. 5. par. par. quae ad immunitatem ecclesiasticam pertinent. mobilia et immobilia. Can. bona ecclesiastica. beneficia aut officia. Missarum stipes. l. quae ad universam disciplinam cleri saecularis populique christiani refertur. etiam pertinentia ad religiosos. Est autem haec Congregatio competens in omnibus controversiis negotia eidem commissa spectantibus. tributa dioecesana. extra loca quae subsunt Congregationi de Prop. 4. Ad eandem pertinent ea omnia quae ad Conciliorum celebrationem et recognitionem atque ad Episcoporum coetus seu conferentias referuntur. Videt quoque de iis omnibus. moderari quae parochos et canonicos spectant. par. quoties ad Ordinarios eorum collatio spectat. Congregationi Coneilii ea pars negotiorum est commissa. Et ita porro de aliis Sacramentis. permittendi ut fideles acquirant bona ecclesiastica. pia legata. 3. pias uniones (etiamsi dependeant a religiosis vel erectae sint in eorum ecclesiis seu domibus). Fide. 2. salvo iure Congregationis de sodalibus religiosis et Congregationis Caeremonialis. quas in linea disciplinari pertractandas censuerit.64 eas ad tribunal competens remittere.

par. etsi hierarchia inibi constituta sit. Huic denique Congregationi reservatur concessio dispensationum a iure communi pro sodalibus religiosis. 5. 252. par. agendi et exsequendi omnia hac in re necessaria et opportuna. 1. eandem quaestionem ad aliam Congregationem aut tribunal remittere. Congregatio negotiis religiosorum sodalium praeposita ea sibi exclusive vindicat quae respiciunt regimen. par. par. 3. praesertim ad instantiam partis. itemque tertiorum Ordinum saecularium. ubi. Congregatio de Propaganda Fide missionibus ad praedicandum Evangelium et catholicam doctrinam praeest. eorumque qui. adhuc inchoatum aliquid praeseferunt. studia. quae. bona et privilegia religiosorum sodalium utriusque sexus tum sollemnibus tum simplicibus votis adstrictorum. incolumi iure Congregationis de Prop. 2. 251. 2. par. ministros necessarios constituit et mutat. Eius iurisdictio iis est circumscripta regionibus. Fide. 3. par. Huic Congregationi sunt etiam subiectae regiones. quaestionibus ordine iudiciario tractandis ad tribunal competens remissis et incolumi semper iure Congregationis S. sacra hierarchia nondum constituta. in communi tamen vitam agunt more religiosorum. 247. disciplinam. potest quoque. ipsa. par. quamvis sine votis. Offieii et Congregationis Concilii circa negotia ad ipsas spectantia. status missionis perseverat. sed si quaestio vertatur inter religiosum sodalem et personam non religiosam. Curat ea omnia quae ad Conciliorum celebrationem in locis sibi subiectis pertinent. 1. haec Congregatio quaestiones omnes suae competentiae in linea disciplinari dirimit.65 Can. Eidem pariter subsunt societates ecclesiasticorum ac Seminaria quae exclusive . si aequum iudicaverit. facultatemque habet tractandi. Quapropter. Can. firmo praescripto can.

sive uti singulos sive simul sumptos. aut causas matrimoniales. Quod vero spectat ad sodales religiosos. 1. quae ad sacros ritus vel caeremonias pertineant. sive uti singulos sive simul sumptos attingit. Eius proinde est praesertim advigilare. cuiusmodi sunt praecedentiae iura aliaque id genus. ut in eis instituantur missionarii pro exteris missionibus. Quidquid vero religiosos qua tales. aut generales normas circa sacrorum rituum disciplinam tradendas vel interpretandas. et cavere ne in haec abusus irrepant. ut sacri ritus ac caeremoniae diligenter serventur in Sacro celebrando. 253. ad Congregationem religiosorum negotiis praepositam remittat aut relinquat. in iis denique omnibus quae Ecclesiae Latinae cultum respiciunt. 5. 2. insignia et honoris privilegia tam personalia et ad tempus. par. par. Haec autem Congregatio tenetur ad competentes Congregationes deferre negotia quae aut fidem attingunt. in divinis officiis persolvendis. non autem quae latius ad sacros ritus referuntur. praesertim quod attinet ad eorum regulas. eadem Congregatio sibi vindicat quidquid religiosos qua missionarios. dispensationes concedere opportunas. par. . Congregatio Sacrorum Rituum ius habet videndi et statuendi ea omnia quae sacros ritus et caeremonias Ecclesiae Latinae proxime spectant. elargiri. de quibus sive servato ordine iudiciario sive in linea disciplinari disceptetur. administrationem atque opportunas concessiones ad sacram ordinationem alumnorum requisitas.66 fundata sunt eo fine. par. Can. in Sacramentis administrandis. 4. quam localia et perpetua. tangit.

facultatem concedit academicos gradus conferendi normasque tradit quibus ii conferri debeant.67 par. Congregatio de Seminariis et Univorsitatibus studiorum vigilat super omnibus quae ad regimen. et. ubi agitur de viro singulari doctrina commendato. In hac Sacra Congregatione connumerantur inter alios Cardinales Secretarius Congregationis . 256. Ad Congregationem Caeremonialem pertinet moderatio caeremoniarum in Sacello Aulaque Pontificali servandarum et sacrarum functionum quas Patres Cardinales extra pontificale sacellum peragunt. comprehensis iis quae a religiosae alicuius familiae sodalibus diriguntur. Denique ea omnia agit quae ad beatificationem et canonizationem Servorum Dei vel ad sacras reliquias quoquo modo referuntur. itemque eadem Congregatio cognoscit quaestiones de praecedentia tum Patrum Cardinalium tum Legatorum quos variae Nationes ad Sanctam Sedem mittunt. incolumi iure Congregationis de Prop. disciplinam. Can. potest eos ipsa conferre. Can. 254. Can. Eidem pariter commissa est moderatio regiminis ac studiorum. Novas institutiones perpendit approbatque. 2. 3. in quibus versari debent athenaea seu quas vocant Universitates vel Facultates quae ab Ecclesiae auctoritate dependent. par. Ad Congregationem pro negotiis ecclesiasticis extraordinariis spectat dioeceses constituere vel dividere et ad vacantes dioeceses idoneos viros promovere. quoties hisce de rebus cum civilibus Guberniis agendum est. l. insuper Congregatio in ea negotia incumbit. par. quae eius examini subiiciuntur a Summo Pontifice per Cardinalem Secretarium Status. 255. Fide. praesertim ex illis quae cum legibus civilibus coniunctum aliquid habent et ad pacta conventa cum variis Nationibus referuntur. temporalem administrationem et studia Seminariorum pertinent.

excutit praeterea quaestiones conscientiae easque dirimit. Can. II. quas vero ordine iudiciario dirimendas iudicaverit. respiciunt. etiam non sacramentale. ad tribunal remittet quod ipsa Congregatio designaverit. par. sive ad ritus Ecclesiarum orientalium reteruntur. Haec Congregatio controversias dirimit via disciplinari. salvo iure . etiamsi sint mixta. quas aliae Congregationes pro Ecclesiis ritus latini obtinent. Eiusdem insuper est de iis omnibus iudicare quae spectant ad usum et concessionem indulgentiarum. Huic Congregationi reservantur omnia cuiusque generis negotia quae sive ad personas. par. quae scilicet sive rei sive personarum ratione latinos quoque attingant. dispensationes. Quare pro Ecclesiis ritus orientalis haec Congregatio omnibus facultatibus potitur.68 Consistorialis et inter Consultores Assessor eiusdem Congregationis. De Tribunalibus Curiae Romanae. quare hoc tribunal pro solo foro interno gratias largitur. Officii videndi ea quae doctrinam dogmaticam circa easdem indulgentias vel circa novas orationes et devotiones respiciunt. condonationes. 2. absolutiones. 2. 1. Sacrae Poenitentiariae praeficitur Cardinalis Poenitentiarius Maior. par. Can. Congregationi pro Ecclesia Orientali praeest ipse Romanus Pontifex. Can. 247. par. ART. Huius tribunalis iurisdictio coarctatur ad ea quae forum internum. sanationes. 257. 3. 1. commutationes. salvo iure S. incolumi tamen iure Congregationis S. 258. Causae ordinem iudiciarium requirentes aguntur apud Sacram Romanam Rotam et apud Supremum Tribunal Signaturae Apostolicae intra fines et secundum normas traditas in can. sive ad disciplinam. Officii ad normam can. 259.1598-1605. par.

2. commissum est cognoscere de idoneitate promovendorum ad beneficia non consistorialia Apostolicae Sedi reservata. cura est atque administratio bonorum ac iurium temporalium Sanctae Sedis. Can. . conficere et expedire apostolicas litteras pro eorum collatione. Camerae Apostolicae. curare pensiones et onera quae Summus Pontifex in memoratis conferendis beneficiis imposuerit. 261. Can. 1904. apostolicas expedire litteras seu bullas pro beneficiorum et officiorum consistorialium provisione. cui praesidet Sanctae Romanae Ecclesiae Cardinalis Camerarius. ART. eximere in conferendo beneficio a conditionibus requisitis. 262. Cancellariae Apostolicae. Can. hoc est proprium munus. 25 Dec. servatis in singulis casibus ipsius mandati terminis. Quae litterae seu bullae ne expediantur nisi de mandato Congregationis Consistorialis circa negatia ad eius competentiam spectantia. et tunc adamussim serventur normae statutae in const. aut de mandato Summi Pontificis circa alia negotia. par. l.69 Congregationis S. novarum provinciarum et dioecesium ac capitulorum institutione et pro aliis maioribus Ecclesiae negotiis conficiendis. Datariae Apostolicae. III. par. Pii X Vacante Sede Apostolica. quo tempore praesertim haec vacua habeatur. quam moderatur Cardinalis Datarius Sanctae Romanae Ecclesiae. 260. cui praeest Cardinalis Cancellarius Sanctae Romanae Ecclesiae. quoties eius collatio ad Ordinarium non pertinet. Officii et Congregationis Sacrorum Rituum in causas sibi proprias. De Officiis Curiae Romanae.

70 Can. Romano Pontifici ius est. l.Congregationi examinanda subiici debent ad normam can. versatur in negotiis quae eidem. cuius moderator est Cardinalis Secretarius Status. ceteris pro diversa eorum natura ad peculiares Congregationes remissis.o Fovent. Can. par. incumbit in ordinaria negotia. Officium Secretariae Status. . a civili patestate independens. Can. De Legatis Romani Pontificis. Ad Secretarias Brevium ad Principes et Epistolarum latinarum spectat munus latine scribendi acta Summi Pontificis. et tantum potest. 267. secundum normas a Sancta Sede receptas. Dicitur Legatus a latere Cardinalis qui a Summo Pontifice tanquam alter ego cum hoc titulo mittitur. CAPUT V. relationes inter Sedem Apostolicam et civilia Gubernia apud quae legatione stabili funguntur. 264. 266.o Tertiam partem dirigit Cancellarius Brevium Apostolicorum. cui praesidet Secretarius Congregationis pro negotiis ecclesiasticis extraodinariis.o Altera pars. Can.o Prima pars. 265. Can. ab eodem illis commissa. in quamlibet mundi partem Legatos cum vel sine ecclesiastica iurisdictione mittendi. 263. 3. cui praeest Substitutus. constat triplici parte hoc ordine: 1. quantum ei a Summo Pontifice demandatum est. qui vacat expeditioni Brevium. 2. Legati qui mittuntur cum titulo Nuntii aut Internuntii: 1. 255.

Cessat auteni. Legatorum munus cum omnibus facultatibus eisdem commissis non exspirat vacante Sede Apostolica. par.o Praeter has duas ordinarias potestates. 269. 2. 1.71 2. 1. Legati Ordinariis locorum liberum suae iurisdictionis exercitium relinquant. 2. CAPUT VI. titulo Legati Apostolici decorantur. 1. nullum exinde competit speciale ius. Licet forte charactere episcopali careant. par. 2. alias plerumque facultates obtinent quae tamen sunt omnes delegatae. . par. 268. praeter alixs facultates delegatas ipsis a Sancta Sede commissas. Can. par. 3. 2. expleto mandato. Qui vero mittuntur cum titulo Delegati Apostolici unam habent ordinariam potestatem de qua in par. excepta cathedrali. praecedunt tamen omnibus Ordinariis qui non sint cardinalitia dignitate insigniti. renuntiatione a Romano Pontifice acceptata. revocatione eisdem intimata.o In territorio sibi assignato advigilare debent in Ecclesiarum statum et Romanum Pontificem de eodem certiorem reddere. par. peragere. 270. par. Can. n. Si charactere episcopali sint aucti. 3. possunt sine Ordinariorum licentia in omnibus eorum ecclesiis. populo benedicere et officia divina etiam in pontificalibus. Episcopis qui. adhibito qumque throno et baldachino. nisi aliud in litteris pontificiis fuerit statutum. ratione sedis. Can.

confessiones audire etiam absolvendo a casibus Episcopo reservatis. denuntiare. In dioecesibus vero suffraganeis Metropolita potest tantum: 1.o A patronis ad beneficia praesentatos instituere.o Indulgentias centum dierum. 2. quae dignitas coniuncta est cum sede episcopali a Romano Pontifice determinata vel probata.72 De Patriarchis. ut eos puniant. 5. Patriarchae aut Primatis titulus. par. manifestas et . Salvo praescripto can. 273. 272.o Deputare Vicarium Capitularem ad normam can. 432. Metropolita in propria dioecesi easdem obligationes eademque iura habet quae Episcopus in sua. 275-280. id facere omiserit.o Canonicam visitationem peragere. nullam secumfert specialem iurisdictionem. 2. de vita et honestate clericorum inquirere. potest praedicare. Primatibus. 4. tempore autem visitationis. nisi iure particulari de aliquibus aliud constet. si eam Suffraganeus neglexerit. Can. Can. praeter praerogativam honoris et ius praecedentiae ad normam can. Can. Metropolitis. sicuti in propria dioecesi.o Vigilare ut fides ac disciplina ecclesiastica accurate serventur. Provinciae ecclesiasticae praeest Metropolita seu Arehiepiscopus. notoria crimina. 280. 3. causa prius ab Apostolica Sede probata. iusto impedimento non detentus. clericos infamia notatos Ordinariis ipsorum. 271. 274. concedere. ac de abusibus Romanum Pontificem certiorem facere. si Suffraganeus intra tempus iure statutum. Can.

Si Metropolita pallium amittat vel ad aliam sedem archiepiscopalem transferatur. Metropolita obligatione tenetur. Ordinario loci praemonito. in prima instantia dirimere. nullatenus vero extra provinciam. Metropolita uti potest pallio intra quamlibet ecclesiam etiam exemptam suae provinciae in Missarum sollemnibus. 6. non autem alia exercere quae iurisdictionem importent. uti Episcopus in proprio territorio. Pallium neque commodari potest neque donari nec in morte alicui relinqui. usus pallii requiritur. quod significat potestatem archiepiscopalem. 277. cum eodem sunt sepelienda. 278. novo indiget pallio. censuris non exclusis. populo benedicere.o Appellationem recipere a sententiis definitivis aut interlocutoriis definitivarum vim habentibus.o Controversias. Can.73 notorias offensas tum sibi tum suis forte illatas. par. intra tres menses a consecratione vel. sive ordinis episcopalis in quibus. si iam consecratus fuerit. Can. 275. exeluso speciali indulto apostolico. 1. 8. . diebus in Pontificali Romano designatis aliisque forte sibi concessis. 1572. a provisione canonica in Consistorio. cruce ante se delata incedere. sed omnia pallia quae Metropolita obtinuit. Can. etsi Ordinarii loci consensus accedat. prolatis in Curiis suffraganeis. Quare ante pallii impositionem. peragere pontificalia. de quibus in can. Can. ad normam legum liturgicarum. punire. ad normam can. etiam exemptis. 2.1594. si ecclesia sit cathedralis. iustis poenis. Can. par. 7.o In omnibus ecclesiis. 279. per se vel per procuratorem a Romano Pontifice pallium petendi. 276. ipse illicite poneret actus sive iurisdictionis metropolitanae.

secundum receptas instructiones. CAPUT VII.o Locum ad celebrandum Concilium intra provinciae territorium. 281. suffragia non gaudent nisi consultivo. nisi in convocatione aliud expresse caveatur. Can. Etiam Episcopi titulares. forte ad Concilium invitati. ad Concilium vocentur. qui suum Legatum designat ad Concilium convocandum eique praesidendum. eligit. salvo praescripto can. .74 Can. Vicarii Apostolici. Can. Episcopi residentiales. eoque legitime impedito vel sede archiepiscopali vacante. adesse debent habentque suffragium deliberativum. Primas Archiepiscopo. par. 2. petita tamen venia a Romano Pontifice. Abbates vel Praelati nullius. praeter Legatum Apostolicum. 280. Metropolitae. Patriarcha praecedit Primati. Can. auditis omnibus qui assistere debent eum suffragio deliberativo. si a Legato Pontificio. metropolitana ecclesia ne negligatur. In singulis provinciis ecclesiasticis celebretur provinciale Concilium vicesimo saltem quoque anno. mittere possunt Coadiutorem vel Auxiliarem Apostolici dioecesium Administratores. Praefecti Apostolici. 347. par. cessantibustamen iustis impedimentis. Alii ex utroque clero viri. 282. Suffraganeus antiquior promotione ad ecclesiam suffraganeam: 1. 283. Vicarii Capitulares. sui loco. qui. De Conciliis plenariis et provincialibus. 3. Concilio plenario assistere debent cum suffragio deliberativo. hic Episcopis. 284. par. Ordinarii plurium provinciarum ecclesiasticarum in Concilium plenarium convenire possunt. in territorio degentes. Can. Metropolita. l.

1 vocari debet.75 2. invitentur ad Concilium et invitati mittant duos ex capitularibus aut consultoribus collegialiter designatos. par. cum consensu maioris partis illorum qui cum voto deliberativo intersunt. par. par. ad Concilium provinciale vocandi sunt et convenire debent cum voto deliberativo Suffraganei omnes aliique de quibus in can. semel pro semper. 4. Abbates vel Praelatos nullius et Archiepiscopos de quibus in can. si iusto . sed his. Episcopi titulares qui in provincia degunt. par. 2. et Archiepiscopi Suffraganeis carentes. observent et observanda curent. 1. Capitula cathedralia aut consultores dioecesani cuiusvis dioecesis cuius Ordinarius ad normam par. Concilio notum facere. Abbates vel Praelati nullius.o Concilium convocat eique praeest. 3. 287. par. et si convocentur. eligant. nisi forte iam elegerint. par. quemadmodum aliis ex utroque clero viris ad Concilium forte vocatis. debentque invitati adesse aut impedimentum. cuius Concilio provinciali cum aliis intersint. Maiores quoque religionum clericalium exemptarum ac Congregationum monasticarum Superiores. 285. 282. praevia Sedis Apostolicae approbatione. Can. Can. 286. qui in provincia resideant. Can. et quae ibi ordinata fuerint. invitandi sunt. aliquem viciniorem Metropolitam. qui tamen obtinent votum tantum consultivum. 285. quo detinentur. Qui Concilio plenario aut provinciali interesse debent cum voto deliberativo. votum est dumtaxat consultivum. possunt a praeside. 1. Episcopi qui nulli Metropolitae subiiciuntur. nisi aliud in convocatione caveatur. 1. Praeter Episcopos. votum habent deliberativum. convocari.

par. Can. si de provinciali agatur. determinat ordinem servandum in quaestionibus examinandis et ipsum Concilium aperit. duplici voto non gaudet. Can. Procurator. Absoluto Concilio plenario aut provinciali. 289. mittant procuratorem et impedimentum probent. 1. nec Ordinarii locorum ab iisdem dispensare possunt. 291. nec eadem antea promulgentur. ad moderandos mores. ad corrigendos abusus. eoque deficiente. Decreta Concilii plenarii et provincialis promulgata obligant in suo cuiusque territorio universo.76 impedimento detineantur. ipsimet autem Concilii Patres designent et modum promulgationis decretorum et tempus quo decreta promulgata obligare incipiant. quam a Sacra Congregatione Concilii expensa et recognita fuerint. par. absolvit. Metropolita. 290. Can. ad unam eandemque disciplinam servandam vel inducendam. Concilio plenario vel provinciali inchoato. par. Can. habito. licet discedere. par. prorogat. 288. transfert. ad controversias componendas. 2. Can. 2. . nisi in casibus particularibus et iusta de causa. In Concilio sive plenario sive provinciali praeses. 292. Patres in Concilio plenario vel provinciali congregati studiose inquirant ac decernant quae ad fidei incrementum. si fuerit unus ex Patribus quibus est votum deliberativum. 1. habet votum dumtaxat consultivum. nisi iustam ob causam a Legato Pontificio vel a Concilii provincialis Patribus probatam. Nisi aliter pro peculiaribus locis a Sede Apostolica provisum fuerit. si non fuerit. opportuna fore pro suo cuiusque territorio videantur. nemini eorum qui interesse debent. Patrum consensu. praeses acta et decreta omnia ad Sanctam Sedem transmittat.

Iidem Ordinarii congregati sedem proximi conventus designent. Etiam Episcopi aliique de quibus in can. eaque praeparent de quibus in futuro Concilio provinciali erit agendum. Can. videant quaenam in dioecesibus agenda sint ut bonum religionis promoveatur. par. calices. De Vicariis et Praefectis Apostolicis. par. saltem quinto quoque anno. 285. una cum aliis Ordinariis convocari et convenire debent. possessionem sui territorii capiunt. collatis consiliis. indulgentias quinquaginta dierum . 284. stato tempore apud Metropolitam aliumve Episcopum comprovincialem conveniant. Etiam ii qui charactere episcopali carent. par. Territoria quae erecta non sunt in dioeceses reguntur per Vicarios aut Praefectos Apostolicos. 2. una pontificali excepta.77 antiquior e Suffraganeis ad normam can. Vicarius et Praefectus Apostolicus. qui omnes ab una Apostolica Sede nominantur. Vicarii et Praefecti Apostolici iisdem iuribus et facultatibus in suo territorio gaudent. hic decretum seu patentes litteras Sacrae Congregationis de Prop. Can. quae in propriis dioecesibus competunt Episcopis residentialibus. par. par. Fide per se vel per procuratorem ostendentes ei qui territorium regit ad normam can. ut. ille litteras apostolicas. impertiri. 2. 1. curet ut Ordinarii locorum. patenas et altaria portatilia cum sacris oleis ab Episcopo benedictis consecrare. intra sui territorii fines ac perdurante munere. 293. nisi quid Apostolica Sedes reservaverit. CAPUT VIII. par. 3. 1. 294. 2. omnes benedictiones Episcopis reservatas. possunt. 309.

cogere religiosos. vicariatui vel praefecturae addictos. easque exhibere recusantibus exercitium cuiusvis ministerii ecclesiastici prohibere. scholarum directionem. salvo iure recursus in devolutivo ad Sanctam Sedem et salvis peculiaribus statutis a Sede Apostolica probatis. ad animarum curam exercendam. par. 296. 2. Deficientibus e clero saeculari sacerdotibus. possunt ac debent exigere ut suas patentes seu alias quasvis eorum missionis. par. 3. Vicarii et Praefecti Apostolici possunt. praeter casus in iure praevisos.confirmationem. 2. Omnes missionarii. de quibus in superiore paragrapho. etiam regulares. 1. par. licentiam sacri ministerii exercendi petant a Vicariis et Praefectis Apostolicis. Etiam missionarii regulares subiiciuntur Vicarii et Praefecti Apostolici iurisdictioni. se in disciplinam religiosam ingerere quae a Superiore religioso dependet. 782. 295. etiam religiosis. 2. qui tamen eam ne denegent. etiam exemptos. Vicarii et Praefecti Apostolici ab omnibus missionariis. salvis pariter peculiaribus statutis a Sede Apostolica probatis. 1. Can. 957. oblationes intuita missionis factas. destinationis. conflictus oriatur inter mandatum Vicarii aut Praefecti Apostolici et mandatum Superioris. par. constitutionis ac deputationis litteras exhibeant. audito eorum Superiore. visitationi et correctioni in iis quae pertinent ad missionum regimen. par.78 concedere. curam animarum. nisi singulis et gravem ob causam. Sacramentorum administrationem. par. implementum piarum voluntatum in favorem eiusdem missionis. prius praevalere debet. . Can. Quamvis Vicariis et Praefectis Apostolicis nullo modo liceat. si tamen circa ea. primam tonsuram et ordines minores conferre ad normam can. 297. Can.

integro tamen iure recursus ad Apostolicam Sedem. par. quandocunque sit opus. Can. a qua sine gravi et urgenti causa per notabile tempus iis abesse ne liceat. debent ipsi per se vel. inconsulta Sede Apostolica. In regione sibi commissa commorentur. qui huiusmodi quaestiones. baptizatorum annuaeque Sacramentorum administrationis una cum aliis notatu dignioribus. Vicarii ac Praefecti Apostolici tenentur obligatione Sedi Apostolicae exhibendi plenam accuratamque relationem de suo quisque pastorali orficio. par. ubi opus fuerit. Can. 2. deque omnibus quaecunque ad statum vicariatus vel praefecturae. satisfacere possunt per procuratorem etiam in Urhe degentem. cui tamen muneri. 299. ad scholarum frequentiam. 340. 1. ea quamprimum componere curent Vicarii ac Praefecti Apostolici. Imo etiam sub cuiusque anni exitum ad Sanctam Sedem mittant elenchum seu numerum conversorum.79 Can. sive inter singulos missionarios. Ad normam can. Si qua dissidia in iis quae ad curam animarum pertinent. . dirimant. quae relatio scripta esse debet et subscripta tum ab ipso Vicario aut Praefecto tum ab uno saltem ex consiliariis de quibus in can. 300. 30l. ad fidelium denique ipsorum curae commissorum salutem quavis ratione pertineant. sive inter diversas religiones. Can. qui decreti effectum non suspendit. par. sive inter missionarios et alios quoslibet oriri contigerit. 298. 302. si legitime impediti fuerint. ad religiosos. 1. 341. ad missionarios. si quid graviter obstet ne per se ipsi illud expleant. par. ad populi disciplinam. Vicarii Apostolici obligatione tenentur Sacra Limina Beatorum Apostolorum Petri et Pauli visitandi eadem prorsus lege. 2. qua Episcopi residentiales ad normam can. Regionem sibi concreditam.

quorum sententiam. Constituant Consilium ex tribus saltem antiquioribus et prudentioribus missionariis. habita locorum personarumque ratione. saltem per epistolam. Sacramentorum administrationem. antequam promulgentur. Studiosissime curent.. quae ad fidem. Conciliis plenariis vel regionalibus et provincialibus in regionibus Sacrae Congregationi de Prop. congrua congruis referendo. 305. ut ex christianis indigenis seu incolis suae regionis probati clerici rite instituantur ac sacerdotio initientur. Legibus quae de archivo constituendo Episcopis praescribuntur. disciplinam ecclesiasticam referuntur. audiant in gravioribus et difficilioribus negotiis. 303. Fide subiectis. etiam Vicarii ac Praefecti Apostolici. bonos mores. Can.80 per. par. 304. Prout siverit opportunitas. ut possint ex singulorum experientia et consilio deducere quae sint ordinanda perfectius. par. recognosci debent a Sacra Congregatione de Prop.alium visitare eaque omnia in visitatione expendere. praedicationem verbi Dei. iuventutis institutionem. cultum divinum. quae de Synodo dioecesana can. onerata graviter eorum conscientia. Can. aeque tenentur. Pariter quae de Conciliis plenariis et provincialibus can. Can. sed nullum est praefinitum tempus pro Concilii provincialis et Synodi celebratione. 302. 2. Fide. Synodo vicariatus apostolici. et canones Conciliorum. 1. . missionarios saltem praecipuos tum religiosos tum saeculares proprii territorii congregent semel saltem in anno. 281-291 praescribuntur. applicari debent.362. festorum observantiam. Can. 356 .

2. habent tantum. In casu autem publici scandali possunt ipsi. servato praescripto can. 306. nec eos quoquo modo expellere. sed deficiente Vicario aut Praefecto. par. Vicarii et Praefecti. Can. par. donec a Sancta Sede aliter fuerit provisum. par. 2. Omnium Sanctorum. . vivente Vicario aut Praefecto. concedere missionariis ab ea missis veniam in perpetuum deserendi vicariatum aut praefecturam. facta tamen illico certiore Apostolica Sede. Sanctorum Apostolorum Petri et Pauli. Paschatis. Missae sacrificium pro populis sibi commissis applicare debent saltem in sollemnitatibus Nativitatis Domini. Immaculatae Conceptionis et Assumptionis Beatae Mariae Virginis. nisi quae fuerit ab eodem sibi commissa. i. 307. Vicariis et Praefectis. quantum fieri potest. charactere episcopali auctis.429. si autem charactere episcopali careant. Epiphaniae. durante munere et in proprio territorio. inconsulta Sede Apostolica. par. totum debet regimen assumere et in hoc munere permanere. 309. Pro-vicarius aut Pro-praefectus nullam habet. vel alio transeundi. potestatem. nisi Coadiutor cum futura successione a Sancta Sede datus fuerit. 308. audito suo Consilio. Pentecostes. ubi primum in territorium suum advenerint. praemonito. par. quae ius concedit Episcopis titularibus. sanctissimi Corporis Christi. Ipsis non licet. et si agatur de religiosis. Can. Can. 1. privilegia honorifica competunt. missionarium statim removere. 339. 1. par. par.81 Can. deputent ex uno vel altero clero Pro-vicarium vel Pro-praefectum idoneum. Ascensionis. insignia et privilegia Protonotariorum apostolicorum de numero participantium. Sancti Ioseph eius sponsi. 2 seqq. Superiore. vel eorum iurisdictione impedita ad normam can.

Can. qui sit praesens in territorio et suas destinationis litteras in eodem prius exhibuerit. par. sive vacante sede. quibus Vicarius vel Praefectus pollebat. Can. 2. nisi commissae fuerint ob industriam personae. Dioecesis canonice erectae regimen. sede plena. Si forte contingat ut nemo sive a titulari sive a protitulari uti administrator fuerit designatus. Pari modo Pro-vicarius aut Pro-praefectus. 310. Ad quos vicariatus aut praefecturae cura devenerit ad normam can. statim deputet ecclesiasticum virum. qui sibi. 309. canonicam . tunc senior in vicariatu vel praefectura. 312. De Administratoribus Apostolicis. Can. 313. 1. nempe. ii debent quamprimum certiorem facere Apostolicam Sedem. censetur delegatus a Sancta Sede ut regimen assumat. is. Quilibet Administrator Apostolicus. Interim uti possunt omnibus facultatibus sive ordinariis ad normam can. qui titulari successerit. 4. aliquando Summus Pontifex ob graves et speciales causas Administratori Apostolico vel in perpetuum vel ad tempus committit. sive delegatis. CAPUT IX. licet definitum tempus fuerit praeterlapsum. 3. sive plena. debet in regimine cum omnibus facultatibus sibi concessis permanere. 1.82 par. donec successor canonicam sui muneris possessionem ceperit. par. 294. si datus fuerit dioecesi. CODEX IURIS CANONICI 1917 Can. 311. in munere succedat. par. par. et inter plures aeque seniores antiquior sacerdotio. ut supra. Qui vicariatui vel praefecturae apostolicae ad certum tempus praepositus est.

83 administrationis possessionem init. Can. 2. sede plena. officia ac privilegia Administratoris Apostolici desumantur ex litteris suae deputationis. aut in dioecesi non moretur. Quanquam autem Administrator Apostoticus Episcopi auctoritati non subest. nec tenetur obligatione applicandae Missae pro populo. 315. 316. sed Episcopo qui. par. Si ad tempus datus sit: 1. 334. ad normam can. neque in Vicarium eius Generalem iudicium seu processum . sed. 308. prioris retinet administrationem. Administrator Apostolicus possesionem sumit ad instar Episcopi secundum cit. 1. 3. ex praescripto canonam qui sequuntur. 314. iurisdictio Episcopi eiusque Vicarii Generalis suspenditur. tum etiam Capitulo. can. par. 334. Administrator Apostolicus permanenter constitutus iisdem iuribus et honoribus fruitur. ac Episcopus residentialis. nisi in eisdem aliud caveatur expresse. vel si Episcopus non sit mentis consiliique compos.o Ad honorifica privilegia quod attinet. 1. 3. par. ostendens litteras suae nominationis tum Episcopo. 2. Can. ac Vicarius Capitularis. praeficiatur.o Eadem iura ac officia habet. ad aliam sedem translatus. non debet tamen se immiscere causis Episcopum ipsum spectantibus. par. si sit mentis consiliique compos et in dioecesi versetur. valeat praescriptum can. Si Administrator Apostolicus dioecesi. Can. 2. par. iisdemque obligationibus tenetur. in hac quoque omnia Episcoporum residentialium honorifica privilegia competunt. par. sede plena. quae Episcopum gravat. 2. par. potest dioecesim visitare ad tramitem iuris. vel. Iura. Si sedes fuerit vacans.

320. valent praescripta can. 3. 429 seqq. 319. Si impedita fuerit iurisdictio Administratoris Apostolici aut si idem Administrator defecerit. 318. Cessat vero cum Episcopus dioecesis vacantis possessionem legitime ceperit ad normam can.. si cui legitime competat. Praelati qui praesunt territorio proprio. 1. par. Abbates vel Praelati nullius nominantur et instituuntur a Romano Pontifice. Can. prout eorum ecclesia dignitate abbatiali vel simpliciter praelatitia gaudet. par. si dioecesis vacet aut Episcopus non sit sui compos. cum clero et populo. Administratoris Apostolici iurisdictio Romani Pontificis aut Episcopi obitu non cessat. .84 instruere aut animadvertere ob acta praeteritae administrationis. Can. l. secus Episcopus dioecesim regit. nisi Sedes Apostolica aliud praestituerit. par. quo in casu ab eodem Romano Pontifice confirmari aut institui debent. par. separato ab omni dioecesi. nempe dioecesis. Can. Can. singulari iure regitur. Sedes Apostolica statim moneatur. 317. CAPUT X. De Praelatis inferioribus. dicuntur Abbates vel Praelati nullius. nec eidem applicantur quae canones statuunt de abbatiis vel praelaturis nullius. et interim. salvo iure electionis aut praesentationis. 1. Abbatia vel praelatura nullius. 2. 2. par. tribus saltem paroeciis non constans. 334. par.

praeter alia munera quae in can. Can. par. licet charactere episcopali careat. Abbates vel Praelati nullius qui ex praescripto apostolico vel ex propriae religionis constitutionibus benedici debent. Can. Si charactere episcopali non sit ornatus et benedictionem. 2. par. demptis suffragiis nullis. 322. quae competunt Episcopis residentialibus in propria dioecesi. iure communi. Abbas vel Praelatus nullius. 3. par. 2 describuntur. Capitulum saeculare. 2. si eam recipere debet. 334. quem maluerint. ad validam electionem requiritur numerus suffragiorum absolute maior. benedictionem ab Episcopo. 1. Capitulum religiosum abbatiae vel praelaturae nullius regitur propriis legibus ac constitutionibus. par. 323. potest quoque ecclesias et altaria immobilia consecrare. intra tres menses a receptis litteris apostolicis. 294. quas ius in Episcopis requirit. firmo peculiari iure quod maiorem suffragiorum numerum exigat. receperit. 321. Abbas vel Praelatus nullius nequit quovis titulo sive per se sive per alios in regimen abbatiae vel praelaturae se ingerere. Can. Can. Quod attinet ad Vicarii Generalis constitutionem. 366-37l. Si cui collegio est ius eligendi Abbatem vel Praelatum nullius. par. antequam eiusdem possessionem ceperit. cessante legitimo impedimento. l. 325. 2. accipiant. utitur tamen in proprio territorio .85 par. ad normam can. serventur praescripta can. 3. Can. 324. par. Assumendi ad abbatiam vel praelaturam nullius iisdem qualitatibus ornati esse debent. par. Abbas vel Praelatus nullius easdem potestates ordinarias easdemque obligationes cum iisdem sanctionibus habet.

sive praelati titulo gaudeant. qui abbatiam vel praelaturam regat usque ad novi Abbatis vel Praelati electionem. 1. crucem autem pectoralem. TITULUS VIII. 2. par. De potestate episcopali deque iis qui de eadem participant. Episcopi sunt Apostolorum successores atque ex divina institutione peculiaribus ecclesiis praeficiuntur quas cum potestate ordinaria regunt sub auctoritate Romani Pontificis. Capitulum canonicorum. 423-428. De Episcopis. Abbatia vel praelatura impedita. si de saeculari. Abbatia vel praelatura nullius vacante. 328. si agatur de abbatia vel praelatura religiosa. Can. par. Can. annulum cum gemma. 327. par. par. sive non. succedit Capitulum religiosorum. Si praelatura saecularis Capitulo careat. ac pileolum violaceum potest etiam extra territorium deferre.86 insignibus pontificalibus cum throno ac baldachino et iure ibidem officia divina pontificali ritu celebrandi. 326. eligantur consultores ad normam can. Circa Romani Pontificis Familiares. standum privilegiis. utrumque autem Capitulum intra octiduum debet Vicarium Capitularem deputare ad normam can. 1. CAPUT I. 429. Eos libere nominat Romanus Pontifex. 432 seqq. Can. 329.. . servetur praescriptum can. nisi constitutiones aliud ferant. Can. regulis et traditionibus pontificiae Domus. 2.

330. 5. etiam electo. pietate.o Bonis moribus. Antequam quis in Episcopum assumatur. Etiam electus. quod si ad religionem aliquam pertineat. ad Apostolicam Sedem unice pertinet. quae ipsum aptum efficiant ad gubernandam dioecesim de qua agitur. non autem legitimatus etiam per subsequens matrimonium. Iudicare num quis idoneus sit. Can.o Laurea doctoris vel saltem licentia in sacra theologia aut iure canonico potitus in athenaeo aliquo vel in Instituto studiorum a Sancta Sede probatis. debet esse: 1. l. constare debet. 331. 3. 2. praesentatus vel quoquo modo ab illis designatus. 321.o Natus ex legitimo matrimonio. eum esse idoneum. par. par. 1. Cuilibet ad episcopatum promovendo. necessaria est canonica provisio seu institutio. Si cui collegio concessum sit ius eligendi Episcopum. par. praeditus. secundum modum a Sede Apostolica determinatum. . 332. prudentia. 2. qui privilegio a Sancta Sede concesso praesentandi seu designandi gaudent. debet memoratis qualitatibus pollere. servetur praescriptum can. 4. animarum zelo.o A quinquennio saltem in sacro presbyteratus ordine constitutus. 3. Can. Ut quis idoneus habeatur. ceterisque dotibus. par.87 par. vel saltem earundem disciplinarum vere peritus. Can. 3. a suis Superioribus maioribus vel similem titulum vel saltem verae peritiae testimonium habeat. praesentato vel designato a civili quoque Gubernio.o Annos natus saltem triginta.

2. iusiurandum fidelitatis erga Sanctam Sedem edat secundum formulam ab Apostolica Sede probatam. modus autem promulgationis ab ipsomet Episcopo determinatur. et intra quatuor ad suam dioecesim pergere. 2. par. iudiciaria. par. Ante canonicam institutionem seu provisionem candidatus. In regimen tamen dioecesis neque per se neque per alios. 1. praeter fidei professionem de qua in can. Can. sit Cardinalis.R. salvo praescripto can. oeconomi fuerint renuntiati. 335. promotus ad episcopatum. quaeque ab uno Romano Pontifice datur.88 qua Episcopus vacantis dioecesis constituitur. Nisi legitimo impedimento prohibeatur. coactiva ad normam sacrorum canonum exercenda. par. Canonicam dioecesis possessionem capiunt Episcopi residentiales simul ac in ipsa dioecesi vel per se vel per procuratorem apostolicas litteras Capitulo ecclesiae cathedralis ostenderint. consecrationem suscipere. 1. etiamsi S. par. praesente secretario Capituli vel cancellario Curiae. . 3. officiales. nec ullo sub titulo sese ingerere possunt. 334. par. par. Can. par. 2. 2.E. 333. Can. 238. nisi prius eiusdem dioecesis possessionem canonice ceperint. Leges episcopales statim a promulgatione obligare incipiunt. Ius ipsis et officium est gubernandi dioecesim tum in spiritualibus tum in temporalibus cum potestate legislativa. sed si ante suam ad episcopatum designationem vicarii capitulares. haec officia etiam post desigantionem retinere et exercere possunt. intra tres menses a receptis apostolicis litteris. qui rem in aeta referat. nisi aliud in ipsis caveatur.1406-1408. Episcopi residentiales sunt ordinarii et immediati pastores in dioecesibus sibi commissis. debet.

89 Can.1327. Can. Exercere pontificalia in iure est sacras functiones peragere quae ex legibus liturgicis requirunt insignia pontificalia. licentiam concedens pontificalia exercendi in suo territorio. praesertim circa administrationem Sacramentorum et Sacramentalium. cultum Dei et Sanctorum. par. nisi ad normam can. par. 3. 336. ut in scholis puerorum ac iuvenum institutio secundum catholicae religionis principia tradatur. Observantiam legum ecelesiasticarum Episcopi urgeant. ut fidelibus. Circa praedicationis munus. non vero extra dioecesim sine expresso vel saltem rationabiliter praesumpto consensu Ordinarii loci. par. potest pontificalia exercere. 2. abesse possunt aequa de causa non ultra duos vel ad summum tres menses intra . si agatur de ecclesia exempta. par. 3. ne exceptis quidem locis exemptis. l. nec in iure communi dispensare possunt. par. Episcopus in tota dioecesi. par. sacras indulgentias. l. par. pabulum doctrinae christianae praebeatur. tenentur lege personalis in dioecesi residentiae. 1. 2. potest quoque permittere usum throni cum baldachino. et. servetur praescriptum can. praedicationem verbi Dei. curentque ut puritas fidei ac morum in clero et populo conservetur. idest baculum et mitram. quibus interesse debent. vel civilis officii suis ecclesiis legitime adiuncti. Etiamsi Episcopi Coadiutorem habeant. 338. Episcopus. Can. implementum piarum voluntatum. 337. Advigilent ne abusus in ecelesiasticam disciplinam irrepant. 2. de consensu Superioris religiosi. Conciliorum. Praeterquam causa visitationis Sacrorum Liminum. praecipue pueris ac rudibus. 81. par.

et si quod festum de praecepto in diem dominicam incidat. secus in die a quo. n. post captam sedis possessionem. omni exiguitatis redituum excusatione aut alia quavis exceptione remota. par.90 annum. 274. statis diebus applicet per alium. etiam suppressis. satis est ut Missam unam pro populo applicent. 4. par. Pentecostes et Corporis Christi. par. Missam pro populo sibi commisso applicare. nisi ex gravi et urgenti causa. sed serventur quoque obligationes audiendi Missam et abstinendi a servilibus. dummodo cautum sit ne ex ipsorum absentia dioecesis quidquam detrimenti capiat: quod tamen tempus coniungi nequit sive cum tempore sibi concesso occasione suae promotionis. l. . Si festum ita transferatur ut in die ad quem non solum fiat officium cum Missa festi translati. Debent quoque. par. diebus Nativitatis. ad normam can. Episcopum Metropolita. si ab eius celebratione legitime impediatur. 2. 3. Missa pro populo applicanda est in die ad quem. par. 4. 339. 4. omnibus dominicis aliisque festis diebus de praecepto. 3. sive cum tempore vacationum anni subsequentis. Resurrectionis Domini. quamprimum vel per se ipse vel per alium applicet alia die. sive continuos sive intermissos. si neque id praestare possit. vel assistentiae Concilio. Episcopus Missam pro populo diebus supra indicatis per se ipse applicare debet. In festo Nativitatis Domini. Metropolitam antiquior Suffraganeus residens Sedi Apostolicae denuntiet. par. Si ultra sex menses e dioecesi illegitime abfuerint. Ab ecclesia cathedrali ne absint tempore Adventus et Quadragesimae. vel visitationis Sacrorum Liminum. Can.

accedant et Romano Pontifici se sistant. Australiae et insularum his orbis partibus adiacentium. Episcopus pro ea vice a conficienda et exhibenda relatione abstinere potest. quot omisit. 341. in primo quinquennii anno relationem exhibere debent Episcopi Italiae. Episcopi Africae. Si annus pro exhibenda relatione assignatus inciderit ex toto vel ex parte in primum biennium ab inito dioecesis regimine. Siciliae. Beatorum Apostolorum Petri et Pauli sepulcra veneraturi. 1. in altero. qui obligationi de qua in superioribus paragraphis. par. Episcopus. ceteri Europae Episcopi. Hollandiae. Quinquennia sunt fixa et communia. non satisfecerit.91 par. Portugalliae. cum insulis adiacentibus. 6. Episcopi totius Americae et insularum adiacentium. aliam vel alias in administrationem habeat. . Omnes Episcopi tenentur singulis quinquenniis relationem Summo Pontifici facere super statu dioecesis sibi commissae secundum formulam ab Apostolica Sede datam. Galliae. ad Urbem. Belgii. Angliae. quam citius pro populo tot applicet Missas. Sentiae et Hiherniae. Omnes et singuli Episcopi eo anno quo relationem exhibere tenentur. Can. in quarto. Can. 2. Licet Episcopus duas vel plures dioeceses aeque principaliter unitas regat aut. par. et aliarum minorum adiacentium. in quinto. par. 340. cum insulis adiacentibus. obligationi tamen satisfacit per celebrationem et applicationem unius Missae pro universo populo sibi commisso. Asiae. l. 5. par. Episcopi Hispaniae. in tertio. par. 3. praeter propriam dioecesim. Sardiniae. atque computantur a die 1 Ianuarii 1911. Melitae. insularum Corsicae.

4. Fas est Episcopo clericos duos etiam e Capitulo sive cathedrali sive collegiali sibi adsciscere visitationis comites atque adiutores. per Vicarium Generalem aliumve lustrent. Religiosos autem exemptos Episcopus visitare potest in casibus tantum in iure expressis. Can. in iis quae obiectum et finem visitationis respiciunt. eiigere. Ad sanam et orthodoxam doctrinam conservandam. nn. Si obligationi de qua in par. Can. Can. par. 2. res ac loca pia. par. reprobato quocunque contrario privilegio vel consuetudine. si quem habeat aut. 344. nisi probari possit specialem a visitatione exemptionem fetisse ipsis ab Apostolica Sede concessam. quae intra dioecesis ambitum continentur. quos maluerit. 342 Episcopus debet praedictae obligationi satisfacere per se vel per Coadiutorem. 3. Visitator.92 par. et . 1. permittitur ut alternis quinquenniis. 274. par. eosque. pacem. ita ut saltem singulis quinquenniis universam vel ipsi per se vel. 1. bonos mores tuendos. innocentiam. ex iustis causis a Sancta Sede probandis. 2. si fuerint legitime impediti. Urbem petant. Ordinariae episcopali visitationi obnoxiae sunt personae. pietatem et disciplinam in populo et clero promovendam ceteraque pro ratione adiunctorum ad bonum religionis constituenda tenentur Episcopi obligatione visitandae quotannis dioecesis vel ex toto vel ex parte. quamvis exempta. pravos corrigendos. 1. par. servetur praescriptum can. debet paterna forma procedere. 5. idest singulis decenniis. Can. per idoneum sacerdotem qui in eiusdem Episcopi dioecesi resideat. 345. 2. 343. Episcopus graviter defuerit. Sed Episcopis qui extra Europam sunt. par.

5. 349. 239. 7-12. ritibus tamen ab Ecclesia praescriptis. 2.o Praeter alia privilegia quae suis in titulis recensentur. n. Studeant Episcopi debita cum diligentia. circa vero victualia sibi suinque ministranda vel procurationes et expensas itineris. citra tamen obligationem. cum consensu saltem praesumpto Ordinarii loci. nn. in aliis vero causis. 347. cuius nec possessionem capiunt. Episcopi sive residentiales sive titulares: l. . 2. nn. Can. par. nec non n. 2. etiam tempore visitationis. etiam quod spectat ad casus Ordinario loci reservatos. Can. 6. 3. l.93 ab eius praeceptis ac decretis datur recursus in devolutivo tantum. Legatis Pontificiis et proprio Mctropolita. Episcopi titulares nullam possunt exercere potestatem in sua dioecesi. Episcopus ad normam iuris procedat necesse est. 348. Ab accepta authentica notitia peractae canonicae provisionis. 346. sine inutilibus tamen moris. n. pastoralem visitationem absolvere: caveant. Can. 4. dummodo non teneantur celebrare in cathedrali. 1. extra territorium serventur normae traditae in can.o Ius habent deferendi insignia episcopalia ad normam legum liturgicarum. neve ratione visitationis ipsi aut quisquam suorum pro a suisve dona quodvis genus petant aut accipiant. servetur legitima locorum consuetudo. 1Q6. par. Can. Decet ex caritate. In suo territorio Episcopus praecedit omnibus Archiepiscopis et Episcopis. par. fruuntur privilegiis de quibus in can. ut aliquando Missae sacrificium pro sua dioecesi applicent. reprobata quavis contraria consuetudine. par. exceptis Cardinalibus. l. ne superfluis sumptibus cuiquam graves onerosive sint.

Iura Coadiutoris dati personae Episcopi desumantur ex litteris apostolicis. De Coadiutoribus et Auxiliaribus Episcoporum. par. Quae Coadiutor potest et vult exercere. Coadiutor dari solet personae Episcopi cum iure successionis. 3. 2. 350. Coadiutor. datus personae Episcopi sine iure successionis.94 par. ad quas Episcopus ipse teneretur. 3. par. Unius Romani Pontificis est Episcopo Coadiutorem constituere. par. l. debet. quoties fuerit a Coadiuto requisitus. par. 3. Episcopus habitualiter alii ne deleget. par. 4. Can.o Concedendi indulgentias quinquaginta dierum in suae iurisdictionis locis. Coadiutor. Can. Nisi aliud in his litteris caveatur. 2. habet omnia iura ac officia episcopalia. par. Can. ceteri tantum possunt quantum Episcopus eisdem commiserit. iusto impedimento non detentus. 351. Coadiutor qui datur Episcopo prorsus inhabili. pontificalia et alias functiones obire. CAPUT II. quibus constituitur. A capta vero possessione Episcopi residentiales habent praeterea ius: 1. speciali nomine dicitur Auxiliaris. sed nonnunquam datur quoque sedi.o Percipiendi reditus mensae episcopalis. par. 352. excepta sacra . 2. 2.o Elevandi in omnibus ecclesiis suae dioecesis thronum cum baldachino. Coadiutor sedi datus potest in territorio ea quae sunt ordinis episcopalis exercere. 1.

Si Coadiutor datus fuerit sedi. De Synodo dioecesana. nisi aliud in litteris apostolicis caveatur. 2. solum praescriptum par. par. Si Episeopus eum in statum inciderit ut eliciendi actus humani sit impos. par. in qua de iis tantum agendum quae ad particulares cleri populique dioecesis necessitates vel utilitates referuntur. 354. vacante sede episcopali. par. ut canonicam sui officii possessionem capiat. quantum eidem a Sancta Sede vel ab Episcopo fuerit commissum. ad normam can. 353. discedere. 1. Coadiutor cum futura successione et Coadiutor sedi datus debent praeterea easdem ostendere Capitulo ad normam can. par. 3. residendi in dioecesi. Quilibet Coadiutor. 3. aliis in rebus tantum potest. necesse est litteras apostolicas ostendat Episcopo. In singulis dioecesibus celebranda _est decimo saltem quoque anno dioecesana Synodus. Can. 356. Coadiuto permittente. 353. par. par.95 ordinatione. 2. par. dummodo possessionem legitime ceperit. 355. CAPUT III. ipsi non licet. l. Coadiutor quilibet obligatione tenetur. 3. nisi ad breve tempus. praetermisso praescripto par. Can. eius officium etiam sede vacante perdurat. ad normam can. Can. 2 ab omnibus Coadiutoribus servetur. l. Can. pro qua fuerat constitutus. statim evadit Ordinarius dioecesis. extra tempus vacationum. Cum Episcopi munere exspirat Auxiliaris officium. sicut Episcopus. . l. e qua. Coadiutor cum iure successionis. 334. par. 338.

Celebranda est in ecclesia cathedrali nisi aliud rationabilis causa suadeat. alteram aliasve in perpetuam administrationem. 2. non autem Vicarius Generalis sine mandato speciali nec Vicarius Capitularis.o Unus saltem parochus ex unoquoque vicariatu foraneo eligendus ab omnibus qui curam animarum actu inibi habeant. aut unam habeat in titulum. . 2. 4. 6. Synodum dioecesanam convocat eique praeest Episcopus. nisi domus provincialis sit in dioecesi et Superior provincialis interesse ipse maluerit. par.o Abbates de regimine et unus e Superioribus cuiusque religionis clericalis qui in dioecesi commorentur. par. par. Si Episcopus plures dioeceses aeque principaliter unitas regat. 2.o Vicarii foranei.o Vicarius Generalis. 465.o Rector Seminarii dioecesani saltem maioris. 4. Ad Synodum vocandi sunt ad eamque venire debent: 1.o Parochi civitatis in qua Synodus celebratur. 1. Can.96 par.357. 358. 3. Can. potest unam tantum dioecesanam Synodum ex omnibus dioecesibus convocare. parochus autem electus debet pro tempore absentiae vicarium substitutum sibi sufficere ad normam can.o Deputatus uniuscuiusque collegialis ecclesiae a Capitulo eiusdem ecclesiae e gremio eligendus. designatus a Superiore provinciali. par. 8. 1.o Canonici ecclesiae cathedralis aut consultores dioecesani. 7. 5.

Unicus est in Synodo legislator Episcopus. par. decretorum schema tradendum curet. Can. unus ipse subscribit synodalibus constitutionibus. nisi de religiosis exemptis agatur qui parochi non sunt. qune. sed Episcopum de impedimento certiorem faciant. iis tamen exceptis qui necessarii sunt ne in paroeciis animarum cura desit. CAPUT IV. Episcopus. 1. 2. nisi Episcopus in invitatione aliud expresse caverit. par. par. Can. De Curia dioecesana. Ante Synodi sessiones Episcopus omnibus qui convocati sunt et convenerunt. si opportunum iudicaverit. unam vel plures e clero civitatis et dioecesis commissiones nominet. . eo ipso obligare incipiunt. Propositae quaestiones omnes. si legitimo impedimento detineantur. si in Synodo promulgentur. par. 1. Superiores religiosos. non licet mittere procuratorem qui eorum nomine Synodo intersit. ceteris votum tantum consultivum habentibus. Iis qui ad Synodum venire debent. 2. 2. invitati autem ius suffragii in omnibus habent. Can. si id ipsi expedire videatur. opportuno ante Synodum tempore. seu coetus virorum qui res in Synodo tractandas parent. imo et singulos suae dioecesis saeculares sacerdotes. liberae adstantium disceptationi in sessionibus praeparatoriis subiiciantur. parochos. potest ad Synodum vocare alios quoque et etiam omnes canonicos. perinde ac ceteri. nisi aliud expresse caveatur. 361. 360. praesidente vel per se vel per alium Episcopo.97 par. Episcopus. 359. Negligentes Episcopus potest iustis poenis compellere et punire. Can. 362.

Can. qui ipsum potestate ordinaria in toto territorio adiuvet. promotor iustitiae. qui eum potest ad nutum removere. praescripta canonum qui sequuntur. I. cursoribus et apparitoribus. opem praestant in regimine totius dioecesis. par. parochi consultores. Vicarius Generalis libere ab Episcopo designatur. par. Quoties rectum dioecesis regimen id exigat. auditores. cancellarius. cancellario aliisque notariis. Can. loco Episcopi. 2. De Vicario Generali. dioecesim regit. par.o Secretum servare intra fines et secundum modum a iure vel ab Episcopo determinatum. Curia dioecesana constat illis personis quae Episcopo aliive qui. 1573-1593. . officialis. 3. par. 2. scripto consignetur. 1. 366. quavis personarum acceptione posthabita. Can. auditoribus. iudicibus synodalibus.o In manibus Episcopi iusiurandum praestare de munere fideliter exercendo. l. cursores et apparitores. defensore vinculi. Nominati vero debent: 1. 2. par. 159. 365. defensor vinculi. serventur praescripta can. 363. l. par. synodales iudices et examinatores. promotore iustitiae. examinatoribus synodalibus et parochis consultoribus.364. 2. constituendus est ab Episcopo Vicarius Generalis.o Negotia ad se spectantia sub auctoritate Episcopi tractare ad normam iuris. Quare ad eam pertinent Vicarius Generalis.98 Can. ad normam can. notarii. ART. de Vicario Generali. De officiali. Nominatio eorum qui praedicta officia vel munera exercent.

ad normam can. quae ad Episcopum iure ordinario pertinet. sed non prohibetur Episcopus Vicarium ex ipsa dioecesi assumere. par. vel saltem earum disciplinarum vere peritus. Vicario Generali absente vel impedito. Vicarii Generalis munus ne committatur canonico poenitentiario. aut. nisi vel rituum diversitas vel amplitudo dioecesis aliud exigat. par. par. in theologia et iure canonico doctor aut licentiatus. Can. probitate. Nisi aliud expresse cautum fuerit. annos natus non minus triginta. exclusa necessitate. vi officii. 2. prudentia ac rerum gerendarum experientia commendatus. ea competit in universa dioecesi iurisdictio in spiritualibus ac temporalibus. par. Unus tantum constituatur. aut Episcopi consanguineis praesertim in primo gradu vel in secundo mixto cum primo. Si dioecesis alieui religioni commissa fuerit. sed. 368. exceptis iis quae Episcopus sibi reservaverit. sana doctrina. 1. 369. Can. 66. Vicarius Generalis sit sacerdos e clero saeculari. 2. 3.99 par. ac generatim ad ipsum quoque pertinent facultates habituales Ordinario loci a Sancta Sede concessae. l. Can. Vicarius Generalis praecipua acta Curiae ad Episcopum referat. 367. Vicarius Generalis potest esse eiusdem religionis alumnus. parocho ceterisque curam animarum habentibus. par. ipsumque certiorem faciat de iis . Vicario Generali. 3. l. Episcopus alium constituere potest qui eius vices suppleat. Vicarius Generalis exsequi potest rescripta apostolica quae Episcopo vel praecedenti rectori dioecesis remissa sint. vel quae ex iure requirant speciale Episcopi mandatum. par.

372. par. Exspirat Vicarii Generalis iurisdictio per ipsius renuntiationem ad normam can. aut revocationem ei ab Episcopo intimatam. par. cuius praecipuum munus sit acta Curiae in archivo custodire. etiam in choro et actibus capitularibus. par. Si Vicarius Generalis sit Episcopus. Can. Praesente etiam Episcopo. aut sedis episcopalis vacationem. firmo praescripto can. secus durante munere habet tantum privilegia et insignia Protonotarii apstolici titularis. 2.100 quae gesta aut gerenda sint ad tuendam in clero et populo disciplinam. cui nomen sit vice-cancellarii seu vice-tabularii. 183=-191. par. 1. 1. suspenditur vero suspensa episcopali iurisdictione. 44. par. omnia honorifica privilegia Episcoporum titularium obtinet. par. 2. 371.2. De cancellaroi aliisque notariis et archivo episcopali. II. 370. Vicarias Generalis publice privatimque praecedentiae ius habet super omnibus dioecesis clericis. Cancellarius est eo ipso notarius. adiutor ei dari potest. In qualibet Curia constituatur ab Episcopo cancellarius qui sit sacerdos. Can. Can. par. Poscente necessitate. 3. 2. . non exclusis dignitatibus et canonicis ecclesiae cathedralis. ART. et Vicarius Generalis eodem careat. nisi clericus charactere episcopali praefulgeat. Caveat ne suis potestatibus utatur contra mentem et voluntatem sui Episcopi. ordine chronologico disponere et de eisdem indicis tabulam conficere.

par. possunt e laicis assumi. sententias aliave circa quae eorum opera requiritur. quorum scriptura aut subscriptio publicam fidem facit. par. quae negotia dioecesana tum . obligationes. 374. aut ad acta iudicialia dumtaxat. 2. par.o Acta vel instrumenta legitime petenti ex regesto. par. decreta. Episcopus praeter cancellarium potest alios quoque notarios constituere. Can. 1.o Conscribere acta seu instrumenta circa dispositiones. 4. 3. 1. Conscribere acta nequit notarius nisi in territorio illius Episcopi a quo est electus aut pro negotio ad quod est legitime constitutus. aut ad acta tantummodo certae causae vel negotii conficienda. par. 5.101 Can. nisi de consensu Capituli. 3. par. Episcopi in loco tuto ac commodo archivum seu tabularium dioecesanum erigant. mensis et anni subsignare. Omnes possunt removeri aut suspendi ab eo qui illos constituit aut ab eius successore aut Superiore. par. 2. diei. servatis servandis. sed notarius in criminalibus clericorum causis debet esse sacerdos. exhibere et eorum exemplaria cum autographo conformia declarare. par. 2. citationes et intimationes iudiciales. in quo instrumenta et scripturae. non autem a Vicario Capitulari. Iidem constitui possunt aut ad quaelibet acta. Officium notariorum est: 1. Can. Si clerici desint. 1.o In scriptis fideliter redigere quae geruntur eaque cum significatione loci. 373. Cancellarius aliique notarii debent esse integrae famae et omni suspicione maiores. 375.

Archivum clausum sit oportet et nemini illud ingredi liceat sine Episcopi aut Vicarii Generalis et cancellarii licentia. 1. Unus cancellarius illius clavem habeat. inventario seu catalogo illae scripturae adiungantur. l. 1. 378. cancellario relinquat. In eo scripturae secreto servandae cautissime custodiantur. par. 376. 2. par. Can. l. apte dispositae et diligenter clausae custodiantur. par. Ex archivo non licet efferre scripturas sine Episcopi vel Vicarii Generalis consensu eaedemque post triduum in suum locum referantur. 379. 2. quarum rei vita cesserint vel quae a decennio sententia condemnatoria absolutae . Habeant praeterea Episcopi aliud archivum secretum vel saltem in communi archivo armarium seu scrinium omnino clausum et obseratum. Can.102 spiritualia tum temporalia spectant. Quotannis. et quaelibet necessaria remedia adhibeant ut eaedem seripturae archivo restituantur. par. hoc ipsum significantem. par. quod de loco amoveri nequeat. Can. par. syngrapham sua manu signatam. quae tamen prorogatio nonnisi moderate concedatur. Ordinario autem reservatur facultas prorogandi hoc tempus. par. 377. quae anno praecedenti confectae vel alias neglectae fuerunt. 2. Omni diligentia ac sollicitudine conficiatur inventarium seu catalogus documentorum quae in archivo continentur cum brevi singularum scripturarum synopsi. primo bimestri. sed singulis annis quamprimum comburantur documenta causarum criminalium in materia morum. 2. par. Qui aliquam scripturam ex archivo effert. Ordinarii sedulo inquirant chartas et scripturas forte alio distractas atque dispersas. Can.

par. 3. 429. nemine adstante. par. repetita altera clave. Nisi Administrator Apostolicus dioecesi datus fuerit: 1. clavem secreti tabularii seu armarii quae apud Episcopum erat. idem sacerdos clavem remittat Vicario Capitulari statim post eius designationem. ipse solus. Vicarius Generalis vel . can. assumat. par. Can. 2. 1. qui. 375. archivum vel armarium secretum. 1. eo deficiente. par. par. quod deinde utraque claveiterum claudatur. quarum altera apud Episcopum vel Administratorem Apostolicum. sede vacante aut impedita.o Sede vero vacante aut impedita ad normam cit.o Sede impedita ad normam can. Curiae cancellarium asservetur.103 sunt. Can. sacerdos ab Episcopo designatus. 2. quibus tradi debent ad normam par. par. Episcopus vel Administrator Apostolicus. 2. retento facti brevi summario cum textu sententiae definitivae. 429. Hoc archivum vel armarium duabus clavibus inter se diversis aperiatur. remissae fuerint. 380. ubi opus fuerit. 1. si quidem regimen dioecesis sit penes virum ecclesiasticum ab Episcopo delegatum. Antequam claves iis. altera apud Vicarium Generalem vel. Vicarius vero Generalis vel cancellarius aliam clavem a se retentam remittere eodem tempore debet primae Capituli dignitati vel consultori dioecesano munere antiquiori. 2. Episcopus sacerdotem designet. 3. Etiam huius secreti archivi vel armarii inventarium seu catalogus conficiatur ad normam can. si penes Vicarium Generalem. aperire et inspicere potest. par. eam ipse retineat. 4. clavem eidem remittat. 381. Statim a capta possessione. par.

3. post inspectionem. parochi. 1. collegiatarum. nunquam tamen auferre. nec non confraternitatum et piorum locorum inventaria seu catalogi conficiantur duobus exemplaribus. 2. Tabularium vel armarium nunquam aperiatur nec sigilla ab eo removeantur. qua ad hoc motus fuerit. solus autem Vicarius Capitularis documenta in tabulario asservata potest.104 cancellarius et sacerdos. 2. Documenta originalia ex praedictis archivis ne efferantur. 384. firmo praescripto can. 2. par. quorum alterum in proprio archivo. 1522. Can. 1. paroecialium. 378. iterum sigillis obsignetur. si sigilla remota fuerint et tabularium aut armarium apertum. ut supra. inspicere. Archivum autem. fit cuilibet cuius intersit inspiciendi potestas. Curent Episcopi ut archivorum quoque ecclesiarum cathedralium. 1. tabularium vel armarium sigillis Curiae obsignent. Vicarius Capitularis rationem reddat urgentis necessitatis. Advenienti novo Episcopo. alterum in archivo episcopali servetur. itemque postulandi ut sua impensa sibi legitimum eorum exemplar exscribatur et tradatur. 382. 470. Can. par. par. 3. par. Documenta quae in paroeciarum et Curiarum archivis sub secreto servanda non sunt. aliique archivorum custodes in communicandis documentis et eorum exemplaribus describendis tradendisque regulas . nisi urgente necessitate et ab ipso Vicario Capitulari coram duobus canonicis vel dioecesanis consultoribus. 6. 2. par. n. iisdem canonicis vel consultoribus adstantibus. ab Episcopo designatus. par. nisi ad normam can. 383. qui evigilent ne qua scriptura e tabulario auferatur. Cancellarii autem Curiarum. par. Can. 1523. nn.

ART. et in casibus dubiis loci Ordinarium consulant. et parochis consultoribus. par. officio cadunt. alios pro-synodales Episcopus substituat de consilio Capituli cathedralis. Quae regula servetur quoque in examinatoribus et parochis consultoribus constituendis quoties Synodus non habeatur. in officio persistunt dumtaxat quousque perstitissent ii quibus substituti fuerunt. par. Can. Examinatores et parochi consultores. par. 387. possunt tamen negotium iam coeptum ad exitum perducere et. 1. par. propositi ab Episcopo. 1. par. sive in Synodo sive extra Synodum constituti. a Synodo approbati. Can. Qui loco examinatorum ac parochorum consultorum deficientium constituantur. 2. nisi ex gravi causa et de consilio Capituli cathedralis. 1. non tamen infra quatuor. Tot eligantur quot Episcopus prudenti suo iudicio necessarios iudicaverit. Removeri ab Episcopo nequeunt. par. 2. post decennium ab incepto munere vel etiam prius. adveniente nova Synodo. Examinatoribus et parochis consultoribus medio tempore inter unam et aliam Synodum demortuis vel alia ratione a munere cessantibus. 385. . Can. 388.105 servent a legitima auctoritate ecclesiastica datas. denuo constitui. 386. nec ultra duodecim. III. De examinatoribus synodalibus. In quavis dioecesi habeantur examinatores synodales et parochi consultores qui omnes in Synodo constituantur. Can. 2. servatis de iure servandis.

sede vacante. In qualibet ecclesia capitulari sint dignitates et canonici inter quos varia officia distribuantur. par. 2. ac. Capitulum canonicorum sive cathedrale sive collegiale seu collegiatum est clericorum collegium ideo institutum ut sollemniorem cultum Deo in ecclesia exhibeat et. 389. Idem potest esse examinator et parochus consultor. par. tanquam eiusdem senatus et consilium. eius vices suppleat in dioecesis regimine. Can. Capitulorum tum cathedralium tum collegialium institutio seu erectio. Capitulum collegiale appellatur insigne aut perinsigne. 392. 2147 seqq. De Capitulis canonicorum. possunt esse etiam alia minora beneficia in uno vel pluribus gradibus. 1. et pro examinibus de quibus in can. adiuvet. 1. 393. 1. ad normam sacrorum canonum. Can. . 390. Examinatores synodales operam suam diligenter navent praesertim experimentis habendis ad provisionem paroeciarum nec non processibus de quibus in can. par. Can. si hoc titulo ex apostolico privilegio vel ab immemorabili gaudeat. Pro experimentis vero habendis ad clericorum ordinationem et approbationem sacerdotum qui petunt facultatem excipiendi sacramentales confessiones aut sacras conciones habendi.106 Can. ut Episcopum. 391. par. par. CAPUT V. Can. non autem in eadem causa. innovatio ac suppressio Sedi Apostolicae reservatur. 2. 130. si agatur de Capitulo cathedrali. integrum est Episcopo vel examinatorum synodalium vel aliorum opera uti.

107 par. 2. Capitulum constat dignitatibus et canonicis, nisi, ad dignitates quod attinet, aliud ex capitularibus constitutionibus eruatur; non autem inferioribus beneficiariis seu mansionariis, qui canonicis auxilium praestant. par. 3. Canonicatus sine adnexis emolumentis ne instituantur sine speciali Apostolicae Sedis concessione. Can. 394. par. 1. In Capitulis numeratis tot sint praebendati, quot praebendae; in non numeratis, quot ex proventibus decenter sustentari posse, Episcopus, audito Capitulo, iudicaverit. par. 2. Erectio dignitatum Sedi Apostolicae reservatur; sed est in Episcopi potestate, consentiente Capitulo, exstinctas forte dignitates restituere et praebendis in Capitulo iam exstantibus alias sive canonicales sive beneficiales addere. par. 3. In ecclesiis cathedralibus et collegialibus insignibus ubi adeo tenues praebendae sunt una cum distributionibus quotidianis, ut sustinendo canonicorum decori plane sint impares, Episcopi, audito Capitulo et impetrata Sanctae Sedis licentia, vel beneficia aliquot simplicia praebendis uniant, vel, si hac ratione provideri non possit, aliquibus praebendis suppressis, cum patronorum consensu, si de iure patronatus laicorum sint, quarum fructus et proventus reliquarum praebendarum distributionibus quotidianis applicentur, eas ad minorem numerum reducant, ita tamen ut tot supersint, quot divino cultui celebrando ac dignitati ecclesiae commode respondeant. Can. 395. par. 1. In ecclesiis tam cathedralibus quam collegialibus in quibus nullae sunt quotidianae distributiones vel ita tenues ut verisimiliter negligantur, Episcopi tertiam partem separent fructuum, proventuum, obventionum quae ex dignitatibus, canonicatibus, officiis

108 aliisque illius ecclesiae beneficiis percipiuntur et in distributiones quotidianas convertant. par. 2. Si distributiones quavis de causa introduci nequeant, Episcopus in dignitates, canonicos ac beneficiarios negligentes pecuniarias constituat mulctas, quae distributionibus respondeant earumque locum teneant. par. 3. Distributiones cedunt diligentibus, quavis collusione aut remissione exclusa; si vero dignitates habeant proventus a massa seu bonis canonicorum diversos et separatos, distributiones ab eis amissae cedunt aliis dignitatibus praesentibus, si adsint, secus fabricae ecelesiae, quatenus indigeat, aut alii pio loco Episcopi arbitrio. par. 4. Ab unoquoque Capitulo secundum sua cuiusque statuta, unus vel plures censores, seu punctatores nominentur, qui absentes a divinis officiis quotidie notent, praestito prius coram Capitulo vel eius praeside iureiurando de suo munere fideliter obeundo; quibus Episcopus alium addere potest punetatorem; quod si abfuerint punetatores, senior e canonicis qui adsunt, illorum vices suppleat. Can. 396. par. 1. Collatio dignitatum tum in Capitulis cathedralibus tum in collegialibus Sedi Apostolicae reservatur. par. 2. Prohibetur optio, reprobata contraria consuetudine, sed salva fundationis lege. par. 3. Prima saltem dignitas in Capitulo cathedrali quantum fieri potest et ceteris paribus, laurea doctorali in sacra theologia vel iure canonico polleat.

109 Can. 397. Nisi aliud in statutis capitularibus caveatur, digriitatibus et canonicis secundum ordinem praecedentiae ius et officium est: l.o Episcopi vicem supplere in peragendis funetionibus sacris in sollemnioribus anni festivitatibus; 2.o Episcopo celebranti in pontificalibus, aspersorium in ingressu ecclesiae porrigere et presbyteri assistentis fungi officio; 3.o Eidem decumbenti ministrare Sacramenta; defuncto iusta funebria persolvere; 4.o Convocare Capitulum eique praeesse ac praescribere et ordinare quae ad chori directionem referantur, dummodo dignitas sit de gremio Capituli. Can. 398. par. 1. In nulla ecclesia cathedrali desit officium canonici theologi et, ubi id fieri poterit, canonici poenitentiarii. par. 2. Etiam in collegialibus, praesertim insignibus, officium canonici theologi et poenitentiarii constitui potest. Can. 399. par. 1. Canonicus theologus et poenitentiarius eligantur qui aptiores pro loci qualitate ad propria munera adimplenda reperiantur; sed, ceteris paribus, praeferantur doctores in sacra theologia, si agatur de canonico theologo, in sacra theologia vel iure canonico, si de poenitentiario; expedit praeterea ut canonicus poenitentiarius aetatis annum tricesimum expleverit. par. 2. Praebenda theologalis et poenitentiaria ne conferantur, nisi prius de vita, moribus, doctrina candidatorum plane constiterit, salva lege concursus, ubi sit constituta.

110 par. 3. Canonicus poenitentiarius prohibetur aliud simul officium in dioecesi suscipere aut exercere, cui adnexa sit iurisdictio in foro externo. Can. 400. par. 1. Canonici theologi est, diebus et horis ab Episcopo cum Capituli consilio designatis, publice in ecelesia explanare sacram Scripturam; sed Episcopus, si id utilius iudicet, potest eidem alia doctrinae catholicae argumenta in ecclesia explicanda committere. par. 2. Canonicus theologus munus expleat suum ipse per se, vel, si ultra sex menses fuerit impeditus, propriis expensis per alium sacerdotem ab Episcopo deputandum. par. 3. Episcopus gravi de causa potest canonico theologo committere ut, loco lectionum in ecclesia, sacras disciplinas in Seminario doceat. Can. 401. par. 1. Poenitentiarius canonicus tum ecclesiae cathedralis tum ecelesiae collegialis obtinet a iure potestatem ordinariam, quam tamen aliis delegare non potest, absolvendi etiam a peccatis et a censuris Episcopo reservatis, in dioecesi extraneos quoque, et dioecesanos extra territorium quoque dioecesis. par. 2. Debet in sede excipiendis confessionibus sibi in capitulari ecclesia destinata residere tempore ad fidelium commoditatem, iudicio Episcopi, opportuniore et praesto esse iis qui ad confitenda sua peccata accedunt ipso quoque divinorum officiorum tempore. Can. 402. Si Capitulo adnexa sit cura animarum, haec exerceatur a vicario paroeciali ad normam can. 471. Can. 403. Exceptis dignitatibus, ad Episcopum pertinet, audito Capitulo, conferre omnia et singula beneficia ac canonicatus in ecclesiis tum cathedralibus tum collegialibus, reprobata quavis contraria consuetudine et revocato quolibet contrario privilegio, sed firma contraria fundationis lege et praescripto can. 1435.

111 Can. 404. par. 1. Canonicatus Episcopus conferat sacerdotibus doctrina vitaeque integritate praestantibus. par. 2. In canonicatuum collatione, ceteris paribus, ratio habeatur illorum qui doctores in sacra theologia vel iure canonico renuntiati fuerint in aliquo athenaeo, vel laudabiliter ministerium ecclesiasticum aut magisterium exercuerint, firmo praescripto can. 130, par. 2. Can. 405. par. 1. Dignitates, canonici et beneficiarii, capta legitime beneficii sui possessione ad normam can. 1443-1445, statim pro gradu suo acquirunt, praeter insignia ac privilegia propria, scamnum in choro, ius percipiendi fructus ac distributiones, ac vocem in capitulo ad normam can. 411, par. 3. par. 2. De fidei professione ab ipsis ante captam possessionem emittenda servetur praescriptum can. 1406 -1408. Can. 406. par. 1. Episcopo, non autem Vicario Generali, nec Vicario Capitulari, ius est canonicos ad honorem nominandi sive dioecesanos sive extradioecesanos cum consilio Capituli cui canonicus est adscribendus, sed Episcopus raro et caute hoc iure utatur. par. 2. Sacerdotem alienae dioecesis canonicum ad honorem nominaturus, Episcopus, praeter Capituli sui consilium, Ordinarii, cui subiectus est nominandus, assensum impetret, sub poena nominationis irritae, eundemque Ordinarium insignia edoceat ac privilegia quorum usum nominandus exinde habiturus sit. par. 3. Canonici ad honorem extra dioecesim in qua nominati sunt degentes, numero sint tertia parte minores canonicis titularibus. Can. 407. par. 1. Canonici ad honorem alicuius basilicae vel ecclesiae collegialis almae Urbis, privilegiis et insignibus uti possunt tantum intra eiusdem basilicae vel

112 collegiatae ecclesiae eiusque filialium ambitum; canonici vero ad honorem aliarum ecclesiarum extra Urbem, privilegiis et insignibus utantur in dioecesi tantum ubi nominati sunt, non autem extra dioecesim, nisi ad normam can. 409, par. 2. par. 2. Canonici ad honorem, praeter insignia et privilegia seu iura honorifica, obtinent etiam scamnum in choro. Can. 408. par. 1. Capitulum cathedrale praecedit collegiali, etiam insigni, in ipsa quoque collegiali ecclesia; Capitulum insigne praecedit non insigni; in eodem Capitulo, salvis peculiaribus statutis, vel legitimis consuetudinibus, dignitates, servato inter se praecedentiae ordine, praecedunt canonicis; canonici antiquiores, qui nempe prius possessionem ceperunt, posterioribus; canonici titulares, honorariis; honorarii, beneficiariis; dignitates vero aut capitulares charactere episcopali ornati omnibus dignitatibus ac canonicis in presbyterali tantum ordine constitutis praecedunt. par. 2. In Capitulis in quibus habentur distinetae praebendae presbyterales, diaconales, subdiaconales, servetur praecedentia ordinis; et in eodem ordine praecedentia receptionis in ordinem, non autem in Capitulum. Can. 409. par. 1. In unaquaque ecclesia tum cathedrali tum collegiali, qui in dignitate episcopali sunt constituti, deferant in choro vestem episcopalem; ceteri omnes, dignitates, canonici et beneficiarii, vestem sibi in bulla erectionis assignatam vel apostolico indulto concessam; secus censeantur tanquam absentes. par. 2. Vestem choralem aut specialia insignia capitularia adhibere possunt in tota dioecesi in qua est Capitulum, sed, reprobata contraria consuetudine, non extra dioecesim, nisi vel Episcopum comitentur vel Episcopum

113 aut Capitulum repraesentent in Conciliis aliisve sollemnitatibus. Can. 410. par. 1. Sua cuique Capitulo statuta ne desint, ab omnibus dignitatibus, canonicis, beneficiariis religiose servanda. par. 2. Statuta capitularia, per legitimum actum capitularem condita, approbanda subiiciantur Episcopo, sine cuius auctoritate postea nec abrogari possunt nec mutari. par. 3. Si, Episcopo edicente ut statuta conficiantur, Capitulum id praestare neglexerit, exacto sexto ab intimatione mense, Episcopus eadem conficiat imponatque Capitulo. Can. 411. par. 1. Stato tempore ac loco conveniat canonicorum coetus de suae ecclesiae et Capituli negotiis acturus; alii praeterea conventus haberi poterunt, quoties id aut Episcopo aut Capituli praesidi aut maiori canonicorum parti expedire videatur. par. 2. Ad habendum coetum ordinarium non est necessaria specialis convocatio; quae tamen ad extraordinarium requiritur, et facienda est secundum statuta capitularia. par. 3. In capitulis vocem habent canonici, exelusis honorariis, et dignitates, si una cum canonicis Capitulum constituant ad normam can. 393, par. 2. Can. 412. par. 1. Canonici sive eeclesiae cathedralis sive collegialis Episcopo sollemniter Missam celebranti aut alia pontificalia exercenti, etiam in aliis ecclesiis civitatis aut suburbii, ab eodem invitati, assistere et inservire debent, dummodo iudicio Episcopi sufficiens canonicorum et ministrorum in ecclesia numerus maneat: et eundem accedentem ad ecclesiam cathedralem et redeuntem comitari ad normam Caeremonialis Episcoporum.

114 par. 2. Episcopus potest duos e Capitulo sive cathedrali sive collegiali assumere ac retinere ut sibi in ecclesiastico ministerio ac dioecesis servitio assistant. Can. 413. par. 1. Quodlibet Capitulum obligatione tenetur quotidie divina officia in choro rite persolvendi, salvis fundationis legibus. par. 2. Divinum officium comprehendit psalmodiam horarum canonicarum et celebrationem cum cantu Missae conventualis, praeter alias Missas vel secundum rubricas Missalis vel ex piis fundationibus celebrandas. par. 3. Missam conventualem sine cantu celebrare licet hebdomadario, cum in ecclesia, pontificali ritu, Episcopus vel alius loco Episcopi celebrat. Can. 414. Omnes et singuli qui chorale beneficium obtinent, tenentur in ipso choro divina officia persolvere singulis diebus, nisi servitium per turnum a Sede Apostolica aut fundationis legibus fuerit indultum. Can. 415. par. l. Si ecclesia cathedralis aut collegialis simul sit paroecialis, relationes iuridicae inter Capitulum et parochum reguntur normis quae sequuntur, nisi aliud ferat aut Sedis Apostolicae indultum aut particularis conventio in erectione paroeciae inita et a loci Ordinario legitime probata. par. 2. Ad parochum spectat: 1.o Applicare Missam pro populo et, debito tempore, praedicare ac christianam doctrinam fideles edocere; 2.o Custodire libros paroeciales et ex iis attestationes extrahere; 3.o Functiones paroeciales peragere de quibus in can. 462. Iusta funebria, in ecclesia ad normam iuris peragenda, non exclusa Missa exsequiali, persolvere ad

115 Capitulum pertinet tantum in casu quo de funere agatur alicuius dignitatis, vel canonici, etiam honorarii tantum, vel beneficiarii; 4.o Alias functiones non stricte paroeciales peragere quae in paroeciis fieri solent, modo non impediatur chorale servitium, nec Capitulum easdem functiones peragat; 5.o Eleemosynas in bonum paroecianorum colligere, easdem directe vel indirecte oblatas recipere, administrare et secundum offerentium voluntatem distribuere. par. 3. Ad Capitulum spectat: 1.o Custodire sanctissimum Eucharistiae Sacramentum; sed altera sacri ciborii clavis apud parochum servari debet; 2.o Invigilare ut in functionibus a parocho in capitulari ecclesia peragendis leges liturgicae observentur; 3.o Ecclesiae curam habere eiusque bona administrare cum piis legatis. par. 4. Nec parochus capitulares nec Capitulum paroeciales functiones et munera impediat; exorto autem conflictu, quaestionem dirimat loci Ordinarius, qui in primis curare debet ut catechetica instructio et Evangelii explicatio hora fidelibus commodiore semper habeatur. par. 5. Non solum Capitulum impedire nequit parochum in exercenda paroeciali cura, sed insuper sciant capitulares se ex caritate teneri, maxime si designati coadiutores desint, eidem adiutricem operam navare, secundum modum ab Ordinario loci determinandum. Can. 416. In statutis capitularibus iusta designetur norma, ad quam canonici et beneficiarii in servitio altaris

116 fungantur per turnum tum officio celebrantis tum etiam ministerio diaconi ac subdiaconi, exclusis tamen ab hoc ministerio dignitatibus, canonico theologo, poenitentiario et, si praebendae distinctae habeantur, canonieis ordinis presbyteralis. Can. 417. par. l. Missa conventualis applicanda est pro benefactoribus in genere. par. 2. Capitularis infirmitate detentus non tenetur eleemosynam praebere sacerdoti capitulari, qui ipsius vicem supplet in Missae conventualis celebratione et applicatione, nisi statuta capitularia vel particularis consuetudo aliud ferant. par. 3. Servari potest consuetudo praebendi stipem celebranti vel ex cumulo distributionum vel ex reditibus omnium praebendarum per contributum. Can. 418. par. l. Reprobata contraria consuetudine, canonici ac beneficiarii quotidiano choro adstricti, possunt singuli abesse tres tantum menses in anno, sive continuos sive intermissos, dummodo propriae ecclesiae statuta aut legitima consuetudo servitium diuturnius non requirant. par. 2. Sine causa legitima et speciali Episcopi licentia nec feriari licet Quadragesimae et Adventus tempore, aut in praecipuis anni sollemnitatibus de quibus in can. 338, par. 3; nec permittitur uno eodemque tempore capitulares ultra tertiam partem abesse. par. 3. Tempore vacationum omne genus distributiones amittuntur, non obstante remissione ab aliis capitularibus facta; sed percipiuntur praebendae proventus aut duae tertiae distributionum partes, si omnes praebendae proventus in distributionibus consistant. Can. 419. par. 1. In ecclesiis in quibus non omnes simul choro intersunt, qui ad eum adstringuntur nequeunt per

117 alium huic obligationi satisfacere, nisi in casibus particularibus, iusta ac rationabili de causa, et modo substitutus eodem tempore servitio chori non sit adstrictus, et sit in eadem ecclesia canonicus, si agatur de supplenda vice canonici, beneficiarius, si de beneficiarii; qui vero ad chorum non adstringuntur, obligatione residendi in loco beneficii non tenentur per dies quibus a choro absunt. par. 2. Si quis eodem die urgeatur onere utriusque Missae et pro populo et conventuali, hanc ipse celebret applicetque per se, illam per alium vel per se die sequenti. Can. 420. par. 1. Ita excusantur a choro ut percipiant fructus praebendae ac distributiones quotidianas: 1.o Capitulares iubilati ad normam can. 422, par. 2; 2.o Canonicus theologus singulis diebus quibus suo munere fungitur; 3.o Canonicus poenitentiarius dum tempore chori vacat confessionibus audiendis; 4.o Vicarius paroecialis aliusve e Capitulo sive parochus sive coadiutor ab Episcopo deputatus, dum paroecialibus vacat officiis; 5.o Qui infirmitate aliove physico impedimento choro prohibentur assistere; 6.o Qui pontificia legatione alibi funguntur aut personae Romani Pontificis actu inserviunt; 7.o Qui piis exercitiis vacant ad normam can. 126; quo tamen indulto semel tantum in anno chori servitio liberantur;

118 8.o Accedentes una cum Episcopo aut eiusdem vice ad visitanda Limina Apostolorum; 9.o Qui ab Episcopo vel Capitulo mittuntur ad Concilium Oecumenicum, plenarium, provinciale aut ad Synodum dioecesanam; 10.o Qui de Capituli consensu, non contradicente Episcopo, absunt a choro ob Capituli seu propriae ecclesiae utilitatem; 11.o Qui Episcopo sacra peragenti assistunt ad normam can. 412, par. 1; 12.o Qui Episcopum comitantur in visitatione dioecesis vel visitationem ipsam eius nomine et mandato peragunt; 13.o Qui operam navant conficiendis processibus in causis de quibus in can. 1999 seqq., vel uti testes in his causis vocati sunt, pro diebus et horis quibus hoc officium praestant; 14.o Parochi consultores, examinatores et iudices synodales, dum proprio munere funguntur. par. 2. Distributiones vero quae inter praesentes dicuntur, ii tantum percipiunt, qui in par. 1, nn. 7,11,13, enumerantur, nisi obstet fundatorum expressa volunias. Can. 421. par. 1. Excusantur a choro, sed percipiunt praebendae fructus dumtaxat, non autem distributiones: 1.o Qui de licentia Ordinarii loci publice docent in scholis ab Ecclesia recognitis sacram theologiam nut ius canonicum; 2.o Dantes operam studio sacrae theologiae aut iuris canonici in publicis scholis ab Ecclesia probatis, de Ordinarii licentia;

119 3.o Vicarius Capitularis, Vicarius Generalis, officialis ac cancellarius, si de gremio sint, dum suis muneribus vacant; 4.o Canonici qui Episcopo inserviunt ad normam can. 412, par. 2. par. 2. Quod si omnes praebendae fructus consistant in distributionibus, vel adeo sint tenues ut tertiam distributionum partem non attingant, tunc memorati omnes duas tantum tertias partes distributionum lucrantur, cumulatas ex fructibus praebendae ac distributionibus. Can. 422, par. 1. Praebenda fruentes ab Apostolica tantum Sede impetrare possunt indultum emeriti seu, ut aiunt, iubilationis post continuum et laudabile quadraginta annorum in eadem vel distinctis ecclesiis eiusdem civitatis vel saltem dioecesis chori servitium. par. 2. lubilatus, etiamsi in loco beneficii non resideat percipit tum fructus praebendae tum distributiones etiam inter praesentes, nisi obstent expressa fundatorum vel oblatorum voluntas, ecclesiae statuta aut consuetudo. par. 3. Ius optandi, si ex lege fundationis competat, non est capitulari iubilato. CAPUT VI. De consultoribus dioecesanis. Can. 423. In quibus dioecesibus nondum constitui potuit restituive cathedrale canonicorum Capitulum, instituantur ab Episcopo, salvis peculiaribus Apostolicae Sedis praescriptis, consultores dioecesani, hoc est sacerdotes pietate, moribus, doctrina ac prudentia commendati. Can. 424. Consultores nominat Episcopus, firmo praescripto can. 426.

Vicarius Capitularis. fungatur.120 Can. 4. Coetus consultorum dioecesanorum vices Capituli cathedralis. aliquis consultor moriatur vel renuntiet. par. qua Episcopi senatus. qui tamen. sede vacante. Deficiente. iidemque omnes in civitate episcopali vel in locis vicinioribus commorentur. Episcopus vel alios in eorum locum substituat. par. Officium consultorum est ad triennium. sede plena. par. saltem quatuor. alium nominet. Can. de consensu aliorum consultorum. 2. consultores ne removeantur. ea de coetu quoque consultorum dioecesanorum intelligenda sunt. 2. Can. 428. Capitulo cathedrali tribuunt. indiget novi Episcopi confirmatione. isque in officio maneat usque ad expletum idem triennium. Episcopus alium de consilio ceterorum consultorum substituat. Durante munere. Si. 5. 427. quare quae canones ad gubernationem dioecesis. par. nisi ob iustam causam ac de consilio ceterorum consultorum. Can. supplet. quavis de causa. consultores in officio maneant usque ad accessum novi Episcopi. par. quod idem servetur singulis trienniis. sive sede plena sive ea impedita aut vacante. par. 1. in dioecesibus ubi pauci sint sacerdotes. Exacto triennio. 425. qui intra sex menses ab inita possessione providere debet ad normam huius canonis. Consultores dioecesani numero sint saltem sex. aliquo consultore intra triennium. ut munere. Cum vero triennium excidisse contigerit vacante sede episcopali. iusiurandum interponant de officio fideliter exsequendo sine ulla acceptione personarum. par. vel eosdem ad aliud triennium confirmet. 426. 3. . 1. Antequam munus huiusmodi suscipiant.

4. Si Episcopus in excommunicationem. Potest in casu Episcopus. vel. si de eodem agatur. par. plures delegare. par. vel. 1. 1. translatione ac privatione Episcopo intimata. ut supra. 3. renuntiatione a Romano Pontifice acceptata. ut ipsa provideat. Nihilominus. relegationem. usque dum hic certam de obitu Episcopi notitiam acceperit. penes Episcopi Vicarium Generalem vel alium virum ecclesiasticum ab Episcopo delegatum esto. Metropolita. nisi Sancta Sedes aliter providerit. qui regimen assumat cum potestate Vicarii Capitularis. 429. qui sibi invicem in munere succedant. ut ne per litteras quidem cum dioecesanis communicare ipse possit. 5. par. 2. dioecesis regimen. par. gravi de causa. Can. omnia vim habent quae gesta sunt a Vicario Generali. 2. obligatione recurrendi tenetur. 430. exsilium. par. Can. Sede per Episcopi captivitatem. interdictum vel suspensionem inciderit. quod si de dioecesi agatur vel praelatura de quibus in can. eoque deficiente. aut inhabilitatem ita impedita.121 CAPUT VII. quamprimum Sanctam Sedem moneat de sede impedita ac de assumpto munere. Sedes episcopalis vacat Episcopi morte. Capitulum ecclesiae cathedralis suum Vicarium constituat. De sede impedita aut vacante ac do Vicario Capitulari. suscepit. par. antiquior inter Suffraganeos ad Sedem Apostolicam illico recurrat. 285. uti supra dictum est. Qui dioecesim regendam. Metropolita qui fuit legitime electus. excepta collatione beneficiorum aut officiorum ecclesiasticorum. His deficientibus. par. vel ab Episcopo aut . impeditis.

quavis de causa. sede vacante. par.122 Vicario Generali.0 Vicarii Capitularis potestatem obtinet eisdemque obligationibus tenetur. ad Capitulum ecclesiae cathedralis regimen dioecesis devolvitur. si fructuum percipiendorum ei munus incumbat. 2. par. 1. Capitulum ecclesiae cathedralis. Si Capitulum intra pxaescriptum tempus Vicarium aut oeconomum.o Integros percipit fructus mensae episcopatis ad normam can. 432. 2. 1. debet Vicarium Capitularem qui loco sui dioecesim regat et. 334 et a die captae possessionis dioecesis a qua plene vacat. 333. nullum deputaverit. interim vero in eadem Episcopus: 1. 3. par. Can. eisdem obligationibus ac poenis obnoxius. Sede vacante. par. par. intra octo dies ab accepta notitia vacationis. A certa translationis notitia Episcopus intra quatuor menses debet dioecesim ad quam petere eiusdemque canonicam possessionem assumere ad normam can. oeconomum unum vel plures fideles ac diligentes constituere. 2. 431. par. usque dum certa de memoratis actibus pontificiis notitia ad eosdem pervenerit. cessante qualibet Vicarii Generalis potestate. 2. 3. hic omnes et solas facultates habet quae Vicario Capitulari competunt. Can. Sicubi ex speciali Sanctae Sedis dispositione Archiepiscopus aliusve Episcopus Administratorem dioecesis vacantis designet. nisi adfuerit Administrator Apostolicus vel aliter a Sancta Sede provisum fuerit. 194.o Honorifica Episcoporum residentialium privilegia conservat. .

par. aut ad eandem vacantem sedem fuerit electus. Can. Unus deputetur Vicarius Capitularis. 2.123 deputatio ad Metropolitam devolvitur. 1. pietas. in eoque morum integritas. secus electio irrita est. par. Vicarii Capitularis et oeconomi constitutio fieri debet per actum capitularem ad normam can. 285. par. par. Ad Vicarii Capitularis munus deputari valide nequit clericus qui ad sacrum presbyteratus ordinem nondum fuerit promotus. constituat. 1 conditiones posthabitae fuerint. Capitulum quantocius de morte Episcopi et deinde electus in Vicarium Capitularem de sua electione Sedem Apostolicam certiorem Faciant. nominatus vel praesentatus. 433. sana doctrina cum prudentiae laude conspirent. Can. par. 4. par. ad antiquiorem ex Episcopis suffraganeis. par. nisi in abbatia vel praelatura nullius religiosa aliter ad normam constitutionum provideatur. aut tricesimum aetatis annum non expleverit. Vicarius Capitularis sit praeterea in theologia aut iure canonico doctor vel licentiatus aut saltem earundem disciplinarum vere peritus. Idem potest in Vicariunt Capitularem et oeconomum deputari.182 salvis peculiaribus huius Capitis normis. hunc Metropolita qui fuit legitime electus ad normam citati canonis. 3. 2. 3. si Capitulum intra octiduum Vicarium vel oeconomum non nominaverit. Etiam vacante dioecesi aut abbatia vel praelatura de quibus in can. reprobata contraria consuetudine. aut si ecclesia metropolitana vacans . si autem ecclesia ipsa metropolitana fuerit vacans vel metropolitana simul et suffraganea. 160 . 1. Si praescriptae par. 3. par. et ad eius validitatem requiritur numerus suffragiorum absolute maior demptis suffragiis nullis. Metropolita. 434.

statim iurisdictionem obtinet. Sicut ad Capitulum ante deputationem Vicarii Capitularis. Can. 437. nec gerendo muneri tempus praefinire aliasve restrictiones praestituere. 438. . Sede vacante nihil innovetur. 2. par. 3. excluso tamen usu throni cum baldachino. Can. ita deinde ad Vicarium Capitularem transit ordinaria Episcopi iurisdictio in spiritualibus et temporalibus. exceptis iis quae in iure expresse sunt eidem prohibita. si Vicarius Capitularis sit Episcopus. Vicarium pro ea vice deputet. ipso iure sunt nulli. par. 435. Quare Capitulum et postea Vicarius Capitularis omnia possunt quae enumerata sunt can. Can. In Vicario constituendo nullam sibi iurisdictionis partem Capitulum retinere potest. 368. 370 de Vicario Generali praescripta sunt. 436. item facultate pollent exercitium pontificalium in dioecesi cuilibet Episcopo permittendi. nominatim vero Vicarius Capitularis aliique sive de Capitulo sive extranei. antiquior provinciae Episcopus. Vicarius Capitularis. Can. edita fidei professione de qua in can. par. actus autem illius qui a Capitulo electus fuerat. eadem de Vicario quoque Capitulari dicta intelligantur. 1406-1408. clerici aut laici. 439. vel de ipso Capitulo metropolitano agatur. 1. Can. 2. potest ipse eadem exercere. imo. quin necessaria sit ullius confirmatio.124 fuerit. Quae in can. per se vel per alium prohibentur Curiae episcopalis documenta quaelibet subtrahere vel destruere vel celare vel immutare. agnita rei veritate. Vicario Capitulari et Capitulo non licet agere quidpiam quod vel dioecesi vel episcopalibus iuribus praeiudicium aliquod afferre possit. par.

in Concilio provinciali designatam vel recepta consuetudine concedi solitam desumendam ex reditibus mensae episcopalis aut ex aliis emolumentis. novi autem Vicarii vel oeconomi constitutio post prioris renuntiationem. l. . Nisi aliter fuerit legitime provisum: l. 443. a Capitulo vel a Capituli deputatis absolutionem aut liberationem impetraverint. 2. ab oeconomo et ab aliis officialibus. 339. a Vicario Capitulari. Can. sede vacante. 2.o Vicarius Capitularis et oeconomus ius habent ad congruam retributionem. iurisdictionis. futuro Episcopo pro dioecesis necessitatibus reserventur. 44l. l. redditis rationibus. pertinuissent. Can. et in eos animadvertere qui in suo officio seu administratione deliquerint.o Cetera emolumenta. 442. renuntiatio authentica forma est exhibenda Capitulo. fuerunt constituti. rationem exigere debet officiorum. par. Vicarii Capitularis et oeconomi remotio Sanctae Sedi reservatur. 338. Can. facienda ad normam can. etiamsi. a quo tamen eam acceptari necesse non est. qui. Oeconomus rerum ecclesiasticarum et proventuum curam et administrationem gerat. ut valeat. Cessat praeterea eorum munus per initam a novo Episcopo possessionem ad normam can. sub auctoritate tamen Vicarii Capitularis.125 Can. Can. 432. 334 par. par. par. Vicarius Capitularis obligatione tenetur residendi in dioecesi et applicandae Missae pro populo ad normam can. quo tempore sedes episcopalis vacaverit. ecclesia non vacante. administrationis munerisve ipsorum cuiuslibet. 440. si ad Episcopum. 3. Novus Episcopus a Capitulo. 444. obitum vel remotionem ad ipsum Capitulum pertinet.

o Num ecclesiastici viri sui ambitus seu districtus vitam ducant ad normam sacrorum canonum suisque officiis diligenter satisfaciant.o Num decor et nitor ecclesiarum et sacrae supellectilis. par. Vicarius foraneus est sacerdos qui vicariatui foraneo. impertiendam pueris atque adultis catechesim et obligationem infirmis assistendi. 2. praesertim circa residentiae legem. 2. 4. divini verbi praedicationem. 447.126 par. 445. 2.o Num debitae cautelae circa materiam Sacrificii Eucharistici adhibeantur . 446. 1. maxime in custodia sanctissimi Sacramenti et in Missae celebratione. praeter facultates quas ei tribuit Synodus provincialis vel dioecesana et secundum normas in eadem Synodo legitime statutas vel ab Episcopo statuendas. an sacrae . ab Episcopo praeficitur. accurate servetur. Iidem rationem reddant novo Episcopo scripturarum ad Ecclesiam pertinentium. Vicarius foraneus ad nutum Episcopi amoveri potest. Can. par. praesertim inter rectores ecclesiarum paroecialium. 217. De vicariis foraneis. CAPUT VIII. 1. si quae ad ipsos pervenerint. de quo in can.o Num decreta lata ab Episcopo in sacra visitatione exsecutioni mandentur. Ad munus vicarii foranei Episcopus eligat sacerdotem quem dignum iudicaverit. 3. Can. Vicario foraneo. ius et officium est invigilandi potissimum: 1. par. Can.

3. Si non sit parochus. vicarius foraneus debet. par. Saltem semel in anno vicarius foraneus proprii vicariatus rationem reddere debet Ordinario loci. bona ecclesiastica diligenter administrentur. 2.127 functiones secundum sacrae liturgiae praescripta celebrentur. 448. in primis Missarum. convocare presbyteros proprii districtus ad conventus seu collationes de quibus in can. invigilare ut rite celebrentur. sed etiam quae mala obrepserint. par. sui districtus paroecias visitare. De iis omnibus ut reddatur certior. ubi vero plures habeantur huiusmodi coetus in variis districtus locis. Pertinet etiam ad vicarium foraneum. Can. quae remedia ad ea reparanda adhibita et quidquid agendum existimet ad ea radicitus exstirpanda. Can. Vicarius foraneus debet. 2. et curare ne. . debet residere in territorio vicariatus vel alio in loco non valde distanti secundum normas ab Episcopo definiendas. diebus ab Episcopo designatis. adnexaque illis onera. careat. sacra supellex aliaque quae ad ecclesiam pertinent. par. eo aegrotante vel decedente. Vicarius foraneus sigillum habeat vicariatus proprium. depereant aut asportentur. Can. cum decesserit. 131 eisdemque praeesse. 1. 449. exponens non solum quae intra annum bene gesta sint. rite impleantur. statim atque audierit aliquem sui districtus parochum graviter aegrotare. libri. 450. rectene conscribantur et asserventur libri paroeciales. operam dare ne spiritualibus ac materialibus auxiliis honestoque funere. par. 1. statutis ab Episcopo temporibus. documenta. par. quae scandala exorta sint.

2.o Quasi-parochi. 452. par. servato. doctrina. quod ad actualem spectat. ad normam can.453. par. Can. CAPUT IX. cui paroecia sit pleno iure unita. animarum zelo. ceterisque virtutibus ac qualitatibus praeditus. Can.128 par. par. qui quasi-paroecias regunt. par. ita nempe ut ipsamet persona moralis sit parochus. 2. habitualem tantum curam animarum retinere potest. par. 1. 2. Sit insuper bonis moribus. Praecedit omnibus parochis aliisque sacerdotibus sui districtus. 3. praescripto can. Sine Apostolicae Sedis indulto paroecia nequit personae morali pleno iure uniri.1423. Circa militum cappellanos sive maiores sive minores. Parochus est sacerdos vel persona moralis cui paroecia collata est in titulum cum cura animarum sub Ordinarii loci auctoritate exercenda. standum peculiaribus Sanctae Sedis praescriptis. 2. debet esse in sacro presbyteratus ordine constitutus. 2. si plena potestate paroeciali sint praediti. de quibus in can.o Vicarii paroeciales. prudentia. Can. Persona moralis. par. 1. quae ad vacantem paroeciam cum laude . 2. Ut quis in parochum valide assumatur. 3. Parochis aequiparantur cum omnibus iuribus et obligationibus paroecialibus et parochorum nomine in iure veniunt: 1. 216. 1. De parochis. 451. par. 471. par. par.

reprobata contraria consuetudine. quod tamen non impedit quominus omnes ab ea removeri queant ad normam iuris. inamovibiles declarari. qui maiore gaudent. Can. qui minore. 454. 2. prudenti suo arbitrio. audito Capitulo. par. ad religiosam familiam pertinentes. 2. amovibiles possunt ab Episcopo. amovibilitatem magis expedire decreverit. par. pertinet: . amovibiles ad nutum tam loci Ordinarii.455. non requisito alterius consensu: nec alter alteri causam iudicii sui aperire multoque minus probare tenetur. sint inamovibiles. 429. Quasi-paroeciae sunt omnes amovibiles. si cui legitime competat. par. monito Superiore. exceptis paroeciis Sanctae Sedi reservatis. par. aequo iure. Ius nominandi et instituendi parochos competit Ordinario loci. stabiles in ea esse debent. non autem a Vicario Capitulari. sed salvo privilegio electionis aut praesentationis. 4. Qui paroeciae administrandae praeficiuntur qua proprii eiusdem rectores. amovibiles appellari solent. Paroeciae inamovibites nequeunt amovibiles reddi sine beneplacito apostolico. salvo recursu in devolutivo ad Apostolicam Sedem. nisi Episcopus. de Capituli cathedralis consilio. At non omnes parochi eandem obtinent stabilitatem. par. ratione personae. par. Parochi autem. par. attentis peculiaribus locorum ac personarum adiunctis. 5.129 gubernandam iure tum communi tum particulari requiruntur. novae quae erigantur. 1. inamovibiles. Sede vacante aut impedita ad normam can. ad Vicarium Capitularem aliumve qui dioecesim regat. quam Superioris. 3. sunt semper. Can. monito Ordinario. 1.

Ad paroecias religiosis concreditas Superior. par. obligatione tenetur vacantem paroeciam illi conferendi. par. audito Consilio de quo in can. 3. par. si qua sint. collationem tituli paroecialis differendam suadeant. Can. 457.o Vicarios paroeciales constituere ad normam can. qui eidem. 3. 1. 458. nisi peculiaria locorum ac personarum adiuncta. Quare loci Ordinarius: 1. Loci Ordinarius. 429. sine ulla personarum acceptione. sed etiam earum omnium qualitatum. Can. 472476. 1. 456. Can. 2. cui ex constitutionibus id competit. ex Curiae tabulario desumere quae clericum nominandum respiciunt et . prudenti Ordinarii iudicio. servato praescripto can.o Confirmare electionem aut acceptare praesentationem ad paroeciam vacantem. sacerdotem suae religionis praesentat Ordinario loci. 2. par. Quasi-parochos e clero saeculari proprius loci Ordinarius nominat. si sedes ab anno saltem vacaverit. quem magis idoneum ad eam regendam habuerit. par.o Ne omittat documenta. quae ad paroeciam vacantem rite regendam requiruntur. 302.130 1. graviter onerata eius conscientia. institutionem concedit. 155. In hoc iudicio ratio haberi debet non solum doctrinae. Vacanti paroeciae curet loci Ordinarius providere ad normam can. 2. Can.o Paroecias liberae collationis conferre. salvo praescripto cit. et institutionem electo aut praesentato concedere. 459. can. par. 3. Horum nihil Vicario Generali competit sine mandato speciali. 459.

o Baptismum conferre sollemniter. In regionibus in quibus paroeciarum provisio fit per concursum sive specialem ad normam const. par. Curam animarum parochus obtinet a momento captae possessionis ad normam can. 2. a quo. 1443-1445. par. haec forma retineatur. Can.o Sanctissimam Eucharistiam publice ad infirmos in propria paroecia deferre. 460. secretas quoque. 461. par. donec Sedes Apostolica aliud decreverit. 2. 1742. si opportunum iudicaverit.131 notitias. Can. 4. 3. 130.o Prae oculis habeat praescriptum can. 2. 1. 14 Dec. Can. par. si agatur de sacerdote doctrinae theologicae laude commendato. sive generalem. In eadem paroecia unus tantum debet esse parochus qui actualem animarum curam gerat. nisi aliud iure caveatur: l. 156 unam tantum titulo paroeciam habeat. 1406. 1. potest dispensare. reprobata contraria consuetudine et revocato quolibet contrario privilegio. par. n. 3. Functiones parocho reservatae sunt.o Sanctissimam Eucharistiam publice aut privatim tanquam Viaticum ad infirmos deferre atque in periculo . Parochus ad normam can. de qua in can. Benedicti XIV Cum illud.o Clericum examini super doctrina coram se et examinatoribus synodalibus subiiciat. prudenter exquirere etiam ex locis extra dioecesim. 7. nisi de paroeciis agatur aeque principaliter unitis. 2. et ante possessionem aut in ipso possessionis capiendae actu fidei professionem edere debet. de consensu eorundem examinatorum. 462.

Potiores exigens. 1. 7. a parochi cura subducere. nuptialem benedictionem impertiri. 465. Can. matrimoniis assistere. 1216. par. 1. Can.o Iusta funebria persolvere ad normam can. salvo praescripto can.o Sacras ordinationes et ineundas nuptias denuntiare. 397. loci tamen . 514. Licet paroeciale aliquod officium ab alio fuerit expletum. 1507. benedictiones extra ecclesiam cum pompa ac sollemnitate impertiri. praestationes tamen parocho cedunt. par. par. 4. par.o Fontem baptismalem in Sabbato Sancto benedicere. 4. 464. Parochus obligatione tenetur residendi in domo paroeciali prope suam ecclesiam. qui non sint legitime exempti. quae in paroeciae territorio sint et a iure non exemptae. 848. Gratuitum ministerium ne deneget parochus iis qui solvendo pares non sunt. Ius est parocho ad praestationes quas ei tribuit vel probata consuetudo vel legitima taxatio ad normam can.132 mortis constitutos extrema unctione roborare. ad restitutionem tenetur. 3. 2.o Domibus ad normam librorum liturgicorum benedicere Sabbato Sancto vel alia die pro locorum consuetudine. 5. par. n. par. nisi de contraria offerentium voluntate certo constet circa summam quae taxam excedit. par. publicam processionem extra ecclesiam ducere. 938. 463. 2. par. par. 6. 1. 2. par. 3. l. Potest Episcopus iusta et gravi de causa religiosas familias et pias domos. Parochus ex officio tenetur curam animarum exercere in omnes suos paroecianos. 2. Can. nisi agatur de ecclesia capitulari et Capitulum has functiones peragat.

