Mʡc lʡc

Ðunh mʡc hInh ɟnh vi
Ðunh mʡc bɟng biɿu ×
1 Khʛi sɫc 1
1.1 Thɶ gIʒI kInh dounh sôI dʐng . . . . . . . . . . . . . . . . q
1.1.1 Bun vɸ nghɸ kInh dounh ʖ VIɾL Num . . . . . . . . 6
1.1.z VuI néL vɸ kInh dounh ʖ VIɾL Num . . . . . . . . . 1;
1.z Sʨ dʂch chuyɺn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . z;
1.z.1 Nhun Lʈ Lhɉɇng mɘI Lʨ do . . . . . . . . . . . . . . z;
1.z.z Tʢ sɚn xuɜL sung kInh dounh . . . . . . . . . . . . ¸1
1.¸ Xu hɉʒng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸6
1.¸.1 BIɶn dʌI mɘnh mɴ . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸;
1.¸.z ¡ʚI ich vu Lhʂ Lrɉʔng hóu . . . . . . . . . . . . . . q1
1.¸.¸ Quʈc Lɶ hóu dʔI sʈng kInh Lɶ . . . . . . . . . . . . qz
1.¸.q Tuc dʐng suu rʐng cʞu công nghɾ Lhông LIn . . . . q¸
1.¸.¸ Sʨ Ién ngôI vʦng vung cʞu Lhɉɇng mɘI-dɞu Lɉ . . q¸
± Nhʫng màu sɫc lɝ q,
z.1 Nhʦng muu sɦc Iɘ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . q;
z.1.1 Phun µhʈI nguʊn Iʨc . . . . . . . . . . . . . . . . . q8
II
9ăQ PLQK OjP JLjX ZZZVDJDYQ III
z.1.z Hɉʒng cʞu dòng chɚy . . . . . . . . . . . . . . . . ¸;
z.z Phiu suu nhʦng con sʈ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6z
z.z.1 Công nghɾ Ium ăn . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6¸
z.z.z Nhin vɸ chuʎI gIu Lrʂ hIɾn LɘI . . . . . . . . . . . . ;6
z.¸ Muu sɦc cʞu dʊng LIɸn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8;
z.¸.1 Sʠc mɘnh dʊng LIɸn . . . . . . . . . . . . . . . . . 88
z.¸.z Sʠc mɘnh µhI LIɸn Lɾ . . . . . . . . . . . . . . . . . q8
z.q Suy Lɉ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . qq
¿ Ĉiɿmmɳt vɡn dɽ 1o1
¸.1 RʞI ro vu bɜL Lrɦc . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1oq
¸.1.1 RʞI ro Iʒn nhɜL Iu LhuI dʐ cʞu chúng Lu vʒI rʞI ro . 1o6
¸.1.z Nhʦng bɜL Lrɦc nhun Lɘo . . . . . . . . . . . . . . 116
¸.1.¸ Bɢy Lʨ Lɘo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1zz
¸.z Bun vɸ sʠc éµ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1¸¸
¸.z.1 Áµ Iʨc Lʢ cuc dʂnh IuɤL! . . . . . . . . . . . . . . . 1¸¸
¸.z.z Tuc dʐng cʞu sʠc éµ . . . . . . . . . . . . . . . . . 1¸q
¸.¸ QuI hoɘch Lɞm xu vu chIɶn Iɉʚc cɘnh Lrunh . . . . . . . . 1q;
¸.¸.1 Vʢu chɘy vʢu xɶµ hung . . . . . . . . . . . . . . . 1q;
¸.¸.z Không µhɚI chʀ vi mIɶng bunh mƒ . . . . . . . . . 1¸¸
¸.q MʐL chúL vɸ văn hóu kInh dounh . . . . . . . . . . . . . . 16z
q Văn hóu kinh dounh: Các góc nhIn 16q
q.1 Vɜn dɸ văn hóu kInh dounh . . . . . . . . . . . . . . . . . 166
q.1.1 Truyɸn Lhʈng văn hóu kInh dounh? . . . . . . . . 16;
q.1.z KhI cuc gIu Lrʂ khuc bIɾL . . . . . . . . . . . . . . . 186
q.z Bén kIu Iɸ dɉʔng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1q6
q.z.1 MʐL vuI quun suL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1q6
q.z.z Sʨ sòng µhɪng vu muu sɦc gIuo Lhɉɇng . . . . . . zo8
Iv c 94 +RjQJ
g Văn hóu kinh dounh: Hʃ thʍng ±1q
¸.1 ənh hɉʖng Khʌng gIuo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . z1q
¸.1.1 Có LhɤL Lʊn LɘI ɚnh hɉʖng cʞu Khʌng gIuo . . . . . z1¸
¸.1.z Sʨ LhɤL Ién LIɶng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . zz;
¸.z Hɾ Lhʈng văn hóu kInh dounh . . . . . . . . . . . . . . . . z¸6
¸.z.1 NIɸm LIn-GIu Lrʂ-Tɉ duy-Hunh vI . . . . . . . . . . z¸;
¸.z.z Xuy dʨng văn hóu kInh dounh rɜL khó . . . . . . . z¸o
¸.¸ HIɾu quɚ quɚn Lrʂ cʞu văn hóu kInh dounh . . . . . . . . z66
¸.¸.1 Văn hóu hɾ Lhʈng vu µhɉɇng µhuµ . . . . . . . . . z6;
¸.¸.z Bun Lhém vɸ hɾ Lhʈng µhɉɇng µhuµ nghIén cʠu
kInh dounh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . z;¸
¸.¸.¸ Khiu cɘnh Lum Iy-cɚm xúc . . . . . . . . . . . . . . z86
6 Kinh dounh là văn minh ¿o,
6.1 XuɜL xʠ cʞu nɸn văn mInh IouI ngɉʔI . . . . . . . . . . . ¸o;
6.1.1 Tʢ 'dʠng Lhɪng` dɶn 'khôn ngoun` . . . . . . . . . ¸o8
6.1.z Nhʦng µhuL mInh khʖI Lhʞy . . . . . . . . . . . . ¸1z
6.1.¸ Óc µhun Lich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸18
6.z Ngôn ngʦ vu Lruyɸn Lhông . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸zq
6.z.1 PhuL kIɶn ngôn ngʦ: khó khăn vu vś dɘI . . . . . . ¸zq
6.z.z Thɶ gIʒI nuy cɞn Lruyɸn Lhông . . . . . . . . . . . ¸¸;
6.¸ Trʄng Lhɉɇng vu văn mInh kInh dounh . . . . . . . . . . ¸q¸
6.¸.1 Tɉ Lɉʖng kInh Lɶ Lrʄng Lhɉɇng . . . . . . . . . . . ¸qq
6.¸.z Nhʦng quʈc gIu buôn bun . . . . . . . . . . . . . . ¸qq
6.q Chúng Lu sɴ có nɸn văn mInh kInh dounh? . . . . . . . . . ¸¸6
6.q.1 Truyɸn Lhʈng LInh Lhɞn khʖI nghIɾµ . . . . . . . . ¸¸;
6.q.z Nhin IɘI chuʎI gIu Lrʂ . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸6¸
6.q.¸ Sɦµ IɘI hunh Lrung . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸68
9ăQ PLQK OjP JLjX ZZZVDJDYQ v
, Hành trInh phiu trɊʗc ¿So
;.1 Nhin IɘI chɮng dɉʔng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸8o
;.1.1 Cɇm Lhʢu cunh cɮn . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸81
;.1.z TInh Lhɞn khʖI nghIɾµ: NóI muI không hɶL . . . . ¸8z
;.1.¸ Ĉʐ bɸn cʞu công nghɾ cɘnh Lrunh . . . . . . . . . ¸8¸
;.1.q Phun Lich vu Lʌng hʚµ . . . . . . . . . . . . . . . . ¸86
;.z Hunh Lrinh µhiu Lrɉʒc . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸q¸
;.z.1 ¡um quen vʒI sʠc éµ . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸q¸
;.z.z GIuo dʜc kInh dounh . . . . . . . . . . . . . . . . ¸q6
;.z.¸ Gɮµ IɘI mʐL mô hinh mʒI . . . . . . . . . . . . . . q16
;.z.q Ĉung ʖ gu xéµ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . qz¸
;.z.¸ Trɉʒc khI khéµ IɘI... . . . . . . . . . . . . . . . . . qzq
;.z.6 TɘI suo LIɶng VIɾL . . . . . . . . . . . . . . . . . . qzq
A Các dʫ kiʃn sʩ dʡng và giɟi thich q±6
A.1 Sʈ dounh nghIɾµ Lheo quI mô nguʊn vʈn . . . . . . . . . qz6
A.z DIɼn bIɶn vʜ un Eµco-MInh Phʜng . . . . . . . . . . . . . qz8
A.¸ Chuyɺn dʐng chinh such Lhɉɇng mɘI 1q88-zooz . . . . . qzq
A.q DIɼn bIɶn Lim kIɶm sʨ LhɤL bʠc hʄu Monu ¡Isu nʌI LIɶng . q¸¸
A.¸ ChI µhi, dounh Lhu, IʚI nhuɤn cuc bʐ µhIm hung dɞu . . . q¸q
A.6 ¡ʂch sʤ µhuL LrIɺn ¡nLerneL . . . . . . . . . . . . . . . . . q¸¸
A.; Nhʦng µhuL mInhJµhuL kIɶn quun Lrʄng Lʢ Lhɶ kʬ 1; . . . q¸q
A.8 Bɚng gIɚI Lhich LhuɤL ngʦ vu Lén vIɶL LɦL . . . . . . . . . . qq1
Tài liʃu thumkhɟo qqg
Phʡ lʡc tru cʥu qgo
Ðunh mʡc hInh ɟnh
1.1 Phʖ bò ¡y Quʈc Sɉ q-zoo6 . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸
1.z Cʤu hung bun Iɲ, zoo6 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . z8
1.¸ Quɞy Lhʨc µhɠm dI dʐng . . . . . . . . . . . . . . . . . . zq
1.q MIILon ¡rIedmun . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸1
1.¸ Tem Lhʨc µhɠm LhʔI buo cɜµ . . . . . . . . . . . . . . . . ¸¸
1.6 Adum SmILh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . qz
z.1 Cɇ cɜu Lrinh dʐ Luy nghɸ Iuo dʐng . . . . . . . . . . . . . ¸1
z.z GIu Lrʂ sɚn xuɜL công nghIɾµ zoo6 . . . . . . . . . . . . . 61
z.¸ Sʦu gIɚ LɉɇI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ;¸
z.q TúI ¡µu-NImu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ;q
z.¸ Công Lhʠc hou hʄc . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8¸
z.6 Adunu, Thʌ Nhś Kƒ, 1qqq . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8¸
z.; SLeve Jobs . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . q;
¸.1 AzIz NesIn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1o8
¸.z KurI Peurson . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11¸
¸.¸ Sɚn Iɉʚng Lhʨc Lɶ vu công suɜL LhIɶL kɶ nhu muy dɉʔng,
zooz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1zq
¸.q DuvId RIcurdo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1¸6
¸.¸ Quun hɾ rʞI ro-IʚI suɜL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1¸8
vI
9ăQ PLQK OjP JLjX ZZZVDJDYQ vII
¸.6 ĈIɸu Lru vɜn dɸ dounh nghIɾµ vʢu vu nhʆ quun Lum . . . 1qz
¸.; K. MuLsushILu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1¸¸
¸.8 Sum WuILon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1¸8
q.1 Cʜ ¡ɉɇng Văn Cun . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16q
q.z ĈɘI Iʐ Cuc NgôI Suo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1qq
q.¸ Tɉʚng ArIsLoLIe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . zo1
q.q Tɉʚng SoIvuy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . zo¸
¸.1 Khʌng Tʤ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . z18
¸.z Khʌng Phu Tʤ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . zzz
¸.¸ Tɞn Thʞy Houng Ĉɶ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . zz¸
¸.q Vɘn ¡y Trɉʔng Thunh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . zzq
¸.¸ ¡ɉu Bung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . zz¸
¸.6 CourunL VIɾL-Phuµ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . zqq
¸.; Tʬ µhú John SImµIoL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . zq8
¸.8 A. CurnegIe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . z6q
¸.q Dʨ buo Lʬ gIu, công bʈ zooz . . . . . . . . . . . . . . . . . z;q
¸.1o GIuI doɘn vu bɉʒc nghIén cʠu kInh dounh . . . . . . . . . z;q
¸.11 Xɶµ hung vuo chùu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . z8z
¸.1z Hou TuIIµ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . z8q
¸.1¸ AIberL EInsLeIn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . z8;
¸.1q RIchurd ¡ynn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . z88
¸.1¸ MIchueI ¡uruduy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . zqo
¸.16 SIgmund ¡reud . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸oq
¸.1; MeLro DIsney . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸o¸
6.1 ErecLus dɶn SuµIens . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸oq
6.z Vɉɇng quʈc Sumer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸1o
6.¸ Surgon ¡ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸11
vIII c 94 +RjQJ
6.q Thunh Moses . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸1z
6.¸ BuL vung UgurIL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸1¸
6.6 Bʠc hoɘ Monu ¡Isu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸z1
6.; ¡ouIs PusLeur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸z¸
6.8 ¡suuc NewLon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸z8
6.q RoberL Brown . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸z8
6.1o Chʦ Lɉʚng hinh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸¸o
6.11 Chʦ Lɉʚng hinh BubyIon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸¸q
6.1z ¡urry Puge & Sergey BrIn . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸¸q
6.1¸ BIII GuLes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸qo
6.1q AkroµoIIs . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸qz
6.1¸ André ¡urber . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸q¸
6.16 Vɉɇng Quʈc Bʀ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸¸z
6.1; Bɘch ThuI BɉʖI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸61
6.18 ĈI Lim Nemo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸6¸
6.1q J. K. RowIIng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸;z
6.zo Thʈng ké Lruy cɤµ Sugu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸;q
6.z1 RILchIe VuIens . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸;8
;.1 ¡mmunueI KunL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸8;
;.z SocruLes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸88
;.¸ ¡ukuzuwu YukIchI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸q;
;.q Tʔ 1o.ooo Yén NhɤL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸q8
;.¸ Kʮ năng vu cɜµ dʐI quɚn Iy . . . . . . . . . . . . . . . . . qo8
;.6 Ĉɉʔng cong kInh nghIɾm cʞu công Ly ¡ord . . . . . . . . qoq
;.; NghIén cʠu vɤn dʐng chɉɇng Lrinh MBA . . . . . . . . . q1z
;.8 KurI Murx . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . q1q
;.q Quu Lrinh Lăng hum Iɉʚng xu hʐI Lrong kInh dounh . . . . q18
;.1o Vòng dʔI sɚn µhɠm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . qzo
9ăQ PLQK OjP JLjX ZZZVDJDYQ Ix
;.11 Abruhum MusIow . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . qzz
;.1z Hunh Lrinh văn mInh Ium gIuu . . . . . . . . . . . . . . . qzq
Ðunh mʡc bɟng biɿu
1.1 XuɜL khɠu gɘo VIɾL Num, 1qq¸-zoo6 . . . . . . . . . . . . 8
1.z Mʠc dʐ Lin nhIɾm Lin dʜng . . . . . . . . . . . . . . . . . z¸
1.¸ KIm ngɘch xuɜL nhɤµ khɠu Lʢ Lhɤµ nIén 1qqo LʒI nuy . . ¸o
1.q Khɚo suL SME . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¸q
z.1 Dun sʈ vu mɤL dʐ năm zoo¸ . . . . . . . . . . . . . . . . ¸o
z.z DIɾn Lich dɜL sʤ dʜng cʞu dounh nghIɾµ công nghIɾµ . . . ¸1
z.¸ Vʈn sɚn xuɜL kInh dounh hung năm . . . . . . . . . . . . ¸z
z.q Xɶµ hɘng Lin dʜng dounh nghIɾµ zoo6 . . . . . . . . . . 61
z.¸ Quu Lrinh cʌ µhɞn hou DNNN . . . . . . . . . . . . . . . 68
z.6 Thʈng ké ¡COR VIɾL Num . . . . . . . . . . . . . . . . . . ;o
¸.1 Thʈng ké Iʎ nhu muy dɉʔng . . . . . . . . . . . . . . . . . 1¸o
¸.z Thʈng ké dIɸu chʀnh vʈn dɞu Lɉ . . . . . . . . . . . . . . 1¸o
¸.¸ Duy chɘm bIén dʐ gIu cʌ µhIɶu 6 IoɘI . . . . . . . . . . . 1¸¸
¸.q Truo dʌI dounh nghIɾµ-chinh quyɸn . . . . . . . . . . . . 1qz
q.1 MʐL Iy gIɚI quu Iăng kinh µhun Lich . . . . . . . . . . . . . 18z
q.z GIu Lrʂ cʈL IòI so sunh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18;
¸.1 Nhóm ¨Loµ Len¨ quʈc gIu có nhIɸu công dun Lʬ µhú nhɜL . z¸1
¸.z Thʈng ké y kIɶn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . z¸z
x
9ăQ PLQK OjP JLjX ZZZVDJDYQ xI
¸.¸ So sunh sʈ dʨ buo vu Lhʨc Lɶ Lʬ gIu . . . . . . . . . . . . . z;¸
¸.q So sunh ¡Q vu EQ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . zq1
6.1 Phun bIɾL gIʦu Thɉɇng hIɾu vu Nhun hIɾu . . . . . . . . . ¸z¸
6.z MʐL vuI dIɺm µhun bIɾL gIʦu Quɚn Iy vu ¡unh dɘo . . . . ¸z6
6.¸ MʐL sʈ µhong cuch Iunh dɘo cɇ bɚn . . . . . . . . . . . . ¸z;
;.1 Thʈng ké LhʔI gIun VIɾL Numʖ Lrong Linh Lrɘng chIɶn Lrunhqo¸
A.1 Sʈ dounh nghIɾµ µhun Lheo quI mô nguʊn vʈn, zooz . . qz;
A.z Quu Lrinh vʜ un Eµco-MInh Phʜng . . . . . . . . . . . . . qz8
A.¸ Phun Lich khuc nhuu vɸ bʠc Lrunh Monu ¡Isu . . . . . . . q¸¸
A.q ChI µhi, dounh Lhu, IʚI nhuɤn IumµhIm. Ĉɇn vʂ: LrIɾu dô
Iu Mʮ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . q¸q
A.¸ Nhʦng µhuL mInhJµhuL kIɶn quun Lrʄng Lʢ Lhɶ kʬ 1; . . . q¸q
A.6 Bɚng gIɚI Lhich LhuɤL ngʦ . . . . . . . . . . . . . . . . . . qq1
TrɊʗc lóc khʛi hành
ThIɶL nghś Lrɉʒc khI khʖI hunh, chúng Lu dunh chúL LhʔI gIun xem Iʂch
Lrinh dʨ kIɶn vu cuc chI LIɶL kʮ LhuɤL IIén quun. ĈIɸu nuy mung IɘI sʨ
yén Lum vu xuc dʂnh LInh Lhɞn cɞn LhIɶL. Vi Lhɶ, chúng Lu sɴ cùng xem
xéL cuI hunh Lrinh Lɉɇng dʈI khuc bIɾL nuy Lrong gIuy IuL.
