You are on page 1of 11

ANI (HATIRA) Bir kimsenin kendi bandan geen ya da kendi dneminde ortaya kan olay ve olgular gzlemlerine, bilgilerine

e dayanarak anmsayp anlatt yaz trne an denir. Andre Gide'nin dedii gibi, an yazmak, lmn elinden bir eyler kurtarmaktr.

nsan yaad, tank olduu bireysel ya da toplumsal bir gerein kendisiyle birlikte yok olup gitmesini istemez. Bunu ortaya koyarak topluma, tarihe bir katkda bulunmak ister. Yaad dnemle hesaplama, yaadklarn bakalaryla paylama gereksinimi duyar. Bunlar ve bunlara benzer nedenler onu anlarn yazmaya zorlar. Bu yolla, gemi, akyla karasyla bellekte canlanr, adeta yeniden yaanr.

nsanolu, zaman ana dneme ayrmtr: Gemi, imdi, gelecek. Gemii anlar, gelecei de umutlar oluturur. nsan, bir bakar gemiin bellekteki izleri, iteki birikimleri olan anlar uyanmaya, canlanmaya balar. Byle durumlarda iinde bulunulan, yaanan zaman diliminden kopulur, yeniden yaanr gemi. Yahya Kemal bir iirinde gelecekten umudun kesildii, beklentinin kalmad bir dnem olarak adlandrr bunu:

Kmildir o insan ki yaar hatralarla, Bir baka kerem beklemez artk gelecekten. Anlarla yaamak, gelecekten umudunu kesmi kiilere mi zgdr? Nurullah Ata, Yahya Kemal'in bu kansn paylamaz. Tersine, umutlar bile gelecein bir ans olarak grr ve yle der:

Hayatn asl zevklerinden biri de hatrlamak, srekli olu hlindeki dnyaya bakmayp iimizdeki olmu lemi seyretmek zevki deil midir? Bir Fransz airi soruyor: "Ey hatra! Sen bize Rabbin bir rahmeti mi, yoksa laneti misin?" Elbette bir ltfu: Yaadmz onunla anlyoruz; her saadet de her felaket de ancak biz onlar iimizden seyredince, yani bizden uzaklamaya balaynca, bizim gnlmzn zenginliini, asl hayatmz kurmuyor mu? Hayat hatralardan ibarettir; hatta mitler, gelecek gnlerden beklediklerimiz de birer hatradr: Gemite deil, gelecekte birer hatra. Biz onlar anarz, hatrlarz, onlar da iimizde eski gnleri grdmz gibi grrz, onlar da ou zihnimizden gelecek deil, gemiin kisvesi ile "edeceim, olacam" diye deil; "ettim, oldum" diye geer. (Gnlerin Getirdii, s. 30-31)

TRK EDEBYATINDA ANI Kltigin ve Bilge Kaan antlarnda Bilge Kaan ve Kltigin zerlerine aldklar grevleri nasl yerine getirdiklerini anlatrlar. Bu adan sz konusu antlar Trk edebiyatnn ilk an rnekleri kabul edilir.

14. yzylda Hindistan'da gl bir imparatorluk kurmu olan Babr ah, "Babrname" adl yaptnda anlarn yazmtr. Eski edebiyatmzda anlara dayanan, an nitelii tayan yaptlar olarak vakaynameler, gazavatnameler, sefaretnameler saylabilir. Trk edebiyatnn bat tarz an tryle tanmas Tanzimat edebiyatyla balar.

zellikleri: Anlar, insan belleinde iz brakan olay ve olgular ierir. Yaanm yanstr. Gzlem ve izlenimlerden yararlanlr. znel bir anlatm vardr. Ancak doruluk, yreklilik, ak szllk gibi nitelikler aranr. Birinci tekil kii kullanlr. Dnemin zelliklerini yanstr. Anlarn yazanlar yalnzca sanatlar, edebiyatlar deildir. Politikaclar, bilim adamlar, din adamlar, imparatorlar, krallar, kumandanlar, yneticiler de anlarn yazmlardr. Anlar, biyografi(yaam yks), roman, iir ve eletiri trlerine kaynaklk eder.

DER TRLERLE LKS An - Otobiyografi likisi: Anlarn yazanlar, gemii didikledikleri gibi, kendi yaam yklerini de srekli didiklerler. Bu bakmdan an tr, otobiyografi (z yaam yks ) ile yer yer rtr. An yazl amac ve temel nitelikleri ynnden otobiyografiden ayrlr: Otobiyografide, yazar tmyle kendisinden sz eder. Anlatnn odak noktas, yazarn kiiliidir. Anlatlanlar tmyle bu kiiliin oluumunu hazrlayan etkenlerin evresinde dmlenir. Yazar, bu evrenin dna kamaz. An yazlarnda da yazar, kendi i dnyasna ynelir. Ancak, d dnyadan kopuk bir ynelim deildir. Yazarn ana kaygs kendisini deil, yaadn anlatmaktr.

An - Gnlk likisi: An ve gnlk yazarnn yaamndan beslenen bir yaz trdr. Her iki trde de yazarlar, kendi i dnyalarna bakarak d dnyay vermeye alrlar. Her ikisinde de yazarlarn kendilerini tanma ve tantma abas sezilir. tenlik, grleni arptmadan syleyi, bu tr yazarlarn ortak nitelikleridir. Birbirinden ayran en nemli yan, anlarn gemie, gnlklerin gelecee ynelik olmasdr. Gnlklerle anlar arasndaki ayrm Suut Kemal Yetkin yle belirliyor: "Gnlk, ileriye doru gider; an geriye doru iner. Biri yaanrken, br yaandktan sonra yazlr." (Gnlerin Getirdii, s.43). Gnlk yazar gnnde nemsedii olaylar, kiileri yazar. O an iin ne varsa gnln konusu olur. Oysa anlarn zerinden zaman gemitir, nemli olanlar anlarda vardr.

KTAPLAAN ANILAR Ahmet Rasim Ekl-i Zaman, Muharrir, air, Edip ile Falaka; Halit Ziya Uaklgil Krk Yl, Saray ve tesi; Ahmet hsan Tokgz Matbuat Hatralar; Hseyin Cahit Yaln Edebi Hatralar; Yahya Kemal Beyatl ocukluum, Genliim, Siyasi ve Edebi Hatralarm; Yusuf Ziya Orta Portreler, Bizim Yoku; Samet Aaolu Babamn Arkadalar; Ahmet Hamdi Tanpnar Kerkk Anlar; Mehmet Kemal Acl Kuak; Nadir Nadi Perde Aralndan, Olur ey Deil; Oktay Akbal air Dostlarm; Salah Birsel Ah Beyolu Vah Beyolu; Vedat Nedim Tr Yllar Byle Geti...