466. quamprimum per litteras Ordinarium commonefaciat. cum absentia ultra hebdomadam est duratura. vel diuturniorem absentiam requirat vel breviorem tantum permittat. dummodo domus ab ecclesia paroeciali non ita distet ut paroecialium perfunctio munerum aliquid inde detrimenti capiat. aliam vel alias in administrationem habeat. 5. Eidem abesse permittitur per duos ad summum intra annum menses sive continuos sive intermissos. . quasiparochus ad normam can. ei indicans causam discessus et sacerdotem supplentem. de quibus in par. 6. iudicio ipsius Ordinarii.133 Ordinarius potest iusta de causa permittere ut alibi commoretur. Etiam pro tempore brevioris absentiae parochus debet fidelium necessitatibus providere. in duobus vacationum mensibus. Applicandae Missae pro populo obligatione tenetur parochus ad normam can. praeter legitimam causam. l. praeter propriam paroeciam. Dies quibus parochus piis exercitiis vacat ad normam can. par. semel in anno. 2. maxime si id peculiaria rerum adiuncta postulent. par. Sive continuum sive intermissum sit vacationum tempus. par. habere debet Ordinarii scriptam licentiam et vicarium substitutum sui loco relinquere ab eodem Ordinario probandum. 4. 2. par. quod si parochus sit religiosus. eiusque stet mandatis. Can. nisi gravis causa. 339. 3. 306. 126. Parochus qui plures forte paroecias aeque principaliter unitas regat aut. 2. indiget praeterea consensu Superioris et substitutus tum ab Ordinario tum a Superiore probari debet. parochus. Si parochus repentina et gravi de causa discedere atque ultra hebdomadam cogatur abesse. par. par. non computantur. par.

par. 468. par. Sedula cura et effusa caritate debet parochus aegrotos in sua paroecia. quoties legitime petant. suas oves cognoscere et errantes prudenter corrigere. secundum formam a probatis liturgicis libris traditam. facultas est eis concedendi benedictionem apostolicam cum indulgentia plenaria in articulo mortis. vel per sacerdotem qui eius vices gerat in paroecia. par. 2. adiuvare. par. l. Can. Parochus diligenter advigilet ne quid contra fidem ac mores in sua paroecia. par. 3. 5. Monendi sunt fideles ut frequenter. quam benedictionem impertiri ne omittat. maxime vero morti proximos. pauperes ac miseros paterna caritate complecti. eos sollicite Sacramentis reficiendo eorumque animas Deo commendando. 4. Debet parochus officia divina celebrare. Ordinarius loci iusta de causa permittere potest ut parochus Missam pro populo alia die applicet ab ea qua iure adstringitur. nisi rerum adiuncta Missam alibi celebrandam exigant aut suadeant. Paroeho aliive sacerdoti qui infirmis assistat. maximam curam adhibere in catholica puerorum institutione. Can. Can.134 unam tantum debet Missam pro populis sibi commissis diebus praescriptis applicare. administrare Sacramenta fidelibus. 2. par. ad suas paroeciales ecclesias accedant ibique divinis officiis intersint et verbum Dei audiant. 467. ubi commode id fieri possit. par. Legitime absens parochus potest Missam pro populo applicare vel ipse per se in loco in quo degit. 469. praesertim in scholis . Parochus Missam pro populo applicandam celebret in ecclesia paroeciali. 1.

par. secundum usum ab Ecelesia probatum vel a proprio Ordinario praescriptum. arbitrio Episcopi. fidei ac pietatis foveat aut instituat. Can. necessitatis vel utilitatis causa servandis. aut sacrum subdiaconatus ordinem susceperit. ab Ordinario vel eius delegato visitationis vel alio opportuno tempore inspicienda. Habeat parochus libros paroeciales. tradatur. eaeque adnotationes in documenta accepti baptismatis semper referantur. aliisque documentis. etiam librum de statu animarum accurate conficere pro viribus curet. Paroeciali utatur sigillo habeatque tabularium. 471. matrimoniorum. seu archivum. . par. idest librum baptizatorum. 2. debet constitui vicarius. et omnes hos libros. in quo memorati libri custodiantur una cum Episcoporum epistolis. religiose caveat ne ad extraneorum manus perveniant. par. l. Can. confirmatorum. In fine cuiuslibet anni parochus authenticum exemplar librorum paroecialium ad Curiam episcopalem transmittat. quae omnia. matrimonium contraxerit. 4. salvo praescripto can. In libro baptizatorum adnotetur quoque si baptizatus confirmationem receperit. CAPUT X. et opera caritatis. vel professionem sollemnem emiserit. excepto libro de statu animarum. De vicariis paroecialibus. Si paroecia pleno iure fuerit unita domui religiosae. assignata eidem congrua fructuum portione. par. qui actualem curam gerat animarum. 470. ecclesiae capitulari vel alii personae morali. conscribat ac diligenter asservet. l. 1107.135 publicis et privatis. defunctorum. par. 3.

assumat interim vicarius cooperator. debet loci Ordinarium de paroeciae vacatione statim certiorem facere. loci autem Ordinarius in Synodo vel extra Synodum tempestive determinet quaenam paroecia cuique paroeciae vicinior habenda sit. nisi aliter provisum fuerit.o Ordinarius loci in ea quamprimum constituat idoneum vicarium oeconomum. est amovibilis sicut parochus religiosus de quo in can. tum dotationis vicariae ab Episcopo factae. removeri. monito eo qui praesentavit. 2.136 par. par. reservata sibi libera nominatione. 454. 2. de consensu Superioris. Ad vicarium exclusive pertinet tota animarum cura cum omnibus parochorum iuribus et obligationibus ad normam iuris communis et secundum probata statuta dioecesana vel laudabiles consuetudines. si de religioso agatur. si tandem agatur de paroecia religiosis concredita. repererit. sed ab Ordinario possunt. munere antiquior. par. . si vicarii desint. primus. servato praescripto can.o Ante oeconomi constitutionem. assignata eidem parte fructuum pro congrua sustentatione. 2 assumpsit. si omnes aequales. 4. loci autem Ordinarius eundem. vicarium praesentat Superior religiosus. 472. Capitulum aliave persona moralis. Can. si idoneum. Vicarius si sit religiosus. parochus vicinior. paroeciae regimen.o Qui paroeciae regimen ad normam n. Excepto casu tum legitimi privilegii aut consuetudinis. 3. ceteri omnes vicarii ex parte praesentantis sunt perpetui. instituat. 5. 459. ad instar parochorum. 3. par. domus Superior. Vacante paroecia: l. qui eam tempore vacationis regat. si plures vicarii sint.

1923. et rationem reddat accepti et expensi tempore administrationis. Can. 1. nisi aliter provisum sit. Si parochus ob senectutem. 4. si in omnibus suppleat parochi vicem. si de paroecia agatur religiosis concredita. 3. 5 et can. quod praeiudicium afferre possit iuribus parochi aut beneficii paroecialis. par. Si parochus sit sui compos. iura omnia et officia competunt parochorum propria. Ordinarius loci det vicarium adiutorem. 2. praesentatum a Superiore. 4. . par. nihil tamen ipsi agere in paroecia licet. assignata eidem congrua fructuum portione. 475. eius iura et obligationes desumantur ex litteris deputationis. Oeconomus novo parocho vel oeconomo successori coram vicario foraneo vel alio sacerdote ab Ordinario designato tradat clavem archivi et inventarium librorum ac documentorum aliarumque rerum quae ad paroeciam pertinent. Quod si per vicarium adiutorem bono animarum provideri nequeat. par.137 Can. qui suppleat eius vicem. 465. 473. par. 2. 2147-2161. Vicarius oeconomus iisdem iuribus gaudet iisdemque officiis adstringitur. mentis vitium. par. caecitatem aliamve permanentem causam suis muniis rite obeundis impar evaserit. 474. par. locum parochi tenet in omnibus quae ad curam animarum spectant. si vero suppleat ex parte dumtaxat. adiutor operam suam praestare debet sub eiusdem auctoritate secundum Ordinarii litteras. par. Vicarius substitutus qui constituitur ad normam can. nisi Ordinarius loci vel parochus aliquid exceperint. locus est parochi amotioni ad normam can. in iis quae animarum curam spectant. Adiutori. 1. Can. ac parochus. 2. excepta Missae applicatione pro populo quae parochum gravat. par.par. imperitiam.

Eius iura et obligationes ex statutis dioecesanis. Si parochus propter populi multitudinem aliasve causas nequeat. 3. ad normam can. Can. par. par. Episcopus provideat ad normam can. si religiosi sint. ut in eadem paroeciali domo commoretur. sive pro determinata paroeciae parte. qui eum paterne instruat ac dirigat in cura animarum. 472476. cuius est eosdem approbare. Vicarii cooperatores constitui possunt sive pro universa paroecia. 477. par. ei invigilet et saltem quotannis ad Ordinarium de eodem referat. 8. sed. competit ius nominandi vicarios cooperatores e clero saeculari. par. 134. 1. Vicarii paroeciales de quibus in can. par. 476. ex litteris Ordinarii et ex ipsius parochi commissione desumantur. eidem detur unus vel plures vicarii cooperatores. audito parocho. solus convenientem curam gerere paroeciae. Subest parocho.138 Can. quibus congrua remuneratio assignetur. par. par. nisi aliud expresse caveatur. praesentat Ordinario. iudicio Ordinarii. 1427. Si nec per vicarios cooperatores spirituali fidelium bono consuli rite queat. 1. excepta applicatione Missae pro populo. Non ad parochum. Vicarius cooperator obligatione tenetur in paroecia residendi secundum statuta dioecesana vel laudabiles consuetudines aut Episcopi praescriptum. sed ad loci Ordinarium audito parocho. par. Vicarios cooperatores religiosos Superior cui id ex constitutionibus competit. imo prudenter curet Ordinarius. 2. amoveri possunt ad normam can. . 4. 7. 5. par. 6. ipse debet ratione officii parochi vicem supplere eumque adiuvare in universo paroeciali ministerio.

par. serventur particularium canonum praescripta. non autem Vicarii Generalis sine mandato speciali. confraternitatis vel alius legitimae associationis. par. ita vicarius paroecialis Capituli cathedralis praecedit omnibus aliis dioecesis parochis aut vicariis. vicariis cooperatoribus.139 454. 1. quae in eadem officia celebret. . De cappellano religiosarum. 5. Quod si vicaria sit beneficialis. par. 1. dum in munere manent. non solum ob causas propter quas alii parochi removeri possunt. 2. 480. par. par. 2. oeconomi vero ius praecedentiae regitur normis in can. quibus cura demandatur alicuius ecclesiae. salvo Iure eligendi aut praesentandi. quo in casu Ordinarii est rectorem approbare. 479. secus ad nutum Episcopi vel Vicarii Capitularis. 106 statutis. sodalium virorum religionis laicalis. par. si cui legitime competat. 478. sed etiam si graviter subiectioni defecerit parocho debitae in exercitio suarum functionum. Sicut parochus ecclesiae cathedralis. Nomine rectorum ecclesiarum hic veniunt sacerdotes. Can. Can. Vicarii substituti et adiutores praecedunt. Can. 1. par. nec adnexa domui communitatis religiosae. CAPUT XI. quae nec paroecialis sit nec capitularis. Ecclesiarum rectores libere nominantur ab Ordinario loci. 2. De ecclesiarum rectoribus. hi aliis sacerdotibus ecclesiae paroeciali addictis. vicarius cooperator removeri potest processu ad normam iuris.

481.o Parochus potest ex eadem sanctissimum Sacramentum. par. Can. In ecclesia sibi commissa rector functiones paroeciales peragere nequit. 2. Si ecelesia coniuncta sit cum Seminario aliove collegio quod a clericis regitur. Can. par. haec vero licentia dari vel negari debet ad normam iuris. 484. Sine rectoris vel alius legitimi Superioris licentia saltem praesumpta. Ordinarii loci iudicio. 483. rector tamen a Superiore nominatus debet ab Ordinario loci approbari.o Loci Ordinarius. Si ecclesia. inibi ad normam can. . salvis legitimis fundationis legibus et dummodo non noceant ministerio paroeciali. in dubio autem utrum huiusmodi detrimentum contingat. 1265 forte asservatum. nisi aliter loci Ordinarius constituerit. 2. pro infirmis desumere. Can. 3. Licet ecclesia pertineat ad aliquam religionem exemptam. Ordinarii loci est rem dirimere et opportunas normas praescribere ad illud evitandum. 1. fidelibus dies festos ac ieiunia denuntiet et catecheticam instructionem et Evangelii explicationem tradat. nemini licet in ecclesia Missam celebrare. Superior Seminarii vel collegii est simul ecclesiae rector. Sacramenta ministrare aliasve funetiones sacras peragere. necne. ita a paroeciali distet ut paroeciani non sine gravi incommodo possint paroecialem ecclesiam adire ibique divinis officiis interesse: l.140 par. Ecclesiae rector potest divina officia etiam sollemnia ibidem celebrare. potest rectori praecipere ut horis populo commodioribus officia celebret. Can. gravibus quoque statutis poenis. 482.

ab omnibus in honore habendus est. quod si rector fuerit religiosus. veniunt notnine: 1. sacrae supellectilis atque aedium sacrarum conservationi et decori prospiciatur. praeter communia praecepta. bona rite administrentur. 487. Quod attinet ad conciones in ecclesia habendas. 485. castitatis et paupertatis suscipiunt. circa eius remotionem. praescriptum can. sub auctoritate Ordinarii loci servatisque legitimis statutis ac quaesitis iuribus. vota publica. Can. servetur. secundum proprias ipsius societatis leges. Rector ecclesiae. serventur praescripta can. onera fideliter adimpleantur. et ne quidpiam fiat quod sanctitati loci ac reverentiae domui Dei debitae quoquo modo repugnet. atque ita ad evangelicam perfectionem tendunt. religio in qua vota sollemnia nuncupantur. elapso tamen tempore renovanda. 488. debet curare seu advigilare ut divina officia ad sacrorum canonum praescripta ordinate in ecclesia celebrentur. 2.o Religionis. etsi ab aliis electum aut praesentatum. nuncupant. In canonibus qui sequuntur. in qua sodales. perpetua vel temporaria. quo fideles. evangelica quoque consilia servanda per vota obedientiae. Congregntionis monasticae. societas. 486. Ordinarius loci removere ad nutum potest ex qualibet iusta causa.o Ordinis. 454. Can. DE RELIGIOSIS. Rectorem ecclesiae.141 par. 2. Can. plurium monasteriorum sui . par. PARS SECUNDA. 5. a legitima ecclesiastica auctoritate approbata. Status religiosus seu stabilis in communi vivendi modus. Can. 1337-1342.

sororum. sed pro aliquibus locis ex Apostolicae Sedis praescripto sunt simplicia. partem eiusdem religionis constituens.o Religionis iuris pontificii. religio quae vel approbationem vel saltem laudis decretum ab Apostolica Sede est consecuta.o Religionis clericalis. .o Domus religiosae. 7. religiosae quarum vota ex instituto sunt sollemnia. a iurisdictione Ordinarii loci subducta. licet ad monasticam Congregationem pertinentis. religio sive votorum sollemnium sive simplicium. domus regutaris.o Superiorum maiorum. supremus religionis Moderator.o Provinciae. religiosae votorum simplicium. Abbas Superior Congregationis monasticae. qui in Ordine. iuris dioecesani. religionis exemptae. domus religiosa in qua sex saltem religiosi professi degunt. quatuor saltem sint sacerdotes. Abbas monasterii sui iuris. hoc laudis decretum nondum obtinuit. monialium.o Religiosorum. plurium religiosarum domorum inter se coniunctio sub eodem Superiore. qui vota nuncuparunt in aliqua religione. religio in qua vota dumtaxat simplicia sive perpetua sive temporaria emittuntur. domus Ordinis. religio quae ab Ordinariis erecta. 3. 8. nisi ex rei natura vel ex contextu sermonis aliud constet. Congregationis religiosae vel Congregationis simpliciter. quorum. si agatur de religione clericali. Abbas Primas. 5. secus est laicalis. religio cuius plerique sodales sacerdotio augentur.142 iuris inter se coniunctio sub eodem Superiore. religiosae votorum sollemnium aut. domus alicuius religionis in genere. Superior provincialis. regularium. 6. domus formatae. 4. qui in Congregatione religiosa. religiosorum votorum simplicium.

Religiosi praecedunt laicis. At clerus saecularis praecedit tum laicis tum religiosis extra eorum ecclesias atque etiam in eorum ecclesiis. par. quamvis decursu temporis in plures dioeceses diffusa. provinciae. condere possunt Congregationes religiosas. religiones clericales. Regulae et particulares constitutiones singularum religionum. laicalibus. 490. canonibus huius Codicis non contrariae. Congregationibus iuris dioecesani. par. Congregationibus religiosis. par. De erectione et suppressione religionis. ceteris regularibus. si agatur de religione laicali. 491. abrogatae sunt. regulares. sed eas ne condant neve condi sinant. vim suam servant. 492. Capitulum vero cathedrale vel collegiale eisdem praecedit ubique locorum. 2. Can. Episcopi. TITULUS IX. Can. par. usque tamen dum . inconsulta Sede Apostolica. monachis. valent etiam pari iure de mulieribus. Can. 1. monachi. 2. canonici regulares. 106.143 eorundem vicarii aliique ad instar provincialium potestatem habentes. non autem Vicarius Capitularis vel Vicarius Generalis. Congregatio iuris dioecesani. quod si agatur de tertiariis in communi viventibus. in eadem specie servetur praescriptum can. 1. 489. 5. nisi ex contextu sermonis vel ex rei natura aliud constet. domus. n. Quae de religiosis statuuntur. requiritur praeterea ut a supremo Moderatore primi Ordinis suae religioni aggregentur. quae vero eisdem opponuntur. Congregationes iuris pontificii. Can. etsi masculino vocabulo expressa.

consensum sine gravi causa ne deneget. Can.144 pontificiae approbationis aut laudis testimonio caruerit. 495. semper tamen salva offerentium voluntate. extra tempus Capituli. 1. ad Moderatorem generalem cum suo Consilio. ad unam pertinet Sedem Apostolicam. constitutas iam provincias coniungere vel aliter circumscribere. ad Capitulum generale vel. Quaelibet religio etiam iuris dioecesani tantum. par. Religionem pontificii iuris in provincias dividere. tum loci ubi est domus princeps. cui etiam reservatur de bonis in casu statuere. 2. Congregatio religiosa iuris dioecesani in alia dioecesi domos constituere non potest. Exstincta provincia. Can. par. remanet dioecesana. par. Nec nomen nec habitus religionis iam constitutae assumi potest ab iis qui ad illam legitime non pertinent aut a nova religione. nisi constitutiones aliud caveant. ad normam can. Ordinarius autem loci unde excedit. 492. tum loci quo velit commigrare. salvis iustitiae legibus et fundatorum voluntate. 1. de eius bonis statuere. Sedi Apostolicae fuere subiecta. salvis iis quae. Si ad dioeceses alias eam propagari accidat. 494. 2. Can. etiamsi unica domo constet. par. par. spectat. semel legitime condita. par. nisi consentiente utroque Ordinario. monasteria sui iuris a monastica Congregatione separare et alii unire. . nisi de consensu singulorum Ordinariorum quorum in dioecesibus aedes habeat. 3. 1. nihil de ipsius legibus mutari liceat. 493. supprimi nequit nisi a Sancta Sede. novas condere conditasve supprimere. Ordinariorum iurisdictioni ad normam iuris plane subiecta.

sola Ordinarii loci auctoritate. 4. aut in locis Sacrae Congregationi de Prop. salvis conditionibus in ipsa permissione appositis. et sacra ministeria peragendi. audito Congregationis Moderatore. Domus religiosa sive formata sive non formata. consentiente Ordinario loci. par. pro omnibus religionibus. pia opera exercendi religionis propria. eaedem sollemnitates requiruntur de quibus in par. satis est Ordinarii venia. necessaria est et sufficit specialis Ordinarii scripta licentia. supprimi potest a supremo Moderatore. par. Can. 4. 497. secus. par. si ad Congregationem iuris dioecesani. 1. 2. par. salvo praescripto can. 1162.145 Can. nisi agatur de conversione quae. Ut aedificentur et aperiantur schola. par. si ad religionem exemptam pertineat. servatis de iure servandis. hospitium vel similis rationis aedes separata a domo etiam exempta. aut monasterium monialium. requiritur beneplacitum Sedis Apostolicae et Ordinarii loci consensus in scriptis datus. Constituendae novae domus permissio facultatem secumfert pro religionibus clericalibus habendi ecclesiam vel publicum oratorium domui adnexum. salvo . supprimi nequit sine beneplacito apostolico. Ad erigendam domum religiosam exemptam. sive formatam sive non formatam. 498. Can. Fide subiectis quamlibet religiosam domum. salvis fundationis legibus. Ut constituta domus in alios usus convertatur. si ad Congregationem iuris pontificii non exemptam. 1. 3. ad internum regimen et disciplinam religiosam dumtaxat referatur. nisi iudicari prudenter possit vel ex reditibus propriis vel ex consuetis eleemosynis vel alio modo congrue sodalium habitationi et sustentationi provisum iri. 496. Nulla religiosa domus erigatur.

si de unica domo agatur. De Superioribus et de Capitulis. CAPUT I. Subduntur quoque religiosi Ordinario loci. 500. Can. 501. Can. iurisdictione in religionem aut in singulos sodales non pollet. Superiores et Capitula. 2.146 praescripto can. sed eius est tantummodo bonum religionis consilio et patrocinio promovere. Nulla virorum religio sine speciali apostolico indulto potest sibi subditas habere religiosas Congregationes mulierum aut earum religiosarum curam et directionem retinere sibi specialiter commendatam. iis exceptis qui a Sede Apostolica exemptionis privilegium consecuti sunt. 1. 1. nisi aliud expresse cautum fuerit in peculiaribus casibus. par. par. 3. salva semper potestate quam ius etiam in eos locorum Ordinariis concedit. par. ad normam constitutionum et iuris communis. Cardinalis Protector cuiuslibet religionis. par. Religiosi omnes. 499. nec potest se interiori disciplinae et bonorum administrationi immiscere. De religionum regimine. 1. Ordinario loci subduntur tantum in casibus iure expressis. in religione autem clericali . Moniales quae sub iurisdictione Superiorum regularium ex praescripto constitutionum sunt. 2. Can. TITULUS X. tanquam supremo Superiori. par. subduntur Romano Pontifici cui obedire tenentur etiam vi voti obedientiae. potestatem habent dominativam in subditos. salvoque iure recursus in suspensivo ad Sedem Apostolicam. 493. par.

Can.147 exempta. 655. Can. Can. possunt ad idem munus iterum assumi. 502. si de aliis Superioribus maioribus. si agatur de supremo religionis Moderatore aut de Antistita in monialium monasterio. par. 1594. Superiores maiores in religionibus clericalibus exemptis possunt notarios constituere. Abbas Primas et Superior Congregationis monasticae non habent omnem potestatem et iurisdictionem quam ius commune tribuit Superioribus maioribus. sed tantum pro negotiis ecclesiasticis suae religionis. Superioribus quibuslibet districte prohibetur quominus in causis ad S. 4. domos. Firmis propriis cuiusvis religionis constitutionibus quae provectiorem aetatem aliaque potiora requisita exigant. quo exacto. alii Superiores ea gaudent intra fines sui muneris. Supremus religionis Moderator potestatem obtinet in omnes provincias. nisi aliter ferant constitutiones. ad munus Superioris maioris inhabiles sunt qui eandem religionem professi non sunt a decem saltem annis a prima professione computandis. sodales religionis. Can. 505. 504. si constitutiones . exercendam secundum constitutiones. par. habent iurisdictionem ecclesiasticam tam pro foro interno. quam pro externo. annos triginta. Superiores autem minores locales ne constituantur ad tempus ultra triennium. sed eorum potestas et iurisdictio desumenda est ex propriis constitutionibus et ex peculiaribus Sanctae Sedis decretis. Superiores maiores sint temporarii. par. non sunt ex legitimo matrimonio nati et annos quadraginta non expleverunt. 2. firmo praescripto can. Officium spectantibus se intromittant. 3. 503.

Superior regularis. sed non tertio immediate in eadem religiosa domo. In electionibus quae a Capitulis fiunt. Can. comitiis eligendae Antistitae praesit. sed etiam hoc in casu Ordinarius tempestive moneri debet de die et hora electionis. Ordinarius loci aut eius delegatus cum duobus sacerdotibus scrutatoribus. 2. Antequam ad Superiorum maiorum electionem deveniatur in religionibus virorum. In mulierum Congregationibus electioni Antistitae generalis praesideat per se vel per alium Ordinarius loci. Caveant omnes a directa vel indirecta suffragiorum procuratione tam pro seipsis quam pro aliis. 160-182. 3. si moniales eidem subiectae sint. omnes et singuli e Capitulo iureiurando promittant se electuros quos secundum Deum eligendos esse existimaverint. praeter cuiusque religionis constitutiones eidem non contrarias. par. 506. peractam electionem confirmare vel rescindere integrum est pro conscientiae officio. 4. praeesse. Postulatio admitti potest solum in casu extraordinario et dummodo in constitutionibus non prohibeatur. 507. 1. par.148 ita ferant. in quo electio peragitur. quin tamen clausuram ingrediatur. servetur ius commune de quo in can. par. Can. par. In sua quisque domo Superiores commorentur nec ab eadem discedant. cui potest una cum Superiore regulari per se ipse vel per alium assistere et. 3. . Can. l. nisi ad normam constitutionum. par. 508. In scrutatores ne assumantur ipsarum monialium confessarii ordinarii. 2. par. cui. In monasteriis monialium. si assistat. si agatur de Congregationibus iuris dioecesani. secus. par.

si ita ferant constitutiones. audientium conditioni accommodata. Maiores religionum Superiores quos ad hoc munus constitutiones designant. si agatur de Congregatione mulierum. quae religiosos respiciunt. si fuerint legitime impediti.o Ut saltem bis in mense. 2. Omnis Superior debet notitiam et exsecutionem decretorum Sanctae Sedis. suos inter subditos promovere. 509. 1. praesertim in religionibus laicalibus. 510. firmo praescripto can. Superior Congregationis monasticae et cuiusvis religionis iuris pontificii Moderator supremus debet quinto quoque anno vel saepius. 1. par. itemque decreta quae publice legenda Sancta Sedes praescribet. Abbas Primas. vel per alios. Visitare quoque eodem tempore debet: . relationem de statu religionis ad Sanctam Sedem per documentum mittere. 2.o Singulas domos sive virorum sive mulierum Congregationis iuris dioecesani. statis diebus. Can. etiam ab Ordinario loci in quo suprema Antistita cum suo Consilio residet. Can. 511. 2. pia ad omnes de familia exhortatio. Ordinarius loci per se vel per alium quinto quoque anno visitare debet: l. omnes domos sibi subiectas visitent per se. temporibus in eisdem definitis. 2. par. 565.o Singula monialium monasteria quae sibi vel Sedi Apostolicae immediate subiecta sunt. Curent Superiores locales: 1. christianae catechesis habeatur instructio pro conversis et familiaribus. Can. publice legantur propriae constitutiones. par. par. 512. 2.o Ut saltem semel in anno. par.149 Can. subsignatum a se cum suo Consilio et. et.

n. Quod ad bonorum administrationem attinet. . 513. 2. sed etiam in aliis. Can. 2. aliisve in religiosa domo diu noctuque degentibus causa famulatus aut educationis aut hospitii aut infirmae valetudinis. ad normam tamen can. par. 1. Visitator ius et officium habet interrogandi religiosos quos oportere iudicaverit et cognoscendi de iis quae ad visitationem spectant. In monialium domo idem ius et officium habet ordinarius confessarius vel qui eius vices gerit. 3. In omni religione clericali ius et officium Superioribus est per se vel per alium aegrotis professis. Can. novitiis. 1. quae internam disciplinam spectant. quae regularibus subduntur. par.o Singulas domos Congregationis laicalis iuris pontificii non solum in iis. 532-535.o Monasteria monialium. omnes autem religiosi obligatione tenentur respondendi secundum veritatem.o Singulas domos Congregationis clericalis iuris pontificii etiam exemptae. sacrarium. oratorium publicum. de quibus in superiore numero. par. si Superior regularis ea a quinque annis non visitaverit. serventur praescripta can. sedem ad sacramentum poenitentiae. 514. 2.150 1. 3. imo etiam circa alia omnia. A decretis Visitatoris recursus datur in devolutivo tantum. par. circa ea quae clausurae legem spectant. 2. nisi Visitator ordine iudiciario processerit. 618. in iis quae pertinent ad ecclesiam. par. 2. nec Superioribus fas est quoquo modo eos ab hac obligatione avertere aut visitationis scopum aliter impedire. par. Eucharisticum Viaticum et extremam unctionem ministrandi.

quibus religiosi in propria religione reapse funeti sint. In funeribus servetur praescriptum can. Sint etiam pro administratione bonorum temporalium oeconomi: generalis qui religionis universae bona administret. munus vero oeconomi localis. soli. inconsulta Sede Apostolica. si necessitas id exigat. qui. par. 515. 2. a Superiore maiore cum consensu sui Consilii eligantur. 4. 1. Superior provincialis et localis saltem formatae domus habeant suos consiliarios. Quaevis virorum religio iuris pontificii procuratorem generalem habeat. par. 4.151 par. Antequam praescriptum in constitutionibus tempus exspiret. 3. 1. 2. negotia propriae religionis apud Sanctam Sedem pertractet. 1221. tolerantur tituli officiorum maiorum. Supremus religionis aut monasticae Congregationis Moderator. qui omnes officio suo fungantur sub directione Superioris. Can. ne amoveatur. Prohibentur tituli dignitatum vel officiorum mere honorifici. par. par. Oeconomi generalis et provincialis munus gerere Superior ipse non potest. par. 464. par. 2. Can. 517. secundum constitutiones designatus. componi tamen cum eo potest. . 1230. quamvis melius a munere Superioris distinguatur. In alia religione laicali hoc ius et officium spectat ad parochum loci vel ad cappellanum quem Ordinarius parocho suffecerit ad normam can. provincialis qui provinciae. par. Can. 3. par. Si de modo oeconomos eligendi constitutiones sileant. par. 516. localis qui singularum domorum. 5. si id permittant constitutiones. quorum consensum aut consilium exquirant ad normam constitutionum et sacrorum canonum.

potestatem audiendi confessiones habentes.519. Superiores religiosi. confessiones audire subditorum. 518. absolvendi etiam a casibus in religione reservatis. 520. possunt. § 1. qui sacramentales confessiones universae communitatis excipiat. nisi propter magnum ipsarum numerum vel aliam iustam causam sit opus altero vel pluribus. si agatur de religione exempta. etiam exemptus. etsi inter designatos non recensitum. cum potestate. § 3. Can. Firmis constitutionibus quae confessionem statis temporibus praecipiunt vel suadent apud determinatos confessarios peragendam. § 2. valida et licita est et confessarius potest religiosum absolvere etiam a peccatis et censuris in religione reservatis. confessarium adeat ab Ordinario loci approbatum. revocato quolibet contrario privilegio. metu. servatis de iure servandis. importunis suasionibus aliave ratione inducant ut peccata apud se confiteatur. ad suae conscientiae quietem. Can. Can. In singulis religionis clericalis domibus deputentur plures pro sodalium numero confessarii legitime approbati. confessio. Singulis religiosarum domibus unus dumtaxat detur confessarius ordinarius. si religiosus. § 1. De confessariis et cappellanis. qui ab illis sponte sua ac motu proprio id petant.152 CAPUT II. at sine gravi causa id per modum habitus ne agant. . Caveant Superiores ne quem subditum aut ipsi per se aut per alium vi. .

§ 1. in quibus religiosarum communitates exsistunt. Religiosae omnes. Si qua religiosa aliquem ex iis confessariis expetat. etsi non destinatum religiosis. quod si irrepserint. confessarium adeat ab Ordinario loci pro mulieribus approbatum. Si qua religiosa. licet mortis periculum absit. et religiosae nihil Antistitae referre tenentur. § 3. revocato quolibet contrario privilegio. qui tamen invigilet ne ex hac concessione abusus irrepant. nulli Antistitae liceat nec per se nec per alios. confiteri. aliqua religiosa. Can. valida et licita est. aliquem specialem confessarium vel moderatorem spiritualem postulet. 520. Can. ne indirecte quidem. neque directe neque indirecte. cum graviter aegrotant.153 § 2. aliquot sacerdotes pro singulis domibus designent. eos caute et prudenter eliminet. ad animi sui quietem. . quin necessarium sit ipsum Ordinarium toties quoties adire. petitioni verbis aut factis refragari. 522. 521. Unicuique retigiosarum communitati detur confessarius extraordinarius qui quater saltem in anno ad domum religiosam accedat et cui omnes religiosae se sistere debent. et ad maiorem in via Dei progressum. 521. salva conscientiae libertate. ad quos pro sacramento poenitentiae in casibus particularibus recurrere eae facile possint. § 2. neque Antistita id prohibere potest aut de ea re inquirere. eum facile Ordinarius concedat. saltem benedictionem recepturae. quoties voluerint. petitionis rationem inquirere. aut quavis ratione ostendere se id aegre ferre. 523. arcessere possunt eique. quemlibet sacerdotem ad mulierum confessiones excipiendas approbatum. ad suae conscientiae tranquillitatem. confessio in qualibet ecclesia vel oratorio etiam semi-publico peracta. perdurante gravi infirmitate. non obstante praescripto can. Can. Si. Ordinarii locorum.

Can. extraordinarius vero immediate ut ordinarius renuntiari potest. 524. nullam potestatem in easdem religiosas in foro externo habentes. rursus deputari ordinarius in eadem communitate. vel maior religiosarum pars. 525. sive religiosi de Superiorum licentia. Can. dissentientibus tamen. aliud exigat. hic confessarios Ordinario praesentat. Si religiosarum domus Sedi Apostolicae immediate subiecta sit vel Ordinario loci. Confessarii religiosarum tum ordinarii tum extraordinarii interno vel externo communitatis regimini nullo modo sese immisceant. iudicio Ordinarii. Religiosarum confessarius ordinarius suum munus ne exerceat ultra triennium. sive e clero saeculari. nisi post annum ab expleto munere. si Superiori regulari. Ordinarius tamen eum ad secundum. supplere. si opus sit.154 nec Antistita potest eas sive directe sive indirecte prohibere. Confessarius ordinarius non potest renuntiari extraordinarius nec. In munus confessarii religiosarum et ordinarii et extraordinarii deputentur sacerdotes. in eiusdem confessarii confirmationem. nisi iusta causa. praeter casus in can. sint insuper annos nati quadraginta. Can. § 3. hic eligit sacerdotes a confessionibus tum ordinarios tum extraordinarios. imo etiam ad tertium triennium confirmare potest. earum quoque quae in aliis negotiis ius non habent ferendi suffragium. per secreta suffragia. 526 recensitos. § 1. morum integritate ac prudentia praestantes. si vel ob sacerdotum ad hoc officium idoneorum penuriam aliter providere nequeat. aliter providendum est. convenerit. cuius est eosdem pro audiendis illarum monialium confessionibus approbare et Superioris negligentiam. 526. § 2. si velint. .

874. Si agatur de religionibus laicalibus non exemptis. et si religiosus aliquem specialem confessarium expostulet. nec tenetur causam amotionis cuiquam significare. Non tamen prohibentur subditi quominus libere ac ultro aperire animum suum Superioribus valeant. § 1. De bonis temporalibus eorumque administratione. ad normam can. Superior regularis eosdem sacerdotes designat eiusque negligentiam supplet Ordinarius. CAPUT III. . excepta Apostolica Sede. Etiam in laicalibus virorum religionibus deputetur. § 1. dubia quoque et anxietates suae conscientiae exponentes. 530. nullo modo petitionis rationem inquirens neque id aegre se ferre demonstrans. si moniales regularibus subdantur. 528. illum Superior concedat. 880. si de exemptis. imo expedit ut ipsi filiali cum fiducia Superiores adeant. gravem ob causam. 527. etiamsi monasterium regularibus subdatur et ipse sacerdos a confessionibus sit regularis. 875. si ab ea requiratur. Can. ad normam can. religiosarum confessarium tam ordinarium quam extraordinarium amovere. potest. Can. Omnes religiosi Superiores districte vetantur personas sibi subditas quoquo modo inducere ad conscientiae manifestationem sibi peragendam. eis. § 2. 529. Can. Ordinarii loci est sacerdotem a sacris designare et a concionibus probare. § 2. Loci Ordinarius. de amotione autem debet Superiorem regularem monere.155 Can. confessarius ordinarius et extraordinarius. si sint sacerdotes.

sed praevium consensum Ordinarii loci obtinere tenentur: 1. 3. Bona tum religionis. si pecunia dotem professarum constituat. Can. Can. ad normam can. 532. 532. 549. . § 1.o Religiosus quilibet. sed etiam provincia et domus sunt capaces acquirendi et possidendi bona temporalia cum reditibus stabilibus seu fundatis. intra fines sui muneris. 4. Expensas et actus iuridicos ordinariae administrationis valide. administrentur ad normam constitutionum. si pecunia data sit paroeciae vel missioni aut religiosis intuitu paroeciae vel missionis. officiales quoque. imo. 533. faciunt. praeter Superiores. 531. tum provinciae domusque. § 1. etsi Ordinis regularis alumnus. qui in constitutionibus ad hoc designantur. Non modo religio. si qui fundi domui tributi legative sint ad Dei cultum beneficentiamve eo ipso loco impendendam.o Superior vel Antistita domus Congregationis religiosae. nisi earum capacitas in regulis et constitutionibus excludatur aut coarctetur. § 2.o Antistita in Congregatione religiosa iuris pontificii. § 1. 2.o Antistita monialium et religionis iuris dioecesani pro cuiusvis pecuniae collocatione.156 Can. ipsius quoque consensus est necessarius. si monialium monasterium sit Superiori regulari subiectum. Pro pecuniae quoque collocatione servetur praescriptum can.

religio vel provincia vel domus. etiam removendo. § 2. quod si ille neglexerit. In precibus pro obtinendo consensu ad contrahenda debita vel obligationes. requiritur et sufficit licentia. si agatur de alienandis rebus pretiosis aliisve bonis quorum valor superet summam triginta millium francorum seu libellarum. 2. In quolibet monialium monasterio etiam exempto: 1. § 1. 1531. reddatur semel in anno. Ordinarii loci. oeconomam aliosque administratores. .o Si ratio administrationis Ordinario non probetur. ab Antistita Ordinario loci itemque Superiori regulari. Can. Superioris ad normam constitutionum cum consensu sui Capituli seu Consilii per secreta suffragia manifestato. contractus vi caret. accedat necesse est consensus. exprimi debent alia debita vel obligationes. § 1. gratis exigenda. quod si monasterium sit Superiori regulari subiectum.o Administrationis ratio. aut etiam saepius si id in constitutionibus praescribatur. ipse per se consulat. si monialium monasterium eidem subiectum sit. Can. in scriptis praestitus. secus obtenta venia invalida est. uti prospiciat. nec non Superioris regularis. Firmo praescripto can. si monasterium sit eidem subiectum. ad eum diem gravatur. Haec item servanda sunt pro qualibet collocationis mutatione. ipse potest opportuna remedia adhibere. eum Ordinarius. moneat. vel de contrahendis debitis et obligationibus ultra indicatam summam. 538. secus. 534.157 § 2. sed si agatur de monialibus aut sororibus iuris dioecesani. si res postulet. in scriptis data. nisi beneptacitum apostolicum antecesserit. quibus ipsa persona moralis.

2.o De administratione fundorum legatorumque de quibus in can. in cuius rem aliquid ex inito contractu versum est. sive provincia. 4.158 § 2. 536. respondere debet persona moralis. Ordinario loci reddatur occasione visitationis et etiam saepius. Largitiones ex bonis domus. si religiosus votorum simplicium. cuius Superior licentiam dedit. 3. Caveant Superiores religiosi ne debita contrahenda permittant. nisi de Superioris licentia negotium religionis gesserit. Loci Ordinario ius insuper esto cognoscendi: 1. nn. § 4. ratio administrationis bonorum quae dotes constituunt. § 3. § 5. § 2. § 1.o De rationibus oeconomicis domus religiosae iuris dioecesani. contra eum. Can. 537. In aliis mulierum religionibus. nisi certo constet ex consuetis reditibus posse debiti foenus solvi et intra tempus non nimis longum per legitimam amortizationem reddi summam capitalem. ipsemet respondere debet. Si contraxerit regularis cum licentia Superiorum. si Ordinarius id necessarium duxerit. provinciae. ipse respondere debet. ipsa tenetur de eisdem respondere. § 1. religionis non permittuntur. Can. non autem religio vel provincia vel domus. Si persona moralis (sive religio. § 3. semper posse actionem institui. nisi ratione eleemosynae vel . Firmum tamen semper esto. Si contraxerit religiosus sine ulla Superiorum licentia. 533. sive domus) debita et obligationes contraxerit etiam cum Superiorum licentia.

de venia Superioris et ad normam constitutionum. standum constitutionibus. De admissione in religionem. Can. conversi. postulatum ad sex saltem integros menses peragant. In religionibus a votis perpetuis mulieres omnes et. Superior maior praescriptum postulatus tempus potest prorogare. CAPUT I. in religionibus vero a votis temporariis.159 alia iusta de causa. non tamen ultra aliud semestre. . Can. De postulatu. et ad religionis onera ferenda sit idoneus. § 2. In religionem admitti potest quilibet catholicus qui nullo legitimo detineatur impedimento rectaque intentione moveatur. § 1. antequam ad novitiatum admittantur. TITULUS XI. 538. si agatur de religione virorum. ad necessitatem et tempus postulatus quod attinet. 539.

In monasteriis monialium adspirantes. ART. De novitiatu. Can. 539-541. dum postulatum peragunt. 540. Postulantes. exercitiis spiritualibus vacent per octo saltem integros dies. 541. praemittant generalem anteactae vitae confessionem. Postulatus peragi debet vel in domo novitiatus vel in alia religionis domo in qua disciplina secundum constitutiones accurate servetur sub speciali cura probati religiosi. § 2. 1. antequam novitiatum incipiant. Firmo praescripto can.o Invalide ad novitiatum admittuntur: . lege clausurae tenentur. § 1. et. Postulantes vestem induant modestam ac diversam a veste novitiorum. CAPUT II.160 Can. Can. iuxta prudens confessarii iudicium. § 3. 542. De requisitis ut quis in novitiatum admittatur. aliisque in propriis cuiusque religionis constitutionibus. I.

Reddendae rationi obnoxii aut aliis saecularibus negotiis implicati. 2. Hi quibus imminet poena ob grave delictum commissum de quo accusati sunt vel accusari possunt. metu gravi aut dolo inducti. Clerici qui ex instituto Sanctae Sedis iureiurando tenentur operam suam navare in bonum suae dioecesis vel missionum.o Illicite. inconsulto loci Ordinario aut eodem contradicente ex eo quod eorum discessus in grave animarum detrimentum cedat. durante matrimonio. Qui religionem ingrediuntur vi. licet a Romano Pontifice sit tantum designatus. .161 Qui sectae acatholicae adhaeserunt. quod aliter vitari minime possit. Episcopus sive residentialis sive titularis. et parentes quorum opera sit ad liberos alendos vel educandos necessaria. avo vel aviae. sed valide admittuntur: Clerici in sacris constituti. Aere alieno gravati qui solvendo pares non sint. pro eo tempore quo iurisiurandi obligatio perdurat. opitulari debent. Qui obstringuntur vel obstricti fuerunt vinculo professionis religiosae. Filii qui parentibus. Qui aetatem ad novitiatum requisitam non habent. idest patri vel matri. vel quos Superior eodem modo inductus recipit. ex quibus lites et molestias religio timere possit. in gravi necessitate constitutis. Coniux.

morati sint ultra annum moraliter continuum. collegio vel alius religionis postulatu aut novitiatu fuerunt. Si agatur de admittendis illis qui in Seminario. audito Ordinario loci. In quavis religione omnes adspirantes. Can. requiruntur praeterea litterae testimoniales. Religioso professo. Adspirantes viri debent praeterea testimoniales litteras exhibere Ordinarii originis ac cuiusque loci in quo. aut a maiore religionis Superiore. exhibere debent testimonium recepti baptismatis et confirmationis. sufficiunt litterae testimoniales Ordinariorum in quorum dioecesibus post ordinationem ultra annum moraliter continuum sint commorati. Pro clericis admittendis. sublato quolibet contrario privilegio. 543. 544. possunt Superiores. Can. § 5. § 3. Ius admittendi ad novitiatum et subsequentem professionem religiosam tam temporariam quam perpetuam pertinet ad Superiores maiores cum suffragio Consilii seu Capituli. datae pro diversis casibus a rectore Seminarii vel collegii. § 4. secundum peculiares cuiusque religionis constitutiones. a quo tamen removeantur irregularitate aliove canonico impedimento. § 2. § 1. Praeter haec testimonia a iure requisita. Orientales in latinis religionibus sine venia scripto data Sacrae Congregationis pro Ecclesia Orientali. praeter testimonium ordinationis. antequam admittantur. quibus ius est adspirantes in religionem . § 6.162 Ad sacerdotium in religione destinati. salvo praescripto § 3. satis est testimonium Superioris maioris prioris religionis. ad aliam religionem ex apostolico indulto transeunti. post expletum decimum quartum aetatis annum.

§ 1. In suis litteris testimonialibus. alia quoque exigere. collegio. sigillo clausas et. § 4. aut alius religionis postulatu aut novitiatu fuerint. graviter eorum conscientia onerata super veritate expositorum.163 cooptandi. postquam diligentem investigationem.sed Superioribus religiosis dent gratuito intra trimestre spatium ab earum requisitione. causas Apostolicae Sedi intra idem tempus exponant. § 3. Superior requirens de non recepta responsione Sanctam Sedem certiorem reddat. quanam de causa dimissi sint vel sponte discesserint. scientia. si agatur de illis qui in Seminario. et tandem. fama. Qui litteras testimoniales ex praescripto iuris dare debent. de adspirantis natalibus. 545. vita. Si ob graves rationes iudicaverint se eis respondere non posse. si agatur de illis qui in Seminario. aliqua censura. Mulieres denique ne recipiantur. a Superiore iuramento firmatas. eas non ipsis adspirantibus. nisi praemissis accuratis investigationibus circa earum indolem et mores. etiam per secretas notitias. Si reposuerint adspirantem satis non esse sibi cognitum. Can. collegio vel alius religionis postulatu aut novitiatu fuerint. . instituerint. referre debent. sitne inquisitus. si vero nil reposuerint. quae ipsis ad hunc finem necessaria aut opportuna videantur. irregularitate aut alio canonico impedimento irretitus. § 7. num propria familia eius auxilio indigeat. firmo praescripto § 3. per aliam accuratam investigationem ac fide dignam relationem Superior religiosus suppleat. conditione. § 2. moribus. ingenio.

Dos monasterio seu religioni irrevocabiliter acquiritur per obitum religiosae. omnino autem prohibetur eam quoquo modo ante religiosae obitum impendi. § 3. Can. Post primam religiosae professionem dos in tutis. 548. si agatur de religione iuris pontificii. Dotes caute et integre administrentur apud monasterium vel domum habitualis residentiae supremae Moderatricis aut Antistitae provincialis. § l. licitis ac fructiferis nominibus collocetur ab Antistita cum suo Consilio. stricta obligatione tenentur secreti servandi circa notitias habitas et personas quae illas tradiderunt. § 4. Omnes qui praedictas informationes receperint. Can. In religionibus votorum simplicium. 550. § 2. sine venia Ordinarii loci. Haec dos ante susceptionem habitus monasterio tradatur aut saltem eius traditio tuta reddatur forma iure civili valida. ne ad aedificandam quidem domum aut ad aes alienum exstinguendum. . 549.164 Can. Can. de consensu Ordinarii loci et Superioris regularis. standum constitutionibus. Ordinarii locorum conservandis religiosarum dotibus sedulo invigilent. si domus ab hoc dependeat. Can. quod ad religiosarum dotem pertinet. si de religione iuris dioecesani. Dos praescripta condonari ex toto vel ex parte nequit sine indulto Sanctae Sedis. 546. licet haec nonnisi vota temporaria nuncupaverit. § 2. 547. In monasteriis monialium postulans afferat dotem in constitutionibus statutam aut legitima consuetudine determinatam. § 1. et praesertim in sacra visitatione de eisdem rationem exigant.

§ 2. vel alio modo in constitutionibus praescripto. fructus. saltem triginta diebus ante novitiatum et ante professionem. Religiosarum etiam exemptarum Antistita debet Ordinarium loci. diligenter et gratuito exploret. § 2. Si vero religiosa professa ad aliam religionem ex apostolico indulto transeat. ART. Ordinarius loci vel. Dos religiosae professae sive votorum sollemnium sive votorum simplicium quavis de causa discedenti integra restituenda est sine fructibus iam maturis. De novitiorum institutione. tunc adspirans poterit ad novitiatum vel novitia ad professionem admitti. § 1. an sciat quid agat. adspirantis voluntatem. certiorem facere de proxima admissione ad novitiatum et ad professionem tum temporariam tum perpetuam sive sollemnem sive simplicem. . salvo praescripto can. emissa vero nova professione. 553. eo absente aut impedito. durante novitiatu. si ad aliud eiusdem Ordinis monasterium.165 Can. 570. huic debetur ipsa dos a die transitus. II. non tamen clausuram ingrediens. 552. Novitiatus incipit susceptione habitus. § l. si de pia eius ac libera voluntate plane constiterit. ut supra. num ea coacta seductave sit. duobus saltem mensibus ante. Can. sacerdos ab eodem deputatus. et. § 1. 551. Can. dos ipsa huic religioni debentur.

aut domum sine illius licentia non reversurus deseruerit. nisi gravi de causa et cum speciali apostolico indulto. § 2. si vero agatur de religione iuris pontificii. § 2. § 3.o Per annum integrum et continuum. 556.o In domo novitiatus.166 Can. Novitiatus interrumpitur. § 1. ad eam erigendam necessaria est licentia Sedis Apostolicae. sed non ultra triginta dies etiam non continuos. Praeter alia quae in can. etsi reversurus. designari nequeunt. Can. 3. 554. Can.o Post completum decimum quintum saltem aetatis annum. 543 ad novitiatus validitatem enumerantur. nisi religiosos qui sint ad exemplum regularis observantiae studio. ita ut denuo incipiendus ac perficiendus sit. etiam de Superiorum licentia. e domo exierit. § 1. a Superiore dimissus. § 1. si novitius. aut extra domum. Superiores in novitiatus ac studiorum domo ne collocent. Si longius tempus in constitutionibus pro novitiatu praescribatur. Erigatur domus novitiatus ad normam constitutionum. § 2. ultra triginta dies sive continuos sive non continuos permanserit quacunque ex causa. de Superiorum licentia vel vi coactus extra domus septa permanserit sub Superioris obedientia. nisi in eisdem constitutionibus aliud expresse dicatur. 555. novitiatus ut valeat. si religio in provincias divisa sit. Plures in eadem provincia novitiatus domus. 2. illud ad validitatem professionis non requiritur. . Si novitius ultra quindecim. peragi debet: 1.

et si quod in his tempus ad . Integer novitiatus peragatur in habitu quem constitutiones pro novitiis praescribunt. § 1. supplementum potest a Superioribus praescribi. cum ceteris dotibus necessariis et opportunis. Novitiorum institutioni praeficiendus est Magister. prudentia. 558. In religionibus in quibus duae sunt sodatium classes. Superiores licentiam manendi extra septa novitiatus. Si ob novitiorum numerum vel aliam iustam causam expedire visum fuerit. sed non est ad validitatem necessarium. § 3. Magistro novitiorum adiungatur socius. quae novitiorum curam et regimen impedire valeant. nisi speciales locorum circumstantiae aliud exigant. eidem immediate subiectus in iis quae ad novitiatus regimen spectant. Can. nisi iusta et gravi de causa. ne impertiant. 557. § 2. Si novitius a Superioribus in aliam novitiatus domum eiusdem religionis transferatur. § 4. decem saltem ab annis a prima professione professus. Can. novitiatus pro altera classe peractus. annos natus saltem triginta. § 3. 559. Magister novitiorum eiusque socius eligantur ad normam constitutionum. novitiatus non interrumpitur.167 ad validitatem novitiatus necesse et satis est dies hoc modo transactos supplere. Can. Can. religionis observantia conspicuus et. pro altera non valet. Uterque ab omnibus officiis oneribusque vacare debet. caritate. quinque saltem ab annis a prima professione professus. qui sit annos natus quinque saltem ac triginta. si non ultra quindecim dies. pietate. in sacerdotio constitutus. 560. si de clericali religione agatur.

sedulo exerceantur. exercitationibus opportunis ad vitiorum semina radicitus exstirpanda. novitii nullam habeant communicationem cum professis. Conversis autem novitiis locus separatus assignetur. sine speciali causa ac Superioris vel Magistri licentia. .168 durationem muneris praescriptum sit. Magister. sit. in qua degunt professi. quovis colore. § 2. 565. iis perdiscendis quae ad vota et ad virtutes pertinent. ad normam can. ad disciplinam vero universae domus quod attinet. ita ut nemini liceat hisce se. ad virtutes acquirendas. Superiori est obnoxius. ut informetur alumni animus studio regulae et constitutionum. 565. neque hi cum novitiis. § 1. Can. Can. 563. Can. Gravi obligatione tenetur Magister novitiorum omnem adhibendi diligentiam ut sui alumni in religiosa disciplina. sed iidem rursus eligi possunt. segregatus ita ut. Intra annum novitiatus Magister. 562. ne removeantur sine iusta gravique causa. secundum constitutiones. 561. Can. immiscere. Novitiatus ab ea parte domus. ad ipsumque unum novitiatus regimen spectat. ad compescendos animi motus. Annus novitiatus debet sub disciplina Magistri hoc habere propositum. § 1. Uni Magistro ius est et officium consulendi novitiorum institutioni. perinde ac novitii. exceptis Superioribus quibus id a constitutionibus permittitur ac Visitatoribus. quantum fieri potest. § l. 564. Can. ad normam constitutionum. de agendi ratione singulorum alumnorum relationem Capitulo vel Superiori maiori exhibeat. eo durante. § 2. piis meditationibus assiduaque prece. Novitius potestati Magistri ac Superiorum religionis subest eisque obedire tenetur.

scientiarum aut artium.o Quater saltem in anno detur novitiis confessarius extraordinarius. et si morte praeveniantur. designentur aliqui confessarii. § 1. 891.o Pro novitiorum numero unus vel plures habeantur ordinarii confessarii. ad quem omnes accedant saltem benedictionem recepturi. speciali collatione ad eos habita semel saltem in hebdomada. 519 : 1. § 3.o Confessarii ordinarii. in ipsa novitiatus domo commorentur. Can. saltem frequenter ad domum novitiatus accedant. 520 -527. Novitii privilegiis omnibus ac spiritualibus gratiis religioni concessis gaudent. salvo praescripto can. quae pro professis praescripta sunt. 3. nec Magister aegre id se ferre demonstret. Can. ad eadem suffragia ius habent. In religionibus virorum. § 2.o Praeter confessarios ordinarios. si agatur de religione clericali. neve dedita opera studiis vacent litterarum. 4. durante novitiatu. salvo praescripto can. § 2. 2. 566. Anno novitiatus ne destinentur novitii concionibus habendis aut audiendis confessionibus aut exterioribus religionis muniis. 567. si de laicali.169 § 2. Conversi praeterea diligenter in christiana doctrina instituantur. quos novitii in casibus particularibus adire libere possint. Ad ordines. ne promoveantur. conversi autem in ipsa religiosa domo eatenus tantum fungi possunt officiis fratrum conversorum (non tamen uti primarii officiales). quatenus ab exercitiis novitiatus pro ipsis constitutis non praepediantur. Circa sacerdotem a confessionibus in mulierum novitiatibus serventur praescripta can. § 1. novitiorum confessiones audituri. .

aut a Superioribus vel a Capitulo. quin Superior vel Capitulum teneantur dimissionis causam dimisso patefacere. de eorundem usu. si iudicetur idoneus. § 2. ad totum tempus quo simplicibus votis adstringetur. Nisi pro alimentis et habitu religioso in constitutionibus vel expressa conventione aliquid in postulatu vel novitiatu ineundo solvendum caveatur. potest a Superioribus maioribus . Quae adspirans attulerit et usu consumpta non fuerint. Can. Ante professionem votorum simplicium sive temporariorum sive perpetuorum novitius debet. si dubium supersit sitne idoneus. 570. In novitiatus decursu. secus dimittatur. ei restituantur. quavis iusta de causa dimitti. Can. sed ipso iure irrita est. Novitius potest religionem libere deserere. Novitius in Congregatione religiosa ante professionem votorum temporariorum testamentum de bonis praesentibus vel forte obventuris libere condat. Ea cessio ac dispositio. si e religione. si praetermissa fuerit ob defectum bonorum et haec postea supervenerint. novitius ad professionem admittatur. 568. non emissa professione. § 2. secundum constitutiones. § 1. si suis beneficiis vel bonis quovis modo novitius renuntiaverit eademve obligaverit. § l. 569. egrediatur. renuntiatio vel obligatio non solum illicita. § 3. Can. nihil pro impensis postulatus vel novitiatus exigi potest. § 2. aut si facta fuerit et postea alia bona quovis titulo obvenerint. et usufructu libere disponere. nisi constitutiones aliud ferant. bonorum suorum administrationem cedere cui maluerit et. 571. Exacto novitiatu. § 1. fiat aut iteretur secundum normas § 1 statutas.170 Can. non obstante simplici professione emissa.

o Novitiatus validus ad normam can. CAPUT III.171 probationis tempus.o Sit expressa. 574. Ad validitatem cuiusvis religiosae professionis requiritur ut: 1. 4. Quilibet professionem religiosam emissurus oportet ut decimum sextum aetatis annum expleverit.o Eum ad professionem admittat legitimus Superior secundum constitutiones. Can. Ad validitatem vero professionis perpetuae sive sollemnis sive simplicis. De professione religiosa. non tamen ultra sex menses. § 3. § 2. 5.o A legitimo Superiore secundum constitutiones per se vel per alium recipiatur. 555 praecesserit. 3. prorogari. 573. si . 2. 6. legitimam aetatem habeat ad normam can. 572.o Qui eam emissurus est. 573. Can. Votis nuncupandis spiritualia exercitia novitius praemittat per octo saltem solidos dies.o Professio sine vi aut metu gravi aut dolo emittatur. § 1. requiritur insuper ut praecesserit professio simplex temporaria ad normam can.

potest. sive simplici. . renovata a religioso temporaria professione. est consultivum tantum. vicesimum primum. si dignus non habeatur qui vota perpetua nuncepunt. durante tempore professionis temporariae. vel ad longius tempus. § 1. vel emittat perpetuam professionem. 470. sive sollemnibus sive simplicibus. Superior eam excipiens debet profitentis parochum baptismi de eadem certiorem reddere. § 2. Hoc tempus legitimus Superior potest. § 1. In emittenda professione religiosa servetur praescriptus in constitutionibus ritus. subscriptum. praemittere. Can. Can. Documentum emissae professionis. 576. ab ipso professo et saltem ab eo coram quo professio emissa est. § 1. religiosus. In quolibet Ordine tam virorum quam mulierum et in qualibet Congregatione quae vota perpetua habeat. si de perpetua sive sollemni. § 2. in ipsa novitiatus domo debet votis perpetuis. et insuper. 647. 575. prorogare. votorum simplicium professionem ad triennium valituram.172 de temporaria professione agatur. 637. ad normam can. 634. Suffragium Concilii seu Capitulli pro prima professione temporari est deliberativum. § 2. 574. servetur in tabulario religionis. ad normam can. pro subsequente professione perpetua. si aetas ad perpetuam professionem requisita longius distet. nisi constitutiones exigant annuales professiones. novitius post expletum novitiatum. § 2. Exacto professionis temporariae tempore. salvo praescripto can. sollemni vel simplici. vel ad saeculum redeat. si agatur de professione sollemni. non tamen ultra aliud triennium. sollemnem vel simplicem secundum constitutiones. Can. sed etiam. dimitti a legitimo Superiore ad normam can.

renovationi votorum nulla est interponenda mora. nisi aliud in constitutionibus cautum sit. sed non invalidos. 574: 1. 580. Professi a votis temporariis.173 Can. tempus autem praescriptum ad fruendum voce activa et passiva. nisi sint in sacris constituti aut aliud constitutiones expresse praescribant.o Eadem obligatione tenetur observandi regulas et constitutiones. sive perpetuis sive temmporariis. § 1. religioni acquirit. Simplex professio. 3. nisi aliud in constitutionibus expresse caveatur. prfessio autem sollemnis. de quibus in can. 578. 2. non tamen ultra mensem. ubi viget chiri obligatio. § 2. 569 praescripta sunt. sed. privilegiis et spiritualibus gratiis. § 2. silentibus constitutionibus. temporaria sit vel perpetua. salvis quae in can. anticipetur. actus votis contrarios reddit illicitos. Can. Quilibet professus a votis simplicibus. Can. nisi aliud expresse cautum fuerit. ad eadem suffragia ius habent. Quidquid autem industria sua vel intuitu religionis acquirit. . et si morte praeveniantur. quibus gaudent professi a votis sollemnibus aut professi a votis simplicibus perpetuis. conservat proprietatem bonorum suorum et capacitatem alia bona acquirendi. 579. si sint irritabiles. computetur a prima professione.o Voce activa et passiva carent. etiam invalidos. divini officii privatim recitandi lege non obstriguntur. Can.o Fruuntur iisdem indulgentiis. 577. § 1 Elapso tempore ad quod vota sunt nuncupata. Superioribus tamen facultas est ex iusta causa permittendi ut renovatop votorum temporariorum per aliquod tempus.

Can. dummodo mutatio. Superioris regularis. cedunt Ordini vel proviniae vel domui secundum constitutiones. vel. si de monialibus agatur. salvis pecularibus indultis a Sancta Sede concessis. professus mutare potest non quidem proprio arbitrio. cui maluerit. 569. Can. 583. Cessionem vel dispositionem de qua in can. si res urgeat nec .o Per actum inter vivos dominium bonorum suorum titulo gratioso abdicare. 581. sub conditione secuturae professionis. debet omnibus bonis quae actu habet.o In Ordine incapaci.174 § 3. renuntiare. per discessum autem a religione eiusmodi cessio ac dispositio habere desinit. 2. omnia bona quae quovis modo obveniunt regulari: 1. 569. de licentia Ordinarii loci et. Professis a votis simplicibus in Congregationibus religiosis non licet: 1. saltem de notabili bonorum parte. Secuta professione. Post sollemnem professionem. mutare sine licentia Sanctae Sedis. nisi constitutiones id sinant. § 3. salvis pariter peculiaribus Apostolicae Sedis indultis. sed intra sexaginta dies ante professionem sollemnem. aut.o In Ordine capaci possidendi.o Testamentum conditum ad normam can. quae necessaria sunt ut renuntiatio etiam iure civili effectum consequatur. si monasterium regularibus obnoxium sit. § 2. acquiruntur Sanctae Sedi in proprietatem. § 1. ea omnia statim fiant. sed de supremi Moderatoris licentia. non fiat in favorem religionis. Professus a votis simplicibus antea nequit valide. § 2. Can. 582. 2.

584. Can. 587. Si contra validitatem professionis religiosae gravia sint argumenta et religiosus renuat ad cautelam sive professionem renovare sive eiusdem sanationem petere. § 2. vacant beneficia paroecialia. § 1. localis. Professio religiosa irrita ob impedimentum externum non convalescit per subsequentes actus. legitime emittatur. 554. sine licentia Superioris maioris aut. sed opus est ut a Sede Apostolica sanetur. 586. si nec ille adiri possit. res ad Sedem Apostolicam deferatur. . Quaelibet clericalis religio habeat studiorum sedes a Capitulo generali vel a Superioribus approbatas. § 3. post triennium cetera. Can. TITULUS XII. firmo praescripto can. cognita nullitate et impedimento sublato. De ratione studiorum in religionibus clericalibus. Can. vel denuo. 585. dummodo ex parte religionis consensus non fuerit revocatus. hoc praestito. § 1. § 3. Professus a votis perpetuis sive sollemnibus sive simplicibus amittit ipso iure propriam quam in saeculo habebat dioecesim. convalescit.175 tempus suppetat ad eam recurrendi. Can. Post annum ab emissa qualibet professione religiosa. Si autem irrita fuerit ob consensus defectum mere internum.

Superiores vero sedulo invigilent ut ea quae can. Can. 588. Can. § 1. difficile sit. in studiorum domo perfectissime observentur. Superiorum iudicio. §§ 2. § 3. 589. in philosophiae studia saltem per biennium et sacrae theologiae saltem per quadriennium. § 2. instructionibus atque exhortationibus. doctrinae D. non licet in privatis domibus habitare. cui sacri ordinis viri praesint. secus studentes ad ordines promoveri nequeunt. si id fieri non possit. religiosi alumni mittantur vel ad recte ordinatam studiorum sedem alius provinciae aut religionis. § 4. Praefectus vel Magister spiritus iis qualitatibus praeditus sit oportet. Thomae inhaerentes ad normam can. 595 pro omnibus religiosis praescribuntur. supremus autem Moderator et . aut si quas habet. Religiosis.176 § 2. vel ad scholas Seminarii episcopalis. adire. § 2. In studiorum domo vigeat perfecta vita communis. vel ad publicum catholicum athenaeum. § 2. vel. apud religiosum aliquod institutum virorum. secundum instructiones Apostolicae Sedis. quae in Magistro novitiorum requiruntur ad normam can. Studiorum tempore magistris et alumnis officia ne imponantur quae a studio eos avocent vel scholam quoquo modo impediant. quaeque ab ecclesiastica auctoritate approbata sit. Si religio aut provincia studiorum domos rite instructas habere nequeat. diligenter incumbant. 3. Toto studiorum curriculo religiosi committantur speciali curae Praefecti seu Magistri spiritus qui eorum animos ad vitam religiosam informet opportunis monitis. § 3. 1366. vel Seminarium aliamve piam domum. 559. sed opus est ut in aliquam suae religionis domum se recipiant. qui studiorum causa longe a propria domo mittuntur. Religiosi in inferioribus disciplinis rite instructi. § 1.

TITULUS XIII. CAPUT I. 59l. saltem per quinquennium. cui. . iis tantum exceptis qui a Superioribus maioribus gravem ob causam fuerint exempti. a doctis gravibusque patribus examinentur in variis doctrinae sacrae disciplinis antea opportune designatis. addi potest sermo de re dogmatica coniunctisve doctrinis. assistere tenentur. aut qui vel sacram theologiam. 590. vel ius canonicum. Can. habeatur solutio casus moralis et liturgici. quoties id studiis excolendis necessarium videatur. et omnes clerici professi qui studio sacrae theologiae operam navant aut illud expleverunt et in domo degunt. De obligationibus et privilegiis religiosorum. nisi aliud in constitutionibus caveatur.177 in casibus particularibus alii quoque Superiores possunt pro sua prudentia eos a nonnullis communitatis actibus. De obligationibus. Can. minimum semel in mense. post absolutum studiorum curriculum. praesertim nocturnis horis. vel philosophiam scholasticam doceant. quotannis. In qualibet saltem formata domo. eximere. etiam a choro. si Superior opportunum existimaverit. Religiosi sacerdotes.

§ 2. Superiores aeque ac subditi. § 1. Curent Superiores ut omnes religiosi: 1. In quavis religione vita communis accurate ab omnibus servetur etiam in iis quae ad victum. nisi ex contextu sermonis vel ex rei natura aliud constet. et in alia pietatis officia. bonis domus.178 Can. 124-142. quae a regulis et constitutionibus praescripta sint. n. § 3.o Legitime non impediti quotidie Sacro intersint. Obligationibus communibus clericorum de quibus in can.o Ad poenitentiae sacramentum semel saltem in hebdomada accedant. 3. l. Omnes et singuli religiosi. 592. et pecunia quaelibet omnesque tituli in capsa communi deponantur. non solum quae nuncuparunt vota fideliter integreque servare. sed etiam secundum regulas et constitutiones propriae religionis vitam componere atque ita ad perfectionem sui status contendere. Can. imo etiam quotidianus accessus ad sanctissimam Eucharistiam religiosis rite dispositis libere pateat. ad vestitum et ad supellectilem pertinent. etiam quotidianam. orationi mentali vacent. et can. 580. 582. Can. Quidquid a religiosis. § 2. § 1. § 2. Religiosorum supellex paupertati conveniat quam professi sunt. sedulo incumbant. 595. acquiritur ad normam can. 2. etiam religiosi omnes tenentur. etiam a Superioribus. provinciae vel religionis admisceatur. debent. . Can. sanctissimi Corporis Christi receptionem. frequens autem. 594. Superiores suos inter subditos promoveant frequentem.o Quotannis spiritualibus exercitiis vacent. 593.

Religiosi omnes proprium suae religionis habitum deferant tum intra tum extra domum. 597. quarum in regulis aut constitutionibus vel etiam calendariis communiones aliquibus diebus affixae aut iussae reperiantur. Can. iudicio Superioris maioris aut. etiam localis. § 1. quod. Partes clausurae legi obnoxiae patenter indicentur. excluso. 596. servetur clausura papalis. In domibus regularium sive virorum sive mulierum canonice constitutis. etiam non formatis. § 3. nisi gravis causa excuset. Can. quantum fieri potest. 598. si adsit. § 1. prohibere. prope ianuam domus constitui debet. § 2. generis aut conditionis sub quovis praetextu. Superioris vero maioris vel Capituli generalis secundum constitutiones. praeter publicum templum eum continente sacrario.179 § 3. Can. et collocutorio. aut. ne ad sacram communionem accedat. si agatur de monasterio monialium. urgente necessitate. . Si quae sint religiones votorum sive sollemnium sive simplicium. § 4. hae normae vim dumtaxat directivam habent. donec ad poenitentiae sacramentum denuo accesserit. Si autem post ultimam sacramentalem confessionem religiosus communitati gravi scandalo fuerit aut gravem et externam culpam patraverit. Intra regularium virorum clausuram ne admittantur mulieres cuiusvis aetatis. cum hortis et viridariis accessui religiosorum reservatis. Episcopi erit clausurae fines accurate praescribere aut legitimis de causis mutare. Lege clausurae papalis afficitur tota domus quam communitas regularis inhabitat. etiam hospitio pro advenis. Superior potest eum.

cum comitatu. conditionis. Can. si vero necessitas urgeat nec tempus suppetat approbationem petendi. monasterium visitantibus vel aliis Visitatoribus ab ipsis delegatis licet clausuram ingredi dumtaxat inspectionis causa. nisi aequa de causa et de Superioris licentia.o Possunt clausuram ingredi qui supremum actu tenent populorum principatum eorumque uxores cum comitatu. Can. 3.180 § 2. adhibitis debitis cautelis. 4. Si domus regularium virorum adnexum habeat convictum pro alumnis internis vel alia opera religionis propria. exceptis personis quae sequuntur: 1. ingredi clausuram ad ministranda Sacramenta infirmis aut ad assistendum morientibus. Intra monialium clausuram nemo. Cardinales. . 600. ne admittantur. chirurgis. R. Etiam in loca extra clausuram alumnis externis aut internis vel operibus religionis propriis reservata. impetrata prius saltem habituali approbatione ab Ordinario loci. si fieri possit. ingressum permittere medicis. aetatis admittatur sine Sanctae Sedis licentia. sexus. E. aliisque quorum opera sit necessaria. cuiusvis generis. cautoque ut unus saltem clericus vel religiosus vir maturae aetatis eos comitetur. cum debitis cautelis.o Ordinario loci aut Superiori regulari. itemque S. 2. § 1. religiosorum habitationi reservetur. personae alterius sexus. § 2.o Antistitae est. clausurae legi subiecta.o Confessarius vel qui eius vices gerit potest. haec iure praesumitur. 599. separata saltem aedis pars. Eximuntur ab bac lege uxores eorum qui supremum actu tenent populorum principatum.

gravibusque intercedentibus causis. Hoc periculum. qui potest delinquentes. poenis quoque ac censuris corrigere et coercere. aliique quos ex iustis ac rationabilibus causis Superiores admitti posse censuerint. 600. § 3. censuris munire. § 2. Clausura monialium. nisi agatur de religione clericali exempta. regularibus viris non exceptis. § 1. quovis praetextu. 603. In domibus etiam Congregationum religiosarum sive pontificii sive dioecesani iuris clausura servetur. § 1. Etiam Superiori regulari custodia clausurae monialium sibi subiectarum commissa est. § l. Episcopus in adiunctis peculiaribus. poenis quoque punire potest. potest hanc clausuram. quoad fieri potest. si tempus suppetat. in quam nemo alterius sexus admittatur. Clausura monasterii monialium ita circumsepta esse debet ut. qui moniales aut alios suos subditos. § 2. Can. Can. nullus sit in eam vel ab ea prospectus externarum personarum. 604. § 2 et can. si quid hac in re deliquerint. Can. § 2. .181 Can. sine speciali Sanctae Sedis indulto. semper autem curet ut eadem rite servetur et quidquid in eam irrepat vitii corrigatur. excepto casu imminentis periculi mortis vel alius gravissimi mali. 602. 599 etiam domibus Congregationum religiosarum sive virorum sive mulierum applicetur. etiam ad breve tempus. Nemini monialium liceat post professionem exire e monasterio. sub vigilantia est Ordinarii loci. 598. 601. nisi ii de quibus in can. Praescriptum can. etsi regularibus subiectarum. scripto recognoscendum est a loci Ordinario.

609. inutili collocutione disciplina perturbetur et spiritus religiosus detrimentum patiatur. 415. Curent Superiores religiosi ut accurate observentur quae sive circa egressum subditorum e claustris. semper Apostolicae Sedis venia requiritur. illud. sit simul paroecialis. nisi causa studiorum intercedat.182 Can. Can. In ecclesia religiosarum a votis sive sollemnibus sive simplicibus paroecia erigi nequit. sive circa excipiendos vel adeundos extraneos. alienis invisentibus. 606. salva religiosa disciplina. in propriis constitutionibus praescripta sunt. servetur. pro absentia vero quae sex menses excedat. sedulo advigilent ne. Si ecclesia. Curent Superiores ut religiosi subditi. § 1. 607. singulae extra domum pergant. § 2. § 2. 605. salvis praescriptis in can. Omnes quibus est clausurae custodia. tum intra tum extra proprias ecclesias aut oratoria publica. Vicissim locorum Ordinarii ac parochi libenter utantur opera religiosorum. Antistitae et Ordinarii locorum serio advigilent ne religiosae. . § 1. in sacro ministerio et maxime in administrando sacramento poenitentiae. citra casum necessitatis. praescriptum can. Superioribus fas non est. apud quam residet communitas religiosa. congrua congruis referendo. Can. Can. libenter praestent. § 2. permittere ut subditi extra domum propriae religionis degant. 608. a se designati. 621-624. Can. cum a locorum Ordinariis vel parochis eorum ministerium requiritur ad consulendum populi necessitati. praesertim in dioecesi in qua degunt. praesertim in dioecesi degentium. nisi gravi et iusta de causa atque ad tempus quo fieri potest brevius secundum constitutiones. § 1.

preces aliquas vel sacra sollemnia indicat. horas canonicas privatim recitare. 612. Can. si agatur de monialibus quae sub regularium iurisdictione sunt.183 § 3. Advigilent Superiores ne divinorum officiorum in propriis ecclesiis celebratio catecheticae instructioni aut Evangelii explanationi in ecclesia paroeciali tradendae nocumentum afferat. Can. 1345. etiam exempti. viri aut mulieres. sollemniter professi qui a choro abfuerunt. quibus est chori obligatio. exceptis conversis. necne. § 3. 610. § 2. ad loci Ordinarium pertinet. 611. ad Sanctam Sedem eiusque in natione Legatum. si loci Ordinarius ob causam publicam sonitum campanarum. Praeter praescriptum can. ad Ordinarium loci cui subiecti sint et. ad Superiorem domus forte absentem. et ab istis omnibus praedicti religiosi. In eisdem religionibus sive virorum sive mulierum. Omnes religiosi sive viri sive mulieres. ad Cardinalem Protectorem. si ita ferant constitutiones. iudicium autem utrum nocumentum afferat. litteras item nemini inspiciendas recipere. libere possunt mittere litteras. religiosi omnes. ad proprios Superiores maiores. . debet ad normam constitutionum quotidie divinum officium communiter persolvi. § 1. debent. in religionibus mulierum. obedire debent. etiam ad Superiores maiores Ordinis. et etiam pauciores. Missa quoque officio diei respondens secundum rubricas quotidie celebrari debet in religionibus virorum et etiam. in singulis domibus ubi quatuor saltem sint religiosi choro obligati et actu legitime non impediti. quoad fieri possit. salvis constitutionibus et privilegiis suae cuiusque religionis. nulli obnoxias inspectioni. In religionibus sive virorum sive mulierum. Can.

etiam sub praetextu accedendi ad Superiores. etsi e domo legitime exierint et domum reversi fuerint. ab Ordinarii loci iurisdictione exempti sunt. § l. novitiis non exclusis. Regulares. § 2. quae vel hoc in Codice continentur. sive viri sive mulieres. 615. § 2. exelusa in posterum qualibet communicatione.613. Regulares extra domum illegitime degentes. quatenus eorum sint capaces. fruuntur clericorum privilegiis de quibus in can. 616. 119-123. cum eorum domibus et ecclesiis. Can. 614. . praeterquam in casibus a iure expressis. Religiosi. a loci Ordinario puniri possunt. competunt quoque monialibus eiusdem Ordinis. exemptionis privilegio non gaudent. etiam laici ac novitii. § 1. exceptis iis monialibus quae Superioribus regularibus non subsunt. Si extra domum delictum commiserint nec a proprio Superiore praemonito puniantur.184 CAPUT II. De privilegiis. Can. Can. vel a Sede Apostolica directe eidem concessa fuerint. Can. Privilegia quibus gaudet Ordo regularis. Quaelibet religio iis tantum privilegiis gaudet.

et. num Sacramenta aequa stataque frequentia suscipiantur. Per indultum ab Ordinario loci legitime concessum.num quid sana doctrina morumve probitas detrimenti ceperit. num contra clausuram peccatum sit. Religiones votorum simplicium exemptionis privilegio non gaudent. decretum vero ad Sanctam Sedem deferat. § 1. Si in regularium aliorumve religiosorum exemptorum domibus eorumve ecclesiis abusus irrepserint. § 2. exceptis casibus in iure expressis.o Sese ingerere in regimen internum ac disciplinam. 618. In omnibus in quibus religiosi subsunt Ordinario loci. 619. Domus autem non formata manet sub peculiari vigilantia Ordinarii loci. Can. Can. ipse per se potest interim providere.185 Can. nihilominus in religionibus laicalibus ipse potest ac debet inquirere num disciplina ad constitutionum normam vigeat. § 2. Ordinarius loci obligatione tenetur rem ad Sedem Apostolicam statim deferendi. quae moram non patiantur. In religionibus tamen iuris pontificii Ordinario loci non licet: 1. Can. ipse per se consulat. et Superior monitus prospicere neglexerit. . decernat statim. 617. 620. qui. possunt ab eodem etiam poenis coerceri. 533-535. salvis votis et constitutionibus propriis cuiusvis religionis. salvo praescripto can. obligatio legis communis cessat quoque pro religiosis omnibus in dioecesi commorantibus. 2.o Constitutiones ullatenus immutare aut de re oeconomica cognoscere. si Superiores de gravibus forte abusibus admoniti opportune non providerint. nisi specialiter eisdem fuerit concessum. § 1. si abusus irrepserint et fidelibus scandalo fuerint. si qua tamen maioris momenti occurrant.

§ 2. Hanc licentiam Ordinarii locorum. Religiosis. tum ab Ordinario loci in quo stipem quaerere cupiunt. cui alio modo occurri nequeat. Sine authentico et recenti rescripto Sacrae Congregationis pro Ecclesia Orientali. si religiosa domus ex mendicatione in sola dioecesi. Can. stipem petere prohibentur. quaerere valent de sola Superiorum suorum licentia. praecipue dioecesium finitimarum. Religiosi Congregationum iuris dioecesani stipem quaeritare nequaquam possunt sine licentia scripto data tum ab Ordinario loci in quo sita est eorum domus. opus erit praeterea licentia scripto data ab Ordinario loci. § 4. ubi eorum religiosa domus est constituta. qui ex instituto mendicantes vocantur et sunt. 621. sine peculiari Sanctae Sedis privilegio. extra dioecesim vero indigent praeterea licentia scripto data ab Ordinario loci in quo eleemosynas colligere cupiunt. in qua est constituta. de Quibus in §§ 1 et 2 huius canonis. quod si necessitati provideri possit stipe quaerenda intra locum seu districtum vel dioecesim in qua iidem commorantur. § 1. quibus. Ordinarii locorum licentiam quaeritandae stipis ne concedant. nisi aliter in ipso privilegio cautum fuerit. praesertim ubi sunt conventus regularium nomine et re mendicantium. eleemosynas in dioecesi. § 1. § 3. nisi sibi constet de vera domus vel pii operis necessitate. 622. si hoc privilegium impetraverint. ampliorem licentiam ne largiantur.186 Can. Regulares. Alii omnes religiosi Congregationum iuris pontificii. § 2. ne denegent neve revocent. vivere nullo modo possit. nisi gravibus et urgentibus de causis. Ordinarii latini nec sinant orientalem ullum cuiusvis ordinis et dignitatis in .

964. De obligationibus et privilegiia religiosi ad ecclesiasticam dignitatem promoti vel paroeciam regentis. fruuntur privilegiis de quibus in can. nec suum subditum in orientales dioeceses ad eundem finem mittant. praeterquam potestate conferendi ordines ad normam can. Can. n. nequit electioni assentiri sine licentia Superioris.187 proprio territorio pecuniam colligere. nisi professis aetate animoque maturis. religiosi utriusque sexus stare debent instructionibus a Sede Apostolica hac de re datis. 623. Can. 626. sine Sedis Apostolicae auctoritate. Legitime ab aliquo collegio electus. 624. 1. quae cum statu religioso componi non possint. § l. ad dignitates. 625. maxime si de mulieribus agatur. excepto pileolo violaceo. debent intra tres menses ab electione benedictionem accipere ab Episcopo dioecesis in qua monasterium situm est. Non licet Superioribus stipem colligendam committere. . Religiosus nequit. Can. Abbates regulares de regimine. nunquam autem iis qui in studia adhuc incumbunt. postquam vero benedictionem receperint. officia aut beneficia promoveri. Can. Quod vero attinet ad modum in quaeritanda stipe servandum et ad disciplinam a quaestuantibus custodiendam. § 2. legitime electi. 325. CAPUT III.

bonorum quae ipsi obveniunt. vicariatui. uni Romano Pontifici manet obnoxius. 2. usumfructum et administrationem. praefecturae.o Si per professionem dominium bonorum non amiserit.o In utroque autem casu de bonis. n.o Si per professionem dominium bonorum amiserit. sed caret voce activa et passiva. Eximitur tamen a potestate Superiorum et. proprietatem vero Episcopus residentialis. votis ceterisque suae professionis obligationibus adstrictus. sibi plene acquirit. quae ipsi obveniunt non intuitu personae. bonorum quae habebat. Ordini vel Sanctae Sedi. debet disponere secundum offerentium voluntatem. Can. vi voti obedientiae. habet usum. particeps privilegiorum suae religionis. . § 1. Religiosus ad dignitatem episcopalem vel aliam extra propriam religionem evectus: l. Vicarius Apostolicus. § l. specialis Romani Pontificis dispensatio est necessaria. manet religiosus. renuntiatus Cardinalis aut Episcopus sive residentialis sive titularis. 627. § 2. 629. Potest tamen Cardinalis et Episcopus religiosus quamlibet suae religionis domum eligere in qua degat. 582. exceptis iis quas cum sua dignitate ipse prudenter iudicet componi non posse. ceteri. § 2. quae postea ipsi obveniant. 239. 628. § 1. Can. salvo praescripto can. Can. Religiosus. recuperat usum. 3. Praefectus Apostolicus. salvo praescripto can. ad normam can. religiosus ad religionem redire tenetur. Si voto teneatur non acceptandi dignitates. 19. usumfructum et administrationem. acquirit dioecesi. Dimisso cardinalatu vel episcopatu vel expleto munere extra religionem sibi a Sede Apostolica commisso. 628.188 § 3.

regulari observantia unice excepta. Religiosus. et quidem privative respectu Ordinarii loci. secus ad loci Ordinarium. § 1. sed eleemosynas pro ecclesia paroeciali aedificanda. in quo nihilominus Ordinarii facultates minime privativae sunt. ubi eum suo muneri defecisse compererit. 631. apud se retinere. servata offerentium voluntate. itemque. quovis modo oblatas accipere aut colligere. § 3. non secus ac parochi saeculares. corrigere. conservanda. Quare. si ecclesia sit communitatis religiosae. 630. § 2. sed Superior ius cumulativum cum ipso habet ita tamen ut. qui paroeciam regit sive titulo parochi sive titulo vicarii. si aliter a . subest immediate omnimodae iurisdictioni visitationi et correctioni Ordinarii loci. manet adstrictus ad observationem votorum et constitutionum. erogare. Ordinarius loci. instauranda. Can. quatenus haec observatio potest cum muneris sui officiis consistere. salva semper vigilantia sui Superioris. exornanda accipere. vel pro scholis catholicis aut locis piis paroeciae coniunctis. licet ministerium exerceat in domo seu loco ubi maiores Superiores religiosi ordinariam sedem habent. § 4.189 Can. § 1. cuius proinde est. eidem licet eleemosynas in bonum paroecianorum. in iis quae ad religiosam disciplinam attinent. Bona quae ipsi obveniunt intuitu paroeciae cui praeficitur. cetera acquirit ad instar aliorum religiosorum. si casus ferat. Idem parochus vel vicarius religiosus. et acceptas sive collectas administrare. Non obstante voto paupertatis. subest Superiori. in eius agendi rationem circa haec omnia inquirere eumque. ipsi paroeciae acquirit. opportuna decreta condere ac meritas in eum poenas statuere potest. pro prudenti suo arbitrio. colligere aut administrare pertinet ad Superiores. § 2.

Transiens ad aliam religionem novitiatum peragere debet. 535. 634. 533. Can. quo durante. Can. manentibus votis. post . Can. vel e monasterio sui iuris ad aliud transire sine auctoritate Apostolicae Sedis. si transierit ad aliam religionem cum votis sollemnibus ve1 simplicibus perpetuis. Quod attinet ad parochi vel vicarii religiosi remotionem e paroecia. 2. n. § 2. Sollemniter professus aut professus a votis simplicibus perpetuis. professionem non edat. et quod ad bona temporalia. Si in religione ad quam transiit. § 3. n 4 et can. § 3. TITULUS XIV. ad pristinam religionem redire debet nisi interim votorum tempus exspiraverit. Religiosus nequit ad aliam religionem. quas in religione derelicta habuit. 633. § 1.190 Superiore. aliter ab Ordinario decerni contingat. et ipse obligatione tenetur Superioribus novae religionis et ipsi novitiorum Magistro parendi etiam ratione voti obedientiae. Ds transitu ad aliam religionem. iura et obligationes particulares. decretum Ordinarii praevalere debeat. etiam strictiorem. Transiens ad aliud monasterium eiusdem Ordinis nec novitiatum peragit nec novam emittit professionem. servetur praescriptum can. § 5. § 1. praescriptum can. 454. § 3. suspensa manent. 632.

636. vel admittatur ad professionem sollemnem aut simplicem perpetuam. 637. Can. eo ipso exstinguitur. libere potest religionem deserere. demum nova religio ius habet pro novitiatus tempore ad iustam retributionem. 2. quod spectat ad dotem eiusve fructus et alia bona personalia. sed non ultra annum ab expleto novitiatu. Can. praetermissa professione temporaria. TITULUS XV. 635. si eidem locus sit ad normam can. 551. De egressu e religione. 574. 570. § 2. vel ad pristinam redeat religionem. § 1.191 novitiatum. Can.o Religio vel monasterium a quo bona servat.o Amittunt omnia iura et obligationes prioris religionis vel monasterii et alterius iura et officia suscipiunt. expleto votorum tempore. pariter religio ob iustas ac rationabiles causas eundem potest a . de qua in can. ad aliam vero religionem ab edita nova professione: 1. Professus a votis temporariis. quae ipsius religiosi ratione iam ei quaesita fuerunt. nisi aliud in apostolico indulto expresse caveatur. Sollemnitas votorum in eo qui legitime secundum superiores canones vota simplicia in Congregatione religiosa nuncupat. ius tamen est Superiori eum probandi diutius. si qua habeat religiosus. Transeuntes ad aliud monasterium eiusdem religionis a die transitus. servandum praescriptum can.

Can. 639. Can. Can. impetrato saecularizationis indulto. et in Missa et horis canonicis. non tamen ratione infirmitatis. 585 non amiserit.o A votis liberatus manet firmis oneribus ordini maiori adnexis. idest indultum exclaustrationis. habitus eiusdem exteriorem formam debet deponere. § 1. Si ex apostolico indulto in religionem rursus recipiatur.o A sua religione separatur. subditur etiam ratione voti obedientiae. non . § 2. 2.192 renovandis votis temporariis vel ab emittenda professione perpetua excludere. 638. sive perpetuum. Qui. Qui indultum exelaustrationis ab Apostolica Sede impetravit. sola Sedes Apostolica in religionibus iuris pontificii dare potest. in usu et dispensatione Sacramentorum saecularibus assimilatur. Can. 641. et Ordinario territorii ubi commoratur. idest indultum saecularizationis. sive temporarium. quae cum suo statu componi possunt. Si religiosus in sacris constitutus propriam dioecesim ad normam can. si in sacris fuerit. Indultum manendi extra claustra. novitiatum ac professionem instaurat et locum inter professos obtinet a die novae professionis. non tenetur obligatione horas canonicas vi professionis recitandi nec aliis regulis et constitutionibus adstringitur. loco Superiorum propriae religionis. nisi certo probetur eam ante professionem fuisse dolose reticitam aut dissimulatam. perdurante tempore indulti caret voce activa et passiva. in religionibus iuris dioecesani etiam loci Ordinarius. sed gaudet privilegiis mere spiritualibus suae religionis. exteriorem tamen debet habitus religiosi formam deponere. votis ceterisque suae professionis obligationibus. § 1. manet obstrictus. 640. debet. religionem relinquit: 1.

aut Sedes Apostolica aliter providerit. 2. non ultra tamen aliud triennium. ad saeculum regressus. donen Episcopum benevolum receptorem invenerit. si amiserit. nihil . religiosus. itemque in Universitatibus et Institutis quae privilegio apostolico gaudent conferendi gradus academicos. ad normam can. ipso facto dioecesi incardinatus manet. Quilibet professus. 641. Episcopus potest probationis tempus prorogare. et in ecclesiis cathedralibus. Qui e religione.o Quolibet beneficio in basilicis maioribus vel minoribus. egrediantur vel ex eadem fuerint dimissi. 3. nisi antea dimissus fuerit. vel iuramentum perseverantiae. 643. § 2. § 1. vel peculiares quasdam promissiones ad normam suarum constitutionum ediderunt et ab eisdem dispensati fuerunt. si per sex integros annos eisdem ligati fuerint.o Quocunque officio vel munere in Curiis episcopalibus et in religiosis domibus sive virorum sive mulierum. ad propriam redire dioecesim et a proprio Ordinario recipi. vel obtento saecularizationis indulto. sive pro experimento ad triennium: in priore casu religiosus eo ipso est dioecesi incardinatus.o Quolibet magisterio et officio in Seminariis maioribus et minoribus seu collegiis. sacros ordines exercere. § 1. in altero. in quibus clerici educantur. Can.193 renovatis votis. 642. prohibetur tamen sine novo et speciali Sanctae Sedis indulto: 1. Can. expleto votorum temporariorum tempore aut obtento saecularizationis indulto. etiamsi agatur de Congregationibus dioecesanis. Episcopus religiosum recipere potest sive pure et simpliciter. § 2. quo etiam transacto. Haec valent quoque de iis qui vota temporaria. licet valeat. nequit extra religionem sacros ordines exercere.

de quo in § 1.194 possunt repetere ob quamlibet operam religioni praestitam. ac providere ut. 645. Superiores debent eos sollicite requirere. honeste vivere possit. suscipere. domum religiosam deserit cum animo ad religionem redeundi. si vera poenitentia acti redeant. Can. Si tamen religiosa sine dote recepta fuerit nec ex propriis bonis sibimet providere valeat. § 1. . et. et ipsos. iure praesumitur. § 1. Apostata a religione dicitur professus a votis perpetuis sive sollemnibus sive simplicibus qui e domo religiosa illegitime egreditur cum animo non redeundi. mutuo consensu vel in casu dissensus ab Ordinario loci determinandum. Apostata et fugitivus ab obligatione regulae et votorum minime solvuntur et debent sine mora ad religionem redire. non redit eo animo ut religiosae obedientiae sese subtrahat. si religiosus intra mensem nec reversus fuerit nec Superiori animum redeundi manifestaverit. religio ex caritate eidem dare debet ea quae requiruntur ut modo tuto ac convenienti domum redeat. § 2. Fugitivus est qui. § 3. si agatur de monasterio exempto. reditum vero monialis apostatae vel fugitivae caute curet loci Ordinarius. § 2. sine Superiorum licentia. Can. naturali aequitate servata. 644. per aliquod tempus. etiam Superior regularis. TITULUS XVI. Malitiosus animus. § 2. etsi legitime egressus. vel qui.

civile. curet autem probationes facti collectas in domus regestis asservare. Can. § 1. § 2. 2. 647.o Religiosus. In his casibus sufficit ut Superior maior cum suo Capitulo vel Consilio ad normam constitutionum emittat declarationem facti.o Publici apostatae a fide catholica. Professum a votis temporariis sive in Ordinibus sive in Congregationibus iuris pontificii . qui fugam arripuerit cum muliere. ut aiunt. Can. CAPUT I. Ipso facto habendi sunt tanquam legitime dimissi religiosi: 1. De dimissione religiosorum qui vota temporaria nuncuparunt. 646.o Attentantes aut contrahentes matrimonium aut etiam vinculum.195 De dimissione religiosorum. 3. § 1. aut religiosa quae cum viro.

o Possunt se habere sive ex parte religionis sive ex parte religiosi.o Licet Superiori dimittenti certo innotescere debeant. postquam monasterii Antistita cum suo Consilio fidem de causis scripto fecerit. non vero infirma valetudo. 2. Ordinarius loci et. qui tamen iure suo ne utatur Moderatoribus insciis vel iuste dissentientibus. est sufficiens dimissionis causa. § 2. religiosum dimittere nequeunt.o Contra dimissionis decretum est religioso facultas recurrendi ad Sedem Apostolicam. 5. Defectus spiritus religiosi qui aliis scandalo sit. At religioso semper manifestari debent. dimissio nullum habet iuridicum effectum. et pendente recursu. data eidem plena respondendi licentia.196 dimittere potest supremus religionis Moderator vel Abbas monasterii sui iuris cum consensu sui cuiusque Consilii per secreta suffragia manifestato. non est tamen necesse ut formali iudicio comprobentur. eiusque responsiones Superiori dimittenti fldeliter subiiciantur. 3. si monasterium sit regularibus obnoxium. in Congregationibus vero iuris dioecesani. Superior regularis. § 2. graviter eorum onerata conscientia.o Causae dimissionis debent esse graves. . nisi certo constet eam ante professionem fuisse dolose reticitam aut dissimulatam. 643. nisi servatis quae sequuntur: 1. servari debet praescriptum can. vel. Ii omnes. 4.o Si de mulieribus agatur. si repetita monitio una cum salutari poenitentia incassum cesserit. si agatur de monialibus. Ordinarius loci in quo religiosa domus sita est.

o In religione iuris dioecesani res tota deferatur ad Ordinarium loci in quo religiosa professi domus sita est. deliberet num locus sit dimissioni. salvis oneribus ordini maiori adnexis. § 1. Religiosus dimissus ad normam can. 647 ipso facto solvitur ab omnibus votis religiosis. 649. 648. clericus autem in minoribus ordinibus constitutus eo ipso redactus est in statum laicalem. si sit in sacris. 656-662. . Haec si constiterint. De dimissione religiosorum qui vota perpetua nuncuparunt in religione clericali non exempta vel in religione laicali. 641. supremus religionis Moderator cum suo Consilio. ut professus a votis perpetuis dimitti possit. cuius est dimissionem pro suo prudenti arbitrio decernere ad normam can. CAPUT II. § 2.197 Can. Can. 642. In virorum religionibus clericalibus non exemptis et laicalibus. perpensis omnibus facti adiunctis. Si maior suffragiorum numerus pro dimissione steterit: l. Can. praecedant necesse est tria delicta cum duplici monitione ac defectu emendationis ad normam can. § 1. 647. et firmo praescripto can. 650.

Etiam ad dimittendas religiosas professas a votis perpetuis sive sollemnibus sive simplicibus exiguntur graves causae exteriores una cum incorrigibilitate. 653.o In religione iuris pontificii ipse supremus religionis Moderator dimissionis decretum ferat. firmo praescripto can. Si de aliis religiosis iuris pontificii. § 3. decernet. § 1. Ordinarius loci omnia acta et documenta transmittat ad Sacram Congregationem cum suo et Superioris regularis voto.198 2. Si agatur de religiosis iuris dioecesani. § 3 etiam in religiosarum dimissione servandum est. Religioso ius est suas rationes libere exponendi. Praescriptum can. eiusque responsiones in actis fideliter referendae sunt. religiosus statim potest a Superiore maiore cum consensu sui Consilii vel etiam. 652. debet a Sede Apostolica confirmari. si monasterium regularibus sit subiectum. si periculum sit in mora et tempus non adsit adeundi Superiorem maiorem. § l. § 2. 643. 650. Ordinarii loci in quo sita est sororis professae domus. 651. ad saeculum . experimento prius habito ita ut spes resipiscentiae evanuerit. a Superiore locali cum consensu sui Consilii et Ordinarii loci. suprema religionis Moderatrix rem totam ad Sacram Congregationem pariter deferat cum omnibus actis et documentis. Can. In casu gravis scandali exterioris vel gravissimi nocumenti communitati imminentis. Sacra autem Congregatio tum in hoc tum in praecedenti casu quod magis expedire censuerit. § 3. Can. iudicio Antistitae. § 2. Si de monialibus. Can. quod tamen ut suum sortiatur effectum. est causas dimissionis expendere et decretum dimissionis ferre. § 2.

Ad sententiam dimissionis ferendam competens est supremus religionis vel monasticae Congregationis Moderator cum suo Consilio seu Capitulo. Can. 668 et revocato quolibet contrario privilegio. Praeses de aliorum consensu promotorem iustitiae nominet ad normam can. 655. nisi processu instituto. quod quatuor saltem religiosis constet. eorum loco totidem religiosos eligat praeses de consensu aliorum qui cum ipso tribunal collegiale constituunt. si adsit. 2. Ad processum instrumendum deveniri nequit nisi praecesserint: 1. Vir professus a votis sollemnibus aut a votis simplicibus perpetuis in religione clericali exempta ne dimittatur. § 2. Can. Can. 656.o Gravia delicta externa sive contra ius commune sive contra speciale religiosorum ius. si qui deficiant.o Monitiones. habitu religioso illico deposito. § 2. Sanctae Sedis iudicio sine mora subiiciatur. salvo praescripto can. De processu iudiciali in dimissione religiosorum qui vota perpetua sive sollemnia sive simplicia nuncuparunt in religione clericali exempta. § l. 1589. 654.199 remitti. . CAPUT III. ita tamen ut res per ipsum Ordinarium aut per Superiorem maiorem. 646.

Delicta debent esse saltem tria eiusdem speciei. in delictis autem continuatis seu permanentibus intercedat necesse est inter primam et alteram monitionem saltem trium dierum integrum spatium. Can.o Defectus emendationis. aut unum tantum permanens. Monitionibus Superior addat opportunas exhortationes et correctiones. congrua congruis referendo. 659. Duae debent esse monitiones. ad aliam domum. 660. si opus fuerit. ubi facilior sit vigilantia et remotior delinquendi occasio. vel. talia ut simul sumpta manifestent perversam voluntatem in malo pervicacem. § 2. 1939 seqq. nisi praevia informatione facti ad normam can. Praeterea tenetur Superior reum ab occasionibus relabendi removere etiam per translationem. § 1. Ad monitionem faciendam necesse est ut aut delictum sit notorium aut de eodem constet ex rei confessione extraiudiciali vel ex aliis sufficientibus probationibus quas praevia inquisitio suppeditaverit.200 3. § 2. § 1. quod ex repetitis monitionibus virtualiter triplex fiat. . si diversae. sed Superior mandatum ne det. Can. 657. 661. Can. § l. Can. 658. praescripta can. In inquisitione peragenda serventur. datum vero mandatum pro prima monitione valeat etiam pro altera. Monitio fieri debet ab immediato Superiore maiore per se vel per alium de eius mandato. scilicet singulae pro singulis duobus primis delictis. quae apta censeantur ad emendationem rei et scandali reparationem. Can. 658. praescriptis insuper poenitentiis aliisque remediis poenalibus.

664.201 § 3. nisi fuerit a Sacra Congregatione confirmata. Can. Can. de praemissa duplici monitione et de defectu emendationis. sententiam dimissionis pronuntiet. Can. 666. 662. § 2. Can. Sententia exsecutioni mandari nequit. accusationem proponat. antequam ad ulteriora progressus fiat. Ex processu constare debet de delictis patratis. firmo praescripto can. omnia acta et documenta diligenter colligat et ad supremum Moderatorem transmittat. 663. postquam monitiones et correctiones incassum cesserint. 667. ad quam tribunalis praeses et sententiam et omnia acta processus quamprimum transmittere curabit. si quidem iudicaverit satis probata esse ea de quibus in can. Si promotor iustitiae. post ultimam monitionem sex saltem dies erit exspectandum. qui saltem tres esse debent. . congrua congruis referendo. Can. 664. Immediatus Superior maior. § 1. Tribunal. instruatur processus. cui fas est etiam ulteriores inquisitiones quas opportunas iudicaverit peragere. servatis praescriptis canonum in Parte Prima Libri Quarti. Religiosus censetur se non emendasse. diligenter perpensis allegationibus tum promotoris iustitiae tum rei. hic autem ea tradere debet promotori iustitiae. Can. 663-666. Singulis monitionibus adiiciatur dimissionis comminatio. § 2. qui ea examinet et suas conclusiones proponat. si post secundam monitionem novum delictum commiserit vel in eodem permanenter perstiterit. 665. Pro dissitis regionibus etiam in casibus ordinariis supremi Moderatores cum consensu sui Consilii seu Capituli possunt dimittendi facultatem demandare probis ac prudentibus religiosis.

668. religiosus statim potest a Superiore maiore. de quo in can. eo ipso reducitur ad statum laicalem. Clericus in sacris qui aliquid delictum commisit de quo in can. a Superiore quoque locali. votis religiosis manet adstrictus. habitu religioso illico deposito. § 2. instituatur ad normam canonum qui praecedunt. vel si periculum sit in mora et tempus non adsit recurrendi ad Superiorem maiorem. CAPUT IV. In casu. 670. religioso autem dimisso. perpetuo prohibetur deferre habitum ecclesiasticum. Can. Can. a religione dimissus. Si clericus est in minoribus ordinibus constitutus. 646. salvis constitutionibus aut Sedis Apostolicae indultis quae aliud ferant. 671. Si vero dimittatur ob delicta minora iis de quibus in can.202 Can. 669. De religiosis dimissis qui vota parpetua nuncupnrunt. statim processus. Professus qui vota perpetua emisit. ad saeculum remitti. § 1. 653. aut dimissus est ob delictum quod iure communi punitur infamia iuris vel depositione vel degradatione. 670: . si nondum fuerit institutus. Can. cum consensu sui Consilii.

203 1. et si religiosus non paruerit. qui statim mittere curet opportunam relationem tum ad Sedem Apostolicam tum ad religionem.o Si dimissus praecepto de quo n. transacto anno aut etiam prius. eiiciatur e domo poenitentiae eique auferatur ius deferendi habitum ecclesiasticum ab ipso Ordinario.o Si vero dimissus praedicto tempore tam laudabiliter se gesserit ut merito haberi possit vere emendatus. 3. commoretur in certa dioecesi. habitu cleri saecularis indutus. 2 non paruerit.o Ordinarius dioecesis pro eius commoratione designatae. Ordinarius eius preces apud Sanctam Sedem commendabit pro absolutione a censura suspensionis. quo . nisi ipse aliunde sibimet providere valeat. 3.o Si dimissus vitae rationem ecclesiastico viro dignam non agat. pro suo arbitrio et prudentia. et dimissus eo ipso privatus est iure deferendi habitum ecclesiasticum. indicatis Ordinario causis ob quas dimissus fuit. 6. dimisso praecipiat ut. 4. Missae celebrationem et etiam. religiosum in domum poenitentiae mittat. unde honeste vivere queat. si id expedire iudicaverit. servetur praescriptum n. et. eidem in sua dioecesi permittat. 7. 5. per manus Ordinarii loci commorationis. religio ad nihil tenetur.o Religio. 2. privetur caritativo subsidio. adhibitis opportunis cautelis et limitationibus.o Sacra Congregatio. donec a Sancta Sede absolutionem obtinuerit. vel eum committat curae et vigilantiae pii ac prudentis sacerdotis. caritativum subsidium dimisso suppeditet pro necessariis ad vitae sustentationem.o Ipso facto suspensus manet. iudicio Ordinarii. aliud sacrum ministerium. ea obtenta.

religio tenetur eum recipere.204 in casu religio caritativum subsidium intermittere potest. De societatibus sive virorum sive mulierum in communi viventium sine votis. et si argumenta plenae emendationis per triennium dederit. nec eius sodales nomine religiosorum proprie designantur. tenetur ad claustra redire. res iudicio Sedis Apostolicae subiiciatur. . Societas sive virorum sive mulierum. in qua sodales vivendi rationem religiosorum imitantur in communi degentes sub regimine Superiorum secundum probatas constitutiones. Quoties vero vota in religione emissa cessaverint. § 2. secus res ad Sanctam Sedem deferatur. 672. Quod si agatur de diacono aut subdiacono. sub eius iurisdictione et speciali vigilantia maneat. Dimissus. votis in religione emissis non solutus. Can. TITULUS XVII. 642. non est proprie religio. 673. servato praescripto can. quod si graves obstent rationes sive ex parte religionis sive ex parte religiosi. sed tribus consuetis votis publicis non obstringuntur. Can. res ad Sanctam Sedem deferatur. § 1. si dimissus Episcopum benevolum receptorem invenerit. § 1.

. 3. 542. nisi constitutiones aliud ferant. Quidquid sodalibus obvenit intuitu societatis. Circa erectionem et suppressionem societatis eiusque provinciarum vel domorum. § 1. 595-612. nisi ex natura rei vel ex sermonis contextu aliud constet. salvo praescripto can. uti sodales. Societas eiusque provinciae et domus capaces sunt acquirendi et possidendi bona temporalia. 677. Regimen determinatur in uniuscuiusque societatis constitutionibus. 488. eadem valent quae de Congregationibus religiosis constituta sunt. sed in omnibus serventur. Can. Can. 674. § 3. praeter obligationes quibus. Can. salvis peculiaribus praescriptionibus a Sancta Sede datis. § 2. congrua congruis referendo. 532537. 4. § 2. Can. 676. sodales iisdem legibus tenentur ac saeculares clerici. acquirunt et administrant. Can.205 § 2. can. 499-530. eidem acquiritur. pariterque stare debent praescriptis can. tenentur communibus clericorum obligationibus. In iis quae ad studiorum rationem et ad suscipiendos ordines pertinent. cetera bona sodales secundum constitutiones retinent. Huiusmodi societas est clericalis vel laicalis. 679. 678. Sodales societatis. In admittendis candidatis serventur constitutiones. nn. Administratio bonorum regitur praescripto can. obnoxii sunt secundum constitutiones. § 1. Clausuram servent ad normam constitutionum sub Ordinarii loci vigilantia. 675. Can. iuris pontificii vel dioecesani ad normam can.

praescripta can. circa transitum ad aliam societatem vel ad aliquam religionem aut circa sodalium exitum a societate etiam iuris pontificii. de quibus in can. Praeter proprias cuiusque societatis constitutiones. TITULUS XVIII. 681. aliisque societati directe concessis. gaudent clericorum privilegiis. serventur. dum intra eandem ecclesiam sunt aut extra ipsam in aliquo ministerio ecclesiastico partem habent. Laici ius habent recipiendi a clero. Can. Can. etiam laici. 972. Non licet laicis habitum clericalem deferre. nisi agatur vel de Seminariorum alumnis aliisque adspirantibus ad ordines de quibus in can. ad normam ecclesiasticae disciplinae. servitio ecclesiae legitime addictis. congrua congruis referendo. § 2. spiritualia bona et potissimum adiumenta ad salutem necessaria. vel de laicis. 646 . praescripta can. Can. 645. Iidem.672. . PARS TERTIA. 680. non autem privilegiis religiosorum sine speciali indulto. DE LAICIS.206 Can. 683. circa eorum dimissionem. 682. 632-635. 119-123.

Can. damnatis. 487-681. Can. § 2. et Vicarius Capitularis nequeunt associationes erigere aut . caveant autem ab associationibus secretis. apostolico ex privilegio. nisi aliud in ipso privilegio cautum sit. vel denique ad incrementum publici cultus. requiritur ad validitatem erectionis consensus Ordinarii loci scripto datus. seditiosis. aliis reservatum est. Licet privilegium concessum probetur.207 De fidelium associationibus in genere. Nulla in Ecclesia recognoscitur associatio quae a legitima auctoritate ecclesiastica erecta vel saltem approbata non fuerit. ab Ecclesia constitui possunt vel ad perfectiorem vitam christianam inter socios promovendam. Fideles laude digni sunt. ad loci Ordinarium. quae non sit constituta ad modum organici corporis et illius religionis sit propria. § 1. semper tamen. § 4. vel ad aliqua pietatis aut caritatis opera exercenda. 685. Vicarius Generalis ex solo mandato generali. suspectis aut quae studeant sese a legitima Ecclesiae vigilantia subducere. si sua dent nomina associationibus ab Ecclesia erectis vel saltem commendatis. Associationes distinctae a religionibus vel societatibus de quibus in can. 686. 684. Associationes erigere vel approbare pertinet. exceptis illis quarum instituendarum ius. consensus tamen ab Ordinario praestitus pro erectione domus religiosae valet etiam pro erigenda in eadem domo vel ecclesia ei adnexa associatione. § 3. praeter Romanum Pontificem. Can.

§ 1. bona temporalia possidere et administrare potest sub auctoritate Ordinarii loci. 691. Erectionis litterae ab iis qui ex privilegio apostolico associationem erigunt. 687.208 consensum praebere pro earum erectione aut aggregatione. § 5. Ad normam can. Can. Associatio titulum seu nomen ne assumat quod levitatem aut absonam novitatem sapiat. Associationes tamen. Can. Quaelibet associatio sua statuta habeat. qui ad normas sacrorum canonum eas invisendi ius habet et munus. gratis concedantur sola excepta taxa pro expensis necessariis. vel speciem devotionis a Sede Apostolica non probatam exprimat. Associatio legitime erecta. 688. § 2. quae vi privilegii apostolici a religiosis exemptis in suis ecclesiis institutae sunt. a Sede Apostolica vel ab Ordinario loci examinata et approbata. § l. 689. cum a legitimo Superiore ecclesiastico formale obtinuerunt erectionis decretum. Can. cui rationem administrationis saltem quotannis reddere . Omnes associationes. 690. § 2. iurisdictioni subsunt et vigilantiae Ordinarii loci. § l. Can. nisi aliud expresse cautum sit. nisi speciale obstet privilegium. Statuta quae non sint confirmata a Sede Apostolica. moderationi et correctioni Ordinarii loci semper subiecta manent. etiam ab Apostolica Sede erectae. tunc tantum fidelium associationes iuridicam in Ecelesia personam acquirunt. Ordinariis locorum fas non est visitare quod attinet ad ea quae internam disciplinam seu spiritualem associationis directionem spectant. Can. 100.

cum observantia regulae et constitutionum conciliari nequeant. Eadem persona potest adscribi pluribus associationibus. licet in eius territorio erecta sit.1525. Nulli associationi eleemosynas colligere licet. § 4. § l.692. praesentes autem. Ad eleemosynas extra territorium colligendas uniuscuiusque Ordinarii venia. . § 3. scripto data. aut necessitas postulet. requiritur. § 3. § 4. et loci Ordinarii consensus accedat ac servetur forma ab eodem praescripta. nisi aliud Ordinarius ipse statuerit. Absentes ne adscribantur associationibus ad modum organici corporis constitutis. § 5. Salvo praescripto can. 704. ad normam statutorum. § 2. minime vero parochi. § 2. Can. 705. indulgentiis. et receptas erogare ad pios ipsius associationis usus. Potest. Oblationum quoque ac eleemosynarum fidelis erogationis rationem associatio reddat Ordinario loci. Ad fruendum associationis iuribus. Superiorum iudicio. Can. aliisque gratiis spiritualibus. religiosi possunt piis associationibus nomen dare. necesse est et sufficit ut quis in eam valide receptus sit. salva semper offerentium voluntate. privilegiis. oblationes recipere. ad normam can. salvo praescripto can.209 debet. 693. Acatholici et damnatae sectae adscripti aut censura notorie irretiti et in genere publici peccatores valide recipi nequeunt. nonnisi scientes ac volentes adscribi possunt. exceptis iis quarum leges. secundum propria associationis statuta et ab ea legitime non expulsus. nisi id aut statuta permittant.

ab associatione dimittatur.210 Can. 697. ad normam statutorum et sacrorum canonum. § l. Ut autem de receptione constet. et Superior religiosus quod ad associationes ex apostolico indulto a religiosis erectas attinet. § 2. Occasione receptionis in associationem nihil directe vel indirecte exigatur. In iis quae convocationem ad comitia et electiones respiciunt. § l. 693. inscriptio in albo associationis fieri omnino debet. praeter id quod in statutis legitime approbatis designatum sit. Can. § 1. § 1. 696. Can. Nisi privilegium apostolicum aliud expresse caveat. § I. est ad validitatem necessaria. nominatio moderatoris et cappellani pertinet ad loci Ordinarium in associationibus ab ipso vel ab Apostolica Sede erectis aut approbatis. Associationes legitime erectae ius habent. edendi peculiares normas quae ipsum sodalitium respiciant. Qui in casum inciderint. Receptio fiat ad normam iuris ac statutorum uniuscuiusque associationis. possunt socios dimittere. § 2. et in . eligendi administratores bonorum. celebrandi comitia. 715. praemissa monitione. servatis propriis statutis et salvo iure recursus ad Ordinarium. Etiamsi in statutis nihil expresse caveatur etiam loci Ordinarius quod ad omnes associationes. officiales et ministros. expungantur. 695. § 2. quod prostat in can. nisi iusta de causa ad normam statutorum. serventur ius commune. 161-182 et statuta iuri communi non contraria. imo haec inscriptio. § 3. de quo in can. si associatio in personam moralem erecta fuerit. 694. legitime adscriptus. aut ab Ordinario loci. 698. Nemo. firmo praescripto can. ratione specialium circumstantiarum expresse permissum in associationis favorem. Can. Can.

si a Superiore moderator et cappellanus e clero saeculari eligantur. eaque adscribendis imponere. 1337 1342. sed etiam associationem ex apostolico indulto a religiosis erectam de consensu Ordinarii loci. 699. Moderatorem et cappellanum revocare ex iusta causa possunt qui illos nominaverunt eorumque successores vel Superiores. § 4.211 associationibus a religiosis vi apostolici privilegii erectis extra proprias ecclesias. Moderator et cappellanus possunt. scapularia. Ob graves causas et salvo iure recursus ad Apostolicam Sedem. § 2. Associationes vero ab ipsa Apostolica Sede erectae nonnisi ab eadem supprimi possunt. De fidelium associationibus in specie. quod vero ad conciones attinet. potest loci Ordinarius supprimere non solum associationem a se vel a decessoribus suis erectam. in associationibus vero erectis a religiosis in propriis ecclesiis requiritur tantum Ordinarii loci consensus. Idem potest esse moderator et cappellanus. § 1. . Can. § 2. § 3. serventur praescripta can. etc. TITULUS XIX. benedicere associationis habitum seu insignia.. durante munere.

firmo praescripto can. sub moderatione alicuius Ordinis.o Confraternitates. si agatur de processione in qua defertur sanctissimum Sacramentum. Triplex distinguitur in Ecclesia associationum species: tertii Ordines saeculares.o Tertii Ordines. piae uniones. 4. nn. ad christianam perfectionem contendere . praecedit ipsis archiconfraternitatibus. Inter pias laicorum associationes. § 3. 2. Can. 6: 1. Tertiarii saeculares sunt qui in saeculo. 700.212 Can. CAPUT I. Confraternitas sanctissimi Sacramenti. § 2. § 1. 702. De tertiis Ordinibus saecularibus. cum collegialiter incedunt sub propria cruce vel vexillo et cum habitu seu insignibus associationis. Can. 5.o Piae uniones primariae. Omnes autem tunc solummodo ius praecedentiae habent. 5. 701. secundum eiusdem spiritum. 106.o Archiconfraternitates.o Aliae piae uniones. ordo praecedentiae est qui sequitur. § 1. 3. confraternitates.

at si intersint. etsi eidem antea fuerit adscriptus. sive ab alia ad aliam sodalitatem eiusdem tertii Ordinis. nulla religio potest tertium Ordinem sibi adiungere. singulis tamen sodalibus licet iusta de causa transire sive ab alio ad alium tertium Ordinem. Dato etiam apostolico privilegio. funeribus aliisque ecclesiasticis functionibus tertiarii possunt. sine speciali eiusdem Ordinarii licentia. § 1. § 2. modo saeculari vitae consentaneo. Nec sodalitatibus a se erectis possunt concedere usum particularium vestium. Can. Si tertius saecularis Ordo in plures associationes dividatur. sed nequeunt sodalitatem tertiariorum valide erigere sine consensu Ordinarii loci ad normam can. § 3. Qui vota nuncupavit vel in perpetuum vel ad tempus in aliqua religione. Superiores religiosi possunt quidem personas particulares tertio Ordini adscribere. sine apostolico indulto. Can. § 3. Can. 686. 704. Firmo privilegio nonnullis Ordinibus concesso. Can. antiqua adscriptio reviviscit. Nulla tertiariorum sodalitas. in publicis sacris functionibus deferendarum. § 2. adscribere potest sodales alius tertii Ordinis in eodem remanentes. 706. § 2. secundum regulas ab Apostolica Sede pro ipsis approbatas. nequit simul ad ullum tertium Ordinem pertinere. sed non tenentur collegialiter interesse. harum quaelibet legitime constituta dicitur sodalitas tertiariorum. . 705. Publicis processionibus.213 nituntur. 703. § l. cum suis insignibus sub cruce propria incedant necesse est. Si solutus a votis ad saeculum redierit.