Thɻ giʗi rʕng lʗn. . .
Khoɚng Lhɤµ nIén 1qqo, cuu nóI nuy cʞu KIm Woo Choong, ngɉʔI sung
Iɤµ Lɤµ doun Iʢng dunh Hun Quʈc Duewoo, du Lrʖ nén quen Lhuʐc vʒI
ngɉʔI VIɾL Num. Ĉó Iu Lʨu dɸ mʐL cuʈn such cʞu ông, dɉʚc dʂch ru LIɶng
VIɾL LhʔI kƒ dó, mʐL cuʈn biu cʠng, In rɜL dɰµ, dɘI IoɘI Iu dɰµ hɇn nhIɸu
so vʒI dɘI du sʈ such In LhʔI dó. Cuʈn such gʚI ru nhIɸu Lɉʖng Lɉʚng, dɞy
sʨ khum µhʜc, vu cɚ nhʦng ɉʒc mɇ. Năm zoo¸, ông KIm du bʂ kɶL un
vʒI cuo Lrɘng gIun Iɤn Lhɉɇng mɘI vu LuI chinh suu LhʔI kƒ khʞng hoɚng
LuI chinh chuu Á 1qq;-1qq8. Nhɉng chɪng vi Lhɶ mu nhɤn dʂnh cʞu ông
mɜL dI gIu Lrʂ du dɉʚc công nhɤn. Ĉúng Iu Lhɶ gIʒI quɚ LhɤL rʐng Iʒn, vu
dúng Iu chúng Lu còn rɜL nhIɸu vIɾc µhɚI Ium. Nhʦng Lhunh quɚ chúng Lu
Lhɜy dem IɘI sʨ khʖI sɦc vɸ kInh Lɶ vu môI Lrɉʔng kInh dounh suʈL LhʔI
kƒ ĈʌI MʒI Lhʨc Lɶ mʒI chʀ Iu bun dɞu. Nguy Lrong nhʦng Lhunh quɚ ɜy,
vɢn còn vô sʈ vɜn dɸ Lʊn dʄng mu zo năm chɉu gIɚI quyɶL dɉʚc. Có vɲ
dɉʔng dɶn vʒI nhʦng IʔI gIɚI LʈL dɰµ nɨm ʖ cʐng dʊng dounh nghIɾµ
dung Lʢng nguy Lhuy dʌI.
VIɾL Num chɉu có nhIɸu LuI IIɾu cʞu cuc Luc gIɚ VIɾL Num vIɶL vɸ
kInh dounh có sʨ Lɤµ Lrung cuo dʐ vuo kich Lhich LInh Lhɞn khʖI nghIɾµ
vu µhun Lich cuc khiu cɘnh văn hóu cʞu dʔI sʈng kInh dounh. Có chăng
Lhi chʀ Iu nhIɸu such dʂch, Lhɤm chi có nhʦng cuʈn dɞy doɘn văn chɮL,
xII
9ăQ PLQK OjP JLjX ZZZVDJDYQ xIII
cɦL cʞu cuc Luc gIɚ µhɉɇng Tuy mu dʄc kʮ Lhi sʨ ngô nghé vɸ ngôn ngʦ
còn chɉu kʂµ Lung hinh. Quɚ Iu LhIɾL LhòI Iʒn cho nhʦng ngɉʔI muʈn Lim
dʄc such kInh dounh bɨng LIɶng mɰ dɲ! Có bɦL Luy vuo IummʒI Lhɜy ông
KImnóI LhɤL dúng, chʀ rIéng Lhɶ gIʒI kInh dounh nuy LhôI, vu cuI vIɾc ghI
nhɤn IɘI sʨ kIɾn, µhun Lich vɸ Lhɶ gIʒI dó du quu rʐng Iʒn, vu quu nhIɸu
vIɾc µhɚI Ium.
Ngɝc nhiên chɊu!
Chúng LôI có unh bɘn Lén Phúc, Lrɉʒc Iu Lhʞy Lhʞ Luu, Iénh dénh mɮL
bIɺn nhIɸu năm LrʔI, quu hung chʜc cɚng cuc nɉʒc. ĈʔI sʈng µhIéu du
nuy cung cɜµ rɜL nhIɸu Lɉ IIɾu vu kInh nghIɾmcuʐc sʈng. Chúng Iu mInh
hʄu rɜL Lhú vʂ cho cuc y Lɉʖng cʞu cuʈn such, vu gIúµ khɪng dʂnh mʐL
quun suL Iu kʮ năng vu kInh nghIɾm có Linh chɜL sʈng còn vu LhIɶL yɶu
dɺ cɘnh Lrunh, µhuL LrIɺn. Có Lhɺ chúng Lu Lhʢu nhɤn dIɸu nuy bɨng IʔI
nóI, nhɉng không hɪn du sʈ du hunh dʐng µhù hʚµ. Trén Lhʨc Lɶ, rɜL
nhIɸu ngɉʔI chʀ chú Lrʄng bɨng cɜµ, vu chuʐng nhʦng yɶu Lʈ rɮL Linh
hinh Lhʠc khuc.
Khoɚng năm 1qqz Iu LhʔI kƒ dóI kém vu khʞng hoɚng duI dɪng.
Nhʦng ngɉʔI dɉʚc xemIu Lrinh dʐ cuo nhɉ Lhʚ muy bɤc cuo vu gIuo vIén
nghIɾµ vʜ hung hɚI rɜL mong dɉʚc xuʈng Luu bIɺn dI Ium, cho dù vɜL vɚ.
¡y do dunh dʌI Iɜy sʨ vɜL vɚ ɜy Iu Iɉɇng ngɉʔI Iuo dʐng dɉʒI Luu khu hɇn
nhIɸu so vʒI mɮL bɨng chung LhʔI ɜy, khoɚng 1¸o dô-Iu Mʮ mʐL Lhung.
Ĉó Iu chɉu kɺ cɇ hʐI buôn bun cuc hung hóu muu rɲ dɉʚc Lʢ nhʦng cɚng
bIɺn nhɉ NhɤL Bɚn dɺ Lhém LhɦL vuo Lhu nhɤµ, có khI Ién LʒI cɚ ngun
dô-Iu cho mʐL chuyɶn dI Lrong vòng huI Luɞn. ThʔI dó sʈ LIɸn nhɉ Lhɶ Iu
rɜL Iʒn. Muu mʐL căn nhu, buy gIʔ Lrʂ gIu cɚ Lrăm cuy vung, mu Iúc dó sʈ
LIɸn µhɚI Lrɚ chɉu LʒI ¸.ooo dô-Iu Mʮ (khoɚng 1q cuy vung).
1
Nhɉ Lhɶ,
gIɜc mɇ dI Luu bIɺn LhɤL dɼ hIɺu, dù vɜL vɚ vu nguy hIɺm, nhɉng dó có
Lhɺ Iu sʨ dʌI dʔI. Thʨc Lɶ xɚy ru Lhɶ nuo mʒI Iu dIɸu chúng Lu cɞn Lrinh
buy.
RɜL nhIɸu gIuo vIén vu Lhʚ muy khI xuʈng Luu Lhʤ nhɤn vʂ Lri du
ngʘ ngung nhɤn ru minh không có nhʦng kIɶn Lhʠc, kInh nghIɾm vu kʮ
năng cɞn LhIɶL. KhI nhin Lhɜy nhʦng khʈI Lhéµ rɜL Lo Lrong khoung muy,
1
MʐL cuy vung (Iɉʚng, Iɘng) Iu dɇn vʂ do Lrʄng Iɉʚng kIm IoɘI quy, xɜµ xʀ ¸;,¸ gum.
xIv c 94 +RjQJ
hʄ vô cùng µhun vun Lʨ hʆI chúng Iu cuI gi?! RʊI hʄ còn nghe Lhɜy nhʦng
LIɶng dʐng Iɘ cʄc cʄc cɚ nguy, khó chʂu LʒI mɜL ngʞ. Hʄ mɜL ngʞ vi LIɶng
ʊn Lhi iL, mu vi Lʨ hʆI LIɶng ʊn ɜy Iu gi Lhi nhIɸu. CuʈI cùng Lhi cŸng có
cuu Lrɚ IʔI 'ngɘc nhIén chɉu.` Nhʦng khʈI Lhéµ Iʒn khʞng khIɶµ Lo nhɉ
cuI Lhùng µhI ɜy Iu cuc xI-Iunh dʐng cɇ. Trɉʒc dó hʄ không Lhɺ Lɉʖng
Lɉʚng ru. Hɾ Lhʈng muy móc vu vun Lrén Luu Lhi chɨng chʂL, Iɨng nhɨng
dɶn khó hIɺu. Có sś quun hung hɚI Lhuy vi Lhʨc hIɾn nhIɾmvʜ bɇmnɉʒc
ru khʆI kéL Luu dɺ xɚ xuʈng bIɺn, Lhi IɘI mʖ vun Ium cho nɉʒc Lrun vuo
hɞm chʠu hung. RʊI nhʦng LIɶng cʄc cʄc ɜy Iu um Lhunh ru cuc xú-µuµ,
mu nɜm xú-µuµ Lhi Lo hɇn buL ăn cɇm gɦn Lrén nhʦng Lrʜc duI LʒI nʤu
méL! Còn vô sʈ dIɸu 'Iɘ` khuc nʦu.
Nguyén nhun gi khIɶn nhʦng ngɉʔI Lɉʖng chʢng Lhɘo nghɸ dó
ngɘc nhIén, vu rɜL nhIɸu du Lʢ bʆ gIɜc mɇ dʌI dʔI? Bɚn Lhun hʄ chʀ bIɶL
LʒI cuc Luu ¸oo Lɜn. Vi vɤy, hʄ ngɘc nhIén Lrɉʒc nhʦng Luu Lrʄng LɚI
1¸.ooo Lɜn. Mu Luu 1¸.ooo Lɜn cŸng chɉu ăn Lhuu gi nɶu Lu Iɉu y rɨng
Luu ¸o.ooo-8o.ooo Lɜn rɜL µhʌ bIɶn. CuI dʐ Iɾch Lhé Lhɚm gIʦu kIɶn
Lhʠc Lʨ Lhun vu Lhʨc Lɶ rɜL khuc bIɾL chinh Iu nguyén nhun. ĈIɸu nguy
hIɺmhɇn nʦu chinh Iu vIɾc còn không bIɶL LʒI sʨ Lʊn LɘI cʞu dʐ Iɾch nuy.
Thɶ gIʒI kInh dounh mu chúng Lu sɦµ nghIén cʠu có nhIɸu néL
Lɉɇng Lʨ. Trong quu Lrinh dI gIɚng dɘy vu Lruo dʌI khou hʄc, chúng LôI
quen bIɶL nhIɸu ngɉʔI VIɾL Num ʖ cuc Lrɉʔng dɘI hʄc. RɜL nhIɸu Lrong
sʈ hʄ dɸu có khɚ năng gIɚng dɘy Lhuo Lhuo vɸ kInh dounh, vɤn hunh kInh
Lɶ, Lɉ duy, kʮ năng... Ĉó Iu chuyɾn nghɸ dI dɘy. Nhɉng µhiu suu dó,
dIɸu Iɘ Iùng Iu hɞu hɶL cuc Lhuy chɉu buo gIʔ Lhʨc sʨ LrɚI nghIɾm kInh
dounh. Chʀ dɇn gIɚn Iu dʄc such dɺ dɘy IɘI hʄc Lrò. NhIɸu ngɉʔI không
bIɶL ngoɘI ngʦ còn dʄc IɘI nhʦng such dʂch vô cùng cɠu Lhɚ vu Lɞmµhuo.