Confratres nequeunt sacris functionibus operam praestare. nisi id eis specialiter concessum sit aut iure cautum. pro piis autem unionibus sufficit Ordinarii approbatio. Plures confraternitates vel piae uniones eiusdem tituli ac instituti. 709. De confraternitatibus et piis unionibus. . 711. § 1. si vero agatur de magnis civitatibus. 707. vel a Sanctis. Mulieres confraternitatibus adscribi tantum possunt ad lucrandas indulgentias et gratias spirituales confratribus concessas. Titulus seu nomen confraternitatis vel piae unionis desumatur vel a Dei attributis. Associationes fidelium quae ad exercitium alicuius operis pietatis aut caritatis erectae sunt. quae. ne erigantur neve approbentur in eodem loco. capaces tamen sunt obtinendi gratias spirituales ac praesertim indulgentias. § 2. § 1. licet morales personae non sint. § 2. Can. vel a pio opere ipsius sodalitii. speciali nomine confraternitates appellantur. id licet. qua obtenta. Can. Can. nisi confraternitatis habitum seu insignia deferant. Sodalitia vero in incrementum quoque publici cultus erecta. nomine veniunt piarum unionum. vel a festis Domini et Beatae Virginis Mariae. Can. vel a christianae religionis mysteriis. 708. ipsae. § 1. Can. Confraternitates nonnisi per formale erectionis decretum constitui possunt.sodalitia audiunt. 710. si ad modum organici corporis sint constitutae.214 CAPUT II.

ipso iure aggregatae sunt eisdem Archiconfraternitatibus in Urbe a Cardinali Urbis Vicario erectis. § 2. assumere sine speciali Ordinarii loci licentia. sine licentia Ordinarii loci. In ecclesiis vel oratoriis religiosarum Ordinarius loci permittere potest erectionem associationis mulierum tantum. Religiosi cum confraternitatibus piisve unionibus a se erectis possunt et debent communicare omnes et solas gratias spirituales. quae in facultatibus a Sede Apostolica receptis specifice et nominatim communicabiles declarentur. ab iisdem erectis. legitime erectae. Can.215 dummodo inter ipsas intercedat conveniens. in ecclesia cathedrali aut collegiali. per se vel per delegatum praeesse sine iure tamen suffragii. Ne instituantur. Can. iudicio Ordinarii loci. Can. eaeque in actu erectionis manifestandae sunt singulis. Confraternitas proprium habitum vel insignia. dignos . § 3. Confraternitatibus. 714. 712. quae in publicis processionibus aliisque sacris functionibus deferenda sunt. 713. ne dimittat neve immutet. Comitiis confraternitatum. distantia. Confraternitates vel piae uniones ne erigantur. § 2. servato praescripto can. ac doctrinae christianae. § 1. quae. § 2. Can. 715. non licet vestem propriam seu insignia. nisi in ecclesia aut oratorio publico vel saltem semi-publico. § 1. Curent locorum Ordinarii ut in qualibet paroecia instituantur confraternitates sanctissimi Sacramenti. § 1. 919. etsi in regularium ecclesiis et oratoriis celebrandis. aut piae unionis quae nonnisi precationibus incumbat et gratiarum dumtaxat spiritualium communicatione gaudeat. sine Capituli consensu.

Confraternitates et piae uniones. independenter a parocho exercere possunt. dummodo ministerio paroeciali in paroeciali ecclesia non noceant. Can. in propriis ecclesiis erectae. in quo sunt erectae. Confraternitates processionibus consuetis et aliis. . 718. § 1.216 et idoneos officiales et ministros electos confirmare. ministerio paroeciali. 716 et peculiarium statutorum. necne. indignos vel non idoneos respuere aut removere. § 2. aut cuius ecclesia sit simul ecclesia paroecialis. De comitiorum extraordinariorum celebratione confraternitas Ordinarium loci eiusve delegatum tempestive praemoneat. Idem servetur etiam in casu quo paroecia erecta sit in ipsa confraternitatis ecclesia. Si in ecclesiis non suis erectae sint. In dubio utrum funetiones confraternitatis vel piae unionis noceant. quae erecta sit in ecclesia non sua. Can. ad Ordinarium loci spectat ius decidendi. nisi a Sede Apostolica approbatae fuerint. secus Ordinario ius est comitia impediendi vel eorum decreta penitus infirmandi. pertinet ad loci Ordinarium. corrigere et approbare. functiones non paroeciales. tenentur collegialiter cum propriis insignibus et sub proprio vexillo interesse. § 3. debet esse separatum a bonis fabricae vel communitatis. § 2. Patrimonium confraternitatis et piae unionis. peragere possunt ad normam can. quas Ordinarius loci indixerit. nisi Ordinarius aliud praescripserit. itemque statuendi practicas normas servandas. 717. 716. statuta aliasve ordinationes. § 2. § 1. proprias functiones ecclesiasticas in sacello tantum vel altari. servatis servandis. Can.

CAPUT III. De archiconfraternitatibus et primariis unionibus.217 Can. § 1. societates primariae appellantur. 720. 719. § 1. vel piae uniones. nisi indultum apostolicum aliud ferat. 721. Archiconfraternitas vel primaria unio eas tantum potest confraternitates vel pias uniones sibi aggregare. § 2. congregationes. Can. Sodalitia quae iure pollent alias eiusdem speciei associationes sibi aggregandi. 722. § 2. Can. nisi iure aut statutis a Sede Apostolica probatis translatio prohibeatur. archisodalitia. privilegia et aliae gratiae spirituales communicabiles quae associationi aggreganti directe et . § l. Superioris consensus est requirendus. Nulla associatio potest sine apostolico indulto alias sibi valide aggregare. quae sint eiusdem tituli ac finis. vel archiconfraternitates. Quoties agatur de transferenda confraternitate vel pia unione alicui religioni reservata. Can. De Ordinarii loci consensu confraternitas vel pia unio de alia ad aliam sedem transferri potest. Per aggregationem communicantur omnes indulgentiae.

recognito et societati aggregatae tradendo. 3. . enumerentur in elencho.o Aggregatio fiat formula in statutis praescripta et in perpetuum. Can. privilegia et aliae gratiae spirituales quae per aggregationem communicantur. Archiconfraternitas ve1 primaria unio de alia ad aliam sedem nonnisi ab Apostolica Sede transferri potest. Can. Ex hac communicatione nullum ius associatio aggregans acquirit supra aggregatam.o Litterae aggregationis expediantur gratis omnino et nulla prorsus mercede etiam sponte oblata. Can.218 nominatim a Sede Apostolica concessae fuerint vel in posterum concedantur. potest associationi ab una Sede Apostolica concedi. 2.o Associatio iam fuerit canonice erecta nec alii archiconfraternitati vel primariae unioni aggregata. 723. exceptis necessariis expensis. 4.o Indulgentiae. ab Ordinario loci in quo archiconfraternitas sita est. 724. etiam honoris tantum causa.o Fiat de consensu Ordinarii loci scriptis dato una cum eius litteris testimonialibus. Titulus archisodalitii vel archiconfraternitatis vel unionis primariae. nisi aliud in indulto apostolico caveatur. 5. § 2. 725. Ad aggregationis validitatem requiritur ut: 1.

219 LIBER TERTIUS. Res de quibus in hoc libro agitur quaeque totidem media sunt ad Ecclesiae finem consequendum. aliae mixtae. late accipiendae sunt pro qualibet conventione. etsi partiale. Cum de simonia agitur. licet ad effectum non deducta. aliae sunt spirituales. beneficium ecclesiasticum. aut res spiritualis sit obiectum. ex. aliae temporales.. permutatio. est simonia iuris ecclesiastici. § 1. § 2. ex. Studiosa voluntas emendi vel vendendi pro pretio temporali rem intrinsece spiritualem... indulgentias. si id ob periculum irreverentiae erga res spirituales ab Ecclesia prohibeatur. DE REBUS. gr. consecratio in calicis consecrati venditione. ex. . etc. est simonia iuris divini. Sacramenta.. etc. Dare vero res temporales spirituali adnexas pro temporalibus spirituali adnexis. vel res spirituales pro spiritualibus. 728. gr. 726. 727. Can. ecclesiasticam iurisdictionem. Can.. Can. consecrationem. etc. vel rem temporalem rei spirituali adnexam ita ut res temporalis sine spirituali nullo modo esse possit. etiam tacita. . emptio-venditio. vel etiam temporales pro temporalibus. gr. contractus.

quod si eos bona fide perceperit. PARS PRIMA.220 in qua scilicet animus simoniacus expresse non manifestetur. 730. Non habetur simonia. dignitates. licet simonia a tertia persona commissa fuerit.o Ante quamlibet iudicis sententiam res simoniace data et accepta. officium. cum temporale datur non pro re spirituali. 729.. Can. Firmis poenis in simoniacos iure statutis. restitui debet. subsequens provisio omni vi caret. ex. contractus ipse simoniacus et. prudentiae iudicis vel Ordinarii permittitur fructus perceptos ex toto vel ex parte eidem condonare. dignitas dimitti. etiam inscio proviso. quae tanquam subiectum habeat adnexum aliquid spirituale. si restitutionis sit capax nec obstet reverentia rei spirituali debita. sed eius occasione ex iusto titulo a sacris canonibus vel a legitima consuetudine recognito. officia. Can. si simonia committatur circa beneficia. dummodo pretium non augeatur propter adnexam rem spiritualem. 2. et beneficium.o Simoniace provisus non facit fructus suos. sed ex circumstantiis colligatur. Quare: 1. item cum datur res temporalis pro re temporali. gr. dummodo hoc non fiat in fraudem eiusdem provisi aut eo contradicente. . DE SACRAMENTIS. calix consecratus.

§ 1. etiam iterato. Mox deficienti oleo benedicto aliud oleum de olivis non benedictum adiiciatur. etiam bona fide errantibus eaque petentibus. § 1. salvo praescripto can. § 2. Ecclesiae reconciliati fuerint. sint praecipua sanctificationis et salutis media. neque adhibeantur vetera. Unusquisque autem ritum suum sequatur. Vetitum est Sacramenta Ecclesiae ministrare haereticis aut schismaticis. administrandis ac suscipiendis accurate serventur ritus et caeremoniae quae in libris ritualibus ab Ecclesia probatis praecipiuntur. § 2. sub conditione iterum conferantur. iterari nequeunt. 851. Can. summa in iis opportune riteque administrandis ac suscipiendis diligentia et reverentia adhibenda est. § 1. nisi necessitas urgeat. debent esse ab Episcopo benedicta feria V in Coena Domini proxime superiore. Si vero prudens dubium exsistat num revera vel num valide collata fuerint.221 Can. 732. Can. 733. 866. § 2. Cum omnia Sacramenta Novae Legis. confirmationis et ordinis. erroribus reiectis. In Sacramentis conficiendis. 734. nisi prius. minore tamen copia. § 1. § 2. Can. nisi propter . a Christo Domino nostro instituta. § 2. Parochus olea sacra a suo Ordinario petere debet et in ecclesia in tuta ac decenti custodia sub clave diligenter asservare. 735. quae characterem imprimunt. 731. Sacra olea quae quibusdam Sacramentis administrandis inserviunt. Sacramenta baptismi. nec ea domi retineat. Can.

valide non confertur. Cum ministratur servatis omnibus ritibus et caeremoniis quae in ritualibus libris praecipiuntur.222 necessitatem aliamve rationabilem causam. Sacramentorum ianua ac fundamentum. secus. 737. Can. De baptismo. accedente Ordinarii licentia. Pro administratione Sacramentorum minister nihil quavis de causa vel occasione sive directe sive indirecte exigat aut petat. De ministro bapttsmi. appellatur sollemnis. non sollemnis seu privutus. praeter oblationes de quibus in can. Can. omnibus in re vel saltem in voto necessarius ad salutem. . 736. § 2. Baptismus. nisi per ablutionem aquae verae et naturalis cum praescripta verborum forma. § 1. 1507. § 1. CAPUT I.. TITULUS I.

ut constet cuinam sacerdoti. diaconus subdiacono. § 3. adhibeantur duo testes vel saltem unus quibus baptismi collatio probari possit. in universo territorio vel in eius parte ius insit baptizandi. praeterquam in mortis periculo. sine debita licentia. baptismum sollemnem conferre ne sui quidem loci incolis. statutorum peculiarium et receptarum consuetudinum ratio habenda est. qui tamen sua potestate ne utatur sine loci Ordinarii vel parochi licentia. qui baptizet. Baptismus non sollemnis. In alieno territorio nemini licet. forma et intentione. Etiam peregrinus a parocho proprio in sua paroecia sollemniter baptizetur. Can. quae in casu necessitatis legitime praesumitur. secus peregrinum quilibet parochus in suo territorio potest sollemniter baptizare. quando alius praesto non est. § 2. de quo in can. Ubi paroeciae aut quasi-paroeciae nondum sunt constitutae. diacono praeferatur. nisi pudoris gratia deceat feminam potius quam virum baptizare. § 1. si id facile et sine mora fieri potest. sed eius collatio reservatur parocho vel alii sacerdoti de eiusdem parochi vel Ordinarii loci licentia. quatenus vero fieri potest.223 Can. clericus laico et vir feminae. Minister ordinarius baptismi sollemnis est sacerdos. 739. 759. . Si tamen adsit sacerdos. Can. § 2. 742. quae. iusta de causa concedenda. legitime praesumitur. § 1. 740. 738. ubi necessitas urgeat. vel nisi femina noverit melius formam et modum baptizandi. praeter Ordinarium. servata debita materia. Can. 741. § 1. Can. Patri aut matri suam prolem baptizare non licet. potest a quovis ministrari. Extraordinarius baptismi sollemnis minister est diaconus.

224 Can. Cum agitur de baptismo: 1. § 1. § 2. § 2. Can. in illo. donec probabilis spes sit ut rite editus baptizari possit.o Adulti autem censentur. ad normam can. Can. De baptismi subiecto. Nemo in utero matris clausus baptizetur. Can. CAPUT II. si natus vixerit. est rursus sub conditione baptizandus. si periculum immineat. Curet parochus ut fideles. 746. si vivus evaserit. ad loci Ordinarium deferatur. Si aliud membrum emiserit. § 3. eisdemque accensentur amentes ab infantia. si voluerit. est iterum sub conditione baptizandus. idque satis est ut suo quisque animi motu baptismum petat et ad illum admittatur. Subiectum capax baptismi est omnis et solus homo viator. qui rationis usu fruuntur. Adultorum baptismus. 88. 2. ab eo vel ab eius delegato sollemnius conferatur. § 3.o Parvulorum seu infantium nomine veniunt. praesertim obstetrices. nondum baptizatus. ubi commode fieri possit. baptizetur sub conditione. 745. . in quavis aetate constituti. at tunc. medici et chirurgi. nec postea. baptizetur in capite. § 1. rectum baptizandi modum pro casu necessitatis probe ediscant. Si infans caput emiserit et periculum mortis immineat. 744. 743. qui nondum rationis usum adepti sunt. ut.

749. avia. consentiant. fetus ab iis ad quos spectat extractus. § 1. mater. etiam invitis parentibus. Can. generatim serventur normae in superiore canone constitutae. sub conditione. § 5.o Si parentes. idest pater. 2.225 § 4. § 2. aut saltem unus eorum. Can. baptizetur absolute. 747. sub conditione. vel illud exercere nullo pacto queant. Monstra et ostenta semper baptizentur saltem sub conditione. Infantes expositi et inventi nisi. in dubio autem unusne an plures sint homines. si certo vivat. vel tutores desint. antequam usum rationis attingat. Si mater praegnans mortua fuerit. de eorum baptismo constet. quovis tempore editi. licite baptizatur: 1. post ortum denuo sub conditione baptizari debet.o Si parentes vel tutores. Extra mortis periculum. aut duorum catholicorum qui in apostasiam vel haeresim vel schisma prolapsi sint. Can. . Can. aut ius in eum amiserint. unus absolute baptizetur. re diligenter investigata. si dubie. avus. 751. 750. Fetus. ut prudenter praevideatur moriturus. Curandum ut omnes fetus abortivi. si certo vivant. sub conditione baptizentur. in utero baptizatus. ceteri sub conditione. cum in eo versatur vitae discrimine. baptizentur absolute. si dubie. Infans infidelium. Circa baptismum infantium duorum haereticorum aut schismaticorum. dummodo catholicae eius educationi cautum sit. 748. Can. licite baptizatur.

servetur praescriptum § 3. § 3. Nisi graves urgentesque causae obsint. nisi tales a nativitate vel ante adeptum rationis usum fuerint. nisi sciens et volens probeque instructus. satis est. Adultus. § 2. Can. at si periculum mortis impendeat. sed vel antea vel in praesenti statu manifestaverit aliquo probabili modo intentionem illum suscipiendi. 758. § 2. 752. § 2. imminente periculo mortis. Baptizentur quoque. ad baptismum conferendum. Qui lethargo aut phrenesi laborat. baptizentur. In mortis autem periculo. quam ipsos adultos qui sani sint. decet esse ieiunos. § 3. sub conditione baptismus rursus conferatur. si. § l. § 1. dum mentis compotes sunt. Si autem dilucida habeant intervalla. baptizandus est sub conditione. ne baptizetur. 754. Quod si baptismum ne petere quidem queat. si deinde convaluerit et dubium de valore baptismi collati permaneat. Amentes et furiosi ne baptizentur. et tunc baptizandi sunt ut infantes. Can. adultus baptizatus statim Missae sacrificio assistat et sacram communionem percipiat. § 4. si nequeat in praecipuis fidei mysteriis diligentius instrui. . ut aliquo modo ostendat se eisdem assentire serioque promittat se christianae religionis mandata servaturum. antequam insanirent.226 Can. si velint. vigilans tantum et volens baptizetur. Tam sacerdotem qui adultos baptizaturus est. § l. suscipiendi baptismi desiderium ostenderint. insuper admonendus ut de peccatis suis doleat.

757. 759. 756. Loci Ordinarius potest gravi et rationabili de causa indulgere ut caeremoniae praescriptae pro baptismo infantium adhiheantur in baptismo adultorum. § 2. . Can. 758. aut mixtus ex utroque.227 CAPUT III. § 1. § 2. proles ritu patris baptizetur. parochus in fontem. etiam iterato. § 1. aut quovis modo defecerit. proles huius ritu baptizanda est. Si unus tantum sit catholicus. Licet baptismus conferri valide possit aut per infusionem. § 1. Can. nisi aliud iure speciali cautum sit. alia non benedicta admisceatur. § 3. Can. § 3. recentem aquam infundat ac proprio ritu in suis liturgicis libris praescripto benedicat. Si aqua benedicta in baptisterio adeo sit imminuta. aut per immersionem. primus tamen vel secundus modus. Proles ritu parentum baptizari debet. Can. aut effluxerit. Baptismus sollemniter conferatur. minore tamen copia. salvo praescripto can. ut minus videatur sufficere. In baptismo soltemni adhibenda est aqua ad hoc benedicta. § 2. De ritibus et caeremoniis baptismi. bene mundatum ac nitidum. Si vero corrupta fuerit. aut per aspersionem. Si alter parentum pertineat ad ritum latinum. alter ad orientalem. 755.

si quidem in priore baptismo omissae fuerunt. repeti in altero aut omitti possunt. Can. Caeremoniae autem quae in baptismi collatione praetermissae quavis ratione fuerint. si tempus adsit.761. et. nisi agatur de haereticis qui in adulta aetate sub conditione baptizentur. caeremoniae. Can. secundum probatos diversarum Ecclesiarum rituales libros. quamprimum in ecclesia suppleantur. serventur quoque. Can. 759. salvo praescripto can. quod si id consequi non poterunt. si conferatur a ministro qui nec sacerdos sit nec diaconus.228 qui magis sit in usu. christianum imponatur nomen. retineatur. 760. nomini a parentibus imposito addant nomen alicuius Sancti et in libro baptizatorum utrumque nomen perscribant. sin autem in priore baptismo adhibitae sunt. suppleantur. Curent parochi ut ei qui baptizatur. 759. De patrinis. In mortis periculo baptismum privatim conferre licet. Cum baptismus sub conditione iteratur. CAPUT IV. Extra mortis periculum baptismum privatum loci Ordinarius permittere nequit. § 1. quae sunt ad baptismi validitatem necessaria. . § 3. caeremoniae quae baptismum sequuntur. § 3. si a sacerdote vel diacono. § 2. ea tantum ponantur. nisi in casu de quo in § 2.

si facile haberi queat. neque qui posteriori.229 Can. qui in priore baptismo forte adfuit. Can. Can. 763. nec sententia condemnatoria vel declaratoria sit excommunicatus aut infamis infamia iuris aut exclusus ab actibus legitimis. § 2. nisi suum habeat. 764. § 2. nec sit clericus depositus vel degradatus. adhibeatur. adhibeatur. vel ad summum unus et una adhibeantur. quatenus fieri possit. patrinum. idem patrinus.o Sit baptizatus. § 1.o Nec sit pater vel mater vel coniux baptizandi. 4. oportet: 1. § 1. 2. nisi idem patrinus in utroque baptismo adhibitus fuerit. Ex vetustissimo Ecclesiae more nemo sollemniter baptizetur. a ministro sit designatus. his deficientibus. Etiam in baptismo privato patrinus. Can. 765. 762. si non interfuerit. adhibeatur in supplendis baptismi caeremoniis. sed hoc in casu nullam contrahit spiritualem cognationem. quatenus fieri possit. licet diversi sexus a baptizando. extra hunc casum in baptismo conditionato patrinus non est necessarius. Ut quis sit patrinus. neque patrinus qui priori baptismo adfuit. 3. rationis usum assecutus et intentionem habeat id munus gerendi. Iterato baptismo sub conditione. . Cum baptismus iteratur sub conditione.o Ab ipso baptizando eiusve parentibus vel tutoribus aut. cognationem spiritualem contrahit. Patrinus unus tantum.o Ad nullam pertineat haereticam aut schismaticam sectam.

consulat Ordinarium. si tempus suppetat. 4. curare diligenter ut ille talem in tota vita se praebeat.o Fidei rudimenta noverit. . parochus. 2.o Baptizandum in actu baptismi per se vel per procuratorem physice teneat aut tangat vel statim levet seu suscipiat de sacro fonte aut de manibus baptizantis.o In nulla religione sit novitius vel professus. 768. 5. quin tamen sententia intercesserit. 769. qualem futurum esse sollemni caeremonia spoponderunt. ad patrini munus.o Non sit propter notorium delictum excommunicatus vel exclusus ab actibus legitimis vel infamis infamia iuris. Can. oportet: 1. nisi accedat expressa Ordinarii proprii licentia. Ex baptismo spiritualem cognationem contrahunt tantum cum baptizato baptizans et patrinus. spiritualem filium perpetuo sibi commendatum habere atque in iis quae ad christianae vitae institutionem spectant. In dubio utrum quis valide vel licite admitti possit. Can. nec sit interdictus aut alias publice criminosus vel infamis infamia facti. Can. nisi necessitas urgeat et expressa habeatur venia Superioris saltem localis. Patrinorum est.o Decimum quartum suae aetatis annum attigerit. 3. ex suscepto munere. Can. 767. Ut autem quis licite patrinus admittatur. necne.o In sacris ordinibus non sit constitutus. 766.230 5. nisi aliud iusta de causa ministro videatur.

231 CAPUT V. De tempore et loco baptismi conferendi.

Can. 770. Infantes quamprimum baptizentur; et parochi ac concionatores frequenter fideles de hac gravi eorum obligatione commoneant. Can. 771. Baptismus privatus, urgente necessitate, quovis tempore et loco administrandus est. Can. 772. Etiam sollemnis baptismus qualibet die administrari potest; decet tamen adultorum baptismum, secundum antiquissimum Ecclesiae ritum, conferri, si fieri commode queat, in pervigilio Paschatis et Pentecostes, praecipue in metropolitanis aut cathedralibus ecclesiis. Can. 773. Proprius baptismi sollemnis administrandi locus est baptisterium in ecclesia vel oratorio publico. Can. 774. § 1. Quaelibet paroecialis ecclesia, revocato ac reprobato quovis contrario statuto vel privilegio vel consuetudine, baptismalem habeat fontem, salvo legitimo iure cumulativo aliis ecclesiis iam quaesito. § 2. Loci Ordinarius potest pro fidelium commoditate permittere vel iubere ut fons baptismalis ponatur etiam in alia ecclesia vel publico oratorio intra paroeciae fines. Can. 775. Si ad ecclesiam paroecialem, aut ad aliam quae iure fontis gaudeat, baptizandus, propter locorum distantiam aliave adiuncta, sine gravi incommodo aut periculo, accedere aut transferri nequeat, baptismus sollemnis a parocho conferri potest et debet in proxima ecclesia aut oratorio publico intra paroeciae fines, licet haec baptismali fonte careant.

232 Can. 776. § 1. In domibus autem privatis baptismus sollemnis administrari non debet, nisi hisce in adiunctis: l.o Si baptizandi sint filii aut nepotes eorum qui supremum actu tenent populorum principatum vel ius habent succedendi in thronum, quoties isti id rite poposcerint; 2.o Si loci Ordinarius, pro suo prudenti arbitrio et conscientia, iusta ac rationabili de causa, in casu aliquo extraordinario id concedendum censuerit. § 2. In memoratis casibus baptismus conferendus est in sacello domus aut saltem in alio decenti loco, et aqua baptismali de more benedicta.

CAPUT VI. De collati baptismi adnotatione et probatione.

Can. 777. § 1. Parochi debent nomina baptizatorum, mentione facta de ministro, parentibus ac patrinis, de loco ac die collati baptismi, in baptismali libro sedulo et sine ulla mora referre. § 2. Ubi vero de illegitimis filiis agatur, matris nomen est inserendum, si publice eius maternitas constet, vel ipsa sponte sua scripto vel coram duobus testibus id petat; item nomen patris, dummodo ipse sponte sua a parocho vel scripto vel coram duobus testibus id requirat, vel ex publico authentico documento sit notus; in ceteris casibus inscribatur natus tanquam filius patris ignoti vel ignotorum parentum.

233 Can. 778. Si baptismus nec a proprio parocho nec eo praesente administratus fuerit, minister de ipso collato quamprimum proprium ratione domicilii parochum baptizati certiorem reddat. Can. 779. Ad collatum baptismum comprobandum, si nemini fiat praeiudicium, satis est unus testis omni exceptione maior, vel ipsius baptizati iusiurandum, si ipse in adulta aetate baptismum receperit.

TITULUS II. De confirmatione.

Can. 780. Sacramentum confirmationis conferri debet per manus impositionem cum unctione chrismatis in fronte et per verba in pontificalibus libris ab Ecclesia probatis praescripta. Can. 781. § 1. Chrisma, in sacramento confirmationis adhibendum, debet esse ab Episcopo consecratum, etiamsi sacramentum a presbytero, ex iure vel ex apostolico indulto, ministretur. § 2. Unctio autem ne fiat aliquo instrumento, sed ipsa ministri manu capiti confirmandi rite imposita.

CAPUT I.

234 De ministro confirmationis.

Can. 782. § 1. Ordinarius confirmationis minister est solus Episcopus. § 2. Extraordinarius minister est presbyter, cui vel iure communi vel peculiari Sedis Apostolicae indulto ea facultas concessa sit. § 3. Hac facultate ipso iure gaudent, praeter S. R. E. Cardinales ad normam can. 239, § 1, n. 23, Abbas vel Praelatus nullius, Vicarius et Praefectus Apostolicus, qui tamen ea valide uti nequeunt, nisi intra fines sui territorii et durante munere tantum. § 4. Presbyter latini ritus cui, vi indulti, haec facultas competat, confirmationem valide confert solis fidelibus sui ritus, nisi in indulto aliud expresse cautum fuerit. § 5. Nefas est presbyteris ritus orientalis, qui facultate vel privilegio gaudent confirmationem una cum baptismo infantibus sui ritus conferendi, eandem ministrare infantibus latini ritus. Can. 783. § 1. Episcopus in sua dioecesi hoc sacramentum etiam extraneis legitime ministrat, nisi obstet expressa proprii eorum Ordinarii prohibitio. § 2. In aliena dioecesi indiget licentia Ordinarii loci saltem rationabiliter praesumpta, nisi agatur de propriis subditis quibus confirmationem conferat privatim ac sine baculo et mitra. Can. 784. Presbytero quoque licet, si apostolico locali privilegio sit munitus, in designato sibi territorio

235 confirmare etiam extraneos, nisi id ipsorum Ordinarii expresse vetuerint. Can. 785. § 1. Episcopus obligatione tenetur sacramentum hoc subditis rite et rationabiliter petentibus conferendi, praesertim tempore visitationis dioecesis. § 2. Eadem obligatione tenetur presbyter, privilegio apostolico donatus, erga illos quorum in favorem est concessa facultas. § 3. Ordinarius, legitima causa impeditus aut potestate confirmandi carens, debet, quoad fieri possit, saltem intra quodlibet quinquennium providere ut suis subditis hoc sacramentum administretur. § 4. Si graviter neglexerit sacramentum confirmationis suis subditis per se vel per alium ministrare, servetur praescriptum can. 274, n. 4.

CAPUT II. De subiecto confirmationis.

Can. 786. Aquis baptismi non ablutus valide confirmari nequit; praeterea, ut quis licite et fructuose confirmetur, debet esse in statu gratiae constitutus et, si usu rationis polleat, sufficienter instructus. Can. 787. Quanquam hoc sacramentum non est de necessitate medii ad salutem, nemini tamen licet, oblata occasione, illud negligere; imo parochi curent ut fideles ad illud opportuno tempore accedant.

236 Can. 788. Licet sacramenti confirmationis administratio convenienter in Ecclesia Latina differatur ad septimum circiter aetatis annum, nihilominus etiam antea conferri potest, si infans in mortis periculo sit constitutus, vel ministro id expedire ob iustas et graves causas videatur. Can. 789. Confirmandi, si plures sint, adsint primae manuum impositioni seu extensioni, nec nisi expleto ritu discedant.

CAPUT III. De tempore et loco confirmationis conferendae.

Can. 790. Hoc sacramentum quovis tempore conferri potest; maxime autem decet illud administrari in hebdomada Pentecostes. Can.791. Licet proprius confirmationis administrandae locus ecclesia sit, ex causa tamen quam minister iustam ac rationabilem iudicaverit, potest hoc sacramentum in quolibet alio decenti loco conferri. Can. 792. Episcopo ius est intra fines suae dioecesis confirmationem administrandi in locis quoque exemptis.

CAPUT IV. De patrinis.

237

Can. 793. Ex vetustissimo Ecclesiae more, ut in baptismo, ita etiam in confirmatione adhibendus est patrinus, si haberi possit. Can. 794. § 1. Patrinus unum tantum confirmandum aut duos praesentet, nisi aliud iusta de causa ministro videatur. § 2. Unus quoque pro singulis confirmandis sit patrinus. Can. 795. Ut quis sit patrinus, oportet: l.o Sit ipse quoque confirmatus, rationis usum assecutus et intentionem habeat id munus gerendi; 2.o Nulli haereticae aut schismaticae sectae sit adscriptus, nec ulla ex poenis de quibus in can. 765, n. 2 per sententiam declaratoriam aut condemnatoriam notatus; 3.o Non sit pater, mater, coniux confirmandi; 4.o A confirmando eiusve parentibus vel tutoribus vel, hi si desint aut renuant, a ministro vel a parocho sit designatus; 5.o Confirmandum in ipso confirmationis actu per se vel per procuratorem physice tangat. Can. 796. Ut quis licite ad patrini munus admittatur, oportet: 1.o Sit alius a patrino baptismi, nisi rationabilis causa, iudicio ministri, aliud suadeat, aut statim post baptismum legitime confirmatio conferatur;

238 2.o Sit eiusdem sexus ac confirmandus, nisi aliud ministro in casibus particularibus ex rationabili causa videatur; 3.o Serventur praeterea praescripta can. 766. Can. 797. Etiam ex valida confirmatione oritur inter confirmatum et patrinum cognatio spiritualis, ex qua patrinus obligatione tenetur confirmatum perpetuo sibi commendatum habendi eiusque christianam educationem curandi.

CAPUT V. De collatae confirmationis adnotatione et probatione.

Can. 798. Nomina ministri, confirmatorum, parentum et patrinorum, diem ac locum confirmationis parochus inscribat in peculiari libro, praeter adnotationem in libro baptizatorum de qua in can. 470, § 2. Can. 799. Si proprius confirmati parochus praesens non fuerit, de collata confirmatione minister vel per se ipse vel per alium quamprimum eundem certiorem faciat. Can. 800. Ad collatam confirmationem probandam, modo nemini fiat praeiudicium, satis est unus testis omni exceptione maior, vel ipsius confirmati iusiurandum, nisi confirmatus fuerit in infantili aetate.

239

TITULUS III. De sanctissima Eucharistia.

Can. 801. In sanctissima Eucharistia sub speciebus panis et vini ipsemet Christus Dominus continetur, offertur, sumitur.

CAPUT I. De sacrosancto Missae sacrificio.

ART. I. De sacerdote Missae sacrificium celebrante.

Can. 802. Potestatem offerendi Missae sacrificium habent soli sacerdotes. Can. 803. Non licet pluribus sacerdotibus concelebrare, praeterquam in Missa ordinationis presbyterorum et in Missa consecrationis Episcoporum secundum Pontificale Romanum.

240 Can. 804. § 1. Sacerdos extraneus ecclesiae in qua celebrare postulat, exhibens authenticas et adhuc validas litteras commendatitias sui Ordinarii, si sit saecularis, vel sui Superioris, si religiosus, vel Sacrae Congregationis pro Ecclesia Orientali, si sit ritus orientalis, ad Missae celebrationem admittatur, nisi interim aliquid eum commisisse constet, cur a Missae celebratione repelli debeat. § 2. Si iis litteris careat, sed rectori ecclesiae de eius probitate apprime constet, poterit admitti; si vero rectori sit ignotus, admitti adhuc potest semel vel bis, dummodo, ecclesiastica veste indutus, nihil ex celebratione ab ecclesia in qua litat, quovis titulo, percipiat, et nomen, officium suamque dioecesim in peculiari libro signet. § 3. Peculiares hac de re normae, salvis huius canonis praescriptis, ab Ordinario loci datae, servandae sunt ab omnibus, etiam religiosis exemptis, nisi agatur de admittendis ad celebrandum religiosis in ecclesia suae religionis. Can. 805. Sacerdotes omnes obligatione tenentur Sacrum litandi pluries per annum; curet autem Episcopus vel Superior religiosus ut iidem saltem singulis diebus dominicis aliisque festis de praecepto divinis operentur. Can. 806. § 1. Excepto die Nativitatis Domini et die Commemorationis omnium fidelium defunctorum, quibus facultas est ter offerendi Eucharisticum Sacrificium, non licet sacerdoti plures in die celebrare Missas, nisi ex apostolico indulto aut potestate facta a loci Ordinario. § 2. Hanc tamen facultatem impertiri nequit Ordinarius, nisi cum, prudenti ipsius iudicio, propter penuriam sacerdotum die festo de praecepto notabilis fidelium pars Missae adstare non possit; non est autem in eius potestate plures quam duas Missas eidem sacerdoti permittere.

241 Can. 807. Sacerdos sibi conscius peccati mortalis, quantumvis se contritum existimet, sine praemissa sacramentali confessione Missam celebrare ne audeat; quod si, defciente copia confessarii et urgente necessitate, elicito tamen perfectae contritionis actu, celebraverit, quamprimum confiteatur. Can. 808. Sacerdoti celebrare ne liceat, nisi ieiunio naturali a media nocte servato. Can. 809. Integrum est Missam applicaro pro quibusvis tum vivis, tum etiam defunctis purgatorio igne admissa expiantibus, salvo praescripto can. 2262, § 2, n. 2. Can. 810. Sacerdos ne omittat ad Eucharistici Sacrificii oblationem sese piis precibus disponere, eoque expleto, gratias Deo pro tanto beneficio agere. Can. 811. § 1. Sacerdos, Missam celebraturus, deferat vestem convenientem quae ad talos pertingat et sacra ornamenta a rubricis sui ritus praescripta. § 2. Abstineat autem a pileolo et annulo, nisi sit S. R. E. Cardinalis, Episcopus vel Abbas benedictus, aut nisi apostolicum indultum eorundem usum in Missa celebranda eidem permittat. Can. 812. Nulli sacerdoti celebranti, praeter Episcopos aliosque praelatos usu pontificalium fruentes, licet, sola honoris aut sollemnitatis causa, habere presbyterum assistentem. Can. 813. § 1. Sacerdos Missam ne celebret sine ministro qui eidem inserviat et respondeat. § 2. Minister Missae inserviens ne sit mulier, nisi, deficiente viro, iusta de causa, eaque lege ut mulier ex longinquo respondeat nec ullo pacto ad altare accedat.

242

ART II. De Missae ritibus et caeremoniis.

Can. 814. Sacrosanctum Missae sacrificium offerri debet ex pane et vino, cui modicissima aqua miscenda est. Can. 815. § 1. Panis debet esse mere triticeus et recenter confectus ita ut nullum sit periculum corruptionis. § 2. Vinum debet esse naturale de genimine vitis et non corruptum. Can. 816. In Missae celebratione sacerdos, secundum proprium ritum, debet panem azymum vel fermentatum adhibere ubicunque Sacrum litet. Can. 817. Nefas est, urgente etiam extrema necessitate, alteram materiam sine altera aut etiam utramque, extra Missae celebrationem, consecrare. Can. 818. Reprobata quavis contraria consuetudine, sacerdos celebrans accurate ac devote servet rubricas suorum ritualium librorum, caveatque ne alias caeremonias aut preces proprio arbitrio adiungat. Can. 819. Missae sacrificium celebrandum est lingua liturgica sui cuiusque ritus ab Ecclesia probati.

ART. III. De tempore et loco Missae celebrandae.

243

Can. 820. Missae sacrificium omnibus diebus celebrari potest, exceptis iis qui proprio sacerdotis ritu excluduntur. Can. 821. § 1. Missae celebrandae initium ne fiat citius quam una hora ante auroram vel serius quam una hora post meridiem. § 2. In nocte Nativitatis Domini inchoari media nocte potest sola Missa conventualis vel paroecialis, non autem alia sine apostolico indulto. § 3. In omnibus tamen religiosis seu piis domibus oratorium habentibus cum facultate sanctissimam Eucharistiam habitualiter asservandi, nocte Nativitatis Domini, unus sacerdos tres rituales Missas vel, servatis servandis, unam tantum quae adstantibus omnibus ad praecepti quoque satisfactionem valeat, celebrare potest et sacram communionem petentibus ministrare. Can. 822. § 1. Missa celebranda est super altare consecratum et in ecclesia vel oratorio consecrato aut benedicto ad normam iuris, salvo praescripto can. 1196. § 2. Privilegium altaris portatilis vel iure vel indulto Sedis tantum Apostolicae conceditur. § 3. Hoc privilegium ita intelligendum est, ut secumferat facultatem ubique celebrandi, honesto tamen ac decenti loco et super petram sacram, non autem in mari. § 4. Loci Ordinarius aut, si agatur de domo religionis exemptae, Superior maior, licentiam celebrandi extra ecclesiam et oratorium super petram sacram et decenti loco, nunquam autem in cubiculo, concedere potest iusta tantum ac rationabili de causa, in aliquo extraordinario casu et per modum actus.

§ 3. petiturus est.o Eleemosynam recipere pro Missa quae alio titulo debetur et applicatur. pro alia eleemosynam recipere nequit. sacerdoti cuilibet Missam celebranti et applicanti licet eleemosynam seu stipendium recipere. 823. IV. praeterquam in die Nativitatis Domini.244 Can. non autem super Graecorum antimensiis. Can. excepta aliqua retributione ex titulo extrinseco. Secundam receptum et probatum Ecclesiae morem atque institutum. etsi olim rite consecrato aut benedicto. 825. § 2. § 2. In altaribus papalibus nemo celebret sine apostolico indulto. et eleemosynam postea datam retinere pro Missa antea applicata. sacerdos. 2. Can. Quoties autem pluries in die celebrat. si unam Missam ex titulo iustitiae applicet. oblata eleemosyna. . ART. Deficiente altari proprii ritus. 824. Non licet Missam celebrare in templo haereticorum vel schismaticorum. § 1. sed nondum petiit. sacerdoti fas est ritu proprio celebrare in altari consecrato alius ritus catholici. Nunquam licet: l. De Missarum eleemosynis seu stipendiis. § 1.o Missam applicare ad intentionem illius qui applicationem.

veluti ad manum. nisi aliam fuisse eius intentionem legitime praesumi debeat. 4. alteram pro applicatione eiusdem Missae. 826. § 2. Stipendia quae a fidelibus pro Missis offeruntur sive ex propria devotione. aut ab iis qui eas applicare deberent secundum tabulas fundationis. § 1. Ordinarii loci est Missarum stipem in sua dioecesi definire per decretum. Can. hic supputetur secundum eleemosynam loci in quo oblator morabatur. et ideo de iure aut Sanctae Sedis indulto aliis sacerdotibus tradendae sunt ut iisdem satisfiat. quae applicari non possunt in proprio loco. manualia dicuntur. nisi certo constet unam stipem oblatam esse pro celebratione sine applicatione. Missarum eleemosynae iam perceptae perierint. quot stipendia etiam exigua data et accepta fuerint. 829.o Alteram recipere eleemosynam pro sola celebratione. Si quis pecuniae summam obtulerit pro Missarum applicatione. A stipe Missarum quaelibet etiam species negotiationis vel mercaturae omnino arceatur. in . Tot celebrandae et applicandae sunt Missae. Can. appellantur fundata seu Missae fundatae. sive ex obligatione etiam perpetua a testatore propriis heredibus facta. Licet sine culpa illius qui onere celebrandi gravatur. obligatio non cessat. Can.o Duplicem eleemosynam pro eiusdem Missae applicatione accipere. Can. 827. 828.245 3. Ad instar manualium vocantur stipendia Missarum fundatarum. non indicans earundem numerum. Can. 831. § 1. § 3. 830. Alia stipendia quae ex fundationum reditibus percipiuntur. Can. quantum fieri potest.

sacerdos. firmo praescripto can. Can. nec sacerdoti licet ea maiorem exigere. 834. Missae pro quibus celebrandis tempus ab oblatore expresse praescriptum est. Quod si oblator arbitrio sacerdotis tempus celebrationis expresse reliquerit. eo omnino tempore sunt celebrandae. 833. eius voluntati stare debet. circa stipem manualem stare debent decreto Ordinarii loci aut dioecesis consuetudini. § 1. Ubi desit Ordinarii decretum. etiam minorem. Etiam religiosi. Can. § 2.246 dioecesana Synodo latum. 832. si tamen oblator expresse aliquas circumstantias in Missae celebratione servandas determinaverit. servetur consuetudo dioecesis. sacerdos poterit tempore quo sibi magis placuerit. Si oblator nullum tempus pro Missarum manualium celebratione expresse praescripserit: 1. Praesumitur oblatorem petiisse solam Missae applicationem.o In aliis casibus Missae sunt celebrandae intra modicum tempus pro maiore vel minore Missarum numero. eas celebrare. § 3. licet exempti.o Missae pro urgenti causa oblatae quamprimum tempore utili sunt celebrandae. . Sacerdoti fas est oblatam ultro maiorem stipem pro Missae applicatione accipere. 2. § 2. 835. et. nisi loci Ordinarius prohibuerit. eleemosynam acceptans. § 3. Can.

Can. 838. si pinguis eleemosyna locum pro parte teneat dotis beneficii aut causae piae. Qui Missas per alios celebrandas habet. moneantur fideles. firmo praescripto can. Can. Can. In Missis ad instar manualium. vel alibi. . 840. Nemini licet tot Missarum onera per se celebrandarum recipere quibus intra annum satisfacere nequeat. debet acceptas integre transmittere. Can. legitime retinetur excessus et satis est remittere solam eleemosynam manualem dioecesis in qua Missa celebratur. aut certo constet excessum supra taxam dioecesanam datum fuisse intuitu personae. nisi obstet mens fundatoris. sed tempus legitimum pro earundem celebratione incipit a die quo sacerdos celebraturus easdem receperit. nisi aliud constet. Missas oblatas celebratum iri vel ibidem. In ecclesiis in quibus ob fidelium peculiarem devotionem Missarum eleemosynae ita affluunt. Can. Qui habent Missarum numerum de quibus sibi liceat libere disponere. Qui Missarum stipes manuales ad alios transmittit.247 Can. cum commode poterit. 836. Qui Missas a fidelibus receptas aut quoquo modo suae fidei commissas aliis celebrandas tradiderint. § 2. 835. eas quamprimum distribuat. per tabellam in loco patenti et obvio positam. possunt eas tribuere sacerdotibus sibi acceptis. 841. obligatione tenentur usque dum acceptatae ab eisdem obligationis et recepti stipendii testimonium obtinuerint. 837. 839. nisi aut oblator expresse permittat aliquid retinere. dummodo probe sibi constet eos esse omni exceptione maiores vel testimonio proprii Ordinarii commendatos. § I. ut omnes Missae celebrari ibidem debito tempore nequeant.

ad eorum Superiores. post annum a die suscepti oneris. in manualibus vero. § 2. Rectores ecclesiarum aliorumque piorum locorum sive saecularium sive religiosorum in quibus eleemosynae Missarum recipi solent. Omnes et singuli administratores causarum piarum aut quoquo modo ad Missarum onera implenda obligati. Can. salva diversa offerentium voluntate. . intentionem. peculiarem habeant librum in quo accurate notent Missarum receptarum numerum. § l. § 2.248 Can. 843. § 2. Ius et officium advigilandi ut onera Missarum adimpleantur. eleemosynam. sub exitum cuiuslibet anni. Hoc autem tempus ita est accipiendum ut in Missis ad instar manualium obligatio eas deponendi decurrat a fine illius anni intra quem onera impleri debuissent. suis Ordinariis tradant secundum modum ab his definiendum. quas acceperint Missas cum suis eleemosynis cito in librum per ordinem referant curentque pro viribus ut quamprimum celebrentur. in religiosorum ecclesiis. celebrationem. 842. sive ecclesiastici sive laici. Can. 841. Ordinarii quoque locorum et Superiores religiosi qui propriis subditis aliisve Missas celebrandas committunt. Can. Missarum onera quibus nondum fuerit satisfactum. in ecclesiis saecularium pertinet ad loci Ordinarium. 844. § 1. quibusve satisfecerit. Imo omnes sacerdotes sive saeculares sive religiosi debent accurate adnotare quas quisque Missarum intentiones receperit. § l. Ordinarii tenentur obligatione singulis saltem annis huiusmodi libros sive per se ipsi sive per alios recognoscendi.

nisi iusta et rationabilis causa aliud suadeat. § 2. § 2. si sit extraneus. Minister ordinarius sacrae communionis est solus sacerdos. 846. § l. Etiam extra Missam quilibet sacerdos eadem facultate pollet ex licentia saltem praesumpta rectoris ecclesiae. 845. Can.249 CAPUT II. sacram communionem ministrare potest. si privatim celebrat. 869. Ius et officium sacram communionem publice ad infirmos etiam non paroecianos extra ecclesiam deferendi. quae in casu necessitatis legitime praesumitur. salvo praescripto can. Extraordinarius est diaconus. ART. etiam proxime ante et statim post. § l. § l. Can. . 848. Can. 847. Ad infirmos publice sacra communio deferatur. gravi de causa concedenda. pertinet ad parochum intra suum territorium. I. Quilibet sacerdos intra Missam et. De ministro sacrae communionis. de Ordinarii loci vel parochi licentia. Can. De sanctissimo Eucharistiae sacramento.

ministrare Eucharistiam in azymo. De subiecto sacrae communionis. Sacram communionem per modum Viatici sive publice sive privatim ad infirmos deferre. Can. 514. pertinet ad parochum ad normam can. § 2. Ubi vero necessitas urgeat nec sacerdos diversi ritus adsit. reverentiae ac decentiae tanto sacramento debitae sedulo consulatur. secundum proprium ritum. n. salvo praescripto can. 850. II. ART. vicissim latino aut orientali qui utitur azymo. 848.250 § 2. at suum quisque ritum ministrandi servare debet. 852. cui custodia sanctissimi Sacramenti commissa est. 397. Quando privatim sacra communio infirmis ministratur. 3 et can. licet sacerdoti orientali qui fermentato utitur. § l. Can. Can. Ceteri sacerdotes id possunt in casu tantum necessitatis aut de licentia saltem praesumpta eiusdem parochi vel Ordinarii. de venia saltem praesumpta sacerdotis. ministrare in fermentato. § 2. Sacerdos sacram communionem distribuat azymo pane vel fermentato. § l. 85l. Communionem privatim ad infirmos quilibet sacerdos deferre potest. 849. . Can. servatis a Sede Apostolica praescriptis normis. §§ 1-3. Sanctissima Eucharistia sub sola specie panis praebeatur.

§ 3. § 2. § l. ne pueri ad sacram Synaxim accedant ante adeptum usum rationis vel sine sufficienti dispositione. § l. § 4. Arcendi sunt ab Eucharistia publice indigni. qui propter aetatis imbecillitatem nondum huius sacramenti cognitionem et gustum habent. Pueris. qua ipsi fidei saltem mysteria necessaria necessitate medii ad salutem pro suo captu percipiant. 853. . si publice petant et sine scandalo ipsos praeterire nequeat. Eucharistia ne ministretur. si opportunum prudenter iudicaverit. ea scilicet. ut sanctissima Eucharistia pueris ministrari possit ac debeat. non autem. minister repellat. De sufficienti puerorum dispositione ad primam communionem iudicium esto sacerdoti a confessionibus eorumque parentibus aut iis qui loco parentum sunt. satis est ut sciant Corpus Christi a communi cibo discernere illudque reverenter adorare. Parocho autem est officium advigilandi etiam per examen. si occulte petant et eos non emendatos agnoverit. 855. Occultos vero peccatores. admitti potest et debet ad sacram communionem. § 2. quales sunt excommunicati. itemque curandi ut usum rationis assecuti et sufficienter dispositi quamprimum hoc divino cibo reficiantur. Quilibet baptizatus qui iure non prohibetur. nisi de eorum poenitentia et emendatione constet et publico scandalo prius satisfecerint. § 5. 854. Extra mortis periculum plenior cognitio doctrinae christianae et accuratior praeparatio merito exigitur. interdicti manifestoque infames. et devote pro suae aetatis modulo ad sanctissimam Eucharistiam accedant. Can. Can.251 Can. In periculo mortis.

nisi forte de consilio proprii sacerdotis. Infirmi tamen qui iam a mense decumbunt sine certa spe ut cito convalescant. Nemo quem conscientia peccati mortalis gravat. pervenerit. sed locorum Ordinariis fas est. sine praemissa sacramentali confessione ad sacram communionem accedat. vel prorogare. quod si urgeat necessitas ac copia confessarii illi desit. postquam ad annos discretionis. § 3. Can. § l. Suadendum fidelibus ut huic praecepto satisfaciant in sua quisque paroecia. Omnis utriusque sexus fidelis. 857. si ita personarum ac locorum adiuncta exigant. § l. qui eam eadem die iam receperit. nisi mortis urgeat periculum. actum perfectae contritionis prius eliciat. etsi aliquam medicinam vel aliquid per modum potus antea sumpserint. aut necessitas impediendi irreverentiam in sacramentum. Can. Nemini liceat sanctissimem Eucharistiam recipere. de prudenti confessarii consilio sanctissimam Eucharistiam sumere possunt semel aut bis in hebdomada. 856. saltem in Paschate. Can. Paschalis communio fiat a dominica Palmarum ad dominicam in albis. § 2. non tamen ultra festum sanctissimae Trinitatis. ad tempus ab eius perceptione duxerit abstinendum. non tamen ante quartam diem dominicam Quadragesimae. § 1. quantumcunque etiam se contritum existimet. § 2. nisi in casibus de quibus in can: 858. 859. debet semel in anno.252 Can. Qui a media nocte ieiunium naturale non servaverit. Eucharistiae sacramentum recipere. ob aliquam rationabilem causam. et qui in aliena paroecia . nequit ad sanctissimam Eucharistiam admitti. hoc tempus etiam pro omnibus suis fidelibus anticipare. idest ad rationis usum. 858.

§ 4. quavis de causa. sanctum Viaticum. tutores. sanctissimo Christi Corpore in Missa sollemni seu conventuali reficiantur. Can. qui ipsorum curam habere debent. Can. 864. In periculo mortis. utque Missae adstantes non solum spirituali affectu. Can. fideles sacrae communionis recipiendae praecepto tenentur. idest in parentes. in eos quoque ac praecipue recidit. secundum prudens confessarii consilium. § 2. Etiamsi eadem die sacra communione fuerint refecti. Obligatio praecepti communionis sumendae. rite dispositi. etiam sacerdotes qui ea die a Sacro litando abstinent. Expedit ut feria V maioris hebdomadae omnes clerici. valde tamen suadendum. confessarium. . Can. Praeceptum paschalis communionis adhuc urget. 862. si quis illud praescripto tempore. § 3. communicent. etiam quotidie. Can. Praecepto communionis recipiendae non satisfit per sacrilegam communionem. quavis ex causa procedat. Perdurante mortis periculo. Excitentur fideles ut frequenter. pluries. administrari et licet et decet. ut in vitae discrimen adducti denuo communicent. 860.253 satisfecerint. curent proprium parochum de adimpleto praecepto certiorem facere. distinctis diebus. sed sacramentali etiam sanctissimae Eucharistiae perceptione. 861. § 1. non impleverit. pane Eucharistico reficiantur ad normas in decretis Apostolicae Sedis traditas. quae impuberes gravat. 863. institutores et parochum.

§ 1. Suadendum tamen ut suo quisque ritu fideles praecepto communionis paschalis satisfaciant. Sanctum Viaticum infirmis ne nimium differatur. et qui animarum curam gerunt. III. § 2. 867. § 3. Sanctum Viaticum moribundis ritu proprio accipiendum est. De tempore et loco quo sacra communio distribui potest. nisi aliud rationabilis causa suadeat. Omnibus diebus licet sanctissimam Eucharistiam distribuere. § 4. § 2. ART. sed. urgente necessitate. . Can.254 Can. § 1. In Sabbato Sancto sacra communio nequit fidelibus ministrari nisi inter Missarum sollemnia vel continuo ac statim ab iis expletis. quibus Missae sacrificium offerri potest. sedulo advigilent ut eo infirmi plene sui compotes reficiantur.866. Sacra communio iis tantum horis distribuatur. Feria tamen VI maioris hebdomadae solum licet sacrum Viaticum ad infirmos deferre. pietatis causa. § 3. fas esto quolibet ritu illud accipere. 865. sacramentum Eucharisticum quolibet ritu confectum suscipiant. Can. Omnibus fidelibus cuiusvis ritus datur facultas ut.

870. 868. Sacerdoti celebranti non licet Eucharistiam intra Missam distribuere fidelibus adeo distantibus ut ipse altare e conspectu amittat. Can. Can. fideli rite disposito remittuntur peccata post baptismum commissa. in casibus particularibus id prohibuerit. per iudicialem absolutionem a legitimo ministro impertitam. Sacrum tamen Viaticum quacunque diei aut noctis hora ministrari potest. In poenitentiae sacramento. etiam in oratorio privato. 871. iustis de causis. Minister huius sacramenti est solus sacerdos. nisi loci Ordinarius. De ministro sacramenti poenitentiae. Sacra communio distribui potest ubicunque Missam celebrare licet. 869. TITULUS IV. Can. De poenitentia. Can. . CAPUT I.255 § 5.

novitiorum aliorumve de quibus in can. in poenitentem. § 1.183. ad validam peccatorum absolutionem requiritur in ministro potestas iurisdictionis. ad normam can. 514. Hac eadem iurisdictione gaudent etiam canonicus poenitentiarius ecclesiae quoque collegiatae. Can. § 2. Haec iurisdictio cessat amissione officii. 872. suspensione ab officio. 877. Ordinaria iurisdictione ad confessiones excipiendas pro universa Ecclesia. E. praeter Romanum Pontificem. 875. post sententiam condemnatoriam vel declaratoriam. et Superiores religiosi exempti pro suis subditis. firmo tamen praescripto can. 873. ad normam can. 874. § 2. iurisdictionem delegatam confert quoque proprius eorundem Superior. . ad normam constitutionum. Cardinales. In religione clericali exempta ad recipiendas confessiones professorum. § 3. excommunicatione. Iurisdictionem delegatam ad recipiendas confessiones quorumlibet sive saecularium sive religiosorum confert sacerdotibus tum saecularibus tum religiosis etiam exemptis Ordinarius loci in quo confessiones excipiuntur. Can. firmo tamen praescripto can. 519. interdicto. Praeter potestatem ordinis. et parochus aliique qui loco parochi sunt. § l. sive ordinaria sive delegata. R. § 1. iis vero qui a proprio Superiore praesentantur. Locorum Ordinarii iurisdictionem ad audiendas confessiones habitualiter ne concedant religiosis qui a proprio Superiore non praesentantur. 401.256 Can. sacerdotes autem religiosi eadem ne utantur sine licentia saltem praesumpta sui Superioris. et. Can. § 1. pro suo quisque territorio Ordinarius loci. potiuntur S. § 1. sine gravi causa eam ne denegent.

257 ad normam constitutionum; cui fas est eam concedere etiam sacerdotibus e clero saeculari aut alius religionis. § 2. In religione laicali exempta, Superior proponit confessarium, qui tamen iurisdictionem obtinere debet ab Ordinario loci, in quo religiosa domus reperitur. Can. 876. § l. Revocata qualibet contraria particulari lege seu privilegio, sacerdotes tum saeculares tum religiosi, cuiusvis gradus aut officii, ad confessiones quarumcunque religiosarum ac novitiarum valide et licite recipiendas peculiari iurisdictione indigent, salvo praescripto can. 239, § 1, n. l, 522, 523. § 2. Hanc iurisdictionem confert loci Ordinarius, ubi religiosarum domus sita est, ad normam can. 525. Can. 877. § 1. Tum locorum Ordinarii iurisdictionem, tum Superiores religiosi iurisdictionem aut licentiam audiendarum confessionum ne concedant, nisi iis qui idonei per examen reperti fuerint, nisi agatur de sacerdote cuius theologicam doctrinam aliunde compertam habeant. § 2. Si post concessam iurisdictionem aut licentiam prudenter dubitent num probatus a se antea sacerdos pergat adhuc idoneus esse, eum ad novum doctrinae periculum adigant, etsi agatur de parocho aut canonico poenitentiario. Can. 878. § 1. Iurisdictio delegata aut licentia audiendarum confessionum concedi potest certis quibusdam circumscripta finibus. § 2. Caveant tamen locorum Ordinarii ac religiosi Superiores ne iurisdictionem aut licentiam sine rationabili causa nimis coarctent. Can. 879. § 1. Ad confessiones valide audiendas opus est iurisdictione scripto vel verbis expresse concessa.

258 § 2. Pro concessione iurisdictionis nihil exigi potest. Can. 880. § 1. Loci Ordinarius vel Superior religiosus iurisdictionem vel licentiam ad audiendas confessiones ne revocent aut suspendant, nisi gravem ob causam. § 2. At graves ob causas Ordinarius potest etiam parocho aut poenitentiario confessarii munus interdicere, salvo recursu in devolutivo ad Sedem Apostolicam. § 3. Non tamen licet Episcopo, inconsulta Sede Apostolica, si de domo formata agatur, omnibus alicuius religiosae domus confessariis una simul iurisdictionem adimere. Can. 881. § 1. Omnes utriusque cleri sacerdotes ad audiendas confessiones approbati in aliquo loco, sive ordinaria sive delegata iurisdictione instructi, possunt etiam vagos ac peregrinos ex alia dioecesi vel paroecia ad sese accedentes, itemque catholicos cuiusque ritus orientalis, valide et licite absolvere. § 2. Qui ordinariam habent absolvendi potestatem, possunt subditos absolvere ubique terrarum. Can. 882. In periculo mortis omnes sacerdotes, licet ad confessiones non approbati, valide et licite absolvunt quoslibet poenitentes a quibusvis peccatis aut censuris, quantumvis reservatis et notoriis, etiamsi praesens sit sacerdos approbatus, salvo praescripto can. 884, 2252. Can. 883. § 1. Sacerdotes omnes maritimum iter arripientes, dummodo vel a proprio Ordinario, vel ab Ordinario portus in quo navim conscendunt, vel etiam ab Ordinario cuiusvis portus interiecti per quem in itinere transeunt, facultatem rite acceperint confessiones audiendi, possunt, toto itinere, quorumlibet fidelium secum navigantium confessiones in navi excipere, quamvis navis in itinere transeat vel etiam aliquandiu

259 consistat variis in locis diversorum Ordinariorum iurisdictioni subiectis. § 2. Quoties vero navis in itinere consistat, possunt confessiones excipere tum fidelium qui quavis de causa ad navim accedant, tum eorum qui ipsis ad terram obiter appellentibus confiteri petant eosque valide ac licite absolvere etiam a casibus Ordinario loci reservatis. Can. 884. Absolutio complicis in peccato turpi invalida est, praeterquam in mortis periculo; et etiam in periculo mortis, extra casum necessitatis, est ex parte confessarii illicita ad normam constitutionum apostolicarum et nominatim constitutionis Benedicti XIV Sacramentum Poenitentiae, 1 Iun. 1741. Can. 885. Etsi preces, ab Ecclesia formulae absolutoriae adiunctae, ad ipsam absolutionem obtinendam non sint necessariae, nihilominus, nisi iusta decausa, ne omittantur. Can. 886. Si confessarius dubitare nequeat de poenitentis dispositionibus et hic absolutionem petat, absolutio nec deneganda, nec differenda est. Can. 887. Pro qualitate et numero peccatorum et conditione poenitentis salutares et convenientes satisfactiones confessarius iniungat; quas poenitens volenti animo excipere atque ipse per se debet implere. Can. 888. § 1. Meminerit sacerdos in audiendis confessionibus se iudicis pariter et medici personam sustinere ac divinae iustitiae simul et misericordiae ministrum a Deo constitutum esse ut honori divino et animarum saluti consulat. § 2. Caveat omnino ne complicis nomen inquirat, ne curiosis aut inutilibus quaestionibus, maxime circa sextum Decalogi praeceptum, quemquam detineat, et praesertim ne iuniores de iis quae ignorant imprudenter interroget.

260 Can. 889. § 1. Sacramentale sigillum inviolabile est; quare caveat diligenter confessarius ne verbo aut signo aut alio quovis modo et quavis de causa prodat aliquatenus peccatorem. § 2. Obligatione servandi sacramentale sigillum tenentur quoque interpres aliique omnes ad quos notitia confessionis quoquo modo pervenerit. Can. 890. § l. Omnino prohibitus est confessario usus scientiae ex confessione acquisitae cum gravamine poenitentis, excluso etiam quovis revelationis periculo. § 2. Tam Superiores pro tempore exsistentes, quam confessarii qui postea Superiores fuerint renuntiati, notitia quam de peccatis in confessione habuerint, ad exteriorem gubernationem nullo modo uti possunt. Can. 891. Magister novitiorum eiusque socius, Superior Seminarii collegiive sacramentales confessiones suorum alumnorum secum in eadem domo commorantium ne audiant, nisi alumni ex gravi et urgenti causa in casibus particularibus sponte id petant. Can. 892. § l. Parochi aliique quibus cura animarum vi muneris est demandata, gravi iustitiae obligatione tenentur audiendi sive per se sive per alium confessiones fidelium sibi commissorum, quoties ii audiri rationabiliter petant. § 2. Urgente necessitate, omnes confessarii obligatione tenentur ex caritate confessiones fidelium audiendi, et in mortis periculo omnes sacerdotes.

CAPUT II.

261 De reservatione peccatorum.

Can. 893. § l. Qui ordinario iure possunt audiendi confessiones potestatem concedere aut ferre censuras, possunt quoque, excepto Vicario Capitulari et Vicario Generali sine mandato speciali, nonnullos casus ad suum avocare iudicium, inferioribus absolvendi potestatem limitantes. § 2. Haec avocatio dicitur reservatio casuum. § 3. Quod attinet ad reservationem censurarum, servetur praescriptum can. 2246, 2247. Can. 894. Unicum peccatum ratione sui reservatum Sanctae Sedi est falsa delatio, qua sacerdos innocens accusatur de crimine sollicitationis apud iudices ecclesiasticos. Can. 895. Locorum Ordinarii peccata ne reservent, nisi, re in Synodo dioecesana discussa, vel extra Synodum auditis Capitulo cathedrali et aliquot ex prudentioribus ac probatioribus suae dioecesis animarum curatoribus, vera reservationis necessitas aut utilitas comprobata fuerit. Can. 896. Inter Superiores religionis clericalis exemptae unus Superior generalis, et in monasteriis sui iuris Abbas, cum proprio cuiusque Consilio, peccata, ut supra, subditorum reservare possunt, firmo praescripto can. 518, § 1, 519. Can. 897. Casus reservandi sint pauci omnino, tres scilicet ve1, ad summum, quatuor ex gravioribus tantum et atrocioribus criminibus externis specifice determinatis; ipsa vero reservatio ne ultra in vigore maneat, quam necesse sit ad publicum aliquod inolitum vitium

262 exstirpandum et collapsam forte christianam disciplinam instaurandam. Can. 898. Prorsus ab iis peccatis sibi reservandis omnes abstineant quae iam sint Sedi Apostolicae etiam ratione censurae reservata, et regulariter ab iis quoque quibus censura, etsi nemini reservata, a iure imposita sit. Can. 899. § 1. Statutis semel reservationibus quas vere necessarias aut utiles iudicaverint, curent locorum Ordinarii ut ad subditorum notitiam, quo meliore eis videatur modo, eaedem deducantur, nec facultatem a reservatis absolvendi cuivis et passim impertiant. § 2. At huiusmodi absolvendi facultas ipso iure competit canonico poenitentiario ad normam can. 401, § 1, et habitualiter impertiatur saltem vicariis foraneis, addita, praesertim in locis dioecesis a sede episcopali remotioribus, facultate subdelegandi toties quoties confessarios sui districtus, si et quando pro urgentiore aliquo determinato casu ad eos recurrant. § 3. Ipso iure a casibus, quos quoquo modo sibi Ordinarii reservaverint, absolvere possunt tum parochi, aliive qui parochorum nomine in iure censentur, toto tempore ad praeceptum paschale adimplendum utili, tum singuli missionarii quo tempore missiones ad populum haberi contingat. Can. 900. Quaevis reservatio omni vi caret: 1.o Cum confessionem peragunt sive aegroti qui domo egredi non valent, sive sponsi matrimonii ineundi causa; 2.o Quoties vel legitimus Superior petitam pro aliquo determinato casu absolvendi facultatem denegaverit, vel, prudenti confessarii iudicio, absolvendi facultas a legitimo Superiore peti nequeat sine gravi poenitentis incommodo aut sine periculo violationis sigilli sacramentalis;

263 3.o Extra territorium reservantis, etiamsi dumtaxat ad absolutionem obtinendam poenitens ex eo discesserit.

CAPUT III. De subiecto sacramenti poenitentiae.

Can. 901. Qui post baptismum mortalia perpetravit, quae nondum per claves Ecclesiae directe remissa sunt, debet omnia quorum post diligentem sui discussionem conscientiam habeat, confiteri et circumstantias in confessione explicare, quae speciem peccati mutent. Can. 902. Peccata post baptismum commissa, sive mortalia directe potestate clavium iam remissa, sive venialia, sunt materia sufficiens, sed non necessaria, sacramenti poenitentiae. Can.903. Qui aliter confiteri non possunt, non prohibentur, si velint, per interpretem confiteri, praecavendo abusus et scandala, firmo praescripto can. 889, § 2. Can. 904. Ad normam constitutionum apostolicarum et nominatim constitutionis Benedicti XIV Sacramentum Poenitentiae, 1 Iun. 1741, debet poenitens sacerdotem, reum delicti sollicitationis in confessione, intra mensem denuntiare loci Ordinario, vel Sacrae Congregationi S. Officii; et confessarius debet, graviter onerata eius conscientia, de hoc onere poenitentem monere. Can. 905. Cuivis fideli integrum est confessario legitime approbato etiam alius ritus, cui maluerit, peccata sua confiteri.

264 Can. 906. Omnis utriusque sexus fidelis, postquam ad annos discretionis, idest ad usum rationis, pervenerit, tenetur omnia peccata sua saltem semel in anno fideliter confiteri. Can. 907. Praecepto confitendi peccata non satisfacit, qui confessionem facit sacrilegam vel voluntarie nullam.

CAPUT IV. De loco ad confessiones excipiendas.

Can. 908. Sacramentalis confessionis proprius locus est ecclesia vel oratorium publicum aut semipublicum. Can. 909. § 1. Sedes confessionalis ad audiendas mulierum confessiones semper collocetur in loco patenti et conspicuo, et generatim in ecclesia vel oratorio publico aut semi-publico mulieribus destinato. § 2. Sedes confessionalis crate fixa ac tenuiter perforata inter poenitentem et confessarium sit instructa. Can. 910. § l. Feminarum confessiones extra sedem confessionalem ne audiantur, nisi ex causa infirmitatis aliave verae necessitatis et adhibitis cautelis quas Ordinarius loci opportunas iudicaverit. § 2. Confessiones virorum etiam in aedibus privatis excipere licet.

265

CAPUT V. De indulgentiis. ART. I. De indulgentiarum concessione.

Can. 911. Omnes magni faciant indulgentias seu remissionem coram Deo poenae temporalis debitae pro peccatis, ad culpam quod attinet iam deletis, quam ecclesiastica auctoritas ex thesauro Ecclesiae concedit pro vivis per modum absolutionis, pro defunctis per modum suffragii. Can. 912. Praeter Romanum Pontificem, cui totius spiritualis Ecclesiae thesauri a Christo Domino commissa est dispensatio, ii tantum possunt potestate ordinaria indulgentias elargiri, quibus id expresse a iure concessum est. Can. 913. Inferiores Romano Pontifice nequeunt: 1.o Facultatem concedendi indulgentias aliis committere, nisi id eis a Sede Apostolica expresse fuerit indultum; 2.o Indulgentias concedere defunctis applicabiles; 3.o Eidem rei seu actui pietatis vel sodalitio, cui iam a Sede Apostolica vel ab alio indulgentiae concessae sint, alias adiungere, nisi novae conditiones adimplendae praescribantur. Can. 914. Benedictionem papalem cum indulgentia plenaria, secundum praescriptam formulam, impertiri possunt Episcopi in sua quisque dioecesi bis in anno, hoc est die sollemni Paschatis Resurrectionis et alio die festo

266 sollemni ab ipsis designando, etiamsi iidem Missae sollemni astiterint tantum; Abbates autem vel Praelati nullius, Vicarii et Praefecti Apostolici, etsi episcopali dignitate careant, id possunt in suis territoriis uno tantum ex sollemnioribus per annum diebus. Can. 915. Regulares, qui privilegium habent impertiendi benedictionem papalem, non solum obligatione tenentur servandi formulam praescriptam, sed hoc privilegio uti nequeunt, nisi in suis ecclesiis et in ecclesiis monialium vel tertiariorum suo Ordini legitime aggregatorum; non autem eodem die et loco quo Episcopus eam impertiat. Can. 916. Episcopi, Abbates vel Praelati nullius, Vicarii ac Praefecti Apostolici et Superiores maiores religionis clericalis exemptae, possunt designare et declarare unum altare privilegiatum quotidianum perpetuum, dummodo aliud non habeatur, in suis ecclesiis cathedralibus, abbatialibus, collegiatis, conventualibus, paroecialibus, quasi-paroecialibus, non autem in oratoriis publicis vel semi-publicis, nisi sint ecclesiae paroeciali unita seu eiusdem subsidiaria. Can. 917. § 1. Die Commemorationis omnium fidelium defunctorum, omnes Missae gaudent privilegio ac si essent ad altare privilegiatum celebratae. § 2. Omnia altaria ecclesiae per eos dies quibus in ea peragitur supplicatio Quadraginta Horarum sunt privilegiata. Can. 918. § l. Ut indicetur altare esse privilegiatum, nihil aliud inscribatur, nisi: altare privilegiatum, perpetuum vel ad tempus, quotidianum vel non, secundum concessionis verba. § 2. Pro Missis celebrandis in altari privilegiato nequit, sub obtentu privilegii, maior exigi Missae eleemosyna.

267 Can. 919. § l. Novae indulgentiae, ecclesiis etiam regularium concessae, quae Romae promulgatae non sint, ne pervulgentur, inconsulto Ordinario loci. § 2. In edendis libris, libellis, etc., quibus concessiones indulgentiarum pro variis precibus aut piis operibus recensentur, servetur praescriptum can. l388. Can. 920. Qui a Summo Pontifice impetraverint indulgentiarum concessiones pro omnibus fidelibus, obligatione tenentur, sub poena nullitatis gratiae obtentae, authentica exemplaria earundem concessionum ad Sacram Poenitentiariam deferendi. Can. 921. § l. Indulgentia plenaria concessa pro festis Domini Nostri Iesu Christi vel pro festis Beatae Mariae Virginis, intelligitur concessa dumtaxat pro festis quae in calendario universali reperiuntur. § 2. Concessa indulgentia plenaria vel partialis pro festis Apostolorum, intelligitur concessa dumtaxat pro eorum festo natali. § 3. Indulgentia plenaria concessa ut quotidiana perpetua ve1 ad tempus visitantibus aliquam ecclesiam vel publicum oratorium ita intelligenda est ut quacunque die, sed semel tantum in anno, ab unoquoque fideli acquiri possit, nisi aliud in decreto expresse dicatur. Can. 922. Indulgentiae adnexae festis vel sacris supplicationibus vel precibus novendialibus, septenariis, triduanis, quae ante aut post festum vel etiam eius octavario perdurante peraguntur, translatae intelliguntur in eum diem, quo festa huiusmodi legitime transferantur, si festum translatum habeat officium cum Missa sine sollemnitate et externa celebratione ac translatio fiat in perpetuum, vel si transferatur sive ad tempus sive in perpetuum sollemnitas et externa celebratio.

268 Can. 923. Ad lucrandam indulgentiam alicui diei affixam, si visitatio ecclesiae vel oratorii requiratur, haec fieri potest a meridie diei praecedentis usque ad mediam noctem quae statutum diem claudit. Can. 924. § l. Ad normam can. 75, indulgentiae adnexae alicui ecclesiae non cessant, si ecclesia funditus evertatur rursusque intra quinquaginta annos aedificetur in eodem vel fere eodem loco et sub eodem titulo. § 2. Indulgentiae coronis aliisve rebus adnexae tunc tantum cessant, cum coronae aliaeve res prorsus desinant esse vel vendantur.

ART. II. De indulgentiis acquirendis.

Can. 925. § 1. Ut quis capax sit sibi lucrandi indulgentias, debet esse baptizatus, non excommunicatus, in statu gratiae saltem in fine operum praescriptorum, subditus concedentis. § 2. Ut vero subiectum capax eas revera lucretur debet habere intentionem saltem generalem eas acquirendi et opera iniuncta implere statuto tempore ac debito modo secundum concessionis tenorem. Can. 926. Plenaria indulgentia ita concessa intelligitur ut si quis eam plenarie lucrari non possit, eam tamen partialiter lucretur pro dispositione quam babet. Can. 927. Nisi aliud ex concessionis tenore appareat, indulgentias ab Episcopo concessas lucrari possunt tum

269 subditi extra territorium, tum peregrini, vagi, omnesque exempti in territorio degentes. Can. 928. § l. Indulgentia plenaria, nisi aliud expresse cautum sit, acquiri potest semel tantum in die, etsi idem opus praescriptum pluries ponatur. § 2. Partialis indulgentia, nisi contrarium expresse notetur, saepius per diem, eodem opere repetito, potest lucrifieri. Can. 929. Fideles utriusque sexus qui, perfectionis studio vel institutionis seu educationis aut etiam valetudinis causa in domibus ecclesia vel publico sacello carentibus, de consensu Ordinariorum constitutis, vitam communem agunt, itemque personae omnes ad illis ministrandum ibidem commorantes, quoties ad lucrandas indulgentias praescribatur visitatio alicuius ecclesiae non determinatae, vel indeterminati alicuius publici oratorii, visitare queunt propriae domus sacellum in quo obligationi audiendi Sacrum iure satisfacere possunt, dummodo cetera opera iniuncta rite praestiterint. Can. 930. Nemo indulgentias acquirens potest eas aliis in vita degentibus applicare; animabus autem in purgatorio detentis indulgentiae omnes a Romano Pontifice concessae, nisi aliud constet, applicabiles sunt. Can. 931. § 1. Ad quaslibet indulgentias lucrandas confessio forte requisita peragi potest intra octo dies qui immediate praecedunt diem cui indulgentia fuit affixa; communio autem in pervigilio eiusdem diei; utraque vero etiam intra subsequentem totam octavam. § 2. Pariter ad lucrandas indulgentias pro piis exercitiis in triduum, hebdomadam, etc., ductis concessas, confessio et communio fieri etiam potest intra octavam quae immediate sequitur exercitium expletum.

qui tamen praestat opus sibi in sacramentalem poenitentiam iniunctum et indulgentiis forte ditatum. nequit indulgentia lucrifieri. Can. Si peculiaris oratio assignata fuerit. cui praestando quis lege aut praecepto obligatur. 933. vel interpolationem. mentalis tantum oratio non sufficit. sed uno eodemque opere. detractionem.270 § 3. Christifideles qui solent. 934. aut nisi aliud expresse cautum fuerit. nisi legitime impediantur. possunt plures acquiri indulgentiae. Can. exceptis indulgentiis sive iubilaei ordinarii et extraordinarii sive ad instar iubilaei. nisi peculiaris aliqua assignetur. 932. § l. dummodo de fidelitate versionis constet ex declaratione vel Sacrae Poenitentiariae vel unius ex Ordinariis loci ubi vulgaris est lingua in quam vertitur oratio. potest simul et poenitentiae satisfacere et indulgentias lucrari. oratio autem vocalis poterit arbitrio fidelium deligi. etiam sine actuali confessione quae ceteroquin ad eas lucrandas necessaria foret. aut sanctam communionem in statu gratiae et cum recta piaque mente recipere quotidie. non. Uni eidemque rei vel loco plures ex variis titulis adnecti possunt indulgentiae. nisi opus requisitum sit confessio vel communio. indulgentiae acquiri possunt quocunque idiomate oratio recitetur. possunt omnes indulgentias consequi. saltem bis in mense ad poenitentiae sacramentum accedere. Can. quamvis semel aut iterum per hebdomadam ab eadem abstineant. Si ad lucrandas indulgentias oratio in genere ad mentem Summi Pontificis praescribatur. sed indulgentiae penitus cessant ob quamlibet additionem. cui ex variis titulis indulgentiae adnexae sint. § 2. Opere. . nisi in eiusdem concessione aliud expresse dicatur.

De extrema unctione. et si agatur de privatis orationibus.271 § 3. TITULUS V. dum ab alio recitatur. Can. et per verba in ritualibus libris ab Ecclesia probatis praescripta. Extremae unctionis sacramentum conferri debet per sacras unctiones. Pia opera ad lucrandas indulgentias iniuncta. Muti lucrari possunt indulgentias adnexas publicis precibus. legitimo detenti impedimento. aut mente eam prosequi. satis est ut eas mente recolant signisve effundant vel tantummodo oculis percurrant. confessarii possunt in alia commutare pro iis qui. Can. 936. eadem praestare nequeant. 935. si una cum ceteris fidelibus in eodem loco orantibus mentem ac pios sensus ad Deum attollant. 937. Ad indulgentiarum acquisitionem satis est orationem alternis cum socio recitare. adhibito oleo olivarum rite benedicto. Can. .

Can. n. minister ordinarius est parochus loci. § l. Extrema unctio praeberi non potest nisi fideli. et in casu necessitatis ex caritate quilibet sacerdos. Can. § 2. 939. alius quilibet sacerdos hoc sacramentum ministrare potest. § l. vel de licentia saltem rationabiliter praesumpta eiusdem parochi vel Ordinarii loci. in quo degit infirmus. CAPUT II. De subiecto extremae unctionis. 514. Minister ordinarius ex iustitia tenetur hoc sacramentum per se ipse vel per alium administrare. § 2. 397.272 CAPUT I. 3. . Salvo praescripto can. De ministro extremae unctionis. nisi infirmus post susceptam unctionem convaluerit et in aliud vitae discrimen inciderit. Can. §§ 1-3. Hoc sacramentum valide administrat omnis et solus sacerdos. In eadem infirmitate hoc sacramentum iterari non potest. 940. 938. in casu autem necessitatis. qui post adeptum usum rationis ob infirmitatem vel senium in periculo mortis versetur.

conferatur sub conditione. hoc sacramentum ministretur sub conditione. 942. 946.273 Can. Infirmis autem qui. 944. . Can. Can. nemini tamen licet illud negligere. dum sui plene compotes sunt. et omni studio et diligentia curandum ut infirmi. illud recipiant. 943. 735. Oleum infirmorum parochus loco nitido et decenter ornato in vase argenteo vel stamneo diligenter custodiat. Quando dubitatur num infirmus usum rationis attigerit. Hoc sacramentum non est conferendum illis qui impoenitentes in manifesto peccato mortali contumaciter perseverant. nihilominus absolute praebeatur. CAPUT III. debet esse ad hoc benedictum ab Episcopo. Oleum olivarum. 941. Can. quod si hoc dubium fuerit. in sacramento extremae unctionis adhibendum. vel a presbytero qui facultatem illud benedicendi a Sede Apostolica obtinuerit. Can. etiamsi deinde sensus vel usum rationis amiserint. Quamvis hoc sacramentum per se non sit de necessitate medii ad salutem. num in periculo mortis reipsa versetur vel num mortuus sit. illud saltem implicite petierunt aut verisimiliter petiissent. cum suae mentis compotes essent. 945. De ritibus et caeremoniis extremae unctionis. Can. nec domi retineat nisi ad normam can.

nomine ordinum maiorum ve1 sacrorum intelliguntur presbyteratus. Can. Can. nisi aliud ex natura rei vel ex contextu verborum eruatur. unctiones ipsa ministri manu nulloque adhibito instrumento fiant. Unctio pedum ex qualibet rationabili causa omitti potest. sacra ordinatio. Unctio renum semper omittatur. Can. 947. salva obligatione singulas unctiones supplendi. De ordine.274 Can. ordine et modo in libris ritualibus praescripto. 949. praeter consecrationem episcopalem. Extra casum gravis necessitatis. In canonibus qui sequuntur. § 3. ordines enumeratos in can. 950. in casu autem necessitatis sufficit unica unctio in uno sensu seu rectius in fronte cum praescripta Forma breviore. TITULUS VI. . 949 et ipsam primam tonsuram. ordo. minorum vero acolythatus. ordinatio. lectoratus. cessante periculo. diaconatus. § 2. Ordo ex Christi institutione clericos a laicis in Ecclesia distinguit ad fidelium regimen et cultus divini ministerium. accurate peragantur. comprehendunt. 948. § 1. ostiariatus. subdiaconatus. exorcistatus. § 4. Unctiones verbis. In iure verba: ordinare.

licite ordinare non potest. per se ipse suos subditos ordinet. a iure vel a Sede Apostolica per peculiare indultum potestatem acceperit aliquos ordines conferendi. sed subditum orientalis ritus. Can. Can. licet charactere episcopali careat. iusta causa non impeditus. Sacrae ordinationis minister ordinarius est Episcopus consecratus. Episcopus proppius. quod attinet ad ordinationem saecularium. nisi hac super re a Sede Apostolica dispensatum fuerit. sine apostolico indulto. est tantum Episcopus dioecesis in qua promovendus habeat domicilium una cum origine aut simplex domicilium sine origine. Can. qui sibi in consecratione assistant. Episcopus proprius. extraordinarius. § 1. § 2. sed in .275 CAPUT I. Consecratio episcopalis reservatur Romano Pontifici ita ut nulli Episcopo liceat quemquam consecrare in Episcopum. 954. nisi prius constet de pontificio mandato. 952. De ministro sacrae ordinationis. Nemini licet ordinatum a Romano Pontifice ad altiorem ordinem promovere sine Sedis Apostolicae facultate. Unusquisque a proprio Episcopo ordinetur aut cum legitimis eiusdem litteris dimissoriis. 956. Episcopus consecrator debet alios duos Episcopos adhibere. Can. qui. Can. 951. Can. 953. 955.

276 hoc altero casu promovendus debet animum in dioecesi perpetuo manendi iureiurando firmare. 3.o Episcopus proprius. vel de promovendo religioso professo de quo in can. 4. § 2.o Vicarius Generalis. 334. § 2. nisi agatur de promovendo ad ordines clerico qui dioecesi per primam tonsuram iam incardinatus est. 964. ex speciali tamen Episcopi mandato. etiam ad ordines maiores. Vicarius ac Praefectus Apostolicus. § 3. Abbas vel Praelatus nullius. § 1. Abbas vel Praelatus nullius. conferre primam tonsuram et ordines minores tum propriis subditis saecularibus ad normam can. 957. Litteras dimissorias pro saecularibus dare possunt. si charactere episcopali polleant. Episcopo dioecesano aequiparantur quod pertinet ad ordinationem. 956. intra annum vero solis arctatis ratione beneficii recepti vel recipiendi. Can. Si episcopali oharactere careant. .o Vicarius ac Praefectus Apostolicus. licet nondum consecratus.o De Capituli consensu Vicarius Capitularis post annum a sede vacante. 4. 969. quandiu iurisdictionem in territorio retinent: 1. ordinatio extra hos fines ab eisdem peracta irrita est. Can. licet episcopali charactere careant. 2.alius dioecesis destinatur ad normam can. n. vel de promovendo alumno. § 1. 958. qui servitio. aut ratione certi alicuius officii. cui propter necessitatem dioecesis sine dilatione sit providendum. postquam possessionem suae dioecesis legitime ceperit ad normam can. possunt nihilominus in proprio territorio et durante tantum munere. tum aliis qui litteras dimissorias iure requisitas exhibeant.

potest conferre primam tonsuram et ordines . Can. 959. can. § 3. 994. nisi habitis antea omnibus testimoniis. Episcopus alienus ne ordinet. citra apostolicum indultum. communionem cum Sede Apostolica habentem. alienum subditum licite ordinat. etsi sine territorio nullius. Quod si promovendus tempus sufficiens ad contrahendum impedimentum ad normam mem. excepto tantum. dummodo ipse de germana litterarum fide dubitare nullatenus possit. Can. 962. Can. quae iure exiguntur ad normam can. Episcopo ritus diversi a ritu promovendi. Quod attinet ad ordinationem religiosorum: 1. 964. Litterae dimissoriae ne concedantur. salvo praescripto can. 993-1000. Quilibet Episcopus. § 1. § 3.o Abbas regularis de regimine. hic testimonia directe colligat. acceptis legitimis litteris dimissoriis.277 § 2. Litterae dimissoriae mitti possunt ab Episcopo proprio. sed semel concessae non exstinguuntur resoluto iure dantis. Litterae dimissoriae possunt ab ipso concedente vel ab eius successore limitari aut revocari. § 2. 960. Can. Qui potest litteras dimissorias ad ordines recipiendos dare. potest quoque eosdem ordines conferre per se ipse. Vicarius Capitularis litteras dimissorias ne concedat iis qui ab Episcopo reiecti fuerunt. Can. § 3. etiam Cardinali Episcopo suburbicario. 994 transegerit in ipsa dioecesi Episcopi ordinantis. ad quemlibet Episcopum. si necessariam ordinis potestatem habeat. 994. Si post datas ab Ordinario litteras dimissorias nova testimonia necessaria sint ad normam can. 963. Can. 961. antequam eadem receperit.

3. 2. ab eodem collata. aut sit absens. in qua sita est domus religiosa. ad cuius familiam pertinet ordinandus. revocato quolibet contrario privilegio. Can. 967. Caveant Superiores religiosi ne in fraudem Episcopi dioecesani subditum ordinandum ad aliam religiosam domum mittant. aut concessionem litterarum dimissoriarum de industria in id tempus differant. ordinatio. Episcopus ad quem Superior religiosus litteras dimissorias mittere debet. nisi ordinans charactere episcopali polleat. Can. § l. de quibus in can.o Religiosi exempti a nullo Episcopo ordinari licite possunt sine litteris dimissoriis proprii Superioris maioris.278 minores. vel denique cum dioecesis vacet nec eam regat qui charactere episcopali polleat. § 2. 574. aut sit diversi ritus.o Superiores professis votorum simplicium. Necesse est ut singulis in casibus id Episcopo ordinaturo constet ex authentico Curiae episcopalis testimonio. Can. quo . est irrita. 966. Extra hos fines. litteras dimissorias concedere possunt dumtaxat ad primam tonsuram et ordines minores. 1006. § 2. 4. 965. aut non sit ordinationem habiturus proximo legitimo tempore ad normam can. cum Episcopus dioecesanus licentiam dederit. ipse vero sit presbyter et benedictionem abbatialem legitime acceperit. dummodo promovendus sit ipsi subditus vi professionis saltem simplicis. Tunc tantum Superior religiosus ad alium Episcopum litteras dimissorias mittere potest. est Episcopus dioecesis. revocato quolibet indulto Superioribus concesso dandi professis a votis temporariis litteras dimissorias ad ordines maiores.o Ordinatio ceterorum omnium alumnorum cuiusvis religionis regitur iure saecularium.

969. 968. Nemo ex saecularibus ordinetur. § 2. § 1. praeditus sit. Can. qui ad normam sacrorum canonum debitis qualitatibus. praevia legitima excardinatione et incardinatione. licet post ordinationem etiam sine propria culpa exorto. prohibentur receptos ordines exercere. etiam extraiudicialiter. Non prohibetur tamen Episcopus proprium promovere subditum. occulta quoque. Qui irregularitate aliove impedimento detinentur. qui in futurum. licite autem. vel .279 Episcopus vel abfuturus. qui iudicio proprii Episcopi non sit necessarius vel utilis ecclesiis dioecesis. Proprius Episcopus vel Superior religiosus maior potest suis clericis ex quavis canonica causa. § 2. 970. servitio alius dioecesis destinetur. salvo iure recursus ad Sanctam Sedem. neque ulla detineatur irregularitate aliove impedimento. Sacram ordinationem valide recipit solus vir baptizatus. CAPUT II. De subiecto sacrae ordinationis. vel nullas habiturus sit ordinationes. iudicio proprii Ordinarii. ascensum ad ordines interdicere. Can. Can. § 1.

§ l. I. gravi de causa. § 2. Can. Can. § 2. ART.280 etiam ad Moderatorem generalem. 971. De requisitis in subiecto sacrae ordinationis. § 3. dispensaverit. iudicio Episcopi. ad statum clericalem cogere. Qui ad ordines adspirant et extra Seminarium legitime morantur. vel canonice idoneum ab eodem avertere. qui eis invigilet eosque ad pietatem informet. nec potest ab Episcopo ad eos recipiendos cogi. qui propositum habeant ascendendi ad presbyteratum et quos merito coniicere liceat aliquando dignos futuros esse presbyteros. sed omnes ibidem commorari tenentur saltem per integrum sacrae theologiae curriculum. 973. onerata eius conscientia. obsit causa. Nefas est quemquam. 972. Can. Ordinatus tamen qui superiores ordines recipere recuset. quovis modo. Curandum ut ad sacros ordines adspirantes inde a teneris annis in Seminario recipiantur. nisi Ordinarius in casibus peculiaribus. nisi impedimento canonico detineatur aliave gravis. Prima tonsura et ordines illis tantum conferendi sunt. Episcopus sacros ordines nemini conferat quin ex positivis argumentis moraliter certus sit de eius canonica . commendentur pio et idoneo sacerdoti. nec prohiberi a receptorum ordinum exercitio. § l. si agatur de religiosis quibus ascensum interdixerit Superior provincialis. ob quamlibet rationem.

. § 2. nisi post medietatem eiusdem quarti anni. 331. secus non solum gravissime peccat. 6. nisi exeunte tertio cursus theologici anno. Cursus theologicus peractus esse debet non privatim. 976. § 1. Can. 3.o Aetas canonica. 975.o Ordinum inferiorum susceptio. si agatur de ordinibus maioribus. 2. § 3. requiruntur: 1. Can. 7. sed etiam periculo sese committit alienis communicandi peccatis. subdiaconatus ne conferatur. Quod pertinet ad consecrationem episcopalem. 1365 determinatam. diaconatus. 975. 5. § 1. presbyteratus ante vicesimum quartum completum. Subdiaconatus ne conferatur ante annum vicesimum primam completum.o Interstitiorum observatio. 4. nisi incepto quarto anno. 974. diaconatus ante vicesimum secundum completum.o Debita scientia.o Recepta sacra confirmatio. Can. presbyteratus. § 2. Ut quis licite ordinari possit.o Titulus canonicus. servetur praescriptum can. Firmo praescripto can. sed in scholis ad id institutis secundum studiorum rationem can.o Mores ordini recipiendo congruentes. Nemo sive saecularis sive religiosus ad primam tonsuram promoveatur ante inceptum cursum theologicum.281 idoneitate.

nisi. 978. diaconus ad presbyteratum ne antea promoveantur. Can. 977. acolythus vero ad subdiaconatum. sese exerceant. imo nec primam tonsuram conferre licet una cum aliquo ex ordinibus minoribus. alium sibi provideat. si titulum amittat. eoque deficiente. conferantur. subdiaconus ad diaconatum. aliud exposcat. § 1. 980. secundum normas ab Ordinariis pro diversis locorum et temporum necessitatibus et adiunctis dandas. subdiaconus et diaconus tres saltem menses in suo quisque ordine fuerint versati. In ordinationibus serventur temporum interstitia quibus promoti in receptis ordinibus. iudicio Episcopi. iudicio Episcopi. secundum Episcopi praescriptum. § l. Can. Hic titulus debet esse et vere securus pro tota ordinati vita et vere sufficiens ad congruam eiusdem sustentationem. suum subditum in sacris sine titulo canonico scienter ordinaverint aut ordinari permiserint. Nunquam tamen.282 Can. § 2. neque omnes ordines minores una simul. Ordinatus in sacris. § 2. citra apostolicum indultum. reprobata quavis contraria consuetudine. eius congruae sustentationi aliter cautum sit. minores ordines cum subdiaconatu duove sacri ordines uno eodemque die. nisi de peculiari licentia Romani Pontificis. Qui. Ordines gradatim conferendi sunt ita ut ordinationes per saltum omnino prohibeantur. nisi necessitas aut utilitas Ecclesiae. debent ipsi eorumque successores . § 3. Pro clericis saecularibus titulus canonicus est titulus beneficii. quam acolythus unum saltem annum. Can. patrimonii aut pensionis. § 1. § 2. 979. Interstitia primam tonsuram inter et ostiariatum vel inter singulos ordines minores prudenti Episcopi iudicio committuntur.

979. titulo missionis. § 1. Congregationis aliusve similis. hoc pactum omni vi caret. . iureiurando interposito. in locis sacrae Congregationi de Prop. conferre. ad congruam eiusdem sustentationem sufficiens. Fide subiectis. iure saecularium reguntur. § 3. donec congruae eiusdem sustentationi aliter provisum fuerit. § 3. ut dicitur. § 1. § 2. 982. debet beneficium vel officium vel subsidium.283 eidem egenti alimenta necessaria praebere. Si Episcopus aliquem ordinaverit sine titulo canonico cum pacto ut ordinatus non petat ab ipso alimenta. De irregularitatibus aliisque impedimentis. paupertatis. praesto sit. Can. Pro regularibus titulus canonicus est sollemnis religiosa professio seu titulus. ita tamen ut ordinandus. se devoveat perpetuo dioecesis aut missionis servitio sub Ordinarii loci pro tempore auctoritate. quem promoverit titulo servitii ecclesiae vel missionis. II. et. Ordinarius presbytero. suppleri potest titulo servitii dioecesis. Pro religiosis votorum simplicium perpetuorum est titulus mensae communis. ad normam constitutionum. ART. 981. Si ne unus quidem ex titulis de quibus in can. etiam ad ordinationis titulum quod attinet. § 2. § 1. Ceteri religiosi. Can.

neque ob hunc defectum prohibentur actus qui rite poni possunt.o Iudex qui mortis sententiam tulit. Can.o Qui. sive illegitimitas sit publica sive occulta. altaris ministerio defungi non valeant.o Corpore vitiati qui secure propter debilitatem. baptismum ab acatholicis quovis modo sibi conferri siverunt. Sunt irregulares ex defectu: l. 6. 3. Sunt irregulares ex delicto: 1. praeterquam in casu extremae necessitatis. qui nempe duo vel plura matrimonia valida successive contraxerunt. Ordinarius potest suis subditis receptorum ordinum exercitium rursus permittere. Nullum impedimentum perpetuum quod venit nomine irregularitatis. sive ex defectu sit sive ex delicto. haeretici.o Qui epileptici vel amentes vel a daemone possessi sunt vel fuerunt. nisi fuerint legitimati vel vota sollemnia professi.o Apostatae a fide. 983. Ad impediendum tamen exercitium ordinis legitime recepti. nisi quod fuerit in canonibus qui sequuntur expressum. 7. 5. 984. schismatici. Can. 2. contrahitur.o Illegitimi.284 Can. 4.o Qui infamia iuris notantur. 985.o Bigami. quod si post receptos ordines tales evaserint et iam liberos esse certo constet. . vel decenter propter deformitatem. 2.o Qui munus carnificis susceperint eorumque voluntarii ac immediati ministri in exsecutione capitalis sententiae. gravior requiritur defectus.

285 3. n. 986. 987. 3. 5. 4. . Haec delicta irregularitatem non pariunt. donec. 4.o Clerici medicam vel chirurgicam artem sibi vetitam exercentes. omnesque cooperantes. 7. 6. sive publica sive occulta. medicinali aut vindicativa.o Filii acatholicorum. Sunt simpliciter impediti: 1.o Qui actum ordinis.o Qui matrimonium attentare aut civilem tantum actum ponere ausi sunt. salvo praescripto can.o Viri uxorem habentes. sive locali prohibiti. deposito officio et administratione atque rationibus redditis. si exinde mors sequatur. effectu secuto. nisi fuerint gravia peccata. 2. 985. liberi facti sint. vel eo ordine carentes. itemque externa. vel ab eius exercitio poena canonica sive personali. 2. ve1 cum muliere iisdem votis adstricta aut matrimonio valido coniuncta.o Qui voluntarium homicidium perpetrarunt aut fetus humani abortum procuraverunt. post baptismum perpetrata.o Servi servitute proprie dicta ante acceptam libertatem. clericis in ordine sacro constitutis reservatum.o Qui officium vel administrationem gerunt clericis vetitam cuius rationes reddere debeant. Can. quandiu parentes in suo errore permanent. ponunt. Can.o Qui seipsos vel alios mutilaverunt vel sibi vitam adimere tentaverunt. vel ipsimet vinculo matrimoniali aut ordine sacro aut votis religiosis etiam simplicibus ac temporariis ligati.

sed ad hoc dumtaxat ut poenitens ordines iam susceptos exercere licite valeat. secus dispensatio generalis valebit quidem etiam pro reticitis bona fide. . Can. Can. sufficienter probati fuerint. In precibus pro irregularitatum ac impedimentorum dispensatione. Ignorantia irregularitatum sive ex delicto sive ex defectu atque impedimentorum ab eisdem non excusat. non autem pro reticitis mala fide. non autem ex repetitione eiusdem causae. Licet Ordinariis per se vel per alium suos subditos dispensare ab irregularitatibus omnibus ex delicto occulto provenientibus. 7. 988. 985. 4 aliave deducta ad forum iudiciale. iudicio Ordinarii. n.o Qui ad ordinarium militare servitium civili lege adstringuntur antequam illud expleverint. § 1. § 2. donec.286 5. Irregularitates et impedimenta multiplicantur ex diversis eorundem causis. omnes irregularitates ac impedimenta indicanda sunt. § 1. nisi agatur de irregularitate ex homicidio voluntario. iudicio Ordinarii. ea excepta de qua in can. Eadem facultas competit cuilibet confessario in casibus occultis urgentioribus in quibus Ordinarius adiri nequeat et periculum immineat gravis damni vel infamiae. Can. Si agatur de irregularitate ex homicidio voluntario. 6. Can. 990.o Neophyti. 991.o Qui infamia facti laborant. dum ipsa. § 2. perdurat. § 1 excipiuntur. etiam numerus delictorum exprimendus est sub poena nullitatis concedendae dispensationis. 990. iis exceptis quae in can. 989.

De iis quae sacrae ordinationi praeire debent. saecularium iure reguntur. pro singulis ordinibus.o Testimonium de peractis studiis. et dispensatus potest obtinere beneficia non consistorialia etiam curata. aut sacerdotis cui candidatus extra Seminarium commendatus fuerit. et de ea in secreto Curiae libro constare debet.287 § 3. Can.o Testimonium rectoris Seminarii. quod pertinet ad ordinationem. 3. Can. Omnes tum saeculares tum religiosi ad ordines promovendi per se ipsi vel per alios Episcopo aliive qui Episcopi hac in re vices gerat. Abbas vel Praelatus nullius. suum propositum ante ordinationem opportuno tempore aperiant. 993. Dispensatio in foro interno non sacramentali concessa. de bonis eiusdem candidati moribus. Promovendi saeculares aut religiosi qui. § 4.o Testimonium ultimae ordinationis aut si de prima tonsura agatur. E. requisitis. R. Episcopus. 2. 976. ad normam can. . 992. scripto consignetur. recepti baptismatis et confirmationis. Cardinalis. afferant: 1. CAPUT III. Dispensatio generalis ad ordines valet pro ordinibus quoque maioribus. Superior maior in religione clericali exempta. sed renuntiari nequit S.

Can. aut si promovendus per tot dioeceses vagatus sit ut impossibile vel nimis difficile evadat omnes litteras testimoniales exquirere. pro militibus trimestre. . § 2. novae litterae testimoniales Ordinarii loci necessariae sunt. aliis testimonialibus litteris non indiget. deque aliis iure requisitis. 5. Si loci Ordinarius neque per se neque per alios promovendum satis noverit. 995. et ob tempus quoque quod pubertatem antecessit. 994. Tempus quo promovendus potuit canonicum impedimentum contrahere est. nullum canonicum impedimentum contraxisse. pro aliis semestre post pubertatem. § 3. § 2. ut testari possit eum. sed Episcopus ordinans pro sua prudentia exigere potest litteras testimoniales etiam ob brevius commorationis tempus. tempore quo in suo territorio moratus est. acceptis iis litteris dimissoriis. § 1. Etiam Superior religiosus suis litteris dimissoriis non solum testari debet promovendum professionem religiosam emisisse et esse de familia domus religiosae sibi subditae. Si post obtentas litteras testimoniales et ante peractam ordinationem. promovendus praedicto temporis spatio in eodem territorio rursus moratus sit.o Testimoniales litteras Ordinarii loci in quo promovendus tantum temporis moratus est ut canonicum impedimentum contrahere ibi potuerit. sed etiam de studiis peractis.288 4. § 1. si cui religioni promovendus adscriptus sit. Episcopus. regulariter. provideat Ordinarius saltem per iuramentum suppletorium a promovendo praestandum.o Testimoniales Superioris maioris religiosi. Can.

. exceptis religiosis a votis perpetuis sive sollemnibus sive simplicibus. ex iusta causa.998. § 2. § 1. eum ne promoveat. qui id oneris suscipere velit. Publicatio fiat die festo de praecepto in ecclesia inter Missarum sollemnia aut alia die et hora quibus maior populi frequentia in ecclesia habeatur. § 3. § 1. § 1. 997. Episcopus alienum subditum sive saecularem sive religiosum ordinans cum legitimis litteris dimissoriis. tum publicationi substituere publicam ad valvas ecclesiae affixionem per aliquot dies. aut dat dimissorias litteras. Nomina promovendorum ad singulos sacros ordines. quibus asseritur candidatum examinatum fuisse ad normam § 1. 996. Can. Can.289 Can. tum praecipere ut in aliis quoque ecclesiis peragatur. Episcoporum est statuere qua methodo. § 2. Hoc examen sive pro clericis saecularibus sive pro religiosis recipit loci Ordinarius qui iure proprio ordinat. sed Ordinarius pro sua prudentia potest tum ab hac publicatione dispensare ex iusta causa. Quilibet promovendus sive saecularis sive religiosus debet praevium ac diligens examen subire circa ipsum ordinem suscipiendum. et si pro sua conscientia censeat candidatum non esse idoneum. Promovendi vero ad sacros ordines in aliis quoque de sacra theologia tractationibus periculum faciant. in quibus unus saltem dies festus comprehendatur. qui tamen potest quoque. et idoneum repertum. publice denuntientur in paroeciali cuiusque candidati ecclesia. sed non tenetur. § 2. illud Episcopo ordinaturo committere. potest huic attestationi acquiescere. coram quibus examinatoribus et quibus in tractationibus sacrae theologiae promovendi periculum facere debeant.

saeculares vero in Seminario. spiritualibus exercitiis per tres saltem integros dies. Ordinarius potest exercitiorum tempus pro ordinatione ad diaconatum reducere. De peractis spiritualibus exercitiis Episcopus certior fiat testimonio Superioris domus. aut in alia pia vel religiosa domo ab Episcopo designata. attestatione proprii Superioris maioris. non tamen infra tres integros dies. Qui ad primam tonsuram et ordines minores promovendi sunt. et litteras testimoniales. si id necessarium aut opportunum iudicaverit. . exercitia iterentur. et etiam alii. Ordinarius committat ut de ordinandorum moribus et vita a fide dignis diligenter exquirat. Can. intra semestre. ipsam investigationem et publicationem referentes. repetatur publicatio. si qua norint. facere ne omittat. § 1. Parocho qui publicationem peragit. necne. Can. qui vero ad ordines sacros. Haec spiritualia exercitia religiosi peragant in propria domo vel in alia de prudenti Superioris arbitrio. Can. secus iudicet Ordinarius utrum iteranda sint. § 3. Omnes fideles obligatione tenentur impedimenta ad sacros ordines. 999. § 2. 1000. sacra ordinatio qualibet de causa ultra semestre differatur. in qua peracta fuerint. vel. nisi aliud Ordinario videatur. Si. § 1. sed si qui. § 2.290 § 3. § 4. Idem Ordinarius alias percontationes etiam privatas. Ordinario vel parocho ante sacram ordinationem revelandi. expletis exercitiis. saltem per sex integros dies vacent. si id expedire videatur. 1001. ad plures ordines maiores promovendi sint. si de religiosis agatur. ad Curiam transmittat. Si sex intra menses candidatus promotus non fuerit.

quos nulla ratione licet praeterire vel invertere. 1004. De ritibus et caeremoniis sacrae ordinationis. 1002. In quovis conferendo ordine. ritu orientali ad aliquos ordines iam promotus. Can. Can. minister proprios ritus in Pontificali Romano aliisve ritualibus libris ab Ecclesia probatis descriptos. 1OO5. 1003. Omnes ad maiores ordines promoti obligatione tenentur sacrae communionis in ipsa ordinationis Missa recipiendae. a Sede Apostolica indultum obtinuerit suneriores ordines suscipiendi ritu latino.291 CAPUT IV. adamussim servet. Missa ordinationis vel consecrationis episcopalis semper debet ab ipsomet ordinationis vel consecrationis ministro celebrari. Can. Si quis. CAPUT V. . Can. De tempore et loco sacrae ordinationis. debet prius ritu latino recipere ordines quos ritu orientali non receperit.

Ordinationes in sacris celebrentur intra Missarum sollemnia sabbatis Quatuor Temporum.292 Can. sabbato ante dominicam Passionis. Non prohibetur autem Episcopus. vocatis praesentibusque ecclesiae canonicis. 1009. § l. § 2. in quorum collatione pontificalia exercentur. § 3. Can. § l. si autem in alio dioecesis loco. § 5. . quantum fieri poterit. Prima tonsura quolibet die et hora conferri potest. Can. ecclesia adeatur. die dominico vel natalitio Apostolorum. cum Episcopus latini ritus ordinat ex apostolico indulto clericum ritus orientalis aut contra. praesente clero loci. ordinationes particulares habere in aliis etiam ecclesiis itemque in oratorio domus episcopalis aut Seminarii aut religiosae domus. mane tamen. Reprobatur consuetudo contra ordinationum tempora praecedentibus paragraphis praescripta. salvo praescripto can. Quoties ordinatio iteranda sit vel aliquis ritus supplendus. quae servanda quoque sunt. 239. ordines minores singulis diebus dominicis et festis duplicibus. et Sabbato Sancto. iusta suadente causa. sive absolute sive sub conditione. id fieri potest etiam extra tempora ac secreto. 15. § l. Gravi tamen causa interveniente. nequit ordines conferre. Consecratio episcopalis conferri debet intra Missarum sollemnia. n. dignior. Episcopus extra proprium territorium. 1008. sine Ordinarii loci licentia. publice celebrentur. § 4. § 2. 1007. Can. 1006. Ordinationes generales in cathedrali ecclesia. Episcopus potest eas habere etiam quolibet die dominico aut festo de praecepto.

470. si ab Episcopo extraneo cum litteris dimissoriis promoti fuerint. § 2. locus et dies ordinationis notentur in peculiari libro in Curia loci ordinationis diligenter custodiendo. De adnotatione ac testimonio peractae ordinationis. illud proprio Ordinario exhibeant pro ordinationis adnotatione in speciali libro in archivo servando. aut Superior maior. et omnia singularum ordinationum documenta accurate serventur. notitiam celebratae ordinationis uniuscuiusque subdiaconi transmittat ad parochum baptismi. 1011. Praeterea loci Ordinarius.293 § 3. De matrimonio. Can. § 2. Expleta ordinatione. TITULUS VII. nomina singulorum ordinatorum ac ministri ordinantis. 1010. Singulis ordinatis detur authenticum ordinationis receptae testimonium. Can. si de religiosis ordinatis cum suis litteris dimissoriis. Prima tonsura et ordines minores conferri possunt etiam in privatis oratoriis. qui. CAPUT VI. qui id adnotet in suo baptizatorum libro ad normam can. si agatur de ordinatis e clero saeculari. . § l.

si coniuges simul cohabitaverint. § 1. 1127. si inter coniuges locum habuerit coniugalis actus. Matrimonium inter non baptizatos valide celebratum. § l. § 3. 1013.. Baptizatorum matrimonium regitur iure non solum . praesumitur consummatio. adiutorium et remedium concupiscentiae. § 4. quare in dubio standum est pro valore matrimonii. ad quem natura sua ordinatur contractus matrimonialis et quo coniuges fiunt una caro. 1015. donec utraque pars de eiusdem nullitate certa evadat. si nondum consummatione completum est. Can. § 2. Matrimonii finis primarius est procreatio atque educatio prolis. Essentiales matrimonii proprietates sunt unitas ac indissolubilitas. § 2. ratum et consummatum. 1014. Celebrato matrimonio. dicitur legitimum. § 2. secundarius mutuum. Quare inter baptizatos nequit matrimonialis contractus validus consistere. Can. Matrimonium invalidum dicitur putativum.294 Can. § 1. Matrimonium baptizatorum validum dicitur ratum. si in bona fide ab una saltem parte celebratum fuerit. quin sit eo ipso sacramentum. donec contrarium probetur. Christus Dominus ad sacramenti dignitatem evexit ipsum contractum matrimonialem inter baptizatos. Can. quae in matrimonio christiano peculiarem obtinent firmitatem ratione sacramenti. donec contrarium probetur. salvo praescripto can. 1012. Matrimonium gaudet favore iuris. 1016. Can.

§ 1. De iis quae matrimonii celebrationi praemitti debent et praesertim de publicationibus matrimonialibus. de quibus in § 1. irrita est pro utroque foro. sed etiam canonico. sive bilateralis seu sponsalitia. Parochus ne omittat populum prudenter erudire de matrimonii sacramento eiusque impedimentis. 1018. . Si utraque vel alterutra pars scribere nesciat vel nequeat. lOl7. nisi facta fuerit per scripturam subsignatam a partibus et vel a parocho aut loci Ordinario. § 3. non datur actio ad petendam matrimonii celebrationem. scripturam subsignet. si qua debeatur. Matrimonii promissio sive unilateralis. datur tamen ad reparationem damnorum. § 2. At ex matrimonii promissione. ve1 a duobus saltem testibus. salva compettentia civilis potestatis circa mere civiles eiusdem matrimonii effectus.295 divino. Can. Can. licet valida sit nec ulla iusta causa ab eadem implenda excuset. ad validitatem id in ipsa scriptura adnotetur et alius testis addatur qui cum parocho aut loci Ordinario vel duobus testibus. CAPUT I.

Matrimoniorum publicationes fieri debent a parocho proprio. illud. nisi ob personarum qualitatem haec ultima interrogatio inutilis appareat. si id possint sine gravi incommodo. In periculo mortis. Can. . si agatur de matrimonio contrahendo cum dispensatione ab impedimento disparitatis cultus. affirmatio iurata contrahentium. Nisi baptismus collatus fuerit in ipso suo territorio. Can. 1023. § l. § 1. an consensum libere. Can. 1020. sufficit. diligenter in. antequam ad matrimonium admittantur. vestiget num matrimonio contrahendo aliquid obstet. 1022. parochus exigat baptismi testimonium ab utraque parte. Ordinarii loci est peculiares normas pro huiusmodi parochi investigatione dare. Catholici qui sacramentum confirmationis nondum receperunt. si aliae probationes haberi nequeant. § 2. Can. opportuno antea tempore. § 3. 1021. praesertim mulier. 1019. recipiant. Antequam matrimonium celebretur. § 2.296 Can. vel a parte tantum catholica. § 1. constare debet nihil eius validae ac licitae celebrationi obsistere. se baptizatos fuisse et nullo detineri impedimento. praestent. Publice a parocho denuntietur inter quosnam matrimonium sit contrahendum. et an in doctrina christiana sufficienter instructi sint. nisi contraria adsint indicia. § 2. Tum sponsum tum sponsam etiam seorsum et caute interroget num aliquo detineantur impedimento. Parochus cui ius est assistendi matrimonio. § 1.

parochus rem exponat Ordinario. Omnes fideles tenentur impedimenta. ante matrimonii celebrationem. § 3. removeatur. Si pars alio in loco per sex menses commorata sit post adeptam pubertatem. qui matrimonium ne permittat. parocho aut loci Ordinario. revelare.297 § 2. vel alias probationes seu coniecturas super status libertate colligendas praescribat. remoto scandalo. aliusve ecclesiae. ita tamen ut. affixionem nominum contrahentium per spatium saltem octo dierum. ad normam § 2. 1026. hoc spatio. Publicationes ne fiant pro matrimoniis quae contrahuntur cum dispensatione ab impedimento disparitatis cultus aut mixtae religionis. Can. 1024. dummodo apostolica dispensatio praecesserit et mentio omittatur religionis partis non catholicae. si qua norint. . nisi prius suspicio. Publicationes fiant tribus continuis diebus dominicis aliisque festis de praecepto in ecclesia inter Missarum sollemnia. 1027. Can. nisi loci Ordinarius pro sua prudentia. Potest loci Ordinarius pro suo territorio publicationibus substituere publicam. Can. § 1. lO25. Si aliqua sit suspicio de contracto impedimento. aut inter alia divina officia ad quae populus frequens accedat. Can. ad valvas ecclesiae paroecialis. Loci Ordinarius proprius pro suo prudenti iudicio potest ex legitima causa a publicationibus etiam in aliena dioecesi faciendis dispensare. qui pro sua prudentia vel publicationes inibi faciendas exigat. parochus etiam pro breviore commoratione consulat Ordinarium. l028. duo dies festi de praecepto comprehendantur. Can. eas permittere opportunum duxerit.

1031. Can. Si plures sint Ordinarii proprii.o Parochus rem accuratius investiget. § 2. interrogando sub iuramento duos saltem testes fide dignos. Si alius parochus investigationem aut publicationes peregerit.o Si impedimentum sit occultum. § 1. tres dies decurrerint ab ultima publicatione. publicationes repetantur. ipsas quoque partes. qui matrimonio assistere debet. § 1. quod si matrimonium extra proprias ineatur dioeceses. Can. et rem deferat. Detecto impedimento certo: 1. et praeterea. ad loci Ordinarium vel ad Sacram Poenitentiariam. de harum exitu statim per authenticum documentum certiorem reddat parochum. 3. parochus publicationes peragat vel absolvat. si necesse fuerit. quilibet Ordinarius proprius dispensare potest. Exorto dubio de exsistentia alicuius impedimenti: l. dummodo ne agatur de impedimento ex cuius notitia infamia partibus oriatur. in cuius dioecesi matrimonium celebratur. ille ius habet dispensandi. si dubium ortum sit ante inceptas vel expletas publicationes. 1029. Si intra sex menses matrimonium contractum non fuerit. reticens nomina. si dubium adhuc superesse prudenter iudicaverit. parochus matrimonio ne assistat. 2.o Matrimonio ne assistat inconsulto Ordinario. Peractis investigationibus et publicationibus. . antequam omnia documenta necessaria receperit. et. § 2. 1030. Can. nisi rationabilis causa aliud postulet.o Publicationes peragat vel perficiat. nisi aliud loci Ordinario videatur.298 § 2.

Can. sponsos docere sanctitatem sacramenti matrimonii. excepto casu necessitatis. secundum diversam personarum conditionem.o Si sit publicum et detegatur ante inceptas publicationes. 91. quod si abnuerint. si detegatur post primam aut secundam publicationem. 1032. et sanctissimam Eucharistiam pie recipiant. eorum matrimonio ne assistat. 1034. re ad loci Ordinarium vel ad sacerdotem ab eo delegatum delata. Can. donec impedimentum removeatur. nisi. nec dubium nec certum. parochus. parochus. parochus publicationes perficiat. CAPUT II. Ne omittat parochus.299 2. Can. licentiam assistendi obtinuerit. 1033. mutuas coniugum obligationes et obligationes parentum erga prolem. eosdemque vehementer adhortetur ut ante matrimonii celebrationem sua peccata diligenter confiteantur. Demum si nullum detectum fuerit impedimentum. parochus ulterius ne procedat. Parochus graviter filiosfamilias minores hortetur ne nuptias ineant. expletis publicationibus. et rem ad Ordinarium deferat. De impedimentis in genere. nisi consulto prius loci Ordinario. Matrimonio vagorum de quibus in can. nunquam assistat. . § 3. insciis aut rationabiliter invitis parentibus. ad matrimonii celebrationem partes admittat. etsi dispensationem pro foro conscientiae tantum obtentam norit.

Can. iusta de causa eaque perdurante. 1038. Omnes possunt matrimonium contrahere. § 1. § 2. quod tamen irritum non redditur si. Supremae tantum auctoritatis ecclesiasticae est authentice declarare quandonam ius divinum matrimonium impediat vel dirimat. 1036. § 1. item nec in . § 2. 1035.300 Can. contrahatur. § 2. qui iure non prohibentur. Publicum censetur impedimentum quod probari in foro externo potest. Quanquam impedimentum ex una tantum parte se habet. Vetito clausulam irritantem una Sedes Apostolica addere potest. Can. non obstante impedimento. Can. nemo potest impedimenta iuris ecclesiastici sive impedientia sive dirimentia abrogare. Can. 1040. et impedit quominus valide contrahatur. Ordinarii locorum omnibus in suo territorio actu commorantibus et suis subditis etiam extra fines sui territorii vetare possunt matrimonia in casu peculiari. § 3. matrimonium tamen reddit aut illicitum aut invalidum. sed ad tempus tantum. Can. Praeter Romanum Pontificem. 1037. Impedimentum impediens continet gravem prohibitionem contrahendi matrimonium. secus est occultum. 1039. aut illis derogare. § 1.sive particularis. Eidem supremae auctoritati privative ius est alia impedimenta matrimonium impedientia vel dirimentia pro baptizatis constituendi per modum legis sive universalis. Impedimentum dirimens et graviter prohibet matrimonium contrahendum.

dispensare proprios subditos ubique commorantes et omnes in proprio territorio actu degentes. § 2. 1044. § 3. ad consulendum conscientiae et. remoto scandalo. nisi iure communi vel speciali indulto a Sede Apostolica haec potestas concessa fuerit. si casus ferat. 5.o Consanguinitas in tertio gradu lineae collateralis. exceptis impedimentis provenientibus ex sacro presbyteratus ordine et ex affinitate in linea recta. 1043.o Publica honestas in secundo gradu. etiam multiplicibus. Impedimenta gradus minoris sunt: 1. Consuetudo novum impedimentum inducens aut impedimentis exsistentibus contraria reprobatur. Impedimenta maioris gradus alia sunt omnia.301 eisdem dispensare.o Crimen ex adulterio cum promissione vel attentatione matrimonii etiam per civilem tantum actum. 1041.o Cognatio spiritualis. 2. locorum Ordinarii. Can. 4. 1043 et solum pro casibus in quibus ne loci quidem Ordinarius adiri possit. praestitis consuetis cautionibus. Can. Impedimenta alia sunt gradus minoris. Urgente mortis periculo. si dispensatio concedatur super cultus disparitate aut mixta religione. Can. sive publicis sive occultis. legitimationi prolis. possunt tum super forma in matrimonii celebratione servanda. 3. eadem dispensandi facultate . et. tum super omnibus et singulis impedimentis iuris ecclesiastici. alia maioris. § 1. In eisdem rerum adiunctis de quibus in can.o Affinitas in secundo gradu lineae collateralis. 1042. consummato matrimonio. Can.

vel nonnisi cum periculo violationis secreti. ne utantur. Can. de concessa dispensatione pro foro externo Ordinarium loci statim certiorem faciat. 1044.302 pollet tum parochus. tum confessarius. sub clausulis in fine can. Can. n. sed est necessaria. assistit. 2. 1045. § 2. sed solum pro casibus occultis in quibus ne loci quidem Ordinarius adiri possit. etsi postea occultum impedimentum publicum evaserit. 379 asservando. eadem facultate gaudeant omnes de quibus in can. § 3. nec matrimonium. Nisi aliud ferat S. 1043 statutis. adnotetur in libro diligenter in secreto Curiae archivo de quo in can. can. . In iisdem rerum adiunctis. dispensationem concedere super omnibus impedimentis de quibus in cit. si quas habeant. eaque adnotetur in libro matrimoniorum. nisi ad normam can. 1098. sine probabili gravis mali periculo. tum sacerdos qui matrimonio. Can. si idem periculum sit in mora nec tempus suppetat recurrendi ad Sanctam Sedem. § 2. Ordinarii locorum suis facultatibus. quoties impedimentum detegatur. ad normam can. § 1. 1044. 1047. Si petitio dispensationis ad Sanctam Sedem missa sit. Parochus aut sacerdos de quo in can. Haec facultas valeat quoque pro convalidatione matrimonii iam contracti. nec alia dispensatio pro foro externo est necessaria. Can. Poenitentiariae rescriptum dispensatio in foro interno non sacramentali concessa super impedimento occulto. 1043. sed hic pro foro interno in actu sacramentalis confessionis tantum. Possunt Ordinarii locorum. differri possit usque dum a Sancta Sede dispensatio obtineatur. 1046. si dispensatio concessa fuerat tantum in foro interno sacramentali. 1048. cum iam omnia sunt parata ad nuptias. 204.

1052. Per dispensationem super impedimento dirimenti concessam sive ex potestate ordinaria. Can. Dispensatio ab impedimento consanguinitatis vel affinitatis. concurrat aliud impedimentum super quo dispensare nequeat. excepta tamen adulterina et sacrilega. 1051. potest dispensare super iisdem impedimentis. 1049. sive dirimentibus sive impedientibus. secumfert semper dispensationem ab . aut licet reticitum fuerit aliud impedimentum eiusdem speciei in aequali vel inferiore gradu. Data a Sancta Sede dispensatio super matrimonio rato et non consummato vel facta permissio transitus ad alias nuptias ob praesumptam coniugis mortem. valet. licet in petitione vel in concessione error circa gradum irrepserit. In matrimoniis sive contractis sive contrahendis. potest. super eo dispensare etiamsi idem impedimentum multiplex sit. dummodo gradus revera exsistens sit inferior. comperiantur post impetratam a Sancta Sede dispensationem. si tamen impedimentum seu impedimenta super qibus dispensare potest. § 1. non vero per rescriptum in casibus particularibus. etiam publicis. qui gaudet indulto generali dispensandi super certo quodam impedimento. § 2. pro omnibus Sedes Apgstolica adiri debet. 1053. Can. suis facultatibus uti poterit. Qui habet indultum generale dispensandi super pluribus diversae speciei impedimentis. sive ex potestate delegata per indultum generale. Can. Can. conceditur quoque eo ipso legitimatio prolis.303 Can. Si quando cum impedimento seu impedimentis publicis super quibus ex indulto dispensare quis potest. in uno eodemque casu occurrentibus. si qua ex iis cum quibus dispensatur iam nata vel concepta fuerit. nisi in ipso indulto aliud expresse praescribatur. 1050. concessa in aliquo impedimenti gradu.

etiamsi sponsi. Excepta modica aliqua praestatione ex titulo expensarum cancellariae in dispensationibus pro non pauperibus. et si exegerint. nn. locorum Ordinarii eorumve officiales. in eadem expressam pontificii indulti mentionem faciant. Dispensatio a minore impedimento concessa. exsequatur Ordinarius qui litteras testimoniales dedit vel preces transmisit ad Sedem Apostolicam. CAPUT III. Dispensationes super publicis impedimentis Ordinario oratorum commissas. minime vero dispensationem ab impedimento de quo in can. . l054. Can. monito tamen Ordinario loci in quo matrimonium contrahere cupiunt.304 impedimento proveniente ex adulterio cum promissione vel attentatione matrimonii. reprobata quavis contraria consuetudine. Can. occasione concessae dispensationis. etsi unica causa finalis in precibus exposita falsa fuerit. Can. 2. si qua opus sit. 1056. 3. quo tempore exsecutioni danda est dispensatio. 1075. 1057. Qui ex potestate a Sede Apostolica delegata dispensationem concedunt. relicto illius dioecesis domicilio aut quasi-domicilio. tenentur ad restitutionem. in aliam dioecesim discesserint non amplius reversuri. nisi haec facultas a Sancta Sede expresse eis data fuerit. Can. l055. emolumentum ullum exigere. nequeunt. nullo sive obreptionis sive subreptionis vitio irritatur.

o Moralis habeatur certitudo de cautionum implemento. Can. 1O62. Can. 2. Severissime Ecclesia ubique prohibet ne matrimonium ineatur inter duas personas baptizatas. et uterque coniux de universa prole catholice tantum baptizanda et educanda. 1061. 1060. nisi: l. 3.o Cautionem praestiterit coniux acatholicus de amovendo a coniuge catholico perversionis periculo. Matrimonium impedit votum simplex virginitatis. castitatis perfectae. iure quoque canonico matrimonium illicitum est. Can. nisi irritatio speciali Sedis Apostolicae praescripto pro aliquibus statuta fuerit. § 2. quarum altera sit catholica. 1058. In iis regionibus ubi lege civili legalis cognatio. coniugium ipsa etiam lege divina vetatur.o Urgeant iustae ac graves causae. § 2. Ecclesia super impedimento mixtae i religionis non dispensat. Coniux catholicus obligatione tenetur conversionem coniugis acatholici prudenter curandi.305 De impedimentis impedientibus. § 1. § 1. suscipiendi ordines sacros et amplectendi statum religiosum. nuptias reddit illicitas. ex adoptione orta. altera vero sectae haereticae seu schismaticae adscripta. non nubendi. quod si adsit perversionis periculum coniugis catholici et prolis. Can. Cautiones regulariter in scriptis exigantur. . Can. 1059. Nullum votum simplex irritat matrimonium.

§ 3. omni studio curent ne contra Dei et Ecclesiae leges contrahantur.o Fideles a mixtis nuptiis. sive per se sive per procuratorem. lege civili iubente. Non improbatur tamen quod. 4. ministrum acatholicum uti sacris addictum. § 2. nisi ex gravissimis causis. nisi consulto Ordinario. officialis civilis tantum munere fungente. Parochus praedictis nuptiis ne assistat. Ordinarii aliique animarum pastores: 1.o Si eas impedire non valeant. vel ante vel post matrimonium coram Eccclesia initum. lO65.o Assistentes matrimonio servent praescriptum can. aut societatibus ab Ecclesia damnatis adscripti sunt. Si parochus certe noverit sponsos hanc legem violaturos esse vel iam violasse. 1064. § 1. remoto scandalo et consulto prius Ordinario. Etsi ab Ecclesia obtenta sit dispensatio super impedimento mixtae religionis. Absterreantur quoque fideles a matrimonio contrahendo cum iis qui notorie aut catholicam fidem abiecerunt. adire quoque. § 2. quantum possunt. ei . coniuges nequeunt. absterreant. 1l02.o Mixtis nuptiis celebratis sive in proprio sive in alieno territorio. inspectis omnibus rei adiunctis. § 1. Can. etsi ad sectam acatholicam non transierint. idque ad actum civilem dumtaxat explendum. Can. 1O63. eorum matrimonio ne assistat.306 Can. qui. sedulo invigilent ut coniuges promissiones factas fideliter impleant. ad matrimonialem consensum praestandum vel renovandum. 2. 3. effectuum civilium gratia. coniuges se sistant etiam coram ministro acatholico.

matrimonium validum inire non possunt. Sterilitas matrimonium nec dirimit nec impedit. Si publicus peccator aut censura notorie innodatus prius ad sacramentalem confessionem accedere aut cum Ecclesia reconciliari recusaverit. Can. CAPUT IV. sive ex parte viri sive ex parte mulieris. parochus eius matrimonio ne assistat. curent tamen animarum pastores ab eo avertere iuvenes ante aetatem. . sive dubio iuris sive dubio facti. nisi gravis urgeat causa. 1068. de qua. De impedimentus dirimentibus. sive absoluta sive relativa. Licet matrimonium post praedictam aetatem contractum validum sit.307 permittere poterit ut matrimonio intersit. Can. consulat Ordinarium. sive alteri cognita sive non. matrimonium ipso naturae iure dirimit. Vir ante decimum sextum aetatis annum completum. si fieri possit. § 1. secundum regionis receptos mores. § 2. Can. dummodo urgeat gravis causa et pro suo prudenti arbitrio Ordinarius iudicet satis cautum esse catholicae educationi universae prolis et remotioni periculi perversionis alterius coniugis. Impotentia antecedens et perpetua. § 3. matrimonium non est impediendum. § 2. 1067. matrimonium iniri solet. Si impedimentum impotentiae dubium sit. qua.1066. mulier ante decimum quartum item completum. § 1.

1069. Invalide matrimonium attentant clerici in sacris ordinibus constituti. Can.308 Can. § 1. 1074. applicari quoque debent matrimoniis quibus obstat impedimentum disparitatis cultus. Nullum est matrimonium contractum a persona non baptizata cum persona baptizata in Ecclesia catholica vel ad eandem ex haeresi aut schismate conversa. aut vota simplicia. 1073. Si pars tempore contracti matrimonii tanquam baptizata communiter habebatur aut eius baptismus erat dubius. non ideo licet aliud contrahere. § 2. 1072. § 1. 1071. Item invalide matrimonium attentant religiosi qui vota sollemnia professi sint. alteram vero non baptizatam. Invalide matrimonium attentat qui vinculo tenetur prioris matrimonii. quanquam non consummati. 1070. § 2. 1014. Can. Can. . quandiu ipsa in potestate raptoris manserit. antequam de prioris nullitate aut solutione legitime et certo constiterit. salvo privilegio fidei. Quae de mixtis nuptiis in canonibus 1060-1064 praescripta sunt. impedimentum cessat. quibus ex speciali Sedis Apostolicae praescripto vis addita sit nuptias irritandi. intuitu matrimonii raptam. donec certo probetur alteram partem baptizatam esse. ad normam can. § 2. a raptore separata et in loco tuto ac libero constituta. § 1. Can. pro valore matrimonii. Quamvis prius matrimonium sit irritum aut solutum qualibet ex causa. illum in virum habere consenserit. nullum potest consistere matrimonium. standum est. Quod si rapta. Inter virum raptorem et mulierem. Can.

perdurante eodem legitimo matrimonio. Nunquam matrimonium permittatur. 1O76. Affinitas in linea recta dirimit matrimonium in quolibet gradu. perdurante pariter eodem legitimo matrimonio. 1075. 1077. ita tamen ut matrimonii impedimentum toties tantum multiplicetur quoties communis stipes multiplicatur. § 3. adulterium inter se consummarunt et fidem sibi mutuo dederunt de matrimonio ineundo vel ipsum matrimonium. § 1. etiam sine adulterio. 2. raptui par habetur violenta retentio mulieris. Affinitatis impedimentum multiplicatur: 1. § 1.o Qui mutua opera physica vel morali. In linea collaterali irritum est usque ad tertium gradum inclusive. attentarunt.o Qui. si quod subsit dubium num partes sint consanguineae in aliquo gradu lineae rectae aut in primo gradu lineae collateralis.o Quoties multiplicatur impedimentum consanguinitatis a quo procedit. Valide contrahere nequeunt matrimonium: 1. cum nempe vir mulierem in loco ubi ea commoratur vel ad quem libere accessit.309 § 3. 3. Can. mortem coniugi intulerunt. in linea collaterali usque ad secundum gradum inclusive. In linea recta consanguinitatis matrimonium irritum est inter omnes ascendentes et descendentes tum legitimos tum naturales. . § 2.o Qui. Can. Can. violenter intuitu matrimonii detinet. etiam per civilem tantum actum. adulterium inter se consummarunt eorumque alter coniugicidium patravit. Quod ad matrimonii nullitatem attinet. § 2.

1078.310 2. . et nuptias dirimit in primo et secundo gradu lineae rectae inter virum et consanguineas mulieris. Matrimonium facit partium consensus inter personas iure habiles legitime manifestatus. § 2. Impedimentum publicae honestatis oritur ex matrimonio invalido. sive consummato sive non et ex publico vel notorio concubinatu. De consensu matrimoniali. de qua in can. § 1. ac vice versa. in ordine ad actus per se aptos ad prolis generationem. Ea tantum spiritualis cognatio matrimonium irritat. Qui lege civili inhabiles ad nuptias inter se ineundas habentur ob cognationem legalem ex adoptione ortam. qui nulla humana potestate suppleri valet. Can. Can. perpetuum et exclusivum.o Iterato successive matrimonio cum consanguineo coniugis defuncti. 768. Can. CAPUT V. 1079. Can. 1081. Consensus matrimonialis est actus voluntatis quo utraque pars tradit et acceptat ius in corpus. nequeunt vi iuris canonici matrimonium inter se valide contrahere. 1080.

Error circa personam invalidum reddit matrimonium. Can. invalide contrahit. Can. Simplex error circa matrimonii unitatem vel indissolubilitatem aut sacramentalem dignitatem. Error circa qualitatem personae. 2. vel essentialem aliquam matrimonii proprietatem. Scientia aut opinio nullitatis matrimonii consensum matrimonialem necessario non excludit. § 1. necesse est ut contrahentes saltem non ignorent matrimonium esse societatem permanentem inter virum et mulierem ad filios procreandos.1082. 1086. Invalidum quoque est matrimonium initum ob vim vel metum gravem ab extrinseco et iniuste incussum. Ut matrimonialis consensus haberi possit. . 1084. a quo ut quis se liberet. Can.o Si persona libera matrimonium contrahat cum persona quam liberam putat. etsi det causam contractui. § 1. 1083. matrimonium irritat tantum: 1. cum contra sit serva. non vitiat consensum matrimonialem. eligere cogatur matrimonium. § 2. At si alterutra vel utraque pars positivo voluntatis actu excludat matrimonium ipsum. § 1.o Si error qualitatis redundet in errorem personae. 1087. aut omne ius ad coniugalem actum. § 2.311 Can. servitute proprie dicta. Can. § 1. Can. Haec ignorantia post pubertatem non praesumitur. § 2. 1085. etsi det causam contractui. Internus animi consensus semper praesumitur conformis verbis vel signis in celebrando matrimonio adhibitis.

Can. Conditio semel apposita et non revocata: . etiamsi det causam contractui. vel a duobus saltem testibus. habita. Ad matrimonium valide contrahendum necesse est ut contrahentes sint praesentes sive per se ipsi sive per procuratorem. vel a sacerdote ab alterutro delegato. Nullus alius metus. procurator debet munere suo per se ipse fungi. 1090. invalidum est matrimonium. nisi adsit iusta causa et de authenticitate mandati vel de interpretis fide dubitari nullo modo liceat. Can. nec aequipollentia signa adhibere ipsis licet. Firmis dioecesanis statutis desuper additis. si tempus suppetat. requiritur mandatum speciale ad contrahendum cum certa persona. Ordinarii licentia. hic mandatum revocaverit aut in amentiam inciderit. § 2. 1092. id in ipso mandato adnotetur et alius testis addatur qui scripturam ipse quoque subsignet. Matrimonio per procuratorem vel per interpretem contrahendo parochus ne assistat. matrimonii nullitatem secumfert. si loqui possint. § 1. Sponsi matrimonialem consensum exprimant verbis. Si. subscriptum a mandante et vel a parocho aut Ordinario loci in quo mandatum fit. Si mandans scribere nesciat. ut matrimonium per procuratorem valide ineatur. 1091. Ut matrimonium validum sit. § 2. Can. Can.312 § 2. § 3. secus mandatum irritum est. 1089. § 1. 1088. Can. § 4. antequam procurator nomine mandantis contraxerit. licet sive procurator sive alia pars contrahens haec ignoraverint. Matrimonium per interpretem quoque contrahi potest.

o Si de futuro licita.o Si de futuro contra matrimonii substantiam illud reddit invalidum. 1093.o Si de praeterito vel de praesenti. 1094. sed non contra matrimonii substantiam. vel initi . Parochus et loci Ordinarius valide matrimonio assistunt: 1. § 3. § 1. secundum tamen regulas expressas in canonibus qui sequuntur. pro non adiecta habeatur. exsistit vel non. 2. 334. 3. Can. donec de eius revocatione constiterit. prout id quod conditioni subest. De forma celebrationis matrimonii.1099.o A die tantummodo adeptae canonicae possessionis beneficii ad normam can. CAPUT VI. vel loci Ordinario. vel sacerdote ab alterutro delegato et duobus saltem testibus.313 1. Can. consensus praestitus praesumitur perseverare.o Si sit de futuro necessaria vel impossibilis vel turpis. matrimonium erit validum vel non. 1095. Etsi matrimonium invalide ratione impedimenti initum fuerit. Ea tantum matrimonia valida sunt quae contrahuntur coram parocho. 1444. 1098. valorem matrimonii suspendit. et salvis exceptionibus de quibus in can. § 1. 4. Can.

nisi per sententiam fuerint excommunicati vel interdicti vel suspensi ab officio aut tales declarati. actuali commoratione alterutrius contrahentis in loco matrimonii. Parochus et loci Ordinarius qui matrimonio possunt valide assistere. nisi vel de vagis actu itinerantibus res sit. § 2. § 1.o Constito insuper de domicilio vel quasi-domicilio vel menstrua commoratione aut. 1096.o Habita. § 2. si de vago agatur. exclusis quibuslibet delegationibus generalibus. 2. in quo matrimoniis nedum suorum subditorum. qui nullibi . Parochus vel loci Ordinarius licentiam ne concedat. possunt quoque alii sacerdoti licentiam dare ut intra fines sui territorii matrimonio valide assistat. Can. si conditiones deficiant de quibus n. Can. Parochus autem vel loci Ordinarius matrimonio licite assistunt: 1. 3.o Constito sibi legitime de libero statu contrahentium ad normam iuris. § 1. Licentia assistendi matrimonio concessa ad normam can. 1095. nisi agatur de vicariis cooperatoribus pro paroecia cui addicti sunt. 1097. 3. 2. § 2. secus irrita est. 2.314 officii. dari expresse debet sacerdoti determinato ad matrimonium determinatum.o Intra fines dumtaxat sui territorii.o Dummodo neque vi neque metu gravi constricti requirant excipiantque contrahentium consensum. nisi expletis omnibus quae ius constituit pro libertate status comprobanda. licentia parochi vel Ordinarii domicilii vel quasidomicilii aut menstruae commorationis alterutrius contrahentis. sed etiam non subditorum valide assistunt.

vel gravis necessitas intercedat quae a licentia petenda excuset. In quolibet casu pro regula habeatur ut matrimonium coram sponsae parocho celebretur.o In utroque casu. licet sive hi sive illi ab eadem postea defecerint. 1096: 1. 2. eaque proprio contrahentium parocho remittat.o In mortis periculo validum et licitum est matrimonium contractum coram solis testibus. nisi iusta causa excuset. quoties inter se matrimonium ineunt. Ad statutam superius formam servandam tenentur: 1. salva coniugii validitate coram solis testibus. Can.o Iidem. emolumenta stolae non facit sua. dummodo prudenter praevideatur eam rerum conditionem esse per mensem duraturam. Parochus qui sine licentia iure requisita matrimonio assistit. una cum testibus. in ritu viri et coram eiusdem parocho sunt celebranda. § 3. 2. si cum acatholicis sive baptizatis sive non baptizatis etiam post obtentam dispensationem ab impedimento mixtae religionis vel disparitatis cultus matrimonium contrahant. Si haberi vel adiri nequeat sine gravi incommodo parochus vel Ordinarius vel sacerdos delegatus qui matrimonio assistant ad normam canonum 1095. matrimonio assistere debet. de quibus supra. vocari et. Can. et etiam extra mortis periculum. 1098. nisi aliud particulari iure cautum sit. matrimonia autem catholicorum mixti ritus.315 commorationis sedem habent. § 2. . si praesto sit alius sacerdos qui adesse possit. § 1.o Omnes in catholica Ecclesia baptizati et ad eam ex haeresi aut schismate conversi. l099.

Ordinarius potest aliquam ex consuetis ecclesiasticis caeremoniis. n. 3. Firmo autem praescripto § 1. locum et diem celebrati matrimonii atque alia secundum modum in libris ritualibus et a proprio Ordinario praescriptum. parochus vel qui eius vices gerit. acatholici sive baptizati sive non baptizati. § 1. servata speciali rubrica et excepto tempore feriato. 1100. § 2. Parochus curet ut sponsi benedictionem sollemnem accipiant. . Sollemnem benedictionem ille tantum sacerdos per se ipse vel per alium dare potest. qui ab infantili aetate in haeresi vel sehismate aut infidelitate vel sine ulla religione adoleverunt. Can. si inter se contrahant. 1102. exclusa semper Missae celebratione. § 2. quae dari eis potest etiam postquam diu vixerint in matrimonio. si cum latinis contrahant hac forma adstrictis. Can. Celebrato matrimonio. Can. § 2. item ab acatholicis nati. quod si ex hac prohibitione graviora mala praevideantur. qui valide et licite matrimonio potest assistere. quamprimum describat in libro matrimoniorum nomina coniugum ac testium. In matrimoniis inter partem catholicam et partem acatholicam interrogationes de consensu fieri debent secundum praescriptum can. permittere. in matrimonii celebratione serventur ritus in libris ritualibus ab Ecclesia probatis praescripti aut laudabilibus consuetudinibus recepti. quoties cum parte acatholica contraxerint Can.o Orientales. § 1. Sed omnes sacri ritus prohibentur.1. sed solum in Missa. 1095. § 1. 1103. n. Extra casum necessitatis. nullibi tenentur ad catholicam matrimonii formam servandam.316 3. etsi in Ecclesia catholica baptizati. 1101. § 1.

parochus in libro quoque baptizatorum adnotet coniugem tali die in sua paroecia matrimonium contraxisse. 1105. Nonnisi ex gravissima et urgentissima causa et ab ipso loci Ordinario. § 3. ad normam canonum qui sequuntur. si eidem adstiterit. ut matrimonium in baptizatorum librum referatur. Can. permitti potest ut matrimonium conscientiae ineatur. 1104. ad normarn can.317 idque licet alius sacerdos vel a se vel ab Ordinario delegatus matrimonio astiterit. Quoties matrimonium ad normam can. § 2. excluso Vicario Generali sine speciali mandato. 470. secus testes tenentur in solidunt cum contrahentibus curare ut initum coniugium in praescriptis libris quamprimum adnotetur. matrimonii parochus notitiam initi contractus ad parochum baptismi sive per se sive per Curiam episcopalem transmittat. Quod si coniux alibi baptizatus fuerit. Praeterea. 1098 contrahitur. § 2. Permissio celebrationis matrimonii conscientiae secumfert promissionem et gravem . CAPUT VII. Can. De matrimonio conscientiae. idest matrimonium celebretur omissis denuntiationibus et secreto. sacerdos.

testium. Huius promissionis obligatio ex parte Ordinarii non extenditur ad casum quo vel aliquod scandalum aut gravis erga matrimonii sanctitatem iniuria ex secreti observantia immineat. Sollemnis tantum nuptiarum benedictio vetatur a prima dominica Adventus usque ad diem Nativitatis Domini inclusive. Can. . CAPUT VIII. et etiam alterius coniugis. Can. et a feria IV Cinerum usque ad dominicam Paschatis inclusive. § 1. Matrimonium conscientiae non est adnotandum in consueto matrimoniorum ac baptizatorum libro. Matrimonium quolibet anni tempore contrahi potest. 1107.318 obligationem secreti servandi ex parte sacerdotis assistentis. Ordinarii eiusque successorum. altero non consentiente divulgationi. 1108. vel parentes non curent filios ex tali matrimonio susceptos baptizari aut eos baptizandos curent falsis expressis nominibus. sed in peculiari libro servando in secreto Curiae archivo de quo in can. 379. De tempore et loco celebrationis matrimonii. vel christianam filiorum educationem negligant. § 2. quin interim Ordinario intra triginta dies notitiam prolis susceptae et baptizatae cum sincera indicatione parentum praebeant. Can. 1106.

CAPUT IX. etiam praedictis temporibus eam permittere ex iusta causa. 1102. Can. monitis sponsis ut a nimia pompa abstineant. § 2. ac opportunis adhibitis cautelis. § 1. Matrimonium in aedibus privatis celebrari Ordinarii locorum in extraordinario tantum aliquo casu et accedente semper iusta ac rationabili causa permittere possunt. prudenti eius arbitrio committitur hac super re dispensare. Ordinarii tamen locorum possunt. nonnisi de licentia Ordinarii lloci vel parochi celebrari poterit. Ordinarii id ne permittant. . De matrimonii effectibus. 1109. quod si Ordinarius prudenter iudicet id servari non posse quin graviora oriantur mala. nisi urgente necessitate. 1110. firmo tamen praescripto can. § 2. salvis legibus liturgicis. Matrimonia vero inter partem catholicam et partem acatholicam extra ecclesiam celebrentur. in alia autem ecclesia vel oratorio sive publico sive semi . sed in ecclesiis vel oratoriis sive Seminarii sive religiosarum. matrimonium praeterea christianum coniugibus non ponentibus obicem gratiam confert. Ex valido matrimonio enascitur inter coniuges vinculum natura sua perpetuum et exclusivum.319 § 3.publico. Matrimonium inter catholicos celebretur in ecclesia paroeciali. § 3. Can.

nisi aliud expresse cautum fuerit. Can. sive noviter contractum sive convalidatum. . circa canonicos effectus. dummodo parentes habiles exstiterint ad matrimonium inter se contrahendum tempore conceptionis. § 2.320 Can. particeps efficitur status mariti. 1116. vel praegnationis. Per subsequens parentum matrimonium sive verum sive putativum. Can. Parentes gravissima obligatione tenentur prolis educationem tum religiosam et moralem. Pater is est quem iustae nuptiae demonstrant. Can. Filii legitimati per subsequens matrimonium. nisi evidentibus argumentis contrarium probetur. Nisi iure speciali aliud cautum sit. nisi parentibus ob sollemnem professionem religiosam vel susceptum ordinem sacrum prohibitus tempore conceptionis fuerit usus matrimonii antea contracti. § 1. legitima efficitur proles. Can. uxor. 1114. 1111. 1115. in omnibus aequiparantur legitimis. Legitimi sunt filii concepti aut nati ex matrimonio valido vel putativo. ad effectus canonicos quod attinet. Utrique coniugi ab ipso matrimonii initio aequum ius et officium est quod attinet ad actus proprios coniugalis vitae. Can. 1117. 1113. Legitimi praesumuntur filii qui nati sunt saltem post sex menses a die celebrati matrimonii. etiam non consummatum. Can. 1112. tum physicam et civilem pro viribus curandi et etiam temporali eorum bono providendi. vel nativitatis. vel intra decem menses a die dissolutae vitae coniugalis.

De dissolutione vinculi. tum per dispensationem a Sede Apostolica ex iusta causa concessam. § 1. salvo praescripto can. ART.321 CAPUT X. Hoc privilegium non obtinet in matrimonio inter partem baptizatam et partem non baptizatam inito cum dispensatione ab impedimento disparitatis cultus. 1121. I. solvitur in favorem fidei ex privilegio Paulino. Antequam coniux conversus et baptizatus novum matrimonium valide contrahat. De separatione coniugum. Can. Can. dissolvi potest. nisi Sedes Apostolica aliud declaraverit. 2. Hae interpellationes fieri semper debent. § 2. 1125. licet consummatum. praeterquam morte. debet. etsi altera sit invita. Legitimum inter non baptizatos matrimonium.o An saltem velit secum cohabitare pacifice sine contumelia Creatoris. dissolvitur tum ipso iure per sollemnem professionem religiosam. 1120. § 1. partem non baptizatam interpellare: 1.o An velit et ipsa converti ac baptismum suscipere. Matrimonium validum ratum et consummatum nulla humana potestate nullaque causa. utraque parte rogante vel alterutra. Can. § 2. . Matrimonium non consummatum inter baptizatos vel inter partem baptizatam et partem non baptizatam. Can. 1119. 1118.

ad alias quoque regiones in eisdem adiunctis extenduntur. § 1. responsio praesumatur negativa. induciis inutiliter praeterlapsis. Pii V Romani Pontificis. pars baptizata ius habet novas nuptias cum persona catholica contrahendi. aut si infidelis eisdem negative responderit expresse vel tacite. 1122. imo sunt etiam licitae. 2 Aug. fore ut. Si interpellationes ex declaratione Sedis Apostolicae omissae fuerint. . Can. quaeque pro peculiaribus locis scripta sunt. si forma superius praescripta servari nequeat. 1124. pro foro externo. constare debet duobus saltem testibus vel alio legitimo probationis modo. 1537. ius tamen novas celebrandi nuptias cum persona catholica non amittit. 1125. Can. si coniux infidelis. a quo Ordinario concedendae sunt quoque coniugi infideli. Gregorii XIII Populis. Can. § 2. de auctoritate Ordinarii coniugis conversi. cum pars fidelis reapse novas nuptias valide iniverit. 1126. eo tamen monito. 1 Iun. licet post susceptum baptismum denuo matrimonialiter cum parte infideli vixerit. Interpellationes fiant regulariter forma saltem summaria et extraiudiciali. Interpellationes etiam privatim factae ab ipsa parte conversa. in infidelitate contracti. si quidem eas petierit. vel iam non cohabitet pacifice sine contumelia Creatoris. valent. 1113. ideoque potest hoc iure uti. mutata voluntate. Vinculum prioris coniugii. 1585.322 Can. 1571. nisi ipsa post baptismum dederit parti non baptizatae iustam discedendi causam. Can. Ea quae matrimonium respiciunt in constitutionibus Pauli III Altitudo. 25 Ian. S. hoc tamen in casu de ipsis. postea discedat sine iusta causa. induciae ad deliberandum. tunc tantum solvitur. Coniux fidelis.

Can. manente vinculo. vel ipse quoque idem crimen commiserit. ART. Can. vel illud expresse aut tacite condonaverit. Si alter coniux sectae acatholicae nomen dederit. nisi ex ipsius consensu ille statum matrimonio contrarium susceperit. aut eidem causam dederit.323 Can. sive iudicis sententia sive propria auctoritate legitime discesserit. 1129. si vitam criminosam et ignominiosam ducat. Tacita condonatio habetur. potest autem eundem admittere aut revocare. nulla unquam obligatione tenetur coniugem adulterum rursus admittendi ad vitae consortium. mensae et habitationis. si saevitiis vitam . Propter coniugis adulterium. § 1. conversatus fuerit. Coniux innocens. § 2. si grave seu animae seu corporis periculum alteri facessat. alter coniux. vitae communionem. Can. § 1. ius habet solvendi. nisi iusta causa eos excuset. nisi in crimen consenserit. 1130. cum altero coniuge sponte. etiam in perpetuum. Can. De separatione tori. maritali affectu. In re dubia privilegium fidei gaudet favore iuris. 1131. aut legitimam accusationem fecerit. postquam de crimine adulterii certior factus est. II. nisi sex intra menses coniugem adulterum expulerit vel dereliquerit. si prolem acatholice educaverit. 1127. Coniuges servare debent vitae coniugalis communionem. si coniux innocens. praesumitur vero. 1128.

. 1133. Can. nisi ex decreto Ordinarii vel exacto tempore. coniux innocens ad id non obligatur. sunt pro altero coniuge totidem legitimae causae discedendi. et periculum sit in mora. ART. et etiam propria auctoritate. salva semper eorundem catholica educatione. 1132.324 communem nimis difficilem reddat. CAPUT XI. Haec renovatio iure ecclesiastico requiritur ad validitatem. Instituta separatione. § 1. In omnibus his casibus. § 2. haec aliaque id genus. requiritur ut cesset vel dispensetur impedimentum et consensum renovet saltem pars impedimenti conscia. De convalidatione simplici. sed si separatio ab Ordinario pronuntiata fuerit ad certum incertumve tempus. nisi in utroque casu Ordinarius pro ipsorum filiorum bono. filii educandi sunt penes coniugem innocentem. De matrimonii convalidatione. Ad convalidandum matrimonium irritum ob impedimentum dirimens. et si alter coniugum sit acatholicus. I. etiamsi initio utraque pars consensum praestiterit nec postea revocaverit. penes coniugem catholicum. si de eis certo constet. causa separationis cessante. vitae consuetudo restauranda est. § 2. Can. auctoritate Ordinarii loci. aliud decreverit.

ART. Matrimonium nullum ob defectum formae. Can. satis est ut pars quae non consenserat. si pars quae non consenserat. dummodo altera in consensu praestito perseveret. si defectus fuerit publicus. satis est ut sola pars impedimenti conscia consensum privatim et secreto renovet. Renovatio consensus debet esse novus voluntatis actus in matrimonium quod constet ab initio nullum fuisse. dummodo consensus ab altera parte praestitus perseveret. si fuerit occultus. iam consentiat. Si sit occultum et uni parti ignotum.325 Can. Si impedimentum sit publicum. 1134. ut validum fiat. § 2. contrahi denuo debet legitima forma. § 1. . Can. § 1. § 2. 1135. Si defectus consensus fuerit mere internus. satis est ut consensus ab utraque parte renovetur privatim et secreto. interius consentiat. Can. 1137. vel forma iure praescripta. 1136. Matrimonium irritum ob defectum consensus convalidatur. Si sit occultum et utrique parti notum. Si fuerit etiam externus. · § 3. II. De sanatione in radice. vel alio modo privato et secreto. necesse est consensum etiam exterius manifestare. consensus ab utraque parte renovandus est forma iure praescripta. § 3.

Ecclesia non sanat in radice. Quod si consensus ab initio quidem defuerit. praeter dispensationem ve1 cessationem impedimenti. § 2. § 2. per fictionem iuris. Matrimonii in radice sanatio est eiusdem convalidatio. Si in utraque vel alterutra parte deficiat consensus. secumferens. Matrimonium vero contractum cum impedimento iuris naturalis vel divini. 1138.1141. Can. retrotractio vero intelligitur facta ad matrimonii initium. Convalidatio fit a momento concessionis gratiae. dispensationem a lege de renovando consensu. . Dispensatio a lege de renovando consensu concedi etiam potest vel una tantum vel utraque parte inscia. ad praeteritum. nisi aliud expresse caveatur. § 1. sanatio concedi potest a momento praestiti consensus. § 2.326 Can. matrimonium nequit sanari in radice. 1140. postea fuerit revocatus. et retrotractionem. Sanatio in radice concedi unice potest ab Apostolica Sede. sed iuridice inefficaci ob dirimens impedimentum iuris ecclesiastici vel ob defectum legitimae formae. Quodlibet matrimonium initum cum utriusque partis consensu naturaliter sufficiente. potest in radice sanari. Can. § 1. § 1. sed postea praestitus fuerit. sive consensus ab initio defuerit sive ab initio praestitus. etiamsi postea impedimentum cessaverit. circa effectus canonicos. ne a momento quidem cessationis impedimenti. § 3. dummodo consensus perseveret. 1139. Can.

Can. cui ad id potestas collata sit quique a competenti auctoritate ecclesiastica non sit prohibitus eandem exercere. secundae tamen et ulteriores nuptiae validae et licitae sunt. 1145. 1144. firmo praescripto can. Can. Can. De secundis nuptiis. 1146. 1069. § 2. Can. Legitimus Sacramentalium minister est clericus. ex eisdem aliqua abolere aut mutare. nequit in subsequentibus nuptiis eam iterum accipere. De Sacramentalibus. . 1142. sola potest Sedes Apostolica. Mulier cui semel benedictio sollemnis data sit. Licet casta viduitas honorabilior sit.327 CAPUT XII. Can. in aliquam Sacramentorum imitationem. Sacramentalia sunt res aut actiones quibus Ecclesia. Nova Sacramentalia constituere aut recepta authentice interpretari. 1143. uti solet ad obtinendos ex sua impetratione effectus praesertim spirituales. TITULUS VIII.

. potestate exorcizandi praeditus. 1151. nisi in reservatione Sedes Apostolica aliud expresserit. § 1. Diaconi et lectores illas tantum valide et licite benedictiones dare possunt. Consecrationes ac benedictiones sive constitutivae sive invocativae invalidae sunt. vel benedictae constitutiva benedictione. Can. imo. 1150. Benedictiones. Can. § 1. reverenter tractentur neque ad usum profanum vel non proprium adhibeantur. quae ipsis expresse a iure permittuntur. Res consecratae. exorcismos in obsessos proferre legitime potest. dari quoque possunt catechumenis. nisi obstet Ecclesiae prohibitio. illicita est. valide peragere potest. Can. 1147. 1149. etiamsi in dominio privatorum sint. una cum illo. nisi ab Ordinario peculiarem et expressam licentiam obtinuerit. corporis sanitatem. § 2. § 3. § 2. § 1. etiam acatholicis ad obtinendum fidei lumen vel. 1148. In Sacramentalibus conficiendis seu administrandis accurate serventur ritus ab Ecclesia probati. Benedictiones autem impertire potest quilibet presbyter. Consecrationes nemo qui charactere episcopali careat. Nemo. si adhibita non fuerit formula ab Ecclesia praescripta. sed valida. Benedictio reservata quae a presbytero detur sine necessaria licentia.328 Can. imprimis impertiendae catholicis. § 4. Can. nisi vel iure vel apostolico indulto id ei permittatur. exceptis iis quae Romano Pontifici aut Episcopis aliisve reserventur.

1152. . Exorcismi a legitimis ministris fieri possunt non solum in fideles et catechumenos. sunt iidem qui eorundem sacrorum rituum legitimi ministri sunt. nisi postquam diligenti prudentique investigatione compererit exorcizandum esse revera a daemone obsessum. qui ad exorcismos ne procedat. 1153. Loca sacra ea sunt quae divino cultui fideliumve sepulturae deputantur consecratione vel benedictione quam probati liturgici libri ad hoc praescribunt. Can. sed etiam in acatholicos vel excommunicatos.329 § 2. Haec licentia ab Ordinario concedatur tantummodo sacerdoti pietate. SECTIO I. Ministri exorcismorum qui occurrunt in baptismo et in consecrationibus vel benedictionibus. DE LOCIS SACRIS. prudentia ac vitae integritate praedito. DE LOCIS ET TEMPORIBUS SACRIS. PARS SECUNDA. Can. 1154. Can.

1157. in dubio autem. § 2. Si de ea legitime constet. peragatur ad cautelam. ad Superiorem maiorem. non tamen ad Vicarium Generalem sine speciali mandato. alterum in ecclesiae archivo servetur. dummodo Ordinarius charactere episcopali sit insignitus.1160. nec consecratio nec benedictio iterari potest. Consecratio alicuius loci. Can.330 Can. 1155. modo nemini damnum fiat. Can. firmo iure S. Cardinalium consecrandi ecclesiam et altaria sui tituli. § 1. . Can. 1156. vel ad laicalem. satis probatur etiam per unum testem omni exceptione maiorem. Ordinarius territorii. 1158. Loca sacra exempta sunt a iurisdictione auctoritatis civilis et in eis legitima Ecclesiae auctoritas iurisdictionem suam libere exercet. si ad religionem clericalem exemptam. cuius alterum exemplar in Curia episcopali. licet charactere episcopali careat. R. § 2. Non obstante quolibet privilegio. quanquam ad regulares pertinentis. § 1. si hic pertineat ad clerum saecularem vel ad religionem non exemptam. nemo potest locum sacrum consecrare vel benedicere sine Ordinarii consensu. spectat ad Ordinarium territorii in quo locus reperitur. potest cuilibet eiusdem ritus Episcopo licentiam dare consecrationes peragendi in suo territorio. Consecratio vel benedictio alicuius loci. E. Can. uterque vero potest alium sacerdotem ad hoc delegare. Ius benedicendi locum sacrum. De peracta consecratione vel benedictione redigatur documentum. 1159. spectat ad Ordinarium territorii in quo locus ipse reperitur. Can.

quem tamen Vicarius Generalis praestare nequit sine mandato speciali. 1161.331 TITULUS IX. Ne nova ecclesia ceteris iam exsistentibus detrimentum afferat. Can. Benedicere et imponere primarium ecclesiae lapidem. § 2. Nulla ecclesia aedificetur sine expresso Ordinarii loci consensu scriptis dato. Can. ad eos spectat. 1156. Ecclesiae nomine intelligitur aedes sacra divino cultui dedicata eum potissimum in finem ut omnibus Christifidelibus usui sit ad divinum cultum publice exercendum. licet consensum constituendae novae domus in dioecesi vel civitate ab Ordinario loci retulerint. De ecclesiis. ad ministrorum sustentationem aliasque cultus impensas. Ordinarii loci licentiam obtinere debent. 1163. antequam tamen ecclesiam vel oratorium publicum in certo ac determinato loco aedificent. Etiam sodales religiosi. Can. 1162. 1676. § 3. firmo praescripto can. § 1. Ordinarius. antequam consensum praebeat. maiore fidelium spirituali utilitate non compensatum. § 4. . nisi prudenter praeviderit necessaria non defutura ad novae ecclesiae aedificationem et conservationem. Ordinarius consensum ne praebeat. de quibus in can. audire debet vicinarum ecclesiarum rectores quorum intersit.

Episcopus consecrans et qui petunt ecclesiam sibi consecrari. conventuales. si adsint. Can. § 2. Curent Ordinarii. si forte aedificata fuerit. decentius tamen diebus dominicis aliisve festis de praecepto peragitur. § 1. . 1166.332 Can. locaque. Ecclesia ex ligno vel ferro aliove metallo benedici potest. ut in ecclesiarum aedificatione vel refectione serventur formae a traditione christiana receptae et artis sacrae leges. Sollemni consecratione dedicentur ecclesiae cathedrales et. non autem consecrari. § 1. § 1. Ordinarius consensum eius aedificationi ne praebeat. Divina officia celebrari in nova ecclesia nequeunt. quamvis quolibet die fieri possit. per eum diem qui consecrationem praecedit. Altare consecrari potest etiam sine ecclesiae consecratione. 1164. paroeciales. § 5. In ecclesia nullus aperiatur aditus vel fenestra ad laicorum domus. § 3. eam ne consecret neve benedicat. antequam eadem vel sollemni consecratione vel saltem benedictione divino cultui fuerit dedicata. ecclesiae collegiatae. § 2. § 2. subter ecclesiae pavimentum aut supra ecclesiam. quantum fieri potest. Ecclesiarum consecratio. si maius sit iam consecratum. ad usum mere profanum ne adhibeantur. si opus fuerit. § 4. ieiunent. audito etiam. Can. 1165. peritorum consilio. sed una simul cum ecclesia debet saltem altare maius consecrari aut altare secundarium. Si prudenter praevideatur ecclesiam conversum iri ad usus profanos. aut saltem.

Cum consecratur ecclesia vel altare. Can. Episcopus consecrator. 1167. si Archiepiscopus. campana benedicta ad usus mere profanos adhiberi nequit. . licet iurisdictione in territorio careat. 1155. Cuilibet ecclesiae campanas esse convenit. Etiam ecclesiarum campanae debent consecrari vel benedici secundum ritus in probatis liturgicis libris traditos. § 1. Unaquaeque ecclesia consecrata vel benedicta suum habeat titulum. Earum usus unice subest ecclesiasticae auctoritati. 1156. peracta ecclesiae dedicatione. E. probante Ordinario. § 2. centum. Quod ad campanarum consecrationem vel benedictionem attinet. mutari nequit. indulgentiam concedit unius anni ecclesiam vel altare visitantibus in ipsa conseci-ationis die. Can. servetur praescriptum can. appositis ab illis qui campanam ecclesiae forte dederint. § 1. Can. Salvis conditionibus.333 § 3. 1168. Etiam festum tituli quotannis celebretur ad normas legum liturgicarum. si sit Episcopus. Cardinalis. quibus fideles ad divina officia aliosque religionis actus invitentur. nisi ex causa necessitatis aut ex licentia Ordinarii aut denique ex legitima consuetudine. § 3. Ecclesiae dedicari Beatis nequeunt sine Sedis Apostolicae indulto. § 5. in die vero anniversaria quinquaginta dierum. qui. Festum consecrationis ecclesiae quotannis celebretur ad normam legum liturgicarum. si S. § 3. § 2. § 4. R. 1169. biscentum.

mortuos sepelire. Violata ecclesia. 609. antequam reconcilietur. et viceversa. salvis iuribus paroecialibus.o Iniuriosa et gravi sanguinis effusione. vel in usus profanos ab Ordinario loci redacta sit. nefas est divina celebrare officia. Si violatio accidat tempore divinorum officiorum. violatum censetur. 3.334 Can. 1170. et in ipsa ecclesia positi: 1. firmo praescripto can. vel maior parietum pars corruerit. Can. haec statim cessent. 1187. potest. praesertim horas sacrorum rituum. Missa dimittatur.o Impiis vel sordidis usibus. dummodo certi sint.o Delicto homicidii. § 3. Consecrationem vel benedictionem ecclesia non amittit. 1173. 4. iusta de causa. notorii. etsi contiguum. 1172. Can. In violata ecclesia. . In sacra aede legitime dedicata omnes ecclesiastici ritus perfici possunt.o Sepultura infidelis vel excommunicati post sententiam declaratoriam vel condemnatoriam. privilegiis et legitimis consuetudinibus. praefinire. § 2. § 1. si ante Missae canonem vel post communionem. 1171. Can. Ordinarius autem. Sacramenta ministrare. § 2. secus sacerdos Missam prosequatur usque ad communionem. nisi tota destructa fuerit. dummodo ne agatur de ecclesia quae ad religionem exemptam pertineat. non ideo coemeterium. 2. § 1. quibus ecclesia addicta fuerit. ad normam can. Ecclesia violatur infra recensitis tantum actibus.

§ 1. Ecclesiae consecratae valida reconciliatio ad eos spectat de quibus in can. 1176. 1177. 1174. Can. reconciliatio vero ecclesiae consecratae fiat aqua ad hoc benedicta secundum leges liturgicas. Can. § 3. ut in ecclesiis illa munditia servetur. Ecclesia iure asyli gaudet ita ut rei. et generatim quidquid a sanctitate loci absonum sit. In casu tamen gravis et urgentis necessitatis si Ordinarius adiri nequeat. vel saltem rectoris ecclesiae. reconciliari potest ad cautelam.335 Can. quae domum Dei decet. Can. inde non sint extrahendi nisi necessitas urgeat. . 1175. sine assensu Ordinarii. ab iisdem arceantur negotiationes et nundinae. Can. Si dubitetur num ecclesia sit violata. secundum ritus in probatis liturgicis libris descriptos. Reconciliatio ecclesiae benedictae fieri potest aqua lustrali communi. § 1. quam citissime poterit. antequam cadaver exinde removeatur. quam tamen non solum Episcopi. qui ad illam confugerint. certiore facto postea Ordinario. 1178. Ecclesia violata ob sepulturam excommunicati vel infidelis ne reconcilietur. § 2. quanquam ad finem pium habitae. Can. 1179. benedicere possunt. Ecclesiam benedictam reconciliare potest rector eiusdem vel quilibet sacerdos de consensu saltem praesumpto rectoris. § 2. rectori ecclesiae consecratae eandem reconciliare fas est. Curent omnes ad quos pertinet. sed etiam presbyteri qui ecclesiam reconciliant. 1156. si remotio sine gravi incommodo fieri possit. Ecclesia violata reconcilietur.

cuiusque vero privilegia ex alterutro capite colligantur. § 2. aut eius vicem gerente. pertinet. § 1. aut nisi aliud ferat ius peculiare aut legitima consuetudo. 1183. Etiam oblationes factas in commodum paroeciae aut missionis. Nulla ecclesia potest basilicae titulo decorari. 1181. nisi ex apostolica concessione aut immemorabili consuetudine. 1525. § 3. Parochus. Ingressus in ecclesiam ad sacros ritus sit omnino gratuitus. aut ecclesiae sitae intra paroeciae vel missionis fines. de quo in can. administrat parochus vel missionarius. 1182. missionarius. Firmo praescripto can. nisi agatur de ecclesia propriam administrationem habente. si de ecclesia cathedrali agatur. eoque praeside. in administrationem bonorum alicuius ecclesiae cooptentur. Can.336 Can. debet huiusmodi oblationes administrare ad normam sacrorum canonum. si de alia ecclesia. sive saecularis is sit sive religiosus. nisi aliud ex speciali titulo vel legitima consuetudine constet. Can. 1182. deque eis rationem loci Ordinario reddere ad normam can. administratio bonorum quae destinata sunt reparandae decorandaeque ecclesiae divinoque in eadem cultui exercendo. ad Episcopum cum Capitulo. reprobata qualibet contraria consuetudine. ad Capitulum ecclesiae collegiatae. § 1. Si alii quoque. 1180. iidem omnes una cum administratore ecclesiastico. rector saecularis ecclesiae. Can. 1519 -1528. . si de collegiata. ad rectorem. sive clerici sive laici. constituunt Consilium fabricae ecclesiae. distinctam ab administratione paroeciae vel missionis.

Can. 6.o In admissionem vel reiectionem sacrorum utensilium aliarumque rerum quae sive ad usum. mensae pro distributione sanctissimae Eucharistiae. sive ad ornatum in ecclesia vel sacrario destinentur. Sacrista. Consilium fabricae curare debet rectam bonorum ecclesiae administrationem. . organorum. aliarumque rerum quae ad exercitium religiosi cultus spectent. 1522. Can.o In definiendam rationem qua collectae. sepulcrorum fossores. sed nullatenus sese ingerat in ea omnia quae ad spirituale munus pertinent. sive ad cultum. 2.o In dispositionem materialem altarium. dimittuntur. nominantur. praesertim: 1. pueri chorales. organorum moderator. ceterique inservientes a solo ecclesiae rectore. nisi aliter legitime constitutum fuerit. 1184. pendent. 1523. sedilium. cantores. capsularum oblationibus recipiendis.o In exercitium cultus in ecclesia. campanae pulsator. custodiam librorum paroecialium aliorumque documentorum quae ad archivum paroeciale pertineant. dispositionem. scamnorum.o In scriptionem. 4. 1185. cathedrae sive suggestus e quo ad populum verba fiunt. 5. servato praescripto can. Huius Consilii sodales.o In modum et tempus pulsandi campanas et in curam tuendi ordinis in ecclesia atque in coemeterio.337 § 2. nominantur ab Ordinario eiusve delegato et ab eodem possunt ob gravem causam removeri. loci cantoribus assignati. denuntiationes aliique actus ad divinum cultum ornatumque ecclesiae quoquo modo spectantes in ecclesia fieri possint. salvis legitimis consuetudinibus et conventionibus et Ordinarii auctoritate. 3.

Can. Episcopo et canonicis pro rata proventuum. et firma obligatione quae ad aliquem spectet etiam ex constituto legis civilis: 1. Patrono. et onera cum reditibus titulusque paroeciae. detractis necessariis ad honestam sustentationem. Salvis peculiaribus legitimisque cornsuetudinibus et conventionibus. si ecclesia sit paraecialis. Si qua ecclesia nullo modo ad cultum divinum adhiberi possit et omnes aditus interclusi sint ad eam reficiendam. Iis qui fructus aliquos ex ecclesia provenientes percipiunt secundum taxam pro rata redituum ab Ordinario statuendam. 1187. pro eorum viribus. 1186.338 Can.o Onus reficiendi ecclesiam paroecialem incumbit ordine qui sequitur: Bonis fabricae ecclesiae. 3. . salva ea parte quae necessaria est ad cultum divinum celebrandum et ad ordinariam ecclesiae administrationem. ut supra. quos tamen Ordinarius loci suasione magis quam coactione inducat ad sumptus necessarios.o Onus reficiendi ecclesiam cathedralem incumbit ordine qui sequitur: Bonis fabricae. ut supra. Dioecesanis. in usum profanum non sordidum ab Ordinario loci redigi potest. 2. Paroecianis. quos tamen Ordinarius loci. in aliam ecclesiam ab eodem Ordinario transferantur. praestandos.o Haec cum debita proportione serventur etiam quod attinet ad alias ecclesias. magis hortetur quam cogat.

o Semi-publicum. 1190. ius sit. § 1. non tamen eo potissimum fine ut universo fidelium populo usui sit ad religionem publice colendam. Aediculae in coemeterio a familiis seu personis privatis ad suam sepulturam erectae. tempore saltem divinorum officiorum. sunt oratoria privata. Oratoria S. E. § 2.339 TITULUS X. 1188. Oratorium est locus divino cultui destinatus.o Publicum. R. fruuntur tamen omnibus iuribus et privilegiis quibus oratoria semipublica gaudent. Est vero oratorium: 1. licet privata. Can. si in privatis aedibus in commodum alicuius tantum familiae vel personae privatae erectum sit. si in commodum alicuius communitatis vel coetus fidelium eo convenientium erectum sit. 3. De oratoriis. Can. illud adeundi. 1189. Can. ita tamen ut omnibus fidelibus. 2.o Privatum seu domesticum. si praecipue erectum sit in commodum alicuius collegii aut etiam privatorum. Cardinalium et Episcoporum sive residentialium sive titularium. . legitime comprobatum. neque liberum cuique sit illud adire.

salvo contrario rubricarum praescripto. In oratoriis domesticis ex indulto Apostolicae Sedis. Can. nisi ad normam can. In privatis coemeteriorum aediculis. 1194. nisi obstent rubricae aut Ordinarius aliqua exceperit. § 2. alia minora ne erigantur. In oratoriis semi-publicis. Can. nonnisi unius Missae. 1195. Ordinarii iudicio. § 2. Can.340 Can. de quibus in can. praesidiis militum. xenodochiis. iusta et rationabili de causa. 1193. 1190. Data autem licentia. arcibus. in gymnasiis. Can. praeter oratorium principale. § 1. Ordinarius autem has permissiones ne elargiatur. In collegiis aut convictibus iuventuti instituendae.1156. nisi aliud in eodem indulto expresse . Oratoria publica eodem iure quo ecclesiae reguntur. Oratoria semi-publica erigi nequeunt sine Ordinarii licentia. dummodo auctoritate Ordinarii ad publicum Dei cultum perpetuo per benedictionem vel consecrationem. 1192. dedicatum fuerit. necessitas aut magna utilitas id exigat. § 1. legitime erectis.. omnes sacrae functiones celebrari possunt. nisi prius per se vel per alium ecclesiasticum virum oratorium visitaverit et decenter instructum repererit. § 1. etc. 1155. § 3. in casu aliquo extraordinario. § 4. nisi. in aliis oratoriis domesticis. Quare in oratorio publico. Ordinarius loci permittere habitualiter potest etiam plurium Missarum celebrationem. ad normam can. Ordinarius hanc licentiam ne concedat. omnia divina officia functionesve ecclesiasticae celebrari possunt. § 2. carceribus. oratorium ad usus profanos converti nequit sine eiusdem Ordinarii auctoritate. per modum actus. 1191. lyceis. 1192.

unica Missa. debent tamen esse divino tantum cultui reservata et ab omnibus domesticis usibus libera.341 caveatur. 1197. petra. Oratoria domestica nec consecrari nec benedici possunt more ecclesiarum. Can. Sensu liturgico intelligitur: 1. singulis diebus.o Nomine altaris mobilis seu portatilis. ut plurimum. .o Nomine altaris immobilis seu fixi. § 1. TITULUS XI. parva. celebrari potest. 1192. mensa superior una cum stipitibus per modum unius cum eadem consecratis. § 2. 1196. eaque lecta. 2. Licet oratoria domestica et semi-publica communi locorum domorumve benedictione aut nulla benedictione donentur. § 2. Can. sed aliae functiones ecclesiasticae ibidem ne fiant. § 2. quaeque dicitur etiam ara portatilis seu petra sacra. exceptis festis sollemnioribus. dummodo iustae adsint et rationabiles causae. De altaribus. quae sola consecratur. vel eadem petra cum stipite qui tamen non fuit una cum eadem consecratus. etiam sollemnioribus festis permittere potest per modum actus Missae celebrationem. postquam Ordinarius oratorium visitaverit et probaverit ad normam can. diversae ab eis ob quas indultum concessum fuit. § 1. Ordinarius vero.

§ 1. Aras portatiles. magis tamen decet ut fiat die dominico aliove festo de praecepto. ad normam legum liturgicarum. omnes Episcopi consecrare possunt. quod vero spectat ad altaria immobilia. quo in casu Ordinarius potest permittere ut presbyter altaris cansecrationem rursus perficiat ritu formulaque breviore. idest vel totum. § 4. 1200. Petra sacra sit tam ampla ut saltem hostiam et maiorem partem calicis capiat. etiam per temporis momentum. praesertim maius. altare debet esse. Tum mensa altaris immobilis tum petra sacra ex unico constent lapide naturali. consecratum. § 3. sepulcrum continens reliquias Sanctorum. si de mobili. quae fit sine ecclesiae dedicatione quamvis omni die fieri possit. Consecratio altaris immobilis. § 1. vel ara tantum portatilis. debet esse immobile.1199. 1198. . servetur praescriptum can. si tabula seu mensa a stipite. Can. et apte cum stipite cohaerere. In ecclesia consecrata saltem unum altare. § 2. Ut Missae sacrificium super illud celebrari possit. § 1. integro et non friabili. separetur. Can. 1155. lapide clausum. salvis peculiaribus privilegiis.342 § 2. In altari immobili tabula seu mensa lapidea ad integrum altare protendi debet. § 2. secundum liturgicas leges. stipes autem sit lapideus vel saltem latera seu columellae quibus mensa sustentatur sint ex lapide. Altare immobile amittit consecrationem. in ecclesia autem benedicta omnia altaria possunt esse mobilia. si agatur de immobili. § 3. Tum in altari immobili tum in petra sacra sit. Can.

343 § 2.o Si amoveantur reliquiae aut frangatur vel amoveatur sepulcri operculum. Altare tum immobile tum mobile debet esse divinis tantum officiis et praesertim Missae celebrationi reservatum. ita quodlibet etiam ecclesiae altare. saltem immobile. et viceversa. Can. § 1. § 1. dedicari nequeunt sine Sedis Apostolicae indulto. . non autem altaris immobilis titulus.o Si frangantur enormiter sive ratione quantitatis fractionis sive ratione loci unctionis. Can. excepto casu quo ipse Episcopus vel eius delegatus operculum amoveat ad illud firmandum vel reparandum vel subrogandum. Altaria Beatis etiam in ecclesiis et oratoriis quibus eorum officium et Missa concessa sunt. quolibet profano usu prorsus excluso. § 4. Sicut ecclesia. § 3. Tum altare immobile tum petra sacra amittunt consecrationem: 1. De Ordinarii licentia mutari quidem potest altaris mobilis. § 2. § 4. Titulus primarius altaris maioris idem debet esse ac titulus ecclesiae. aut ad visitandas reliquias. 1202. proprium sibi titulum habeat. cadavera autem quae prope altare sepulta forte sunt. Levis fractio operculi non inducit exsecrationem et quilibet sacerdos potest rimulam cemento firmare. § 2. § 3. Subtus altare nullum sit reconditum cadaver. 2. Exsecratio ecclesiae non secumfert exsecrationem altarium sive immobilium sive mobilium. 1201.

Fidelium defunctorum corpora sepelienda sunt. 1204. secundum ritus in probatis liturgicis . De sepultura ecclesiastica. exsequiis super illud in eadem celebratis. Sepultura ecclesiastica consistit in cadaveris translatione ad ecclesiam. Si quis quovis modo mandaverit ut corpus suum cremetur. donec cadaver removeatur. Can. illicitum est hanc exsequi voluntatem. Can. secus Missam in altari celebrare non licet.344 distent ab eo saltem spatio unius metri. 1205. CAPUT I. TITULUS XII. De coemeteriis. Can. quae si adiecta fuerit contractui. illius depositione in loco legitime deputato fidelibus defunctis condendis. 1203. Cadavera fidelium sepelienda sunt in coemeterio quod. tanquam non adiecta habeatur. § 2. § 1. § 1. reprobata eorundem crematione. testamento aut alii cuilibet actui.

a communi coemeterio distinctum. idque benedictum. Can. R. Si ne hoc quidem obtineri possit. § 2. sit benedictum. 1155. Cardinalium.345 libris traditos. 1156. § 2. Can. societatis civilis propria. 1208. E. qui in eis condi solent. reconciliatione ecclesiarum canones praescribunt. Quae de interdicto. et ad instar coemeterii benedictum. nisi agatur de cadaveribus Episcoporum residentialium. . § 1. § 3. § 1. singuli tumuli. Sicubi hoc Ecclesiae ius violetur nec spes sit ut violatio reparetur. extra commune coemeterium positum. § 3. In ecclesiis cadavera ne sepeliantur. secundum ritus in probatis liturgicis libris traditos. toties quoties benedicantur. 1207. Abbatum vel Praelatorum nullius in propria ecclesia sepeliendis. sive sollemni sive simplici benedictione ab iis data de quibus in can. 1206. nisi unum pluribus commune ab Ordinario loci sit legitime constitutum. si. Ius est catholicae ecclesiae possidendi propria coemeteria. Etiam aliis personis moralibus vel familiis privatis permitti potest ab Ordinario loci peculiare sepulcrum. benedicantur. vel Romani Pontificis. sint maiore ex parte catholici. violatione. regalium personarum aut S. Paroeciae suum quaeque coemeterium habeant. § 2. sibi reservatum. Can. Religiosi exempti possunt habere coemeterium proprium. curent locorum Ordinarii ut coemeteria. etiam coemeteriis applicentur. aut saltem ut in eis catholici spatium habeant.

sit locus clausus item et custoditus ubi ii humentur quibus sepultura ecclesiastica non conceditur. quod satis sit ad omnem prorsus de vero obitu dubitationem tollendam. Can. § 2. Quodlibet coemeterium sit undique apte clausum et caute custoditum. tum in coemeterio proprio alius personae moralis. . nisi de licentia Ordinarii. ubi id commodum fuerit. 1212. ubi fieri potest. Can. parochi ac Superiores.346 Can. alia pro inferioris ordinis Ecclesiae ministris parentur. ne in coemeteriis epitaphia. 1213. Tum in coemeteriis paroecialibus. ex licentia scripta Ordinarii loci eiusve delegati. Caveant Ordinarii locorum. § 3. § 1. Praeter coemeterium benedictum alius si haberi queat. Sepulcra sacerdotum et clericorum. de consensu eiusdem Ordinarii aut Superioris. praesertim si mors repentina fuerit. ex licentia scripta Superioris. 1209. § 1. praeterea. Can. speciales et separatos ab aliis loculos et sepulturas habeant. nisi post congruum temporis intervallum. Can. si cadaver ab aliis corporibus certo discerni nequeat. quatenus commode fieri potest. laudationes funebres ornatusque monumentorum quidquam prae se ferant a catholica religione ac pietate absonum. quae. a sepulcris laicorum separata sint ac decentiore loco sita. § 2. 1210. Nullum corpus sepeliatur. possunt quoque alienare. 1214. Ordinarius licentiam nunquam concedat. Nullum cadaver perpetuae sepulturae ecclesiasticae ubivis traditum exhumare licet. Can. 1211. ad quos spectat. fideles sibi suisque exstruere possunt sepulcra particularia. alia pro sacerdotibus. Etiam infantium corpuscula.

funere ac depoeitione.347 CAPUT II. inspectis peculiaribus circumstantiis. ius propriae ecclesiae paroecialis semper praevalere debet. § 1. Can. 1217. et si paroeciae . persolvatur. in ecclesiam. ecclesia funeris est ecclesia paroeciae in cuius territorio decessit. ob funus transferendum est. In dubio de iure alius ecclesiae. § 1. § 2. distantiam aliaque adiuncta designare. quae translationem cadaveris ad ecelesiam funeris aut locum sepulturae incommodam reddant. secus in ecclesiam paroeciae in qua mors accidit. 1215. idest totus ordo exsequiarum quae in probatis liturgicis libris describuntur. si ad eam commode pedestri itinere asportari possit. Ordinarii est pro suo territorio. cadaver tamen in ecclesiam paroeciae propriae quae vicinior sit. Licet mors acciderit extra propriam paroeciam. § 2. ex iure ordinario est ecclesia propriae defuncti paroeciae. Nisi gravis causa obstet. 1216. Can. ubi funus. cadavera fidelium. Can. Ecclesia in quam cadaver pro funere transferri debet. transferenda sunt e loco in quo reperiuntur. De cadaveris translatione ad ecclesiam. antequam tumulentur. 1218. nisi defunctus aliam funeris ecclesiam legitime elegerit. Can. Si defunctus plures habuerit paroecias proprias.

cadaver illuc deferre. et salvo Superioribus iure de quo in can. funerandi sunt in ecclesia paroeciae ubi decedunt. Defuncto Episcopo residentiali. semper tamen integrum est familiae. Cardinalis in Urbe decesserit. Beneficiarii residentiales ad ecclesiam sui beneficii transferendi sunt. Professi religiosi ac novitii. § 3. 1220. § 1. 1218. nisi novitius aliam ecclesiam ad funus elegerit. Si longe moriantur a domo ita ut in ecclesiam suae domus vel saltem suae religionis nequeant commode asportari. Can. susceptis translationis expensis. transferri debet in ecclesiam cathedralem. Can. si vero extra Urbem. secus. in ecclesiam quam Romanus Pontifex designaverit. heredibus. defuncti cum sint. 1221 § 1. in ecclesiam insigniorem civitatis seu loci. nisi novitii aliam ecclesiam ad suum funus elegerint. Si S. . corpus transferendum est. nisi Cardinalis atiam elegerit. nisi aliam sibi elegerint ecclesiam funeris.348 ad diversas dioeceses pertineant. ad ecclesiam vel oratorium suae domus vel saltem suae religionis. Licet translatio ad ecclesiam funeris aut ad locum sepulturae incommoda sit. aliisve quorum interest. § 3. 1219. transferendi sunt. funeris causa. E. si id commode fieri possit. § 2. etiam cardinalitia dignitate aucto. corpus. R. funeris causa. ius autem levandi cadaver et illud deducendi ad ecclesiam funerantem pertinet semper ad Superiorem religiosum. abbatialem vel praelatitiam. funeris causa. aut Abbate vel Praelato nullius. nisi in utroque casu defunctus aliam ecclesiam elegerit. § 2. in ecclesiam insigniorem civitatis seu loci ubi mors accidit. designatio attenditur Ordinarii dioecesis in qua defunctus supremum diem obiit. Can.

vel in ecclesiam regularium. 1222. nisi constet de iure particulari aut privilegio.o Impuberes. qui tamen. etiam post eorum mortem. et ad defunctos in hospitali. educationis vel infirmitatis. § 1. non tamen monialium (nisi agatur de mulieribus quae famulatus. Uxor et filii puberes in hac electione prorsus immunes sunt a maritali vel patria potestate. valent quoque de famulis actu servientibus et intra domus septa stabiliter commorantibus. 2. Omnibus licet. Ut electio ecclesiae funeris valeat. nisi expresse iure prohibeantur. funerandi sunt ad normam can. 1225. eligere ecclesiam sui funeris aut coemeterium sepulturae. § 2. servetur praescriptum can. educationis. 1368. vel in ecclesiam iuris patronatus.349 § 3. Can. standum est canonibus 1216-1218. Can. cadat necesse est vel in ecclesiam paroecialem. verum pro filio aut filia impubere. 2. Can. hanc electionem facere possunt parentes vel tutor. Quod attinet ad defunctos qui in domo etiam regulari vel collegio degebant ratione hospitii. 1224. si agatur de patrono.o Religiosi professi cuiuslibet gradus aut dignitatis. vel in aliam ecclesiam funerandi iure praeditam. Ecclesiam funeris aut sepulturae coemeterium eligere prohibentur: 1. infirmitatis aut hospitii causa intra clausuram eiusdem monasterii non precario commorabantur). Ecclesiam funeris aut coemeterium sepulturae quis eligere potest per se vel per alium cui . quod vero ad illos attinet qui in Seminario moriuntur. 1226. non tamen si sint Episcopi.1223. Quae de novitiis dicta sunt §§ 1. Can. si extra religiosam domum decesserint. Can. § 1. 1216-1218.

§ 2. dummodo nihil obstet ex parte eorum a quibus coemeterium pendet. requiritur et sufficit consensus Superioris religiosi. Si electio fiat per alium. Pro uxore attenditur sepulcrum viri. Proprius defuncti parochus non solum ius sed etiam officium habet. Can. § 1. § 2. Si quis. Can. 1229. § 3. 1218. cadaver in illo sepeliatur. decesserit. Can. factamque electionem aut mandati concessionem quolibet legitimo modo probare licet. non electa alibi sepultura. § 3. si plures habuerit. § 1. Plura si sint maiorum aut viri sepulcra. defuncti familia aut heredes locum sepulturae deligant. § 1. § 2. levandi per se vel per alium cadaver. si illuc commode asportari possit. quod si contra factum fuerit. et. Electa sepultura in coemeterio religiosorum. firmo praescripto can. Can. Religiosi et clerici saeculares districte vetantur ne quos ad vovendum. vel factam electionem non immutent. 1227. salvo praescripto can.350 legitimum mandatum dederit. Si electa fuerit sepultura in coemeterio diverso a coemeterio propriae defuncti paroeciae. hic suum mandatum explere potest etiam post mortem mandantis. electio sit nulla. in eodem sepeliendus est. sepulcrum ultimi. illud comitandi ad suam ecclesiam paroecialem ibique exsequias persolvendi. 1216. ut cadaver inibi sepeliri queat. iurandum vel fide interposita seu aliter promittendum inducant ut apud ipsorum ecclesias funus aut apud ipsorum coemeterium sepulturam eligant. excepto gravi necessitatis casu. ad normam constitutionum cuiusque religionis. sepulcrum maiorum in aliquo coemeterio possidens. § 2. 1228. . 1230.

§ 3. ad clausurae limen deferant aliae religiosae. quae si desit. serventur generalia canonum praescripta. R. 3. indeque. ad propriam religiosae domus ecclesiam vel oratorium deducit et exsequias peragit cappellanus. valet praescriptum § 1. quod vero ad religiosas attinet extra domum defunctas. pertinet ad ecclesiam cathedralem eiusdem loci. et cadaver ad ecclesiam propriae paroeciae commode asportari possit. si peragendae sint. illud levare. sed ad parochum in cuius territorio ecclesia sita est. . si de religiosis agatur iurisdictioni parochi non obnoxiis. Quod si mors acciderit in loco alienae paroeciae. E. pertinet non ad rectorem ecclesiae funerantis.351 § 2. Si vero ecclesia funeris non sit exempta a iurisdictione parochi. ad ecclesiam paroeciae in qua coemeterium situm est. § 5. praemonito parocho loci. ius levandi cadaver. comitari ad suam ecclesiam ibique exsequias peragere. parochus. et cadaver ad sepulturam deducendi. si de aliis religiosis. celebratio exsequiarum. salvo peculiari privilegio. Si cadaver mittatur ad locum ubi nec defunctus propriam paroeciam habebat. servetur praescriptum can. § 6. cadaver levat ac deducit ad ecclesiam. 397. nisi aliud ferant loci consuetudo aut dioecesana statuta. n. in religiosa domo defunctas. dummodo defunctus parocho subiectus fuerit. Cardinali aut Episcopo extra Urbem in civitate episcopali. § 7. parochi proprii est. Defuncto S. Si ecclesia funeris sit ecclesia regularis aliave exempta a iurisdictione parochi.. sed exsequias rector ecclesiae celebrat. nec ecclesia funeris legitime fuerat electa. § 4. sub cruce ecclesiae funerantis. peragendi exsequias. Religiosas et novitias.

. Can. et assistendum funeri. Laici cadaver. excludere clericos saeculares. § 1. Associantes cadaver tenentur morem gerere parocho circa ductum funeris. § 1. § 2. etiam sine parochi vel Ordinarii licentia.352 Can. cadaver tumulandum est ad normam librorum liturgicorum in coemeterio ecclesiae funeris. 1231. 1229. Qui exsequias in ecclesia peregit. non solum ius. cum stola quoque et cruce elevata. religiosos ac pia sodalitia quae familia vel heredes advocare velint ad deducendum cadaver ad ecclesiam funeris et ad sepulturam. per territorium alius paroeciae vel dioecesis. Nequit parochus. parochus vel rector ecclesiae funeris nequit sibi vindicare ius illud comitandi extra fines civitatis vel loci. § 3. comitandi per se vel per alium sacerdotem cadaver ad locum sepulturae. sine iusta et gravi causa ab Ordinario probata. § 2. salvis praescriptis can. Si cadaver tumulandum sit in coemeterio ad quod commode asportari nequeat. excepto gravi necessitatis casu. Expletis in ecclesia exsequiis. salvis uniuscuiusque praecedentiae iuribus. § 1. generis aut dignitatis cuiusvis ille fuerit. sed etiam officium habet. Can. 1228. 1233. 1232. Sacerdos qui cadaver comitetur ad ecclesiam funeris vel ad locum sepulturae. § 4. libere transire poterit. clerici tamen ipsi ecclesiae addicti a familia vel heredibus prae aliis omnibus invitari debent. Nunquam admittantur societates vel insignia religioni catholicae manifeste hostilia. clerici ne deferant. § 2.

excepto casu quo cadaver in ecclesiam propriae paroeciae commode asportari nequeat. § 1. Locorum Ordinarii indicem funeralium taxarum seu eleemosynarum. 1236. pro suo territorio. 1237. sepulturae vel exsequiarum seu anniversarii mortuorum causa. ita ut quaelibet contentionum et scandali removeatur occasio. quae statuta sunt pro funere et tumulatione in taxa dioecesana. proprio defuncti parocho debetur portio paroecialis. Si quis habeat plures paroecias proprias ad quas cadaver commode deferri posset. conficiant. § 1. Districte prohibetur ne quis. Can. sed intra mensem completum a die . 1234. Detrahi debet portio paroecialis ex omnibus et solis emolumentis. liberum est iis quorum interest classem eligere. si opportunum duxerint. Si quacunque de causa primum sollemne officium funebre non statim. Salvo iure particulari. attentis legitimis consuetudinibus particularibus et omnibus personarum et locorum circumstantiis. portio paroecialis dividenda est inter omnes parochos proprios. cum exsequiis. et alibi funeretur. Pauperes gratis omnino ac decenter funerentur et sepeliantur.353 Can. § 2. quidquam exigat ultra id quod in dioecesano taxarum indice statuitur. in eoque pro diversis casibus iura singulorum moderate determinent. § 2. secundum liturgicas leges et dioecesana statuta. quoties fidelis non funeratur in ecclesia paroeciali propria. de consilio Capituli cathedralis. § 1. ac. § 2. praescriptis. vicariorum foraneorum dioecesis et parochorum civitatis episcopalis. Can. si non exsistat. Si in indice plures classes enumerentur.1235. § 1. Can. § 2.

Catechumeni qui nulla sua culpa sine baptismo moriantur.354 tumulationis fiat. Can. Expleta tumulatione. quantitas portionis paroecialis attenditur secundum taxam ecclesiae funerantis. minister in libro defunctorum describat nomen et aetatem defuncti. quis et quae Sacramenta ministraverit. tempus mortis. Quantitas portionis paroecialis determinetur in taxa dioecesana. Ad sepulturam ecclesiasticam non sunt admittendi qui sine baptismo decesserint. Can. 1239. . et si ecclesia paroecialis et ecclesia funerans ad diversas dioeceses pertineant. CAPUT III. locum et tempus tumulationis. § 2. nomen parentum vel coniugis. licet hoc die non defuerint minora publica officia. 1238. § 1. baptizatis accensendi sunt. portio tamen paroecialis ex huius etiam funeris emolumentis debetur. De iis quibus sepultura ecclesiastica concedenda est aut neganda. § 3.

tum alia publica officia funebria. . Can. Excluso ab ecclesiastica sepultura deneganda quoque sunt tum quaelibet Missa exsequialis. 6. reponendum. Si fieri sine gravi incommodo queat. nisi eadem a iure expresse priventur. 1242. servato praescripto can. consulatur. 3. aut sectae haereticae vel schismaticae aut sectae massonicae aliisve eiusdem generis societatibus notorie addicti. etiam anniversaria. Ecclesiastica sepultura privantur. § 1.o Excommunicati vel interdicti post sententiam condemnatoriam vel declaratoriam.355 § 3. ita tamen ut removeatur scandalum.o Notorii apostatae a christiana fide. 1240. 2. permanente dubio. exhumandum est. 5. Omnes baptizati sepultura ecclesiastica donandi sunt. Occurrente praedictis in casibus aliquo dubio.o Qui se ipsi occiderint deliberato consilio. 1214. Ordinarius. sepulturam in loco sacro obtinuit. § 1. 1241. si tempus sinat.o Qui mandaverint suum corpus cremationi tradi. nisi ante mortem aliqua dederint poenitentiae signa: 1. § 2. Can. cadaver excommunicati vitandi qui. SECTIO II.o Alii peccatores publici et manifesti. Can. contra canonum statuta.o Mortui in duello aut ex vulnere inde relato. 1212. et in loco profano de quo in can. 4. cadaver sepulturae ecclesiasticae tradatur.

abolere. Supputatio diei festi. transferre. 1245. 1243. 1246. § 1. etiam extra territorium. iisque accensentur dies abstinentiae et ieiunii. Dies festos itemque dies abstinentiae et ieiunii.356 DE TEMPORIBUS SACRIS. universae Ecclesiae communes. indicere. unius est supremae ecclesiasticae auctoritatis. 923. 1244. itemque diei abstinentiae et ieiunii. Can. in casibus singularibus iustaque de causa. Ordinarii locorum peculiares suis dioecesibus seu locis dies festos aut dies abstinentiae et ieiunii possunt. § 2. atque in suo territorio etiam peregrinos. sed etiam parochi. § 1. de quibus in can. facienda est a media nocte usque ad mediam noctem. Can. salvo praescripto can. ex cauca peculiari magni populi concursus aut publicae valetudinis. Ordinarii. constituere. Tempora sacra sunt dies festi. § 2. Can. possunt totam quoque dioecesim seu locum a ieiunio et ab abstinentia vel etiam ab utraque simul lege dispensare. Non solum Ordinarii locorum. Can. . possunt subiectos sibi singulos fideles singulasve familias. quod attinet ad personas. per modum tantum actus. 514. § 3. In religione clericali exempta eandem dispensandi potestatem habent Superiores ad modum parochi. a lege communi de observantia festorum itemque de observantia abstinentiae et ieiunii vel etiam utriusque dispensare. § 1.

itemque. 1249.357 TITULUS XIII. 1248. 1247. locorum autem Ordinarii possunt sollemnitatem exteriorem transferre ad dominicam proxime sequentem. publico mercatu. Sicubi aliquod festum ex enumeratis legitime sit abolitum vel translatum. et abstinendum ab operibus servilibus. § 2. Omnium denique Sanctorum. nundinis. Ecclesiastico praecepto dies festi Patronorum non subiacent. Ascensionis et sanctissimi Corporis Christi. Can. festa Nativitatis. sancti Ioseph eius sponsi. actibus forensibus. . sub dio aut in quacunque ecclesia vel oratorio publico aut semi-publico et in privatis coemeteriorum aediculis de quibus in can. § 3. nisi hoc privilegium a Sede Apostolica concessum fuerit. Epiphaniae. De diebus festis. 1190. aliisque publicis emptionibus et venditionibus. nisi aliud ferant legitimae consuetudines aut peculiaria indulta. Dies festi sub praecepto in universa Ecclesia sunt tantum: Omnes et singuli dies dominici. Can. Immaculatae Conceptionis et Assumptionis Almae Genitricis Dei Mariae. Festis de praecepto diebus Missa audienda est. non vero in aliis oratoriis privatis. Circumcisionis. nihil inconsulta Sede Apostolica innovetur. Can. Legi de audiendo Sacro satisfacit qui Missae adest quocunque catholico ritu celebretur. Beatorum Petri et Pauli Apostolorum. § 1.

Lex solius ieiunii servanda est reliquis omnibus Quadragesimae diebus. 1252. Can. pervigiliis Pentecostes. nec . § 2. Deiparae in caelum assumptae. non autem ovis. nec serotinam refectionem cum prandio permutare. Omnium Sanctorum et Nativitatis Domini. 1250. servata tamen circa ciborum quantitatem et qualitatem probata locorum consuetudine. excepto festo tempore Quadragesimae. Can. Lex abstinentiae simul et ieiunii servanda est feria quarta Cinerum. feriis sextis et sabbatis Quadragesimae et feriis Quatuor Temporum. Lex solius abstinentiae servanda est singulis sextis feriis. § 3. § 2. Abstinentiae lex vetat carne iureque ex carne vesci. Lex ieiunii praescribit ut nonnisi unica per diem comestio fiat. Can. Diebus dominicis vel festis de praecepto lex abstinentiae. Nec vetitum est carnes ac pisces in eadem refectione permiscere. § 1. vel abstinentiae et ieiunii. § 4.358 TITULUS XIV. § 1. sed non vetat aliquid cibi mane et vespere sumere. De abstinentia et ieiunio. vel ieiunii tantum cessat. 1251. lacticiniis et quibuslibet condimentis etiam ex adipe animalium.

Lege ieiunii adstringuntur omnes ab expleto vicesimo primo aetatis anno ad inceptum sexagesimum. § 2. item cessat Sabbato Sancto post meridiem. sin minus. § 2.359 pervigilia anticipantur. § 1. Can. Can. Sanctis ac Beatis tantum exhibendos. Abstinentiae lege tenentur omnes qui septimum aetatis annum expleverint. de constitutionibus ac regulis cuiusvis religionis vel instituti approbati sive virorum sive mulierum in communi viventium etiam sine votis. Beatae Mariae Virgini cultus hyperduliae. Christo Domino. . debetur cultus latriae. si deferatur nomine Ecclesiae a personis legitime ad hoc deputatis et per actus ex Ecclesiae institutione Deo. PARS TERTIA. Cultus. singulis eiusdem Personis. Sanctissimae Trinitati. etiam sub speciebus sacramentalibus. DE CULTU DIVINO. de votis cuiuslibet personae physicae vel moralis. 1255. aliis cum Christo in caelo regnantibus cultus duliae. Can. dicitur publicus. 1256. Can. 1254. His canonibus nihil immutatur de indultis particularibus. § 1. privatus. Sacris quoque reliquiis atque imaginibus veneratio et cultus debetur relativus personae ad quam reliquiae imaginesque referuntur. 1253.

Ecclesiae ministri in cultu exercendo unice a Superioribus ecclesiasticis dependere debent. § 1. 1262. Can. et Ordinarius potest eorundem ecclesias vel publica oratoria in hunc finem visitare. § 2. Locorum Ordinarii advigilent ut sacrorum canonum praescripta de divino cultu sedulo observentur. nuptiis similibusque sollemniis. Unius Apostolicae Sedis est tum sacram ordinare liturgiam. Si loci Ordinarius leges pro suo territorio hac in re tulerit. qui in casibus difficilioribus rem totam Sedi Apostolicae subiiciat. mulieres in ecclesia separatae sint a viris. Can. obligatione tenentur easdem servandi. Can. Can. Can. aut quidquam admittatur a fide alienum vel ab ecclesiastica traditione absonum vel turpis quaestus speciem praeseferens. 1257.tum liturgicos approbare libros. Loci Ordinarius nequit novas litanias approbare publice recitandas. 1260. § 2. . dummodo perversionis et scandali periculum absit. in acatholicorum funeribus. exempti quoque.360 Can. congruenter antiquae disciplinae. civilis officii vel honoris causa. 1261. § 2. Orationes et pietatis exercitia ne permittantur in ecclesiis vel oratoriis sine revisione et expressa Ordinarii loci licentia. Tolerari potest praesentia passiva seu mere materialis. § 1.1258. ob gravem rationem ab Episcopo in casu dubii probandam. Haud licitum est fidelibus quovis modo active assistere seu partem habere in sacris acatholicorum. § 1. § 1. et praesertim ne in cultum divinum sive publicum sive privatum aut in quotidianam fidelium vitam superstitiosa ulla praxis inducatur. 1259. etiam religiosi omnes. Optandum ut.

§ 2. Can. pro eorum dignitate et gradu. mulieres autem. dum sacris ritibus assistunt. Potest magistratibus. Religiosae mulieres. capite cooperto et modeste vestitae. et leges liturgicae circa musicam sacram serventur. § 1. Ordinarius autem consensum ne praebeat. ad normam legum liturgicarum.361 § 2. nudo capite sint. ut Ordinarius possit. nisi aliud ferant probati populorum mores aut peculiaria rerum adiuncta. Viri in ecclesia vel extra ecclesiam. locus in ecclesia esse distinctus. § 3. in propria ecclesia aut oratorio publico canere. § 2. ab ecclesiis omnino arceantur. . 1263. maxime cum ad mensam Dominicam accedunt. concessionem revocare. Sine expresso Ordinarii loci consensu nemo fidelis locum habeat in ecclesia sibi suisque reservatum. si eisdem liceat. ad normam suarum constitutionum vel legum liturgicarum ac de venia Ordinarii loci. TITULUS XV. Ea semper factis in concessionibus inest tacita conditio. non obstante quolibet temporis decursu. Can. nisi ceterorum fidelium commoditati sit sufficienter consultum. tali e loco canant. 1264. § 1. ubi a populo conspici nequeant. De custodia et cultu sanctissimae Eucharistiae. Musicae in quibus sive organo aliisve instrumentis sive cantu lascivum aut impurum aliquid misceatur. ex iusta causa.

Ecclesiae in quibus sanctissima Eucharistia asservatur. de licentia Ordinarii loci. 1268. in ipsa religiosa vel pia domo sanctissima Eucharistia custodiri nequit.o Custodiri debet in ecclesia cathedrali. 1266. Revocato quolibet contrario privilegio. nisi in uno tantum eiusdem ecclesiae altari. 1267. Can. in ecclesia collegiata et in oratorio principali sive publico sive semipublico tum domus piae aut religiosae. nec apud moniales intra chorum vel septa monasterii. in qualibet ecclesia paroeciali vel quasi-paroeciali et in ecclesia adnexa domui religiosorum exemptorum sive virorum sive mulierum. Nemini licet sanctissimam Eucharistiam apud se retinere aut secum in itinere deferre.o Custodiri potest. Vicariatus et Praefecturae Apostolicae. Ut in aliis ecclesiis seu oratoriis custodiri possit. praesertim paroeciales. 2. Sanctissima Eucharistia. loci Ordinarius hanc licentiam concedere potest tantummodo ecclesiae aut oratorio publico ex iusta causa et per modum actus. § 3. Can. § 1. . dummodo adsit qui eius curam habeat et regulariter sacerdos semel saltem in hebdomada Missam in sacro loco celebret: 1. § 1. Sanctissima Eucharistia continuo seu habitualiter custodiri nequit. 1265. necessarium est indultum apostolicum. in ecclesia principe Abbatiae vel Praelaturae nullius. nisi vel in ecclesia vel in principali oratorio. quotidie per aliquot saltem horas fidelibus pateant. Can.362 Can. tum collegii ecclesiastici quod a clericis saecularibus vel a religiosis regatur. § 2.

Custodiatur in praecellentissimo ac nobilissimo ecclesiae loco ac proinde regulariter in altari maiore. Clavis tabernaculi. 1271. non est vetitum sanctissimam Eucharistiam nocturno tempore extra altare. diligentissime custodiri debet. opportunum est ut sanctissima Eucharistia regulariter non custodiatur in altari maiore. § 1. servato praescripto legum liturgicarum quod ad ultimos dies hebdomadae maioris attinet. collegiatis aut conventualibus in quibus ad altare maius chorales functiones persolvendae sunt. Can. in quo sanctissimum Sacramentum asservatur. asservari. ne ecclesiasticis officiis impedimentum afferatur. Curent ecclesiarum rectores ut altare in quo sanctissimum Sacramentum asservatur sit prae omnibus aliis ornatum. ac tam sedulo custodiatur ut periculum cuiusvis sacrilegae profanationis arceatur. super corporali tamen. Sanctissima Eucharistia servari debet in tabernaculo inamovibili in media parte altaris posito. sed in alio sacello seu altari. § 3. servato praescripto can. nisi aliud venerationi et cultui tanti sacramenti commodius et decentius videatur. § 4. 1269. ita ut suo ipso apparatu magis moveat fidelium pietatem ac devotionem.363 § 2. in loco tutiore et decenti. decenter ornatum ad normam legum liturgicarum. ab omni alia re vacuum. Tabernaculum sit affabre exstructum. onerata graviter conscientia sacerdotis qui ecclesiae vel oratorii curam habet. § 4. § 3. Sed in ecclesiis cathedralibus. § 2. undequaque solide clausum. Gravi aliqua suadente causa ab Ordinario loci probata. .

§ 1. quantum fieri potest. cooperta albo velo serico et. 1274. frequenter. ita ut nullum sit periculum corruptionis. quantum fieri potest. licet ecclesia ad religionem exemptam pertineat. 1271. fieri potest expositio privata seu cum pyxide ex qualibet iusta causa sine Ordinarii licentia. Hostiae consecratae. Can. ornato. Can. Can. in quo sanctissimum Sacramentum asservatur. Coram tabernaculo. et recentes sint et frequenter renoventur. sive propter fidelium communionem. 1270. nihil omittant ut pietatem erga sanctissimam Eucharistiam in eorum animis excitent. Can. . sedulo servatis instructionibus quas Ordinarius loci hac de re dederit. vegetabilibus. 1272. In ecclesiis aut oratoriis quibus datum est asservare sanctissimam Eucharistiam. 1273. sive propter expositionem sanctissimi Sacramenti.364 Can. expositio vero publica seu cum ostensorio die festo Corporis Christi et intra octavam fieri potest in omnibus ecclesiis inter Missarum sollemnia et ad Vesperas. veteribus rite consumptis. eo numero qui infirmorum et aliorum fidelium communioni satis esse possit. sed etiam diebus ferialibus intra hebdomadam. Qui in religiosam fidelium institutionem incumbunt. Missae sacrificio assistant et sanctissimum Sacramentum visitent. eaque munda et suo operculo bene clausa. non modo diebus dominicis et festis de praecepto. ubi vero oleum olivarum haberi nequeat. una saltem lampas diu noctuque continenter luceat. perpetuo conserventur in pyxide ex solida decentique materia. nutrienda oleo olivarum vel cera apum. aliis vero temporibus nonnisi ex iusta et gravi causa praesertim publica et de Ordinarii loci licentia. Particulae consecratae. quantum res feret. Ordinarii loci prudentiae permittitur ut aliis oleis commutetur. eosque praesertim hortentur ut.

Bonum atque utile est Dei Servos. curet loci Ordinarius ut saltem per a1iquot continuas horas. sed prae ceteris filiali devotione Beatissimam Virginem Mariam fideles universi prosequantur. una cum Christo regnantes. et sicubi ob peculiaria rerum adiuncta nequeat sine gravi incommodo et cum reverentia tanto sacramento debita fieri. . suppliciter invocare eorumque reliquias atque imagines venerari. § 2. 845. maiore qua fieri potest sollemnitate quotannis habeatur. minister vero benedictionis Eucharisticae est solus sacerdos. 1275. Minister expositionis et repositionis sanctissimi Sacramenti est sacerdos vel diaconus. nisi in casu quo. De cultu Sanctorum. Can. et reliquiarum. sanctissimum Sacramentum sollemniore ritu exponatur. sacrarum imaginum. TITULUS XVI. in quibus sanctissimum Sacramentum habitualiter asservatur statutis de consensu Ordinarii loci diebus. 1276. nec eam impertire diaconus potest. Viaticum ad infirmum detulerit. ad normam can. Can. Supplicatio Quadraginta Horarum in omnibus ecclesiis paroecialibus aliisque.365 § 2. statis diebus.

familiarum religiosarum aliorumque locorum et moralium personarum eliguntur et. qui. accedente confirmatione Sedis Apostolicae. antequam licentiam concedat. Beati vero non possunt. aut rudibus periculosi erroris occasionem praebeant. in ecclesiis vel oratoriis publicis fidelium venerationi expositae. Can. servatis servandis.366 Can. Can. si quando reparatione indigeant. Beati non item. Sancti nationum. . Imagines pretiosae. § 3. Nunquam sinat Ordinarius in ecclesiis aliisve locis sacris exhiberi falsi dogmatis imagines vel quae debitam decentiam et honestatem non praeseferant. Ordinarius autem sacras imagines publice ad fidelium venerationem exponendas ne approbet. 1277. confraternitatum. provinciarum. Nemini liceat in ecclesiis. aliisve locis sacris ullam insolitam ponere vel ponendam curare imaginem. In album Sanctorum canonice relatis cultus duliae debetur. nisi loco et modo quo Romanus Pontifex concesserit. haec benedictio Ordinario reservatur. sollemniter benedicantur. etiam exemptis. Si imagines. § 1. § 2. dioecesium. publicae venerationi expositae. § 2. arte. nunquam restaurentur sine dato scriptis consensu ab Ordinario. 1278. § 1. Can. 1279. prudentes ac peritos viros consulat. Cultu publico eos tantum Dei Servos venerari licet. idest vetustate. § 4. qui tamen potest eam cuilibet sacerdoti committere. Sancti coli possunt ubique et quovis actu eius generis cultus. 1280. sine peculiari eiusdem Sedis Apostolicae indulto. quae cum probato Ecclesiae usu non congruant. qui auctoritate Ecclesiae inter Sanctos vel Beatos relati sint. aut cultu praestantes. nisi ab Ordinario loci sit approbata. constituuntur Patroni. Laudabiliter quoque.

Sacrae reliquiae. nisi praecedat iudicium Ordinarii loci. § 1. quanquam exemptis. § 2. sunt retinendae. Reliquiae tamen antiquae in ea veneratione qua hactenus fuerunt. Locorum Ordinarii reliquiam. Publico cultu eae solae reliquiae in ecclesiis. § 2.367 Can. a fidelium cultu prudenter amoveant. quas genuinas esse constet authentico documento alicuius S. Vicarius Generalis nequii. caput. Can. lingua. brachium. non autem Vicarii Generalis sine mandato speciali. Can. § 2. antibrachium. Can. 1285. manus. dummodo sit integra et non parva. § 1. honorari possunt. nequeunt valide alienari neque in aliam ecclesiam perpetuo transferri sine Apostolicae Sedis permissu. reliquias authenticas edicere. Reliquiae non insignes debito cum honore etiam in domibus privatis servari pieque a fidelibus gestari possunt. Can. Cardinalis. 1281.1282. quarum authenticitatis documenta ob civiles perturbationes vel ob alium quemlibet casum interierint. R. sine expressa Ordinarii loci licentia. Insignes Sanctorum vel Beatorum reliquiae sunt corpus. Insignes Sanctorum vel Beatorum reliquiae nequeunt in aedibus vel oratoriis privatis asservari. E. 1284. sine mandato speciali. Insignes reliquiae aut imagines pretiosae itemque aliae reliquiae aut imagines quae in aliqua ecclesia magna populi veneratione honorentur. § 1. vel alius viri ecclesiastici cui facultas authenticandi indulto apostolico sit concessa. crus aut illa pars corporis in qua passus est martyr. 1283. vel Ordinarii loci. cor. § 1. nisi in aliquo peculiari . quam certo non esse authenticam norint. publicae venerationi ne exponantur. § 2.

Can. Can. Episcopo successori transmittendae. libris. ex solis probabilibus argumentis vel praeiudicatis opinionibus. sedulo invigilent ne sacrae reliquiae ullo modo . ceterique ad quos spectat. § 1. Rectores ecclesiarum. sine peculiari indulto. ex meris coniecturis. sedulo caveant ne sacrae reliquiae. quas in cruce pectorali Episcopus forte defert. in processionibus ne circumferantur. § 1. cum exponuntur. 1286. cedunt. occasione maxime hereditatum aut alienationis acervi bonorum. in thecis seu capsis clausae et obsignatae sint oportet. maxime in sacris concionibus. vicarii foranei. § 3. Sanctissimae Crucis reliquiae. 1289. Beatorum reliquiae. § 2. praesertim verbis ludibrium aut despectum sapientibus. § 2.368 casu certis argumentis constet eas falsas vel suppositicias esse. nisi ubi eorum officium et Missa celebretur ex Sedis Apostolicae concessione. Can. in cuius territorio supremum diem obiit aut. 1288. quaestiones agitari de sacrarum reliquiarum authenticitate. et si defunctus pluribus praefuerit dioecesibus. adeoque Ordinarii locorum. neve in ecclesiis exponantur. 1287. parochi aliive curam animarum habentes. praesertim sanctissimae Crucis. ex qua ultimo discessit. Reliquiae sanctissimae Crucis nunquam in eadem theca cum reliquiis Sanctorum publicae venerationi exhibeantur. ipso defuncto. sed propriam thecam separatam habeant. ecclesiae cathedrali. neve in acatholicorum manus transeant. Sacras reliquias vendere nefas est. Reliquiae. veneant. ecclesiae cathedrali dioecesis. Locorum Ordinarii ne sinant. Can. si extra dioecesim mortuus est. ephemeridibus vel commentariis fovendae pietati destinatis.

ad commemoranda Dei beneficia eique gratias agendas. aut a civitate ultra tria millia passuum distent. die festo Corporis Christi unica tantum sollemnisque per publicas vias processio in uno eodemque loco fieri debet ab ecclesia digniore. intra octavam. 1290. fiunt eundo ordinatim de loco sacro ad locum sacrum. Ordinariae sunt quae statis diebus per annum fiunt ad normam librorum liturgicorum vel consuetudinum ecclesiarum. regularibus exceptis qui in strictiore clausura perpetuo vivant. neve hominum incuria pereant. et laicorum confraternitates interesse debent. ad excitandam fidelium pietatem. TITULUS XVII. § 1. Can. duce clero. ad divinum auxilium implorandum. prudenti Episcopi iudicio. aliud exigant. proprias processiones extra ecclesiae ambitum agere. Nisi aliter ferat immemorabilis consuetudo. sed ubi plures sunt ecclesiae. vel locorum circumstantiae. quae aliis publicis de causis in alios dies indicuntur. 1291. Can. De sacris processionibus. eique clerici omnes religiosaeque virorum familiae. Ceterae paroeciae et ecclesiae etiam regulares possunt. etiam exemptae.369 profanentur. extraordinariae. Nomine sacrarum processionum significantur sollemnes supplicationes quae a populo fideli. . § 1. § 2. vel minus decenter custodiantur. § 2.

Can. benedicta aut consecrata esse debet quaeque publico in cultu adhibetur. § 1. quae piis ac religiosis huiusmodi actibus maxime convenit. 1291. sicut et ordinariis ac consuetis. Religiosi etiam exempti nequeunt extra suas ecclesias et claustra processiones ducere sine Ordinarii loci licentia. 1291. Can. Can. quibus. horas ac vias praestituere quibus suam quaeque processionem agant. potest ex publica causa extraordinarias processiones indicere. 1293. caute . salvo praescripto can. 1292. ordinate procedant eaque modestia ac reverentia ab omnibus perficiantur. 1295. 1296. Sacra supellex. Can. § 2. § 1. Can. De sacra supellectili. ad normam legum liturgicarum. § 1. Ordinarius loci. exstirpatis. Parochus vel quivis alius nequit processiones novas inducere aut consuetas transferre vel abolere sine Ordinarii loci licentia. Processionibus alicuius ecclesiae propriis interesse debent omnes clerici eidem ecclesiae adscripti. si qui sint. malis usibus. audito Capitulo cathedrali.370 Ordinarii loci est dies. Curent Ordinarii ut sacrae processiones. § 2. TITULUS XVIII. praesertim quae. 1294. ii omnes interesse debent de quibus in can.