ThɤL không ngou nɶu nóI, mʐL sInh vIén khu LIɶng Anh, nɶu Lim
dɉʚc such LʈL vu chʂu khó dʄc hIɺu Lim LòI, houn Loun có Lhɺ sʤ dʜng
nhʦng kIɶn Lhʠc dʄc dɉʚc dɺ sɚn xuɜL ru nhʦng buI gIɚng còn huy hɇn.
Nɶu du không Lhʨc hunh vu không có kʮ năng, cuc buI gIɚng Lrʖ nén
nhum chun, vuy mɉʚn chɦµ vu. Nguy hIɺm hɇn, nó có Lhɺ Lruyɸn bu
mʐL Lɉ duy méo mó. SInh vIén, ngɉʔI Luyɺn dʜng Iuo dʐng vu xu hʐI sɴ
hʠng chʂu nhʦng hɤu quɚ LuI hɘI nuy. Thʨc Lɶ nuy dung dIɼn ru ʖ nɇI
nɇI, vu xu hʐI cu Lhun cŸng du nhIɸu.
9ăQ PLQK OjP JLjX ZZZVDJDYQ xv
Cuʍn sách này làmviʃc gI?
Trɉʒc LIén, cuʈn such nuy dɉʚc vIɶL dɺ nhIɾL Lhunh ʞng hʐ LInh Lhɞn
khʖI nghIɾµ-kInh dounh, quu dó Iu LʒI quu Lrinh kInh Lɶ bɸn vʦng ʖ VIɾL
Num. Chúng LôI không có Lhum vʄng gi hɇn Iu cung cɜµ mʐL LuI IIɾu dɺ
dʐc gIɚ Lhum khɚo, µhɚn buc huy cùng suy ngɢm. XéL cho cùng, dɉʚc
dʄc vu dɉʚc µhɚn buc uu cŸng du Iu sʨ dung mʢng. Ĉʐc gIɚ chɦc chɦn
sɴ Lhɜy có nhʦng µhɞn LʈI cʞu bʠc Lrunh, bén cɘnh nhʦng mɚng sung.
VIɾc vɴ dɉʚc mɚng LʈI mʐL cuch có hɾ Lhʈng, có óc µhun Lich vu Iô-gich
hɾ Lhʈng cŸng Iu vIɾc cɞn Ium. MʐL con Luu mu Lhuyɸn Lrɉʖng chɉu bIɶL
dɉʚc cuc sʨ cʈ hʆng hóc muy móc có Lhɺ xɚy ru Lhi khó hI vʄng ru khɇI.
Cuʈn such dɉʚc chIu Ium bɚy chɉɇng chinh. Trʄng Lum dɮL ʖ văn
hóu kInh dounh vu yɶu Lʈ gIuo dʜc kInh dounh. SuʈL cuʈn such, cuc Lɉ
IIɾu dɉʚc Lɤµ hʚµ nhɨm chʠng mInh nɸn văn mInh kInh dounh ʖ VIɾL
Num còn rɜL yɶu ʒL, mɮc dù bɚn Lhun hoɘL dʐng kInh dounh du bɦL dɞu
khʖI sɦc nguy suu ĈʌI MʒI. VIɾc VIɾL Num gIu nhɤµ Tʌ chʠc Thɉɇng
mɘI Thɶ gIʒI (WTO) sɴ dɉu nɸn kInh Lɶ vuo mʐL kʬ nguyén mʒI: mʖ
cʤu kInh Lɶ Loun dIɾn vu chɜµ nhɤn cɘnh Lrunh. AI dó có Lhɺ mɇ hʊ vɸ
ɚnh hɉʖng cʞu WTO, nhɉng cuc dʊng nghIɾµ Iu gIʒI chuyén môn µhun
Lich, cuc gIuo sɉ, vu chinh chúng LôI Lʢ Iuu du dunh gIu WTO không chʀ
Iu Iuʊng gIó mʒI, mu nó còn có Lhɺ Iu cɇn buo Iʒn!
Cɇn buo WTOsɴ Lrun quu cuc nɸn kInh Lɶ dung µhuL LrIɺn, vu hIɾn
còn ʖ Lrinh dʐ Iɘc hɤu nhɉ VIɾL Num, kéo Lheo cuc ɚnh hɉʖng du dɉʚc
dʨ buo Lʢ Iuu quu cuc cuʐc bIɺu Linh ʖ cuc nɉʒc mu WTO huy nhóm hʄµ
dɉʒI cuI Lén 'Loun cɞu hóu.` Cɇn buo Iʒn sɴ Lun µhu nɇI nó dI quu. MʐL
mɮL, sɴ chʀ còn IɘI nhʦng dounh nghIɾµ có khɚ năng chʂu dʨng LʈL, kʂµ
LIɶn hóu dɺ Lhich nghI, vu Lhich ʠng mʐL cuch Lich cʨc vʒI LhʔI LIɶL khɦc
nghIɾL. MɮL khuc, bɨng vIɾc chuɠn hóu cuc hunh vI kInh dounh, quy
hoɘch chIɶn Iɉʚc, vu sung Lɘo IIén Lʜc dɺ chʈng chʄI vʒI sʨ Lun µhu, nɸn
văn mInh kInh dounh cʞu chúng Lu sɴ ru dʔI mʐL cuch Lʨ nhIén, không
do dIɸu IuɤL nuo quy dʂnh, mu quu dʂnh IuɤL cɘnh Lrunh.
Nhun sInh quun kInh dounh văn mInh dɉʚc bun LʒI Lrong cuʈn
such không chʀ LʈL LInh Lhɞn kInh dounh mu còn hʦu ich cho cuʐc sʈng.
Phɉɇng µhuµ vu óc µhun Lich Iuôn quun Lrʄng. Trong kInh dounh có Iúc
Lhunh công, khI Lrʜc Lrɮc, có Lhɺ mɜL hɶL gIu LuI vu µhu sɚn nhɉng cŸng
có Lhɺ Ium IɘI LɜL cɚ. ĈʔI ngɉʔI cŸng vɤy, có suI Iɞm (rɜL nhIɸu) vu có
xvI c 94 +RjQJ
cɇ hʐI sʤu chʦu suI Iɞm. Chúng LôI cŸng LIn rɨng cuc hIɾu ʠng Lich cʨc
vɸ dʌI mʒI, sung Lɘo, LrI Lhʠc, µhɉɇng µhuµ, kʮ năng vu LInh Lhɞn khʖI
nghIɾµ, cho dù có Lhɺ dIɼn ru Lrong mʐL khoɚng LhʔI gIun không ngɦn,
rʊI sɴ dem IɘI mʐL kɶL cʜc khɚ quun: văn hóu kInh dounh khʆe mɘnh,
dɞy sʠc sʈng, chɜµ nhɤn cɘnh Lrunh vu µhuL LrIɺn bɸn vʦng. Nɶu cuʈn
such nuy gIúµ ich cho vIɾc ɜy, dó chinh Iu mʜc LIéu cuʈI cùng cʞu chúng
LôI.
Phong cách
Cuʈnsuch dɉʚc bIénsoɘnLrénhɾ Lhʈng sɦµ chʦ dIɾnLʤ ¡
A
T
E
Xz
ε
, Lhɉʔng
dɉʚc sʤ dʜng dɺ vIɶL cuc công Lrinh khou hʄc. Chʦ VIɾL UT¡-8 sʤ dʜng
OmeguVN cʞu TS. Nguyɼn Hʦu Phúc (NhɤL Bɚn). ¡ɤµ Iuɤn, Lɉ IIɾu,
bɨng chʠng dɉʚc Lrinh buy nhɰ nhung, gIɚn dʂ, vu có µhɞn huI hɉʒc.
Chúng LôI hI vʄng Lheo cuch dó, dʐc gIɚ sɴ không cɚm Lhɜy căng Lhɪng
Lrɉʒc mʐL vɜn dɸ hóc búu, nun gIɚI.
Cuʈn such sʤ dʜng ngôn ngʦ VIɾL rɜL gIɚn dʂ, Lrong sung. Chúng
LôI Lhɜu hIɺu gIu Lrʂ cʞu Lruyɸn Lhông. HIɾu quɚ cʞu LIɶng VIɾL gIɚn dʂ LʈL
dɶn bɜL ngʔ, nɶu nhɉ cuc bɘn du Lʢng Ium nhʦng µhéµ Lhʤ so vʒI IoɘI
ngôn ngʦ hun Ium, kIɺu cuch, khuch suo hoɮc văn vɲ. ĈôI Iúc, chúng LôI
sʤ dʜng Lʢ nhun xɉng ¨LôI,¨ Lhi mong dʐc gIɚ hIɺu rɨng dó Iu Iúc dung
Lrinh buy mʐL kInh nghIɾm hoɮc Linh huʈng rɜL dɮc Lhù cʞu mʐL Luc gIɚ.
NhIɸu µhɞn cuʈn such cɞn dɚm bɚo sʨ chɮL chɴ Iɤµ Iuɤn vu Lôn
Lrʄng y Lɉʖng khou hʄc. Vi Lhɶ, sɴ vɢn có nhʦng Lrich dɢn LIéu chuɠn
LʒI LuI IIɾu Lhum khɚo. TuI IIɾu Lhum khɚo dɉʚc cung cɜµ chI LIɶL Lrong
mʐL mʜc rIéng ʖ cuʈI. Trich dɢn nuy dɉʚc dɮL ʖ nɇI cɞn LhIɶL, ʖ dɘng
mʐL con sʈ dɮL Lrong ngoɮc vuông, vi dʜ |18|. Ĉʐc gIɚ có Lhɺ dɼ dung
Lim kIɶm nguʊn, Lhông quu mʜc TuI IIɾu Lhum khɚo, Lheo sʈ Lhʠ Lʨ ghI
Lrong ngoɮc vuông.
Bén cɘnh dó, còn có mʜc Iʜc cuc cʜm Lʢ dɉʚc cho Iu quun Lrʄng.
VIɾc Lru cʠu rɜL Lhuɤn LIɾn vu dɼ dung. TɘI Phʜ Iʜc Lru cʠu, dʐc gIɚ xem
vɞn ubc LhuɤL ngʦ IIén quun dɉʚc sʤ dʜng Lrong cuʈn such, vu Lhɜy sʈ
Lrung LhuɤL ngʦ dó xuɜL hIɾn. Thɉʔng sʈ Lrung dó Lheo chʞ dich Iu chʎ
mu LhuɤL ngʦ dó có y nghśu dung kɺ. Cuc LhuɤL ngʦ vIɶL LɦL có Lhɺ dɉʚc
Lru cʠu Lheo Lhʠ Lʨ ubc LɘI bɚng (A.6) nɨm Lʢ Lrung qq1 LʒI Lrung qqq ʖ
cuʈI such.
9ăQ PLQK OjP JLjX ZZZVDJDYQ xvII
Cuʈn such sʤ dʜng Lɉ IIɾu mInh hʄu khu du dɘng, ɉu LIén cuc Lɉ
IIɾu gɞn cuʐc sʈng, vu cʈ gɦng chú Lhich dɞy dʞ nhɜL có Lhɺ vɸ nguʊn
gʈc LuI IIɾu, vɸ ky hIɾu Lhʈng ké nɶu có sʤ dʜng, vu cɚ mʐL sʈ nʐI dung
huy LuI IIɾu IIén quun, nhɨmcung cɜµ cɇ sʖ cho dʐc gIɚ LimhIɺu kʮ hɇn.
Nɶu duu dó dʐc gIɚ bɦL gɮµ mʐL µhɉɇng Lrinh hʊI quy, vʒI nhʦng Lhum
sʈ không mɜy quen Lhuʐc, Lhi chɦc chɦn kèm Lheo dó sɴ Iu nhʦng gIɚI
Lhich rɜL cʜ Lhɺ. CuʈI cùng, dɺ mɉʚn mʐL sʈ y Lɉʖng, vʈn du nʌI LIɶng vu
dɉʚc công nhɤn, xIn µhéµ dɉʚc Lrich nguyén doɘn hoɮc Lóm Iɉʚc. Nɶu
chúng du dɉʚc dIɼn dɘL xuɜL sɦc, rò y, vu dɼ LIɶµ Lhu, sʨ sung Lɘo Lhém
có khI Lhunh µhu hoɘI.
Lʙi trân trʉng
Tuc gIɚ Vɉɇng Quun Houng muʈn gʤI IʔI bIɶL ɇn LʒI cuc Lhunh vIén gIu
dinh nhʆ cʞu minh, Ĉum Thu Hu, Vɉɇng Thu Trung, Vɉɇng Hu My, vʒI
sʨ khum µhʜc khɚ năng chʂu dʨng dɉʚc Lrong LhʔI gIun duI mʐL Lhunh
vIén hɶL sʠc Iɇ Iu công vIɾc gIu dinh, vʒI sʈ LhʔI gIun ngʊI Lrɉʒc mun
hinh muy Linh vu dI chuyɺn quu nhIɸu.
Tuc gIɚ dɮc bIɾL cɚm ɇn GIuo sɉ JunIchI MorI, Trung Lum quʈc Lɶ,
ĈHTH KyoLo, NhɤL Bɚn du khich Iɾ LInh Lhɞn, ʞng hʐ LuI chinh vu chIu
sɲ y kIɶn cùng chúng LôI quu Lrinh µhuL LrIɺn cuʈn such.
Tuc gIɚ chunLhunhcɚmɇncuc chuyéngIu du Lruo dʌI y Lɉʖng, gIúµ
Lɉ IIɾu vu dʄc gIúµ bɚn Lhɚo nhɉ André ¡urber, Nuncy K. NuµIer, Ĉum
Văn Nhuɾ, Nguyɼn Văn Num, Trɞn Sʮ Chɉɇng, Jumes RIedeI, Phun Kɶ
¡ong vu Susun Adums. Chúng LôI cŸng Lrun Lrʄng nhʦng dʐng vIén vu
ʞng hʐcɚ vɤL chɜL IɢnLInhLhɞncʞu nhIɸubɘnbè vu dʊng nghIɾµ, dɮc bIɾL
Iu Nguyɼn VIɾL Anh, Phun MInh Chinh, Huƒnh Binh MInh, VŸ Houng
¡Ién, VŸ Quung HʐI, Phun Khɦc Hou, Nguyɼn Ĉʠc VInh, Houng Tuɜn
Phúc, Nguyɼn Trɞn Thunh Tú, Nguyɼn Tri ĈɘL, Trɞn Trʄng Thʠc, Phɘm
Ounh, Phi Xuun Tuɜn, DunIeI vun HouLLe, ¡um MInh Chunh, Nguyɼn
Hu Thɦng, Trɉɇng Tri Vśnh... vu nhʦng dounh nghIɾµ dunh LhʔI gIun
cho chúng LôI có Lhém nhIɸu hIɺu bIɶL, µhun Lich LhIɶL Lhʨc.
CuʈI cùng, nhɉng IɘI Iu quun Lrʄng nhɜL, xIn Lrun Lrʄng cɚm ɇn
dʐc gIɚ du dʄc cuʈn such nuy! Có Iɴ dʐc gIɚ Iu nguʊn cɚm hʠng Iʒn nhɜL
cʞu bɜL kƒ cuʈn such nuo. Trong quu Lrinh bIén soɘn, chúng LôI chɉu
buo gIʔ quén dIɸu nuy.
xvIII c 94 +RjQJ
Công tác biên soɝn
Công vIɾc bIén soɘn Lrɉʒc LIén vu Lrén hɶL Iu Lruch nhIɾm cʞu Luc gIɚ.
Bén cɘnh dó, nhʦng ngɉʔI Lrʚ gIúµ du góµ µhɞn cʨc kƒ quun Lrʄng dɺ
cuʈn such ru dʔI.
TS. VɊɈng Quân Hoàng {VQH) Nhu nghIén cʠu cʞu CenLre EmIIe
BernheIm, ĈHTH BruxeIIes (zooz-o;). Ông cŸng dIɸu hunh công Ly Lɉ
vɜn chIɶn Iɉʚc quɚn Lrʂ-LuI chinh ¡nvesLVIeLnum, ¡nc. (Hu NʐI). VQH
LʈL nghIɾµ TIɶn sś LɘI ĈHTHBruxeIIes (U¡B, Bʀ); có kInh nghIɾmchuyén
môn, nghIén cʠu, Lɉ vɜn vu duo Lɘo cho cuc Lʌ chʠc quʈc Lɶ : AusA¡D
(Úc), Cunedex(Cunudu), C¡VG(Phuµ-VIɾL), DI¡D(Anh), ¡MO(Hu¡un),
NIke (Mʮ), SuLru (Anh), PP¡(CHSéc), SoIvuy BusIness SchooI (Bʀ), Dow
Jones (Mʮ), VIɾn TIɸn Lɾ quʈc Lɶ Tokyo (NhɤL), ĈHTH KyoLo (NhɤL),
CurgIII (Mʮ), GrunL ThornLon (Úc), ADB, DBJ (NhɤL), GTZ (Ĉʠc), BBC
(Anh), EuroChum(EU), WBJ¡¡C(UN). v.v..; vu Lrong nɉʒc: BunNghIén
cʠucʞu ThʞLɉʒng (cŸ), BILexco, Bʐ TuI chinhVIɾL Num, CTCKAgrIseco,
ĈH KInh Lɶ quʈc dun Hu NʐI, ĈH Mʖ TP.HCM, Techcombunk, VDC,
UBCKNN, v.v.. Ĉʊng Luc gIɚ «Cuc Nguyén Iy Lrong Toun LuI chinh, »
Nhu xuɜL bɚn Chinh Lrʂ Quʈc gIu (zooo) vu «Cuc Phɉɇng µhuµ Toun hʄc
Lrong TuI chinh,» Nhu xuɜL bɚn ĈɘI hʄc Quʈc gIu Hu NʐI (zoo;). Tuc
gIɚ nhIɸu công Lrinh khou hʄc IIén quun công bʈ Lrong nɉʒc vu quʈc Lɶ,
vu rɜL nhIɸu µhun Lich Lrén hɞu hɶL cuc Lʔ buo kInh Lɶ cʞu VIɾL Num.
TS. Houng Iu ʞy vIén chɜµ hunh HʐI ʟng dʜng Loun hʄc VIɾL Num (Lʢ
zoo¸), vu Lhunh vIén cuc hIɾµ hʐI hʄc LhuɤL WesLern ¡Inunce, Euroµeun
¡Inunce.
Ĉʕi ngŸ biên soɝn nʕi dung và hʓ trʟ kʳ thuɩt. VIɾc vIɶL cuʈn
such cɞn nhIɸu LhʔI gIun vu công sʠc. Cuʈn such cŸng không Lhɺ ru dʔI
nɶu LhIɶu sʨ Lrʚ gIúµ hIɾu quɚ cʞu nhʦng ngɉʔI gIuu nhIɾL huyɶL, góµ
µhɞn quun Lrʄng vuo công vIɾc bIén Lɤµ LuI IIɾu, vIɶL cuc µhɞn nʐI dung
chI LIɶL, Lruo dʌI y Lɉʖng vu mInh hʄu. Trén Lhʨc Lɶ, duy chinh Iu nhʦng
dʊng Luc gIɚ quun Lrʄng. ĈʐI ngŸ bIén soɘn gʊm có: Trɞn Tri DŸng (có
Lhum gIu vIɶL mʐL sʈ µhɞn cuc Chɉɇng ¸, ¸, 6 vu ;), BùI Quung Num,
Nguyɼn Thʂ Chuu Hu vu ¡ɉu Quy Phɉɇng.
9ăQ PLQK OjP JLjX ZZZVDJDYQ xIx
Nhʫng thành viên hʃ thʍng web SAGA. Chúng LôI cŸng sʤ
dʜng vu Lhum khɚo nhIɸu Lɉ IIɾu cʞu hɾ Lhʈng web SAGA LɘI dʂu chʀ
www.sugu.vn. Kɺ Lʢ khI dI vuo hoɘL dʐng Lhung 1zJzoo6, www.sugu.vn
du Lrʖ Lhunh nguʊn LuI IIɾu vu µhun Lich hʦu ich cho hung ngun ngɉʔI
có quun Lum hoɮc dung hʄc Lɤµ-nghIén cʠu Lrong Iśnh vʨc quɚn Lrʂ kInh
dounh.
Hu NʐI-TP.HCM, Lhung o6Jzoo;- VɊɈng Quân Hoàng
CenLre EmIIe BernheIm, U¡B, (z1 Ave. ¡.D. RooseveIL, B-1o¸o, BruxeIIes)
¡nvesLVIeLnum ¡nc., (¸¸ Quung Trung, Hu NʐI); hLLµ:JJsugu.vn
9ăQ PLQK OjP JLjX ZZZVDJDYQ z¸q
nhuu.
1LɽP WLQ FɣQ ELɿX KLʃQ Fʡ WKɿ GS. André ¡urber Lrong nhʦng Iɞn
Ium vIɾc ʖ VIɾL Num Lhɉʔng có y kIɶn cung cɜµ cho cuc Lʔ buo vu Lɘµ
chi kInh dounh vɸ Lhʂ Lrɉʔng vʈn VIɾL Num (chɪng hɘn |;, 8|). MʐL sʈ
Linh huʈng rɜL buʊn cɉʔI. Trong khI buo chi nhɜL mʨc hʆI vɸ cuc vɜn dɸ
kʮ LhuɤL vu sɚn µhɠm cuo sIéu, Lhi ông Lhɉʔng nhɜL mʨc Lrɚ IʔI vɸ cuc
nguyén Iy vɤn hunh, Lɉʖng chʢng nhɉ dɇn gIɚn. ĈIɸu mu ông huy nhɜn
mɘnh gʤI dɶn mʐL Lin hIɾu dung nhʒ, Ium gi Lhi Ium, nhɉng sʈ mʐL Iu
nIɸm LIn cʞu khuch hung, cʞu Lhʂ Lrɉʔng. Vi dʜ, µhóng vIén chăm chăm
hʆI vɸ µhuI sInh chʠng khoun hoɮc dʂnh gIu cʌ µhIɶu Lheo µhɉɇng µhuµ
hIɾn dɘI, Lhi ông cʠ kIén quyɶL Lrɚ IʔI vɸ mInh bɘch kɶ Loun vu chɶ dʐ
công bʈ Lhông LIn - nhʦng Lhʠ nuy cŸng Lhɉʔng dɉʚc xem Iu rɜL dɇn
gIɚn.
Buʐc µhɚI dɮL mʐL cuu hʆI suu: TɘI suo mʐL ông gIuo sɉ rɜL gIʆI,
rɜL nʌI LIɶng vɸ Lhʂ Lrɉʔng chʠng khoun IɘI Lim cuch nóI vɸ nhʦng Lhʠ
dɇn gIɚn, mu mʐL µhóng vIén - chɦc chɦn Iu không Lhɺ dʞ LhʔI gIun dɺ
Loun Lum cho nghɸ LuI chinh - IɘI kIén quyɶL hʆI vɸ nhʦng Lhʠ công cʜ
hɶL sʠc µhʠc Lɘµ? XIn mʖ ngoɮc Lhém Iu du có iL nhɜL huI cuʈn such vɸ
cuc sɚn µhɠm LuI chinh bɨng LIɶng VIɾL ʖ Lrinh dʐ Loun hʄc khu µhʠc
Lɘµ dʈI vʒI gIʒI kInh dounh Iu «Nhɤµ môn Loun LuI chinh» cʞu TS. Trɞn
Hùng Thuo năm zooq, vu «Cuc µhɉɇng µhuµ Loun hʄc Lrong LuI chinh»
cʞu TS. Nguyɼn Văn Hʦu vu TS. Vɉɇng Quun Houng năm zoo;. Nhʦng
cuʈn nuy dɢu có dɉʚc Lɮng cŸng rɜL iL ngɉʔI Lhʨc sʨ muʈn dʄc!
Ĉó Iu vi bIɺu hIɾn cʞu nIɸmLIn rɜL khuc nhuu. Ông ¡urber LIn rɨng,
nhʦng Lhʠ gIɚn dʂ, nguyén Iy vu rɜL cɇ bɚn Iu nɸn móng quun Lrʄng nhɜL
cʞu sʨ µhuL LrIɺn bɸn vʦng. AnhJchʂ µhóng vIén Lhi LIn rɨng nhʦng Lhʠ
rɜL mʒI, rɜL hIɾn dɘI vu cuc Lhʂ Lrɉʔng Iʒn quʈc Lɶ huy sʤ dʜng mʒI chinh
Iu nhʦng Lhʠ quun Lrʄng! ĈIɸu kƒ Iɘ Iu ngɉʔI gIʆI ʖ chinh Lhʂ Lrɉʔng
Iʒn-hIɾn dɘI Lhi LIn vuo cuI gIɚn dʂ, cɇ bɚn, còn ngɉʔI có Lrinh dʐ khu
¨gIɚn dʂ¨ ʖ Lhʂ Lrɉʔng còn dɇn sɇ Lhi IɘI rɜL LIn vuo nhʦng Lhʠ µhʠc Lɘµ
mu chinh minh không Lhɺ hIɺu, cŸng không có mɜy Lhông LIn.
TôI cŸng nhʒ IɘI vuo khoɚng năm 1qq8, khI Lrʚ gIɚng môn dɘy vɸ
Ngun hung Lrong kInh Lɶ Lhʂ Lrɉʔng cho gIuo sɉ ¡éo GoIdschmIdL, mʐL
nhu dounh nghIɾµ ngun hung nʌI LIɶng suu nuy có LhʔI gIun dɚm dɉɇng
vʂ Lri chʞ Lʂch C.G. cʞu EASD (Chuu Âu), ông Lhɉʔng cung cɜµ nhIɸu
zqo c 94 +RjQJ
Lhông LIn vɸ vô sʈ sɚn µhɠm µhʠc Lɘµ. ĈIɸu nuy kich Lhich cuc hʄc sInh
MBA Lrong Iʒµ Lò mò ghé Iɦm. Vô sʈ cuu hʆI Lɉɇng Lʨ nhɉ unhJchʂ nhu
buo nóI Lrén, cŸng nhɦm vuo nhʦng Lhʠ vô cùng µhʠc Lɘµ. Thɶ nhɉng
kɶL Iuɤn cʞu ông GoIdschmIdL cuʈI cùng Lrong bɜL kƒ buI gIɚng vu Linh
huʈng nuo cŸng chʀ gIɚn dʂ có Lhɶ nuy LhôI:
Pbuong trìnb Go|dscbmidt: Ciá Lri = Niêm Lin.
&ɟP [~F Yj FăQ Fʥ
Trʜc nIɸmLIn-gIu Lrʂ quun Lrʄng Lrong vIɾc hinh Lhunh hɾ Lhʈng văn hóu,
Lrʨc LIɶµ nhɜL ʖ duy Iu kInh dounh. Bɚn Lhun nIɸmLIn có nhIɸu góc cɘnh
bIɺu hIɾn khuc nhuu, vu µhɞn nuo dó nó µhʜ Lhuʐc vuo yɶu Lʈ cɚm xúc
cʞu con ngɉʔI.
%ɝQ WLQ UɭQJ Fy ³PD´" ʕ duy không dʂnh kɺ chuyɾn mu, mu mɉʚn
nó dɺ nóI vIɾc cɚm xúc góµ µhɞn hinh Lhunh nIɸm LIn Lhɶ nuo. Sʖ dś
µhɚI Ium vIɾc nuy vi cuc quyɶL dʂnh kInh dounh không dɇn Lhuɞn chʀ có
Iy Lri vu Iô-gich, nó có chʠu cɚ cɚm xúc.
HʊI bé, rɜL nhIɸu ngɉʔI LIn rɨng có mu. Có dʞ IoɘI mu: mu xó,
mu LrɇI, mu dʊng, mu gʈc du-gʈc gɘo, mu chɶL Lrɲ, v.v.. Mu Iu cuI gi dó
dung sʚ, vu cŸng dung yéu. Sʚ vi cuc cuu chuyɾn mu có Lhɺ khIɶn sʖn
guI ʈc, ru dɉʔng LʈI mʐL minh Lhi không dum, dém ngʞ mɇ Lhɜy mu Lhi
huI hùng có khI Iu héL Lrong uc mʐng. Ĉung yéu Iu vi nhʔ có nó Lhi IŸ Lrɲ
con không có dʊ chɇI, iL Lhʠ ăn ngon mɮc dɰµ IɘI có nhʦng buʌI LʈI ngʊI
Lhu Iu Lrén chIɶc gIɉʔng hʆng ké ʖ hunh Iung, nghe ngɉʔI Iʒn kɺ chuyɾn
mu. Nɶu không uI LIn Iu có mu nʦu, Lhi sɴ không có nhʦng buʌI LʈI ɜy,
vu dɸ LuI vɸ mu Lrʖ nén nhɘL LoɰL, không còn gi dɺ hʠng Lhú. Cʠ Lhɶ, mu
chinh Iu mʐL µhɞn cʞu nIɸm LIn, mʐL µhɞn cʞu văn hóu LInh Lhɞn cʞu IŸ
Lrɲ con sʈng Lrong mʐL khu Lɤµ Lhɺ. NóI Lóm IɘI, dum Lrɲ Lhich có mu
hɇn Iu uI dó quɚ quyɶL không có (dù rɜL sʚ).
Thɶ nhɉng du có uI gɮµ mu? HʆI ru Lhi cɚ IŸ Lrɲ con sʚ mu, Iɢn
ngɉʔI Iʒn kɺ chuyɾn, dɸu chɉu uI nhin Lhɜy cɚ. Tʨu chung Iu cuu Lrɚ IʔI:
Thi nghe ngɉʔI khuc kɺ IɘI, rʊI kɺ LIɶµ. Vɤy, mu Iu mʐL nIɸm LIn mu cuI
cɚm xúc Lò mò, sʚ sɾL, Lhich Lhú cʞu cɚ dum Lrɲ con dung mung Lrong
dɞu óc. Chʀ có vɤy LhôI!