Defuncti Episcopi residentialis etiamsi cardinalitia dignitate fulserit. exceptis annulis et crucibus pectoralibus etiam cum sacris reliquiis. administrationem seu commendam obtinuerit. meliore quo fieri potest modo. § 1. § 2. § 3. Ad normam can. quas in titulum. debent quoque ei providere de sacra supellectili ad cultum necessaria. aliaeque res omnes stabiliter divino cultui destinatae. § 1. quaelibet sacra supellex. Cardinalis. 1288. 3 universae sacrae supellectilis inventarium fiat et accurate servetur. nisi Cardinalis eas donaverit aut testamento reliquerit alicui ecclesiae vel oratorio publico vel loco pio vel alicui personae ecclesiasticae seu religiosae. § 2. Circa materiam et formam sacrae supellectilis. saltem ex parte praeferat illas ecclesias. 1297. 1186. nec ad usus profanos adhibeatur. Defuncti S. nulla habita ratione qualitatis et naturae redituum quibus comparatae sint. Can. etiam artis sacrae leges. cedunt pontificio sacrario. E. Can. salvo praescripto can. ecclesiastica traditio et. . §§ 2. Nisi aliter sit provisum. qui officio tenentur reparandae ecclesiae ad normam can. 1298. 1522. Can. sacra supellex cedit ecclesiae cathedrali. exceptis annulis et crucibus pectoralibus etiam cum sacris reliquiis. 1299. R. Optandum ut Cardinalis. qui in Urbe domicilium habebat.371 custodiatur in ecclesiae sacrario aliove tuto ac decenti loco. et iis omnibus utensilibus cuiusvis generis quae legitime probetur ab Episcopo defuncto comparata fuisse bonis ad ipsam ecclesiam non pertinentibus neque constet in ecclesiae proprietatem transiisse. serventur praescripta liturgica. qui huiusmodi facultate uti velit. quamvis Episcopus suburbicarius aut Abbas nullius esset.

R. 380. secus omnia reditibus ecclesiae comparata praesumuntur. sed etiam libros. 12981300. de quibus in can. adveniente ipsorum morte. Quamobrem tempestive ac forma iure civili valida personam integrae famae designent ad normam can. 1299 praescripta sunt. quae. ea eiusdem cathedrali ecclesiae cedunt. . 1301. Can. quae sacra utensilia constiterit reditibus unius tantum dioecesis fuisse comparata. § 1. remittat. Can. exprimat. S. Quae in can. Si quando Episcopus duas vel plures dioeceses successive rexerit aut simul praefuerit duabus vel pluribus dioecesibus unitis aut in perpetuam administrationem concessis. Episcopus residentialis aliique clerici beneficiarii obligatione tenentur curandi testamento vel alio instrumento in forma iuris civilis valido ut canonica praescripta. 1300. sed unam episcopalem mensam perpetuo constituant. si vero reditus divisi sint ac separati. inter singulas ecclesias cathedrales. § 3. documenta aliaque quae ad ecclesiam pertinent et in eorum domo reperiuntur. in quo pro rei veritate quando acquisita sint. Episcopus obligatione tenetur inventarii sacrorum utensilium authentica forma conficiendi. dummodo dioecesium reditus ne sint divisi. distincteque describat si qua non ex ecclesiae reditibus ac proventibus. divisio fiat inter singulas ecclesias cathedrales pro ratione fructuum quos in singulis dioecesibus Episcopus perceperit ac temporis quo eisdem praefuerit. aequis partibus. cathedralem ecclesiam habentibus propriam et distinctam. non solum sacram supellectilem. applicentur quoque clerico qui in aliqua ecclesia beneficium saeculare vel religiosum obtinuerit. secus dividi debent. § 2. occupet et cui debentur. debitum effectum etiam in foro civili sortiantur.372 § 2. E. Cardinalis. sed ex propriis bonis vel ex donatione sibi facta comparaverit.

et rectores ecclesiarum pro suis ecclesiis. Can. 4. Si qua ecclesia paupertate laborat. audito Capitulo. gratis Episcopo subministrare etiam privatim celebranti non solum in ecclesia cathedrali. 1302. 1303. § 3. propter utensilia ceteraque ad Missae sacrificium necessaria. si fieri possit. 2. charactere episcopali carentes. impertire possunt: 1.o Sacerdotes a loci Ordinario delegati. moderata stipes exigatur. intra fines delegationis et iurisdictionis delegantis. non autem Vicarii Capitularis aut Vicarii Generalis sine speciali mandato. licet ea maiorem exigere. Ecclesia cathedralis debet sacram supellectilem aliaque quae ad Missae sacrificium vel ad alias pontificales functiones necessaria sint.o Parochus pro ecclesiis et oratoriis in territorio suae paroeciae positis. sedulo debent eiusdem conservationi et decori prospicere. Episcopi. et nemini.o Locorum Ordinarii. aut extra Synodum. sed in aliis quoque civitatis vel suburbii ecclesiis. R. Benedictionem illius sacrae supellectilis quae ad normam legum liturgicarum benedici debet antequam ad usum sibi proprium adhibeatur.373 Can. potest Ordinarius permittere ut a sacerdotibus qui in proprium commodum inibi celebrant. Cardinales et Episcopi omnes. E. 1304. . § 1.o S. Rectores ecclesiarum aliique quibus credita sit cura sacrae supellectilis. § 2. Can. 3. § 4. etiam religiosis etsi exemptis. Episcopus pro tota dioecesi eiusmodi stipem in dioecesana Synodo. pro ecclesiis et oratoriis proprii territorii. est eandem stipem definire. definiat.

aqua autem primae lotionis mittatur in sacrarium vel. salva tamen. Curandum ne calix cum patena et ante lotionem purificatoria. si hoc desit. § 2. tangantur. . pallae et corporalia. ne tradantur lavanda laicis etiam religiosis. Can. Can. pro propriis ecclesiis et oratoriis ac pro ecclesiis monialium sibi subiectarum. pallae et corporalia.374 5. et sacerdotes eiusdem religionis ab ipsis delegati. et iam ad suos usus non habeatur idonea. priore in casu. gravi obligatione rursum ea inaurandi. § 1. in ignem. § 2. in Missae sacrificio adhibita. § 1. 2. nisi a clericis vel ab iis qui eorum custodiam habent. 1306. nisi prius abluta fuerint a clerico in maioribus ordinibus constituto. De voto et iureiurando. Purificatoria.o Si ad usus indecoros adhibita vel publicae venditioni exposita fuerit.o Si tales laesiones vel mutationes subierit ut pristinam amiserit formam. Sacra supellex benedicta aut consecrata benedictionem aut consecrationem amittit: l. Calix et patena non amittunt consecrationem ob consumptionem vel renovationem auraturae. quae adhibita fuere in sacrificio Missae. 1305.o Superiores religiosi. TITULUS XIX.

§ 2. quo actio voventis promittitur. Personale. sunt voti capaces. secus. secus. cuius dispensationem sola Sedes Apostolica concedere potest. Votum metu gravi et iniusto emissum ipso iure nullum est. Can. Vota privata Sedi Apostolicae reservata sunt tantummodo votum perfectae ac perpetuae castitatis et votum ingrediendi in religionem votorum sollemnium. § 1. Can. § 2. quae emissa fuerint absolute et post completum decimum octavum aetatis annum. Sollemne. § 3. Votum non obligat. . nisi emittentem. De voto. § 1. § 3. simplex. Votum. ratione sui. Reservatum. § 1. Nisi iure prohibeantur. reale.375 CAPUT I. Can. 1310. ex virtute religionis impleri debet. quod personalis et realis naturam participat. omnes congruenti rationis usu pollentes. mixtum. 1308. § 4. quo promittitur res aliqua. idest promissio deliberata ac libera Deo facta de bono possibili et meliore. privatum. 1307. Can. 1309. si ab Ecclesia uti tale fuerit agnitum. si nomine Ecclesiae a legitimo Superiore ecclesiastico acceptetur. Votum est publicum.

dummodo dispensatio ne laedat ius aliis quaesitum: 1. dispensatione. 1311. 1315. 1312. . item obligatio voti mixti pro parte qua reale est. potest eius vota valide et. Voti realis obligatio transit ad heredes. ex iusta causa. potest voti obligationem tandiu suspendere. quandiu voti adimplementum sibi praeiudicium afferat. 3. irritatione. § 2. etiam licite irrita reddere. Can. mutatione substantiali materiae promissae. 514. Vota ante professionem religiosam emissa suspenduntur. Can. sed in voti materiam habet. Cessat votum lapsu temporis ad finiendam obligationem appositi. § 1. 1313. Qui potestatem non quidem in voluntatem voventis.o Superior religionis clericalis exemptae quod attinet ad personas quae can. in minus vero bonum ab illo cui potestas est dispensandi in votis ad normam can. Vota non reservata possunt iusta de causa dispensare. ita ut nullo in casu obligatio postea reviviscat. deficiente conditione a qua votum pendet aut eiusdem causa finali. Can. donec vovens in religione permanserit. 1314. Qui potestatem dominativam in voluntatem voventis legitime exercet.o Loci Ordinarius quod attinet ad omnes suos subditos atque etiam peregrinos. § 1. Opus voto non reservato promissum potest in melius vel in aequale bonum ab ipso vovente commutari. Can.o Ii quibus ab Apostolica Sede delegata fuerit dispensandi potestas. 2. Can. 1313.376 § 2. commutatione. enumerantur.

§ 3. per procuratorem praestari valide nequit. 1317. Si actui directe vergenti in damnum aliorum aut in praeiudicium boni publici vel salutis aeternae iusiurandum adiiciatur. servandum est quoties non vergit in dispendium salutis aeternae. peculiari religionis obligatione tenetur implendi quod iureiurando firmaverit. Qui libere iurat se aliquid facturum. idest invocatio Nominis divini in testem veritatis. in iudicio et in iustitia. § 2. 1318. § 1. nullam exinde actus consequitur firmitatem. Can. Can. Iusiurandum quod canones exigunt vel admittunt.377 CAPUT II.1316. Iusiurandum. Obligatio iureiurando promissorio inducta desinit: . Can. Iusiurandum per vim aut metum gravem extortum valet. Iusiurandum promissorium sequitur naturam et conditiones actus cui adiicitur. De iureiurando. Iusiurandum nec vi nec dolo praestitum quo quis privato bono aut favori renuntiat lege ipsi concesso. praestari nequit. § 1. sed a Superiore ecclesiastico relaxari potest. § 2. nisi in veritate. § 1. § 2. 1319. Can.

fiat sive mala sive omnino indifferens. Can. una Apostolica Sedes potest iusiurandum dispensare propter necessitatem aut utilitatem Ecclesiae. 4. § 1. 1321. mutatis adiunctis. ut ipsa. dispensare. Can. 2.o Si remittatur ab eo in cuius commodum iusiurandum emissum fuerat.378 1.o Si res iurata substantialiter mutetur. 1320. 1322. Spiritu Sancto iugiter assistente. Iusiurandum stricte est interpretandum secundum ius et secundum intentionem iurantis. commutatione. commutare possunt votum. Can. . aut. 3. Christus Dominus fidei depositum Ecclesiae concredidit. aut. secundum intentionem illius cui iuratur.o Deficiente causa finali aut conditione sub qua forte iusiurandum datum sit. ad normam can.o Irritatione. DE MAGISTERIO ECCLESIASTICO. aut denique maius bonum impediat. eandem potestatem eademque ratione habent circa iusiurandum promissorium. sed si iurisiurandi dispensatio vergat in praeiudicium aliorum qui obligationem remittere recusent. si hic dolo agat. dispensatione. 1320. PARS QUARTA. doctrinam revelatam sancte custodiret et fideliter exponeret. Qui irritare.

ius est et officium gentes omnes evangelicam doctrinam docendi: hanc vero rite ediscere veramque Dei Ecclesiam amplecti omnes divina lege tenentur. apostata. sed oportet illos quoque errores diligenter fugere. § 1. Can. pertinaciter aliquam ex veritatibus fide divina et catholica credendis denegat aut de ea dubitat. 1324. haereticus. si a fide christiana totaliter recedit. Satis non est haereticam pravitatem devitare. 1323. Sollemne huiusmodi iudicium pronuntiare proprium est tum Oecumenici Concilii tum Romani Pontificis ex cathedra loquentis. tergiversatio aut ratio agendi secumferrent implicitam fidei negationem. Fide divina et catholica ea omnia credenda sunt quae verbo Dei scripto vel tradito continentur et ab Ecclesia sive sollemni iudicio sive ordinario et universali magisterio tanquam divinitus revelata credenda proponuntur. Can. § 3. § 1. schismaticus est. Post receptum baptismum si quis.379 § 2. . nisi id manifeste constiterit. iniuriam Dei vel scandalum proximi. independenter a qualibet civili potestate. Declarata seu definita dogmatice res nulla intelligitur. Ecclesiae. si denique subesse renuit Summo Pontifici aut cum membris Ecclesiae ei subiectis communicare recusat. quare omnes debent etiam constitutiones et decreta servare quibus pravae huiusmodi opiniones a Sancta Sede proscriptae et prohibitae sunt. 1325. Can. Fideles Christi fidem aperte profiteri tenentur quoties eorum silentium. § 2. nomen retinens christianum. contemptum religionis. qui ad illam plus minusve accedunt. § 2.

. 1327. De divini verbi praedicatione.380 § 3. § 1. TITULUS XX. Can. nisi legitimo prohibeantur impedimento. Nemini ministerium praedicationis licet exercere. fidelium tamen suis curis commissorum. 1328. Munus fidei catholicae praedicandae commissum praecipue est Romano Pontifici pro universa Ecclesia. facultate peculiariter data. sine venia Sanctae Sedis aut. Caveant catholici ne disputationes vel collationes. Can. § 2. Can. si casus urgeat. veri doctores seu magistri sunt. publicas praesertim. Episcopis pro suis dioecesibus. et insuper. praeter parochos. licet singuli vel etiam in Conciliis particularibus congregati infallibilitate docendi non polleant. Episcopi tenentur officio praedicandi per se ipsi Evangelium. sub auctoritate Romani Pontificis. vel officio collato cui ex sacris canonibus praedicandi munus inhaereat. 1326. debent alios quoque viros idoneos in auxilium assumere ad huiusmodi praedicationis munus salubriter exsequendum. nisi a legitimo Superiore missionem receperit. cum acatholicis habeant. loci Ordinarii. Episcopi quoque.

Diebus dominicis aliisque festis de praecepto. Can. Can. 1333. 1330. pueros sic instituere ut sancte Sancta primum de altari libent. 1331. qui primam communionem recenter receperint. si legitime sit impeditus. uberius ac perfectius catechismo excolere. 2. . § 1. si nihil obsit. potissimum illorum qui in pium sodalitium doctrinae christianae aliudve simile in paroecia erectum adscripti sint. parochus non omittat pueros. ea hora quae suo iudicio magis apta sit ad populi frequentiam. sermone ad eorum captum accommodato. explicare.381 CAPUT I. praesertim. in paroeciae territorio degentium. Parochus in religiosa puerorum institutione potest. 1332. imo. continenti per plures dies institutione. Praeter puerorum institutionem de qua in can. Proprium ac gravissimum officium pastorum praesertim animarum. est catecheticam populi christiani institutionem curare.o Peculiari omnino studio. Can. si necesse sit. piorum laicorum. debet operam adhibere clericorum. 1330.o Statis temporibus. debet insuper parochus catechismum fidelibus adultis. Quadragesimae tempore. De catechetica institutione. 1329. Debet parochus: l. pueros ad sacramenta poenitentiae et confirmationis rite suscipienda singulis annis praeparare. Can. aut etiam. Can.

tenentur per se vel per suos subditos religiosos.382 § 2. § l. 1336. 1337. etiam sub poenis ab Ordinario infligendis. et etiam religiosi exempti. etiam exempti. Can. 1334. praesertim in propriis ecclesiis. quoties non exemptos docent. tum religiosis non exemptis facultatem concionandi pro suo territorio solus concedit loci Ordinarius. Non solum parentes aliique qui parentum locum tenent. 514. Ordinarii loci est omnia in sua dioecesi edicere quae ad populum in christiana doctrina instituendum spectent. Si. Ordinarii loci iudicio. qui in casu potest eam concedere etiam iis qui de clero saeculari vel de alia . De sacris concionibus. Si concio habenda sit tantum ad religiosos exemptos aliosve de quibus in can. nullo legitimo impedimento detenti. Presbyteri aliique clerici. CAPUT II. proprio parocho in hoc sanctissimo opere adiutores sunto. religiosorum auxilium ad catecheticam populi institutionem sit necessarium. Tum clericis e clero saeculari. Can. facultatem concionandi in religione clericali dat eorum Superior secundum constitutiones. eadem servare tenentur. sed heri quoque ac patrini obligatione adstringuntur curandi ut omnes sibi subiecti vel commendati catechetica institutione erudiantur. illam populo tradere. Can. 1335. Can. 1338. Can. sine tamen regularis disciplinae detrimento. § 1. Superiores religiosi. ab eodem Ordinario requisiti.

§ 3. sed non in suspensivo. concionator autem. facultatem religiosis quoque exemptis impertit Ordinarius loci in quo concio fiet. in dubio de doctrina. Ob revocatam concionandi facultatem vel licentiam. 1340. . praesertim una simul universis domus religiosae sacerdotibus. dummodo a proprio Ordinario vel Superiore fuerint idonei iudicati. Can. 1339. licentia Superioris regularis praeterea indiget. firmo tamen praescripto can. compererint necessarias dotes in concionatore desiderari. dat loci Ordinarius. § 1. ne denegent. debent certis argumentis dubitationem excutere. Facultatem vero concionandi apud sodales religionis laicalis. ut facultate recepta uti liceat. Si concio habenda sit ad alios. § 1. Can. opus est praeterea sui Superioris licentia. § 3. nisi prius constet de eius bonis moribus et de sufficienti doctrina per examen ad normam can. § 2. 877. novo etiam examine. § 1. 1341. quamvis exemptae. Ordinarii locorum religiosis qui a proprio Superiore exhibeantur. debent eam revocare. § 2. facultatem concionandi. sine gravi causa. 1340. concessa facultate vel licentia. concessamque ne revocent. datur recursus. vel etiam ad moniales regularibus subiectas. § 2. § 1. Concionatoribus religiosis. loci Ordinarius vel Superior religiosus facultatem vel licentiam concionandi cuiquam ne concedant. Can. Graviter onerata eorum conscientia. sed concionator nequit facultate uti sine Superioris religiosi assensu. Si. si opus fuerit. verba facturus monialibus exemptis.383 religione sunt. Sacerdotes extradioecesani sive saeculares sive religiosi ad concionandum ne invitentur.

§ 2. Licentiam tempestive petere debet parochus. potest quoque Episcopus prohibere ne in aliis eiusdem loci ecclesiis verba fiant ad fideles. de Capituli consensu. § 2. licentiam ne concedat. prima dignitas. iudicio Ordinarii et in casibus singularibus. ille licentiam petat. habendam curat. Can. Concionandi facultas solis sacerdotibus vel diaconis fiat. moribus a proprio eiusdem Ordinario habuerit. non vero ceteris clericis. etsi religiosi. § 3. pietate. Si ecclesia paroecialis sit simul capitularis aut confraternitatis propria. si de ecclesia eiusdem confraternitatis propria. 1342. si de ecclesia parochi auctoritati non obnoxia. rector ecclesiae. consueta homilia. si de ecclesia capitulari. praesertim intra Missam in qua . Ordinarii locorum ius habent concionandi in qualibet sui territorii ecclesia. nisi prius bonum testimonium super concionatoris doctrina. 1344. Can. secundum veritatem respondere tenetur. si agatur de paroeciali ecclesia aliave eidem subiecta. § 1. Nisi agatur de magnis civitatibus. moderator seu cappellanus confraternitatis. obtenta fuerit. quamvis exempta.384 nisi prius licentia ab Ordinario loci in quo concio habenda sit. qui sacras functiones iure peragit. nisi eorum idoneitatem aliunde compertam habeat. § 2. qui. 1343. graviter onerata conscientia. § 1. hic autem. convocatis fidelibus. Diebus dominicis ceterisque per annum festis de praecepto proprium cuiusque parochi officium est. Can. Concionari in ecclesia vetantur laici omnes. ex causa publica atque extraordinaria. § 1. quo tempore vel concionem ipse habet vel coram se. nisi rationabili de causa.

quod si loci Ordinarius id praeceperit. nisi iusto impedimento detineantur. In sacris concionibus exponenda in primis sunt quae fideles credere et facere ad salutem oportet.385 maior soleat esse populi frequentia. § 1. tempore Adventus. interesse tenentur. § 2. diebus festis de praecepto in omnibus ecclesiis vel oratoriis publicis celebrantur. verbum Dei populo nuntiare. Curent locorum Ordinarii ut tempore Quadragesimae. Divini verbi praecones abstineant profanis aut abstrusis argumentis communem audientium captum excedentibus. Can. et evangelicum ministerium non in persuasibilibus humanae sapientiae verbis. exempti quoque. Potest Ordinarius permittere ut sollemnioribus quibusdam festis aut etiam. Can. § 2. nisi ob iustam causam ab Ordinario probatam. in ecclesiis cathedralibus et paroecialibus sacrae conciones frequentius ad fideles habeantur. in suis ipsorum ecclesiis. Canonici aliique de Capitulo huic concioni. hac lege tenentur non solum sacerdotes e clero saeculari. itemque. § 3. Optandum ut in Missis quae. si id expedire visum fuerit. fidelibus adstantibus. 1346. 1345. sed etiam religiosi. Can. et illos Ordinarius. si in propria ecclesia continuo post chorum habeatur. brevis Evangelii aut alicuius partis doctrinae christianae explanatio fiat. § 2. non in profano inanis et ambitiosae eloquentiae apparatu et . ad id adigere potest. ex iusta causa aliquibus diebus dominicis concio omittatur. poenis quoque adhibitis. Parochus huic obligationi nequit per alium habitualiter satisfacere. § 1. 1347. opportunis datis instructionibus.

1350. sacram. De sacria missionibus. Can.386 lenocinio. commendatos sibi in Domino habeant. Si. sed Christum crucifixum praedicantes. in his missionibus instituendis mandatis Ordinarii loci stare debet. Ordinarii advigilent ut. § 2. 1351. § 1. CAPUT III. . saltem decimo quoque anno. 2317. si haereses. servetur praescriptum can. ad gregem sibi commissum habendam parochi curent. § 2. Parochus. quod absit. 1349. Ad amplexandam fidem catholicam nemo invitus cogatur. Ordinarii locorum et parochi acatholicos. in suis dioecesibus et paroeciis degentes. sed in ostensione spiritus et virtutis exerceant. Monendi et adhortandi diligenter fideles sunt ut sacris concionibus frequenter intersint. Can. quam vocant. 1348. § 1. § 3. In aliis territoriis universa missionum cura apud acatholicos Sedi Apostolicae unice reservatur. concionator errores aut scandala disseminet. non semetipsos. in eum praeterea. agatur. etiam religiosus. Can. Can. missionem. ad normam iuris.

praesertim parochi. auctoritate apostolica. 1353. § 1. pro pueris litterarum scientia imbuendis. Si constitui Seminarium dioecesanum nequeat. . 1354.387 TITULUS XXI. minus. praesertim in philosophicis ac theologicis disciplinis. Ecclesiae est ius proprium et exclusivum eos instituendi qui ecclesiasticis ministeriis sese devovere cupiunt. Unaquaeque dioecesis in loco convenienti ab Episcopo electo Seminarium seu collegium habeat in quo. De Seminariis. Curandum ut in maioribus praesertim dioecesibus bina constituantur Seminaria. nisi Seminarium interdioecesanum vel regionale. certus adolescentium numerus ad statum clericalem instituatur. Episcopus alumnos in alienum Seminarium mittat. aut in constituto Seminario conveniens institutio. ad pietatem informent. peculiaribus curis a saeculi contagiis arceant. § 3. primis litterarum studiis imbuant divinaeque in eis vocationis germen foveant. desideretur. pro modo facultatum et dioecesis amplitudine. maius pro alumnis philosophiae ac theologiae vacantibus. constitutum fuerit. Dent operam sacerdotes. ut pueros. scilicet. qui indicia praebeant ecclesiasticae vocationis. § 2. Can. 1352. Can. Can.

Episcopus potest: 1. deductis oneribus et necessariis expensis. vel. reprobata qualibet contraria consuetudine et abrogato quolibet contrario privilegio. Pro constitutione Seminarii et alumnorum sustentatione. Tributo pro Seminario obnoxia sunt. sodalitates canonice erectae et fabricae ecclesiarum. mensa episcopalis. 1356. nec fidelium oblationes.o Tributum seu taxam in sua dioecesi imperare. supersit in anno. § 2. si suos reditus habeant. si omnes beneficii fructus distributionibus constent. nec. 2. omnia beneficia etiam regularia aut iuris patronatus. nec in eo reditu computari debent distributiones quotidianae. Can. paroeciae aut quasiparoeciae. etsi exempta. si proprii reditus deficiant. tertia earundem pars. domus hospitalis auctoritate ecclesiastica erecta. tertia earundem pars. § 1. attribuere Seminario aliqua beneficia simplicia. § 3.o Parochos aliosve ecclesiarum etiam exemptarum rectores iubere ut statis temporibus in ecclesia ad hunc finem stipem exquirant. minuendum prout reditus Seminarii augentur. quamvis alios reditus. Reditus tributo obnoxius is est qui. non habeant. sed quinas quotannis centesimas partes (5%) reditus vectigalis non excedens. .o Si haec non sufficiant. quavis appellatione remota. nisi solis eleemosynis vivat aut in ea collegium discentium vel docentium ad commune Ecclesiae bonum promovendum actu habeatur. si omnes paroeciae reditus coalescant fidelium oblationibus. maius vel minus secundum Seminarii necessitatem. praeter fidelium oblationes.388 Can. 1355. Hoc tributum debet esse generale eiusdemque proportionis pro omnibus. 3. quaelibet religiosa domus.

ab Episcopo. § 2. 1357. duo saltem confessarii ordinarii et director spiritus. 1359. maxime occasione sacrarum ordinationum. rector Seminarii. 1358. a rectore distinctus. Unumquodque Seminarium suas leges habeat ab Episcopo approbatas. vocatione ac profectu pleniorem sibi comparare notitiam. in quibus quid agere. Can. tum qui in horum institutionem operam suam impendunt. § 2. § 4. electi. et de alumnorum indole. Munus deputatorum per sexennium durat. Seminarii interdioecesani vel regionalis regimen universum et administratio regitur normis a Sancta Sede statutis. Dioecesanis Seminariis bini constituantur coetus deputatorum. quid observare debeant. § 1. § 3. Curandum ut in quolibet Seminario adsint rector pro disciplina. familiares Episcopi. et confessarii ordinarii. alter pro administratione bonorum temporalium. alter pro disciplina. sed excluduntur Vicarius Generalis. Potissimum studeat Episcopus frequenter Seminarium ipse per se visitare. pietate. doceantur tum qui in eodem Seminario in spem Ecclesiae instituuntur. magistri pro instructione. nec electi sine gravi causa amoveantur. profectum necessaria et opportuna videantur. decernere. § 1. . eaque ut fideliter observentur. oeconomus pro curanda re familiari. oeconomus.389 Can. § 3. in institutionem quae alumnis traditur sive litterariam et scientificam sive ecclesiasticam sedulo vigilare. audito Capitulo. salvis praescriptionibus a Sancta Sede pro casibus peculiaribus latis. Episcopi est omnia et singula quae ad rectam Seminarii dioecesani administrationem regimen. sed rursus eligi poterunt. Can. curare. Utrumque deputatorum coetum constituunt bini sacerdotes.

documenta exhibere debent de legitimitate natalium. § 2. confessariorum et magistrorum Seminarii eligantur sacerdotes non doctrina tantum. nunquam confessariorum votum exquiratur. de susceptis baptismate et confirmatione ac de vita et moribus. 1361. § 1. 891. 1360.390 § 4. 1363. § 3. Can. ad munus rectoris. et alumnus aliquem eorum acciri postulet. salva Seminarii disciplina. § 2. Rectori Seminarii in propriis muneribus implendis obtemperare omnes debent. nisi aliud in tabulis fundationis expresse caveatur. sed etiam virtutibus ac prudentia praestantes. licet nondum clericali tonsura initiatis. nisi filii legitimi quorum indoles et voluntas spem afferant eos cum fructu ecclesiasticis ministeriis perpetuo inservituros. si in Seminario habitent. § 1. Reditus legati pro clericis instituendis tribui possunt alumnis in Seminarium sive maius sive minus rite receptis. Firmo praescripto can. Quando agitur de alumno ad ordines admittendo vel e Seminario expellendo. Episcopus debet consilium deputatorum in negotiis maioris momenti petere. . Si ii confessarii extra Seminarium degant. 1362. Antequam recipiantur. qui verbo et exemplo alumnis prodesse possint. § 2. § 1. illum rector arcessat. nullo modo petitionis rationem inquirens neque se aegre id ferre demonstrans. directoris spiritus. In Seminarium ab Ordinario ne admittantur. Can. Can. ipsos alumnus libere adire potest. Praeter confessarios ordinarios alii confessarii designentur ad quos libere alumni accedere possint. Can.

Ad magisterii munus in disciplinis philosophicis. Dimissi ex aliis Seminariis vel ex aliqua religione ne admittantur. complecti praesertim debet studium sacrae Scripturae. veritati conformes.o Praecipuum locum obtineat religionis disciplina.391 § 3. ii. § 3.o Linguas praesertim latinam et patriam alumni accurate addiscant. praeter theologiam dogmaticam et moralem. sacrae eloquentiae et cantus ecclesiastici. § 1. 1365. ac de moribus. In philosophiam rationalem cum affinibus disciplinis alumni per integrum saltem biennium incumbant. indole et ingenio dimissorum. Cursus theologicus saltem integro quadriennio contineatur.o Ea in ceteris disciplinis institutio tradatur quae conveniat communi omnium culturae et statui clericorum in regione ubi alumni sacrum ministerium exercere debent. diligentissime explicetur. historiae ecclesiasticae. assistendi moribundis. et certo compererit nihil in eis esse quod sacerdotali statui minus conveniat. visitandi infirmos. . additis practicis exercitationibus praesertim de ratione tradendi pueris aliisve catechismum. 1364. 2. 3. iuris canonici. theologicis et iuridicis. Can. modo singulorum ingenio et aetati accommodato. § 2. eorum conscientia graviter onerata. § 1. Habeantur etiam lectiones de theologia pastorali. In inferioribus Seminarii scholis: 1. Can. quae. et. suppeditare Superiores debent. quas notitias. audiendi confessiones. liturgiae. Can. 1366. ceteris paribus. nisi prius Episcopus etiam secreto a Superioribus aliisve notitias requisierit de causa dimissionis.

Can.o Semel saltem in hebdomada ad sacramentum poenitentiae accedant et frequenter. 1367. altari inserviant sacrasque caeremonias exerceant. praeferantur. § 3. theologiae moralis. et pro omnibus qui in Seminario sunt. Curandum ut saltem sacrae Scripturae. 3. per aliquod tempus mentali orationi vacent.o Semel saltem in hebdomada adsint instructioni de rebus spiritualibus quae pia exhortatione claudatur. § 2. Eucharistico pane se reficiant. 2.o Singulis diebus communiter matutinas et serotinas preces recitent.392 iudicio Episcopi et deputatorum Seminarii. excepta materia matrimoniali et firmo . Can. Curent Episcopi ut alumni Seminarii: 1. iudicio Episcopi. doctrinam et principia. qua par est pietate. sine disciplinae et studiorum detrimento fieri possit. aut. qui simile testimonium a suis Superioribus maioribus habeant.o Singulis annis per aliquot dies continuos exercitiis spiritualibus vacent. si agatur de religiosis. Philosophiae rationalis ac theologiae studia et alumnorum in his disciplinis institutionem professores omnino pertractent ad Angelici Doctoris rationem. parochi officium. si id. 5.o Dominicis et festis diebus. praesertim in ecclesia cathedrali. sacrificio Missae intersint. theologiae dogmaticae. et historiae ecclesiasticae. 1368. Exemptum a iurisdictione paroeciali Seminarium esto. 4. eaque sancte teneant. qui laurea doctorali potiti sint in Universitate studiorum vel Facultate a Sancta Sede recognitis. totidem habeantur distincti magistri. sacris Missarum et Vesperarum sollemnibus adsint.

1370. Seminarii rector et alii omnes moderatores sub eius auctoritate curent ut alumni statuta ab Episcopo probata studiorumque rationem adamussim servent ac spiritu vere ecclesiastico imbuantur. E Seminario dimittantur dyscoli.393 praescripto can. eosque exemplo suo ad illas colendas excitent. seditiosi. hortentur praeterea ut praecepta hygienica. Can. praesertim vero statim dimittantur qui forte contra bonos mores aut fidem deliquerint. ii qui ob mores atque indolem ad statum ecclesiasticum idonei non videantur. Saepius eis verae et christianae urbanitatis leges tradant. § 3. Can. iugiter servent. incorrigibiles. . Quoties alumni ob quamlibet causam extra Seminarium morentur. TITULUS XXII De scholis. itemque. § 1. nisi in quibusdam Seminariis fuerit aliter a Sede Apostolica constitutum. Can. § 2. 1369. 972. Sedulo vigilent ut magistri suo munere rite fungantur. servetur praescriptum can. § 2. obeat Seminarii rector eiusve delegatus. qui in studiis adeo parum proficiant ut spes non affulgeat eos sufficientem doctrinam fore assecuturos. 1371. vestium et corporis munditiam et quandam in conversando comitatem cum modestia et gravitate coniunctam. 891.

neutras. Ecclesiae est ius scholas cuiusvis disciplinae non solum elementarias. Solius autem Ordinarii loci est decernere. ius et gravissimum officium est curandi christianam liberorum educationem. in quibus rerum adiunctis et quibus adhibitis cautelis. 1377. § 2. Gradus academicos qui effectus canonicos in Ecclesia habeant. Canonica constitutio catholicae studiorum Universitatis vel Facultatis Sedi Apostolicae reservatur. § 1. Can. pueris pro eorum aetate tradenda est institutio religiosa. 1374. Pueri catholici scholas acatholicas.394 Can. quae medias vel superiores scholas frequentat. § 1. Fideles omnes ita sunt a pueritia instituendi ut non solum nihil eis tradatur quod catholicae religioni morumque honestati adversetur. mixtas. § 1. ut periculum perversionis vitetur. Can. In qualibet elementaria schola. etiam religiosis familiis quibuslibet concredita. sua debet habere statuta a Sede Apostolica probata. Can. sed etiam medias et superiores condendi. Iuventus. . Can. 1376. quae nempe etiam acatholicis patent. tolerari possit ut eae scholae celebrentur. § 2. 1113. 1375. nisi ex facultate ab Apostolica Sede concessa. et locorum Ordinarii curent ut id fiat per sacerdotes zelo et doctrina praestantes. pleniore religionis doctrina excolatur. Non modo parentibus ad normam can. 1373. nemo conferre potest. sed praecipuum institutio religiosa ac moralis locum obtineat. sed etiam omnibus qui eorum locum tenent. Universitas vel Facultas catholica. § 2. 1372. ad normam instructionum Sedis Apostolicae. ne frequentent. Can.

Religiosa iuventutis institutio in scholis quibuslibet auctoritati et inspectioni Ecclesiae subiicitur. ut inibi studia praesertim philosophiae. Can. qui lauream vel licentiam obtinuerint. Can. § 2. Fideles ne omittant adiutricem operam pro viribus conferre in catholicas scholas condendas et sustentandas. iudicio Ordinarii.395 Can. § 3. qui in collatione quorundam officiorum et beneficiorum ecclesiasticorum statuunt eos. ad scholas mittant alicuius Universitatis aut Facultatis ab Ecclesia conditae vel approbatae. . Si scholae catholicae ad normam can. praesertim a locorum Ordinariis. 1381. Ordinariis locorum ius et officium est vigilandi ne in quibusvis scholis sui territorii quidquam contra fidem vel bonos mores tradatur aut fiat. Can. Ius est doctoribus rite creatis deferendi. § 2. optandum ut in natione vel regione Universitas cathotica condatur. itemque. Optandum ut locorum Ordinarii. recreatoria. Can. pro sua prudentia. oratoria. 1379. 1378. theologiae ac iuris canonici perficiant et academicos gradus consequantur. religionis morumque causa. et biretum doctorale. firmo praeterea praescripto sacrorum canonum. exigendi ut tum magistri tum libri removeantur. § 3. ut condantur. 1382. annulum etiam cum gemma. § 1. 1380. extra sacras functiones. Ordinarii locorum sive ipsi per se sive per alios possunt quoque scholas quaslibet. esse praeferendos. clericos. Eisdem similiter ius est approbandi religionis magistros et libros. pietate et ingenio praestantes. 1373 sive elemeniariae sive mediae desint. curandum. § 1. Itemque si publicae studiorum Universitates doctrina sensuque catholico imbutae non sint. ceteris paribus.

Ecclesiae est ius exigendi ne libros. 891.. visitare. 1384. § 2. periodicis et aliis editis scriptis quibuslibet applicentur. fideles edant. et a quibusvis editos ex iusta causa prohibendi. in iis quae religiosam et moralem institutionem spectant. Can.396 patronatus. De praevia librorum censura. Can. quos ipsa iudicio suo antea non recognoverit. TITULUS XXIII De praevia censura librorum eorumque prohibitione. etc. . nisi agatur de scholis internis pro professis religionis exemptae. Quae sub hoc titulo de libris praescribuntur publicationibus diariis. nisi aliud constet. In religiosa alumnorum alicuius collegii institutione servetur praescriptum can. a qua visitatione quorumlibet religiosorum scholae exemptae non sunt. CAPUT I. § 1. 1383.

397 Can. ethicen aliasve huiusmodi religiosas ac morales disciplinas spectant.o Imagines sacrae quovis modo imprimendae. § 2. § 2. nec laici catholici quidpiam conscribant. theologiam naturalem. si quis ex iis Ordinariis licentiam denegaverit. 2. Nisi censura ecclesiastica praecesserit. Religiosi vero licentiam quoque sui Superioris maioris antea consequi debent. libros quoque. vel Oriiinarius loci in quo imprimantur. ne edantur etiam a laicis: 1. sacram theologiam. sive preces adiunctas habeant. nisi eundem certiorem fecerit de denegata ab alio licentia. mysticae aliique huiusmodi. § 1. § 3. sive sine illis edantur.o Libri sacrarum Scripturarum vel eorundem adnotationes et commentaria. Licentiam edendi libros et imagines de quibus in § 1. qui de rebus profanis tractent. ab Ordinario loci probata. . devotionis vel doctrinae institutionisque religiosae. § 1. vel Ordinarius loci in quo libri vel imagines publici iuris fiant. historiam ecclesiasticam. 3. 1386. quamvis ad fovendam pietatem conducere videantur.o Libri qui divinas Scripturas. eam ab alio Ordinario petere auctor nequeat. Can. 1385. Vetantur clerici saeculares sine consensu suorum Ordinariorum. ac generaliter scripta in quibus aliquid sit quod religionis ac morum honestatis peculiariter intersit. nisi iusta ac rationabili causa suadente. et in diariis. ita tamen ut. religiosi vero sine licentia sui Superioris maioris et Ordinarii loci. foliis vel libellis periodicis scribere vel eadem moderari. dare potest vel loci Ordinarius proprius auctoris. ius canonicum. edere. libri ac libelli precum. moralis. In diariis vero. foliis vel libellis periodicis qui religionem catholicam aut bonos mores impetere solent. asceticae.

Collectiones decretorum Romanarum Congregationum rursus edi nequeunt. libelli. sine licentia Sacrorum Rituum Congregationis edi nequeunt. Quae ad causas beatificationum et canonizationum Servorum Dei quoquo modo pertinent. aut nisi edantur sub vigilantia Episcoporum et cum adnotationibus praecipue excerptis ex sanctis Ecclesiae Patribus atque ex doctis catholicisque scriptoribus. Versiones sacrarum Scripturarum in linguam vernaculam typis imprimi nequeunt. Can. neque eiusdem in aliam linguam translationibus neque aliis editionibus suffragatur. sed nunquam approbatum. quovis idiomate. 1387. 1392. In edendis libris liturgicis eorumque partibus.. ne edantur sine licentia Ordinarii loci. summaria.398 Can. Requiritur vero expressa licentia Sedis Apostolicae ut typis edere liceat. 1389. § 1. Can. nisi sint a Sede Apostolica probatae. debet de concordantia cum editionibus approbatis constare ex attestatione Ordinarii loci in quo imprimuntur aut publici iuris fiunt. § 2. quare et translationes . etc. itemque litaniis a Sancta Sede approbatis. Indulgentiarum libri omnes. Can. 1388. § 1. 1380. vel nunc primum ex diversis concessionibus colligendum. 1391. folia. tum elenchum indulgentiarum apostolicarum. tum collectionem authenticam precum piorumque operum quibus Sedes Apostolica indulgentias adnexuit. nisi impetrata prius licentia et servatis conditionibus a Moderatoribus uniuscuiusque Congregationis praescriptis. Can. Can. Approbatio textus originalis alicuius operis. tum summarium indulgentiarum vel antea collectum. in quibus earum concessiones continentur.

rationes indicentur. Censor sententiam scripto dare debet. nisi gravis causa aliud exigat. Extraordinariis tantum in adiunctis ac perquam raro. tantummodo prae oculis habeant Ecclesiae dogmata et communem catholicorum doctrinam quae Conciliorum generalium decretis aut Sedis Apostolicae constitutionibus seu praescriptionibus atque probatorum doctorum consensu continetur. 1394. omni personarum acceptione deposita. § 1. Licentia. § 4. qua Ordinarius potestatem edendi facit. roganti auctori. Excerpta e periodicis capita seorsum edita novae editiones non censentur nec proinde nova approbatione indigent. qui in doctrinis probandis improbandisque medio tutoque itinere eant. folii vel imaginis imprimenda. prudentia commendati. 1393. Can. eruditione. prudenti Ordinarii arbitrio. Quae si faverit. antequam hic faventem sententiam ediderit. inscripto eius nomine. Si vero licentia deneganda videatur. Ordinarius potestatem edendi faciat. cui tamen praeponatur censoris iudicium. in scriptis concedatur. in principio aut in fine libri. § 2. Censores ex utroque clero eligantur aetate. § 5. In universis Curiis episcopalibus censores ex officio adsint. § 2. expresso nomine concedentis itemque loco et tempore concessionis. Can. Auctoribus censoris nomen pateat nunquam.399 et novae editiones operis approbati nova approbatione communiri debent. § 2. § 1. . censoris mentio omitti poterit. Examinatores in suo obeundo officio. qui edenda cognoscant. § 3.

§ 2. Can. id autem peculiari titulo pertinet ad Legatos Sanctae Sedis. locorum Ordinarios. Expedit ut in pravorum librorum denuntiatione non solum libri inscriptio indicetur. libros quos perniciosos iudicaverint. atque Rectores Universitatum catholicarum. Ab hac prohibitione datur ad Sanctam Sedem recursus. Ius et officium libros ex iusta causa prohibendi competit non solum supremae auctoritati ecclesiasticae pro universa Ecclesia. § 2. Libri ab Apostolica Sede damnati ubique locorum et in quodcunque vertantur idioma prohibiti censeantur. eum suo Capitulo vel Consilio. sed etiam. maxime clericorum et in dignitate ecclesiastica constitutorum eorumque qui doctrina praecellant. Omnium fidelium est. 1396. De prohibitione librorum. non tamen in suspensivo. Can. Etiam Abbas monasterii sui iuris et supremus religionis clericalis exemptae Moderator. idemque. sed pro suis subditis Conciliis quoque particularibus et locorum Ordinariis. ad locorum Ordinarios aut ad Apostolicam Sedem deferre. si periculum sit in mora. § 3. Can. ea tamen lege ut rem quantocius deferant ad supremum Moderatorem. potest libros ex iusta causa suis subditis prohibere. § 1. possunt alii Superiores maiores cum proprio Consilio.400 CAPUT II. § 1. quantum fieri . 1397. 1395.

data opera. factis correctionibus. 1399. per sacerdotes idoneos vigilent in libros. Iis ad quos denuntiatio defertur. 1398. Libros qui subtilius examen exigant vel de quibus ad salutarem effectum consequendum supremae auctoritatis sententia requiri videatur. § 2. § 5.401 potest. sanctum esto denuntiantium nomina secreta servare. . Locorum Ordinarii per se aut. nec legi. Can. Can. ab eisdem confectae vel editae. haeresim vel schisma propugnantes. nec in aliam linguam verti. etiam Ecclesiae Orientalis. Ipso iure prohibentur: 1. ubi opus fuerit. § 3. § 1. § 4.o Libri quorumvis scriptorum. nec vendi. impetunt. nisi. 2. licentiam is dederit qui librum prohibuerat eiusve Superior vel successor. itemque eiusdem versiones in quamvis linguam. aut ipsa religionis fundamenta quoquo modo evertere nitentes. causae exponantur cur liber prohibendus existimetur. nec retineri.o Libri qui religionem aut bonos mores. Liber quoquo modo prohibitus rursus in lucem edi nequit. ad Apostolicae Sedis iudicium Ordinarii deferant.o Editiones textus originalis et antiquarum versionum catholicarum sacrae Scripturae. 3. Prohibitio librorum id efficit ut liber sine debita licentia nec edi. ab acatholicis quibuslibet publicatae. nec ullo modo cum aliis communicari possit. qui in proprio territorio edantur aut venales prostent.

qui errores ab Apostolica Sede proscriptos tuentur. prophetias.o Libri quorumvis acatholicorum. 1 et can.o Libri qui quodlibet ex catholicis dogmatibus impugnant vel derident. narrant. si editi fuerint non servatis canonum praescriptionibus.o Editiones librorum liturgicorum a Sede Apostolica approbatorum. 2. qui ex professo de religione tractant. qui disciplinam ecclesiasticam evertere contendunt.o Libri qui res lascivas seu obscenas ex professo tractant. 1385. 5. 8. aliaque id genus docent vel commendant. n.o Libri qui duellum vel suicidium vel divortium licita statuunt. 10. nisi constet nihil in eis contra fidem catholicam contineri. itemque ex illis de quibus in cit. qui cultui divino detrahunt. 9.402 4. ita ut cum authenticis editionibus a Sancta Sede approbatis non congruant. Beatae Mariae Virginis. etiam sub praetextu quod sint privatae. aut statum clericalem vel religiosum probris afficiunt. visiones.o Libri quibus divulgantur indulgentiae apocryphae vel a Sancta Sede proscriptae aut revocatae. divinationem. evocationem spirituum. can. aut docent. 1391. miracula enarrant. revelationes. § 1. 12.o Imagines quoquo modo impressae Domini Nostri Iesu Christi. 6. eas utiles et non perniciosas Ecclesiae et civili societati esse contendunt. 1385.o Libri de quibus in can. vel qui novas inducunt devotiones. 11. § 1. et qui data opera ecclesiasticam hierarchiam. n. qui de sectis massonicis vel aliis eiusdem generis societatibus agentes. in quibus quidpiam immutatum fuerit. 7. Angelorum atque . libri ac libelli qui novas apparitiones. magiam.o Libri qui cuiusvis generis superstitionem sortilegia.

E. iis dumtaxat permittitur qui studiis theologicis vel biblicis quovis modo operam dant. ecclesiastica librorum prohibitione non adstringuntur.1402. Episcopi. Librorum venditores libros de obscenis ex professo tractantes ne vendant. commodent. eam nonnisi cum delectu et iusta ac rationabili causa concedant. necessariis adhibitis cautelis. 1400. § 2. S. R. 1404. etiam titulares.403 Sanctorum vel aliorum Servorum Dei ab Ecclesiae sensu et decretis alienae. Quod si generalem a Sede Apostolica facultatem impetraverint suis subditis permittendi ut libros proscriptos retineant ac legant. nequeunt ideo legere et retinere libros quoslibet a suis Ordinariis proscriptos. ut hi ad aliorum manus non perveniant. Insuper gravi praecepto tenentur libros prohibitos ita custodiendi. Can. Ordinarii licentiam. nisi in apostolico indulto expressa iisdem facta fuerit potestas legendi et retinendi libros a quibuslibet damnatos. 1399. § 1. dummodo iidem libri fideliter et integre editi sint neque impugnentur in eorum prolegomenis aut adnotationibus catholicae fidei dogmata. 1391. ceteros prohibitos venales ne habeant. Cardinales. Can. retineant. Usus librorum de quibus in can. 1. ad libros quod attinet ipso iure vel decreto Sedis Apostolicae prohibitos. concedere suis subditis valent pro singulis tantum libris atque in casibus dumtaxat urgentibus. Qui facultatem apostolicam consecuti sunt legendi et retinendi libros prohibitos. 1401. neve cuiquam . nisi debitam licentiam a Sede Apostolica impetraverint. Can. § 2. Can. ac librorum editorum contra praescriptum can. aliique Ordinarii. n. 1403. § 1. Can.

. 4. secundum formulam a Sede Apostolica probatam. Licentia a quovis obtenta nullo modo quis eximitur a prohibitione iuris naturalis legendi libros qui ipsi proximum spirituale periculum praestant. 2. Camerario. Obligatione emittendi professionem fidei. Can. 5. Praefecturae Apostolicae. § 1. promoti ad Cardinalitiam dignitatem. De fidei professione. Ordinarii locorum aliique curam animarum habentes opportune moneant fideles de periculo et damno lectionis librorum pravorum. nisi prudenter existimare possint ab emptore legitime peti. 1406. TITULUS XXIV. 1405. tenentur: 1. § 1.o Coram Capitulo cathedrali. praesertim prohibitorum. vel ad regimen Abbatiae vel Praelaturae nullius.404 vendant. R. qui ad dignitatem vel canonicatum promoti sunt.o Coram delegato ab Apostolica Sede. E. qui Oecumenico vel particulari Concilio aut Synodo dioecesanae intersunt cum voto seu consultivo seu deliberativo. praeses autem coram eodem Concilio vel Synodo. Vicarius Capitularis. Cardinalibus primis in ordine presbyterorum et diaconorum et S. Can.o Coram praeside eiusve delegato.o Coram loci Ordinario eiusve delegato et coram Capitulo. § 2. Vicariatus Apostolici. promoti ad sedem episcopalem etiam non residentialem. 3.o Coram Sacri Collegii Decano.

iuris canonici et philosophiae in Seminariis. antequam facultate donentur ea munia exercendi.o Coram Capitulo vel Superiore qui eos nominavit eorumve delegato. parochi et ii quibus provisum fuit de beneficiis quibusvis.o Coram loci Ordinario eiusve delegato et coram aliis consultoribus. professores omnes in Universitate seu Facultate canonice erecta.o Coram loci Ordinario eiusve delegato. rursus debent fidei professionem emittere ad normam huius canonis. rector. sacerdotes confessionibus excipiendis destinati et sacri concionatores. Vicarius Generalis.o Coram Ordinario eiusve delegato Rector Universitatis vel Facultatis. Qui. curam animarum habentibus. 9. § 2.405 6. initio cuiuslibet anni scholastici vel saltem initio suscepti muneris. 1408. 1407. assumpti ad officium consultorum dioecesanorum. academicis gradibus donantur. librorum censores. aliud officium vel beneficium aut dignitatem etiam eiusdem speciei consequuntur. 1393. omnes promovendi ad ordinem subdiaconatus. priore dimisso. . Obligationi fidei professionem emittendi non satisfacit qui eam per procuratorem vel coram laico emittit. professores sacrae theologiae. de quibus in can. coram Rectore vero Universitatis vel Facultatis eiusve delegato. Can. 7. Can. Reprobatur quaelibet consuetudo contra canones huius tituli. initio cuiusque anni scholastici vel saltem initio suscepti muneris. etiam manualibus. Superiores in religionibus clericalibus. 8. periculo facto. itemque qui.

exclusa tertia earundem parte. TITULUS XXV. Dotem beneficii constituunt sive bona quorum proprietas est penes ipsum ens iuridicum. 1411. sive certae et debitae praestationes alicuius familiae vel personae moralis. 1409. sive chorales distributiones. Can. constans officio sacro et iure percipiendi reditus ex dote officio adnexos. Beneficia ecclesiastica dicuntur: . Can. sive iura. DE BENEFICIIS ALIISQUE INSTITUTIS ECCLESIASTICIS NON COLLEGIALIBUS. sive certae et voluntariae fidelium oblationes. 1410. Can.406 PARS QUINTA. stolae intra fines taxationis dioecesanae vel legitimae consuetudinis. quae ad beneficii rectorem spectent. Beneficium ecclesiasticum est ens iuridicum a competenti ecclesiastica auctoritate in perpetuum constitutum seu erectum. De beneficiis ecclesiasticis. si omnes reditus beneficii choralibus distributionibus constent. ut dicitur.

Can. prout ad solos clericos saeculares vel solos clericos religiosos spectant.o Duplicia seu residentialia. canones qui sequuntur.o Manualia. Licet aliquam cum beneficiis similitudinem praeseferant. 3. § 1.o Consistorialia. 1413. 1412. prout conferuntur revocabiliter vel in perpetuum. temporaria seu amovibilia. Nisi aliud appareat. vel minus. omnia autem beneficia. eo deficiente. 2. praesumuntur. adnexam habent. prout. 4.o Curata vel non curata. cetera non consistorialia. idest concessio redituum alicuius ecclesiae aut monasterii alicui facta ita ut. quae in Consistorio conferri solent. in iure tamen beneficii nomine non veniunt: 1. 5. prout curam animarum adnexam habent vel non.o Coadiutoriae cum vel sine futura successione. quae scilicet erectae non sunt a competenti auctoritate ecclesiastica. .o Cappellaniae laicales. 5. obligationem residendi.o Saecularia vel religiosa.o Pensiones personales.o Vicariae paroeciales non in perpetuum erectae. 3. de beneficiis tantum non consistorialibus proprie dictis intelligi debent.407 1. Can.o Commenda temporaria. erecta extra ecclesias vel domus religiosorum. reditus ipsi ad ecclesiam vel monasterium revertantur. 4. vel perpetua seu inamovibilia. vel simplicia seu non residentialia. praeter officium beneficiale. in dubio saecularia esse. 2.

408 § 2. Can. Can. § 4.1414. Si dos in numerata pecunia constituatur. CAPUT I. § 2. Canones 147-195 etiam officiis beneficialibus seu beneficiis applicantur. Beneficia consistorialia una Sedes Apostolica erigit. audito dioecesano administrationis Consilio de quo in can. 1415. § 3. nisi ecclesia sit religionis clericalis exemptae. 1520. § 1. Attamen Vicarii Generales nequeunt beneficia erigere nisi ex peculiari mandato. ubi congrua dos constitui nequeat. Etiam Cardinalis in proprio titulo vel diaconia potest beneficia non curata erigere. 394. § 2. curare debet ut quamprimum collocetur in tutis et frugiferis fundis vel nominibus. Praeter Romanum Pontificem. salvo praescripto can. Non prohibetur tamen. paroecias aut quasi-paroecias erigere. ex qua reditus perpetuo percipiantur ad normam can. Ordinarii in suo quisque territorio beneficia non consistorialia erigere possunt. 1410. nisi corstet ea stabilem et congruam dotem habere. § 2. Beneficia ne erigantur. § 3. Ordinarius. § 1. De constitutione seu erectione beneficiorum. si .

Conditiones semel admissae supprimi aut immutari ab Ordinario loci valide nequeunt. Can. de consensu Ordinarii. 1419. 1416. 1417. Can. conditiones etiam iuri communi contrarias apponere. ii quorum interest. . In limine fundationis fundator potest. cum aut ex suppressis duobus vel pluribus beneficiis novum atque unicum beneficium efficitur. patroni. vel. Unio beneficiorum est: 1. Can. Ante erectionem beneficii vocentur et audiantur. Erectio beneficiorum fiat per legitimum instrumentum. 1418. dummodo sint honestae et naturae beneficii ne repugnent. § 2. dismembratione.o Exstinctiva. CAPUT II. translatione. divisione. si qui sint. De unione. § 1. aut unum ve1 plura ita alii uniuntur ut esse desinant. et describantur dos beneficii ac iura et onera beneficiarii. Can. conversione et suppressione beneficiorum. si agatur de iure patronatus. in quo definiatur locus ubi beneficium erectum est. nisi agatur de mutationibus Ecclesiae favorabilibus et accedat consensus ipsius fundatoris.409 prudenter praevideat ea quae necessaria sunt aliunde non defutura.

Translatio beneficii habetur cum beneficii sedes de alio in alium locum deducitur. et. beneficium accessorium sequitur principale. In minus principali. meliora ac favorabiliora. 3. iura et onera. si inter se componi nequeant. cum beneficium in aliam speciem mutatur. 1420. qui principale obtinet. § 3. omnia iura et onera exstinctorum competunt. cum beneficia remanent. divisio. In aeque principali. cum pars territorii aut bonorum alicuius beneficii ex eodem detrahitur et alii beneficio vel causae piae aut ecclesiastico instituto assignatur. quodlibet beneficium conservat suam naturam. beneficio quod emergit aut remanet. eorum suppressio. neque alterum alteri subiicitur. Can. aut dismembratio quae detractis bonis beneficialibus fiat quin novum erigatur beneficium. uni eidemque clerico unitorum beneficiorum tituli conferri debent. sed unum aut plura alii tanquam accessorium principali subiiciuntur. cum ex uno duo vel plura beneficia fiunt. seu per subiectionem vel accessionem. suppressio. 1421. cum prorsus exstinguitur. § 2. divisio et dismembratio quaelibet uni Sedi Apostolicae reservantur. Unio exstinctiva beneficiorum. eo ipso et accessorium consequatur atque utriusque onera implere debeat. vi peractae unionis. cum unita beneficia remanent prout sunt. . Can. itemque beneficii religiosi translatio.410 2.o Minus principalis. ita ut clericus. § 1. In unione exstinctiva. sed. conversio.o Aeque principalis. dismembratio. 1422. unio aeque aut minus principalis beneficii religiosi cum saeculari et contra. Can.

nec Vicarius Generalis sine mandato speciali. et Superior religiosus sacerdotem e clero saeculari in eadem instituendum. Can. § 2. Can. etiamsi ambae dioeceses aeque principaliter unitae ab uno Episcopo regantur.411 Can. sed possunt eam cum ecclesia cathedrali aut collegiali. et Superior potest sacerdotem e sua religione ad curam . Ordirarii nunquam possunt beneficia quaevis unire sive curata sive non curata. cum monasteriis. ipsis invitis. § 3. Ordinario loci praesentare debet. domus religiosa particeps fit solummodo fructuum paroeciae. ob Ecclesiae necessitatem vel magnam et evidentem utilitatem. Ordinarii locorum. beneficium non curatum sit accessorium. si unio fiat minus principalis. ita unire ut reditus paroeciae cedant in commodum ipsius ecclesiae. 1425. neque beneficium iuris patronatus cum beneficio liberae collationis sine patronorum consensu. quae in territorio paroeciae sita sit. aeque aut minus principaliter unire quaslibet paroeciales ecclesias inter se aut cum beneficio non curato. nisi in perpetuum. relicta parocho vel vicario congrua portione. neque cum dignitatibus et beneficiis ecclesiae cathedralis vel collegiatae. ita tamen ut altero in casu. neque beneficia exempta vel Sedi Apostolicae reservata cum aliis quibuslibet. possunt. 1423. Si a Sede Apostolica paroecia domui religiosae uniatur ad temporalia tantum quod attinet. assignata congrua portione. § 2. 1424. non autem Vicarius Capitularis. cum detrimento eorum qui eadem actu obtinent. § 1. § 1. Sin autem pleno iure. Nequeunt vero paroeciam unire cum mensa capitulari vel episcopali. neque beneficia unius dioecesis cum beneficiis alterius dioecesis. ecclesiis religiosorum aut alia persona morali. paroecia fit religiosa. Unio beneficiorum a locorum Ordinariis fieri non potest.

§ 1. transferre cum omnibus emolumentis et oneribus priori ecclesiae adiunctis. 631. Propter canonicas causas de quibus in can. si fieri possit. ea tantum est. eiusque iurisdictioni. tunc solum cum ecclesia. § 4. erectis. aut nimia sit paroecianorum multitudo. aut earum territorium dismembrare. § 1. Ordinarii possunt quoque beneficii saccularis paroecialis sedem de alio in alium eiusdem paroeciae locum transferre. quae. desumi debet ex reditibus ad ecclesiam matricem quoquo modo pertinentibus. collapsa sit et restaurari nequeat. § 2. Can. servato praescripto can. alia autem beneficia. dividere. Si vicaria perpetua aut nova paroecia dotetur ex reditibus ecclesiae a qua dividitur. Ordinarius debet vicariae perpetuae aut paroeciae noviter erectae congruam portionem assignare. si aut magna sit difficultas accedendi ad ecclesiam paroecialem. correctioni et visitationi ipse subesse debet in iis rebus quae ad curam animarum pertinent. 476. nisi aliunde haberi queat. § 3. quorum bono spirituali subveniri nequeat ad normam can.412 animarum exercendam nominare. sed Ordinarii loci est eundem probare et instituere. Possunt etiam Ordinarii ex iusta et canonica causa paroecias quaslibet. possunt in matrices vel alias ecclesias locorum eorundem seu vicinorum. 1426. Can. vicariam perpetuam vel novam paroeciam erigentes. in qua fundata erant. altaribus vel sacellis sub iisdem invocationibus. invitis quoque earum rectoribus et sine populi consensu. § 1. 1427. Causa canonica ut divisio aut dismembratio paroeciae fieri possit. 1500. dummodo sufficientes reditus eidem matrici ecclesia remaneant. debet matrici honorem deferre modo et finibus ab Ordinario . ad normam can. 1423. Paroeciam dividens.

praesertim rectoribus ecclesiarum. dacur in devolutivo tantum recursus ad Sanctam Sedem. nisi id expresse concessum sit. sed possunt. § 3. dividentis aut dismembrantis benefecia. § 3. dum beneficium conferunt. Can. Locorum Ordinarii uniones. nova paroecia est liberae collationis. Adversus decretum Ordinarii unientis. transferentis. nisi in commodum parochi vel vicarii eiusdem paroeciae a munere abeuntis. § 5. divisiones. divisio. Unio. eisdem imponere pensiones temporarias. Can. quorum intersit. dismembrationes beneficiorum ne faciant nisi per authenticam scripturam. § 1. dismembratio facta sine canonica causa irrita est. quae tamen ne excedant tertiam partem reditus paroeciae. qui tamen vetatur baptismalem fontem matrici ipsi reservare. vicaria perpetua aut paroecia noviter erecta non est religiosa. Beneficiis autem paroecialibus non possunt. § 2. quae durent ad vitam beneficiarii. si qui sint. qui tamen nequit eas alienare. § 1. Pensiones beneficiis sive a Romano Pontifice sive ab aliis collatoribus impositae. imponere pensiones. auditis Capiiulo cathedrali et iis. salva huic congrua portione.413 praestituendis. 1428. Beneficiis quibuslibet nequeunt Ordinarii locorum pensiones perpetuas aut temporarias imponere quae ad vitam pensionarii durent. § 2. pariter divisa paroecia iuris patronatus. . cessant morte pensionarii. translationes. ex iusta causa in ipso collationis actu exprimenda. quibusvis deductis expensis et incertis reditibus. translatio. 1429. Divisa paroecia quae ad aliquam religionem iure spectat.

dummodo ne obstent conditiones a fundatore expressae. nec beneficia religiosa in saecularia. 1430. n. . § 2. salvo tamen praescripto can. 476. Conferre autem beneficia nequit Vicarius Generalis sine speciali mandato. § 1. § 3. Coadiutores in beneficiis cum vel sine futura successione ab una Sede Apostolica constitui possunt. Can. 455. Can. nec saecularia in religiosa. 458. Si Ordinarius intra semestre ab habita certa vacationis notitia beneficium non contulerit. nisi ad normam can. Can. salvo praescripto can. 475. 1433. E contrario possunt beneficia simplicia ab Ordinariis locorum in curata converti. § 2. 1431. Vicarius autem Capitularis nec paroecias vacantes. CAPUT III.414 Can. § 2. 3. § 1. Ad collationem beneficiorum vacantium. 1432. Beneficia curata ab Ordinariis in non curata converti nequeunt. Ius Romano Pontifici est beneficia in universa Ecclesia conferendi eorumque collationem sibimet reservandi. neque alia beneficia perpetua liberae collationis. huius collatio devolvitur ad Sedem Apostolicam. Cardinalis in proprio titulo vel diaconia et Ordinarius loci in proprio territorio habent intentionem in iure fundatam. De beneficiorum collatione.

leges peculiares de eisdem vigentes serventur. vacaverint per beneficiarii obitum in ipsa Urbe. quae vacaverint per obitum.o Quae invalide ob simoniae vitium collata fuerint. 3. promotionem.o Denique beneticia quibus Romanus Pontifex per se vel per delegatum manus apposuit his qui sequuntur modis: si electionem ad beneficium irritam declaraverit. etiam curata. 1434. nisi id expresse dicatur. 2. Beneficium ecclesiasticum clerico invito et provisionem non expresse acceptanti valide conferri nequit. 1436. . officialium maiorum Sacrarum Congregationum. § 2.o Omnia beneficia. Tribunalium et Officiorum Romanae Curiae et Familiarium. etiam honoris tantum. beneficia manualia aut iuris patronatus laicalis vel mixti. 1435. E. vel vetuerit electores ad electionem procedere. R. § 1. beneficio privaverit. sunt reservata Sedi Apostolicae. Can. Summi Pontificis tempore vacationis beneficii. 4. Quod attinet ad collationem beneficiorum quae Romae fundata sint.o Quae. 396. Beneficia Sedi Apostolicae reservata ab inferioribus invalide conferuntur. At nunquam sunt reservata. Praeter omnia beneficia consistorialia et omnes dignitates ecclesiarum cathedralium et collegiatarum ad normam can. § 1. si beneficium in commendam dederit. si renuntiationem admiserit. Legatorum Romani Pontificis. transtulerit. sola beneficia quae infra memorantur: 1. quanquam vacanti.415 Can. Can. § 3. renuntiationem vel translationem S. fundata extra Romanam Curiam. si beneficiarium promoverit. Cardinalium.

1443. 1429. 1441. Nullus clericus habilis est ad acceptanda et retinenda sive in titulum sive in commendam perpetuam plura beneficia incompatibilia. religiosa sodalibus illius religionis. Can. missio in possessionem. ad normam can. Beneficia ecclesiastica sine deminutione conferantur. Si agatur de beneficiis non consistorialibus. si agatur de beneficiis pro quibus haec fidei professio praescripta sit. §§ 1. ad loci Ordinarium spectat. patrono aliisve cedant. Can. Nemo possessionem beneficii sibi collati aut propria auctoritate capiat. § 2. Omnia beneficia saecularia ad vitam beneficiarii conferenda sunt. salvo praescripto can. aut non emissa fidei professione.1440. seu institutio corporalis. ad quam beneficia pertinent. . § 1.416 Can. Beneficia saecularia nonnisi clericis e clero saeculari conferenda sunt. Incompatibilia sunt non solum duo beneficia quorum onera universa idem beneficiarius per se implere simul nequeat. 2. § 1. § 2. quae collatori. 1438. sed etiam duo beneficia quorum alterutrum ad honestam ipsius sustentationem sufficiat. Can. qui ad id alium ecclesiasticum virum delegare poterit. Nemo potest beneficium sibi ipse conferre. Tanquam simoniacae reprobantur deductiones ex fructibus. 1437. 1439. Can. vel consuetudo immemorabilis vel peculiare indultum. Can. Can. compensationes ac solutiones a clerico in actu provisionis faciendae. 156. nisi aliud ferat vel lex fundationis. 1442.

beneficium autem postulanti conferri non potest. Can. nisi iusta ex causa Ordinarius ab eo modo seu ritu expresse in scriptis dispensaverit. 188. definita. De iure patronatus. Missio in beneficii possessionem fiat secundum modum iure peculiari praescriptum. speciale mandatum habentem. § 2. n. 1444. Posessio beneficii etiam per procuratorem. probaverit se in eiusdem beneficii possessione pacifice per integrum triennium fuisse bona fide. 1446. beneficium vacare declaret ad normam can.417 Can. 2. quo inutiliter praeterlapso. Loci Ordinarius praefiniat tempus intra quod possessio beneficii capi debeat. § 1. quo in casu haec dispensatio locum tenet captae possessionis. beneficium ex legitima praescriptione obtinet. Si clericus qui beneficium possidet. etsi forte cum titulo invalido. quod certo modo vacare contendat. Qui beneficium postulat ab alio pacifice possessum. Can. 1447. debet in supplici libello exprimere nomen possessoris. nisi iustum obstiterit impedimentum. ad normam iuris. 1445. Can. capi potest. nisi prius causa in petitorio fuerit. tempus possessionis et causam specialem ex qua constet nullum possessori in eo beneficio ius competere. . CAPUT IV. dummodo absit simonia. vel legitima consuetudine receptum.

eorum ius patronatus canonibus qui sequuntur. mixtum. loco iuris patronatus quo fruuntur aut saltem loco iuris praesentandi.o Hereditarium. vel mixtus. quo quis iure patronatus potitur. 2. prout alicui rei cohaeret vel directe ad personam spectat.o Fidelibus qui ex toto vel ex parte ecclesias exstruxerint vel beneficia fundaverint. 2. Can.418 Can. vel ad eos qui de familia aut de gente sunt fundatoris. vel etiam eis qui ab illis causam habent. § 2. § 2. prout transit ad heredes. 3. Ius patronatus est summa privilegiorum. prout titulus. concedere vel ad tempus vel etiam in perpetuum. § 1. familiare. Curent locorum Ordinarii ut patroni. vel laicalis. Can. Nullum patronatus ius ullo titulo constitui in posterum valide potest. est ecclesiasticus. eorum liberalitati proportionata. vel ad eos qui simul sunt heredes et de familia vel gente fundatoris. . 1449. 1450. Loci autem Ordinarius potest: 1. Si patroni id noluerint. quae ex Ecciesiae concessione competunt fundatoribus catholicis ecclesiae.o Ecclesiasticum.o Fundationem beneficii admittere ea adiecta conditione. cappellae aut beneficii. § 1. regatur. Can. Ius patronatus est: 1. cum quibusdam oneribus. 1451. ut beneficium prima vice conferatur clerico fundatori vel alii clerico a fundatore designato. spiritualia suffragia. 1448. vel personale.o Reale. mixtum. gentilitium. spiritualia suffragia etiam perpetua pro se suisve acceptent. laicale.

in sui patronatus ecclesia stemma gentis . salvis legibus fundationis itemque praescripto can. vel pensio in limine fundationis ipsi patrono fuerit reservata. Ut ad alios ius patronatus personale transmitti valide possit. Can. tolerari tantum possunt. Can. si qui supersint. etiamsi ipse iuri patronatus renuntiaverit in commodum Ecclesiae. § 2. n. schismaticos. quoties patronus ad inopiam nulla sua culpa redactus fuerit.o Praesentandi clericum ad ecclesiam vacantem vel beneficium vacans. § 3. adscriptos societatibus secretis ab Ecclesia damnatis. nec ad quoslibet excommunicatos post sententiam declaratoriam vel condemnatoriam. 1455. § 1. 2. nisi authenticis documentis aut aliis legitimis probationibus evincatur. 1452. Electiones ac praesentationes populares ad beneficia etiam paroecialia. sicubi vigent. quae ad sublevandam eius inopiam non sufficiat. si ita ferant legitimae locorum consuetudines. cui ius patronatus reale cohaeret.o Habendi. 1454. Si res. requiritur consensus Ordinarii in scriptis datus. Privilegia patronorum sunt: 1. Can. haereticos. 3. publice apostatas. 1470. alimenta ex aequitate obtinendi ex ecclesiae vel beneficii reditibus. ad aliquam personam de qua in § 1 transeat. si populus clericum seligat inter tres ab Ordinario loci designatos. § 1. Nullum ius patronatus admittatur. 4. Ius patronatus personale transmitti valide nequit ad infideles.419 Can.o Salva exsecutione onerum et honesta beneficiarii sustentatione. ius patronatus suspensum manet. 1458.

exoriatur sive circa ius praesentandi inter Ordinarium et patronum ve1 inter ipsos patronos. qui tamen semel . § 1. accedat oportet Ordinarii consensus in scriptis datus. § 2. sed extra presbyterium et sine baldachino. Praesentatio. Can. Si vero lis. ecclesia vel beneficium pro eo casu fit liberae collationis. saltem intra quatuor menses a die quo is. si agatur de beneficio quod per concursum conferri debet. 1456. Can. possunt tum pro se tum pro suis successoribus de alternis praesentationibus inter se convenire. si opus sit. nisi brevius tempus lege fundationis vel ligitima consuetudine praescriptum fuerit. sive agatur de patronatu laicali sive de ecclesiastico et mixto fieri debet.420 vel familiae. oeconomum ecclesiae vel beneficio vacanti Ordinarius praeficiat. nullo iusto obstante impedimento. § 1. Ut autem haec conventio sit valida. Si plures singulares personae sint patroni. Can. digniorem sedem in ecclesia. cui ius est instituendi. Uxor per seipsam ius patronatus exercet. 1459. minores per parentes aut per tutores. ius patronatus interim suspensum manet. quae intra utile tempus dirimi nequeat. 1458. sive circa ius praelationis inter ipsos praesentatos. praecedentiam ante ceteros laicos in processionibus vel similibus functionibus. § 2. Can. suspendatur collatio usque ad finem controversiae. 1457. Si intra praescriptum tempus praesentatio facta non fuerit. patronum certiorem fecerit de vacatione beneficii et de sacerdotibus qui in concursu fuerunt probati. et interim. quod si parentes vel tutores acatholici sint.

1460. § 4. modo illos ne excludat quos prius praesentavit. § 3. 1461. ille praesentatus habeatur. ipso praesentationis vel saltem acceptationis die. etiam laicus. sed aequalem inter se suffragiorum numerum habuerint. quod si. ii omnes praesentati censeantur. intra tempus tamen praescriptum. qualitatibus omnibus praedita. quot titulos. Si ius patronatus collegialiter exerceatur. Si ecclesiae vel beneficio provideri debeat per concursum. quae iure seu communi seu peculiari vel lege fundationis requiruntur. § 1. Qui ex diversis titulis ius patronatus obtinet. omnes censeantur praesentati. . revocari. Can. Can. sed plures praesentare potest.421 praestitus nequit valide ab eodem Ordinario vel eius successoribus. tot habet in praesentatione suffragia. 1462. nisi clericum legitime ex concursu probatum. ille praesentatus habeatur. tum una simul tum etiam successive. ad normam can. idest. Can. Persona praesentata debet esse idonea. patronis invitis. suffragiorum numerum habuerint. maiorem quam ceteri. duobus scrutiniis sine effectu institutis in tertio scrutinio plures maiorem prae ceteris. patronus. qui maiorem suffragiorum numerum retulerit. non potest praesentare. quae inter se de alternis praesentationibus non convenerint. Nemo potest praesentare seipsum neque aliis patronis accedere ut suffragiorum numerum ad praesentationem necessarium pro se compleat. Quilibet patronus. et si plures eundem. qui maiorem saltem relative suffragiorum numerum retulerit. antequam praesentatio acceptetur. § 2. 101 § 1. 1463. Can. Si ius patronatus penes singulares personas sit. non unum tantum.

149 de persona praesentata diligenter inquirere et opportunas notitias. labe simoniaca infecta. Ordinarius ad suum formandum iudicium. § 1. ecclesia vel beneficium pro eo casu fit liberae collationis. 1466. oeconomum ecclesiae vel beneficio vacanti Ordinarius praeficiat. § 3. et etiam institutionem forte subsecutam irritam reddit. etiam secretas. dummodo tempus utile ad praesentandum sua negligentia lapsum ne sit. Can. debet ad normam can. Praesentatio. § 1. acceptata praesentatione. 1464. si opus fuerit. quo pendente. Praesentatio fieri debet loci Ordinario. potest alium intra tempus de quo in can. § 3. 1457 praesentare. 1465. sed si ne hic quidem idoneus repertus fuerit. § 2. . nisi patronus vel praesentatus intra decem dies a significatione recusationis recursum a iudicio Ordinarii ad Sedem Apostolicam interposuerit. suspendatur collatio usque ad finem controversiae et interim.422 Can. est ipso iure irrita. ius habet ad canonicam institutionem. et idoneus repertus. § 2. Ius concedendi canonicam institutionem proprium est Ordinarii loci. § 2. cuius est iudicare utrum idonea sit persona praesentata. si opus sit. Can. Si plures et omnes idonei praesentati sint Ordinarius eligit quem magis idoneum in Domino iudicaverit. § 1. Legitime praesentatus. Ordinarius non cogitur patrono patefacere rationes cur personam praesentatam admittere non possit. non autem Vicarii Generalis sine mandato speciali. assumere. patronus. Si praesentatus non idoneus fuerit repertus.

1470. 1186.o Ordinarium loci monere. Si ecclesia collapsa fuerit vel necessariis indigeat reparationibus. nullo iusto obstante impedimento. 3. § 3. cum ecclesiae vel beneficii reditus ita defecerint. 1467. ecclesiam denuo aedificaverit vel restauraverit aut reditus auxerit.o Supplere reditus. 1469. nn. si ex titulo aedificationis ius patronatus habeant. 3. ius patronatus interim quiescit. quin tamen se immisceant administrationi eorundem bonorum.o Aedificare denuo ecclesiam collapsam aut reparationes. Si patronus. Can. ius patronatus revigescit. intra duos menses ex quo praesentatio facta sit. aut si reditus defecerint ad normam § 1. 1469. secus ipso iure et sine ulla declaratione cessat.423 Can. patronus rursus ius praesentandi habet. § 3. ius patronatus exstinguitur: . ut nequeat amplius vel cultus decenter in ecclesia exerceri. Si praesentatus ante canonicam institutionem renuntiaverit vel mortuus fuerit. intra tempus ab Ordinario sub poena cessationis patronatus praefiniendum. § 1. Can. si bona ecclesiae seu beneficii dilapidari viderint. 2. Can. si ex titulo dotationis ius patronatus proveniat. vel beneficium conferri. 1468. § 2. Praeter casum de quo in can. et nisi onus aedificandae denuo vel reparandae ecclesiae aliis incumbat ad normam can. Onera seu officia patronorum sunt: 1. necessarias in eadem facere. § 1. iudicio Ordinarii. Institutio canonica pro quolibet beneficio etiam non curato dari debet. 2.

damnum afferre. 4. linea cui secundum tabulas fundationis reservatur. 6.o Si res. si bona ac iura ecclesiae vel beneficii iniuste usurpaverit aut detineat. ecclesia vel beneficium uniatur alii liberae collationis. 3.o Si patronus ius partronatus simoniace in alium transferre attentaverit. quo in altero casu nec ius patronatus hereditarium evadit. requiritur et sufficit sententia declaratoria.o Si contra ius patronatus legitime praescriptum fuerit. consentiente patrono. 2.424 1. aut ecclesia fiat electiva vel regularis. Propter crimina de quibus in § 1. pereat. eius tamen renuntiatio ex integro fieri potest aut ex parte. 5. 6.o Si. Ut ex delictis enumeratis in § 1. ius patronatus amittit solus patronus reus et.o Si patronus iuri suo renuntiaverit. . cui ius patronatus inhaeret. haeresim aut schisma. ob delictum postremo memoratum. si lapsus fuerit in apostasiam. aut exstinguatur familia.o Si Sancta Sedes ius patronatus revocaverit aut ipsam ecclesiam vel beneficium perpetuo suppresserit. § 2. nunquam vero potest aliis compatronis. nec Ordinarius valide permittere poterit donationem iuris patronatus alii fieri. gens. nequeunt ius patronatus exercere eiusque privilegiis uti. § 4. si qui sint. si rectorem vel alium clericum ecclesiae servitio addictum aut beneficiarium per se vel per alios occiderit vel mutilaverit. eius quoque heredes. n. n. usque dum censura vel infamia perdurant. § 3. patroni censeantur ius patronatus amississe. Censura aut infamia iuris innodati post sententiam condemnatoria vel declaratoriam. 6.

Can. Si cui Sedes Apostolica sive in concordantis sive extra concordanta indultum concesserit praesentandi ad ecclesiam vacantem vel ad beneficium vacans. obligationi recitandi horas canonicas non satisfecerit. Beneficiarius tenetur peculiaria onera beneficio adnexa fideliter adimplere et praeterea canonicas horas quotidie recitare. Can. 239.425 Can. omnibus fruitur tam temporalibus. capta legitime beneficii possessione. § 2. non inde ius patronatus oritur. Etsi beneficiarius alia bona non beneficialia habeat. fructus pro rata omissionis non facit suos. § 1. Quilibet beneficiarius. obligatione autem tenetur impendendi superfluos pro pauperibus aut piis causis. De iuribus et obligationibus beneficiariorum. § 1. 1473. quae beneficio adnexa sint.n. et privilegium praesentationis strictam interpretationem pati oportet ex tenore indulti. Si ad beneficium obtinendum susceptio alicuius ordinis requiratur. 1472. quam spiritualibus. Si. 19. beneficiarius talem ordinem ante beneficii collationem iam receperit oportet. 1471. . libere uti frui potest fructibus beneficialibus qui ad eius honestam sustentationem sint necessarii. eosque fabricae ecclesiae aut Seminario dioecesano tradat vel in pauperes eroget. salvo praescripto can. Can. 1475. nullo legitimo detentus impedimento. Can. CAPUT V. 1474.

2147 seqq. ab iis ferendae sunt quibus onus reficiendi beneficialem ecclesiam incumbit. si sit parochus. nisi fundationis tabulae aut legitime conventiones et consuetudines aliud caeant. § 2. ut beneficii curator. Si negligens aliove modo in culpa fuerit. Annui reditus beneficii inter successorem et antecessorem eiusve heredes. 1476. Impensae pro extraordinariis domus beneficialis reparationibus. Can. et.426 Can. 1479. ne maiorum necessitas enascatur. Can. Can. qui in casibus extraordinariis congruis praescriptionibus caveat ne talis locatio in damnum vergat loci pii aut successorum in beneficio. damna resarcire beneficio debet. 1480. distribuantur. atque ad ea compensanda ab Ordinario loci compellendus est. administrare debet. § 3. in casu obitus. pro rata temporis quo beneficio uterque deservierit. ad normam iuris. a paroecia amoveri poterit ad normam can. 1477. § 1. Sumptus ordinario modo connexi cum bonorum beneficialium administratione et fructuum perceptione. beneficiarius quamprimum perficiat. § 2. Minores reparationes quae ipsi incumbunt. . 1. In locatione bonorum beneficialium anticipatae solutiones ultra semestre prohibentur sine licentia Ordinarii loci. Can. §. a beneficiario ferendi sunt. 1478. Beneficiarius bona ad suum beneficium pertinentia. Ordinaris loci obligatione tenetur advigilandi etiam per vicarios foraneos ut beneficialia bona conserventur et rite administrentur.

1482. Can. nisi legitima consuetudo aut peculiaria statuta rite approbata alium iustae compositionis modum induxerint. 472. ea. Quod ad mediam annatam. 1. De dimissione et permutatione beneficiorum. par. Bona mensae episcopalis ab Episcopo diligenter administrentur. ad successorem ex toto secureque transmittantur. . 2. Deductis cuiuslibet generis expensis et salvo praescripto can. et peculiaria statuta ac laudabiles consuetudines in unaquaque regione circa eam vigentes serventur. utensilia omnia vel bona mobilia domui episcopali forte addicta atque in mensae dominio constituta. accurato inventario confecto. 1483. ubi viget. Can. Curent quoque Episcopi ut.427 omnibus proventibus et oneribus currentis anni computatis. quoties huiusmodi onera ex peculiari titulo aliis non incumbant. n. 1481. quam vocant. restauretur et reparetur impensis eiusdem mensae. CAPUT VI. pro altera cedunt fabricae ecclesiae seu sacrario. 3. par. 1. si opus sit. attinet. Can. fructus beneficii vacantis pro altera dimidia parte accrescunt doti beneficii vel massae communi. par. salva legitima consuetudine qua fructus omnes in bonum commune dioeceseos erogentur. Domus episcopalis sarta tectaque conservetur et. retineatur.

Ordinarius intra mensem consensum praestet vel deneget. Ordinarius admittere nequit. de consensu patroni. non autem Vicarii Generalis sine peculiari mandato. nisi in casu quo beneficium sit litigiosum et dimissio fiat ab alterutro ex litigantibus in commodum alterius. Dimissio beneficii. 1484. Can. cuius titulo clericus ordinatus fuit. Can. . nec Vicarii Capitularis. 1. 1485. Dimissionem beneficiorum in commodum aliorum vel sub aliqua conditione. 1486. et Ordinarii loci. si utrumque aut alterutrum beneficium sit Sedi Apostolicae reservatum. alium legitimum ordinationis titulum substituisse. 3. 584. par. et permutatio valet a momento consensus ab Ordinario praestiti. nequeunt compensari reservatione fructuum aut praestatione pecuniae seu cuiusque rei pretio aestimabilis. Permutatio duorum beneficiorum fieri valide nequit. nisi expressa mentio fiat clericum illius titulo promotum fuisse. et servato praescripto can. Can. par. et firmo praescripto can. 1. nisi propter Ecclesiae necessitatem vel utilitatem aliave iusta de causa. Beneficiorum permutatio admitti nequit ab Ordinario. 1487. eidemque. Si beneficia permutanda inaequalia sint. Can. 1488.428 Can. 186. irrita est. par. de consensu Ordinarii. nisi constet eum necessaria ad honestam sustentationem aliunde habere. Ordinarius ne admittat dimissionem beneficii a clerico in maioribus ordinibus constituto factam. si agatur de beneficio iuris patronatus. par. quae ipsam beneficii provisionem aut redituum erogationem attingat. 2. sine aliorum detrimento.

Horum institutorum administrare bona sui cuiusque rectoris est.429 par. iisdemque iuribus fruitur. quibus administratores aliorum bonorum ecclesiasticorum. In tabulis fundationis pius fundator accurate describat totam instituti constitutionem. hic vero iisdem obligationibus tenetur. . par. Can. ad opera religionis vel caritatis sive spiritualis sive temporalis destinata. quae. sufficiat vel sufficiens fore prudenter praevideatur ad illum assequendum. omnibus perpensis.1489. Can. secundum normas tabulae fundationis. possunt ab Ordinario loci erigi et per eius decretum persona iuridica in Ecclesia constitui. 1. orphanotrophia aliaque similia instituta. 3. par. par. Loci Ordinarius haec instituta ne approbet. De aliis institutis ecclesiasticis non collegialibus. et talis constituta fuerit dos. nisi finis fundationis utilis reapse sit. 1. finem. Permutatio fieri nequit inter plures quam duos beneficiarios. par. 2. 2. Hospitalia. 1490. TITULUS XXVI.

fundatio ne acceptetur. administrationem et regimen. usum redituum et successionem in bona. 1493. Etiamsi fundatione. sacrorum administrationem. quorum alterum in archivo instituti. episcopali vigilantiae subsunt quod spectat ad religionis magisteria.430 dotationem. par. Loci Ordinarius omnia huiusmodi instituta. iurisdictioni Ordinarii loci penitus subduntur. 2. alterum in archivo Curiae reponatur. nisi in tabulis fundationis aliud caveatur. exercitationes pietatis. si de domo religiosa iuris pontificii. 1492. Si fundator velit administratores non teneri rationem Ordinario loci reddere. 1491. si quidem agatur de domo religiosa iuris dioecesani. 1. Ordinarius loci advigilet ut piae fidelium voluntates. vel in usus a fundatione alienos converti nequeunt. reprobata contraria consuetudine. etiam in personam moralem erecta et quovis modo exempta. par. ius tamen Ordinario est redditionem rationum exigendi. Imo licet in personam moralem non sint erecta et domui religiosae concredita. 1. par. visitare potest et debet. plene serventur. par. Huiusmodi tabulae duplici exemplari conficiendae sunt. Sine venia Sedis Apostolicae haec instituta supprimi. Can. uniri. 2. praescriptione aut privilegio apostolico pium institutum a iurisdictione et visitatione Ordinarii loci exemptum fuerit. 2. Can. in horum institutorum fundatione expressae. . 1494. Can. par. Can. honestatem morum. casu exstinctionis ipsius instituti.

pretiosa. par. Can. quibus notabilis valor sit. sive incorporalia.431 PARS SEXTA. sunt bona ecclesiastica. ad honestam clericorum aliorumque ministrorum sustentationem et ad reliquos fines sibi proprios sint necessaria. par. 2. independens a civili potestate. Etiam ecclesiis singularibus aliisque personis moralibus quae ab ecclesiastica auctoritate in iuridicam personam erectae sint. artis vel historiae vel materiae causa. Dicuntur sacra. 1497. 1. ius est. retinendi et administrandi bona temporalia ad fines sibi proprios prosequendos. Can. ad normam sacrorum canonum. quae vel ad Ecclesiam universam et ad Apostolicam Sedem vel ad aliam in Ecclesia personam moralem pertineant. Bona temporalia. 1. 2. Can. par. bona temporalia acquirendi. exigendi a fidelibus quae ad cultum divinum. DE BONIS ECCLESIAE TEMPORALIBUS. Ecclesiae ius quoque est. quae consecratione vel benedictione ad divinum cultum destinata sunt. par. retinendi et administrandi. 1495. sive corporalia. tum immobilia tum mobilia. Ecclesia catholica et Apostolica Sedes nativum ius habent libere et independenter a civili potestate acquirendi. 1496. .

sub suprema auctoritate Sedis Apostolicae. eius bona fiunt personae moralis ecclesiasticae immediate . Exstincta persona morali ecclesiastica. cui divisio competat cum debita proportione ex bono et aequo divid debent. salvis piorum fundatorum seu oblatorum voluntatibus. sed etiam quaelibet persona moralis in Ecclesia. ab auctoritate ecclesiastica. 1. Can. In canonibus qui sequuntur. 1498. Can. iuribus legitime quaesitis. De bonis ecclesiasticis acquirendis. nomine Ecclesiae significatur non solum Ecclesia universa aut Sedes Apostolica. quae eadem bona legitime acquisiverit.432 Can. et aes alienum quod pro toto territorio contractum fuerat. par. Can. Diviso territorio personae moralis ecclesiasticae ita ut vel illius pars alii personae morali uniatur. par. ac legibus peculiaribus. 1499. vet distincta persona moralis pro parte dismembrata erigatur. Dominium bonorum. TITULUS XXVII. quibus id aliis licet. ad eam pertinet moralem personam. 2. 1500. 1501. Ecelesia acquirere bona temporalia potest omnibus iustis modis iuris sive naturalis sive positivi. etiam bona communia quae in commodum totius territorii erant destinata. quibus persona moralis regatur. nisi ex contextu sermonis vel ex natura rei aliud appareat.

Can. 1504. itemque laicorum confraternitates. beneficiis aliisque institutis ecclesiasticis. 621-624. 1506. Omnes ecclesiae vel beneficia iurisdictioni Episcopi subiecta.433 superioris. nisi iam antiqua consuetudine fuerit determinata. 1356. 1. peculiaria statuta ac laudabiles consuetudines in unaquaque regione serventur. 1502. 1505. stipem cogere pro quolibet pio aut ecclesiastico instituto vel fine. omnibus beneficiariis. iuribus legitime quaesitis atque legibus peculiaribus quibus exstincta persona moralis regebatur. extraordinariam et moderatam exactionem imponere. in scriptis data. vetantur privati tam clerici quam laici sine Sedis Apostolicae aut proprii Ordinarii et Ordinarii loci licentia. par. quanquam sibi subiectis. Ordinarius potest tantummodo in actu fundationis vel consecrationis. Salvis praescriptis can. Aliud tributum in bonum dioecesis vel pro patrono imponere ecclesiis. Ad decimarum et primitiarum solutionem quod attinet. speciali dioecesis necessitate impellente. par. Can. salvis semper fundatorum seu oblatorum voluntatibus. Can. potest. praefinire taxas pro variis actibus iurisdictionis voluntariae vel pro exsecutione rescriptorum Sedis Apostolicae vel occasione ministrationis Sacramentorum . 1507. 1234. aut beneficialem pensionem de qua in can. 1507. 1503. Salvo praescripto can. Can. Can. sive saecularibus sive religiosis. 1355.1429. Loci Ordinarius. Can. de quo in can. praeter tributum pro Seminario. sed nullum imponi tributum potest super eleemosynis Missarum sive manualium sive fundatarum. 1056 et can. debent quotannis in signum subiectionis solvere Episcopo cathedraticum seu moderatam taxam determinandam ad normam can. 1.

1508. nisi prius a Sede Apostolica approbata fuerit. par.o Fines certi et indubii provinciarum ecclesiasticarum. dioecesium. Can.o Beneficium ecclesiasticum sine titulo. 1510. Can. par.o Quae sunt iuris divini sive naturalis sive positivi. prout est in legislatione civili respectivae nationis. libere . abbatiarum vel praelaturarum nullius. tanquam acquirendi et se liberandi modum.o Quae obtineri possunt ex solo privilegio apostolico. est Concilii provincialis aut conventus Episcoporum provinciae. 5. sed nulla vi praefinitio eiusmodi pollet. Can. quae tamen eas adhibere nequeunt ad profanos usus. 6. 1509. 1909. servetur praescriptum can. praefecturarum apostolicarum.o Ius visitationis et obedientiae. ita ut subditi a nullo Praelato visitari possint et nulli Praelato iam subsint. paroeciarum. 1. Res sacrae quae in dominio privatorum sunt.434 vel Sacramentalium. praescriptione acquiri a privatis personis possunt. 7. in tota ecclesiastica provincia solvendas. Praescriptioni obnoxia non sunt: 1. salvo praescripto canonum qui sequuntur. 2. Ecclesia pro bonis ecclesiasticis recipit. Praescriptionem. Ad taxas pro actibus iudicialibus quod spectat.o Iura spiritualia.o Solutio cathedratici. quorum laici non sunt capaces. si agatur de praescriptione in commodum laicorum. 3. si vero consecrationem vel benedictionem amiserint. 4. 2. vicariatuum apostolicorum.o Eleemosynae et onera Missarum. 8.

sed a persona morali ecclesiastica contra aliam personam moralem ecclesiasticam praescribi possunt. Can. Quae ad aliam personam moralem ecclesiasticam. salvo praescripto can. In ultimis voluntatibus in bonum Ecclesiae serventur. par. Can. par. 2. diligentissime impleantur etiam circa modum administrationis et erogationis bonorum. 1515. 2. par. par. non a persona privata. Res immobiles. Voluntates fidelium facultates suas in pias causas donantium vel relinquentium. sollemnitates iuris civilis. Ordinarii omnium piarum voluntatum tam mortis causa quam inter vivos exsecutores sunt. 1515. bona relinquere. . par. par. 1514. potest ad causas pias. 1. 2. non tamen sordidos. mobiles pretiosae. sive per actum mortis causa. hae si omissae fuerint. spatio centum annorum praescribuntur. Can. 1. non solum initio possessionis. nisi bona fide nitatur. par. 1513. Qui ex iure naturae et ecclesiastico libere valet de suis bonis statuere. quae in dominio privatorum non sunt. sive per actum inter vivos. 3. quae pertinent ad Sedem Apostolicam. sive per actum inter vivos sive per actum mortis causa. Can. si fieri possit. Nulla valet praescriptio. 1. 1512. Can. heredes moneantur ut testatoris voluntatem adimpleant. iura et actiones sive personales sive reales.435 acquiri possunt etiam ad usus profanos. 1511. sed toto possessionis tempore ad praescriptionem requisito. Res sacrae. spatio triginta annorum.

auditis iis quorum interest. eique omnia istiusmodi bona seu mobilia seu immobilia cum oneribus adiunctis indicare. fiduciam ne acceptet. poterit eadem onera . 2. Can. et servata. secus. commutatio. Ultimarum voluntatum reductio. par. 1517. fundatoris voluntate. ultimis voluntatibus adiectae. incolis aut piis causis iuvandis. 3. ut piae voluntates impleantur. par. par.436 par. impossibilis evaserit. debet de sua fiducia Ordinarium certiorem reddere. nulla administratorum culpa. moderatio. nisi fundator hanc potestatem etiam Ordinario loci expresse concesserit. est Ordinarius eiusdem religiosi proprius. Can. 1. 1. 2. quod si donator id expresse et omnino prohibuerit. Ordinarius debet exigere ut bona fiduciaria in tuto collocentur et vigilare pro exsecutione piae voluntatis ad normam can. illis reddere rationem. 2. tunc Ordinarius quoque. sive ex testamento fiduciarie accepit. meliore quo fieri potest modo. 1515. Sedi Apostolicae reservantur. ac debent. Clericus vel religiosus qui bona ad pias causas sive per actum inter vivos. par. par. tanquam non appositae habeantur. 3. 2. par. par. perfuncti munere. 1516. Clausulae huic Ordinariorum iuri contrariae. est loci Ordinarius. ob imminutos reditus aliamve causam. si quidem bona sint attributa loci seu dioecesis ecclesiis. Ordinarius de quo in par. Hoc ex iure Ordinarii vigilare possunt. etiam per visitationem. et alii exsecutores delegati debent. Si tamen exsecutio onerum impositorum. Bonis fiduciariis alicui religioso commissis. 1. quae fieri ex iusta tantum et necessaria causa debent.

eligendis. Can. qui cum Ordinario loci primo . iuris etiam civilis. opportune editis peculiaribus instructionibus intra fines iuris communis. nisi iure vel consuetudine peculiari iam alio aequivalenti modo legitime fuerit provisum. par. 2. 1519. quae eidem potiora iura tribuant. universum administrationis bonorum ecclesiasticorum negotium ordinandum curent. 1518. audito Capitulo. par. excepta Missarum reductione quae semper Sedi Apostolicae unice competit. De bonis ecclesiasticis administrandis. 1. legitimarum consuetudinum et circumstantiarum. Can. et duobus vel pluribus viris idoneis.437 aeque imminuere. Ordinarii. 2. Habita ratione iurium. Loci Ordinarii est sedulo advigilare administrationi omnium bonorum ecclesiasticorum quae in suo territorio sint nec ex eius iurisdictione fuerint subducta. par. 1. ab ipso Ordinario. qui est ipsemet Ordinarius. quantum fieri potest. ii a munere administratoris excluduntur. TITULUS XXVIII. Ad hoc munus rite obeundum quilibet Ordinarius in sua civitate episcopali Consilium instituat. Can. par. salvis legitimis praescriptionibus. quod constet praeside. peritis. Romanus Pontifex est omnium bonorum ecclesiasticorum supremus administrator et dispensator. 1520. Citra apostolicum indultum.

par. 2. Sodales huius Consilii iusiurandum de munere bene ac fideliter adimplendo coram Ordinario emittant.438 vel secundo consanguinitatis vel affinitatis gradu coniuncti sint. vel factum antea inventarium . 1521. suum munus ineant: 1. rerum immobilium. Can. 1. 2. ab omnibus subscribendum.o Fiat accuratum ac distinctum inventarium. 1521. 1522. nisi locorum circumstantiae aliud suadeant. alios sufficiat. de quibus in can. rerum mobilium pretiosarum aliarumve cum descriptione atque aestimatione earundem. 4. Can. idoneos et boni testimonii. Ordinarius loci in administrationem bonorum quae ad aliquam ecclesiam vel locum pium pertinent et ex iure vel tabulis fundationis suum non habent administratorem. Loci Ordinarius in administrativis actibus maioris momenti Consilium administrationis audire ne praetermittat. par. nisi iure communi in casibus specialiter expressis vel ex tabulis fundationis eorum consensus exigatur. par.o Debent se bene et fideliter administraturos coram Ordinario loci vel vicario foraneo iureiurando cavere. Praeter hoc dioecesanum Consilium administrationis. assumat viros providos. elapso triennio. quibus. par. Antequam administratores bonorum ecclesiasticorum. exigendi rationes et praescribendi modum administrationis. Quod si laicis partes quaedam in administratione bonorum ecclesiasticorum vel ex legitimo fundationis seu erectionis titulo vel ex Ordinarii loci voluntate competant. nihilominus universa administratio nomine Ecclesiae fiat. huius tamen sodales votum habent tantum consultivum. ac salvo iure Ordinarii visitandi. 3.

5. nullo pacto eos abducere a .o Praescripta servare iuris tam canonici quam civilis. 3. Can. Omnes. rite ordinare et in ecclesiae archivo vel armario convenienti et apto custodire. 1524. de consensu Ordinarii.o Vigilare ne bona ecclesiastica suae curae concredita quoquo modo pereant aut detrimentum capiant. alterum in archivo Curiae. 2.o Pecuniam ecclesiae. religiosi ac rerum ecclesiasticarum administratores. 4. vacent.o Reditus bonorum ac proventus accurate et iusto tempore exigere exactosque loco tuto servare et secundum fundatoris mentem aut statutas leges vel normas impendere. in operum locatione debent assignare operariis honestam iustamque mercedem. et praesertim clerici.439 acceptetur. et in utroque quaelibet immutatio adnotetur quam patrimonium subire contingat.o Documenta et instrumenta. in archivo vel armario Curiae deponere. Can. quibus iura ecclesiae in bona nituntur. quae de expensis supersit et utiliter collocari potest. ac proinde debent: 1. aut quae a fundatore vel donatore vel legitima auctoritate imposita sint. curare ut iidem pietati. idoneo temporis spatio. 3. 1523. authentica vero eorum exemplaria. adnotatis rebus quae interim amissae vel acquisitae fuerint.o Accepti et expensi libros bene ordinatos habere. in emolumentum ipsius ecclesiae occupare. 6. ubi commode fieri potest.o Huius inventarii alterum exemplar conservetur in tabulario administrationis. Administratores bonorum ecclesiasticorum diligentia boni patrisfamilias suum munus implere tenentur.

vicarii foranei. ad restitutionem tenentur. 1525. si res urgeat. Etsi ad administrationem non teneantur titulo beneficii vel officii ecclesiastici. 2. nisi licentiam obtinuerint scripto datam Ordinarii loci. par. aut saltem. Can. Si ex peculiari iure aliis ad id designatis ratio reddenda sit. administratores invalide actus ponunt qui ordinariae administrationis fines et modum excedant. ea lege ut aliter factae liberationes ipsis administratoribus minime suffragentur. Nisi prius ab Ordinario loci facultatem impetraverint. par. 1. 1526. neque plus eisdem imponere operis quam vires ferre queant neque id genus quod cum aetate sexuque dissideat. Can. Ecclesia non tenetur respondere de contractibus ab administratoribus sine licentia competentis Superioris initis. Can. Administratores litem nomine ecclesiae ne inchoent vel contestentur.440 domestica cura parsimoniaeque studio. scriptis dandam. administratores tam ecclesiastici quam laici cuiusvis ecclesiae etiam cathedralis aut loci pii canonice erecti aut confraternitatis singulis annis officio tenentur reddendi rationem administrationis Ordinario loci. . 1527. Can. Reprobata contraria consuetudine. nisi quando et quatenus in rem suam versum sit. tunc etiam Ordinarius loci vel eius delegatus cum his admittatur. 2. 1528. par. qui statim Ordinarium de concessa licentia certiorem reddere debet. 1. par. administratores qui munus expresse vel tacite susceptum arbitratu suo dimittunt ita ut damnum exinde ecclesiae obveniat.

2. par. et res ei concedatur qui. idest urgens necessitas. ad alienandas res ecclesiasticas immobiles aut mobiles. 3. quam in specie. Aliae quoque opportunae cautelae. eadem iure canonico in materia ecclesiastica iisdem cum effectibus serventur. par. Salvo praescripto can. par. nisi iuri divino contraria sint aut aliud iure canonico caveatur. par. vel evidens utilitas Ecclesiae. 3. . ut Ecclesiae damnum vitetur. sine qua alienatio invalida est. quae servando servari possunt. 2. 1. De contractibus. omnibus perpensis. 2. 1. Res alienari minore pretio non debet quam quod in aestimatione indicatur. tuto et utiliter in commodum Ecclesiae collocetur.o Aestimatio rei a probis peritis scripto facta. par. vel pietas. Can. 1. Can. nisi aliud circumstantiae suadeant. requiritur: 1. ab ipsomet Superiore pro diversis adiunctis praescribendae. 1529. Can.o Licentia legitimi Superioris. et de solutionibus. plus obtulerit. 1530. sive nominatis sive innominatis.o Iusta causa.441 TITULUS XXIX. Alienatio fiat per publicam licitationem aut saltem nota reddatur. 1531. ne omittantur. Quae ius civile in territorio statuit de contractibus tam in genere. Pecunia ex alienatione percepta caute. 1281. par.

tum eorum quorum interest. 1533. 2. par. audito administrationis Consilio. 1. eius Superior. sed etiam in quolibet contractu quo conditio Ecclesiae peior fieri possit. Contra invalidam rerum ecclesiasticarum alienationem agere possunt qui rem alienavit. tum Consilii administrationis.442 Can. realis vero.o De rebus quae valorem excedunt triginta millium libellarum seu francorum. Legitimus Superior de quo in can. Si denique de rebus quarum pretium continetur intra mille libellas et triginta millia libellarum seu francorum. par. 3. dummodo accesserit consensus tum Capituli cathedralis. par. contra quemlibet possessorem. Si vero agatur de rebus quae valorem non excedunt mille libellarum seu francorum. 1532. 1530-1532 requiruntur non solum in alienatione proprie dicta. Ecclesiae competit actio personalis contra eum qui sine debitis sollemnitatibus bona ecclesiastica alienaverit et contra eius heredes. par. 2. salvo iure emptoris contra male alienantem. 1. par. 1534. si alienatio nulla fuerit. tandem quilibet clericus illi ecclesiae adscriptus. est loci Ordinarius. nisi res minimi momenti sit. si agatur: 1. 2. quae damnum passa sit. Can. Si agatur de alienanda re divisibili. est Sedes Apostolica. utriusque successor in officio. Can. et cum eorum consensu quorum interest.o De rebus pretiosis. secus licentia irrita est. 1. par. 1530. par. in petenda licentia aut consensu pro alienatione exprimi debent partes antea alienatae. Sollemnitates ad normam can. est loci Ordinarius. 3. 4. . n.

Can. In venditione aut permutatione rerum sacrarum nulla ratio consecrationis vel benedictionis in pretii aestimatione habeatur. par. propter ingratum Praelati vel rectoris animum revocari nequit. audiantur. legitima interveniente causa. etiam religiosorum. et curet ut. Donatio ecclesiae facta et ab eadem legitime acceptata. cum primum fieri poterit. 1. legitimus Superior. oppignoranda vel hypothecae nomine obliganda sint. esse ecclesiae donata. ob damna quae inde obvenerint actio datur restitutionis in integrum vel indemnitatis. 2. quorum interest. exigat ut antea omnes. 2.443 Can. nisi iusta interveniente causa remunerationis aut pietatis aut christianae caritatis. Donatio facta ecclesiae. qui ad normam can. secus donatio a successoribus revocari poterit. vel agatur de aere alieno contrahendo. 3. par. par. 4. praesumendum ea quae donantur rectoribus ecclesiarum. Can. 1535. aes alienum solvatur. 1532 licentiam dare debet. Can. 1. Can. 1. 1536. 1538. Res sacrae ne commodentur ad usum qui earundem naturae repugnet. Repudiata illegitime donatione. ab eius rectore seu Superiore repudiari nequit sine licentia Ordinarii. praeterquam parvas et modicas secundum legitimam loci consuetudinem. par. Hac de causa annuae ratae ab eodem Ordinario praefiniantur quae exstinguendo debito sint destinatae. par. . 1537. par. Nisi contrarium probetur. facere ne praesumant. 1539. Si ecclesiae bona. Praelati et rectores de bonis mobilibus suarum ecclesiarum donationes. par.

2. si locatio non sit ultra novennium. 1532. Can. par. si locatio non sit ultra novennium. 1541. Can.o Si valor excedat triginta millia libellarum seu francorum et locatio sit ultra novennium. In emphyteusi bonorum ecclesiasticorum emphyteuta nequit canonem redimere . servari debet praescriptum can. Can. ac de consensu Ordinarii. 1540. par. 3. de rite solvendo canone. 2. 1. fieri potest a legitimis administratoribus. Pro locatione bonorum ecclesiasticorum. 1479: 1. Bona ecclesiae immobilia propriis administratoribus eorumque coniunctis in primo aut secundo consanguinitatis vel affinitatis gradu non sunt vendenda aut locanda sine speciali Ordinarii loci licentia. de bona cultione. 2. servari debet idem praescriptum can. 1. servato praescripto can. 3. nisi ad normam can. par. de opportuna cautela pro conditionibus implendis. 2. par. exclusa qualibet commercii vel negotiationis specie. dioecesani Consilii administrationis aliorumque quorum intersit. par.o Si valor contineatur intra mille libellas et triginta millia libellarum seu francorum et locatio sit ultra novennium.o Si valor non excedat mille libellas seu francos et locatio sit ultra novennium. praescriptum eiusdem can. 1532. par. commutare in alios titulos magis aut saltem aeque tutos ac frugiferos. par. 1531. 1532.444 par. Contractus locationis alicuius fundi ecclesiastici ne fiant. servari debet praescriptum eiusdem can. 1542. et in iis addantur semper conditiones de limitibus custodiendis. requiritur beneplacitum apostolicum. si locatio non sit ultra novennium. Administratores possunt titulos ad latorem quos vocant. par. 2. monito Ordinaria. 2. 1532. 3.

par. 1544. nisi constet ipsum esse immoderatum. cum onere in perpetuum vel in diuturnum tempus ex reditibus annuis atiquas Missas celebrandi. 2. 1543. 1532. nihil lucri. si iustus ac proportionatus titulus suffragetur. vel alias praefinitas functiones ecclesiasticas explendi. quae canoni respondeat. Can. Can. sed in praestatione rei fungibilis non est per se illicitum de lucro legali pacisci. ratione ipsius contractus. in ipso instrumento pacti emphyteutici forum ecclesiasticum arbiter statuatur ad dirimendas controversias inter partes forte exorituras et expresse declaretur meliorationes solo cedere. De piis fundationibus. 1. percipi potest.445 sine licentia legitimi Superioris ecclesiastici de quo in can. par. Ab emphyteuta congrua exigatur cautio pro solutione canonis et conditionibus implendis. quod si redemerit. eam saltem pecuniae vim ecclesiae dare debet. aut nonnulla pietatis et caritatis opera peragendi. Si res fungibilis ita alicui detur ut eius fiat et postea tantundem in eodem genere restituatur. TITULUS XXX. . Nomine piarum fundationum significantur bona temporalia alicui personae morali in Ecclesia quoquo modo data. aut etiam de lucro maiore.

alterum in archivo personae moralis. Can. 1547. par. legitime acceptata. scripto consignentur. par. tuto asservetur. par. Can. ad quam fundatio spectat. statim in loco tuto. 2.1517 et can. Can. 1546. 1545. naturam induit contractus synallagmatici: do ut facias. 1. maximeque caveat ut reditus omnino respondeant oneribus adiunctis secundum cuiusque dioecesis morem. 1. 1548. deponantur ad eum finem ut eadem pecunia vel bonorum mobilium pretium custodiantur et quamprimum caute et utiliter secundum prudens eiusdem Ordinarii arbitrium. par. Loci Ordinarii est normas praescribere de dotis quantitate infra quam pia fundatio admitti nequeat et de eius fructibus rite distribuendis. Fundatio. 1549. Can. 2. dotationis nomine assignata. Servatis praescriptis can. auditis et iis quorum interest et dioecesano administrationis Consilio. In acceptatione. par. tum antiquis iam susceptis satisfacere posse. antequam legitime compererit personam moralem tum novo oneri suscipiendo. Ut huiusmodi fundationes a persona morali acceptari possint. Pecunia et bona mobilia. 1. Can. . etiam viva voce factae. qui eum ne praebeat. 2. requiritur consensus Ordinarii loci. collocentur in commodum eiusdem fundationis cum expressa et individua mentione oneris. constitutione et administratione fundationis patronus ecclesiae nullum ius habet. Alterum tabularum exemplar in Curiae archivo. Fundationes.446 par. 1514. in qualibet ecclesia onerum ex piis fundationibus incumbentium tabella conficiatur quae apud rectorem in loco tuto conservetur. in scriptis datus. 1525. ab eodem Ordinario designando.

Indultum reducendi Missas fundatas non protenditur nec ad alias Missas ex contractu debitas nec ad alia opera piae fundationis. DE PROCESSIBUS. de quibus in can. iura et officia Ordinarii loci. exclusive competunt Superiori maiori. religiosorum exemptorum.447 par. alter liber retineatur et apud rectorem servetur. ut indultarius potius alia onera. DE IUDICIIS. PARS PRIMA. . et salvo praescripto can. in quo singula onera perpetua et temporaria eorumque implementum et eleemosynae adnotentur. nisi aliud constet. etiam paroecialibus. 1. Si agatur de piis fundationibus in ecclesiis. quam Missas reducat. ut de iis omnibus exacta ratio Ordinario loci reddatur. 1517. Can. uni Sedi Apostolicae reservatur. 1545-1549. Indultum vero generale reducendi onera piarum fundationum ita intelligendum est. 2. LIBER QUARTUS. Reductio onerum quae pias fundationes gravant. par. 1550. Pariter praeter librum de quo in can. 2. 3. par. par. 2. 1. Can. par. par. 1551. 843. nisi in tabulis fundationis aliud expresse caveatur.