9ăQ PLQK OjP JLjX ZZZVDJDYQ zq1
GIʔ Lhi bɚn Lhun LôI không LIn có mu nʦu, vi nó không còn Iu mʈI
bɤn Lum. VIɾc nhʒ dɶn cuc IoɘI mu không dem IɘI cɚm xúc nuo Lhich
Lhú nʦu. ThʔI gIun Iu LIɸn bɘc, mʐL Lhɉʒc do gIu Lrʂ. Do mu không còn
Iu nIɸm LIn-gIu Lrʂ Lrong cuʐc sʈng nʦu, LôI sɴ không bʆ dù chʀ ¸ µhúL
ngʊI nghe uI dó kɺ chuyɾn mu, kɺ cɚ dó Iu ngɉʔI kɺ gIʆI nhɜL! Nhɉng
không µhɚI uI cŸng vɤy. VʒI nhIɸu ngɉʔI mu vɢn còn Lhuʐc hɾ Lhʈng
nIɸm LIn-gIu Lrʂ cʞu hʄ. Vi Lhɶ cuc µhIm kInh dʂ cʞu CInemux vɢn rɜL
dông ngɉʔI xem. Cuc cuʈn LIɺu LhuyɶL kInh dʂ cʞu SLeµhen KIng vɢn bun
dɦL nhɉ Lôm LɉɇI. Cɚm xúc Lhich vu LIn rɨng có mu vɢn ngʨ Lrʂ Lrong sʈ
hung LrIɾu ngɉʔI Lrén quɚ dɜL. CŸng không nén Iɜy dó Ium Iɘ.
Tiôu tbuyôt gia kinb di 5teµben King. SLephen Ldwin King (sinh
21¸9¸1947) là Lác gia nguòi Mý nôi Liêng vói các cuôn Liêu LhuyêL
kinh di bán chay nhâL Lrên Lhi Lruòng. Vào näm 2003, ông dã duoc
nhân Huy chuong cúa Quý NaLional Book FoundaLion vì nhung dóng
góp Lo lón cho nên vän hoc Mý. (Öng cung viêL các Liêu LhuyêL khoa
hoc và vän xuôi.) Nhiêu Liêu LhuyêL và các Lruyên ngän cúa King
duoc dung Lhành phim. BäL dâu là Carrie vào 1976 (Lác phâm mang
vê cho ông khoan Lhu nhâp lón dâu Liên). Tác phâm Lhú 2 näm 1979.
Liên Luc Lû 1980 dên 2006 hâu nhu näm nào cung có Lác phâm cúa
ông duoc dung Lhành phim. Cân dây nhâL là các bô phim chuyên
Lhê Lû các Lác phâm Riding Lhe BulleL, DesperaLion, và NighLmares
and Dreamscapes. Öng có anh huong lón dên nhiêu Lác gia nôi Liêng
khác Lrên khäp Lhê giói.
&ɟP[~F Oj PʕW SKɣQFʣD QLɽPWLQJLi WUʇ NLQKGRDQK Thɶ gIʒI
kInh dounh cʞu VIɾL Num chʠu dɞy cuc vi dʜ vɸ cɚm xúc nhɉ mʐL µhɞn
cʞu hɾ Lhʈng nIɸmLIn-gIu Lrʂ. Chʀ sʈ do cɚmxúc EQcòn Iu mʐL gIɚI Lhich
cho nhIɸu Lhunh công Lɉʖng nhɉ không Lhɺ. ¡ouI ngɉʔI vɢn Lhɉʔng Ium
nén nhʦng sʨ kƒ dIɾu nhɉ Lhɶ, mu cɚm xúc Iu mʐL µhɞn nguyén nhun
quun Lrʄng khIɶn chúng xɚy ru.
XéL mʐL góc dʐ nhʆ cʞu cɚm xúc Lrong kInh dounh. Quu Lrinh
chuyɺn dʌI Lʢ dounh nghIɾµ gIu dinh sung dɘI chúng Lhɉʔng rɜL khó
khăn. Sʨ Lhʨc, cuc cɇ cɜu dIɺu khIɺn bʖI Lhunh vIén gIu dinh khuc vʒI cɇ
cɜu rʐng mʖ vʒI nhIɸu ngɉʔI 'Iɘ` LhumgIu. ĈIɸu nuy dɼ hIɺu vu dɼ Lhông
cɚm. MʐL gIu dinh dɼ dʊng nhɜL vɸ y kIɶn vu chIu sɲ cɚm xúc. MʐL hɾ
Lhʈng quɚn Lrʂ mʖ rʐng vʒI nhIɸu ngɉʔI 'Iɘ` sɴ khó Ium dɉʚc dIɸu nuy.
zqz c 94 +RjQJ
Quyɸn IʚI cʞu mʐL gIu dinh khu dʊng nhɜL. Quyɸn IʚI cʞu công chúng
dɞu Lɉ rʐng ruI khó dʊng nhɜL. RɜL nhIɸu Lrong sʈ nguyén nhun dɢn LʒI
sʨ khuc bIɾL gIu dinh vu xu hʐI Lhuʐc vɸ nhóm cuc vɜn dɸ ¨cɚm xúc.¨
KhʖI sʨ kInh dounh dɞy khó khăn, cɚ LIɸn bɘc, xóL xu, Io Iɦng vu
duu khʌ. Không uI có quyɸn nghI ngʔ dIɸu nuy. Thunh công dɘL dɉʚc
chɪng buo gIʔ dɼ dung. Cɚm xúc Io Iɦng cho LuI sɚn vu sʨ nghIɾµ không
uI có Lhɺ có nhIɸu hɇn chinh nhʦng ngɉʔI khʖI nghIɾµ. Nguy ʖ Mʮ cŸng
có nhIɸu dɘI công Ly quu nhIɸu Lhɶ hɾ cʞu dòng hʄ nhɉ ¡ord, Lrén 1oo
năm, q Lhɶ hɾ. Trén mʐL chɮng dɉʔng dI duI, gIun Lruun, có vô sʈ cuc
IoɘI cɚm xúc khuc nhuu, gɦn bó vʒI dounh nghIɾµ, sɚn µhɠm vu Lhɉɇng
hIɾu. ThoɦL mʐL chúL, LuI sɚn vu Lhɉɇng hIɾu có Lhɺ LIéu Lun. Nɉʒc
Lɉɇng ChIn-su vɉʚL quu buo Lʈ vʜ nghI ngʔ dʐc Lʈ ʖ bIén gIʒI nɉʒc Bʀ
năm zooq Lhʨc sʨ Iu mʐL chuʎI cɚm xúc. Nó dɺ IɘI dɜu ɜn LʒI q năm
suu, khI dʄc mɠu quɚng cuo nguy 1oJ¸Jzoo; Lrén ThʔI buo KInh Lɶ VIɾL
Num mu bun gIum dʈc ChIn-su khɪng dʂnh sɴ Lhɉʖng 1 Lʬ cho bɜL kƒ uI
Lim dɉʚc dʐc Lʈ ¸-MCPD Lrong sɚn µhɠm.
Thung ¸Jzoo;, chúng LôI có dʂµ gɮµ z vʚ chʊng sʖ hʦu dounh
nghIɾµ CourunL VIɾL-Phuµ (hinh ¸.6), sɚn xuɜL ʈng nhʨu ruʐL gu mu
Lheo Lhʂ Lrɉʔng Iu có chɜL Iɉʚng vu uy Lin LʈL, cɚ Lrong vu ngouI nɉʒc.
MʐL sʈ sʨ kIɾn, dɉʚc kɺ IɘI suu duy, du Lɘo ru nhʦng cɚmxúc rɜL dɮc bIɾL
cʞu nhʦng dounh nhun nuy khI khʖI nghIɾµ.
1. Bun ¸o mIɶng dɜL khuc nhuu Lʢ năm 1qq¸ dɺ dʞ LIɸn muu mʐL duy
chuyɸn éµ nhʨu cʞu CourunL Lʢ Phuµ. (Ĉunh dʌI rɜL nhIɸu LuI sɚn
Lhʨc Iɜy mʐL Lhʠ ¨LIɸm năng¨).
z. KhI nhɤn sɚn µhɠm Lhi Lhɜy cʎ muy dɮL hung CourunL sɚn xuɜL
không gIʈng nhɉ Lrɉʒc dó Lɉʖng Lɉʚng: kich Lhɉʒc quu bé, Lrông
quu Lhi nghś không có gi ghé gʒm. Thɤm chi có cɚm gIuc ¨bʂ Iʢu.¨
RɜL hɘnh µhúc, suu nuy hʄ hIɺu dó Iu nhʦng muy móc Lhʨc sʨ hIɾn
dɘI vu chɜL Iɉʚng rɜL cuo.
¸. Trong nhIɸu công nhun Luyɺn Lhi chʀ có duy nhɜL mʐL ngɉʔI Lhông
mInh nhɜL dɉʚc duo Lɘo. Toun bʐ nIɸm hI vʄng dɮL vuo unh Lhʚ
gIʆI dó. Nguy suu khI duo Lɘo xong Lhi unh Lhʚ xIn IʎI vu chuo Lʢ
bIɾL nhʦng ngɉʔI khʖI nghIɾµ dŸng cɚm. Anh Lʨ nhɤn rɨng unh Iu
LʐI µhɘm hinh sʨ bʂ Lruy nu, Lʢ Hu NʐI chɘy vuo mIɸn Num. Anh
Lu du quyɶL dʂnh nguy hôm suu Lʨ Lhú.
9ăQ PLQK OjP JLjX ZZZVDJDYQ zq¸
q. NhIɸu bɘn bè dʊng Lhunh cho rɨng dɞu Lɉ µhIéu Iɉu mɘo hIɺm
vu không Lhɺ cɘnh Lrunh vʒI Lruyɸn Lhʈng ngunh nhʨu cʞu ngɉʔI
Hou.
¸. Hung dʈng sɚn µhɠm hʆng. Sʨ Io uu căng Lhɪng khI chIɶc muy
¨dʐc¨ Lʢ Chuu Âu bʂ hʆng, không rò nguyén nhun mu cŸng không
có sɬn µhʜ Lùng Lhuy Lhɶ.
6. Thunh công Iʢng Iɢy vu LrIɺn Ium sɚn µhɠm khɦµ Lhɶ gIʒI. MʐL
chʞ dounh nghIɾµ NhɤL ru gIu muu 8 LrIɾu USD. Hʄ Lʢ chʈI. MʐL
dɘI gIu khuc Lʢ quʈc gIu nhʨu ĈuI ¡oun muʈn hʚµ Luc dɞu Lɉ. Hʄ
cŸng Lʢ chʈI do chIɶn Iɉʚc vu Lhɉɇng hIɾu không Lhich hʚµ.
Cuc bɘn Lhɜy dó, vô cùng nhIɸu cɚm xúc Lrong mʎI dòng vɦn LɦL
vʢu Lhʈng ké ʖ Lrén, dɶn mʠc không suo có Lhɺ kɺ hɶL vu có Iɴ cŸng không
dʞ ngôn Lʢ dɺ dIɼn Lɚ cho dʞ. Hɾ Lhʈng cɚm xúc hʄ du vɉʚL quu dɺ IɘI
mʐL gIu Lrʂ Iʒn mu khI dó khɪng dʂnh IɘI vʒI chúng LôI: ¨KInh dounh
Iu văn mInh.¨ KInh dounh du khIɶn hʄ Lrʖ nén um hIɺu kʮ LhuɤL, khôn
ngoun Lrong dum µhun vu LIn Lɉʖng vuo cuc gIu Lrʂ nhun văn cʞu cuʐc
sʈng. Công cuʐc kInh dounh dɺ Lim kIɶm sʨ Lhunh dɘL LuI chinh nguy
cung khIɶn hʄ LIn rɨng gIu Lrʂ cʞu kInh dounh Iu nhʦng Lhunh công, con
dɉʔng dúng dɦn, vɉʚL quu Lhuch Lhʠc, chʠ không µhɚI bɚn Lhun nhʦng
dʊng IʚI nhuɤn mu kInh dounh Lɘo ru. Hɾ Lhʈng cɚm xúc dó dɢn LʒI
nIɸmLIn vuo gIu Lrʂ vô song cʞu khʖI nghIɾµ vu sʨ kIén Lri Lheo duʌI kInh
dounh LʒI Lhunh công.
Nhɉng không Iɴ chʀ cɞn LIn, chʀ cɞn cɚm xúc LʈL Iu gIu Lrʂ sɴ Lʨ
nhIén LʒI? Chɦc chɦn Iu không dɼ nhɉ Lhɶ. CʈL IòI Iu µhɚI có căn cʠ. Căn
cʠ dó không gi hɇn Iu sʨ µhɚn unh Lrung Lhʨc.
1LɽP WLQ NK{QJ WKɿ Y{ FăQ Fʥ Trong buI buo dăng Lrén VIeLnum
¡nvesLmenL RevIew (zoo6: |q1|), chúng LôI (MorI vu DŸng) Lɉʔng LhuɤL
IɘI vʜ vIɾc ¡Ivedoor dinh dumʖ NhɤL.
1
Bɚn chɜL vʜ ¡Ivedoor Lrén TTCK
Tokyo Iu Lɘo dʨng nhʦng cɚmxúc hummuʈn muu cʌ µhIɶu cʞu ¡Ivedoor
Lheo nhIɸu cuch, sʤ dʜng nhIɸu kʮ LhuɤL khuc nhuu.
1
Bɚn dʂch LIɶng VIɾL có Lrén websILe www.sugu.vn rɜL sʒm, Lrɉʒc khI bɚn un q năm
Lù dunh cho ¨Luc gIɚ¨ ¡Ivedoor dɉʚc Lòu un µhun quyɶL.
zqq c 94 +RjQJ
Vu Livedoor. Livedoor là môL công Ly kinh doanh công Lhông Lin
lnLerneL, Lham gia TTCK näm 2004. Công Ly sú dung chiên LhuâL
giu giá cô phiêu o múc cao dê Lhuc hiên các chiên luoc Lrong Lhâu
Lóm và sáp nhâp. Công Ly nhiêu lân chia nho cô phiêu dê Lhu húL su
dâu Lu dông dao cúa các nhà dâu Lu nho. Ban châL cúa hành dông
này cúa Livedoor là giao dich nôi gián và lung doan Lhông Lin. Khi
bai lô, Chú Lich Horie cúa Livedoor bi bäL. Nhiêu nhà dâu Lu dã bán
Lháo cô phiêu. Do lênh bán ra ô aL, kha näng dáp úng cúa TTCK
Tokyo (TSL) bi vuoL quá giói han. Lân dâu Liên Lrong lich sú, TSL
dã phai ngûng giao dich ngày 17¸1¸2006. Ciá cô phiêu cúa Livedoor
roi Lû 6 USD xuông 0,8 USD. Các cô dông LhiêL hai 5,5 Ly USD do
cô phiêu mâL giá! Tháng 4¸2006, Livedoor bi khai Lrû khoi TSL. Vu
viêc kêL Lhúc bäng ban án 4 näm Lù dành cho Horie.
Hinh ¸.6: CourunL VIɾL-Phuµ
Tʢ LruI sung: unh Phong, chʂ Thɚo, DŸng, Num
Trén TTCK Loun
cɞu, Lhông LIn rɜL quun
Lrʄng dʈI vʒI vIɾc hinh
Lhunh cɚm xúc vu nIɸm
LIn cʞu ngɉʔI muu bun
cʌ µhIɶu. ĈIɸu dó dɢn
LʒI nhɤn dʂnh vɸ gIu Lrʂ
cʞu mʐL cʌ µhIɶu nuo
dó. MʐL mɮL, dIɸu nuy
khIɶncho gIʒI chʠc Lruch
Iuôn Io Iɦng LimkIɶmcuc
công cʜ dɚm bɚo Lhông
LInµhɚI Lrung Lhʨc vu kʂµ
LhʔI. MɮL khuc, nó Lhúc
dɠy cuc dounh nghIɾµ
Limcuch chInh µhʜc cɚm
xúc vu nIɸm LIn cʞu công
chúng. Dounh nghIɾµ dung houng Lhi dIɸu dó Iu µhɚI Iɴ. Dounh nghIɾµ
Lô vɴ quu dɺ Lɘo cɚm xúc vu nIɸm LIn vô căn cʠ Lhi mɦc mʐL IʎI rɜL nɮng:
Không Lrung Lhʨc. ¡Ivedoor mɦc chinh IʎI dó.
ĈʈI vʒI chúng Lu, bɚn un cho HorIe Iu un nɮng dʈI vʒI LʐI dunh
IŸng doɘn Lhông LIn. Rò rung mʐL hɾ Lhʈng cɚm xúc hun houn Lrɉʒc dó
cʞu nhu dɞu Lɉ du vʜL LɦL khI bIɶL rɨng nó không dɉʚc xuy bɨng chɜL IIɾu
9ăQ PLQK OjP JLjX ZZZVDJDYQ zq¸
bɸn vʦng ¨Lrung Lhʨc.¨
Quuy Lrʖ IɘI Lrɉʔng hʚµ CourunL VIɾL-Phuµ. Không Lhɺ LhIɶu căn
cʠ dɺ Lhʂ Lrɉʔng có cɚm xúc, dɢn LʒI nIɸm LIn vuo gIu Lrʂ cʞu CourunL
VIɾL-Phuµ. Nó Lhʨc sʨ có căn cʠ nhɉ chúng LôI du chʠng kIɶn Lɤn mɦL.
Ĉɺ có dɉʚc sʨ nghIɾµ, hʄ mɜL 1¸ năm. Ĉɞu Lɉ LIɸn bɘc vu rʞI ro cŸng
rɜL nhIɸu. Vô sʈ Lhăng Lrɞm Lrong hoɘL dʐng kInh dounh, có cɚ nhʦng
Iúc Lɉʖng du Lun gIu bɘI sɚn, du khIɶn nhʦng ngɉʔI khʖI nghIɾµ không
chʀ Lrʖ nén bɚn Iśnh mɘnh mɴ, mu hʄ còn có sʠc bɸn, sʨ Lhông LhuI cʞu
nhʦng ngɉʔI hIɺu bIɶL, kʮ năng cʞu kʮ sɉ chuyén ngunh... Hʄ còn có
Lhém mʐL dɮc Linh vô cùng quun Lrʄng: Chʄn Iʄc cuc cɚm xúc hʚµ Iy, có
IʚI cho nIɸm LIn-gIu Lrʂ cʞu dounh nghIɾµ, Lhɉɇng hIɾu.
Ĉɺ Ium nén Lhunh công dó, dounh nghIɾµ vu Lhɉɇng hIɾu du µhɚI
Lrung Lhunh vʒI nhʦng gIu Lrʂ Lrung Lhʨc, nhIɸu khI µhɚI Lrɚ gIu rɜL dɦL.
Nhʦng cɚm xúc vu nIɸm LIn cʞu khuch hung dʈI vʒI sɚn µhɠm ʈng nhʨu
cʞu CourunL dɉʚc hinh Lhunh Lrén nhʦng sɚn µhɠm, công dʜng vu mɢu
mu có LhɤL! Ĉó mʒI Iu quun Lrʄng nhɜL.
Courant Viôt-Pbáµ. Nhà máy san xuâL san phâm ông xoän nhãn hiêu
CouranL hàng dâu cúa Pháp. Hê Lhông san xuâL râL sach, không Liêng ôn,
không mùi hôi, sàn nhà máy hoàn Loàn sach së (dây là diêu vô cùng ngac
nhiên vói nhung ai dã biêL nhiêu nhà máy nhua o ViêL Nam). Näm 2006
doanh sô san phâm Liêu Lhu daL Lói hon 30 Ly. San xuâL LiêL kiêm vói nhung
khuôn ép Lói 13 näm không hong, và môL hê Lhông du phòng vâL Lu, LhiêL
bi LhiêL kê khoa hoc. Thuong hiêu, san phâm, bao bì và hê Lhông chäm sóc
khách hàng râL LôL.
Vi Lhɶ, hɾ Lhʈng cɚm xúc-nIɸm LIn-gIu Lrʂ cʞu nhʦng ngɉʔI khʖI
nghIɾµ mɮc dù µhɞn Iʒn dɉʚc chIu sɲ vu dɉʚc Lhʂ Lrɉʔng hIɺu mʐL cuch
không khó gi, nhɉng vɢn chʠu dʨng sʨ khuc bIɾL. Sʨ khuc bIɾL dó sInh
ru Lʢ LInh Lhɞn khʖI nghIɾµ vu sʠc bɸn cʞu hʄ quu cuc năm Lhung, sʨ
kIɾn khó khăn. VʒI xu hʐI, cɚmxúc nhin Lhɜy ngɉʔI gIuu sInh ru Lʢ nhin
nhɤn xe hɇI dɰµ, quɞn uo sung Lrʄng, LIéu µhu dɦL LIɸn. Ĉó Iu hIɾn LɘI.
Chʀ mʐL Lʬ Iɾ rɜL nhʆ Lhʨc sʨ hIɺu ¨Lhɜu duo¨ sʨ gIun Lruun, nhʦng cɚm
xúc du LrɚI quu. Có Lhɺ công chúng bIɶL (do dʄc such buo), nhɉng không
Lhɺ hIɺu Lhɜu do chɉu Lʢng LrɚI nghIɾm. CuI bIɶL cŸng µhɞn nuo hɘn
zq6 c 94 +RjQJ
chɶ, vi Lruyɸn LɚI quu cuc µhóng vIén rɜL có Lhɺ chɉu Lʢng LrɚI quu cɚm
xúc LhɤL.
Chʂ Thɚo, ngɉʔI khʖI nghIɾµ CourunL VIɾL-Phuµ cho bIɶL vɸ mʐL
Linh huʈng, mu uI du Lʢng khʖI nghIɾµ sɴ chIu sɲ nguy Iɤµ Lʠc. KhI cun
bʐ cʞu mʐL quʮ dɞu Lɉ LʒI gɮµ chʂ dɺ bun khɚ năng dɞu Lɉ vʈn vuo dounh
nghIɾµ, chʂ LIɶµ dón Iʂch sʨ. Nhɉng sʨ gIuo LIɶµ dʢng nguy Iɤµ Lʠc, khI
chʂ nhɤn dɉʚc µhun nun cʞu cun bʐ dɞu Lɉ dó dɘI y: chʂ Lʨ LIn quu, cɚm
xúc khuc quu, v.v..
Cun bʐ dó Iu ngɉʔI Ium chuyén môn, khʖI nghIɾµ có Lhɺ Iu dIɸu
xu Iɘ. Hɾ Lhʈng cɚm xúc-nIɸm LIn rɜL khuc bIɾL cɚ vɸ dʐ rʐng (sʈ Iɉʚng)
vu dʐ suu (kʮ, Lhɜu duo). NgɉʔI dI dɞu Lɉ mung Lum Iy ¨kIɺm Lru, kIɺm
dʂnh.¨ MʐL nʐI dung cʞu kIɺmLru vu kIɺmdʂnh Iuônnhɦmvuo Linh Lrung
Lhʨc. NgɉʔI khʖI nghIɾµ Lhʨc sʨ vu dɘo dʠc vʒI sʨ LrɚI nghIɾm vu cɚm
xúc cʞu minh Lhi Iuôn coI sʨ Lrung Lhʨc Iu bɦL buʐc vu dɉɇng nhIén Lʊn
LɘI. Trung Lhʨc Iu Lhʠ không cɞn bun, cŸng chɪng µhɚI kIɺm Lru.
Hɪn cuc bɘn du chIu sɲ dɉʚc sʨ khuc bIɾL vu cùng hIɺu nguyén
nhun cʞu sʨ chɜm dʠL sʒm mʈI gIuo Lhɉɇng chɉu kʂµ nɚy nʖ nuy. ĈʈI
vʒI chúng LôI, dó Iu nhʦng hIɺu bIɶL Lhú vʂ.
7ʧ WɊ GX\ WʗL KjQK YL
Hɾ Lhʈng Lɉ duy con ngɉʔI dIɸu khIɺn cuc hunh vI. Ngɉʚc IɘI rɜL nhIɸu
hunh vI dɉʚc Lhʨc hIɾndɸu dɮncŸng IumbIɶndʌI nhɤnLhʠc, hinh Lhunh
Lɉ duy mʒI. Bɚn chɜL hɾ Lhʈng Lɉ duy Iɢn hunh vI cʞu con ngɉʔI rɜL µhʠc
Lɘµ. Cuc nhu khou hʄc, cho LʒI gIʔ, hIɺu bIɶL vɸ con ngɉʔI vɢn còn gIʒI
hɘn.
Trong văn hóu kInh dounh, mʈI quun hɾ nuy cŸng Lɉɇng Lʨ. Sʨ
khuc bIɾL xɚy ru ʖ cuc vuI Lrò khuc nhuu, ngɉʔI chʞ dounh nghIɾµ, ngɉʔI
Iuo dʐng, huy Iu ngɉʔI hʎ Lrʚ kInh dounh Lrong hɾ Lhʈng công quyɸn.
Nguy ʖ cuc vuI nuy Lhi cŸng khuc nhuu, ngɉʔI chʞ dounh nghIɾµ Lhunh
dɘL huy ngɉʔI khʖI sʨ Iɞn dɞu, ngɉʔI Iuo dʐng ʖ vʂ Lri Iunh dɘo huy nhun
vIén Lrʨc LIɶµ Lhuo Luc, v.v.. Cuc hɾ Lhʈng quun nIɾmsʈng-IumvIɾc khuc
nhuu vʢu Lɘo ru sʨ du dɘng, µhong µhú dɶn mʠc bɜL ngʔ, vʢu Iu nhʦng
nguʊn gʈc cʞu sʨ µhʠc Lɘµ Lrong dʔI sʈng kInh dounh.
Có nhʦng Lɉ Lɉʖng sung Lɘo dɉʔng nhɉ không Lɉʖng vɢnLrʖLhunh
hIɾn Lhʨc, nhɉ du Iʂch vuo vŸ Lrʜ. Có nhʦng hunh vI vI µhɘm IʚI ich
9ăQ PLQK OjP JLjX ZZZVDJDYQ z6¸
ArIsLoLIe Iu ngɉʔI Lhʨc Lɶ nhɜL vu có «Lum hʊn dounh nhun» nhɜL Lrong
Iʂch sʤ LrIɶL hʄc cʞu IouI ngɉʔI.
q
ArIsLoLIe du néu ru y Lɉʖng rɨng, nhIɾm
vʜ chinh cʞu ngɉʔI Lhʞ Iśnh không µhɚI Iu gIu Lăng quyɸn Iʨc cʞu minh
Lrɉʒc cɜµ dɉʒI mu Iu Lɘo ru nhʦng dIɸu kIɾn dɺ LɜL cɚ cun bʐ dɉʒI quyɸn
minh có Lhɺ Lhɺ hIɾn dɉʚc mʄI năng Iʨc ʖ mʠc cuo nhɜL.
GIuo sɉ O`TooIe du Lhʈng ké nhʦng cuu hʆI mu ArIsLoLIe du Iɤµ ru
vu nguy nuy có Lhɺ dung khIɶn cuc nhu quɚn Iy hIɾn dɘI µhɚI duu dɞu
dI Lim cuu Lrɚ IʔI: ¨TôI muʈn ngɉʔI Lu dʈI xʤ vʒI LôI nhɉ Lhɶ nuo khI
LôI Iu Lhunh vIén cʞu cɇ quun?¨, ¨Nhʦng LIɸn dɸ LIɸm năng nuo có dɉʚc
dɺ µhuL LrIɺn cuc LuI năng vu cɚ LIɸm năng cʞu cuc Lhunh vIén Lrong cɇ
quun?¨, ¨TôI có nhɤn nhIɸu hɇn công sʠc dóng góµ cʞu minh vuo quʮ
chung huy không?¨, ¨¡Iɾu hɾ Lhʈng µhun chIu IʚI nhuɤn dung có ɚnh
hɉʖng nhɉ Lhɶ nuo LʒI không khi dɘo dʠc chung cʞu cɇ quun?¨, ¨Cuc
nhun vIén sɴ dɉʚc nhɤn LIɸn Lhɉʖng chIɶm buo nhIéu µhɞn Lrăm sʈ IʚI
nhuɤn Lhu dɉʚc nhʔ uµ dʜng cuc sung kIɶn vu y Lɉʖng cʞu hʄ?¨ v.v..
ĈɝR ÿʥF NLQK GRDQK Oj Ju" SLoner vu cuc dʊng Luc gIɚ (1qq¸: |¸6|)
dʂnh nghśu dɘo dʠc kInh dounh Iu quun Lum LʒI kɶL quɚ ɚnh hɉʖng mu
mʎI quyɶL dʂnh dIɸu hunh-quɚn Lrʂ Luc dʐng Ién ngɉʔI khuc, cɚ bén Lrong
vu bén ngouI dounh nghIɾµ. Ĉó cŸng Iu vIɾc xem xéL quyɸn vu nghśu
vʜ cʞu mʎI cu nhun, cuc nguyén Lɦc nhun văn cɞn Luun Lhʞ Lrong quu
Lrinh ru quyɶL dʂnh, vu bɚn chɜL cuc mʈI quun hɾ gIʦu con ngɉʔI vʒI con
ngɉʔI.
TɘI Trung Quʈc vu nhIɸu quʈc gIu chuu Á, nɇI hʄc LhuyɶL cʞu
Khʌng Tʤ dɉʚc Lruyɸn bu rʐng ruI, dɘo dʠc kInh dounh dɉʚc µhuL LrIɺn
Lrén mʐL vuI nguyén Iy cɇ bɚn. ʋn dʂnh xu hʐI dʨu Lrén quun hɾ không
binh dɪng gIʦu cuc cu nhun. GIu dinh Iu Lɶ buo cʞu mʄI Lʌ chʠc xu hʐI.
Hunh vI dɘo dʠc dúng mʨc Iu cɉ xʤ vʒI ngɉʔI khuc Lheo cuch mu bɚn
Lhun mong muʈn dɉʚc ngɉʔI khuc dʈI xʤ. Vu cuc vIɾc cɞn IumLrong dʔI
cʞu ngɉʔI có dɘo dʠc Iu hʄc Lɤµ vu rèn Iuyɾn kʮ năng, Ium vIɾc chăm
chʀ, không LIéu xuI quu mʠc cɞn LhIɶL, kIén Lri vu bɸn bʀ. Thɺ dIɾn Iu
quun Lrʄng nhɜL vu Iuôn µhɚI kIɸm chɶ Lrong mʄI houn cɚnh. BʖI vɤy,
cuc quyɶL dʂnh kInh dounh ʖ nhʦng nɇI nuy vɢn coI Linh LIn cɠn, Iòng
Lrung Lhunh, vu kInh nghIɾm Ium vIɾc nhɉ cuc LIéu chi quun Lrʄng vu có
q
MuI An Binh, ANTG cuʈI Lhung, 18JoqJzoo¸
z6q c 94 +RjQJ
xu hɉʒng xemnɮng hunh vI hɇn cuc Lhunh Lʨu vu bIɺu hIɾn cʜ Lhɺ Lrong
công vIɾc.
Hinh ¸.8: A. CurnegIe
18¸¸-1q1q
Trong xu hʐI µhɉɇng Tuy vu Mʮ,
cŸng LʊnLɘI cuc quundIɺmkhuc nhuuvɸ
dɘodʠc vuLruchnhIɾmxuhʐI cʞudounh
nghIɾµ. Andrew CurnegIe Lrong cuʈn
«ChunIycʞucɚI (The GosµeI oI WeuLh)»
năm 18qq du dɮL ru Lruch nhIɾm xu hʐI
cɇ bɚn cʞu Lʌ chʠc kInh dounh: chăm
sóc con ngɉʔI nhɉ Linh Lhɉɇng cʞu chu
mɰ dunh cho con cuI. Cuc Lhunh vIén
gIuu có Lrong cʐng dʊng Lhɺ hIɾn bʌn
µhɤn bɨng vIɾc gIúµ dʘ nhʦng ngɉʔI có
iL cʞu cɚI hɇn, ngɉʔI LhɜL nghIɾµ, ngɉʔI
Lun LɤL, ngɉʔI gIu v.v.. GIu LuI cʞu mʐL cu
nhun chɪng quu Lhɺ hIɾn QLɽP WLQ cʞu
cʐng dʊng vuo khɚ năng sʤ dʜng hIɾu
quɚ LuI sɚn nuy dɺ chăm Io cho nhIɸu
ngɉʔI khuc. BʖI vɤy, Ium cho cʞu cɚI
Iʒn Ién quu cuc quyɶL dʂnh kInh dounh
khôn ngoun Iu Lruch nhIɾm cʞu ngɉʔI Ium kInh dounh.
MIILon ¡rIedmun, ngɉʚc IɘI, quɚ quyɶL rɨng nhu quɚn Lrʂ khI sʤ
dʜng cuc nguʊn Iʨc cʞu dounh nghIɾµ dɺ gIɚI quyɶL cuc vɜn dɸ con ngɉʔI
vu xu hʐI du vI µhɘm quyɸn IʚI cʞu cʌ dông, cʞu khuch hung, vu cʞu
chinh ngɉʔI Iuo dʐng Lrong dounh nghIɾµ cŸng nhɉ Ium vɇI dI khoɚn
Lhuɶ chinh µhʞ có Lhɺ Lhu dɉʚc. Tʌ chʠc kInh dounh chʀ Lɤµ Lrung duy
nhɜL cho vIɾc Lɘo ru hung hou vu dʂch vʜ LhɤL hIɾu quɚ. Theo ¡rIedmund
¨Chʀ có mʐL vu duy nhɜL mʐL nghśu vʜ xu hʐI vʒI Lʌ chʠc kInh dounh:
sʤ dʜng cuc nguʊn Iʨc vu năng Iɉʚng cʞu minh Lrong cuc hoɘL dʐng du
dɉʚc Linh Loun dɺ gIu Lăng IʚI nhuɤn cho LʒI chʢng nuo vɢn còn nɨm
Lrong khuôn khʌ cʞu IuɤL chɇI... (vu) Lrong môI Lrɉʔng cɘnh Lrunh Lʨ do
vu rʐng mʖ, mu không hɸ có bɜL kƒ hunh vI dʈI Lru huy gIun Iɤn nuo.¨
āsLŒSù 2ŒsS_iS, xem hình (5.8) sinh ra Lrong môL gia dình nghèo,
và bäL dâu kiêm Liên bäng công viêc cúa nhân viên diên báo. Vói
khao kháL làm giàu, súc làm viêc bên bi, và Linh Lhân không ngûng
Lu hoàn Lhiên ông khoi su kinh doanh bäng viêc dâu Lu Lrong linh vuc
9ăQ PLQK OjP JLjX ZZZVDJDYQ z6¸
duòng säL, câu duòng và dàn khoan dâu. ā. Carnegie bäL dâu giàu
có khi Lro Lhành nhà buôn Lài chinh vói viêc pháL hành Lrái phiêu cho
nhiêu công Ly Mý Lai châu Au. Cia Lài Lhuc su cúa Carnegie là công
Ly Lhép duoc Lhành lâp nhung näm 1870. Sau hai Lhâp ky, Carnegie
SLeel Company là công Ly lón nhâL và có Li suâL loi nhuân cao nhâL
Lrong ngành Lhép Lhê giói. Näm 1901, ông bán lai công Ly cho U.S.
SLeel cúa J.P. Morgan. Phân còn lai cúa cuôc dòi, Carnegie chuyên
Lâm vói công viêc Lû Lhiên, xây dung các Lhu viên, và nghiên cúu
khoa hoc.
Trong ngunh LuI chinh, cuc gIuo dʂch Lhɉʔng xuyén IIén quun LʒI
LIɸnbɘc vu LIɸmLung rɜL nhIɸu xung dʐL néndɘo dʠc LrʖLhunhmʐL Lrʄng
Lum rɜL dɉʚc cʐng dʊng chú y. Chɪng hɘn chɉɇng Lrinh duo Lɘo C¡A
(ChurLered ¡InuncIuI AnuIysL - Nhu µhun Lich LuI chinh chuyén nghIɾµ),
µhɞn µhun Lich vu buI Lɤµ IIén quun LʒI dɘo dʠc chuyén môn rɜL nhIɸu,
rɜL duI, rɜL du dɘng. Phɞn Iʒn dɸu nóI rɨng, nɶu Lhʨc sʨ muʈn Lɤn dʜng
mʐL sʈ kʮ năng chuyén môn LuI chinh dɺ Lrʜc IʚI, ngɉʔI Iumchuyén môn
LuI chinh có rɜL nhIɸu µhɉɇng µhuµ dɺ Ium. Vi Lhɶ, có Iúc ngʊI ¨Lun gɢu¨
chúng LôI dùu vʒI nhuu, chʀ cɞn Ium ngɉʚc IɘI cuc chʀ dɢn dɘo dʠc cʞu
such (¨quy Lɦc ngɉʚc¨), Lhi dó chinh Iu ¨bi quyɶL Ium gIuu nhunh.¨
Tɉʖng dùu hou LhɤL. Không LhIɶu dounh nhun dɘo dʠc kém du
Lhʨc hIɾn cuc ¨quy Lɦc ngɉʚc¨ nuy. Quɚ LhɤL Lrɉʒc khI bɘI Iʐ, hʄ vɇ véL
dɉʚc rɜL rɜL nhIɸu LIɸn, nhʦng con sʈ mu mʐL dʔI ngɉʔI Ium chuyén
môn có Lhɺ vśnh vIɼn không buo gIʔ dum mɇ ɉʒc.
/ʟL QKXɩQWăQJ WKHR ÿɝR ÿʥF HuI GIuo sɉ John KoLLer vu Jumes
HeskeLL ʖ Hurvurd BusIness SchooI, Luc gIɚ cuʈn such«Văn hóu công Ly
vu chʀ sʈ hoɘL dʐng hʦu ich,» du µhun Lich nhʦng kɶL quɚ khuc nhuu ʖ
cuc công Ly có Lruyɸn Lhʈng dɘo dʠc khuc nhuu.
¸
Công Lrinh nghIén cʠu cʞu hʄ cho Lhɜy, Lrong vòng 11 năm, nhʦng
công Ly ÿɝR ÿʥF FDR du nung dɉʚc Lhu nhɤµ cʞu minh Ién LʒI 68z%
(Lrong khI nhʦng công Ly dʈI Lhʞ Lhɉʔng Lhɉʔng bɤc Lrung vɸ chuɠn
mʨc dɘo dʠc chʀ dɘL dɉʚc ¸6%). GIu Lrʂ cʌ µhIɶu cʞu nhʦng công Ly 'dɘo
dʠc cuo` Lrén Lhʂ Lrɉʔng chʠng khoun Lăng LʒI qo1% (cuc dʈI Lhʞ Lɞm
Lɞm chʀ Iu ;q%). ¡uI ròng cʞu cuc công Ly 'dɘo dʠc cuo` ʖ Mʮ Lrong 11
¸
Tôn ThɜL Nguyɼn ThIém, ThʔI buo KInh Lɶ SuI Gòn, 18JoqJzoo¸.
z66 c 94 +RjQJ
năm du Lăng LʒI ;¸6%. Trén cɇ sʖ kɶL quɚ nghIén cʠu nuy, huI gIuo sɉ
khɚ kinh khɪng dʂnh LhɤL Lhu gIuu hɇn.
Nhɤn Lhʠc dɉʚc vuI Lrò quun Lrʄng cʞu gɉɇng mɮL dɘo dʠc dʈI vʒI
công vIɾc kInh dounh, ngɉʔI Mʮ du bʆ khu nhIɸu công sʠc ru nghIén cʠu
vɸ vɜn dɸ nuy. Chʀ Linh rIéng Lrong năm zooo, Lheo CenLer Ior ELhIcuI
BusIness CuILure, du có LʒI ¸z công Lrinh nghIén cʠu hun Ium dɉʚc xuɜL
bɚn LɘI Mʮ vIɶL vɸ ɚnh hɉʖng cʞu dɘo dʠc kInh dounh LʒI Lhu nhɤµ LuI
chinh cʞu cuc công Ly. ¸¸ công Lrinh µhuL hIɾn sʨ Lʀ Iɾ Lhuɤn cuc µhɠm
chɜL dɘo dʠc cʞu dʐI ngŸ Iunh dɘo cŸng nhɉ nhun vIén vu Lhu nhɤµ cʞu
cuc công Ly. ¸ công Lrinh µhuL hIɾn ru mʈI quun hɾ Lʀ Iɾ nghʂch gIʦu huI
yɶu Lʈ Lrén. 1q công Lrinh còn IɘI không Lim Lhɜy sʨ IIén hɾ gi gIʦu huI
yɶu Lʈ Lrén vʒI nhuu. Thɶ Iu rò, dɘI bʐ µhɤn kɶL quɚ nghIén cʠu dɸu cho
rɨng, công Ly có dɘo dʠc sɴ dɼ Ium ăn µhuL dɘL hɇn.
Theo công Lrinh nghIén cʠu do hung LIɶµ Lhʂ EnvIronIcs LIɶn hunh
LɘI zo quʈc gIu Lrén Lhɶ gIʒI, uy Lin xu hʐI cʞu công Ly rɜL có y nghśu dʈI
vʒI cuc nhu dɞu Lɉ. Khoɚng 6o% dun sʈ Mʮ dung sʖ hʦu cʌ µhIɶu cʞu
cuc hung Lɉ nhun. z8% Lrong sʈ nuy khI quyɶL dʂnh Ium nhɉ vɤy du dʨu
vuo nhʦng Lhông LIn Lhu Lhɤµ dɉʚc vɸ hinh ɚnh cʞu công Ly. TɘI ¡LuIIu,
Lʀ Iɾ nhʦng nhu dɞu Lɉ nhɉ Lhɶ vuo khoɚng ¸¸%, Cunudu z6%, NhɤL
Bɚn zz%, Anh, Phuµ, Ĉʠc z1%...Uy Lin xu hʐI nguy cung có ɚnh hɉʖng
Iʒn LʒI Lhɉɇng hIɾu cʞu cuc công Ly, hɇn cɚ quɚng cuo vu LIɸm Iʨc LuI
chinh...KInh nghIɾm dɞu Lɉ cʌ µhIɶu mung IɘI nhIɸu IʚI nhuɤn cʞu LôI
(JM) Iu Iʨu chʄn cuc công Ly dɉʚc nhIɸu ngɉʔI yéu mɶn (zoo;, |qz|).
Trong mʐL hɾ Lhʈng kInh dounh có µhɉɇng µhuµ, vIɾc xuy dʨng
cuc chuɠn mʨc dɘo dʠc Lrong cɉ xʤ vu gIuo Lhɉɇng chinh Iu nɸn móng
dɺ cho cuc hɾ Lhʈng kInh dounh có Lhɺ bɸn vʦng vu µhuL LrIɺn Lheo bɉʒc
LIɶn bʐ chung cʞu nhun IoɘI.
+LʃX TXɟ TXɟQ WUʇ FʣD YăQ KyD NLQK GRDQK
Chúng Lu µhɚI µhuL bIɺu gi duy vɸ hIɾu quɚ quɚn Lrʂ kInh dounh, dʠng
Lrɉʒc cuc vɜndɸ vănhóu vʢu bunLʒI? Ĉuy Iu vIɾc không dɇngIɚn, nhɉng
sɴ cɞn LómIɉʚc cuu chuyɾn không ngɦn, nhɉng chúng Lu sɴ LómIɉʚc dʞ
ngɦn dɺ có Lhɺ bun chʀ Lrong mʐL mʜc nuy.
¸q6 c 94 +RjQJ
AµµIe vʒI Muc¡nLosh, sung NeXT, rʊI PIxur, rʊI IɘI AµµIe vʒI IPod Iu mʐL
kho sung Lɘo-cɘnh Lrunh muI muI dung dɺ dounh nhun Loun cɞu hʄc Lɤµ.
VIɾc Ium quen vʒI sʠc éµ cŸng Iu cuch Lhʠc rèn Iuyɾn khɚ năng
cun bɨng. KhI LIɶn hunh duo Lɘo cho cun bʐ quɚn Iy ʖ cuc dounh nghIɾµ
Iʒn chúng LôI nhɤn Lhɜy vIɾc Ium quen vʒI sʠc éµ vu rèn Iuyɾn cun bɨng
không hɸ khó Vɜn dɸ Iu ngɉʔI Lu có chʠu dʨng LInh Lhɞn hum muʈn
Lhunh công huy không- chinh Iu µhɞn cʈL IòI cʞu LInh Lhɞn dounh nhun.
Chúng LôI Lʤ Lrén mʐL IoɘL 1o buI Loun Lʢ dɼ LʒI khó, IIén Lʜc Lɘo ru sʠc
éµ LhʔI gIun vu dʐng vIén. ĈIɸu kƒ Iɘ xɚy ru. Nhʦng buI Loun dɼ bun dɞu
Lhi Ium chɤL vɤL. Nhʦng buI khó cuʈI cùng Lhi Ium ngon Iunh vu nhunh.
ĈôI Iúc còn có IʔI gIɚI ngouI mong dʚI. Ĉó Iu kɶL quɚ cʞu vIɾc Ium quen
vʒI sʠc éµ mʐL cuch Lhunh công vu có Lrʄng dIɺm.
*LiR GʡF NLQK GRDQK
GIuo dʜc kInh dounh chú Lrʄng LʒI WKʭF KʉF. Cuc bɤc LIɸn bʈI ¡ɉɇng
Văn Cun vu ¡ukuzuwu dʊng y vʒI nhuu rɨng vIɾc gIuo dʜc kInh dounh
cɞn Lhʨc hunh vu kʮ năng. ¡ukuzuwu dɸ nghʂ ¨Hʄc nhʦng môn LhIɶL
Lhʨc cho cuʐc sʈng,¨ (zooq, |61|). NgɉʔI Lheo WKɉɇQJ KʉF, bʖI vɤy,
không hɉʒng LʒI Lɜm bɨng dɺ ru Ium quun, huy Ium vIén chʠc mu dɺ
Lhʨc nghIɾµ. GIɚng dɉʔng Iu nɇI hʄc Lɤµ. KIɶn Lhʠc Lrén gIɚng dɉʔng
Iuôn Iɘc hɤu so vʒI dʔI sʈng. «Hʄc µhɚI dI dôI vʒI hunh.» Truch nhIɾm
cʞu ngɉʔI dI hʄc Iu dùng hIɺu bIɶL cʞu minh Lɘo ru gIu Lrʂ, Ium gIuu cho
bɚn Lhun, cho cʐng dʊng, vu cho xu hʐI.
Ý nghśu vu gIu Lrʂ cʞu WKɉɇQJ KʉF vu WKʭF KʉF khI dɉʚc hIɺu rò có
Lhɺ dʌI hɾ Lhʈng văn hou vu µhɉɇng Lhʠc kInh dounh. Such ©.KX\ɻQ
KʉFª
q
cʞu ¡ukuzuwu, Lrong nhʦng năm18;z-18;6, Lhʨc sʨ mʖ ru hɉʒng
dI mʒI, vɉʚL ru ngouI vòng kIɸm Loɚ cʞu quun hɾ, Lɤµ quun IʎI LhʔI Lʊn
LɘI hung Lrăm năm cʞu chɶ dʐ µhong kIɶn Mɘc µhʞ LɘI NhɤL Bɚn.
DɉʒI LhʔI Mɘc µhʞ, chɶ dʐ quyɸn Lhɶ gIu Lruyɸn dɉʚc quI dʂnh
nghIém ngɮL. Không chʀ ʖ chʈn công dɉʔng mu nguyén Lɦc dó còn Lhɺ
hIɾn Lrong cuʐc sʈng hung nguy. Xu hʐI µhun chIu Lhunh bʈn IoɘI: Vò
sś (sumuruI), Nông, Công, Thɉɇng huy còn gʄI Iu Lʠ gIʒI vu cɜm không
cho Lhuy dʌI nghɸ nghIɾµ. Chu Iu Vò sś Lhi con suʈL dʔI Iu Vò sś. Chu Ium
ruʐng huy Ium Lhʚ Lhi con chuu cʠ vśnh vIɼn µhɚI Lheo nghɸ dɜy... ¡ɘI
q
Such «Khuyɶn hʄc» Lén LIɶng NhɤL Iu «Gukumon no susume.»
9ăQ PLQK OjP JLjX ZZZVDJDYQ ¸q;
cɜm không cho ngɉʔI dun dɉʚc Lhuy dʌI chʎ ʖ, Lʨ do dI cɉ, uI ʖ nông
Lhôn cʠ µhɚI ʖ nông Lhôn, uI ʖ Lhunh Lhʂ cʠ µhɚI ʖ Lhunh Lhʂ. ¡uɤL Iɾ
khɦL khe nhɨm bɚo vɾ quyɸn IʚI cʞu cho Lɞng Iʒµ Vò sś vu Mɘc µhʞ. ĈʔI
sʈng cʞu ngɉʔI dun vô cùng cɇ cʨc vu ngʐL ngɘL.
Hinh ;.¸: ¡ukuzuwu YukIchI
18¸¸-1qo1
«Khuyɶn hʄc» ru dʔI khI chɶ
dʐ Mɘc µhʞ vʢu kɶL Lhúc. NʐI dung
such Lɤµ Lrung dɸ cɤµ LInh Lhɞn cɇ
bɚn vu mʜc dich Lhʨc Lhʜ cʞu hʄc
vɜn. Ĉuy không µhɚI Iu Luc µhɠm
dʊ sʐ vu suu sɦc nhɜL cʞu ¡ukuzuwu
nhɉng có ɚnh hɉʖng suu rʐng nhɜL.
KhI mʒI dɉʚc In Iɞn dɞu, cuʈn such
du có mʐL sʈ Iɉʚng ɜn bɚn kʬ Iʜc
Iu ¸,q LrIɾu bɚn, Lrong khI dun sʈ
NhɤL Bɚn Iúc dó chʀ khoɚng ¸¸ LrIɾu
ngɉʔI. Trong gIuI doɘn 1qqz-zooo,
rIéng nhu xuɜL bɚn ¡wunumI Bunko
du LuI bɚn cuʈn such nuy ;6 Iɞn.
Fukuzawa Yukichi (hình 7.3)
duoc nguòi dân NhâL Ban
xem nhu bâc ¨khai quôc công
Lhân.¨ Öng duoc Lôn vinh boi Linh LriêL dê và Lâm múc vuoL Lrôi Lrong
Lu Luong Lrong công cuôc khai sáng Linh Lhân quôc dân NhâL Ban,
dem lai linh hôn, dông luc và su hâu Lhuân Linh Lhân cho quá Lrình
Duy Lân cúa chinh phú Minh Tri. Tác phâm cúa ông dù viêL Lû Lhê
ky 19 vân duoc nguòi dân NhâL Ban ngày nay hêL lòng nguöng mô.
Hình anh cúa ông duoc in Lrên dông Liên có mênh giá cao nhâL, Lò
10.000 yên, hình (7.4).
1ʟ PʕW OʙL ÿʕQJ YLrQ 0%$
Có Iɴ chɉu buo gIʔ vɜn dɸ nhun sʨ quɚn Iy Lrung cɜµ vu cuo cɜµ IɘI Lrʖ
nén µhʠc Lɘµ vu khó gIɚI quyɶL nhɉ hIɾn nuy LɘI VIɾL Num... Vu dó không
µhɚI Iu mʐL 'dɮc Lhù` nhɉ cuch chúng Lu Lhɉʔng nóI vɸ nhʦng dɮc Lrɉng
rIéng có.
qzq c 94 +RjQJ
Nɶu cuʈn such nuy dɉʚc dʐc gIɚ hɉʖng ʠng, hI vʄng mʐL nguy nuo
dó, chúng Lu IɘI có dʂµ LIɶµ Lʜc hunh Lrinh, nhɉng Iɞn nuy sɴ xuɜL µhuL
Lʢ cuI gu xéµ mu cuʈn such dung Lɘm dʢng.
,.±.g TrɊʗc khi khép lɝi...
Hinh ;.1z: Hunh Lrinh văn mInh Ium gIuu
Con dɉʔng dI LʒI sʨ gIuu có
không bɨng µhɪng. Hunh
LrinhLʒI vănmInhcunggIun
Lruun hɇn. Ĉó Iu hinh ɚnh
cʞu ngɉʔI Lhɉɇng nhun dɇn
dʐc vɉʚL quu xu mɘc. Nhʔ
LIɶn bʐ khou hʄc, con ngɉʔI
hIɾn dɘI du quen vʒI cuʐc
sʈng LIɾn nghI, dɞy dʞ cuc
µhɉɇng LIɾn muy vI Linh, xe
ô Lô, dIɸu hou nhIɾL dʐ, dIɾn
LhoɘI dI dʐng v.v.. Nhɉng
Lɉ duy vu sʨ Lhông LhuI µhuL
LrIɺn LʒI duu Lhi không uI
dum chɦc.
Phɉɇng LIɾn hIɾn dɘI
không mung IɘI dɚm bɚo
vʦng chɦc. Trén bIɺn cuL,
cuI ô Lô hIɾn dɘI không Iăn
bunh dɉʚc. Con Iɘc du kéo
Ié nó dI Iu µhɚI Iɴ rʊI. Vɜn
dɸ cɞn suy nghś Iu µhɉɇng
µhuµ, cuch Lhʠc LIɶn hunh
kInh dounh, Iu cuc quun suL vu Iɤµ Iuɤn µhun Lich Lrén con dɉʔng duI
µhiu Lrɉʒc...
,.±.6 Tɝi suo tiɻng Viʃt
CŸng không Lhɺ không nóI quu Iy do cuʈn such vIɶL bɨng LIɶng VIɾL.
Trɉʒc hɶL, µhɚI nóI rò rɨng LôI cùng GS. JunIchI MorI vu GS. André
¡urber du dʂnh Lʢ nămzoo¸, vIɶL mʐL cuʈn such, Lrùng Iɮµ khoɚng qo%
9ăQ PLQK OjP JLjX ZZZVDJDYQ qz¸
nʐI dung vʒI cuʈn nuy bɨng LIɶng Anh. Trén Lhʨc Lɶ, LôI du bʆ dʖ cuʈn
such LIɶng Anh ɜy dɺ vIɶL LIɶng VIɾL (khI dʢng cŸng du dɉʚc gɞn zoo
Lrung) vʒI mʐL dʂnh hɉʒng khuc dI rɜL nhIɸu. Chúng LôI mʐL Iòng Ium
vIɾc ɜy, mɮc dù rɜL vɜL vɚ vu bIɶL sɴ µhɚI dʈI mɮL vʒI nhIɸu Lhuch Lhʠc
vɸ LuI chinh, sʠc khʆe, LhʔI gIun, vi hI vʄng rɨng cuʈn such sɴ có ich cho
dʐc gIɚ vu nhʦng ngɉʔI dung hoɘL dʐng kInh dounh. Sʨ khɠn Lrɉɇng Iu
cɞn LhIɶL. Hɇn Lhɶ nʦu, chúng LôI rɜL yéu LIɶng VIɾL.
Trong lúc chúng Lôi viêL và biên Lâp cuôn sách này, hai nhà kinh Lê hoc
lôi lac, nhiêL Lhành cô vu Linh Lhân khoi nghiêp: PeLer Drucker và MilLon
Friedman, dã qua dòi. Hai bô não vi dai có Lhê yên Lâm. Nhung con nguòi
mói dang Liêp Luc hành Lrình Lói dich giàu có và vän minh.
qq6 c V.Q. Hocnç
|11| DonuId B. ¡reemun. DoI MoI µoIIcy und Lhe smuII-enLerµrIse boom In
Ho ChI MInh CILy, VIeLnum. Geoçrcphiccl Retieu, 86(z):1;8-1q;, 1qq6.
1.¸.1
|1z| Thomus ¡. ¡rIedmun. The Lexus cnd the Dlite tree: Understcndinç
çlobclizction. ¡urrur, SLruus und GIroux, NY 1ooo¸, USA, zooo. z.z.z,
z.z.z, ¸.¸.z
|1¸| Thomus ¡. ¡rIedmun. The Worldis jlct: Abriej historçoj the tuentç-jirst
centurç. ¡urrur, SLruus und GIroux, NY 1ooo¸, USA, zoo6. 1.¸.q
|1q| Nguyɼn Chuu Hu. Thɉɇng hIɾu. uuu.scçc.tn, zoo;. 6.1
|1¸| Vuong QuunHoung. AquesLIonoI Ieveruge. VietncmIntestment Retieu,
µuge 1¸, 1qq;. 1.¸.1
|16| Vuong Quun Houng. Smes Lo µIuy u Iurger roIe In µrIvuLe secLor. Vietncm
Intestment Retieu, µuge q, 1qq8. z.1.z
|1;| Vuong Quun Houng. Esscçs on Vietncm's jincncicl mcrlets: dctcbcses
cnd empirics. EcoIe de Commerce SoIvuy, UnIversILé ¡Ibre de BruxeIIes,
z1 Ave. ¡.D. RooseveIL, B-1o¸o, zoo¸. Thèse docLoruL en scIences de
gesLIon, U¡B-SoIvuy. 1o
|18| Vuong Quun Houng. The exchunge ruLe dynumIcs oI Lhe reIormIng vIeL-
num: un evIdence oI Iong-run equIIIbrIum (µ.1). Economic Studies Re-
tieu (Vietncm), q¸(6):¸;-¸1, zoo¸. (documenL)
|1q| Vuong Quun Houng. VIeLnumIund IIrms movIng wILh Lhe LImes. Vietncm
Intestment Retieu, (;¸z), zoo6. ;.1.q
|zo| Vuong Quun Houng und Trun Sy Chuong. ¡nIormuLIon, reLurns und rIsks:
un emµIrIcuI InvesLIguLIon oI vIeLnum`s sLock murkeL. Economics cnd
Detelopment Retieu (Hcnoi Nctioncl Economic Retieu), ;(¸):q¸-q8,
zoo1. ¸.¸.z
|z1| Vuong Quun Houng und BuI Quung Num. The smurL money Is beIng µuL
on InvesLmenL goodwIII. Vietncm Intestment Retieu, zoo6. ¸.¸.z
|zz| GeerL HoIsLede. The ConIucIus connecLIon: Irom cuILuruI rooLs Lo eco-
nomIc growLh. Drçcnisctioncl Dçncmics, 1;(1):q-z1, 1q88. ¸.1.1, ¸.1.1,
¸.1.z
|z¸| Vɉɇng Quun Houng. BuI hʄc Lʢ bIɶn dʐng nɸn LuI chinh nhɤL bɚn. Tɝp
chí Kinh tɻ & Phct triɿn (Ĉɝi hʉc Kinh tɻ Quʍc dcn Hc Nʕi), 1qq6. ¸.¸.z
|zq| Vɉɇng Quun Houng. TLck humnóng hoɘL dʐng quʮ dɞu Lɉ. Ĉɣu tɉchʥnç
lhocn, 11:1z, zooo. 1.1.z
3Kʡ OʡF WUD FʥX
óc µhun Lich, xv, ¸18
duo Lɘo
văn hóu, z16
dɘo dʠc, zzo, z6o
hʄc Ium ngɉʔI, z6o
dɘo dʠc kInh dounh, z6¸
dɞu Lɉ, 18
cɇ hʐI, z¸
dʌI mʒI, 1, 16
kInh Lɶ, ;
dʐng cɇ vśnh cʤu, z¸¸
dIɸu chʀnh, z1o
¨¡um gIuu không khó¨, z¸z
AgrIbunk, 66, qq1
AR¡MA, z;q, qq1
BeneIux, ¸¸6
bong bóng, z8¸
Buôn bun, ¸oq, ¸1o
buôn bun, ¸¸q
busIness, ¸1
cuI ¨LôI¨, ¸q¸
cuI LôI, zz8, qoq
cun bɨng, z¸1, zq;
công nghɾ kInh dounh, 6¸
công nghɾ Ium ăn, ;8
µhɉɇng µhuµ, ;z
cɇ chɶ Lhʂ Lrɉʔng, zo
cɘnh Lrunh, xv, q, zo, qo, ¸8, 1qq
không Iunh mɘnh, zz
cɘnh Lrunh nguʊn Iʨc, qq
cɚm xúc, zqz, ¸qz
kIɺm souL, zq1
cʌ µhɞn hóu, z¸
cʌ µhIɶu, zz
cʞu cɚI, qz¸
CAPM, z;6
CEB, zo6, q1¸, qq1
CEO, 11q, 1¸q, 16z, qq1
C¡A, z6¸
C¡O, zo6, zq8, qq1
CG, zo6
chun Iy, z¸z
chun Iy LuyɾL dʈI, z¸o
chʞ nghśu
Lrʄng LIéu dùng, ¸¸
chʦ vIɶL, ¸¸¸
chI µhi, 11
chI µhi cɇ hʐI, 1¸
chIɶn Iɉʚc, 1¸8
chuʎI gIu Lrʂ, ;6, ;;
chuyén nghIɾµ, qoq
CNTT, qq, ¸8q
CSSD, 1¸q
dun dounh, ¸q
dʂch vʜ, ¸¸q
dʨ un, zoz
DNNN, 6o, 68
DNQD, 6;
dounh nghIɾµ, 1q
q¸o