1. 1554. 614.o De violatione legum ecclesiasticarum deque omnibus in quibus inest ratio peccati. 1.o Personarum physicarum vel moralium iura persequenda aut vindicanda.o De omnibus causis sive contentiosis sive criminalibus quae respiciunt personas privilegio fori gaudentes ad normam can. 2. par. 1553. In causis in quibus tum Ecclesia tum civilis potestas aeque competentes sunt. Can. congruis poenis puniri potest ad normam can. qui causas mixti fori ad iudicem ecclesiasticum deductas ad forum saeculare iudicandas defert. Nomine iudicii ecclesiastici intelligitur controversiae in re de qua Ecclesia ius habet cognoscendi. et tunc iudicium est criminale. Actor. par. par. Can.o De causis quae respiciunt res spirituales et spiritualibus adnexas. 2. 2. quaeque dicuntur mixti fori. legitima disceptatio et definitio. coram tribunali ecclesiastico. est locus praeventioni. Obiectum iudicii sunt: 1. 680. vel earundem personarum facta iuridica declaranda. 1552. par. 2. . quod attinet ad culpae definitionem et poenarum ecclesiasticarum irrogationem.o Delicta in ordine ad poenam infligendam vel declarandam. et tunc iudicium est contentiosum. Ecclesia iure proprio et exclusivo cognoscit: 1.448 Can. 2222 et privatur iure contra eandem personam de eadem re et de connexis causam agendi in foro ecclesiastico. 120. 3.

Ipsius Romani Pontificis dumtaxat ius est iudicandi: 1. 3. . 1555. Officii tribunal spectant. et etiam inferiora tribunalia in causis quae ad S. Cetera tribunalia servare debent praescripta canonum qui sequuntur.449 Can. In iudicio pro dimissione religiosorum serventur praescripta can. 1557. par. DE IUDICIIS IN GENERE. Can. par. par. normas ab eodem traditas sequantur oportet. Can. Officii suo more institutoque procedit sibique propriam consuetudinem retinet. 1. 2. De foro competenti. 654-668. 2. SECTIO I. 1. Tribunal Congregationis S.o Eos qui supremum tenent populorum principatum horumque filios ac filias eosve quibus ius est proxime succedendi in principatum. Prim Sedes a nemine iudicatur. par. 1556. TITULUS I.o Patres Cardinales.

1. In causis de quibus in can. 3.o Episcopos residentiales in contentiosis. 2. par. videt iudex quem ipsemet Romanus Pontifex designaverit. et in criminalibus Episcopos. par. nisi coram iudice ecclesiastico qui competens sit ob unum ex titulis qui in can.o Causae quae versantur circa administrationem. Actor sequitur forum rei. 2. quod si reus multiplex forum habeat.450 3.o Actiones de spolio.1560-1568 determinantur. quamvis non residentiale. uti religiones exemptas. par. 1556. coram Ordinario loci beneficii. coram Ordinario loci ubi administratio gesta est. 2. 1560. par.o Dioeceses aliasve personas morales ecclesiasticas quae Superiorem infra Romanum Pontificem non habent. . aliorum iudicum incompetentia est absoluta. 2. coram Ordinario loci rei sitae. Can. 2. Congregationes monasticas. etc. par.o Causae respicientes beneficium. par. Nemo in prima instantia conveniri potest. Can. dicitur relativa. 3.o Legatos Sedis Apostolicae. 3. Incompetentia iudicis cui nullus ex his titulis suffragatur. optio fori actori conceditur. 1558. etiam titulares. Tribunalibus vero Sedis Apostolicae reservatur iudicare: l. Forum necessarium habent: 1. Alias causas quas Romanus Pontifex ad suum advocaverit iudicium. 1557. 1572. salvo praescripto can. Can. 1559.

Ratione delicti reus forum sortitur in loco patrati delicti. in quo etiam absentes citari et conveniri possint. obligationis declarandae. quamvis absentem habet. 1. ius habet declinandi forum Ordinarii et instandi ut coram Urbis tribunalibus citetur. Ordinarius autem domicilii vel quasi-domicilii iurisdictionem in subditum. coram Ordinario loci domicilii testatoris. quae videnda est secundum ordinarias competentiae normas. Can. 2. 1565. par. 1. 1563.o Causae quae respiciunt hereditates aut legata pia. . Can. 1564. In actu autem contractus permittitur contrahentibus. 1. idest petendi ut ad proprium Ordinarium remittatur. Can. Qui in Urbe ab anno commoratur. urgendae vel implendae gratia. par. par. par. nisi agatur de mera exsecutione legati. Ratione domicilii vel quasi-domicilii quilibet conveniri potest coram Ordinario loci. ubi res litigiosa sita est. sed ius habet revocandi domum. licet per breve tempus. 1566. Qui peregrinus est in Urbe. 1. par. 2. Ratione contractus pars conveniri potest coram Ordinario loci in quo contractus initus est vel adimpleri debet. quoties actio in rem directa sit. par. Vagus proprium forum habet in loco ubi actu commoratur. Can. 2. par. Can. 1562. Can. 1561. locum eligere. potest in ipsa tanquam ip proprio domicilio citari.451 4. religiosus in loco domus suae. Ratione rei sitae pars conveniri potest coram Ordinario loci.

2. . par.452 par. Ob primatum Romani Pontificis integrum est cuilibet fideli in toto orbe catholico causam suam sive contentiosam sive criminalem. exercitium iurisdictionis in iudice qui causam iam cognoscere coepit. 1567. l568. 1. Licet post delictum reus e loco discesserit iudex loci ius habet illum citandi ad comparendum. Can. Recursus tamen ad Sedem Apostolicam interpositus non suspendit. cognoscendam ad Sanctam Sedem deferre vel apud eandem introducere. 1570. Ratione praeventionis. 1572 seqq. ei ius est causam cognoscendi qui prius citatione reum legitime convenit. nisi legis praescriptum obstet. Ratione connexionis seu continentiae ab uno eodemque iudice cognoscendae sunt causae inter se connexae. De variis tribunalium gradibus et speciebus. excluso casu appellationis. 1. Exceptis causis Sedi Apostolicae reservatis aut ad eandem advocatis. par. de quibus in can. ceterae omnes cognoscuntur a diversis tribunalibus. in quovis iudicii gradu et in quovis litis statu. 2. Can. nisi constiterit Sedem Apostolicam causam ad se advocasse. Can. par. et sententiam in eum ferendi. TITULUS II. quique idcirco poterit iudicium prosequi usque ad definitivam sententiam. Can. 1569. cum duo vel plures iudices aeque com petentes sunt.

controversia dirimenda deferatur vel. ius habet in auxilium vocandi aliud tribunal. Can. qui iudiciariam potestatem exercere potest ipse per se. Quodlibet tamen tribunal. I. decretorum intimationem aliaque huiusmodi. nequit eandem causam in alio iudicare. 1571. secundum tamen canones qui sequuntur. a Vicario Generali distinctum. Can. iudex primae instantiae est loci Ordinarius. ad dioecesanum tribunal collegiale quod constat officiali et duobus iudicibus synodalibus antiquioribus. vel per alios. 2. CAPUT I.453 par. De tribunali ordinario primae instantiae. documentorum vel rei controversae inspectionem. Episcopo consentiente. par. Si vero agatur de iuribus aut bonis temporalibus Episcopi aut mensae vel Curiae dioecesanae. ART. Qui causam vidit in uno iudicii gradu. 1573. 1. Can. vel ad iudicem immediate superiorem. par. nisi parvitas dioecesis aut paucitas . 1572. De Iudice. 2. quod attinet ad partium et testium examen aut citationem. In unaquaque dioecesi et pro omnibus causis a iure expresse non exceptis. quod normas pro singulis actibus iure praescriptas servare debet. par. Quilibet Episcopus tenetur officialem eligere cum potestate ordinaria iudicandi. 1.

4. integrae famae. quibus nomen est vice-officialium. Si officialis eligatur in Vicarium Capitularem ipse novum nominat officialem. 1574. a munere non cessant. Officialis unum constituit tribunal cum Episcopo loci: sed nequit iudicare causas quas Episcopus sibi reservat. par. serventur praescripta can. par. nec a Vicario Capitulari amoveri possunt. par. vacante sede. in iure canonico doctores vel ceteroqui periti. cessat quidem a Vicarii. 2. par. 7. indigent confirmatione. 385-388. 3. Officiali dari possunt adiutores. cessationem aut remotionem a munere attinet. non plures quam duodecim eligantur ut potestate ab Episcopo delegata in litibus iudicandis partem habeant. adveniente autem novo Episcopo. 5. non autem ab officialis munere.454 negotiorum suadeat hoc officium ipsi Vicario Generali committi. par. par. 2. 1. Can. quibus nomen esto iudicum synodalium aut pro-synodalium. si extra Synodum constituuntur. In qualibet dioecesi presbyteri probatae vitae et in iure canonico periti. sede vacante. etsi extradioecesani. Nomine iudicum synodalium in iure veniunt quoque iudices pro-synodales. substitutionem. 3. par. par. Sunt amovibiles ad nutum Episcopi. Qui Vicarius Generalis est idemque officialis. Tum officialis tum vice-officiales esse debent sacerdotes. par. 6. annos nati non minus triginta. Quod ad eorum electionem. .

idque praesertim faciat quando de causis agitur quae. Tribunal collegiale collegialiter procedere debet. eligat per turnum. par. et ad maiorem suffragiorum partem sententias ferre. 1. 1576. Eidem praeest officialis vel vice-officialis.o Causae vero quibus agitur de delictis quae depositionis. loci et personarum adiunctis et materia iudicii.455 Can. vel degradationis poenam important. 2. vel de iuribus aut bonis temporalibus cathedralis ecclesiae. quos tamen ex iudicibus synodalibus eligere debet. reservantur tribunali quinque iudicum. par. Can. Reprobata contraria consuetudine et revocato quolibet contrario privilegio: 1. . 1577. Can. nisi pro sua prudentia aliter opportunum existimaverit. Loci Ordinarius tribunali collegiali trium vel quinque iudicum cognitionem committere potest etiam aliarum causarum. 2. 2. par. inter iudices synodales Ordinarius. et matrimonii. privationis perpetuae habitus ecclesiastici. Duo vel quatuor iudices qui una cum praeside tribunal collegiale constituunt.o Causae contentiosae de vinculo sacrae ordinationis. Unicus iudex in quolibet iudicio duos assessores consulentes sibi adsciscere potest. 3. et decernere quae pro iustitiae administratione in causa quae agitur necessaria sunt. 1575. itemque criminales in quibus res est de privatione beneficii inamovibilis aut de irroganda vel declaranda excommunicatione. 1. difficiliores et maioris momenti videantur. par. tribunali collegiali trium iudicum reservantur. cuius est processum dirigere. par. attentis temporis.

par.1572. Auditores pro tribunali dioecesano. iudex primae instantiae. Potest Ordinarius unum aut plures auditores. aut. seu actorum instructores sive stabiliter sive pro certa aliqua causa constituere. pro . Si demum controversia enascatur inter religiosas personas physicas vel morales diversae religionis. Can. Exceptis causis de quibus in can. 1580. est Superior provincialis. quantum fieri potest. 1. deligantur ex iudicibus synodalibus. nisi Ordinarius iam providerit. Salvo diverso constitutionum praescripto. iudicandas relinquat tribunali ordinario.II. Iudex auditorem eligere potest tantummodo pro causa quam cognoscit. iudex primae instantiae est Ordinarius loci. par. sed valde expedit ut causas. 3. 1581. aut etiam inter religiosos eiusdem religionis non exemptae vel laicalis. par. si res contentiosa agatur inter duas provincias. 1578. Episcopus semper potest tribunali ipse per se praeesse. praesertim criminales et contentiosas gravis momenti. Can. supremus Moderator Congregationis monasticae. 1. aut inter religiosum et clericum saecularem vel laicum. cui praesit officialis vel vice-officialis. par. ART. De Auditoribus et Relatoribus. par. Abbas localis.456 Can. par. 2. Si controversia sit inter religiosos exemptos eiusdem religionis clericalis. nisi aliud in constitutionibus caveatur. in prima instantia iudicabit ipse per se vel per delegatum supremus religionis Moderator. Can. 1579. si monasterium sit sui iuris. 2. si inter duo monasteria. 2.

457 tribunali vero religiosorum deligendi semper sunt ex alumnis eiusdem religionis ad normam constitutionum. 1582. et citra partium praeiudicium. Tribunalis collegialis praeses debet unum de iudicibus collegii ponentem seu relatorem designare qui in coetu iudicum de causa referat et sententias in scriptis redigat. vel saltem ab eo subscripta. Can. 1584. Can. Can. 1586. ille pro causis. 2. Quare iudex. par. Can. Promotore iustitiae. aliaque acta iudicialia instruere secundum tenorem mandati. Cuilibet processui interesse oportet notarium. nisi ipse Ordinarius aliquem pro ea causa iam designaverit. in actuarium assumere debet unum e notariis legitime constitutis. iusta tamen de causa. ART. Ordinarii iudicio. non autem sententiam definitivam ferre. 1585. Can. vinculi Defensore. et ipsi idem praeses potest alium ex iusta causa substituere. Auditor in quovis litis momento ab officio removeri potest ab eo qui eundem elegit. adeo ut nulla habeantur acta. in discrimen vocari . Eorum est testes citare et audire. 1. 1583. antequam causam cognoscere incipiat. De Notario. Constituatur in dioecesi promotor iustitiae et defensor vinculi. qui actuarii officio fungatur. tum contentiosis in quibus bonum publicum. par. III. si actuarii manu non fuerint exarata.

Can. nisi ipsi. 2. ac prudentiae et iustitiae zelo probati. tum criminalibus. promotore iustitiae aut vinculi defensore non citato. in iure canonico doctores vel ceteroqui periti. 1590. par. Can. 1. par. iste pro causis. Si legitime citati aliquibus actibus non interfuerint. 1589. 1.458 potest. Ordinarii est promotorem iustitiae et vinculi defensorem eligere. 2. par. par. acta irrita sunt. 2. nec a Vicario Capitulari possunt removeri. par. etsi non citati. nisi multiplicitas negotiorum et causarum id prohibeat. qui sint sacerdotes integrae famae. adveniente autem novo Praelato. . Can. sede episcopali vacante. 1. Can. par. Promotor iustitiae et vinculi defensor electi ad universitatem causarum a munere non cessant. 2. Episcopus eos removere potest. In tribunali religiosorum promotor iustitiae sit praeterea eiusdem religionis alumnus. 1. 1587. Iusta tamen intercedente causa. verum postea eorum examini subiicienda omnino sunt ut ea omnia sive voce sive scriptis possint animadvertere et proponere quae necessaria aut opportuna iudicaverint. indigent confirmatione. in quibus agitur de vinculo sacrae ordinationis aut matrimonii. In causis in quibus eorum praesentia requiritur. 1588. Promotor et defensor constitui possunt tum ad universitatem causarum tum pro singulis causis. par. revera interfuerit. acta quidem valent. par. Eadem persona officium promotoris iustitiae et defensoris vinculi gerere potest.

Acta quae hi confecerint. eaedem serventur regulae quae pro notariis can. De tribunali ordinario secundae instantiae. A causis in prima instantia pertractatis coram Metropolita fit appellatio ad loci Ordinarium. 1592. Eadem persona utroque officio defungi potest. 2.459 ART. 1. Can. De Cursoribus et Apparitoribus. Laici ipsi sint. Can. Ad acta iudicialia intimanda. par. quem ipse Metropolita. Can. semel pro semper designaverit. quod vero ad eorum nominationem. 2. par. par. A tribunali Episcopi Suffraganei appellatur ad Metropolitam. exsecutioni mandanda. publicam fidem faciunt. CAPUT II. 1593. 1. nisi prudentia in aliqua causa suadeat ut ecclesiastici ad id muneris assumantur. 373 statutae sunt. probante Sede Apostolica. item apparitores ad sententias ac decreta iudicis. suspensionem et revocationem attinet. nisi alia sit probata tribunalis consuetudo. constituantur cursores sive pro omnibus causis sive pro causa peculiari. Can. par. . 1591. 1594. eo committente. IV.

Pro causis primum agitatis coram Archiepiscopo qui caret Suffraganeis vel coram loci Ordinario immediate Sedi Apostolicae subiecto. 1597. in causae discussione servandae sunt. pro causis vero de quibus in can. CAPUT III. 1569 iudex est supremus. Romanus Pontifex pro toto orbe catholico ad normam can. fit appellatio ad Metropolitam. pro omnibus causis coram Superiore provinciali actis tribunal secundae instantiae est penes supremum Moderatorem. Si collegialiter causa in prima instantia cognita fuerit. 3. par. 2. vel per tribunalia ab ipso constituta. . 1596. par. etiam in gradu appellationis collegialiter nec a minore iudicum numero definiri debet. vel per iudices a se delegatos.460 par. accommodatae ad rem. 4. 1579. 1. par. de quo in can. Can. De ordinariis Apostolicae Sedis tribunalibus. Can. 1595. et eaedem regulae. 285. Inter religiosos exemptos. servetur praescriptum par. 3. qui vel ipse per se ius dicit. 3 huius canonis. penes supremum Moderatorem Congregationis monasticae. Can. Tribunal appellationis eodem modo quo tribunal primae instantiae constitui debet. pro causis actis coram Abbate locali.

Auditorum electio Romano Pontifici reservatur. qui primus est inter pares.o In secunda instantia causas quae a quorumvis Ordinariorum tribunalibus in primo gradu diiudicatae fuerint et ad Sanctam Sedem per appellationem legitimam deferantur. 1557. nisi aliud cautum sit in commissionis . sive ad instantiam partium ad suum tribunal advocaverit et Sacrae Rotae commiserit. Sacra Rota ius dicit aut per singulos turnos trium Auditorum. Hoc tribunal iudicat etiam in prima instantia causas de quibus in can. easque. quae est tribunal collegiale constans certo Auditorum numero cui praesidet Decanus. 1598. par. 1599. par. 1. 2. Can. 4. Sacra Rota iudicat: 1. par. quae in rem iudicatam non transierint. par. I. 3. Ii sacerdotes esse debent laurea doctorali in utroque saltem iure praediti. 2.o In ultima instantia causas ab ipsa Sacra Rota et ab aliis quibusvis tribunalibus in secunda vel ulteriore instantia iam cognitas. Can. aut videntibus omnibus. 2 aliasve quas Romanus Pontifex sive motu proprio.461 ART. par. 2. De Sacra Romana Rota. 1. Tribunal ordinarium a Sancta Sede constitutum pro appellationibus recipiendis est Sacra Rota Romana. nisi aliter pro aliqua causa Summus Pontifex constituat. par. par.

1601. II. 4. Cardinalibus.462 rescripto.o De expostulatione pro restitutione in integrum adversus rotalem sententiam quae in rem iudicatam transierit. . Apostolica Signatura videt potestate ordinaria: 1. 2. Can. 3. E. 1603. 1602. Causae maiores penitus excluduntur ab ambitu competentiae huius tribunalis. quorum unus Praefecti munere fungitur. ac de damnis ab Auditoribus Sacrae Rotae illatis eo quod actum nullum vel iniustum posuerint. 1600. sed de eiusmodi recursibus exclusive cognoscunt Sacrae Congregationes. Can. Can. Can. par. R. Sacra Rota iudicat quoque in secunda et tertia instantia ope turnorum qui sibi invicem succedunt. De Signatura Apostolica.o De violatione secreti. Contra Ordinariorum decreta non datur appellatio seu recursus ad Sacram Rotam.o De exceptione suspicionis contra aliquem Sacrae Rotae Auditorem. Art. Supremum Signaturae Apostolicae Tribunal constat nonnullis S. 1.o De querela nullitatis contra sententiam rotalem.

par. iudicium ad Sacram Rotam remittit. necne. quamvis rationes in facto et in iure non contineant. 1603. 1. Apostolica Signatura definit utrum sit locus recusationi Auditoris. de qua in can. Auditore. 5. 4. par. In examine supplicum libellorum Signatura. 2. decernit utrum precibus annuendum sit. Nihilominus sive ad instantiam partis sive ex officio. de hoc tantum iudicat num sit nulla sententia rotalis. nisi Sanctissimus aliter providerit. 1. par. 1. par. 3. Can. 1. Supremi Tribunalis Signaturae sententiae suam vim habent. secundum suas regulas ordinarias. et nullitate declarata aut restitutione concessa vel admisso recursu. 1612. Can. causam remittit ad Sacram Rotam. 1604. par.o De conflictu competentiae quem enasci contingat inter tribunalia inferiora. par.o De recursibus adversus sententias rotales in causis matrimonialibus quas ad novum examen Sacra Rota admittere renuit. 2. 4. n. 2. par. habitis opportunis notitiis et auditis iis quorum interest. procedat. 1605. si res postulet. 1603. 1. In causa criminali. 1. par. hoc obtinetur penes ipsum Supremum Tribunal. In casu querelae nullitatis aut restitutionis in integrum aut recursus de quibus in can. in suo turno manente vel excluso. num locus sit restitutioni vel recursus sit admittendus. par. par. Videt ex potestate delegata de petitionibus per supplices libellos ad Sanctissimum porrectis ad obtinendam causae commissionem apud Sacram Rotam. necne. ad normam can. contra quem exceptio mota fuit. Supremum Tribunal edicere potest . ut. nn. si forte locus sit iudicio appellationis. In casu suspicionis. 6.463 5. quo facto. 2.

Can. 209. Can. sed potest etiam alios quoscunque maluerit eligere et assumere. Iudices vero ab Ordinariis locorum delegati uti debent ministris Curiae dioecesanae. nisi Episcopus in aliquo peculiari casu ob gravem causam proprios et extraordinarios ministros constituendos decreverit. 199-207. 1606. De disciplina in tribunalibus servanda. 1607.464 ut praedictae rationes exponantur secundum regulas Tribunalis proprias. CAPUT IV. 2. nisi in delegationis rescripto aliud cautum sit. par. De tribunali delegato. 1. par. Iudex a Sancta Sede delegatus uti potest ministris constitutis in Curia dioecesis in qua iudicare debet. . TITULUS III. Delegati iudices servare tenentur regulas statutas in can.

Quod si iudex se incompetentem declaret. par. 1608. par. par. 1. 2. Eodemque modo antequam aliquem ad agendum admittat. Iudex antequem ad suum trahat tribunal et iudicaturus sedeat. Si inter duos pluresve iudices controversia oriatur quisnam eorum ad aliquod negotium . pars quae se gravatam reputat. 2. Iudex quovis in stadio causae se absolute incompetentem agnoscens. necne. Si exceptio proponatur contra iudicis competentiam. Can.465 CAPUT I. cognoscere tenetur num is in iudicio possit iure consistere. 1. 1. Can. firmo praescripto can. 1. Can. 1609. suam incompetentiam declarare tenetur. eius decisio non admittit appellationem. 3. 1611. Non est tamen necesse ut de his referatur in actis. par. 3. videat utrum ipse sit competens. In casu exceptionis de incompetentia relativa. 1610. 1612. Can. par. 1625. hac de re ipse iudex videre debet. potest intra decem dierum spatium appellationem ad superius tribunal interponere. Iudex competens parti legitime requirenti suum ministerium ne recuset. De offcio iudicum et tribunalis ministrorum. par. si iudex se competentem pronuntiet. Can. par. par.

par. si contra unum vel alterum ex pluribus iudicibus delegatis. aliquid ipsius intersit. a Signatura Apostolica ad normam can. 2. a parte recusatur ut suspectus. Cum iudex. Can. 1614. par. si contra officialem. si non habeant tribunal superius. Iudex cognoscendam ne suscipiat causam. 1. magnae simultatis. . par. par. 2. etsi Collegii praesidem. vel in qua antea advocatum aut procuratorem egerit. vel ratione tutelae et curatelae. intimae vitae consuetudinis. a iudice principali. haec exceptio. Quod si iudices. conflictus dirimatur vel a Legato Sanctae Sedis. 1. 2. vel ab Apostolica Signatura. si proponatur contra iudicem delegatum in causa unicum vel contra collegium vel maiorem delegatorum iudicum partem. inter quos exsistit competentiae conflictus. In iisdem rerum adiunctis ab offtcio suo abstinere debent iustitiae promotor et defensor vinculi.466 competens sit. Can. si adsit. in qua ratione consanguinitatis vel affinitatis in quolibet gradu lineae rectae et in primo et secundo gradu lineae collateralis. si contra Auditorem Sacrae Rotae. si contra auditorem. par. vel abstineat a iudicando vel quaestionem suspicionis definiendam committat iudici immediate superiori. etsi competens. 1603. ab Episcopo. coram quo actio primo promota est. vel lucri faciendi aut damni vitandi. n. 1. subsint distinctis tribunalibus superioribus. res definienda est a tribunali immediate superiore. controversine definitio reservatur tribunali superiori illius iudicis. 2. Si ipsemet Ordinarius sit iudex et contra ipsum exceptio suspicionis opponatur. 1613. par. definienda est a delegante. a ceteris iudicibus delegatis et non suspectis.

defensorem vinculi aut alios tribunalis administros. par. nec in ipsos suspicio cadat. Can. Si actor pro re sua probationes quas afferre posset. vel reus exceptiones sibi competentes non opponat. Can. de hac exceptione videt praeses in tribunali collegiali vel ipse iudex. promotore iustitiae vel vinculi defensore. 1616. si intersint. Ordinarii autem est in locum iudicum qui suspecti declarati sunt. 1. 1619. Si iudex unicus aut aliquis vel etiam omnes iudices qui tribunal collegiale constituunt suspecti declarentur. Si vero agatur vel de publico bono vel de animarum salute. par. salva iustitia. non vero iudicii gradus. si unicus sit. Can. servetur praescriptum can. 3. Exceptio suspicionis expeditissime definienda est. 2. causae omnes terminentur. Can. 2. iudex ne suppleat. alios a suspicione immunes subrogare. Si exceptio suspicionis opponatur contra promotorem iustitiae. auditis partibus. etiam ex officio.467 par. Can. non afferat. eas supplere potest et debet. Quod si ipsemet Ordinarius declaratus fuerit suspectus. 1618. Iudices et tribunalia curent ut quamprimum. 1628. utque in tribunali primae instantiae ultra biennium non . 1615. et in iis quae publicum Ecclesiae bonum aut animarum salutem respiciunt. idem peragat iuder immediate superior. 1. 1617. Can. 1620. personae mutari debent. Quod ad tempus attinet quo exceptiones incompetentiae et suspicionis proponendae sint. par. sed in delictis. iudex procedere potest dumtaxat ad instantiam partis. par. par. In negotio quod privatorum solummodo interest. 3.

In iudicio criminali semper.468 protrahantur. . Iudex partem. par. tacto Evangeliorum libro. 1. par. aut antequam causa agatur. adstante ipsius tribunalis notario. praestare debent: idque ab initio suscepti officii. adstante utraque aut alterutra parte. vel coram viro ecclesiastico ab alterutro delegato. Can. Etiam iudex a Sede Apostolica delegatus vel iudex ordinarius in religione clericali exempta idem iusiurandum praestare tenetur cum primum tribunal constituitur. par. 2. Excepto Episcopo qui per se potestatem iudiciariam exerceat. 1. par. sive. quae interesse iurisiurandi praestationi velit. omnes qui tribunal constituunt aut eidem opem ferunt. in tribunali vero secundae instantiae ultra annum. par. 1623. a ceteris fidelibus. eum regulariter commonefaciat tum de sanctitate actus et de gravissimo delicto quod admittunt iurisiurandi violatores. 1. peritis. 1622. 1621. Iusiurandum secundum formulam a iudice probatam praestari debet coram eodem iudice aut eius delegato. par. in contentioso autem si ex revelatione alicuius actus processualis praeiudicium partibus obvenire possit. 2. 3. qui de praestito iureiurando actum redigat. Quotiescunque iusiurandum praestatur sive a iudicibus aut tribunalis administris. testem aut peritum ad iusiurandum recipiens. iusiurandum de officio rite et fideliter implendo coram Ordinario vel coram iudice a quo electi sunt. Can. a partibus. Can. tum etiam de poenis. si sint stabiles. quibus obnoxii fiunt qui falsum in iudicio iurati affirmant. testibus. si pro peculiari aliqua causa sint constituti. semper emitti debet praemissa divini Nominis invocatione et a sacerdotibus quidem tacto pectore.

vel qui temere se competentes declarant. Imo quoties causae vel probationum natura talis sit ut ex actorum vel probationum evulgatione aliorum fama periclitetur. peritos. Iudices qui cum certe et evidenter competentes sunt. 3. Tenentur etiam semper ad inviolabile secretum servandum de discussione quae in tribunali collegiali ante ferendam sententiam habetur. par. tenentur de damnis et ab Ordinario loci vel. . tum etiam de variis suffragiis et opinionibus ibidem prolatis. iudex poterit testes. vel qui ex culpabili negligentia aut dolo actum nullum cum aliorum detrimento vel iniustum ponunt aut aliud litigantibus damnum inferunt. 2. ius reddere recusant. Can. 2. Can. salvis peculiaribus statutis. quibus graviores poenae praescribantur.469 iudices et tribunalis adiutores tenentur ad secretum officii. par. occasione agendi iudicii. congruis poenis pro gravitate culpae puniri possunt. pro diversa reatus gravitate. Iudex et omnes tribunalis administri. par. a Sede Apostolica. si de Episcopo agatur. Iudices qui secreti legem violare vel acta secreta cum aliis quoquo modo communicare praesumpserint. ad instantiam partis aut etiam ex officio. vel praebeatur ansa dissidiis. par. 1625. aut scandalum aliudve id genus incommodum oriatur. partes earumque advocatos vel procuratores iureiurando adstringere ad secretum servandum. non exclusa officii privatione. 1. munera quaevis acceptare prohibentur. 1624. privatione officii non exclusa. puniantur muleta pecuniaria aliisque poenis.

3. 1627. dummodo ante . De ordine cognitionum. eae praesertim quae respiciunt personas et modum iudicii. Can. Pariter exceptio excommunicationis opponi potest in quolibet iudicii statu et gradu. et idcirco conventi iuribus non satis consultum iri. Iudices et tribunalia tenentur causas ad se delatas eo ordine cognoscere quo fuerunt propositae.470 par. si officio suo. par. quod quidem peculiari decreto a iudice seu a tribunali statuendum est. Exceptio tamen de incompetentia iudicis absoluta a partibus opponi potest in quovis statu et gradu causae. nisi contestata iam lite primum emerserint aut pars iureiurando affirmet eas tunc tantum sibi innotuisse. ut supra. 2. Exceptiones dilatoriae. par. actorem adigere ad congruam cautionem praestandam pro ecclesiasticae sententiae observantia. Eisdem sanctionibus subsunt tribunalis officiales et adiutores. potest. Can. defuerint. 3. par. proponendae et cognoscendae sunt ante contestationem litis. 1. nisi aliqua earum celerem prae ceteris expeditionem exigat. 1626. ad eiusdem conventi instantiam vel etiam ex officio. quos omnes etiam iudex punire potest. CAPUT II. Cum iudex praevidet actorem probabiliter spreturum esse sententiam ecclesiasticam si forte haec ipsi sit contraria. Can. 1628.

non est reiiciendus. 1630. . etc. quod statim ab initio postulatum fuerit. Exceptiones peremptoriae. quae dicuntur litis finitae. 1. Quaestiones de cautione pro expensis iudicialibus praestanda aut de concessione gratuiti patrocinii. par. veluti exceptio rei iudicatae. 1631. utiliter quovis iudicii momento. 1633. hoc est pari gradu cum ea. transactionis. Can. nisi eas separatim cognoscere necessarium sit aut iudex opportunius existimaverit. par. 1. qui serius eas opposuerit. nisi probet se oppositionem malitiose non distulisse. 1632. aut toleratis contra quos sententia condemnatoria vel declaratoria lata fuerit. par. Can. Aliae exceptiones peremptoriae proponi debent post contestatam litem. Quoties. imo si agatur de excommunicatis vitandis. illa ante omnia a iudice cognoscenda est. et aliae huiusmodi videndae regulariter sunt ante litis contestationem. Actiones reconventionales satius statim post litis contestationem. ante sententiam tamen. et suo tempore tractandae sunt secundum regutas circa quaestiones incidentes. 1629. Si ex principali controversia quaestiones incidentes nascantur. par. sed condemnetur in expensis. Can. Can. ii ex officio semper excludi debent.471 sententiam definitivam. id est eiusmodi ex cuius solutione pendeat solutio quaestionis principalis. quaestio praeiudicialis suboriatur. par. cognoscantur prius eae quarum solutio viam sternat ad aliarum solutionem. 1.. Can. Cognoscantur autem simul cum conventionali actione. proponi possunt. 2. proponi et cognosci debent ante contestationem litis. 2. proposita principali controversia.

1635. poterunt. iusta intercedente causa. Quod si nullo nexu logico inter se cohaereant. Si de spolio incidat quaestio. prorogari non possunt. 2. . id est termini perimendis iuribus a lege constituti. illae antea definiantur. pro actu iudiciali indicta. par. Can. CAPUT IV. De loco et tempore iudicii. Fatalia legis quae dicuntur. 3. CAPUT III. par. 2. Can. quae prius ab alterutra parte propositae sunt. par. terminus intelligitur prorogatus ad primam sequentem diem non feriatam.1634. haec ante omnia est dirimenda.472 par. Termini autem iudiciales et conventionales. par. Caveat tamen iudex ne nimis diuturna lis fiat ex prorogatione. ante eorum lapsum. Si dies. 1. prorogari. auditis vel petentibus partibus. De dilationum terminis fatalibus. a iudice. sit feriata nec in decreto iudicis dicatur expresse tribunal vacaturum nihilominus causis cognoscendis.

par. par. par. nisi necessitas. Dies festi de praecepto. denuntiare et exsequi vetitum est. quae sit ordinarius iudiciorum locus: ibique Crucifixi imago emineat. et ab eo iustitiae administratio exigi. qui non sit exemptus. pro loci ac temporum adiunctis opportunas. Quamvis Episcopus in quolibet suae dioecesis loco. an et quae acta supra dictis diebus expleri debeant. probationes assumere. quibus tribunal adiri regulariter possit. 2. . fas est fidelibus quovis tempore iudicis ministerium in sui iuris vel boni publici tutelam invocare. Iudicis autem est in singulis casibus statuere et denuntiare. christiana caritas. potest extra territorium iurisdictionem suam exercere et sententiam ferre. 2. 1.1638. Can. ius habeat erigendi tribunal.473 Can. et in iis citationes intimare audientias habere. 1639. 1636. Iudex e territorio suo vi expulsus vel a iurisdictione ibi exercenda impeditus. aut bonum publicum aliud postulent. par. et ultimi tres dies hebdomadae sanctae feriati habeantur. Iusta tamen de causa. decreta et sententias ferre. nihilominus penes suam sedem aulam statuat. et adsit Evangeliorum liber. Can. et quoties periculum sit in mora. Can. certiore tamen hac de re facto loci Ordinario. 1637. partes et testes excutere. 1. In unaquaque dioecesi Ordinarius publico decreto dies et horas definiri curet. CAPUT V.

Can. potest censuris quoque aliisve congruis poenis ad officium reducere. seu acta processus. citationes. iudex. sententiae et cuiusque generis probationes. etc. Singula folia processus numerentur.. 1. par.474 De personis ad disceptationem iudicialem admittendis et de modo confectionis et conservationis actorum. gr. quoad eius fieri potest. Dum causae coram tribunali aguntur. etiam illico et in continenti si coram tribunali sedente in id quis peccaverit. sed interrogationes et responsiones testium. 1641. quos ad processum expediendum iudex necessarios esse iudicaverit.. par. aliaque similia. ex. et a iudice designatus. Si alicui actui processuali interveniat persona linguae loci ignara et iudices ac partes linguam huius personae propriam non intelligant. Omnes assistentes. 1. tum quae meritum guaestionis respiciunt. intimationes. ex. 1. 1640. Can. Acta iudicialia. qui reverentiae et obedientiae tribunali debitae graviter defuerint. gr. seu acta causae.. Can. Nisi iusta causa aliud suadeat. 2. par. 1642. Can. 2. et actuarii subscriptio cum sigillo tribunalis apponatur in unoquoque folio. 1643.extranei ab aula arceantur et ii tantummodo adsint. interpres adhibeatur iuratus. scripto redacta esse debent. par. advocatos praeterea et procuratores etiam iure alias causas apud tribunalia ecclesiastica pertractandi privare. contra quem alterutra pars legitimam exceptionem non proposuerit. par. lingua latina redigantur. . lingua vernacula confici debent. tum quae ad formam procedendi pertinent.

Quoties in actis iudicialibus partium aut testium subscriptio requiritur. 3. actorum exemplaria ad normam can. Singulis actis completis vel interruptis seu ad aliam sessionem remissis. par. quae apud tribunal manent. Documenta omnia. iudex aliquod retinendum censuerit. actuarii et cancellarius sine iudicis mandato tradere prohibentur exemplar actorum . 1. et partem aut testem vel non potuisse vel noluisse subscribere. apponatur subscriptio actuarii et iudicis vel tribunalis praesidis. 2. 1643 conscripta et in fasciculum religata. par. prout eorum natura exigit. par. Notarii. a iudice superiore repelli possunt quo in casu illi. nisi in criminalibus. 1642. bono publico ita exigente. Si acta debita forma et charactere confecta non fuerint. quibus culpa imputanda est. In casu appellationis. acta ipsa in linguam latinam vertantur. id in ipsis actis adnotetur. 2. Can. 1644. mittantur ad superius tribunal. in archivo Curiae deponantur sive publico sive secreto. par. cum indice omnium actorum et documentorum et cum testificatione actuarii seu cancellarii de eorum fideli transcriptione et integritate. Si eo mittenda sint ubi vernacula lingua non sit cognita. si pars aut testis hanc facere nequeat vel nolit. par. adhibitis cautelis ut de fideli translatione constet. documenta partibus restitui debent. si exemplaria sine gravi incommodo exscribi nequeant. 3. 2. par.475 par. par. Iudicio expleto. 1645. mittantur cum opportunis cautelis acta ipsa originalia. acta suis impensis denuo conficere et mittere tenentur. Can. 1. 3. simulque iudex et actuarius fidem faciant actum ipsum de verbo ad verbum parti aut testi perlectum fuisse.

TITULUS IV. Can. reus autem legitime conventus respondere. par. par. Can. par. Licet actor vel reus conventus procuratorem vel advocatum constituerit. 1648. 1647. Pro minoribus et iis qui rationis usu destituti sunt. CAPUT I. 2. destruantur. De partibus in causa. Anonymae epistolae quae nihil ad causae meritum conferunt. aut ipsos . Quilibet potest in iudicio agere. Si iudex existimet ipsorum iura esse in conflictu cum iuribus parentum vel tutorum vel curatorum. nisi a sacris canonibus prohibeatur. et etiam subscriptae quae sint certu calumniosae. agere et respondere tenentur eorum parentes aut tutores vel curatores. semper tamen tenetur in iudicio ipsemet adesse ad praescriptum iuris vel iudicis. 4. debet. 1646. De actore et de reo convento. 1.476 iudicialium et documentorum quae sunt processui acquisita. Can.

Nomine eorum de quibus in can. ut hisce uti aut minime aut difficulter liceat. si. etiam per seipsos. par. Religiosi sine Superiorum consensu non habent personam standi in iudicio. aut ad praescriptum iudicis: in ceteris agere et respondere debent per suos curatores.477 tam longe distare a parentibus aut tutoribus vel curatoribus.o Si ipsi extra claustra legitime morentur et iurium suorum tuitio urgeat. constitutum. Can. nisi in casibus qui sequuntur: 1. 3. 1. 1652. Can. Ordinarius potest quoque alium curatorem constituere pro foro ecclesiastico. 1653. par. et ii qui minus firmae mentis sunt. Can. . 3. Can. Ut curator ab auctoritate civili alicui datus a iudice ecclesiastico admittatur. 100. procurator ab Ordinario designatus. vel etiam per procuratorem a se. 1649. stare in iudicio per se ipsi possunt tantummodo ut de propriis delictis respondeant. si minores usum rationis assecuti sint. 2. debet accedere consensus Ordinarii proprii illius cui datus est. stat in iudicio rector vel administrator. par. Ordinarii auctoritate. 1651. secus per tutorem ab Ordinario datum. et quidem. 1650. in conflictu vero eorum iurium cum iuribus rectoris vel administratoris. tunc stent in iudicio per curatorem a iudice datum. agere et respondere queunt sine patris vel tutoris consensu. 2. omnibus mature perpensis. Bonis interdicti. id statuendum esse prudenter censuerit. par.o Si de vindicandis adversus religionem iuribus sibi ex professione quaesitis agatur. si aetatem quatuordecim annorum expleverint. Sed in causis spiritualibus et cum spiritualibus connexis. firmo praescripto can.

1654. ut licite agant. Ordinarii locorum possunt nomine ecclesiae cathedralis aut mensae episcopalis stare in iudicio. par. per procuratorem. Adversus eos de quibus in par. 1532. 3. 2. piae causae aut communitati ius est ad refectionem damnorum. par. nomine suae cuiusque communitatis. sine eiusdem consensu ad normam statutorum. 1653. sed. 1. potest ipse loci Ordinarius per se vel per alium stare in iudicio nomine personarum moralium quae sub eius iurisdictione sunt.478 3. 1526. 3 eorundem consensus vel consilium requiritur. Can. par. quod tamen ut licite faciant. 2. In casu vero defectus vel negligentiae illius qui administratoris munere fungitur. 1-3. 4. Beneficiarii omnes nomine beneficii possunt in iudicio agere aut respondere. si sine praescripto consensu aut consilio in iudicio egerint. Excommunicatis vitandis aut toleratis post sententiam declaratoriam vel condemnatoriam permittitur ut per se ipsi agant tantummodo ad impugnandam iustitiam aut legitimitatem ipsius excommunicationis. quando periculo vertitur pecuniae summa pro qua alienanda ad normam can. par. debent audire Capitulum cathedrale vel Consilium administrationis eorumve consensum vel consilium habere. par. Can. servare debent praescriptum can. par. 6. sodalitatum et quorumlibet collegiorum stare in iudicio nequeunt. par. 1. par. Praelati ac Superiores Capitulorum. par.o Si contra ipsum Superiorem denuntiationem instituere velint. 5. par. ad aliud quodvis . Superiores religiosi nequeunt nomine suae communitatis stare in iudicio. nisi ad normam constitutionum.

nisi iudex procuratoris vel advocati ministerium necessarium existimaverit. 4. CAPUT II. gerat. si agatur de minoribus aut de iudicio in quo bonum publicum vertitur.479 animae suae praeiudicium avertendum. aut. aliquem constituat. in reliquis ab agendo repelluntur. sed potest quoque in iudicio per se ipsa agere et respondere. In iudicio criminali reus aut a se electum aut a iudice datum semper habere debet advocatum. Alii excommunicati generatim stare in iudicio queunt. procuratorio nomine. Praeter hos casus pars libere potest advocatum et procuratorem constituere. par. At Episcopus. 3. 1655. qui eius personam. par. 1. par. Can. 2. parti etiam habenti alium adiungat. 2. iudex parti carenti defensorem ex officio attribuat. Etiam in iudicio contentioso. par. De procuratoribus ad lites et advocatis. si quando in causa est. si casus ferat. . par.

par. Can. indiget approbatione Ordinarii. Quilibet pro lubitu a parte potest eligi et deputari procurator. 1. aetate maiores. par. Can. Advocatus debet praeterea esse doctor vel alioqui vere peritus. par. nisi aliud in constitutionibus caveatur. Quod si. procuratoris et advocati. 2. nisi per exceptionem et ex necessitate. par. par. 1656. nisi expressa facultas eidem facta fuerit. par. 3. ut ad patrocinium admittatur. Advocati autem plures simul constitui queunt. Unicum quisque potest eligere procuratorem. 1. qui nequit alium sibimet substituere. 1658. par. ipsius delegati est approbare et admittere advocatum. de licentia tamen Superioris. quin opus sit ut Ordinarii approbatio antecesserit. 1. etiam in eadem causa et pro eodem cliente eadem persona exercere potest. par. in causis quae ad normam can. 3. Procurator et advocatus esse debent catholici. 1. 1657. 2. Procurator et advocatus. 2. plures ab eodem deputentur. par. 3. in causis tantum in quibus vertitur utilitas suae religionis. Utrumque munus. quo pars uti se velle ostenderit. saltem in iure canonico.480 Can. par. bonae famae. par. par. ut detur inter ipsos locus praeventioni. 4. hi ita constituantur. In iudicio coram Sanctae Sedis delegato. iusta causa suadente. par. 4. quae aut generalis sit omnes causas aut specialis pro certa causa. 2 aguntur in religionis . acatholicus non admittitur. dummodo secundum praecedentem canonem idoneus sit. Advocatus autem. Religiosus admitti potest. 1579.

dato decreto. Advocati et procuratores possunt ab eo a quo constituti sunt. etiam in calce ipsius citationis. Can. admitti potest etiam religioni extraneus. diem. Can. Tum procurator tum advocatus possunt a iudice. pacisci. Procurator ne prius a iudice admittatur quam speciale mandatum ad lites scriptum. 1663. Quod si mandans scribere nesciat. loco mandantis. Advocatus. habeat necesse est a parte vel a iudice commissionem ad instar mandati procuratorii. repelli sive ex officio sive ad instantiam partis. iusta tamen de causa. 1659. Can. instantiae vel actis iudicialibus. 1660. Can. 1. si lis iam . de qua in actis constare debet.481 tribunali. et parochus vel notarius Curiae vel duo testes. Nisi speciale mandatum habuerit. eligendi sunt ex eadem religione et ante patrocinii susceptionem approbandi ab eo. par. 1664. et generatim ea agere pro quibus ius requirit mandatum speciale. mandantis subscriptione munitum. deferre aut referre iusiurandum. Mandatum procurationis asservari debet in actis causae. mensem et annum referens. 3 apud tribunal Ordinarii loci pertractantur. et locum. et. hoc ipsum ex scriptura constet necesse est. 1661. par. removeri. nec transigere. 1662. necesse est ut ipsis intimetur. procurator non potest renuntiare actioni. Can. 1. 2. Can. in causis vero quae ad normam eiusdem canonis par. ut causae patrocinium suscipiat. verum ut remotio effectum sortiatur. qui partes iudicis in causa agit. apud tribunal deposuerit. mandatum subsignent. compromittere in arbitros. salva obligatione solvendi honoraria ipsis debita. par.

Can 1666. destitui et titulo privari. 1. Vetatur uterque emere litem. si recidivus sit. par. nulla est pactio. Can. Can. ab officio repellantur. par. 1667. nisi aliud expresse cautum sit. advocatus praeterea tum ab officio suspendi. mulcta pecuniaria aliisve congruis poenis plectantur. 1668. Quae si fecerint. Qui ad rem sibi vindicandam. tum etiam. actione dimicat quae petitoria dicitur. si mandans non renuat. Lata definitiva sententia. seu ad ius suum in iudicio persequendum titulo agit iuris auctoritate subnixo. iudex et adversa pars certiores facti sint de remotione. aut sibi de immodico emolumento vel rei litigiosae parte vindicata pacisci. procuratori manet. par. TITULUS V.482 contestata fuerit. quae semper competit et est suapte natura perpetua. De actionibus et exceptionibus. 2. Advocati ac procuratores qui ob dona aut pollicitationes aut quamlibet aliam rationem suum officium prodiderint. par. 1665. Quodlibet ius non solum actione munitur. sed etiam exceptione. praeter damnorum refectionem. ius et officium appellandi. et a iudice vel ab Ordinario poterunt poena pecuniaria mulctari. et. 1. 2. . Can.

aut utramque quaestionem unica sententia definire. . Reus non prohibetur pluribus exceptionibus etiam contrariis uti. Can. Pariter fas est reo convento in petitorio. quae tamen secum ipsae non confligant. et viceversa. postea alteri satisfacere. ab instituto iudicio petitorio regredi ad possessorium adipiscendae vel recuperandae. 3. si aditi tribunalis competentiam non egrediantur. Can. Item fas est actori. aut prius uni. Actor pluribus simul actionibus. reum convenire potest. Si vero rei possessionem vel iuris quasipossessionem postulat. par. attentis partium allegationibus. 1671. 2. 1. 1.483 par. nisi res sit de spolio. par. par. Imo ex iusta causa iudex etiam post conclusionem in causa. eius actio possessoria vocatur. hunc regressum permittere potest. 2. 2. 1669. CAPUT I. Actor potest una instantia cumulare actiones possessorias et petitorias. actorem reconvenire in possessorio. nisi spolii exceptio ex adverso opponatur. De rei sequestratione et inhibitione exercitii iuris. par. sed ante sententiam definitivam. antequam conclusum fuerit in causa. 1670. Can. sive de diversis. par. par. par. 2. Iudicis est. prouti magis expedire ipsi videatur ad celeriorem et pleniorem iurium tuitionem. sive de eadem re. 1.

1. dummodo de creditoris iure liquido constet et servata norma de qua in can. 1672. 1674. possit aliter reparari et idonea cautio de eo reparando offeratur. Sequestratio rei et suspensio exercitii iuris decerni nullatenus possunt. Ad custodiam rei sequestrationi subiectae idonea persona. Sequestratio rei et inhibitio exercitii iuris a iudice decerni potest ex officio. 1673. par. 1. quae sequester dicitur. cui iudex decreverit. par. Sequester in re custodienda. proponentibus partibus. ius habet obtinendi a iudice eiusdem rei sequestrationem. par. 1923. si damnum quod timetur. Sequestratio extenditur etiam ad res debitoris quae depositi causa aut quolibet alio titulo apud alias personas reperiantur. si partes inter se dissentiant. curanda et servanda non minorem diligentiam adhibere debet quam suis adhibet rebus. instante praesertim promotore iustitiae aut defensore vinculi. Qui ostenderit super aliqua re ab alio detenta ius se habere sibique damnum imminere nisi res ipsa custodienda tradatur. par. Ad crediti quoque securitatem sequestratio rei admittitur. 3. par. iudex ex officio sequestrem deligat. par. 1. 2. a iudice designetur. In similibus rerum adiunctis obtinere potest ut iuris exercitium alicui inhibeatur. 2. 1. eamque postea.484 Can. . Can. Can. par. Can. 1675. 2. par. reddere tenetur cum omni causa. quoties bonum publicum id postulare videatur.

audita altera parte. 3. definiantur. 1. actionem habet de damno infecto ad obtinendam periculi remotionem. 1678. aut .485 par. Iudex congruam decernat mercedem sequestri. iudicis sententia. Can. Is cui intimata fuerit prohibitio. CAPUT II. 3. continuo ab opere cessare debet. potest illud iudici nuntiare ut opus interrumpatur. poterit a iudice continuationem eiusdem impetrare. si eam petat. 2. idem ius esto quod de novo opere can. Qui ex aliquo novo opere damnum timet suae rei obventurum. De actionibus ex novi operia nuntiatione et damno infecto. Si vetus opus magna ex parte immutetur. donec utriusque partis iura. sed. 1676. Can. par. 1676 constitutum est. qui ex iusta et necessaria causa a iudice. par. Qui grave damnum rei suae imminere pertimescit ex alieno aedificio quod ruinam minatur. ex arbore aut ex alia re quacunque. Nuntianti novum opus ad ius suum demonstrandum duo menses praefiniuntur. par. 1677. Can. prorogari vel reduci poterunt. dummodo idonee caveat se in pristinum omnia restituturum si absoluto iudicio victus discesserit.

486 cautionem de damno vel avertendo. tenetur de damnis et expensis erga partem laesam. Nullitas alicuius actus non importat nullitatem actorum qui praecedunt aut subsequuntur et ab actu non dependent.1680. Can. a Romano Pontifice actui vel instrumento adiecta. De actionibus ob nullitatem actorum. aut agatur de pauperibus vel de minoribus aliisve qui minorum iure censentur. nisi aut publice id intersit. . 2. CAPUT III. 1682. vel compensando. par. Iudex inferior de confirmatione. cum in eo deficiunt quae actum ipsum essentialiter constituunt. nisi Apostolicae Sedis praecesserit mandatum. 1. Nullitas actus a iudice declarari non potest ex officio. Can. actio ad obtinendam a iudice declarationem nullitatis. 1683. cuius interest. Si actus aut contractus sit ipso iure nullus. Nullitas actus tunc tantum habetur. datur ei. videre non potest. 1679. Can. Can. 1681. Can. Qui actum posuit nullitatis vitio infectum. aut sollemnia seu conditiones desiderantur a sacris canonibus requisitae sub poena nullitatis. si forte evenerit. par.

metu vel dolo probato. qui gravem ex contractu laesionem ultra dimidium ex errore passus est. ad laesionem reparandam ex negotio seu actu valido rescindibili. 2.o Contra eum qui metum intulit aut dolum patravit. 1685. quamvis ipse non in suum. vel dolo circumventus actum posuerit vel contractum inierit qui ipso iure non sit nullus. Can. Si quis motus metu gravi iniuste incusso. obtinere actus vel contractus rescissionem actione quae vocatur rescissoria. salvo iure regressus contra quemlibet usque ad ipsum metus vel doli auctorem. suppetit remedium extraordinarium restitutionis in integrum. urgeat actus vel contractus exsecutionem.o Contra quemlibet malae fidei et etiam bonae fidei possessorem. 1. De actionibus rescissoriis et de restitutione in integrum.487 CAPUT IV. par. . Can. par. Si is qui metum intulit aut dolum patravit. poterit. 1687. par. Can. Minoribus vel minorum iure fruentibus graviter laesis eorumque heredibus et successoribus. Institui haec actio potest: 1. sed in alterius commodum talia peregerit. Eadem actione intra biennium uti potest. praeter alia ordinaria remedia. qui res metu vel dolo extortas possidet. 1684. 1. 2. 1686. parti laesae seu deceptae competit exceptio metus vel doli. Can.

idest restituantur in statum quo erant ante laesionem. 1. bona fide. par. Hoc beneficium maioribus quoque conceditur quos deficit rescissoria actio aut aliud ordinarium remedium. 1688. intra quadriennium ab adepta maioritate computandum. 2. De mutuis petitionibus seu de actionibus reconventionalibus. par. 1690. si de maioribus aut personis moralibus. 2.488 par. si agatur de minoribus. 1689. Can. a die laesionis factae et cessati impedimenti. dicitur reconventio. Can. 1. audito vel instante promotore iustitiae. Minoribus vel minorum iure fruentibus restitutio concedi potest a iudice etiam ex officio. contra quem petitur. Restitutio in integrum id efficit ut omnia revocentur in pristinum. salvis iuribus quae alii. CAPUT V. dummodo iustam subesse causam et laesionem sibi imputandam non esse probaverint. . Can. par. Actio quam reus coram eodem iudice in eodem iudicio instituit contra actorem ad submovendam vel minuendam eius petitionem. qui competens est respectu illius. ante petitam restitutionem quaesiverint. Restitutio in integrum peti debet ab ordinario iudice.

. 1693. licet ad unam causam dumtaxat delegato vel alioquin incompetenti. CAPUT VI. Qui ad possessionem alicuius rei adipiscendam. par.1695. actionem vel exceptionem possessoriam. in criminalibus vero non admittitur. 1. ad normam canonum qui sequuntur. Reconventio reconventionis non admittitur. petere potest. Can. 1694. Qui annum integrum in possessione rei vel in quasi-possessione iuris manserit. 1691. habet actionem retinendae possessionis. Actio reconventionalis locum habere potest in omnibus causis contentiosis. 1692. Can. 2218. Non solum possessio. vel ad alicuius iuris exercitium obtinendum munitur titulo legitimo. nisi sit absolute incompetens. 2. exceptis causis spolii. De actionibus seu remediis possessoriis. si molestiam patiatur quominus suam possessionem vel quasipossessionem retineat. Can. ut in rei possessionem vel iuris exercitium immittatur. par. sed etiam simplex detentio praestat.489 par. 3. Proponenda est iudici coram quo actio principalis instituta est. Can. nisi ad normam can. Can.

par. 1697. Can. clam vel precario possidet.490 par. iudex rem apud sequestrem deponi. clam vel precario possidet. Haec actio non admittitur nisi intra annum ab illata molestia adversus molestiae auctorem ut a molestiis desistat. Qui vi aut clam quoquo modo a possessione rei vel quasi-possessione iuris deiectus est. Si inter duos controversia oriatur uter eorum possideat. 1. par. Can. 2. 2. In causis quae ad bonum publicum spectant. adversus quemlibet spolii auctorem vel rei detentorem habet actionem recuperandae possessionis vel de spolio et spolii exceptionem. non tenetur respondere. 1699. 3. par. 1. 2. par. exceptio. 1696. 1698. iustitiae promotori ius est opponendi vitium possessionis adversus eum qui vi. Can. aut iuris quasi-possessionem suspendi iubeat usque ad iudicii petitorii exitum. par. Can. . 1. 2. par. nisi prius fuerit in suam possessionem restitutus. par. par. Haec actio non admittitur praeterlapso anno postquam spolium passus rei notitiam habuit. ille in possessione praeferendus est qui intra annum frequentiores et potiores possessionis actus exercuit. In dubio iudex possessionem pro indiviso utrique parti attribuat. contra. 1. perpetua est. Etiam qui vi. actione retinendae possessionis uti potest adversus quemlibet deturbatorem: non autem contra personam a qua ipse rem vi vel clam surripuit aut precario accepit. Si rei vel iuris indoles aut contentionum et rixarum periculum non patiatur ut litigantibus pro indiviso possessio interim attribuatur. Spoliatus adversus spoliantem excipiens et probans spolium.

Can. Omnis criminalis actio perimitur morte rei. gr. Sed si in restitutione rei vel exercitii iuris aliquod occurrat periculum (ex. Can. Spoliatus ut in possessionem restituatur. 2. Firmo praescripto can. 1700. in iudiciis adipiscendae. De exstinctione actionum. citatis vero omnibus iis quorum interest.. nil aliud probare debet. cum vir contra uxorem postulat restitutionem coniugalis consortii). donec causa petitorio iudicio definiatur. Can. ad instantiam partis vel promotoris iustitiae. Officii reservatis. 1702. 3. par. 1508 -1512. CAPUT VII. par. Iudicia possessoria absolvenda sunt. Can. actiones autem de statu personarum nunquam exstinguuntur. et lapsu temporis utilis ad actionem criminalem proponendam. tempus utile .491 par. 1555. nisi spoliationem ipsam. In contentiosis actiones tum reales tum personales exstinguuntur praescriptione ad normam can. pro diversis personarum causarumve adiunctis decernat aut restitutionem suspendi. 1701. iudex. 1703. condonatione legitimae potestatis. saevitiarum. 1 de delictis Sacrae Congregationi S. aut rem vel personam apud sequestrem custodiri. citata dumtaxat adversa parte in iudiciis retinendae vel recuperandae.

nisi a die qua delicti tractus cessaverit. 2. 2222. quae uno anno perimitur. par. forte ex delicto orta. 1704. 1. Praescriptio in contentiosis currit ex quo actio primum potuit iure proponi.o De actionibus ob simoniam vel homicidium contra quae actio criminalis decennio perdurat. Can. quae quinquennio perimitur. 2. etiamsi singulatim sumpti ob praescriptionem excluderentur.o Non est hoc ipso sublata actio contentiosa. ad damna sarcienda. ut vocant.o De actione iniuriarum. in criminalibus. 3. qui cum eodem actu connectuntur. 2. nisi agatur: l. a die patrati delicti.o De actione ob delicta qualificata contra VI et VII divinum praeceptum. par.o Ordinarius remediis can. Si delictum habeat tractum. successivum. De causae introductione. tenetur de antiquioribus. 1705.492 ad actionem criminalem proponendam est triennium. In delicto habituali vel continuato praescriptio non decurrit nisi post ultimum actum. TITULUS VI. et conventus ob aliquem criminosum actum non praescriptum. Sublata per praescriptionem actione criminali: 1. par. Can. non currit praescriptio. . 3. par. 2 statutis uti adhuc potest.

Item in causis facilioris investigationis et minoris momenti ac propterea cito expediendis. .493 CAPUT I. 1. Can. oretenus petitionem suam coram tribunali proponere potest. par. In utroque tamen casu iudex notarium iubeat scriptis actum redigere qui actori legendus est et ab eo probandus. Qui scribere nescit. par. et a quo petatur. 2. debet libellum competenti iudici exhibere.o Indicare. in quo controversiae obiectum proponatur. generatim saltem.o Exprimere coram quo iudice causa introducatur. De libello litis introductorio. Qui aliquem convenire vult. par. 2. 1706. Libellus quo lis introducitur debet: 1. quid petatur. quo iure innitatur actor ad comprobanda ea quae allegantur et asseruntur. 1707. aut legitime impeditur quominus libellum exhibeat. Can. 1708. iudicis arbitrio relinquitur petitionis admissio oretenus sibi factae. Can. et ministerium iudicis ad deducta iura persequenda expostuletur. 3.

CAPUT II. actor novum libellum rite confectum potest eidem iudici denuo exhibere. si ipse iudex non sit. Iudex vel tribunal. 3.494 3. postquam viderit et rem esse suae competentiae et actori legitimam personam esse standi in iudicio. par. pars cuius interest instare potest ut iudex suo munere fungatur. 1710. . Si iudex continuo mense ab exhibito libello decretum non ediderit quo libellum admittit vel reiicit ad normam can. nec non loco in quo actor vel eius procurator habitant. 1. Adversus libelli reiectionem integrum semper est parti intra tempus utile decem dierum recursum interponere ad superius tribunal: a quo. par. De citatione et denuntiatione actorum iudicialium. Can. adiectis in hoc altero casu reiectionis causis. poterit recursum ad Ordinarium loci. novae reiectionis rationes exponere debet. mense et anno. debet quantocius libellum aut admittere aut reiicere. Si iudicis decreto libellus reiectus fuerit ob vitia quae emendari possunt. 1709. quaestio reiectionis expeditissime definienda est. vel ad superius tribunal interponere ut vel iudex ad definiendam causam adigatur vel alius in eius locum subrogetur. quod si nihilominus iudex sileat.o Subscribi ab actore vel eius procuratore. par. 1709. appositis die. audita parte. 2. Can. aut residere se dixerint actorum recipiendorum gratia. quod si iudex emendatum libellum reiecerit. lapsis quinque diebus a facta instantia. et promotore iustitiae aut vinculi defensore.

1712. subscribenda est a iudice vel ab eius auditore et a notario. altera asservetur in actis. par. reus. 3. Libello vel orali petitione admissa. Can. par. et tempus. Debet insuper actori nota fieri. nec non locum. locus est vocationi in ius seu citationi alterius partis. et. nec iteretur necesse est. par. . sigillo tribunalis munita. ut statuta die et hora ipse quoque coram iudice se sistat. et libello litis introductorio inscribitur aut adiungitur. 1. sed actuarius significet in actis partes sponte sua iudicio adfuisse. 2. Can. conveniatur. 1711. Citatio. Can. Denuntiatur autem reo. quarum altera remittatur reo convento. par. si sint plures. 1845. Quaelibet citatio est peremptoria. Citatio denuntietur per schedam.495 Can. 2. par. singulis. 2. diem et horam ad comparendum praefixam perspicue indicet. nisi in casu de quo in can. de quibus disceptatur. 1. par. Can. 1716. Si lis moveatur ei qui non habet liberam administrationem rerum. Citatio duplici scheda conficiatur. Citatio fit a iudice. quo actore. par. idest a quo iudice. opus non est citatione. 2. nomine et cognomine rite designatus. idest annum. 1714. Can. 1648-1654. Quod si partes litigantes sponte coram iudice se sistant ad causam agendam. ob quam causam saltem verbis generalibus indicatam. 1. par. mensem. quae praeceptum iudicis parti conventae factum ad comparendum exprimat. citatio denuntianda est ei qui ipsius nomine iudicium suscipere tenetur ad normam can. 1713. 1715.

1718. 1. 2. alterutrum sufficiet. Quoties. si fieri poterit. adhuc ignoratur ubi commoretur reus. Si cursor personam conventam non invenerit in loco ubi commoratur. Si ob distantiam vel aliam causam difficulter per cursorem tradi possit reo convento scheda citatoria. si vero utrumque fieri nequeat. Ad hoc cursor etiam fines alterius dioecesis ingredi potest. Can. par. 1.496 Can. dummodo commendata et cum syngrapha receptionis. 1720. ut transmittatur ad normam can. Can. 1720. 1719. vel alio modo qui secundum locorum leges et conditiones tutissimus sit. locus est citationi per edictum. Cursor. per Curiae cursorem tradenda est ipsi convento ubicunque is invenitur. Can. par. par. 1719. par. 1717. si hic eam recipere paratus sit ac spondeat se reo convento quamprimum schedam acceptam traditurum. par. relinquere poterit citatoriam schedam alicui de eius familia aut famulatu. Reus qui citatoriam schedam recipere recuset. Can. Hoc autem fit affigendo per cursorem ad fores Curiae schedam citationis ad modum edicti per tempus prudenti iudicis arbitrio determinandum et in aliqua publica ephemeride eam inserendo. sin minus eam ad iudicem referat. Citationis scheda. debet eam subsignare. poterit iussu iudicis transmitti per tabellarios publicos. 2. cum in manu rei conventi citationis schedam relinquit. 1721. adnotatis die et hora qua reo tradita est. 3. . 1. diligenti inquisitione peracta. legitime citatus habeatur. si iudex id expedire censuerit et eidem cursori mandaverit. par.

1723. Can. Can. par. Si scheda citatoria non referat quae in can. ut decretorum vel sententiarum denuntiationi aliisque huiusmodi. par.497 par. 1.o Res desinit esse integra. asservetur in actis fides eiusdem officii. Idem peragat si eam relinquat in manibus alicuius de familia aut famulatu rei conventi. par. 2. cursor in edicti calce signet qua die et hora edictum affixum ad fores Curiae fueiit et quandiu affixum manserit. Si reus receptionem schedae recuset. Regulae superius statutae pro rei citatione. addita die et hora recusationis. Si per tabellariorum officium citatio transmittatur. iudici remittat. 4. . cursor schedam ipsam subsignatam. coram quo actio instituta est. addito insuper nomine personae cui schedam tradidit. 2. par. accommodandae et applicandae sunt. pro diversa tamen eorum natura. quae in actis serventur. 1722. 1715 praescribuntur aut non fuerit legitime intimata. 3. Cum citatio legitime peracta fuerit aut partes sponte in iudicium venerint: 1.o Causa fit propria illius iudicis aut tribunalis. nullius momenti sunt tum citatio tum acta processus. 1724. Can. Cursor quae peregit ad iudicem referat in scriptis manu propria subsignatis. 1725. Si citatio fiat per edictum. 3.o In iudice delegato firma redditur iurisdictio ita ut non exspiret resoluto iure delegantis. 2. ceteris quoque iudicii actibus. Can.

quae praesens fuerit. idest ad causae dubia. Parti autem contumaci statim id notum fiat ex officio ut quas velit exceptiones contra dubiorum seu . ex officio aut ad instantiam actoris vel conventi. et dubiorum formula statuatur ex officio. Can. par. unde constet qua de re agatur seu quinam sint controversiae termini. 1726. partes citet ad rite definiendos controversiae articulos. nihil innovetur. id postulante. 1727. ut dicitur. In causis tamen implicatioribus. 5. pars in ius vocata non compareat nec iustam absentiae excusationem alleget. TITULUS VII. concordanda. parte. seu formali conventi contradictione petitioni actoris. facta animo litigandi coram iudice.o Lis pendere incipit. Obiectum seu materia iudicii constituitur ipsa litis contestatione. Can. in quibus petitio actoris nec perspicua sit nec simplex vel contradictio conventi difficultatibus scateat. Can. Si die dubiis concordandis praestituta. 1508. De litis contestatione. ad normam can. et ideo statim locum habet principium: lite pendente. Ad litis contestationem nulla necessaria est sollemnitas.1729. nisi aliud cautum sit. contumax declaretur. sed sufficit ut partibus coram iudice vel eius delegato comparentibus. Can.o Interrumpitur praescriptio. in actis inseratur petitio actoris et contradictio conventi. 1. 1728.498 4. iudex.

si coarctetur aut mutetur probationis modus. 1730. foenus aut aliquid aequivalens. vel promotoris iustitiae. nisi novo decreto. 2. ne ipsa ob probabilem testis mortem. nisi. ut controversiae obiectum idem remaneat. si iudex. Libellus non censetur mutatus. aut difficulter possit. 1731.o Iudex congruum tempus partibus praestituat probationibus proponendis et explendis. Dubiorum seu articulorum formula semel statuta mutari non potest. par. si in locum rei petatur pretium. censeat mutationem esse admittendam. compleantur aut emendentur. ob discessum eiusdem vel ob aliam iustam causam recipi postea nequeat. Can. eius rei fiat mentio in decreto quo formula firmatur.o Haud licet actori libellum mutare. Si vero partes dissentiant aut earum conclusiones iudici non probentur. si minuantur aut petitio aut accessoria petitionis. si facti adiuncta in libello pridem posita ita illustrentur. 3. quod ad se attinet. intra tempus quod iudici congruum videatur. Can. ad instantiam partis. nisi in casu contumaciae. 4. Antequam litis contestatio locum habuerit. si quae debeatur. ex gravi causa. reo consentiente. 2. aut nisi testium depositionem recipere oporteat. salva semper reo compensatione damnorum et expensarum. Partibus praesentibus et in formula dubiorum seu articulorum concordibus. Lite contestata: 1. vel defensoris vinculi. iudex ipse controversiam dirimat decreto. iudex.499 articulorum formulam possit proponere et a contumacia se purgare. audita utraque vel altera parte eiusque rationibus perpensis. nihil excipiendum putaverit. par. iudex ad testium aliarumve probationum receptionem ne procedat. iustis de causis. quod quidem . par.

Si pars litigans moriatur aut statum mutet aut cesset ab officio cuius ratione agit: 1.o Possessor rei alienae desinit esse bonae fidei. sed contra superstitem eam prosequitur promotor iustitiae qui pro beneficii aut ecclesiae libertate . protrahatur. dummodo ne lis. sed iudex procedere debet ad ulteriora. 1733. donec heres defuncti aut successor litem instauret. instantibus partibus. Si controvertatur cuinam ex clericis litigantibus ius sit ad beneficium. quibus iudicium terminatur. si qua secuta fuerint. moriatur. 3. arbitrio suo prorogare.500 poterit. instantia non interrumpitur. Can. De litis instantia. citato procuratore. 1732. Can. non solum rem ipsam. Can. ultra quam aequum sit. et alter. lite pendente. si adsit. Instantiae initium fit litis contestatione. sed et antea non solum interrumpi. 2. instantia interrumpitur. sed et rei fructus a litis contestatae tempore restituere tenetur et damna praeterea sarcire. quapropter damnatus rem restituere. instantia non interrumpitur.o Causa conclusa. secus defuncti herede vel successore.o Causa nondum conclusa. finis autem omnibus modis. 1734. aut beneficio renuntiet. verum etiam finiri potest sive peremptione sive renuntiatione. TITULUS VIII.

1. debet subscribi. Can. nisi documentorum. has ipse ferat expensas perempti iudicii. non aliam vim obtinent. par. Peremptio exstinguit acta processus. Can. item tum actor tum reus possunt processus actis renuntiare sive omnibus sive nonnullis tantum. Can. quas quisque ex litigatoribus fecerit. speciali tamen mandato munito. 1739. non vero acta causae. instantia perimitur. 1737. Can. et in altero casu sententia per appellationem oppugnata transit in rem iudicatam. 1738. eaque ex officio etiam excipi debet. 1740. et a parte vel ab eius procuratore. minores quoque aliosve minoribus aequiparatos. administratores. Peremptio obtinet ipso iure et adversus omnes. salvo iure regressus ad indemnitatem adversus tutores. dummodo ea inter easdem personas et super eadem re intercedat. nisi beneficium sit liberae collationis Ordinarii et hic praeferat causam ut victam superstiti adiudicare. In quolibet statu et gradu iudicii potest actor instantiae renuntiare. 2. ponatur in tribunali primae instantiae per biennium aut in gradu appellationis per annum. par. Si nullus actus processualis. quin aliquod obstet impedimentum. imo haec vim habere possunt etiam in alia instantia. In casu peremptionis. Can. procuratores qui culpa se caruisse non probaverint. Can. 1735.501 dimicet. Procuratore aut curatore a munere cessante. alteri parti communicari. peragenda est in scriptis. quandiu pars aut ii ad quos pertinet novum procuratorem vel curatorem nominaverint aut per se ipsi in posterum agere se velle professi fuerint. ab . 1736. Renuntiatio ut valeat. tandiu interrupta manet instantia. sed ad extraneos quod attinet.

Si pars legitime interrogata respondere recuset. Iudex ad eruendam veritatem facti quod publice interest ut extra dubium ponatur. quibus renuntiatum fuit. pro actis quibus renuntiatum est. par. par. TITULUS IX. De interrogationibus partibus in iudicio faciendis. quanti facienda sit haec recusatio. an confessioni aequiparanda. 1741. 2. 3. eosdem parit effectus ac peremptio instantiae: et obligat renuntiantem ad solvendas expensas actorum. 1. sed etiam ex officio. par. par. Can. quoties agitur de illustranda probatione adducta. . Iudici legitime interroganti partes respondere tenentur et fateri veritatem. iudicis est aestimare.1743. 1.502 eaque acceptari. 2. Admissa. par. vel saltem non impugnari. Can. et a iudice admitti. In aliis casibus potest unum ex contendentibus interrogare non solum ad instantiam alterius partis. debet partes interrogare. post conelusionem in causa servetur praescriptum can. necne.1742. nisi agatur de delicto ab ipsis commisso. utrum iusta sit. Interrogatio partium fieri a iudice potest in quovis stadio iudicii ante conclusionem in causa. 1861. Can.

super quibus pars interrogetur. In positionibus exarandis. puniatur. laicus interdicto personali. admittendis et parti proponendis regulae cum proportione serventur quae in can. 1746. 1745. seu quaesita. De probationibus. 1. par. quae respondere debet. Can. Tum actor tum reus invicem. Can. exceptis iis de quibus in can. debet illud a partibus exigere. potest pro sua prudentia. 2. in aliis. Can. Ad iusiurandum praestandum vel interrogationibus respondendum partes personaliter coram iudice se sistere debent. Pars. in contentiosis. ad tempus a iudice pro rerum adiunctis definiendum remotione ab actibus legitimis ecclesiasticis. Iusiurandum de veritate dicenda in causis criminalibus nequit iudex accusato deferre. tum etiam promotor iustitiae et defensor vinculi possunt iudici exhibere articulos. quoties bonum publicum in causa est. nn. 2. Can. si illegitime respondere recusaverit aut si postquam responderit mendax reperta fuerit. 1747. par. 1773-1781 statutae sunt. clericus suspensione plectatur. quaeque vulgo positiones dicuntur. par. 3. 2. 1.503 par. 1770. Non indigent probatione: . et si ante responsionem iusiurandum de veritate dicenda praestiterit. TITULUS X. 1744.

ad normam can. Can. 2. Assertio de aliquo facto. dicitur confessio iudicialis. Can: 1748. . Actore non probante. par. 1. aut cuius domicilium nescitur. vel cognitio documenti quod cito haberi non potest. nn. 2. in scriptis aut oretenus ab una parte contra se et pro adversario coram iudice. 3. Probationes quae ad moras iudicio nectendas postulari videntur. 1750. Can. 2. 1749.o Quae ab ipsa lege praesumuntur. nisi hae probationes necessariae videantur quia ceterae deficiant aut satis non sint. 2197. iudex ne admittat. De confessione partium. par. CAPUT I. sive iudice interrogante peracta. ceu examen testis longe dissiti.o Facta notoria. nisi a iure vel a iudice probatio nihilominus exigatur. sive sponte.504 1. 3. Onus probandi incumbit ei qui asserit.o Facta ab uno ex contendentibus asserta et ab altero admissa. reus absolvitur.

Pars. CAPUT II. Confessio sive scriptis. par. confessio iudicialis unius partis. n. 3. Si agatur de negotio aliquo privato et in causa non sit bonum publicum. Can. 2. aliquid confessa in iudicio. perpensis omnibus rerum adiunctis. aestimare quanti facienda sit.505 Can. 1750 expressis vel errori facti esse adscribendam. Testes iudici legitime interroganti respondere et veritatem fateri debent. Probatio per testes in quibuslibet causis admittitur. 1.1753. relevat alteram ab onere probandi. dummodo libere et considerate facta. aut probet confessionem ipsam vel carere conditionibus in can. ipsimet adversario aut aliis extra iudicium facta. sive oretenus. 1755. 1754. sub iudicis tamen moderatione. secundum modum praefinitum in canonibus qui sequuntur. De testibus et attestationibus. Salvo praescripto can. Can. iudicis est. Can.o Parochi aliique sacerdotes quod attinet ad ea quae ipsis manifestata sunt ratione sacri ministerii extra . Can.1751. nisi aut in continenti hoc faciat. 1757. ab hac obligatione eximuntur: 1. 1752. non potest contra confessionem suam venire. par. par. dicitur extraiudicialis: eaque in iudicium deducta. 2.

par. aliave mala valde gravia obventura timent. infames. nisi expresse a iure repellantur vel in totum vel ex parte. Qui testes esse possint. par. periuri. 2. quod attinet ad negotia huic secreto obnoxia. 3. 2. post sententiam declaratoriam vel condemnatoriam. advocati.o Excommunicati. notarii aliique qui ad secretum officii etiam ratione praestiti consilii tenentur. I. infamiam. qui testem vel peritum donis. 1757. civitatum magistratus. Ut suspecti: 1. Can. medici. par.o Qui ex testificatione sua sibi vel consanguineis vel affinibus in quolibet gradu lineae rectae et in primo gradu lineae collateralis. Testes iudici legitime interroganti scienter falsum affirmantes aut verum occultantes puniantur ad normam can.o Qui ita abiectis sunt moribus ut fide digni non habeantur. 1. obstetrices. periculosas vexationes. Omnes possunt esse testes. 2. Can. pollicitationibus aut alio quovis modo inducere praesumpserint ad falsum testimonium dicendum aut ad veritatem occultandam. par. Ut non idonei repelluntur a testimonio ferendo impuberes et mente debiles. 1743.506 sacramentalem confessionem. ART. 1756. 3. eademque poena mulctentur omnes. .

consanguineus et affinis in causa consanguinei vel affinis. aut partium vice funguntur. A quibus. quomodo. nisi agatur de causis quae ad statum civilem aut religiosum personae spectant. 1758. Can. advocatus aliique qui partibus in eadem causa assistunt vel astiterunt. cuius notitia aliunde haberi nequeat. quod attinet ad ea omnia quae ipsis ex confessione sacramentali innotuerunt. cuius nomine in iudicio consistit. . sed eorum testimonium valebit tantummodo ut indicium et probationis adminiculum.o Publici gravesque partis inimici. et bonum publicum exigat ut habeatur. Superior aut administrator in causa suae communitatis aut piae causae. ART. iudex eiusve assistentes. in quolibet gradu lineae rectae et in primo gradu collateralis. II.o Qui partes sunt in causa. 2. Ut incapaces: 1. et quot testes induci et qui excludi possint. 3. veluti tutor in causa pupilli.o Sacerdotes. imo audita a quovis et quoquo modo occasione confessionis ne ut indicium quidem veritatis recipi possunt. et generatim iniurati audiantur. par. quo id expedire declaretur. 3. etsi a vinculo sigilli soluti sint. Non idonei et suspecti audiri poterunt ex decreto iudicis.507 3.o Coniux in causa sui coniugis.

qui se sponte obtulerit. postulatio deserta censetur. 1. . Si ne intra diem quidem peremptorium a iudice praestitutum.508 Can. 1763. eorum nomina et domicilium tribunali indicentur. Iudici ius et obligatio est nimiam multitudinem testium refrenandi. par. Sed ipse iudex. Testes a partibus inducuntur. repellere cum comparere sibi videatur moras iudicio nectendi causa vel iustitiae et veritati quoquo modo officiendi. testis examini subiiciatur. par. potest testes ex officio inducere. par. Debet autem testem. hac non obstante renuntiatione. Can. Pars. si id. ut. 1762. 1. 2. Possunt quoqae induci a promotore iustitiae et defensore vinculi. fieri sine gravi difficultate nequeat. Si quis sponte compareat testimonii reddendi gratia. quoties agatur de minoribus aliisve qui minoribus aequiparantur. par. et generatim quoties publicum bonum id exigat. 1759. 2. par. sed adversarius postulare potest. prudenti iudicis existimatione. Can. 3. 1. Can. par. iudex poterit eius testimonium admittere vel repellere prout expedire censuerit. aut. si id ad causam intersit. Can. praeterea exhibeantur positiones seu articuli argumentorum super quibus testes sint interrogandi. Cum probatio per testes postulatur. quae testem induxit. Partes debent sibi invicem nota facere testium nomina antequam eorum examen inchoetur. potest eius examini renuntiare. 2. 1761. 4. obtemperatum fuerit. saltem ante testificationum publicationem. 1760. par. par.

l766. 3. Pars nequit reprobare personam testis quem ipsa induxit. decreto interveniente. par. nec postea facta admittatur. Testes debent ex officio excludi. nisi a parte demonstretur vel saltem iuramento affirmetur defectum testis antea sibi notum non fuisse. 4. 1. par. 1758. Citatio testium fit ministerio iudicis. nisi nova reprobationis causa supervenerit. postulante adversario. quamvis possit eius dicta reprobare. 1. 2. salvo praescripto can. a iudice potest congruis poenis coerceri et insuper mulctari pro rata damni quod ex eius inobedientia partibus obveniat. . renuit respondere vel iusiurandum praestare vel attestationi subscribere. Can. 1715S-1723. Can. Reprobatio testis fieri debet intra triduum postquam testium nomina cum parte communicata fuerunt. Iudex autem reprobationis discussionem in finem litis reservet. 2. l765. 5. par. et intimanda est testibus ad normam can. par. par. qui nempe sine legitima causa non comparuit. Testis rite citatus parere debet aut causam suae absentiae iudici notam facere. si iusta exclusionis causa demonstretur. aut defectus sit notorius vel statim ac facile probari possit vel postea probari nequeat. si iudici liquido constet eos a testimonio ferendo prohiberi. Testis inobediens. etsi comparuit. 1764. aut. testes excludendi sunt. par.509 Can. Ast etiam. par. nisi contra testem stet praesumptio iuris. quae exclusio dicitur reprobatio personae testis.

510 ART. 2. 1763. usque dum acta et allegata publici iuris fiant. si de iure partium mere privato agatur. salvo praescripto can. Sed etiam cum iusiurandum a teste non exigitur. 3. Can. Can. III. De iureiurando testium. Partes earumve procuratores praestationi iurisiurandi testium assistere possunt. 1623. quoties gravitas negotii et editae testificationis adiuncta id postulare videantur. tametsi iusiurandum praestiterint de veritate dicenda. imo etiam perpetuo ad normam can. absoluto examine. qua semper tenetur. iusiurandum praestare debet de tota ac sola veritate dicenda. iudex testem commonefaciat gravis obligationis. poterunt nihilominus pro prudenti iudicis arbitrio. Testis. . 1758. 1767. 1. Testibus. Testes. Testes adigi etiam iureiurando possunt ad secretum servandum circa propositas interrogationes dataque interrogationibus responsa. par. poterit iusiurandum. antequam testimonium edat. 1768. par. par. salvo praescripto can. Can. 4. par. veritatem dicendi. par. adigi ad iusiurandum de veritate dictorum sive circa omnes positionum articulos sive circa aliquos tantum. 3. 1769. utraque parte consentiente. remitti.

ii domi audiendi sunt. qui actuarii munere fungatur. . 2.Ab hac generali regula excipiuntur: 1.o S. tribunalis sedem adire nequeunt. Can. E. R. IV. ut cum assistentia alicuius. 4. datisque opportunis instructionibus. neque a iudice adiri possint. 1. in dioecesim reverti et ad tribunalis sedem accedere sine gravi incommodo nequeunt. Cardinales. par. secundum interrogationes et instructiones a causae iudice transmissas. 2. sed in locis ita dissitis a tribunalis sede. ii audiendi sunt a tribunali loci in quo commorantur ad normam can. examen horum testium perficiat. uti moniales. Episcopi et personae illustres quae suae civitatis iure eximuntur ab obligatione comparendi coram iudice testificandi causa: ii omnes eligere ipsi possunt locum ubi testificentur. 1770. de quo iudicem certiorem facere debent.o Qui morbo aliove corporis vel animi impedimento aut conditione vitae. 2.511 ART. par. ut sine gravibus impensis neque ipsi iudicem adire. transmissis pariter eidem interrogationibus faciendis. par. De testium examine. 1570.o Qui in dioecesi quidem commorantur. Testes sunt examini subiiciendi in ipsa tribunalis sede. 3.o Qui extra dioecesim degentes. Hoc in casu iudex debet propiorem aliquem sacerdotem dignum et idoneum deputare.

conditione. 3. Quapropter si partes. par. seu. . ut eas ipse deferat. 3. vel defensor vinculi examini intersint et novas interrogationes testi faciendas habeant. 1771. par. Can. vulgo.512 Can. par. cognomine. cui assistat oportet notarius.o Si testes inter se aut cum parte in re gravi et causae substantiam attingente dissentiant. confrontare. 2.o Si scandali vel dissidiorum periculum non sit ex collatione pertimescendum. 1. hoc est. vel promotor iustitiae. par. Examen fit a iudice. testibus deferendae sunt. Testes seorsum singuli examinandi sunt. habeat cognita. Can. In examine interrogationes non ab alio quam a iudice vel ab eo qui iudicis locum tenet. par. deinde deferendae sunt interrogationes quae causam ipsam respiciunt et sciscitandum unde et quomodo ea quae asserit. sed etiam quae ipsi cum partibus in causa sit necessitudo. nisi iudex eas admittendas censuerit. domicilio. scilicet: 1. Prudenti tamen iudicis arbitrio relinquitur post edita testimonia testes inter se aut cum parte conferre. aetate. 1. religione. Id autem fieri poterit si haec omnia simul concurrant. Can. 1773. Testis primo interrogari debet non modo de generalibus personae adiunctis. vel ab eius delegato aut auditore. 2. 2. sed iudici vel eius locum tenenti proponere debent. Examini testium partes assistere nequeunt. has non testi. 1774. origine. 1772. de nomine.o Si nulla alia facilior ad veritatem detegendam suppetat via.

certo affirmari nequeant. parte postulante aut ex officio. remotae a cuiusvis offensione et pertinentes ad causam quae agitur. 1776. poterunt. poterit iudex nonnulla testem praemonere. par. quas secum attulerunt. ut nisi prius recolantur. attenta causae exiguitate. cum testes excutiebantur. de interrogationibus ex officio additis et generatim de omnibus memoria dignis quae forte acciderint. Can. sed etiam ad ipsa editi testimonii verba. nisi iudex. 2. data eidem testi facultate addendi. Interrogationes non sunt cum testibus antea communicandae. supprimendi. remisso aut recusato iureiurando. Interrogationes breves sunto. 1. 1779. si id sine periculo fieri rosse censeat. non suggerentes responsionem. non plura simul complectentes. 1781. Can. Testi. Can. Actuarius in actis mentionem faciat de praestito. Can. par. antequam acta seu . antequam ab auditorio discedat. 1777. 1. 1780. quamvis iam excussi. Responsio ex continenti redigenda est scripto ab actuario non solum quod attinet ad substantiam. satis habeat unam depositionis substantiam referri. par. debent legi quae actuarius de iis quae ipse viva voce testatus est. scripto redegit. tunc enim adnotationes. 2. de partium aliorumque praesentia. non captiosae. Can. Can. non subdolae. variandi. iudex et notarius. par. Testes oretenus testimonium dicant et scriptum ne legant. nisi de calculo et rationibus agatur. Attamen si ea quae testificanda sunt ita a memoria sint remota. Testes. corrigendi. 1775. poterunt consulere. 1778.513 Can. Denique actui subscribere debent testis.

o Cessat facultas reprobandi testis personam. 1764. testimonia statim post absolutum omnium testium examen poterunt. obscuritate. par. excepto casu de quo in can. Post testificationum evulgationem: 1. par. 2. Reprobationem iudex decreto suo reiiciat. si eam futili inniti fundamento aut ad retardandum iudicium factam animadvertat. defectu scientiae et similibus. De testimoniorum evulgatione eorumque reprobatione. 1. V. cum nempe testimonia impugnantur de falso aut de variatione. par. 1782.514 testificationes publici iuris fiant. . 1784. decreto iudicis. Cum partes aut earum procuratores examini non interfuerunt. dummodo tamen omnis collusionis vel corruptelae absit periculum. 2. denuo ad examen vocari.o Sed est ius reprobandi testes sive quod attinet ad modum examinis. cum scilicet obiiciuntur regulae iuris in examine peragendo neglectae. evulgari. si iudex id necessarium vel utile ducat. Can. ART. Can. 4. 1783. Can. sive quod attinet ad testificationes ipsas. si id e re existimet. contradictione. Sed poterit iudex differre testimoniorum evulgationem in tempus quo cetera probationum capitula fuerint absoluta.

Post evulgatas testificationes. VI. ab eo qui testes inducere vult deposita non sit. iudex brevem terminum parti postulanti praestituat ad probandam reprobationem. 1. 2. Can. De indemnitate testium. par. altera parte audita. auditis parte ac teste. testes iam auditi denuo super iisdem articulis ne interrogentur. Si iudicium reprobationis admittatur. 1785. ex gravissima ratione in ceteris. Iudicis est. Can. et ad congruam indemnitatem pro interruptione sui negotii vel operis. 1909. Can. et in quolibet casu omni fraudis et subornationis periculo remoto. quas sustinuerit ratione itineris et commorationis in loco iudicii. nisi caute et ex gravi ratione in causis quae nunquam transeunt in rem iudicatam. ART. taxare indemnitatem et impensas testi solvendas. neque novi testes admittantur. Si intra peremptorium terminum a iudice praestitutum congrua pecuniae quantitas de qua in can. si opus sit. par. Testis ius habet ad petendam compensationem impensarum. par. et deinde procedat uti in aliis incidentibus causis. . si hi iudicio intersint. 1788.515 Can. is testium examini renuntiasse censeatur. 1787. 2. et requisito voto promotoris iustitiae vel defensoris vinculi. etiam peritis. 1786. quae omnia iudex decreto suo definiat. et.

o Utrum de scientia propria. Si sub iuramenti fide duae vel tres personae. In aestimandis testimoniis iudex prae oculis habeat: 1. quaeve honestas et an aliqua dignitate testis praefulgeat. an varius. iudex perpendat utrum edita ab eis testimonia sibi invicem adversentur. sibi firmiter cohaerentes. 1790.516 ART. praesertim de visu et auditu proprio testificetur. an sit singularis. sufficiens probatio habetur. nisi sit testis qualificatus qui deponat de rebus ex officio gestis. 4. omni exceptione maiores. an sint dumtaxat diversa vel adminiculativa. 3. Can. nisi in aliqua causa iudex ob maximam negotii gravitatem. De testimoniorum fide.1791. necessariam censeat pleniorem probationem.o Quae conditio sit personae. Can. vel ob indicia quae aliquod dubium de veritate rei assertae ingerunt. Si testes inter se discrepent. Can. Unius testis depositio plenam fidem non facit. an de credulitate. de aliqua re vel facto in iudicio testificentur de scientia propria. .o Utrum testis constans sit et firmiter sibi cohaereat. 1789. par. aut de auditu ab aliis. de fama. 2. par.o Denique utrum testimonii contestes habeat. incertus. 2. 1. vel vacillans. VII.

Qui a testimonio ferendo exeluduntur ad normam can. 3. 3. Hanc designationem in causis mere privatis iudex facere potest rogatu utriusque partis vel etiam alterutrius. par. . Can. 1793. puniantur ad normam can. par. audito promotore iustitiae aut vinculi defensore. 1792. Prudenti iudicis arbitrio relinquitur unum pluresve peritos eligere pro causae natura et rei difficultate. ne ad peritorum quidem officium assumi possunt. par. 1795. Peritorum est peritiam suam ad veritatis et iustitiae leges exigere. par. 2. Iudicis est peritos eligere vel designare. 1794. Can.517 CAPUT III. 1. ceteris paribus. in causis vero bonum publicum respicientibus. nisi lex ipsa numerum peritorum praefiniat. Peritorum opera utendum est quoties ex iuris vel iudicis praescripto eorum examen et votum requiritur ad factum aliquod comprobandum vel ad veram alicuius rei naturam dignoscendam. Can. Ad periti munus. Can. altera tamen consentiente. in quo si deliquerint. par. 1743. neque falsum affirmando neque verum occultando. 2. 1. 1757. par. deligantur. De peritis. qui competentis magistratus auctoritate idonei fuerint comprobati.

Can. comparationis gratia. 1. Iudex. par. par. Easdem ob causas quibus testes. recusatione admissa. 1. 1798. Can. Si de scripturis. sed etiam exsecutioni muneris perito demandati. par. par. prorogari.518 Can. Can. potest ab ipso iudice praefiniri et etiam. attentis iis quae a litigantibus forte deducantur. quas pars ipsa alias recognovit. 1797. Partes non solum interesse possunt iurisiurandi praestationi. aut eius subscriptiones quas ex fide notarii . 2. scripturas cum quibus illa comparari et conferri debeat. partes dissentiant. auditis partibus. si necessarium vel opportunum iudici videatur. possunt et periti recusari. in locum periti recusati alium sufficiat. scripsit ut persona publica et in archivis aut alio publico tabulario custodiuntur. Can. quae sint inter se comparandae. si periti intra praefinitum tempus mandato non paruerint aut sine iusta causa exsecutionem defugiant. 2. et. iudex praeter scripturam quaestioni obnoxiam assignet peritis. par. Periti demandatum munus suscipere censentur praestatione iurisiurandi de munere fideliter implendo. 1796. Si dubitetur quis scriptum aliquod exaraverit. 2. proponentibus partibus. par. nisi aliud rei natura vel honestas exigat aut lex vel iudex statuat. Post iusiurandum praestitum. iudex seligat. 1799. par. aut quas qui accusatur auctor scripturae controversae. omnia et singula capita decreto suo definiat circa quae periti opera versari debeat. Tempus intra quod examen perficiendum est et votum proferendum. 1. 1. eas. tenentur damnorum. par. necne. 2. 1800. Iudex suo decreto edicat utrum sit admittenda recusatio.

quod si fiat. sententiarum discrimina. Periti suam quisque relationem a ceteris distinctam conficiant. non probata legitima recusationis causa. par. ut manu propria coram iudice vel eius delegato scribat quidquid periti. eiusve delegatus dictaturi sint. nisi. Can. iudex ad instantiam partis aut etiam ex officio eum citet. Periti votum suum vel in scriptis proferre possunt. 4. 1803. iudex ipse. praescrtim si sententiam suam in scriptis protulerit. licet iudici aut peritioris suffragium super relatis a primis peritis exquirere aut novos de integro peritos adhibere. 1801. accersiri potest a iudice ut explicationes.519 vel personae publicae constet coram ipsis fuisse exaratas. Periti debent indicare perspicue qua via et ratione processerint in explendo munere sibi demandato et quibus potissimum argumentis sententia ab ipsis prolata nitatur. vel oretenus coram iudice. 3. Peritus autem. statim in scriptis redigi debet a notario et a peritis subscribi. lege non contradicente. quae ulterius necessariae videantur. sed si ore proferatur. Can. diligenter adnotentur. iudex unam a singulis subscribendam fieri iubeat. par. peritorum iudicio. 1. par. Recusatio scribendi. 1802. si qua fuerint. Can. habetur ut confessio genuinitatis scripturae controversae in praeiudicium recusantis. 3. et is cui scriptura controversa tribuitur. par. . in vivis sit. suppeditet. par. investigationi non sufficiant. 1. Si periti inter se discrepent. Quod si scripturae a partibus et a iudice pro comparatione designatae. 2. par.

sed cetera quoque causae adiuncta attente perpendat. Si ad controversiae locum iudex accedere atque ipsam rem controversam inspicere necessarium existimet. 1804. . salvo iure recursus ad normam can. 1806. Eadem facultas iudici est quoties periti post electionem in suspicionem inciderint ve1 impares atque non idonei muneri perspecti fuerint. Can. summatim describat. 1. Peritorum expensas et honoraria iudex. receptam uniuscuiusque loci consuetudinem prae oculis habens. par. 1805. 1807. 1913.520 par. 2. Can. auditis partibus. CAPUT IV. Cum reddit rationes decidendi. etsi concordes. Iudex recognitionem peragere potest vel ipse per se vel per auditorem aut iudicem delegatum. 2. par. decreto id praestituat. par. Iudex non peritorum tantum conclusiones. ex bono et aequo taxare debet. exprimere debet quibus motus argumentis peritorum conclusiones aut admiserit aut reiecerit. Can. 1. quo ea quae in accessu praestanda sint. De accessu et recognitione iudiciali. Can.

peritos adhibere potest. si ipsorum opera necessaria vel utilis videatur. 1810. vel ex officio accitos vel a partibus ante recognitionem rite productos. potest in ipso iudiciali accessu examini subiicere. 1793-1805. aut dicta aut peracta aut a iudice decreta sint. 2. rem vel locum recognoscens. recognitione durante. 1809. 1. poterit ipse prohibere ne partes vel earum advocati iudiciali recognitioni intersint. par. . CAPUT V. par. quae. Iudex. par. quantum fieri potest. ART. Iudex testes. si id expedire videatur ad pleniorem probationem aut ad removenda dubia ob quae recognitio decerni debuit. Can. Peractae recognitionis instrumenta tum iudex tum notarius subscribant. 2. quae praescripta sunt can.521 Can. Si iurgii vel perturbationis periculum pertimescendum iudiei videatur. De natura et fide instrumentorum. Notarius diligenter curet ut constet ex actis qua die et hora recognitio facta sit. Si periti adhibeantur. par. Can. quae personae interfuerint. 1808. De probatione per instrumenta. 1. Can. I. serventur. 1811.

Can. Can. par. mortis. testamenta et scripta quaelibet a privatis confecta. 2. Documenta publica sive ecclesiastica sive civilia genuina praesumuntur. matrimonii. Recognitio aut impugnatio scripturae proponi potest in iudicio tum incidenter. vel Ordinariis. Documenta publica civilia ea sunt quae secundum uniuscuiusque loci leges talia iure censentur.o Acta iudicialia ecclesiastica. In quolibet iudicii genere admittitur probatio per documenta tum publica tum privata. 1813. vel notariis ecclesiasticis confectae aut earum exemplaria authentica. Documenta publica fidem faciunt de iis quae directe et principaliter in eisdem affirmantur. privatorum documentorum numero habentur. Can. 4. quae habentur in regestis Curiae vel paroeciae. 1816. 3. . 3. donec contrarium evidentibus argumentis evincatur. itemque attestationes authenticae de iisdem actibus datae ab illis vel eorum notariis. Praecipua documenta publica ecclesiastica haec sunt: 1. professionis religiosae. Litterae. ordinationis. Can. confirmationis. par. tum ad instar causae principalis.o Instrumenta a notariis ecclesiasticis confecta. par. 1. et attestationes scriptae ex iisdem desumptae et a parochis. contractus. 1812. 2. vel religionis. 1815.o Inscriptiones baptismi.522 Can.o Acta Summi Pontificis et Curiae Romanae et Ordinariorum in exercitio suorum munerum authentica forma exarata. 1814.

Documenta vim probandi in iudicio non habent. perinde ac confessio extra iudicium facta. Si dubium excitetur utrum fideliter exscriptum sit exemplar. ut ipsum documentum exhibeatur. probat adversus auctorem vel subscriptorem et causam ab eis habentes. Si id fieri aut minime aut valde difficulter possit.523 Can. 1818. 1. ceu leges rite promulgatae. 1819. 1821. De productione documentorum et actione ad exhibendum. praescribens quibus de articulis et quemadmodum fieri . Documenta in forma authentica sunt exhibenda et in iudicio deponenda. Si abrasa. iudex ad instantiam partis vel etiam ex officio decernere potest. Can. par. iudicis est aestimare an et quanti huiusmodi documenta facienda sint. interpolata aliove vitio documenta infecta demonstrentur. unde exemplar est desumptum. correcta. Can. iudex potest auditorem delegare aut loci Ordinarium rogare pro examine et collatione documenti. sive agnitum a parte sive recognitum a iudice. par. 1820. nisi originalia sint aut in exemplari authentico exhibita et penes tribunalis cancellariam deposita. an non. Documentum privatum. Can. 2. ART. ut a iudice et ab adversario examinari possint. 1817. Can. exceptis documentis quae publici iuris sunt. sed per se non habet vim probandi adversus extraneos. II.

par. Can. par. par. auditoque. bonorum partitiones. Si pars exhibere recuset documentum de iure producendum. iudicis est aestimare quanti haec recusatio facienda sit. quilibet ex litigantibus potest postulare ut in iure exhibeantur ab ea parte quae illa possidere dicitur. ut testamenta et instrumenta quae respiciunt successiones. Can. quam produci intersit. par. iudex decernere potest ut eadem exhibeatur. quae communicari nequeunt sine periculo damni ad normam can. 1. par. . Quod si pars documentum apud se esse neget. 1824. quod ipsa fertur possidere. par. 2. describi possit. etsi communia. Parte parere recusante. iudex. collationi vero utraque pars assistere potest. altera parte postulante. 2. et in exemplari exhiberi sine memoratis incommodis. promotore iustitiae vel vinculi defensore. 1. Can. 3. 2 aut sine periculo violationis secreti servandi. an et quomodo eiusdem documenti exhibitio facienda sit. Documenta communia quaeve de communi agunt negotio. Nemo tamen exhibere tenetur documenta. 1755. iudex poterit eam examini subiicere et ad iusiurandum de ea re praestandum adigere. 1822.524 debeat collatio. 1823. n. interlocutoria sententia statuat. Attamen si qua saltem documenti particula. si opus sit. 2. contractus aliaque huiusmodi de quibus lis est inter partes.

De iureiurando partium. 2. directe cohaereat. 1827. contra praesumptionem iuris et de iure. De praesumptionibus. sententia ferri debet in favorem partis pro qua stat praesumptio. CAPUT VII. de quo controversia est.525 CAPUT VI. nisi ex facto certo et determinato. Qui habet pro se iuris praesumptionem. 1826. Contra praesumptionem iuris simpliciter admittitur probatio tum directa tum indirecta. quae a iudice coniicitur.1825. qua non probante. liberatur ab onere probandi. quod recidit in partem adversam. tantum indirecta. Praesumptio iuris alia est iuris simpliciter. quod cum eo. alia iuris et de iure. Can. Can. quae ab ipsa lege statuitur. par. alia hominis. Can. eaque alia est iuris. Can. . Praesumptiones. quae non statuuntur a iure. iudex ne coniiciat. par. hoc est contra factum quod est praesumptionis fundamentum. 1. Praesumptio est rei incertae probabilis coniectura. 1828.

hoc iusiurandum dicitur suppletorium. 2. 3. Huic iuriiurando vel maxime locus est cum adiuncta. vel promotoris iustitiae.526 Can. 1831. Sed eodem abstineat iudex tum in causis criminalibus. Deferri autem hoc iusiurandum potest sive ex officio. Iudicis tamen est decreto definire an et quando adiuncta concurrant. potest ex iusta causa illud recusare vel in adversarium referre. par. potest ab altera impugnari. par. aliter comperiri nequeunt. an potius confessioni aequiparanda. 4. ab una parte praestitum. Can. utrum iusta sit. cur iusiurandum suppletorium deferri debeat. par. 1. 1829. par. Regulariter deferatur ei qui pleniores habet probationes. res. sive ad instantiam alterius partis. vel defensoris vinculi. par. quae civilem vel religiosum personae statum respiciunt. 2. Si habeatur semiplena tantum probatio nec alia probationis adiumenta iam supersint et iudex aut iubeat aut admittat iusiurandum ad probationes supplendas. iudicis est aestimare. tum in contentiosis. 5. si iudicio intersint. Quanti autem haec recusatio facienda sit. aut si ius. par. par. Pars cui iusiurandum suppletorium defertur in rebus quae ad eius statum civilem vel religiosum non pertinent. 3. . Iusiurandum suppletorium. Can. 1. si de iure vel re magni pretii agatur aut de facto nimii momenti. factum non sit proprium personae cui iusiurandum esset deferendum. 1830. par.

alteri iusiurandum deferre. In deferendo iureiurando aestimatorio haec servanda sunt: 1.o Ab eo qui cedere aut transigere potest. si opus sit. 2. peritis. in qua cessio et transactio admittitur. sed pendente quoque lite et in quolibet eius momento et statu. earumque pretium et valorem secundum probabilem suam aestimationem exprimat. 1832. sed quantitas damni aestimari certe non possit. . iudice probante. nisi: 1.o Si taxatio iudici nimia videatur. ea conditione ut quaestio sive principalis sive incidens. Can. iudex potest parti quae damnum passa est. eam ad aequitatem reducat. iusiurandum deferre. par. 2.527 Can. Non solum ante initam litem partes convenire possunt ut controversia per iusiurandum ab alterutra praestandum transigendo dirimatur. Si de iure ad damni reparationem constet. quique pariter pro se non habeat plenam probationem.o Ei. Iusiurandum huiusmodi dicitur decisorium. prae oculis habens omnia indicia et argumenta usu comprobata.o Iudex a parte. secundum iusiurandum decisa habeatur. qui cedere vel transigere valet. 1833. et quae pro litigantium personis non sit nimii momenti seu pretii. Can. 2. adhibitis etiam. 3. altera pars potest. quae damnum passa est. quo magis veritati et iustitiae consulatur. 1834. par.o De re. quod aestimatorium dicitur. petat ut sub iurisiurandi sanctitate designet res sibi ablatas vel dolo perditas. 1. Decisorium iusiurandum deferri nequit. 1835. Can.

vel minus. par. 1. De causis incidentibus. eaedem illae concurrant conditiones necesse est. 3. 2. 1836. si iudicio intersint. iudicis est aestimare quanti facienda sit recusatio. atque idem intercedat iudicis ministerium. ab una ex partibus aut a promotore iustitiae vel vinculi defensore. incepto saltem per citationem iudicio. Can. 1837. et ab altera parte acceptari et praestari. par. par. Si in adversarium referatur. TITULUS XI. Causa incidens habetur. quaestio proponitur quae. par. Praestito iureiurando. aut referri in adversarium. Can. 5. hic debet illud praestare. 4. Ut iusiurandum in adversarium referri possit. secus causa cadit. par. quo lis . perinde ac si cessio aut transactio iudicialis intercessisset. quaestio secundum iuratam formulam finita est. quoties.528 4. Si iusiurandum recusetur nec referatur in adversarium. tametsi libello.o De mera notitia facti aut de facto. quod proprium sit illius. cui iusiurandum defertur. utrum iustis innitatur causis an potius confessioni sit aequiparanda. revocari quousque praestitum non fuerit. Hoc iusiurandum potest a parte. a qua delatum est. quae ad illud deferendum requiruntur.

corrigere aut revocare sive ex se. non servata iudicii forma. par. rationes quibus innititur. iudex interlocutoriam sententiam potest. indicato nexu qui intercedit inter ipsam et causam principalem. aestimet. quoad eius fieri poterit. auditis partibus. vel vinculi defensore. par. Causa incidens proponitur vel oretenus vel per libellum. quae in ordinariis iudiciis obtinent. aliter decreto suo eam reiiciat. et requisito semper voto promotoris iustitiae aut defensoris vinculi. Can. auditis partibus. libello vel petitione verbali receptis. Can. curet tamen iudex ut dilationum termini sint quam maxime breves. an mero decreto. Si causa incidens sit iudicialiter definienda. par. 1839. nihilominus ita ad causam pertinet ut resolvi plerumque debeat ante quaestionem principalem. et servatis. Antequam finiatur causa principalis. 3. 1. vel reiicit vel definit quaestionem incidentem. regulis can. non contineatur expresse. itemque num causa incidens talis sit naturae et tali nexu cum causa principali cohaereat. attenta rei qualitate et gravitate. iusta intercedente causa. sive ad instantiam unius partis audita altera parte. 1706-1725 statutis. regulae. et. 1841. Utrum incidens quae excitetur quaestio. 1838. iudex. si opus sit. 1840. Iudex in decreto quo. definienda sit iudicii forma servata. servandae sunt. ut ante eam resolvi debeat. in iure et in facto breviter exponat. libellum vel instantiam admittat. . promotore iustitiae. secum deliberet num proposita incidens quaestio futilis sit et ad retardandum principale iudicium unice excitata. Can. 2. Iudex. quoad eius fieri poterit. si adsint.529 introducitur. Can. Si ita se res habeat.

si possit. 2. Can. Can. 2.o Citationem. Can. 2. excuset. par. eaque declarata. sententia respicere tantum debet petita in libello. 1844. Si procedatur ad sententiam definitivam. 1. Can. 1. si iudicio intersint. par. usque ad sententiam definitivam eiusque exsecutionem. iudex rei contumaciam declarare potest. par. si lite contestata. legitime factam. Ad instantiam partis vel promotoris iustitiae vel vinculi defensoris. par. . lite non contestata. 1. Sed potest quoque iudex ad frangendam rei contumaciam comminari ecclesiasticas poenas. procedere. servatis servandis. De contumacia.530 CAPUT I. sive alio modo. Haec comprobari possunt sive per novam citationem reo factam ut contumaciam suam. par.o Reum absentiae excusationem afferre neglexisse aut non iustam attulisse. Reus citatus qui sine iusta causa neC ipse per se nec per procuratorem comparet. 1845. ipsum contestationis obiectum. 1842. 1843. Non potest tamen iudex reum contumacem declarare nisi prius constiterit: 1. contumax declarari potest. tempore utili ad rei notitiam pervenisse aut saltem pervenire debuisse.

531 par. 2. Quod si facere velit, iteranda est rei citatio, cum comminatione poenarum; nec iam tunc licet aut contumaciam declarare aut, ea declarata, poenas irrogare, nisi probetur hanc quoque secundam citationem suo effectu caruisse. Can. 1846. Rei a contumacia recedentis seque in iudicio sistentis ante causae definitionem, conclusiones probationesque, si quas afferat, admittantur; caveat autem iudex ne mala fide in longiores et non necessarias moras iudicium protrahatur. Can. 1847. Post latam vero sententiam, contumax beneficium restitutionis in integrum ad appellandum ab ipso iudice qui eam tulit, petere potest, non ultra tamen trimestre ab ipsius sententiae intimatione, nisi agatur de causis quae non transeunt in rem iudicatam. Can. 1848. Regulis superius traditis etiam tum locus est cum reus, etsi primae citationi obtemperaverit, fit tamen postea, progressu iudicii, contumax. Can. 1849. Si die et hora, qua reus secundum citationis praescriptum coram iudice primum se sistit, actor non adsit, nullamque vel insufficientem absentiae excusationem attulerit, iudex eum ad instantiam rei conventi citet iterum; et si actor novae citationi non paruerit vel postea iudicium inchoare vel inchoatum prosequi neglexerit, instante reo convento vel promotore iustitiae aut defensore vinculi, contumax a iudice declaretur, iisdem servatis regulis quae supra traditae sunt pro rei contumacia. Can. 1850. par. 1. Actoris contumacia a iudice declarata perimit eiusdem actoris ius ad suam instantiam prosequendam.

532 par. 2. Permittitur tamen promotori iustitiae vel vinculi defensori instantiam facere suam eamque prosequi, quoties publicum bonum id postulare videatur. par. 3. Reus autem exinde ius habet petendi ut vel libere possit a iudicio abire, vel nulla habeantur omnia eo usque gesta, vel definitive ipse absolvatur a petitione actoris, vel iudicium, absente quoque actore, ad finem adducatur. Can. 1851. par. 1. Qui contumax declaratus contumaciam suam non purgaverit, sive actor sit sive reus, condemnetur tum ad litis expensas, quae ob suam contumaciam factae sunt, tum etiam, si opus sit, ad indemnitatem alteri parti praestandam. par. 2. Si tum actor tum reus sint contumaces, ad expensas litis tenentur in solidum.

CAPUT II. De interventu tertii in causa.

Can. 1852. par. 1. Is cuius interest, admitti potest ad interveniendum in causa in qualibet litis instantia. par. 2. Sed ut admittatur, debet ante conclusionem in causa libellum iudici exhibere, in quo breviter de iure interveniendi ipsum edoceat. par. 3. Qui intervenit in causa, admittendus est in eo statu in quo causa reperitur, assignato eidem brevi ac peremptorio termino ad probationes suas exhibendas, si causa ad periodum probatoriam pervenerit:

533 Can. 1853. Si tertii interventus appareat necessarius, iudex ad instantiam partis vel etiam ex officio debet interventum in causa iubere.

CAPUT III. De attentatis lite pendente.

Can. 1854. Attentatum est quidquid, lite pendente, aut altera pars adversus alteram aut ipse iudex adversus alterutram vel utramque partem innovat, parte dissentiente et in eius praeiudicium; sive innovatio respiciat litis materiam, salvo tamen praescripto can. 1672, 1673, sive respiciat terminos partibus a iure vel a iudice assignatos ad ponendos certos actus iudiciales. Can. 1855. par. 1. Attentata sunt ipso iure nulla. par. 2. Idcirco parti ex attentato laesae competit actio ad obtinendam declarationem nullitatis. par. 3. Actio haec instituenda est coram ipso iudice causae principalis; quod si ob attentatum pars laesa iudicem suspectum habeat, exceptionem suspicionis potest opponere, in qua procedendum est ad normam can. 1615. Can. 1856. par. 1. Pendente quaestione de attentato, cursus causae principalis regulariter suspenditur, sed si

534 iudici opportunius videatur, quaestio de attentato potest una cum causa principali pertractari et resolvi. par. 2. Quaestiones de attentatis expeditissime sunt pertractandae et decreto iudicis definiendae, auditis partibus et promotore iustitiae vel defensore vinculi, si hi iudicio intersint. Can. 1857. par. 1. Demonstrato attentato, iudex decernere debet eius revocationem seu purgationem. par. 2. Quod si attentatum vi vel dolo patratum sit, qui illud commisit, tenetur etiam de damnis erga partem laesam.

TITULUS XII. De processus publicatione, de conclusione in causa et de causae discussione.

Can. 1858. Ante causae discussionem et sententiam omnes probationes quae sunt in actis et quae adhuc secretae permanserunt, sunt publicandae. Can. 1859. Concessa partibus earumque advocatis facultate acta processualia inspiciendi petendique eorum exemplar, intelligitur facta publicatio processus. Can. 1860. par. 1. Expletis omnubus quae ad probationes producendas pertinent, ad conclusionem in causa deveniendum est.

535 par. 2. Haec conclusio habetur quoties aut partes a iudice interrogatae declarent se nihil aliud deducendum habere, aut utile proponendis probationibus tempus a iudice praestitutum elapsum sit, aut iudex declaret se satis instructam causam habere. par. 3. De peracta conclusione in causa, quocunque modo ea acciderit, iudex decretum ferat. Can. 1861. par. 1. Post conclusionem in causa novae probationes inhibentur, nisi agatur de causis quae nunquam transeunt in rem iudicatam aut de documentis nunc primum repertis, aut de testibus qui antea ob legitimum impedimentum tempore utili induci non potuerunt. par. 2. Si novas probationes admittendas censeat, id decernat iudex, audita altera parte, cui congruum tempus concedat ut novas probationes cognoscere et se defendere possit; aliter iudicium nullius est momenti. Can. 1862. par. 1. Facta conclusione in causa, iudex, pro suo prudenti arbitrio, partibus congruum temporis spatium praestituat ad defensiones suas seu allegationes sive per se sive per advocatum exhibendas. par. 2. Hic terminus prorogari a iudice potest instante una parte, audita altera; vel etiam coarctari, utraque consentiente. Can. 1863. par. 1. Defensio in scriptis est conficienda, et regulariter tot exemplaribus conscribenda quot sunt iudices, ut singula singulis iudicibus possint exemplaria distribui. par. 2. Sed etiam promotori iustitiae et defensori vinculi, si iudicio intersint, debet exemplar tradi; praeterea partes inter se exemplaria commutare debent.

536 par. 3. Tribunalis praeses, quoties pro suo prudenti arbitrio necessarium censeat, et sine nimio partium gravamine fieri animadvertat, mandare potest ut defensio typis imprimatur una cum documentis principalibus in fasciculo coniungendis, qui actorum et documentorum summarium continet. par. 4. Quo in casu iubeat ne quidquam imprimatur, nisi prius exhibito manuscripto et venia illud publicandi obtenta; praeterea sedulo caveat de secreto, si quod sit in causa servandum. Can. 1864. Iudicis et in tribunali collegiali praesidis est moderari, pro sua prudentia, nimiam defensionum extensionem, nisi de hoc peculiari tribunalis lege sit cautum. Can. 1865. par. 1. Communicatis vicissim inter partes defensionum scripturis, utrique parti responsiones exhibere liceat, intra breve tempus a iudice praestitutum, et servatis regulis et cautelis de quibus in can. 1863, 1864. par. 2. Hoc ius partibus semel tantum esto, nisi iudici gravi ex causa iterum videatur concedendum; tunc autem concessio, uni parti facta, alteri quoque data censeatur. Can.1866. par. 1. Informationes, uti vocant, orales, quibus videlicet advocati iudicem de adiunctis iuris et facti causam respicientibus instruere satagunt, prohibentur. par. 2. Admittitur tamen moderata disputatio coram iudice pro tribunali sedente ad aliquid illustrandum, si, alterutra vel utraque parte postulante, iudex eam utilem censeat atque admittat. par. 3. Ad disputationem obtinendam partes exhibere debent in scriptis quaestionum capita cum altera parte discutienda, paucis verbis expressa; iudicis autem est ea

537 cum partibus hinc inde communicare, ac diem et horam disputationi assignare et disputationem ipsam moderari. par. 4. Disputationi assistat unus ex notariis tribunalis ad hoc ut, si iudex praecipiat aut pars postulet et iudex consentiat, possit de disceptatis, confessis aut conclusis, scripto ad tramitem iuris ex continenti referre. Can.1867. In causis contentiosis, si partes parare sibi tempore utili defensionem negligant, aut se remittant iudicis scientiae et conscientiae, iudex, si ex actis et probatis rem habeat plane perspectam, poterit statim sententiam pronuntiare.

TITULUS XIII. De sententia.

Can. 1868. par. 1. Legitima pronuntiatio qua iudex causam a litigantibus propositam et iudiciali modo pertractatam definit, sententia est: eaque interlocutoria dicitur, si dirimat incidentem causam; definitiva, si principalem. par. 2. Ceterae iudicis pronuntiationes decreta vocantur. Can. 1869. par. 1. Ad pronuntiationem cuiuslibet sententiae requiritur in iudicis animo moralis certitudo cirqa rem sententia definiendam. par. 2. Hanc certitudinem iudex haurire debet ex actis et probatis.

538 par. 3. Probationes autem aestimare iudex debet ex sua conscientia, nisi lex aliquid expresse statuat de efficacia alicuius probationis. par. 4. Iudex qui eam certitudinem efformare sibi non potuit, pronuntiet non constare de iure actoris et reum dimittat, nisi agatur de causa favorabili, quo in casu pro ipsa pronuntiandum est, et salvo praescripto can. 1697, par. 2. Can. 1870. Sententia ferri a iudice debet, expleta causae disceptatione; et si causa sit implicatior et contentionum vel documentorum mole difficilior, interponi potest congruum temporis intervallum. Can. 1871. par. 1. In tribunali collegiali, qua die et hora iudices ad deliberandum conveniant, collegii praeses constituat; et nisi peculiaris causa aliud suadeat, in ipsa tribunalis sede conventus habeatur. par. 2. Assignata conventui die, singuli iudices scriptas afferent conclusiones suas in merito causae, et rationes tam in facto quam in iure, quibus ad conclusionem suam venerint: quae conclusiones actis causae adiungantur, secreto servandae. par. 3. Prolatis ex ordine, secundum praecedentiam, ita tamen ut semper a causae ponente seu relatore initium fiat, singulorum conclusionibus, habeatur moderata discussio sub tribunalis praesidis ductu, praesertim ut constabiliatur quid statuendum sit in parte dispositiva sententiae. par. 4. In discussione autem fas unicuique est a pristina sua conclusione recedere. par. 5. Quod si iudices in prima discussione ad hanc sententiam devenire aut nolint aut nequeant, differri poterit decisio ad novum conventum; qui tamen ultra hebdomadam comperendinari non debet.

539 Can. 1872. Si unicus sit iudex, ipsius tantum est sententiam exarare; in tribunali vero collegiali servetur praescriptum can.1584. Can. 1873. par. 1. Sententia debet: 1.o Definire controversiam coram tribunali agitatam; hoc est reum absolvere vel condemnare quod attinet ad petitiones vel accusationes adversus eum prolatas, data singulis dubiis, seu controversiae articulis, congrua responsione; 2.o Determinare (saltem quatenus fas sit et materia patiatur), quid pars damnata dare, facere, praestare, aut pati debeat, aut a quo abstinere; itemque quo modo, loco vel tempore obligatio implenda sit; 3.o Continere rationes seu motiva quae dicuntur, tam in facto quam in iure, quibus dispositiva sententiae pars innititur; 4.o Statuere de litis expensis. par. 2. In tribunali collegiali motiva ab extensore desumantur ex iis quae singuli iudices in discussione attulerunt, nisi ab ipsa iudicum maiore parte praefinitum fuerit quaenam sint motiva proferenda. Can. 1874. par. 1. Sententia ferri debet, divino Nomine ab initio semper invocato. par. 2. Dein exprimat oportet ex ordine qui sit iudex aut tribunal; qui sit actor, reus procurator, nominibus et domicilio rite designatis, promotor iustitiae, defensor vinculi, si partem in iudicio habuerint. par. 3. Referre postea debet breviter facti speciem cum partium conlusionibus.

540 par. 4. Hisce subsequatur pars dispositiva sententiae, praemissis rationibus quibus innititur. par. 5. Claudatur cum indicatione diei et loci in quibus exarata est et cum subscriptione iudicis vel omnium iudicum, si plures fuerint, et notarii. Can. 1875. Regulae superius positae locum habent potissimum in proferenda sententia definitiva; sed applicantur etiam, quantum diversa res patitur, in proferenda interlocutoria. Can. 1876. Sententia, hac ratione redacta, quamprimum publicetur. Can. 1877. Publicatio sententiae fieri potest tribus modis, vel citando partes ad audiendam sententiae lectionem sollemniter factam a iudice pro tribunali sedente; vel partibus denuntiando sententiam esse penes cancellariam tribunalis, unaque facultatem ipsis fieri eandem legendi et eiusdem exemplar petendi; vel tandem, ubi usus viget, sententiae exemplar transmittendo ad partes per publicos tabullarios ad normam can. 1719.

TITULUS XIV. De iuris remendiis contra sententiam.

Can. 1878. par. 1. Si agatur de errore materiali qui inciderit vel in transcribenda parte dispositiva sententiae vel in referendis factis aut partium petitionibus aut in ponendis calculis, errorem corrigere valet ipse iudex.

541 par. 2. Iudex ad hanc correctionem deveniat edito decreto ad instantiam partis, nisi pars altera refragetur. par. 3. Si altera pars refragetur, quaestio incidens ad normam can. 1840, par. 3 decreto definiatur; et decretum ad calcem sententiae correctae referatur.

CAPUT I. De appellatione.

Can. 1879. Pars quae aligua sententia se gravatam putat, itemque promotor iustitiae et defensor vinculi in causis in quibus interfuerunt, ius habent a sententia appellandi, id est provocandi ab inferiore iudice qui sententiam tulit, ad superiorem, salvo praescripto can. 1880. Can. 1880. Non est locus appellationi: 1.o A sententia ipsius Summi Pontificis vel Signaturae Apostolicae; 2.o A sententia iudicis qui a Sancta Sede delegatus est ad videndam causam cum clausula appellatione remota; 3.o A sententia vitio nullitatis infecta; 4.o A sententia quae in rem iudicatam transiit; 5.o A definitiva quae iuriurando litis decisorio innixa est;

542 6.o A iudicis decreto vel a sententia interlocutoria, quae non habeat vim definitivae, nisi cumuletur cum appellatione a sententia definitiva; 7.o A sententia in causa pro qua ius cavet expeditissime rem esse definiendam; 8.o A sententia contra contumacem, qui a contumacia se non purgaverit; 9.o A sententia lata contra eum qui in scriptis expresse professus est se appellationi renuntiare. Can. 1881. Appellatio interponi debet coram iudice a quo sententia prolata est intra decem dies a notitia publicationis sententiae. Can. 1882. par. 1. Appellatio fieri potest oretenus coram iudice pro tribunali sedente, si publice sententia legatur, statimque ab actuario scriptis redigenda est. par. 2. Aliter facienda est in scriptis, salvo casu de quo in can. 1707. Can. 1883. Appellatio prosequenda est coram iudice ad quem dirigitur intra mensem ab eius interpositione, nisi iudex a quo longius tempus ad eam prosequendam parti praestituerit. Can. 1884. par. 1. Ad prosequendam appellationem requiritur et sufficit ut pars ministerium invocet iudicis superioris ad impugnatae sententiae emendationem, adiuncto exemplari huius sententiae et libelli appellatorii quem iudici inferiori exhibuerat. par. 2. Quod si pars exemplar impugnatae sententiae intra utile tempus a tribunali a quo obtinere nequeat, interim termini non decurrunt et impedimentum significandum est iudici appellationis, qui iudicem a quo

543 praecepto obstringat officio suo quamprimum satisfaciendi. Can. 1885. par. 1. Si casus de quo in can. 1733 contigerit intra terminum ad appellandum utilem sed antequam appellatio interposita sit, sententia debet iis quorum interest denuntiari eisque concessi intelliguntur termini a iure statuti a die denuntiationis computandi. par. 2. Si contigerit postquam fuerit appellatum, appellatio interposita eisdem denuntietur, in quorum favorem a die denuntiationis denuo currere incipit tempus utile ad appellationem prosequendam. Can. 1886. Inutiliter elapsis fatalibus appellatoriis sive coram iudice a quo, sive coram iudice ad quem, deserta censetur appellatio. Can. 1887. par. 1. Appellatio facta ab actore prodest etiam reo, et vicissim. par. 2. Si interponatur ab una parte super aliquo sententiae capite, pars adversa, etsi fatalia appellationis fuerint transacta, potest super aliis capitibus incidenter appellare; idque facere potest etiam sub conditione recedendi, si prior pars ab instantia recesserit. par. 3. Si sententia plura capita contineat, et appellans quaedam tantummodo capita impugnet, cetera capita exclusa habeantur; si nullum determinavit caput, appellatio praesumitur facta contra omnia capita. Can. 1888. Si unus ex pluribus correis aut actoribus sententiam impugnet, impugnatio censetur ab omnibus facta, quoties res petita sit individua aut obligatio solidalis; expensas vero iudiciales ille tantum sustinere debet qui appellavit, si iudex appellationis primam sententiam confirmaverit.

Interposita appellatione tribunal a quo debet ad iudicem ad quem actorum causae authenticum exemplar vel ipsamet originalia acta causae transmittere ad normam can. Appellatio in suspensivo exsecutionem appellatae sententiae suspendit ac propterea in suo robore permanet principium: <lite pendente nihil innovetur> . non suspendit exsecutionem sententiae. servatis regulis traditis in can. Sententia vitio insanabilis nullitatis laborat. vel reformetur sive ex toto sive ex parte.1917. nisi aliud in iure expresse caveatur. par. 1. Omnis appellatio est in suspensivo. Can. In gradu appellationis non potest admitti nova petendi causa. par. appellatio autem in devolutivo tantum. ne per modum quidem utilis cumulationis. 2. 1644. 1786. De querela nullitatis contra sententiam. Can. firmo praescripto can. 2. 1861. Sed novis exhibitis documentis et novis probationibus poterit causa instrui. CAPUT II.1889. 1892. 1890. 1. par. par. quando: . licet lis adhuc pendeat circa meritum causae. par. ideoque litis contestatio in eo tantum versari potest ut prior sententia vel confirmetur. Can.544 Can. 2. 1891.

querela nullitatis impugnatam. 4.1892 proponi potest per modum exceptionis in perpetuum. par. exigere potest ut alius iudex.o Motivis seu rationibus decidendi est destituta salvo praescripto can. 1893. Querela nullitatis in casibus de quibus in can. Can. Sententia vitio sanabilis nullitatis laborat. 3. quando: 1. 1576. 2. . 1615. mensis. 1. 3. Nullitas de qua in can.o Lata est a iudice absolute incompetenti vel in tribunali collegiali a non legitimo iudicum numero contra praescriptum can. 2. proponi potest vel una cum appellatione intra decendium. 1605. Can.o Subscriptionibus caret iure praescriptis. per modum vero actionis coram iudice qui sententiam tulit intra triginta annos a die publicationis sententiae. 1894.o Lata est inter partes.545 1. tulit. qui sententiam. Can. Si pars vereatur ne iudex. praeoccupatum animum habeat et proinde eum suspectum merito existimet.o Quis nomine alterius egit sine legitimo mandato. Can. 1894. vel seorsum et unice qua querela intra tres menses a die publicationis sententiae coram iudice qui sententiam tulit. diei et loci quo prolata fuit. quarum altera saltem non habet personam standi in iudicio. in eius locum subrogetur ad normam can. sed in eadem iudicii sede. 1896.o Legitima defuit citatio. 1895.o Non refert indicationem anni.

1. . possunt sententiam ipsam ante eius exsecutionem impugnare eique se opponere. 2. Oppositio fieri potest ad recurrentis arbitrium sive postulando revisionem sententiae ab ipso iudice qui eam tulit. par. 2.546 Can. sed etiam promotor iustitiae aut defensor vinculi. 1887. Querelam nullitatis interponere possunt nedum partes. De oppositione tertii. par. In utroque casu oppositor probare debet ius suum revera esse laesum aut probabiliter laedendum. sive appellando ad iudicem superiorem. hi habent remedium extraordinarium quod oppositio tertii dicitur. par. CAPUT III. Can. Imo ipse iudex potest ex officio sententiam nullam a se latam retractare et emendare intra terminos ad agendum supra statutos. 1. vi cuius qui ex sententia suorum iurium laesionem verentur. Si sententiae definitivae praescriptum iura aliorum offendat. 1898. 1899. Can. quae se gravatas putant. par. quoties iudicio interfuerunt.

. Can. sententiae exsecutionem decernat. 1900. Res iudicata habetur: 1. iudex. si coram ipso iudice qui sententiam tulit. 3. nisi novis prolatis iisdemque gravibus argumentis vel documentis. Can. ut ulterior propositio non debeat admitti. Can. 1902. aut. Nunquam transeunt in rem iudicatam causae de statu personarum. tenetur legibus pro appellatione statutis.o Sententia definitiva unica. TITULUS XV. oppositorem gravi praeiudicio sit affectura. si oppositor agere velit in gradu appellationis. 1801. secundum oppositoris instantiam. Causa ab oppositore victa. 4. licet appellata coram iudice a quo. sed ex duplici sententia conformi in his causis consequitur. 3. aut quae. si exsecutioni mandetur. deserta fuit coram iudice ad quem. par. Si neutrum probetur. Admissa instantia. 1903. Laesio autem oriri debet ex ipsa sententia quatenus aut ipsa sit causa laesionis. 2. a qua non datur appellatio ad normam can. 1880.547 par. De re iudicata et de restitutione in integrum. sententia antea lata mutanda est a iudice.o Duplici sententia conformi.o Sententia intra utile tempus non appellata. regulae servandae sunt pro causis incidentibus datae. non obstante tertii oppositione. Can.

par. Can. par. Facit ius inter partes et dat exceptionem ad impediendam novam eiusdem causae introductionem. 4. par. 2. nisi ea petatur ex neglecto a iudice praescripto legis. Petitio restitutionis in integrum sententiae exsecutionem nondum inceptam suspendit. assignata tamen restitutionem petenti .o Postea detecta fuerint documenta. De iniustitia autem manifesto constare non censetur. par. Can. datur remedium extraordinarium restitutionis in integrum intra fines can. par. 2. Adversus sententiam contra quam non suppetat ordinarium remedium appellationis aut querelae nullitatis. Res iudicata praesumptione iuris et de iure habetur vera et iusta nec impugnari directe potest.o Sententia documentis innitatur. dummodo de evidenti iniustitia rei iudicatae manifesto constet. 1. 1687. quo in casu eam concedit tribunal appellationis. 2. quae postea fuerint falsa deprehensa. 2.548 Can. 1906. 1688.o Sententia ex dolo partis prolata fuerit in damnum alterius. Ad restitutionem in integrum concedendam competens est iudex qui sententiam tulit. 1907. 1904. 1905. quae facta nova et contrariam decisionem exigentia peremptorie probent. Can. 1. par.o Legis praescriptum evidenter neglectum fuerit. iudex decernere potest ut sententia exsecutioni demandetur. 1. 3. Si tamen suspicio sit ex probabilibus indiciis petitionem factam esse ad moras exsecutioni nectendas. nisi: 1.

pro his examinandis et fide facienda de earum fidelitate. In causis contentiosis possunt partes adigi ad aliquid solvendum. titulo expensarum iudicialium. 1914-1916. quae mercedis mensura pro versionibus et transcriptionibus. quae sit retributio pro advocatorum et procuratorum opera a partibus solvenda. 1. Can. nisi ab hoc onere eximantur ad normam can.549 idonea cautione ut. antea deponatur penes tribunalis cancellariam aut . De expensis iudicialibus et gratuito patrocinio. par. pro honorariis peritorum debita a parte quae petit vel. pro indemnitate testium. si restituatur in integrum. par. ab actore. 2. 1908. vel conventus Episcoporum est taxarum notulam ac regulam statuere in qua praefiniatur quid partes debeant pro expensis iudicialibus. TITULUS XVI. De expensis iudicialibus. CAPUT I. si iudex ex officio agat. Potest autem iudex pro suo prudenti arbitrio exigere ut pecunia pro iudicialibus expensis. itemque pro exscribendis ex archivo documentis. 1909. indemnis fiat. Concilii Provincialis. Can.

aliter pro rata. et taxationem emendare ac moderari. 2. aut expensarum iudicialium demunitione. 2. idque debet exprimere in ipso sententiae tenore. 1. Can. Can. sed pars quae se gravatam putat. oppositionem intra decem dies facere potest coram eodem iudice: qui de hac re cognoscere denuo poterit. iudex eos damnet in solidum. Can. A pronuntiatione circa expensas non datur distincta appellatio. Si plures sint in causa qui condemnationem ad expensas mereantur. . par. par. Si actor vel reus partialiter tantum succubuerit. 1911. 1. Can. 1912. Appellatio a sententia circa causam principalem secumfert appellationem a pronuntiatione circa expensas. etiam ad damnorum refectionem damnari debet. aut lis agitata fuerit inter consanguineos vel affines. De gratuito patrocinio.1910. par. si agatur de obligatione solidati. 1913. poterit iudex pro suo prudenti arbitrio ex toto vel ex parte inter litigantes expensas compensare. aut quacunque alia iusta et gravi de causa. aut de quaestione valde ardua actum fuerit. CAPUT II.550 saltem congrua cautio praestetur pecuniam deinde solutum iri. Victus victori iudiciales expensas regulariter reficere tenetur tum in causa principali tum in incidenti. par. Si actor vel reus temere litigaverit.

dato supplici libello. TITULUS XVII. si opus sit. si in decursu processus assertam paupertatem non adesse compertum habuerit. Qui exemptionem ab expensis vel earum deminutionem assequi vult. Can. Can. 1. praeterea probare debet se non futilem neque temerariam causam agere. nisi ex causa iudici probata. designet ad pauperis patrocinium suscipiendum. 1916. Pauperes. imo concessam potest etiam revocare. 1. ius habent ad gratuitum patrocinium. eam a iudice postulare debet. etiam suspensionis ab officio. secus a iudice congrua poena. plecti potest. par. qui ab hoc munere explendo. ad expensarum deminutionem. si ex parte tantum. iudex Ordinarium loci roget ut aliam idoneam personam. si in totum impares sint expensis iudicialibus sustinendis. 1915. De exsecutione sententiae. notitiis etiam secretis quibus statum rei familiaris ipsius postulantis compertum habere possit auditoque promotore iustitiae.551 Can. si opus sit. 1914. Iudex postulationem nec admittat nec reiiciat. par. allatisque documentis quibus quae conditio sit postulantis quaeve eius rei familiaris copia demonstret. par. 2. par. nisi requisitis. Deficientibus advocatis. . sese subducere nequit. 2. Ad gratuitum pauperum patrocinium iudex in singulis causis eligat aliquem ex advocatis in suo foro approbatum.

Can. 2. . par. 3. Inter religiosos exsecutio sententiae spectat ad Superiorem. Non antea exsecutioni locus esse poterit. exsecutioni mandari potest. causa incidens habetur.552 Can. quod decretum pro diversa causarum natura vel in ipso sententiae tenore includatur vel separatim edatur. exsecutio spectat ad iudicem appellationis. quae nondum transiit in rem iudicatam. par. 1. ita tamen ut.o Si alia gravis urgeat necessitas. quam exsecutorium iudicis decretum habeatur quo scilicet edicatur sententiam ipsam exsecutioni mandari debere. per cautiones. Quod si hic renuat vel negligat. par. servatis de iure servandis. Sententiam exsecutioni mandare debet per se vel per alium Ordinarius loci in quo sententia primi gradus lata est. 1. Sententia quae transiit in rem iudicatam. fideiiussiones aut pignora satis consultum sit indemnitati alterius partis casu quo exsecutio revocanda sit. parte cuius interest instante vel etiam ex officio. par. concessa provisoria exsecutione. Si sententiae exsecutio praeviam rationum redditionem exigat. provisoriam exsecutionem iubere: 1. 1917. Iudex tamen potest sententiae. 1919. 1918. qui tulit sententiam exsecutioni mandandam.o Si agatur de provisionibus seu praestationibus ad necessariam sustentationem ordinatis. par. Can. 2. 2. 1920. ab illo ipso iudice. Can. decidenda. qui definitivam sententiam tulit aut iudicem delegavit.

cum reus damnatus est ad rem mobilem praestandam. 122. abstineat ab exsecutione. par. par. eaque de causa incipiat exsecutionem a distrahendis rebus quae minus ei necessariae sunt. debet sententiam ipsam. quadrimestre conceditur pro implenda obligatione. et partem ad eum qui exsecutionem commisit. adiudicata actori re aliqua. Can. 1. exsecutioni mandare. haec actori tradenda est statim ac res iudicata habetur. In exsecutione peragenda exsecutor caveat ut quam minimum damnato noceatur. par. Exsecutor utatur prius monitis et praeceptis erga reluctantem. salva honesta eiusdem sustentatione ad normam can. Quod attinet ad reales actiones. vel ad aliud dandum aut faciendum. nisi ex necessitate et gradatim. Exsecutor.553 Can. secundum obvium verborum sensum. neque semestre excedat. 1. . et si agatur de clerico. Can. quod si habeat aliunde compertum sententiam esse manifeste iniustam. cui adnexa sit animarum cura. Ad exsecutionem privationis beneficii iudex ne procedat contra clericum qui Sanctam Sedem adierit. 3. 1923. 2. sed si agatur de beneficio. 2. par. remittat. ad poenas autem spirituales et ad censuras ne deveniat. 1921. Quod vero attinet ad actiones personales. vel ad solvendam pecuniam. nisi quid eius arbitrio in ipso sententiae tenore fuerit permissum. par. Ordinarius provideat per designationem vicarii substituti. par. 1924. non autem de merito causae. 1922. salvis semper quae eius victui vel industriae deserviunt. Licet ei videre de exceptionibus circa modum et vim exsecutionis. par. 2. 1. ita tamen ut neque infra bimestre coaretetur. Iudex potest terminum praescriptum vel reducere vel protrahere. Can.

sive denique quocunque tempore et efficacius et opportunius id tentari posse existimaverit. par. sive cum primum iudicio steterint. 2. Huic officio iudex satisfacere poterit sive antequam partes in iudicium vocentur. par. De modis evitandi iudicium contentiosum. ut cum aliqua contentiosa controversia quae privatum eorum bonum respiciat. 1925. . si qua concordiae spes affulgeat. DE PECULIARIBUS NORMIS IN CERTIS QUIBUSDAM IUDICIIS SERVANDIS. 1. De transactione. Cum valde optandum sit ut lites inter fideles evitentur. CAPUT I. ei proponitur iudicii forma dirimenda. per transactionem. iudex exhortationes adhibeat. TITULUS XVIII. lis componatur. Can.554 SECTIO II.

nisi iuri divino vel ecclesiastico adversentur et salvo praescripto canonum qui sequuntur. Convenit tamen dignitati iudicantis ne ipse per se. In transactione serventur normae statutae a legibus civilibus loci in quo transactio initur. 1928. par. committat. 2. 1. par. nisi legitima accedat auctoritas. De compromisso in arbitros.555 par. . 1. vel de materia beneficiaria. Can. 3. 1926. CAPUT II. nisi aliud expresse cautum sit. 2. si materia id postulet. servatis tamen. sive in contentiosa in qua agitur vel de matrimonio dissolvendo. regulariter saltem. sed ut illud alicui sacerdoti. transactio fieri potest. praesertim ex iudicibus synodalibus. Sed si quaestio fiat de bonis temporalibus ecclesiasticis et de iis rebus quae. seorsum tamen a spiritualibus considerari queunt. par. utraque pars dimidium solvat. hoc negotium suscipiat tractandum. cum de ipso beneficii titulo disceptatur. Can. sollemnitatibus a iure statutis pro alienatione rerum ecclesiasticarum. Transactio fieri valide nequit sive in causa criminali. etsi spiritualibus sunt adnexae. 1927. Expensarum. par. quas transactio postulaverit. nec de rebus spiritualibus quotiescunque interveniat solutio rei temporalis. Can. Effectus transactionis ad exitum feliciter perductae dicitur compositio seu concordia.

excommunicati et infames post sententiam declaratoriam vel condemnatoriam. par. 2168-2194. isti arbitratores proprio nomine appellantur. qua controversia committatur iudicio unius vel plurium qui ad normam iuris quaestionem dirimant. 1929.556 Can. Excipiuntur delicta plectenda sanctionibus poenalibus de quibus in can. 1931. 1. Praescripta can. Can. 1926. Prohibentur ab arbitri munere valide gerendo laici in causis ecclesiasticis. Ad evitandas iudiciales contentiones. par. 2. TITULUS XIX. controversia dirimenda erit per formale iudicium ad normam Sectionis Primae. Delicta quae cadunt sub criminali iudicio sunt delicta publica. religiosi vero munus arbitri ne suscipiant sine venia Superioris. vel de bono et aequo negotium pertractent et transigant. 1927 etiam compromisso in arbitros applicentur. partes possunt quoque inire conventionem. Can. illi arbitri.1933. De iudicio criminali. Si nec in transactionem nec in compromissum in arbitros vel arbitratores partes consentire velint. . 1930. Can. Can. 1932.

in reum animadvertens. Imo obligatio denuntiationis urget quotiescunque ad id quis adigitur sive lege vel peculiari legitimo praecepto. Can. ceteris omnibus exclusis reservatur. Quilibet tamen fidelium semper potest delictum alterius denuntiare ad satisfactionem petendam vel damnum sibi resarciendum.557 par. 4. . dummodo delictum certum sit. excommunicatio. suspensio. 3. 1934. par. remedium poenale. 1. publico bono satis consulit. Denuntiatio scriptis a denuntiante subsignatis vel oretenus fieri debet loci Ordinario vel cancellario Curiae vel vicariis foraneis vel parochis. 2. CAPUT I. interdictum. vel etiam studio iustitiae ad alicuius scandali vel mali reparationem. 1936. 1935. infligi possunt etiam per modum praecepti extra iudicium. Poenitentia. Actio seu accusatio criminalis uni promotori iustitiae. In delictis mixti fori Ordinarii regulariter ne procedant cum reus laicus est et civilis magistratus. De accusatoria actione et denuntiatione. a quibus tamen. Can. par. par. sive ex ipsa naturali lege ob fidei vel religionis periculum vel aliud imminens publicum malum. Can.

sive ex querela damni. par. 2. De inquisitione. In causa iniuriarum aut diffamationis. par. Can. par. requiritur praevia denuntiatio aut querela partis laesae. illata. aut quam clericus vel religiosus alii intulerit.558 si viva voce facta fuerit scriptis est consignanda et statim ad Ordinarium deferenda. 1. Sed si agatur de iniuria aut diffamatione gravi. Qui delictum denuntiat debet promotori iustitiae adiumenta suppeditare ad eiusdem delicti probationem. . sive ex inquisitione generali ab Ordinario facta. Huic regulae locus est sive agatur de irroganda poena vindicativa vel censura. 1937. Can. sive alia quavis ratione. CAPUT II. sive de ferenda sententia declaratoria poenae vel censurae in quam quis inciderit. actio criminalis institui potest etiam ex officio. 1939.1938. ut actio criminalis instituatur. Can. 1. clerico vel religioso. Si delictum nec notorium sit nec omnino certum. sive ex denuntiatione. sed innotuerit sive ex rumore et publica fama. praesertim in dignitate constituto. par. inquisitio specialis est praemittenda ut constet an et quo fundamento innitatur imputatio. antequam quis citetur ad respondendum de delicto. 2.

Ad finem suum assequendum potest inquisitor aliquos. quae praesto sunt argumenta. 2. ad se accire et interrogare sub iureiurando veritatis dicendae et secreti servandi. sufficiant ad inquisitionem instituendam. par. regulas statutas in can. par. Can. Haec inquisitio. 2. 1940. quos de re edoctos censeat. ne rumor delicti diffundatur. quamvis ab ipso loci Ordinario peragi possit. ex generali tamen regula committenda est alicui ex iudicibus synodalibus. Inquisitor tenetur iisdem obligationibus quibus iudices ordinarii. par. quantum fieri potest et natura inquisitionis patitur. Inquisitio secreta semper esse debet. et cautissime ducenda. par. Can. 1942. 1770-1781. neve bonum cuiusquam nomen in discrimen vocetur. Can. 1. Nihili faciendae sunt denuntiationes quae ab inimico manifesto. . quae accusationem forte probabilem reddant. par. Can. In eorum examine servet inquisitor. sed toties quoties et ad unam causam. par. 1. 1941. nisi eidem Ordinario ex peculiari ratione alii committenda videatur. vel anonymae iis adiunctis iisque aliis elementis carentes. 1. 3. Inquisitor nequit in eadem causa iudicem agere. aut ab homine vili et indigno proveniunt. Inquisitor delegetur non ad universitatem causarum. Prudenti Ordinarii iudicio committitur statuere quandonam ea. 2. par. 1943. 1621-1624.559 Can. 1944. ac praesertim praestare debet iusiurandum de secreto servando deque officio fideliter implendo et abstinere ab accipiendis muneribus ad normam can.

Inquisitor. monendus ad normam can. 1. inquisitor. . et cum eo acta communicare. Can. 1945. Ordinarius vel de eius speciali mandato officialis suo decreto iubeat ut: 1. si casus ferat. par. citetur reus ad comparendum et procedatur ad ulteriora ad normam canonum qui sequuntur. acta in eodem archivo serventur et invigiletur interim moribus imputati. 2. addito suffragio suo.560 Can. et. 3. par. sed nondum sufficientia ad accusatoriam actionem instituendam. 1946. Expleta inquisitione. id declaretur in actis et acta ipsa in secreto Curiae archivo reponantur. omnia referat ad Ordinarium.o Si denique certa vel saltem probabilia et sufficientia ad accusationem instituendam argumenta praesto sint. De correptione delinquentis. antequam inquisitionem claudat. 2. CAPUT III.o Si indicia criminis habeantur.o Si appareat denuntiationem solido fundamento esse destitutam. potest promotoris iustitiae consilium exquirere quoties in aliquam difficultatem inciderit. qui pro prudenti Ordinarii iudicio erit opportune super re audiendus. 2307.

Can.561 Can. . 2. Quo in casu Ordinarius potest de bono et aequo. 1948.o In delictis quae poenam secumferunt excommunicationis specialissimo vel speciali modo Sedi Apostolicae reservatae. Intra fines can. par. Can. partibus consentientibus. utatur correptione iudiciali si eidem locus sit.o Quando agitur de ferenda sententia declaratoria poenae vindicativae vel censurae in quam quis inciderit. Correptioni locus esse potest semel et iterum. criminale iudicium instrui aut inceptum continuari debet ad normam can. Quare si post alteram correptionem reus idem delictum commiserit. cum interposita fuit querela damni ex delicto. 1947. videre et dirimere quaestionem de damno. 1948 potest correptio ab Ordinario adhiberi non solum antequam gradus fiat ad formale iudicium. par.o Quando Ordinarius existimet eam non sufficere reparationi scandali et restitutioni iustitiae. 2. par. non autem tertio contra eundem reum. depositionis aut degradationis. 1954 seqq. 1951. Ordinarius. Correptio adhiberi etiam potest. ac tunc quidem iudicium suspenditur. 1. nisi tamen prosequendum idcirco sit quia correptio in irritum cesserit. Si reus interrogatus delictum confiteatur. 1950. 3. 1949. Correptio iudicialis locum habere nequit: 1. aut privationis beneficii. infamiae. par. sed etiam eo incepto ante conclusionem in causa. Can. 2. 1947. Can. 1. loco criminalis iudicii.

debet plerumque coniuncta habere quaedam opportuna remedia. remissa ordini iudiciario solutione huius quaestionis. Salutaria remedia. poenitentias et pia opera sibi praescripta non acceptet aut acceptata non exsequatur. De instructione processus criminalis et de rei constitutione. . vel inutiliter adhibita fuerit. praeter monita salutaria. pia opera reo praescribenda. Episcopus. Can. si reus remedia. 1954. aut officialis. par. mitiora et leviora esse debent iis. CAPUT IV. par. poenitentiae. 1953. licet ipsi. 3. Si correptio iudicialis vel insufficiens sit ad reparationem scandali et restitutionem iustitiae vel adhiberi nequeat quia reus delictum denegat. 2. Correptio iudicialis. praecipiat ut acta inquisitionis tradantur promotori iustitiae.562 par. 1. aut poenitentiarum vel piorum operum praescriptionem. Correptio censetur inutiliter adhibita. l952. Sed si censuerit quaestionem de damno difficulter de bono et aequo posse definiri. Can. de eius speciali mandato. Can. quae valeant ad publicam reparationem laesae iustitiae aut scandali. per correptionem consulere reparationi scandali et emendationi delinquentis. quae in criminali iudicio per sententiam condemnatoriam ipsi infligi possent et deberent.

audito promotore iustitiae. Decreta de quibus in can. 1959. sive postea in decursu processus. 1956. .1958. 2222. TITULUS XX. Can. vel etiam ut secedat in praefinitum locum ibique sub peculiari vigilantia maneat. Can.563 Can. Pariter si iudex censeat accusatum posse testibus timorem incutere aut eos subornare. potest. eum a sacro ministerio. 1957 ferri nequeunt. Can. potest. 1955. ab illorum officiorum exercitio. vel etiam a publica sacrae Synaxis participatione prohibere ad normam can. aut alio modo iustitiae cursum impedire. si Ordinarius censeat cum fidelium offensione imputatum ministrare sacris aut officio aliquo spirituali ecclesiastico vel pio fungi aut ad sacram Synaxim publice accedere. sive post primam eius auditionem seu constitutum. 1956. ut ille ad tempus deserat oppidum vel paroeciam quandam. audito promotore iustitiae. Promotor statim conficiat accusationis libellum eumque exhibeat iudici secundum normas in Sectione Prima statutas. 2. In reliquis serventur regulae in Sectione Prima huius Libri traditae et in inflictione poenarum sanctiones in Libro Quinto statutae. Can. par. In delictis gravioribus. nisi reo citato et comparente vel contumaci. De causis matrimonialibus. 1957. decreto suo mandare. et contra eadem non datur iuris remedium.

si principaliter agantur. cui eas toties quoties Summus Pontifex delegaverit. 1016. par. 1. Quare nullus iudex inferior potest processum in causis dispensationis super rato instruere. quae iis uti .564 CAPUT I. Officii. possunt etiam a iudice ecclesiastico ex propria potestate cognosci ac definiri. 1. sed si incidenter et accessorie. Causae matrimoniales inter baptizatos iure proprio et exclusivo ad iudicem ecclesiasticum spectant. 1961. omnia acta ad Sacram Congregationem transmittantur. par. Si tamen iudex competens auctoritate propria iudicium peregerit de matrimonio nullo ex capite impotentiae et ex eo. illa Sacra Congregatio vel illud Tribunal aut specialis ea Commissio exclusive cognoscet. 1557. non impotentiae. causas dispensationis super matrimonio rato et non consummato. Sacra Congregatio de disciplina Sacramentorum. causas vero quae referuntur ad privilegium Paulinum. 2.1963. par. pertinent ad civilem magistratum ad normam can. Causas matrimoniales ad eos spectantes de quibus in can. Can. 1. Causae de effectibus matrimonii mere civilibus. Can. n. Can. 1962. nisi Sedes Apostolica facultatem eidem fecerit. Can. Sacra Congregatio S. sed nondum consummati matrimonii emerserit probatio. 1960. De foro competenti.

1586. cuius consensus deesse affirmatur. Can. Firmo praescripto can. Defensoris vinculi est: . citari debet defensor vinculi matrimonialis. par. partes inducere studeat ad consensum in forma legitima renovandum vel ad dispensationem petendam. curet ante omnia iudex ut monitionibus opportunis partem. Can. 1966. Sive agatur de nullitate matrimonii. sive de probandis inconsummatione et causis ad dispensandum super rato. si ex defectu formae substantialis vel ex impedimento dirimenti quod dispensari potest et solet.1. 1968. In aliis causis matrimonialibus iudex competens est iudex loci in quo matrimonium celebratum est aut in quo pars conventa vel. 1964. CAPUT II. 1576. ad normam can. Can. Can. si una sit acatholica. Can. unicus est iudex instructor in inquisitione pro dispensatione super matrimonio rato et non consummato.565 poterit ad sententiam super rato et non consummato ferendam. n. pars catholica domicilium vel quasi-domicilium habet. 1. l965. De tribunali constituendo. ad consensum renovandum inducat. 1967. Si matrimonium accusatur ex defectu consensus.

4. novasque animadversiones edere.o Petere ut alii testes inducantur vel iidem iterum examini subiiciantur. 3. novos terminos ad scripta perficienda flagitare. invisere.o De omnibus probationibus vel allegationibus ita certiorem fieri. quae ipse suggesserit. novas interrogationes. quae ad matrimonium tuendum utilia censuerit. testium et peritorum adesse. CAPUT III.o Examini partium. et partibus aut testibus proponenda. prudenti iudicis arbitrio prorogandos. etsi nondum publicati. quatenus opus sit. iudici suggerere.566 1. exhibere iudici interrogatoria clausa et obsignata.o Articulos a partibus propositos perpendere. 2. eaque omnia deducere. ut contradicendi facultate uti possit. eisque.o Exigere ut alia acta. conficiantur. nisi tribunal unanimi suffragio dissentiat. De iure accusandi matrimonium et postulandi dispensationem super rato. documenta a partibus exhibita recognoscere.o Animadversiones contra matrimonii nullitatem ac probationes pro validitate aut pro consummatione matrimonii scribere et allegare. processu etiam absoluto vel publicato. Can. Defensori vinculi ius esto: 1. 1969. in actu examinis a iudice aperienda. 2. contradicere.o Semper et quolibet causae momento acta processus. ab examine emergentes. . 3.

in omnibus causis separationis et nullitatis. quod. 1971. etsi consanguinei. 1973. 2. nisi incidenter oriatur quaestio. par. utroque coniuge vivente. Reliqui omnes. post mortem alterutrius vel utriusque coniugis ita praesumitur validum fuisse. non fuerit accusatum. 2. Tribunal collegiale nullam causam matrimonialem cognoscere vel definire potest. nisi regularis accusatio vel iure facta petitio praecesserit. De probationibus. nisi ipsi fuerint impedimenti causa. 1. par. Habiles ad accusandum sunt: 1. Matrimonium. 1972.o Coniuges. 1970. Can. Soli coniuges ius habent petendi dispensationem super matrimonio rato et non consummato. non habent ius matrimonia accusandi.567 Can. CAPUr IV. ut contra hanc praesumptionem non admittatur probatio.o Promotor iustitiae in impedimentis natura sua publicis. Can. sed tantummodo nullitatem matrimonii Ordinario vel promotori iustitiae denuntiandi. Can. .

par. Can. n. 1974. Can. De testibus. 3. qui iurare possint de ipsorum coniugum probitate. 1976. 1759. ART. par. I. sanguine aut affinitate sibi coniunctos. nisi ex adiunctis inutilis evidenter appareat. nisi de impotentia vel inconsummatione aliunde certo constet. . qui septimae manus audiunt. aut alioquin de re edoctos. 1. 3. 2. quibus iudex ad normam can. Testimonium septimae manus est argumentum credibilitatis quod robur addit depositionibus coniugum. habentur testes habiles in causis suorum propinquorum. 1757. debet uterque coniux testes. sed vim plenae probationis non obtinet. II. Can. et praesertim de veracitate circa rem in controversiam deductam. De inspectione corporali. 1975. nisi aliis adminiculis aut argumentis fulciatur. 3 alios testes potest ex officio adiungere. par. sin minus vicinos bonae famae. In causis impotentiae aut inconsummationis requiritur inspectio corporis utriusque vel alterutrius coniugis per peritos facienda.568 ART. In causis impotentiae vel inconsummationis. Consanguinei et affines de quibus in can. par. inducere.

obstetrices ac matrona. servatis plene christianae modestiae regulis et adstante semper honesta matrona ex officio designanda. Ad mulierem vero inspiciendam duae obstetrices. Mulieris inspectionem obstetrices vel periti. 1. 1978. Can. serventur praescripta canonum qui sequuntur. ex officio designentur. Can. Ad inspiciendum virum. 3. quae legitimum peritiae testimonium habeant. Can. par. In peritis eligendis. nisi maluerit mulier a duobus medicis ex officio pariter designandis inspici vel id Ordinarius necessarium habuerit.569 Can. Corporalis mulieris inspectio fieri debet. 1982. qui infirmum. si id opportunum existimaverit. secundum articulos a vinculi defensore antea concinnatos quibus ipsi. respondeant. 1792-1805 datas. 1978. requiratur suliragium peritorum. 1981. 3. Peracta relatione. Singuli medici vel obstetrices singulas relationes conficiant. Can. duo periti medici ex officio deputari debent. praeter normas in can. par. periti. 1. exsequi debent. Can. par. 2. Etiam in causis defectus consensus ob amentiam. par. par. licet tamen hos tanquam testes inducere. si casus ferat. praestito iuramento. eiusve acta quae amentiae suspicionem . Potest iudex relationes ab obstetricibus confectas examini alicuius periti medici subiicere. par. Ad periti munus ne admittantur qui coniuges privatim inspexerint circa factum cui innititur petitio declarationis nullitatis vel inconsummationis. 2.1980. seorsum singuli. 1977. seorsum singuli. intra terminum a iudice praefinitum tradendas. a iudice interrogentur.

1984. 2. super diversis articulis inducere. audiatur postremus. Can. petendo et respondendo tam in scriptis quam in defensione orali. 1786. servetur praescriptum can. 1983. De publicatione processus. ad normam tamen can. 2. Si vero testes iam excussi super iisdem articulis antea propositis denuo audiendi sint. examinent secundum artis praecepta. Publicato processu fas adhuc est partibus novos testes. Quare tribunal ad definitivam sententiam ne deveniat. Defensor vinculi ius habet ut in allegando. CAPUT V. 1781. integro iure defensoris vinculi opportunas proponendi exceptiones. nisi prius vinculi defensor interrogatus declaraverit sibi nihil deducendum vel inquirendum superesse. par.570 ingerunt. par. conclusione in causa et sententia. Can. . insuper uti testes audiri debent periti qui infirmum antea visitaverint. 1. par. 1. par.

ad superius tribunal provocare debet. intra legitimum tempus. compellatur auctoritate iudicis. Can. Si vero ante praefinitum a iudice iudicii diem defensor nihil deduxerit. 1987. vinculi defensor. quae matrimonii nullitatem confirmaverit. Can. Decreta matrimonii nullitate. Can. CAPUT VI. 1985. iudex instructor neque ad publicationem processus neque ad sententiam super ipsa inconsummatione et causis ad dispensandum deveniat. l988. si defensor vinculi in gradu appellationis pro sua conscientia non crediderit esse appellandum. et si negligat officium suum implere. 1986. Post secundam sententiam. . ubi matrimonii celebratio consignata invenitur. In causis quae spectant ad dispensationem matrimonii rati et non consummati. ut de ea mentio fiat in baptismorum et matrimoniorum regestis. Ordinarius loci curare debet. praesumitur eum nihil iam deducendum habere. 3. De appellationibus. sed omnia acta una cum voto scripto Episcopi et defensoris vinculi transmittat ad Sedem Apostolicam.571 par. quae matrimonii nullitatem declaraverit. decem diebus a sententiae denuntiatione elapsis. ius coniugibus est. Can. A prima sententia. novas nuptias contrahendi.

retractari semper poterunt. quo in casu eam remittit ad tribunal primae instantiae. Iudex alterius instantiae. firmo praescripto can. Can. si prudenter existimaverit impedimenta de quibus in can. Can. CAPUT VII. constiterit de exsistentia impedimenti disparitatis cultus. Can. ligaminis. quod nulli contradictioni vel exceptioni obnoxium sit. simulque pari certitudine apparuerit dispensationem super his impedimentis datam non esse.572 Can. citatis partibus. 1990. cum interventu tamen defensoris vinculi. si nova argumenta praesto sint. ordinis. voti sollemnis castitatis. 1903. Adversus hanc declarationem defensor vinculi. consanguinitatis. an potius procedendum in causa sit ad ordinarium tramitem iuris. affinitatis aut cognationis spiritualis. ad quem acta sunt transmittenda quique scripto monendus est agi de casu excepto. provocare tenetur ad iudicem secundae instantiae. . cum solo interventu defensoris vinculi. matrimonii nullitatem declarare. poterit Ordinarius. De casibus exceptis a regulis hucusque traditis. 1991. Cum ex certo et authentico documento. 1990 non esse certa aut dispensationem super eisdem probabiliter intercessisse. hisce in casibus. Cum sententiae in causis matrimonialibus nunquam transeant in rem iudicatam. utrum sententia sit confirmanda. causae ipsae. decernet eodem modo de quo in can. 1989. 1992. 1990. praetermissis sollemnitatibus hucusque recensitis.

ad Sacram Congregationem S. 1. 1594-1601. Si primum. ad tribunal dioecesis in qua ordinatio peracta fuit. par. ipsamet Sacra Congregatio quaestionem dirimit. Can. Si alterum. si sacra ordinatio impugnetur ob defectum substantialem sacri ritus. De causis contra sacram ordinationem. 1994. 3. . pro gradibus vero appellationis standum praescripto can. potest declarationem nullitatis onerum petere. libellus mitti debet ad Sacram Congregationem de disciplina Sacramentorum vel. 2. Can. vel.573 TITULUS XXI. 2. Validitatem sacrae ordinationis accusare valet clericus peraeque ac Ordinarius cui clericus subsit vel in cuius dioecesi ordinatus sit. par. Solus clericus.1993. par. qui existimet se ex sacra ordinatione obligationes ordini adnexas non contraxisse. praevio processu informativo peracto a tribunali Curiae competentis. si ordinatio impugnetur ob defectum substantialem sacri ritus. par. In causis quibus impugnantur obligationes ex sacra ordinatione contractae vel ipsa sacrae ordinationis validitas. par. et Sacra Congregatio definit utrum causa iudiciario ordine an disciplinae tramite sit pertractanda. 1. Officii. Sacra Congregatio causam remittit ad tribunal dioecesis quae clerico propria fuit tempore sacrae ordinationis.

1986-1989 de causis matrimonialibus. 1996. Defensor vinculi sacrae ordinationis iisdem gaudet iuribus iisdemque tenetur officiis quibus defensor vinculi matrimonialis. nihilominus clericus est ad cautelam ab exercitio ordinum prohibendus. Can. par. . tum in peculiari titulo de processu in causis matrimonialibus sunt dicta. Can. congrua congruis referendo. 1995. 1998. PARS SECUNDA. 2. par. Quod ad appellationem attinet. Ea omnia. in causis contra sacram ordinationem. DE CAUSIS BEATIFICATIONIS SERVORUM DEI ET CANONIZATIONIS BEATORUM. 1. 1997. Quamvis actio instituta fuerit non super ipsamet sacrae ordinationis nullitate.574 Can. Ut clericus liber sit ab obligationibus quae a vinculo ordinationis manant. sed super obligationibus tantum ex ipsa sacra ordinatione exsurgentibus. quae tum in Sectione Prima huius Partis. Can. requiruntur duae sententiae conformes. in his causis serventur praescripta can. servari etiam debent.

2001. nisi agatur de martyribus qui in eadem persecutione eodemque loco passi sunt. Can. par. 3 una Sacrorum Rituum Congregatio in his causis competens est. 2. Can. Causae martyrum sive procedant per viam ordinariam sive per extraordinariam non sunt cumulandae. par. iure proprio. Causae huiusmodi duplici possunt procedere via. sublatum fuisse. 2. par. Can. 1999. antequam ad discussionem super virtutibus deveniatur. Ad normam can. par. si quando per abusum praestitus fuerit. per extraordinariam vero cum probari intenditur aliquem Dei Servum in possessione publici et ecclesiastici cultus versari. Ordinarii locorum. par. 1. Causae beatificationis Servorum Dei et canonizationis Beatorum unius Sanctae Sedis iudicio reservantur. scilicet vel ordinaria non cultus vel extraordinaria casus excepti seu cultus. nomine Ordinarii non intelligitur Vicarius Generalis. 2. In canonibus qui sequuntur. . 3. 1. 1. quando. 2002. possunt ea tantum quae in canonibus qui sequuntur eisdem expresse demandantur. Id extendi quoque debet ad distinctos processus et discussiones quae in iis causis fieri praescribuntur inde a causae introductione usque ad finem. par. sed unaquaeque singillatim tractanda est. nisi habuerit mandatum speciale. Per ordinariam viam proceditur. 253. par. par. probari intenditur nullum publicum cultum Servo Dei fuisse praestitum vel. 2000.575 Can.

2. 1. 2. par. Loci Ordinarius potest sive ex officio sive ad instantiam causam beatificationis instruere. 1. par. 3. De nonnullis personis quae in his processibus partem habent. Si petitio a legitima et competenti Ecclesiae auctoritate admissa fuerit. par. 2003. Quivis fidelis vel legitimus Christifidelium coetus ius habet petendi ut causa apud tribunal competens instruatur.576 TITULUS XXII. Actor potest agere vel per se vel per procuratorem ad hoc legitime constitutum. par. Can. CAPUT I. par. Can. 2004. De Actore et Postulatore. . eo ipso petenti ius est causam legitime promovendi et ad exitum perducendi. mulieres nonnisi per procuratorem. Qui apud tribunal competens causam pertractat dicitur postulator.

2005. Mandatum postulatoris. Can. si ex alius mandato causam agant.* Conficere et exhibere promotori fidei articulos. par.577 par. si postulator nomine alius agat. Can. sive proprio sive alieno nomine agat. Can. debent mandatum tribunali exhibere.* Agere causam apud iudices competentes. debet esse sacerdos vel saecularis vel religiosus. in Urbe fixam habens sedem. Singuli pro singulis causis postulatores admittuntur: nec alii quam causae postulatori competit ius substituendi sibi per legitimum mandatum alios qui vice-postulatores dieuntur. 1.* Nomina testium et documenta tribunali exhibere. sed pecunia a fidelibus ad causae expensas collecta administrari debet ad normam instructionum Sedis Apostolicae. 2. par. antequam ad munus suum exercendum admittantur. finem habet iisdem de causis quibus ad normam iuris mandatum aliorum procuratorum exstinguitur. 3. 4. 2006. 2. Ad postulatoris officium pertinet: 1. Can. 2008. . 3. Tum postulator tum vice-postulatores. Mandatum postulatoris exactum sit ad normam can.* Necessarios sumptus facere. 1659 neque censeatur legitimum nisi cum fuerit a Sacra Congregatione admissum et in eiusdem actis inscriptum. super quibus testes in processibus debeant interrogari. Postulator. mandatum vero vice-postulatorum debet recognosci et admitti a tribunali in quo munus suum exercent. 2007.

par. 1. 1. quae sive in favorem causae sive contra eam facere videntur. par. par. Ad ius tuendum in quolibet processu partem habere debet promotor fidei. et Assessor Sacrae Congregationis qui eidem assistit. In causis. 2. Promotor fidei. Eius officium est causae sibi demandatae peculiare studium impendere et in plenaria seu ordinaria congregatione ea omnia referre. promotor fidei apud Ordinariorum tribunal. 2. par. Can. par. dicitur Sub-promotor generalis fidei.578 CAPUT II. 2. quae agitantur apud Sacram Congregationem. 2010. Promotoribus fidei et Sub-promotoribus. a Romano Pontifice designatus. Can. Fidei promotor apud Sacram Congregationem dicitur Promotor generalis fidei. extra Sacram Congregationem. 2009. Can. 1. nominatur a Promotore generali et tunc nomen sub-promotoris habet. constitui potest vel ad omnes causas vel ad aliquam causam particularem. si quidem agatur de processu apostolico. De Cardinali Relatore. par. 2043. Promotor fidei generalis et Sub-promotor generalis a Romano Pontifice eliguntur. 2011. secus nominetur ab Ordinario ante edictum de quo in can.1587. . relatorem seu ponentem agat unus e Patribus Cardinalibus eidem Congregationi adscriptis. qui semper citari debet ad normam can.

par. mere historica. eoque absente. ipso tamen monito. Processibus sive apostolicis sive ab Ordinario loci iure proprio instruendis assistere debet notarius seu actuarius. 2014. eaque iudicibus exhibere sub secreti obligatione.579 Can. cancellario et advocatis. In processibus ab Ordinario loci instruendis extra Urbem. 1. in Urbe notarii munere fungatur Protonotarius Sacrae Congregationis. 2. Notarius apud Sacram Congregationem debet esse e numero Protonotariorum participantium. Est praeterea eiusdem promotoris instare ut testes ex officio citentur et opportunas promovere exceptiones. De notario. notarii munere fungi potest ipsemet Curiae notarius. Can. 2012. . quaeque apta sint ad veritatem eruendam etiam super articulis a postulatore propositis. 2015. in causis autem propriae religionis semper excluduntur. Can. Promotoris fidei est concinnare interrogatoria sobria. sed iudex potest testes. ex officio arcessere. quae non eo spectent ut certam quandam responsionem ab interrogato eliciant. CAPUT III. 2013. Can. notarius Vicariatus Urbis. Religiosi fungi valide nequeunt munere notarii. 1. par. etiam promotore fidei non instante aut renuente. 2. par. nisi ex necessitate. par.

2018. etc. .. Advocati et procuratores in causis beatificationis et canonizationis apud Sacram Congregationem debent esse potiti laurea in iure canonico et saltem licentia in sacra theologia. integrae famae et omni exceptione maiores. adiunctus qui ei auxilium praestet in conferendis transumptis cum actis originalibus. pro advocatis insuper requiritur legitimus titulus advocati rotalis. cancellarius vero sit praeterea laurea in iure canonico donatus. 2017. Can. et exemplaribus cum documentis quae ex autographis in bibliothecis. CAPUT I. Notario dari potest adiutor seu. De probationibus generatim. TITULUS XXIII. Can. ut aiunt. et fecerint oportet tirocinium penes aliquem ex advocatis Sacrae eiusdem Congregationis vel penes ipsum fidei Subpromotorem generalem. tabulariis.580 Can. servatis transcribantur. 2016. Notarius adiunctus et cancellarius Sacrae Congregationis debent esse sacerdotes. De probationibus in his processibus adhibendis.

2. Can. requiruntur testes de visu et contestes: historica monumenta adminiculum tantum praestare possunt. par. et in causis procedentibus per viam casus excepti. octo saltem testes requiruntur. uti aiunt. Ad probandam famam virtutum. idest ad miraculorum disceptationem. Ad probandum nunquam Servo Dei cultum fuisse praestitum. 5. quatuor saltem testes sunt necessarii. quae annulatam. martyrii ac miraculorum. in quibus deficiunt oculati testes vel ex auditu a videntibus. Ad probandas virtutes vel martyrium. praeterea duo saltem testes ex officio vocandi sunt. adminiculativa. traditionem ex auditu constituat. nisi quae ex testibus et ex documentis eruantur. nec aliae sunt admittendae. Si habeantur in processu apostolico testes ex auditu a videntibus et in informativo testes de visu. In his causis probationes debent esse omnino plenae. 3. cum ex horum omnium testium coniunctione talis habeatur probatio quae viro prudenti de re gravi iudicaturo fidem factura sit et auctoritatem. procedi potest. magis vel minus gravis pro prudenti iudicum aestimatione. et per documenta coaeva vel monumenta uti authentica recognita. et tunc tantum ad ulteriora. 6.581 Can. 2019. par. 1. qui singulares esse possunt singularitate. par. ut aiunt. virtutes et martyrium probari poterunt per testes ex auditu atque ex publica fama. . In causis tamen antiquis per viam non cultus procedentibus. Si vero adsint in informativo testes de visu et in apostolico testes tantummodo ex auditu auditus. par. possunt ii omnes coniungi in linea probationis. 4. par. par. 2020. hi habent vim adminiculi.

an. dare litteras debent ad proprium Ordinarium. 2023. Can. ii omnes qui cum Servo Dei familiaritatem vel consuetudinem habuerunt. an aliquod factum peculiare aperiendum cognoscant et quodnam . par. n. 2025. 2023. Can. nisi iam tanquam testes se inductos sciverint.1. quibus utrum consuetudinem cum Servo Dei habuerint. CAPUT II. Denique miracula semper probanda sunt per testes de visu et contestes. 1634 promulgatae. Cultus immemorabilis probatur per autentica monumenta. 2021. licet non vocati. Tanquam testes vocandi in primis sunt a promotore fidei. 2024. quae contra virtutem aut miracula aut martyrium Servi Dei facere ipsis videantur. par. 2022. In processibus beatificationis omnes Christifideles. etsi a postulatore non inducti. Can. tenentur. 2024. 7. 1. Can. dummodo facta referant quae saltem centum ante annos contigerint una cum populi traditione nunquam interrupta. 2027. centum annorum spatio antecedant vel illo saeculo perdurante sint edita. quae constitutioni Urbaniane. Longissimi temporis cultus a Sede Apostolica permissus per documenta coaeva probatur. 2. salvo praescripto can. ea in Ecclesiae notitiam perferre. Omnes de quibus in can. De teslibus et peritis.582 par. Can.

2. 2027. 2. haeretici quoque et infideles. 2.* Confessarius ad normam can. Ordinarius vero has litteras promotori fidei transmittendas curet. qui ad Ordinarium vel promotorem fidei eam referat. Can. Illitterati rem parocho exponant. quicunque ii sint. advocatus aut procurator in causa. par. par. vel eorum sententia per interpositam personam excipiatur. 2. par. par. affines. 3. breviter exponant. par. accedant ad deponendum. Quod si renuerint se tribunali sistere. vel confessario tradant qui illas quamprimum ad Ordinarium vel promotorem fidei deferendas curet. .* Qui munere iudicis aliquando in causa functi sunt.583 illud sit.* Postulator. par. deinde examini subiiciendam. sed adminiculum tantum suppeditare possunt. 1757. si vero munus penitus dimiserint. n. Can. immediate et directe ad Ordinarium aut fidei promotorem transmittant. 3. qui debent. 2. tanquam testes sunt inducendi. Can. durante munere. 2026. familiares. sigillo clausas. quos tamen nec directe nec indirecte impellant ad testandum in unum potius quam in alium sensum. cum de miraculis agitur. 3. Superiores religiosi gravi obligatione tenentur curandi ut omnes subditi. Admitti nequeunt: 1. 1. 1. curet iudex nt saltem scriptam et iuratam relationem de morbo eiusque processu conficiant actis inserendam. admittuntur. Medici a curatione. par. 2028. Admittuntur ut testes consanguinei. Religiosi vel religiosae litteras eiusmodi.

salvo praescripto n. vel.* Deputentur a tribunali per maiorem suffraiorum partem.* Postulator certior ne fiat quinam periti fuerint designati.* Periti sint saltem duo. si penes Sacram Congregationem operam suam praestare debeant. Can. audito fidei promotore. . nisi ex iusta causa iudex. 2029. 4. a Cardinali Ponente. Testes in sua testificatione propriae scientiae causam reddere debent circa ea quae asserunt. Can.584 Can. CAPUT III. 3. Cum peritorum opera est necessaria: 1. et ipsimet periti de sua designatione secretum servent. semper autem excludi debent qui in causa testis munere functi sunt.* Singuli relationem peritiae a se confectae scripto tradant. 2. quorum alter alteri sit ignotus. 4. secus eorum testimonium nihili faciendum est. assentiente promotore fidei. dimidia saltem pars testium debent esse extranei. audito fidei generali Promotore. 2031. etsi peritiam simul confecerint. sed deinde seorsum interrogentur. 2030. Ad probandam famam sanctitatis vel martyrii Servi Dei qui pertinuerit ad aliquam religionem.* Periti seorsum singuli ad peritiam deveniant. permittat ut ii simul peritiam instituant. De documentis processui inserendis. 5.

Nec elogia funebria et necrologia illico post mortem Servi Dei exarata vel typis edita legitimam probationem constituunt. eorum testimonium afferri debet tantum ad confirmandam documentorum authenticitatem et auctoritatem. 2. par. 3. 2. sed amicorum precibus. Can. Multoque minus testimonia virorum quamvis illustrium circa virtutes et opera Servi Dei non sponte. 2036. 1.585 Can. Can. 2035. 2033. 1. nisi documentis innixae in processu exhibitis. Qui documenta exhibent. Testimonia extraiudicialia scripto consignata sive ab iis quos postulator in processu interrogari curaverit circa virtutes et martyrium Servi Dei. quibus postulator innititur. sive typis impressa. Documenta historica sive manu scripta. Si qui magnae auctoritatis viri his documentis usi sint eaque probaverint. Documenta. par. scripto tradita. recenseri tamen nequeunt inter documenta quae in iudicio de Servi Dei sanctitate vel martyrio vim probativam habent. 1. 2034. etsi in processibus afferantur. par. 2. quibus postulator Servi Dei virtutes aut cultus eidem praestiti antiquitatem eiusque non . Sed alia quoque documenta poterit a postulatore tribunal exigere. Can. par. integra exhibenda sunt tribunali. Can. 2032. 1. sive ab aliis quos postulator interrogandos proposuerit. par. par. debent declarare eorum originem et authenticitatem. Historiae non habent vim documentorum. par. eo adhuc vivente. quae ad veritatem detegendam conferre eidem tribunali videantur. par.

Ordinarius. scilicet iudices. 2. De processu beatificationis Servorum Dei per viam non cultus. quae peritos designet ut ea recognoscant ubi asservantur. tenetur tamen praestare iusiurandum de secreto servando. unde deduci nequeat. par. Can. 3. At si quod ex his in bibliotheca vel tabulario asservetur. secundum formulam a Sacra Congregatione praescriptam. eius exemplar scriptum vel photographice redditum exhibeatur cum testificatione scripto reddita a notario tribunalis de eius authenticitate. iusiurandum praestare de munere fideliter adimplendo. inserantur in processum et cum ipso transmittantur ad Sacram Congregationem et a viris peritis examinentur. TITULUS XXIV. initio uniuscuiusque processus. etsi partes iudicis non agat. 1. promotor fidei ac sub-promotores. 2. par. res deferatur ad Sacram Congregationem. . de secreto servando usque ad processus publicationem et de donis cuiusvis generis non accipiendis. sive a locorum Ordinariis iure proprio sive a delegatis Sedis Apostolicae instruendo.586 interruptam continuationem probare intendit. Personae quae in processu. par. partem habent. Si ne id quidem fieri possit. par. 2037. notarius et adiunctus debent.

idest iurent se veritatem per totum processum dicturos nullaque fraude usuros. de veritate dicenda. mox vero de cultu publico eidem non praestito. transcriptionem. 4. 5. periti. a Sede Apostolica obtinendam. Ad introductionem causae beatificationis Servi Dei. virtutum et miraculorum vel martyrii. post peractam peritiam. debet prius iure constare de puritate doctrinae in eius scriptis. CAPUT I. antequam interrogentur. iurare praeterea debent testes. nemine excepto aut dispensato. 2. revisionem. par. de eiusdem fama sanctitatis. par.587 par. Can. de munere bene adimpleto. debet: . par. de munere bene adimplendo. Etiam cursor seu nuntius iusiurandum praestet de officio fideliter obeundo. transcriptionem peragant. si petitionem admittendam esse existimaverit. 3. post factam interrogationem. par. Praeterquam quod de secreto servando. De processibus a loci Ordinario iure proprio instruendis. servetur lex eiusdem propria. 1. interpretes. conversionem. conversionem de uno sermone in alium. Postulatores ac vice-postulatores praestare debent iusiurandum calumniae. revisionem. quod ad iusiurandum attinet. Quare ad preces postulatoris Ordinarius. revisores et scriba. de veritate dictorum. Penes Sacram Congregationem. antequam peritiam. 2038. de absentia cuiuslibet obstaculi quod peremptorium videatur.

et in hoc altero casu duobus aliis iudicibus ab eodem Ordinario eligendis inter iudices synodates. Tribunal constare debet praeside.* Processum instruere super non cultu. qui tamen non debet ipse per se iudicium instruere. nisi in sequenti sessione. par. 2. postquam iudex sigillum integrum et intactum recognoverit. Can. aut miracula contigerunt. par. qualibet de causa fuerit intermissa. tempore et in loco sacro. 2. 2039. non aperienda.588 1.* Scripta Servi Dei perquirere. causae martyrii et miraculorum. 2041. eodemque decreto nominet fidei promotorem et notarium. 3. Cum antiquus exstat processus super fama sanctitatis vel martyrii ante annos triginta confectus. Ad haec competens est Ordinarius loci in quo Servus Dei supremum diem obiit. virtutum in genere vel martyrii. Post unamquamque sessionem acta causae claudi et iudicis sigillo obsignari debent. 1. par. qui est ipsemet Ordinarius per se vel per sacerdotem ad hoc delegatum. 1. si sit de gente Servi Dei.* Processum informativum instruere super fama sanctitatis. Ordinarius per decretum designet tribunalis praesidem. 2. si sigillum integrum et intactum . 2040. par. ad eosdem Ordinarios eorumve successores pertinet processum informativum conficere super continuatione famae sanctitatis vel martyrii. sive delegatum cum duobus aliis iudicibus nominet. Can. sed causa. 2. par. quoad fieri potest. Can. sive hoc munus sibi reservet. 1. antequam a Sede Apostolica obtineret legitimam introductionem. Sessiones tribunalis pro excipiendo iureiurando et examine testium habeantur diurno. par.

Ordinarius per publicum edictum in singulis paroeciis. et praescripta can. epistolae. vulgandum vel alio opportuniore modo scripta Servi Dei ab omnibus penes quos exstent ad tribunal deferri iubeat.2023-2025 in memoriam revocet atque urgeat. par. par. 2043. Can.589 non inveniatur. Can. diaria. vulgari praeterea debet edictum in singulis eiusdem religionis domibus. item conciones. autobiographiae. De perquisitione seciptorum Servi Dei. sed etiam quae iam typis fuerint impressa. et Superiores gravi obligatione tenentur curandi ut haec publicatio fiat. par. 2. quidquid denique vel ipse per se. sed etiam ex officio scripta Servi Dei diligenter perquirat. 2042. vel aliena manu exaraverit. I. Ordinarius non solum ad instantiam postulatoris. si fieri potest. 3. Nomine scriptorum veniunt non modo opera inedita Servi Dei. habita expressa mentione praescripti can. Munus est promotoris fidei instare ut edictum publicetur etiam in aliis locis ubi spes sit fore ut aliquis inveniatur qui scriptum aliquod penes se habeat. itemque ut omnes subditi qui habeant. par. par. scripta remittant. ART. Si vero agatur de causa Servi Dei ad religionem aliquam pertinentis. 1. 2025. iudex rem deferat ad Sacram Congregationem. 2. Can. . 1. 2044.

Si qui ex possessoribus autographa retinere cupiant. Can. secundum instructiones a Promotore generali fidei ea de re dandas. Si agatur de Serva Dei quae ad aliquam religionem pertinuerit. 1.par. Can. 2046. Postulator iusiurandum coram Ordinario emittat de scriptorum perquisitione a se diligenter facienda. 2036. Can. par. 2. . perquisitio scriptorum fieri etiam potest post signatam commissionem introductionis causae apud Sacram Congregationem. Can. par. 2045. 2. 3. standum praescripto can. 2047.590 par. et postea de eadem diligenter peracta. Quando scripta in aliena dioecesi reperiuntur. neque sibi constare aliquam ex suis subditis aliasve personas eiusdem Servae Dei scripta adhuc retinere. tum acta omnia perquisitionis ipsorum. par. Si agatur de causa alicuius martyris. quae acta debent praeterea ab Ordinario vel ab eius delegato et promotore fidei subscribi ac Ordinarii sigillo muniri. horum apographum authenticum ipse notarius conficiendum curet. iudex roget Ordinarium illius dioecesis. ut ea ipse perquirat ad normam iuris et ad se una cum actis transmittat. Quod attinet ad scripta in bibliotheca aut tabulario asservata. 2. omnia quae possidebat Servae Dei scripta tradidisse. Notarius diligenter describat tum scriptorum numerum et qualitatem. 2. par. suprema religionis Moderatrix vel Antistita monasterii iusiurandum pariter praestet se diligentem scriptorum perquisitionem peregisse. 2048. par. 1. ad Sacram Congregationem una cum processu transmittendum.

miraculis. testibus quaestio in primis a iudice proponatur quid nempe de vita. sed sufficit ut probetur fama in genere. Non est necesse ut constet in specie de virtutibus. par. probari debet nullam in casu fraudem vel dolum aut culpabilem negligentiam adfuisse. et si inchoatus non fuerit intra triginta annos a morte Servi Dei. continua. Can. 2. 2019. non arte aut diligentia humana procurata. de quibus in can. 2049. Processus informativus per Ordinarios instruitur. 2023-2025. Praemissis generalibus quaestionibus ad normam can. 2051. 1. orta ab honestis et gravibus personis. 2025.591 ART. in dies acta et vigens in praesenti apud maiorem partem populi. miraculis aut martyrio Servi Dei ad eorum notitiam pervenerit et quomodo haec noverint et an sciant de eisdem esse publicam famam. martyrii et miraculorum serventur praescripta can. ut ad ulteriora procedi possit. spontanea. II. expenderit eique constiterit examinatos fuisse eos de quibus in can. In testium excussione super fama sanctitatis. 2020. Can. et deinde interrogandi sunt super interrogatoriis a promotore fidei confectis et super articulis a postulatore exhibitis. . martyrio. 2050. par. De processu informativo. Absolvi nequit processus informativus nisi prius promotor fidei omnes ad se remissas litteras. virtutibus. par. 1774. Can. 3.

seu. Exemplar processus. par. ARR. Can. sicut acta archetypa. audito promotore fidei. ad authenticitatem transumpti probandam tum notarius tum iudex et promotor fidei subscriptione sua et sigillo transumptum communiant. moneat postulatorem ut. par. in actis esse. processui finis imponitur. notarius publicet processum. Can. offerat intra certum temporis spatium. alterum in archivo Curiae asservandum. 2054. 2056. 2055. Iubente iudice et non contradicente promotore fidei. 2052. III. praesentibus uno ex iudicibus et promotore fidei. transumptum. alterum Romam transmittendum. qui scribae a tribunali designato transcribendus tradatur. Tribunal cum iudicaverit probationes omnes sive per testium examen sive per documentorum exhibitionem fuisse collectas et scripta omnia Servi Dei. si alia habeat. 1. Absoluto transumpto. fiat eius collatio cum archetypo a notario et ab eius adiuncto. quo elapso. Can. archetypum clauditur et sigillis munitur in archivo Curiae diligenter asservandum et nunquam aperiendum sine venia Sedis Apostolicae. De processu super non cultu. 2053. Absoluta collatione.592 Can. 2. ut aiunt. qua collatione expleta. manu transcribantur. quae haberi poterant. . Can. Transumptum vero clauditur et obsignatur sigillo Ordinarii atque hac de re notarius instrumentum in duplici exemplari conficit.

duos alios ex officio inducat omnesque interroget num Servo Dei cultus publicus fuerit unquam praestitus. nisi prius revisa fuerint. ART. 2059. et si qua sint alia loca ubi cultus signa adesse merito quis suspicari possit.593 Can. munus esto promotoris fidei instare ut ulterior inquisitio hac de re peragatur. Ordinarius statim ac expleverit perquisitionem scriptorum. Can. processus informativi et de non cultu ad Sacram Congregationem. De transmissione processus scriptorum Servi Dei. IV. Can. . 2057. Tribunal adeat praeterea et diligenter inspiciat sepulcrum Servi Dei. Can. 2061. Tribunal debet sententia definire utrum cultus Servo Dei fuerit praestitus. Can. idest cum iuridica relatione diligentiarum quibus in perquirendis scriptis usus est. Tribunal praeter testes inductos a postulatore. 2058. cubiculum in quo habitavit vel obiit. 2060. 2062. necne. Si in processus decursu non levia habeantur indicia cultus interea Servo Dei praestiti. Si post perquisitionem scriptorum Servi Dei alia in decursu causae reperiantur. ea Romam una cum processiculo mittat diligentiarum. Can. nec ad ulteriora procedi potest. ea statim ad Sacram Congregationem transmittenda sunt.

sed Sacra Congregatio debet opportune investigare utrum. Can. sunt illa quidem examini subiicienda. De causae introductione apnd Sacram Congregationem. Revisores scriptorum in singulis causis deligantur a Cardinali Ponente. par. Statim ac scripta Servi Dei Romam transmissa fuerint. Transmittat quoque Ordinarius descriptionem formae sigilli. Caput II. quo transumptum obsignavit. praeter exhibita. ART. Can. . audito Promotore generali fidei. 2066. par. vel eiusdem sigilli exemplar. Item Ordinarius expletum processum de non cultu ad Sacram Congregationem per postulatorem transmittat. 2065. Transumptum processus informativi Ordinarius postulatori tradat ad Sacram Congregationem transmittendum. eorumque nomina secreto serventur. De revisione scriptorum. Can. par. par. 2064. 2. alia quoque Servi Dei scripta sive a privatis custodita sive in publicis archivis consignata exstent. 1. ut Sacra Congregatio certior fiat tum de fide testibus praestanda tum de omnibus actis legitime absolutis.594 Can. 1. I. 3. Una cum transumpto mittat quoque litteras tum iudicum ad Sacram Congregationem tum promotoris fidei ad Promotorem fidei generalem. 2063.

Si quid in scriptis Servi Dei fidei non omnino consonum contineri certo fuerit demonstratum aut aliquid habeatur quod in praesenti fidelium offensioni esse possit. si scriptorum Servi Dei numerus ingens sit. Romanus Pontifex. Can. 2. Nihil obstat. 2069. 2070. Can. quinam virtutum habitus vel defectus ex scriptis appareant propria fuisse Servi Dei. neque impedit quominus Promotor generalis fidei et consultores possint . Patribus Cardinalibus discutiendas proponat. par. par. 2066 tertius revisor. Iudicium revisorum debet referre num in scriptis aliquid habeatur quod fidei ac bonis moribus adversetur. et edocere generali quadam ratione quaenam indoles. aequivalenti titulo sint donati. Can.595 par. designetur ad normam can. 2067. Promotor generalis fidei obiectiones ex scriptis Servi Dei ac revisorum iudicio desumptas. par. 2. 2072. Ad hoc munus adsciscantur sacerdotes qui laurea saltem in theologia vel. Can. argumentis et rationibus suffultum. 1. Can. quorum alter alteri sit ignotus. Scripta Servi Dei tradantur a secretario revisoribus ad id munus adscitis ita ut singulorum scriptorum examen fiat a duobus revisoribus. qui munus suum eodem modo expleat. quominus ea in plures partes dividantur. Can. 2. Hoc iudicium revisores scripto proferant. audito Patrum Cardinalium voto et perpensis omnibus casus circumstantiis. decidit num ad ulteriora procedi possit. 2068. Favorabile Romani Pontificis iudicium non secumfert scriptorum approbationem. 2071. si quas habeat. quarum unaquaeque distinctis revisoribus tradatur. si religiosi fuerint. par. Si quando iudicia revisorum discrepent. 1.

2074. Litterae postulatoriae. Can. per interpretem probatum versio processus in Urbe fiat. eiusque exemplar a cancellario ad iuris praescriptum recognitum postulatori tradatur. omnium transumptorum summarium conficiant et informationem quae summario adnectatur. si plura sint. 2077. si opus sit. si nihil obstet. II. 2076. Can. Transumptum processus ab Ordinario missum in tabulario Sacrae Congregationis asservetur. par. 1.596 aut debeant in discussione virtutum obiectiones ex scriptis Servi Dei desumptas proponere. Can. ART. Cardinalis Ponens curet ut. De discussione processus informativi. Can. Summario addi debet fides Sub-promotoris generalis fidei testantis summarium ipsum concordare cum actis Sacrae Congregationi exhibitis. Processus informativus ab Ordinario confectus et Romam transmissus. 2. 2075. quae postea revisoris examini subiiciatur. Advocatus et procurator transumpti vel. aperiatur coram Cardinali Praefecto Sacrae Congregationis qui eum cancellario transcribendum committat. quibus personae insigniores in dignitate sive ecclesiastica sive civili constitutae vel personae morales expostulant a Summo . Can. par. accedente Romani Pontificis speciali decreto. 2073. postquam sigillorum integritas recognita fuerit a Protonotario Sacrae Congregationis.

Si. par. Can. Si Patrum Cardinalium iudicium fuerit favorabile. tam in isto iudicio quam in ceteris.597 Pontifice ut causae beatificationis alicuius Servi Dei manus apponatur. quae Servi Dei vitam exhibeat. scriptis perpensis. Can. Fidei Promotor generalis obiectionibus ab ipso pro causae introductione concinnandis praemittat sobriam et perspicuam synopsim. 2082. Ad hanc synopsim conscribendam adhibeat non modo documenta in summario relata. Can. Cardinali Ponente referente ac proponente dubium:an signanda sit commissio introductionis causae in casu et ad effectum de quo agitur. par. dummodo sponte et ex propria scientia datae sint. Iudicium circa valorem processus informativi ab Ordinario instructi. si placeat. Promotor generalis fidei obiectiones suas exaret contra causae introductionem. utiliter exhibentur. . Can. 2. secundum veteres Sacrae Congregationis consuetudines. 2080. proponatur Sanctissimo ut signet. quibus respondeat advocatus causae. opportune consulenda. Obiectiones et responsiones breviter et perspicue. decretum fuerit ad ulteriora procedi posse. 2081. Informationes orales non solum ad iudices. quae secutura sunt. par. 1. 2078. Can. sed etiam alia. sed etiam ad eos omnes qui suffragium ferre debent. scholastica fere methodo. exarentur. 2079. 1. prohibentur. Can. circa famam sanctitatis vel martyrii et circa absentiam cuiuslibet obstaculi peremptorii profertur a Patribus Cardinalibus in comitiis ordinariis. 2083. commissionem introductionis causae. si qua sint.

2. a Patribus Cardinalibus in comitiis ordinariis particularibus discutiendum est dubium num confirmanda sit sententia de non cultu ab Ordinario prolata. Can. Si sententia Patrum Cardinalium cultum praestitum fuisse edixerit. Servum Dei. Can. 2085. ART. fuerit praestita. Signata commissione introductionis causae. par. et haec obedientia ad certum tempus. De discussione processus super non cultu. par.598 par. Can. . causa suspendatur quousque omnia signa vetiti cultus remota fuerint. Si Ordinarius processum super non cultu nondum confecerit ante causae introductionem. par. cuius causa introducta tantum est. 2086. Si Sanctissimus commissionem signaverit. Ordinarii nihil ultra circa eam agere possunt sine expressa licentia Sacrae Congregationis. 1. venerabilis titulo decorari prohibitum est. 2084. ab ipsis Patribus statuendum. et caveant postulatores ne occasione introductionis causae quidquam fiat in honorem Servi Dei. ad eundem processum deveniendum est auctoritate apostolica. 2. omnibus circumstantiis attentis.III. eorundem Patrum arbitrio. quod publicum cultum redoleat. Secretarius Sacrae Congregationis hac de re decretum conficiat et publici iuris faciat. 1. Edito decreto introductionis causae.

ad instruendum processum apostolicum tum super fama sanctitatis. 2087. par. De processu apostolico instruendo. impetrentur a Summo Pontifice et expediantur a Cardinali Praefecto litterae remissoriales. Edito decreto de non cultu. 2. par. par. ART. litteris remissorialibus ad conficiendum processum super martyrio et causa martyrii addatur commissio ad colligendas probationes super non cultu una cum peculiaribus interrogatoriis a fidei Promotore generali propositis. 3. 2. 1.599 par. miraculorum aut martyrii. I. Can. Quando agitur de martyribus. si Cardinali Praefecto et Promotori fidei generali .. De processibus apostolicis. in quorum causa Ordinarius omiserit processum super non cultu instruere ante causae introductionem. de quibus in can. tum super virtutibus et miraculis in specie vel super martyrio eiusdemque causa. CAPUT III. a Sacra Congregatione expediuntur ad iudices ab ipsa designatos. Ad hunc finem fidei Promotor generalis interrogatoria exaret quae una cum litteris remissorialibus. quas vocant. sed primus omitti potest. Hi duo processus distincte fiant. 2087 seqq.

Can. qui sessionibus tribunalis adsit et iudicem rogare possit ut necessarias interrogationes testibus proponat ad maiorem assequendam verborum rerumque claritatem. par. 2. adhibita quoque opera periti. 2089. Litteris remissorialibus addantur peculiares litterae Promotoris generalis fidei. quas ipse exquirendas existimaverit. 3. concedantur statim litterae remissoriales ad instruendum processum apostolicum super virtutibus et miraculis in specie vel super martyrio eiusdemque causa. Litterae remissoriales dentur ad quinque saltem iudices. 1. constitutos. nominetur praeterea unus saltem peritus. par. 3. Signata commissione et nondum edito decreto de non cultu. 2088. Can. par. quibus duos subpromotores designet qui eius nomine processui adsint. . 2090. Can.600 nec necessarium nec opportunum videatur de continuatione famae iterum inquirere. in ecclesiastica dignitate. ne pereant probationes. Si agatur de processu super miraculis. ipse praesidem agat. itemque super extraiudicialibus informationibus. Interrogatoria conficiantur a Promotore generali fidei super obiectionibus in causae introductione agitatis et super testimoniis receptis in processu informativo ad normam can. si de miraculis agatur. secus praeses ab ipsa Sacra Congregatione designatur. 2050. par. expedit autem ut saltem praeses non sit idem ille qui praefuit in informativo processu. si fieri potest. Si inter iudices cooptatus fuerit Ordinarius. si periculum sit ne quidam oculati testes interim deficiant.

interrogatoria. 1. Can. quo biennio elapso. par.601 Can. Receptis litteris remissorialibus. par. par. 2094. Can. cum processus continuari nequeat sine venia Apostolicae Sedis. Sacra Congregatio moneatur de impedimentis ob quae apostolicum mandatum non fuerit ad exitum perductum. computandum a die aperitionis litterarum. Iudices delegati. adesse possint singulis processus apostolici sessionibus. Litterae remissoriales tradantur causae postulatori qui eas ad delegatum praesidem tribunalis transmittendas curet. 2. Una simul mittantur ad aliquem ex subpromotoribus. ad validitatem tamen sufficit ut adsint praeses cum duobus iudicibus vel ipso annuente et absente. Ordinario ostendant litteras delegationis. Antequam absolvatur processus apostolicus super virtutibus in specie. fiat a tribunali recognitio . 2. Processus saltem intra biennium. 2093. 2095. 2096. Can. super quibus qui inducentur testes. antequam muneris obeundi initium faciant. sint interrogandi. nisi iustum intercedat impedimentum. Can. qui debet eisdeni praestare auxilium auctoritatis suae. Can. 1. 2091. 2092. peritum. Quamvis omnes. eius adiunctum. ac de eiusmodi electione fidem faciat notarius Curiae. clausa et non aperienda nisi in actu examinis. praeses tribunalis curet quantocius tribunal convocare et nunquam hanc convocationem differat ultra trimestre. notarius vel adiunctus. tres alii iudices. absolvendus est. si casus ferat. Tribunal in ipsa prima sessione eligat notarium. par. et cursorem. de quo tamen intra idem tempus Sacram Congregationem monere ne omittat. ad quos remissoriales litterae datae sunt. itemque unus ex subpromotoribus fidei.

Can. cum responsionibus advocati. utrisque ad normam can. productis documentis ad rem necessariis in processu contentis. Processu apostolico ad Sacram Congregationem remisso.602 iuridica exuviarum Servi Dei secundum praescripta litterarum remissorialium. 1. ART. Processus exhibeatur. 2. In transcriptione. in primis de eiusdem processus validitate constare debet. aperiatur et transcribatur apud Sacram Congregationem ad normam can. Can. Can. collatione et Romam transmissione exemplaris actorum originalium serventur quae supra can. 2. omnia in eo ad normam iuris peracta fuisse demonstretur. 2063 pro informativo processu praescripta sunt. Cardinali Ponente et aliis . 2080 exaratis. De processus apostolici validitate diiudicanda. 2097. 2100. II. 1. 2098.* Animadversionibus Promotoris generalis fidei contra validitatem. par. par. Quare ante disceptationem paretur a causae advocato positio. 2054-2056. 20732075. quae constet: 1. simulque ad examen revocetur validitas processus informativi. Pro diiudicanda validitate processus habeatur congregatio. Can. par. 2099. praesentibus Cardinali Sacrae Congregationis Praefecto.* Informatione qua.

nec non Secretario. decretum de processus validitate fiat. ART. 2. His omnibus discussis. 1. Patres Cardinales iudicium ferant.603 tribus eiusdem Sacrae Congregationis Cardinalibus ab ipso Romano Pontifice electis. Protonotario Apostolico. . Praelati officiales et consultores in qualibet congregatione suffragia scripto proferunt. Postquam omnes praelati et consultores suffragium suum protulerint tum in congregatione antepraeparatoria tum in praeparatoria. scilicet in antepraeparatoria. De iudicio super heroicitate virtutum in specie vel super martyrio eiusque causa. 3. si quas habet. In congregatione. quod si fuerit favorabile et a Summo Pontifice confirmatum. Disceptatio virtutum non ante quinquaginta annos a morte Servi Dei inchoanda est. proponit. 2103. se a suffragio iam lato recedere. et Promotor generalis fidei obiectiones. par. Promotore generali fidei et Subpromotore. III. par. 2102. antequam dimittatur congregatio. par. referente Cardinali Ponente. 2101. Can. praeparatoria et generali. singuli poterunt iterum declarare. Can. par. Can. Tribus congregationibus disceptatur de Servi Dei virtutum heroicitate vel de eius martyrio eiusque causa. praelati supradicti suum votum proferunt. 2.

604 par. Pro congregatione antepraeparatoria paretur positio quae constet: 1. Can. Congregatio antepraeparatoria habetur coram Cardinali Ponente una cum praelatis officialibus et consultoribus. 2. omnino et diligentissime distinctis iis. 4.o Summario ex processu originali desumpto. Can. o Votis quae a revisoribus super scriptis Servi Dei conscripta sunt. In causis confessorum discuti debet dubium: an constet de virtutibus theologalibus Fide. nec non de cardinalibus Prudentia. 3. Conclusiones singulorum suffragiorum scripto mandentur a Secretario et secretae serventur. quod ita conficiatur ut testimonia et documenta integra producantur. 5.o Advocati scriptura. Caritate tum in Deum tum in proximum. vel martyrium eiusque causa paucis illustrentur. ipsa vero scripta suffragia Promotori generali fidei tradantur. qua ex dictis in summario vita et heroicitas virtutum Servi Dei. Can. 2104. Spe. Temperantia. Iustitia.o Synopsi Promotoris generalis fidei de qua in can. . Fortitudine. 3. quae tanquam argumenta ad probationem afferuntur et iis quae adducuntur potius tanquam adminiculum et auxilium probationis. 2105. in causis vero martyrum: an constet de martyrio eiusque causa et de signis seu miraculis in casu et ad effectum de quo agitur. 2106. earumque adnexis in gradu heroico in casu et ad effectum de quo agitur.o Animadversionibus Promotoris generalis fidei et responsionibus advocati. 2079.

o Documentis nuper repertis sive pro causa sive contra causam. Secretario et Promotori generali fidei. 3. Congregatio praeparatoria habetur ab omnibus Patribus Cardinalibus Sacrae Congregationis. nisi. par. par. is aliter faciendum duxerit. 2111. auditis consultoribus. 2.o Difficultatibus quae a consultoribus in suis suffragiis propositae fuerint. Ne fiat gradus a congregatione antepraeparatoria ad praeparatoriam quando duae ex tribus adstantium partibus negativum protulerint suffragium. sed etiam de praecipuis rationibus quae hinc inde allatae sunt. 2.o Responsionibus advocati. Can. 2108. Can. . In congregatione praeparatoria Patres Cardinales. 4.o Difficultatibus Promotoris generalis fidei. licet semper interloqui quo magis et quaestio fiat perspicua et facta illustrentur. assistentibus praelatis officialibus et consultoribus. 2110. re a Cardinali Praefecto ad Romanum Pontificem delata. Can. Post discussionem res Summo Pontifici deferatur a Cardinali Praefecto qui Sanctissimum certiorem faciat non solum de exitu discussionis. 2107.605 Can. si Promotori generali non spernendae videantur. cum summariis additionalibus sive ad impugnationem sive ad defensionem. etiam si rogati non fuerint. Positio pro congregatione praeparatoria confletur: 1. 2109. decernunt num ad ulteriora procedi possit. 1. Can.

2112. par. ad beatificationem Servi Dei requiruntur miracula eius intercessione patrata. cui adiicienda est brevis relatio ex officio confecta eorum omnium quae in causa eousque acta sunt. 2116. exaretur a Secretario Sacrae Congregationis decretum. Praeter virtutum heroicitatem aut martyrium. 2115. consultores vero. Can. Mandante Sanctissimo. 2. 1. nempe factum concordatum. ipsi Summo Pontifici reservatur. praelatis officialibus et consultoribus. Publicato hoc decreto. Can. 2109. qui tamen titulus nullam publici cultus permissionem importat. praelati officiales et Patres Cardinales votum tantum consultivum ferunt. Servus Dei nuncupari potest venerabilis. authentice declaretur Servi Dei virtutes omnes in gradu heroico vel martyrium bene esse probata: quod decretum publicetur tempore et modo a Sanctissimo praescribendis. quo. Congregatio generalis habetur coram Sanctissimo. par. .606 Can. Can. nomine Summi Pontificis. 1. In congregatione generali iudicium an constet de heroicitate virtutum Servi Dei vel de martyrio eiusque causa. Pro congregatione generali paratur novissima positio ad normam can. IV: De iudicio super Servi Dei miraculis in specie. assistentibus Patribus Cardinalibus Sacrae Congregationis. ART. 2113. par. 2114. Can.

tanquam miraculum propositum.o Utrum factum. Ad beatificationem Servorum Dei requiruntur duo tantum miracula. imo. 2119. et si ambo fuerint concordes in reiiciendo miraculo. ii eligantur. cum fieri potest. Can. si testes fuerint oculati in processu informativo et de auditu auditus in processu apostolico. sed deficiant miracula.o Utrum. in processu apostolico excussi. Sacrae Congregationis est decidere an signa in casu sufficiant et. is qui eam consecutus dicitur.607 par. par. dignoscendis et curandis singulari peritia sint praediti. necne. 2. per naturae leges explicari possit. Can. vere sanus haberi debeat. ad ulteriora ne procedatur. 1. Cum saepissime in discussione miraculorum agatur de sanatione ab aliquo morbo diiudicanda. si testes oculati in utroque processu tum informativo tum apostolico probationem virtutum confecerint. qui in morbis. scilicet: 1. Vota peritorum. iis deficientibus. Can. vel si testes. fuerint saltem ex auditu a videntibus. si in utroque processu de virtutibus constiterit per solos testes traditionis et per documenta. par. de quibus in proposito miraculo agitur. breviter sed dilucide conscripta rationibusque fulta. 2. . 2. tria. si de martyre agatur et evidenter constet de martyrio et causa martyrii tum materialiter tum formaliter spectati. an supplicandum sit Sanctissimo pro dispensatione a signis in casu. periti esse debent in re medica vel chirurgica celebriores. quatuor. 2117. 2118. haec duo contineant. Verum. si de sanatione agatur. Ad probationem miraculorum duo periti ex officio inducendi sunt initio discussionis.

2120. Miracula discutienda sunt in tribus congregationibus eodem plane modo qui supra pro virtutum heroicitate statutus est. 2121. excepta generali coram Sanctissimo. si unus tantum peritus pro miraculo steterit.o Responsionibus advocati.o Obiectionibus Promotoris generalis fidei. par. 2109 statutum est. peritos designare.o Informatione ab advocato conscripta. 2.o Summario depositionum testium. Patribus Cardinalibus eiusdem Sacrae Congregationis semper ius esto plures. 2. 5. 2122. addito voto peritorum ad normam par. uti aiunt.o Duobus votis quae circa unumquodque miraculorum pro veritate a peritis conscripta fuerint. quam praescripti sunt. . tunc duo novi periti ex officio nominentur. 4. Licet tamen causae advocato auxilium adhibere alicuius periti in suis responsionibus concinnandis. 3. par. 3. Can. Si in congregatione antepraeparatoria duo periti fuerint concordes in affirmando miraculo. nunquam plura quam duo miracula subiiciantur. discussioni vero in una eademque congregatione. 4. Pro congregatione praeparatoria positio confletur quemadmodum in can. ad opportunitatem. par. tunc unus tantum pro congregatione praeparatoria designetur peritus. Positio pro congregatione antepraeparatoria constare debet: 1. excluso voto. par. Can.608 Can. 1. 2. si hoc necessarium in casu iudicaverint.

cum voluerit. 2. Pro Servis Dei. 2114. De hac. 1. peti potest positiva approbatio Romani Pontificis. par. 2113. par. 2. audita consultorum et Patrum Cardinalium sententia. Can. Pontifex decernit. 2124. 2125. 1. Ordinarius competens ad hunc processum instruendum est Ordinarius loci ubi cultus praestatur vel . De processu beatificationis Servorum Dei per viam cultus seu casus excepti. 2126. 2123. TITULUS XXV. Ad hoc autem requiritur processus ad normam canonum qui sequuntur. decretum hac de re conficiendum et promulgandum iubet. Pro congregatione generali serventur praescripta can. Can. par.609 Can. par. Post decretum approbationis miraculorum nova fieri debet coram Summo Pontifice disceptatio super dubio: An tuto procedi possit ad beatificationem Servi Dei. qui post pontificatum Alexandri III et ante tempus a constitutione Urbaniana praefixum ex tolerantia cultum habuerunt. qui. Can.

expediantur litterae remissoriales ad viros ab ipsa Sacra Congregatione designatos. Can. in ordinaria congregatione proponatur dubium: An confirmanda sit sententia iudicis delegati vel an ita constet de casu excepto ut ad ulteriora procedi possit. 2131. dubium: An signanda sit commissio introductionis causae in congregatione ordinaria discussioni Patrum Cardinalium subiicitur. . Ad preces postulatoris Ordinarius debet: 1. salvo iure praeventionis si istiusmodi Ordinarii plures sint. 2128. ut ad tramitem iuris processus apostolicus instruatur super casu excepto et sententia a iudice delegato feratur. Can. Can. Signata commissione.610 documenta cultus reperiuntur. quo respondeatur quaestionibus: an in loco sit constans et communis fama et persuasio de sancta Servi Dei in terris conversatione vel de eius martyrio et martyrii causa nec non de miraculis ad eius intercessionem patratis. Can. an ibidem de praesenti vigeat ipsius Servi Dei cultus et quibus obsequiis Servus Dei honoretur. Ex processu probari debet tum cultus initium tum non interrupta eius continuatio usque ad sententiam delegati iudicis. 2061-2063. 2129. Can. 2127. His omnibus ad Sacram Congregationem transmissis ad normam can. Processu ad Sacram Congregationem transmisso et aperto parataque a causae advocato positione cum animadversionibus Promotoris generalis fidei et responsionibus ipsius patroni. 2. referente Cardinali Ponente. 2130.o Processum instruere super fama sanctitatis vitae.o Scripta Servi Dei perquirere. virtutum vel martyrii et miraculorum.

Can. Si sententia super casu excepto favorabilis fuerit et a Summo Pontifice approbata. 2134. 2133. inter Beatos vel formaliter vel aequipollenter relatum esse. Confirmatio sententiae iudicis delegati ex parte Romani Pontificis eam solam vim habet. 2135. . quibus honorari consueverunt formaliter beatificati. expediantur litterae remissoriales ad conficiendum processum super virtutibus vel super martyrio eiusque causa secundum diversitatem causarum. Can. si eiusdem cultus confirmatio per decretum Romani Pontificis accesserit. Nemo potest alicuius canonizationem petere aut in eius honorem certos actus cultus a Sacra Congregatione impetrare nisi prius constiterit Servum Dei. Servis Dei aequipollenter beatificatis iidem concedi possunt actus publici cultus. Can. 2132. Can. 2136. De Beatorum canonizatione. de quo agitur. et serventur praescripta can. Edito decreto de facto cultus immemorabilis et de heroicitate virtutum vel de martyrio. Servus Dei habendus est aequipollenter beatificatus. 2087-2115. TITULUS XXVI.611 Can. ut probet factum immemorabilis cultus Servo Dei praestiti et usque ad sententiam perseverantis.

quo decernit tuto procedi posse ad sollemnem Beati canonizationem. de resumenda causa et de novis processibus instruendis secundum normas in superioribus canonibus traditas. par. par. Can. quae supervenerint post formalem beatificationem. quae post aequipollentem beatificationem patrata sint. requiritur approbatio duorum miraculorum. par. discussio de novis miraculis regitur iisdem legibus quae superius statutae sunt can. . par. 2. Cum aliquod miraculum ad intercessionem alicuius Beati patratum dicitur. 2116-2124. 1. Si documentum huiusmodi non habeatur. decretum fert. edatur in ordinaria congregatione sententia approbationi Romani Pontificis subiicienda. si id Sanctissimo placuerit. Can. Ad canonizationem Beatorum qui formaliter beatificati sunt. Ut Sacrae Congregationi de formali aut aequipollenti beatificatione in casu constet. authenticum documentum exhibendum est. 2138. 2139. par. Probata validitate processuum. par. 2. Processu absoluto. Can. 3. Romanus Pontifex. Ad canonizationem vero Beatorum. Sacra Congregatio ad instantiam postulatoris decretum edit. 2140. 1. 1. auditis votis Patrum Cardinalium et consultorum. requiritur approbatio trium miraculorum. par. Post haec omnia. 2137. legitimus processus est instituendus ad probandum factum positivae permissionis cultus exparte Romani Pontificis. qui aequipollenter fuerunt beatificati.612 Can. si et quando opportunum iudicaverit. 2.

Qui impedit quominus monitio ad se perveniat. par. 2143. 2142. Can. 2141. postquam in Consistorio decreta fuerit. 1719. In processibus de quibus infra. Can. . Sollemnis Beatorum canonizatio. fit servatis ritibus et sollemnitatibus in Romana Curia receptis. adhibeatur semper notarius. 3. Peractae monitionis eiusque tenoris documentum authenticum in actis servetur. hae fieri debent vel oretenus coram cancellario aliove officiali Curiae aut duobus testibus. PARS TERTIA.613 Can. vel per epistolas ad normam can. par. 2. habeatur pro monito. 1. DE MODO PROCEDENDI IN NONNULLIS EXPEDIENDIS NEGOTIIS VEL SANCTIONIBUS POENALIBUS APPLICANDIS. qui scripto consignet acta quae ab omnibus subscribi debent et in archivo servari. par. Quoties monitiones praescribuntur.

interposito ab initio processus iureiurando. TITULUS XXVII. Can. Testes et periti. Ordinarius paroeciam vel beneficium quo clericus privatus sit. si qua inde secuta sint. par. Examinatores et consultores ac notarius debent. 2144. 2145.614 Can. suffragiorum numerum ac motiva. Pendente recursu. 1. at duo vel tres testes sive ex officio arcessiti sive a parte inducti audiri non prohibentur. 2. 1. par. plecti poterunt. par. disceptationes in consilio habitas. . Can. ne admittantur. non solum a munere amoveri debent. auditis parochis consultoribus seu examinatoribus existimaverit partes eos inducere ad moras nectendas. par. par. alii stabiliter conferre valide nequit. servare secretum circa omnia quae ratione sui muneris noverint ac praesertim circa documenta occulta. servatis servandis. par. nisi Ordinarius. 2. nisi iurati. 2. 1. Quo in casu ad Sanctam Sedem omnia acta processus transmittenda sunt. Si huic praescripto minime paruerint. ac praeterea damna. A definitivo decreto unicum datur iuris remedium. 3. sarcire tenentur. In iis processibus summarie procedendum est. sed alia etiam condigna poena ab Ordinario. idest recursus ad Sedem Apostolicam. par. 2146.

o Imperitia vel permanens infirmitas mentis aut corporis. 5. Can. quoties huic malo remedium afferri nequeat sive auferendo . 3. quamvis iniustum et non universale.615 De modo procedendi in remotione parochorum inamovibilium. sive ex facto familiarium et consanguineorum quibuscum parochus vivit nisi per eorum discessum bonae parochi famae sit satis provisum. ex quo Ordinarius prudenter praevidet magnam in posterum oriri posse fidelium offensionem. quae ipsius ministerium. nec brevi cessaturum praevideatur. iudicio Ordinarii. per vicarium adiutorem bono animarum provideri nequeat ad normam can. Hae causae sunt praesertim quae sequuntur: 1.o Mala rerum temporalium administratio cum gravi ecclesiae aut beneficii damno. 1. parocho imputatum. si.o Probabile crimen occultum. quod utile parochi ministerium impediat. dummodo tale sit. 4. 2. noxium aut saltem inefficax reddit. 475. 2. par. par. sive haec oriatur ex levi vivendi ratione parochi.o Odium plebis.o Bonae existimationis amissio penes probos et graves viros. sive ex antiquo eius crimine quod nuper detectum eximatur iam poena ob praescriptionem. Parochus inamovibilis a sua paroecia amoveri potest ob causam. etiam citra gravem suam culpam. quae parochum suis muneribus rite obeundis imparem reddit. 2147.

Si parochus intra praestitutos dies nec renuntiet nec dilationem postulet neque causas ad amotionem invocatas oppugnet. 2150. par. 2148.. 1. 3. par. par. Ordinarius.616 administrationem parocho. Quod si non constet de superius indicatis duobus adiunctis. auditis duobus examinatoribus et veritate gravitateque causae cum eis discussa. 1. par. par. Invitatio. Si parochus paroeciae renuntiet. gr. aliam ad renuntiandum afferre sibi minus molestam vel minus gravem. parocho innotuisse et ipsum quominus responderet legitime impeditum non fuisse. eum statim a paroecia amoveat. in unam ex causis de quibus in can. 2154. parochum scripto vel oretenus ad paroeciae renuntiationem intra certum tempus faciendam invitet. dummodo haec ab . Can. sive alio modo. 2. quamvis aliunde parochus spirituale ministerium utiliter exerceat. ut obsequatur Ordinarii desideriis. 1. Potest vero parochus. Quoties. prudenti Ordinarii iudicio. ex. postquam constiterit et invitationem ad renuntiandum. Can. par. 2. Can. Ordinarius opportune provideac aut iterando invitationem ad renuntiandum aut prorogando tempus utile ad respondendum. rite factam. 2149. sed etiam sub conditione. ipsemet Ordinarius. quin teneatur praescripto can. dummodo vera et honesta sit. loco causae ab Ordinario invocatae. ut acta valeant. par. 2. nisi agatur de parocho vitio mentis laborante. continere debet causam quae Ordinarium movet et argumenta quibus ipsa innititur. Ordinarius paroeciam ex renuntiatione vacantem declaret. 2147 parochus incidisse videatur. Renuntiatio fieri potest non solum pure et simpliciter.

auditis duobus parochis consultoribus. par. prout casus ferat et adiuncta permittant. potest dilationem ad probationes afferendas postulare. quam Ordinarius pro suo prudenti arbitrio concedere potest. par. Can. et firmo praescripto can. 2148. . 2151. Parochus potest eos testes inducere ad normam can. 2153. si ad haec idoneus sit. simul cum rationibus primo allatis. Can. par. si oppugnare velit causam adductam in invitatione. 1. 3. examinatoribus vel parochis consultoribus. 2. novas allegationes ab eodem parocho intra decem dies ab interposito recursu producendas. 1. 2145. examinare. debet. Decisio. Parochus. ne invalide agat.186. par. sive pensione. qui partem habuerunt in amotione decernenda.617 Ordinario legitime acceptari possit et reapse acceptetur. qui. par. approbare aut reiicere. in consilium adscitis. 1. par. auditis iisdem examinatoribus de quibus in can. 2152. Can. parocho significetur decreto. approbet aut reiiciat. pro viribus consulat sive translatione ad aliam paroeciam vel assignatione alius officii aut beneficii. dummodo ne sit cessura in detrimentum animarum. perpendat. ut valide agat. Rationes a parocho contra invitationem adductas Ordinarius. 2154. sive affirmativa fuerit sive negativa. Decisio decreto nota parocho fiat. quos prima vice se inducere non potuisse probaverit. par. Can. par. 2. 1. Amoto parocho Ordinarius. Contra decretum amotionis potest parochus intra decem dies recursum interponere apud eundem Ordinarium. 1.

expedire. 2157 par. De modo procedendi in remotione parochorum amovibilium. Can. 2. Ad parochos religiosos quod attinet. et omnia quae ad paroeciam pertinent novo parocho vel oeconomo ab Ordinario interim deputato tradere. in provisione favendum magis renuntianti quam amoto. par. Ceteris paribus. quamprimum tamen. 2158. Can. 2147. 1. Si autem de infirmo agatur qui e paroeciali domo sine incommodo nequit alio transferri. servetur praescriptum can. Can. Sacerdos a paroecia amotus debet quamprimum liberam relinquere paroecialem domum. Negotium novae provisionis parochi amoti potest Ordinarius sive ipso amotionis decreto sive postea. eadem necessitate durante. 2156. Ordinarius eidem relinquat eius usum etiam exclusivum. par. 1. Can. par. par. 2155. TITULUS XXVIII. 2. 454.618 par. Si Ordinarius aliquam ex his causis adesse existimaverit. Parochus quoque amovibilis a sua paroecia amoveri potest ex iusta et gravi causa ad normam can. quae paroeciale . 2. parochum paterne moneat atque hortetur ut paroeciae renuntiet. causam indicans. 5.

comminata amotione. Can. Can. Si bonum animarum postulet ut parochus a sua. quas Ordinarius. 2162. Ordinarius allatas rationes legitimas non iudicaverit. nisi speciales facultates a Sede Apostolica obtinuerit. Can. si intra congruum definitum tempus paroeciam sponte non dimittat. 2154-2156. Can. perpendere debet una cum duobus examinatoribus. Parochum inamovibilem Ordinarius invitum transferre nequit. ut valide procedat. quod pro sua prudentia prorogare potest. 2161. . ad aliam paroeciam transferatur. par. 2159. TITULUS XXIX. auditis examinatoribus. Firmo praescripto can. Si. par. rationes in scriptis reddat. si parochus renuat. quam utiliter regit. Ordinarius eidem translationem proponat ac suadeat ut eidem pro Dei atque animarum amore consentiat. Ordinarius decretum amotionis emittat. 1. 1. Expleto praefinito tempore.619 ipsius ministerium fidelibus noxium aut saltem inefficax reddit. 2149. 2163. De modo procedendi in translatione parochorum. 2160. paternas iteret hortationes ad parochum. Can. 2. par. Parocho autem renuntianti aut amoto providere tenetur ad normam can.

. iudicet a proposito non esse recedendum. par. paternas exhortationes iteret ut parochus voluntati sui Superioris morem gerat. ipso facto vacaturam esse. eidem in scriptis significans. 2165. Can. TITULUS XXX. rationes in scriptis exponat. 2. Can. elapso praefinito tempore. His peractis. servatis tamen praescriptis canonum qui sequuntur. et rationes quae translationis utilitatem aut necessitatem suadent. Ordinarius. si parochus adhuc renuat et Ordinarius adhuc putet translationem esse faciendam. debet. quam in praesens obtinet. Si. Ordinarius translationem peragendam censeat. De modo procedendi contra clericos non residentes. et cum eisdem perpendere adiuncta in quibus versatur tum paroecia a qua tum paroecia ad quam. Hoc tempore inutiliter transacto. non obstantibus allatis causis. si paroecia ad quam non sit ordinis nimio inferioris. 1. paroeciam. 2166. Can. super eisdem causis audire duos parochos consultores. ut valide agat. Si parochus consilio ac suasionibus Ordinarii non obsequatur. si. auditis parochis. parocho praecipiat ut intra certum tempus ad novam se conferat paroeciam. etiam invitus trans ferri potest. par. 2164. paroeciam vacantem declaret. 2167. 2. Parochus vero amovibilis.620 par. Can.

2149. auditis examinatoribus. Si clericus residentiam instauret. qua ratione beneficii tenetur. ei infligere privationem fructuum pro tempore absentiae de qua in can. Can. salva semper privatione fructuum pro tempore absentiae. 2168.188. Si parochus amovibilis intra praescriptum tempus non redierit. Ordinarius det ei praeceptum ne rursus discedat sine scripta sua licentia sub poena privationis paroeciae ipso facto incurrenda. servato praescripto can.621 Can. et interim. videre debet num causae sint legitimae. accitis duobus examinatoribus et institutis. Ordinarius. canonicum aliumve clericum. 2170. In monitione Ordinarius recolat poenas quas incurrunt clerici non residentes itemque praescriptum can. Can. pro gravitate culpae eum congrue punire. n. Ordinarius statim procedere potest ad paroeciae privationem. negligat. 8. si absentia illegitima fuerit. 2173. rursus clerico praefigat terminum intra quem redire debet. Ordinarius censeat adductas causas non esse legitimas. Ordinarius. declaret paroeciam aliudve beneficium vacare. et clerico significet ut intra congruum tempus ab eodem Ordinario definiendum residentiam instauret. Ordinarius moneat. Can. qui residentiae legem. opportunis investigationibus. Si clericus residentiam non instauret. 2171. si opus fuerit. 2172. par. Parochum. si agatur de parocho. 1. non modo debet.2381. sed potest etiam. si redierit. sed absentiae causas afferat. Ordinarius. Can. 2. eiusdem impensis provideat ne salus animarum detrimentum patiatur. 2169. si casus ferat. Can. Si intra praestitutum terminum clericus nec residentiam instauret nec absentiae causas afferat. . par. Si.

Si clericus. Ordinarius eas cum eisdem examinatoribus ad examen revocet ad normam can. par. . Si non redeat.622 Can. 2175. 2173. sed novas alleget deductiones. Neutro in casu Ordinarius beneficium vacare declaret. 1. residentiam non instauret. De modo procedendi contra clericos concubinarios. Can. par. Si nec ipsae legitimae habitae fuerint. qui beneficium inamovibile obtinet. eiusdem Ordinarii licentiam in scriptis ab eodem clerico peti potuisse constiterit.133 mulierem suspectam secum habeat aut quoquo modo frequentet. Ordinarius clericum qui contra praescriptum can. TITULUS XXXI. perpensis una cum examinatoribus discessus rationibus quas clericus forte allegaverit. posthabitis quibusvis aliis deductionibus. Can. moneat ut eam dimittat vel ab eadem frequentanda sese abstineat. 2174. 2359 statutis. Ordinarius idem det praeceptum de quo in can. si redeat. 2176. Ordinarius clerico praecipiat ut intra tempus praescriptum vel iterum praescribendum redeat sub poena privationis beneficii ipso facto incurrenda. 2. 2171. 3. Ordinarius eum beneficio privatum declaret. par. comminatis poenis in clericos concubinarios can. nisi postquam.

sese non emendaverit. post alios tres menses. 2. 2177. 2179. Ordinarius existimaverit allatas causas non esse legitimas. si vero agatur de clerico qui. id clerico quamprimum significet eique det formale praeceptum ut intra breve tempus a se definiendum pareat. neque respondeat.o Clericum vero qui aliud beneficium sine animarum cura habet. si. quo tempore inutiliter transacto. procedat ad normam can. TITULUS XXXII . Si. 2180. non paret. Parochum amovibilem inobedientem Ordinarius statim ad normam can. 2177. 2181. 2178. Si clericus non obediat.623 Can. exacto bimestri tempore a suspensione. 2178. sed novas allegat deductiones. Ordinarius eas ad examen revocet ad normam can. 2177 coercere potest. post alios tres menses. auditis examinatoribus. Ordinarius debet super eisdem audire duos examinatores. omnibus beneficii fructibus. Can.o Eum suspendat a divinis. postquam sibi constiterit id clericum praestare potuisse: 1. Ordinarius. beneficium inamovibile obtinens. ipsomet beneficio. Si clericus neque praecepto pareat. privet dimidia parce fructuum beneficii. 3. Si ne eae quidem iudicentur legitimae. Can.o Parochum praeterea statim paroecia privet. sed causas excusationis adducac. Ordinarius clerico rursus praecipiat ut intra congruum tempus mandato obtemperet. Can. Can.

in memoriam eius revocans et strictam obligationem qua eius conscientia oneratur et poenas in haec delicta iure statutas.624 De modo procedendi contra. parochum in adimplendis paroecialibus officiis negligentem. 2185. Parochum qui officia paroecialia de quibus in can. Mala voluntate persistente ac probata. 1330-1332. Can. Si parochus sese non emendaverit Episcopus eum corripiat et aiiqua congrua poena pro gravitate culpae puniat. Si et correptio et punitio in irritum cesserint. perseverante ac culpabili officiorum paroecialium omissione vel violatione in re gravi. par. Can. 1178. probatum iudicaverit praedicta paroecialia officia etiam atque etiam per notabile tempus in regravis momenti praetermissa aut violata fuisse et eorundem omissiones aut violationes nulla iusta causa excusari. par. ut supra. 1. 2183. 2184. Can. ad normam can. 2183. Ordinarius. pro gravitate culpae in totum vel ex parte privet. Episcopus moneat. 2182. 1344. . parochum amovibilem sua paroecia statim privare potest. Ordinarius etiam parochum inamovibilem e sua paroecia removeat. graviter neglexerit aut violaverit. postquam. auditis duobus examinatoribus et facta parocho sese defendendi facultate. probata. pauperibus ab Ordinario distribuendis. 468. parochum vero inamovibilem beneficii fructibus. Can. 467. 1.

2. si Ordinarius potest sine gravi incommodo ad iuris normam in subditum procedere. par. Can. simplici decreto declaret se suspensionem indicere. abstineat autem Ordinarius ab ipsa infligenda in perpetuum. Huiusmodi decretum detur in scriptis. De modo procedendi in suspensione ex informata conscientia infligenda. 2188. in eoque: 1. 2. Potest vero infligi etiam tanquam censura. 2187.625 TITULUS XXXIII. . mense et anno. Can. par.o Indicetur tempus durationis poenae. Ordinariis licet ex informata conscientia clericos suos subditos suspendere ab officio sive ex parte sive etiam in totum. sed satis est si Ordinarius. Can. 1. Ad ferendam hanc suspensionem neque formae iudiciales neque canonicae monitiones requiruntur. Extraordinarium hoc remedium adhibere non licet. 2186. servato praescripto canonum qui sequuntur. designato die. dummodo hoc in casu clerico patefiat causa propter quam suspensio irrogatur. nisi adiuncta aliud exigant.o Expresse dicatur suspensionem ferri ex informata conscientia seu ex causis ipsi Ordinario notis.

Can. 2. 2191. Suspensioni ex informata conscientia iustam ac legitimam causam praebet delictum occultum ad normam can. Clericus suspensus. 2190. n. par.626 3. sed nulla ratione induci possint ut de eo testimonium in iudicio ferant. si suspensio non in totum sed ex parte infligatur. . qui fert suspensionem ex informata conscientia. 3. par. par. ut. 2189. 2. debet ex peractis investigationibus tales collegisse probationes. neque aliis probationibus delictum iudiciali processu evinci possit. potest imminutionem pensionis petere ab immediato Superiore qui in via iudiciaria esset iudex appellationis.. Ut delictum publicum suspensione ex informata conscientia plecti possit. Ob notorium delictum suspensio ex informata conscientia nunquam ferri potest. Ordinarius. 2197.o Clare indicentur actus qui prohibentur. quae eum certum reddant clericum delictum revera perpetrasse et quidem adeo grave ut eiusmodi poena coercendus sit. 2. 1. gr. Can. Can. oeconomus in cura animarum.o Si testes probi et graves delictum quidem Ordinario patefaciant. 4. Si clericus suspensus sit ab officio in quo alius in eius locum substituendus est. occurrat necesse est aliquod ex adiunctis quae sequuntur: 1. par. par. 1. si se gravatum senserit. qui substituitur mercedem ex fructibus beneficii percipiat secundum prudens Ordinarii iudicium determinandam. ex.o Si ipsemet clericus minis aut aliis adhibitis mediis impediat ne processus iudiciarius instituatur aut inceptus perficiatur.

Can. si delictum clerico manifestare censuerit. 2192. Can. nedum ad expiationem culpae.627 3. DE DELICTIS. 2194. Prudenti Ordinarii arbitrio relinquitur suspensionis causam seu delictum clerico patefacere aut reticere. pastorali tamen adhibita sollicitudine et caritate.o Si processui iudiciali conficiendo ferendaeque sententiae impedimenta exoriantur ex adversis civilibus legibus aut gravi scandali periculo. Can. . ut. Suspensio ex informata conscientia valet si ex pluribus delictis unum tantum fuerit occultum. verum etiam ad emendationem delinquentis et ad occasionem peccati eliminandam inserviat. ex paternis quae interposuerit monitis. PARS PRIMA. Si clericus recursum a suspensione sibi inflicta interponat. DE DELICTIS ET POENIS. poena. 2193. Ordinarius ad Sedem Apostolicam mittere debet probationes quibus constet clericum delictum revera perpetrasse quod extraordinaria hac poena puniri queat. LIBER QUINTUS.

par. Can. applicantur etiam violationibus praecepti cui poenalis sanctio adnexa sit. 2195.628 TITULUS I. Qualitas delicti desumenda est ex obiecto legis. si iam divulgatum est aut talibus contigit seu versatur in adiunctis ut prudenter iudicari possit et debeat facile divulgatum iri. par. 1. si publice notum sit et in talibus adiunctis commissum. intelligitur externa et moraliter imputabilis legis violatio cui addita sit sanctio canonica saltem indeterminata. occultum materialiter.o Publicum. 2. occultum formaliter. si lateat delictum ipsum. 2. Can.* Occultum. Nisi ex adiunctis aliud appareat. Can. quae dicuntur de delictis. 2196.o Notorium notorietate iuris. ut nulla tergiversatione celari nulloque iuris suffragio excusari possit. iure ecclesiastico. si eiusdem imputabilitas. Delictum est: 1.* Notorium notorietate facti. post sententiam iudicis competentis quae in rem iudicatam transierit aut post confessionem delinquentis in iudicio factam ad normam can. quod non est publicum. 1750. . 4. Nomine delicti. De natura delicti eiusque divisione. 3. sed etiam ex maiore minoreve imputabilitate aut damno illato. quantitas vero dimetienda non solum ex diversa gravitate legis laesae. 2197.

Delicti sunt incapaces qui actu carent usu rationis. punit civilis auctoritas. eo ipso augent. Posita externa legis violatione. delictum quod laedit utriusque societatis legem. auxilio brachii saecularis. Can. Dolus heic est deliberata voluntas violandi legem. Can. 2201. ubi eadem auctoritas necessarium vel opportunum iudicaverit. sola ecclesiastica auctoritas persequitur. par. eique opponitur ex parte intellectus defectus cognitionis et ex parte voluntatis defectus libertatis. Imputabilitas delicti pendet ex dolo delinquentis vel ex eiusdem culpa in ignorantia legis violatae aut in omissione debitae diligentiae. 2198. de causis illam aggravantibus vel minuentibus et de iuridicis delicti effectibus. dolus in foro externo praesumitur. minuunt. donec contrarium probetur. 2. licet etiam Ecclesia sit in illud competens ratione peccati. Delictum quod unice laedit Ecclesiae legem. requisito interdum. ab utraque potestate puniri potest. De imputabilitate delicti. 2200. minuunt. Can.629 Can. 1. 120. par. 1. par. natura sua. delictum quod unice laedit legem societatis civilis. iure proprio. 2199. TITULUS II. . tollunt delicti imputabilitatem. quare omnes causae quae augent. tollunt dolum aut culpam. salvo praescripto can.

par. Delictum in ebrietate voluntaria commissum aliqua imputabilitate non vacat. 3. sed ea minor est quam cum idem delictum committitur ab eo qui sul plene compos sit. 3. valent quoque de inadvertentia et errore. si ex parte tantum. delicti tamen incapaces praesumuntur. . 4. par. Can. 2203. violata autem lege in ebrietate involuntaria. par. Debilitas mentis delicti imputabilitatem minuit. quod si rem praeviderit. secus imputabilitas minuitur plus minusve pro ignorantiae ipsius culpabilitate. Violatio legis ignoratae nullatenus imputatur. par. nisi tamen ebrietas apposite ad delictum patrandum vel excusandum quaesita sit. 2202. 2. si ignorantia fuerit inculpabilis. culpa est proxima dolo. par. 2. si ebrietas usum rationis adimat ex toto. Casus fortuitus qui praevideri vel cui praeviso occurri nequit. minuitur. et nihilominus cautiones ad eam evitandam omiserit. Habitualiter amentes. par. Idem dicatur de aliis similibus mentis perturbationibus. Si quis legem violaverit ex omissione debitae diligentiae. 1. 2. sed aliquantum minuit. licet quandoque lucida intervalla habeant. quas diligens quivis adhibuisset. par. sed non tollit omnino. vel in certis quibusdam ratiocinationibus vel actibus sani videantur. Quae de ignorantia statuuntur. a qualibet imputabilitate eximit. imputabilitas minuitur pro modo a prudenti iudice ex adiunctis determinando.630 par. Ignorantia solius poenae imputabilitatem delicti non tollit. imputabilitas exsulat omnino. Can. 1.

Metus quoque gravis. 2208. 2206. 4. 2205. nisi aliud constet. 2. 2207. 2. si debitum servetur moderamen. Vis physica quae omnem adimit agendi facultatem. necessitas. Recidivus sensu iuris est qui post condemnationem rursus committit delictum eiusdem generis et in talibus rerum ac praesertim temporis . minuit imputabilitatem eoque magis quo ad infantiam propius accedit. et omnino tollit si omnem mentis deliberationem et voluntatis consensum praecedat et impediat. imo et grave incommodum. par. delictum augetur: 1. secus eam minuit plus minusve pro diverso passionis aestu. par. Can. Causa legitimae tutelae contra iniustum aggressorem. 1. aut quae delicto offenditur. delictum prorsus excludit. par. plerumque delictum.* Ex abusu auctoritatis vel officii ad delictum patrandum. etiam relative tantum. Passio. Praeter alia adiuncta aggravantia. sed non auferunt. par. 1. Can. Minor aetas. penitus tollunt. Can. par. causae. delictum omnino aufert.631 Can. 3. delicti imputabilitatem minuunt quidem. si fuerit voluntarie et deliberate excitata vel nutrita. Si vero actus sit intrinsece malus aut vergat in contemptum fidei vel ecclesiasticae auctoritatis vel in animarum damnum. imputabilitatem potius auget. secus imputabilitatem tantummodo minuit. sicut etiam causa provocationis.* Pro maiore dignitate personae quae delictum committit. 2. 2204. de quibus in par. Can. si agatur de legibus mere ecclesiasticis.

suam auget culpabilitatem. Qui suum influxum in delictum patrandum opportuna retractatione abduxerit plene. par. ab omni imputabilitate liberatur. delinquentis occultatio et receptatio aliive actus delictum . par. etiamsi exsecutor delictum ob alias causas sibi proprias nihilominus patraverit. unaquaeque pars est eodem modo culpabilis. Delicti patrati laudatio. 2209. omnes eodem modo rei habentur. fructuum participatio. 6. non minorem. 5. si non abduxerit plene. Non solum mandans qui est principalis delicti auctor. quod etiam sine eorundem concursu commissum fuisset. nisi ex adiunctis aliud appareat. Si vero eorum concursus facilius tantum reddidit delictum. 1. par.632 adiunctis ut eiusdem pertinacia in mala voluntate prudenter coniici possit. Can. par. sed non aufert culpabilitatem. par. minorem imputabilitatem secumfert. quam ipse delicti exsecutor. retractatio minuit. par. si delictum sine eorum opera commissum non fuisset. In delicto quod sua natura complicem postulat. imputabilitatem contrahunt. sed etiam qui ad delicti consummationem inducunt vel in hanc quoquo modo concurrunt. 7. Qui in delictum concurrit suum dumtaxat officium negligendo. par. 4. 2. ceteris paribus. par. 2. nisi adiuncta alicuius culpabilitatem augeant vel minuant. 3. Qui pluries deliquerit etiam diverso in genere. Qui communi delinquendi consilio simul physice concurrunt in delictum. imputabilitate tenetur proportionata obligationi qua adigebatur ad delictum suo officio impediendum.

1-3 obligatione tenentur in solidum expensas et damna resarciendi quae ex delicto quibuslibet personis obvenerint. 2209. 1. 2. 2212. Utraque actio explicatur ad normam can. Can. par. 2211. 1. licet a iudice pro rata damnati. sive quia consilium suum deseruit. Can. si cui delictum damnum intulerit. si nempe poena in lege plectantur.* Actio poenalis ad poenam declarandam vel in fligendam et ad satisfactionem petendam. 2210. sive quia delictum propter . TITULUS III. nisi cum delinquente de illis actibus ante delictum conventum fuerit. et idem iudex in criminali iudicio potest ad instantiam partis laesae civilem actionem ad examen revocare et definire. par. sed delictum non consummaverit. par. Quicunque actus posuerit vel praetermiserit qui ad exsecutionem delicti natura sua conducunt.* Actio civilis ad reparanda damna. 15521959. par. Ex delicto oritur: 1. par. Omnes qui in delictum concurrunt ad normam can.633 iam plene absolutum subsequentes. sed. non secumferunt delicti patrati imputabilitatem. De conatu delicti. nova delicta constituere possunt. Can. 2.

3. 3. par. 2. Can. Si conatus delicti peculiari poena in lege muletetur. DE POENIS IN GENERE. sed inefficaciter. Ab omni imputabilitate liberatur qui sponte ab incepta deiicti exsecutione destiterit. verum constituit delictum. par. 2213. delicti conatus dicitur proprio nomine delictum frustratum. par. quo magis ad consummationem accedit. si ex alia causa. Delictum frustratum magis culpabile est.634 insufficientiam vel ineptitudinem mediorum perficere non potuit. delicti conatum committit. Cum omnes actus positi vel omissi sunt qui ad exsecutionem delicti natura sua conducunt et ad delictum perficiendum sufficiunt. 2. DE POENIS. SECTIO I. par. praeter voluntatem agentis. . 1. quam simplex delicti conatus. salvo praescripto par. eo maiorem. PARS SECUNDA. si nullum ex conatu damnum aut scandalum ortum sit. Conatui delicti accedit actio illius qui alium ad delictum committendum inducere studuerit. 3. Delicti conatus suam habet imputabilitatem. 4. quanquam minorem prae delicto consummato. par. effectum sortiti non sint. par.

<< TITULUS IV. a vitiis deterreantur. plus caritas quam potestas. emendentur aut. XIII. Nativum et proprium Ecclesiae ius est. populis salutaris ac necessaria. ne. 1: >>Meminerint Episcopi aliique Ordinarii se pastores non percussores esse.. tunc cum mansuetudine rigor. plus exhortatio quam comminatio. 2214. independens a qualibet humana auctoritate. iuterpretatione atque applicatione. salubri in eos animadversionis exemplo. ubi deliquerint. sed illos tanquam filios et fratres diligant elaborentque ut hortando et monendo ab illicitis deterreant. Trid. De poenarum notione. par. cum lenitate severitas adhibenda est. atque ita praeesse sibi subditis oportere. cum saepe plus erga corrigendos agat benevolentia quam austeritas. illa Apostoli est ab eis servanda praeceptio ut illos arguant. debitis eos poenis coercere cogantur. par. de ref. conservetur et qui correcti fuerint. increpent in omni bonitate et patientia.. 1. obsecrent. cap. . ceteri. Prae oculis autem habeatur monitum Conc. ut sine asperitate disciplina. sess. 2. ut non in eis dominentur. speciebus.635 Can. cum misericordia iudicium. coercendi delinquentes sibi subditos poenis tum spiritualibus tum etiam temporalibus. quos tamen si quid per humanam fragilitatem peccare contigerit. si resipiscere noluerint. sin autem ob delicti gravitatem virga opus erit.

* A iure. ab homine. In Ecclesia delinquentes plectuntur: 1. par.* Poenis vindicativis. si feratur per modum praecepti peculiaris vel per sententiam iudicialem condemnatoriam. .* Determinata. 2. si poena determinata ita sit addita legi vel praecepto ut incurratur ipso facto commissi delicti. 1. sive latae sententiae sit sive ferendae. Can. 3.636 Can. etsi in iure statuta. 2216. Poena dicitur: 1. Can. 2. si a iudice vel Superiore infligi debeat. legi addita.* Poenis medicinalibus seu censuris.* Latae sententiae. 3. 2217. si prudenti arbitrio iudicis vel Superioris relicta sit sive praeceptivis sive facultativis verbis. vel nisi alia similia verba adhibeantur. sed consideratur tanquam ab homine. indeterminata. si poena determinata in ipsa lege statuatur.* Remediis poenalibus et poenitentiis. 2215. ante sententiam condemnatoriam est a iure tantum. si in ipsa lege vel praecepto taxative statuta sit. Poena ecclesiastica est privatio alicuius boni ad delinquentis correctionem et delicti punitionem a legitima auctoritate inflicta. nisi expresse dicatur eam esse latae sententiae vel ipso facto seu ipso iure contrahi. postea a iure simul et ab homine. par. 2. quare poena ferendae sententiae. Poena intelligitur semper ferendae sententiae. ferendae sententiae.

Non solum quae ab omni imputabilitate excusant. quamvis par adsit ratio. excusant pariter a qualibet poena tum latae tum ferendae sententiae etiam in foro externo. . si pro foro externo excusatio evincatur. conditio. si casus ferat. par. sit iusta. Non licet poenam de persona ad personam vel de casu ad casum producere. In poenis decernendis servetur aequa proportio cum delicto. aliaque similia. dignitas personae quae delicto offenditur. status mentis delinquentis. 2. par. 3. institutio. par. Can. nisi una pars propter maiorem iniuriae ab eadem illatae gravitatem damnari debeat. locus et tempus quo delictum commissum est. sexus. num eum delicti poenituerit eiusdemque malos effectus evitare ipse studuerit.637 Can. excepto casu appellationis in suspensivo. a Superiore competenti inflicta. habita ratione imputabilitatis. sed etiam aetas. par. salvo tamen praescripto can. 1. quare attendi debent non modo obiectum et gravitas legis. 2218. 2231. finis intentus. necne. scientia. In poenis benignior est interpretatio facienda. 2. num ex passionis impetu vel ob gravem metum delinquens egerit. De Superiore potestatem coactivam habente. imo gravior. 2219. par. At si dubitetur utrum poena. sed etiam quae a gravi. TITULUS V. deminuta. poena servanda est in utroque foro. 1. poena. 3. Mutua iniuria compensatur. scandali et damni. par. aut quae delictum committit.

par. in territorio vigentem. si scandalum forte datum aut specialis transgressionis gravitas id ferat. sed etiam officium habet non promovendi clericum de cuius idoneitate non constat. prohibendi clerico exercitium sacri ministerii aut etiam eundem ab officio. amovendi. Licet lex nullam sanctionem appositam habeat. 2220. . 2221. Qui pollent potestate leges ferendi vel praecepta imponendi. possunt quoque legi vel praecepto poenas adnectere. 2222. nisi prius monitus fuerit cum comminatione poenae latae vel ferendae sententiae in casu transgressionis. Can. par. 1. non solum legem a se vel a decessoribus latam. legitime statutas. ob peculiaria rerum adiuncta. possunt intra limites suae iurisdictionis. Vicarius Generalis sine mandato speciali non habet potestatem infligendi poenas. quam ecclesiasticam a superiore potestate latam. 2. congrua poena munire aut poenam lege statutam aggravare. ad normam iuris. possunt sollummodo poenas. par. Legislativam habentes potestatem.par. 2. Can. qui iudiciali tantum. sed etiam. 1. legitimus tamen Superior potest illius transgressionem. et nihilominus legem violaverit. legem tam divinam. ad normam iuris applicare. aliqua iusta poena punire. ad scandalum evitandum. non solum ius. secus reus puniri nequit. etiam sine praevia poenae comminatione. et.638 Can. quae in casu non habent rationem poenae. Pariter idem legitimus Superior. licet probabile tantum sit delictum fuisse commissum aut delicti certe commissi poenalis actio praescripta sit.

1. temperare. par.639 Can. Si vero lex utatur verbis praeceptivis. prudenti iudicis arbitrio relinquitur aut poenam omnium graviorem . nisi extraordinaria adiuncta aggravantia id exigant. par. 2. sententia declaratoria dari debet. 2224. 2223.* Poenae applicationem ad tempus magis opportunum differre. 2. sed sive ad instantiam partis cuius interest. si ex praepropera rei punitione maiora mala eventura praevideantur. par. Poenam latae sententiae declarare generatim committitur prudentiae Superioris. commitittitur prudentiae et conscientiae iudicis eam infligere. 2. sed iudex vel Superior opportunam praeterea ducat mitiorem aliquam punitionem. et scandalum reparaverit. 3. 1.* Poenam determinatam temperare vel loco ipsius aliquod remedium poenale adhibere aut aliquam poenitentiam iniungere. 3.* A poena infligenda abstinere. si detur circumstantia imputabilitatem notabiliter minuens. vel. ordinarie poena infligenda est. In poenis applicandis iudex nequit poenam determinatam augere. Can. si poena fuerit determinata. Si lex in statuenda poena ferendae sententiae facultativis verbis utatur. si reus perfecte fuerit emendatus. Si tamen propter numerum delictorum nimius esset poenarum infligendarum cumulus. sed conscientiae et prudentiae iudicis vel Superioris committitur: 1. vel habeatur quidem rei emendatio aut inflicta a civili auctoritate castigatio. aut sufficienter punitus sit vel puniendus praevideatur poenis auctoritate civili sanctis. 4. par. par. par. Ordinarie tot poenae quot delicta. sive bono communi ita exigente.

. 1. par. par. indicatis poenae causis. Si poena declaretur vel infligatur per sententiam iudicialem. aliqua poenitentia vel remedio poenali.640 infligere. 2. si tamen delictum. si res ferat. hoc admisso. TITULUS VI. De subiecto coactivae potestati obnoxio. serventur canonum praescripta circa sententiae iudicialis pronuntiationem. 2226. Si poena constituta sit tum in conatum delicti tum in delictum consummatum. Can. aut poenas intra aequos terminos moderari. si vero poena latae vel ferendae sententiae inflicta sit ad modum praecepti particularis. salvo praescripto can. Licet lex poenalis posterior obroget anteriori. Poenae adnexae legi aut praecepto obnoxius est qui lege aut praecepto tenetur. par. iam commissum erat. 3. quando lex posterior lata est. 2193. addita. nisi agatur de censuris iam contractis. haec statim cessat. par. Can. nisi expresse eximatur. 3. 2225. infligi tantum debet poena in consummatum delictum statuta. habita ratione numeri et gravitatis delictorum. applicanda est lex reo favorabilior. Quod si lex posterior tollat legem vel poenam tantum. scripto aut coram duobus testibus ordinarie declaretur vel irrogetur.

R. Si lex habeat verba: praesumpserit. 2228. non autem a vindicativis latae sententiae poenis. 1. E. non obstanie imputabilitatis deminutione. 1557. par. . Poena lege statuta non incurritur. quaelibet imputabilitatis imminutio sive ex parte intellectus sive ex parte voluntatis eximit a poenis latae sententiae. actio sit adhuc graviter culpabilis. studiose. Poena nonnisi a Romano Pontifice infligi aut declarari potest in eos de quibus in can. S. 1. par. omissio debitae diligentiae.641 par. Can. scienter.* Ebrietas. si fuerit crassa vel supina. 2229. 2 contineat. impetus passionis. ausus fuerit. excusat a medicinalibus. Poena reum ubique terrarum tenet. 2. a poenis latae sententiae non excusant. etiam resoluto iure Superioris. 3. par. par. 4. si non fuerit crassa vel supina. temerarie. 2. a nulla poena latae sententiae eximit. Nisi expresse nominentur. par. consulto egerit aliave similia quae plenam cognitionem ac deliberationem exigunt. si. Cardinales sub lege poenali non comprehenduntur. 2. mentis debilitas. Can. Can. nisi aliud expresse caveatur. 1. Si lex verba illa non habeat: 1. 2227. par. * Ignorantia legis aut etiam solius poenae. A nullis latae sententiae poenis ignorantia affectata sive legis sive solius poenae excusat. nec Episcopi sub poenis latae sententiae suspensionis et interdicti. licet lex verba de quibus in par. nisi delictum fuerit in suo genere perfectum secundum proprietatem verborum legis.

sed alia iusta poena pro prudenti Superioris arbitrio puniendi sunt. 2230. et in foro externo ab eo eiusdem poenae observantiant exigere nemo potest. par. 2209. congrua alia poena vel poenitentia affici queat. Si plures ad delictum perpetrandum concurrerint. et potius punitionibus educativis. Poena latae sententiae. licet unus tantum in lege nominetur. eadem poena. 2209. nisi lex peculiarem poenam in ipsos constituat. Can. 4. par. puberes vero qui eos ad legem violandam induxerint vel cum eis in delictum concurrerint ad normam can. Can. Can. 1-3. sive medicinalis sive vindicativa. n. 1 non teneatur. delinquentem. par. ii quoque de quibus in can. ante sententiam tamen declaratoriam a poena observanda delinquens excusatur quoties eam servare sine infamia nequit. si res ferat. 2223. 4. Sententia declaratoria poenam ad momentum commissi delicti retrotrahit. ipsi quidem poenam lege statutam incurrunt. 2231. 1-3. 3. firmo praescripto can. ceteri vero non item.642 3. par. 2232. 1. par. Impuberes excusantur a poenis latae sententiae. id tamen non impedit quominus. ipso facto in utroque foro tenet. nisi delictum sit notorium. * Metus gravis. a poenis latae sententiae nullatenus eximit. qui delicti sibi sit conscius. . Licet reus censuris latae sententiae ad normam par. par. par. si delictum vergat in contemptum fidei aut ecclesiasticae auctoritatis vel in publicum animarum damnum. tenentur. par. quam censuris aliisve poenis gravioribus vindicativis corrigantur. nisi lex aliud expresse caverit. 2.

De poenarum remissione. prudenti iudicis arbitrio. Licet id legitime constet. Qui plura delicta commisit. TITULUS VII. potest quoque poenam legi adnexam remittere. Can. 2 Qui potest a lege eximere. par. 2234. dato. 2233. si prudenti eiusdem iudicis vel Superioris arbitrio casus id ferat. par. concedi tantum potest ab eo qui poenam tulit. vel ab eius competenti Superiore aut successore. possunt congrua poena pro gravitate puniri. par. Can. vel ab eo cui haec potestas commissa est. sed si. 2242. 2235. nisi certo constet delictum commissum fuisse et non esse legitime praescriptum. sive per dispensationem. Delictum frustratum aut conatus delicti. par. congruo ad resipiscentiam tempore. nisi tanquam distincta delicta lege plectantur. non modo gravius puniri. contumacia persistente. salvo praescripto can. si agatur de censuris. subiici etiam debet vigilantiae vel alii remedio poenali. Nulla poena infligi potest. 3. reus reprehendatur ac moneatur ut a contumacia recedat ad normam can. . si agatur de infligenda censura. Can. 2213.643 Can. 1. 2236. 1. si de poenis vindicativis. 2. censura infligi potest. par. 3. res id ferat. par. Remissio poenae sive per absolutionem.

Can. ipso iure irrita est. Can. 1. 2. si tamen scripto inflicta fuerit. potest Ordinarius poenas latae sententiae iure communi statutas per se vel per alium remittere. firmo praescripto can. servetur dispositio can. exceptis: 1. absolute vel sub conditione. Poenae remissio. expedit ut etiam eius remissio scriptis concedatur. par.* Censuris Sedi Apostolicae reservatis. Ad praescriptionem actionis poenialis quod attinet. exceptis censuris specialissimo vel speciali modo Sedi Apostolicae reservatis. In casibus publicis potest Ordinarius poenas latae sententiae iure communi statutas remittere. 2. Iudex qui ex officio applicat poenam a Superiore constitutam. 2. munera in Ecclesia. 1703.* Poenis inhabilitatis ad beneficia. vi aut metu gravi extorta. vocem activam et passivam eorumve privationis.* Casibus ad forum contentiosum deductis. suspensionis perpetuae. eam semel applicatam remittere nequit. par. par. 2240. Licet poena etiam oretenus remitti possit. 2238. 1. 3. . Can. officia. In casibus vero occultis. 2254 et 2290. Can.644 par. in foro externo vel interno tantum. par. 2237. 2239. infamiae iuris. privationis iuris patronatus et privilegii seu gratiae a Sede Apostolica concessae. 3. Poena valide remitti potest praesenti vel absenti. dignitates.

DE POENIS IN SPECIE.645 SECTIO II. TITULUS VIII. quibusdam bonis spiritualibus vel spiritualibus adnexis privatur. 2. 2. absolvatur. Censura est poena qua homo baptizatus. 2233. CAPUT I. Censura punitur tantummodo delictum externum. ne infligantur. Si agatur de censuris ferendae sententiae. 1. Censurae. De poenis medicinalibus seu de censuris. par. potest autem ferri censura etiam in delinquentes ignotos. a contumacia recedens. par. consummatum. Can. cum contumacia coniunctum. nisi sobrie et magna cum circumspectione. contumax est qui. par. par. donec. praesertim latae sententiae. 2241. a delicto non desistit vel patrati . par. De censuris in genere. 2. 2242. 1. maxime excommunicatio. grave. delinquens et contumax. non obstantibus monitionibus de quibus in can. Can.

646 delicti poenitentiam cum debita damnorum et scandali reparatione agere detrectat. nec sententiam aut praeceptum nec censuras suspendunt. 2. si agatur de re in qua ius non admittit appellationem vel recursum etiam cum effectu suspensivo. pluries repetatur ita ut plura sint delicta distincta. 2. 2. nec ab eis datur appellatio. Censurae inflictae per sententiam iudicialem. satisfactio congrua aut eiusdem promissio seria. 2244. nisi reus appellationem vel recursum interposuerit non a sola poena. Appellatio vero vel recursus a sententia iudiciali vel praecepto comminante censuras etiam latae sententiae nondum contractas. quorum singula censuram secumferunt. par. Non solum diversae. nisi in devolutivo. statim ac latae fuerint. secus censuras suspendunt.* Si diversa delicta. exsecutionem secumferunt. sed in devolutivo tantum. firma tamen obligatione servandi id quod sententia aut praecepto mandatur. Contumaciam desiisse dicendum est. par. Can. nisi reus legitima causa ab hac excusetur. necne. par. 1. eadem vel distincta actione committantur. ad incurrendam vero censuram latae sententiae sufficit transgressio legis vel praecepti cui sit adnexa latae sententiae poena. Can. 1.* Si idem delictum. par. . iudicare autem utrum poenitentia vera sit. sed ab ipsa quoque sententia vel praecepto. cum reum vere delicti commissi poenituerit et simul ipse congruam satisfactionem pro damnis et scandalo dederit aut saltem serio promiserit. 3. item a censuris ad modum praecepti inflictis datur recursus. illius est. censura punitum. 2243. a quo censurae absolutio petitur. Censura latae sententiae multiplicatur: 1. sed etiam eiusdem speciei censura potest in eodem subiecto multiplicari. par.

Censura latae sententiae non est reservata. Censura ab homine multiplicatur. par. 3. 3. 3.647 3. Reservatio strictam recipit interpretationem. Ne reservetur censura. verum si quis a censura excusatur vel ab eadem fuit absolutus. aliae specialissimo modo. nisi attenta peculiari gravitate delictorum et necessitate aptius providendi disciplinae ecclesiasticae et medendi conscientiis fidelium. semel aut pluries committatur. E reservatis Apostolicae Sedi aliae sunt reservatae simpliciter. 1. 4. par. diversis censuris a distinetis Superioribus punitum. Censura ab homine est reservata ei qui censuram inflixit aut sententiam tulit. si plura praecepta vel plures sententiae vel plures distinctae partes eiusdem praecepti aut sententiae suam quaeque censuram infligant. 2. par. reservatio peccati penitus cessat. par. aliae speciali modo. par. . 2. par.* Si delictum. vel successori aut delegato. Can. Reservatio censurae impedientis receptionem Sacramentorum importat reservationem peccati cui censura adnexa est. Censurae aliae sunt reservatae. par. 2245. ex censuris vero a iure reservatis aliae sunt reservatae Ordinario aliae Apostolicae Sedi. 2246. nisi in lege vel praecepto id evpresse dicatur. aliae non reservatae. par. eiusve Superiori competenti. et in dubio sive iuris sive facti reservatio non urget. 1. Can.

a censura autem absolvens. par. Si confessarius. quod si absolutio. ceteris minime absolutis. 3. dummodo ne sit censura ab homine aut censura specialissimo modo Sedi Apostolicae reservata. 2242. Can. 2249. etiamsi censuratus ad absolutionem obtinendam e territorio egrediatur. potest ab una absolvi. 3. Petens absolutionem. pro patrato delicto congruam vindicativam poenam vel poenitentiam infligere. quamvis particularis petitio facta sit. par. Absolutio denegari nequit cum primum delinquens a contumacia recesserit ad normam can. par. Ordinarius nequit aliam censuram sibi reservatam in idem delictum ferre. non reviviscit. si res ferat. par. par. valet quoque pro reticitis bona fide. 2247. 1. 1. potest. Si quis pluribus censuris detineatur. 2. 3. per absolutionem sublata. censura vero ab homine est ubique locorum reservata ita ut censuratus nullibi absulvi sine debitis facultatibus possit. Quaelibet censura. semel contracta. nisi in casu quo onus impositum sub poena reincidentiae impletum non fuerit. absolutio censurae valet. Si censura Sedi Apostolicae reservata sit. non autem pro reticitis mala fide. 2248. debet casus omnes indicare. excepta censura specialissimo modo Sedi Apustolicae reservata. tollitur tantum legitima absolutione. 2. fuerit generalis. poenitentem a censura ac peccato absolvat. ignorans reservationem.648 Can. par. par. Can. 2. secus absolutio valet tantum pro casu expresso. . par. 1. Reservatio censurae in particulari territorio vim suam extra illius territorii fines non exserit. par. Censura.

Si absolutio censurae detur in foro externo. urgeri. rite dispositus et a contumacia recedens. utrumque forum afficit. si agatur de censura ab homine. 2252. censuratus. si de censura a iure. censuratus nequit absolvi a peccatis. 2251.649 Can. Extra mortis periculum possunt absolvere: . nisi prius a censura absolutus fuerit. in foro non sacramentali quolibet modo dari potest. censura potest a Superioribus fori externi. absolutus. Poenitentiariam vel ad Episcopum aliumve facultate praeditum. par. potest absolvi a peccatis. obligatione recurrendi. si in interno. sub poena reincidentiae. donec absolutio in eodem foro habita fuerit. firma censura. Si agatur de censura quae non impedit Sacramentorum receptionem. eorumque mandatis parendi. postquam convaluerint. 2253. Can. 1. specialis facultatis experte. a sacerdote. 2254. quibus reus parere debet. sed ad excommunicationis absolutionem regulariter formam adhiberi convenit in eisdem libris traditam. remoto scandalo. par. nisi concessio absolutionis probetur aut saltem legitime praesumatur in foro externo. Can. 2. Can. tenentur. par. ad S. sed. potest uti talem se habere etiam in actibus fori externi. 3. par. 2250. ad illum qui censuram tulit. Qui in periculo mortis constituti. receperunt absolutionem ab aliqua censura ab homine vel a censura specialissimo modo Sedi Apostolicae reservata. ad normam can. Absolutio censurae in foro sacramentali continetur in consueta forma absolutionis peccatorum in libris ritualibus praescripta. 1. Si vero agatur de censura quae impedit Sacramentorum receptionem.

consequatur absolutionem. absolvere potest. Can. cui censura reservata est ad normam can. a reservata Sedi Apostolicae. etiamsi reus alio domicilium vel quasi-domicilium transtulerit. absolutionem. 2. In casibus urgentioribus. alium adeat confessarium facultate praeditum. 3. si censura simpliciter reservata sit. salvo praescripto can. sive specialem. eorumque successores aut competentes Superiores aut delegati. sive denique specialissimam. ille qui censuram constituit vel cui reservata est. qua obtenta.* A censura non reservata. ut supra. iniuncto onere recurrendi. etiam post acceptam. si id fieri possit sine gravi incommodo.650 1. ille. tunc quilibet confessarius in foro sacramentali ab eisdem. facto quoque recursu ad Superiorem. 2245. Nihil impedit quominus poenitens. si nempe censurae latae sententiae exterius servari nequeant sine periculo gravis scandali vel infamiae. ipse autem potest absolutionem concedere. 1. Poenitentiariam vel ad Episcopum aliumve Superiorem praeditum facultate et standi eius mandatis. ad S. par. 2. quilibet Ordinarius absolvere potest suos subditos. repetita confessione saltem delicti cum censura. si reservata specialissimo modo. sub poena reincidentiae. 2254. aut si durum sit poenitenti in statu gravis peccati permanere per tempus necessarium ut Superior competens provideat. loci vero Ordinarius etiam peregrinos. Quare a censura reservata Episcopo vel Ordinario. par. quoquo modo reservatis.* A censura ab homine. si reservata speciali modo. ab eoque. 2. reticito nomine. haec aliive qui absolvendi potestatem ab ea impetraverint sive generalem. extra forum sacramentale quicunque iurisdictionem in foro externo habeat in reum. 2254. . in foro sacramentali quilibet confessarius.* A censura a iure reservata. intra mensem saltem per epistolam et per confessarium. par.

potest absolutionem concedere sine onere de quo supra. par. Censurae sunt: .* Interdictum. CAPUT II. Can. Can. 2367. nisi intra congruum tempus a confessario praefiniendum poenitentiam egerit ac satisfactionem dederit.651 mandata ab eodem accipiat. 2255.* Suspensio. par. 3. Censurae sunt: 1. De censuris in specie. 3. et imposita congrua poenitentia et satisfactione pro censura. 2. De censuris in specie. 1. iniunctis tamen de iure iniungendis. 2255. CAPUT II. par. 1. ita ut poenitens. recidat in censuram. quin teneatur postea stare aliis mandatis ex parte Superioris supervenientibus. tunc ipsemet confessarius.* Excommunicatio. Quod si in casu aliquo extraordinario hic recursus sit moraliter impossibilis. excepto casu quo agatur de absolutione censurae de qua in can.

ius patronatus exercere. par. excommunicatio et interdictum. defensoris vinculi. notarii et cancellarii. . etiam locum. promotoris iustitiae et fidei. In canonibus qui sequuntur: 1. etiam communitatem. 3. interdictum et suspensio possunt esse vel censurae vel poenae vindicativae. 2256. munus patrini agere in sacramentis baptismi et confirmationis. excommunicatio est semper censura. clericos tantum.* Suspensio. quae de instituto Christi vel Ecclesiae ad divinum cultum ordinantur et a solis clericis fieri queunt. interdictum et suspensio. et ideo. Can. auditoris et relatoris. partes agere iudicis. suspensio.* Nomine divinorum officiorum intelliguntur functiones potestatis ordinis. advocati et procuratoris in causis ecclesiasticis. interdictum.652 1. cursoris et apparitoris. 2. 2.* Interdictum.* Nomine autem actuum legitimorum ecclesiasticorum significantur: munus administratoris gerere bonorum ecclesiasticorum. intelligitur singulos afficere qui in delictum concurrerint. si quando feratur in corpus morale. 2. suuffragium ferre in electionibus ecclesiasticis.* Excommunicatio. etiam laicos. ut personam moralem. sed in dubio praesumuntur censurae. Excommunicatio afficere potest tantum personas physicas.

Si passive assistat toleratus. 1. Excommunicatus quilibet caret iure assistendi divinis officiis. quique separari nequeunt. alii tolerati. par. si expelli nequeat. par. . Excommunicatio est censura qua quis excluditur a communione fidelium cum effectibus qui in canonibus. De excommunicatione. 1. repellatur non solum vitandus. 2. n. enumerantur. 1. 1. qui sequuntur. salvo praescripto can. non tamen praedicationi verbi Dei. 2257. praesertim si cum sollemnitatibus infligatur quae in Pontificali Romano describuntur. ab assistentia vero activa. par. nisi fuerit nominatim a Sede Apostolica excommunicatus. Can. Excommunicati alii sunt vitandi. quae aliquam secumferat participationem in celebrandis divinis officiis. non est necesse ut expellatur. excommunicatio fuerit publice denuntiata et in decreto vel sententia expresse dicatur ipsum vitari debere. ab officio cessandum. aut. Can. 2258. dummodo id fieri possit sine gravi incommodo. Dicitur quoque anathema. expellendus est. par. par. 2259. sed etiam quilibet post sententiam declaratoriam vel condemnatoriam aut alioquin notorie excommunicatus. I. Nemo est vitandus. 1. 2343. 2. si vitandus. 2.653 ART. par. par. Can.

pro eius conversione tantum. par.654 Can. 882. 3. par. 2261. suffragiorum. Can. 2. et tunc excommunicatus requisitus potest eadem ministrare neque ulla tenetur obligatione causam a requirente percontandi. par. imo post sententiam declaratoriam aut condemnatoriam nec Sacramentalia. possunt ex qualibet iusta causa ab excommunicato Sacramenta et Sacramentalia petere. postquam intercessit sententia condemnatoria aut declaratoria. Removetur excommunicatus ab actibus legitimis ecclesiasticis intra fines suis in locis iure definitos. salvo praescripto par. 2. par. n. Excommunicatus non fit particeps indulgentiarum. 2. Can. Quod attinet ad ecclesiasticam sepulturam. 2. par. 2. maxime si alii ministri desint. 2262. Sed ab excommunicatis vitandis nec non ab aliis excommunicatis. Can. 1. par. servetur praescriptum can. si sit vitandus. cetera Sacramenta et Sacramentalia. sed.* Fideles privatim pro eo orare. 1. Fideles. nequit in causis ecclesiasticis agere. Non prohibentur tamen: 1. si alii desint ministri. 2252. publicarum Ecclesiae precum. tum etiam. 3. 2260. 1. par. Nec potest excommunicatus Sacramenta recipere. 1. par.* Sacerdotes Missam privatim ac remoto scandalo pro eo applicare. Prohibetur excommunicatus licite Sacramenta et Sacramentalia conficere et ministrare salvis exceptionibus quae sequuntur. nisi ad . 1240. 2263. fideles in solo mortis periculo possunt petere tum absolutionem sacramentalem ad normam can.

prohibetur ecclesiasticis officiis seu muneribus fungi. beneficio. pensione. quod si haec sententia lata fuerit. 2264. 2261. par. muneris.* Promoveri nequit ad ordines. 2. subditis. 1. Post sententiam condemnatoriam vel declaratoriam excommunicatus manet privatus fructibus dignitatis. officia. salvo praescripto can. 3. officii. si a fidelibus petitus sit ad normam mem.1654. parentibus. 2267. 2. beneficii. Communionem in profanis cum excommunicato vitando fideles vitare debent. . nisi agatur de coniuge.* Prohibetur iure eligendi. officio. Quilibet excommunicatus: 1. nominandi. concessisque antea ab Ecelesia privilegiis frui. Actus tamen positus contra praescriptum par. si lata fuerit sententia condemnatoria vel declaratoria. Can. beneficia. Can. 2266. par. munere. Can.* Nequit consequi dignitates. praesentandi. Actus iurisdictionis tam fori externi quam fori interni positus ab excommunicato est illicitus. etiam invalidus. nn. nisi in pontificio rescripto mentio de excommunicatione fiat. 2265. excommunicatus nequit praeterea gratiam ullam pontificiam valide consequi. et generatim nisi rationabilis causa excuset. imo etiam licitus. non est nullus. par. Can. famulis. et vitandus ipsamet dignitate. 1. can. nisi positus fuerit ab excommunicato vitando vel ab alio excommunicato post sententiam declaratoriam vel condemnatoriam. par. pensiones ecclesiasticas aliudve munus in Ecclesia. liberis. 1. 2. 2261. et. si quod habeat in Ecclesia. secus est validus. 3. pensionis. 2.655 normam can.

sed in loco interdicto omnes etiam exteri aut exempti. par. par. Generale interdictum tam locale in territorium dioecesis. 1. 2270. par. servatis servandis. in communione Ecclesiae permanentes. Paschatis. cum certis in locis eorundem dispensatio vel perceptio vetatur. 2. etiam Episcopus ferre potest. Interdictum est censura qua fideles. qui sequuntur. 2268. quam personale in populum dioecesis. In die Nativitatis Domini. 1. salvis exceptionibus de quibus in par. Interdictum personale sequitur personas ubique. Interdictum locale sive generale sive particulare non vetat morientibus Sacramenta et Sacramentalia. Prohibitio fit vel directe per interdictum personale. 2271. par. prohibentur sacris quae in canonibus. vel indirecte per interdictum locale. 2 huius canonis et in can. De interdicto.656 ART. II. Can. ferri tantum potest a Sede Apostolica vel de eius mandato. ministrare. 1. Pentecostes. sed prohibet in loco quodlibet divinum officium vel sacrum ritum. Can. 2269. Can. et . excluso speciali privilegio. par. interdictum vero generale in paroeciam vel paroeciae populum. reipublicae. illud servare debent. et particulare sive locale sive personale. 2. par. reipublicae. cum personis ipsis usus eorum bonorum interdicitur. locale non urget extra locum interdictum. sanctissimi Corporis Christi et Beatae Mariae Virginis in caelum assumptae interdictum locale suspenditur. enumerantur. 2272. 2.

nisi interdicti decretum praecipiat Missam conventualem celebrari et horas canonicas recitari in alia ecclesia aut oratorio. Si interdictum fuerit coemeterium.657 prohibetur tantum collatio ordinum et sollemnis nuptiarum benedictio. . ianuis clausis. fidelium quidem cadavera sepeliri ibidem possunt. par. permittuntur unius Missae celebratio. si interdictum fuerit altare vel sacellum alicuius ecclesiae. 3.* Si ecclesia fuerit capitularis nec interdictum sit Capitulum. dummodo non sint ipsi personaliter interdicti. sacrum autem Viaticum ad infirmos privatim deferatur. omnia divina officia et sacros ritus in quacunque ecclesia aut oratorio privatim obire. par. par. assistentia matrimoniis. 2271. vetita tamen quavis sollemnitate. Si interdictum fuerit locale generale et interdicti decreto aliud non caveatur expresse: 1. nullum sacrum officium seu sacer ritus in eisdem celebretur. in iisque solis. Eucharistiae. praedicatio verbi Dei. Can. poenitentiae. voce submissa et campanis non pulsatis. 2. sed sine ullo ecclesiastico ritu. valet praescriptum can. In interdicto locali particulari. administratio baptismatis. 2272. Si latum fuerit in certam ecclesiam vel oratorium: 1. 2. In his tamen sacris functionibus prohibetur cantus et pompa in sacra supellectili et sonitus campanarum. 1. Can. 2271. exclusa benedictione nuptiali. aliorumve instrumentorum musicalium. mortuorum exsequiae. 1. organorum. asservatio sanctissimi Sacramenti.* Permittitur clericis. n. benedictio aquae baptismalis et sacrorum oleorum.* In ecclesia vero cathedrali ecclesiis paroecialibus vel in ecclesia quae unica sit in oppido.

2275. Interdicta civitate. sed ab assistentia activa. servetur praescriptum cit. repellantur interdicti post latam sententiam condemnatoriam vel declaratoriam.* Praescripto can. nisi interdicti decretum aliam ecclesiam pro interdicti tempore eidem substituat. interdicto sacello. Can. 2274. n. Si alterum. vel in personas delinquentes et in communitatem. 2260 par. . interdicta sunt sacella contigua.* Si fuerit paroecialis. sed interdicta sunt omnia oratoria in coemeterio erecta. quae aliquam secumferat participationem in divinis officiis celebrandis. 4. 2273.658 2. 2. non vero coemeterium. communitas seu collegium nequit ius ullum spirituale exercere quod ei competat. 1. interdicta quoque manent loca accessoria etiam exempta et ipsa ecclesia cathedralis. 2275.* Nequeunt divina officia celebrare eisve. passive assistentes non est necesse ut expellantur. 2265 etiam ipsi adstringuntur. 2. non est interdicta integra ecclesia nec. 1. 3. Si communitas seu collegium delictum perpetraverit. par. 2. 2261. can. excepta praedicatione verbi Dei. Can. interdictum ferri potest vel in singulas personas delinquentes. 2271. servetur praescriptum can.* Prohibentur Sacramenta et Sacramentalia ministrare. par. interdicta ecclesia. interdicta est ecclesia ipsi contigua. ad normam can. aut alioquin notorie interdicti. Si tertium. assistere. Can. interdicto coemeterio. Personaliter interdicti: 1. effectus cumulantur. uti talem. conficere et recipere. 3. par. Si primum. vel in communitatem. par.

n. Suspensio ab officio simpliciter. Sacramenta recipere. potest. in suspensione generaliter lata comprehenduntur omnes effectus qui in canonibus huius articuli enumerantur. 2276. Interdictum ab ingressu ecclesiae secumfert prohibitionem ne quis in ecclesia divina officia celebret vel eisdem assistat aut ecclesiasticam sepulturam habeat. 1. vetat omnem actum tum potestatis ordinis et iurisdictionis. par. . sine absolutione ab interdicto aliave satisfactione. sed. ART. nulla adiecta limitatione. Qui interdicto locali vel interdicto in communitatem seu collegium subest. 1. si sit rite dispositus. nec alia censura prohibeatur. 2. Can. tum etiam merae administrationis ex officio competentis. par. 1. III. Can.659 4. excepta administratione bonorum proprii beneficii. si sepeliatur. Etiam suspensionis effectus separari queunt. 2278. quin eidem causam dederit. ad normam canonum praecedentium. nec. Can.* Carent sepultura ecclesiastica ad normam can. Can. De suspensione. 1240. non est necesse ut expellatur. nisi aliud constet. Suspensio est censura qua clericus officio vel beneficio vel utroque prohibetur. si autem assistat. par. 2279. par. oportet ut cadaver amoveatur. in suspensione ab officio vel a beneficio omnes tantum effectus alterutrius speciei. contra. 2277. 2.

omnem actum ordinis designati. nisi decretum vel sententia suspensionis ipsam administrandi potestatem suspenso expresse adimat et alii tribuat. 8..* Ab ordinibus.* A certo et definito ordine conferendo. omnem actum postestatis ordinis receptae per ordinationem in sacris. gr.* A iurisdictione generatim. omnem actum potestatis ordinis receptae per ordinationem. Can. 9. vel officio. cum cura animarum. omnem actum eiusdem ministerii vel officii. 3. 7. 4. omnem actum potestatis ordinis episcopalis.* A certo et definito ministerio. 2280. gr.* Ab ordine pontificali. 2. excepta habitatione in aedibus beneficialibus. ad normam can. 2.660 par. ex. Suspensio a beneficio privat fructibus beneficii. Suspensio: 1.* A pontificalibus. 6. ipsum ordinem conferre. 5. .* A certo et definito ordine exercendo.* A sacris ordinibus. 2. non vero inferiorem nec superiorem. vetat omnem actum potestatis iurisdictionis pro utroque foro tam ordinariae quam delegatae. 1. exercitium actuum pontificalium. omnem actum potestatis ordinis quam quis sive per sacram ordinationem sive per privilegium obtinet. audiendi confessiones.* A divinis. 337. ex. par. non autem iure administrandi bona beneficialia. par.. suspensus autem prohibetur insuper eundem ordinem conferre et superiorem recipere receptumque post suspensionem exercere.

2. etiam suspensioni sunt applicanda. quae clericus habet in dioecesi Superioris suspendentis. effectus cumulantur. 2. 4. sanctionibus. competunt. 2281. Si communitas seu collegium clericorum delictum commiserit. Can. 2261. 2. par. Can. Loci Ordinarius nequit clericum suspendere a determinato officio vel beneficio quod in aliena dioecesi reperiatur. nisi a fidelibus petitus fuerit ad normam mem. . Si alterum. 2261. si censura suspensionis quae prohibet actum iurisdictionis in foro seu interno seu externo. 2265 statuuntur. serventur huius articuli canones. sed suspensio latae sententiae. Si incursa fuerit censura suspensionis quae vetat administrationem Sacramentorum et Sacramentalium. par. aut Superior expresse declaret se ipsam iurisdictionis potestatem revocare.661 par. afficit omnia officia vel beneficia in quacunque dioecesi possideantur.. servetur praescriptum can. nisi aliud appareat. uti communitati. secus est illicitus tantum. 2285. communitas prohibetur exercitio iurium spiritualium quae ipsi. gr. Suspensio generaliter lata vel suspensio ab officio aut a beneficio afficit omnia officia aut beneficia. 2284. par. par. Quae de excommunicatione can. can. Can. par. suspensio ferri potest vel in singulas personas delinquentes vel in communitatem. Can. Si tertium. iure communi irrogata. Can. beneficiarius fructus percipiat. actus est invalidus. Si. si lata sit sententia condemnatoria vel declaratoria. fructus restituere debet et ad hanc restitutionem cogi potest canonicis quoque. 2283. uti talem. ex. Si primum. absolutio sacramentalis. 3. 2282. 1. si opus sit. vel in personas delinquentes et communitatem. quamvis censura obstet.

2289. 2287. 2286. Poenae vindicativae illae sunt. Can. ea tamen conditione ut. quilibet confessarius potest in foro sacramentali obligationem servandae poenae suspendere. 2288. privationis officii aut beneficii. Can. poenam utrique delicto debitam luat. Can. Ab inflictis poenis vindicativis datur appellatio seu recursus in suspensivo. Can. par. Can. De poenia vindicativis. 2236. 1. depositionis. prudentiae iudicis remittitur. reus seipsum proderet cum infamia et scandalo. . 2290. si ex observatione poenae vindicativae latae sententiae. poenae ordinariae per sententiam condemnatoriam inflictae exsecutionem suspendere. si reus intra proximum triennium aliud delictum eiusdem vel alterius generis commiserit. si reus talis sit ut prima vice post vitam laudabiliter peractam deliquerit. iniuncto onere recurrendi saltem intra mensem per epistolam et per confessarium. Poena vindicativa finitur eius expiatione vel dispensatione ab eo concessa qui legitimam habeat dispensandi potestatem ad normam can. Exceptis poenis degradationis. In casibus occultis urgentioribus. nisi aliud expresse in iure caveatur. et nisi urgeat necessitas reparandi scandalum.662 TITULUS IX. quae directe ad delicti expiationem tendunt ita ut earum remissio e cessatione contumaciae delinquentis non pendeat.

2291.* Interdictum ab ingressu ecclesiae in perpetuum vel ad tempus praefinitum vel ad beneplacitum Superioris. 2254.* Privatio Sacramentalium. 5. Et si in aliquo casu extraordinario hic recursus sit impossibilis. par. 2. par. 6. .* Privatio sepulturae ecclesiasticae ad normam can. 3. 1.* Interdictum locale et interdictum in communitatem seu collegium in perpetuum vel ad tempus praefinitum vel ad beneplacitum Superioris. tunc ipsemet confessarius potest dispensationem concedere ad normam can. 3. Poenae vindicativae quae omnes fideles pro delictorum gravitate afficere possunt.663 si id fieri possit sine gravi incommodo. 2. par. CAPUT I. in Ecclesia praesertim sunt: 1. 1240. reticito nomine. Can. ad S. Poenitentiariam vel ad Episcopum facultate praeditum et standi eius mandatis. De poenis vindicativis communibus.* Poenalis translatio vel suppressio sedis episcopalis vel paroecialis. 4.* Infamia iuris.

sed insuper est inhabilis ad obtinenda beneficia. quando quis. 4. Can. vel alius iuris seu privilegii ecclesiastici. vel ad gradus academicos auctoritate ecclesiastica consequendos. 984. 2294. 3.* Remotio ab actibus legitimis ecclesiasticis exercendis. n. firmo praescripto can. 2. Can. quae Ecclesia concesserit. pensiones. 2. 3.* Privatio vel suspensio ad tempus pensionis quae ab Ecclesia vel ex bonis Ecclesiae solvitur. par. 2147. non solum est irregularis ad normam can. ob patratum delictum vel ob pravos mores. Can. 9. 2292.* Mulcta pecuniaria. sedis autem paroecialis. par. 11. Infamia est vel iuris vel facti. Neutra afficit delinquentis consanguineos aut affines. Infamia facti contrahitur. Infamia iuris illa est quae casibus iure communi expressis statuitur. Qui infamia iuris laborat. officia et . 8. 12. bonam existimationem apud fideles probos et graves amisit. n. de quo iudicium spectat ad Ordinarium. par.* Privatio vel suspensio ad tempus muneris facultatis vel gratiae iam obtentae. par. par. 2293. 5. 10.* Privatio iuris praecedentiae vel vocis activae et passivae vel iuris ferendi titulos honoris.664 7.* Inhabilitas ad gratias ecclesiasticas aut munia in Ecclesia quae statum clericalem non requirant. nisi cum consilio Capituli. vestem insignia. Poenalis suppressio aut translatio sedis episcopalis est Romano Pontifici reservata. 1. 1. a locorum Ordinariis decerni nequit. par.

Can. CAPUT II. 2296. 1. inhabilitatis poenam infligere una Sedes Apostolica potest. 2295. prudenti Ordinarii iudicio. repelli debet tum a recipiendis ordinibus ad normam can. 987. tum ab exercendo sacro ministerio et ab actibus legitimis ecclesiasticis.665 dignitates ecclesiasticas. dignitatibus. 2297. Iura iam quaesita non amittuntur ob supervenientem inhabilitatem. Qui laborat infamia facti. fuerit. et tandem arceri debet a ministerio in sacris functionibus exercendo. Can. nisi huic addatur poena privationis. . ad exercitium iuris aut muneris ecclesiastici. omnibus perpensis adiunctis et praesertim diuturna rei emendatione. 7. officiis ecclesiasticis. Mulctas pecuniarias iure communi inflictas. recuperata. De peculiaribus clericorum poenis vindicativis. n. non vero in commodum mensae episcopalis aut capitularis. Can. par. Infamia iuris desinit sola dispensatione a Sede Apostolica concessa. 2. ad actus legitimos ecclesiasticos perficiendos. 2. par. Ordinarii locorum erogare debent in pios usus. quarum erogatio non sit eodem iure praefinita. aliasque iure peculiari statutas vel statuendas. infamia facti cum bona existimatio apud fideles probos et graves. par. beneficiis. Si agatur de rebus ad quas assequendas capacitas iure communi statuitur.

2298. 2299.* Inhabilitas ad omnes vel ad aliquot dignitates. 4. 3. 5.* Prohibitio commorandi in certo loco vel territorio.* Prohibitio exercendi sacrum ministerium praeterquam in certa ecclesia.* Privatio poenalis beneficii vel officii cum vel sine pensione. Can.* Privatio alicuius iuris cum beneficio vel officio coniuncti. beneficia aliave munera propria clericorum. vel ad beneplacitum Superioris.* Translatio poenalis ab officio vel beneficio obtento ad inferius. eodem in poenam privari potest solum in casibus iure expressis.* Privatio ad tempus habitus ecclesiastici.666 Can. 10.* Privatio perpetua habitus ecclesiastici. par.* Depositio. si amovibile. 7. Poenae vindicativae quae clericis tantum applicantur. 9. 12.* Praescriptio commorandi in certo loco vel territorio. 11. 8. officia. 1.* Degradatio. sunt: 1.* Suspensio in perpetuum vel ad tempus praefinitum. 6. 2. etiam ob alias rationabiles causas. . Si clericus beneficium inamovibile obtineat.

munera in Ecclesia. ministerio praedicandi. secumfert prohibitionem exercendi ministeria quaevis ecclesiastica et privationem privilegiorum clericalium. secumfert tum suspensionem ab officio. licet eorum titulo fuerit ordinatus. 3. tum etiam privationem illorum quae reus habeat. firmis obligationibus e suscepto ordine exortis et privilegiis clericalibus. Can. 2303.. Si clericus gravia scandala praebeat et monitus non resipiscat. eae poenae necessariae sint ad clerici emendationem aut scandali reparationem. Can. . 2. extra fines suae dioecesis. 2300. salvo praescripto can. et inhabilitatem ad quaelibet officia. in quibus. ex. aut de domo religiosa exempta. dignitates. Depositio. 2304. 2301. dignitates. 2302. Can. quae privatio. dum perdurat. par. prohiberi ad certum tempus. commoretur. officia.. nisi accedat consensus Ordinarii illius loci vel agatur de domo poenitentiae seu emendationis clericis non solum dioecesanis. beneficia. imponantur tantum in casibus gravibus. Can. potest interim privari iure deferendi habitum ecclesiasticum. prudenti Ordinarii iudicio. Clerici obtinentes beneficia. nec scandalum queat aliter removeri. pensiones. par. Nequit clericus privari beneficio aut pensione cuius titulo ordinatus fuit nisi aliunde eius honestae sustentationi provideatur. Tam praescriptio quam prohibitio certo in loco commorandi et collocatio in domo poenitentiae aut in domo religiosa. sed etiam extraneis destinata. Ordinarius nequit praescribere ut clericus certo in loco. possunt etiam aliquo tantum ministerio cum iisdem coniuncto.667 par. confessiones audiendi. 1. etc. praesertim si diu duraturae sint. Superiore eiusdem consentiente. gr. 2303.

iam depositus et habitu clericali privatus. si clericus vere indigeat. Can. quo meliore modo fieri potest. par. quae sola sententia irrogatur. Ordinarius pro sua caritate. Haec poena ferri solummodo potest propter delictum in iure expressum. Degradatio in se continet depositionem. Alia est verbalis seu edictalis. aut si clericus. TITULUS X. 2. 1. par. Sed hoc ultimo in casu. 1. 2305. Can. 3. alia realis. De remediis poenalibus et poenitentiis. si serventur sollemnia praescripta in Pontificali Romano. ita tamen ut omnes suos effectus iuridicos statim habeat sine ulla exsecutione. . par.668 par. par. 2. Ordinarius potest eum perpetuo privare iure deferendi habitum ecclesiasticum. ne cum dedecore status clericalis mendicare cogatur. 3. par. grave adhuc scandalum per annum praebere pergat. ei providere curet. par. perpetuam privationem habitus ecclesiastici et reductionem clerici ad statum laicalem. Poena depositionis infligi nequit. Haec privatio secumfert privationem privilegiorum clericalium et cessationem praescripti can. 2303. 2. 2304. nisi in casibus iure expressis. par. Si clericus depositus non det emendationis signa et praesertim si scandalum dare pergat monitusque non resipiscat. 2.

Tam monitio quam correptio potest esse vel publica vel secreta.669 CAPUT I. vel per epistolam ita tamen ut de receptione et tenore epistolae ex aliquo documento constet. par. Si ex alicuius conversatione scandalum vel gravis ordinis perturbatio oriantur. 2. est locus correptioni. Can. 2309. 2306. etiam per epistolam faciendae. gravis suspicio cadit delicti commissi. Can. 3. 2. Ordinarius per se vel per interpositam personam moneat. 2307.* Correptio. Correptio vel monitio publica fiat vel coram notario aut duobus testibus. si fiat a iudice pro tribunali sedente vel ab Ordinario ante processum criminalem. par. Correptio publica fieri tantum potest adversus reum de delicto convictum vel confessum. par. 4. .* Praeceptum. Remedia poenalia sunt: 1. peculiaribus accommodatae conditionibus personae et facti de quo agitur. Eum qui versatur in proxima occasione delictum committendi vel in quem. 3. 1. Can. 2308. De remediis poenalibus. ex inquisitione peracta. et est iudicialis. Can.* Monitio. ab Ordinario per se vel per interpositam personam.* Vigilantia.

pro Superioris arbitrio et prudentia. par. eum Ordinarius submittat vigilantiae. par. CAPUT II. De monitione et correptione. 3. quam secundum poenitentis contritionem . 1. datur praeceptum. accurate indicetur. Si casus gravitas ferat et praecipue si agatur de eo qui in periculo versetur relabendi in idem crimen. Vigilantia praecipi quoque potest ad augendam poenam. praecipue in recidivos. Poenitentiae non tam secundum quantitatem delicti. Poenitentiae in foro externo imponuntur ut delinquens vel poenam effugiat. 2311. 6. De poenitentiis. Can. Monitionibus et correptionibus incassum factis. 2. 2. par. par.670 par. 2312. Can. par. Tam correptio quam monitio fieri potest semel vel pluries. par. 4. 2310. cum poenae comminatione in casu transgressionis. 1. praecipue si agatur de recidivo. par. Correptio iudicialis vel habetur loco poenae vel fit ad augendam poenam. etsi secreto factae fuerint. Ob delictum aut transgressionem occultam nunquam poenitentia publica imponatur. vel poenae contractae absolutionem aut dispensationem recipiat. vel si ex eisdem effectum sperare non liceat. 5. constare debet ex aliquo documento in secreto archivo Curiae asservando. quo quid agere quidve evitare praeventus debeat. Can.

TITULUS XI.* Peragendi exercitia spiritualia in pia aut religiosa domo per aliquot dies. 2313. De delictis contra fidem et unitatem Ecclesiae.* Erogandi eleemosynas in pios usus. pensatis qualitatibus personarum et delictorum adiunctis. par. 5. Poenitentias Ordinarius pro sua prudentia addere potest poenali remedio monitionis et correptionis. 1. .671 moderandae sunt. par. Can. 2. 3. 4. PARS TERTIA.* Recitandi determinatas preces. 2. Praecipuae poenitentiae sunt praecepta: 1.* Peragendi piam aliquam peregrinationem vel alia pietatis opera. DE POENIS IN SINGULA DELICTA.* Servandi peculiare ieiunium.

infames declarentur. et clerici. est speciali modo Sedi Apostolicae reservata. deponantur. repetita inutiliter monitione. 1.* Incurrunt ipso facto excommunicationem. si quod in Ecclesia habeant. quod si intra sex menses a contracta poena completos suspectus de haeresi sese non emendaverit. dignitate. officio aliove munere. 2. Suspectus de haeresi. degradentur. actibus legitimis prohibeatur. Can. par. monitione incassum praemissa. resipiscentem. priventur beneficio. 188. . haereticorum poenis obnoxius. habeatur tanquam haereticus. par. 2314. et clericus praeterea. idem Ordinarius. iterata monitione. haeresis vel schismatis ad forum externum Ordinarii loci quovis modo deductum fuerit. 2. 3. 1. in foro conscientiae impertienda. potest deinde a peccato absolvi a quolibet confessario in foro conscientiae. clerici. qui monitus causam suspicionis non removeat. firmo praescripto can. Absolutio ab excommunicatione de qua in par.* Nisi moniti resipuerint. 2315. sua auctoritate ordinaria in foro exteriore absolvere potest. 4. Abiuratio vero habetur iuridice peracta cum fit coram ipso Ordinario loci vel eius delegato et saltem duobus testibus.* Si sectae acatholicae nomen dederint vel publice adhaeserint. non vero Vicarius Generalis sine mandato speciali. praevia abiuratione iuridice peracta aliisque servatis de iure servandis. Omnes a christiana fide apostatae et omnes et singuli haeretici aut schismatici: 1. suspendatur a divinis. ipso facto infames sunt et. n.672 Can. ita vero absolutus. etiam per voluntariam confessionem. Si tamen delictum apostasiae. pensione.

1258. par. . Qui quoquo modo haeresis propagationem sponte et scienter iuvat. 2319. par. Auctores et editores qui sine debita licentia sacrarum Scripturarum libros vel earum adnotationes aut commentarios imprimi curant. Can. itemque eosdem libros aliosve per apostolicas litteras nominatim prohibitos defendentes aut scienter sine debita licentia legentes vel retinentes. 1063. par. Pertinaciter docentes vel defendentes sive publice sive privatim doctrinam. salvis aliis poenis quas sententia damnationis forte statuerit. 1.* Qui matrimonio uniuntur cum pacto explicito vel implicito ut omnis vel aliqua proles educetur extra catholicam Ecclesiam. opere publici iuris facto. par. aut qui communicat in divinis cum haereticis contra praescriptum can. 2317. suspectus de haeresi est. post monitionem. qui apostasiam. 2.* Qui matrimonium ineunt coram ministro acatholico contra praescriptum can. 1. sed non uti formaliter haeretica. haeresim. 2. In excommunicationem Sedi Apostolicae speciali modo reservatam ipso facto incurrunt. haereticorum et schismaticorum. Can. schisma propugnant. necessarias ad reparandum scandalum duxerit. Can.673 Can. 2318. vel quas Ordinarius. 2316. editores librorum apostatarum. 1. quae ab Apostolica Sede vel a Concilio Generali damnata quidem fuit. Subsunt excommunicationi latae sententiae Ordinario reservatae catholici: 1. arceantur a ministerio praedicandi verbum Dei audiendive sacramentales confessiones et a quolibet docendi munere. incidunt ipso facto in excommunicationem nemini reservatam.

2. suspendantur a Missae celebratione ad tempus ab Ordinario secundum diversa rerum adiuncta. 2322. nn. De delictis contra religionem. et clericus praeterea est deponendus. 2320. . et insuper laicus quidem privetur pensione aut munere. 2 . sunt praeterea suspecti de haeresi. 4. excommunicationem ipso facto contrahit. si quod habeat in Ecclesia. par. Sacerdotes qui contra praescripta can. 806.* Si Missae celebrationem simulaverit aut sacramentalem confessionem exceperit. Ii de quibus in par. praefiniendum. est ipso facto infamis. incurrit in excommunicationem latae sententiae specialissimo modo Sedi Apostolicae reservatam. 1.674 3. Can. Ad ordinem sacerdotalem non promotus: 1. speciali modo Sedi Apostolicae reservatam. Qui species consecratas abiecerit vel ad malum finem abduxerit aut retinuerit. est suspectus de haeresi. 808 praesumpserint Missam eodem die iterare vel eam celebrare non ieiuni. Can. Can. TITULUS XII.* Parentes vel parentum locum tenentes qui liberos in religione acatholica educandos vel instituendos scienter tradunt. par.4. 2321.* Qui scienter liberos suos acatholicis ministris baptizandos offerre praesumunt. 1.

2323. Can. Can. salvis poenis iure statutis contra aliquos actus superstitiosos vel sacrilegia. aut scienter vendit. Can. vel. Qui superstitionem exercuerit vel sacrilegium perpetraverit. 828.* Si alia munia sacerdotalia usurpaverit. 827. Ecclesiae vel coemeterii violatores. ab Ordinario pro gravitate culpae puniantur.675 aliisque poenis pro gravitate culpae puniatur. distribuit vel publicae fidelium venerationi exponit. par. non exclusa. 2. maxime clericus. 1207. 2325. 1172. Can. Can. de quibus in can. prudenti Ordinarii arbitrio puniatur. 1. 2326. ab Ordinario pro gravitate culpae puniatur. si res ferat. Qui deliquerint contra praescriptum can. 2329. interdicto ab ingressu ecclesiae aliisque congruis poenis ab Ordinario pro gravitate delicti puniantur. ipso facto excommunicationem Ordinario reservatam contrahit. 2324. 2328. clericus vero deponatur. Qui falsas reliquias conficit. sit ipso facto infamis. 2327. Can. si de laicis agatur. excommunicatione. Qui cadavera vel sepulcra mortuorum ad furtum vel alium malum finem violaverit. interdicto personali puniatur. Qui blasphemaverit vel periurium extra iudicium commiserit. 840. Quaestum facientes ex indulgentiis plectuntur ipso facto excommunicatione Sedi Apostolicae simpliciter reservata. pro gravitate culpae ab Ordinario puniatur. et clericus praeterea deponatur. suspensione aut beneficii vel officii ecclesiastici privatione. . Can.

censuris aliisve poenis coerceantur. quocunque nomine . et dignitatibus. 2. 2331. decretis. Qui Romano Pontifici vel proprio Ordinario aliqilid legitime praecipienti vel prohibenti pertinaciter non obtemperant. Capitula aliaeve personae morales. a legibus. Quod attinet ad poenas statutas in delicta quae in eligendo Summo Pontifice committi possunt. pro gravitate culpae puniantur. priventur. unice standum const.676 TITULUS XIII. congruis poenis. beneficiis aliisve muneribus. 25. episcopalis vel cardinalitiae fuerint. Pii X Vacante Sede Apostolica. si religiosi. voce activa et passiva atque officio. par. Conspirantes vero contra auctoritatem Romani Pontificis eiusve Legati vel proprii Ordinarii aut contra eorum legitima mandata. De delictis contra auctoritates. 1904. itemque subditos ad inobedientiam erga ipsos provocantes. sunt suspecti de haeresi et ipso facto contrahunt excommunicationem Sedi Apostolicae speciali modo reservatam. Omnes et singuli cuiuscunque status. personas. Can. Can. censuris non exclusis. 1. par. 2330. gradus seu conditionis etiam regalis. Dec. mandatis Romani Pontificis pro tempore exsistentis ad universale Concilium appellantes. Can. res ecclesiasticas. 2332. Universitates vero. Collegia. si sint clerici.

Recurrentes ad laicam potestatem ad impediendas litteras vel acta quaelibet a Sede Apostolica vel ab eiusdem Legatis profecta. Nomen dantes sectae massonicae aliisve eiusdem generis associationibus quae contra Ecclesiam vel legitimas civiles potestates machinantur. mandata. Excommunicatione latae sententiae speciali modo Sedi Apostolicae reservata plectuntur: 1. Insuper clerici et religiosi nomen dantes sectae massonicae aliisque similibus associationibus denuntiari debent Sacrae Congregationi S. poena suspensionis vel privationis ipsius beneficii. interdictum speciali modo Sedi Apostolicae pariter reservatum incurrunt. officii. par. 2335. Can. 2336. Can. Clerici qui delictum commiserunt de quo in can. . par. vel decreta contra libertatem aut iura Ecclesiae edunt.* Qui impediunt directe vel indirecte exercitium iurisdictionis ecclesiasticae sive interni sive externi fori. 2. praeter poenas citatis canonibus statutas. aut eorum causa sive eos ad quos pertinent litterae vel acta sive alios laedentes vel perterrefacientes. 2333. Can. pensionis aut muneris. 1. 2335. si qua forte in Ecclesia habeant. Officii. ipso facto subiaceant excommunicationi Sedi Apostolicae speciali modo reservatae. 2334. dignitatis. ad hoc recurrentes ad quamlibet laicalem potestatem. 2334. eorumve promulgationem vel exsecutionem directe vel indirecte prohibentes. Can.* Qui leges. contrahunt ipso facto excommunicationem Sedi Apostolicae simpliciter reservatam. religiosi autem privatione officii et vocis activae ac passivae aliisque poenis ad normam constitutionum plectantur. 2.677 nuncupentur.

non exclusa. 2337. congruenter satisfecerint. . Qui causam dederunt interdicto locali aut interdicto in communitatem seu collegium. interdictum ab ingressu ecclesiae ipso iure contrahunt. par. 2. 1. 1. puniatur. incurrunt ipso facto in excommunicationem Sedi Apostolicae simpliciter reservatam. publicas pro se subscriptiones promovere. Eodem modo puniat Ordinarius sacerdotem qui multitudinem quoquo modo excitet ad impediendum ingressum in paroeciam sacerdotis legitime nominati in parochum aut oeconomum. donec.678 Can. par. suspensos post sententiam declaratoriam vel condemnatoriam. arbitrio eius cuius sententiam contempserunt. ausus fuerit turbas ciere. interdictos. suspensione. secundum prudens Ordinarii iudicium. par. 2. Si parochus. par. ipso facto incurrunt in excommunicationem Sedi Apostolicae simpliciter reservatam. par. Scienter celebrantes vel celebrari facientes divina in locis interdictis vel admittentes ad celebranda officia divina per censuram vetita clericos excommunicatos. 2338. Can. ad impediendum exercitium ecclesiasticae iurisdictionis. sunt ipso facto personaliter interdicti. par. populum sermonibus aut scriptis excitare aliaque similia agere. 3. itemque clerici scienter et sponte in divinis cum eodem communicantes et ipsum in divinis officiis recipientes. Impendentes quodvis auxilium vel favorem excommunicato vitando in delicto propter quod excommunicatus fuit. 4. Absolvere praesumentes sine debita facultate ab excommunicatione latae sententiae specialissimo vel speciali modo Sedi Apostolicae reservata. pro gravitate culpae. si res ferat.

non obtenta ab Ordinario loci licentia. par. si alium Episcopum etiam mere titularem. R. Plectuntur ipso facto excommunicatione Sedi Apostolicae simpliciter reservata: 1. 2340. 2. aliosve sive excommunicatos sive interdictos contra praescriptum can. contrahit ipso facto excommunicationem Sedi Apostolicae speciali modo reservatam. Si clericus in censura suspensionis per semestre perseveraverit. E. 2342. aliam personam privilegio fori fruentem. Can. interdictum ab ingressu ecclesiae Ordinario reservatum. Si quis contra praescriptum can. est de haeresi suspectus. vel Ordinarium proprium. privetur beneficiis aut officiis. contrahunt excommunicationem latae sententiae nemini reservatam. vel haereticos. clericus quidem incurrit ipso facto in suspensionem ab officio reservatam Ordinario. laicus autem congruis poenis pro gravitate culpae a proprio Ordinario puniatur. cuiuscunque generis aut conditionis vel sexus sint. vel Abbatem aut Praelatum nullius.679 Can. sponte vero sepulturam eisdem donantes. Qui ausi fuerint mandare seu cogere tradi ecclesiasticae sepulturae infideles. per annum insorduerit in censura excommunicationis. exacto a monitione mense. et si. schismaticos. in earum monasteria sine . demum si.* Clausuram monialium violantes. 1240. Can. Cardinalibus vel Legatis Sedis Apostolicae. obdurato animo. graviter moneatur. 2341. 1. 2339. excommunicationem latae sententiae Sedi Apostolicae simpliciter reservatam. 1. 120 ausus fuerit ad iudicem laicum trahere aliquem ex S. vel Officialibus maioribus Romanae Curiae ob negotia ad eorum munus pertinentia. si qua in Ecclesia forte habeat. a contumacia non recesserit. par. apostatas a fide. Si quis. par. Can. vel aliquem ex supremis religionum iuris pontificii Superioribus.

. et est ipso facto vitandus.* Mulieres violantes regularium virorum clausuram et Superiores aliique. Episcopi etiam titularis tantum.* Privetur beneficiis. Qui in personam S. si quod in Ecclesia habeat. 3.680 legitima licentia ingrediendo. pensionibus et quolibet munere. 3. par. eas cuiuscunque aetatis introducentes vel admittentes. 2. 3. Archiepiscopi. par. Qui in personam Patriarchae. pariterque eos introducentes vel admittentes. par. 2. praeterea suspendantur per tempus pro gravitate culpae ab Ordinario definiendum. dignitatibus. E.* In excommunicationem incurrit latae sententiae Sedi Apostolicae speciali modo reservatam. et praeterea religiosi introducentes vel admittentes priventur officio. 2. quicunque ii sint. si quod habeant. incurrit in excommunicationem latae sententiae Sedi Apostolicae speciali modo reservatam.* Moniales e clausura illegitime exeuntes contra praescriptum can.*" Clericus est degradandus.* Est ipso iure infamis. officiis.* Excommunicationem contrahit latae sententiae Sedi Apostolicae specialissimo modo reservatam. quod si clerici sint. R. 2. Qui violentas manus in personam Romani Pontificis iniecerit: 1. 3. Can. Cardinalis vel Legati Romani Pontificis: 1. 1.* Est ipso iure infamis. et voce activa ac passiva. 2343. 601.

ad quos iure pertinent. hoc delictum committens vel in eodem consentiens. pensionibus priventur atque inhabiles ad eadem declarentur. decreta. per censuras quoque. quod si eiusdem ecclesiae seu bonorum patronus fuerit. si res ferat. iniuriis affecerit. Can. ab Ordinario non solum ad instantiam partis. quandiu bona ipsa integre restituerit. ae deinde a Sede Apostolica absolutionem impetraverit. sententias excitaverit. Can. S. ad satisfactionem praestandam. Qui Romanum Pontificem. beneficiis. concionibus. 2344. 2346.681 par. sed etiam ex officio adigatur. R. qui praeterea aliis poenis. puniatur. decisiones. praeterea dignitatibus. privetur praeterea beneficiis quibuslibet. subiaceat ipso facto excommunicationi Ordinario proprio reservatae. libellis sive directe sive indirecte. Qui in personam aliorum clericorum vel utriusque sexus religiosorum. Can. pro gravitate culpae et scandali reparatione. Legatum Romani Pontificis. sive mobilia sive immobilia. E. sive corporalia sive incorporalia. per se vel per alios in proprios usus convertere et usurpare praesumpserit aut impedire ne eorundem fructus seu reditus ab iis. excommunicationi tandiu subiaceat. Si quis bona ecclesiastica cuiuslibet generis. clericus vero. aut simultates vel odia contra eorundem acta. Usurpantes vel detinentes per se vel per alios bona aut iura ad Ecclesiam Romanam pertinentia. ad alia quaelibet . percipiantur. etiam iure patronatus eo ipso privatus exsistat. 4. officiis. Tribunalia Sedis Apostolicae eorumque officiales maiores. Cardinalem. proprium Ordinarium publicis ephemeridibus. pro suo prudenti arbitrio eum puniat. aliisve congruis poenis vel poenitentiis. Sacras Congregationes Romanas. subiaceant excommunicationi latae sententiae speciali modo Sedi Apostolicae reservatae. et si clerici fuerint. praedictum impedimentum removerit. 2345.

ab Ordinario. 3. etiam per censuram. Qui legatum vel donationem ad causas pias sive actu inter vivos sive testamento. 1. Can. qui bona ecclesiastica alienare praesumpserit aut in iis alienandis consensum praebere contra praescripta can.* Si agatur de re cuius pretium sit supra mille. solvant duplum favore ecclesiae vel piae causae laesae. etiam per fiduciam. etiam per censuram urgenda. ceteri clerici suspendantur ad tempus ab Ordinario definiendum. . Firma nullitate actus et obligatione. par. administrator.682 inhabilis efficiatur et a suorum ordinum exsecutione. omnes quovis modo reos sive dando sive recipiendo sive consensum praebendo. restituendi bona illegitime acquisita ac reparandi damna forte illata. 2347. Superior vel oeconomus religiosus. Ordinarius vero aliique clerici. 1532: 1. 534. 2348. ad id cogatur. praeter alias congruas poenas a Superioribus infligendas. munus in Ecclesia obtinentes. privetur patronus iure patronatus. officium. 2. proprio officio et habilitate ad cetera officia. sed infra triginta millia libellarum. manet praeterea excommunicatio latae sententiae nemini reservata. obtinuerit et implere negligat. etiam post integram satisfactionem et absolutionem. munere administratoris.* Si agatur de re cuius pretium non excedit mille libellas.* Quod si beneplacitum apostolicum. congruis poenis a legitimo Superiore ecclesiastico puniatur. Can. dignitatem. sui Ordinarii arbitrio suspendatur. in memoratis canonibus praescriptum. beneficium. et can. fuerit scienter praetermissum.

sepultura ecclesiastica priventur ad normam can. incurrunt. 1. matre non excepta. bonam famam ac bonos mores. praeterea deponantur. De delictis contra vitam. 1240. n. et a beneficiis aut officiis curam animarum interni vel externi fori adnexam habentibus removeantur. suspendantur ad tempus ab Ordinario definiendum. Servato praescripto can. proprietatem. par. Can. 1. libertatem. cuiuscunque dignitatis sint. si sint clerici. secus.683 Can. 2349. . donec satisfecerint. TITULUS XIV. 2. 2351. 1. et si sint clerici. 1240. in excommumcationem latae sententiae Ordinario reservatam. par. Recusantes praestationes legitime debitas ad normam can. subsunt ipso facto excommunicationi Sedi Apostolicae simpliciter reservatae. par. duellum perpetrantes aut simpliciter ad illud provocantes vel ipsum acceptantes vel quamlibet operam aut favorem praebentes. si quidem mors secuta sit. 3. 2350. 1. par. par. arceantur ab actibus legitimis ecclesiasticis et. Qui in seipsos manus intulerint. Can. n. 463. 1507. par. nec non de industria spectantes illudque permittentes vel quantum in ipsis est non prohibentes. effectu secuto. 1. Procurantes abortum. 4. prudenti arbitrio Ordinarii puniantur.

684 par. si quod in Ecclesia habeat. sive virum aut mulierem ad religionem ingrediendam vel ad emittendam religiosam professionem tam sollemnem quam simplicem. 2354. 2352. incendii vel malitiosae ac valde notabilis rerum destructionis. Si quis non re. raptus impuberum alterutrius sexus. 1. Can. Excommunicatione nemini reservata ipso facto plectuntur omnes. et. par. 2. censuris. privatione officii ac beneficii. dignitatis. par. furti qualificati vel non qualificati in re valde notabili. poenitentiis. sed insciis vel contradicentibus parentibus aut tutoribus. Can. Qui intuitu matrimonii vel explendae libidinis causa rapuerit mulierem nolentem vi aut dolo. reus vero homicidii culpabilis degradetur. sed praeterea congruis poenis ac . vel mulierem minoris aetatis consentientem quidem. Ipsi vero duellantes et qui eorum patrini vocantur. a tribunali ecclesiastico puniatur. ipso iure exclusus habeatur ab actibus legitimis ecclesiasticis et a quolibet munere. Can. non solum potest ad normam can. firmo onere reparandi damna. gravis mutilationis vel vulnerationis vel violentiae. qui quoquo modo cogant sive virum ad statum clericalem amplectendum. usurae. Laicus qui fuerit legitime damnatus ob delictum homicidii. Clericus vero qui aliquod delictum commiserit de quibus in par. sed verbis vel scriptis vel alia quavis ratione iniuriam cuiquam irrogaverit vel eius bonam famam laeserit. ipso iure exclusus habeatur ab actibus legitimis ecclesiasticis et insuper aliis poenis pro gravitate culpae plectatur. pro diversa reatus gravitate. tam perpetuam quam temporariam. sunt praeterea ipso facto infames. 1938 cogi ad debitam satisfactionem praestandam damnaque reparanda. etiam depositione. qualibet etiam dignitate fulgentes. venditionis hominis in servitutem vel alium malum finem. 1. rapinae. 2. Can. 1618. 2355. 2353. si res ferat.

Qui publicum adulterii delictum commiserint. par. Clerici in sacris sive saeculares sive religiosi concubinarii. ipso facto infames sunt. obstante coniugali vinculo. incestum cum consanguineis aut . vel ob alia delicta contra sextum decalogi praeceptum legitime fuerint damnati. praeter poenas de quibus in can. Clerici in minoribus ordinibus constituti. aliud matrimonium.685 poenitentiis puniri. lenocinium. etsi tantum civile. attentaverint. 2357. non exclusa. servato praescripto can. Si delictum admiserint contra sextum decalogi praeceptum cum minoribus infra aetatem sexdecim annorum. idest qui. Bigami. vel ob stuprum. suspensione aut remotione ab officio et beneficio. 2. praeter alias poenas quas Ordinarius infligendas iudicaverit. vel adulterium. pro gravitate culpae puniantur etiam dimissione e statu clericali. monitione inutiliter praemissa. Can. par. si de clericis agatur et causa ferat. 1. Laici legitime damnati ob delicta contra sextum cum minoribus infra aetatem sexdecim annorum commissa. 2357. Can. cogantur ab illicito contubernio recedere et scandalum reparare suspensione a divinis. bestialitatem. 2. dignitatis. 2176-2181. si his locus sit. sodomiam. in illicito contubernio persistant. par. spreta Ordinarii monitione. privatione fructuum officii. incestum. stuprum. pro diversa reatus gravitate excommunicentur vel personali interdicto plectantur. par. excludantur ab actibus legitimis ecclesiasticis. et si. vel in concubinatu publice vivant. donec signa verae resipiscentiae dederint. 1. beneficii. 2358. Can. sunt ipso facto infames. lenocinium. sodomiam. Can. rei alicuius delicti contra sextum decalogi praeceptum. 2359. ut aiunt. si delicti adiuncta id suadeant. 2356.

dignitatis et pensionis ecclesiasticae extendi possunt. praeter alias poenas in propriis cuiusque constitutionibus statutas. decretis vel rescriptis scienter utentes incurrunt ipso facto in excommunicationem speciali modo Sedi Apostolicae reservatam. par. De crimine falsi. munere. 3. Si quis in precibus ad rescriptum a Sede Apostolica vel a loci Ordinario impetrandum fraude vel dolo verum reticuerit aut falsum exposuerit. Clerici delictum de quo in par. 2. et in casibus gravioribus deponantur. infames declarentur. par. Can. religiosi autem priventur omnibus officiis quae in religione habent et voce activa ac passiva. TITULUS XV. dignitate. Omnes fabricatores vel falsarii litterarum. suspendantur. beneficio. priventur. congruis poenis secundum casus gravitatem coerceantur. 2361. 2360. Si aliter contra sextum decalogi praeceptum deliquerint. Can. decretorum vel rescriptorum Sedis Apostolicae vel iisdem litteris. quolibet officio. 1 committentes aliis poenis praeterea coerceantur. si quod habeant. par. non excepta officii vel beneficii privatione. 1. officii.686 affinibus in primo gradu exercuerint. quae usque ad privationem beneficii. maxime si curam animarum gerant. potest a suo .

TITULUS XVI. firmo praescripto can. a qua nequit ullo in casu absolvi. . 45. pro gravitate delicti coerceantur. salvo praescripto ean. firmis peculiaribus poenis in aliqua huius generis delicta iure statutis. Litterarum vel actorum ecclesiasticorum tam publicorum quam privatorum fabricatores vel falsarii vel huiusmodi documentis scienter utentes. 1. 2406. 1054. 2364. si qua inde secuta sint. De delictis in administratione vel susceptione ordinum aliorumque Sacramentorum. pro viribus reparaverit. Minister qui ausus fuerit Sacramenta administrare illis qui iure sive divino sive ecclesiastico eadem recipere prohibentur. imposita insuper gravi ac diuturna poenitentia. nisi falsam denuntiationem formaliter retractaverit. 894. Can. suspendatur ab administrandis Sacramentis per tempus prudenti Ordinarii arbitrio definiendum aliisque poenis pro gravitate culpae puniatur. 2363.687 Ordinario pro culpae gravitate puniri. ipso facto incurrit in excommunicationem speciali modo Sedi Apostolicae reservatam. et damna. firmo praescripto can. Si quis per seipsum vel per alios confessarium de sollicitationis crimine apud Superiores falso denuntiaverit. Can. par. 2362. Can.

idque etiam in mortis articulo. et inhabilis ad ea omnia declaretur. excepto casu quo moribundus recuset alii confiteri. Qui sollicitationis crimen de quo in can. par. licet non approbatus ad confessiones. 2365. possit excipere morientis confessionem. quia ad id a complice confessario sive directe sive indirecte inductus est. Can. 904. par. sed ideo ita se gerit. Can. suspendatur a celebratione Missae et ab audiendis sacramentalibus confessionibus vel etiam pro delicti gravitate inhabilis ad ipsas excipiendas declaretur. 2368. qui scienter omiserit eum. 1. Absolvens vel fingens absolvere complicem in peccato turpi incurrit ipso facto in excommunicationem specialissimo modo Sedi Apostolicae reservatam.688 Can. intra mensem denuntiare contra praescriptum can. 2366. 2367. voce activa et passiva. a quo sollicitatus fuerit. privetur omnibus beneficiis. 1. Can. Fidelis vero. non absolvendus nisi . est ipso facto suspensus a divinis. si vero facultatis sibi factae limites praetergredi praesumpserit. non confitetur. et in casibus gravioribus degradationi quoque subiiciatur. incurrit in excommunicationem latae sententiae nemini reservatam. sine gravi aliqua exoritura infamia et scandalo. Sacerdos qui sine necessaria iurisdictione praesumpserit sacramentales confessiones audire. par. eadem facultate eo ipso privatus exsistat. Eandem excommunicationem non effugit absolvens vel fingens absolvere complicem qui peccatum quidem complicitatis. suspendatur. ipso facto suspensus est ab audiendis confessionibus. si alius sacerdos. qui vero a peceatis reservatis absolvere. 2. par. commiserit. 2. a quo nondum est absolutus. dignitatibus. Presbyter qui nec a iure nec ex Romani Pontificis concessione facultatem habens sacramentum confirmationis ministrare ausus fuerit. 904.

et qui consecrationem recipit sine apostolico mandato contra praescriptum can. clerici praeterea suspensionem incurrunt Sedi Apostolicae reservatam. Episcopi vel. etiam episcopali dignitate aucti. 953.* Qui contra praescriptum can. obnoxius est poenis. Omnes. par. Quicunque praescriptum can. 2369. qui vero indirecte tantum. qui recipere ordines praesumunt ab excommunicato vel suspenso vel interdicto post sententiam declaratoriam vel condemnatoriam. 2. alienum subditum sine Ordinarii proprii litteris dimissoriis ordinaverint. ipso facto contrahunt. 889. qui sigillum sacramentale directe violare praesumpserit. Can. pro reatus gravitate plectatur salutari poena. donec Sedes Apostolica eos dispensaverit. 2372. In suspensionem per annum ab ordinum collatione Sedi Apostolicae reservatam ipso facto incurrunt: 1. 2373. quae potest esse etiam excommunicatio. Episcopus aliquem consecrans in Episcopum. Confessarium. 2370. presbyteri assistentes. manet excommunicatio specialissimo modo Sedi Apostolicae reservata. Can. ipso iure suspensi sunt. 2368. qui vero bona fide a quopiam eorum sit ordinatus. schismatico. loco Episcoporum. par.689 postquam obligationi satisfecerit aut se satisfacturum serio promiserit. 2 temere violaverit. Can. exercitio careat ordinis sic recepti donec dispensetur. par. Can. aut a notorio apostata. 2. 955. qui per simoniam ad ordines scienter promoverint vel promoti fuerint aut alia Sacramenta ministraverint vel receperint. Can. haeretico. 2371. 1. de quibus in can.* . sunt suspecti de haeresi. Sedi Apostolicae reservatam. par. Suspensionem a divinis. 1.

4. 994. donec ab Ordinario dispensationem obtinuerint.* Qui aliquem ad ordines maiores sine titulo canonico promoverint contra praescriptum can. 3. 2374. de quibus in can. promoverint. Qui sine litteris vel cum falsis dimissoriis litteris. irregularitate aliove impedimento. 966. qui alibi tanto tempore moratus sit ut canonicum impedimentum contrahere ibi potuerit. Catholici qui matrimonium mixtum. sine Ecclesiae dispensatione inire ausi fuerint. De delictis contra obligationes proprias status clericalis vel religiosi. vel per saltum ad ordines malitiose accesserit. etiam cum litteris dimissorialibus proprii Superioris. religiosum. vel ante canonicam aetatem.* Qui. gravibus poenis secundum rerum adiuncta puniatur. est ipso facto a recepto ordine suspensus. Can. TITULUS XVII. 7. 2375. 993. nisi legitime probatum fuerit aliquem e casibus occurrere. n. ordinaverint contra praescriptum can. ipso facto ab actibus legitimis ecclesiasticis et Sacramentalibus exclusi manent. 4. 5 1. 974.690 Qui subditum proprium. etsi validum. Can. ad familiam pertinentem quae sit extra territorium ipsius ordinantis. salvo legitimo privilegio. . n. qui autem sine litteris testimonialibus vel detentus aliqua censura.

par. 3. . par. Can. Clerici vel religiosi mercaturam vel negotiationem per se aut per alios exercentes contra praescriptum can. n. graviter moneantur. transacto inutiliter mense a monitione. Can. 131. 1 contumaces. contra praescriptum can. Sacerdotes contra praescriptum can. ab ordinibus receptis suspendantur. resipuerint. clerici autem maiores. post tres menses ab hac ultima monitione deponantur.136. dignitatem obtinet cum onere residentiae. quod ad clericos minores attinet. 136. 2381. 2376. ab Ordinario congruis poenis ad illud cogantur. 2377. qui ecclesiae vel alicui pio loco vel pauperibus distribuat. eosque tradere debet Ordinario. Ordinarius pro suo prudenti arbitrio puniat. 142. suspendantur pro diversa reatus gravitate. nec.* Eo ipso privatur omnibus fructibus sui beneficii vel officii pro rata illegitimae absentiae. Sacerdotes qui neque ab Ordinario dispensati neque legitimo impedimento detenti examen de quo in can. 188. moniti.691 Can. si illegitime absit: 1. quod si fuerint religiosi confessarii curam animarum non gerentes. Clerici maiores qui in sacro ministerio ritus et caeremonias ab Ecclesia praescriptas graviter negligant et moniti sese non emendaverint. 2378. 2380. congruis poenis pro gravitate culpae ab Ordinario coerceantur. 130 facere renuerint. Can. Qui officium. eos ab audiendis saecularium confessionibus suspendat. beneficium. rursus. Can. Can. salvo praescripto can. Clerici. 7. servetur praescriptum eiusdem can. et si ad vitae genus a statu clericali alienum notorie transierint. habitum ecclesiasticum et tonsuram clericalem non gestantes. 2379.

a proprio Ordinario pro gravitate culpae puniatur. ab Ordinario coerceatur ad normam can. 2182-2185. sanctissimae Eucharistiae. si quod in religione habeat. comminatione poenarum. Episcopus gradatim compellat monitionibus. si religiosit laicalis aut non exempta. proprio Superiori maiori vel. puerorum populique institutionem. puniatur secundum . non conscripserit aut servaverit. cum autem redierit. ad normam can. custodiam ecclesiae paroecialis. subtractione portionis fructuum iis assignandae qui illorum vices suppleant. Canonicum theologum et poenitentiarium in suis muneribus obeundis negligentes. Religiosus fugitivus ipso facto incurrit in privationem officii. Ordinario loci in quo commoratur. 2168-2175. 2384. Parochus qui paroeciales libros diligenter. 2383. et in suspensionem proprio Superiori maiori reservatam. suspensione a beneficio plectat. et si redierit.692 2. religiosus. Can. Can. si sit in sacris. reservatam. apostata a religione. dignitate privetur. Can. privilegiis omnibus suae religionis privatus. Si parochus graviter neglexerit Sacramentorum administrationem. perpetuo caret voce activa et passiva. ipso iure incurrit in excommunicationem. sacrorum oleorum. 2386. ac praeterea aliis poenis pro gravitate culpae a Superioribus puniri debet ad normam constitutionum. ab actibus legitimis ecclesiasticis est exclusus. 2382. Can. negligentia vero producta per aliud semestre. et perdurante per integrum annum negligentia post monitionem. infirmorum assistentiam. ad normam iuris. concionem diebus dominicis ceterisque festis. 646. Firmo praescripto can.* Officio. Can. ipso beneficio privet. beneficio. 2385.

tempore ab Ordinario pro adiunctorum diversitate praefinito. Can. 2387. Quod si sint professi votorum simplicium perpetuorum tam in Ordinibus quam in Congregationibus religiosis. De delictis in collatione. excommunicatio tenet latae sententiae Ordinario reservata. et si constitutiones nihil de hoc caveant. etiam officii. omnes ut supra. non resipuerint. incurrunt in excommunicationem latae sententiae Sedi Apostolicae simpliciter reservatam. Can. par. si moniti. si in maioribus.188. Can. . firmo praescripto can. n. e statu clericali abiiciatur. donec Sedi Apostoticae aliter visum fuerit. graviter moneantur et. Religiosi legem vitae communis constitutionibus praescriptae in re notabili violantes. officiorum et beneficiorum ecclesiasticorum. clerici praeterea. par. puniantur etiam privatione vocis activae et passivae et. itemque omnes cum aliqua ex praedictis personis matrimonium etiam civiliter tantum contrahere praesumentes. ipso facto suspensus manet. TITULUS XVIII.693 constitutiones. emendatione non secuta. si sit in minoribus ordinibus constitutus. susceptione et dimissione dignitatum. si Superiores sint. Religiosus clericus cuius professio ob admissum ab ipso dolum nulla fuerit declarata. 2389. 2. degradentur. Superior maior pro gravitate culpae poenas infligat. 1. 5. 2388. Clerici in sacris constituti vel regulares aut moniales post votum sollemne castitatis.

laici vel saecularis potestas sese illegitime. ipso facto inhabilis. nominandi. contra libertatem canonicam.694 Can. Can. 2. par. 1. fit ad officium vel beneficium. 2. 729. si quod habeant. peracta canonica electione. propter eam quoquo modo gravantes. 2390. Firmo praescripto can. 2. Quod si electioni a collegio clericorum vel religiosorum peragendae. Can. . 2392.* Ipso facto privati in perpetuum manent iure eligendi.* Incurrunt in excommunicationem latae sententiae Sedi Apostolicae simpliciter reservatam. Clerici vel laici qui indignum scienter praesentaverint vel nominaverint. par. qui vero suae electioni taliter factae scienter consenserit. beneficiis aut dignitatibus ecclesiasticis: 1. delictum perpetrantes simoniae in quibuslibet officiis. possunt pro gravitate culpae ab Ordinario puniri. par. pro modo culpae puniantur. par. electores qui hanc immixtionem sollicitaverint vel sponte admiserint. Libertatem electionum ecclesiasticarum quovis modo per se vel per alios impedientes. de quo agitur. iure praesentandi vel nominandi ipso facto pro ea vice carent. 3. 2391. Singuli vero electores qui substantialem electionis formam scienter non servaverint. ipso facto privatur pro ea vice iure ad novam electionem procedendi. Collegium quod indignum scienter elegerit. 1. ipso facto privati sunt pro ea vice iure eligendi. vel electores aut electum. par. immiscere praesumpserint. praesentandi.

officium vel dignitatem ecclesiasticam propria auctoritate occupaverit vel.* Per suspensionem. praesentatos vel nominatos ante litterarum exhibitionem admittentes. si res ferat. officium. dignitatis occupatione eorumque regimine vel administratione statim. Clericus.* Sit ipso iure ad eadem inhabilis et praeterea ab Ordinario pro gravitate culpae puniatur. Qui scienter acceptat collationem officii. dignitatis antea obtentae et. Can. recedere. neglecta auctoritate illius cui confirmatio vel institutio competit. beneficii vel dignitatis de iure non vacantis et patiatur se in eius possessionem immitti. 3. praesentatus. Can. si. huiusmodi electos.695 3. ipso facto a iure eligendi. 2395. cogatur a beneficii. Can. conventus aliique omnes ad quos spectat. officii. sit ipso facto inhabilis ad illa postea assequenda aliisque poenis pro modo culpae puniatur. beneficium aut dignitatem ecclesiasticam conferre praesumpserint. Qui beneficium. quibus de iure debet: 1. praesentandi. qui assecutus pacificam possessionem officii vel beneficii cum priore . suo iure pro ea vice ipso facto privati manent. ad ea electus. nominandi vel praesentandi suspensi maneant ad beneplacitum Sedis Apostolicae. vel nominandi legitime fruuntur.* Capitula vero. 2393. 2394. officii. nominatus in eorundem possessionem vel regimen seu administrationem sese ingesserit. privationem beneficii. monitione praemissa. Can. etiam per depositionem. praeterea suspendantur. Omnes qui iure eligendi. 2. antequam necessarias litteras confirmationis vel institutionis acceperit easque illis ostenderit.* Si clerici sint. 2396.

2401. 2397. 2402. suspendantur a divinis ad tempus ab Ordinario secundum diversos casus praefiniendum. Clericus qui in manus laicorum officium. aut ne ea dimittat. deserere cogatur per suspensionem a divinis aliasve poenas. 322. beneficio. benedictionem non receperit. dignitate. persistat. episcopatu privatus ipso iure manet. 1406 fidei professionem sine iusto impedimento emittere negligat. utroque privatus ipso iure exsistat. 156. ipso facto in suspensionem a divinis incurrit.696 incompatibilis. et si postea in eadem negligentia per totidem menses perstiterit. Can. si res ferut. non obstante legitima privatione aut remotione. fructus non facit suos. 2403. munus a proprio Ordinario sibi commissum. deserere praesumentes. Can. Abbas vel Praelatus nullius qui contra praescriptum can. Can. 2398. Can. moras illegitime nectat. Si quis in detinendo officio. ea. contra praescriptum can. Qui contra praescriptum can. 234. iusiurandum. par. moneatur. praefinito quoque congruo termino. 2399. emittere recusaverit. Can. de quo in can. Si quis ad dignitatem cardinalitiam promotus. Clerici maiores. Si quis ad episcopatum promotus. praemissa monitione. fabricae ecclesiae cathedralis applicandos. 333 intra tres menses consecrationem suscipere neglexerit. Can. est ipso facto a iurisdictione suspensus. prius quoque retinere praesumpserit contra praescriptum can. quo . 2. beneficium aut dignitatem ecclesiasticam resignare praesumpserit. sine eiusdem Ordinarii licentia. 2400. Can. ipso facto cardinalitia dignitate privatus perpetuo maneat. 1439. depositione. non exclusa.

dignitatis. pro gravitate culpae puniatur. etiam per privationem officii. suo officio privetur aliisve gravibus poenis ab Ordinario pro modo culpae puniatur. incurrunt ipso facto in excommunicationem Sedi Apostolicae simpliciter reservatam. plecti poterunt. dignitatis.697 transacto. contumax. TITULUS XIX. Vicarius Capitularis aliive omnes tam de Capitulo. Can. Abusus potestatis ecclesiasticae. beneficii. destruere vel occultare praesumpserit. adulterare. Quicunque officio tenetur acta vel documenta seu libros Curiarum ecclesiasticarum vel libros paroeciales conficiendi. muneris fructus facit suos. Can. puniatur. 1. 2405. et ab Ordinario etiam privatione officii. muneris. documenta vel libros hos legitime petenti exscribere. officii. par. qui documentum quodlibet ad Curiam episcopalem pertinens sive per se sive per alium subtraxerint vel destruxerint vel celaverint vel substantialiter immutaverint. 2. Quam extranei. De abusu potestatis vel officii ecclesiastici. 2406. Qui vero acta. nec interim beneficii. transmittere seu exhibere dolose detrectaverit aliove quovis modo officium suum . salvo praescripto canonum qui certam poenam in aliquos abusus statuunt. beneficii. conscribendi aut conservandi. si ea falsare. par. 2404. prudenti legitimi Superioris arbitrio. Can.

ipso facto suspensi sunt per mensem a Missae celebratione. Can. pro gravitate culpae puniantur. 2411. ipso facto subiacet suspensioni a divinis. compellatur. Can. 544. par. 542. 965-967. ab Ordinario loci puniantur: . privatione officii vel suspensione ab eodem et mulcta ad arbitrium Ordinarii pro gravitate casus puniri potest. praeter obligationem restituendi quod iniuste perceperint. non exclusa. 2410. Can. si qua illata sint. Religiosarum etiam exemptarum Antistitae pro gravitate culpae. 2407. congrua poena plectatur et ad reparanda damna. iudices. subditos suos ad Episcopum alienum ordinandos remittere praesumpserint. 1507. Can. 2 admiserint. non exclusa officii privatione. 958. 2412. Qui Curiae officiales seu administros quosvis ecclesiasticos. Taxas consuetas et legitime approbatas ad normam can. officii privatione. ad novitiatum receperint.698 prodiderit. par. Superiores religiosi qui candidatum non idoneum contra praescriptum can. Can. Can. augentes aut ultra eas aliquid exigentes. Superiores religiosi qui. 1. aut sine requisitis litteris testimonialibus contra praescriptum can. si res ferat. n. 2409. gravi mulcta pecuniaria coerceantur. 2408. advocatos vel procuratores donis aut pollicitationibus ad actionem vel omissionem officio suo contrariam inducere tentaverit. vel ad professionem contra praescriptum can. et recidivi ab officio suspendantur vel removeantur pro culpae gravitate. contra praescriptum can. 3. Vicarius Capitularis concedens litteras dimissorias pro ordinatione contra praescriptum can. 571.

inhabiles ad officia assequenda. sive Antistitae sive subditae. par. Visitatore non consentiente. a Visitatore declarentur et Antistitae officio. 549 dotes puellarum receptarum quoquo modo impendere praesumpserint. Quae in superiore paragrapho praescripta sunt. si iterum deliquerit. priventur. Can.699 1. TO MAIN PAGE . vel eisdem. 2413. 552 omiserint Ordinarium loci certiorem facere de proxima alicuius admissione ad novitiatum vel ad professionem. 3. 551. 2. 523 se gesserit. directe vel indirecte. attulerint. quo funguntur. 522. ab eodem officii privatione puniatur. par.* Si contra praescriptum can. Can. Antistitae quae post indictam visitationem religiosas in aliam domum. itemque religiosae omnes. Antistita quae contra praescriptum can. sub quovis praetextu. 521. etiam virorum religionibus applicentur. quae aliarum regimen secumferunt. transtulerint.* Si contra praescriptum can. a loci Ordinario moneatur. 2414. 1. par. ob responsa quae Visitatori dederint. 2. molestiam. illico tamen certiore facta Sacra Congregatione de Religiosis. quae per se vel per alios. religiosas induxerint ut interrogatae a Visitatore taceant vel veritatem quoquo modo dissimulent aut non sincere exponant. salva semper obligatione de qua in can.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful