You are on page 1of 622

0:/'

>

\-'

fe.'^_^

^^

C^SARIS BARONII

ANNALES ECCLESIASTICI
TOMUS TRIGESIMUS TERTIUS

Cetouvrage, parlescorrcctions etlesadditions


considerables qui y ont ete operees, est devenu la propriete des Editeurs, qui se reservent tous
leurs droits. Toute

Hoc

in opero

tam multa sunt aut correcla aut


Editores reddiderinl
sit,

addita, ut id

suum

ct,

quid-

quid suorum jurium


si

sibi vindicent. Itaque,

contrefacon on imltation,

quis idem aut furtoediderit autquoquo

modo

quelle que soit la forme sous laquellc elle se


prcsente, sera poursuivie rigoureusement, con-

erit imitatus, in

crimine

erit et

de injuria postu-

labitur.

formcment aux

lois.

4
C^SARIS
OD.

S.

R.

E.

CARD. BARONII
LADERCHII
ritESUYTEltOltn.M

RAYNALDI
CONIiUEC.VIlDNl.S

ET JAC.
()HAT(ll:il

ANN ALES
ECCLESIASTICI
DENUO ET ACCURATE EXCUSI

TOMUS TRIGESIMUS TERTIUS


1542-1557

Q%'
!

Ol

^l

BARRI-DUCIS
EX TYPIS CCELESTINORUM
80. Vl.\

PARISIIS
APUD BLOUD ET BARRAL, lilBLIOPOLAS
is,

3ii

BERTRAXD

DICTA BANQUE,

VIA DICTA CASSETTE,

18

M DCCC

I.XXVIII

BK

SUMMARIUM
TOMI XXXIII

MDXLII.

1-8. Inslructio data

per epistolam

H,
13.

12.

Morono internuntio ad conventum Spirensem deslinato. 9, 10. Rex Gallice oratorem aperit in lioc convcntu suam sententiam de pnesenti statu rerum. Moronus ad dietam accedit, in qua Concilium Tridenti celebrandum proponitur.
et

Bulla indictionis Concilii. 14-16. Quid de liac indictione senserint principes. 17-20. Maranum occupant Galii, unde exardescit ira inter imperatorum et Gallum regem. 21, 22. Mittit

Paulus Montepolitianum ad Carolum pro pace. 23-26. Mors cardinalis Contarini, cujus faraa regem Galli hortatur ad pacem.' 29. Quintuplici exercitu Franciscus aggreditur Carolum. 30-3j. Per litteras amantissimas Pontifex utriusque principis animum llectere nititur. 36. Expeditionis Hungaria3 contra Turcas infaustus exitus. 37-40. Lutlierani contra Catholicos bellum movent et ditiones Ecclesiasticas invadunt. 41. Livonia peste Lutherana infecta. 42. Eckius conlra mendaces Lulheranos scribit. 43. Legati a latere Tridentum deputati. 44. Helvetios, eliam hccreticos, ad Concilium invitat Paulus. 45, 46. Germaniai pr;esules ignavia insignes. 47. Cardinalium Gallorum et Hispanorum segnitiem litteris Paulus perstringit. 48-SO. Polonia^ episcopos monet Paulus ut haeresim iq
injuste laesa defenditur. 27, 28. Ponlifex

fomite pra?focare studeant. 31. InScotiarespenituslabefactataemorte Jacobi regis. 32-33. HEeresis Calviniana Galliam implet suis erroribus. 36. Ochimus Capuccinorum generalis ab
Ecclesia deficit. 37. Armeni fidei Catholicie

exemplum eximium

profitentur, 38. Auctus car-

dinalium senatus.
MOXLIIl.
1-4.

Imperatoris oratores coram legatis Apostolicis exponunt quibus de causis Caesaris clientes ad Concilium se conferre non possint, et ipsi Tridento discedere cogantur. 3-10. Concilii congregandi sludia strenue navata a Paulo qui Bononiam se conferl ad invisendum impe-

ratorem. 11-16.

Non

Bononife, ad

dem possunt

iniri colloquia, qua; nihil proliciunt. 17.

Caesarem et regcm Gallite. nus archiepiscopus Coloniensis


29.

abnuit imperator, sed in castro Buxeti tanConcilium diflert Paulus ob bella inter 18-20. Exposita; principibus causae dissoluli Concilii.21. Herman-

quam accedere

in hsresim Lutheranam lapsus. 22, 23. Colonienses et Monasterienses ad tidem Catholicam servandam hortaturPaulus. 24-28. Coloniensium constantia.

Pontifex archiepiscopo Coloniensi scribit ut resipiscat. 30. Commendat Paulus pietatem ducis Bavaria'. 31. Ciaudius Jayus et Petrus Faberex primis decem sociis S. Iguatii, pro fide laborant in Germania. 32, 33. Couventus imperialis habilus NurembergK. 34. Solymanus

Hungariam
pitur. 40.

invadit. 33. Aquilegiensis Ecclesia

ab administris conculcata.
afl"ert

36-39. Classis

Turcica, a rege Galliae excitala, gravia Chrislianis

Motus Tunetani.
destinato. 31

41. Ctesari Clivensis

dux

se

lamen ex Turcis recihumiJiat. 42-48. Conventus ordinum


;

damna

Nicia

imperii, Norimberga'
in

primum, dein
,

SpirEe coadunantur. 49, 30. Instructio data Sfondrato nuntio


litteras et

Germaniam

32.

Per

nuntios paci principum Christianorum totus est

Pontifex. 33.
Ira

Solemnes supplicationes indiclic. 34, 33. Henricus Angli;e rex bellum movet conregemScotiie. 36. In Poloniam se haeretici intrudere tentant. 37, 38. Petri Vermilii defectio
S.

a flde. 59. Georgius David hairesiarcha. 60.

Francisci Xaverii miri labores in India.

MDXLIY.

1, 2.

Cfesar pacis verba respuit et ad comitia Spira> cogenda se convertit.

3.

Paulus ad conven-

tus Spirenses rescribit se

defensurum Nicia? arcem, et aliunde Cliristianitatem tolam illis commendat. 4, 3. Carolus prudentia molus humana edicit decretum cujus venenum annotationes subnixa! demonstraut. 6-9. De Spirensi decretogravissimequeritur Pontifex tam apud imperatorem quam apud alios priucipes. 10, 11. Colonienses pro tuenda Catholica rcligione

ANN.

Toiius XXXIII.

Kayn. XIV.

II

SUMMARIUM.
ad Pontificium nuntium scribunl. )2-ll. Conatus internuntii, et supplicationes cleri Colonicnsisad Ca>sarem. 15. Arcliiepiscopus Coloniensis obdurescitin hresi. 16-1.^. .\rdetbellum inter Ca^sarem et Franciscum regem .\nglus etiam in Galliam irrumpit. lfi--2l. Inter ipsos bellicos motus spem pacis Pontifex non deserens duos legalos millil ad pacem tractandam. 22-27. Fcedus pactum, ob quod gratiarum actiones persolvunlur a Pontifice utrique principi. 28-33. Paulus redintegrandi Concilii percupidus futuris providet, pr.-esentia componit et preces solemnes indicit. 3i-36. Articulos condemnantes hiereses a Lovaniensi Academia
:

editos
38.

Ca^sar confirmat. 37.

In

Gallia ha>reses

deprinuintur

opera cardinalis Turnonii.

Thomas Villanovanus

sanctitate claritatem adeptus. 39. S. FrancisciXaverii opera Aposto-

lica et miracula. 40-42.

Cardinales creati. 43. Invenlio cadaveris imperatricis MariiE Honorio

desponsatff.

MDXLV.

t-3.

Deputantur iterum pro Concilio tres legati quibus dala potestas etiam illud alias transfesi necessitas exegeril. 4-6. Legati Tridentum ingrediuntur orationes C;esareorum nuntiorum et legati responsio. 7, 8. Diploma Pontificium quo monentur pra^sules ut per seipsos, non per procuratores, ad Concilium accedant. 9-14. Legatorum ancipites curse de aperiendo Concilio. 13. Plures episcopi Tridenlum adveniunt. 16. Regis Lusitani;e ad Pontiflcem gratulatoris lilterte. 17-19. Providet Pontifex ne in comitiis VVormaliensibus res religionis pertractentur, sed referantur ad Concilium. 20-23. Volis Prolestanlium, qui repudiant Concilium et comitia reclamanl, Csar annuit. 24-28. Articuli conclusi in dieta Posoniensi. 29, 30. Omnes episcopos, ctiam in curia degentes, Ponlifex jubet Concilio adesse, et regibus scribit ut sui regni pra^sules ad Concilium mitlant. 31-34. Morte ducis Aurelianensis, filii Francisci regis, pax abrupta, sed mox reparala. 3;)-38. Legati solemniter Concilium aperiunt. 39-42. Bulla facullalum legatis concessarum, litters absentium, et oratio legati prssidis. 43. Articuli propositi circa ordinationem Conciiii. 44,43. Hieronymus Oleaster nomine regis
rendi,
;

Lusitani;e perorat, et lilteras sui principis legi postulat. 46. Episcopi Galli petunt ut nihil in

Concilio tractetur ante adventiim oratorum regis Gallise. 47. Inslructio ad legalos de rebus

Censuras iheologorum Lovaniensium Carolus V confirmat, unde Lulheri impius Lulherus suo magno periculo damoniacam curare aggreditur, sed incassum. 30. Novos errores disseminat David Gcorgius. 31. Swenckfeldiana lneresis propagalur. 52, 53. Haeresis repressa Manlu;e et Mulinse. 34. Paulus concedit ut clerus Siculus subveniat imperatori de pecuniis Ecclesiaslicis. 33. Carolus V cum Turcis iuducias paciscilur Protestantium potenlia amplior et gravior fit. 36, 37. Paulus curat pacem firmare inter imperatorem et regem Galli. 38, 39. In Lusitania contra ha;reticos exercita severitas, et simultates erga Pontificem depositse. 60. Paulus cardiuales creat. 61. .-Ethiopes cum Romana Ecclesia, damnato Dioscoro, conjunguntur. 62. Singularis casus Gamrati Cracoviensis episcopi. 63. Parma Placentiaque Aloysio Faruesio tradita^. 64. Dissidia inter Lutherauos et Sacramentarios. 63. Ceilanensis reguli filius occisus ob fidem.
Concilii. 48.

furor. 49.

MDXLVI.

1-3.

Controversia de titulo qui inscribendus


prffisulibus. 4-6.

sit

Concilio, et de loco quiassignandus sitaliqui-

qua promulgaturdecretum de vita sanctiore Prohibeturne episcopiperprocuralores Concilioassistant. 8. Legunlur Bulla? facultatum legatis concessarum ut ipsi aperiant Concilium. 9. In designanda Synodo adoptantur h;c voces tantum CEcumenka et Geiieralis. 10-14. Agitalur inter Patres de modo et ordine procedendi, et iterum de titulo decretorum. 13, 16. Terlia sessio iu qua legitur decretum de symbolo fidei. 17, 18. Cur non fuerit adjectum decreli titulo Vnheraam Ecclesinm reprxsentans, et non simul cum decretis de reformalione decreta de fide proposila fuerint. 19-47. Explanatur qu;estio de Scriplur* et Traditionum auclorilate, necnon de VulgaUv versionis sinceritate. 48-31. Sessio quartain qua edita sunt decreta de canone Scriplurarum, de authenticilate VulgaUe et de pffnis in typographorum avariliam el temerilatem. 32. Litter;e Caroli V procuralorem C;psareum constituentis. 53, 31. Vulgata trauslatio Hom;v semper in nsu fuit, et nunquam in suspicionem iKvretici erroris adducta. 35, 36. Vera liberlas et zelus
bus

Secunda

Concilii sessio in

a clericis ducenda.

7.

illos

sincerus in Synodo Tridenlina. 37-60. Pauli ad llelvelios lnereticos litlera^quibusad officium reducere tenlal. 61. Declamationes episcopi Fesulani contra monachos. 62-64. De episresidentia agitur. 65-68.

coporum

An

pertineat ad legatos solos proponere qu;v in

Synodo

tractanda sint. 69-73. Discussio dc peccato originali. 74. Catalogus errorum circa peccatum originale. 73-83. Declarationes cl canoues de peccato originali. 84-86. Decretum de munere
06-102. (iallum regem,

pnedicandi. 87-93. Hatisponense collo(iuium. 94, 93. Fo-dus inter Ponlificem el imperatorem. Polonum, Venelos et alios principes Paulus hortalur ut arma conlra Lulherauos sumant. 103, 104. Ilermaunus Colouiensis a sede delurbatus propler aposlasiam.
111.

103-108. InsurguntProtestanles adversus C;esarem. 109. Kdictum imperaloris contra rebelles.


110,

Saxo

et

lanlgravius

vicli,

et

112-114. Udalricus Wiitcmbergensis et

ad pacem nonnisi duris condilionihus admissi. comcs Palatinus arnia deponunt. 115. Concionatores

Lutherani ponunt paci obicem. 116-118. Admonitiones legaloruni circa juslificationis


et

dogma
.'exla'

capila disculienda. 119-123. Sedalis prius disscnsiouibus de pr;ecedenlia, oratores regis

Galli

admillunlur

in

Concilium

unius ex ipsis oralio,

el

legali

responsio.

124-129.

SUMMARIUM.
sessionis prorogalio
139-110.
:

III

Concilii transiatio asitatur. )30-)3S. Krrores et dubia de justificalione.


1

Impii Lullieri niors impia. iti. Pelri Kabri mors pretiosa. U7. Venetos horlatur Paulus ut l.utheran;e luvresi Vicentiain inficicnti se objiciant. 148. InScotia nov;e circa lidem contentioiies. 119. Inter Gailum et.\nglum confecta pax. Io0-lo3. Lusitani siia virtute Cliiisti
regnuiii explicant in liulis. I.Si-lo7. Plurcs archicpiscopatiis coiistiluti in .\merica. lo8.

Apud

Armenos archiepiscopum Nazovanensem

Pauliis creat.

l.>9.

Fratri Lusitaniie regis ad cardi-

nalatum evecto permittitur apud regem ipsum inorari.


MD.XLVll.
1-0.

Uisputatur de decrelo residentiam pra'scribente. 6-lu. Sessio sexta decretum et canones de justilii-atione. 17-19. Animadversiones quorumdam Palrum circa titulum decreti. 20-23. Ap:

probalur decretum de resldentia, sed nonnihil emendatum. 24-3 i. Disponitur materia proxinin' sessionis, scilicet de Sacramentis et de Reformalione. 3o-41. Canones de Sacramentis, et

decretum spectans ad disciplinam Ecclesiasticam. 42-54. Pesle Tridenli sicviente, transferlur Concilium Bononiani. ob-o^. Ex hac Iranslatione gravissimn' dissensiones inler imperatorem et Ponlilicem exorUT. .'i8. .\cta Concilii liononiensis articuli haM'eticorum de Sacramenlo Pcenitentiie. 59-Cl. Pnelati Hispani jussu Cjesaris Tridenti morantur. 62-03. Prima sessio Concilii Bononiensis articuli hiereticorum de Sacramentis ExtremavUnctiouis, Ordinis et Malrimonii. 60-67. Secunda sessio Concilii Bononiensis articuli haneticorum de Purgatorio et indulgentiis. 68. Decreta de indulgentiis. 69,70. .\rticuli hiereticorum demissa et quibusdam aliis discutiuntur. 71. Tertia sessio Concilii Bononiensis prorogatur. 72-77. Admonitiones Concilii circa abusus qui subreperant in administrandis sacramentis.78,79. Devaliditate translationis Concilii disceptatum. 80-83. Carolus V oppugnat Concilium Bononiense, cujus rex Galliie Henricus defensionem suscipit. 84, 8b. Conventus .\ugustani postulant, sed iniquo animo, ut Concilium Tridenlo restiluatur. 86. Archiepiscopus Gnesnensis synodum colligit de episcopis Polonis ad Concilluni mittendis, sed auceps remanet, audita translatione Concilii. 87-90. Per cardinalein Madrutiiim Romam deferuntur postulata Cssaris. 91-97. Pon: : :

tifex,

consullis Palribus, judicat non

obtcmperandum
:

votis Ca^saris. 98-lOb. C;esaris et Fer-

gratiarum actiones et gralulationes exinde prolataj. 106. Lutherani victi Concilio se submittunt. 107-114. Genute Flisci conjuratio et Parmie Aloysii Farnesii c;i?des; unde nova odia exorta interiPontificem et Ca>sarem. 115. Scoti;? ab
hreticis
infestffi

dinandi fratris victori;e contra Lutheranos

libertas restituta.f llC-119.

Francisci

Galli;i'

regis obitus,

et

filii

Henrici
inani,

eoronatio.

120-124. Henricus VIII Angli;e rex moritur,

non sine voto, sed equidem

pnestandi obsequium Pontilici. 125-128. Providet Paulus rei Calholica', tuiu iu Hibernia tuin in Scotia. 129, 130. Dux Sonierseli quod reliquum erat Catholicorum dogmatum ct rituuin in
publicis comitiis abrogat. 131, 132. Tuinultus exorti ob inquisitionem in regnis Neapolitano
et

Lusitano. 133. Poloniie rex Sigismundus acerrimus religionis defensor. 134. Carolus de Guisa et Julius de Ruvere ad cardinalatum evecti. 135. Religio propagata in Indis Orientalibus

et Occidentalibus. 136.

Obitus S. Cajetani Thien;ei.

MD.XLVIII.

1-6.

Paulus, consultis pricsulibus Concilii Bononiensis, respondet lum stalibus imperii, tum
14.

oratoribus Ca?sareis circa reditum Concilii ad Tridentum. 7-13. Proteslatio facta a procuratoribus imperatoris in ipso Concilio Bononiensi et responsio sacr;e Synodi.
gionis. 19-2b.
tioni Caroli

Translatio

Concilii juridice facla. lb-18. Injuste sibi arrogat C;esar potestatem slaluendi de

rcbus

reli-

Coram

ipso Pontifice protestantur Ca^sarei oratores. 2e-30. PaulusIII prolesla31-33.

V respondet, consultis prius prsulibus Bononiensibus.

Ob

lilem

motam

a Cffisare suspenditur Concilium. 34-38. Pontifex mandat tum patribus qui Tridenli remanserant , tum iis qui Bononiifi, ut mittant delegatos Romam ad subsellia Apostolica.
39-41. Praesuluni Hispanorum responsio fallax et dc ea rectum severumque judiciuni Ponliflci obsequenlium. 42, 43. Ex agendi modo prwsulum Hispanorum etipsius imperaloris schisma timendum. 44-48. Ciesar petit ut niittantur in Germaniam nuntii Ponlificii facultatibus aniplissimis instructi pro conciliandis Proteslantibus. 49. Rex Galliie niinalur se revocaturum prffsules su;e ditionis, si h;ec concedantur. bO, 51. Ciesar subornatus ab inipiis decretum nefarium, Interim dietum, ferre meditatur. 52, 53. Arliculi propositi a Protestantibus, lauquani omnino necessarii, singulatim refutanlur. 54-37. Carolus V temere se iminiscet rebus Ecclesiasticis tractandis, quamvis a Pontifice nionilus. 58. Responsio Pauli petilionibus iniquis cujusdam ducis Germaniae. 39, CO. Deplorandum Caroli V decrelum, diclum Iuterim. Reform;itio polili;e imperialis. 62-64. .\ viris optimis Cl. Promulgatur sanctio inscripta
:

Interim Caroli

V reprehenditur,

et in

conciliandis Protestanlibus

nequaquam

proficit. 63. C;e-

sar mitiorem se gerit erga Pontiflcem. 6C-72. Quibus conditionibus admittendi sint in gre-

Ecclesi hieretici. 73-78. Sententia Gallorum episcoporum de reformalione morum. Decretum Sorbonicum contra Calvinistas. 80. Hieresis iii .\nglia propagatur. 81-83. Sigismundus senior morilur magno Poloniie damno. 84. Res Turcicie. 85. Apud Indos S. Francisci .Xaverii exantlali labores. 86. Librum Exercitiorum S. Ignatii Paulus III approbat. 87. Carolus Borbonius ad dignitalem cardinalitiam eveclus.

mium
79.

MDXLI.X.

1-4.

Nuntii .\postolici in

Germaniam missi

niliil

proficiunl, obdurescentihus in

suis erroribus

,v
et
;;-".

SUMMARHJM.
criminibus Lutheranis
;

in

Brunswicensi

tanien

ducatu Catholica rehgro reslituitur.

Magdeburgenses pnn caneris in Ca^sarem audaces. 8. Difficultates in observatione decreti Interjm nuncupati. 9-11. Ca'sar non solum Placentiam reslituere recusat, sed et Parmam sibi arrogarc afTectat. 1-2-22. Lite rursum et acerbius agitata de translatione Concilii, Paulus pacis gralia Concilium Bononiense dissolvit. 23. Detrectatum a Pontifice foedus cum rege
Gallo
:

Ochini impia scripta


incurrit.
fidei in
2.'i,

et

suspicionem

26.

Vergerii a fide defectio. 24. Patriarcha Aquilegiensis hieresis Composil;e controversi cum Hussitis. 27-31. Spes oritur

Anglia. .32. Ilenricus II Gallife rex hrrresibus regnum purgare curat. ab Espencieo confutatus. 3o. Armeni se Ecclesiaj Romana^ conjungunt. 36-44. Aposlolici laborcs S. Francisci Xaverii apud Indos el Japonenses. i'6. Auctus cardinalium numerus. id. Permitlitur a Pontifice ut Poloniic regiuic nondum coronata^ porrigantur

redintegrandiP

33, 34. Calvinus

osculanda intra missarum soierania Evangelium


virtutes.

et patena.

47,48. Pauli PontiQcis mors

et

MDL.

1.

Cardinalis de Monte creatur Pontifex

nomine

Julii III. 2-4. Julius

notam

facit

suam

electio-

Farnesio restituit, et Lutheranos principes demulcure tentat. :i, c. Carolus V Julio poUicetur se Ecclesiam defensurum, et Julius Carolo paterna officia repromittit. 7-H. De redintegrando Concilio Tridentino agitur, necnon de removendis impedimentis huic redinlegrationi, prsesertim a Gallo rege, suscitatis. 12, 13. Scribit Julius multis principibus

nem

Cssari,

Parmam

Germaniie, etiam htereticis, occasione Concilii. 14, 15. Aliqui cardinales deputati ad sanctiorem morum disciplinam restituendam. 16, 17. Henricus Galli rex benigniorem se priebet postulatis Pontificiis de Conciiio, et petit ut confirmentur veteres Ecclesite Gallican immunitates. 18. Prolestantes

Conciliumadmittunt,

modo

juxta suaphicita celebretur. 19-21.

BuUa

reassumptionis Concilii. 22-24. In Germania et Belgio contusa ha;reticorum tyrannis. 2S-27. Joannis de Vega in Africam expeditio'faustissima. 28. Absolvit Julius a censuris omnes qui sine consensu Apostolico decimas in Sicilia exegerunt, et alias exigere concedit. 29, 30. Pax regina Scotiaj et comes Arani gratulatorias a inter regem Gallia et Eduardum Anglum Pontifice accipiunt litteras. 31-34. In Anglia ha-reses varia disseminantur, et Catholici vexantur. 3'6, 36. Crescit et protegitur hieresis Calviniana iu Gallia. 37, 38. Providet Julius ne
:

gionis.

hieresis in Italiam latius serpat, et condeninat judices sa^cuiares se immiscentes causis reli39-42. Poloniam a labe haTetica purgare nititur Julius. 43-43. Fides in India propa-

gatur opera Joannis regis Lusitani. 46. Conlirmatur iterum a Julio III Societas Jesu. mira charitatis opera Romte edita erga pauperes 47-49. Annus Jubila^i a Julio III indicitur pcregrinos. 50. Pontifex memor pneterita; calamitatis solenines gratiarum actiones Ueo
:

pra^stat. 51. Joannis a Deo, conditoris Ordinis ab HospUalitate nuncupati, mors pretiosissima.

jlQLj

1.3. Sancit

Carolus V ut Germani et Protestantes se Concilio submittant, sed Henricus Galliae rex favet Proteslantibus. 4-6. Julius creat legatos qui solemniler Tridentum ingrediuntur. III. 9. Episcopi sollicitantur a Pontifice ut ad 7, 8. Prima sessio Concilii Tridentini sub Julio

Concilium accedant.
12.

lo,

11.

Helvelios invitat Julius

dum

obsistit

Henricus

Gallia) rex.

Pontifex exauctorat doctores Sorbonicos a fide deficientes. 13-17. Parmense bellum accenditur. 18-20. Ctesaris arma implorat Julius unde aucta dissidia inter Gallum et Pontificem.

Parmensi obsidione soluta, Julius ad pacem cum (Jallo se convertit. 24-26. Ca^saris odio confirmata ha^esis. 27-33. Secunda Concilii sessio in qua leguntur littera> Galli rcgis ad Coucilium. 34-36. Responsio Concilii ad prolestationem Ilenrici. 37. Impius agcndi modus principuni Concilio delrahentium. 38. Accedentibus Tridentum septcmviris pnelatis, spes concipitiir melioris cxitus. 39, 40. Ihcreticorum articuli coiitra Eucharistiam disculiuntur in
21-23.

Concilio. 41, 42. Sessio tcrtia


43-51. Concilii

leguntur

et

laudanlur

litteree

marcliionis Brandeburgensis.

decretum

et

canoncs circa Eucharistiam.


:

52.

Decretum dc reformalione circa

causas Ecclesiasticas. 53-55. Discutiunlur arliculi hierelicorum de Sacraraenlis Paraitenliie ct declarationes ct canones de Poenitentia et ExlremaExtrema^-Unctionis. 56-59. Sessio quarta 1'nctione. 60. Articuli ha-reticorum desacrilicio Missa). 61. Insigne prodigium in Germania vinculo sacramenti inique pnestiti Brunswicenses absolvuntur. 62. Osiandri novum dogma de Jiistificalione. 63. Buceri mors el variii; opiniones Mauritius SaxoniiC dux Cicsari infidus. 66-68. Exardesccnlc iterum (il, 6.'i. Ecclesiaslici septemviri rcitinentur in Concilio a Ponlilico. bello inter Carolum ct llonricuin regem, Tuicie vicloies evadunt. 69-73. Excitali in Transylvania et Polonia motus. 74. Auclus cardiiialium numcrus. 75. Urbs gravioreannona laborai.
:

7(i.

Confirmata

Coloniensis

Ecclcsiie

privilegia,

cl

inslaurata

Academia Ingolstadensis.

77. S. Franciscus .\averius

miraculo duobus simul in locis visus. 78. Gundisalvum Dominicanuni inler beatos Julius III reponit. 79. Rox Lusilaniie obcdienliara Julio pnestat. 0, 81. Comili Luraensi episcopura poslulanti annuil Ponlifex. 82-85. In quibiisdam llispaniaj provinciis jus Ecclesiasticura ad quosdara ccrtos limiles sapienter reductura.

^11,1 jl

i^ 2.

Trevirensis ob valeluilinis incomiiioda Tridenlo discedil, rt Proleslantinm delegali coiulilioncs iui(|uas ponunl in celcbralione Concilii. :i-9. Proponilur discutienda Ibrmulii doilrinie (In Sacrificio Missic nccnon de Siu:ramento Ordinis. !0-13. ((ralores Proteslanliura postulant

SllMMAUIUM.
ut supersedeatur promulgationi (lccrelorum preedif-torum,
li-tG.

V
donec aclmittantur
in Concilium.

Non Conciiium,

scd colloiiuiuni inanc petunl

Lutlierani. 17-10. Instructio Pontificis

111; salvus-conductus concussus de pra)cedcntia dirempta. 23, 2i. Oralores I.usitani ad Concilium accedunt, et Joannis reg:is pictas comnicndatur. 2a-2ii. Sessio sexta causic ct dccretum suspensionis Concilii. 30-33. Bellum movcnt in Carolum V Lutherani auxilio Ilenrici II lUilli;!' regis. 36, 37. Kex Lusitaniai pro pacc cum Octavio Farnesio scribit Julio aquo rcsponsum bcnevolenti* plenum accipit. 38-41. Inducia^ intcr Pontilicem et regem Calliic opera cardinalis Turnonii. 42, 43. Senenses tumultus. 44. Legali pro pace inter Carolum V et Ilenricum electio.

circapetitiones Protestantium. 20-22. Sessio quinta snb.Iulio

hsereticis; lis

4o-ol. Apologia Ferdiuandi regis de ca^so Georgio cardinali. 32. Ceorgii cardinalis occisorcs

dant prenas a Deo mulctati. 33-33. Repressi in Polonia hwretici. 5f>. In Germania Zuingliani impostura' et contradictionis convicli. 37. Ferrariie hseresis excisa. 38. Fides propagata ia Peruvia. 59-62. S. Franciscus Xaverius, dum Sinensibus Evangelium inferre cogitat, sanctis-

sime moritur,
MDI.IU.
1-16.

et

miraculis claret.

Maria regina Catholica in solium Anglia; evecla, Pontifex tum per litteras, tum per legationemcardinalis Poli invigilal ut rcligio orthodoxa in pristinum statum restituatur. 17. Carolus V bellum Senensibus infert, quos Galli strenue defendunt. 18-21. Bellum Senense Julius componere tentat. 22-34. Frustra Pontifex per epistolas, nuntios et preces solemnes indiclas ad concordiam Gallum et Ca;sarem reducere curat. 33. Turca, auxiliante Gallo, multa mala infert Christianis. 3G. Michael Servetus jussu Calvini Genevai exustus. 37. In Germania bellum
civile inter prscipuos Protestantium defensores. 38. Nuntius Apostolicus ad Grisones in fide confirmandos missus. 39. Ottho Augustensis cardinalis doctrina, zelo ct pietate conspicuus. 40, 41. Monet Julius Polonos ne facile credant Moschovitis, et ostendit novatores nou minus civili statui infestos esse quam Ecclesiastico. 42-45. Assyrii ad unitatem redeunt, misso

Roraam

patriarcha. 46-48.

Ad prfeparanda decreta de reformatione multi Romam

acciti prae-

sules, et auctus cardinalium senatus.

MDLIV.

1-3.

modo

Philippus Hispaniarum rex uxorem accipit Mariam Angliae reginam, quod Calvinista; omni impedire conantur. 4-8. Cardinalis Polus amplissiniis facultatibus munitus lam pro

confirmandis episcopis lupresim ejurantibus,


tutiooe eximendis. 9-12. Philippus
collatis
sibi
11

quam pro

reditibus per nefas possessis a resti-

in

Angliam

appellit

ad nuplias

cum Maria

ineundas,

prius a Pontifice juribus regni Neapolitani. 13-17. Anglia ad fldem Catholicam unde maxima in Urbe redit pietate Philippi et Mariae, sed prssertim opera cardinalis Poli
;

gratiarum solemnes acliones. 18. Ex Anglia exteri hffiretici ejiciuntur. 19. Confirmat Julius pacta cum Germanis a Nicolao IV sancita. 20. Bellum in Belgio et Italia ab Henrico Galliic rege contra Ca^sarem gestum. 21. Neapolitani tumultus componuntur.
signa
Iwtitise,
et

22.

Ad sepulchrum

Christi

reparandum Julius

III

pecuniam

colligit. 23.

Pontifex corruptelas

qucc in cardinalitium ordinemirrepserant purgat, et*religiosorum

quorumdam ambitionem

reprimit. 24-26. Spes reducendi .-Ethiopes ad unitatem Ecclesi affulget. 27. Pro tuenda fide fortiter certant usquc ad mortem Orientales Indi. 28, 29. Floret fldes in insula Japonite ob

miracula

ibi

morte

tilii

ostensa. 30. Pro fide amplificanda in America Julius III religiosos eligit. 31. De consolatur Pontifex JoannemJLusitania? regem. 32. Conimbrica3 perditissimus

peccator a tyrannide Sathan vindicatus.

MDLV.

1, 2.

Moronus

Ingenti repletus gaudio Julius ob Anglia; reditum ad fldem Catholicam. 3-3. Cardinalis mittitur in Germaniam, quaj ha;resi Lutherana laborat. 6, 7. Julius III in regno

Neapolitano Philippum regem Hispanum conflrmat et in insula Corsicse libertatem Ecclesiasticam defendit. 8-11. Ecclesia Abyssina ad coojunctionem cum Ecclesia Romana revocatur perpatres Societatis Jesu. 12. Julii III obitus. 13-20. Marcellus II, potius ostensus quam
creatus Pontifex, morte immatura pnereptus. 21-23. Pauli IV electio, patria, parenles, mores et primordia. 24. Scribit imperatori et Romanorum regi ut res Germanite coUapsas restaurent. 23-28. Anglicanse Ecclesias providet et Philippo regi gratulatur. 20-32.

Cramnerus de

sede Cantuariensi dejectus, et hiereticorum duces capitali sententia damnati. 33, 34. De restituenda disciplina in Anglia agitur, et Synodus convocatur, 33, 36. Per cardinalem Polum instaurata pax inter Ca^sarcm et Gallite regem. 37, 38. Philippus rex Anglia; Paulo IV obe-

dientiam proestat pro regno Neapolitano fiduciario. 39, 40. Henricus GalliiE rex, a Pontiflce monitus, contra hffireticos in suo regno insurgit, sed a polilicis ejus severitas reprimitur. 41. Assertum jus Ponlificium in Britannia et Provincia. 42, 43. Colonienses in fide stabiles Sacramentarii exagitati a Lutheranis. 44-46. In Augustanis conventibus Bavarus et rex Romanorum Ferdinaudus rei Catholictc propugnatores fortissimi. 47-40. Ex matris obitu Carolus V nimio ma;rore confectus in fllium transfert majorem sui principatus partem. 30-33. H;ec
:

CKsaris cessio, sicut

et decretum diet;c Augustana; ha;reticos et Catholicos in ;equalitate constituens, rei Christiamc exilialis. 34. Constitutionem edit Paulus IV ad h;creticos corapri^ mendos. 53-63. Irrepenti in Polouiam hsresi obsistitPaulus tum pernuutios, tum per litteras

hortatorias ad regem, prsesules et magnates Polonos. 64.

Antonium Navarr regem laudat

VI

SUMMARIUM.
raulus obfidem Catholicani.
ct canonizatio S. Thom;t'
fio. Mors Geraldi Runi pseudoepiscopi Olorensis. 66-69. Pia mors de Villanova. 70. Electio Dauielis archiepiscopi Moguntini mira Dei

providentia. 71. Cardinalcs creanlur. 72, 73.

lippum

II

Dux Monlorii accendit inler Pontificem bcllum, quod prius sopitum cardioalis nepos rursus inflammat.

et

Phi-

MDLVI.

1-7.

Pius ardor Pauli in cxscindendis h;eresihus, moribus reformandis et pace restituenda deprimitur administri Ilispani superhia et proditione. s-ii. Gropperus primum respuit deinde jubente Pontifice accipit cardinalalus insignia. lo, 16. Hieretici inter se dissident.
17-21.

el Albcrtum Havaria? ducem, necnon ad episcopos GermaniBe Catholicam fidem defendant. 22-24. Lulherani Evanii^elii obtentu decipiunl incautos et viam pra^bent incursionibus Turcarum. 2o. David Georgius -Major h;eresiarcha et impostor moritur. 26. Palatinus et Badensis dux religionem Calholicam e sua ditione evellere conantur. 27. Henricus Gallia; rex, non semper sibi constans, in luereticos sui regni severitatem exercet. 28. In .\nglia religio refloret. 29. Rex Poloniit per oratorein obedientiam Pontifici praeslat. 30-33. H;ereticis in Polonia resistunt .\ndreas Cracoviensis et Hosius Warmiensis. 3i, 35. Geniin;e Pauli litlera> ad regera Poloni;e quein hortalur ut h;ereticos c regno ejiciat. 36. Pauli deturpat litteras Vergerius qui refellitur ab Hosio. 37. Eucharistiaa Juditis confossa sanguine manat. 38-41. Pra?scribit Paulus ut Synodus congregetnr ad coraprimendas liBereticorum insidias. 42. Joannes Lusitania rex per oratorcm obsequium pra^stat Pontifici. 43. Commendat Paulus regi y\byssinorum patriarcham. 44. S. Ignatius obit.

Paulusad Maxiinilianum

scribit ut

MDLVII.

1-i.

Paulus

instituit

congregalionem quce terror Olhcialium nuncupatur, fesluin Cathedne


tentat, sed

S. Petri cajlesti

Rom;e

celebrari jubet, et cardinales creat. 5-10. Hispanus Horaa potiri

virtute Irbs liberatur.


totis viribus

Paulus
tiein

n-27. Paci procurand;e inter omnes principes Christianos incumbit. 28. Henricus rex Calvinistas perniciosa dogmata spargentes

deterret. 29, 30. Paulus in Gallia constituit Inquisitionis tribunalia qu;e

ob censorum

raolli-

nocent potius quani prosunt

fidei.

31-35.

Dissolvitur colloquium Wormatiense, cujus

inanitas innolescit sicut et c;eterorum conventuuni. 36. Pontifex liberaliter consulit annon;p. 37. Paulus evocat ad se priesules niagni nominisproConciliodisponendo. 38-41. Usus calicis
in Polonia

sub obtentu

fict;e

religionis fovet dissidia. 42-47. Pontifex legationem Anglican;ira

cardinali Polo abrogat et Guillelmum sufficit, sed, reclamante regina, res in statu

remanent ad terapus.

48. Varia circa 50.

collegium cardinalium Paulus disponit.


Indica^

49.

quo prius Mors luc-

tuosa Joannis regis Lusilania;.

res Christianaj efflorescunt.

51. Sebastianus,

Iriennis puer, salulatur Lusitania; rex, et Catharina tutrix regni consilia salutaria accipit a Pontifice. 52. Mulierem publice pra'dicare vetat Pontifex.

ANNALES ECCLESIASTICI.

PAULI

III

ANNUS

9.

CIIRISTI 1542,

1.

Instructio

data Morono internuntio ad

Aniio Cliristi convcntum Spirensem destinato. millesimo quingentesimo quadragesimo secundo, Indiclione quintadecima, collabentibus Christiani impcrii rebus, Turcis (oppressa Hungaria) Germania' imminentibus, Francisco Gallorum rege nova in Carolum V bella movcnte,

ct potentissima, ac pura?

orthodoxK Christianae
,

conservandic desiderium pro qua tuenda, non solum opes omnes, sed vitam quopietatis

que libenter impendere parati sumus. Idcirco cum primum superioribus mensibus ex litteris
dilecti
filii

desperandum
aliqua
iniri

grassante latius liiT?resi, ac Lutlieranis, fallaci concordife specie, majora dissidia conflare, ac principes Catholicos ab Ecclesia; Catholicae ob-

Contareni intelleximus, Ratisbonensi conventu posset concordite ratio, conservata


cardinalis
fore, ut in

religionis puritate, confestim ex consilio vene-

sequio

divellere

annitentibus

Pontifex

re

communicata

sfepius

cum

senatu cardinalium,

rejectis inanibus

colloquiorum ludibriis Conci'

lium OEcumenicum

indixit in Tridentina Germania; civitate. Qua vero occasione h<EC civitas post multas consultationes electa fuerit, modo est dicendum. Spirse igitur celebranda erat ut fuerat denuntiatum, dieta, cujus initium prima die Januarii erat futurum; quare Ponti,

rabilium fratrum nostrorum S. R. E. cardinalium, constituimus celebrare Generale Concilium superioribus annis indictum. Postmodum vero horlatu atque consilio Christianorum principum, in hanc usque diem dilatum, et quia solum ct pra>sentaneum remedium huic morbo medendo csse semper duxi-

mus, hanc nostram de celebratione Concilii sententiam, per prwfatum legatum significari curavimus Ca^sari primum, ac deinde reliquis
principibus, ac pra-sertim
cuit ha3c nostra sententia
Ecclesiasticis. Pla-

fexMorono episcopo Mutinensi, in Germaniam pro reformatione illius cleri nuntio destinato, pr;ecepit, ut Spiram accedens ageret cum illis
principibus de mullis publicis negotiis, et praecipue de designanda civitate pro Concilii celebratione, et cum sequenti instructione dimissus
fuit:
2.

Ca;sare;e majestati,

reliquisque principibus omnibns, ut par erat in tam necessaria causa propterea, quoniam
:

putabamus non solum opporlunum, sed prope-

modum

necessarium

esse, ut in Kcclesia Chrifiat

stiana in clericorum ordinihus rcformatio

Venerabilis frater.

Cum

multffi et gra-

ves cura?

animum nostrum his temporibus, ob maximas calamitates in quas incidit Christiana


qua3 nobis instare videntur, nuUius

multarum rerum, qufc ut temporislongitudine, et liumanis omnibus accidere solet, in deterius


prolapsa' sunt, ut

rcspublica, et ob ingentia et evidentia pericula,

num

tamen

rei

cura magis nos premit, quam hujusce in religione seditionis orttc in Germania nobilissima
1

fieri pofest, ad prististatum rcducantiir, hac ctiam ratione certo scimus, et Deum magis [iropitium nos habituros esse, el Christianum [lopulum meliorem magisque orliiodoxie piclatiscultorcm; idcirco cisdom littcris injiuiximus

quoad

Christianum

Ms. card. SpaJa

lo.

xv.

p. G68.

])ra?fato

legato nostro, ut

operam

daret,
1

quod

ANiN.

TOMUS XXXIII.

lUYN. XIV.

PAULI
fieret

III

ANNUS

9.

CHRISTI 1542.
Calholicis in fcedere comprehensis,
paratissi-

hujusmodi, quam optamus, Christinna

reformatio in Gcrmania, provincianobis charissima, (]uema(lmodiim jam instituimus ut fiat


in

mos nos
ingredi,

esse

novum hoc Ratisbonense

fcedus

verum non posse approbare has super

hac nostra
ac

Romana

curia,

et in

universa

Italia,

demum

in aliisChristianisnationibus.

3. Allocutus est legatus episcopos, qui conventui interfuerunt, nonnullaque cis proposuit animadvertenda etcorrigcnda, iiiiarianimo ha-c nostra per legalum facta adhortatio ab omnibus suscepta est, adeo ut etiam petierint sibi dari in scriptis, qu ore fuerunt a legalo

hoc fa-dere confectas leges, cum nonnulla in quibus assentiri pro persona, quam gcrimus, minime possumus; portionem quoque impensarum faciendarum pro foederis conservatione nobis assignatam, quartam scilicet partem, neque vires nostras ferre posse,
eis contineantur,

neque justitiam admittere. Idcirco


pimus, ut
ita

tibi

pncci-

novii' Iitter;c

(si

principibus fcederis
conflciantur, qui-

dicla,

quorum excmplum, quamvis putemus


crit

vidcbilur) nostro

nomine

habere, qui aderant,

tamen hic colligatum.


,

Aihil pni'terea potuit a legato agi ob temporis

brevitatem fuit etiam cum jam conventus esset dissolvendus innovatum a Ca^sare et principibus Catholicis foedusCatliolicum defen,
,

sivuni,

Idcirco

quod tanien iegato oslensum non fuit. cum summopere cupiamus, ut ea qufc
te in

bene c;ppta sunt, perficiantur, decrevimus, venerabilis frater,

Germaniam

mittcre,

cu-

jus pi;obitatem el prudentiam, singularemque fidcm jam diu perspectam habemus, ad quas
accedit

maxima, qua pra^ditus es, rerum Germanicarum experientia, et non mediocris illius
nalionis erga
te

bus teslatum sit omnibus, nos libcntissime novum hoc foedus ingrcdi, cum conditionibus ct clausulis tantum perlinentibus ad muliiam defensionem in rebus religionis, quam juvaluri semper pro viribus sumus, nulla liabila mentione dc portione ad nos pertinente, vel si opportunum videbitur ut fiat mentio portionis, sicut in sextam parlem non transgredieris foederc contra Turcas inito cum Ca?sare et Venetis fuimus obligati. o. " Quoad reformationem Ecclesi;c et ordinis Ecclesiastici, quoniam novimus longe melius et magis secundum pictatem Christiaiiam
,

benevolentia,

quamobrem

spe-

omnia

fieri,

qua; fiunt animo lubenti,

quam

ramus, non mediocrem fructum cx opera tua percepturos nos esse in ea provincia, quac pra;cipue nobis cst cordi. C;eterum, quamvis arbitremur omnia qua' ad hsc qu;u designamus conficicnda facere, anle tibi explorata esse ob peritiam quam habes rerum Gcrmanicarum,
niliilominus ut petitioni tua; satisfaciamus, ac

coacto, et etiam
cio

quoniam scimus, omnes eos

episcopos vcnerabiles fratrcs nostros, pro offleorum dcbito et prudeutia, proque naturse bonitate et generis nobilitatc, per se promptos esse et paratos ad hanc rcformalionem, idcirco

sempcr in i^romptu Iiabeas animum nostrum, curavimus hanc brevem formulam nostrorum

volumus, ut in liac partc potius indices, et pra; te feras coadjutorem et cooperatorem corum a nobis destinatum esse, quam exactorem corum
capitula, qu;E requisitus ab eis legatusdedit in scriptis, si servantur, non putamus exiguam partcm rcformationis factam fore
officii, el
:

mandatorum
occurrcnt.
i.
<i

tibi perscribi, in

quam

possis in-

tendere oculos in quavis rerum quac

tibi

agenda;

horum excmplum, quamvis putamus


sicut nos
ita te

te

habere,
si

Ac primum,

nunc divinum
tibique

hic
tibi

tamen alligatum miltimus, quod

quse

auxilium imploramus,
scu
rci,

monemus
sis,

prfficipimus, ut in exordio cujusvis tractationis

quam aggressurus

invoces

Deum

vidcbunlur illis addcre, |)olcris id agere pro tua prudcntiaet probilatc, al si in quapiam rc tibi vidcbilur, opus esse majori auctorilate

optimum

C>hristum redemptorem nostrum, ut

quam

pr;estare

poteris

ex facullatibus,

ijuas

laveat tuis ca^ptis, tuascjuc actiones dirigat in

hic tibi conccssimus perBrcve, confestim facias

viam suam. Et quoniam tria sunt, ob qua; te potissimum in Gcrmaniam mitlimus, celebratio
sancli Concilii Gencralis, rcformatio

nos pcr

liltcras certiores,

nulla cnim in partc

volumus

Ecclesia-

rum, perfectio
perstringimus
,

Calholici

fa;dcris

paucis

ea

qu;e

nobis

unum(|uodque eorum, ct mus. Tutamus nos in fccdcrc Catholico delcnsivo comprehensos csse, cum anno superiori initum fuit, super quo confecta' fuerunl littera; publica' a nolario; idcirco non existimamus, sccundum hoc postcrius f(rdus ncccssariuni luissc. Verum quoniam maximc ciipimus lirdcris
hiijiis

occurrunl circa a postrcmo incipic-

aut utililati nobis mclius (]ii('as juvarc hoc rcligionis negotium, tccum mitlimus doctorcm Scotuni, ct alios nonnullos viros pcritos ct valde pios, qui tibi parcant, (juos a nobis petiisti, ct (]uorum opcra non iiariim adjumcnli
tua; opera; dcessc,
:

charissima; nationis

et ut

aclionibus tuis pra;starc


().

|)oterit.

Ucliqiium cssct, ut dc celcbralionc Concilii agcremus, verum qiioniam serenissi

mus

rcx

Romanoriim

jicr

comilcm

Iliigiirolam

(d)srrvalioneni

ot

augmciiliiiii

cl

animi proni|ptiludiii('iii omni sigiiilicatione testari contcndimus, tibi niandamus, ut noslro nominc dicas principibus
voliiiilalcm nostrani el

oralorem siiiim, a nobis (|u;r(lam pcliit abs tc in lioc convculu Spircnsi agciida iioslro nomine, ac ei respondimus, qu;i' nobis vidctur rcs ipsa cxigcrc. Idcirco antc(]u;iiu dc Concilio dicamus, per|)aucis lurc perstringamus. l'eliit a nobis

PAFLI rn AXNUS
per pricfatimi legatiim serenissimiis rexdiio; primiim, iit iii iioc converilii ita nos cum Proteslantihus !,'ereremus,
iit

0.

CHRISTI 1542.

mutationem,deindc non mediocrilcrnosmovet,


qiiod ciim iitrin(|iie in
nis acccnsi tractetur,
siiit
iiis

controversiis religiosi

faciliores recideren-

animi (Jermanorum,

res ibi

tur ac promptiores ad au\ilia pra-slanda contra

magnum

periciiliim iminincrel, ac ex

Turcas. Petiit deinde, ut in lioc conventu S[)ircnsi significaremus principibus ct slatilnis

imperii
liis

quidnam nos pr;i'stiluri sumus in auxicontra Turcas, ac petiit instanter iit polli-

contentionibus magis ac magis eorum auimi utrin(|ue inflammarentur, el ad m;ijores seditiones et discordias devenirelur, et fortasse ad
arina, (juod maxiine

abborremus,

cum

pra^ci-

ceremur ampla et magna auxilia, ut nostro exemplo jirincipes imperii ot status promptiores essent, ad majora etiam, quam in animo
pro se essent auxilia pncstanda. qua> respondimus, nos credere principes
liabituri

piie aspiciamiisconstituere

pacem

in Cliristiano

populo,etvitare omnino qiiascumque disconli;!' occasiones. Desideramus tainen, quantum ficri


potesl,

Ad
et

omnes, tani Calliolicorum, quam Protestantium pro sua gravitate et constantia, non defuturos iis auxiliis, quae sunt pollicita in conventu Ratislionensi pro defensione Germanise
status

consulere commoditati illius nationis nobis dilectissima;. Idcirco eis nostro nomine dices, videri nobis Mantuam civitatem, sitam in radicibus Alpiuin juxta Germaniam, commo-

dissimam esse

Concilii cclebrationi, ciijus ager

fertilissimus est, et civitas amplitudine et

com-

eorum

nos quoque semper paralissimos futuros ad omnia, qu;r serenissimo regi possunt aliqua in parte prodesse, prffiserfim in liac contra Turcas expeditione, ac ideo tibi injunximus, ut luimanum et Cbristianum animum oslendas
patria-,

moditate bospitiorum satis esse poterit cictcris episcopis, qui conventuri sunt. Verum quoniam veremur, ne non privata principe, qui sui juris

non bostilem, sed eorum salutis cupiduni. Quantum vero pertinet ad aliquam coneessionem vel tolerantiam, non posse honeste, nec debere (quamvis universa auctoritas
1'rotestantibus,
a

Cbristo

sit

nobis concessa)

cum

celebratio

ab ejus tutoribus non nobis concedatur idcirco post iMantuam, Ferraria nobis videretur commoditate, aliisque quiP possunt baberi, pneferenda. Est ipsa ampla, agrum habet fertilissimum, deinde vicinitate Padi amplissimi tluvii, ex omnibus fere oppidis sitis in Alpibus et Appennino omnes
sit,

ob

prffistitam fortasse

ita

facile

Concilii instet,

quippiam

in his

omnibus agere
Generalis Con-

absque deliberatione
cilii.

et consilio

7.

Quantum

pertinel ad auxilia, qu;T! prae-

res commeatuum gratiafacile eo deferri queunt. Sed quoniam ea qui|ipe civitas, quamvis sit Ecclesia; feudum, non est immediate sub potestate nostra constituta, necexploratum habemus prin-

staturi

sumus, respondemus, nos paratissimos

esse ad pra^standa

maxima

ea

qus

poterimus,

nullisque rebus parcituros in tam


publicir Cbristianie periculo.

magno reiVerum non posse

animum, niliil enim nobis visuin est cuin eo agere, priusquam inlelligamus sententiam Germanorum principum et slatuum, non poscipis

nos certam summam statuere, quippe qui nesciamus, quo impetus Turcarum intendant, nam noruntomnes Italiam omnem, ditionem sanclae

sumus eain certissime et indubitate offerre. Quod si eis placeret Placentia, aut Bononia, amplissimie civitates omnium rerum copia instructissimic,

pracipimus

tibi,

ut alteram earuin
,

ipsam maximis periculis expositam esse, si Turca supravel infra Italiam aggrederelur, quod eum facturum maxime verendum est: quamobrem cogimur rebus nostris prospicere, ac ideo offerimus, qua poterimus omnia quam maxime, certa tamen polliceri non possumus. PriEterea ilhistrissimo D. Granvello
Ecclesiir, et

Romam

ex eo quod speramus non mediocrem fructum percepluros csse. Tempus enim a nobis determinatum dics
offeras pro Concilii celebratione

Pentecostes inest, ut Synodus, qufe in Spiritu sancto congreganda est, congregetur etiam diebus illis, qui sunt Spiritui sancto ab Ecclcsia dicati, et quibus ut descendit e Coelis, ita qiio-

consiliario luajestatis Ca;'sarea\ diximus, et pu-

tamus

significata

fuisse

majestati

Caisareic a

que dignetur descendere gatain in suo nomine.

in

Synodum congretibi signi-

pra'dicto Granvellano, nisi (quod res nostrffi in

tam

magnum

Deus avertat) periculum deductiB


peterc,

Hicc sunt, quac nobis visa sunt

ficanda esse et [iriEcipienda, reliqua vero qufc


tu,

essent, ut potius ab aliis auxilia

quam

praistare

possemus.

ad bauc nostram intentionem intendunt, poteris pro tua prudentia et reruin Germanicarum
experientia, ad hanc nostram intentionem accom-

8. Quo autem ad Concilium celebrandum, nos constantissime persistere in nostra senlentia omnino celebrandi Concilium, nec ulla ratione ab ea posse dimoveri, et quoniam cupimus interesse, vel si aliie causie cogerent nos non interesse, saltem non longe abesse, idcirco non pu-

modare. Deus Optiinus Maximus, Christusque ejus Unigenitus Filius sit sein|)er tecum, et omnes actiones tuas dirigat in sui

honorem

ct

conservationem sanctic Catholicic Ecclesiic Romauic. Apud Sanctum-Pelrum sub annulo Piscatoris

tamus commodum locuin Concilii celebrandi esse Germaniam, ad quam ob gravem ivtatem nostram non possumus accedere, tum ob cocli

die

viii

Januarii mdxlii
'pistolani et

Pontificatus

nostri
y.

anno viii . Rex Gall/as per

oralorom ape-

PAULI
rit in

III

ANNUS

9.

CHRISTI 1542.

hoc conventu

statn rrrnm.

Germaniam
dalum
est,

suam sententiam de p7'sesenti petiit Moronus isla


cui loco imperatoris

insfructione

munitus, ibique nona Februarii

DietfE iuilium

public Christianae hoc tempore, id est, dissipata Ecclesiarum Germanicarum concordia, tlagrantibus dissidiis, abalienafis invicem mentibus llungarorum per dissidia et factiones non

rex Ferdinandus ejus frater pnvsedit, orationemque liahuit de subsidiis adversus Turcas, tam militaribus quani nummariis exhibendis.

minus perfurbatis, bona parte illarum Germanicum imperium aversante, denique tofo orhe
Christiano misere divulso prorifare Turcas per

hunc conventum Spirensem rex GalliaFranciscum Olivarium, supplicum libeliorum in Gallia regia magistrum, suhjectisque litteris extremo superiore mense exaratis, ad imperii Germanici ordines significavit, se ex Budensi clade gravem dolorem traxisse, rogavitque, ut regia mandata proponenti benignas aures praeMisit ad

inauspicatum bellum, ut Buda ac Pestum, Hungaricasque urbes recuperemus, quas illi omni arfe ac studio munifas incredibili tormenlorum apparalu, et insuper commeafu, ut credere par
est,

ahunde

instrucfas, ingenfibus et fortissimis

hanc esse viam compendiariam ad perdendos exercitus. Deinde cum ita


praesidiis ohfinent,

berent Reverendissimis, illustrissimis, amplissimis, inclytis, magnificis et spectabilibus Sacri Romani imperii principibus electoribus, caeterisque principibus atque ordinibus Spiraj convenlum habentibus, consanguineis, amicis et
' :

visum
vi

fuerit, facile fore illis per

universas alias,

nosfris fortedelassatis.et diutina militia fractis,

foederatis charissimis, salutem

plurimam

dicit

Franciscus Dei gratia Francorum rex. Postquam de illa clade apud Budam accepta nuntium ad nos allalum est^ pro nostra
prcestanti in

communem rempublicam
Germanicam

Ghristia-

obsidionem solvere, vel commeatum invequod si ad prfflium ventum erif, et dabilur illis vincere, antequam copias, nova tormenta, novasque pecunias cogere liceat, irrupturos illos in Germaniae viscera, ibi cladem et vastilatem miserahilem facturos, et more gentis, agmina captivorum utriusque sexus abducturos esse. Germaniam continuis militum delecfihus exhaustam, et inde tutius esse, urbes
liere
;

nam

ac gentem

voluntate, fuimus

eas, qua^ inter

Budam

et

Austriacos interjacent

comnioti, paulo post cum accepimus vos conYenturos,ut de summa reipuhlicie conservandaj consuleretis, nihil nobis antiquius fuit, quam ut istuc mitteremus, quod eramus statim facturi,
si

limiles,

visum vobis
:

fuisset

maturius convenigitur, qui vobis-

tum habere

mittimus ad vos

cum

de re tota convenire atque statuere possit,

lorum supplicum

Franciscum Olivarium equitem auratum, libelin regia nostra magistrum,


atque a sanctiore nostro consilio dominum de Quilers, quihus cerla mandala ad salutem reiChristianfE nationisque GermanicBe publictc
spectanlia

omni studio ac rafione munire, illuc undique commeatus ex agris convehere, quo in tufo sint validissima pra'sidia imponere, et omnino eadem agere in Boliemia locis scilicet maxime opportunis, qua; omnia sunt factu facilia, et non magnis sumi)fihus indigent, et in praesens tutissima sunt, neciue enim commilfendum esse, ut dum ferociter minusque prudenter, tam formidandum hostem provocamus, tempore tam non idoneo, ita Rempublicam Chrisfianam
prffcipitemus in exfremas miserias primum nobis nosfra esse munienda ac conslifuenda,
:

dcdimus vobis proponenda, quos


ut

antequam invadamus

in ea, quie ille tot pr;esi-

pelimus

benigne

audiatis

eisque

fidem

adhibcatis, etc. xix Decembris mdxli . 10. llahila est ah Olivario - regio supplicum

tam pestilens, qunm consilium pi\Tceps ef periculosa plenum alea, hoc


diis ohfinet. Nihil esse

libellorum magistro, i>ostridie idus Februarii in princii>um consessu oratio, in qua post expositam multis verborum olficiis rcgii animi erga

vcris consiliis

Germanos propensionem sendum Turcam pro Ruda


dis,

addidil
et Pesto

non

laces-

recuperan-

tempore, quo maxime si unquam alias indiget Respublica Christiana, nam quamlibef temerifalem non periculum, sed ruinam secum frahere (|uodcum(iue jam spei siiperest nobis, id pra;cipue situm esse in Germanis, tanto magis cavendum ne per hujusscilicet
; ,

cuni cie urbes milile et commealu essent munitissimii', sed potius vicinas arces necessariis ad i^ropulsandum hosfem inslrucndas, ncc

l>otentissimum lioslem temere provocandum paccm ila(|ue, si ea friii liceal, bello antefcren:

dam,

si

vero arniis

cum Turca decerlandum

sit,

liortatns est, ut suhlafis dissidiis, ijua' liactenus

Germaniaih lacciarunt, vires pro defendenda


religione conjungereiit.
"

Oratioiiis habifa' a Gallo oralore

suinma.

'

Non videlure
I.

reGennaiiia;, atque adeo reisip. 2(178. p. 08.

lanta nohis spcspereal; pivrslare in res paulo secundiores curare sese, el expectare, donec GermaiiicaD, at(Hie adeo Christiani orhis per concordiam panlo (irniiores res fact;u sint illis sic dissipatis vix posse sperari vicforiani, itaque si per Turcas liceat quiescere, ac pace frui, cerle pacem hello privponendam, sic tamen, uf inlerim nou soliiin coiisfitiiantur atque tirmeufur qu;vcuniijue supersiint nohis, quemadmodum anfea dicliim est sed insuper (|uia por imparafos
; ,

modi intempeslivissiina

consiiia

Ma. Krancisci oard. Uarberiiii

iiiliil
1'rancisciis

rocle geri pofosf,

primo

(|iiO(|uc
,

tompore

Belcar.

i\ui. niim. 7

ct 8.

conferanlur, cligantur milifes

conscrihanlur

PAULI
exercitus, denique

III

ANNUS

9.

CHRISTI 1542.

Iiujusmodi apparalus ratio


liosti sufticiat, si

(|uain tequis atqiie honestis rationibus licebit,


id(iue sanctissime vobis polliceri
"
(I

ineatur, qua^ excipiendo laiito


forte contingeret illuin
vini

.
'

parare advcrsum
:

IIu'c oratio'1 in^iiiit l"raiiciscus

Belcarius,
rex

vos, aut ulterius

arma jiromovere
ille

esse facienda, eliamsi

omnino maximeverbis pacem


h;rc
frui

iii

boiKim partem accepta iion

fuit,

enim

Francisciis l*aniioiiiaiii Turcis in prLtdam relin-

ostentaret
velitis,

si

modo

ditionilius vcstris tuto

qui velle videbalur^

ut C;esar pro defcndenda

iKec agentes

non posse circumveniri.

mox Cermania
lictis

sollicitus, res Italicas pro dere-

Quod si non licet vobis per Turcam pace frui, non esse dubitandum, quin vi ac armis agendum sit, sed quoniam ne(iue inultum prtcsidii positum est inarmis, neque vestra diutius slare possint, si vos adverso Deo discordes esse pergitis, serio anle omnia curandum esse, ut ille vobis placalus fiat, et sinceram concordiam e
coelesti illa

habere cogeretiir <>. NuIIa enim subsidia pro repellendo Turca obtulerat Gallus, et cum jactaret legatos, qui missi ad Solymannuni ;ic c;esi erant, propterea missos, ut Solymannuin
ab invadenda Hungaria averteret, contrarium tamen constabat ex litteris notis arbitrariis scri-

sede miltat, hoc pr;etermisso frustra

humanis consiliis piignari adversus impendentemDomini vindictam; per Iic flagella trahere
ad concordiam, dum sanare cupit, non perdere. Ergo implorandam prona ac supplici mente omnipotentem illam Domini misericordiam quae nunquam non patet ex animo petentibus; precandam, ut ex illo lucis supercoelestis fonte haustas scinlillas immittat in animos nostros vitiis excoecatos, quibus tandem agnoscamus in

quarum ex[iIicationem Vastius vi extorseFregosiuin missum ad Venetos, ut senatum a C;esarea societate abalienaret Rinconemmissum ad Solymannum, ut illuin ad bellum Ca;ptis,
:

rat

marique inferendum incitaret. Itaque Olivarius , addit Belcarius, a Germanis cum sua consultatione quodammodo contemptus, nec aequis auribus auditus ante convensari terra

tum dimissus
1 1
.

in

Galliam rediit

sensum divini Spiritus, et concordibus animis amplexemur purgandam mentem,


Scripturis
:

Moronus ad dietam acccdit, in qua ConMocilium Tridenti celebrandum proponitur. ronus vero vigesima tertia Martii in conventu

Spirensi productus, Pontificia mandata, quibus


erat instructus, proposuit, quibus

quae praeterita scelera oderit, tota erecta

sit

in

nimirum

le-

Deum, ab
sitiat, in

illo

pendeat, illius tantum gloriam

utilitatem proximi totam se intendat

ac exerceat, atque intrepide cula subire parata


sit

quwcumque

peri-

gibus fcederi Catholico accedere vellet, maximamque Pontificii animi alacritatem pro conjungendis auxiliaribus armis explicuit, ut Ger-

pro patria,

imo vero pro

impiorum jugo asservanda, hilariter exponere se cuicumque labori, chariores enim nos esse illi, quam nos nobis ipsis. Hanc mentem si dederit Dominus, ut certe daturus est bona fide rogantibus, primo jiacem Domini habituros, quce superat omnem sensum,
Christi religione ab

mania Turcicam tyrannidem ferocientem retunderet. Refert Belcarius -, cum varii rumores de bello Turcico spargerentur, nec quo barbarus irrumperet certum atque exploratum esset

Paulum

III pollicitum esse, si Ca>sar ipse expeditionem educeret adversus Turcam, quinque

millia peditum
pracesset

submissurum

sin

vero alius

deinde concordiam inter vos nullo negotio coituram, sine qua nec imperium vestrum, nec ulla omnino respublica, quamlibet florentissima, vel tantillum consistere potest, sed quo maturius dissidia haic componi queant inter vos,

jam nunc publicam pacem ac securitatem per omnem Germaniam edicite sanciendam liic enim primus ad concordiam gradus, interim res vestras utcumque constituet, deinde, si qiiai
,

imperio exercitui, mille quingentis stipendia suppeditaturum. Promissa ornavit cum enim elector Brandeauxitque operibus burgensis gerendo in Turcas bello praefectus fuisset, Paulus Pontifex tria millia peditum duce Paulo Vitellio, et sexcentos equites prtefecto
;

cum

Sfortia Pallavicino egregie instruct(3s submisit.

qum videntur obstare concordiae, qualiacumque hffic fuerint, primo quoque tempore
sunt,

De Concilii celebrandi loco deligendo exordeinde sunt difficultates, cum C;i;sar et Ferdinandus rex, ne Lutheranos priiicipes exasjierarent, Italicas urbes pro Concilio congregando
t;r

amolienda sic stratam viam fore ad concordiam, et breve iter ac expeditum. Htcc Christia,

nissimo regi videri in praesens utilissima, luec

admonere

libere, ut sincerum amicum et vetustissimo foedere conjunctum denique sanguinis vestri principem, rogare, ut proinde ea
,

non admilterent itaque Pontifex de his certior nullum opportuniorem locum, quam intra limites Italiae pro cogenda Synodo inveniri posse, tamen ut C;esaris et Ferdinandi regis voluntatibus se accommodaret,
;

factus, licet arbitraretur

boni consulatis, sicut ille candido animo affert, nihil aliud speclans quam publicam f.ermanife
tranquillitatem et hujus sacri imperii salutem ac dignitatem, quam et hoctempore, et iiosthac

Tridentuin proposuit, ut celebrando Concilio opportunum, vel Cameracum, quod in cardinaliuin senatu longe commodius Patribus visum
est,

urbem
'

propter exteras gentes, qu;e facilius in eam se conferre possent, in limite proximo

semper curaturus
tia
,

sit

omni

studio, conatu, graI.ib.

auctoritate

denique quibuscunKiue un-

XXII. nuQi. 8.

I.ib.

XXIII. iium. 9.

PAULI
Galli.T et

III

ANNUS

9.

CHRISTI 1542.

longinquiore,
posset.
12.

Gcrmani?c, et a Turcicis tnmultilnis ila ut nec a Germanis repudiari

bonorum spem innobis confirmandam


riiim esse

necessalisc-

duceremus, scliismatis

dissidiis et

rcsibus cratCIiristianinominisdivuIsa jam pa'ne

Audita igitura diela nuntii proposilionc,


exlii cre-

ctlaccrata unitas. Ciim tutamatquc miinitamab

qua Tridentum ad Concilii celcbrationem bebatur, " Ferdinandus , ut aitBelcarius,

infidclium armis alque insidiis rempublicam op-

tarcmus

nostris erratis nostraque

cunctorum

terique veteris persuasionis sive religionis principes, CiTsarisque legati gratias egerunt, et, si
in Gcrmania Concilium celebrari non possit, Tridenlum nou displicere declararunt. At Protestantes, qui vcrbo quidem Concilium urgcbant, re ipsa niliil magis refugiebant, neque Concilium a Pontifice iiidictum, neque locum, neque quod ulla in decrelo Pontificis mentio fiat, probant. Si lioc est, se quodammodo Concilii dominos constiluere volunt . Dimissus est Spirensis conventus III idus Aprilis decretumque editum, quo de communi consilio, supre-

cuIpa,Dei vidclicet ira peccatisnostris immincnte.RIiodus fueratamissa,Hungariavexata,concejitumet meditatumcontraltaliam, contraquc.Vustriam et Illyricum terra marique bcllum cum impiuset immitis bostis nosterTurcanulIo tem|)ore rcquiesceret, nostrorumque inter se odia et dissensioncs suam rei benc gcrend;r occasionem duceret. Igitur, ut dicebamus, in tanta ha'resum dissensionum bellorumque tempestate,
: ,

taiitisiiuecxcitatisfliictibus.cumessemusad moderandam et gubernandam Pelri naviculam vocali,

mum
tum

Christiani adversus Turcas exercitus imperium .loacliimo Brandcburgensi electori delaest


;

mum

at

quoniam

in eo

omnia ad bellum

Hiuigaricum necessaria constitui non potuerunf, alter convcntus procerum indictus est Norimberga? ad idus Juiii.
13.

nec viribusipsi nostris satis flderemus, priconjecimus in Domino cogilatus noslros, iit ipse nos nulriret ', aniriiumque nostrum flrmitale et robore, mcnteetconsilio, sapientiaque instrueret; deinde animo rcpetenles, majores
nostros sapientia admirabili
ditos,
et sanctitate prti'-

Didla indictionis Cnndlii.


illi

VonWicx,

siimmis Cliristianaj reipublic;u periculis reinedium oplimum atque opportussepe in

nuntiatum fuitdietse Tridentinam urbem pro cogendo Concilio placuisse, die decima terlia Augusti Concilium indicere decrevit. Sed cum tempus nimis arclum visum fuisset,

postquam

nissimum OEcumenica

Concilia,

et
;

cpiscopo-

rum

ipsi quoque animum ad babendum generale Concilium

generales convenlus adhibuisse

post nonnullas consultationes ter Iiabitas, tandem die vigesima secunda Maii BuIIa lirmata
fuit,

adjecimus, exquisitisque princiiium sententiis, quoruni nobis videbatur utilis in primis et

postea in festo sanctorum Petri et Pauli Ponlifex publicavit, indixitque initium Concilii fore in -solemnitate Omnium Sancto-

quam

rum, utsubjecta" testantur

litteric

'

Paulus episcopus, servus servorum Dei, ad perpetuam rei memoriam. qucm a Initio nostri bujus Pontificalus
,

opportuna ad hanc rcm esse consensio, cum eos tunc non alienos ab hoc tam sancto opere invenissemus OEcumenicum Conciliuni et generalem eorum cpiscoporum aliorumque PaIrum ad quos pertineret, convenlum in civitate .Mantuic indiximus anno Incarnationis Domini,
,
,

non ob merita nostra, sed

pro|iter

suam ma-

giiam bonitatem, Dei omnipotcnlis providentia nobiscomniisit, cernentes jam tum iiiquas perturbationes temporum, qnot(|uc incommoda rerum fere omnium nostra pastoralis solliciliido
et vi^nlantia csset vocala,

lilteris et monumcntis nostris lestatum millesimo (juingenlcsimo trigesimo scpfimo, Pontiflcatus nostri tcrtio, ad X kalendas Jiinias inchoandum spem prope ccrlam liaben-

sicut

cst,

tcs

cupiebamus quidem
malis, (|uibusiila

nomine Domini esseDominus (Mattluci 18.) in medio noslrum afluturus, ct bonitate ac misericordia sua omnes lemporum
fore, ut cuni illic in

mus

congregati, ipse, siculi promisit,

mcderi
est,

Clirisliaiiu' reipublica'

l^roccllas,

omniaijiie

pericula

spiritu oris sui

jamdudum
sed
i|)si

vexala

et

propcmodum opprcssa
iiifir-

facilc dciiulsuriis csset; scd, ut

ctiam, ut bomines circiimdati

tur piis aclionibus

milatc *, ad tanliim oniis lollcndum imparcs vires nostras esse senticbamus, nam cuin pace opus esse inlelligeremus ad liberandam et coiiscrvandam a plurimis impciulcnlibus periculis
nunpiililicam, oinnia invcnimiis odiis ctdissiMisionibiis idciia, dissenticiitibus pra'sertim priii-

scmper insidiahumani generis hostis, priinum contra omiiein spem cl cxpcctationcm nostram dciicgata fuit nohis Mantuana civitas,
nisi aliquas

majorum noslrorum
iiostraque ac
biijus

condiliones suhircmiis ah institutis ac conditione tcmporum,


sancta'

Scdis ac nominis
Qiia-

Ecclesiic dignitati^ liberlafciiiie prorsus alicnas,


qiias in aliis nostris litteris cxprcssimus.

cipibus
(iinnis a

iis

inter se, (juibus


:

summa

reriim pa^nc

Deo pcrmissa est cum unumovilect iinum paslorcm Dominici esse gregis ad iiilc'

proplcr aliiim invenire lociim, aliamque deligcrc civilatiMii neccsse habuimiis, (lua^ cum non
slallm

grilalein Cliristiana' rcligionis et ad caclestium


I

nobis

occiirrcrct

idonca

cl

apta,

ad

scqiicntes kalcnd.
\rch. Val.
III.
sii;.

Novcmhris prorogare Concilii

mmi. 3232.

p.

IG. Kxt. in Ms. Acla Conc. Tiid.


III.

sb Paul.
'

Bullar. in 4. 1'auli

llull.

33.

llcbr.

v.

Joan. X.

PAULI

III

ANNUS
Sicvus ct

9.

CHRISTI 1542.

celehralioiioiii fuiimis coacti. Iiitcrim

itinercet negotio [lacis revcrsi

omnia accuratius
tractatio-

perpetuus lioslis iioster Turca iii}!;enti chissc Itaiiam adortus aliquot oppiiia in liltorilius
Apulia; ca^pit, vastavit, tliripuit, pranlas liominum delegit; nos in maxiino timore et periculo

dirigere
ctiiin

posseinus. Interim vero in illud san-

opus maximeqiie nccessarium,


et

nein videlicet pacis inter principcs,

incumbi-

mus,
cujus
vita'

quidem omni
et

animi
Testis

studio,
est

nuiniendis liltoribus nostris, riiiilimisque auxilio juvandis fuimus occupati, nec tamen interea destitimus consulere et liortari Cliristiaiios principcs ut de idoneo liabendi Concilium loco quid sentirent, nobis exponerent,

omnium

pietate

diligentia.

omni enim Deus,


itincris
testis

freti

clementia

nosmetipsos
:

et

periculo exposuimus

nostra

con-

hahet in hac re quidem, in quo nos arguat aut prtetermissas aut non qua;scientia, qua' niliil
sitas

quorum cum

cssent incerta;

vari;e(|ue

sententia\ tempusqiie diutius,

quam

erat opus,

ipsi iestes,

principes ad pacificandum occasiones quos tam s;rpe, lam(|ue amanter


:

videretur extrabi, nos oitimo animo, atque ut

nuntiis, litteris, legatis, monitis, hortatu preci-

arbitramur, consilio, Vicentiam clcginuis, urbem copiosam, et Venetorum qui eam nobis

busque omnibus obsccravcramus, utsimultales


deponereiit, utsocietalem coirent, ut Cliristianse
reipublicte, in

conccdebant

virtute, auctoritate,

potcutia,

tum
libe-

maximum
Jam

et

proi^inqiium
illa;

jam

aditu patentem,

tum
in

stationibus

omnibus

adducta' discrimen,
diis opitularentur.

omnibus

studiis el subsivigiliie

ram, atque tutam

primis se babentem. Sed

vero testes

cum jam tempus


convenerit,

longius
kal.

progressum

esset,

atque curs,
stri

illi

diurni nocturnique animi no-

nova-que urbis electionem omnibus significari

labores, gravesque sollicitudines, quas ob

jamque

Xovembris ap[)etentes

lianc

rem

et

causam plurimas jam suscepimus,

hujus divulgationis excluderent, Hyemsque esset propinqua, rursus altera prorofacultatem


gatione teinpus
Concilii differre in

proximum

nec tamen ad optatum exituin nostra consilia et acta adhuc perducta sunt; ita enim visum Deo est, quem tamen non dcsperamus aliquando
optata nostra benignius res|)ecturum, ipsi qui-

sequens Ver, Maiique futuras kal. compulsi fuimus. Qua re flrmiter constituta atijue decreta, cum et nos ipsos, et caitera omnia ad eum bene agendum, Deo juvante, celebrandumque conventum nos pararemus, plurimumque
reputantes interesse cuni celebrationis Concilii, tum universa> Christiana> reipublica' Christianos
principes pace inter se et concordia consentire, charissimos in Christo filios nostros Carolum Ro-

dem, quantum

in nobis fuit, niliil,


officio

quod

esset

nostro pastorali

debitum, in

hac re

omisimus. Quod
nostras in

si qui sunt, qui actiones pacis aliam interpretentur partem, doleinus quidem, sed tamen in dolorc nostro gralias Deo Omnipotenti agimus, qui ad exem[ilum et doctrinam patientiic nostra; voluit Apostolos

manorum imperatorem semper Augustum,

et

ChristianissimumregeniFranciscum duo pra'cipui Christiani nominis firmamenta, atque subsidia orarc atque obsecrare institimus ut ad coUoquium inter se et nobiscum una convenirent, quorum quidem apud utrumque litteris, nuntiis etalaterenoslro missis ex venerabilium fratrum nostroruin numerolegatissaepissime egeramus, utex simultate etdissidiis ambo in unuin foedus, el piam amicitiam vellent convcnire, labentibusquesuccurrereChristianisrebus.quaruniservandarum cum esset illis potestas a Deo tributa, si id non agerent, etad commune Christianoruin bonum sua consilia nou dirigerent, acris et severa ratio ab eis reddenda esset. Qui aliquando precibus nostris annuentes, Niciani se contulerunt, quo nos quoijue longum iter et senili Ktati nostra; vehementer contrarium, Dei et pacisconcilianda; causa suscepimus, neque prffitermisimus inlerea cum tempus Concilii ()ra'stitutum,
;

haberi dignos, qui pro noinine Jesu, qui pax nostra est, contumeliam pateremur '.Verum in illo consessu colloquioque nostro, quod Niciffi habitum est, etsi (peccatis nostris impedientibus) inter duos principes vera et perpetua pax non potuit confici, inducise tamen decennales
factEE sunt,
tes, et

quarum

opportunitate nos speran-

sacrum Concilium commodius celebra-

iri, et deinde ex Concilii auctoritate perfici posse pacem apud principes, institimus ut et ipsi venirent ad Concilium, et pra^Iatos suos pr;csentes ducerent absentesque accerserent.

tum

Qui
i[)sis

cum

de utroque se excusassent, quod et

redire in regna sua necesse esset, et pr;cla-

tos,

quos secum habuissent, itinere atque impendiis fessos atque exhaustos recreari et refici oporteret, nos hortati sunt, ut aliam qiioque prorogationem temporis habendi Concilii decerneremus. Qua in re concedenda cum essemus aliquantum difficiles, lilteras interim a legatis nostris, qui Vicentia- erant, accepimus, transacto
die,

kalenda; videlicet Maia; appropinquarent,


legatos
nostro,

tres

jam

summa? virtutis ac auctoritatis a latere do numero eorumdem fralrum nostrocardinalium Vicentiam mittere,

unum

ac longius pra^terito Concilii ineundi vix aut alterum ex externis nationi-

bus

rum

S. R. E.

praelatum Vicentiam se contulisse. Quo nuntio accepto, cum videremus eo temjiore


nulla

qui initium Concilii facerent, prajlatosque undique venientes exciperent, et ea, qua; judicarent
esse opus, agerent et tiactarent,

jam

ratione liabcri Concilium posse, ipsis

quoad nos ab

Act- V.

etUCor.u.

PAULI
principilnis, ut difrerretnr

ANNUS

9.

CHRISTI 1542.
movenle, Belgis ad dcfeclionem a Ca;sare ex
parte

lcmpus agendi Conciusque ad sanctum Pasclia diemque Festum Dominica; Resurreclionis indulsimus, cujus
lii

quadam

incitatis; cujus defectionis coin-

primenda' causa

magno

benevola; inter

eos

nostri pra^cepti cxpectationisque dccreta? littera;

voluntatis judicio transiens in Belgas serenis-

Genu.T anno Incarnationis Itominica^ millesimo quingentesimo trigesimo octavo, IV kal. Julii factffi pul)licata>que sunt, atque hanc dilalionem eo propensius fecimus, quod poUicilus est nobis uterque princeps, legalos suos Romam ad nos se missurum, utea, quaad perfectionem pacis reliqua essent, neque Nicia; ob brevitatem temporis potuerant omnia confici, Roma; commodius coram nobis agerentur et tractarentur, et ob hanc rationem cliam a nobis ambo petierunt, ut ha?c pacificationis procuratio Concilii

simus Cffsar, e-t illinc deinde in Germaniam profectus, conventus Germania; principum,
ct

civitatum

trahenda;

ejus,
ille

quam
Sed

dixerat,

spe curanda; in conventibus tractanda;que concordiae, ad majores potius discordias concitandas aptus esse videretur, inducti sumus ad pristipacis

concordia; causa habere coepit.

jam

deficiente,

cum quoque modus

num

Concilii

Generalis

remedium

reverti, id-

celebralioni pra^ponerctur,
rius

cum ipsum

Conci-

lium, pace facla, multo deinde utiliuset salutareipublica; futurum esset; Cliristianffi semper enim ha'c pacis spes nobis injecta principum nos voluntatibus assentiri hortata est, quam spem vehcmenter auxit post discessum a Nicia nostrum ipsorum duorum principum inter se benevola amicaque congressio,

que per legatos nostros S. R. E. cardinales ipsi Ca;sari obtulimus, quod etiam postremo et pra;cipue in Ratisbonensi convcntu egimus cum illic dilectus filius noster Gaspar iit. S. Praxexedis cardinalis Contarenus summa doctrina et integritate legatum nostrum ageret. Nam cum id, quod nc accideret antea veriti eramus, ex
,

ejus conventus

sententia peteretur a nobis, ut

qua3
lecta

maxima cum

nostra

la^titia a

nobis intel-

confirmavit nos in bona spe, ut tandem

ab Ecclesia dissentientium quosdam articulos tolerandos declararemus, quoad per (JEcumenicum Concilium illi excuterentur, deciderentur, idque nobis ut concederemus, neque Christiana

aliquando nostras preces apud Deum exaudilas et vota pacis accepta esse crederemus. Hanc igitur pacis conclusionem cum et expcteremus et urgeremus, nec solum duobus antedictis principibus, verum etiam cbarissimo in Christo filio nostro Ferdinando rcgi Romanorum videretur actionem Concilii, nisi pacefacta, suscipi non oportere, cunctique a nobis per litleras suosque oratores contenderent, ut alias rursus lemporis prorogationes faceremus, prscipue autem instarct serenissimus Cffsar, promisisse se dcmonstrans iis, qui a Catholica unitate dissentiunt, operam suam apud nos interpositu-

neque nostra et Sedis Apopalam potius Concilium, ut (luamprimum fleret, proponi mandavimus ne(jue vero in alia unquam sententia et voluntate fuimus, quam ut primo quoque temet Catholica veritas,
stolica' dignitas permitteret,
:

pore Concilium OEcumenicum et Generale congregaretur sperabamus enim ex eo et pacem


;

populo Christiano

et Christiana; religionis inte:

gritatem posse recuperari

verumtamen

id

cuin

bona

gratia et voluntate Cbristianorum princi-

rum, ut
anle
et

ali(]ua concordia; ratio inirctur, (juod

suam

non posset

Germaniam profectionem aptc fieri. Nos cadem scmper spc pacis,


in

habcre volebamus, quam voluntatem duni expectamus, dum observamustcmpus absconditum, (eiyi/jtis beiicjilacili tiii, o Deus! aliquando tandem decernerc compulsi sumus omne esse tempus beneplacitum Deo, cum de rebus san,

pum

clis

et

ad Cliristianam

pictatem pertinentibus dolore rem Christia-

tantorum principum voluntate adducti, cum pra'sertim ccrneremus, ne ad dictum quidem Rcsurrcctionis festum alios pradatos Vicentiam
convenissc, prorogationis

Concilia ineuntur. Uuaproi^ter videnles maxiino


(]iiidem aiiimi nostri

cum

nam

(]uotidie in pejus ruere, Ilungaria a Turcis

nomen jam

fugientcs,

oppressa, Germanis periclitantibus, ca-terisom-

quod tam

sa;pe frusti\i fucrat

rc|>(!titum, ccle-

nibus metu m(rrore(|ue


principis

affiictis,

nullius

jam

brationem gencralis Concilii, ad nostrum et Sedis Apostolic;c beneplacitum suspendere maluimus, ita(|uc fecimus, et de suspensionc hujusmodi littcras ad singulos supradictorum principum x die .latuiarii mdxxxix dedimus,
sicut ex
illis

conscnsum

exi^cctare, sed tantiim Dei

ct Christiaiur reipuconstituimus. ('Ita^inc cnm Viccntiam aniplius non liaberemus, cu|)eremus(]ue tnm univers;e Christia-

omnipotcnlis voluntatcm,
blica' utililatcm attciulere

persi)icuc potcst intclligi.

ICa ita^jue

norum

salnti,

tum Germanica'

nationis ineomConcilii babendi

suspensio nccessario per nos facta, dum tempusillud inagis idoneum a nobis, pacisque aliqua conclusio cxpcclaretur, (|ua* ct dignilalcm
reii)ublic;c pr;csenliorem

modisin eligendo pcrnos novi

loco consnlere, alii]uot(]ue locis proposilis, ipsam Tridcntinam civilatcm ab liis desidcrari

postea, frcqiu;ntiami|ue Concilio, cl Cbristiaii;e salutem crat allatura. interca


res
in

vidcrcmus, nos

etsi in

cilcriore Italia

comiuo-

Chrisliana>

dcteriiis

prolapso!

dius omiiia tractari posse judicabamus, ad corum lameii postulationes noslrain volnnlatcm

sunt, Hungaris(rcgc

ipsorum mortiio) Tiircam


regc belluin in eos

vocanlibus

Fcrdiiiaiido

patcrna charitate dcfieximus. lta(]ue Tridentinain civitalem clegimus, quain civitate CtEcu-

PAULI

III

ANNUS

9.

CHRISTI 1542.
additque liumanissime fuisse rcsponsum a Ferdinando, se oratorcs am[)lissiniis fultos mandatis ad Concilium decrelurum, cuni gravissima rerum mole pressus, ad id (ut gerebat in votis)
sc coiifcrre

incnicum Conciliuni ad proximas venturas kal. Novembris liaberetur idnncunj locum illum statuentes, qiio ex Germania quidem, aliisquc
,

ex fmitimis nationil)us facillime Hispania ciuterisquc provinciis remotioribus non difficulterepiscopi et prffilali convenire possent. Dies autem Concilii ea a nobis
Germaniffi
Gallia,
,

non

posset.

13. Significavit

etiam Pontifcx canonicis ct

Capit. Tridentino indictioncm Concilii pcr Otho-

spectata est, qu;e spatium in se habcret et pu-

ncm

blicandi per Christianas nationes nostri hujus


decreti,
et

Truchscs, <]uem nunlium ad dictam Norimbergensem demandabat pro eadcin causa


Concilii.

facultatis

omiiibus pra^latis ad ve-

niendum tril)uenda\ Uno minus auteni annuum tempus prccfiniremus, mutando Concilii loco, sicut quibusdam constitutionibus alias pra*scriptum est, ea res fuit in causa, quod longius extrahi spem sananda' aliqua in parte Christiantp reipublicBe, qim tot detrimentis et calamitatibus atfecta est, noluimus, et tamen vide'

Functus cst munere suo in Norimbergensibus comitiis cubicularius Pontificius Waltpurgensis Dynasta, atque Diploma Pontificium de indicto ad kal. Novembris Concilio Tridentino promulgavit principes vero Catholici, tum Ec:

clesiastici,

tum

civiles,

ut antea pio
et

in Spirensi-

bus,

mandata Apostolica
'

grato

mus

tempora, agnoscimus difficultates quid sperari possit ex consiliis noslris incertum intelligimus. Sed quia scriptum est Revela Domino viam tua^n, et spera in eo, et ipse faciet,
:

exceperunt, ut constat ex subjecto

animo eorum re-

sponso

magis Dei clementitc

et

misericordiEe confidere,
diffidere

quam
mus.
dis, ut

nostrai
Sffipe

imbecillitati
fit

constilui-

enim

in bonis

operibus incipien-

Responsio Conventus Norimbergensis MDXLii mense Augusti ad intimationem Concilii per nuntium. 16 Sacri Romani imperii principum electorum consiliarii aliique ejusdcm imperii
,

quod humana

consilia

non

valent, divina

|)rincipes et ordines, in hisce imperialibus co-

Hujus igitur Dei omnipotentis, beatorum ejus Aposlolorum Petri et PauH auctoritate, qua nos quoque in terris fungimur, freti atque subnixi de venerabilium item fratrum nostrorum S. R. E. cardinaHum consiHo et assensu,
virtus efficiat.
Patris, et Filii, et Spiritus sancti, ac
,

sublataet mota suspensione, de

quasupracomet
et

memoratum
Concilium
el libero,

est,

quam perprasens tolHmus

amovemus, sacrum OEcumenicum

Generale

in civitate Tridentina,loco

commodo

mitiis congregati, tam ex hortationibus vestris, nuper coram serenissima et invictissima Romanorum, et Hungaria; ct Rohemia! regia majestate domino nostro clementissimo et eisdem habitis, quam ex tenore Rulla; Apostolica coram eis lecta>, intellexerunt pra^fatum sanctissimum dominum nostrum indictionem Concilii OEcumenici et Generalis in civitate TridenUna ad kal. Novembris proxime futuras celcbrandi, jam antea Roma? generaliter publicatam, majestati
regia;, sacrique

omnibusque rationibus opportuno, ad kal. proximas Novembris anni prssentis ab Incarnatione Domini mdxlii incipiendum, prosequendum, et eodem, Domino adjuvante, ad
salutem absolvendum perficiendum-

imperii principihus et stalibus

spccialiter intimare, paternoque affectu hortari


et

rogare voluisse, quatenus majestas regia et


personaliter interesse velint; archiepiscopos

principes, posthabitis aliis curis, eidem Concilio

ipsius gloriam atque laudem, et Christiani totius populi

que indicimus. Dat. Roma' apud S.Petrum anno


Incarnalionis

Domhu

mdlii, XI

kalend. Junii,

autem, episcopos, abbates, caiterosque prailatos Ecclesiasticos nihilominus commonefacere, vigore jurisjurandi Sedi Apostolics praistiti
Concilio hujusmodi universali intersint et assi-

anno

viii .

Quid de hac indictione senserint principes. De hac indictione Concilii Ponlifex Caesarem et reges certiores fccit, quo argumento extant littera; ad Joannem Lusitania; regem,
14.

quibus Christiana; rcipublica' gravissima pericula exposuit, ad qua; propulsanda Concilio opus foret, etad quod iiromovendum, utregiam

hujusmodi quidem generalis Concilii indicHonem, publicationem et insinuationem, principes etordines hujus sacri imperii, necnon absenlium consiliarii etoratores, gratis omnino animis suscipiant, non ignorantes, quanta cum jactura jam aliquot annos varia; in religione nostant, ac
stra Catholica dissensiones et controversia' su-

operam

conferret, exoravit.

borta;
luerit

Rogatus quoque esta Pontifice Ferdinandus Romanorum, Rohemia; et Hungaria; rex, ut


prffisules in regni sui principatibus constitutos,

peUtumque sint et quoties optatum Concilium illud OEcumonicum et Generale indici et celebrari, (Iuib etiam difficultates ct impedimenta circa cjusdcm celebrationem
,

necnon Germanos urgeret, ut Tridentum pro


celebrando Concilio proficiscerentur. .Meminitde his litteris Angelus Massarellus,

subinde occurrerint quamobrem sanctitali sua' iugentes agunt et habcnt gralias, quod omnibus
,

difficultaUbus postpositis

sacrum OEcumeni-

Concil. Consl. sessio x.xxix.

'

.Ms.

Krancisci caid. Barberini sig. il)77. uun). 16.

Akn.

ToJiLS

.\.\.\IH.

UaVxN. .\1V.

10

PAULI

III

ANNUS

9.

CHRISTI 1542.
in

et generale Concilium dictis loco et tempore celebrandum decrevit, quo quidem, si unquam antea, cerle liisce quoque novissimis temporibus, EcclesiaDeilottantisquc calamitalibus

cum

odiis res

bellum atrox erupit

ac Caesar in

litteris reddilis

afllicta,

innumerisque pericuiis exposita, pluriopus habet. Proinde iidem principes et stalus, cum lolies indici et celebrari Concilium

ad Pontificem, qui illum precibiis maximis urserat, ut cogend;e Synodo operain conjungeret, Pontificio prius studio erga reinpublicam Christianam collaudato, mox gravissimas (juerelas adversus Gallia' regem effudit, quas cum regis Galli;p Apologia Belcarius

mum

desideraverint,

prout recessibus seu decretis


ple-

multorum imperialium conventuum de hoc

nius continetur, ac novissimis in comitiis Spirensibus etiam in Tridentinam civitatem pro loco Concilii designandam consenserint, cidem Concilio, aut personaliter, aut justo aliquo ini-

cpiscopus Metensis fuse descripsit. 18. Amborum istorum principum studium erat, animos aliorum principum ad se allicere
at rex

pedimcnto pra^pediti saltem per legilimos suos


nuntios
et procuratores, adesseet interesse curabunt, Deum Optimum Maximum humiliter rogantes, ut in hoc pio ac necessario proposito celebrandi Coucilii sanctitatem suam clementer

Franciscus Turcarum imperatorem Solymannum omni officiorum genere studuit sibi conjungere, et occasione accepta ex rebellione terrBe Marani, Venetos, ut foedus contra Coesarem sccum inirent, pertentavit. In paludibus
Venetis Austriaci
terra? incoUe,
tis,
',

jam

triginta
at

annorum

lapsu,

terram Marani possidebant,

Germanis

lerrffi

tunc aliqui hujus custodibus ejec-

confirmct largiaturque, ut quod nomine suo cffptumest, ab ipso suscipiat incremenlum, suac blatisque dissidiis et erroribus universis Chrisliana concordia redintcgrata, sibi placilum
,

cujus militare signum in moeniis erexerant, in dominum receperunt, introducto nomine regis in terram Petro Strozzio

regem

Gallitc,

perduellium

Florentinorum

ca[)ite

quare

consequatur elJectum. Dei)ulati principum electorum, aliorum principum et ordinum Catholicorum Norimbergae

cum Germani arma

pararent ad illius terrfe recuperationem, episcopusTridentinus, cui hujus belli cura demandata fucrat,
triremes, quas
petiit.

Pontiflce

congregatorum

in

Anconitano portu habebat,

H;ec Catholici. At Protestantes in eadem pertinacia ac perfidiaobduruere, ut vellent esse


Concilii domini,

non rei violata; religionis, impostorum deliramenla impia Conciliorum desupremam in coadunando cretis anteferrent Concilio Pontificis auctoritatem denegarent, om,

Cui respondit Pontifex, sibi necessarias pro tuendis maris Hetrusci littoribus, ac in ea controversia pacis interpretem cum Gallo rege ac Venclis acturum " Dilecto fllio Christophoro electo Triden:

tino.
"

nemque

consensionis rationem cluderent. Dissolulus est is conventus exeunle Augusto, actumciue de expeditione in Turcas educenda, lato XXVI Augusti de ea re decreto. 17. Maranum occupant Ciolli, unde exardcscit irn intcr

Dilecte

flli,

salutem. Recepimus litteras

tuas Venetiis datas, super occupatione oppidi

bnpcratorcm

et

Gallum regum.

Marani, de quo nos antea audiveramiis, maximamque, [icrinde ac debuimus, molcsliam ac sollicitudinem acceperamus, cum serenissimi

Romanorum
simi causa,

regis nostri in Christo

filii

charis-

Dum

Pontifex ardentissimo studio ad indictum

Concilium celebrandum, comparandaquc ad id necessaria incumberct, humani generis hoslis,


cia,

tum ob commune periculum, quod in hoc verli ncmo non videt, qiiamobrem egimus super hoc statini, omni qua i^otnimus instantia ac stiidio, ct cuin Christianissimi
et

pcrmiltente Deo, cujus sunt inscrutabilia judicrudelc ac funestissimum bclium, ut Synodum continentibus iiiorum volis expelitam disturbaret, accendit. Cujus origo ex Fregosii et

regis

cum

Vencto oratore existcntibns,

cl

lumtium

Kinconii oratorum Gallicorum c;ede in ditione Ca-sarca patrata superiore anno manavit, qui iion apparalu regiis oraloril)us digno, scd cultu
navigio vehcbanlur. Franciscus enim rex ultioneui tanti flagitii poposcit a Caesarc, concepla ea opinione, eam ciedem consenlicnte ipso factam, vel imperio Mcdiola-

ai)iui regem (^hristianissimuin certiorcm supcr lioc fecimus, nihil(|uc pr;ctermisinuis, quod ad officiiim noslrum pertinerct: quo magis etiam dolnimus, non potuisse tu;o peli-

nostrum

simulalo per

Padum

cere, siciit

triremibus Anconilanis satisfaeas ciiim antea ad nos, ad tutclam nostri Maris luferi littorum(|uc alnuc Trbi viciiiorum, propter mctum gravioris belli ct excursiones piratarum cvocaveramus.
tioni dc nostris

optavissemiis,

ncnsis privfccti procuratam, at(iuc adeo iii.jnriam sibi illatam sarciri aMjUo jure postiilabat,
ac querebalur paclas jam ante nuncupato sacramcnlo inducias violalas fuisse. At iinperator conlcndebal purum sc esse al(|ue immunem ah

Fcbriiarii moxi.ii, anno viii . Et Pontificcm caplala hac occasione aiuiliiim ncgare voliiissc, aiidiamiis i\nx scripsit cardinali Carpio
lal. Hiiin. XVII
iic

piiletur

'

"

llodulpho

tiliili

Sancla'-l'iisca' presbytero

eo scelerc, nec illi aii(|ua latione assciisissc ncc auct()r(!S ca'dis deprcliciidi jiosse, iil siipplicio allicercntur. Quaic exardcscenlibus in dies
,

l';nil.

J.iv.
1.

1.

\l.i.

r.iiil.

III.

hli.

brcv. au. Vlll. p. 63.

>

PjiiI.

III.

III.

biov. p.

^'J.

PAULI
cnrdinali,

III

ANNUS
noslriu

9.

ut

CIIRISTI 1542.
in

11

deCarpo luincupalo.provincia'

Quare ad concitandos Turcas


fcctus Constantinopolim

Cajsarem

[iro-

Marcin;i> Anconitanic, nostro et Apostolic;c Sedis de latere lcgato.


19. Periciilis,
(|ii;e
,

Solymanno

persuasil,

maxima
il.

instructa classe ditiones imperatoris

hoc tempore univcrsic


et

invaderct, ut suo loco referetur.

rcipublica;

Christiana'

pr;csertim

ditioni

MUtit Pauhis Montcpolitidnuin ad Ca-

Ecclesiasticic, ac qua^ religionis et fidei capul


est,

rolutn pro pace.

Prudentissiinus
istoruin

Pontifex ex

alm;e Irbi, immanissimo Turcarum tyranno Italiam occupare satagente, iinminere di^nioscitur, et qu;v eo

aucta iinmani
jiciens,
deiiti;e

principum inimicitia,
singularis
direxit
,

|)roxima /Estate s;cviora bellaoriiinda esse coiiJo.

magis tinienda sunt, quominor

Montei^olitianum,
,

pruut ad

concordia inter principes Christianos cernitur, quantum nobis ad prffisens concedilur, occur-

virum

in

llis|)aniain

pacem
<<

istos principcs adhortaretur, cui subjec'

etanimo revolventes, quod sicut pro redemptione captivoruin bona Ecclesiastica alienare licet, ita omnibus fere Sedis ApostoliciB ordinariis redditibus ob immeusas impenrere cupientes,
sas,

tas tradidit litteras

Imperatori.

(c

Charissime. Remittiinns ad majestatem

quas pro

illius necessitatilnis

subire o|)orfideles,

tuam dilectum filium Jo. de Montepolitiano, camerarium nostrum secretum, latorem praesentiuin, pro ea causa,

tuit, alienatis,

licitum el Iioneslum esse bona


,

quam

majeslas tua, tam ex

ipsa

ad occurrendum
res et

ne Christiani

eorumque
apud
an.
20.

bona

in

captivitalem et perdi-

tionem deducantur, attingere.

Datum
Martii

Rom;i3
mdxlii
,

Sanctum- Petrum
Itaque Pontifex

xiii

VII! .

non modo

episcopo

Tridentino subsidium

triremium negavit, verum etiam Marani expugnationem tunc minime esse tentandam signilicavit de qua Pontiflcis
:

nuntio apud te nostro intelliget, .super rebus publicis ac pace totius Christianitatis, quamobrein majestatem tuam in l)eo Domino hortamur et studiose requirimus, ut eoruin utrique fidem habens, seipsumvi sancta cogere, omniaque posthabere saluti universali velit, queinadmoduin, cum gratia Domini, confidimus, te pro
tua singulari prudentia ac bonitate esse factu-

rum. Datum Romsexxvii


22.

Martii mdxlii, an. viii.

sententia cardinalis Farnesius

nuntium apud
die

imperatorem
bruarii

'

fecit

certiorein,

ultima Fe-

Qiioad

Maranum,

illius loci
,

occupatio suai

sanctitati

valde

displicuit

et

Romanorum non
les

potuit illuin,

postquam rex antequam rebel-

Monspolitianus vero rediitKomam vigesima secunda Julii, cuin operam et laborein perdidisset. At post ejus reditum Pontifex exposito prius cardinalibus CliristiauiT reipublic statu, pacem totis viribus inter eos principes

possent se armis et annona munire, statim recuperare, sua beatitudo existimat forsan bo-

num

non esse nunc experienquia pr;eterquain quod recuperatio forsan male cederet, rebellibus se Turcis tradendi occasio daretur, quod si eveniret, non tam regis Gallife, qui hujus loci possessionem acceptare non vult, quam Ferdinandi
esse consilium,

dam expugnationem,

conficiendam fore decrevit -. Quare sine mora duos legatos videlicet cardinalem Contarenum ad imperatorem, et cardinalem Sadoletum ad Christianissimuin decrevit. Quia vero Contarenus die xxiv mensis Augusti Bononi decessit, Pontifex in ejus locuin Michaelem de Sylva tit. S. Praxedis, tunc BasiIic;T! xii Apostolorum
suifecit.

23.

culpa evenisse judicaretur, quia supradictum periculum non prospexerit, id est, Iiomines terr;e Turcain in dominum, sicuti fiudte accidit, vocaturos esse, quando in desperationem adactos se conspicerent . Sic Farnesius. Occasione igitur horum perduellium Mara-

injuste leesa defenditur.

Mors cardinalis Contarrni, cujus fama Cum in mortem car-

dinalis

Contareni inciderimus

',

de tanti

viri

insignibus Yirtutibus, dcque in morte ferenda constantia nonnulla alleremus. Cum amicus

eum

hortaretur, ut recuperandie sanitati totis


,

viribus incumberet

qua reddita

legationis

nensium
esset,

-,

Polinus,

qui

nomine

regis Galliaj

munus

ad imperatorem quantocius perficere


hilari

iegatus ad

Solymannum

pergebat, Venetiis

cum

posset, subdidit ille statiin

vultu (ut

cogere quodammodo illam reinpublicam cogitavit ad ftcdus ineunduin cum rege Galli;e contra Ca;sarein; ideociue in senatu perorans, minabatur, ni cuin Christianissimo foedusjungerent, regern MaranumTurcarum tyranno esse traditurum, qu;e res in maxiinam perniciein Venetiarum redundatura esset. Aon valuerunt
Polini persuasiones et mina; ad

Joannes Casa testatur) ad alium longe majorem imperatorem sibi iter instare, idque ipsos brevi cognituros neque tainen se hoc dicere, quia
:

inortem valde perhorrescat, parumque aniino


intelligere a;quo ferat se e vita discedere eniin se preeclare, quot quantaque beneficia a
:

Deo

acceperit, quoruin etiam pleraque

comme-

senatum indufoedus
iniret.

inoravit,

non

gloriaj

causa ostentationisque,
erat,

cenduin, ut cuin

rege

Galli;Ti

cui tunc locus

minime

verum

ut se gra-

'

Ms. card. Bernaid. Spadin lom. LXiv. p. 454.

Paiil.

Jov.

'

Paul.

III.

lib.

1.

ILI.

Lxxxiv.

p. 439.

brev. an. viii. p. IGl.


"

Ms. card. Spada; lo.

Jo.

Casa

iii

Vila Gasp. ConUreni.

12

PAULI

iri

ANNDS

9.

illis

CHRISTI 1542.
illius,

tum

erga auctorem illorum significaret. Inquit ortum esse in ea civitate, qiuv nuUi earum cederet, qiKv in universo terrarum orbe
igitur, se

tamen de eruditione continentiaque


ipsis libris,

in

existunt

locum

in ea repul)lica teneret

itidem in ila etiam foris gradus maximos dignitatis adeptum esse utramque vitam se cum laude aliqua coluisse, et eam qua> in contemplatione rerum
: :

haud postremum consecutumque ea honores non parvos et ut domi,


familiaqne,
qua:

versatur, et

eam

qua:'

rebus agendis incumbit

pervenisse ad

a>tatis

annum quinquagesimum

nonum, quem terminum vitm multi attingere non potuerunt, quare secum quoque hac parte canereque se debere non male actum esse una cum sacro hebraiorum vate carmen, quod ad a>quum gratumque animum significandum pertinet, nomenque illius laude gloriaque cu:

quibus sentcntias ipsius oppugnahant, locuti sunt, quod fere usuvenire non solet, ut a quibus de veritate hominis dissentiant, non eosdem etiam conentur deformare, atque ita auctoritate omni spoliare . Attamen non defuerunt momi, qui ejus gloriam denigrare tentarent. Opposuerunt enim illi, quod Ochino oliin Capuccinorum primario, cuin quo de moribus Romanii> curise postremis suir vita; diebus collocufus fuerat, ad apostasiam animum adauxerit, cuin impiissimus et mendax apostata in sua; ab Ecclesia Roniana defeclionis defensionem hoc asserat. Sed Jo. Casa maculam tergit, clare demonstrans Ochinum, extremis vite diehus Contareni, non potuisse cum eo (ut scelestus apostata mentiens audacter scripsil) prolixe alloqui,
2.').

mulandum

quia vero non tam liberaliter se

quod
,

ita

probat

gesserit erga multos, ncijue totbonis expleverit omnem populum, sihi opes defuisse. Unum tan-

siliis

I^udovicus Beccatellus intimus a conContareni nec minus studiosus famre

tum

sibi

molestum

esse,

quod, ul optabat, com-

existimationisque hiijus optimi ac


simi
viri,

prudenlis-

modis quorumdam tenuiorum hominum non prospexerit , qui sil)i, postcjuam ad sacrum
illum honoris gradum ascenderit, fidelitcr misperare tamen se Deum optimum nistrarint Maximum, Pontificemque, cujus dignitati toto animo inservierit, fortunas suorum sublevatu:

(luem

sibi

in

vila

lanquam vivum

ros.

Nec oblitus

est

suo opportuno tempore

mandare custodi

ipsius, ut privilegium,

quod

beneficii loco a Pontifice impetrarat, ad delicta

penitus ahstergenda tradifum sibi legeret,

dum

mente rationeque

consisteret.

Cum

haec

animo

quoddam exemplar probitatis proposuerat, notam quam optima? vita; ipsius inurere pra>posterus quidam ainicus studuit, hoc pacto delevit. Narrat cnim forle evenisse, ut illo ipso tempore, quo graviter Contarenus Tgrotabat, Bernardinus Ochinus Bononiam venerit, Romam ad causam dicendam evocatus (insimulabatur enim insuis concionibus, quas Venetiis habuerat, nonnuUa dixisse, quffi veteribus decretis Romanic Reipuhlicae adversahantur) additque
:

versaret, sane constanti ac forti, atque hoc sermone semet consolaretur, suos, qui pricsentes

aderant

(ii

autem

erant, ut quisque

maxime

illi

acceptus probatusque fucrat) angebat atque ita perturbahat, ut lacrymas vix tenere possent, e quihus tamen sibi diligenter temperahant,

quamvis inlelligerent, ne magna quidem copia ipsarum spectante illo effusarum, posse ipsum commoveri, et e statu illo animi dejici. Eadem vero hominis irovidcntia in intelligendo prfefinem, exitu ipso comprohata esl, qum in ca'teris rebus judicandis significandisque sa>pe a|iparuerat.Crescenle enim semj^er vi morhi, remediisque omnihus
dicendo(|ue suis
vitiu

habuisseillum litteras ad se scriptas a Ciliherto episcopo Veronensi, quihus a se petebat, ut diligenter ageret cum lcgato, ut hortaretur hominem ad sistendum se in judicio, coramque ad quum ea, quai ipsi ohjiciehantur, defendenda cognovisset ipsum tiinide ad id desccndere egereque stiniulo quopiam,et auctoritate inagni alicujus et gravis viri neque eniin adliuc Gilihertus hominis levitatem inconstaiitiaiiKiue per: :

spexerat

is

autem vesperi venerat, quum jam

sutc

coenassent omnes, legatus tamen adhuc in lecto vigilaret qui ciim speraret morbum posfridie leviorem fore, ut conimodius eum audire pos:

sct,

loqui(|uc

cum

ipso fainiliaritcr, jiissit ut

opprcssus ille est, animamquc eftlakal. Septembris circa meridiem . vit 2i. Audita optimi viri morte, Paulus Pontifex non modicum indoluit, ac de eo hujusmodi
sui>eratis,
Amisimus profecto brevc protulit elogium magnum virum, et valde utilcm !{ei[iuhlicii'
:

pra;herentur

illi,

qu;i'

ad

curandum corpus
conlra, ul ea

tincrcnl; contigisse vero

pernocte

morbus ingravesceret, quare mane legatum lotum disteiilum fuisse in remediis ((|Uii' incdici
adhihcnda jusserant! sunieiuiis, novisque curationibus, unde factum fiierit, ut nequc de hospite illo, neque de alia ulla re agi cum eo potuerit. Bernardinus interim. cui in primis mala
sua mens maliisque aniinus cognitus cral alque umhras eliam (iit (iui sihi aliciijus sceleris conscii siint, faciunO reformidabat, ca^pit
,

nostrai civcm, sed ut alia, ita hoc


stanti(|UR

magno confidei nostra'

animo fiuendum
.!o.

".

Kliam

inimici

cum summis
Casa
(|ui

laudihiis extulerunt,
in ejiis Vita
sic

ut
:

supradictus
Nonnulli,

lestatur

aheo vehementerdissidebant, de

rationc vivendi, veroiiue ciillii Christiani liominis, et acerrimi adversarii opinionum, (|uas
ilh'
iii

vereri ne astule

illic

deliiierctur

piilahat

enim

('ii-rmnuia defimdit, extiteriinl,

magnifice

legalum, quo metu lioino oppressiis (nam hoc vcrum esse, noii miilto post
fingerc

morhum

PAULI
consilio

iri

ANNUS

9.

CHRISTI 1542.

13

quod cepit, perfectum cst) noncessaliat Ludovicum urgere, ul rogaret legatum poteslatem sil)i facieiidi alieundi, in quo ille ipsi non
obtcmperal)at, pufans
:

vioribus tractandis.
i|uc colcns

Cum juvenis adhuc, vitamliberam, ac nuUis sacris adstrictam, occasionem hanc ejus rei nactiis, qiiod famiBergomas deslinatus
fuc-

i)revi forc, ut melius csset videbatur enim sil)i perspexisse, cupere illum magnopere cuni Hernardino loqui, qui sane usque ad illud tem|)us magnum sibi nomen ex facultate illa dicendi et opinione sancli-

liaris ipsius pontifex


rat,

legato

tatis

conciliarat. Cum autem magis magisque semper timore crescente instaret, Ludovicus importuno sane tempore coactus cst, cum ajstu
febris in lectulo legatus jactarelur, eo

duos libros scripsit de officio eorum sacerdotum, finxit(|ue ita, atque informavil talem virum, quales si forent, quibus tantum onus commissum est, non laboraremus. Prirterea, qiuim orta qua^stio esset in senafu de Ponfificis Maximi |)ofestate, diviuitusne illa stabilita fuerit, an humanis coiisiliis

ipsum

instituere cupiens,

irrumin
:

regeretur,

quumque muUiim

dc ea re

illic

in

pere, rogareque ut pateretur

ipsum abire,

quo sane humanissinuis


:

vir et

morem

gessit

cumque ad eum Bernardinus introductus essel hwc ipsa \erba protulit Vides quo in statu sim,
te justa sit, et ora, ut Deus Optimus Maximus mihi pro[)ilius sit feliciterque institutum iter perage cui ille tantum, demisso (ut moris est) capite respondit, se prorsus ita facturum illicoque abiit. Hic est sermo, quem Bononi habuit cum optimoet modeslissimo viro Bernardinus, nec verbum prsterea auditum est, qui tamen posteaquam susceptam vitae rationem deseruisset, acerrimumque se hostem Pontificiffi potestatis prtebuisset, ut se

accusatio hsec apud

utram(|uc |)artem dispufatum essel, domum reversus, ut quid ipse de eo sentiret, ostenderet, omnique errore cives suos liberaret spatio unius noctis libellum confecif, qui nunc cxcusus in manibus versatur. Sed, ut iisdem eliam in suo proprioque ipsorum munere prodesset;
,

effigiemque ejus reipublicae, inqua natus erat, exprimeret, quinque libros confecit de Magistratibus, Reque publica Venetorum, qui itidem divulgati sunt. Postquam vero in amplissimorum antistitum collegium cooptafus est, per-

sapienter id fecisse ostenderet,

perditaque

causa
silii

et flagitiis

multis contaminata merito de-

fecisse,

habereque se multos socios ejus conprobare vellet, non veritus est criminari amicum, memoriaeque ac litteris prodere, questum secum esse eo tempore Contarenum de

Synodis omnibus, qua? variis temporibus ob emendandum statum Christianae reipublicai coactff sunt, in breve quoddam corpus gravissimas quasque illarum collegit, servato temporum ordine, materiaque omni quam persecuta> sunt demonstrata. Absoluto autem illo, par huic opus, et quod cumdem finem halectis diligenter

beret,aggressusest; scripsitenim quatuorlibros,

moribusinstitutisqueRomanorum antistitum,et
insectatione soeva atque injusta

de Ritibus Cajremoniisque nostrae religionis persuasionisque Christiana>, qua? Sacramenta


appellant; quibus libris complexus est materiam illam omnem, et quae radix visque ipsa-

bonorum

hu-

juscemodique alia multa scribere prorsus inania, et quae non solum a veritate abhorrerent,
sed etiam a vita ejus, cui adficta erant, nullo modo convenirent, qua^ cuncta Ludovicus (ut

rum

fuisset,

declaravit

quidque

demum

pie

credi etcustodiri de his deberet, veris rationibus argumentisque satis firmis probavit. Con-

omnis officii, quod in eo amiobservantissimus) asseverabat, refellendi ejus mendacii causa, purgandffique innocentia? illius viri mortui, quem vivum magnopere dilexerat nec tantum hoc se ita habere, testimonio suo confirmabat, sed alios etiam testes hujus rei producebat, qui prffisentes illi
est vir

optimus

el

citia coli debeat,

etiam tanquam Institutionem quamdam collegitque, quae brevem Christiani nominis magis mordere animum debent probra omnia,
fecit
:

Illustravit

ut aperire ipsa oporteat cum dolore sacerdoti. etiam Scholiis quibiisdam suis Con-

adfuerant, etc.

tarenus multos obscuros locos in Epistolis divi Pauli, quo sane studio toto animo occupatas erat, cum mors eum oppressit. Sed etiam
Epistolas ipse
et

26. Fuit cardinalis

Contarenus, pra;ter

mo-

rum

probitatem, eruditione multaque scientia

non paucas conscripsit eruditas, optimorum praeceptorum plenas . Hfpc et

ornatus, uti Codices ab eo editi declarant, de


Edidit juvenis quibus hasc Jo. Casa refert adhuc (trigesimum enim tertium a^tatis annum tuncagebat) librum contra judicium Petri Mantuani doctoris sui, de Materia, de Animi morta:

plura alia Jo. Casa. Et vere fulgentissimam lucernam extinctam fuisse in Israel fatendum est, cum ex ejus lucubrationibus conjiciatur,

quantum

et civili

dominatui

et Ecclesiae

lumi-

nis afferebat,

optandumque

esset, et

Deus oran-

litate in sententia Aristolelis

disputantis. Scri-

de Elementis libros quatuor, in quibus viam omnem rationemqiie .Vristotelis diligenter expressit. Addidit his in altiore Philosophiai
psit

dus, ut tales faces SEepe sa^pius accenderet, ad illuminandos, et in Dei amorem accendendos fidcles, tenebrasque errorum omnium discutiendas.
Tl. Pontifrx

parte libros quatuor; hi libri

ei, (jui

attente le-

rprjrm Gnlli.v hortafuv

ad pa-

gerit, nullo negotio patefacient, quai fueritvis

cem

Porro Pontifex Christianissimum regem,

animi ipsius,

et

quanta prudentia

in

rebus gra-

per alias Htteras a Michaele dc Sylva in Conta-

14
reni lociini sufreclo legato

PAULI
ei

Iir

ANNUS

9.

CHRISTI 1542.
tur Cdroluiri.

rcddilas ad
'

pacem

Interea Franciscus rex


,

Galliii',

infleclere conslanlissime nisus est

<(

quintuplici
bria, in
et in

exercitu comparato

mense

Julio

Regi Christianissimo.
Cliarissime in Cliristo
flli

Cajsaris dilionem in Hispania citeriore, in Insu-

noster. Etsi pa-

Lucemburgensi Comilatii.

in Brabantia,

cis

curam ac tractationem inter majestatem tuam et sereiiissimiim Ctesarem toties a nobis


frustra tentala', ut ali(|uando

deponeremus, hu-

Atrebatcnsi Ducatu invasit, ambilioso quodain ad armorum oslentationem consilio, sed ad referendam vicloriam inulili. nam si ex pru-

mana prudcntia

suadehat, tamen Deus


perirtisit,

animum

denUim

nostrum requiescere non

pra'sertim

contlasset

cum\ideremus vestris istis acerbis et infelicibus dissidiis cunctum Christianum nomen in interitum et ruinam traiii, et quidem si recta et vera ratio locum in utroque vestrum habeat,
facilis

iii unuin vel duos Insubriam recuperare, vel aliqua provincia Ca>sarem spoliare, aut insigni alia

senlentia tot cxercitus


',

vel

clade afficere potuisset. Eduxit

quidem maximo

terrore exercitum Henricus Delphinus in Hispaniam. ac Perpinianum milite imparatum oppri-

veremur,

et concordiae conventio, sed charissime, quod cum niagno dolore proferimus, veremur, inquam ne, quod scriptum est, ohscuraverit Deus oculos vestros,
sit

pacis

fili

mere potuisset, sed dum Helvetios adventantes expectat, et lento gressu copias movet, Hispani
arconi pnrsidiariis copiis egregie muniverunt. Cumque ingens auxiliaris exercitus ad eum

ne videatis, et cor vestrum, ne intelligatis. >fos igitur toties a vobis repulsi, toties frustra liabili
revertimur, tamen ad suadendam pacem non tam sponte nostra, quam Dei Omnipotentis, ut

pro|)ulsandum instruerelur, nec Barbarossam ad intercludendas Aurianas navigationes, vastandisque Hispaniir lillorihus distrahendas vires ea a^stale venturum Gallo regi nuntiatuin esset,

dicimus, nutu excitati, qua spe nescimus, sed certe testatum Deo et hominibus relinquemus, etiamsi vos filii parum obedientes fueritis, nos tamen optiini patris officio esse functos hoc ifaque consilio, etcum maximo consensu venera:

Delphinus

a palre

nem
slico

solvere,

incolumemque
:

jussus est Perpiniani obsidioexercitiim ex ho-

reducere ila illius expeditionis spes evaIn Taurinis cum Gallicie vires flaccidae essent, Guillelmus Langa^us ex a>quo pugnavit
nuit.

bilium fratrum nostrorum S. R. E. cardinaliiim, duos ex eodem numero iegatos a nostro lalere ad utrumque princijiem elegimus, quorum alter Jacobus tit. S. Callixli presbyter cardinalis, qui ad majestatem tuam destinatus est, idemque tui nominis et honoris est studiosissimus, perferet ad te omnia mandata et preces nostras, quae ad cohortationem pacis pertineant, quem non audire patienter, et nostris pereum monifili charissime, ne tis non acquiescere, vide ingratum et molestum Deo, tibique propterea ac rebus tuis vehementer periculosum sif, sed meliora consulat Deus, tuqiie, Christianissime rex, Christianas maxime admonitiones nostras et vera consilia recipe, ipsiimque .lacobum legatum nostrum audi benigne atque clementer, cui ut Cdem plcnam liabeas, tecuuKjue ut coin,

cum

Hispanis, Guerassium quidem iis eripuil, sed Vaslius InsubriiP pra^fectus Villanovam Asilli

tanorum

ademit,

et

Carinianum, quod tamen

mox Guillelmus Langanis recepit. Tertius Gallorum exercitus e Picardia eductus ab Antonio
Borbonio duce Vindocinensi
op[)ida ignobilia
ca^pit

aliquot finitima

in

Atrebatensi

agro.

Quarlus exercitus, cui priefuere Carolus Francisci regis filius princeps Aureliii', elGuisii

dux,

maximo

terrore

irrupit

in

Lucemburgensein

municare nostras rationes


ut pricbeas, nos

|)Ossit, facilos

adilus

majeslatem tuam in Domino enixe adhortamur. Dal. Honiie etc. apud S. Mar-

cum xvu
-2H.

.\ugusti mdxi.ii aniio

viii .

Demulcere

etiain Henrici Del|ihini ani-

Ducatum, ac munitissimas aliquol arces Damvillerium.Zvodium, Monmcdium cxpugnavit, ipsumque Lucemburgum ad deditionem coegit. Uuinlum exercilum e Menapiis et Sicambris conflaliim immisit Guillelmus dux Clevensis Gallorum regis fcederatus de Gueldria liieredilaria cuin Cii'SiU'e certaturus duce .Marlino Hossemio, qui Brabanliain ingressus, capto deditione et copiis .\urasiie ducis Hostratensi oppido fusis, regioiiem l;ile populalus piciie .\ntuerpiam inlercepit, a (iiia, fremeiite ira milite, plurinm (ut ferunt)aiiro corriiptus castra removit, Lova,

mum

iiisus est Fontifex, ut

parentem regem

niuin(|ue friistra

leiil;ivit.

Ita

Galloium

rex, lot

bellicis curis ad

pacis consilia infiecterel, uiiiexitiali

excitatis bellis, exigiios fruclus iiule rcliilil, iiam

versam eiiim Christianam rempiiblicam

Belgic contraclo exercitu, brevi omiiia amissa

eo bello iii extremum discriincn conjici, iicc defuturas litiiim componendarum riitiones, (luas legatus expressurus sit, ipsiim(|iie suminam iii promovenda pace apud Dcum graliam promeri-

oppida

et

arces fcruK! receperuiit, laiitumniodo


iniioceiitiiim
ct

maxiina
M).

paupcriim

luiilliludo

vexala, expoliata iiiteicmpla(|iie est.

Per /ittcriis auiinilissiina.t Pontifrx utriusiiiiiniiiin f/cctrrr nititiir.

lurum,
:2',>.

ii'lernuin(|ue gloriic

decus apud omnes


iiijijn^ili-

i/iir /jrinri/tis

Ad sc-

colleclurum.
Qiiiiiliip/ici r.rrn
ilii

diiiidii

tam

iispcrii

bell;i

populoriiiiKiue c;ila-

Fninviscus

'

P.iiil.

Jov.
I.

I.

M.i.

M.iitiiiiis Hcllaiiis

I.

IX. l.iulovic.

Ciiiicci.ir.

'

l',inl.

III. Iil).

Iirev. an.

viii.

p. .'(38.

Commcnt.

viii.

PAULI
niilales lovaiuias diio
illi

III

ANNUS
niaxima
et Gallia;

9.

intor

CHRISTI 1542.
to

15

legati,

qiia

Iiotiierunt ccleritate, ad

impcratorom
in

bolio, nuila

regem pcrvencre. AtC.Tsari ingrata


tio
',

fnit

ea lega(|iii(iem

dictum rogcm Cliristianissinuiin eidem Turca> poterit ratione ohsisti, postca autcm omnis providontia sera fntnra est
ct

atqiie

Visensem

colloqninm

atqne aspero vuitn iiium mox a se dimisit, difficiiiimumque aditu se pra4)uit, cum a pace concilianda averso esset animo quare secunda die iNovembris datis iitteris ex ea legatione a Ponlifice revocatus est. At Sadoiclus benifjfno faciiique aditu a Galio rege exceptus
aiimisit, sed Iristi
;

est,

admittendaHiue pacis spes iiii injecta?, si Civsar ad a^quas leges descenderet. Cumque
asperiora in dies crescerent beiia, constituit Paulus ad eos regos pro ineundo coiio(]uio proficisci, susceptumque consilium in consistorio cardinaiibns aperuit, ut referunt Massareiius et
Gualterins. Deinde ad Caesarem sequontes tran-

smisit iitteras, quibus ilinm amantissime ad-

monuit ad pacem cum Gaiio adeo rei Christiana; nocessariam, utea infecta, necTurcarum impelus propuisari possent, nec Conciiium OEcumenec Cbristiana ros ab imminenti exitio vindicari, proindeque ad redintegrandas indncias et inenndnm coiio^iuinm
nicuni
rite ceiebrari,

slatuimus [)ropterea, I)oi adjutorin, ut niliil intentatum relinquamus, exfieriri itoruin pcr nos ipsos id, qnod hactenus per litteras, nuntios et legatos nostrosassequi non potnimus, nulia(|ue aitatis nostnc, vel temporis, aut alterius ratione habita, prodire ipsi ex nostra Sede, versusque vos iter facere colioquii vobiscum liabendi causa sperantes, si non nostra, al ejus cnjus vices gerimus, reverentia, vos noslrum congressnm, pro salute pr;csertim publica, non essc recusaturos, sed aliqnem ad locum nobis propiorem venturos, in quo, cum utriusque vestrum commodo et securitatc congrcdi vobiscnm, eaque in lioc, utinam non extremo, Christianitatis pericnio explicare vobis possimns, qn Deus nobis Omnipotens inspiraverit ad pubiicam omnium fidelium vestramque etiam privatam nti, ;

litatem.
3-2.

"

Quamobrem,

ita

nos urgente

officii

nostri debito, majestatem

tuam per Dei miseri-

animnm
31.

inflecteret

CUarissime in Cbristo

flii

noster, salu-

cordiam rogamus, ut nobis facuitatem hujus colloqnii prcPbere, interim ab armis cessare, ac viam tabeliariis et aiiis per nos ad hoc mittendis, aperiri

tem,

rit,

elc.

facerc, Dei et Christianitatis cansa


:

Mirum

fortasse majestati iuse videri pote-

velis

Et infra
velit

Hortamnr insuper

serenita-

nos bnnc laborem procurandic inter te et Cbristianissimum regem pacis, toties a nobis alias, et novissime per legatum ad te missum frustra tentatum nnnc repetere. Sed si eadem majestas tua officium noslrnm, quaie in hoc esse debeat, recordata fuerit, si statum affiicta;
Christianitalis respexerit, profecto
stas tua,

tem tuam,

pro

sua pietate curare atque

perficere, ut omnes pra>Iati tuorum regnorum, tam Hispania; quam Neapoiis et Sicilia\ aliorumque tuorum dominiorum ad Concilium

quantocitius proficiscantur, sicut ex officii sui (iebito, ac nostraetiam jussione facere tenentur.

eadem maje-

qua est aequitate ac sapientia, et nos quod agimus vaide necessario agere fatebitur, et ffiquiori animo has nostras ieget, quas nobis Dei bonor, salus populi Christiani, proximique acgravissimi periculi imminentis metuset doior expressit quamvis omnium jam inde ab initio Pontificatus nostri, sicut tua majestati notum
:

Datum Roma? apud Sanctum-Petrum sub annulo Piscatoris die xii Novemb. mdxlii, Pontificatus
nostri

anno

ix .

33. Simiilimis scntentiis

Franciscum Galioest,

rum regem permovere


indnciis ad

nisus

ut instauratis
Pontiflce

mntuum congressum cum

ac Cresare desccnderet, ut pace instaurata ha>reses comprimi in Concilio OEcumenico possent,

est,

nihii antiquius nobis fuerit,

quam

lenire

vestras iras, per quas

viam infensissimo bosti aperiri ad Cbristianitatis exilinm videbamus; atqne ob eam causam litteras, nuntios, legatosque nostros sa^pius ad vos miserimus, nosque etiam ipsi \iciam navigaverimus, licet bactenus a Deo (nostris forsan peccatis obicem inter nos et iliius gratiam ponentibus) non meruerimus
obtinere, ut nostra^ preces et bortalionos ad pa-

atqne contra irrupturos in Italiam Hungariamque Turcas socialia arma expediri Regi Cbristianissimo. Charissime, etc. Elsi vereri possumus, ne hoc nostrum officium suadenda' intcr tc et serenissimum Cfesarem pacis, toties jam a nobis
' :

frustra tentatum,

petere instituimus, nimis

cum
nuata
tiis et

tutc

quodque his litteris nunc recrebrum aul immodimajestati videatur, propterea quod
initio Pontificatus

tamen quoad nobis suppetet vita, nnnqnam a nostro munere coeptaque cura cessandum nobis putavimus etc. Et infra Nos considerantes, quod stante iioc
a vobis exandirentur
: : '

cem

jam inde ab
et

nostri,

conti-

nunquam

intermissa curalilteris, nunipsi

eam

Pelrus Paiilus
sign.

.\rel.

in
p.

Diario Ms.

.\ct.

Consislor.

Ms.

carj.
si!,'ii.

nuperrime ob Niciam profecti nihii aliud egimus; tamen si cadem tua majestas pro sua sapientia animum ad nostrum oflegatis nostris, et ante, et

missis,

demumqucnos

Spads

num. 133.

3188. p. 209.

420. Ms.
111.

arcli.

Vat. et alia. .Ms.

Paulus

lib.

brev. an. vni. p. 364. Ext.' in


'

Act. Consistor. scriplis ab .\lex. card. Farnes. Vicecancell. Ms. car.

Paulus

Spadaj

sig.

t33. p. 410.

sislor.

111. lib. brev. aii. viii. p.363. Kxl. etiam Ms. card.Spada sig. num. 133. p. 422.

in Aclis

Con-

16

PAULI

III

ANNUS

9.

viam

CHRISTI 1542.
ac

ficium, nccessitatemque Cliristianilatis, et peri-

quii prffibere, interimque ab armis cessare,


tabellariis et aliis,

cuia
et

impcndentia relulerit; sper.imus eam, boni consulturam esse hanc nostram loties
illi

repetilam instantiam,

et

fcquo animo

tias

nos-

quod ut facere vclit, studiose ab ea petimus, si unim unquam anfea, fili charissime, pax inter vos expelcnda omni busque modis procuranda fuit, hoc certe tempore magis est, cum hostes Turcoe illi quidem antea potentissimi, nunc etiam opinione maritimarum virinm aucti, et his, quic i)roxime apud Pestum in Hungaria sunt gesta elati, maximos terra marique exercitus in dies apparare dicuntras litteras perlecturam, tur, sicut nobis certissime significatum est,

quos mittere pro hoc possimus, aperire, Dei et Christianitatis causa velis, decrevimus enim posteaquam qualicuinque Dei judicio, nec tali temporc, talibus^iue periculis in hoc loco reperimus, nullas pra^termittere partes, vel parcntis, vel judicis, qua; ad
nos, nostrumquc officium pertineant sperare tamen volumus, quod vos, pro vestra singulari prudentia ct bonitatc, tum his pcriculis animadversis tum quod nos nullo alio respeclu movemur, nisi salutis publica!, qua; ctiam ad veslram privatam redundat, cum tanquam potentissimi principes plusquam cjcteri amittcre in communi ruina possitis, et plus Deo debeatis
: ,

nec

vero possumus dubitare, quin his

co|)iis affiic-

tam dissensionibus, et atlritam viribus Christianitatem, ipsamque prscipue Italiam Yere proximo invadant, nec sperare si invaserint, eis
posse alia ratione obsisti, quam si Dei clementia per hujus, quam suademus, pacis beneficium nos a potentissimo boste tueri voluerit quamobrem cum nos hanc curam die noctutiue volventes, ut si qua possimus, his malis occur:

quam
tatis

c^teri

proplerea

memores

vestrae digni-

atque

officii,

alicubi convenire

nobiscum,

monitis aures praebcre non recusabitis, cum jam dudum pcrspicere potueritis, quod ad a?qualitatem nostri in vos amoris perlinet, nos omni affectuvacuos esse, atque
et

nostris

fidelissimis

hunc laborem

nostra' certe
officii,

a?tati

non levem

nulla alia, nisi nostri


et publica> salutis

diviniiiue obsequii,

ramus, nullum aliud remedium post divinam


inConcilio universali vestraque concordia reperiremus, cum ipsum Concilium jampridem (ut tua majestas novit) indictum nuiicr-

causa suscipere: hortamur


ut

opem,

nisi

insujier scrcnitatem tuam, velit, pro sua pietate

curarc atque perficere,

omnes

pra;lati

tui

regni ad Concilium quantocitius proficiscantur,


sicut ex officii sui debito, ac nostra etiam jus-

rime Tridenti convocaverimus, loco cum omnibus idoneo, tum ad tran(|uillandam Germaniam (cujus rei tenemur summo desiderio, ut debemus) maxime apto, illuc eliam tribus legatis
nostris S. R. E. cardinalibus
tat

sione facere tenentur. Dat.


MDXLii,

Roma! xuNovembris

jam

destinatis, res-

nobis alterum, ut pacis inter vos curam repetamus eo nunc acrius, quo magis et profiius urget periculum, ut, sicut lacere debemus, nunquam ab officio nostro desistamus. Considerantes igitur omnem postea operam seram nobiset incassum futuram, si ad veslram discordiam

anno ix . 3i. De his Ponlificiis pro concilianda pace studiis, rcgibusque ad colloquiuin amantissime vocatis, meminit Massarellus, qui etiam ita sub Imperator autem Pontifici rcspondens dit sanctitatis su;r studium in ex^iuircnda pace probavit, quic cur hactenus secuta non fuissct, regi Gallorum eam essc ascribendam, neque collo:

quium tunc commode

extremum bellum
tus

et

potentissimi hostis impc,

cum

accesscrit

statuimus

Deo coadjuvanle,
exi^criri

priusquam omnia corruant,

iterum per

haberi posse videbalur, rcgna sua Castelhc inviserc jam proposucril, longe id a sua in Italiam profectionc remota, missis ad sanctitafem suam litteris sub data,
3o.

nos ipsos id ijuod per nostros nuntios obtinere non potuimus, nulla temporis, nec nostra; a?tatis, aut altcrius respectus rationc habita, prodire ipsi ex nostra Sedc, iterque versus vos arripere collo(iuii vobiscum habendi causa, spc-

Yalentiai xxvi

Deccmbris iMuxLii . Ncc minus Gallorum rcx malorum omct

nium causam

invidiam
',

in

Ca'sarem confcrc-

bat, ncc placari potucre

cum nondum corum

rantes, vos,

si

non

noslra, at illius cujus viccs


pra'-

furor duccntoruin millium, ct amplius, ut diximus, Ciiristianorum sanguine satialus essct. \i

gerimus reverentia, nostrum congrcssum,

serlim pro salute publica, non esse recusaturos, sed ali(iuem ad locum nobis propiorem venluros, in quo cum utriusque vestrum conunodo
cl securitate

ab his funcribus ad alia orationcm traducamus. 3G. Expedilioiiis /iiaignricx contra Titrcas Narrat Paulus Jovius ' rccuinfdustus cxitus. peranda' tum Ruda' a Fcrdinaiulo pr;cclarain

vobiscum congrcdi, ca^iuc in lioc, utinam non extrcmo, Christianitatis periculo, vobis narrare possimus, iiua; Dcus Onuiipolcns nobis inspiraverit ad publicam oninium fidclium veslramque eliam

spcni alTulsissc,

cumTurcarum

copi;c immiiiuf;c

csscnl, afiiue Ilungari pari conscnsione ad ex-

cutiendum
inillia

l)arbaric;c

scrvifulis

jugum

conspimillia, a

rarcnt, (uMmaiii aiitcm (dccrcto bello) friginla

Uuamobrem,
bito,

ila

privatam ulilitatcm. nos urgcnte nostri oflicii de-

pcditiim, C(|uifum(|ue scptcm


ci\if;ifiliiis

rcgulis ct libcris

suhmissa contlas-

luam

screnilalcMn, id (juod et pariler

cum
<

Cajsarea niajcstatc facimus, pcr Dci miscricordiam rogamus, ul nobis facultalcm hujus coUo-

l'aiil.

Juv.

1.

\l.ll.

^
I.

l'aul.

Juv.

I.

.\l.

Isliinaiin. Siirins
scii.

in

Commcnl.

Francisc. Bclcar.

XMii.

iiuni,

10 et

i'Aui,r

iri

AWfs

i).

cmusTi 1542.

17

scnt, ac pr;clerAuslriacos, ct Bolieinos, lliiiigarosqne, Slyria' pra-fectus decem miilia cquitum cocfjisset, Pontifex etiam tria millia lectissimo-

(I) ciimque ditionis linibus depulere, contcmpto C;csarco decrcto, ne rcligionis causa beiium cuipiam moveretur. Ferdinan-

appetiere bello

rum peditum Itaiorum, ducc Aicxandro Viteilio, qui militarem famam colicf^erat, auxiiiaria misisset, sed ingens iile beiiicus apparatus facile dissolutus est, cnm Fcrdinandus prudentiaj no-

dus vero rex Bomanorum inaniluis tantum verbis eos a fiagitio deterrere conatus est, contembeilo,

men

in

una securitatc coiiocans, discrimini

bel-

lico se objicere defugeret, l)ellum(|ue per icga-

ptusque non expedivit arma, ne exorlo civili expcditio Hungarica distiirl)aretur sed nuilum ex ea fructum retulit, et Catlioiicuin principem foederatum ejus operam imploran;

tos adminislraret,

quare tam procui a fruclu


e pcriculo abfuit; gessit

tem

deseruit. Accepit vero ex Henrici calamitate

oplata' \ictoria;,

quam

vero

supremum

militare

imperium

in

exercitu

Joachimus marcbio Brandeburgensis parum rei beilicK peritus, ac tam lentis itineribus in hostem castra promota sunt, ut hostis Budam slrenue communierit, castris vero ad eam defixis in
stris

dolorem Pontifex, atque internuntios suos apud CiTsarem et Ferdinandum operam navare jussit, ut eum principatui rcstituendum curarent, eidemque paternae benevolentia; pro tuenda asserendaque ejus dignitate plurima signa expiicuit
"
' :

summum

aiiquot tumuituariis pr;cliis Turca; noet

Diiectofllio nobili viro, Henrico duci

Brun-

superiores evasere,

Itahis,

donec Viteilius dux Perennis Hungarus erumpentes Tur-

svicensi et Luneburgensi.
38. " Diiecte
flli,

salutem,

etc.

Becepimus

cas astu et virlute fregerunt, diverberatis dein lato hiatu muri mcenibus tormentis beiiicis
,

iitteras tuse nobiiitatisLandtsuet

quarta pra;sen-

prostrati sunt, tentataque impressio hostiiis in

urbeni.
infra

Verum Segemenes Turcarum pra^ectus


latam
et

murum

prtcaitam fossam duxerat

deciivi utrinque margine, structisque munitio-

nibus retro Janizzeros coiiocarat, et munierat omni instrumento beilico, ut cum Itali per ruinas in murum assiiiissent, magna cum strage
fuerint propulsati, septingentis desideratis, Ger-

tis mensis datas, et diiectum filium Pauium Scubingerum a te missum audivimus, nec potuimus ob paternum amorem, quo personam tuam prosequimur, tot tuis calamitatibus et damnis publicis non doiere, quibus quidem omni sane respectu, prcccipue vero pro conser-

vationevera; religionis etCathoiicai fldei, quantum nobis per Deum liceat, occurrere ac provi-

dere cupientes, scripsimus constanter nuntiis

Hungari ItaiicBC virtutis otiosi inspectores, pericuium adire recusarunt, demumque Joacbimus Brandeburgensis, coacto miiitari concilio, recipienda^ ex Turca Hungari;espe abjecta exercitum cum ignominia reduxit abnuit enim in discrimen venire, ut Ferdinandus in olio Viennse triumpharet, qui si vicisset, ab
et
:

manique

60 victore Protestantes (qui in exercitu erant) sibi timuissent his addit Surius, miratos pie:

apud serenissimos Caesarem et regem ut nobiiitatem tuam eorum majestatibus ex parte nostra, omni cum efficacia commendarent, significavimusque prffiterea eidem nuntio apud regem Romanorum, ne ad proximum conventum Landtsuetuna cumdictarum majestatum oratoribus ire prKlermitteret, eum tamen admonentes, ut si ob motus rerum
nostris

Romanorum,

Hungariffi, contra Turcas ipsi Ca-sari et regi dic-

rosque fractam adeo fuisse militarem Germanorum virtulem, ut comparatus potenlissimus


ille

tum conventum

differe videretur, vel ad

ipsuin

conventum suos oratores mittere

nollent, nos

exercitus nuiia iege recesserit ex hostico,

prius certiores faceret; ut rationes et causas,

adeo ut Turca; Germanorum ignaviam cfTuse


riderent
cipiis
',

tum

subdit

Nunquam autem
spurcissimis

tot

quibus moverentur, considerare possemus, ne dicti beliiexpeditioni sine tuautilitatenocumen-

clades totque probra ex

iiiis

man-

tum aliquod

Germania accepisset, si non religionis dissensio animorum quoque concordiam et

mutuam benevolentiamabrupisset
37.

Lutherani contra Catholicos bellnm moporro expeditionis occasione Saxoniaj


,

vent, et ditiones Ecclesiasticas invadunt.


garica-

Hunfcederis

inferretur id vero te, fiii, pro certo habere voiumus,nos semper eam rcrum tuarum curam habituros esse, quam tua inciyta pietas et erga hanc Sanctam Sedem meritaexposcunt, sicut diflusius cum eodem Pauio iocuti sumus, ad quem nos super hoc referimus, et cui fidem
;

habere poteris indubiam. Dat.


39.

in civitate nostra

elector

et

I>antgravius
sociis

Hassia?

cum

Reatis die xxix Septembris mdxlii.

Anno

viii

i>.

Henricum Brunsvicensem, principem Catholicic fidei acerrimum vindicem


Smalcaldici
'

Exercuere etiam tyrannidem Lutherani in quos potuere episcopos, nam iicet in Ratis

Surius ia

Comm.

Paul.

111.

lib.

brev. an. viii. p. 442.

susceplcC alia profecto fuit quam religiunis (1) Expedilionis ab electore Sasoiiia; et Hassi lantgravio in Henricum lirunsvicensem principibns imperii iiitercausa. Cuni Brunsvicensis movisset in Goslarienses quos imperator proscripserat (quauquam proscriptiouem dein arce munitissima Wolfemcedentibus suspeudisse ait Chytrsus) suppetias illis laturi accurrerunt lanlgravius el Saxo qui Augusto mcnse, .Mansi. Brunsviceuses redegerunt in urdinem. beutel expugnata,

AMN.

TOMUS

.\.\.\1H.

Rayn.

.\1V.

18

PAULI

III

ANNUS
non

9.

CHRISTI 1542.

bonensi convcntu, in quo deconconlia egerant,


polliciti

minis etiam pcreos, qui ad hoc suos subditos


induxerunt, additis, quod nisi permiseris, tuam

cssent Cacsari
,

Catholicis

arnia

Hildeslieimensis episcopi ditionem invasere, atque inductis concionatoribus li;crcticis Hildesbeimii Ecclesias clausere, monasillaturos

eorumque vectigaUa invasere, de quorum grassationibus factus certior Pontifex episcopum Hiidesbeimensem adCbristianam in adverteria

constantiam bis litteris excitavit VenerabiH fratri Valentino episcopo Hildesheimensi. etc. kkm VenerabiHs frater, saUitem doloris aculeus, qui te spocialem, nos quoque
sis
' :

Ecclesiam invadent, nos tamen de fraternitatc tua lanquam de nobilissimo et probo episcopo illam spem ac fiduciam gerimus, quod talia, sicut hactenus non permisisti, nec permitlere potuisti contra receptum universalis et CatbolicEE Ecclesiaj ritum, nunc multo minus permittes, cum Lniversale Concilium ob hanc
pra^cipue religionis

causam Tridcnti jam

indic-

tum

generalem, tua; Ecclcsiic pastores vuUieravit, audientes quod CathoUcis, qui bona ejusdem tuce Ecclesiae occupaverant, expulsis, bjeretici
successerunt, muUo quidem iHis graviores, cum iHi terrena tantum bona tibi ademissent, hi

ad minas altinct, vel cas non credimus processuras, cum sicul tua fraternitas novit, in novissimo Ratisbonensi convcntu Cffisareff majestati promiserint, non nocere Catholicis; vcl si (|uid contra te audcrent,
cst
:

nam quod

pro ccrto

babemus

nihilo

et fortitudine

futurum

esse,

minori le constantia quani multi alii

eUam animas Deo tam


est . Et infra
:

dilectas et ccclo destina-

tas aufcrre tibi nitantur, sic

enim nobis relatum


:

Germaniae episcopi fuerint, qui quamvis vexati gravissimas passi jacturas, omnia tamen divino honori ac suo officio posthabuerunt, non
et

Te autcm, frater venerahiUs, quid exbortemur? quid moneamus qui nunquam exbortationem nostram aut cujasquam expectasU? faciemus tamen, quod dicitur, ut sUmulos tuae pietaU sponte currenti addaEt paucis interjecUs Ad Concilii Universalis Tridentini (jam indicU) determinaUonem cuncta rejicias, in Deo Patre misericor-

timentes eos, qui postquam corpiis occiderint,

non habent am[)Iius quid faciant quamohrcm fraternitatem tuam nou quidem, quod nedum executione alienissimum esse dcbet, tamen ex
:

officio nostro et

mus,

etc.

mur
Uli
,

et

monemus

paterna benevolentia te hortain virtute etiam sanct;c obeut

dienUai, et suh vinculo juramenti per te praestihi

projcipicntcs
tui,

memor

generis

diarum
reponas,

et

totius

consolationis
pr;escrtim

spem ccrlam

quod

tibi

tuum

officium

exequenti porrigclex alto dexteram, etcum non det in icternum fluctuationem justo, tandcm (quod brevi fore speramus) impcrabit mari et fluctus compescet nos quidem quantum binc
:

imo Dci oinnipotcntis, solita constantia ac robore animi utaris, ac improborum vocibus ita resistas, ut omnia sicut facere debes, integra eidem universali Concilio, ad ciijus determinationem cosdem tuos subditos remittere poteris, reserventur, ad quod sane
munerisque
Concilium quanto
det,

efficcre poterimus,

nuUa

in

parte,
tibi

aut

officii,

citius tua

fratcrnitas acccet

aut laboris, aul studii


ut sua

nostri

deerimus,

quemadmodum

ex suo officio

nostra

jamque ad Ca?saream majeslatem scripsimus,


opportunisque auctoritatc mandatis, tibi ct tu;c Ecclesiac adesso velit, quod illam pro sua pietate et causae bonestate sludiosc facturam esse confidimus. Daimperiali
,

etiam vocationc faccre tcnetur, lanto cclcrius ac salubrius huic periculo suorum subditorum
occurret.

litteris et

Datum Rom.T apud

S.

Petrum

die

tum Ronnc

Decembris jidxlu, anno

ix .

V Dcccmhris mdxlii, anno ix . 41 Livonia peatc Lutherana infccta. Crassabantur eliain in Livonia atrociter Luthcrani,
.

iO. Pari ctiam furore Lutberani usi sunt qucm adversus Merseburgenscm episcoi^um ferro flamma(|uc perseculuros intcrminati sunt, laicis^jue Calicis nisi sacerdotibus conjugia
, ,

opprimchautquc Catholicos, quorum


intcr
:

|)lurimi

communioncm

pcrmittcrct, crant cnim ii duo pra;cipui harpagones bicrcscos, (|uibus anim;c

in pra'cipitia impiclatis trahebantur, dc quibus factus certior Pontifex respondit, ul cum TridenU Concilium essct indictum, nil contrarium majorum instilutis in his statucret, intrepido-

gravissimas molcstias incorruptic fidci purilatciu constanlcr scrvavcre pricbuit vero lucreticis insolesccndi occasioncm Osilicnsis cpiscopus, qui inuncre suo improbe pcrfunctus, tumullus graves in ca provincia concitarat, ad quos scdandos, comprimcndosque Luthcranos I*onlilex crucirerorum Livoniensium priiicipcin
suis littcris sollicitavit.

Scrvit

uunc

infcliciler Livonia Lutlicrauic

que animo minas haireticorum rcfringerel Sigismundo cpiscojio .Mcrschin-gcnsi.

b;eresi, exlinctaque ciiuitum


talc,
siiiuil

Crucifcronim
provinciic

|)ie-

lihcrtas

illius

cxtiiu-ta
iii

Vcnerahilis fralcr. Liccl, sicul nohis

si-

est (livulsaqiie ;ih

impcrio, intcmpcstiviKiiie
protcrviain

gnificarc curasti, valdc urgcaris a tius subditis,


ut Ecclcsiasticis

Liitlicranos
latcni

mansuctudine Cicsar eos ad


|atiiit

iinpie-

conjugium,

cl laicis

conuini-

inagis ac

cxaspcravit, (|u;v

nioncm sub
I

utra(|uc spccic

pcrmitlcrc vclis,

rcs inaxiine

ex Ratishoucnsi collo(|iiio;
iii

n;im ciiin concordi;^ stiidio


l',iiil.

susccpta

iiii|)ic-

III.

Iib.

bicv.

aii.

vill.

\>.

lUli.

'

Il'1'l-

p. iiOO.

talc

tolcrati

fuissent,

annis lamcn, dolisque

PAULI

Iir

ANNUS

9.

CHRISTI 1542.

19

ciilis

opprcssorc Catliolicos, at(|uc ex (lisccptatiiiiiciim iis Iialiilis, ut crrorum discussa caligine vcritatis or(liO(lox;p radios cxcipercnl, oc-

periali, et regia inajestatc perscverarc. (|uam diccbat egregie dux Georgius Saxo beata; memoria! |)rinccps Ncscire Neocbristianos hodie
!

casionem fiiigendariim calumniarum sumpscre,


quasi Catliolici

quidnam
geniis

fuliiro

anno credituri

sint. ll;cc, et id

eorum artjumcntis
ipsis

prostrati in

inulta in

eamdem cum
victasque

sententiam consensisscnt,

anno

scripsit in

Buccrum . Eodem quoque eiimdcm Biicerum D. Albertus


Tridcnlinn drputati.

manus

impictati Lutlieran.T porrige-

Pigliius
43.

Campensis itidem apologiam.


Lecjati a latcre

Lutlieranorum imimdentiam obterendam Joannes Eclvius calamum strinxit, futilesque Buceri calumnias elisit doctissimis scriptis, de qiiibus bsc refert Joannes Cocbrenl, ad lianc vcro
Ipeus
' :

Sublatum omninovoiebant Liitberani decretum Augustanurn dictum intcrim,cnm stare Concilii OEcumenici decretoricC scntcntitTB dctrectanec in eo ferendo Carolus V dissensiones magis accenderat, cum eo temporum intervallo auctus im|)iorum numerus fuerit confirmataque potcnlia, ut numero virirent,
sojiivcrat, sed

moidncrs Liithcranos In causa religionis bene longum scribit. edidil hoc anno librum ciarissimus theologus dominus Joannes Eckius, qucm inscripsit apologiam pro Catbolicis adversus calumnias Bu42.

Eckiiis

cuntra

busque auctiorcs debeliare non

potuerit,

quos

super actis comitioriim Ratisbonse. In eo primum ostendit longe plures et majores articulos controversos non esse conciliatos aut concordatos per colloquiuni illud, quam sunt ii quos conciliatos dicit Bucerus. Dcinde per multas et varias annotationes declarat quidquid in libro, qui coUocutoribus propoeitus fuerat, rcprebensione dignum sit in
ceri

igitur libro

tunc piorum imperatorum exempio faciie debellare deiereque potuisset. Quid vero a Pauio indicto Concilio ceiebrando actum sit percurramus '. Interim Pontifex appctente indicta Concilii die, ne aliqua in re CbristiiincC reipu-

Tbomam

quolibet libri capitulo. Suiit autem libri capitula XXIII postea reprobat multos crrores Lu:

duos nuntios, videlicet Joannem et Joannem Mattbaeum Veronensem episcopos Tridentum direxit, ut quai ad Concilii celebrationem necessaria erant, disponerent ac die xv Octobris deputavit tres a
bliciB deesset,

Cavensein,

latere legatos, qui sacro Conciiio pr;csiderent,

tberanorum, qui habentur

in ix scriplis

eorum,
item ad

Petrum Pauium

tit.

S.

Balbin, Parisium, Joan-

qus per longum

litteras A. B. C. signata erant,

nem

tit.

per xxi puncta revellit cavillos et ca-

Reginaidum

himnias Buceri, quas edidit contra responsum Catliolicorum principum et statuum de libro coUoquii Ca'sari datum. Itcm defendit etiam
cardinalis Contareni Icgati rcsponsa et declara-

Polum

presbyteros, et Nerei et Achiiiei diaconum S. R. E. cardinales. His consentiunt


SS.

S.

Vitaiis

Moronum

Acta Consistorialia, qiu-E addunt, Paulum ad avertenda scbismatis pericuia, si vitam clauderet, quo tempore soiemnes episcoporum conventus agerentur, decrevisse, ut Romse tantum successor eligeretur. Porro, ut narrat Angeius Massareilus, le-

quas Biicerus calumniose sugillavit. Reprebendit vero responsum, quod a Protestiones


,

tantibus C<csari de articulis conciliatis et


conciliatis

non

datum

fuit.

Si maledicentia (inquil)

gati

praesidentes die xxi

Bucerum

imitari vellem,

non deesset, quo an-

sunt Tridentum solemni


latere

Novembris ingressi more legatorum de

notationem justiori et meliori causa buic responso affigerein. At quia maledici regniim Dei

non possidebunt, nolo nobilissimos principes


et status eis

hos secuti sunt , inquit Poiiis Jovius ^ aiiquot praiclari nominis cpiscopi, nam Pontifex ad reprsescntandam ejus ordinis dignitatem
ingenio doctrinaque supra centum rerum divinarum, saiuteque labantis reipiiblicaj in consessu gentium omnium disputarent. Venientes Cbristophorus Madrutius Tridcntinus episcopus, pari splcndore bumanitateque vir iiberaliter exceexcellenti

Protestantium otrendere, suspiciens in


a

Deo datum, quod omnis potestas a Deo est. Et quia ex se principcs ista non babent, sed spiraculum nun vitaj sed mortis suggerit, quffi cum fide ortbodoxa non conveniunt.

donum

descripserat, qui dcveritate

Nam
curi
,

desertores Ecclesia;, apostata", grex Epiprffidicatores


ba^rctici
et

schismatici

pit

. Is

erat presbyter cardinaiis S. Cccsarei

excelientissimos principes istos et status, Deo permittenle, letbali |tocuio aiio trahunt, non

in Palatio,
ficia

ad

quem

exlant xxv Octobris Ponti-

mandata.
4-4.

campus versandi quod tam anxie petunt sustolii recessum Augustanum, ac si Augustus nostcr Caroius a Deo corodeesset amplissimus
,

Uelvctios, etiam hxreticos,

invitat Paulus.
tifex

Interea non prtermisit


,

ad Ccmcilium
Ponut oratores

Germanis popuios urgerc

natus,

principibus (qui suae majestati fidem dederunt de conscrvando retot Catliolicis

cum

mandatis idoneis fuitos Tridentum mitterent, quo argumento extant ad Ilelvetios datc-e subject;e litterac
'
'

cessu

isto) sint

et inconstantes,

muliercularum more instabiles cum Sede Apostoiica, cum iin-

Angel. Massarel. in Acl. Concil. Trid. Ms.

p. 3G.
'

Lib. IV.

arcli. Vat. si|;. 3188. Angel. Massarel. in Diar. Conc. Trid.

Cocl. an. 1542.

Paul.

111. lib.

brev. an. vui. p. 534.

20

PAULI
Dilectis
flliis,

Iir

ANNUS

9.

CHRISTI 1542.

lio et
tatis

communi

ScuUeto, consiilibus, consiLucernensi, Ecclesiasticse liberfilii

defensoribus.
"

Sumus

vobis,

dilectissimi,

exemplo

prfedecessorum

non solum vernm nostrorum


,

tanquam ])eculiarium hujus Sanctfc Sedis filiorum, specialius exoptamus, etc. Datum Roma) xxiii Dccembris mdxi.ii, anno ix . io. Germanix preesulcs ignafid i/isir/nes.
Hccsere in pertinacia hajretici,

etiam propria inclinatione et voluntate nostra, ad quam etiam dilectus fiiius noster cardinalis Verulanus vestri amantissimus nos quotidie accendit, paterne ac benevole atfecti, tantum spei pro defensione Chrislianitatis et hujus Sancta*
Sedis in vestra fortitudine et devotione collocantes, quantum ei, ex vestra prfeteriti temporis consuetudine, et ex pr.Tsenti erga Deum et nos
fidelitate, nos collocare posse videmus, sicut et vos vicissim in nobis, et iiac Sancta Sede speciali matre vestra, fiducialiter et merito potestis collocare . Et infra Nos enim, si quis casus
:

qui ministros Sathanic pro Apostolis colebant, eorum()ue impia ])lacita tanquam Evangelica oracula excipiebant, nec Tridentum adiere,

imo etiam Geratque

manitc pra'sules insignem


inerlia^

negligentiffi

notam contraxere, de quibus enim est Robertus Vanchop insignis theologus in litteris
ad cardinalem Sanctae-Crucis Multos ex iisa celebrando Concilio abhor' :

ruisse, at^jue etiam alios, ne ad illud se conferrent, deterruisse, omnibus, inquit, viis conantur celebrationem Concilii impedire, et variis argumentis laborant inducere pr;eIalos et princi])cs

advenerit pro

defensione

supradicta,

semper

Catholicos ad non
sanctissimi D.
.\.

comparendum
et Ecclesia*,

vestram nationem tanquam liujus Sanctac Sedis flliam peculiarem pUirimi faciemus; cum prajserUm nunc in noslra Bononiensi custodia vestrorum miUtum fides ac virtus nobis pUirimum
saUsfaciat.

cultatum, hyemis et nibus et mendaciis, dicentes Pontificem dare

in contemptum nunc timore diffibellorum, nunc detractio-

solum verba,
capaci loco
,

et et

quod

Quod reUquumest, speramus

Domino

brevi fore,

Deo ut Concilio Universali, quod


in

indixerit Concilium in inincongruo tempore , scilicet

TridenU tanquam loco ])ropinquiore et opportuno ad tranquiUandam prtecipue Germaniam indiximus, sicut nostis, ut cuncta Germania,
nisi sibi ipsa defuerit,

perturbationum et commoUonum omnium fere princii)um Christianorum et provinciarum sciens Concilium hujusmodi non posse sortiri
,

vestraque pra^cipue natio,


intestinis discordiis

quod maxime optamus, ab


Uberetur
:

vos proinde horlanles id, quod etiam sine uUa adhortatione vos facturos confidimus, ut quemadmodum pios etCatholicos viros decet, pro divino honore, successuroque exinde vobis
et

omnibus commodo

etc.

veUtis

quantum

in

suum effectum et publice jactitant cum sancUssimi domini nostri offensione, unum, vel allerum pr;rlatum accessisse Vicentiam, nunc vero affirmant, nec unum compariturum , et paulo post et vere (quod dolenter profero) invenio plurimos etiam Ecclesiasticos ])lus inh;i'rere eorum mendaciis etcredere, quam litferis Apo Multa impedimenla adduxit stolicis . Etinfra
:
:

vobis fuerit ad prosecutionem promotionemque dicU Universalis Concilii intenderc, etc. Datuni
Romffi XXI Decembris mdxlii, anno ix
.

Augustensis, priino, rationc dietse Norimbergensis secundo, quod esset ilUc futurus commis;

sarius Ca?sare;e majestatis

tertio, allegavit i^eri-

Simile Friburgensibus, Uraniensibus, Solo-

durensibus.
Pellicere quoque amanUssimis iitteris ad Concilium Tridcntinum, ejus(|ue opera ad veterem cum Homana Ecclesia conjunctionem re-

devastaUonis suorum siibditnriim et possessionum Ecclesiasticarum per Lutheranos, sicut niipcr contigit duci de Briin-

culum invasionis

et

svic iminiiicre pcr i])sius et alioriim pr;vlato-

rum clongationem
I

el

absentiam,

etc.

Saltzburg;e

dintegrandam enisus est Pontifex Helvetios ZuingUana hieresi inciuinatos, ad quos excipiendos se paratissimum significavit
'

Octol). MDXI.II.

RouKiiTis Vam:iioi> theologus indignus

HelveUis universalibus Bernensibus, Ba-

Germania internuntiiim Ajiostolicum Robertiis Verauchop, postca arcliieHJ.

Agchat

in

sile.T et Scatlusae, Ecclesiastic;e libertatis defcn-

soribus.

Cum

Concilium Dei munere jam indictum

Tridenti in loco vobis [iropin(]uo et commodo hab(vUis, tem]tus advenisse videtis, in quo una

fclicemque Catholicis ])isco|)US .\rmaclianus confirmandis et confutandis luereticis o])eram dahat, mult;im(]iie aiiimariim ctrlo infeiciKhirum mcssciu colligcbal. Idem vero libelliim
,

opera Deo et hoininibiis reconciliari, alque in vetcrem vcstr;e confessionis iinitatem, qua vivestra crevit auctoritas, et deficiente, gente nonnihil dcfecit, restilui et redintcgrari, auctore
,

pro fclici progrcssu Concilii scripsit, in quo moniiit noii abblaudieiidiim li;i>relicis, maxime pertinacibus
iii(]ue llagitio oI)lirm:itis,
iii

su]tiiliccm ad legatos decretos

caiisa tidei

non

dii-

cendiim tem|us, sed


iota

lidei

regiihim ad uniiin
ul

Domino,

valealis

(]uamobrem
,

nos, etsi

om-

sive

apiciiliim (lefciKleiulam,
V;ilciiti

magnus

niiim Chrisli fideliiim salutem, jtacem et concorvestiain tamcii diam universaliter cu]>imiis
Paul.
brcv. an. viii. p. SGS.

Basilius ciiidam

comili rcspondit, noii


(Jermani;c

absistendiim cjtiscopis

et iirinciiiibus

>

III. Iil).

Kxt. In Ms. arcli. V.il. slg.

iiiuii.

3<|30. p. 3.

PAULI
11(111

III

ANNUS
:

9.

CHRISTI 1542.

21

etalii principes

comparenlibus, sed perstaiulum si C;esar non comparuerint, iteruni ad-

jam tribus mensibus, reque ad omniuni notitiam deducta, non |iiitavimus lore ul cirlapsis

moncndos royandosciue.
Aliorum etiani re;;iiorum pricsules longiores moras in profectione ad Concilium Tridentinum suscipienda extraxere, qua de re extant ad regem Lusitaniiv littene xxix Decembris, ut Lusitanos prirsules Tridentum proficisci juberet, quo legati cardinales jam se contulerant. i7. CardhiaUum GaUorimi H Hispanonan
sffptiticni Utlrris Paiihts perstringit.

cumsiiectio tua diutius ad nos venire differret,

cum pnusertim

probe

sciret, et ex nuiitio isthic

nostro intellexisset, nos post indictum Concilium neminem cardinaliiim a veniendo excusaturos csse
;

itaque mirati non

parum

suinus,

le,

audita ipsius Concilii indictione, nostric vocationiset tui simul officii fuisseobliium, nec nos

Ad 'perducenda lelicius consilia versandamque rerum gravissimarum molem, exciverat jam ante l'aulus cardinales in Urbem ex reliqua Italia, necnon
e
(iallia

Quamobrem eidem circumspectioni lua? per priesentes denuo injungimus, et invirtute sanclae obedicntiic privcipimus, ut, omni prorsus dilatione vel
aliquid de tuo ad nos accessu audire.

et

Germania

at cardinales

Calli et

Hispani in capessendis imperiis Pontificiis, or-

nullaque alia jussione a nobis expectata, quamprimum iter ad nos arripias, ita ut ad nos in proximo festo Nativilalis
cxcusatione remota,

nandaque ad Pontificem profectione segniores extitere, quos perstrinxit Paulus subjectis litteris,

Domini

nostri Jesu Chrisli

omnino
ulterius,

sis,

qui et
tiia

ipse tuo officio

non desis
rebus

nosque

(\ux Lotliaringo cardinali inscripta- sunt


'

opera, consilio, prudentia et auctoritate, sicut

Cardinali Lotharingiae.
Dilecte
fili

cupimus,

in tantis

uti

possimus. Datum
ix .

noster, salutem. Superiore

anno

Roma?

XVI Octob. mdxlii,

anno

considerantes, quod S. R. E. cardinales ad id creantur, ut Romano Pontifici in participatione

curarum
pora, ut

pra>sentes assistant; eaque esse temsi

quando antea illorum opera

et

con-

Simile cardinali Borbonio, card. Turnonio, card. Le Veneur, card. de Giury, card. Parisiensi, card. Le Noncourt, card. Aurelianensi, card. de Castilliono, card. Scotia\ card. de Gaddis, card,
Ferrariae.

silium cuiquam nostrorum pr;vdecessorum op-

portuna fuissent, nobis maxime necessaria tunc


essent,

Simile cardinalibus Toletan. Hispalen. Ge-

cum

Universalis Concilii instaret cele-

summa rerum totius Christianitamaximoque illius periculo ageretur, vocavimus ad suum officium circumspectionem
bratio, ac de
tis,

bennen. Cibo, de Auria, Grimaldo, Moguntino. Horum consiliis meditabatur difficultatuni occurrentium molestias lenire, ac salubriora expedire consilia, disciplinae etiam instauranda'

tuam, a quo tamdiu abfuerat, eiqueinjunximus


et in virtute sanctae obedientiic

sedulam operam navabat, ut ex Actis consistorialibus


<i
'

prsecepimus, ut

constat

(I)

sine alia excusatione

veldilationequamprimum

XIV

Julii MDXLii,

apud

commode

posset, iter ad nos arriperet, ita ut in

consistorium. Factum est


tione,

S. Marcum fuit verbum de reforma-

quarta feria Cinerum tunc secutura, et nunc elapsa, apud nos esset, quo ejus opera in tanta

rerum ac temporum difficultate uti possemus. Licet autem complures cardinales, quos tunc
vocavimus, ad nos postea venerint, atque effidem causae, quae nos ad id moverant, non solum ex tempore non cessaverint, verum (sicut circumspectio tua non ignorat) eliam aucta' fuerint, hodieque sint, crescente in dies haeresi, progrediente contra nos Turca, Christianisque principibus in mutuam perniciem se atterentibus, tamen eo usque toleravimus remansionem isthic circumspectionis tuae, donec ipsum Universale Concilium ad kaiendas Novembris proximo futuras Tridenti indiximus, post

dataque oinnimoda facultas reverendisS. Clementis ac Rodulpho, ut examinent et executioni mandent reformationeni alias scriptam ac promulgatam .NonnuIlis interjectis, addunt eadem Acta XI Octobris apud SS. Apostolos fuit consistoriuin. Fuit factumverbum de reformalione curiae, de iiaeresinio

domino

sibus

Polonio} 1'piscopos nionet Pauhis ut hxresim in fomite prxfocare studeant. Ingravescei8.

batadmodum earum

fiiror

Germania enim

progressa haeresis Lutherana in vicina regna. In Polonia haec magnos tumultus concitavit, cuin-

que ex regum

et

populorum obsequio Romano


Ms. card. SpaJie
sig. nura. 13.1.

quam

indictionem
'

.Vlex.

Fam.

in .\ctis Consislor.

<

Paul.

III.

lib.

brev. an. viii. p. 366.

p. 415.

illi

(1) Reforoialio illa cujus in .\clis Consislorialibus, hic in .\nnalibHS productis, fit inentio, commissa fuit a Conlareno, Sadoleto, CaralTa, Polo et episcopis ac theologis nonnullis quos Paulus Pontife.x delegit ut reromiands Ecclesia; rationera scriplis consignarent. Edideiunt scriptum insigne in quo ea quae reforniatione indigebant ad cerla capita redegerunt. .\c primo quidem ea descripserunt quie a Pontifice

ut

supremo

Ecclesia; capile desiderabantur

deiu

ea subjecemnt
esl.

quae

illi

ut

Roraaux

Llrbis

competebant. Scriptum istud typis sspius vulgatura

In uonnullis editionilius accesseruut

episcopo in melius reforraandffi dioecesi sna; supplementi loco Gasparis Contareui cardiualis

hoc anno vita functi Epistolae geminffi quamm alia cst ad Paulum III Poulilicera de poteslate Ponlificis in usu clavinm; allera vero ad eumdera escutit fonlificis potestatem in composilionibus. Utraque hac Epistola abusus quosdam, sive qui in opiniones doctorura, sive in Mansi. curiara irrepseraut, castigat et emeudat.

22
Pontifici
{iricsfito,

PAULI
ct

Iir

ANNUS

9.

CHRISTI 1542.
iu, ei

sacrosanctne

aiictoritatis

requiritiir, quaiiio

mnjoribus virtutibus

veneratione religio orthodoxa inconciissa consistat, nonnulli proccres impii Polonos ab obseqiiio et auctoritatePontificis divellere pertenta-

ornalus, et pluribus beneficiis a Deo atlecliis


fuisli.

nieritis nostris, in
stiluti

At nos, qui nunc Dei providentia, non hoc Apostolatus fastigio coninfinitas j^a^ne

runt,

atque decreta nonnulla nefaria captala occasione ediderunt, ad quiT abroganda Paulus regeni his lilleris commoneal)sentis regis
'
:

sumus, gravesque curaset

fecit

Regi Poloniae. Charissime. Cum esset ad nos allatusnun-

quod vidcmus omnia circumcirca collabi et jam ruere, nec possumus tantis totque incommodis, ut vellemus, subvenire, quania in rerum omnium desperatione essemus, nisi primuin habercmus in
sollicitudincs animi sustinemus,

auditum fuissc ex quibusdam tuorum, qui non parvam in tuo regno auctoritatem hal)erent, decreta qua;dam adversus nostram et hujus sanctfe Sedis dignitafem jurisdictionemque a proceribus et siccularibus regni tui (te iamen absente) fuisse facta, etsi neque credere poteramus, in tam Catholico regno Chrisiianissimaquc natione quidquam ejusmodi ctrptum atfentatumque fuisse, neque de rc ipsa aliquid clari certique habebamus tamen cum optimenosceremus majestatis tuffivirtutem, pietius, qui diceret,
,
:

Dci clemcnfia miscricordiaque fiduciam, deinde


in iis regibus,

qui vere

membra

Christi

sunt,

non parum poneremus, qui, si vellent omnes nobiscum una o|)itulari detrimenlis publicis, facilis esset rerum labcntium siisteniaiio, etin meliorem siatum restituiio sed si non omnes volunt (qui utinam aliquando velini !) saltem quos sibi commodos

spem

opis atqiie auxilii

ci saluiares sa?pius experta est Christiana

respu-

blica,

quosque magna ex ipsorum

piis sanciis-

tatem, sapientiam,

duximus ad eum esse scribcndum, nostra'(|ue mentis cogiiata apud optimum et prudentissimum regcm expromenda.
Nos enim,
fili

que aciionibus gloria consecuia est, persisianl licet ei perseverent, ui aliquas iamen paries in Chrisliano genere habeat Deus, quas in sola
unitaie, Catholicaque concordia habere divina

in Cliristo cliarissime,

cum reliquas

ipsius majestas

tuas virlufes pra^stantes atque cgregias semper amavimus, tamen illam moderationem animi tui, qua semper Christianis legibus subjectus,

piissime

potest. Tu ergo, rex seinper semperque Christianissime qiii tot


,

unum Deum, tem, et unum


vicarium
tibi

in

coelo

leternum

ei

omnii)oten-

in ierris ejus ipsius Dei Christi(|ue

iamque eximia de tuo prffstanle in Chrisiianam rempublicam animo documenla piffbiiisti, solita tua pieiate ei religione, dignam iiia regali jtrovideniia curam adliibe, (nicmadmodum iii
pro tua veteri gloria
coiifidimus, ut
et

proposuisti,

agnoscendum honorandumque summis laudibus dignam esse exiin

coiisuctudine

per

ie

ipsiim facturum fuisse speramus, ei

jam

fecisse

stimavimus, iantoi|ue

honoro semper liabui-

regnum iuum
unilaie

inus, utluaj majesiatis iiomen nobis inier caUera pra^cipue amandum cxioliendum(|ue videreiur,

omnes

iii

fidei
iie

ci populi in eo Chrisiianoque officio


sanciffi

contineantur,

|)erpetua liiijus
ciiin

Sedis

hoc eliam siudiosius, quod vidimus Dci omnipoleniis de ic judicia cuin noslris jiidiciis convcnire. Etenim <)uis iibi fauslos pcrpctuo felicesque successus, (luis multas pr;pclarasque viciorias, quis longjrvam viiam regnumiiiie stabile inconcussuinquc concessii, nisi idcm Deus,
ct

jura a])ud eos violcnliir,

pricsertim nos in
islliic

graiiam
tenles,
tis,

liiiB

majeslatis niulta

praMatis lui

rcgni indulscrimiis, etiamdejiire nostro rcmit-

cui in hac re

quod unum ovile ct uiuim paslorem, quantum in te fuil, semper agnovisti? Nec vcro quidquam omiiino n-ratius esse Deo omnipoienti poiesi, quam uni-

maxime

inservivisti,

idque eliam ad petiiioncm tii.T m.ajcstaquani moderaiione regia et se digiia usuram quaiilum cum Deo et honeslatc spcramus faccrc potcrimus, libculcr facerc i>araii crinuis. Daliim Uomff apiid Sancliim-Marciim xxiv Ju,

iatis interiiisius

cullores, cliarilatisque mulua'

conscrvatio, qusc si his temporibus aliqiiotics rupia et labcfaciaia est, ab haciiiic sancia Sede, (|uam l*ctrus et Pauhis beatissimi Apostoli ei
rcli(|uoriim
jirincipcs

anno mii ". Monuit ctiam Pontifex Polonia' cpiscopos, ui impioriim molimina cliderent, ac Scdis Aposlolicii' aiicloritalcin, a qua ipsorum pcndeiiii

MDXi.li,

H).

bat auclorilas,

tiicreiilur,

disccrcnt ex funcsto

suo

guinc in caput
runt,

Cailiolicic
facta,

preiiosissimo saiiEcdcsicC consecra-

CcrmaniiC lapsu praMocare iKcresim in fomiie aiilc(]uam adolesccret, coniempia enim Scdis
Apostolica'
aiicioritafc

mox

Polonicani Kcdeiri, deiii(|iic


tiiciiiltiiii

non potcsl iamen ulla humaiia miitaiio jus divinum infringcre. Kst fortasse bono rcgi laboriosior lioc iempore,
disccssio
hiijiis,

siam
\il'

nialis

inmimcris obriilum
lidci

ad

coiiccptiim
:

sacramcnfiiui

cxcila-

quam
tamen

dicimiis,
iii

Chrisliaii.e

unilatis

ct

Vciicrabilibus fratribus univcrsis pra'latis


Vciicrabilcs
Iralrcs,

Caiholica; verilaiis
viilus
slrior, (|U.t lanio

siiis popiilis

relenlio, scd
illu-

rcgni PoloniiC.

el diligciitia

hoc facicntis
tc, fiii

saliilcm. Magiia nos

magis abs
vm.

charissime,

alfccissct molcslia

rumor

islhiuc

iiupcr allatus

Pd(il. III. lib. brcv. iin.

p. 2!I8 Cl

;12'J.

l'.iul. III.

Iili.

bicv.

ilil.

VIII. p. 'J88.

PAULI
(lc

Iir

ANNUS

9.

CHRISTI 15-V2.
'<

n
(|uil)iis

(jiiil)US(lam |>er sa^culatfs istius rcj^ui atlcii-

Arliculi,

(U;

ia

proxima Synodo

tatis

contra

jus et
et

dif;nitatem

linjus

sanctu)

Sedis, nisi ea,

rcge, et vobis, ut del)cliatis, refragantibus

absente vestro serenissimo mi,

nimeque consentientibus

gesta

tuisse

inlcl-

deliberaiuium ct coiisiillandiim crit. I. Uuando(|iiidem iiivalescunt inala, quic Ecclcsiam in pr;vsciitia nostra pcrliiibant, ct ordiiicm Ecclesiasticum subruiml, nc(|iie uUuni

lexisscmus, spetiue ccrta tencremur, eumdcm rcgem, cujus pictas^ sapienlia (inolVcnso pedc ad
lioc aetatis et lelicitatis,

remcdium

(luod tcntatum

sit

profccerit, dubitare

iicino potcst

Dco illum rcmuneranlc)

provecta est, talia omnino rejecturum esse, vobis i)ra?sertim illiusauctoritatem setiuentibus.

Uuamobrcm,
tis,

rcgc talibusquc prtclanibil quod illius bonitate veslroque oflicio


et
si

illo

indignum

esset

timebamus, tamen moti bomi-

quin digitus Dei sit bic, cujus furor et indignatio effusa super nos. Quamobrem qiKcrcndic erunt caus;c taiit;c indignationis, et invenicndus inodus carum tollendarum ac placandi Dei, si forte convcrsusrespiciat nos, ct iram suam averlata nobis. II. Quld cum pertinacibus et obstinatis blaspbcmis Ecclesias occu,

fama, bas ad vos dandas duximus, non minus, ut vos dcbita laude, quam ut bortatione non necessaria prosequeremur. Est enim bac vestra in officio constantia, quanivis per vos
debila,

num

pantibus,

sacrosancta

proplianantibus,

syna-

tameu laude
digna,
sive

et

commendatione
sive

plurlsive

mum

fidem,

pietatem,

prudentiam vestram consideremus, illa fuit fides jusjurandum servasse in promissione


vestra prcrstitum,
illa pietas ab EcclesiK capite atque unitate non discedere, illa prudentia prospicere ac praividere qualis ruina EcclesiajPolonica' per bifc initia a[)eriri posscl, quod quale sit, vicina vos Germania edocere potest, cujus Ecclesia? iisdem initiis paulatimconcussffi suut, ita ut multic earum, connivenlibus ad primos

gogas novas extrucntibus, in tanta etrraMiata audacia et licciiliaj ubi nuUum in legibus et magistratibus prfesidium cst faciendum sit. III. Qiiffirendfc crunt vise, quibus ii qui discesserunt ab unitate Ecclcsise et in tot sectas scissi sunt, sanari et ad unitatem Ecclesife reduci possint. IV. Inquirendum erit, si aliquis abusus,
,

supcrstitioiies

cum

doctrina ct

j)ietate Catliolica

])ugnantes invectfe sint, et

quomodo

sine otfen-

diculo etscandalo tollendic erunt. V. Consullan-

dum

erit,

dienda

est, et

qua ratione reformatio cleri aggrequatenus extendcnda, ne infirmio-

ribus occasio dctur ad ba;reticos transfugicndi.


Cum tanta sit inopia sacerdotum et clericorum, ut multic Ecclesiaj desertaj sint, non

rem dignitatemque suam occupantibus laicis amiserint quod Deus a vobis longe dignetur avertere, sed tamen qul ca|)ut Ecclesiai nunc petunt, mox si obtinuerint, ncquaquam membris parsuros esse crcdatis quod id quod de vobis firmiter sperandum est, si quodque sine summa impietate praetermittere non possetis, unitatem in Ecclesia cum vestro
motus
pra^latis,
,
:

siue

magno animarum

periculo

sacerdotia

quoque minora, redditibus cversis, extincta, qufcrenda via erit, qua seminarium aliquod
institui
possit, et dispicienduin

anne expcdiat
et

collegia Societatis Jesu in cclebribus locis, ut-

pote Cracoviae, PoznaniBe, Mazoviaj, Lcopoli


Vilna), aut

capite

sub illius obedientia conservaveritis, solitamque reverentiam ac recognitionem buic


sanctaj Sedi in

bonorem Dei omnipotentis ac


Apostolorum continua-

beatorum

Petri et Pauli

jam tempore, tantoque gentium Cbristianarum consensu observatam, tum vos quoque vestram dignitatem vestraque jura tuto retinebitis, quod Deus omnipotens vobis perveritis, tanto

petuo concedat, idque futurum nobis post Dei

clementiam vestra dignitas ac probitas, vestro-

rumque serenissimorum regum


pollicentur.
Dat.

pietas firmiter

saltem in aliquibus borum insti'tuere, ex quorum integritate, doctrina et miro instituenda!Juventutiscompendio ingentem profectum ad pietatem Viennaj vidimus, et unde sumptus, et ad docendos et ad alcndos petendus sit . Et paulo post In conventu, qui proxime practeriit, tantus impetus tantaque impulsio ab bicreticis, qui per speciem tucndjc libertatis publicas, inter multos Equestris Ordinis facile priinum locum obtinent, eosque c;cteri etiam Catbolici sequuntur, facta in nos fuit, quod cuin sustinere ne:

Roimv apud Sanctum-ilarcum XXIV Junii mdxlii, anno viii . oO. In ancipiti eo rerum discriniine, quod a novarum rerum cupidis imminebat, visuni cst
archiepiscopo

quaquam posscmus, coacti fuiinus ex scntentia, qui adcrant, omniutn Ecclesiarum Catbedralium pradatorum promittcre Synodum sub ipsius
atquc nobis

Gnesnensi Polonia; primati congregandam esse Synodum in qua de placanda divina ira, ob quam tot consurgcbant bostcs adversus clcrum, deque elidcnda impiorum audacia alcjue improbitatc collegiisque pro erudienda pietate et doctrina orlbodoxa juventutc ageretur
' ,

proximi conventus teinpus uos esse babituros, ibi de omnibus istis controversiis qua^ cum Ordine Equestri intcrveniunt, amice

et fratcrne acturos, et

quanquam

in

co

illi

non

acquieverint, atquc rcbus infectis discesserint, majcslatcm tamen sacram regiam ex ea iiostra

promissionc
piinus.

littcris

publicis tcstatam esse acceerit,

Quainobrem consultandum
etiain

quid

To. XIII. de Conc. Ms. Arch. Vat. Polonia Archiepis. Gnesnensis.

sig.

3i00.

p.

17.

Syii.

iaccre nos oporteat.


in

"

Dc co

agcndum

crit, (|ua

rationc,

24

PAULI

III

ANNUS

9.

CHRISTI 1542.
tentis ac nostra,

el i|iinteniis disciplinsc Ecclesiaslic extendere juraelliljertatcs Ecclesianim retinere possimiis

ambigcntes

quin

quam tua eliam causa, nihil eamdem diligcnliam atque


nunc,
ct in

debeamus, cierumfiue plus nimio oppressum sublevare valeamus. Illud quo(|U(! in deliberaet

curam

sis adliibiturus, et

postcrum

sicut tuic probitati, consuetudini atque officio

tionem veniel, quando(|uidem a Summo Pontilice requisiti sumus, ut Concilio Generali, quod prope diem indicturus est, intersimus, exisliad id rcquisitos esse ibidem et alios reverendissimos dominos episcopos nostros, num liceat ex|)ediatque nos his in periculosis

convenit; nos enim

libi, ut

omnia, quic ad hoc

pertinuerint, facere, et pricscrtim nclibri ipsius


hiercsis a quibusvis laicis aut clericis tu;c dioe-

mamus

cesis einantur, teneantur aut lcgantur,


nis

sub

poe-

tam

Ecclesiasticis

quam

pecuniariis prohi-

bere, et conlra prohibitionem tuain facientes,

temporibus ab Ecclesiis nostris abessc. Deinde, qui mittendi sint Provinciae totius nomine, qui et intersintConcilio, et approbent Sanctilati ejus et Conciiio causam absentium, etc. . ii[. In Scotin res pr)iitiis lahefactotsi mnrte.
Jacobi
qua;
rer/is.

eliamsi ipsi clcrici atua jurisdictionc ordinaria

Sedem exempti quomodolibet easdem pcenas ac etiam interdicti appositionem, et si opus fuerit, auxilii brachii
per Apostolicam
fuerint, per

In Scotia res turbari

Sipcularis invocatione debite coercere possis et

cfE-pla?

sunt,

valeas, Apostolica tibi auctoritate tenore prae-

postea penitus labefactata; conciderunt; extremo enim anni mense Deccmbri Scoli cum exercitumeduxissentadversusHenricuniAngli?c lyrannum ', incuria sua, magis quam liostium virtute, fusi fugatique sunt, ex qua clade .lacobus ejus nominis Y niaximo moerore confectus letlialem morbum contraxit, ac die decimo tertio Dccembris obiit maximo rei CatholiccB damno, cum religionem Catholicam maximo
pietatis

sentium concedimus, non obstantibus ipsis exemptionibus ac littcris Apostoiicis super illis
expeditis, ca^terisque contrariis

seu

si

aliquibus

etc.

quibuscumquc, menlioncm. Dalum Koniie


.

XXII Decenibris MDXLii, an. ix


53.

Hoc anno Joanues Calvinus ', qui hactenus Lutheranorum more rcalem Christi praescntiam
in Eucliarislia

scriptis

professus erat,
institutionibus

impietate auctior,

eam

suis

ardore defendendam susceidsset.

Ileli-

quit hffiredem

Mariam

filiam

unicam

in cPtate

expunxit, ut observat Claudius Espencfeus doctor Sorbonicus. Moliebatur Calvinus novam rcli-

imbelli

cx Maria Lotharinga susceptam.

Cum

gioncin conflare, atque adeo diem Veneris pro

vero in Scotiam pervenissent hoc anno S. Ignatii socii, qui internunlii in Hiberniam decreti fue-

regno pietatem latius propagare percuperent, Paulus iisdem prtcrogativis, quas in Hibernia contulerat, eos
in

rant a Pontificc, atque

eo

Dominico celebrandum indixit, ut illius cum Mahumelica consociaretur scd illi a sectariis paritum non fuit. Enisus pariter est cum Joanne Vireto, et aliisauctoritatem ferendi
die
secta
;

anathematis
hceretici sc

sibi

arrogare,

sed

magistratus

afTecil.

illi
,

subjicere in ea rc detrcctarunt.

52. Hseresis
erroribiis.

clam serpebat, cum plures novarum opinionum audiendarum curiosa prurigine incitali, pestiferos
h?eresis Calviniana

In Gallia

Calviniana Galliam implet suis

Cscterum infelicissima illius secta latissimc propagari coepit, cujus sequaces fuisse dcteriores paganis probat Guillelmus Rossbbus Vastum, inquit, blasphemianim pelagus est,
:
<(

Hicreticorum libros, ac novas Calvini ha;resiarclia)

institutiones

lectitarent,
illecti,

ac mellita^ elo-

(luentiffi

lcnocinio

impia simul venena,

(juibus conspersa; erant, haurirent, de quibus factus certior Pontifex, Senonensem arcliicj)i-

quo longius in co (]uis fuerit provectus, eo niajorem atheismi altitudinem et ahyssum deprehendet . Etinfra " f^vangelici, quibus pcrsuasissimum csse debcbat primilivam Ecclc'
ct
:

scopum admonuit,
in eos

ut implorato regio auxilio.

qui
-

liujusmodi venenatos libros tene-

rcnt, aut vendcrcnt vel

cmcrcnl acriter animad-

verteret

Vcnerabili fratri Francisco archiepiscopo

Senonensi.
'

Vcncrabilis frater.

Cum

cn^lcras virtules

siam, quasi Christo ct Apostolis proximam sanctissima vcrissimaquc fide pra>ditam fuisse, Lucifcriana superbia eam aspcrnantur, ct singuli hicretici, Calvinus cum suis polissimum, in (]uil)us primitiva Ecclesia ab eorum placitis discedit, in iis primitivam Ecdcsiam totam igiiorantiic et stuiiiditatis damiiare non vcrentur. Si (|uis cos premat auctoritalc non unius,
scd

tuas sa-pc ac merito laudavimus,


illam, (|uod
tii

tum pra'cipue

omuiuin
:

simplieitcr

Ecdesiic

primitivfe

tanqiiam bonus pastor et diligcns, clamorem audiciis ululantium luporum, tiiam dio-cesim tiias^iuc caiilas hactenus ita custodivisti, ul iidem Iiipi rabicm Lutlicran.-c
hicrcsis

Palrum, ut jirobct Purgatorium, ct jircces pro Dclunctis Scimus, inquiunt, fuisse vetustissimam Ecclesia> consuetudincm, canKiue Patrcs
Apostolis tradentibus ascribere, scd (juierimus, Niim iii co recte fecorunt ? .Verium contra scnticiitein,

inferentcs,

illas

intrarc

oves(|uc

tibi

commissas laccrarc nc(|uiverint, de (|un pliirimum gaudcmus, ul dcbemus, tam Dei omnipo'

ha-reticum judicaruiit, sed immcrito

Lud. Guicc. iD Com.

'

KspenCiTUs in

lib.

de ndoral. Kucliar. Jacobus Lanlga-us in Vila

l"aul. 111. lib. bicv. aii. viii. p.

oj5.

Calvini. Guill. Hosstcus p. 215.

PATLI
Si dicas,

iri

ANNUS

1).

CHRISTI 1542.
geiii

25
' :

iidem aiiiirohariint sacrilicium, ctPropiictarum oraculis tancjuam Clirislianre fidei arliculum asfruxerunt Ita quidem (aiunl) sed
:

scctatoribus judicium

Vixenim,
qui
fidei
:

in-

corum decimus quis(jue rifatem ad exfremum usque


quit,
fere ad corrupteJas

est,

pu-

relinet

omnes

tamen

in

ea magis ijJtnoscendum esl

eorum

inscitia', et

sepeliendum dedecus , (juam [)ra?dicanda aucloritas, aut ei conlidendum. Si ad pnMiilentiam pro peccatis agendam,
diirnos salislactionis fructus

degenerunf, et a magistris licenfiaMlelusi propiianescunt (hoc esf, evadunt Afliei) et quamvis pra-clarum Evangciii zelum
simulant,
si

tainen inlus excutias, reperies ple-

et

edendos ejus,

dem Ecclesia? exemplo et doctrina ali(|uem vohiptuarium ex lioc grege discipulum adliortaris, respondet ut aMagistro suo instiluilur Parum me movent quiP in veterum scriptis de satisfaclione passim occurrunf. Video quidem
'

nos perfidia, fraudibus et dolis . Dislinguit Calvinus hoc genus Evangelicorum in duas sectas, sed adeo late patentes, ut sub earum altera longe maxima Protestantium
pars comprehendatur. Sic enim illc Hominis animam alii a morte ad judicii usque diem, quo
:

corum nonnuUos (dicam simpliciler) omnes fcre, quorum libri extant, liac in partc lapsos esse, aut nimium aspere et dure loculos. Neque
vcro cxcusari ullo pacto potest immodica veterum austerifas . Si Quadragesima> salfem paucis

somno suo

expergefiat

sine

memoria, sinc

sensu dormire pufant. Alii nihil minus quam substantiam esse volunt, sed vim dumtaxat vita?, qua> ex spiritu, arferie aut
intelligentia, sine

pulmonum

agitatione ducitur, et ideo


et

cum

cor-

sepfimanis acriore jejunio corporis lasciviam reprimendam esse, si sacerdotibus a conquo plenius Dci cultui jupio abstinendum precibusquc incumbant, dispufas, tota primi,

pore interire

homo nem quam

evanescere fingunt, donec totus suscitetur . Utrosque autcm ad opiniolatissime

disseminandam
ut

summo
cum

tiva Ecclesia utique

horum

suflragante

Fate-

mur, inquiunt

-,

tunc invaluisse superstifiosam

QuadragesimcB obscrvationem, qua et vulgus exiniium aliquod se prgestare Deo existimabat,


et

Luthero Pontificiam de Purgatorio et Sanctorum invocatione docfrinam a fundamentis convelidem Calvinus in eodem loco testalerent
studio elaborasse,
,

eam ob causam,

pastores

imilatione, sed

eam commendabant pro sancta Dei mera fuit cacozelia, et supersti-

qui etiam recte monet, hos, etiamsi verbotamen et rum forma multum discrepare
tur,
,

alterum de conjugio Saccrdotibus interdicto % factum est mera tyranlionis plena , illud vero

nide, et fanatici

homines erant

illi

Concilii

ccelibatum sacerdotibus iniponere volebant. ."ii. Addit idem auctor de Calvinistarum erroribus '. VI plurimi animam mortalem esse summa confentione urgent, et ea fide innumeros Evangelicorum greges inficiunt, una tamen ad 'empus breve addunt eamdem animam cum corpore olim resuscitandam, utextremo judicio sisfatur ita plurimi rursus tofam eam Catholicorum de Kesurrrectione fidem ridiculam et papisticani esse concionantur, nec quidquam tale unquam expecfandum, figurisque et metaplioris solito Frotestantium more ludenles, illas ipsas suorum catervas ad explodendam penifus resurrecfionis fidem promovent, id quod inge Hodie, inquit, nuc fatetur Petrus Martyr emcrserunt Libertini, qui corporis Resurrectionem derident, et Scripturas conantur eludere, quasi loqUantur de resurrectione animorum, qui cum mortui essent peccato, per Christum et fidem in eum vifa; restituuntur. j\eque dici
Nicffini patres, qui
:
'"

quidcm omni autem sensu et intelligenre non minus quam posteriores eamdem interficere et e.xtinguere, cum sensum ct intelligentiam eripiunt, in qua posita est anima? vis tota et encrgia. Hoc enim si sustuleris, anima non magis eo nomine vocanda est, quam corpus organicum illud quod mortuum est, et
priores
,

qui
,

animam

vivere

vcrbo

largiuntur tia privant

incineres dissolutum.

Ochinus Capucinontm Gencralis ah EcSerpere etiam in ipsa Italia animadversa est ha>resis, adeo ut non laici modo, sed eliam religiosi impietate Lutherana pollue56.

clesia dcficit.

quod maximum piis onmibus stiiporem et offendiculum atfulit, Ochinus magislcr supremus Capuccinorum Ordinis pietatis laude
rentur, et

ad Zuinglianos turpissime transhoc anno, ut narrat Petrus Paulus Guallerius -. Inprincipio (inquil) Septembris fratcr Bernardinus de Senis generalis congregationis Cappuccinorum, qui diu sanctissinicE vita' haflorentissimi
fugit

bitus
fuisse

fuit,

discessit ex Italia, et profectus est

Genevam ad Lutheranos; causam ambiliouem


puto

ferunt, speque sua

prensasse illum cardinalatum deturbatum ad famani ex

potest

quam

facile

inhjcreant hi sermones in

auribus infirmiorum fratrum, ct tamcn resurrectionis articulo sublato, cuncta nostr;v fidei mysteria funditus evertunfur .
o5.
'

impietate consectandam se prostrasse. Hic itaque dum in Draconcm versus sub Agni veste ha^resim Venetis ac Neapolitanis,
Ecclesiasfica abusus eloquentia, instillaret, Ca-

Nec dissimile
1.

est

Cahini de sui Evan1.

jetanus Thyena!us, Theatinorum Ordinis insti Guill. Hoss. p. 191. Calviii. in II Epist. Pet. c. ii. n. 2. Ross. p. 221. Calviu. iu Psycopainicliia p. 2. Pclrus Paulus.

Calvin. Inst.

ui.

c. 12.

20.
I

c.

4.

38.

' Ib.

g 23.
l.i.

iv. c. 22.

R.

'

Guil. lioss. p. 212.

Ib.
^

1.

iv.

Giiill-"

Pelrus

Gual.

Marljr. ia

Cor. cap.

ler. in Diario.

ANK.

TOMUS

-XXXIII.

IUYN.

.\IV.

2G
tiilor

PAULI

III

ANNUS

9.

CHRISTI 1542.
Et infra
Ubi tu ipse, qui praedicabas non furaiidum, furaris, qui nou moechandum, mwcharis? qui aboininabaris idoluin, sacrilegium facis? ubi lu ipse Magister, toluin id operis destituis, quod ante docebas? quis dabit cajjiti meo
:

', qiii nomiiio Saiictoruin fastos ornavit, de pro Cliristo munerc exploratoris functus perfidi Lypocritae improbitate cardinalem Tlieatinum, qui sacro inquisitiouis oflicio prccerat,
,

admouuit, a quo
liieresiarcha (ue

in jus vocatus, mox impius credere enim aliis litBretico-

aquam

et

oculis fontem lacryinarum, ut nocle

rum
slra

signiferis videretur)
conllavit,

nova liaereseon mon-

luereticorum oras perfugit, ac Italiam iinportuno impietatis monstro liberavit. Audita fuga Ocliini et defectione, Carafa cardinalis qui in Pontificatu Pauli IV nomen accepit, pareneticam ad euin scripsit Epistolain. Cujus partem bic repetere operaj pretium du.vimus
projecta larva, in
,
:

baculum Ecclesia; conmagistruin obcoecatum, pastorem in lupum conversum, sapienlem patrem in reprobum sensum coininulatum, Christi prtcconem diaboluin eflectum ? Uuis inagnum suscitelSamuclein? Uuis proferat Evangelicum patrem, qui a ineretricibus revertentem prodigum lilium
lleam, ut luce plorem
fractuin,

recipiat
et dicas

'!

si

forte surgas, si forte ad

eum redeas,
coram
te.

Uuid
te

Uuis

inealem venit, Bernardine? Domiui malus velut reprobum | olun


tibi

in

Pater, peccavi in Ccelum et

An non

tibi

melius existimas reverti ad patrem


gcuitricis luic, ubi

Israeliticum regein arripuit Spiritus Fater mi, Pater mi, currus Israei et auriga ejus, quem paulo ante, quasi in spirilu et virtute ElicC
.'

tuuin, ad

domum
quam
iu

abundas

ascendentem mirabamur

cum
cifer,

in Cojlum, quid modo curribus et equis 1'iiaraouis descendentem

dolemus
qui

in

infernum

Uuomodo

cecidisti,

Lu-

longinqua adeo regione pasceiis porcos, inori? Uuid tibi in barbaris gentibus ? quid tibi cum novcrca ? Agnosce ubera qua; te lactaverunt, agnosce vocein vocantis, vocem explorantis, vocem in Khaina, vocein ab
panibus,
excelso clamantis
similare caprex
:

mane

oriebaris? Quid orbalum luge-

Uevertere, dilecte mi, et as-

mus et sterilem, quein innumerabiliuin videbamus patrem iLetantem liliorum? delire senexl
quis
cisti,

muntes
te

Betliel.

hinmiloque cervorum super Vocat le lioinanus Poutilex, vocat

te

fascinavit, ut

allerum

tibi

conlingeres

Cbrislum,

quem

a Catbolica Ecclesia non didituu;

capulEccIesia;, luhil adhuc coinmiiiatur, viin uullaiu intenlal. Tu ad vocautis vocem uuditalis
tua;

ut te ad aliud couverteres

quod ab uberibus matris

non
!

EvangeUum, suxisli ? Ab

conscius

te

abscondis

? etc. llaic

eleganter

fortilerque cardiualis Theatinus, at

obhrinatum

eras iu oculis omniuin, si in ocuparvus esse voiuisses Consartus lile saccus tuus rudis rubentes piieos et 1'outilicum mitbras superabat. Scribis enim in illis tuis praiclaris qu;c vulgo circumferuntur apologelis tuis

quam magnus

Lutherauo adamaute Ochiui peclus pervadere

miuime
57.

potuit.

Armcni

fidci Catliolicx

ticis litteris,

Lactenus

te

Christiauo populo ve:

latum Cbristum

deinceps vero veruin illum, ac libertum i^roducturum te comminaris. Uuid est quod Io(jueris, Pater? An noh
i)ricdicasse

mia/n profitentur. At dum iinpius Ochinus dehcit a hde Catholica, Arnieni eain magnihce sunl professi ut Acta cardiualilii senalus testantur iu quo cardinalis Burgensis relalor legit exemplar quaruindam litterarum fratrum
; ,

exemplum

exi-

el laicoruui S. iMariie
tatis

Omnium-Sanctorum

ci\i-

vides tuis
.Vn

te teneri te

laqueis, tuis pedicis irretiri?

Nozovanensis iu Armenia, quarum


:

teiior

putas

impune jamdudum Christiano

po-

talis est

pulo illudcre potuisse, qui Antichristum pro


(^hristo pricdicaveris,

lu iNominc

Unigeniti

Filii

Dei

qui sua

qui Pharisaicum fermen-

gratia ct miseratione de Virgine nasci dignalus


est.

tum pro

sacra doctrina, qui

pharmacum pro

vero lacte propinaveris? Siccine simplicem gregein infecisti? Siccinc innocentes oves carnilex

sloli iiuis

Aniio Doinini muxlii, in dicB. Andreiu Apocongregati, paler beatissime, nos, (|ui su-

oves vestr;e et provinciie in spiritualibus

sermonum tuorum
Iraxisti?

lenocinio ad lanienam at-

subjcctaj vestra; sanctitati, vos


slruiu cstis, et in sieculo
iios

El quain fidem tibi |)osthac adliiben-

autem caput noomnibus supcrior, et

dam

spcrare [jossis, qui impiissiinis mendaciis auditores tuos seduxeris? Uui tamdiu divinum

verbum adulteraveris? Vides ad quod saxum impingis. Attende quam male tibi non constas,
(|uam periculose te ipsuin mutas. Si vcrilatcm libi cssc constabat ajmd Lutherum, si Petrum et Paulum eorum(|ue Ecclesiic successores iioii rccte videhas ambulare in sinccritate Evangclii,
quic in populis pra-dicabas, iion sccuiidiim Calholicam lidein esse scicbas, ciir lamdiu sisi

sub vestrie sanctitatis obedientia. Vos vero cadestcm polestatciu habetis, et gratiam a Deo ad regenduiu luundum et angelos cadesles in
societate vestra, et estis priiici[ies totius Ecclcsi;e, et

caput capiluiu, et priucipes pr;eIaloruin


vicarius Christi
iii

tolius luuiidi, et cstis

omni

loco,

ubi lidcm ejus

duodecim

.Vpostoli pr;edi-

ad ciijus
stiaiii

cavcrunl, et vos vcraiu ct rectam relinetis lidem, Scdem oiuncs lideles et Catliolici i;iiriconcurruiit, ot cslis

omniuiu
cl

ketitia

et

luisti ?

Cur Dei vcrilatcm


GastaW.
in Vila

in juslitia dctinuisli

..

exullalio; qui (|ueiuadmoduin

dc vino dicitur,
estis verus siic-

corda
'

hominum
l'elri,

lictilicatis,
(|ui

Jo. Baplisla

B. Cajetaiii

c. 6.

ccssor S.

muiulum universum maiiu

PAULI
continetis, et

III

ANNUS

10.

CHRISTI 1543.
vcstra'

27
sancti

cjuodcumque

lif,^atis

et solviiis in

tribuent sanctitati

Dei

Apostoli
a ([uibus

terra ligatiini siniiliter ct solutiim erit in coelis,


et estis

Petrus et Paulus.
<<

funilamcnlnm

totius Ecclcsi.T Dei.


in

paipse

Nos infidelibus subjecti sunius,

ter sancte,

qucm mundus
frater

partihus nostris

jam

electus captus et catenalus est, etin

non cognoscit, nos


salis,

Andreas \icarius Ca-

vinculis et catena per

qua' dicitur Corancli, et subprovincialis totius Provineia?Armenorum Catho-

seu viliw,

novem menses habitus, undc ut ipsum redimeremus, paramenta Ecclesia? et cali-ces et

cruccs vcndere coacti

sumus

fratcr Azarias prior Vill;e Sahonis, iicorum fraler Joannes prior Abarrenor, frater Joannes prior Cascasini, frater Joannes Abharecundis,
,

et ila

frater Zacharias

prior Salitach,

fraler

Thomas

redemimus, et venit in sanctam civifatem vestram. Nunc autem sanctitas veslra tantum boni ipsi contribuat, (|uantum illi Deusin mentem dederit, etillc qui scritrecentis aureis

cum

prior (>arna,

Petrus prior dc Ganza, omnes illi Christiani Catholici et fratres Ordinis pra^dicatoruni S. Dominici, subjecti et filii obefrater

Joannes

dientissimi sanctilatis vestrs, parati ad

omnia

pedes sanclilalis vestra' fraler Abbarevendis supranominatus filius Cosigian . Quibus perlectissanctitas sua contirniavit dictam electionem de dicta Ecclesia Napsit osculatur

exequenda. EtPetrusde Gianck, Petrus Joannes de Sabonis, Mirans Abbarener, Saphar de CascaPutach de Carva, sini, Acciech Abbarevendi Agabech Salitach, Silvan de Gan laici omnes, et capita seu priores villarum suprascriptarum
,

zovcnsi vacante perobitum Gregorii


id est,

filii

Azator,

Deodati, et providit de persona dicti Be-

nedicti.

est

Auctus 58. Auctus cardmaUum senatus. hoc anno cardinalium senatus a Paulo III, ut
' :

omnes

tilii.

patersancfe, mortuus est episcopusnoster, etaliuni pastorem etcaputloco cjus cupimus substitui nobis. Conferentes autem inler
nos, invenimus virum idoneum, fratrem videlicet Benedictum filium Boerzati de Nascioban

II Junii mdxlii, referunt Acta Consistorialia assumpsit in S. R. E. presbyteros cardinales

Ordinis S. Dominici, qucm adire fecimus regionem et Urbem vestram, quem elegimus in epi-

scopum nostrum
nominati,
die videlicet et

post

biennium a morte
:

prae-

et pra^dicti

Nazovensis episcopi nostri,

RR. DD. Jo. Episcopum Mutinensem, Marcellum Cresccntium episcopum Marsicanum, Joannem Vincenlium de Aquaviva episcopum Melpliitanum, et Pompeium Cecium episcopum Nepesinum, Robertum Puccium episcopum Pistoriensem, necnon religiosos viros Thomam Badiam magistrum Sacri Palalii, et Gregorium Cortesium Ordinis S. Benedicti. XXI, contulit titulos
reverendissimo domino cardinali Crescentio tit. SS. Joannis et Pauli, reverendissimo domino de Aquaviva tit. S. Martini in Montibus, reverendissimo D. Cecio tit. S. Cyriaci in Thermis,
Achillei,
tit.

pater sancte, anno supradictis papa Paule, conservet vos Deus omnipotens, et

S.

Petrus

et

Paulus,

et

omnes
est

sancti coelestis cu-

ri, et ita

commendatum habeat vestra

sanctitas

eleclum nostrum, qui

bonus et Catholicus Christianus, qui nequeLatinam loqui linguam, neque Italicam novit, unde compatiatur eadem sanctitas vestra. pater sancte, quidquid boni
facietis

reverendissimo D. Puccio tit. SS. Nerei et reverendissimo domino Sac. Palatii


S. Silvestri .

huic

fratri

Benedicto electo nostro, re-

'

Ms. card. Spadffi

to.

cxxxiil. p. 414.

PAULI

III

ANNUS

10,

CHRISTI 1543.

I.

stoUcis
tes

Jmperatoris oratores coram leqatis Apoexpommt quibus de caiisis Csesaris cUense conferre

TrirJpnto discedere cogantur.

Anno

partu

ad ConciUum

non

possint, et ipsi

Yirginis quingentesimo, Indictione prima, afflicta maxime est res Christiana, Cfflsare et Gallo

28

PAULI

III

AXXUS

10.

CHRISTI 1543.

in iiuituum exitium bella gcreutibus, tiscreticis in Catliolicos

auctoritate Conciliorum, singulorunniue ordi-

omni dolo

et vi

grassautibus, Soly-

maiiiio
jrnanlc,

in

lluntraria Cliristianas
et aliis

quibus malis

urbcs expugravioribus impcn-

num ad illa officia, et quam exacte ab omnibus vere Catholicis observanda sint, diccre instituercmus, quod viderelur causa' ratio cxposcerc,
nisi

(lentibus ut occurreret Pontifex,

omni studio
;

et

contentione Concilium OEcumenicum, jam ante Tridenti indictum, celebrare annisus est quBe ut sint gesta.ex ipsis Goncilii Actis nitide asse-

tione

apud vos ageremus, quibus ista multa Icclongoque rerum usu sunt quam notissima. Hoc autem dicemus, si unquam, nunc

remus

'

appli Die VIII mcnsis Januarii mdxi,iii cucrunt Tridcnlum tres oratores Caroli V impe,

ratoris, videlicet illustres et reverendi doinini Nicolaus Perenottus dominus a Granvela, Antonius Perenottus episcopus Atrebatensis, et Di-

maxime Concilii celebrationem necessariam esse; neque htcc res explicationis enarratione opus habet, aut perspicuis argumentis celebranda est, cum nemo sit, proh dolor! qui aperte nimis id non intelligat (si modo priidenter expendere velit) quain infirma sit respublica
certe

Christiana,

quam

dissidioreligionis labefactata,

dacus a Mendoza . Venere illi in legatorum ApostoIicK Sedis


liabitaque oratione de Concilii celebrandinecessitatc pro hceresi comprimenda cl morum puritate restituenda, attulere causas,

conspectum

ob quas Carolus V difricillimo a Gallo rege appetitus bello accedere non posset, utque ipsi ob paratas
sissent
;

sibi a

Galiis insidias tardius acces-

sit exposita, Turcis ac Mauris assiduis illam pra-Iiis infestantibiis, accedente ad exlremum illud malum el controversia inreligione, bello intra hujus viscera ab iino e potentissimis ejus principibus renovato pluribus locis uno fere tempore, et non alieno, in quo ad propulsandos fidei nostra; hostes. tcrra mariqueexcrcitus parabantur. Nciiue mul-

et suis perpetuis

hostibus

tlagranle

vero atrocissimo bello,

in

tis

verbis referendi onus nobis

sumimus, (luam
et cele-

quo Gallus Turcas auxiliares


scilicet se conferre

exciret, praisules

sollicita

cura

contiiuio^iue

labore et studio,

Hisi^ani, vel alios Citsaris clientes ad

Concilium non posse, excusarunt. De quibus confecta ha;c publica documenta extanl
:

summisque

officiis Concilii indiclionem brationem Ca>sarea m;ijestas pefiverit,

cum

et

tate

In nomine Domini. Amen. Anno a XativiDomini nostri .lesu Christi mdxliii, IndicI,

tione

iu Christo patris et

die ix Janiiarii, Pontificatus sanctissimi domini nostri D. Pauli di-

sanctissimo domino nostro et sacrosancto collegio isla cognita sint, ct a freiiuentibus ad hoc susceptis profcctionibus Romam et ad alia Italiae loca, ad Suam Sanctitatem et Clemenfcm prffidecessorem ex continua ministrorum et oratorum, hujus petitionis amplissimiim testi,

vina providentia papa; III anno ix, existcntibus reverendissimis in Christo patribus ct dominis
Pctro Paulo S. Balbina;, Joanne S. Vitalis
byteris, ct
[)res-

Heginaldo
E.

S. Marite in

Cosmedin

dia-

cono

S. R.

cardinalibus, ac sancta; Aposto-

licK Sedis et j^raulicti sanctissimi domini nostri papffi ad OEcumenicum Concilium pcr suam Sanctitatcm in liac civitate Tridentina ad sedan-

monium sumi possit. Quare sermoncm luic convertemus, ut a nohis intelligatis, suam majcstatem, qu;TP tam studiose Concilium semper cxpetivit hactenus niinc maximc illiiis celcbrationcm, primisque votis, optare, per qiiam discordia religionis componatur, et sit iitilis
,

rciiublica; Ciirisliana;,

cum
gravi

intelligat niillo alio

das hmrcses anno superiori indictum de lalere


in ifdibus sive liospitio pr;rdicti revercndissimi S. BalbiniB in aula rcdium, in (|ua aderant nonnulli proceres et nobiles, comparuerunt ibidcm illustres et revcrcndissimi C;csarci oratores, videlicet illuslris dominus Nicole"-atis,

morbo possc illain rcformatione quoqiio oiuis essc, quam Sua Sancfitas frequcntcr oblulit ct promisit, ct pro qua Ca'sarca majestas tolics ct ]n'oprio etordinum sacrosancti imperii nominc institit, iit pro rc necessaria, et sine qiia, ne(|ue prretcrito malo mederi, neque, ne in priora
pharmaco ab hoc tam
convalesccre
;

scit et

laus Percnottus, cpiscopus Atrebatensis, et illtistris dominus Didacusa Mcndoza ad Conciliiim

incidamiis, iiUa rationc vitarc


tibi,

possumus
,

qiiod

hiijusmodi per screnissimum et invictissimiini principem Carolum V Uomanoruin impcriilorem scmpcr .\ugustum, etc. specialiter dcputati dirigcntes sua vcrba ad pr;cdictos cardinales,
lociili

rcvcrendissime cardinalis Moronc cxpericntia probiilum cxistimo. 11 aiitcm dc cclcbratione Concilii


liis

privmissis agamiis, ciipi-

inus mcinoriai vcstrai succurrcre, ne repclitione


sit opiis,

ca quic

siia

majestas superioribiis

sunt pcr voccm et

organum

dicti

rcve:

comitiis impcrialibus Riitisboniv habilis revc-

rcndissimi domiiii Atrebalcnsis, in liicc verba 2. Prolixa orationc miillis(|uc vcrbis nobis opus essel, rcvercndissimi amplissimiiiuc paires,
si

rcndissimo (luoiidam cardinali Contarcno, libi rcvciidissimo Moroiio, liinc Siut Sanclilatis nuiitio

respondcrit, ciim uli(|uc

illi

cxplicuissclis,

de originc, inslitiitionc, lorma, atqiie

slaliiissc Siiiim Sanctilatciii celcbrandiiin (lEcu-

mcnicum
'

Conciliiim indiccre, ncque ea vobis


indictionis, ct privatas

AnRcl.

Massarcl. in Diarlo Concil. Trid.

M9.

arcti.

Val.

cxcidissc puto, qu;c sua m;ijcslas respondil dic


9ii;n.

nuiD. 3218. p. G5.

XXV .Vugusli ad Bullas

PAULr
litteras suii> Sanctitatis, quilxis
C.oncilii
liic

irr

annus

10.

CHRrsTr 1543.
istuc
,

29

iili

iiKiictionom

venire,

celebrandi

si;,niificavit.
si

Saiictitas intclligere

polcst,

sua conjnnixat ciim


iis

Kx

mcnto
siimus

facile deberemus, eodein arguquo pro Sua; Majestatis excusatione

usi, bello scilicct

impedilos fuisso nulla

opcrihus (llligentem Concilii pctitionem, qua sil sua majestas voluntate, et (|na2 in jijenere dicta scriplave fuere, huc pertinere, ut revera etcum fructu cclebretur. Ne autem sua majestas, earum, quibus iniporiali et regio officio
obligata est,

fido relicta lilteris, quibiis sine poriculo transi-

tus olim concedobatur. (Ainniue terra luta


fiierit,

profecto ininus certe


iis,

mare

non non solum

enim ab
sunt,

quos bellum movisse diximus, sed

a Turcis quoque, et aliis qui a fide nostra alieni

quidquam

pra?termitteret
tribus,
et

dato

amplissimo maudato nobis


Marcliioni de Anguillara, qui

illustri

apud Suam San-

ctitatem sua; majestatis oratorem agit, singulisjussit, ut ejus nomine adessemus, absentiam, quodque neminem hactenus miserit, excusaremus diligentem pra^terea navaremus operam in his, qu;p ad ipsius Concilii cum fructu celebialionem, pietatem, Ecclesi;c unionem, fidei atque religionis stabilimen-

quc nostrum
illius

cavendum erat, cum illi publice minarenhos in perniciein sui majestatis et regnorum ejus esse venturos. Unid aulem lenlatum fucrit, et quid voluntate designatum fiducia ex|)ectationis luijus advcntus, noverunt omnes,
tur,

ne(]ue tutclir, quain sanctissimi indicti Concilii

auctoritas pr;T?bere debuerat, ulla rationo fidcn-

dum
vela

fuit, id

enim
,

res ipsa docuit,

nam

etsi

in-

tellexissent Galli a Ca?sarea majcstate D. Cran-

missum

luin et reipublica; Cliristianffi tinere videbuntur. >'on


in

commodum peradmodum laborabimus

interesset,

ut huic Concilio nomine ejus tamen ut illum interciperent, viginti

excusanda sua majestate quod non intersit existimamus enim liuic parti satisfactum per

duas triremes, et aliquot naves Turcicas longas minores sive Liburnicas instruxerunt, itaque
transfretationem necessario distulimus, ut coaclis majoribus viribus sino periculo navigaremus.Hffic certe inagislegitima excusatio nostr;p

quasad Suam Sanclilatem scriptas duximus. Quis eniin non intelligit, motum illi bellum tot locis uno tempore, et in quo nimis
eas litteras,

mora^,
aliis
cilii

ne quid pejus prieter occasionem hoc loco dicamus, ab omni jure divino et huinano, servata est ratio, excusare debere ? Ha;c autein omnibus Christiani orbis ordinibus nota, Suae vero Sanctitati notissima putamus quod sit tunc motum bellum cum indictum Concilium, ob idque cognoscere potest legitimum impedimeiitum, durn illa, et resistendo et conatus hosalieiia,
,

quam cum vellemus secundum quam judicandum perinittimus, sintne ad Conutilem celebrationem
si

admodum

animati,

reprimendo fuit occupata. Nostis quoque, reverendissimi ainplissimique patres non deesse, quae illuin nunc e suis regionibus non patiantur egredi, duin provide illi sua munienda sinl, ne proximo anno ita invadatur, ut supetiuin
,

riore,

sua majestas ageret, ut terra inacommuni vero Christianorum inimico operam, cuin tam sancta occupatio tutam illam ab omni invasione reddere deberet, pra;ter inducias, opera etmaxiino cum labore sanctissimi domini nostri fojdere
id

cum

rique, se suasque copias

adjunganturalia,dequibus Sua Sanctitas frequenter fuit admonita, et ea vos non latere existimamus. Expectabat etiam sua majestas, ut ingenue id, quod res est, profiteainur, explicationem nonnullorum a sanctissimo D. N. de quibus scripserat, qu;c videbantur a sua majestate prius expedienda esse, quam quisquam huc ab illo mitteretur; illis etsi responsum non est, tainen ne suis partibus argui posset, multum sibi pollicens de opinione, quam de sua Sanctitate concepit, sperans illam officium suum impleturam, nos huc mittere voluit. Dabimus et apertius testimonium Caesarea? voluntatis, poUiceinur illain, quod sape coram per litteras suosque ministros obtulit, adfulurain, nisi prater voluntatem suam impediatur. Si tamen hujus Concilii celebratio ita instituaqui ista perpetrant,
tur, ut res

partas,

dum
sancti

quibus tanta auctoritate firmatis fidenvidebatur. Accedit quod ordines sacro,

tam sancta Suse Majestatis praesentia

iinperii invasuro tum significaverunt constiluisse se (necessitate ad id cogente) conjunctis viribus cum sua majcslate et Sanctitatis Su;o auxiliis, aliorumque ordinum Christiana>

reipublicae,qui rein tam sanctam juvre vellent, Turcas ex Hiingaria pellere, petiveruntque, ut sccundum ea, quip tam magnifice per suas litauxiliares ex suis copias mitnec saltem ne quid occupalis illis in nostro orbe moveret, quam petitioncm ita contempsit, ut mox huic contraria molitus sit. Cceterum, si quis nobis objiciat, quod serius venerimus, dicatque debuisse nos, aut alios, impeteret,
leras obtulcrat,

debeat promoveri, lum etiam prwsules missurain, eosque, qui celebrando Concilio e suis regionibus interesse debent, modo illis tuto accedere liceat, quod profecto hacteuus non licuit, fractis crudeliter in hac novissima invasione regnorum suoe majestatislegibus contra eos qui immunes a vi bellica esse debuerant quamobrem sua majestas nobis cominisit, ut illos excusaremus, et illorum nomine significaremus, paratissimos seinper futuros, ut suo officio satisfaciant. Tt autem absolvamus, paucis;

que, quae dicturi eramus, concludantiir, venimus, reverendissimi amplissimique Patres, ina-

xima qua

id fieri

potuit celeritate,

habemus

ratore legitiine occupato, ejus

nomine prius

sua majestate manclata amplissima, parati nunc

30
secundum
ea, ejiis

PAULI

III

ANNUS
et

10.

CHRISTI 1543.
aliis

noniine imperiali

regio

omnibus

melioribus modo,

via,

jure et

Cntliolico, et

ciarum ei brationem Conciiii videbuntur pertinere, ne quidquam praetermitlalur eorum, quae imperatoria et regia dignifas, tot(|ue provinciarum administratio et moderalio iilam obligat adjuvante Spiritu sancto Paracleto, qui et affliclam

nomine regnorum ejus et provinsubditarum, ad omnia c|UBe ad cele-

causa, quibus validius et efficacius possumus et debemus, solemniter facimus, consliluimus et ordinamus noslros veros, ccrtos, legitimos et
indubilatos oratores et mandatarios
el cuilibet
:

dantcs eis
facul-

ipsorum

in solidum,

amplam

lalcm
aiit

ct

poteslalem, ut ipsi qualuor, Ires, duo,

Ecclesiam suam
consolari et

rempublicam Christianam necessario pbarmaco recreari, et a


, ,

unus ipsorum, nomine nostro, in dicto Concomparere, in omnibus sessionibus noslrum locum, ut oralores et mandatarii
cilio universali

malis

quibus circumsepta est, liberare sua


bonitate
.

noslri habere, res et negotia religionis et fidei,


et alia

immensa
dignetur

et

inefJabiii

misericordia
loquendi,

qua^cumque

in prirdicto

Concilio traChri-

Quibus

diclis, etfine facto

ctanda, una
stianic
tariis

cum

aliis statibus reipublica'

petierunt leclionem fieri mandati Coesarei, vigore cujus dicebant se comparere. Quod qui-

eorumve
consultare

legatis, oraloribus et
,

mandailiisque

agere

et

tractare,

dem mandatum lectum


est, videlicet

fuit et illius

tenor

talis

Carolus V divina favente clementia Roimperator Augustus, ac Germania}, Hispaniarum, utriusque Sicilifp, Hierusalem, Hungariffi, Dalmalife, Croatiie etc. rex, arcbidux
3.

omnibusetper omnia adcsse, consilium, volum, decrelum nostro nominc dare, impartiri et interponere, aliaque omnia traclare, procurare,
agere, concludere et exerccre debeant et possint,

manorum

tionem

qua^ ad Dei gloriani, fidei unioncm, exaltaChristiance honorem et reipublica;


,

Austria?, Fiandriio, Tirolis etc.


et

Recognoscimus,

commodum

et

augumentum

perlinere,

ConciHo

notum

facinnis tenore pra?senlium universis.

Cuin primisvotis semper cxpetiverimus in publica administralione ita versari, ut voluntalem defuisse omnes ct studium nobis nunquam inteHigerent, tractandis iis rebus, qua? ad Reipublicffi Cbrislianffi, studio parlium et dissensionum in reUgione pa?ne labefaclatam instaurationem et salulem pertinerent, et ad reducendam illam et revocandam ad Christianam et firmam concordiam. Cujus rei ampiissimum dant testimonium suscepta jam tolies niagno cum sumplu summoque labore ad id itinera et quotidianie noslr<T actiones, quil)us

expedire visa fuerint, et qu;e nos ipsi agere, tractare et procurare posscmus, si praemissis omnibus et singulis personaliler interessemus,
etiamsi talia essent, quie mandatum cxigerent magis speciale quam priesentibus est expres-

sum ponentes idcirco priefalos oralores et mandatarios nostros, quoad priedicta, in locum et vicem personiP noslrie, promiltcnles in verbo noslro Ciesareo, noshabiluros ralum et gratum, quidquid per ipsos oratores et mandatarios nostros, aut tres, duos aut unum ipsorum ad modum pricnarratum, aclum, procuraluin et
;

iHum scopum

gestum

fucrit,

constituimus. Existimamus hoc tempore nol)is diligentem navandam operam, in quo beatissimus in Christo pater et dominus D. Paulus, divina providentia Pontifex Maximus, llniversale Concilium Tridenti kalend. Novembris proximis

barum tcstimonio
scriptarum,
XVIII

dolo et fraude penilus scmotis, lillerarum manu nostra subnostri

et sigilli

apposilione inuni-

larum. Dat. in civilate nostra Barchinonic die


Octobris
nostri xxii ct

anno Domini mdxlii imperii regnorum noslrorum xxvii.


,

celebrandum

indixit; cui intcresse

cupercmus,
i.

Caroi.i

i>.

et ipsi pra!senles

toloque conalu ea promovere, quip ad publicam utilitatem pertinere existima-

Perlecto eo

mandalo

'

dominus de Gran-

vela,
vit,

suo

et alioruin

oratoruni nomine, flagita-

rcmus. Sed cum priEsens rcrum slatus id non patiatur, decrevimus oralores nostros eo mittere, qui vices noslras gcrcrent. Hinc estI(]uod
nos confisi de probilate, pio'zeIo fidei, religionisque studio, morum integrilate et in tractandis rebus cxperientia et fidc illustrissimorum domiiii a et venerabilium Nicolai Peronolti Granvela consiliarii noslri supremi, rerum
status vicesgerentis ct oratoris nostri gcneralis ad (".crmaniam et Ilaliam, Don .loannis Fernan-

ut TabuIiP publicie coiificercntur,

compa-

ruisse ipsos

excusasse cur tardius venissen' ipsi, ac pricsules non possent accedere, scque ad ]niblicain rein Christianam tucndam augcndaiiKiue, el cclebrandam Synolegatis,
et

coram

diim ])aralissimos oblulisscnl, iii moto a rege Clnislianissimo bello distrabcrcnlur. X Januarii

MDXi.iii

significavit

Nicolaiis

(Jranvcllanus,

proximo dic ad Norimbcrgcnscm convcntum


l^rofeclurus, cardinali Moroiio religionis res in

dez Maiiri(iue/, Marcliionis Anguillara>, Antonii peronolti Episcopi Atrebalensis, et D. Didaci de

(lcrmania

in dics collabi,

Ralisboiiam rcccntcr

defecissc, in Lolaringia jccla loca dcscivisse, de


diiri,

Mclim

el alia

circum-

Mendoza

consiliiirioriim

noslrorum.

el devolo-

Relgio (|uo(]ue formiexcidcrcl, licct rcgina

rum

et fidelium dilccloriim, cosdcm conjiiiiclim et scparalim fecimiis, crcavimiis, constiliiimiis ct ordinavimiis, al(|ue cx nunc, lcnore priBsenlium, ex ccrla aiiimi nostri scicntia, cl

ne a Calholica

lide

'

Toni. X.
llalia.

ile

Concil. Ms.

iircli.

Val. sig. niini. :u;)'i.p. 11 ol 12.

Fa

PAULI
Aiariu pro

III

ANNUS

10.

CIIRISTI 1543.

31

omnem operam

ea provincia iii ofllcio conliiienda collocaret cuticta in exitiuni pronavideri; onincin tamen lal)orem pro Ra:

tisbona et Metis ad ofticium revocandis, apud Komanorum regem et Havariie principem, ct


Lolliaringia' duces, pro Bclgio apud reginam Mariam contulisse; imperatorem pietate Clirisliana excellere, nientemque optimam gerere se prajcipue Concilii promovendi causa missum, ac si jusseriat legati, Tridenti moraturum rediturum vero ex convenlu Norimber: :

bus imperii, ni decem et octo mensium flexu Concilium Generale aut nalioais (icrmanica; coaventum iniperialem Syaodus celebretur coactum iri, ia quo de religionis rebus deccrnatur; id vero lempus proximeeflhixurum, cum tamen nondum Conciliuin iaclioatum sil; Cranvellanum in Germaaiam prolicisci, ut (lcraianos ia coacordiaai redigat ad Turcarum (iallorumque molimina retuadeada viin facere Lutheraaos, ut coacioaatoribus suis prajdicandi Lu, :

redire a legato fuerit jussus) Concilium omnino necessarium, atque a Cicsare ab eo pr;esules ardentibus votis exambitum

gensi

(si

litteris

Hispani* delegatum
fuerint itinera
:

iri

ad Concilium,

si

tuta

ditluadeadieque baireseos facultas ilierismi coacedatur, aique utraque spccies laicis, conjugia vero sacerdotibus permittaatur at Poiiiifex promovendi Concilii siudio Cajsarem ex Hispaaia veaientem conveniredecrevit, ut illum
:

regem captum detinere indigne Valentinum arcliiepiscopum, cum maxima Sedis Apostolica' et Clinstiana; religioais episcopis Callis liberi commeatus injuria syngrapliam datum iri, modo non alia, quam
Galliie
:

ad pacem cum Gallo llecterei. Ha!c pia celebraadi Coacilii studia cum stienue navata a
Poatilice accepisset

qux

spectant ad Concilium pertracteat

cardi-

nalem Moroaum optime conscium


Ecclesiaslica
ille

esse, quaatis

Sigismuadus Poloaia' rex, aon jam aaiplius verbis, sed operibus Lutlieranorum fingeaiium Pontilicem defugcre Concilium ei aversari, calumnias oblerere, cui respoadit Paulus, se pro
gratulatus Paulo est, illum
coaciliandis regibus,

precibus coaiitia imperii ursisseat Ca'sarem, ut discipliaa iastauraretur , utque

de ea restitueada
Poatifice egisset
:

tum Luca\ tum Ilom*


mirari,

ad C;esarem in Italiam accessiirum prolicisci decrevisse; rogavitque, ut Polonos prsesules ad Concilium Tridentinum
milteret.
6.

cum
si

auUum

Komai,
:

aulluai ia llalia elTectum opcris coasecutum


in

Impeditis militum copiis itineribus con-

Cermaaia reai perlicere aon [tosset, non ut non videri adiaodum alieauai a ratioae emendatis Romana! curia; corruplelis, se Con,

tinebant se in suis Ecclesiis episcopi, ne militari licentia spoliareatur,

ies

oppoaeret [mc dici ex suaiaii cultus in Sedem Apostolicam observantiseque oflicio. Questus etiam est de Galliae rege, qui Turca
cilio
;

ac Trideati iafrequeniteruin ad quos augeados Paulus Encyclicis litleris pra-sules ursit, ui ad Concilium se conferreni. Ne denique uUas pro
eraat ccetus,
,

concitato
in

regem Romanorum Germaaiamque

discrimen adduceret. Kespoasuai illi a legato est, instaurandaj discipliaae Ecclesiastica;navatam in Italia fuisse

congregando Concilio diligeniiai partes praetermiiteret Pontifex, Caisarem ac Ferdinandum regem vehemeaiissime ursii, ut praisulibusdarent imperia, ui prasentia sua Concilium cohonesiarent, ac publicam Ecclesi salulem (juibusvis
privaiis

anuo superiore, tum in Germania operaai Pontilicio aomiae principes vero Luttieranos Ec:

commodis ac
iri
,

periculis anteferrent

at

Caisar licei sentiret eegerrime episcopos Tridcnti

clesiasticis obstitisse,
lio

ne Ecclesiastica jurisdic-

congregatum

tamen

Pontificis

postulaiis

exerceretur, ac sacerdotes, ne emeadarentur,

assensii; nec dissensii Ferdinandus,

quem

ro-

suboraasse, ut deficereat ad Lutheranos; atque ideo Pontiticem restituendai disciplina; provinciam ad Concilium rejecisse, ut ex 1'ontificio

gaviiPaulus, ui pr;esules, qui convenius Norimbergenses adierani, impellerei ut ad Tri-

dentiaum Coacilium proficiscereniur.


7.

biplomate conslat. Cui subjecit Granvellanus, eripieadam Concilio occasionem novandarum rerum, atque adeo maculas prius eluendas.
0. Coiicilu co)i<jrefjandi stiidia strcnue navata a Paulo qui JJononia/n se confert ad invisendum imperatorem. Addunt Acta Caesa-

Coacepta! suat iisdeni senienliis

liiteraj

ad Ludovicuni Palatinum Rheni electorem, quo etiam argumento ium ad Ferdinandum, ei alios
principes, et archiepiscoi)os, et episcopos, ei

nobiles viros in Norimbergensi conventu con-

'

reos oratores Tridento recessisse,

cum
Iiis

ardente
celedeterriti

Truchses Baro

gravissimo bello dari

operam Coacilio

brando aon posse assererent. Non


suat legati

1'ontiticii a coeptis, sed ad cogenConcilium aaimos viresque obfiraiaruat, tum moauere Poatificem decretuai Norimbergaj conceptum fuisse ex formula decreti Ratisboaeasis, Ctesaremque pollicitum ordini-

dum

'

To. X. de Concil.

.Ms.

arch. Vat. sig. uuin. 3197. p. 13.

quas (3tho quibus significavii, tres legatos cardinalesTrideati consistere ad celebrandum Concilium, ad quod ut se conferrent peramanter contendit, ob lardiores eaim Germaaorum pra;sulum nioras, aliarum provinciarum lemotiorum prffisules haclenus retardaios fuisse. MisisseFerdinandumadindictumConcilium Tridentinum oratorem Franciscum e Castellonecnon Alto traduni ejusdem Concilii Acta
gregaios extant conceptae
liitera;
,

Walpurgensis

deiulit,

32

PAULI ni ANNUS
siios

10.

CHRISTI 1543.

Germanifc episcopos procuratores


decrevisse,

ad illud
opiscoiii

raretur, certior redditus,

sed

non adniissos, cum


in
i'e

imperatorem nou esse Bononiam aoccssurum, ut cum eo congrede-

suo

ipsi

munere

gravissima perfimgi dc-

retur, consilium in Consistorio a cardinalibus


pctiit, an esset consentaneum, ut se ad iinperatorem confcrret, cum ille Bononiam venire abnuisset, et decreverunt boc non decorum fore. Scd cum postea cardinalis Sadoletus, prius

berent.
8.

Peiliccre ])atcrrio sludio conatus ctiam

est

Pontifcx Hclvetiorum Zuinglianorum

pro-

ccres, ut

cum jam

ante postadversa

illa priciia,

quibus

a Calliolicis, qiios vi

opprimcre

affccta-

bnnt,fracti fuerant, consensissenf dissidiaomnia

de religione permittenda Concilio OEcumenico, decrctoriamque illius sententiam se cxcepturos spopondissent, redintegranda? vcteris concordicT

Bononiam venisset, cujus scntcntiam magni Ponlifcx facicbat, denuo res in consultationem adducla fuit, quam lamen contraclam
absens,
liac legc

tcmperarunt cardinalos,
ut Pontifex ad

uisi sjies

me-

liores cortiorcsque sanciendic pacis ostendercn-

occnsioni

praeclarissima!

non

deessent

tur

tum enim

imperatorcm

scque ad eos [latemo sinu complectcndos lissimum amanlissime exliil)uit.


9.

i^ara-

acccderct, sese
fuit

assensuros.

Conlraria auteni

sententia cardinalis Sadolcti; vidolicct ut

Interea Pontifex

Bononiam appulit pro


in

qua urbe XI Maii dcsignavit pro constituendis rebus Coucilii reverendiss. DD. decanum de Moiite GuiCa-sare

ineundo

cum

coUoquio,

diccionum, atqiie Crescenlium, et de SanctoSylvestro cardinales, quibus tres alios addidit, videlicet do Grimanis, de Sancta-Cruce, ct dc Cortesio. Et die xv in congregatione generali
reverendissimus Parisius legalus ad sacrum Concilium ex Tridento Bononiam se conferret pro rebus nonnullis cum eo communicandis, qua' ad Concilium spectabant. Promovcbat eo ardentius indicti Tridentini Concilii celebritalcm Pontifcx ', qiio Lutliorani
decrevit, ut

Pontifcx se ad imperatorem conferquare ejus rationibus auditis, Pontifex et etiam cardinalium collogium in ojus senlcntiam descenderunf. Scd audiamus ijisum cardinalcm loquentem in Epistola ad 1'aulum Sadoletum
ret,
:

omnimodc

Postridie,

qui fuit

se.ito

idus Junii, senatus

itcrum vocatus est; causaconvocandi fuit, quod cum superioribus dicbus fuissct de consilii sonfentia dccrelum, si Crcsar i$ononiam venire recusaret (properare enim dicebat, nec spatium liabcre longe ab ilinere dcclinandi) ut ne ullerius procederet Pontifex, scd vol illuni Bononirc
exciporet, vcl
si

id

non contingcrot, inappella-

tum

abire paterelur,

cum

tamen,
id

si

quid

in

grassabantur dolis, et omni contentione convcuticulum Cermanica" nationis cogcrc ambiebant, ut in eo cmentita restitucnda^ pristiuo nitori Ecclesia; specic rcligioncni turpissimc deformarcnt, cl Catliolicos ab Apostolicio Scdis obsequio divellerent vehemcntissimc vero illi a Concilio Tridentino ex omnium genlium epis:

congressu agendum
fuerat,

esset,

mittcndis nuntiis
ila

facile possel sarciri. Ralio

autcm

deccrnendi

quod videbatur

lioc dignitati et gravitati

Sedis Apostolica'

maxime non

coiiveniro, simul-

quc a-tatem

Pontificis })ergravem tot itineruni

cogcndo abliorrebant Catbolici vcio ob Ca^saris, Gallorum(|uc rcgis bclla Tridentum accedcre detrectabant. 10. Impcrator vero cxllisiiania disccssurus, ante omnia Pbilippum filium ejus nominis secundum agentcm scxtum dccimum tclatis annum, Ilispaniae regem appellaral, ct totius regni civitalum oratorcsilli sacramenlo obstrinxcral praifcceratiiuc illi ad rcgendos moros, molemque ncgoliorum tractandam Covos prudenlia singulari conspicuum militarc vcro copiarum imperium supremum Fcrdinando
copis
:

prcTCSulcs

laboribus objici non placebat; ergo, Iidbc eadein ipsa res iterum adducfa est in disccptalioncm, placerctnc ultra procedore, necnc ? Nam Cicsar quidcm ParniiC se ostendcrat cum Pontifice

libenter

convcnturum

liic

quiiuiue ante

me

rogati in sententia pristina mansorunt,

cum
irc

exccptiono lamcn, nisicerta spcs ali(|ua dc pacc


essot oblata, qua; iter suaderct,

tum onim

oportere censucrunt. Ego rogatus conlrariam scutciitiani dixi, dc valetudine et incolumitatc corporis ad Pontificis judicium rojcoi. Diguita-

tom

in

00 dixi positam,

si

quic utilia ot

com-

moda

rcipublica) Cliristiaiuo csscut, agorontur,

bauc uuam

mc

agiiosccre, noiiuo aliam praicr

Toleto, Albiu duci, coiitulcrat, feliciquc navigatione usus

cam uUam
tom.
siio

iu Ecclosiaslicis

Gcnuam

alfecto j;im

Maio applicuit.

(Iloo utiiiam consiliuiu


!)

bominibus dignilatam salubro Eodc-

Ad (juem liumanioribus olliciis prosc(|uoiuluin (ienuam primum a i'ontirice missus Aloxaiuior


Farncsius cardinalis,
rellus.
11. j\o>i.
iit

bcno porcipcrctur

Inquircre ccrlam

in

iis

reruni cvcntibus, (|uod siuo potosfati

spem Deus
;

referl

Angelus Massaulnntil

liononix,

ad (jumn acccdrrc

non csse noslrum, vcllc cl couari bona (luio in nobis essent, ad nos id portinero ino tamcn sporare, cum Ciosar^ot lcmpiis aiiiii,
roscrvasscl,
ct Poiililicis a'tatem

imperator, sed in castro


leni

ISu.rcti ta/idci jwssu/it

iniri co/hfjuia, rjua' niliil proficiunt.

Ciim

laboroiiKiuo conspcxissot,

aii-

babiltirum
ooiisilia, si

illiim olTioii

rafioncm,

ot

ad

|)aois

hoc codem teniporc Bononiic

i'onlilex

mo-

<

Ms. card. Spadx sig. nuni. 133.

non |)romptc ((|uod lamon ipsiim a taiito Poiitilicc oxpcotandum noii cssel) attamon inductum pudoris stimulis facilius de sc pcrac-

PAULI
turiiMi
iii

Iir

ANNUS
ul

10.

CHRISTI 1543.

33

liac

(|ui(leiii

rc

suaclLMiila,

pius

buisset, paulo post vocalis cardinalibusMarinus

enectunirn cssc prwscnfem 1'ontilicem, (luam liwc cadcm ageret. l'ossi alisens per nuntios tremo, vel liac una ratione nccessario dixi |>roficiscendum, ut rumores liominum comprimcrentur; erat
cssc Pontifici

Grimanus cjus ordinis princeps


fatus est
"
:

ba-c infcr alia

Pafere, gcnerose pie(|uc C;esar, ut

si

(|uid

cnim sermo

latc dissipatus, ortas


si

cum

Ca>sare simultates, (juare

non sinc pcriculo alicujus suspicionis ultcrius liominum mcntibus opinio insedisset. Hac a mc senfenlia dicta, ab omnibus deinceps in eamdem est descensuni. Ua^iuc Parmani vcnimus, berique Ponfuissct collo(|uium dencj^atum,
tilex iiigrcssus
I"2.

pra^durum in intimis scnsibus obcaliuif, id tofum Cbristiana pictatc moUiafur, honestissimis siquidem, nomiiiiquc maximc decoris condilionibus, quas prudeiitum etrcipiil)lic;c amanlissimorum bominum judicio dcscrijitas duduni perlcgisli, rcx Gallorum pefif affinifatcm, opes, copias oilerf, occupata rcstituet, ut Mediolano
tua
liberalifate

beneficiariiquc juris

nomine

urbem
in

est .

recuperato,
junctis

communem

hostcm barbarum con:

iNonnulli

Ponlificis

mentem

malevolentia suffusi piam sinistram interprctationem

armis persequatur

ut nibil porro, vel

occult;e fraudis, vcl

parum

sinccra; fidei pertiinvicti

detorsere, (juasi profectioncm banc suscepissct aftccta setate, non ad pacem inter reges conei-

liandam ac rem Cbristianam rcstituendam, sed ad privata familiK commoda consectanda sed banc suspicionem adversam, inanesque calum:

timeas (qui nibil unquam altitudine timere didicisti) socictate fcederum inita aderunt, ut justis armis
:

animi frelus

cuncti fere principes

sponsores vadesque
sanctas
pacis leges,

nias

ita refellit

inter alios cardinalis Sadoletus

' :

mibi maxime molestum est, potcst pcrsuaderi bominibus, ex boc aliud quippiam qu;rri, nisi privatum commodum. Itaque mira jaclantur
lllud

quod non
congressu

aliquorum
in

juraque omnia tueantur hanca te pacis conditionem ante alios orat Carolus AUobrogum rcgulus innocentia tantuni sua depulsus regno, et quod longe miserrinuim vidctur, per septem annos ancipiti duorum propinquorum injuria
fatigatus.

vulgus,

Hanc item Veneti tanquam ex


;

foedere

qux

vobis quidem audita esse arbitror.


fucrint
alii,
.

quoquo animo

integrum

me

Ego, qui-

debitam reposcunt
tributis

eamdem

regna perpetuis

enervata

tuorumque prseserfim ac

dcm ab omni
i;!.

labe servabo

hostium rapinis crudelissime divexata supplicitcr efflagifant


:

Cum

igiturPaulus consiliuin cardinalis


accedcre
statuisset,

valeant aliquid, obsecro, Ca?sar,

Sadoleti

sccutus, ab aliis cardinalibus appro-

fraterna

pericula,

Hungarorum supplicantium
atqueoptimis nun-

balum, ad imperatorem

iachrym;v, senatus preces, valeat ipsa sacrosancti

atque Parmam pervenit, duos legatos Pctrum Paulum Parisium et Marcellum Cervinum cardinales ad imperatorem misit, qui de colloquio infcr Pontificem Cffisaremque ineundo pertraclarent. Itaque vigesima prima Junii Pontifex ingressus est Castrum Buxeti, ibique cum

mox

Pontificis auctoritas, piis

quam

spretaregibus, ut Cbristianus orbis luctu, miseriis et Barbarorum melu liberatus post

im[)eratore per tres horas collocutus est; nec-

non quatuor sequentibus diebus.


ii.

Incubuit

summo

studio in iiscolloquiis
et

impetratam tuo incomparabili munere pacem atque concordiam fcecundissime reflorescat . 15. Attamen CtEsarflecti nequa^juam potuit ideoque tantam Cbristianorum calamitatem Jacobus Sadoletus ob Caroli ac Galliarum regis dissidia exortam ita deploravit :

Pontifex,

ut Cacsari

Hungariic

Ferdinandi
misereretur

16.

Cum

noslri principes, qui

maxime

fratris pericula in oculiscollocaret,

tueri et regere Christianam


rent, nihil
nisi

rempublicam debe-

gentis de re Cbristiana deque


meritic, qu.T

ncs suis
ria
nisi

Germania optime Turcarum alluviocervicibus sustinuisset, subacfa Hunga-

duobus

saeculis

videantur sibi Iiabere i)ropositum, exitium et eversionem earum ipsarum na-

arsuram brevi barbarico incendio Austriam,

tionum, quarum pra^cipue salus a prsepotente Deo illorum est lidei commendata et credita.

;cquissimisde pace propositis conditionibus Concilium etiam OEcumenicum , Gallico bello disturbatumiri, Lutberanorumque
assenfirctur

Cumque
ipsis

ea illi sola consilia exquirant, qu;c sibi (omissa consideratione reipublic;i') arbi-

trantur utilia, in

Catbolicorum regum bello ita auctum iri, ut Cajsarem brcvi contemptura essct. At C;esar cum Anglico rege tunc focdere junctus llecti ad concordiam non potuif, itaque pacein abnucnte Crcsare Pontifcx poslulavit, ut postquam ipse bortando nibil profccisset, cardinales de concordia et Cbristianae reipublica) commodo verba facturos audire minime grapotcntiam
civili

quo falluntur quidem, sed doclorem monitoremque non recipiunt, seque ita gerunt, ut quasi mercede a Barbaris hostibus Christiani nominis conducti, operam illis ipsis
in

profliganda re Cbristiana strenue studcant


differt

navare. 17. Concilium

Pauliis oh brlhi iiKcr

Csesarem

et

rHjem Calliw.

Oejectus conci-

liaud;c pacis consilio Pontifex, ac miratus ratio-

varefur.

Cumque

id

Csesar honori senatus tri-

ncm
1

et

studium
Jovius
1.

a?quitatis, etver;c gIori;c dccus.

'

Ms.

arcli. Val. p.

8G.

l'aiiUis

xLiii.

Jaiobus Sadoleliis

1.

xvi.

A.N.M.

TOMUS \\\\\\.

RAY^-. \\\.

34
Christinn.Tque
bella
rei

PAULI

ANNUS

10.

(}ui

CHRISTI 1543.

salulem Cjvsaris

animum

ad

propensum niiuime inQecterc, deploranscelebrari non (}ue Concilium OEi'umenicum posse, Cresare in Belgium perGerm iniam coutra
(Jallos

celebrationem venirent, et si venire non possenl. sallem viros graves, legatos cum auctoritati;,

personam principis

sui et

[irtidentia,

ot

dignitate in (joncilio [lossent referre, mitterent;


ciirarentqiie, ut ex suis

properante, ne pra^sules in pericula ^r^et


et

cnjusque regnis

et pro-

viora, obsessis milite itineribus, conjiceret.

vinciis, episco|)i et praelati. sine tergiversatione


et

opera:n

auctoritatem frustra perderet,


Coucepta; sunt cep
litterai

indi-

mora ad Conciliuin

proficiscerentur, rngavi-

clum (^oncilium Trideutinumsuspendit,


Massareilus
ctis verbis

ut refert

'.

subje-

Paulus, etc. Ad futuram rei memoriam. Quain enixc nos semper OEcumenici et generalis Concilii celebrationem concupiverimus, et quo propterea studio et animi sollicitu

obsecravimus, sperantes OEcumenici Concilii celebrationem hiijusmodi, ad (]uam [iro agri Dominici [)urgatione s;ppe antea devenire (ut prscfertiir) friistra conati eramus, et saltem
miis et
tem[)ore, Dei benignitate et clementia,

omnino

successuram esse
publicatis,

litterisque nostris prsedictis

cum

postijuam nuntios nostros spe-

dine huic

rei,

ac

inter

Cliristianos

principes

ciales pro pace inter dictos principes tractanda

paci etconcordiffi incubuerimus, tot labores [er

destinaverainus, odia et simtiltales inlereosdem


principcs augeri.

nos, pr3Bsertim

cum

ca de catisa Niciam nos

contulimus, suscepti, lot nunlii et legati ad eosdem priucipes propterea a nobis missi, tot super ea re a nobis ad illos data; iittersB, totics pcr nos deaiquc indictum Concilium hujusmodi, lot(}ue prcelatis, et aliis, (}ui ad illud Ycnire tenentur, ut omnino accederent transmissa maudata et hortationes reddunt tcstimonium veritatis. Concilium enim ipsum Mantuae primum, deinde VicentiiB, ad (]uam propterea tres a latere nostro ex venerabilium fratrum nostrorum S. R. E. cardinalium uuniero leg-atos misimus, et novissime Tridenti per noslras litteras sub data Romic apud Sanctum-Pe-

Et

jam cum ab unoquoque eorum per


indiiciis

alterum ab

nostro inlerventu

Nicifc

inter eos factis

arma
diios

tractari

discessum esse prcetenderetur, et bellnm novari cerneremus ,


auctoritatis
[)acis

summai

viros,

intcr cajtcra
S.

animi ornamenta,

studiosissimos,

R. E.

cardiualcs a latere legatos ad

imperatorem

et

eosdem Carolum Franciscum regem misimus,


iii

qui ipsis nostro nominc,

quaiita pericula ex

eorum

discordiis universa res|)ublica Christiana

trum XI
nicai

kal. Junii

anno Incarnatiouis Domi-

MDXLU, in (}uibus ue idem referamus, cur

Domini nostri brcvi esset ventura, cxponerent, eosque per viscera Jesu Christi ad ])acem intcr se muttio complectendam, et rem[)tiblicam Christianam a tot tantisquc imminentibus periculis libcrandam, quam maxime possent, hortarentur
tur,
:

in Mantuana et Vicentina civitatibus pra^fatis Concilium hujusmodi celebrari niiUa ratione

ac appetente
et

jam

die,

pro qua, ut prajfer-

Concilium indixeramus,
desiderio
illud

valucrit, cxplicavimus, ad kal. iNovembris, qua^

posito

])roxime praet(!rierunt, incipiendum et )rose(luendum, et Domino adjuvaute ad ipsius laudem et gloriam,et Christiani tolius populi salutem, absoivendurn indiximas, annuntiavimus ct

persisteremiis,
Sancti-Vitalis
cl

dilectos

Paultim Sanctai-Balbina^

cum in eodem proomnino celebrandi filios nostros Petrnm Parisium, ct Joannem

convocavimus ex omnibus
les fratres noslros

locis, tani

venerabi-

Moroiium titulorum [ircsbyteros, Reginaldum Sanclai-Mariic in Cosmedin, tunc SS. Nerei et Achillei diaconum I'olum iiuncupatosS. R. E. cardinales, nostros
auctoritatis viros, ad
et dicta;

[)atriarclias,

arcliiepiscopos,

Sedis

episcopos,

quam

dilectos Qlios abbates, et alios

legatos de latere, sumin;B virtutis, doctrina; ct

(}uoscum(}ue, (}uibus jure aut j^rivilogio in Gonciliis Generalibus residendi, et sententias in eo dicendi [)ermissa [^otestas est, re(}uirentes, hortantes
et

ipsam civitatem Tridentiatquc ca, qua; ad hujusmodi nccessaria


:

nam, ut episcopos,
liuin

pra?latos et alios ad Conci-

venientes exci[)ereiit,

admonentcs, ac
A[)ostolicic

eis in

vim jurameuti
et

Concilii

cclebralioncm

nobis
])n}nis

et Sedi

pra;stiti,

virtuto

cssent, seu o[)j)ortuna facerout, desliuaviimis

sanctic obediculiic, ac

sub

certis tunc expressis


nisi

ncciion quamplures ex oisdem


lis

pr;i'lalis siiigu-

mandantes, nt

i[)simct,

fortc justo

ad

illos nostris

dalis litteris

admonuimus,

detinerentur im[)edimento, aut i)er suos procuratores et nuntios hiiic sacro Concilio omnino adesse et iuteresse debcrent necnon charissimos filios uostros (jaroliim im|)cratorcm seinpcr
:

ut frequcntcs Concilio luijusmodi intercsse vcllent.

Dcmum

cuin spc pacis

|)or

pnvdiclos
iis,

lc-

gatos nostros intcr cos com[)oncnd;p cx

qua;

Augustum, et Eranciscum rcgem simum, ca>ter()S(]iie reges, diiccs


(^lirislianos,

Christianiset ])riiici[)cs

nc Dci caiisam

et

ncgoliuin d(>sere(loncilii

rent, scd
'

i[(sim('t

ad sacri liujdsiiiDdi

ab eisdcm legatis acce]>eraiiius, ])oiiitiis d(!stituoreiniir, nc quod roli()tiiim or.il iii faciilbite iiostra omilloreiiiiis. )ir;i'f.tlos Caroliim imjioraloroiii ot Erancisciim rogom divcrsis noslris ad
cosdalis
littoris

admonuimiis

ot horlati

sumiis,

Aii!;(!lin Massiircll.

in

Aclis Ms. Cnnc. Triil. Ms. .inli.

V.it.

sig.

3I8S.
iiicip.

p.

0.

Rvt. cliam

Ms.

arcli.

Val. sig. iium. 3190. p. 19.

ut [)ro conciliiinda iiitor oos

;ili(]iia

concordi;! no-

I^lsi ciinclis,

cl in Ms. sig. 3232. p. 29.

biscum

iu aliquo

commodo

loco, ad

qucm,

lotati

PAULI
iinstrir iioii

Iir

ANNUS

10.

CHRISTI 1543.

35

parcpntos, nos profecturos csse polli;

ccbaniiir, x"i)iivenirent

iil(|uc

tlesidcrium nos-

tcndimus, non posse ad pncsens, Domino forsan ob [icccata nostra sic pcrmittcnlc, uostram
su|)cr liujiismodi Concilio intcntioiKMn iniplcii;
(|uiiiiino

truni pa('is colloqiiii ctConcilii cclebrationis luijiismodi re ipsa comprobarenius, c nostra propria Sedc profccti liononiam vcnimus, ut
iiiolis,

eamdcni actionem

Coiicilii

in

aliiid

opportiiniiis et
las
ct

commodius

lcmpiis,

(|iio

digiii-

(|uod spciabamus, per appr()piiH|ualionem nostrain

fre(|uentia Concilio, ct rciptiblica! Cliripossit, dilfercn-

ipsorum

]priiicipiim animis,

concordia,

stiana' pra'senlior salus allerri

slalui,cclebralioni(|iic ipsius Coiicilii securiiisct

dam

(!sse,

spcrantes ex

l)ci

bonitate et miscri-

ferventius instari, et nuctuanli reipulilictc (^liristianae aliquod saiutarc remediiim atlcrri possct

cordia post teiicbras hiccm, et aliquaiido tan-

dem, (|uod brevi

iterum(|ue post adventiim nostrum hiijusmodi praDlalos praiatos per diversas alias nostras litteras

fiifuriim speramus et o|)tamiis, Concilium i[isum celcbrari |)ossc volentes inlcrim generalcm Cliristianoriim defciisioiiem
:

admonuimus,

ut e\enii)lo

quamplurium

a [)ericulis

pro|)tcr

infideliiini

niare et terras

Irbe nostra ad locuni Concilii dc mandato nostro sc contulcrant, ad illud accedere amplius non tardarent. Cum aiilem dicti Carolus imperator et
pi'a?lalorum, qui cx

inlestantium imiictus imminciifibiis,


in

quanlum
perfugio,

nobis

erit,

procurare
capiti

et

alma; IJrbi sedi

nostra; ac orbis
(|ua' iiobis

omniumque

Franciscus rcx, suorum re{,aioriim et doniiniorum luitioni intcnti, cui se proptcr urpcntia intcr ipsos bella vacare oportere asserebant,

nobiscum convcnire recusavcrint

modum

ac licet postPetrus Paulus, et Joannes, ac Reginaldus cardinalcs, ct legali piaedicti, pro pnrdicto Concilio ad dictam civitatcm accesserint, ac
;

ab ca diutius absentibus ob ipsorum infidelium incursiones non leve [lericulum subire posset, noslra preesentia, quod necesse est, caUerisque pra^sidiis succurrere, ac conscientiis ct conimoditatibus prslatorum, qui ad ipsuiu Conciliuin venire tenciitur, ne propter ipsius
Concilii

celebrationis

inclioationem,
,

molcstia
cbaritate

aut

incommodo
:

afficiantur

[)ateriia

inibi sex

mcnscs

et uitra,

non sine aliqua

dictse
:

expectando permaiiserint niliilomiiuis pra>ter eos, qui ex alma Uibe, ut


Sedis indignitatc,
pra-fertur, venerant,
inibi

admodum
sicut

pauci

pra;lati

consulere liabita su|)er iis cum eisdem hairibus nostris S. R. E. cardinalibus nialura dcliberatione, de eorum consilio et assensu cclebrausque ad aliud tioneni Concilii liuji.smodi
,

convenerint

quinimo

provinciarum

op[)ortuiiius et

commodius tempus

(icr

nos de-

diversimode se cxcusaverint, et alii bcllorum motus, alii itinera non luta ac viarum pericula, alii alia impedinienta obtuleriint nos proiiterea pra'dictos Petrum Pauhim, et licginaldum cardinales et legatos, ut ab cis, quo iu statu res essent, et qiiid super celcbradiversitas affert,
;

clarandiim, A|)OstoIica aucloritate tenore pra;seiitium sus[)endinius, ct siis[iensam essc nun-

tiamus, ac [)oenas contra [latriarclias, arcliie[)iscopos, e[)iscopos, abbates etalios in [lostcriori-

tione Concilii sperari posset intclligercnius, ac-

cersivimus.

Cumque eumdein Carolum imperatorem Germaniam pelere, et per Italiam iter facturum csse. intelligcrcmus, nos apud eiimdem Carolum imperatorem, cum quo in opjiido Busseti convenimus, tam per nos ipsos, quam
nales,

bu litleris indiclionis Coiicilii hujusmodi comprchensas et iiiflictas, usqiie ad tem[)us [ircedictum, quo Concilium ipsum omiiino [)rosc([ui intcndimus, relaxamus, nccuon cosdem Pelruni Pauliim ct Reginaldum cardinales, et legatum pra'fatum ab eodem Concilio ad nos el Scdem
et pra;Iatis in eadem pra'diclam revocamus civitate occasione Concilii luijusmodi existentibus, inde usque ad tcm[)us pcr uos declaran,

per vcnerabiles fratres uoslros S. R. E. cardiqui tum nobiscum aderanl, pro pace

dum

pnediclum, quo eosdem


,

palriarclias, ar,

liujusmodi omni cura et diligentia (quod eliam cum iirirfato Francisco rcge non miiiori studio antea pliiribus littcris eyeramus) institinius cum vero niliil liactenus proficcre potuciimus,
;

cliieiiiscopos

episco()os

et

abbates

ac alios

in litteris posterioris indiclionis Concilii

bujus-

el a Pelro

Paulo

et

Rcginaldo cardinalibus

ct

modi com[)reheiisos sub perjurii, ac aliis in eisdem lilteris contentis [locni.s, Concilio [ira^dicto, juxla formaiu ipsarum liltenirum, adesse
et interesse

legatis

pra'dictis,
,

ac ex pr;efali .loauuis cardi-

voluimiis, recedendi licenliam conirritiini et

nalis el lcgati

nccnou cteteroruin prielatorum


existentium
littcris,

cedinuis, decernentes ex iiuiic


si

inane,

in dicta civitate Tridentina

secus su[)er

liis

a (juocuiii([iie ([iiavis auclori-

quoruni fcic singiilonim super ea re senlentiam exquisivimus cognovimiis (et nos i|si ciare perspicimus) vigentibus lol iii locis inter
,

tate, scicnter, vel ignoraiitercoiitigeritatleiitari.

Non

obstanlibiis,

etc.

Nuili

ergo, etc.

Datiim
ix .

Boiionia!

anno Incarnalionis
Jiilii,

l)omiiiic;c mdxliii.

cosdcm principes bellis, ac inimaiiissimo Turcarum tjramio, ciim validissimo cxcrcitii Iluiigaria'

Pridie noiias
18.

Ponlificatiis noslri

anuo

E.cpositm principi/jits

causee
in ;iliiid

(lissoUiti

rcgnuiu invadcnte cjus(|uc copiosa et miinitissimd classe .Mare Inteium ingicssa,


,

Cuncilii.
diiis

Extaiit

de cxtraclo

commo.Mogiiiiti-

pm

tcmpus Concilio,

Pontificis ad
,

cujus couatibus, quantum vires nostr;e, licct impares, suppetcnt, resisterc, ut tencmur, in-

iium, Treverensem, Salisbiirgcnscm


seiii,

RremcnCnesnensem, Bisuntinum arcbie|)iscopos

36
Encyclicae
ira

PAULI

III

ANNUS

10.

CHRISTI 1543.

litterfp ', qiiibus etiamdedit imperia, ut cierum sacris precibus pro divina placanda
,

bellis

extinguendisque civilibus Christianorum incumbere juberent Tibi memoranda ad boc duximus, ut el


:

tuis posses sutfraganeis significare, te et illos hortantes, ut vestri cleri jejuniis et orationibus

divinam iram placare studeatis, quo, sublatis tranquillitateque pra'sentibus impcdimentis temporum restituta, celebrationem ipsius Concilii Universalis tam salutarem ac necessariam, quantocius resumere et prosequi, Deo favente, possimus. Dat. Bononiai die x Julii mdxlui
,
,

anno
et

ix .

Dissolvendi porro Concilii indicti prsecipua arcana causa ba'C fuit, qnod prffisules Germania^ apud Pontilicem de non adeundo Concilio se excusarint, Lulberanorum infidorum

metu,ne,dumilliConcilio gladio spiritus cerlaluri interessent, Lutberani ferreo gladio eorum urbes invaderent, ad quos coercendos pax esset necessaria, ut reges im[)ioruin insidias et con-

hoc miserabili tempore concutitur, cum suas omncs curas ad sua quisque vel a fidelibus vel ;ili infidelibus defendenda convertere cogalur, iinpossibile esse ipsum Iniversale Concilium Diinccelebrari, proplereamelioratempora expecl irecoacti sumus. Interea pnelatorum ad Concilium non venientinm conscientias ulterius illaquealas non tenere, nostramque L'rbem, Sedom, et statum temporalem sanctio Homanio Ecclosiffi, qui sane adventu classis Turcarum per mare Tyrrbenum, haud procul noslro statu nunc vagantis, sunt inaxime perterriti, nostro redilu ac pr;osentia firmare et lueri (quanquain invili) decrevimus, itaiiue re mature perpensa, ac diii deliberata, tandem de consilio venerabilium IVatruin nostroruin sancta; Komaiia' Ecclesiic cardinalium, celebrationem ipsius Concilii Lniversalis eonsque suspondiinus, donec per Doi clomentiam meliora, et ad id apliora se otferront tempora, (|ua ab eodein Deo nobis

tumaciam armis frangerc et relundere possent, qua> Pontifex Sigismundo Polonia' regi, necnon consumptos injnngcndo cum Cajsare coUoquio, illustri quidem el pia conscientia, sed votorum
impote

quam|)riinum concedi, etoptamus et humilitor petimus. Ha?cautemomnia, licet ex aliis nostris gencralibus litteris propodiem sub plumbo
expediendis plenius apparitura ossent,
tu;t3

ta-

men
mus,

serenitati particulariter significanda duxi-

ut ot

ipsam rem nosset celerius,


ei

et

facli

irritos labores signiflcavit

nostri ratio

constaret,

quam

illi

ut amantis-

Kegi Polonia'. Charissime, elc. Sperantes fore ut, Dei misericordia nostras actiones coadjuvante, aliquid in proximo coUoquio, quod cum serenissimo CcBsare babuimus, ad concordiam inter eum et regem Cbristianissimum proficere
19.

simo iilio nostro,et pientissimo regi speramus et cupimus probatam esse. Dat. Ancona' xxi Julii MDXLiii, anno ix .

tuamque serenitatem tanquam optimum principem et erga publicain utilitalem semper optime animatum eo nuntio helificare possemus sod
;

eamdem etiam sententiam scripsit ducibus Bavaris ', religionis Catholica' praeclarissimis defensoribus, nec colloquio Bnxotano concordiam, aut frequentiores Conci20. In

Pontifex

lii

cavit,

Tridentini ccetus promovere potuisse signifiatquc adeo in meliora tempora actiones


extractas
fuisse,

factum cst nostris et populi Christiani peccatis, nostrse ut omnem laborem et viic et operaj frustra insumpserimus, nec qnidquam vel ad
frequentationem rniversalis Concilii Tridentini indicli,iiuod nostr;o personu^ appropinquatione
frequentius nos rcdditnros credebamus, |)rofinam (luamvis legati nostri cere potuerimus hinc tot jam mensibus cum nonnullis pra^latis
;

Coneilii

seque ob
classe

terrorem
in

Koma' injectum
tia

a Turcica

h;i'rente

finitiiuis ejus littoribus,

ad

urbom sua pnpson:

confirmaiulam prolicisci

Dilectis

filiis

nobilibus viris Willelmo

et

Ludovico

Havariffi

Cum

ducibus, etc. nos, quas ob causas, noslra Sede


nihil

rclicta,

Hononiam veneramus,

proficere

ut nobis i^rofeclis Tridenti expectaveriiit Gcrmania ca;teri pnvlati pra-cipueque ex vicina convenirent, lamen i^auet locis ei propin^iuis cissimi, ac fere nulli convencrunt, sed alii proa
,

potuissemus, nec circa concordiam Cbristianoprincipuin, nec circa freqiicntationem riiin


ipsius Concilii Tridcnti indicti,
siini

cum

el

paucis-

pr;olatorum, ctiam

(itios

|)rincipes

eorum

pterbella intcr Christianos principes vigentia, aliis de causis, alii prodiversitate provinciarum nonnuUi ob vicinitatem Lutberanorum siias Ecclesiastuto deserere, ac personaliter ad Con cilium vcnire non posse se nobis cxcusarunt.

yuamobrem nos
l)us

considerantes,
est,

idquod omniperliirbatione

manifestum

in

tanta

rerum, tanto(iiic'concursu bellorum tiim lcrrestrium, tiim maritimoruin, quibus universa


Christianitas, sicut
tiia

convcnturos nobis promisorant, convenisscnl, eorum(]uo alii ob bella inler Christianos principcs vigonlia, alii pro diversilatc provinciarum alias ob caiisas, nonnnlli ob pro|)in(iuitatom Lulheranorum siiis Ecclesiis timenles, ad ipsum Conciliiim i)ersonalitor vcnire non posso se nubis oxcusassont, nos animadvortenlos lid qiiod omnibus manileslum est)in lanla porturbatione
reruni, taiilo^iuo concursii bolloruni, tiim ler-

majestas audire poluil,


-m.
:iiM.

rostrium,

tum maritimorum,
lih.

(|uil)us

universa

l'aiil.

III.

lili.

Iinv.

M. n.

p.

'

ili.

p.

'

\'a\.

III.

liiov.

,11).

1\.

|).

.m.

PAur.r
Cliristianitas lioc
tur,

iri

annus

10.

((lui

christi 1543.

37

misorabili tomi)Oi'c coriculi[iro-

Coloniensi insinuatus archiepiscopo llermanmi


natalibus

omnesquc suas curas ad clcrensioncm


converlere
cogitur,
impossiliilc

Comos

orat a

priam

csse
.

suscitavit inter illnmet


in

Woda) gravissimam clerum cjus discordiam


illum in
niajoris

ipsuin Universale Concilium nunc colel)rari Et infra Coacti etiam necessario sumus
:

rcligione.

Induxit cniin
capitulo

Lutbori
Ecclesiaj

al-

hierosim, roclamante frustra non solum reve-

mam Urbem
manoB

nostram statumque sanctic Uo-

rondo

et

illustri

Eccb.^sia'

cxTurcarum

classe,

qua;

nunc

Coloniensis, sed

ctiam universo clero totius


Colonionsi .Pra'-

locis iucret, perterritam, nostra prssentia

etiam in propin^iuioribus Urbi ct statui nostro confirmare et tueri.


ct deliberata,

civitatis, tota^iuo Univorsitatc

fuerat llormannus multis annis archie|)iscopatui

Ob

hicc omnia,

qua- nemini

esse possunt dubia, re diu ac mature pensitata

de vencrabilium fratrum nostrolloman;x! EcclesiiB

rum
salis

sancta;

cardinalium

consilio, celebrationem ipsius Concilii Univer-

muUa cum laude, atqno etiam Synoad exscindondas Lutheraiuc impietatis propagincs celcbrarat, ab aulicis vero corru|itus, ac deliciis sonsim enervatus, cum sacrarum litterarum et Theologiaj scienti;e impcriColoniensi

dum

eo usquo suspendimus, donec per Dei clementiam meliora et ad id aptiora se olferent tempora, etc. Dat. Anconae xxi Julii mdxliii, anno ix . Consentiunt dictis, qua memorat Joannes Cochlwus do indicto Concilio Tridenlino ob
'

tus esset,

specie

componendorum

religionis

dissidiorum, a Bucero (apostata tribus incostis


nuptiis infami) fascinatus, et in

ex pastore versus

Christo illius cura;

rabidum lupnm omni contentione oves a commissas dilaniandas Lu-

bella civilia dimisso


Pontifice Cenerale

Fuiteodemanno(inqiiit)indictumasummo Concilium ad civitutem Tridentinam, quo tres misil cardiuales lej,'atos


proiiter bulla, qua^ inter potentis-

quoniam vero

simoo eranl monarclias, perpauci episcopi com-

Homam legatis, suspensum tempus Concilium illud. Cochlajus Tridentum ad Concilium Wratislavia proficiscens, dum Campidunum usque pervenisset, com[ierit ibi solutum esse conventum indictiv Synodi, ct vidit ibidem die xv Julii Cfpsarem ex Italia ciim exercitu tendentem in
paruerunt, revocatis
est ad

in provinciam Bucero Melancthone h;cresiarchis, et aliis llagitiosa el impia eloquenliaclarissimis concionatoribus, ad quod scelus, praeter libidinum lenocinia, abripi se sinit cccca mentis perturbatione et nam cum prieter Coloulciscendi cupidine niensem archiepiscopatum, etiam alios episcopatus iMindensem, Osnabrugensem et Monasteriensem, opibus florentissimos conjunxisset

Iberanis objecil, excitis

et

necdum

his

satiata

ejus

avaritia,

alia

opima

sacerdotia exambiret, qua' ipsi, violato aliorum jure, permitti non poterant a Pontifice, violato

Germaniam inferiorem adversus ducem Clevensem, qui ab eo ad regem Franciae dofecerat, atque ducatum Gueldria' occupaverat, ac multa Brabantinis damna (Ca*sare absente) intulerat;
Caisar intra paucos

menses victum ac subjuga-

tum

pro innata clementia sua rursus in gratiam


.

rccepit
21.

Hennannus
-,

nrclnepiscopus Coloniensis in

lieeresim
chlffius

Lutheraaam lapsus. Additque Cogravissimum otfendiculum piis hoc

tempore injectum ab Hermannn archiopiscopo Coloniensi (1), qui ad Lutheranam impietatem sceleratissime descivit Bucerus impia fraude
:

sacramento Pontifici pracstito, impie rebellavit, conditaque intus venena effudit, in litteris enim parffineticis ad eum datis h;ec verba descripta fuere, licet lenitatis studio postea inducta linea Superbia et iracundia adverobliterata sint sum nos intlatus, non ob aliam causam, quam quia justitiam, qua totus orbis regitur, contra te super certis beneficiis Ecclesiasticis administrari passi fuimus, propterea odiiim tuiim ad Dei olfensam religionisque detrimentum convertisti, eodem enim tempore, quo de justitia conlra te decreta rescivisti, Lutheranos ad te vocasti, ut sic te contra nos ulciscereris . ^^. Colonienses et Monasterienses ad fidem Porro mox at(|uc servandam Iwrtatur Paulus. de im[iia hac Coloniensis archie[iiscopi defe:

'

Joan. Coclil.
Lullieii.

iii

aclis et sciiptis Lulheri.

Coclil.

iii

actis et

ctione certior factus est Pontifex, senalum Colo-

scriplis

niensem

et

clernm

illius

urbis ad constantiam

(1) Qiianqiiam Hei-manni Coloniensis aicliiepiscopi lapsus anno huic ab omnibus quoliiuot leji cliionistis assignatur, altius tamen vacillaiionem ejus in liile repetcndiim essc suspicor. (Jiiin nec forte anno aDXXXVi, cum Synodum Colonia; habuit, in novatores auimiim prorsus alieiuun jerebat. Suut quidem in Actis Concilii hiijus Catholica omnia; scd quod omissnm sit dogma de Purgatorii pcniiis a ciiciiiii diuali Sadoleto lib. xiv, Epist. ix suspicionis arguitur. Id quidem casu omitti potuisse fateor; scd potuil etiam de indujtria lieri forle jam tunc llcrmamius vacillare in iis poluerit, qiuE non adeo perspicue in S. Scripliira expressa sunt, quo iioiniin' pur;

dogmatibus lide tamen ea res habeat sese, profecto constat Ilermanuum ante pricseuleni aunuiii Martiiuim Bucerum accitum liuuuam sacruni Evangelii piKConem in ea urbe constiluerit; qna; sane non ohscura erat Lutheranismi professio. Oiiaie errasse mihi eiploratum est coutiuiiatorem historia; Ecclesiastic;e de Kleury, qui uonuisi post aliqund tempus ab ahsoliita Nuremhersensi dieta llermnnuiim lidei Calholic.c nuntium remisisse aflirmat. Confessus enim ille exciinte Jauuarin ad Aprilim usque coustitit; ilerinannura vero aiitc exiliim Januarii Lutheranismum professum fuisse oportet,
galorias poenas heterodoxi rejiciuut. Itcuinque palain recessisse, cum anno prscedenti mdxlii,
:i

ciim Pontifex die


Si

quihus annalista hic num. 22. i Kebruarii hujus anui litteras ea de re ad seiiatum el clerum Coloaienseiu dederit, enim incipieulc Februario Hermanni Inpsiis jam llomK innotueral, cxploratuui est utique aliquaailm aute exitum Januarii adeoque non Mi.V3i. absoluta Nurembergeusi dieta Hermanniim ad Lulheranos defecisse.

&

38
in
fidc

PAULI
orlhodoxa

III

ANNUS

10.
est

CHRISTI 1543.

dcfendenda

hortatus

MDXI.III,

anno ix. Extantalia^eodem argumenio

ineunte Februario Senatui Coloniensi. Cum ex hac plena sollicitudiiuiiii el curarum specula, in qua nos Deus onini|joteus lioc tempore coilocavit, hunc infelicem statum inclyt nationis (lermanica intuemur, (infp ollni

non soliim

hclli

irloria,

principum noLilitate,

ad clerum dat;r llttera; Cnpltulo et clero Coloniensi. Dilecti filii, salulem. Etsi mlrabiles sunt hoc temi)ore elationes maris ', cum mundanarum temi^estatum tluctus adversus Ecclesiam isthlc gravlssime intumescant, tamen sperare, quod idem Dominus, qui nunc filii, debelis,
((

imperiiciue dignilate cffteras naliones anleibat, sed quod plus erat his omnibus, in vera et Catholica reiii.'ionc, et Sedis Apostolicae reverentia,

(exi^entlbus
suie

peccatis) Ecclesiam

suam

agitari

procellls et fluctibus concuti [^ermittit,

tandem

nulli

provincise aul rejrno cedcbat,

nunc

pluribus in sancta fide dissensionibus in partes confracta et miserabiliter discissa est; mafznuni sane dolorem capimus, etejus damnis, tanquam permovenobilissimae Christianorum partis mur, nec sane in hoc tam nostras et dictaj Sedis injurias attendlmus, a cujus reverentia, sicut a fidei obedientia multi beneficiorum ejus oblill recesserunt (matcr enini omnluni et ina,

misericordia! recordatus, surgens ventis nec ad postremum, aut imperabit ac mari suos deseret, aut permittet impios de sua iniquitate gloriari, qul llcet de suls superbianl excessibus, recordari tamcn deberent de exitu ac fine cKterarum ha?resum, et quod nihll est nos qiiidem, infelicius peccantium felicifate sicut novit Dominus, et vos eliam audire po,
;

fuislis,

nulla in

[larte

officii

nostri

hacleniis. aut in pra?senllarum


in e

defuimus desumus, lum

quam contaminatum fidei Catliolica^ sensum, ablatum Dei sanctis honorem, cultum ipsius Dei iminiiiulum, persecutionem cleri et religiosorum, moniales antea Deo dicatas, mox monachis niiptas, spoliatas Ecclesias, et per hsec irreparabiiem tot auimariim jacturam dolore, quo debemus, comploramus. lii liis autem nostri aninii vulneiibus non ievem ex eo consolationem reci()imiis, gratiasque Deo omnipogistra fuit)
tenti ajiimus,

suadenda Christianls principlbus concordia, qua omiiium status dependet, tum in promoConcilio,

veiido,
sali

portls
uiia

quantum nos facere |)Ossumus, univerquod Tridenti in ipsis Germania' ob id maxime indixinuis. ut per illud
multis
aliis Chrlslianltall

cum

vestra piiTcipue
posset,

salubrlbus pax et tran(|uillllas conslilui


rei

cui

sane

obstet discordiae venlus, nos

quamvls validus adhuc tamen (|uaiilum

quod ejus

clcmeiitia ipsiiis Ger-

undiijue etficere poterimus, tanqiiam pater pro


fllils

manici corporis non mininiam partem adliuc

et

caput

(iro

memhris, nostiam(|ue rcm


stiidio

incolumcm
cipes,

prsstltlt, nuiltos nobilissimos prln-

iigeiites,

omni

iiostro

vere ac sinccre

multasque insij;nes civitates intcffias ab hac labe conservando, qiiorum in numero vestram imprlmis esse eo mafjis jraudemus, ciuo semper illa Apostolicam Sedeiii s|icciali ab ea
aileclii dilecla s|iecialius coluil et

intendemus. Interea, filii dilectissimi, donec lempusmiserationis Domlni advcniat, quod brevi fore speramus, ad eiim ia
((|uid(|uid alii dicanl)

iribulatione clametis, et sicut Dei ministros ia

venerata

est.

elsi omnium Ecclesiarum srenevestraManien pecullaris tfcriiiius, vestram(|ue constanliam pia^terilam dl^nis In

Ouamobrem,
ralem

ciirani,

Doiiiliio laiiilibiis

commendamus, vos,

filii,

lior-

tamur, ut sollicite ca^enles, secuiiduni Aposlolum, ne i|uis vos sediical. pr()vklei|ue altenih^nCathollca reli|rlone siue EcclesiiE auctoritate (|uidquam recipieiidum, pra'serlim quotl universall Ecclesi.T el lot sa;culoriim
tes,

sorlem ejus vocatos decet, constanler in ipsius sancto scrvitlo alque in vero fidel Catholicfe sciisu perseverelis, etc. D;itum Uomie Fcbr. Mi)Xi.iii, annoix >>. 23. Monasle,rienscm pariler, Osnabrugcnsem et Miudeusem clerum datis vlgesima
i ,

secuiida Marlll lltterls, ad iiiduendos


forles aiilmos

lii

adversis

non esse

iii

Deo, qui concltalam impi.im procellam esset sedaturus, collocaniu


exciliivil
:

spemque

dtiiii

moiiuit(|ue

iill

Inlellclus

csse

observantia' adverseliir, in ca, quam a Fatribus accepistis, et illl per tot SKCula observalam ab Ecclesla vobis per maiius tradideruut, fide ac
relitrione,
sollta

lciiiporiirla |)eccaiiliiim feliciliite; luiii

cxeunle

M.iilio senatiim .Moiiiistcricusem

bus

coustaiilia

perseveretis, certi

merllis laudiciim sollicilarelur ab eorum neijuissimo prodllore pseudoepiscopo ;id l.utlicexliillt;


(|ul
i'iiii;iiu

qiiod

Deiis et Domiiius

iiosler .lesus
el fide

Chnstiis
l'elri,

impiel;ilcui

aiiiplcctciidam,
iiiipie
iii

missis ad

sicul promisil,

cum Ecdesla
in

pro

ciiiii

tlieologls,

moniiere,
si

senlire cuin

qiia ipse oravlt, usi|ue

lineiii

sa-culi periiia-

l.ulliciMiiis dcsliierel, ac
iiilcriiiiiiati
siiiil

llagilio perstarel,
>ilii
'
:

nebil, nec ista! ha-reses, (juas, exi-ieiilibiis peccalls, ideiii

de prieliciciido
iioii

meliure

homiiius
.

piilliilare
(

permisil. aliiiin
i|Uiis

cpi^copo opciiim

..

iiilerml>siiros

liiiem

soiticntiir
iiisiis

i|uaiii

icleiie,

eliam
.lcsu

Ciipiliilo ei seiialiii .Moiiaslcricnsi.

aiiiplioribus
DoiiiiiK.

vinbiis vldclis

eodcm
i

iiiiclorc

Ilciiedicliis
Cliilsli,

Keiis, el l';iler Domiiii

iioslri
Itciis

extinclas.

Datum
|i.

iloiiiie

lebriiani

Tiiler

miserlcordiiirum,
-.

et

IViul.

III.

llb.

brev. on. IX.

'

l';iiil.

III.

lib.

hiin

ai).

1\.

|i.

IS.

-'

ll>

|i.

Iil7.

PAiTi.r

ANNus

10.

cfiRrsTi

I5V3.
pcr
,

39
tcnlalioiicm
li(l(dibiis
,

totiiis consol.itidiiis,

(]ii1

nos

in

lril)iil;ilioii('

no-

tcstatc

prohatis
brevi

stra consolari niiiicr (liynaliis est, et vobis talcin

paccin
fuisse
ct

reddct

advcrsariis
sicut

vero vcstris
vcslra

anininm

et in

fi(io

Catlioiica constantiain con-

cumdem
eorum

exitum, qiicin aiiti(|uarum hsercsum


tribuet,
(lis[)aria

ccssit; perfiisi enini

siimns gaiidio aiuiicntcs,


se lial)ct, consiliis
|ictilus

legitis,

(|uod ciiin vesfer cpisco|iiis pravis, ul dicitiir,

inerita

postulant.
ix .

Datuin Bononia;

eorum,

i|uos circa

XXX Martii mdxliii, anno


'

quam
set de

sua voluntate ductus, vobis proponi lccisLutlieranisino rccipiendo,

2i. Cofonieiisiiim cnnntnntia.

FJcet saceranim.T,
a fide

seu

quadam

nova ordinatione assuinciida, vos, filii, capitulum, oblito suuin iniinus episcopo, vestrum
recordati, prgppositumet scliolasticuin ad ipsuin

dotiim ordo ac senatiis impiis Hcrmanni psoiidoarchiepiscopi molitioiiibus conslanter


advcrsaretiir,
illius ac

idiircs

tamcn

inslabiles

Liitheranorum

la(]ueis

irrctiliT',

episcopiim misistis, cuin eo nomine vestro ac totius p.-vtriie cxpostnlantes viriliterque requirentes, ut sunni pastoralc officiuin recte ageret, alioquin cogeremini de opportuno remedio meliore(|ue antistite cogitare, (jiia vestra fortitudine animadvcrsa iinpii illoruin conatus, tan^iuam ad solidain et firmain petrain aliisi
,
,

Catholica tiirpiter descivcrunt, ruptisquc daustris,

protervi

monachi

et

lascivic

moniales ad

incestas niii)lias (ementita conjugii spccic) pro-

volarunt, tum Lutherani rabnliB blasphcmas voces et convitia contrii rcligioncm orlhodoxain libere in pliiribus url)ibus etfuderunt, qua
tristi

fama accepta

rejecti fuernnt.

Agiinus
ci

igitiir

Dco oinni|iolcnti

lunio Colonicnses
tis

Pontifex iterum incunte canonicos de fractis scelcra,

pro vobis gratias,


et

enim honorem reddidistis

fidem servastis, proficientes vobis ad meritum, et aliis ad excmplum, utinamque banc et vestram (filii, senatus), pietatein cum eodem capitulo conspirantem sicut laudibus prosequimur, ita pro meritis aliquando remunerari possimus, numiuam certe ex animo et mcmoria nostra deponemus, quandoquidein non dubitamus, ex boc vestro facto confusos fuisse improbos, conflrmatos dubios, bonos meliores effectos, at(}ue hcBc quidem vestra iaus tanto major est, quanto rarior, caput eniin alias regere sua membra consuevit, vos meinbra caput vestrum
rexistis,

apostata? conatibus, ct |)Iuribus populis in sacrosancta vere religione confirmatis coininendavit fiiiitimis
:

Hermanni

Dilectis

filiis

canonicis majoris Ecclesia;

Coloniensis.

salutem. In tanta animi nostri quam pro nostro offlcio ex vpesania archiepiscopi vestri capimus, valde
n

Dilecti

fllii,

sollicitudine ac dolore,

nos coiisolatur fortitudo ac pietas vestra, qua taiia molienti vos non inodo non consensisse, veruin etiam viriliter restitisse audivimus, quod sane non solum vobis, sed etiam convicinis popnlis et Ecclesiis certam saiutem attulit,
iili

nutansque tenuistis, ne rueret, capiteque conservato totum Ecclesia) corpus in ista civitate et ditione conservastis, unde nunquam

nisi eniin illius furori, tanto

impetu

se ferenti,

vestra divina virtus se opposuisset, profecto et ista insignis Ecclesia ac civitas, et illius auctoclesia; et civitates

vestra constantia ai)ud hoinines deiebitur, nec

apud Deum suo pnicmiofraudabitur. Quo igitur felicius agerent civitates Germanise infelices ab Ecclesise corpore nunc avuisae, si vestram [lietatein iinitarentur Quid eniin boni hcec novatio
!

ritatem secuta; ciEterfe ejusdem provincise EcDeo amissse nunc essent, etc.

Datuin Bononia; i .lunii mdxiiii, an. ix . 2.^. Refert Surius in Commentariis adinonituin
S.
officii

a
,

[)rimariis cleri

Coloniensis viris

religionis

etfusionem civilis sanguinis, Turcarum roborationem, Germanoeis attulit


,

nisi

Hermannuin
Ainbrosii

cui inter

alia

propositum

est

exemplum %

qui jussus a Valenti-

rum

debilitatem ? Nunc autem miseraj quid agunt? Qiiid cunctantur? Cur ad Concilium, quod tantoperc instabant, non accedunt ? Ecce
illud Tridenti indictum, ac propinquum habent, episcopisque et omnibus exposituin patet, cur suas rationes co non deferunt, si iliis confl-

niano impcratore Aiixcntium Arianum in Ecclesiam Mediolanensem inducere, ita respondit


:

Absit a me, nt tradam Christi ha?ieditatem . Et infra Faciat, quod imperatoris est, impe
:

rator. Prius est, ut

animam mihi quam fidem


:

cur in illis obstinate cum taata suai patrioe jactura perseverant? Sed ad Tos, filii, revertimur, quos merito ut peculiares nostros et Ecclesi;B filios complectimur, vos
diffidunt,

dunt?Sin

Scio vulnera hicc, non vulnera esse, quibus vita amittitur, sed propagatur, sic te quoque, revercndissimc princcps ac domine,
auferat
.

Tum

suhjunxere

quae pro Christo excipiinus,

hortantes per euin, qui in vobis habitat, Dominum Jesum, ut in fidei Cathoiica) vestrique officii constanlia perseveretis, et ad modicum sus-

Liitheranis et Zuinglianis siiggestoribus et consultoribus pessimis respondere decuisset Absit,


:

ut ego ha>reditatcm

patrum sanctorum Seve-

sperantes quod ipse, (|ui pro fide Petri oravit, et vobis cum suis fidelibus usque
tineatis, et

rini, Cuneberti, Brunonis, Hereberti, Pcregrini, Annonis, etomnium rctro fidelium cpiscoporuin antecessorum meorum, qui per tot collegia et
'

ad consummationem
sit,

sfficuli sefuturum prominon dahit in tBlernum fluctuationein justis, sed permissa Sathaua; ad tcmpus evugandi po-

Siii-.

p.

2:J0.

in

Comm.
^

hoc

iiiiiio.

Paiil.

III.

Iib.

brov.

aii.

ix.

.\nnal. an. 387.

Amb. lom. num. i.

iii.

1.

v. posl

Ep. xxxii. Barou.

loin. iv.

^o
monaslcria, qiiBDsuo aTe

PAULI
el lal)ore

III

AXXUS

10.

CHRISTI 1543.
iis

fiindnvenmt,

quod cum jumina laude ab

pcrfectum

est,

cultiim el laiiclem Dei, et sauctorum ejus


in

me-

ut licet l.utberani mille artibus Coloniensium

moriam ac venerntionem adauxerunt, Iradam manus tam rapacium luporum ac publice dnmnalorum hsreticorum qui Ecclesiarum
,

conslantiam cxpugnare pertentarint, iinpia tan-

dem eorum molimina


rat

irrita concidcrint, ut nar:

Surius his vcrbis


28.
<c

'

collegiatarum et monasleriorum liostes sunt nefandissimi. Quis priedecessorum meorum unquam ila fecit?Tali sane responso senarcs bonam ad Deum conscientiam, bonam fidem Cliristo principi pastorum, cujus tibi commissa; sunt ovicul?p, debitam ercca summum Pontili-

Moguntia Ca?sar dat litleras ad senatum Coloniensem, quibus eorum laudat in fide
Catbolica constantiam, quod non cesserint quibusdam concionatoribus, qui cos a Catholica religione avertere inodis ornnibus attentarint,
bortatur, ut pcrscverent, et

populum

in

officio

cem

ct

Komanorum imperaforem, dominos

et

confineant.
tifex

Idcm

superiores tuos, obedientiam atque fidelitatem, apud exteras nationcs Cliristianaslaudem, apud

clerum et populum Coloniensem, qui tot jain annis unanimi teciim consensu istas perditionis damnatas sectas aboininati ac detestati sunt, benevolentiam pristinam, atqueprsecaveres infinita in plebibus Cbristi scandala, qu?e de boc facto tuo non sine multorum gemitu audiuntur
.

Paulus III. mandat, ut his edictis pareant. Dici vix queat, quot dolis, quot cuniculis, quot modo
pulo
occultis,

etiam PonSenatus itaque convocato pofere scribit ad illos

modo apertis inachinationibus malus Dicmon per suos administros hanc urbcm, multis hominibus longe celeberrimam, conatus sit ab una vera Catholica fidc inislos detcrrimos et
cere,

pugnantissimos novi Evangelii errores abduquibus tota jani fere Germania misere pesed(qua> Dei est singularis benignitas) nihil hactenus efficere potuit, scnatu [)rudentissimo

20. In

defendenda rcligionis causa conjunclero senalus et consules

riit,

xere se Coloniensi

Colonienses, quos Paulus 1'ontifex ob constantiam in tuenda fide Catholica, et pia monita
dcfectori arcbiepiscopo suggesta, ut ab
flagitio (|uo

et gravissiino diligenter invigilante,

ne homines

pestilentes voto suo potiri queant. Mullee sunt


artes Cacoda^monis, et habet illesuos satellites,

immani

se devinxerat resi[)isceret, nierita


est,

qui ubi vident nibil aperto bello posse consequi, vertuntur ad insidias, transferunt se in

laudc ornavit, hortatusque


alios

ne Bucenim et
'

An-

impios concionatores, bffireseos virus ad perdendas animas ditfundere paterentur 27. Dilectis filiis burgimagistris et scnatni
:

gelos lucis, nihil nisi

pietatem pra? se fcruut, donec hac perniciosissima simulatione apud incautos, praclara cujusdam cxistimatioet

pacem

Coloniensi.

Vestra

illa

pielas ct constantia

laudata,etin ore omnium celebris, didius fulsit, cum vcster arcbicpiscopiis,

sempcr nuper splensi

is

boc noniine jam dignus est, corrui)ta sua dia'cesi, etiam civitatem vestram corrumpere, atque a veteri fide ct usu CatholiciC Ecclesia> avertere conatus est ei enim ct virilitcr restitistis, et poslmodum non destitislis omni studio
:

magna^ |)ietatis, non dubia; inlegritatis famain sibi concilicnt. Tuni vero sensim virus clfundunt suum, et sub piefatis pratextu, etiam illos non raro a Catholica; Ecclcsia^ [)ace et unitate avellunt, quos ncque Lutberus, neque alii
nis,

omnes

ex professo Ecclesia; bostes evertcrc po-

tuerunt. Vigilandum est igitur omnibus, quibus

scmpiterna animaruin suarum salus cordi

est,

suadere, ut a tanto scclere deBenedictus igitur Palcr misericordiarum et Dcus totius consolationis qui nos in tribulalione consolari dignatur, qui si hoc tempore (pcccatis ita exigentibus) pcrmisit vcnena, ctiain antidola nobis concessit . Et Quapropter vos, filii, infra hortamur, et pcr Dominum ,Iesum, qui in vobis nunc habitat, rogamus, ut in ca-pta pietate et conslanlia perscvcrctis, modis omnibus providenlcs at(|uc impcdicnles, nc Buccruscl Luthcrani concionatorcs, minc in vicinis locis rugieiitcs, ct (|UcPientcs (|uem devorent, in vestra civitatc pra'dicarc aut ])0|)ulum scducerc possint, etc.
ct

diligentia

sisteret.
,

ne circumveniantur a Satbana. Ilabet semperque, quandiu liic stabit orbis, habebit suas laudes cxiinias inclyta ct pra'clara Colonia Agrij)pina, quod, tam multis in Germania ab avita

eadcmque
et

sanctissiina religionc delicicnlibus,

ipsa conslantissima |)erinansit, nec eani fidcm

|)ulavit,

rcligioncm puerili levitate sibi desercndam quain longe antc mille annos acce|)is-

sct, ct in

hunc usque diem

a sanclis

majoribus

suis integra fide, velut per

manus

sibi tradila,

rcligiosc conservasset, licct sa|)c incredibilibus

ct tccbnis, arinis et

astutissimorum Salhaiue salcllilum fraudibus machinis o|)[)Ugnata. Orandiis aulem esl Dcus, iil camdcm etiam dcinccps lul bene s|)cramus) constantiam scr\ct, |)ra'serlim

Datum Bononia'

.hiiiii mdxi.iii,

aiiuo ix

cum

nuii([uam cesscl Satlianas iiovos tcxcrc

Confirmati etiam fucrc iidcm Coloiiia' magistratus C;csareis liltcris, ut fidem Catholicam
lucrcnlur, slrenuc(|ue Lulheranis
brcv. an. ix. p. 21*

dolus cl novas mcdilari artcs, quibus vcl tandcin ctiam constanlissinms cx|)ugnet, ncc dcsiiit,

obsislerent,

qui hanc cximiam


Comm.

laudcm

inclyla'

Irbi

<

l'aiil.

III.

lib.

>

i^iirius in

Iioc nniio.

PAIILI
iinidcant,
vetusttis,

iri

ANNUS

10.

CIIRISTI 1543.

41

(juam

illi

tiibiiit
:

liis

verbis usus

Scriptor f|uidam l'ostquam fidem sus-

cepisti, civitas

prajnobilis, recidiva
.

non

fiiisti,

manifcstam rcdiindarunt, ati|iic eo ctiam graviora fucrunt, quod nulla aut scnatus, aut po]iuli tui, sicut alibi accidit, tiimultuantis, Lutlicraiiismunujue optantis, scditione ac necessitale

sed in fidc stabilis

AsserendiT apud Colonicnses rclif,noni multum profuit Adolphus ex comitum Scliwembur-

compulsus, scd tuamet voluntatc, contra


univcrsitatis cgregie
Catliolica

capituli, senatus, cleri et


in lide

gcnsium
litler;c.

inclyta

prosapia satus arcliicpiscopi


cxtaiit subjecta^
1'ontificis

animatorum voluntatem, eo

coadjulor, ad
29.

qucm

Pontlfex archirpiacopo Colouie/isi scriQuod ad Hermannum infelicem pseudoarcliie[iiscopum aftinet, cum is in Luflieranorum castra transfugisset, immane facinus aggressus est, ipso enim die Festo Paschae, celebrata Germanico idiomale divina re, populo non expiato rite pra>misso sacra> exhomologeseos sacramento, Eucharistiam sub spebit, itt resipiscat.

maxime temporc haec ausus es, (|uo Universale Concilium a te et cuncta Germania tantopere cfflagitatum Tridenti in i|)sis Germaniae portis habebas, ncminemque ex Germanis episcopis \idebas, qui suam Ecclesiam non viriliter tueretur, mullos efiamexeis admirari poleras, (jui potiiis cxulare ac persecutionem pati, quam
Lutheranismum recipere
elegissent. Sic tu, qui

exemplum

constantiac aliis esse debuisses, pri-

mus omnium

[)r;clatorum ab universali Eccle-

cie

utraque, confra Ecclesiae instituta,

more
:

sia et fide Catholica, in qiia tanto

Lutlierano tradidit, non repuians illud A()Ostoli Probet aiitem se ipsiim homo, et sic de illo ])ane

severaras, defecisti,

tempore |)ernullamque nec officii nec


in tuis

jurisjurandi a
praestiti

te toties

promotionibus

edat
illo

etc.

Lapsum

itaque in hEEresim Poiitifex ex

habuisti rationem, quin Deo ct sancta;


a

impietatis

cceno

amantissimis

monitis

excitare annisus est, avulsisque

verborum acu-

totics, prffisertim in

leis,quos
est,
tis

rei

indignitas expresserat, humanitate

qua iiunquam offensus, et connrmatione tui archiepiscopatus vigore cujus etiam elector sacri im-

Romanae Ecclesia\

pia ad oflicium

aberraiitem

revocare conatus
sacris decre-

anfequam graviori censura ex


'
:

illum percellere cogeretur

Hermanno archiepiscopo
mulforum
te, licet

Coloniensi.

ornatus fueras, ingratus et repente hoquo sane facto, non tu quidem nobis, aut universali Ecclesiae, cum qua se Dominus usquead finem saeculi futurum |)romisit,
perii
sfis

existens,

Venerabilis frater, ex fama


fide

undique purelatione

blica et ex

dignorum

intelleximus,

pro boni archiepiscopi, et

principis electoris officio

tuam dicecesim

et pro-

vinciam

in ea fidei Catliolica^ puritateatque obser-

vantia, in (|ua illas a tuis pra>deccssoribus acce-

peras,conservare et
salique Ecclesia in
ses,

cum

sancta

Romana

univer-

eadem

fide consentire

debuis-

prout tanto antea lemporeconservaveras, et consenseras, lamen a paucis citia mensibus repente immulatiim, ejecfis orthodoxis,vocatisque Lutheranis pra^dicatoribus, introduxisse per eos

ac Petri cymbam ctsi quandoque fluctuare, nunquain tamen mergi permisit, sed tihi ipsi nocuisti, qui in districto Dei judicio, non solum de tua, sed de tot millibus animarum, quas tecum perdidisti, rationem redditurus es.Quamvis autem omni nostra humanitate at gralia te indignum reddideris tantum facinus attenfando, tamen ex benignitate Apostolica; Sedis, antequam ad alia procedamus, pramittere hoc tecum voluimus Christiana charitatis officiuin,
,
,

Lulheranismum

in

dicecesim tuam, habila(|ue

eliam per te oratione coram trium staluum tuae provinci dc|)ufatis, suasisse omnibus ac pra^cepisse, ut ipsum Liitheriinismum reciperent,

etiam atque etiam hortantes, atque moiienut a defossa tibi fovea pedem quamprimiini retrahens, ad universalis Ecclesia gremium atque consortium revertaris, nec tantam tibi ac tuo generi et cuncta! Ecclesiae Germanica notam inuras, ut tu, qui una ex solidiorite

tes

cumque

illi

palam obsislerent, teque orarent,


te
flecti

ut ab incocpto tam pcrnicioso desisteres, nullis

nec monitis, nec piecibus eorum


tuisse,

po-

imo

in die sancto Paschse Sacrificium

bus columnis e?, illam sustentare deberes, eam primus deseras. Vide, inquam, quid agas, recole qui sis, iTiemorare quanlum Deo Omni|)0tcnti debeas, officium juramenlumi|ue tuum ante
oculos libi |)onas, coe|)isco|)Oiiim tuorum constantiam imiferis, [uudentique meditatione perpendas, quam infelices fructus liac innovatio religionis in Germania [irabuerit, effusionem scilicet civilis sanguinis, Turcarum roborationem Germanorum debilitatem Liitlieranos proinde ejicias Catholicosque concionalores restituas, tuosque subditos (sicut optaiit) in ve, ; ,

missac in

lingua vernacula celcbratum, praet

missaque publica

generali

tanlum confes-

sione et Absolutione, iiroul in Lutheranis civitatibus fieri consuevit, CcEtera Luthcranismo congruentia subsecuta fuisse, quse omnia non so-

lum

in animffi tuae et tua) curae


,

commissarum

perniciem

perpetuamque tui nominis infamiam, verum etiam in totius universalis Ecclesia;, cui tantum pra?judicium tua temeritate inferre

teri Clirislianae religionis

cultu [lerseverare perillis

pra^sumiisisti

violationem

et

offensam

mittas, (|uod

si

feceris, ct

et

tibi

melius

'

Taul.

III.

lib.

bicv. an. ix. p. 231.

consules, sin autein in cocptis perseveraveris, nos sane uec nostrum officium, nec tot anima-

ANN.

TOIITJS XXXIII.

IUyN. XIV.

42

PAULI

III

ANNUS

10.

CHRISTI 1543.

riim salnfcm negligemus, nulloqiie pacto differemus, ea contra te agere, quffi secundum sacros canones et sanctorum statuta Patrum Junii mdlxiii, agcnda fuerint. Dat. Bononia?
i

qiie fretus favorc,

una cum

dilccto

filio

Claiidio

Jayo,

quem

isfic reliquit, et aliis suis

coadjufo-

ribus in tota tua et

eorumdem

fratrum tuorum

ditione, ac in aliis etiam locis, prccserfim cir-

aniio IX .

cumvicinis, ubi necessarium ac tutum duxerit,


opere, vcrbo et exemplo, ad salutem

Commrndat Paithis pietatem ducis BaConjunxit cum Pontilice Jo. CoclihiHis xHirise. pia studia, ut arcliiepiscojjum ad mentem revo30.

animarum,
,

correctionem morum, retinendosque in fide Catholica populos et aberrantes reducendos

caref, at oiiduruit in perfidia veluti alter

Judas

quanfum

proditor Ilermannus pseudoarcliiepiscopus, ac


plures ficta, impia et dcformatissima religionis rcformationc, in scelus pellicere conatus est,

tecum ordinariis locorum communicata,


poterit, re prius
,

et

cum

aliis la-

salagat,

qua?dam(]ue efiam tibi ex boret et infendat parte nostra referat, etc. Dat. Placentiic xv Aprilis, .MDXLiii,

quem demum exauctorafum munere


Eodcm tempore
tuendare

<i

arcliiepi-

anno

ix ,

piscopali etprincipafu de[)ulsum visuri


Catliolica studia explicuere
littcris

sumus.

Bavarite principes egregia pro


:

jnis

quorum
'

pietatem Ponlifex bis

comniendal

isfinc ad nos diiecfus doctor Scotus, Ecclesiir Armacban;c adniinistrator, ea nobis de singulari vcstra pietate, et ad conservandamfidem Catbolicam indefessa
filius

Ducibus BavariiC. Dilecli. Beversus

constantia retulit,
runt, ipse
ciincta

quw semper omnes

retule-

aufem eo particularius ac certius nobis explicavit, quo diutius in istis vcstris locis ex voluntate nostra commoratus esl. Itaque quamvis minime nova, maxima famcn la?titia aflecti fuiinus ex ejus sermonibus, in quibus, commemoralis multis a vobis pie fortiferque gestis et in vestras effiisus laudes
perfccit, ut et vcstra pictas

Petrus Faber ex pridecem sociis S. Ignatii pro fide lahorant in Fuitporro Claudiiis Jayus ex priGermania. mis sociis S. Ignatii, de cujus piis laboribus iu Germania exantlatis memorat Orlandinus ', narrafqiie, ab illo mulfa Rafisbona a Lulberanis, tuin a sacerdolibus conciibinarum familiaritatc contaminatis, quos a vitiis deferrebat, tolerala, deque cjus constantia liKc addit Ipse vero cum cruces undique et |)ericula intentarenfur, triumphare gaudio coepit, ct minifantibus pr;E31. Claudiits Jaijus, et

rupta Danubii respondebat intrepidus, in Coekiin tain facile aqua, quain ferra irc posse. Nec dcfucrunt, qui ei aul mortifera cxifia veneni,

complures aut subitum molirentur e.vilium lamcn viri boni Catholicique, atque iiifer hos
:

civitalis

episcopus

in oculis et

eum

ferebant, paille

apud nos

illustrior,

lamque exallabant,

quod tam constanter

nostraquc crga vos benevolentia ficret cumulatior, quainvis antea fuisset tanta, ut iiihil ad

se facinorosis opponeret, et innocenlis vitae spe-

culo facilitateque permira, haud contemnendos

eam addi
s;ppe

posse vidercfur.

Agimus

igitur, sicut

su
tro

toleranlia? fructus ferret .

Ab hoc

et

Pe-

egimus, Deo Omnipotcnti gratias, quod adversus lias gravissimas Ecclcsia; fluctuafiones, nos amanlissimis filiis consolari ac muiiire dignatus est, quorum pr;csidio lianc procellam
sustinere |iossemus, etc.

Fabro,
in

qucm

Pontifex ex Hispania revocaproficisci jussit,

tum
viri

Germaniam

propagata
(|ui
,

est Societas Jesu in Gerniania, ex

qua innumeri

insigncs pielate et doctrina prodicrc,

Addit, mitti

eumdcm

Lufheranorum argutias egregie confutarunt


lute, liaTesi

doclorcm Scofum

vitaj puritate et

doctrina pra-

susceptisquc gymnasiis pro instrucnda juvciine latius propagaretur, forlissime egebal vcro Gcrmania hoc temporc lioriim piorum doctorum 0|)cra, cum Joannes Eckius ct Albcrfus Pighius accrrimi religionis Cafliolica? propugnatores Lulheranorumquc
rcstiferunt
:

stantem, cajcifate ipsa admirabilem, una cum Claudio Jayo et sociis, ut in Bavaria, et gcrmaiii fratris Salisburgcnsis provincia fidem tueanlur, abcrrantesque convcrtant. Dat. Placentiae

xivApril. mdxliii, anno ix . Extani de iisdcm insignibus viris picfatc cons|)icuis, litter;cad Salisburgenscm arcbicpi,

mallci, lioc ineuiifc anno, e vivis excessissent,

ut CocIiLtus narrat,
cis
li;i'C

(|ui

dc

aliis
:

rcbus Gcrmani-

scopum, cum cximiis dotibus

ornali, ctad con-

commcndat
Conventus

liislori;c

firmaiidos in fidc orlbodoxa Caliiolicos ct Lutlieranos ab impiclale ad Ecclcsi;c castra rcvo-

\V2.

iniperialis

her(jx.
sciilc

candos missi essent Archicpiscopo Salisburgcnsi. Repufanles ct mcsscm cssc niullam, opc:

anno rursus Nurcmbcrgaj, abadhiic C;i'sarc in Ilispaniis, per rcgcm


IIoc

habitus

Nurem-

Uomanorum

mcnse Januario
juiiiti

hahituscsl convcnfus imi^crialis a us(|uc ad Aprilcm, cujus reces-

rarios autcni pauoos, Scoftim, Ecclesi;c .\riiiaclianrc administrafoicm ad lectcosdciii fratrcs


,

sus factus ctpublicafiis fuil dic xxiii April. Adfucrunl rcgi;e m;ijcstali ad id iicgolii trcs
Cliri-

tuos

cum

Dci

nominc

ct ali(|uol facultafibus ei

commissarii a Cicsarea m;ijcstalc, utpotc


stopliorus ciiiscopiis
.Vugiislcnsis
,

conccssis, (|uibiis gratuito ;id Dci scrvilium uti possil, ii;milliiiius, ut is divino aii.vilio vcstro-

Fridcriciis

comcs
'

Palatiiius Ulieiii

dux

Bavari;e, el Joaiiiics

raul.

111.

lib.

brcv. an. ix. p. I3j.

'

Ib. p.

l;i3.

Orlaiiil. hisl.

Suc.

Jesii.

1.

ii.

'

Cocl.

aclls el sciiplis Liilli.

PAULI
de
iNavis,

III

ANNUS

10.

mus

CHRISTI 1543.

43
filii

(|iioruni primiis

iii

illo

convcntu

i\u-

Obsc(]ucntissimi
fideiii

ac scrvifores. Villel

reinbergic
cst aLitem

obdormivit
ct
ibi
t,^erendi,

iii

Uomino. Traclatiim

utriiisque Havariae dux, etc.

praccipue de ratione belli adde(]ue pra'sidiis subsiiii

vcrsus Turcas
tuendis.
constitui
uti()iie

diisque et constitutionibus

tempore constinihil

egregie cxsolvit Pontifex, ut Pauhis .lovius refert ac i[)sa; Ponlificia! lillera! ad Kerdinandum regem testantiir
'

Dalam

De causa vero

relij^ionis

aliud

commode

potuit, nisi ut publica pax

servetur, ne religionis pra'textu uiii vis


.

inferatur aut injnria


Habili

Begi Bomanorum. Charissime. Mitlimus ad tuam civitatem Viennensem a communi liosteTurca pro nostra virili defciulendam qiiatuor millia deleclorum
"

quidem sunt

in

Germania maximi

delectus contra Turcas, sed


tra

cum

C.crmanica'

vires dislracta> essent a Ca-sare in Belgiuin con-

Clevensem ducem

et Gallos profecturai,

tum

etiam ob Lutiieranorum dissidia debilitafic, irriti conatus conciderunt, Turcicumque imperiuni (victis Christianis)

propagatum

est a Soiy-

adventu in Hungariam duccs Bavaria' Pontiflcem certiorem reddiderunt, promissaque ab eo in coHoquio Buxetano quatuor Italorum peditum miHia subsidiaria
lerrifico

manno, de cujus

expetierunt
33.

Sanctissimo in Cbristo Patri et domino, D. Paulo IH, sacrosanctif Bomana- atque


universalis Ecclesiae

Italorum, quibus regendis dileclum nobilem virum .loannem Baptistam Sabelluin, nostriim seciindum carnem affinem, nostra' custodiic generalem prafectum, virum insignis virtutis et auctoritatis, capitaneum prtefecimus, etc. Datum Arimini xv Julii mdxliii . 3't. \on Vienna; oppugnationem - incditabalur Solimannus, sed Strigonium et Albam Regalem aliasque Hungariae nrbes expugnare, et Turcico imperio subjicere ambiebat. Primos impetusimmisso duce Amurate, effudit advorsus Walponium oppidum ad Dravi tluminis ripam positum non longe ab Exechio, Ireda Aiistriaci
pcditiiin

filium

snmmo

Pontiflci,

domino
D.

jamante nobilitatum licetvero oppidum egregie munitum esset, tamen pra^siexercitus clade
diarii
;

nostro colendissimo.

Bealissime in Christo pater


Post

et

Domine

colendissime.

pedum

oscula beatorum.

Rcdiit hodie ad nos per equos disiiositos bonns

vim Turcicam non tulere, atque in deditionem sunt accepti, inde ad Soclos promota Turcica castra, pugnalumque est accerrime ah Hungaris, qui irriimpentes Turcas viilneribus
debilitatos

accursius Gygna'us consiliarius noster, ex cujus accurato sermone intelleximus ea, qure nu-

propulsarunt,

demum

Socleiisibus
,

per a sanctitate vestra Bnxetano in colloquio in causa orthodoxfe religionisnostra" tractata sunt:
qna'

quidem omnia cum sancte

et

mature a

muro recedentibus cum sustinere bostilem impetum non possent, in arcein confugere, cumque deditionem nuncupassent, ad unum omnes contrucidali sunt. Tunc
consternatis ac
exploratis pronisque omnibus ad victoriam, cum universo terrestri navalique exercitu ad Strigonium expugnandum provolavit fugiente Paulo Vardano archiepiscopo, ne si interciperetur, horrendo inortis genere interimeretur, quod a Solymanno ad Ferdinandum defecisset. Praeerat urbi Liscanus Hispanus fastu qiiain
,

beatitudine vestra,

tamquam

parente optimo ac

pientissimo considerata esse videamus, maxi-

mas
tias,

sibi

summum

propterea et agimus et babemus gravero gratiae largitorem assidue

precantes, ut eas sibi uberiores retribuere di-

gnetur.
turi,
strae

Quoniam autem Caesaream majestatem,


sacrosancta rcligionis no-

ipsa id a nobis efflagitante, propediem conven-

cum eaque rem


omni

belli peritia nobilior,

Turcarumque impressioItalis

fide ac diligentia tractaliiri

sumus,

nes non infeliciter frangebantur ab

Ger-

singula idcirco, quae ibi inter nos, sive occurrent, sive concludentur, sanctitati vestrae ada-

manisque prasidiariis, cum senex Calaber proditor, tormentorum librandorum arti assuetus,
ad Turcas transfugit, perfldim pudorem obvequod Ferdinandus rex sibi stipendia plura non persolvisset is expugnanda' turris prwcipuffi inodum barbaros edocuit, qua ca|)ta, Strilans,
;

mussim significare non intermittemus. Caterum hac hora certiores facti sumus, Turcarum tyrannum cum omnibus suis copiis Hungariae regnum aliquot jam ante dies ingressum tripartilo

exercitu,

Austriam versus contendere, ut

Viennam magna tormentorum vi ac mole, atque omni belli apparatu oppugnet quare Beatitudinem veslram eo reverentius, quo possumus,
;

gonio potirentur, in qua oppugnanda cum vires intenderent Turcae, obsessisque auxiliorum desperatione animi frangerenfur, demuin Liscanus praefectus, auro ex continua prteda congesto pra^dives,

comprecainur, velit quatuor illa promissa Italorum peditum millia (nulla inteijecta mora) eo mitlere mature, ne quid detrimenti eorum
tarditate intercipiatur, cujus

cum aurum magis

ra[)to

partum

servare, quain Strigonium vellet, vitam libertatemque pactus, contra militum spem volunta-

summa'

benignitati

nos omni humilitate commendamus, et totos tradimus. Dat. in urbe noslra Landshut die penultima Julii .'udxliii.

temque hostem in urbem induxit moxque omni auro, et torque, et suppellectili exutiis est,
, ,

Paul.

1.

i.x.

p. 292. \'Mi\. Jov.


Islhiianir.

1.

x.\.\iv.

1'aiiliis

Joviiis

Ejusdem

sanctitatis vestrae.

Siiriiis in

Conimenl.

44
ac dein a Ferdinando ob
in

PAULI in ANNUS 10.


admissiim flagitium

CHRISTI 1543.

custodiam traditus. Solymannus vero Strigonio potitus principem Ecclcsiam prophanavit, ac Mahnmetica' impietatis superstilioni addixit: tum accitis Buda lal)ris, atque omni geiiere
militiim ad opus coacto

ejusdem cardinalis patriarcha? (nempe Germani Aiiuilegiensis et episcopi Tusculani) a tuis ministris

perturbata et molestata
tui

fuisset

postea

iidem

ministri temporali jurisdictione ab

ipsa Ecclesia in

tolum ablata

et ercpta,

urhem

firmissimis pro-

spiritualcm jurisdictionem in
licitatis

eum

etiam statum infe-

pugnaculis munivit, adeo utillius recuperanda! speni Christianis adimeret. Inde Barbarus adversus Taltam, dictam oiim Theodotam, signa
extulit,
si

dcduxcrunt, quod

in illa Ecclesia
tiia

tam

insigni, nlpote palriarchali, et in (lua


slas et

maje-

atque pra-sidiariis extremos cruciatus,


illi
,

vim experirentur, intentavit; at ptum Strigonium terrore perfusi

ob

ca-

scrcnissimus imperalor Irater tuus canoextoto intermissus, ac penitus desertus est siqnidem canonici ipsius
nici estis, cultus divinus
:

deditione

nuncupata, mox abeundi potestalem accepere, atque a viclore scricis veslibus donati sunt; mox vero arx illa eversa est, cum Turca> disciplina mililari, raris sed validissimis pra:>sidiis provincias contineant demum ad Albam-Regalem, ita dictam, quod Hungarise reges in ea
:

ministrorum tuorum eorumdem coacti sunt ipsam Ecclesiam deserere, in


Ecclesiffi

injuriis

quorum locum milites illam inhahitare, et quadam in parte bruta etiam animalia stabulari dicuntur, tum vero ipsum sacrarium Euchariconfractum, et reliquiic Sanctorum violata;, alia altentataindedccusetopijrobrium Ecclesiic et religionis fuisse dicuntnr, qua> nos nunquam credemus scitu aul voluntate serenitalis tua- factacsse etc. AddittT' preces, ne adniinistrorum fiagitiis conscientiam rcgiam mastite

multaque

urbe regium diadema accipere soliti essent, castra defixa sunt tanlusque terror obsessis offusus est, ut quingenti equites Hungari, dicti
Usarones, quod latrociniis vivere
inciudi
in
solili essent,

in

civitate

detrectarint

abierintque

culari patiatur, et cuncta pristino statui restitiial.

sylvas,

dumque nimias moras Ferdinandns


;

nectit in

submittendo auxiliari exercitu, quod Barbari, virgullis et ffirario exhaustus esset arena congeslis, fossam exfcquarunt, et propugnacula subruere coepcrunt, ut demum licet Ilalicffi cobortes virtutis militaris plurima signa explicuerint, demum post cladem insigncm acceptam, Alham, vitam, libertatemque pacli
Itali

XVI F^bruarii .mdxliii,

apucl Sanctum -Petrum anno ix . Fuisse quidem Ferdinandnm pronum ad

Datum RomfE

pietatem testanlur auclorcs ', verum ejus facilitaleabusos administros avaritia" et rapinis inac hiasse. Hactenus de Ferdinandi jacluris
,

Tiircicis in

Germanique, reditu ad Fenlinandum impetrato, Barbaro se dediderunt. Exultans tanta victoria


Barbarus, parta gloria contentus, Viennam progredi non ausus est, cum Pontificia? cohortes Joanne Baplista Sabello et Julio Ursinoducibus, Viennam jam pervenissent, et Ferdinandus Bohemorum Marcomannorumque auxiliis succinctus, ascensuro liosti occursurus esset, tum ad

Hungaria victoriis, nunc de classe Tiucica a Solymanno, duce Barharossa, in inferiMaris littora immissa agendum est.
30. Chissis

Turcica, a recje

GaUix

excitata,

(jravia Christianis affert

Turcis recipitur.

damna ; Nicia tamen ex Excivcrat eam in auxiliuin


-,

Franciscus Gallorum rex


utilitate,

nulla
et

quidem

ipsius

imo

gruvi

damno

magnic Christia-

norum
milatc,
diviiia

multitudinis, quie Turcicis grassalioniest in

hus abrcpta

Comaram insulam aditum


classi
pra'sei)sisset.

in

Danubio

hostili

pluriumque oppidorum
,

servitutem impiorum, calae.xcidio; ac nisi

Discedente vero Constanti-

nopoIimSoIymanno, Ferdinandusrex,qui perditis jam rebus sero advenerat, Autumnalis temporis imbrihus im|)editus est, ne quid regio no-

mine dignum conficeret, et qui nimia amhitione l)ati non potuerat, ul Joannis regis filius pacato regno potiretur, maxima Hungariw parte inTurcicam servitutem redacta, AustriK timere cirpit. 35. A(/i(//'(/u')isis Ecclcsia ab rjus adniitiistris

providenlia Christianorum miserla vim Barbarorum avertissct longe graviora exitia intulissel. Primo quidem impclu Rhegium in fretu Siculo, cum cives profugisscnt, caplum incendil, arcemquc tormeiitis muralihus quali

cn'ptam
tuti

in

deditionem accepit, pra'sidiariosque


qui in

ac plures cives,
addixil.

cam

perrugcranl, servi-

conculcata.

Visus

vero csl divino patro-

cinio in tot advcMsis


Chrisli
slri

destitui,

cum sacerdotum
Ecclcsiasti.

i^atrocinium descrerct, (|uippe adniinifru;na


ifa laxahaiit, iil

oris vaslalis, ad mox Osliam Tcrracinensium littora delatus pervenil circa festum D. 1'clro principi .Vposloloriim dicalum, lanlus(|ue lcrrorexi^jus adventu Roniano populo incussiisesl, utdeserere Irhem

Inde

Bruliorum

liccntia'

cogitaret, nisi
in

Polinus Gallia' regis orator, qui


scriptis
a
lilteris

cos conculcarent, atijue immania etiam sacrilegia palrarenl, de (juihus l'onlifex siihjectis littcris questiis cst

"
'

riircica

dasse vcrsabatur,
,

Rcmanos contirmasset manuo ad piicsidium

eam classem

Soly-

Uegi

Bomanorum.
antea soluni

Cum
III.

hMnporalis jurisdictio

manis, nec Poiililiciam damiuiin allaturam. Vcrum quia harharoruin


l'aul. Jov.

missam, nec Rooram incolenlibus ullum


Gallia-

Pnul.

lib.

Imov. an. ix. p. .11.

1.

XLM.

'

Paul. Jov.

I.

ILOI.

paul:
fides

iir

annus

10.

inain

ciiristi 1543.

45
(|uo feni-

undique auxilia
Urbeni, quae
:

suspecta ex coniniodo infida est, rapfiin contracla sunt ad tuendain

ex()ugnandam conatus versi sunt,

inilite vacua praeferoce lioste opprimi potiiefat sed eain mentem a Barbaro Deus avertit, nec si capta fuisset, valiiissent

blanditia) Gallici oratoris jactantis,

Franciscum

pore Marcbio Vasfi, i|iii Insubria; pra?erat, auxiliarem exercitum expedire crepit, ac Pontifex in plnribus Itali;e et Hispani;e provinciis, clero nuinmaria aiixiliaria ad solvenda cxercitui Niciain contra Turcain profecturo sfipeiidi;! imperavil, ne si Tiirca arcn potiretur, e liffore illo dein in mediterranea loca exciirreret, exifialique bello Cliristianam rem obtereret ut ex
;

regein

iiil

liabere anti(|uiiis, qiiam nt rein Ho,

sed inaxime manain, non inodo incolumem florentem, at(|ue ab omni iinpioniin iiijuria defensain vellet facta vero ada^iuatione ad ostium Tyberis, Barbarossa tiiduo post inde discedens
:

subjectis constaf lilteris


30. "

'.

Herculi

S.

Maria2-Nov;e diacono cardi-

Etruri;p et Li^'uriai orain sine maleficio pr?eter-

nali M;infua;.

vectus Massiliam contendit.

Dum

ea classiscen-

Dilecte

flli

noster. Moti
facie

gravissimo peri-

tum triremibns egregie


bat,

instructis et

biremibus

culo,

quod prima

littoribus Italife

immiet

decein contlata per Mediterraneum mare volita-

net, sed

mox

nisi obsistatur in
et

tempore,
Italige,

ad

secum(|ue per omiiia


imperia, ut siiam

littora

terrorem cir-

Mediterranea

interiora ipsius

qiiod

cuinferebat, Pontifex Melitensibus eqnitibus dedit

classem
'

cum

Pontificia

conjungerent ad Cliristianorum littoraab injuria Turcarum vindicanda 37. Dilectis filiis magistro et conventui
:

Hospitalis S. Joannis Hierosolymitani.


Dilecti salutem, etc. Superioribus fllii, diebus vos liortati fnimus, ut quoniam classis Turcarum Mediterraneo mari volitans, et in vlscerituis fotius Cliristianitalis inclusa, maximam iiosfris populis, quociiinque severteret, calamifalem illatura formidabalur, vos pro vestro officio, vesfraque consuetudine, liuic communi hosti vos opponeretis, vestrasque triremes et naves cum nostris trircmibus ad defensionem nostra? et cfflterorum Cbristianoruin orcE mari-

tiina;

Quamobrem cum commiearumdem nostrarum triremiuin, ut eas cum vestris coiijungeret, vos horfamur, ut ad cominunem omnium Cbristianorum litforum defensionem cum eisdem nostris triremibus conjuncti, contra eamdem clasconjiingeretis.

seriinus looumtenenti

Deus avertat, penetrabit, cum classis Turcarum duce Barbarossa civitatem Nicia' jam ceperif, et arcem ejus obsideat nos, ut pro nostro officio huic pericnlo, qiiantum possumus, occurramus, et charissimum in Christo filium nostrum Caroluin Bomanorum imperatorem semperAugustum ejusque duces, praesertim Marchionem Vasti, qui cid dictam civitatem recuperandam, arcique subveniendum cuin exercifu occurrit, etiam contributione Ecclesiastica coadjuvemus, quinque decimas cum in nonnullis aliis locis, tum in civitate et ducatu Mantuae, Marcbionatuque Montisferrati, quos pro nepote tuo gubernas, imposuimus, etc. Dat. Marini Albanensis Dioecesis iii Septemb. mdxliii, anno ix . Exaratai sunt eodem argumenfo ad alios litteraj cuin incendium illud -, antequain latius fiammas spargeret, extinguendum esset. Piis affuit Dens, nam Alphonso Vastio cuin exercitu ad ferendain obsessis opem imminente, Turcae elGalli obsidionem arcis solvernnf, in quo disGallorum, quibus cessu tuinultuario Tiircce
: , ,

sem Turcarum. ubicuinque


datis,

illa

fuerit,

proce-

publicanKjue salufem conjunctis animis Datum Bom;e apud Sanctum-Petrum etc. xxii Augusti mdxliii, an. ix . 38. Cum Turcica classis Massiliam applicuisset, Galliarum rex ', quid de ea ageret, ffistuare coepit, nec facile agitata consilia explicabat, adeo ut Barbarus de cunctatione Gallorum quereretur, resque ad dissidium vergeret demum a rege decrefum est, ut conjuncta classe
et viribus defendatis.

urbs tradita fuerat, nullo respectu habito, urbem diripuere, incendiisque deformarunt, et cives fidem Gallicam secutos inservitutem abripuere. Cumque jam discessisset hostis, Carolus

dux Sabaudis,
Hispanicis

et

Marchio
Italicis

Vasti,

Germanicis,

atque

copiis succincti, per

Tendanos montes subsidio venere, atque Auriana classis in Villaefrancha)


est,

portuin

invecta
trire-

quo tempore exorta procella quatuor

ines ad sco|)uIos misere sunt allisae, ac Barba-

Gallica

educfoque exercitu Nicia provincia, olim Satiaudi;e regulo oppignorata, qua; obiata ampliore pecunia, nunquam ut Gallo restitue;

rossa delendse classis Caesarea occasioni divino

nutu tuin

relur impetrari potuerat, oppugnaretur

acpost

defuit, inissis vero expedifioribus friremibusllispaniae portus evastavit, congesta(|ue prffida Algerium exportata est miserat efiain
:

varias impressiones liostiles propulsatas, non sine Turcaruin cuide, iNicienses cives extremam

cladem

veriti, Gallis pactione militari urbem dediderunt, qua in potestatem redacta, ad ar-

cem
'

situ loci

inexpugnabilem

et

opere munitis-

Constantinopolim quatnor naves praeda onustas, quibus quinque niillia Christianorum Italoruin utriusque sexus, et eleganti forma virgines Deo sacraf; ducentae vehebantur, utad Solymanni lupanaria Iraberentur, sed
Barbarossa

l'a(il.

III.

lib.

brev.

an. ix. p. 274


I.

l'aul. JlJV.

1.

XLIK.

Paul.

111.

lib.
1.

biev. an. ix. p. 37U.


x.

1'aul. Jov.

1.

xlhi.

Martin. Uellalus

Comment.

x.

Martin. liellaius

46

PAULI

III

ANNUS

10.

CHRISTI 1543.

Garzias proregis Xeapolilani

standa Turcica ora eas Tiircicas naves


stinae

cum

filius, cum ab evasua classe rediret, in

incurrit,

ac

maximo

Dei
pri-

beneficio, Cliristianos
libertati

Messanam perductos
'

rellum Tarcntinum equitem fortissimum Christianum, exsectis virilibus, in foro vivum combussit, cujus eximia fuit constantia, ut oblato vitae munere adduci non [)otuerit, ut a Cbristiana religione deflceret.
41. CiTsari Ctivensis du.c se humiliat.

Vasti vero Marcbio arcem adducto bene usus, Montemvicum, atque Carinianum, et nonnuUa
restituit.

exercitu ad
alia

iNicia;

Cee-

sar

',

qui immortali nominis sui gloria Hunga-

oppida Gallis in Subalpinis eripuit

vicis-

simque Buterius

[irorex Gallicus captis multis

oppidis Subalpinis, Vercellas obsidione cinxit,


irrito tamen cxitu, cum obsessi muris disjectis internum aggerem excitassent, dum ob Ca'-

riam defendere, vel eliam Cbristiani im|)erii limites latius proferrre potuerat, in Clivensem ducem et Gallos arma convertit. Expugnavit itaque impetu Duram arcem munitissimam
,

GeldriiB,

eamque

csedibus, ra|)inis et incendio

sarei ducis

adventum

hostilis

irruptio

retar-

funestavit,
citu,

daretur.
40.

Motus
a

Tiinetani.

quod vacuum

Juliacum deinde peliit infesto exerrecepit, posteaad Ruremunilli

Eodem tempore
ducla:;

dam

castra deflxuro cives se

dediderunt, ac
et alia Geldria;
;

expeditionis

Barbarossa

occasione,

pariter

Venlovium, Zutphanium,

maximi

in Africa

motus

concitati sunt(l),

nam

oppida Cwsareum

jugum accepere

([uibus ad-

cum

Muleasses Tuneti rex, Cajsaris cliens metueret vim Turcarum, qui aliquas regni urbes, Conslantinam, antiquitus Cyrtam dictam, Leptim i)arvam, quai bodie Africa dicitur, et Adrumelum pra>sidiis firmissimis obtinebant, improvide in Siciliam trajecerat, ut a Ca?sare

versis fractus Guillelmus Clivensis dux, deserta

Gallorum amicitia, ad Ca>sarem supplex accessit, ejuratis([ue etiam Danico etSuecico fwderibus, veniam obtinuit iis legibus, ut Geldrite juri renuntiaret, fidem Calholicam in Principatu
inviolatam assereret, ad

Genuam

quem

in fide continen-

devecto majora praesidia inipetraret. Dum autem Neapolim jussu Ciesaris subsisteret, ejus filius Amida, qui [ira^fectus eratexercitui, S[)arso

dum
dedit,
varra'

postea Ferdinandi fratris

filiam

cum
filia

sponsalia

cum

Henrici

regis

nuptui Na-

celebrata dissolvisset. Adscri|)sit

lum

rumore, Muleassem patrem Neapoli extinctum, fratremque Mabometem Cbristiana sacra regnum invasit, minores fratres suscepisse trucidavit, paternasque concubinas constupravit, quo audito Muleasses duobus circiter auxifalso
,

militiffi su;e

Martinum Rossevium, atque adveringentibus copiis est profectus,


,

sus Gallos
excivitque

cum

Henricum Anglia' lyrannum cum quo foedus junxerat, ut ex composito duobus


exercitibus Galliam invaderent. Ca^perant vero

liarium Xea[)oIitanorum miliibus conscriptis in

jam

ante Landrecium Galli, ac firmissimis pro-

Africam

trajecit;

cumque repcntmo adventu


|)utaret,

se

Amidam

o|)pressurum

irrueretque non
auxiiiiis,

pugnaculis ita munierant, ut ex eo in Belgium magnas excursiones agerent, dux etiam Aureliae

expectatis |)ro|)iiiquorum

iNumidarum

Lucemburgum
Cffisar itaque

fallacibus aliquorum princi[)um [iromissis illusus, ab boste, qui insidias paraverat fusus cap-

pactione militari receperat. ad Landrecium recuperandum co-

tusque

est, ca!sis

in

pra?lio mille

et trecentis

Neapolitanis, cui filius impius, candenti scalpello proscissis pu[)illis,

oculorum lumen adein fratres

pias admovit, quod cum commeatu indigeret, Franciscus rex, instructo exercitu, commeatum et militare auxilium illi intulit secunda Novembris, ins|)ectante Ca?sare cum suis Germanicis,
Belgicis, Hispanicis et Britannicis copiis
:

mit, addita objurgatione, illum atrociora pro-

cumspatio

meritum, ob immanitatem
paulo vero post

exercitam,

que recedcnte rege


pra'Iii

[)Ost

datam

bidui

cum

Bisertam abiisset, Tovarris

libortatem, Ca'sar ex[)editum equitalum

His()ani Guleta' prBefecti o[iera, qui ipsi

Abda-

meleclium regiie slirpis |)rinci[)em opposuit, regno |)ulsus cst, quo lamcn brevi extincto, ilerum recepit, adversantenKjue sibi .loannem I'c'

ad inse([uendum agmen postremum immisisset, ille a Delphino in insidiis conslituto cksus discum omnia in dies jectus([ue est. At C;rsar
,

'

l'aul.

Jov.

I. 1.

XLiv. Surius ia Comra. Ludovir. Guic.


ix et
.\.

in

r.omm,

Surius in Comni.

Marliu. Hellaius

(\) Hisloria

moluHm Tun(!tanorum paulo


Ageiis Neapoli .Muleasscs de
filio

diligenlius retcxcnda est;


sui

cum

iir.Tscrlim indiligcntia
facliis esl.

eliam chronologica pcccare annalislam


iu

comperlum

sil.

lilii

Amidip defcclione ccrlior


ainlssis

raplim coacla mililari niauu

.\fricam Irajecit,

uhi in insidias

oppnrtuiio in

loco collocalas incldens


lilii

mililuni
(|iio

suoriim quini;enlis, ut hislorici quidain


oculis orhatus carceriqiie liadilus cst. c

scrihunt, vel mille

noiinisi Mahomete puero regnante se libcravit. In liiinc niudiim Amiila occupaliim leKnum hrevi pacavit alque composuit. Scd non diu post cuin ipse BiserLim petiissel, Ahdamelcch ejus fialcr cuin Jovappi Uispano Gulella; praifcclo cl.Tni conveniens Tuiietum occupavil, rcgnoque fraliem expiiliavit. Novus hlc rcx intra dies scx cl triginla falo ccssil, cjusquc in locuin ah opliinatibus hlius cjus .Mahomelus duodcunis puer subslituitur. Ilicc lolo isto aiino in rcgnn Tuiietano gcsla. Succcdcnli anno HDXMV lcste Mambrino in bisloria sui lciiiporis, Ainida in spem recuperandi iinperii cxercilum coinparavil, ususque fellciler oplimatum Tunctannriim favorc pucrum cxtrusll, tolainque ad se ren Tiiiiclanain converlit. Ila ejus ,i<tatis bislDricl onincs, Sciiul bisl. Kloreiil. Mamhrin. bisl. sui tcinp. Adrlani bisl. sui leiupor. qui dc Muleassc addunl iler in Siciliam inslltuissc, uhi puhlicis sumptlhus jussii imperaloris suslcnlatus diu cgit, luin Ncapolim contendil, ac landein Ituniam, uhi a cardinali Kamcsio cxcepliis convivio ac dcin ad Ponliliccm introductus, nunquam, ne monitus quidcm, genuneclere MANSt. conscnsil, scd aliquanlulum incliualus genu Ponlilicis osculatus csl.

lerccntis, ut annalisla ex aliis nolal, ipse in liostis

iiiiiiiiis

ilcveuil, a

quo

PAULI

III

ANNUS

10.

lio

CHRISTI 1543.

47

acerbiora fiorent ob imbrcs ct niorbos, soliita


obsidione,

Molitos in Norimbcrgensibus comitiis Piotesfantcs suadere Germanis, utrepudialo Conci-

Cameracum liboram
illiiiue

civitatem, di-

lionisque Episcojialis, paiuientibus cx terrorc


portas civibus, interccpit,
suit, in

arcem impo-

42.

eaque hyberna trailuxit. ConcentHS ordinnni imperii Sorim/ipr(j,T

(]clel)rati primum, dein Spirae coadiinantiir. sunt in Germania duo conventus ordinum imperii ', primus, ineunte anno, Norimbcrga\ se-

Tridentino Concilium nationis (Jermanicai cogerent ad eos a conjunctione Romana; Ecclcsia' avellendos, conflandanKiue pro ipsorum libidine novam religionem, ostendunt Iittcr;c Joannis Moroni cardinalis legati Tridentini ad

Alcxandrum cardinalem Farnesium xxvi

'

Maii

cundus, devexo atque atlecto, Spira' in primo Norimbcrgensi actum est a Cirsareis legatis de comparandis auxiliis ad propulsandos Turcas, deque llcnrico Brunsviccnsi principe a Protestantibus ditione sua spolialo in principatum
:

suuni restituendo is enim leges C;esareas ad\ersus vim ac tyrannidem Lutheranam imjdo;

rarat, at

Protestantes

in

pertinacia obfirmali,

Catholicorum bonis inhiantes, jirffifracte contendere, recte alque ordine se iecisse, atque etiam judices Camera^ id est, senatum CBCsareum, ut erga Catholicos propensiorem, gradu
subinoveri, aliosque constitui, ni id
tiarunt
fieret,

nulla
dicta

auxilia contra Turcas se conjuncturos denun:

cumque responsum

iis

esset,

hujus anni exaralis, in quii)us narratur, ut Granvellanus, qui Norimberga Tridentum redierat, ut vcnienti in Germaniam Caisari occurreret, retulcrit legato, se in comitiis Norimbergensibus Protestantium molimina discussisse, ne fleretConcilium nationale, acreformalionem judicii camerffi imperialis a Luthcranis obtrusam, quam a Cajsarea majestate impetrasse falso contendebant, disturbasse, idco Lutheranos noluisse subsidia adversus Turcam Romanorum ingravescere vero in dies (ob regi conferre plurium defectionem) LutherancC secta? potentiam, ad quos Coloniensis idemque Monasleriensis episcopus desciverit ac ni eos Casareus adventus contineret, in Moguntinum arma conversuros. Laudavit vero Granvellanus ducum
: ;

causa judices amoveri non posse, neque Henricum jura im[>lorantem deseri, rogarenturque,
ut controversias religionis Tridentino Concilio

Ravariae.

in

propugnanda rcligione
;

pietatem,

jam
tis

indicto deferrent, flecti

professi sunt se

non potuere, atque Concilio non parituros. Remo-

itaque Protestantibus Ferdinandus rex

cum

propulsando Turca, religioneque Catholica tuenda, nonnullisque aliis rebus decretum edidere, cui decreto
reliquis

ordinibus

Catholicis de

Protestantes

seminime consentireprofessi
:

sunt.

Rem

ita

narrat Surius

Verum

Protestantes

aiunt non approbare Conciliuni. Interim nibiloniinus decretum facit Ferdinandus cum aliis

ordinibus de certis quibusdam rebus, cui decrcto Protestantes se ininime consentire profitentur. Quis non videat, quam hasc ad certam Gerniania; perniciem pertinuerint nisi Deus nobis pepercisset. Has animorum ofTensiones et
,

adversasque omnes de iis suspiciones conceptas amotas esse addidit conquestus vero estderevocatis Tridento duobus legatis, idque tota Germania pervulgatum, atque ex eo Lutheranos efferri, deprimique Catholicorum animos.Cui a Icgato responsum, non ad dissolvendam Synodum, sed ad deliberandum evocatos quia Scotis favebat Gallus, Ca;sarein de foedere appellatum ab Anglo, qui ipsum adducere conlendebat ad leges contra Sedem Apostolicam, quas ille repulit ex Hispania Genuamadvolasse, ut eam ad Gallum deflcientem in officio contincrct rogatum Pontiflcem, ut studeret magis Caesari quam Gallo, qui Turcam adversus Christianum imperium juncto fcedere concitarit, inducias
: : :

cum

Cccsare violarit,

licet

culpain rejiciat in

imperatorem, totius
Ponfifici,
44.

rei

judicium deferenfem

dissensiones peperit nobis Lutheri Evangelion, cujus protasim (sive propagationcm) longe tris-

quod Gallus recusarit. Ex quibus videfur culpam non redinte;

tissimam jampridem

vidimus

catastrophem

gratae

sequesfrai pacis Gallo regi haisisse

is ta-

vero longe turbulentiorem expectamus . De horum comitiorum Actis ab episcopo Casertano internuntioApostolicotransmissis ad Pontiflcem

men

ad Pontificem amplissimas litteras VI idus Martii hujus anni misif, quibus Carolum V in invidiam afflicta' Christiana' reipublicffi adducebat.
45. Cffisar e contra traducere in suas partes annitebatur Pontificem, utarmorum socictafcm iniret adversus (Jallorum regem, sed Paulus

meminere Acta
43.

Consistorialia his verbis

'
:

Rononia; xix Martii mdliii, fuit congregalio reverendissimoruni cardinalium lectfe lilterae reverendissimi Casertani de his, qua^
,

in Dieta Norimbergensi, primo de subdandis a Germanis contra Tiircas, ct de rebus quK ad religionem pertincnt. Factumque

aguntur
sidiis

nunquam
tes

communis
:

parentis officio deflcctere

consensit, ut pacis inter[)retcm inter dissentien-

reges agcrct
-

observanda reformatione, pra^serlim, ut proximo Concilio sententias etexempla praibcant.


'

est

verbum

a sanctissimo de

nalis Farnesii ad

Ca'sarea

quod constat cx lifferis cardircgium internuntium in aula Quoad illud (in(|uit) quod scribis,
xxvi

otMonspolitianus oreretulit, de instantia.quam


'

Act. Consiit.

Siiriiis

iii

Coiiuii.

.Mj.

caril.

Spadiu sig,

Pag. 18.

e.\lit.

ad card.

I'arii.

.Maii

)b4;i.

Ms. card,

133. p. i25.

SpadiC to, Lxxxiv. p. i53.

48
tibi et
illi

PAULI
fecerunt,

III

ANNUS

10.

cum

CHRISTI 1543.
veteri,

ul Pontifex

?e imperalori

neque

neque novo Testamento piorum

conjnnetiini declararet; scias eadcm, et Mar-

idololalris inferdicta csse foedera, Davidis,

chionem dc Aghilar, et reverendum de Bnrgo retulisse. Mulla resuaB sanctitati non semel spondendo scribere possem, cum res, de (|ua
agilur,
te

Salomonis, ca>terorum Judteorum regum exemplis probat neque Christus, neque Paulus magislratibus im[)iis pios salva piefafe parere
:

magna subministraret; attamen quia ex oppositas rationes cognoscere potes, non est

vetat

necesse tibi illas longo scrmone re[ietere. Sua majestas certa esse debet, quod sua sanctitas sem[)er parata erit, pro illo omnia agere qufc

rccenfia Venetorum, nonnullorumque aliorum cuni Turcis foedera adducit, ut Galli ([uondam rcgni Hierosolymitani compotes, Gra^cique im[)eratores senescente memoria pra^fer:

miftMntur. VI

commercia

inler se ac

Solyman-

gradus

et lionor

iili

permitfcnt. Hoc
dislat,

antem a
qnia

prfGsenti petitione

plurimum

cum

nuin libera essenf, ne privata in causa aUer alterum oflendcret, uf quantum Christiana fides
[)afercfur,

im[>erator et rex GalliK duo principcs Chrisliani


sint, inter se, salva
fidei Catholicii-

mufuis infer

se amicifia-

muneribus
.

integrifatc,

fungerenfur, convenisse [lalam fatetur

Atta-

dissidentes,

suae

sanctitati,

cum

sit

amhorum
amicum,

men quod
subjicit
:

rex sibi licifum fuisse confendit, ipsi

communis
et

pater,

non

licet,

unum

ut

Galli execrati fuere;


"

quarc idcm Relcarius

mox

alinm ut inimicum respicere . Cumque Caroli nomine Ca?sarei oratores iterum Paulum urgerent, ut ob conjunctum a Gallo armorum foedus cum Turcarum imperatore adversus Christianam rempublicam censuras Ecclesiasticas distringeret, eumdemque armis persequerelur,
respondit, Galliaj regem pari ratione im[ilorare leges, ut in imperatorem consurgeret, damna-

At

si

Clirisfianissimi rcgis ha^rcdita-

rium

tyranno

cognomen tueri vulf, quouiodo cum omnium, quorum Historia> mcminerint,


|)crsuasionis hoste infe-

teferrinio, Cliristiana^
stissinio,

longissimis terra'

marisque

spatiis

separato, sociefafem coivit, nisi ut vicinas Casaris, Ferdinandi cterorumque Christianorum |)rovincias atque insulas illi in pra^dam
objiceret,

retque illum ob armorum ioedus percussum cum Henrico Anglia- rege damnato hscreseos, pro invadenda Gallia religioneque in ea everarma adversus si secundo addidit tenda
:

que

odii

erga

flagranfissimumque invidia? succ atCa>sarem a^stum tot innoxiis


inlernecioni
esse

Christianis

patcretur
:

De

Galhim expediret, nuHa auxilia


gariic adversus

periclitanti

Hun-

Turcas a se afferri posse, nec classem instrui adversus Turcarum excursiones maritimas. Proposuit tertio ex eo foedere conlra Gallum admisso graviora pericuha impendere, ne Gallia a Pontiflce abalienata ad obsequii erga Sedem Apostolicam, fideique defeclionem inclinaret. Quarlo subdidit, se haclenus clementis-

simipatrisofhcium gessisse,omnemqueoperam
ad
lilios

intcr

sc conciliandos

consum|isisse

jam verojudicis officium exercere decrevisse ad tot ingentium malornm in universam rcml>ul)licam Christianam redundantium rcum |)ro
mcritis justis ccnsuris dcflgcndum. Accc[ito co responso Alhanus dux Mediolani [^rt-cfectus |)rolixis litteris

Nauplio afque Epidauro dictum est Joannes Vaivoda, quod Pamionia regnum Solymanno tulissct acceptum, a Homano Pontifice malis diris devotus, et Chrisfinnorum coetu exterminafus fuit quem nihilominus Franciscus et Solymanno commendavit, ac clam advcrsus Fcrdinandum, qiioad potuif, juvif, atque aliquanfo posl cjusdem vidiinm Isabcllam Hungarosijue [)roceres ejusdcm factionis, ut ad Solymanum itidcm confiigcrcnt indiixisse et pro iisdcm inlcrccssissc lcrtur. Quid, (|iiod /Enobardum ad Niciam o|)|)Ugiiandam accersivif, et ut fot Chrisfinni cundo rcdeim(lo(|uc in ser\itulcm rapcrcnfurin caiisa fuil ? Uiiin cfiam ut a Solymaniio fratcr a|)pcllarcfur susliniiit crudelissinii, iii(]iinm, fyraiini fratcr, in cujus faniilia,
:
:

Pontilicia

ad cardinnlcm rarncsium argumenta mullis argutiarum

datis

(]ui

reriim
:

pi)titur,

ca-fcros

sfalini

trucidari
inci[)if,

fucis

juhct

ha^c

immanitas, qua? a snis

figrncniis(|U(!

rcfringcrc conalus cst, asscruil-

quanta
gif?

in alios essc solcat, lioc

quis non satis colli-

((uc

i'()utificcm maximam gloriam, si Cfcsari conlra (lalliim Turcarum hcdcralum sc conjun-

Cum

frnfernitas,
liujiis

gcrct,

collcclurum

al

l'onlifex
stetit.

in

suscc[)ta

monstro ullanc Chrisliano homiiii csse [)ofest ? CaMcra Apologi;c ca|)ita proscijuciida non |)iilavi.
aut societas

priorc sentcnlia inconcussus


Ati.

t7.

Dccrcvcrat

ctiam

Francisciis

rcx ad

De

inita

cum Solymanno

sociclalc

l''ran-

ciscus [)rolixiorc orationc apud Ponlinccm, ul su[)ra innuimus, sc [)urgare nisus est, cujus

Xorimhcrgcnscm su|)criorcm convcnlum oraforcs Joanncm IScllnium c|)isco|iuin, l''ranciscum


Olivariiim
(ira'sidcm, ct Mallciuin (iraMorem Divioiicnscm sed ii in Gcrmaniam pcnclrare nou potucrunt, prohibiti ciiiiu sunt aditu a Ca*sarcis, nc Luthcranos iii Ca^snrcm, Gallos Turcis vcro III nonns .Marfii hiijns conjungcrcnt ii
:
:

summam

cpiscopus Mc Postrcmo loco dc sociclatc tcnsis ita rclulit cum Solymanno inila se [)urgarc conatur hic
Kranciscus Belcarius
:
'

gravissimus C;csarianis accusationis locus cst, in ([uo cliam magis Franciscus commoratur
Lib. xxiii, xxvii.

anni mdxlih Naulii


non.

'

pronuilgarunl Apologiam

>

'

iNaulii III

iMarlii

l'M.

PAULI
pro Friuicisco
Prinio rcge,
ciijus

III

ANNUS

10.

CHRISTI 1543.'

49

iiomeii

tan-

quain Clirisliani nomiiiis iiroiiitoris al) oiniiilnis ob Turcam iii Chrislianos concilalum diris omnibus dctigebatur, pariiiue im|)Uileiitia negarunt adniissum tlajiitiuni, qua ipse illud admiserat
:

Germanos

Novizoliensibus comitiis oratores miscre, ut excitarent ad instaurandam expedi-

Negamus (in^iuieliant) Francisco rum regi cum Solymanno toedus ullum

Francointerce-

dere intercessisseve, prieler vul^ure illud commerciorum et quietis publica' ergo, quale
Yenetis,

tionem pro Hungaria a tyrannide Turcica liberanda, exponerentque jam ante in superioris aniii Spirensibus comitiis petita fnisse auxilia pro Turcis propulsandis, atque dum ea decernerentur, Budam a Turca expugnatam, partem(|ue Huiigaria' evastatam, sollicitatis^iue iterum per litteras Germanis, ut suas copias in hostem promoverent, tardius eas venissc, etPcslooboportuit, contra Hungarosententiam obsidionem solvisse, Turcasque ex eorum discessu efferatiores factos. lu Norimbergensi vcro conventu hujus anni celebrato non quadraginta armatorum
sesso,
citius

Polonis

et aliis

(|uibus(lam Cbristiani

quam

nominis gentibus esse omnes scimus . Deinde conquesti sunt de Germanis atque Italis, proposuh vetitis stipendia sito capitali supplicio,
Gallo facere, deque aditu
cluso, junctoque

ruin Italorumque

in

Cermaniam
:

inter-

cum

Luthcranis fcedere

nobis opus est, ut multis antc swculis opus fuit, quoties bellum maximum gerendum fuit, hoc Cssar, qui sat cognitum haberet, proposuit edicta, ut levisslme dicam, severissima, ne quis Germanus miles
Pedite extero

Franco
luat,

qui militaverit Franco, capite uxore quideni ac liberis mitius aliquanto agatur italis autem, quod bis fere utamurduabus nationibus, poena prope consimilis intligitur quicumque aut in Galliam, aut in
militet,

cum

sed tantum viginti quatuor promissa fuisse niagno Hungarorum dolore; at nec illa opportuno tempore movisse signa, adeo utTurcae Strigoniuin et Albam-Regaiem duasque arces munitissimas, quibus nomen cst Sodioset Walgo, in suam potestatem redegerint, jussique sunt oratores palam contestari, se Turcico jugo colla subclituros, ni Germani idonea subsidia ferant, atque ex Hungaria in Germaniam victorem hostem penetraturum, cujus mandati formula subjectis verbis
millia, ut antea,

millia

quasciim^iue regis ditiones |)atent militi adilus omnes magnis diurnis nocturnisque pra^sidiis circumsepsit quicuniquein itinereadhuc sunt,
;

coiicepta erat

' :

Irucidari

omnes
ut

penetrare, quoad

tem,

quam

nium

fere est

regem E diverso genpropbanam atque impiam decenexecratus, nunc posteaquam sese


jussit,

neminem ad
sivit.

baronum, ac nobilium, aliorumque ordinum et statuum regni Hungariae in conventu Novizoliensi pro festo
Instructio prffilatorum,

potuit,

in nos incitari passa estad militem

evocandum

ad Germaniam, inconspectu vestro omuijuventutis


tat,

robore spoliandam summis prsmiis invineque enim licerc nobis vult omni Europic auxilio exutis, aliunde, neque ex Africa, neve
ex Asia militem evocarc, si evocaverimus, sceleralos, impios, intestabiles pronuntiat. Deus

anno mcxliii celebrato congregatorum, reverendiss. D.Martino Hechethii episcopo Vesprimiensi, ac magnifico domino Francisco de Batiun consiliariis regia; majestatis, et egregio Georgio Raroscii vicecomiti comitatus Thuurozii oratoribus ad imperialia comitia Spira? celebranda delectis data. Post salutem et servitiorum officiosam
beatiB Elisabetb

commendationem dinum et statuum

referent oratores

nomine

or-

immortalis

qua? lex gravior feratur, qute atro-

regni Hungariaj, reverendissimis, illustrissimis, generosis, magnificis ac

quam qu;c in nos statuitur adversus eum, qui victus, qui protligatus, qui bello captus vitam precario agere cogatur, si, et nova ista plusquam imperatoria adversum nos edicta iocum habcant, et omni externa ope nihiio secius excludamur, quid nobis denique fiat? Quid miseris et infelicibus Francis cognacior poena statuatur,

reverendis dominis,

principibus, electoribus, caiterisque ordinibus et statibus sacri Romani

imperii in comitiis congregatis, recenti


ria tenere

memofuerint

eosdem dominos principes


ut

et status

imperii,

cum

instructione

delecti

anno ab binc quarto ex Hungaria speciales oratores ad imperialia comitia, quae tunc Ratis-

compedibus, adamantinis obstricti, jugulum irato hosti hauriendum, cervicem victori, quod ipse jam prs sc fert implacabiii feriendam praetis

vestris supersit, nisi ut ferreis vincti

bent, etc

Tentarunt Galli oratores iterum misso ad Spirenses conventus prfficone militari (quem

haraldum vocant)

liberi in

Germaniam

aditus

tesseram impetrare, ut ad eos accederent, sed

bonae celebrabantur, prajsentibus sacratissima Caesarea et Catbolica majestate, ac serenissimo Roraanorum rege, quainquam copiose et diiigenter in gravissimo illo Cliristiani orbis Concilio ab oratoribus illis expositus fuerit regni Hungariae status, quem post varios casus, post graves etdiuturnascalamitates, postingentiapro Ciiristiana republica, pro fide et religione suscepta pericula, natioHungarica, olim interalias

tanquam bostes impcrii


4S. Coacti

rcpulsi sunt.

non postrema, tandem immodica,


'

vi hostis

pro-

Spirenscs conventus mense Decembri, ad quos Hungarici regni ordines ex

sunt

ii

.Ms. Fraiic.

cardiii. liarb. sig.

mim. i678.

p. 93.

A^N.

Toiius

.mui.

ray.v. .\iv.

50

PAULI

III

ANNUS

10.

CHRISTI 1543.

pinqui dejecla est, et(|uantum etiam, lum prope adesset extremum illius nationis excidiun), nisi (ircEsentanea ndhibcrenlur rcmedia, neque bujus solum, sed et circumvicinarum provinciarum ampla jam pateret ruina, quarum sane lutela, ac defensio ad imperii principes ac status, velut Christiana; fidei columna?, potiores

nis principibus et statibus imperii

cum

et

Hun-

gari et Halicus peditalus acriter [irovincia; in-

quemadmodum ea tunc in primis si^ectaret luculenler ab ipsis oratoribus Hungarire in praj,

dictis comitiis peracta fuisse recte conslat.

Nec

ilkid sane

prcPteril

eosdem principes
post Turca-

ac status imperii, runi tyrannus

cum non multo

sislendum esse instarent, exercitum tamen imperialem contineri diulius in officio non potuisse, atque ita re infecta, insequente nemine, pedem retulisse, adeoque muititudinem illam omnem brevissimo tem[)ore dispersam esse et dissipatam.Submissa quidem alia [)ra'sidia,sed instante Hieme, aliisque rationibus obstantibus, genles illge adduci non poluerunt, ut progrederenlur ullra Posonium, atque ita majestatem regiam, regiam expeditionem in aliud tempus
oportuit rejicere.
His igitur sic peractis, tametsi status atque ordines Hungarite fruslrati spe maxima etliberalibus oblationibus a Christianis princi()ibus sibi factis, el jam animis consternati tot tantis-

magna victoria recens in Hungaria potilus, Budam rcfjini caput in potestatem accepisset, extem|)loque inilia jam nimium manifesta extarent

multo ante

prsevisi excidii, sta-

tus atque ordines Hunj,'arici iterum per litteras,

cum

non possent ex
perii, (|uaiilo

propler temporis brevitatem legati mitti priori conventu Novizoliensi

affalim significasse princii)ibus et sfatibus imiii

discrimine res \ersaretur,

et

quam mature
oporteret,
nisi

liostcm e visceribus regni ejici

paulo

post,

et

Hungariam,

et

que calamitatibus, hoslem ferocem intra viscera habenles, et malis undique circumvenli in desperationcm jure videantur prolabi potuisse, nihiloniinus generosum illuiii s[)iritum majoruin el animum retinentes,et Dei()(itimi Maximi iu [irimis auxilio freti, acce[)ta rursum l)eiiigna
regii.c iMajestatis

vicinns

omnes provincias

illius furori et libidini

oblatione in discessu ex Foso-

deditas vellent, et

Hungari
fide

etiam extremis rebus ad iuteritum usque pro patria, pro


de[)Ugnare,

quam

nio facta de generali capessenda expeditione in

proximo
animati,
i|)sorum,

.sequenti

Vere

ideoque

ipsi

omnes

et religione Clirisliaiia
a

dumtiinc

intentique, vel patriam

liberare, vel
jienes

modo
liis

priucipibus Cliristianis non desereren-

[)ulclierrimam
si ita

mortem
inter se

0[)petere

tur, exposilis videlicet et

commemoratis

res ferat, congregati in

regem hunc lo-

omnibiis, qua? ad excitandos primos tantoad justissimum bellum in tam


et pariter

cum
fines,

ea

omuia

rum principum

quibus
erunt
rali

cum

[irssenti

communibus sutlragiis, Hyeme lueri se suosque


maximis quibus
|)otu-

justa causa pertinere videbantur.

tum ineunle

Vere,

Recordentur

domini principes

co[)iis, pra-slo

esse sua; majeslali in gene-

ac status imperii, quo pacto, sive legalionibus, et scriptis Hiingarorum, sive quod est verisimi-

expeditione.

(^um aulem status atque ordines Hunga-

Hus, avita virtute sua, et persimili etiam magnitiidine commoti iidem ipsi principes ac status impcrii pro sua singulari pielate in religio-

riic

existimare non possintquacunuiue decausa

oblata prajsidia

proximo anno neglecta


et status imperii pro

sinf,

domini principes

sua ma-

nem Cbristianam decernendum


duxerint,

sibi

eo ipso

jorumque

excellenti virtule, (iro

magniludine

tum pro continua regni defensione ad triennium, tum vero pro generali expeditione,
liosliunKjiie exterminatione de firmo validoque

auimi, et quod ipsorum pro[)rium cl |)eculiare est, Christianos [)0()ulos ab injuriis efvi crudelis

hostis sollicite vindicare, op[)ressosque assei[)si

exercitu, pracstanlissima, nec nuilto posl

illiis-

rere in libertatem,

trem D marcliionem Brandebiirgensem principem electorem cum ingentibus copiis in llungariam expediverint, ad (|uem quideni diicem elexercitum jiro oppugnanda civitate Best desccndenlem, conslat priiui|)ibus et statibus imperii

jam ruentem vatam velint,


jores

in intcritum et

quoi|ue Hungariam jamdetensam ac coiiser-

cum

in

nostros clarissimos viros,

memoria habeanl majam indc ab


rcgno
|)ro-

initio fidei nostra> Chrisliana' in lioc


[)riis

viribus Huiigaria' fines longo tem[)ore,


futatos

non

Komani,

iiu.-e

et

qiiales copiai,

cum

sacra-

solum

esse

verum etiam

prolulisse

tissimo lUimanoriim regia" majestatis,etsuinmi Pontilicis, tiim vero ex omnibus fere ordinibus
et slalibus Hiingariac

loiige laleque pcr liostis dilionem,

cum summa

i[)sorum gloria et utilitate totius Heipublicae


Clirisliana', ac ubi sensim labescere res co-pit, aucta nimirum [^crca-tcras orbis |)artes hostis
[)ot(Mitia,

paratu contliixerinl,

niagno numero alque ap qiianta cuni admiralione

exterorum omiiium acies lliiiigarorum assiduo sub obsessa urbe cum hostibus coiigresste sint,
ul facile reliquite bellicosissimu' nalionis esse

\icta()uc

vi

virtus cst
rcli(|iias

liim

demuni
[irovin-

simul

cum Hungaria

()iioi|ue

a|)paruerint.
"

regna circuiiiviciiia furorcm liostis, in(lignocorum malo, cx()criri o[)oiluisse, et nihicias, et

Bcst,

iiuamvis magiia spes luat cxpugnaiidi l'^t iiuirplamque expeditioueiu diviiia ope fepcispecluni ost lamcn domi-

loiiiinus

llungaros
aut

luillis

uni]iiam

cladibus,

niillis jacluris,

[icriciilis

rcgiio sinl ex ea

licilcr conficicndi,

relicta, Iriennisquu illa instituta expcditio,

un*

PAULI

iri

ANNUS

10.

CHRISTI 1543.
instituit,

51
ulla;

decumque

accidit, \ix in trimestris spatii pro-

reditum

quam

unquam

Christia-

gressum ovascril. Quo (|uideni facto, iiostibusque quo pius erant tnnli exercilus formidine perculsi. eo magis repenlino ejusdem exercitus
discessu irrilalis,et aniniis erectis, constatpi'incipihus, etstatil)us iiu|ierii, (juanta rnrsum con-

norum

copia; in perniciem ipsius apparerent.

Et (|iiani|uam

majestas regia soiita sua

sollicitudine indefessa, virili(|ue stiidio niisquam


milites conscribere,
iialiere
serit,

armare classem, deiectus

per regna et provincias suas iiraitermidiiigenter pararet,


illi

quibus precilius status atque ordines jier litteras ex conventu proxima HyemePosonii celebrato, ut insanctissimo suo deoreto persistenles |)rincipes ac slatus imperii continunm prwsidium in Hunfjaria tenerent, lioslem<|ue curarent ex ea exterminandum, nec ab inc^ppto deterrerentur, quavis ratentioiie,

omniaque

quo priusde manibus

Hungaria; egerint,

quam

hostis abiret, victoriam

eriperet, sic

tamen

res cecidit, ut prius iile, pe-

ractis quic proposuerat,


in reditu essent,

qua-que praemissa sunt, (luam sua majestas regia, cum


el

exercitii e

suis regnis

provinciis coacto I*o-

persuasum piane liabentes pacem el transuorum regnorum et provinciarum ex Hungaria pendere, intelligentesque Hungaros
tione

quillitalem

sonium in urbem venire poluisset. Quo quidem tempore intelligere potuerunt principes ac status imperii, quamvis nullus imperialis adesset
exercitus
copiffi
,

perpauca-que

admodum

auxiliares
ordi-

conlinuis bellis

nimium

jani

attrilos ac debiii-

conspicerentur,

statiis

tamen atque

non posse subsistere eosdem, nisi deserantur a quibus maxinie defendi ojiorteret, facturos more majornm, ut in excidium nominis (Ibristiani intelligant omnes homines extrema eos quoque subire paratos. Ad quas litleras sic Ex Nurembergensi conventu proxima Hyeme responsum fiiisse constat, sic sane regia)
tatos propriis viribus dintius
'
:

nes Hungariai paratos (uti statuerant) viritim penes suam majestatem cunctis viribus insurgere summa contentione instilisse, ut gentes
exterse, qua>

venerant, institutam
interiora

sua majestate Posonium conexpeditionem exequerentur, utque majestas regia incoepto itinere ad
regni penetraret,
,

cum

><

neque occasionem

pulcherrimam recuperandi

majostali a priiicifiibus ac stalibiis sacri iniperii


firmiter oblatiim,

ut viginti

quatuor millium
semeslri solutione

bominum
.'Estate

subsidiiim

cum

quai pauio ante amissa erant, prteteriret, nec absterreretur, et ab imitandis vestigiis majorum, qui semper pro rerum magnitudine denuntiavere imminentia
pericula principibus Christianis.

proxima majestas regia ad nutiini suum Hungarica expeditione sese biibituram sciret, et majora additum iri, si ingens necessitas exigeret. Uuo quidem responso etsi non parum Hungari erant commoti, priorem deliberationeni tantorum principum immutatam jure admirantes, quod tamen videbatur ne hoc quidem mediocre futurum subsidium quodque
in
,

Ob has

iegati,

igitur aliasque rationes orabunt obtestabunturque doniinos princi|)es et

status sacri

Romani

imperii, ut considerato ex-

cseteris

qiioque principibus Cbristianis defensionem Hungaria" cura; fore sperabant, ita seipsos compararunt, ut cum ex peciiniario subsidio inter se decreto regni fines ad initium .Estatis usque ab insultibus hostiiim tutali sint, tum vero instructos armatosque viritini insurrectu-

tremo pericuio, quod supra caputcunctisadstat, sine niora et ipsi majoribus quibus possunt viribus Hungariae subveniant, sanctissimumque propositum defendendi jugiter Hungariam, usque ad liostis exterminalionem in manus resumere, ac firmo unanimique decreto confirmare et re exeqiii velint, neque uila de causa hoc, quod pra-cipuiim ipsorum institutum esse debet, posthabendum curent, certi fore perbrevi, utamissa penitus Hungaria, tum demuni inteliigant, quanti

ros ad

proximam generalem expeditionem

peiies

fuerit illam, vi et

furori

hostis

regiani majestalem et imperii exercitum unani-

miter deliberarint. Vere autem hoste formidabili, initioque


.fEstatis

expositam, tueri, aditumque ad reliqua regna el provincias priecludere experienturque tanto


,

dilficilius in

posterum reiiqua defendi, quanto

magna

vi

regnum invadente,

consilia-

bellicosiore natione destituti, ilios ipsos adversarios paiilo post cogantur sentire, quos
in

que

et

ritate

conatus Christianorum principum celepntveniente, munitissimcB du arces So-

nunc

communi causa acerrimos oppugnatores


suiit haliitiiri,

dios et

Walgo primo impetu, cum


ditionis

civitate et

secum

Ecclesia Quinqueclesiensi

suae fiunt,

Chrislianis po|)ulis

et genlibus,

(|iieniadmodum in ca'teris paulo ante a


maioajtas nostra

nec multo post idem hostis arcem Strigoniensem obsidione cinctam deditione CcCpit, poslremoque Albani-Kegalem, haud diu obsessam expugnat, sicqueexpugnatisminimonegotio potioribus regni munimentis, qua> ex su(ierioribus cladibus reliqua erant, iisdemque validis pra;sidiis

Turcasubactis,
sensit.

magnoomnium

Addidere demum Hungari, se satis majorum gloriam fecisse, ac si se ab aliis nationibus deseri conspexerint, ac statum reipiiblic Cliristiaiia3 pro nibilo liaberi, [iro servanda vita Tur-

cicumjugum
sentis

subituros,

cum

satis

jam

praite-

tiimatis (insequente

nemine)

[irius

ipse

ritarum ab Hungaris rerum gestarum, et praj-

eoriimdem fortuna> famaterrarum orbem


,

'

.Ms. card.

Franc. Barb.

sig.

2678. num. 96.

fore ubiquc pervagata sit

52
49. Instructio data

PAULI

III

ANNUS

10.

CHRISTI 1543.

mairjam

destinato.

Sfondrato nuntio in GerIn iisdeni convenlibus

omnia
et

rt igitur ad optatum finem et pacem et alia perduceret Sua Beatitudo. nec labori

Spirensibus cum Lutberani ad deprimendam religionem Catbolicam more suo i)lura molituri essent, Ponlifex ad eos Franciscum Sfon-

nec sumptibus pepercit, ad

Deum

confugiens,

dratum internunlium
(inquit) Cppsar

misit, ut refert

Angelus
' :

Massarellus inDiarioConciliiTridentini

Cum

semfierba^c cogitans, suasque actiones omnes ad boc dirigens,et continue, modo cum nuntiis, modo ciim legatis, modo cum propria persona, seipsum in isla decre|)ita atate exponens mullis

imperialem dietam Spirw celebrandam indixisset, in qua inter alia de relisua, ne officio suo et in

et plenis

gionis controversia Iractandurn erat, sanctitas boc quoque deesset,

periculorum itineribus qui labores, ob populorum peccata, sic permitlente, quamvis aliquoties spem altulissent, fructum
;

Deo,

ali(iuem reddituros, ut
firmatii'

quando induciiv

Nicite

reverendissimum dominum Joannem Franciscum cardinalem Sfondratum, tunc in minoribus agentem,episcopum scilicet Amalpbitanum ad dictum Spirensem canventum die prima Decembris dicti anni destinavit . Postulare plura in iis conventibus non veritos

fuerunt, et

cum

Venetis fcedus conlra

Turcas sancitum fuit, attamen isforum duorum principum suspiciones et durities contrarium etfectum menti Suae Sanctilatis produxerunt, quia ex induciarum scissione majus belli incen-

dium

exarsit, et

Protestantium oratores, quce ad Catbolicorum damna bforeseosqueincrementavergebant, nec tamen Cwsarem, quamvis potentissimorum

pressiP

non solum vires Turcarum renon fuerunt, quinimo ipsi Hungariae


sibi

regnum

subjecerunt

qui eventusetlabores,

hostium armis peteretur, ad vota


luisse, refert Surius
-,

inflectere po-

missum vero Sfondratum

ad Ferdinandum Romanorum regem, atque ad alios principes Catbolicos, ut de pace redintegranda pro celebrandoConcilio, et propuisandis
Turcis ageret, cui tradita
tio
^
:

absquc fructu a Sua Sanctitate suscepti, eum, ne amplius in isto pacis negotio se inlerponeattamen Sua Sanctitas, ret, removere deberent ne suo officio deficiat, et necessitatem multo
;

majorem esseprsesentibus diebus. quam


prwteritis annis, aspiciens,

inaliis
et

cum Turca

Ger-

fuit

sequens Instru-

Instructio pro Francisco Sfondrato nuntio


destinato.

ex parte terra- proximior sit, cum jam totam Hungariam occupaverit, et ex alia parte potentissimam classem in visceribus

manife

et

Itali.T

in

Germaniam

nostris teneat,cum
terris

qua totum excurrens mare,


Hispania'. .\fric;e et

Cum Sua

Sanclilas ab initio sui Pontifica,

maritimis

Italia?,

om-

tus

prudenter considerasset
inter

quanti

impedi-

menti bono Reipublicffi Christianae essent discordiffi

nibus Cbristianis insulis ultimum atfertexitium, et cum bellorum prteteritorum inter istos duos
principes experientia docuerit,

imperatorem

et

regem Gallis,

quam

difficulter

imminerent, non tantum ob eorum dissensiones et bella, sed etiam ob internas seditiones, maxime religionis, etiamque ob potentiam periculis plenam Turcarum jam ad totius Cbrislianilalis oppressionem excitatam,
et qua^ ruinie
,

unus alterum vincere

possit, (|iian(li)(iuidem ex

eorum bellis nibil aliud, quam aliquarum pauperum regionum devastationem relulerunt, multas expensas ef mortem slrenuorum hominum, qiii ad reprimendam Turcicani audaciam
,

ideo Sua Beatitudo, paterno desiderio et permaxima soUicitudine tantis malis occurrere cupiens, in jjrincipio sui Pontificatus uti communis pater, neinini tamen singulariter addictus, CcTiiit istis |irinci|iibus se

apti fuissenf, ita f

certo haberc

si bellum producatur, pro possumus, quod cum nulla alia

res eflectum habeat, pra>ter alferutram consiim-

opponere, ut

dis-

dispendium

pecmiiarum ptionem, regioniim vastafionem et militum mortem, Turcis devin,

sensiones odia^iue eorum cxtingueret, pacemque inter ipsos firmarel, utex ista radice fructus
Conciiii oriretur, (juo religionis dissidia, et in

cendi fotam

Kuropam occasionem

pra'l)el)unf,

Germania pra'cipue, ad concordiam adducererum multarum induceretur, qua- sicuti ex temporum variatione semper accidit, incrementa majora quotidie sLimpserunt, non solum si^irituali legimine, sed etiam apud sa'culares priiicipes (^bristianos, et pnerentur, et refi)rmatio
terca
in

imperio accidit, (luod in manibus 'furcarum cecidit, ob discordias principum nrientaliiim, (juemadmodiim nunc caMlcm discordia' vigeiit inter Occidentales. Sua Sancfitas igitiir supradictas rafiones considerans, opfans(|ue fandem Concilii coadunationem ad etlcctuni perduccrc, in bonifafe Dei,
sicuti Coiislantinopolitano

qua- nosfra viiicere


ef

solet

demerifa, confidens,
difficiliiis

codem

Concilio, post
et

Cbristianorum
invitare

ali(|uando sola sua grafia, (luod


vidcfiir, ef qiiod

ad

reformalionem, incuinberc,
ad
liberandos a
illis

omnes

crudeli
el

tyrannide TuiTariim

po|)ul()s
fideiii
iii

Oriiintalcs,

ad

noslram

sanctam

mulfoties negavit, concedit, noluit prictermiftere, deniio rcposad ceie ab isfis dtiobus magnis principibus

coiicedcndiim

regionibus.
floriiil,

in (|iiilius

inilium ba-

buitetvalde
'

resliliiendam.
V:it.

AnRclus Massarel. Ms. arcli. ' Ms. card. Spadae hoc anno.

p. 21.

Sur. iu Coniin.

femporis t)revilas nnn obstitissenl. propiia persona accessissct, noii soliim iit ostendercl, (luo animi arqtios,
si

a^tas

gravis, ef

conditio,

cf

lo.

xv.

p. 7iil.

dorc isfam paccni cupiat, scd

iit

aucforifate

illi

PAULI
a

III

ANNUS

10.

CHRISTI 1543.
principes orat, ut
el
si

53

rationibus pnrsentium calamitatum Christiaiiitatis animos siliceos istorum iirincipum cmollirct; iilcoiiuc misit revercndissiuHim suum ncpolem cardinalem Farnesium, ut sic, quoad lieri pos-

Deo concessa,

et vivis

secum laborem conjungant,

necessitatum

et

aliud mediuni pra' manibiis liabent melius

ad coiis('(|Meiulum supradictiim eflectum, placeal


oiiiiii
illi

communicare
resjiectii

(]iiia

Sua Sanctitas,
sibi

scposito

omni

possibili

cui pcrsoiiam repra>sentet ccmmisit, ut oinni conatii curet istam pacem oblinere, et pra'ter supradictam neccssilatem,
sit,

suam

ipsain

couatu curabit, ul adeo concu|^ita reconcilialio


sequatur.
Istis

ratiouibus, aliis(|ue similibus,

qiias niiulius cogitare possit,

Germania' princi-

Sua Bcalitudo ccnsuit, teni|)us pra-sens novam oitportuiiilatem ad hoc traclandum prff bere cum Hveme superveniente, isti duo principes

pibus persuadere conabitur, ut imperatori et pacem ct armorum regi Gallia' amicitiam


,

arma deposuerint,
utriusiiue partis

et

Dei fjratia,

cum

lionore

inducias suadeant. Scd qiiia tota


ad

niintii intcntio est

dirigenda

hucusque bellatum

sit,

cum

rex Galliae terras parvi

niomenti amiserit, et

imperator GeldriiB ducatum recuperaverit, et absque sanguinis effusione suam bellicam virtulem ostenderit, offensionique, quam anno
pr^lerito accei)tam dicebat, satisfecerit,

quanlocyus pacis vel induciarum negotium promoveant et quo magis eos Sua Sanctitas hortatur, eo magis in hoc incumbant, ut promptius hoc ad etfectum
ut
isti

promovcndum,

princi()es

dum

in

Galliam propria persona arma intulit, ipsumque regein multoties etfortis animi principes, etGermanici imperii dignus ad campestre pra?lium
invitavit.
"

perducant, et verbis Sue Sanctitatis majorem erit etiam nuntii officium, pripstent omnem falsnm opinionem, quam forte concepe-

fidem
runt,

Sed quia

in tractatu

pacis, sicut tracta-

tiones ostenderunt, multic difficultates propoSua Sanctitas magnitudinem fuerunt sitae


,

quod Sua Sanctitas non serio, et ex toto animo lianc pacem promoveat, exillorum mentibus, quoad [lolerit, auferre.Qnod facile faciet, illis prsecipue, et ordinate omnes traclationes, quas circahanc pacem sua Sanctitas fecit, narrando, eaiiidemque justificationem de Concilio addendo;de quo juxta suae Sanctitatis Bullam, summariam rationem reddere poterit illis
,

auctofitatis imperii

quanlum eam
debeant, et
et

isti

principum considerans, et duo principes magnifacere


sit, ij^sos, et

cum

certus

|)rudentia,

declarando

ultimam

suspensionem
,

Concilii

l)onitale,

qua sunt

pra-diti,

cernentes Chriillis

Tridentini tactam fuisse, causa satis clara impossibililatis celebrationis

stianitatis

pericula, desideranles remedia

cum

tota

Christi-

semper pacem suasuros, decrcvit suo nomine mittere, ad orandum et hortandum, ut


praebere,

anitas ab intestinis cxternisque bellis, ut satis

notum

est,

arderet et vere
et

cum imperatore et rege Galli?e pax sequatur, omne studium ponant, utrisque demonstrantes, sicul eoruin dignitatibus decet, cum tam imperii

temni videretur,
valde efficax

nomen Concilii conremedium unicum et malorum omnium vanum existisic

honoranda sint membra, de illo, cujus causa pax non sequetur, quaTenda necessitatem, illisque omnes rationes, quas illorum prudenlia suggeret, aplas ad pacem inter istos duos principes componeudam, exponentes.

maretur, cum Sedis Apostolicic legati per octo continuos menses, absque eo quod ulla Concilii forma appareret, expectarunt lamen certoseos reddere poterit, Suam Sauctitatem nou revo:

casse

Sed

cum

elapsis annis,

dum

de pace inter

istos principes conciiianda tractabatur, diversai

in

fuerunt proposita' conditioues, in ijuibus, sicut varias et rebus magui momenli accidit graves difficultates apparucrunt, et ideo modo,
,

auimum, nec locum Concilii, nisi quando ob publicum bonum aliter exislimarelur, et firmata pace et armorum induciis, totusanimus et diligentia in hac celebratione posita erit. Circa istum Concilii articulum, bonum consilium erit, uuntium curare, ut cardinali Moguntino, archiepiscopo Salisburgensi etTrevirensi
facere
suis

tali ex causa conditiones pacis ad conclusionem deduci non possent, Sua Sanctitas judicat, quod melius esset, vel foedus, vel firmas inducias obtinere, et jura, de quibus disceptant, et quae utraque pars in diversis provinciis et regnis sibi deberi contendit, ad futuri Generalis Concilii decisionem, vel si in hoc convenire non poteriint, ad idoneos arbitros remittantur. Ex istis induciis armorum, non solum saltem hoc bonum sequelur, scilicet, discrimen, dam-

quando

placeat,

istam sua^ Sanctitatis mentem notam suffraganeis episcopis et imperii


:

etiamque episcopo Augustano, ut hoc negotium assumat, prsecipere, quiamultum ista justificatio et exhibitio ante Dielse imperialis coadunationem valebit, etiamque si cardinalis Moguntinus judicabit expedire, cum sit animorum volubilitas maxima, archiepiscopo Coloniensi, vel saltem ejus suflraganeis nunprincipibus
tiare, et
talis

quomodocumijue

sit,

utile valde est, ut

Dum
medio

el

probrum

belli

inter Christianos de

tollere, sed eliamConcilium adeo desideratum, quasilum et necessarium, taudem incipere,et viresad Turcarum defensionem conjun-

opinio juxta veritatem imprimatur in animis non soliim episcoporum, sed etiam principum SKCularium, et Ecclesiaslicorum, qui ad

gere.

Ideo Sua Sanctitas

hortatur

dictosque

Dietam convenire debent, promulgare.

et

ctiam inter populos

54

PAULI

ril

ANNUS

10.

CHRISTI 1543.
el vera; religionis

sfccularis princeps de Et quia aliquis abusibus, quos esse in Dei Ecclesia, et prajnunlins cipue in bac Romana aula dicent
,

semper Calholica

auxiliafrix

fuit; postea rogabit, ut

suum

credenliale Breve
ne()Oti

semper quod verum est affirmabit, sua Sanctitatis lempore non irrepsissc, nec ejus voluntalis esse eos confirmare, (juinimo ut lii abusus tollanturvalde desiderare,qua de causa Concilium semper maximopere optasse sed animadverlat querelam facient nuntius, et abstineat se a
;

suo totum, quod nominc Su;e Sanctitatis circa [lacem, Concilium et Turcarum defensionem nuntiatura ei fuit, euiiKjiie adhorlari, ut suos oratores pro

marchioni electori BraiTdeburgensi

millere placeat,

notumque

ilii

facere

jiace

mittat.

Trevirensem postea urbem


illo

petet,

eademque cum

electore archiepiscopo
ei,

com-

contentionibus circa istos abusus, et circa fidei Catliolica; dogmala, quia in prajsentiarum istud non estsuum ne^otium ettantum de liis rcbus
:

municabit, addetque

quod

si

pax

cum

Gailia; firmabitur, suaj regiones, qucC

rege continua

vexalione ob finitimas Ca^sarea} majestatis laborarunt, ()acem in Concilio assequenlur. Et istis

quantum ad niodeste defendendam veritatem sufficit, simulque hoc modo animas


loquetur,
illorum,
50. "

cum quibus

de

liis

loqui oportuerit,

aedificare curabit.

Quando nuntio

acciderit aticui

man-

data exponere, quoad poterit, ipse per se et non per inter()ositam personam faciet, et prffi-

Guillelmo et Ludovico ducibus BavaricB, qui forte simul morabunlur, sic se


cipue
cuni
geret.

qui

cum

Et posteacomiti FridericoRheni Palatino, in dietis praesidere loco imperialis


,

magni ejus persona est soleat nomine Sua? Sanclitatis dicel, Suam Sanctitatem somper in memoria res Daniic relifiubernatoris

omnibiis principibus, ad bellum dissuadendum et pacem promovendam, diuturnas populorum querelas, sui^ra vires exactionibus pra;leritis op|)ressorum, et disciimina valde clara tumultuum et rebellionum populorum ostendat. Accedat postea (ioloniam, vel Bonnam ubi Colonife archie[)isco()US moratur, et cum ipso de pace generaliter aget, et de Concilio, cum oinni certitudine ostendens, quam bona> mentis sit sua Sanctitas erga ista duo puncta, etiamque pericula, in ([uibus versatur ob res Geldrise demonstrabit sicuti et multo magis propter
<<
,

facienda,

discordiascivitatis Coloniensis, religioniscausa,

super quas, qiio


Poiitificis

sit

animo,

intelligef. Niinlius

nuisse, ob quas etiam inter diclos duos prinqua firmata, illud cipes pacem desideravit
,

[irocuret illius cives certos reddere de

voluntate erga

pacem

et

oplima Concilium,

regnum pro sua persona esse recuperandum, firmiter credendum est. Postea ad electorein
Palalinum
accedet
in
: ,

ut

imperii

prii^cipuam

partem,

illique significabit, Siiam Sanclitatem


iii

auctoritati et prudentia' suae

ncgotio pacis et

laborcsque quos ob istas res sustinet exponat, eosque horlctur constanter in vera religione permanere, quod offlcium agendum erit cum primariis senatoribus,quibus mos est, publicas personas ad eorum urbemaccedentes inviscere,
et

rebus Germaniae beiie dirigendis valde confldcre. Poterit etiam pra'iiiclis ducibus Bavarite et archiepiscopo Moguntino aiiimum sua' Sanctitatis conflrmandi, et magis firmandi fa'dus signiflcabilque Catbolicum clare exprimere etiam, cardiiialcm Karnesium habere in mandalis, et auctoiitatem omiiia qiux oportebit concludendi, et hoc idem diiciluis Bavaria; notiim facere iiolerit. Non deerit nuntiiis, (|uando
,

cum

clero pra!ci[)ue.

Sed niintius animadvertat, (|iiando necesse


diti

fuerit, iitali(|uem [)rinci[)em alloiiualur, longio-

rem
in

()roducere viam,et sic

proferreadventum

Belgium.uti esset ad archie()isco[)umSalisburel


litteris
iit

gcnscm
dere
riic
:

marchioncm Brandehurgensem acceeo cventu suppleat, communicans


esl,

omnia,

occasio aderit, omnibus episcopis, cum quiluis in itinere conveniet, juxta sii|)radiclam informa-

iionem

suadere

et

pra^cipue

animum

eis

BavaBreve ciim K[)istoIis mittat, excusando tem[ioris brevitatem ct necessitatem conveniendi cum imperalore et o[)porfunas causa; cognitiones juxla Sua3
et archie[)isco|)o

supra dicliim

cum ducibus
ef

Mogiintino,

addere, et dernonslrare, (|uod si in diela de religione agcfur, totaeoriim dominatioet spiritualis el temporalis in discrimen ventiira sit. Postqiiam cum comite Palaliiio egerit. ad cardi-

Sanclitatis

mandafum

afTcrri

ciircl.

Et

cum
isti

dictus nuntius simul erit


ct episco[)0

cum

ducihiis Bavaria'

Augustano, notiliam sumet. ubi

principes niorentur, ct diim, qiiia valde distantes

nalcin

Mogimlinum acccdct,cui omnibusamoris


Siia,'

cum

eis conveiiire

non

(lossit,

o[)crae()iscopi

declaralionihus iiateriiiim

Sanctilatis erga

Aiigustani, afVcctioiie

cum

Siia Sanclitale conjuii-

eum

aflVctum ostendet,

el (|uod

pro rcligione

ctissimi, ulalur. .Niiiitius eliam dcbel ex Aiigust;i

usque ad hoc teinpus opcraliis est, commciidabit, etiamque iit im()Osterum (lersevoret liorletur, ci oslendendo, hoc siii esse muneris, el
quia est cardinalis,
clcclor, el
est
()riiiius

vcl S()ira omiii;i nunfiare, E()islolas(|ne

Lau-

rcnlio

Bordogna

tiibellarioriim (iricfectoTridenci(|uc iiii[i()ncrc, (|iiod


si

tum transmitterc,
iidsil

non

el qiiia ()ra'ci(iuus im()crii

occasio
,

[ii.tsciis

E()islolasad

Irbem

traiis-

Magdeburgensis

arcliic(iisco()Us, ([ui

mittendi

Gcrmania', ciim cx illa ()crilluslri familia Magdcburgcnsi origincm tralial, ((uic

ali((uod grave

Bonoiiiiim statim mittiit, et si negoliiim accideril, (|iiod modo non esl noslrum providere, proprium labellaill;u<

PAULI
riuin ciirsoribiis
eciiiis

III

ANNUS

10.

CIIRISTI

1543.

55

traiismiUat, jiixta qiiod

ipse luiiitids jmiicahit nc^oliuiii cxigere. SitiriB

Cdadjiivandum, suamiiue o|)eram et aiictoritatem iipiid ainbas majestates iiiterpoiiendiim


hortetur, el requirat,
usiis,

episcoiHiin Hil(ii'siiciiiicnsciii invcniet, cui

com-

deindetiue pari
lilteris

cel(!rit;ite

missa est CamertB imperialis Jiuliciorum reformatio, cum eo, qui lidelis est, et cui bene sunt not;r res Germania;, consilia communicabit, eumque conQrniabit, ut in sua perseveret solita dicetque illi Suam Sanctitatem constantia
, ,

cum

responsionibiis ac

dictorum

principum ad residentiam
Iris
lis

screnissimi fraconvolet, ut in tempore, quo dictus cardinatui


qii.t!

legatus eo venerit, adesse possit,


pleiiius ex

omnia

etsi

relatione niintii

apud

te nostri,

apud C;csarcin, iit agat cum duce de Brunsvicb, commcndasse, ct [iraH-ipiet iteriim ((luamvis in mandatis hoc habeal) cardinali Karnesio, ut lioc ideiii cuni impcratore agat,
ejus Ecclesia' res
et quia, sicut ipse dcsideravit,

cui scribi fecimus, eras inteliecfiiriis, voliimus

tamen

ipsi

teris perscribere,

ad serenitat(!m tiiaiii liis nostris littuam scrcnitatem maxiiiie hor-

lantes et reijuirentes, ut pro tua sapientia perspiciens, qiio in pcriculo tota Chrislianitas ex

pro ipso ad inipe-

ralorem Breve scriptum ftiit, illud ei assignabit. Dalum Hom;u apud Sanctuin-Petrum sub aiinulo IMscatoris, anno Domini mdxlhi, die ultima Novembris, Pontificatus sanctissimi domini nostri

hujusmodi discordiis versetur

velis

pro tua
sere-

singulari pietate et regia sublimitate, utilitati

comniuni consulere, animunKiue ejusdem


niorem, quo
et

nissinii tuifratris ad pacis consilia reddere proet Universale

Pauli anno x

Concilium celebrari,

ii[.Per litteras et niintios paci principum

pericula a Turcis impciideiitia, qtue


Christianis, sed

omnibus

Christianorum totus est Pontifcx. De misso in Germaniam Sfondrato internuntio certiorem


fecit

quidem

Pontifex
',

Ferdinandum regem Romano-

rum

significavitque periclitanti rei Christianaj

unicam salutem in eo sitam, ut inter Carolum Caesarem et Franciscum regem extinctis veteribus odiis pax firmissima sanciretur, ad quam
conciliandam concitalissimis
equis provolare
internuntius jussusesset, qua sancita, etTurcica tyrannis ingravescens comprimi, et Concilium

imminent, repelli Novembris mdxliii, Rogatus parilerest JoacliimtisMarchio Rrandeburgensis, ut oratores pro urgenda pace transmitteret

'

tua prwcipue majestati possint, etc. Dat. Roma' xxu anno x .

Diiecto

chioni

filio nobili viro Joacliimo MarRrandeburgensi sacri Romani imperii

principi eleclori.
fili, salutem. Quamvis nostra conad suadendam inter Cajsaream et Christianissimi regis majestates concordiam

Dilecte
quffi

OEcumenicum ad Lutheranos ab
cepta revocandos,

impietate sus-

silia,

morumque

integritatem re-

stituendam celebrari posset. Regi Romanorum. Charissime, etc. Ut a nostro officio, quoad nobis vita su()petet, nunquam desistanuis, et
((

semper
inter

sint

directa,

sicut

oinnibus apparere

potuit, ssepius antea,

acnuper proxime, ex tanto


fuerint,

easdem majestates armorum apparatu, ac


tamen, ut
exerciti-

pa>ne concursu interrupta

miseram Christianitatem in extremum paene adductam discrimen, modo quo possumus, nostra^que interpositione auctoritatis

primum deductis in hyberna illoriim armorum strepitus aliquantum bus


, ,

quietos

juvemus, cu-

ram pacis inter serenissimum Caesarem fratrem tuum et regem Chrislianissimum toties a nobis
tentatae

in

pra^senlia

repetendam

et

resumen-

dam duximus. Quandoquidem non


cis

alia via Tur-

Concilium per arma interruptum resumi ac celebrari posse videmus, quod sane, nisi eisdem armis prohibeamur, omnino prosequi et celebrare intendimus, itaque ob hanc causam mittimus ad dictas Majestates dilectum fllium Alexandrum cardinalem de Farnesio sancttu Romana' Eccleobsisti, et Universale

necessario

animadvertimus, ne unqiiam ab olficio nostro desistamus et miseram Christianitatem eo modo, (luo possumus, noslr;r interpositione auctorilatis apud ipsas majestates juvemiis, nostrum officium suadend pacis resumendum, et boc beneficio Hyemis utendum duximus priusquam Vere proximo iterum illorum irae
,

atque arma in suam et totius Cbrisfianse reipublicae perniciem forsan erumpant, qiiod Deus Omnipotens dignetur averfere, etc. Dat. Roins

vicecancellarium, nepotem ac iegatum nostrum. Cupientes vero in lioc sancto opere etiam a serenitate tua ac principibus Germani;c coadsias

juvari,

misimus in Germaniam dilectum filium Franciscum de Slondrato electum Sarnensem nuntium ad hoc nostrum, ut per cquos dispositos onuii celeritatc adhibita,

xxviu Novembris mdxliii, anno x . Exlant eodem argumento iiftei\T ^ ad Liidovicum electorem comiteiu Palatinum Rlieni ad tum ad Fridericum comitem Palatiiium duces Bavarise, ad Moguntinum cardinaiem, ad Trevirensem Coloniensem et Salisburgensem
,
, ,

arcliiepiscopos, ut [)lacato bello instaurataque

concordia
posset.
32.

Concilium Tridentinum

celebrari

cum omnis mora


hoc sancto opere

valde periculosa
stro

sit,

insigniores principes no-

nomine
III,

adeat, et ad nos in

tione a Paulo

De Alexandri cardinalis Farnesii legaIII ad Cwsarem, et Franciscum


lil).

Paul.

lib.

brev.

aii.

ix. p. 453.

1'aul. 111.

biev.

aii.

ix. p. 444.

Ib.

p. 461.

56

PAULI

ANXUS

10.

CHRISTI 1543.
nitatem tuam in Cbristo Jesu, et omni quo possiimus alTectu ab ea petimus, ut operam, stu-

GaUicB regem decrela, htec


Massarelliis
' :

meinorat Angelus

.\on destitit liniiuit) Pontifex,

tum liorlaiulo, tum monendo, [rincipum nnimos ad unionem revocare, ([uare revereiuiissi-

dium
tain

et

auctoritatem tuain ad nos in hoc opere

sancto ac laudabili apud eosdem virum et

mum dominum

.\lexandrum cardinalem Farne-

sium A|)Ostolica> Sedis legalum ad comilem, et Gallorum regem pro tractanda intcreospace die XXI Novembris dicli anni in sacro Fatrum senatu creavit . Fit de ea mentio in .\.ctis Conquibus additur, accessissead Consistorium Cssareum oratorem, et littcrasislorialibus,
in

fratrem tuos, coadjuvandum enixe interponere velis, omnique cura contendere, ut ba'C sanctissiina

pax conficiatur, (|uam


tuae serenitatis

si

Deo consequi
niliil

medio
jestalc

merebimur,

eritmavel

tua,

vel

apud liomines
concedat
mdxi.iii,
,

illustrius,

apud Deuin
etiam
xxviii
.j3.

digiiius, cui post terreniim


etc.

ccrleste

regnum Datuin Romae

rum exemplum et instructii>nem regis ad ducem .\urelianensem filiuin suum


lisse, in

Gallia
prolu-

Xovembris

anno x

.
i)idicta.'.

So/f))ines supp/ica(io)ies

Tot

quibus landtgravii Hassi;e amicilia poscebatur, ostenderat(|ue se paratuin esse, Lullieranismum in (lucatum Lucemburgensem inducere. Sic .Vcta " Prffiterea leclum tuit ab oratore Caesareo exemplar litterarum Francisci Galliarum regis, et ejusdem instructiones Caroli ducis .\urelianensis ad Hassiae Lantgravium,
:

calamitatibus altritum fuerat Christianum iinperiuin


bello
, ,

ex

civili

Hispanorum
et

Gallorumque

ut ducenta
irae

millia

molata in Franciscus
derint,

amplius Christianorum et ambitioni principum suorum imvariis pnrliis, ex quo Carolus V ct


1

mutua odia contraxerant


ex
iis

ceci-

ac Turca

dissidiis
,

insolescens,
haerelici

ijuibus ideni

dux ejus societatem appetebat seque paratum fore ostendebat Lutberanismum


in

plures
rint,
ctac

provincias
effecti
,

subcgerit

atque

efferatiores

ducatum i^ucemburgensem introducere,

re-

quisitisijue

reverendissimorum cardinaliuin voest negotium in aiiud consisfotis, rejectum rium, cum res tanti ponderis maturiore deliberatione indigeret
.

venena latius propagavequare ad placandam disinam iram indisunt a Pontifice solemnes supplicationes,
oraturis

noxarumque venia
'

Deum

pro instau,

In ista

eadem congregatione

cardinalis Parisius, sic jubente Pontifice, dissexia a Ga^sare

super Pragmatica libertati Ecclesiac obnoin Hispania edifa. De scripturis auteni contra regem GallicE, cum exem|daria et non originalia essent,decretum fuit, ut legatus et nuntius de istis querelis verba facerent, audirentque quomodo se a culpa liberarent, legatoque ad reginam Galliie imperaloris sororem sequentes litteras ejusdem legati commendatitias tradita; fuerunt ^ Reginic FrancifE. Cbarissima in Ciiristo filia nostra, salutem. Semper intelleximus quantum tua majestas
ruit
: <(

ut randa principum conjunctione proposita liorum temporum referunt Diaria Capterum cum in tanla hajresum dissensione bellorumque tempeslate, lantisqiie excitatis
fliictibus,viribus suis

non

satis fideret Pontifex,

cogitatus suos in

Dominum
et

conjecit, publicas-

quc processiones
dixit,

preces die xi Decembris

jiraMati jier uiiiversum

Christianum orbem in-

totque indulgentias pro hac principum unione et jiace orantibus, concessit, quot vige-

simo qttinto quoque anno Jubilei tempore .\postolorum princijiis limina visitantibus tribui consuevere, necnon xviejusdcm mensis Pontifex ipse, una cum reverendissimis dominis cardinalibus, qui luncin Irbe viginti qiialuor erant,
etquinquagintasej)tem|iraMatis,totaqueRomana ciiria, a j^alatio Apostolico ad Ecclesiam DiviPetri per civitalem

discordiis viri et fratris tui dolens, studio pacis


inter cos

conciliandte

flagraveril

non modo

amantissimic uxoris alque sororis, verum etiam


pieiitissimic ac pr.-cstantissimai regina' ofliciuni

Leoninam profectus

est

)>.

5 i. Hou-icus
)-ef/e))i

peragens, et Deo acce|)tissimum pra;stans obse(luiuin,


llicttC

Scotix.

Ajijjelierat beiio Henricus AnScotia'

A )if//icV )'ej- /)c//u))i t))o vet coitfu


regem
,

(juainobrem,
illos

cum

sicut necessitas

af-

glus

Jacobum V
l'ontilicis

cum

variis

Cbrislianilatis
inter
toties

postulat, in pra'sentia paa iiobis tcntalam

artibus ad imjiietatem pellicere alque ab obse-

cem

denuo
tuit,

quio

divcllere

frustra jierlentasset,

repetere, ac

suadere, (|uantum in nobis

ob

jiatrata

annitamur,
filium

at(|ue ob iianc causam dilectum Alexandrum cardinalem de Farncsio viceiie|)()lem

cejjs,

enim scelera suspicacis ingenii jirinsubditisque, quos tyrannide allriverat,

cancellariiim

ac legatum nostrum,
et

a'l

exosus, metiiebat, ne conversis rebus, ex Scotia ad eum evertenduin bellum moveretur (I). At
Pontifex lacessitum ab hoslc Scotia' regeni oinni
'

eosdem mittamus, hortamur


'

rogamus
'

serobrcv.

Ms. card. Spadic


I.X.

lo. r.sxxiil.

p. 422.

IViul. III.

lib.

Ex.

Di.ir.

Concil. Tridenl.

Angel. MassarcU. Ms.

arch.

Vatic.

an.

p.

450.

pag. 33.

(1) Infelix

Scolorum

ciitn

Gallis pra;limn

nnno MnxLii Dcccinbri mcnse conimissum cst; lanlujque cjus amissi dolor Jacohum regeni

corripint,

ul nun diii post, ncmpe lertiadccinia lleccinbns intencrit, quud c\ Duiluiiianu nolat CaUisius. Lilteia' igilur Ponlilicis hic ia AnDHlibus recilala: post Jacobi rcgis ubiluin scripUe suiil, cum llomx de inorle eju ac trisli pugnx evenlu niinliuni uoudum pervenisset, quod !^nc miniin est, rum a coniniissa pugiia iisipie ad diem ix Januani incnsis plcnus iutcrccssenl. 1'orro Jacobus annis x.\ix et mcnsibus Iribus regnavll. Ilxreditas devuluta est ad iMariam infantein aule octiduum uatam, ciijus tutela ci patris voluatate iis commissa, dc quibus io Annalibus.

M.\nsi.

PAULI
priosidio adjiivare eiiisiis esl,

III

ANNUS

10.

lilia

CIIRISTI 1543.

57

saccrdotmiKiiio
'

cxercitiis,

cx.qua tanluni dolorem cepit, ut conlelhali, brevi extiiictus sit, relicta

deciiinas

illi

addixit, ad i|iiem lias litleras

aiite-

traclo

morbo

(|iiain acce|tta'

cladis etconlracti lellialis inorbi

.Maria

regni

ha-rede, ac testamento Beto-

faina in rrbeni allerretur, transmisit.


<(

Ntiper ciiin

Uegi Scotoriiin. audisscmiis

cardiiialem S. Andrete, ac Ircs alios regno administranTlo priefecit. Verum... Aravia' comes

nium
et

pcrditionis

regni iirociirationem
tifex liis litleris

iiivasit,

ac cardinalem ca

Satliana' tiliuin llenricum, qui pro rege An^liiC


sc gerit, Ijellum libi,

ptiim ciistodia' Iradidil, de (luibus adversis Pon-

quod

aiitea
,

Deo

et virtu-

condoluit

'

Suinus maximo

lihus iiitulerat

inlulisse
tc,

ferentem,

quod

quem

a>gerrime scilicct sa-pissime tentavit,

constituti

mum

mtrrore, (|iiod illum pr;cstantissiet omni laude digniim rcgein (iicmpeJaiii

perditioncm Iraliere noii [lotuerit. Nos liac lionesta ctjiista occasionc se nobis ollerente, sponte ipsi nostra, ac te niliil nunc a nobis petente, sex decimas fructuum Ecclesiasticorum

secum

in

cobum)alieiiissimo sui riigni tempore, (|uod orbatiim belloque implicilum reli(|iiit amisimus,

tum quod ca spesconservandi


in te in primis

illius

rcgni,quam
in praesentia-

habuissemus, ea nos

unius biennii in tuo regno imponendas, ct in hujus belli subventionem ac tui regni defensioiiein converlcndas duximus, illariim generalem collectorem dilccluin filium nostrum cardina-

rumd('stituit,te in potestatem perfidoriim redacto,etc. Dat.

Misit

Bononiae xxv Martii mdxliii, anno ix . vero Pontifex in Scotiam Marcum

lcm

Scotiae deputantes,

sicut ex aliis

nostris

litteris Majestati tiuB |)lenius

constabii, ex

quo

Patriarcham Aquileiensem, ut pro tuendo regno, Betonio cardiasserenda fide Catholica, ac nale in libertatem vindicando operam conferret.
qutC
fuit, continens ea, rege Galli;c agere debebat, cujus consilio nuntio in omnibiis uti praccipiebatur, et inter catera talia habuit mandata, scilicet Notam faciat facultatem exigendi acleroregni

apparcre potest, nobis, qui

eademnunc fecimus
,

55.

Cui instructio tradita

honestam quic siiperiori aiino denegavimus tunc facultatem defuisse potius, quam voluntatem, atque utinani, tili charissime, facultates Sedis Apostolicffi non essent ita attritae atque exhaustae (sicut non ignoras) certe non destilis-

cum

semus hinc quoque, missa pecunia, serenitati tuie opitulari, sed tamen te in hona spe esse voluinus, quod si necesse fuerit (quod Deus
avertat) nos lihi etiam de
tui regni, et

sex decumas, ut petitioni, de qua demortuus rex supplicaverat, satisfactum sit, adliortabi-

amplioribus decimis

de proprio nostro subsidio, quantum nobis licebit, non deerimus, cum pro te tanquam prsestanlissimo rege ac pientissimo
lilio

nostro, et contra illum


tuae causaj,

communem hostem
Tu ergo

oninia facere cupiamus et debeamus.

memor

imo Dei Omnipotentis, quam


ac fortiter prffilium
et

turque clerum, ut libentereas persolvat, curabit cum consilio reginac et regni gubernatoribus, ut unus vel plures homines probi et bonae existimationis et fama}, uti thesaurarii earum decumarum eligantur, illisque pecunia exacta custodienda tradatur, posteaque arbitrio reginae et regni gubernatorum, expendatur urbanitates graves et affabiles, sed non nimis exquisitae sint; facultates concessse ad honorem Dei,
; ,

tueris, alacriter procedas,

aedificationem populorum, et utilitatem

regni

Domiiii prBcliaturus, ipse enim Dominus, cujus

interdum auxilio unus

inille

duo

fugant

decem
ranuis,

millia tibi deesse

cum

tu

non poterit, sicut spehonorem ejus Ecclesiai, reveille

tuos ministros vigiles, ne avaritia excaecati aliquid extorqueant, et in hac re cardinalem Polum, et
alios,

solummodo

serviant,

quapropter

super

rentiam,

fidei

siuceritaiem in tuo regno contot

turae

munus

qui annis prajteritis, legationis et nuntiaillis in regnis exercuerunt, tibi pro-

servaveris et defendas, quas e contra

ponasad imitandum. Et intermulta Breviaqufe


ilii

sceleribus et crudclilatibus foedavit, ac de suo penitus ejecit. Datum Roinai apud S. Petrum,
etc. die ix

Poiitifex ad principesCalliae et Scotiaj dedit,


fuit

subjectum

ad regni gubernatoresdirectum
fratri

Januarii mdxliii, anno ix

Venerabili

et

dilectis

iiliis

tribus

litlera!, in
:

decumis extant ad clerum Scotia3 quibus haic ratio dati niandati expri Kex Henricus nihil aliud molitur, mitur nisi ut regnum Scotia; occupet, et Catholicam ac Orthodoxam Fidem in eo, sicut in Anglia fecit, destruat . Quod vero ad prosperos sucDe
indictis

deputatis ad regimen Scotorum.


Venerabiles fratres et dilecti filii, salutem. Superioribus mensibus cum esset ad nos allatum de hello per Henricum pro Angliae rege se gerentem contra clarae memoriai Jacobum regem vestrum moto, nos, qui ijisum Jacobum
,

cessus ejus belli exspectatos a l'ouliflce, visum est aliter Dco, qui gravissimis calamitatibus pios interdum exercet, quod a Propheta pra;dic-

tanlo

amore prosequehamur,

qu;into ejus erga

tum
tota

est

'

die,

Fusus
'

esl

Qmiiiam propter te mortificamnr sumus sicut oves occisionis. enim ingenti clade JacobiregisScotiae
:

animus ipsum ac regnum ejus aliqua ope juvaremus, ultro ipsi sex decimas super fructipietas, sincerusqiie in religione

Deum

postulabat, ut

sestimati

bus Ecclesiasticis

istius regni

ad deiensioncra

Paul.

III.

Iib.

brcv. an. ix

p. iil.

Ib. p, 7.

raiil. 111.

lili.

liiev. aii.
111.

i'j.

13.

\\.

"Oj.

i\. p. si.

Ms. caid. Spadic

lo. .\v,

Paul.

lib.

brev. an. ix. p. 222.

A.VN-.

Toacs xxxiii.

RAys. xiv.

58

PAULI

III

ANNUS

10.

bu'^

CHRISTI 1543.
insi(lii-;(|iie

noslras comiilures:

ejiisdem regisac regni, iniposuiniiis, lilleiasque |um su|ier ipsa impnsilione,

adducla

esl

iii

fica\it eiiim

internuntius Ponlillcius
,

discrimcn. signi ', moliri

ipsum regem, atqiie etiam ad dilecliim nostrum cardinalem S. AndreBe, quem colleclorem ipsarum decimarum deputabamiis, directas, istuc misimus, additis etiam alteris

tum

atl

filium

nonnullos luBresi pandere aditiim rcbus studere, ac si seniorem regem


contingeret,

novisque
e vivistolli
,

arces
cica

litteris, per quas de adversariis vestris repulsis eisdem regi accardinali gratulabamur, sed lieul miserabilem liumanarum rerum instabilitatem, paucis post diebus, nostrum illud gaudium in

ne ob periclitatiiram Poloniam minus munilas, dissensiones civiles, Turirruplione vastaretur ad novatorum vero
:

nefaria niolimina evertenda, PonlifexSigismundum seniorem hortatus est, ut partam Calholici


principis in Polonia ab lia;resi vindicanda glotueri pergeret, ApostolicfequffiSedis auctoritatem integram illibatamque contra nonnullos proceres novarum rerum cupidos, assereret,

amarissimum luctuni versum

est,

illius

prse-

riam

stantissimi ac pientissimi regis obitu

primum,

deinde etiam captura dicti cardinalis auditis, qua; nobis animum gravi doloris aculeo merito vulnerarunt, non solum immaturam talis regis

mortem, indignumque ipsius cardinalis casum miserantibus, verum etiam anxiis et sollicitis de salute istius regni, quod quidem ob ipsius fidem erga regem et religionem erga Deum, omni laude dignum, specialique nostra dilectione et cura jirosequendum existimamus. i\ovissime per nos audito, quod ipsius regni status

initiis, atque ex Germania; inprimas dissensionum cendio infelici edoctus in Polonia oriundarum faces extingueret Regi Polonia;. CUarissime, etsi laudatione potius quam liortatione cum tua majcstate uti debeamus, propterea quod cum superiore anno ad te scripsissemus ne jus el auctoritatem hujus sancla' Sedis, sicut a nonniillis ex proceribuset

obstaret impiis

vos ad ejusdem regni regimen interea deputarunt. dolorem nostrum non parum mitigavimus,
sperantes,

s;ccularibus tui
patereris,

regni

atlentabatur,

imminui

quod idem Deus, cujus nutu ad


illi

lianc

vestram deputalioneni
tro felici

impulsi fuerunt, vesregni


securitati

regimini,
:

et ipsius

fructum optatum tuaque majestate dignum retulimus; tamen cum iilos eosdem in proximo Petricoviu' convcntu idem conaturos esse nobis signiflcatum fuerit, existimavimus
id, quod illi clam a tua majestate (sicut credimus) moliuntur, ad majestatis tua- nolitiam per nos esse deducendum; non enim, fili charis-

unde nos pia ac paterna clementer aspirabit cura de isto regno incensi, ne vobis et eidem regno in eo auxilio decimarum, quod vivenle rege decreveramus, nunc cum illud magis necessarium vobis est, desimus, cum ea sfie quam in dicto cardinale liabere potuissemus, sinius frustrati, mittimus istuc dedita opera venerabilem fratrem Marcum patriarcliam Aquileiensem
latorem pra;sentium, virum prudenlia, nobilitate ac dignitate insignem, et cujus opera in aliis gravissimis rebus usi sumus, collectorem

sime, Satlianas dormit, scd fremens ac rugiens


invidia et dolore ardet,

mis

fere

natis,

quod quanquam finitiomnibus perniciosa ha^resi contamituuiii tamenregnum, cura ac pietate maincolume, proptcreaque
ut
initiis

jestatis tiuc videt esse

his

paulatim
in

pertentat,

idem tuum

regnum

eamdcm vicinorum

Irahat ruinam,

quod Deus Omnipotens


:

decimarum
cardiiialis,
ei

iira^dictarum

in

locum

ejusdem

cum opportuna facultate deputantes, mandavimiis, ut dictas decimas diligenter exigi, exactasque penes idoneum depositarium a vobis cligendum deponi, fidelitorque iii defensionem et securitatem istiiis regni jiixta providam ordinationem vestram expcndi, ac dicli cardinalis libcrationem, si nondiim liberalus sit,
omnibus modis apud vos curet, geiieraliterque quaciimque in re nostram auctoritatem, el suam operam essc pulavcrit utilem ad ejusdem regni tutelam pie ac sediilo vobis nostro nomine impartiatiir, ctc. Italiim Itdiionia^xxvMarlii mdxi.iii,

avertat, etmnjcstate tua tuoque nato pientissimo rege viventibus, timere non posse confldimus sed tamcn cum omnis miitatio ac novitas, pr.Tsertim in liis quae ad Heligionis obcdicntiam pertinenl, periculosa sit sicut ex propinquo Ccrmani;x? incendio majestas tua perspiccre potest, nos propterea, quamvis illam abundare sciamus sapicnlia, ct Hagrare pictatcnec egere cujusquam monitis in his qua) rccte agcnda sunt, camdcm majcstatcm tuam

patcrna benevolentia el charitatc pcr

Dominum

Jesum

rc(|iiirimus,

hortamur

et

logamus, ut

rcpressissuorum hiijusmodi conalibiis camdem in suo regiio Apostolica> Sedis rcverentiam, juriiim(|uc cjiisconscrv;itioncm fovcre vclit, (|iiam

anno

ix .

Hestilutus

cst

libertali

Gallicis aiixiliis a

a suis acccpit et ipsa hactenus pie cuslodivit


lioc fcccrit, I(Uiga'vaiu a'talem,

si

Fraucisco regc submissis cardinalis Betonius, atque Henrici Angiiic regis grassationes comcxarsissc vcro postea maxima de jircssa' suiit rcligionc dissidia, pietalisque Catliolica' iii co
:

pra'slantissimum-

(]ue liliiim rcgiii lucrediMu, foris \ictorias,


ti;in(|iiillilalcin, iibitiuc fclicitatcm
;i

domi
post
in

l>eo conse(jiiin

ciilura cst
vilani

iii

lcrris,

iicc

dubilaiuiis

rcgiio nitorcm dedoriiisse visuri sumiis. /hrrrtir/ inlriKlcrc tniJ)(. In Puloniinn si:
tant.

tam

pic

actam majora coiisequalur


374.

In PoloniarcsCatliolica aovalorum

arli-

'

l'aul.

III.

lib.

bicv. an. ix.

ii.

Ib.

p.

385.

PAUr.I
coelis.

III

ANNUS

10.
liac

CHRISTI 1543.
suspicionc omiiino careant
vel
;

59
liis

Daliim
.

Velitris liie

xvSoptemlHis
a
fide.

>i!i\i.iii,

vero, quos

aiino IX
57.

snhslitiicritis,

Petii Vennilii defectio

alias deputaveritis,

ccrtam

Hoc

formam

ac

normam
non

pra-scribatis, (|iiam egredi

anno

[clriis

Vermilius Canoiiicus Hefiularis,


et

in pra-dicando

possint.

Deni(|ue taliter in

Tlieolo-^Mcis artibus et lilteris l.atiiiis, Grfecis et

Hehraicis
lauile

excuitissimus,
,

sacra-

eloi|ucntia?

tlorentissimus

ex

impiorum lihrorum
pestiienlia' cons-

hoc provideatis, curam adhiheatis ita sollicitam ac diligcntem, ut deputatorum a vobis peccatum culpa vestra non sit, iit(|ne nobis, (lui cum nopra>(lecessoribus Iutc officia pranlicandi confessiones audiendi in vestro Ordine, aliis tnnc benc ntentibiis, hactenns mancre permisimus, nunc vobis et aliis abutentihus, necessastris
et

lectione lueresim adeo avide suxit, ut ad liicreticos transfugiens, calliedram

cemlerit,

ati|iie

inter im|)ios claritatem tlagitio


(jiios

collejrerit,

apnd
:

Martyris noinen falsum

sibi ascivit

digessit vero scliolastico

more

luv-

reticas

argutias

orlliodoxanu|ue

relitfionem

rinm non sit, ut ipsa officia ad alios melius usuros transferamus; sed haec vestra; charitatis

acerrimi ingenii contentione opiui^^navit, adeo


ut etiam
vicerit.

admonenda>

Calvinuni improliitate a?(|uaverit vel

Vocatns is fuerat in judicium oh errores Neapoli sparsos, sed nimia in eum adliibita clementia abnsus, et Lucam relegatus, eani urbem

gratia a nobis dictum sit, non (juod de sinceritate nniversali vestri Ordinis dubitemus, sed tamen, si haec cura atque solertia, in initio hujns mali fuisset adliibita, nunc certe

maxlme

infecerat,

ad

quam cnm

Pontifex se
:

tam periculose non laboraremus. Vester igitur Ordo semper fidei CathoIic;c Sancta'que Ecclesiee

conferret,

metu percitus (ienevain provolavit


in religiosis Ordinibiis

defensor ah

liis

zizaniis et sentihus

repur-

nec defuere
critie,

plures hypo-

qui a vera pietate aversi ha^resim simpli-

gandus vobis est, ut solito splendore niteat, utqiie non solumisto capituli hahendi tempore,

cibus aftlare niterentur, ad qua^ mala avertenda Pontifex ordinumcomitia celebrari jussit, atque

verum etiam
letis, ut

postea, assidua et jugi cura invigi-

suspectos de haM'esi a puhlicis muneribus dimoveri, tum a concionum hahendaruin exlioin


iis

deputati a vobis ad illud catholice ac pie, juxta


Ecclesiffi

utrumque officinm sensum Universalis

mologeseonque audiendarum officio inhiberi, qua de re Congregationis Lateranensis Canonicis


Re}i:ularihus, qui

exerceant, et novas atque htereticas opiniones nec reci|)iarit ipsi, nec aliis sua venena propinent; quod si qui in hnnc errorem

Placentia, et Pra?dicatoribus

qui

Parm,
et

Ancon;e,
58.

Minoribus Conventualihus qui Augustinianis qui Romae congreet

labantur, statim a vobis arripiantur ac debite puniantur, ut ipsorum pa-na aliis transeat in

exemplum, atque
est officii,
in

uthffic efficaciter, sicut vestri

gandi erant, subjeclas


Dilectis

litteras dedit

'

faciatis,

vos hortamur,

monemus

et

filiis

Hieronymo Scripando
S.

priori generali, ac definitoribus, et vocalibus,

obedientia per Apostolica vobis scripta pra'cipimus, acrius provisuri, nisi


feceritis.

virtute

Sancts

ca>terisque Ordinis

Eremitarnm

Augustini in

Datum Bononiae xxx

Martii- mdxliii

capitulo generali dicti Ordinis Roina?

proxime

anno

ix .

congregandis.
salutem. Cum instigante SaIhana, Lutherana haeresis (quod dolenter referimus) quotidie pullulet, atque ejus mali causa a

59. Georrjiiis

David hsercsiarcha.
enim

Hoc anno
a

Dilecti

filii,

Georgius David .Majorin Frisia haeresiarcharum

numerum

auxit, fascinatus

Dsmone

vcrhum Dei pra^dicantibus, qni venena hujusmodi in miseros auditores spargunt, plernmque
procedat, ideo,
filii

dilectissimi, convenientibus

unum, ut capitulnm generale vestri Ordinisde more celebretis, inter civtera ad officium vestrum, ad Dei lionorem, ad animarum salutem pertinentia, hoc in primis curandum et omni opera satagendum vobisest, utsingulos
vobis in
veslri Ordinis,

etiam magicis artibus imperitam plebem adco fascinavit, ut tamquam novus Christus ab ea coleretur, ac muliercula' se beatas praedicarent, si ab eo contaminarentur, de quo ha;cSurius llle insanus non dubitavit se Dei nepotem ap'

pellare,

cum

feris et avibus,

(]UOCumque esset
illis

collibito idiomate colloquia miscuit, et ab

alimenta accepit, haud dubio prwstigiis et Da?monum opera usus. Aiebat Coeluin esse vacuum,
se divinitus missuin, ut regni ha^redes accerseret,

quos verbo Dei praedicando, et confessionihus etiam audiendis privficere consuevislis, diligenter excutiatis,

mam,
mini,

sensus
et

et

illorumqne favoluntates sedulo perscrute-

multa(|ue id genus alia ridicula et ahsurda, quihns tainen non defuerunt, qui fidemcommodarent, ut est hoc saeculum pudenda levitate et

haresi infectos, aut de ea quoinod(dihet suspectos cognoveritis, ah (ifficio

quos hac
el

plusquam

anili

stoliditate aviduin, in res'novas

prffdicalionis

confessionnm

audiendarum

penitus amoveatis, imo etiam canonica jicena tanquam morbidas oves afficiatis ne sanas inficiant, et in eoriim locnm illos substituatis, qui
Paul.
III. lih.

alio()iii absurdas et iinjiias . Sed ab iinpio ad piissimum sermonem traducamus. GO. S. Francisci Xaverii miri labores in India. Hoc anno S. Xaverius -, Goa profectus,

quantumcumque

brev.

:in.

ix. p. 196.

'

Sur. in

Com.

Hor. Turs. S. Franc. Xav. Vil.

I.

u.

o.

60

PAULI

III

ANNUS

10.

CHRISTI 1543.

ad Paravas Malabares Promontorii Comorinensis


accolas, {lemmarum piscatores, ut eorum animas pretiosiorcs gemmis piscaretur Cliristique coronffi adderet, barbarum po|)uIum fide Cbristiana excoluit. Tota regio tri{;iuta constabat insignioribus oppidis, ac viginti ex iis millia sacro quidem baptismo fuerant initiata, sed divina

suam orbitafem deplorans, suppliciler obsecrabat, ut ad parvum filium, suum luiper in puteo extinctum accedere, ne gravaretur, tum ille negans puerum esse mortuum bono esse animo mulierem jubet eique protinus morem gerit. Ad ejus fecta ubi venfum est, procumbit
, :

in

prorsus ignara lege, destitutaque a sacerdotibus ob sterilitatem loci; magna vero adulto-

genua, Dcum aliquandiu precatus, exanime pueri corpus signat Cruce, exlemplo exilif puer

c feretro

rum infantiumque muUitudo adbuc Baptismo


abluenda supererat, necnon decem oppida adhuc in idolorum cultu perstabant riiaximos vero babores interprete usus in iis Christo aggregandis erudiendisque sanctissimus legatus
:

pertulit

unda abluobat, idolorum

accedentes ad fidem quolidie salutari sacrilicia impediebat,

non vivus modo, sed efiam valens, enimvcro circumstanfes Christiani circumstrepere et miraculiim clamitare. AtXavcrius enixe eos obtestatus, ut rem omni ope tacerent, rel)ente inde proripuit se. Ca?terum ilii, ut rem tam admirahiicm siienfio supprimerent, nequa(luam sibi temperare potuerunl. Kf Xaverii dissimuiatio iilusfriorom insuper ejus sanctimoniam fecit. Porro Joannes Triaga I.usitanus
(ut

sponsos sponsasque rite in matrimonia coUocabat, dissidentcs revocabat ad pacem, CbristianfO

de

aliis

taceam) vir juxta pius

et

gravis,

Malabaricam linguam conversa cum mandasset memoria?, mox tintinnabulo puerorum greges ac virorum cogens
disciplina; capita in

idemque Francisci

familiaris, post ejus disces-

sum

obibat, coactis in
bat,

unum locum eadem

inculcaquis-

puerorum etiam opera usus, ut suos

a Goani episcopi vicario rite interrogatus, Punicaii interfuisse se, pro festimonio dixit cum Franciscus puerum quemdam, itemque puellam revocaret ad vifam. .\ccepisse efiam
:

que parentes, cognatos, domesticos vicinosque

se a rnuitis,

alium pra^terea ab codem


se

in vico,

omnes paulatim docerent

ea qua; inschola didi-

cui

cissent. Sialicubi idoba coli accepisset, contracta

Bembari est nomen, De quo interrogalum ab

a niortuis excitafum.

Xaverium

ifa

rem

puerorum manu, eo contendebat, eaque conconspui conculcarique pedibus curabat, da'monis(|ue cultum vertebat in ludibrium tantus vero numerus sacra Christianacapessenmanibus ut inter bajtlizandum tium fuit
fringi,
:

humilitatis studio suppressisse, ut tamen sup-

pressa veritas emineret, et lisec satis tesfata, atque ab india> prorege Lusifani regis jussu
con^iuisita ohsignataque penes nos

hahemus

Cum

brachiisque dcfatigatis, s;rpe langueret, vicos enim totos, non semel, singulis diebus expiavit, confirmavil vero Deus insignibus miraculis prsdicatam ab eo Cdem. In Tutuchurino pago

deessent sacerdotes in ampla r^digione ad continendas in disciplina Christiana Ecclesias,

quas constitucrat,
qui vicem

in

omnibus

iocis

singulos
ra-

vei binos viros virtute

praistanlioros pr;rfecit,

Curionum suppierent. Baplismi


tradidit, ut
si

honesta mulier terlium jam diem difficultafe cum inanes deos frustra partus periclitata implorasset, a Francisco Xaverio, qui cum in,

tionom

iis

necessitas

urgeret,

infantil)us haplismalia sacra conferronf,

sacram curarouf,
i^atino,

bis in die

.Edem Catechismum tum

terprete occurrerat, ut(iue (desperata corporis salute) anima' consulerct, baptizata, mox innoxia foptum etfudit, at(|ue e
evasif, (]uo

tum

pafrio sermone,

mane
,

viris,

post

moribunda vegeta

miraculo primum domestici, dein oppidani Christo noniina dedere, mulli (ab eo recitato Evangelio) irgroli sanafi, mulfi energumeni liberali. Tres etiam in eodem Comorinensi tractu morlui ad vitam revocati, ut narratTurPusellinus ex fide dignissimis inonumentis
:

moridiom mulieribus ropeferent, nuplias confrahendas de nuiro promulgarenf connubioruuKiue impedimonta inquirerenl, naforum eo anno puororiun numorum, vel liahoiitium pellices vei simultaUis exercentiuni

ront, ut his malis


|)on(iiolo

mederetur

sustonl;uidos

Xavorio referad cos vero stiperfecil cum regina


:

<<

Catharina, ut vectigal,

nicale

oppidum

est in ora

Commorinensi, liaud

sane ignobile. llic adolescens quidam minime obscuro loco natus, mortcm obieraf, qui confestim ad Franciscum delatus a suis cuni ingenti comploratione, ad ejus pedes ponitur,

quod a Paravis in iilius soccos et crepidas pendobafur, in piuin iioc opus converferofur, persuasif^iue non alios soccos (luibus ipsa Civlum scanderel futuros
, ,

aptiores,

quam ncophytorum

preces.

Sa'|>ius

prehensum Christi ita^iue eum Pater manu nomine surgere jub(!t, illecontinuo surgil, haud
dubie redivivus. Id Xaverius humilitati suie indulgens, (|uaiilum iioluil, dissiniulando suppressit, sed fruslra, ne(|ue enim festes pra-cones(|ue

magnie

rei

defuere, et liuic

miraculo
.

Braciunanas in eorum supersfitioiie confudit, piuicos tamonhorum ad lidein coiiverfil '. Tanta autem iii his locis Xavorii animuni gaudia divina perrundohanl, ut ingoiilis sui laboris, soiiicifa;(iue in proximos ciiarilatis fructum quemdani vei in liac vlf;i pr;oriporo, of in civio conditam pnegusfaro mercedem sibi quodammodo
'

consimile

deinde

adlirmavif

fideiu

Ibidcni
OilniKliu.
I.

Chrisfiana muiier Franciscum adiit, et flens ac

IV.

Iioc auiio.

PAT'LI
vidoroliir
ot ille qniihMii, (Miin

Iir

ANNUS
ad

11,

cimiSTi 1544.
intcr eos labores,

fil

Romam

siios

cum

cndestis se juciinditas
:

scriltorot, discMtis vcritis ;itlirinavit

tantam essc
si

superlunderct, exclamare
noli inc t;uitis in liac vila
si

Ou;i'so tc,

Domine,

viin f^atidioruin, qiuc

Deus

in ea excoicMida l)ar-

barie sedulo laborantibiis elargiebatur, ut

pro

liia

iiiriiiita

obruere gaudiis, aiit liberalitate, liis ine circumliiiic

quid esset solidi in

liac vila

gaudii, id

nnum

flu(M'c onuiiiio

placet; transfer ine

ocius in

ibi essc viderclur. hieiiu|ue

sivpius auditus cst

islas sedes,

regioneinquc beatorum

PAULI

III

ANNUS 11. CHRISTI

1544.

1. desar pacis vcrba resjndt ct ad comitia Horreiidi belloSpirx cogenda se convertit.

rum

fragores detonuere

iii

Cbristiano imperio,
di-

aiino post Cliristum

natum millesimo quingenin

vino

tesimo quadr;igesimo quarto. Sed demum imperio fulgurantis cceli terrores


,

suavissimum concordiie rorem abiere, ut


dintegrandi Concilii expectatio reviviscere,

reet

exercere, ut docent quibus addit Angelus Massarellus in Diario Concilii Tridentini Farnesium cardinalem legatum reversum in rrbem, eamque prima die Martii ingressum. 2. Omni itaijue pacis Iractatu dissoluto imperator ad coinitia iin[)erii Spira? agenda, qua;
gerere, sed judicis

munus

Acta Consistorialia

jam ad
se

kal.

Novembris anni
Celeberrimi

pra>teriti indixerat,

melior rerum spes retbirescere coeperit, iii quo propbeta; oraculum illud suspexerunt pii Et statuit procellam ejus in auram, ct siluerunt
:

convertit.

fuere

ii

conventus

Spirenses, quibus non


tor,

sed etiain

modo Carolus V imperaFerdinandus Romanorum rex, et

fluctus ejus, ct

Isetati sunt,
sit,

([uia

siliierunt.

Ut

electores oinnes interftiere, et Germania; prin-

vero res gesta

ordinem temporis

secuti

cipes fere universi, et in hac dieta Fridericus


elector Saxoni;i'

eam percurremus.
Conciliandse paci inter GsBsarem et Franciscuin Galli;r regem ardentissimo studio navata est opera, decretusque a Poiitiflce legalus
cardinalis Farnesius (ut vidimus) in
se

ut
ita

Ferdinandum Ca.'saris fratrem, regem Romanorum agnovit. De hoc conventu


Surius
' :

Ca?sar hujus anni initio e Belgio

Belgium

Caesarem; sed jam ille IJelgio egressus, in Germaniam ad Spirensia comitia properabat, euiiKjtie in itinere coiisectitus, plurima cum eo de rediutegranda cum Galliarum rege concordia, pro publica Christiani imperii salute asserenda, pro IjUtlierana hairesi comprimenda, pro cogenda OEcumenica Synodo, pro coercenda frangendaque Turcica tyrannide verba fecit, quibus Cacsar ira vebementiore in Gallum, qui Solymannum adversus Cbristianos
contulit ad

Spiram proficiscitur ad imperii ab ipso indictum conventum, qui quidem cum [)rimis celebris fuit, prtcsentibus illic electoribus omnibus, quod raro fieri solet, etipsoquoque Ferdinando rege, et principibus plerisque omnibus. In hoc
conventu C;esar
contra
Gallicuin

regein

ab

omnibus imperii ordinibus grandem iiecuniffi suinmam in sex menses impetrat cum Daniae
:

rege, qui

cum

Gallo foedus |)ercusserat contra

ipsiim oinnino transigit. Saxoniae


tor

quoque

elec-

cum
nem

aeterno sui
disjecit

nominis dedecore concitarat,

elatior,

aures clausit,
:

omnemque

pacis actio-

Ferdinando regi observantiam |)romittit . His addit Relcarius - k Etiam S|)iram misit Franciscus rex GalliEe, ut tesseram liberi aditus legatis suis impetraret; Caisarem enim de se
:

ciimque Vormatiam pervenisset,

a|)ud
legati
nalis,

legatum

re infecta a sedimisit, de

quo Pontifex

aulcm

imperii ordines questurum pr;rvidebat; Joanues Bellaius cardi(bi er;int


:

expedili cursoris opera factus cerlior decrevit VIII Januarii ineuntis hujiis anni in ea caiisa

Franciscus Olivarius, qiii poslea canceliarius fuit, Africanus Mclleius prffitor Divioanao

batur, postbac

gravissima, in qua CbristiantB rei salus vertenon ut patrem et pastorem se

IIoc

in

Comm.

Lib. XXIII, Liv.

62
nensis)

PAULI

III

ANNUS

11.

CHRISTI 1544.
Christian

jam

nunlium

appulerant.

Heraldus

Heipublica'

partium

generalem

solemni vesle indutus, regis litteras ad Ca^sarem atque imperii ordines scriptas Granvellano oflert. At jussus redire domum, ne quis cum
illo

curam

susce[)turas esse, perinde acvestra digni-

quicquam communicaret,

adliibita custo-

quatriduo post graviter increpitus dimittitur, in magnum capitis periculum incurrisse, cum rege cnim GermaniiT hoste, jus gentiuni
dia,

tate et Romani imperii fulgore dignuni est, ac nos quidem jani inde ab iiiitio Pontificalus noslri, quales nos [iro communi salute contra hiinc communem hostemgesserimus, omnibusnotum
est,

in

omnium enim

oculis gestiim est, utque

omitlamus

sigillatim recensere tot auxilia, mili-

Germania liaud esse communicandum, Ca^sarem litteras ejus nec velle, nec recipere debere, ne propter vana ejus promissa nonnulli
in

circumscribantur. Itaque cum ca-teris remissus est, re cum principibus imperii non communicata,

quod

Germanorum conventuum more

alienum fuit. Redeunti comites dati, qui nuntium usque deducerent, quo responso acce[ito,
regis
legati
in

dum
ris e

nuntii

heraldi

Galliam revertuntur. Interim redilum prwstolarentur


filia,

Christierna Christierni Dania> regis

Ca^sa-

sorore neplis, Antonii autem LotharingiiT

tes, duces, classes contra eumdem hostem in Austriam, Hungariam, Africam, tain frequenter a nobis missa, brevi com^ireheiidemus, nullum nostri Pontificatus tem[)us, quod decennale jam esl, a nostra hujus liostis submovendi et (^hristianorum cervicibus repellendi continua cura vacavisse, tantumque auri a nobis in hoc ipso negotio fuisse profusum, in diesque profundi, quantum exhaust;r nostri aerarii vires antea quoque [)er se atlenuat;e) optime sentiunt, eaque fecimus etfacimusin maximis ApostoIic;eSedis jacturis, obedientiaque, et auctoritate ejus tot
{

reguli nurus, Spiram, socero instigante,

pacem

in

locis,

vel

|)rostrata

penilus, vel insigniter

procuratura concessit; ut quam Antonius non potuerat, ac ne quidem Paulus ipse summus
Pontifex, precibus et lachrymis obtineret
:

quanincli-

quam enim Antonius neutram


ral
,

in

partem

naret, idque ut sibi liceret longe anle impetra-

tamen

sine

gravi

provinciarum suarum

jactura bellum istud geri non posse sapienter

diminuta; quid vero interea laboris, et solliciludinis pro communi Christianorum salule nos suscepimus, quam crebro nos itineri dedimus, legatos et nuntios nostros, quos s;epe ob eamdem causam misimus, longum est censere quam inquiefos nos in hac nostra aetate cum nostra curia habuerimus, ut aliis quietem et
securitatem [)areremus. .lam

providebat. Cssar consiliorum suorum pertinax executor in instituto suo perstilit. Quinto

OEcumenicum

Ini-

versale Concilium exoplatnm a vobis et

omni-

idus Februarii nonnulli imperii principes, Ca>-

Paulum Pontificem scripserunt, ut Allobrogis opem ferret, neque munitissimam Nici arcem in Turcarum [)otessare admonente, lilleras ad

tatem venire permitteret, quin potius classem e nostro mari exjielleret, quarto kalend. Martii respondit Paulus , cujus litteras

Turcicam

bus salutare et necessarium Tridenti pro foribus Germania^ indiximus, ut et vestra inclyta natio tranquillaretur, etmores de[)ravati reformarentur, el mulfa pra'lerea necessaria, principiim([ue in [irimis Christianorum concordia, Turcarumque repulsio in isto Concilio decernerentur, sed

omnibus
ficitur,

his tenfatis ap[)aruit id (]iiod est, cura-

hic subjicimus
3.

'

tioiiem liujus morbi, ([uo Cliristiaiiifas tota con-

Paidiis

ad

conce)itus S]tirr7isesrescribit se

defensiinim Nicim arceni, et aliunde Christiani Dilectis filiis tatem totam i/fis commendat. nobilibus viris sacri Homani im^ierii [)rinci[)um electorum consiliis, aliisque [)rinci|iibus, statibus et ordinibus, absentiumque oratoribus et commissariis in comiliis imperialibus Spiren-

ab una eademque causa [)endere, qu;e ([uoniam abscindi nosfris tot curis non [lotuit,
i[)sa

Christiana res[iublica in dies coiitabescens,

sibus congregatis.
Dilecti filii

ad manifestum fertiir interitum. Quamobrem qiiod nos liumiliterac pie ad arcem .\'ici;i' dcfendeiidam nostrtiin allectum in Doinino collaud;ifis, ifa vobis res[iondeuuis, iios, (|u;uiliim licuerif, noslrarum(|iie virium tenuitas sullcret,

nobiles viri, salutem. Legimus

non solum

ipsain

arccm

Niciiv,

verum necc;vte-

libenter littcras vestras defcnsionem arcis Niciie

ras rei|iul)lic;e Cliristiaiui' |)arfes negligenuis,

et

nobis coinmeiuiatjtes, quod euim ex nobis ipsis egimus su[ieriore anno ellicacilei', et agere in
[)riesenti, (juaiilum

etiam reli(|ua Cliristiana


[irovincias,
fra
iie

legna Calliolicas(|ue

cum

[lervcrsis |)ervert;intur. con-

gaudcmus
taiii|uam

eliain

iii

nobis licuerit, intendinuis eo nos iiobilitatibus veslris


liliis
,

Turcas

ef

coiilra cujusvis gcneris im[iios

et iiilideles

pro^iosuisse defendere, el ad extre-

amantissimis

et

cn

digiiitate

imim
iioii

us([ii(' s|iirifuni

nosfro olTicio iion deessc,

[)rinci|)ibus gralilicari, i|uibus saiie pro iiostra


in eas dileclione sem|)er giiitilicatuiu cii[)imus,

enim t;iiiliiiii ejiis arcis, vcl liujiis ;iuf illiiis loci, verum folius coriioris iiicoliimilas a nobis
|)rocuraiida est, loluiii eiiim Clirisli;iiiilalis cor|)us

s|)erautes eliam illas [iro siia ingciili [)ietale


giiiqiie
|)oll(ii(,

iiisi-

aiictoritate
siciil

tjua

ajxid omiies
ila

liujus

Nicieusis,

merito cieterarum

laborat valde(|ue ;vgruin esf,

illi

foli siib-

veiiieiidum

esf, sic ef [);irtibiis ejiis subvciiicfiir.

Nos

igifur, sicuf a vobis |iarficul;irem cjiis arcis

l*jul. III.

lib. Iiiiv.

an. x. p. 47.

curam

rogati

sumus,

ila

vos pru veslru apud

PAurj

iir

ANNUS

i1.

CHiirsTr

1544.

63
pro cujusquc facululli datur
:

omnes maxinia luictorilale ac pietatc ail uiiiversalem curam etmedclam afllict;e Cliristianilatis
vocamiis, qua' qiianlo in periculo conslituta
videlis.
ipsi
sit,

tim per

omnem Germaniam

tatibus at(|ue censu, nec

immunitas

Una autem communis


,

salutis. ([uod ct

pers|)icitis

ratio

est

si

Clirisliaiioriim

principiim discordia', a (iiiibus liorum

malorum

omiiium causa et orif;o processit, tollantur, lum dcinde omnia mala lollentur tenetis ciiim memoria, ante lias discordias nec in Germania lire;

reses, nec in Hungaria, Austria et Ilalia fuisse Turcas, post ipsas vero discordias, et ab ipsis

ne (|iiis cxteris militct, Gallite rcgi pra'scrtim, gravissimis pccnis edicilur, ct magistratui permitlitur, utin eos vindicol (]ui dciirehciisi fuerint >). De liac principum et Germaiiia' populorum societate contra regcm Gallia!, et de auxiliis contra ijisum ab omnibus pra-stitis, etiam Surius et Adrianus loquuntur. In eodein vero conventu imperator, cum ingenli bellorum

mole premeretiir

magnoque

omne malum
Concilii

prodiisse,

liaM'eses, rebelliones,
lioec

indigeret a?rario, ac major principum ac civi-

Turcas, inlestina arma, et per

Universalis

priorem pacis statum rcdeiindum est, ut bis incommodis, quic ex contrario invccta sunt, careamus, ac si, ut boni medici facere solent, causam morbi abscidcrimus, omne exitii periculum evademus, pax siquidem bellum, et Turcas, Universale autem Concilium, quod sublatis armis libere et tiito,
in

impedimcntum. Ergo

tatum pars Lutherana imjiietate infecta esset, eorum amicitiam divino lionori quodammodo prffitulisse visus est ad corradenda enim ab iis subsidia pecuniaria ', edictum Lutherana! factioni augcnda' faustum cxoptalunKiueab impiis, Catholicjc vero parti infaustum promulgavit :ac licet Catholici illi ininime assenserint, neces:

prorsus i>lene celebrari poterit, ba?reses, ac pravos mores, CtEteraque fa;da fugabunt, paulaet

timque

iii

siuim nitorem

afllicta Cliristianitas

sitale tamen adacti illi paruere, ut memoratus Sleidanus ha^reticus narrat liis verbis Decretum hoc minime laudabant Pontificii, totisquc viribus impugnabant, sed cuin Coloniensis et
:

reverletur.

pacem, in Christo filii dilectissiini, pro commuiii totius Christianitatis saiulf! omnibus modis curare et perficere nobisigitur

Hanc

cum debelis, aliter, nec defensio arcis Nicia', nec ulla localia, aut particularia remedia (quanquam nec illa negligemus) ut diximus, huic
universali
Christianitatis
ffigritudini

Monastericnsisepiscopusstaret aProtestantibus, Clivensis etiam et Badensis arbitrio Caisaris omnia permitterent, qui viam hanc veluti mediam et utrisque tolerabilem post multam
,

disceptationem ostenderent
diminuti, non sc

illis,

bona sua parte

quidem

assentiri, sed ne Ca^sari

opitula-

modum

in ea pra'scribere,

nec ipsius derogare

buntur, quin (quod Deus Omnipolens dignetur avertere) omnes una ruina involvemur. Datum Romie xxvi Februarii mdxliv, anno x . i. Carolus prudentia motus humana cdicit decretum cujus venenum annotationes subnixse

potestati, sed tolerare velle dicunt .

De hoc pariter decreto ita loquitur Coclaeus Hoc annocelebris fuit conventus imperialis, a Caesare praesente SpirEC habitus, in quo septem
:

hoc ordinum imperii conventu Spirensi Ca;sar xxiv Februarii orationem habuit, in qua magnifice exposuit. quantos bellicos labores pro Christiani imperii salute ad propulsaiidos Turcarum impetus sustinuisset sed in tanlo opere Franciscum Gallia' regem juncto cum Turcarum tyranno Solymanno foedere sibi adversatum, in quem aculeatis sendemonstrant.
In
tentiis

principes electores (quod raro


defensivl contra Turcas, et de

fit)

prajsentes fue-

runt, tractatum ibi rursus fuit de ratione belli

sumptibus atque contributionibus ad bellum illud necessariis, fuit et de causa religionis ibi serio actum, et
Lutheranis ad importunam eorum instantiam nonnihil concessum, quod Summo Pontifici per

omnia placere non


toe

potiiit .

Prfficipua vero capita illius dccreti, (juo laxa-

omnium

odia

veliiti

in

communem
,

sunt

fureiiti

impictati Lutherana; habeuffi,


rei

hostem, nominisque Christiani proditorem phalerala eloqucnlia accendere enisus est ut a principibus provinciisque Germania! militaria auxilia adversus illum eliceret, eoque fraclo ac contusoliberius arma Ca^sarea adversusTurcas, qui Germania^ jugum tyrannicum imponere cxambiebant, exercere posset, potitum autem votis Sleidanus refert his verbis Pecunia Cc-Esari decernitur semestris adversus Galliaj regem, in equitum millia quatuor, peditum
' :

concussaqiie Catholica;

firmitas, ac

quam
sic

detcstandum
loquitiir
:

ct religioni

CalhoIicaV obnoxium,
-

quale fuerit, ex Sleidano

percipiamus, qui

Unia dissidium religionis in his bellicis occupationibus tractari non potuit, ad proximum conventum inque inensem Decembris
,

viginli

quatuor,

ejiis

vero pecunia' |)arlem


in

ali-

daturum ait piam aliquam emendationis formulam conscribant ut idem quoque principes faciant hortatur, qua post in
ejicitur. Interea Ca?sar

negotium
,

se

viris

bonis atque doctis

qui

quam Casar communicabit Ferdinando


qui loca finitima Turcis muniat
;

fratri,

futuris Comitiis

facta collatione, de

communi
:

bellum Turcicum
'

colligi

futurum placet pecuniam viri-

consensii statiiatur aliquid,


orbis Concilium iisque
1344,

quod ad publicum serveliir in Germania


Ubi fupra.

Lib.

XV. an, lol4.

In act. Lullieri an.

PAULI pacem

III

ANNUS H.

CHRISTI 1544.

interea colant ornnes, ncc turba> quicdo religione excilentur Ecclesia>, cujusque sint religionis, utrobique facultates suas obtineant, earumque bona dividantur Ecclesia;

negolii religionis, uti fuit factiim in conventu

quam

Ratisbonensi anno jidxli.


Circa articnhan pacis.

ministris solis et egcstate pressis. Camera'judices

locum suum
:

relineant,

usquead tempuseis

PrjEterea in

eventum inquem
jiossint, et
|)ro

in

conventu

pra>fixum

cum eum

exierint, tunc in

eum

con-

imperiali
gionis

jiroxime liabendo controversia; reli-

sessum recipianturomnespromiscue,non liabita ratione religionis. Edictum Augustanum, ellites

componi non

ad Concilium

nalionale seu generale

omnes motic
[)roscriplio

Protestanlibus, doctrina?

profes-

dem deveniendum
interim
ctabit
[^acifica

sionis causa, Goldariensis eliam, et iMindensis

eorumprocedendum foret, ut omnino el (|ui(!ta in Romano


concilialione
et

suspensa maneat, ad proximam fuAiiabaptistsp


;

im|)erio et natioiie Gerinanica pennaneant, Ira-

turam tisque tractationem.

poenam

Ca'sarea niajestas ciim statibus imperii


[)ublicie, et

subeant eam olim decrelam magistratus tamen, viros doctos atque pios adliibeant, qui comrnonstrato errore, ad sententiam ipsos revocent. Dccrelum iioc minimc laudabant Pontificii . Huc usque Sleidanus. Et quantam perniciem fidei Catliolica" quantumquc favoris liaMcticis Lutberanis boc decretum attulerit, si quis scire desiderat, sequentes audiat Adnota,

de articulo pacis
justitia',
iii

adminislrationis
[)0testatis

qiiibus

ex [^lcnitudine

imperialis, et pro oflicio Ca'sareo, ex

nono con-

sensum oinnium statuum


"

desu[)er babere ne-

quivit, ordiiiavit infrascripta.

Primo, utpublica im|)erii paxservetur, et partium alleri vim seu violcntiam inlerat, statuit conventum impepro[)ter religioncm neutra

tiones
5.

Advertenda circa articulos religionis,


'

rialem, seuConcilium nalionale vel generale, et illius determinatioiiem expectabunt.

pacisetjustitiaj

Nota. iNon dicit, ordine,

assistentc

summo

Pontifice,

modo, etlegitime quando est habenreli-

dum.
Circa articidum rcUfjionis.
"

Et attentata per
[lost

Lutlieranos circa

Ex nono,

arliculus religionis et controver-

recessum Ratisbonensem babitum repurgabuntur, et in priorein statum restituentur.

gionem

sJa^

ejusdem

in pra'sentibus comitiis conciliari

concordari non potest, et commodius quam in Concilio Universali componi non polerunt, idcirco de Concilio Generaii indicendo et celebrando Ca'sarea majestas cogitabit. El quia incertum est, quando Generale Concilium baberi poterit, ideo modoalium conventum im|)erialem Ca?sarea majestas indicet; in nono de oodem articulo religionis componendo agetur kal. Octob. Et interea per viros doctos, pertractabiles ac pacis amantes, Cbristianam reformationem Ca>sarea majestas confici et ordinari curabit, et status ct ordines imperii ctiam Iioc per suos tlieologos et doctos ficri curabunt, quod reformatio in dicto proxiuio conventu. slatibus proponctur cl delibcrabitur, ac consullabilur de conlroversis religionis articulis conciliandis, et ad ordiiiaudum <|ui(l niedio tempore, et interim
et

poenam et seu ad ba^c Lutberani loqui dcbeant, fructus, rcdditus et provenlus Ecclesiasticos,

Nota. Nullam tamen adjicit

quomodo

tam antiqua'
licorum,
ventur.
"

religionis,

quam

Protestaiitium,
[)rincipiim sol-

Ecclesiasticis ex

omnibus dominiis, tam Catbo-

quam Lutlieranorum
Ilic

Nota.

crgo ad fructus

ct

[^roventus

Ecdesiaslicos parificat Lutlieranos


clericos.

et Catliolicos

Lutberani et Protestantes

status, prin-

cipes, et eis a(llia.'rentes, libere Catbolicis pre-

sbyleris et clericis, Iructus, redditus et |>rovculus solvi |)crmitteiit, detraclis

lamen

aiite oiiinia

nccessariis,

pro

eorumdcm

concionaloribiis,
detractio,

scbolis, bos[)iiaIibus ct elecmosynis.

Nota. Hoc [)acto talis

fict

quia
fructi-

nibil

rcmancbit Calbolicis presbyteris de

(|uod Concilium (w-nerale

per

illis in

(icri non Komaiio impcrio debeat.

poteril, su-

biis liiijiismodi in

totalem |)erdilioiicm Callioli-

Non dicit, quia [lapa rogari debeat vel moneri, ul legatum seu nunliuni ad convciitum

indicendum

mittat, vel qiiia ri^forniatio illa et

coruni prcsbjtcrorum. Item status l'rolestantium, qui se composuerit et concordaverit cum Calliolicis statibiis occasioiie boiioruni Ecclesiasticorum, boc
est,

modo fial, et eliam cst advertendiim circa islam Cbristianam rcformationem, tiinc olTcrendam slalibiis, ne per im|)ios cl sceordinatio dcbilo
leralos
fial

bonismonasteriorum, Ecclesiariim collegia-

elconcipialiir, ac

Osari
et

oblrinlatiir

ad majorcm confusionem
Ms. card.
Gt. p. 106.

pcrturbalionein

tarum, vel aliis, concordia facla observari, ct boiia eisdem remaiiere debeiil. " .Nota. Non dicit concordiis rite ct reclc, ac (lebito modo, ellcgilime faclis, scd (|uil)uscum(juc eliani unicuiijue
lactis, ct ita

etiam

(|uaiii-

l'ii

sig.

lo.

visjuris ordinalionem, et dis|)eusalionem lore

PAULI
aiiprobaiuhuu
nila'.
iii

111

ANNUS

11.

CHRISTI 154A.
Item,

65
judiciales, etiam

pra-jiuliciiuu

periicUiuiii Casiiit iufi-

omnes processus

tholicoriuu, iiualcs coiu'ordi;u cxortai

in

causis

profanis post pra>tcnsam rccusatio-

nem
Circa articulum admissionis
justitis;.

Protestantium contra judicium

camerae

habiti et facti, anteiiuam de

ejusdem recusatio-

nis validitale cognoscatur, cassantur ct annul-

lantur.

Judicium camcra- ultimo mcnsis Julii proxime futuri suspendctur, et deindc alii no\i

Item,

Bannum
et

imperiale contra civitates

Goslarensem
sit

assessores et judices inditlerenter pricponentur,

tam per Catholicos quain per Lutlieranos, sive


etiam preesentandi sint Catholici
rani.
Nota. Ita parificantur ad actus legitimos ad judicia Lutherani Catholicis, qui taiuen jure ab omnihiis actis civilihus excluduntur, et ita erunt Lutlierani judices Catholicorum, quia bonorum Ecclesiasticorum occupatores, etoccasionem non habent, nec pro spoliis, nec pro sacrilcgio, quia bona illa converterunt inmelio-

Mindensem latum, suspensum et suspensum remanere debet. Item, in pra-missis omnibus Cffisarea maet
.

sive

l^uthe-

jcstas super incidentibus seu


biis

diflerentiis,

sibi

emergentibus dudeclarationem reser-

vat

et

6.

Pontifex

De Spirensi dccreto r/ravissime queritur tam apud imperatorem cjuam apud

alios principes.

Hoc decretum Spirensis dietee


et in

in consistorio fuit lectum, ut indicant Acta Consistorialia


' :

Roma;

die Mercurii, quarta Julii

MDXLivfuit Consistorium,

eo lecta; fuerunt

rem usum ad rectum et debitum cultum divinum, missas Papisticas, idololatriam, blasphemias et impictatem esse judicant et asserunt, a quibus qualcs sententi;c expectari debeant,
tacile

qusdam

scriptura; act;e

in dieta Spirensi per

cognosci

[lotest.

Juramenta novi judices et assessores pra;sentandi et assumendi, et reliqua; persona' judicii camera" de novo assumends pnrstabunt ad
sanctaDei Evangelia, ultimo per Deum et sanctos ejus, donec per C;esarem majestalem aliter
ordinabitur.
B

Cfesaream majestatem, et fuit decretum, ut mitterentur reverendissimis pcr manum . De quo etiam decreto cardinalis Farnesius in Epistola sub die vigesima tertia Julii ad nuntium Poggium - apud imperatorem loquens, sic ait Nuntius Verallus Romam misit paucos ante dies recessus Spirensis exemplar, et in Latinum idioma conversum quanto plus expensum exa:
;

minatumque

fuit,

eo magis officere nostrae Ca-

thoIic;c religioni et auctoritati Sedis Apostolicae

Nola.

Hic trahitur in

dubium

veneratio

sanctorum contra Ecclesi;^ Catholic observationem, etritum hactenusinviolabiliter observatum. Item, status Protestantium debent posse
stare in judicio,
rei

cognitum fuit, quare propter nocumenti magnitudinem Sua Sanctitas, nec tacere, nec dissimulare potuit, ideoque,

ut suo gradui in tanta re etiam satisfaceret, ipsemet de hoc imperatori, peculiariter scribit
^
:

et longius, et

Hoc idem

tanquam actores

et

tanquam
et

refert Massarellus

contra capitula,
sint publice

intelleximus de judiciis,

quamvis

excommunicati

declade-

rati liaM'etici.

Nota. Habilitatio ista per

papam

fieri

incommodis et calaquod plurimum sua; santitatis animum turbavit) quod Cssar in conventu iniperiali, Spira; habito, quaedam religionem
His tantis reipublicee
(id

mitatibus accessit

bet, quia sibi reservavit absolutioneni in BuIIa

concernentia

cum

Lutheranis tractaverat atque


et

edita contra

Lutherum

et ejus adhcerentes, ac

concluserat, quae ipsius Pontificis ac Sedis Apostolica; dignitati

etiam

in Bulla Coena;

Domini.
et

auctoritati adversabantur.

Item, jura

communia

omnes recessus

imperiales, hactenus facti adversus Lutheranos,

quamvis illi recessus religionem concernant, usque ad finalem concordiam et compositio-

Quare non parum commotus Pontifex, litteras in forma Brevis ad ipsum imperatorem scripsit, quibus intrepide magna animi constantia majestatem suam admonuit atque reprehendit
,

nem

negotii religionis suspenduntur.


<<

quod

ea,

qua; Pontificis

Summi

essent, sibi ar

Nota. Per hoc pariflcantur bona et persona; Lutheranorum per omnia Catliolicis, qiiia adduntur actus civiies et judiciales, nec ad illas

rogaret, incipientibus litteris pra^dictis:


cto majestatis tuoB Acta

Exedi-

conventus

tui Spirensis
S.

cognovimus

poenas contra ha^relicos ordinatas, contra eos procedi poterit, etita eis in futurum omnia licebunt.

die XXIV Augusti

Datum Romae apud mdxhv .

Marcum

Item,

omnes processus

et

causa;

reli-

Et etiam CochIa?us eadem'refert Recessus ergo (inquit CochIa'us) publicus datus fuit Spira X die Junii, cujus sane tenorem ubi Romaj
:

quo verbo Lutherani etiam spolia Ecclesiarum et bonoruniEcclesiasticorum comprehendunl, usque ad praedictam finalcm determinationem contra statum religionis suspengionis, sub

Pontifexaccepit,palerne admonuit pcrciuanulam


Eiiistolam Caesaream
'

majestatem ut

in

caiisa

p. 513.

Ibid. lo. L.xxxiv. Ms. card. Spadffi tom. cxxxiii. p. 438. ' Angel. Massarell. inSumDiar.Concil. Trid. sub. Paul.lll.
-

duntur.
ANN.

Ms. arch. Vat.

sig.

num. 8190.

p. 213.

ToMUS

.X.XXIII.

Hayn,

.\IV.

66

PAULI

III

ANNUS

11,

CHRISTI 1544.
prudens ac sapiens non admiretur?
illa tibi

fideietreligionis.moremajorumniliilvelitinconsullo
in

Tum

(]uia

Romano

Ponlifice stafuere, aut permiffere


.

et Nationali

Concilio arrogaveris,

qu

Sedis Apostolica? pnvjudicium

Qua' autem
'

Ponlifex Cccsari scripserit, se iiabent ut infra 7. Qua; in recessu a Spira tamquam acta
:

reliquisti,

diiectc

fili

rex,

magnam

profecto

muitis admirationem, nobisautem etiam ingentem dolorem ingesserunt, qui de imperatore Augusto muita diversa ab iliis et meiiora sperabamus. Ul enim facile ipse agnoscas, quid se-

minime g(Mitium ad vestram agnitionem et tum vel maxime, jurisdictionem pertineant (|iiod attentaveris quod scire poteras per legatum nostrum dilectum fratrem recolenda? memoria; Gasparem Contarenum, vobis esse, et
,

nostro nomine, ac spcciali mandato, vivis eliam namque tibi ad eum rationibus, interdictum
:

cundum
bas,

iidem ac religionem,
,

quam Deo

debe-

perperam egeris quod non nostri esse muneris nescimus, obsecramus te pro paterna
atque erga le peculiari dilectione nostra ut querelam atque ex[)ostulationem nostram, et juslam et necessariam patienter audias.
,

vicem in terris innumeris sanclorum Palrum sententiis ac gestis poterat esse perspicuum.

primum

spectare, qui

Cbristi

gerat,

jam

ex

Praetcrea, qu;u tibi videtur in nationali Concilio poterit esse absque nobis ulla determi-

Concordiam
te

et

pacem

inter

Germaniae

nandi facultas, ea qua; ad fidem, et Cbristianam vitam, et Ecclesiasticos ritus pertinerent? Cum el istic |)a;ne cuncta sint violata, perturbata,

primum intendere exponis, baclenus rem sane bonam atque optandam, modo ne fuerit illa pax, quam Duminus non venil in terram mittere, sed exturbare. Subdidisti id itiiprincipes

confusa
Oavi pro

et

jam pr;ejudicium factum adversus


:

veritatem. Memini dictum fuit nisi Petro


te,

Ho-

Pctre, ne deficiat fides tiia

; et

tu ali-

quando convcrsus
tu

confirina fratres tuos. Et

cum

nime

fieri

posse, nisi (|uai sunttideiet religionis

b;cc ita se liabuerint, et

quam

lalissime pateant,

inter illos controversa simul componerenlur, et hoc non abesse a veritate existimamus. Adjecisti tu, nec per te stelisse, quominus legitimo, libero el Generali Concilio, bcccjam essent definita. Quo in loco nescimus, an subtacite nos

insinuare volueris, quod satis ipsa reliqua gesta videntur pnctendere, tanquam per nos steterit, ne Concilium baberetur quodquam sit veritati
:

proximum,

in

promptu

est consecuta,

cum jam

ab exordio assumptionis nostra; fere continuum de babendo Concilio tractalum liabuerimus,nec

unquam detreclavimus illud, quin ssepius ac pluribus in locis iudixerimus et novissime Tridenti ut postulationi tuae satisfaceremus. Quod autem per temporum calamitates boc contigerit, flagranle universo Cbristiano orbe discordiis ac bellis, nc uspiam cogi potuerit, principum interim Cliristianorum animis exacerbalis, qui non persjiicue cernit, prolecto in luce
,
,

tamen, Ca;sar, pr;csumpta auctoritate (quod qu;cpace dictum velimus) declarasti cumquc erunt ibi determinata, etiam rata fore usque ad GeneraleConcilium, ita utsi lorte, imo si non forte, sed etiam certe, qua' factio l^ulberana pr;evalitura ibi, mordicus lenet, et omnis vere pius atque Calbolicus cxecralur, determinarentur, ea ex nunc tu statuis esse rala, adeo iiicircums|)eclus, ul prius approbes (|uam scias esse probanda, imo postquam probabiliter noveris improbanda, tu tamcn illa esse rata constituis. Ac undebanc arrogare potestatcm [lofes,
tua
,

vel statuendi, vel ap[)robandi coiitra lidei veritates,

qui neque illam liabes licentiam

lidei

veritatcsdcccriicndi absque nobis?


audire, et

cum

te

decct

meridiana

ccecutiet. Forte

nos essc in causa,

(juod liujusmodi bellorum incendia viguerunt,

quisjiiam objiciet
accei)lius

.'

scilicct

quo Pontificium munus


curavimus,

quia toto tcmpure, obivimus, nibil magis


ut

quam
in

videremus tan-

dicbus nostris, ita ut ncc annis nostris peijcrcerimus molesta itincra, et in liac cetate grand;eva admodum pcriculosa
aliiiuando
sicpius arri()icntcs, et ut

dcm

paccm

aut probare etiam illos gladio, quem jier nos acce[)isti a Deo, tucri, at(|uc dcfendere usque ad sauguiiicm, et non advcrsariis partibus quovis modo adli;erere aut faverc nam ejusmodi audere, ([utc tu audes, quid esl aliud, ([uam miserabiliter Ecclesiam scindcre? imo etiam tur|)iter alque inlelicitcr ab i|)sa Ecclesia temelijisum rcsciiiderc et segregare, et reliquam Germania!
recipcrc
;

atque
(juin

nondocere; non

et

jam

statuta probare

statucre

partem, qu;e (Dei gralia) liactenus a lanta labe


pcriuaiiscrat incontaminafa,
idciu
iii

uno excmplo lccum


ut, rc-

jam testimonium ad-

baratlirum errorum adducere.

vocarc nobis valcamus. Quo pacto lu, impcrator, res lidci et rcligionis, ac lanti ponderis controversias comitoncndas csse in tulo islo a Spira recessu dellnivisti? Primum Nationalc Concilium spopondisti, ut ibi dc lldei noslra; dogmalibus conlroversia' dirimerenlur, (|uein usiuu, ((ua) omnia, (|uis

convertantur ad cistcrnas dissipatas. Nos autcm qui li;cc inlerim lieri per iinperatorcm videmus, quanto pulas iiKrroro afticimur. Et pcr eum iuiperatorem Carolum,
licto fonte a(iu;c viv;e,

cui

Dominus tanta dedit, laiifa credidit, (luaiita postprimum l^arolum iicmini alteri, qu;e ct iios
scrvari, et

libi

adliuc

iiiulto

m;ijora cuin Dei

'

Ms.

CJiil.

I'ii

sig. lo. l,.\iv.

|).

lu',).

\.\L

.i|nl

c.iiiJ.

l'all,ivic.

1.

v.c. 0.

bencdictione augeri veris [icrpctuo augmcntis magnopere cupimiis. .Vudiviiuus enim libentcr, at(iuc docemus, (iu;e sunt C;csaris C;tsari, modo

PAULI
et tu lil)i>iiter audias,
(|iiiT>

III

ANNUS

11.

CHRISTI 154A,

67

sunt Doi Dco serven-

lur, nori

autem abs
si

te |)ra'ri[)iento,

cujus

i^etito-

riuni

erat,

ah alio vindicarentur vincliccm

enim tu qiiffi jura Coosaris csse putas, cura tanta niilitia tueris et vendicas, existimas Deum omnipotentem non sua tuiturum autvindicalurum ? Si quis aulem,etiamsi Caesar, eriperet, an non co^itas tidelinm animas, quas Baptismo ref^eneravit Ecclesia in spem vivam, et suo sani;;uine Jesus Christus redemil,
esse. Si

tanta

mine imperatorio dignum, ture prudentire tranmente judicandum rclinqiiimus nos enim tremendiim ac maximc perhorrendum tibi maxime existimaremus, non ob jiidicia bonorum taiitiim, apud quos tua^ bona' fam;e dispendiiim [lateris, nec ob nomen, qiiod transmittis in posteros, cum in eorum historiis, qui gesta liujiis sii^culi enarrando, inter eos te adnumeraqiiilla
:

esseipsius Dei et peculium ipsius

Cliristi ? 1'orro

earum curam numquid Cocsari demandavit? Numquid Civsari dictum est Posce oves 77ieas?
:

an uni Petro, et in ejus persona cunctis successoribus ejus ? Haec sunt fidei nostraj fundamenta, qu;e qui ignorat, certeaberrat a finibus,
et

non putamus esse domeslicum


est,

qui autem

violat,

modi

etiam liostem experiatur,cum qui liujusea quac Dei sunt sibi, ut fur et latro surripiat. Quw tibi, Ciesar, non convenire, ea tantum ratione putamus, quia hoc non a tua> mentis bonitate, sed pcr subreptionem aliquam malignorum abs te oblenta alque extorsa esse existimamus quod nobis probabit Cirsarea circumspectio, si quie perperam acta viderit, pro:

Hiereticorum fautores, et persecutores fuerunt, et infelices exitus habucrunt, verum ob judicium Dei, de quo dictum illud verbum audimus Potentes potenter tormenta patientiir. Quod si vita nostra quovis modo a Dei ritibus disjuncta esset, et illi per te periclitarentur, daremus hoc forte Cssari, obslaremus, dissimularemus at cum fieri nequeat, ut contempta auctoritate despectisque judiciis nostris, non simul etiam Dei auctoritatem despicias, jam nobis dissimu(|iii

tuin perspiciiint,
Ecclesia?
sanct;e

Dei

non licet, sed expostulare cogimur atque admonere, ut coeptum pessimum meliore consilio retractes irritumque facias, nein te iram
lare

Dei de terra provoces et de ckIo. Attende, oramus te, atque in Domino ol)secramus, quod ex ore nostro summus tibi Deus pra>fatur; quid

speramus revocaveril. Nam illud, eisdem actis abs te pra>sumptum perspeximus, quantum possemus unquam justa reprehensione prosequi, cum tumet ilie CiBsar, qui in Augustensi et imperiales in eos leges vigere decrevisti tu (inquam) illemet Ca'sar (si modo nunc ille idem) qutucumque abs te recte
tinus
,

ut

enim miri
profiteatur
:

si

quod

in

Pontifex de Cathedra intonans, Ego(inquit) Dominus Deus exerci-

tuum,

C;Esar, Erjo sim-i, qiii

rerjnant, et

manu mea
ferre

sum, perme reges potenles ducuntur justitia, et in cor regis, meumque est dare et con-

riteque

ac magnifice pro Christiana religione

nunc a novo conatu revocasti et reprobasti. Uuod adeo improbum factnm, cum omnes pii, qui sunt in Cermania, detestenlur, ut mitiore minusque inhonesto vocabulolinires, ne immodice religiosa pectora exulcerares,
gesta fuerant,

regnaatque imperia, ego qui novi super aspidem el basiliscum ambulare, et conculcare leonem et draconem ego qui aufero spirituin principum, terribilis in regesterrae, regens illos
;

in virga ferrea, et quasi vas flguli confringens eos. Et nunc, o Ca?sar, intellige, et audi, qui

judicas terram
et

recole

majorum tuorum

gesta

suspensionem vocas, quam nos abrogationem


penitus interpretamur. Cumque in nationali conventu, quae probanda sunt, facile quisque
valeat divinare, hiic in re quis

summopere non

admiretur, te illudegisse, perquod nulli hominum magis, quam tibi contumeliam feceris, et

exempla, qui illain ascenderunt celsitudinem in qua tu es, considera tam tristes eorum exitus, qui ad impietatem conversi meam Ecclesiam sunt persecuti, non cos tibi commemorabo, nec aliud quidquam objiciam, nisi In nientem redigas, quam ob causam, ego imperium ad Cermanos ex Gracis per meos vicarios
transtulerim,
tibi in

detrimentum, nullumque magis dainnaveris ? Si enim quos jam


suisti

quam teipsum
liierelicos

cen-

eamque gentem despexerim, hoc magni commentarii locum relinquo comtibi,

nobiscum

et judicasti,

eos etiam

nunc

memoratum.
insinuat

causa tuam revocandi aut suspendendi sententiain, ne imperatoria' leges in eos vigeant, cum tanto magis nunc liaMetici sint quanto pertinaciores ac duriores tanto tempore in sententia |ierstitetales putas, nulla esset tibi profecto
,

HcTc ipse Christus per os dilectissime Carole, cujus

meum
vocem

vehementem velim non obaudires, ne frustra jactam esse interpreteris, nam cum schismatico rege et Catholicae Ecclesi;i? hoste acerrimo
iniisse foedera, qui te insigni injuria atfecerat,

rint. Si

autem eos nunc

ha!reticos inficieris, ate

ipso recedens, tuam(|ue sententiam damnans, non aliud agis, nisi quod maiiifeste declaras, te
in

reginam amitam tuam, veram ejus uxorem, tanquam concuhinam et secuin adulleram infando repudio ah se segregans, quem pro horrendo scelere Romana Sedes (etinm te postulanle) damnavit,

eorum aggregare societatem, et illam (idem profiteri, quam scelerata et adultera illa factio prffidicat, etquam Sedes Aposlolica cum omnibus Calholicis Ecclesiis anathemati subdit quod quani sit gloriosum, quamque isto cul:

sanxisse, Aiiguslensem

Pragmaticam in regno His()ania; tuam sentenliam et aliorum imperalorum sanctiones nuper revocasse, nationalem Synodum haereticis promi-

68
sisse,

PAULI
et

III

ANNUS

11.

libi

CHRISTI 1544.
tibi

ejus acla

antequam appareant,

rata

ignominiosum
tur imperator

nihilominus fore conslituisse, denique nullum ulterius Concilium futurum, nisi quod celebratum fuerit in Germania, nuUa etiam nostri nominis et auctoritatis facta per te mentione, quasi
niliil

potest conflare invidiam,

magis?quid diu majorem quam quod dicaQuocirca


fili

Carolus Lutlieranus.
providere saluti, et

tuum

erit,

dilectissime
et

Carole, consulere

nomini tuo
in

ad nos negolia religionis pertinerent et spectarent? Quis adeo prorsus stupidaj mentis non sentiat, quid haec sibi velint ? Sunt enim certa nimis indicia, quia a parte Ecclesife ad
partes hostiies defecisti,

audire, sedulo ac paterno


tua
et

vocem fatris amore monentis, nec

fidere,

cum enim omnis humana

confo-deratorum quantavis potentia potentia sub

quod dum memoraet sfu-

Deo, Dei omnipotenti coniparata, jam non est potentia, sed infirmitas. Nos autem, ne quod

mus, eliam
pore

tui gratia

contremiscimus,

quodam invadimur, dum cogitamus


ardorem
si

Iutc

ab

illo

imperatore Carolo emanare, qui tantum


in

fldei

omnibus

suis actis antea pro-

ferebat. At qui

dices, quia

ego detuli generali

quod liberum et Christianum fuerit, verum cum locum adjicis, scilicet in Germania celebratum fuerit, non queat csse liberum et alterum \ero quia ibi denuim Christianum
Concilio,
,

habeas unde conqueri de nobis possis, pollicemur tibi animum nostrum ad omnia qua^cumque petieris, prom[)tum esse, niodo divinam majestatem non la>danf. Vis Concilium ? damus Conciliimi, nec ulla per nos interponefur mora quin fiat. Vis illud in Germania ? nec nos abnuimus, modo (|ueat il)i esseliberum et Cliristianum. I't enim sit Christianum non oportet illic hicreticos commisccri, tanquam sint illi pars
Concilii, qui

Christianum
factio

et

liberum, ubi

maxime Lutherana
,

jam non
sint

sunt, et seipsos segrega-

viget et pripstat caeteris

ut illud juxta

veruht. Qui

tuam mentem, liceat inlerpretari Christianum esse, quod fuerit Lutheranum. Nonne sentis, Ca;sar, nonnesentis spicula
veritatis acerba, et nonnihil ad
lia,
si

ejusmodi, non erit Ca>saris aut alterius cujus cumque id cognoscere et declarare, sed nostrum, qui hoc judicium accepimus ab ipso Christo. At vero ut sit Concilium

autem

salutem facienqufeso,

liberum,
jusseris

tuum

erit

hoc facere, quod


si

et fiet, si

resipiscas?

Nam rursum

quod

arma deponi,

animum

inclines ad

putas medilari. Ais tevelleGenerale Concilium ? hoc si vere, et ex animo, cur illis promittis nationale? cum etiam Tridenti per nos fuerit

pacem, aut saltem ad inducias,

fideles

ctiam ad
vestra'

pacem

prtevenias, interim

omni causa

controversiic ad cognilionem sancta synodi re-

indictum, cur de illo verbum nuUum ? et tamen, si ita necesse fuerit, ut alibi et in Germania celebretur Concilium, fidenles iu Domino non abnuemus. Modo illud reli^iuum conveniat, quod suo jure vera Concilia deposcunt, videlicet, ut

missa. Has leges et conditiones, qua- ad pacem faciuiit, si tu recipis, pacem certe reddes orbi.
Sin autem hactenus apud Dei majestatem excusa

bimur, quia

liberum
:

sit et

Christianum,
concilio

cum

sit scri-

ptum

Non

sedebo ctim

vanitatis, et

ciim inif/iia rjerentibus non introiho, odivi Ecclesiam malirjnantium, et cuni impiis non sedebo.

Tu ergo vide an liberum esse possit, ubi ad arma concurrilur, el ibi Christianum, ubi Christi vicarius dicitur antichristus, et tamen ibi
nihil est Christi, nisi obstentationis ac pra^tex-

te paterne monuimus, et qua" tibi adversa erant, pertraclavimus, ut niinus acerbus futurus sit nobis luctus.si forsitan((|uod minime vellemus) palernas spreveris admonitiones nostras, nec minus tamen (|uaj noslra> erunt parles, cum omnipotentis Dei auxilio et favore, ut mature meditabimur, ita firmo animo exeque-

mur

>'.

8. Exce|)it

benevola mente Pontificia monita


serie

C;psar,

ut in hisloria Concilii Tridentini

nuda vox, quanquam hanc contumeliam (si me solum percellit) ejus exemido, qui etiam Dicmonium haberi insimulatus est, mansuete omnino ferrc deberemus, atqui blastus gratia, et

visuri

sumus. At Lutherus satanica efleratus


imj^ia

rabie, lectis Pontificiis litferis,

scripta

phemiam habetin secontra Dominum clausam,


cujus (licet indigni) vicem gerimus, ob istam graliam, nec a nobis libenter accipienda est,

spurcissimis vocibus adeo conspcrsa edidit, ut ne (juidem a sectariis honcste legi possent. Scripsil etiam PontilVx multis aliis

blasphemiis

et

maxime
inter

((

aiiud Ca'sarem auctoritafe pollentibus,

ut in officio et religione Calliolica confirmaret,

neque a te patienter ferenda, cui dedit gladium Deus, non enim fruslra porlas, si ad Chrisliani nominisdefensionem, non ad Clirisli sanguinis elfusionem. Nolumus, o Ca-sar, duris ullis verbis exulcerare, et lamen verilatem continere non possumus, ad quam, si aMjuo animo rcspicias et suspicias, eril libi profeclo salularis. Id enim si ccepta prosequcris, ea certe facies.ciui-

quos Inec ad Granvcllanum l>omino de Granvela.

'

qui

Dilecte tili, salutem. Cum in eo recessu, nui^errime Spirie in conventu imperiali factus est, niulta legerimus et compercrimus

Catholica' tidci et unitati Ecclesia' adversantia,

scribcntcs superhis ad scrcuissimum Ca>sarem,


eiiin

de omnibus amanter ac palerne admoneScieiiles

bus (luaicumque haclenus pra'clara gessisli, magnoiiere obscurentur, coin(|uinenlur, at(|iu; nomcn tuum nola sempilerna inurctur. Uuid

mus.
I

autcm
an. x. p.

(|ua

auclorilate

apud

r.iiil.

III.

lih.

lircv.

Il^fl.

PAULI
ipsum merito
scribere,
polleas,

ril

ANNUS M.
ati

ciler

CHRISTt 1544.

69

voluimus etiam
et
in

te

liorlantes et studiose re(]uireutes,

ut

nobiiitatem tuam hortamur in quo possumus studio

Dominoet

effica-

re^juirimus,

ut

pro tua erga

Deum

iiietate

ipsum

("a;sa-

rem

fide,

omnia

consiiierare tliligenter velis, ac

pro tua prudentia, (luanlum in te erit, providere, ut in omnil)us ipsius Cirsaris, etin primis Uei onuiiiiotentis lionori debitus respeclus habeatur, sicut te omnino racturum essc confidimus.

ipsum Joannem Thomain ejiiscopum et nuntium nostrum, suiier iis omnibus tecum locuturum, fide adjecta, libeiiter audias, et talem te Deo etiiiiB causie priestare vclis, (]iialem dignitas,

tuaque probilas,

et [lietas Christiana

nobis

pollicentur.

Datum Roma^

ajiud

Sanclum-Mar.

Datum

Romte apud

Sanctum-Mar.

cum

xxvii Augusti mdxliv,

anno x

cum

XXIV Augusti mdxi.iv, anno x

Eodem argumento
10.

scripsit l'ontifex ad prin-

quem
rensi

.\dmonuit quot]ue Dominicum e Soto ', Ca-sar sacris exliomologesibus audiendis


inulta in decreto Ca-sareo Spi-

cipes electores Ecclesiasticos et saecuiares.

sibi adliibebat,

f/ione

ad

Cohmienses pro tuenda Calholica Pontificiuni nuntium scriljunt.

reli-

In

Catholics religioni exitialia contineri, iisque malis occurrere jussit. Dilecto filio Dominico de Soto Ord. Frsedicatorum professori, serenissimi C;esaris confessori.
'<

his Spirensibus conventibus pseudoarchiepisco-

Dilecte
tu,

fili.

quod

cum

Etsi credimus pro tua pietate, quotidie audire etvidere possis,

quid serenissimus Ca?sar agat, pra!sertim in rebus qua- ad salutem animfe, cujus curam eum tibi commisisse intelligimus, pertinent, officio luo ajiud suam majestatem non deesse, tamen cum pra?teritis dicbus legerimus recessum ab eo Spirfe imjierialem nuperrime factum, quoniam multa non solum saluti animae ejus, verum etiam unitati Ecclesisc damnosa ac pra}judicialia in illo comperimus, sicut de iis ejus majestatem paterne admonere per nostras litteras voluimus, ita quoque visum est nobis, idem officium tecum etiam peragere, cum ad id teneri videamur, quippe qui veram ejus majestatis gloriam, una cum publica Cliristianitatis quiete conjunctam, summopere exoptemus, quamobrem injungimus tibi in virtute sanctffi obedientiffi, ut tam istaCermanica, quam caetera hujusmodi, quce minoris momenti et ponderis non sunt, bene consideres ac perpendas, atque ita tuum officium administres, ut Deo in primis, deinde et nobis, qui ejus Filii in

pus Coloniensis Cssaremin Lulheranam ha>resim impeliere nisus est, illique suadere, ut fictam ab ha>resiarcha Rucero profiigatissimam reformalionem admitteret, qua religio Catholica evertebatur, Ecclesiffi vertebantur in prostibuia, sacerdotes ab aitaribus et divino cuitu ad concubinarios thalamos trahebantur, sacra poiluebantur, ac impietas (eversa pietale) in soiio et aris collocabatur, at Cwsar cum liujus nefanapostata^ nequitiam aperte aversari et conterere debuisset, poiiticis causis adductus,

dissimi

ne Lutheranos a se abalienaret, quorum arma in Gaiios etfundere decreverat, dissimuiavit nefas ac frigide reiigionis causam tulatus, nec eam impiam et bffireticam reformalionem aperte et constanter (ut pium decuerat Ca>sarem) damnavit, ex qua dissimuiatione gravissimo
,

dolore Colonienses perculsi sunt, atque internuntium Apostoiicum rogavere, ut Ca?sarem

ad damnanda impia hieretici hominis molimina in Ccesareo decreto Spirs edendo incitaret

'
:

sumus, rationem muneris reddere cum laude possis. Datum Roma; apud Sanctum-Marcum xxv Augusti MDXLiv, anno x . 9. Conquestus estetiam gravissime Pontifex apud Ferdinandum regem Romanorum de Spiterris vicarii, licet immeriti,
tui

Reverendissime in Christo pater, ac domine D. observandissime. Sparsus est hic non ita muitis anle diehus rumor quidam, etiamsi non ita certus, adeo tamen bonis omnibus et nobis potissimum ingratus, ut amicos plane sollicitosque habeat quotquot veteri EcclesiiB adhuc strenue bene volunt. Asseruntenim passim nonnulii reverendissimum D. arcbiprajsulem Coioniensem rcformationem iliam suam Germanicis dudum pariter, et nunc Latinis ex-

rensi decreto, atque Dei et religionis

causam

ei

enixe commendavit

Regi

Romanorum,

etc.

superioribus diebus eorum, quse in conventu Spirensi decreta fuerint, ad nos notitia devenerit non mediocri molestia affecti fuimus, quod illa in [iluribus capitibus Aposto,

Cum

cusam characteribus imperaloriie majestati domino nostro ciementissimo in comitiis porrexisse, precibusque apud serenissimam majesut ejus auctoritate tatem suam postulasse comprobata recipi aij omnibus veiut Catholica
,

et

orthodoxa mereretur

majestatem vero Ca>saspa-

ream post exactum breviusculi temporis

licse

Sedi et Calholicie religionis unitati adversentur, nec deesse potuimus, quin paterne (ut

nos decet) ipsum Cssarem monuerimus, sicut ab ipso nuntio nostro plenius inlelliges. itaque
'

tium, nec iectam fortassis, necnon penitus aliquanto introspectam reformalionem illam, sic reverendissimo D. arcliiepisco[io iiosfro [)ro admirabili sua et divina plane sajiientia respondisse ferunt,

non posse

ullo

modo

sese

eam

l'aul. 111.

lih.

lirev. an. x. p.

362.

'

Ib. p. 332.

Paul.

111.

lib.

brev. an. ix. p. 232.

70

PAULI

III

AXNUS

11.

lonia

CHRISTI 1544.
kal. Maias anno a restituto genere humdxliv . Reverendiss. Paternitatis Vestrae

reformationem ea in forma,
sive recipere, sive approbare,

qiia exhibita est,

cum non omni

ex

mano

parte

sibi

arrideat, nec Ecclesife Christi tole-

randa censeatiir. Qiianiobrem si res ad istum modum sese habet, reverendissime praesul, neqiie aliter mentem iianc suam et voluntatem de reformatione ista pientissimis Ciesar litteris in lucem datis expresse declaraverit, ingens est ac pra^sens nobis pericuium, ne digressus islinc, et ad suos reversus archiepiscopus noster, ac opinionem semel arreplam peri;ens retinere, mordicus persuadeat multis reformationem suam a Ca-sarea majestate per conniventiam

Deditissimi deputati servi

Designati domini ex clero civitatis Coloniensis. 11. Agebat tunc ColonitE Petrus Faber primus sancti Ignatii socius ', qui a Pontifice ex

Hispania in Germaniam se conferre jussus erat ad propagandam [)ietatem asserendamque contra lurreticorum artes; is vero Cssaris dissimu-

lationem in religionis Calholicse damnum vergere indoliiif, alque haereticos exultare, quod
Ca?sar

impiam

illain

conslituendai

religionis

approbatam
!

esse,

ut

nusquam

liodie

desunt,

vel jiotius everleiuhe

formulam non damnasset,


neces-

proh dolor qui fanquam corvi hiantesad innovandas et invertendas res Ecclesiasticas et cceremonias bonas anhelant, qui ex re, quando nobis una cum tolo clero, populoque, et plebe
Coloniensis dioecesis ingens perturbatio ac sub-

moniiit(|ue infenuintium .\poslolicum,

haud dubie sit exoritura, secuturaque omnis et fidei Christianee extrema cum videmus quaedam apud nos pernicies Bonnffi, Andernaci, Lynsi, Kompis, et aliis hujusce dicecesis in locis, religionem nostram veterem a Cisaris ambitione nihilo in melius
versio
religionis
,

sarium esse ad iiifringendam ha-reticorum impudentiam, ut Caesar apertis verbis commentitiam illam reformationem damnaret, monuitque collegii canonicorum princi[)em defecisse ad Lutheranos, ac pseudoarcliie[)isco[)0 adha;rescere, et |iercu[)ere Colonienses (([uantumvis

versam, quin polius in longe deterius csse prolapsam. Hinc occasione sumjitaad reverendissimam paternitatem vestram supplices confugimus, eamque etiam atque etiam rogatam volu-

mus,
vclit

malis, apud
facile,
si

nunc in avertendis imminentibus hisce Cssarem nostrum clementissimum hoc fiet, non solum nobis esse auxilio
ut
;

judicium religionis Caesari deferaiil) ne quid(|uam admittalur, quod Pontificia auctoritate confirmalum non sit Reverendissimo in Christo Patri, ac D. 1). Poggio episco|)0 Tropiensi nuntio Apostolico apud Ca'sarem, el Domino meo, et patrono observandissimo. Scripsi meexpectare ex dominatione vestra abeundi co|)iam, et uf intelligam islius dietae
Iia^retici
:

finem. UniversitasColoniensis, etcaeteri, qui religionem Catholicam tuentur, maxime timent, ne


archie|)iscopus suus [)lura mala prioribus,
|)Ost-

verum etiam

ex animi nostri sententia,

CiEsarea majestate diligenter agere non gravabitur, ui nequaquam laconico illo suo re-

cum

quam

islhinc rcdierit, contra haereditatem

suam
Caefieri

sponso
dato,

et

apud paucos admodum


,

fortassis

moliafurraudiunt enim reformationem ejus sarca; majestati esse ostensam, unde facile

sit

contenta

sed ubi Ca-sarea majestas

in recessu Spirensi Iiujusmodi

Coloniensem reformationein publice reprobare, ct nullam ac iiivalidam esse, quod vehementor cupcremus, declarare non polerit, saltem editis ad clerum,
et 1'niversitalem, ac stalus Coloniensis dioecesis
lilteris,

possit, ul s[)argatur rumor per mendaces homines Ca^sarem vidisse,et iion reprobasse; sicenim

loquuntur haeretici, summum judicium religionis in Caesaream majestatem refercntes non


,

propter conscientiam, sed


relici

|)ro[)ter

limorem

ha;-

enim

nulli |)oleslati,

quantum ad

ea qu;u

quid

et ipsa

de nullitate ac invaliditate et

inefficacia reformationis Coloniensis sentiat, et

cum omnibus pseudoconcionatoribus, ac subinlroductis novationibus C;rsarem majestatis auctoritate remotis, abjeclis et ab hac dioealios
cesi
cl

subditi sunl pro|)ter conscientimor tanien videtur facere, ut aliquid C;esarea3 auctoritali in liac etiam parte deferant, sed el [lopulus confortatur intellecta Caesaris
siint religionis,

tiam,

volunfafe ct mente

procul ablegatis, sentire


facial, (iiio sic

velit,

ac jubeat,

dum
sis

palam

tandem,

et arcliie[iisco-

[)ro[)ter hoc nobis parcenduin iioii sumus contenfi nisi exjiresscriptis viderimus mentiri lucreticos, aut
:

est,

[lus

noster clare intelligat ubi gradiim oporteat

sislere, tuin

nos una

ciiin reliiiuis

omnibus,qui

sese in veteris et vera' Chrislianai Ecclesia^ po-

merioadhuccontinent.Iiquido pcrsciamus, quid


nobis in serenissima ejus majestate s[iei sit reliquum, quod ul supcris beno forlunanlibiis conseiiuaiiiiir, |)ro volo reverendissima' palernitalis veslr.c

lalsa opinari, si dixerinl Ca'sarem, vel dissimulando tacere, vel aliud ageiido non esse i()sis lioc igiliir niinc eneclum vellent conlrarium domini Coloiiienses, ut C;esarea majeshis ex[iressis verbis stalibiis hujusce din'cesis sigiiifi:

caret,

se

iiullo

modo
iiec

velle, ut ha'c refoinialio


(|iiid(|ii;iiii

admilfatur, sed
ctoritate

aliiid

(jiiDd aii-

|)otissimum

in

manuesl,

(iiiain

1).

Komana;

Ecdesiii? ipsiiis

conlirmatum

Jesus Ecclesiaj sua?, et sacra; Ca'sarea; majcsac nobis omnibus pulchre valentem in tali Neslorcosusque annos servel. Ex Agrippina Co,

'

Oil.ii)<lin.

lib.

111.

'

Kxl. a|iuJ l\iul.

iii.

Iiii.

lirev.

an. ix.

png.

2M.

PAULI
non
fnerit.

III

ANNUS H,

CHRISTI 1544.

li

Ego dico desidoria

piorurr! Inijus

civilalis, etc. Coloniaj xxii

Apr. mdxliv

12.

servus et capellanus niininuis Petrus Faber . Conatm mtcnutntU et supplicationes


<i

Pervincere non i)otuit internunlius \S. Apostolicus apud Cffisarem, uf a|)0statie archiepiscopi conatus impios ferro elideret, obtiniiit tamen ut Colonienses verbis ad conslantiam, ne

quid

in religione

novarent, hortarcfur, efferalus


in

cicri Colonictisis

ad Cxsarem.

His, ac supe-

eniin odiis in Francisciim regem, iiermissa tunc

rioribus Coloniensium lilteris admonitus inter-

Lutheranis grassandi
bellandai
sui
Calliffi

Catholicos licentia, de-

nunfius niuneri suo non defuit, ac respondit Coloniensibus libellum reformafionis ab arcbiepiscopo dafum Cwsari, qui perlegendum tradiderit viris peritis, qui senserint arciiiepiseopum iinpie moliri religionem in suo jjrincipatu extinguere,

et inanem nominis gloriam divina; gloriie anteferebat, cui ne-

inhiabat,

verum

se in

spem

efferri, ini-

dum vacaret Cassar, Hermannus omni contentione clientes suos pervertero conatus est, cui sunima constantia et proeclarissimo virtutis exemplo Colonienses restifario

bcllo

apostata

quos ejus conatus a Cicsarea


obtrifum iri Coloniensibus.
:

pietate

demum

quam

Perspexi (nempe ex lifteris Coloniensium) soliicito essetis aniino quidnam Caisar


sit

Dum Gallicum fervet tere, ut narrat Surius bellum, Hermanniis Coloniensis archiepiscopus pergit urgere su;b dioecesis infaustain planeque Buceranam reformationem. Clerussese opponit,
' :

decreturus

de impia religione,

quam

in isfa

am(dissima ac nobilissima

civitate vester archi-

episcopus instituere deliberaverat. C;x;sari quidem de istiusmodi rebus libellum dedit, sed ita ab iis, quibus eral demandafum negotium, fuit lectus, ut niliil aliud illum conari judicaverint, quam sanctissimam istic delere religionem
,

hortatur et obsecrat princi|)em, ut rem diflerat ad OEcumenici Concilii cognitionem et definitionem, nam si secus faciat, ad siiiiremum magistratum sibi confugiendum, easque vias excogitandas, quibus possint conscientiis suis satisfacere. Princeps male [)ersuasus mansit in sententia. Ifaque clerus et qui ad

Ocfobris octava die ciim in


inter alia
ginli

eum [lerfinent, unum convenissent,

qiiod Cresarem

minime passurum speramus,

et

profecto quofidie magis confidimus, ciim aut ipsum Ca^sarem alloquimur, aut ejus familiares
et

tres

cunctis

commemorant, qu;e ante annos viWormatiK, ubi Lufherus a Cffisare fere illi princi|)ibus suffragantibus damqua? item postea Augusf;p et Ratis-

ministros convenimus

est prseterea s[)eran-

natus

fuit,

diiin,

Deum

nostrain

causam

vel

suam

potius

bona;, atque recens Spir.-E decreta fuerint, qui-

minime deserfurum, quam spem,

si certam et exploratam habuerimus, ea nos profecto nunquam fallet: bic nobis curse erit, ut arcbiepiscopumasuo iniquo et defestando consilio Ca^-

bus omnibus posthabitis, Hermannus archiepiscopus res novas attentarit, Buceriim apostatam et Sacramenlarium, qui jam alteris sese incoestis

nuptiis contaminarit, Argenfina evocaverit,

sar,

publice deterrere conetur, quidquid de nefando libro sentiat ut vobis per


et

privatim

et

litteras

quod quidem eum libentissime facturum baud dubitamus. Vos ad omnia sustinenda forfi animo cohortarer, nisi nunc et multo ante veslram mentem, animum et consilium cognitum et perspeclum babuissem, qutc sane quibus maxime possem laudibus exfoilerem nisi vobis injuriam tieri putarem, qui enim fieri polest, utii qui pro Chrisfo pugnant,
significet,
,

nonfortissimi constantissimique sint contra istos prssertim, qui ifa aperfe sunt improl)i, ut ne-

mini eorum possit esse ignota malitia

nec tan-

tam istorum esse ingenii acieni existimare debemus, ut ea in nostra religione videaiit, qufe
majores noslri viri sanctissimi nec viderint, nec intellexerint, quorum animi bonitafem imitari potius debemus, quam istorum non occul-

concionandi muntis, et illi, et passim aliis levihorum vero sugbus bominibus demandarit gestione quamdam reformationis formam conse ceptam et principis mandato evulgafam quidein modis omnibus princi|)em dehortatos, sed nihil promovisse, jam vero dicecesim pessime habere, omniaque ad summam perturbationem spectare quamobrem necessario ipsos [jrovocare ad summum Pontificem et ad C;Bsaream majestatem. Id ubi rescivit episcopus, scripto publico testatur, nullam eos provocandi jusfam causam habuisse, se iiihil prater ofQcium fecisse, (o im|)udentiam h^crefici hominis, et satanicum mendacium !) proinde eam se appellationem rejicere, sperareque ipsos a debito
:

non discessuros. Quod


in coeptis

si non faciant, se tainen progressurum, simul etiam non me-

diocriter Lutheri et Buceri scri[)fa

commendat,

tam maliliam, pra-serfim cum pra^clare cernamus, quotidie nihil aliud qua-rere, quam sanctissimi Corporis Christi

membra

discerpere

sed haud dubio ab aliis male insfilutus. Tum vero summaj /Edis canonici totiiis dioecesis Coloniensis ordines ad se evocant, princijiis cona-

sed confido fore, ut brevi et divino auxilio, et religiosissimi imperatoris studio et ope, tanfae

improbitati

et

malitiae occurratur, etc. Vaiete


.

Casaris quoque mandatum, ne quain mufationem admi, 'ant gravissime jubenlis, exponunt, hortantur omnes, ut in Catholica
tus explicant
:

V Non.

Maii .mdxliv

Jo.

Poggius nuntius.

'

Surius in

Comm.

72
et

TAULI

III

AXNUS

II.

CHRISTI 1544.
i|)sis

quam

ab Apostolis acceperint atque


ipsis

hacte-

dicantibus

videtur, hoc est,

non sine vete-

nus conservarint, religione, cum

perma-

neant; principi vero, ut ab appcllatione cessa-

rum solemnium precum et piarum caeremoniarum a tem[)oribus Apostolorum in Ecclesia Dei


ad sacramentorum exhibitionem usitatarum, necnon etiam a totsa;cuIis observata missa", ac
sacrosancti canonis abrogatione.
'(

rentetquffdam
et ut

alia bortanti, prolixe scribunt,

Summi
quoque

Pontiflcis atque

Cacsaris,

quibus
esset

ipse

subclitus

sit,

sententiam expectet

nionent, mullaque alia, qua' nimis


.idis,

longum

Ante comitia EccIesiaruTn ordinariis pas-

hic adscriberc, hiscc litteris canonici primariae

toribus, aliisque i)resbvteris, et clericis adliuc,


ut par est, licuit, cuique sua Ecclesiastica officia suis solilis et statutis locis iu templis pera-

sigilla

itemque divi Gereonis, et Iniversilas sua appendunt . l-l. Confugit etiam ad Csesarem clerus Co-

gere,

nuuc vero eo ventum

est, ut

ejusmodi
ne

loniensis, atque supplicibus Iiisce litteris


rogavit, ut

eum

ordinariis ministris subinde mandetur, ne vel

Hermanni

arcliiepiscopi plura adver-

pradicando vel cantando

breviter,

verbo

sus Catholicam

religionem novare molientis,


'

impietatem imperiali potestate coerceret Supplicatio praiatorum, abbatum, capitulorum Coloniffi Agrippinse contra archiepis:

copum.

Invictissime et gloriosissime imperator,


, ,

Auguste domine clementissime sub finem comitiorum Spirensium sacratissiniff majestati veslrse uti unico nostro post Deum prasidio
statum sacrosanctiP nostric religionis, ut tunc illa apud nos habebat, significavimus. ejusque opem, qua majoribus et periculosioribus nova-

impedimento sint, ut taceamus, quod ab eo tempore libeilus quidem apostata monachi Joannis Memerhagensis, qui se ministrum Ecclesis Bonnensis appellat, qui et reccns se incccstis nupblasphemis el impietiis polluit. sub titulo tatibus refertus, publicedenuo expositus fuerit, et nunc deni(]ue proslel liber illa obtensa;
vel facto pra-essendo Ecclesiis illis ullo

reformationis archiepiscopi nostri Francfordise etiam in prasentibus nundinis, jussu ejus, ut

accepimus, distrahendus, qua' omnia (quamlibet ea, ne fierent, suam celsitudinem humiliter
sedulo deprecati et obtestati sumus) in prjesentiarum, apud nos aguntur, piis ad ha?c ingemiscentibus, aguntur aufem (id quod nobis longe gravissimum et acerbissimum est) sub eo i^raetextu, perinde atque sacratissima vestra Ca'sarea majestas ipsi pra^fato principi nostro, (sicut etiam nuper quidam ex suis consiliariis ad
ct

quanlum nisi tem()estive obviam irenon temere metuebamus futuras, supplicibus votis effiagitavimus. Hactenus vero ad ea nostra scripta, qua^ extrema sane necessitas, ut
tionibus,
tur,

pra>sens
vestra^

rerum conditio

satis indicat, extorsit,

nihil responsi retulimus, nisi

quod de majeslatis
defendcnda prisca

optima voluntate

in

uostra sancta et vera religione benesperare jussi sumus, et persuasi quoque, ut si reverendissi-

nosretulit)ea agcndi fecerit potestatem. Etquan-

archiepiscopus noster a comitiis illis adversus Catholicam fraditionem quid ulterius novare pergeret, cam suo imperiali officio, quod hac spe, Ecclesia; Christi debet non defuturam qua nos utcumque sustentamus freti, ad majes:

mus

adduci non possumus, ut id fecissc ullo modocredamus, scimus enim,quid majestas vestra ()cr suas serias litteras his, deinde quoque
suo ipsius oraculo, nuper personaliter prasens, denique (juod per suum vicecanccllarium, post comitia in diversam longe sententiam nobis mandari curaverit, ut hinc facile intelligamus arcIiie[)iscopo nostro non aliam a majestale vestra ()otestatem factam esse, quam forsan [^ra'dicandi Evangclii, verum non ca (^rocul dubio meute id ut |)er schismaticos et lurrelicos adultcrantes verbum Dei facere liceref, sed tantum per pastores aliosque minislros canonice vocatos ad A()Ostolicam et Calliolicam tradilionem,

quam

ipsi non tatem vestram rursus confugimus sine gravi dolore amicorum nostrorum, quam humillime exponentes, quod is timor quem
,

jampridem timebamus advenerit,

et (]uod vcre-

baniur acciderit, adeoetiam pra'fatus archicpiscopus noster post habita comitia ab instiiuto illo suo non cessavit, ut longe etiam veliementius

quam

antea illud

urscrit ac
illi

promoverit.

Interea
in

enim schismatici

ju.Tdicantes, (|uos

quia tamen
ulla alia

liic

[ira^tcxlus

nobis

mullum

in

hanc dicrcesim infaustis aus|)iciis jam dudum induxit, ad illius sua ohtensa- reformalionis perscriplum, at(]ue adeo sa?pe deterius, sua improbata dogmata ubivis sj)argere summo
conatti

])ra'sentiarum facessit moleslia', nccjue


ratione
religionis,

videmus

quam
,

schismalici

majcslatis vestra'

imminenti aversioni veteris illi per absenliam in hac diirccsi forliler urgcnt,
si

adnituntur

veris
illis

ct

legilime vocatis
imposita.
illis

occurri

possc

quam

majcstas

vcstrTl

suis

pastoribus necessitate

cedendi

(latcnlibus impcrialibus lilleris ad nos


(]uc alios pra-lalos, capilula, abbales, tus, i^aslores, el
,

omncsconvcn-

qui et nunc jubenlur sacramcntorum

ndmi-

nistratiouem perniitlere, noii quidem ad Kcclesiasticam el Calholicam formam, scd in lingua

animarum

curatorcs, univcr,

sumi]ue clcrum
nobilcs,

necnon comiles, baroncs

Germauica
<

ct

novo more,

qucmadmodum

j^ra;-

ac

communia o[)pidorum, omncs(juc


quoquc ad scnatum
liujus in-

fiddcs hujus (li(Tcesis, conjunclim ac divisim


Ms. card. Pii sig. 6i. p. 117.

dirigendis, aliis

PAUr.I Ur
ciyliv civitatis (lesiiiiaiulis

ANNUS

11,

cniusTr 1544.
iiilicere, ei (|iiod

73
est, his
iioii

palam

faciet ac

de-

pcjus

contenius,

clarel

siia'

mentis

iuiiu|uaiii

fiiisse,

arcliiepis-

cum

sacerdoies Colouienses ad id
,

vi

secum adGeorgio

copo nostro

perniittere, etciirare in haccivitate

ducere conareiur

id(|ue

obsisiimte

et iliffcesi per aliquos

quam

pcr idoneos et

verbuni Dei pricdicari, canonice vocatos pastores


miiiistros, id^iue se-

Ecclesia" Coloniensis viro sanctissimo, et ortlio-

doxic fidei defensore efficere noii possei, divina

et Ecclesiaslicos legitimos

cundiim Apostolicam et Calliolicam tradilionem, nonautem per sectarios, lia^reiicos, scliismalicos


et
et liypocriias minisiros,

humiinaque omnia commiscere teuiavit, ct fuit commissa causa R. D. audiiori camcrre, qui moiieai Dom. Hermannum e|)iscopiim et complices, et fauiores

aliosque veteris

suos ad com|)areiulum per-

religionis eversores, noliisque et aliis


sinj,Milis

omnibus
districle

sonaliter in curia, proui in commissioiie coniinciiir .

incolis

supradictis

serio

demandei, ui veterem religionem mordicus retinentes, niissum demus liisce pseudoecclesiasticis locum, nullasque novaiiones contra priscam Ecclesiam et Catliolicam, ordinationes vel pra>textu commemorat;eobiensiT reformationis,
seu arcliiepiscopi, vel alias invectas invehendas admitiamus, denique si nos in veslra; majesiaiis singularem iutelam el protectionostri
,

i\on deterritus est sapientissimis Colonien-

sium monitis, nec


judicii

Csesaris metu, nec Pontificii


a

terrore

Hermannus aposiata

cocpta

impia iyrannide; nec Sallian;e pra;cones Lutheranos a se amovit, sed in pluribus oppidis religionem Catholicam everiit, ac rudem plebecu-

lam ha^reticorum
fuerii deiurbaius,

erroribus

illa^iucatam

in

seicrnum exiiiuin perduxii, ut vero principatu

nem
et

recipere non gravetur. Hoc igitur beneficii,

cum jam

Ca^sar, bello Gallico

ut majeslatem vesiram pro sua erga Clirisium,

Ecclesiam suani sponsam matrem nostram humilissime supplicantibiis collaiuram, el plane per hunc noslrum tabellarium idiiuc quam maturrime transmissuruin plane confidimus. Ila idem semel collaiiim nulla uiu|uam apud nos aut posieros nosiros delebii oblivio. Quod et in primis ipse Chrisius Jesus, qui majesiatem vesiram sufe sponsic advocatum poieniissimum fecii, immoriali mercede remuncrabit, et nos piis prccibus pro felicissimi imperii majestaiis
indicibili pielate nobis, (jiiam
,

composilo, a Lutheranis, qui viribus auctis connrniatisque rebellarant, lacessereiur, suo

nunc de ipso beUocum Francisco rege et pace redintegraia agamus. KJ. Ardet bellinn initmn inter CcVsarem et
loco diceiur
:

FranciscKm rec/em : A7if/Itts etinm in (ialliam irrnmpit.WeXcii Cochlaais', Ca'sarem in comitiis Spirensibus pronuniiasse hosiem impeiii Eraiiciscum Gallite regem, aique Proiefianlium arma
in

eum

versa fuisse,

verum antequam

in Gal-

liam Ca;sarct Henricus rex Anglici; irrumperent,


Cffisariana; res
siint in lialia,
iii maximum discrimeii adductanam ciim Galli Cariniaiium obsi-

veslra; propagaiione, ei de hosiibus suis refc-

renda vicioria Deo sedulo fundendo pensare nunquam intermiiiemus, qiii majestatem vestram nobis et universi orbis Christiani saluii unicum avil;e pietatis et religionis asylum incolumem perpetuo servet et prosperet, et ovantem Germanite fiacificandie restituat. Datum
Agrippinse Colonia' nonis Se[iiembr. siib nosiris videlicet majoris et metropoliiaua' atiiue divi

dione premerent, Alplionsus Davalus, Marchio Vasius, Germanicis li;ilicisque succincius copiis opem laiurus esset obsessis, commissa in Cerosolano agro pugna, die decima Aprilis eodcin-

Cereonis(;oloniensium Ecdesiarum sigillisanno ab Incarnat. Domini mdxi.iv .


Sacratissima! C;esareGe majesiatis vestra;

longe devoiissimi praelati, abbates, capiiuia et monasieria, totus(jue clerus


Agrippiiiic Coloniiv.
13.

Arcliiepiscopiis

in hseresi.

Disceptata eliam est apud subsellia


Hermanni
'

Coloniensis

{jhdurcscit

que Eesto Paschatis maxima clade dcletus est ab Angliiano duce, acceptoque vulnere a;gre fuga evasit, de qiia pugna lia!C refert Paukis Jovius^ Pugiiaium est ad Cerosolam postridie idus Aprilis, quarlo et qiiadragesimo anno supra quingenlesimum atque millesimum Chrislianic salutis. Occisa autem referuntur ad duodecim millia hominuni. Sed mulia maxima ex parte (^ermanoruin, neque eiiini, quuni in acic uirinque asquato fere numero supra quadraginia millia peditum constiiisseni, omninoin:

<>

Apostolica

aniiarchiepiscopi Colo-

cruenia vicioria Gallis obtigii, sinistro prmsertim eorum cornu magnis cfedis et fuga} deiri-

quem de liiTreseos crimine postulalum referuni Acta Coiisistorialia XXH Decemb. mdxliv fuit consisiorium publicum. Dominus .Vchilles Mafleus advocatus
niensis causa,
:

mentis afTecto
Poterant

ei

aliquoi ex
.

illusiri

Gallica

nobililaie desideraiis
Galli

consternaiam

Insubriam

pro parie procuraioris flscalis proposuit causam Coloniensium contra Herconsistorialis

invadere, ac latius vicioriam proferre, sed Angliiv rex cum ad excipiendos Cicsareic irruplionis

impetus

se

pararei, auxiliares copias

non
obsi-

mannum

episcopum

Coloniensem

qui

sua;

siibmisit, cffiierum

Anghianus

iii

C;iriiiiaiii

salutis et dignitaiis

immemor,

labe h.eresis se
'

Coclila:. in ict. el scriplis I.utlieri. l'elrus raiilusGualt.


1.

'

Acla

Coiisist. .Ms. cai-d. Spadic sig. iium. 133.

p.

19.

l'aul. Jov.

.\i.iv.

.Martin. Bellaius

1.

x.

iii

Diar.

- l'aul.

Juv.

I.

xliv.

Km.

TCMUS

.\.\.MI1.

Rayn.

.\1V.

PAULI
(iione

III

ANNUS

11.

CHRISTI 1544.
inqiiil Joviusi
'

lucsit, ac deimim paclioiie niilitari co potilus est, ciijus vicloria- sparsa fania, Floren-

Si

juberetur, ct rexCaesari im-

exules et alii Gallicarum iiarliuin stucliosi .Miraniiulam cxcrciliim att decem niillia bellatorum coiitlarunt, atquo in Insubriam excunentes lerrorem intulere, sed opportune sul)misso cquitalu a Cosmo duce FlorenticC is exertini

placabili suo hosti in Galliam irrumpcnli a'quo jiire noceiidum putaret, 'se paratum fore, ut
cx|iedita el strenua excursione tolius Hispania;

circa

citus dissipatus est. l)e (luo


:

luvc Petrus Paulus

ferro atque igni illatis delrimenPyrcnei promontorio ad Gaditanum usque fretum pervastarct id consilium rex ab insita sua pietatc prorsus alicnum, quanquam

orain

summis

tis,

a priino

Gualterius in Uiario refert " Hoc mense Junii quos Petrus Strozzius millia (leditum cum e.xercitu rejiis FranciiC in Lombardia con-

decem

jungere sludebat, fucrunt in transitu Cccsa


gata a Cwsarianis, ct ipse Petrus
evasit
.

et fu-

cum

paucis

dum
piti

Porro Anghianus dux nil ultra tentancum de belli Gallici eventu anciesset sollicitus, nam Ca!sar cum Henrico
censuil,

amicissime oblatum, continuo repudiavit. Cur cnini Christiani nominis gentes niliil tale meritas, parenlcsiiuc tantum imperio Cssaris, immanibus Rarharis delendas concederct ? cur in hoc tain atroci facto sui vetusti cognominis oblivisceretur ? cur dcnique usque adeo detcstabilis el impia' cladis invidiosam sihi et posleris me-

Angliae rege Gallis infestissimo, ita focdus percusserat, ut Galliam certa lege cum eo partire-

moriam relinqueret? Id virtutis exemplum in reprimeiida ultionis cupidine, ut sc in malo vinci sineret, placuit Deo, qui Cicsaris mentem
postca ad paccin
llexit,

atque ad Lutetiam ipsam regni sedem in ncquissimi persecutoris Ecclcsi;c communil)US armis redigendam se obslringeret, quodJovius' Tantum (inquiti Casaris silere non ])otuit
tur,
'
:

ut

Casar pane victor

picne victo Gallo ea concederet, qua" victor Galliis a viclo Cicsare vix exprimere poluisset, ut

mox

dicetur. Porro Barbarossa in reditu omissis


,

odiumvalcbat advcrsus Gallosab avorum usque memoria conceplum, ut gravissimarum otlensionum cx rc|aidiatLe adacla?que ad necem materteric penitus oldivisceretur, nec iniquum et fide sua indignum existimarct ad contumeliam
Pontilicii

Liguribus

quos Gallus amicos optabat

Hc-

truscis ac .Xcapolitanis littoribus plura

damna

nominis cum co rege foedere conjungi, qui |uo|iter cversa sacra, despectamque et conPontificis existimationcm, Cliri-

vulsam Romani

sliano jure anatliematc a Romano Pontifice damnatus, ipso pra'sertim Ca>sare id orante poslulanleque, cum se in Rritanni regis graliam nunquam rediturum jurassct, nisi Pontificia; dignitatillenricus satisfacerct,et ad veteres sacrorum auctoritaritus pristinamqiie Romaiii Pontificis

inlulit, de quo hscc habet Petrus Guaiterius Aretinus in Itiario " Hoc mense .Maii Barharossa pvrata discessit cum tota classe ex portu Toionensi, mense Junii in siio transitu per mare Tiiyrrenum occupavit et inccndit Portum llcrculis, et Talamoncm in dominio Senensium, ct ah insula Liiii inultos captivos duxit . Non muniveraiit Scncnses idoncis prtcsidiis eas urbcs, nec oblata a Cosmo duce Florenlia! subsidia admiserant, qiiod fiiiitimi hostis pr;cvalidas copias
:

finibus suis excipere


vciilu

dcm(|iie monita de repentino

tem

se conferret .
"IT.

tutum non putarent, ejusBarbarorum adsprcvcrant. Tcntavit etiam Orbctellum


tiitain

Irruiituris in (^aliiam Cffisare et


a se dimisit, licet ille

Henrico
con-

Barliarus, inliiabat (luippe Etruscae ora portii-

Anglo, Franciscus rex honestissimo


silio

et pio

bus, ut

stationem

sibi

in Kalia pararet,
Itaiiaj

ad evasGades tanduin Hispania' marilimam oram ad perpendit us(|ue se olferret, sed rex sapienter Turcicam societatem non profuisse hactenus, de sed mullum obfuisse, cuin Proteslantes ea

Barbarossam

ex qua Solyinannus ad

imperium

inva-

dcndum
titit,

aspiraret

siihmisso vero

opportune

exercitu a Fiorentiic duce, Rarbarus ccx^ptis desniulta^itic pr;c(la in

Hetruria capta disccs-

sit,

ac dcprecanlc Gallico oratore, ne Francisco


invidia contliirclur, a Pontifici;c ditionis

causa ad dccernendiim contra ipsum bcllum animos a adducti esscnt, cl ipsorum Gallorum
sc

regi

abalicnarel ea

societate inipia,

tum

etiain

Turci-c

(|uoscum(iue possent provinciales abrillispercnt in scrvitutem, nequc cx insonlium panorum calamilatc perTurcas infcrenda ullum

maritim;c injuria tcmperavit. Iii .Enariam vero insulam dchitiis, nocliiriia desccnsionc incolariim mulliludinem interccpit, Putcolos fruslra

oppugnavit,
sit,

c Rrutiis

miiltam pranlam congcs-

profectiis iiide Lipparim, illius insuhc ur-

dccus vcl
cl

commodum,

sed divinas tantiim iras

bcni lcrribili oppugnationc concussam ad dcditioiicm compulil,

publica odia promeriturum, tum (iiiia Turcas sed ul cxcivissct non ad la-dcndos Cliristianos,
taiilum classis injuria se lucretur. el dainna At Rarbarus ad Christianorum ca-dcs conluaiihelabat, et (|iiercbatur, se non sinc nominis rctineri, cum nc(|ue Gallo
a Ctcsarc;u
inclia sui
ulilis

cum

illius pricfcctiis .Nicolaus


iii

suam

libcrfatcm pactiis hosli cives

scrvitu-

lcm abducendos prodidisset, quos scplem milliiiin siimniam implcvissc Joviiis rcfcrt, ac dc
tristissima

coriim alioriimque

Christianoriim
:

iic(|uc

Cccsari

inlcslus

loret

(addcns

captoriim calamitale li;cc siibdiloiniiis gcncris mortaliiim pra-dam,

Taiilam
classc

(lui in

r.nil. Juv.

I.

V.' r,mi. Jov.

\L\.

'

l'il(il.

Ju\.

I.

M.v.

I.

.\l.v.

i'Arr.[

iri

axxus

1.

fiiiusTr

ir)'i/).

75
(lil-

eraiit fuisse relulerunt, ut

iii

lolo ctirsu ad lly-

vires resumil, luaximopercqiic brlatur. .Ncc


lidit

zaiiliiiiu ilirectffi navigatioiiis,

(ciUHia lainc,

siti

plura captivoruiu niaM-orci|Uc) corpora uti crant


intcr natur;c sordcs, angus-

Dcuni

cujus

|iict;ile

lioc

et

omiic

aliiid

iu inliiiiis cariiiis,

tissiuic coiistipata, oinnilnis

propc liorisin niare

piojiccrentur cxecrantii)us cunctis iminiles (ialli;e rcgis et Ctcsaris aniinos adco stiidcntcs vclc-

fatcndum est, ut nuijus et opus apparcal, rcservasse temporc inajoris nccessitalis, sicut vcre esl diebus istis et (|uai)ropter oh uniformitatem niiiitiorum pr;cci|)uc ob suic inajcstalis (;;cs;ircic coufesboiiuiu i^rocedcrc
su;c (lcxtcric
;

ribus

eorum
niliil

odiis, ut

subdiUc imperio ipsorum


plecterentur,

sarii

genles,

lale meritic
cffricni

quando

siue bcatitudini suadere,


toris

verba, a (|uo, ut scribis, hortatus fuisti, ulmediatoris etexcita-

quideiu cx sua
abliorrenles

obstinataque libidinc,

onus ad hanc pacem stiibilicudam susciannis praieritis


fecit,

concordiam tantis calamitalibus gravicuin inlamiacausam pr;cberc dicerentur. 18. Abcunte Constantiiiopolim Barbarossa Henricus Aiiglia*, sublato Scotia? rege Gallorum fcederalo, qui domestico metu illum dislinere potueraf, Caletum cum maximo exercitu trajecit, ac Boloniam obsidione ciiixit, parte adversa Germanis, Belgicis, Ilispanicis atque CcTsar
'

piat, decrevit, sicut

modo

eliam, officio et muneri

omiiihus

nicdiis

eam
,

suo non deesse, sed procurare, ct prrecipue

unicui(|ue majestati virum aucloritate prsedi-

tum

traiismittcre

confidens

quod

in

tantis

Christiana! reipublica' necessitatibus, unaquiE-

Ilalicis copiis

Luccmburgum

succinctus in Galliam irriipit, ac superiore anno Aureliani ducis

que majestas obligationi quain Deo et populis eorum regimini ab ipso Deo commissis debet, nou deficiet, quia res in eo statu sunt, in quo,
etiam qui in bello superior sit, cuin effcctu pacem optabit, eo majora apud Deum et apud homines merita acquiret . Et in alia Epistola ad cumdem sub die vigesima sexta Augusti
istius anni,
sic dicit
' :

virlute receptum,

antcquam communirctur ad dcditionem coegit, csepitque Linium oppidum, tuin ad Sandiscrium octava Julii castra promo\it, quo demum pactione militari lionesta potitus cst, inde ad Matronam flumen progressus,
cupiebat castra conjungere cum Anglo, qui triginta millia armaforum adduxerat, ut Franciscum Galliffi regem ad certamen adigeret, ne

Cum

in

tuis litteris
,

nuntias tractatus pacis semper vigere


sua? beatitudini nihil gratius et

scias

regnum
Gallioe

ferro

flammaque

pervastari pateretur,

sed crudelia et iniqua

eorum
,

consilia
,

Deus
nisi

misertus discussit

nam Anglus

capta Bolonia, castra movere abnuit, vel discri-

mini se objicere, ac Ca>sar, qui I^utetiae extremum terrorem inferebat, coepit commeatuum
variis difficultatibus angi
consilii ab
,

ac dolore meditati

Anglo Bolonifc hcerente confundi spesque subjiciendae GaIIi;c femere conceptas sensit, cum Galli ad cum propulsanduin acerrimis animis accingcrentur. iV>. Inter ipsos belUcos motiis spcm pacis iwn deserens Patdus duos legatos inittitadpacem tractandam. Dum tantis bellis turbaretur orbis, sein|)er tamen in imperiali aula aliisque in

jucundius nuntiari i)osse, cum ille sua desideria ad istam paccm semper direxerit, et supra quam dici possit, de ea cogitet; ideoque quidquid circa istud negolium dietim agitur, scribas, et quod ad te attinet, nihil officii circa istam pacem, quando occasio suggeret, prietermittas quia eadein nos faciemus . IIwc Farnesius. 20. Pontifex igitur tanta spe inotus diios ad tractandam pacein legatos elegit, quos sollicite expediendos essc in supradicta Epistola ^ car,

dinalis Farnesius

promittit, et sic de ista elec:

tione Acta Consistorialia loquuntur


decreti fuerunt

XXX Julii

locis pacis tractatus vigebat, sicut Epistohe car-

dinalis Farnesii ad

nunlium Poggium apud imperatorem testantur, sic sehabetin una illarum sub vigesima tertia die Julii hiijus anni - In supradictis tuis litteris cum confirmes et repetas tractatum pacis absque fundamento non esse, sua beatiludo maxiino perfusa est gaudio, eteo magis, quia ex aliis locis idein percipitur, Camilli CoIumn;c ad et pra!ci[)ue Epistola archiepiscopum suum fratrem lioc testantur, ct ab aliis ex variis partibus hoc idem nuntiatur ita ut sua sanctitas, quse pacem apud Christianos suis diebus videre semper qusesivit 0[)tavitque, solummodo nomine et spe pacis animi
: ;

duo legati pro tractanda pace reverendissimi domini Jo. Hieronymus Moronus ad serenissimum dominum Carolum V, Romanorum imperatorem semper Augustum, et MarinusGrimanus S. R. E. cardinales, ad Franciscum Francorum regem Christianissimum . Confirniat liirc Angelus Massarellus in Actis Concilii Tridentini, in quibus horum temporuin calainitates ita describit
Cffisar
^
:

Maio mense, validissimo cum exercitu Galliam aggressus fuerat, Lignique oppidum die xxix Junii anni ejusdem expugnaveral; Angli;cque regis adjutus copiis majora prope diein in Gallos ininabatur, atque ctiam eodem
temj)ore in
pias,

Pedemontana regione Cc-csareas comarchione Guasli duccnte, non minus acre bellum cuin Gallis gerebatur, quorum ambo

exercitus die xiv Aprilis mdxliv prope Carignani

'

Lbi snp.

Mi. card. Spadae

to.

cxxxiii. p.

4.30.

Jls.

'

Marlin.

Bellaiiis

Comm.

1.

x. l'aul. Jov.

1.

xlv.

.\ls.

canl.

arcli. Vat. sig.

niim. 3190. p. 213. Diar. Conc. Trid. auctore

Vngcl.

Spada; tom. Lxxxiv. p. 442.

Massarell. Secr. Ms. arch. Val. p. 23.

,,

70
oppiiliiin, (^ifsarianis in

PAtlLI

iri

ANXUS

1 1

CHRISTI 1544.
tiim filium

post, IV scilicet .lunii,

fugam versis, nec multo non lonKC a flumine Tbe-

Moronumcardinaleslegatosnostros,

sino, Gallis proflif^^atis, conflixcre.

hunc ad Ciesarcm, iiluin ad Franciscum regem, ut intereos concordiam a piis omnibus maxime
optafain, elCbristianai reipublicte conservalioni

Non desperavit tameu Pontifex posse aliquando Dei beneflcio pacem inter saepefatos principes fieri, opusque toties frustra tentalum iterum aggressus est. Quare die xxx .lulii priereverendissidicli anni duos a latere legatos mos videlicei S. K. E. cardinales Marinum episcopum Portuensem, Griinanum ad Gallorum regem, et Joannem til. S. Vitalis presbyterum,
<(
'

pernecessariam nostro nomine persuadeant,


si fieri

et

possit, ut proseculio Concilii ffilcumcnici

celebretur expeditiorqiie reddatur,


baiid nos pr;rferit,

conficiant,

quod

etiain

anno nondum

elapso animadvertimus, rem banc, pra-fcr id quod omnes fangif, ad ciarissimos Germani;e
principes prajcipue spectare,

quorum

auclorila()e-

C;i'sarem pro unione inter eos concilianda. Gravius nibilominus in dies magis atque magis bellum inter ipsas majestates exci-

Moronum, ad

fem

et

Clirisfianam cbaritatem ad negolium


el pia consilia nostra

ragendum

adjuvanda non

tabatur, Ciesare

non longe

a Parisiis in

oppido

Mellun. ciim validissimis copiis exisfente. Rex autem Turcarum fa'dere innixus, corum classe llalicas ditioiiis Ciesarea; maritimas regiones

mediocriter profutura arbiframur, atque eam ob caiisam ad te et nonnuUos alios principes mittimus nuntium nostrum venerabilem fralrem nostrum Joannem Thomam episcopum Cavenut noslrum boc pium propositum vobis significet, et fuum ac ipsorum pariler consilium auxiliumque ad id poscat quod non ad nos tantum, neque ad paucos, sed ad universos Christiana? religionis bomines pertinere manifesfum esf, etc. Datuni Roma> apud S. Marcum xxvii Augusti mdxliv, anno x . De Cavensis episcopi missione ioquens cardinalis Farnesius in Epistola vigesima sexta Et quia quo res majoris Augusfi sic fafur est ponderis necessitafisque, eo magis sua sancfitas judicat, simul omnia media, qua* adjuvare possunt, esse conjungenda, inittit modo episcolium Cavensem ad serenissimum Romanorum regem et ad alios imperii principes, ad eos adbortandos, ut a C;esarea majestale opfimum concordi;e finem curent obtinere . Ha^c Far-

sem nobis gr;itum

continuo infestabat, nam dux ipsius classisRarbarossa Tliyrreni maris dominus factus, jam Herculis Talamonisque Portus in Seneiisium

dominio meuse Junii, necnon Liparis civitatem et insulam xiv Julii una cum nonnuUis oppidis expugnaverat depopulaveralque . 21. De cardinalibus iegatis decretis pro conciiianda pace certiorem fecit Pontifex Ferdinandum regem Romanorum, eumque rogavit, ut

'

una cum Germania? principibus, concordia; pro


re Cbristiana inslauranda
:

adeo pernecessariBe

interpretem agei-et Regi Romanorum. Etsi tamdiu, totiesque, et nullis non modis, atque omni opcra et studio suinmos Cbristianorum principcs inter se accrbissime dissidentes conciliare tenlaverimus, et tot conatus et laborcs incassum liaclenus etluderimus, adeo
<<

nesius.
Scripsit efiam l'ontifex
Se|)feinviros,

eodem argumento ad
at-

ut in re bac ampiius tractanda animum fere despondisscinus, tamen alia ex parte nos movet miserrimus Cbristiana reipul)lic.T status, neque

tum ad

[liures alios principes


;

que Lusitanos |)roceres iiidixit efiam piiblicas preces populo Cbrisliano, de quo extant Encyciic;e liffera;

enim pnrterilarum dumtaxalcalamilatum damna intuemur, sed imminentem procellam prospectamiis, quando biiic Cbrislianorum vires
penitus atteruntur, inde Turcarum polentia ad

ad archiepiscopos fransmissa;.
iitrifjiie

22.

Fcechis pfictiim, ob (jiiod i/ratiariim ac-

Excepfffi

tiones persohiintiir a Ponti/icica'l()

principi.

omni conatu in pr;psens bellum excidium extremumque perniciem priino ([uoque tempore nobis minatur. Quis aulem bac non videt sentilque, aut quis cxtremo biiic discrimini remedium perquirendum esse iion cognoscit?Sed nostro hxc potissi-

suminum

aucta,

molilur,

at(|ue

piorum preces, paucis enini |)ost diebus pax confecfa esf, ul sacrum Pra'parationem illud oraculum usurp;iri posset cordis enriiin aiidlrit aiiris tiia. ihim magis , in(|uif .Vngelus .M;iss;irelltis - omnia per tofum
fuere
:

mum

pectori

sempm-

insident, urgetqiie intime

atqiie iinpellit Cbristiaiii gregis

cura nobis di-

Cbrislianum orbein, bellis, simulfatibus, disseusionibus ardeiil, ecce tandem la^lissimus, Domino miseranfe, dics illuxif, in (juo pax et unio iiiler |)iie(liclas C;esaream et Cbrisfianissi-

vinoore pra-cipue demandata, iie omnino oflicii fuin negotium siepius nostri inuuiis deseramus,
fentemus, ct etiam frustra exploraliim iteriim auxilio, ot (luantum in nobis esl, Dei benigno Cbrislo coufidenfia idem rursus iii
priecii>ua

mam

m;ijesf;ifes

conciliata est

die

v.delicet

xviii Sepf. MDXi.iv, ciijiis

pacis nunfio (|uam|)ri-

periclilemur.

Cum

igitur

proxime desfinavcri-

qiii Periisii func oraf ad Poutilicem spom Saiicfilas siia devonif, iii magiiain posse etiam faiidom OF.cnmeniciim Concilium Deoque in primis pro tanto inChrislicelebrari
,

mum

allafo,

inus venerabilem fratrem


r.nnr.Thd.

Grimanum,

el dilec1

l.ili.

lirov.

.11).

X. p. 415.

Anpel. Massarcll.

in siimn).

TriJ. Ms. Val.


1

sis;.

num.

3I!)0. p.

iU.

ot in niar. f.onc. Trid.

Conc. Ms.

Diar.

' 1'aiil.

1". lib. hrcv. an. xix. p. 332.

arrl).

Val. p. 24.

PAULI

III

ANXnS

11.

CHRISTI 15A4.
R;irg;is,

77
Pontem-.Xsturre,

;iii.imirin]iiihlicam('(illal(ili('nelii"io!;rntiasotiil)).
^2:!.

Verruani, Moncaliiim,

llis addiiiit

Acla

C.oiisislor.

'

"

VII Oct.

rtnliit Poiitifex

ailUiliem, x Octohris

fiiil

Consis-

loriiim, in

iiiio fiieiiiiil

leetie eoiulitiones paeis

Lanisium, Vigoiiem, S;iiis;ilv;ilorium, Saiigermanum, Magnum Regionis linguarum, Marcliioniilus Seviani partem, et V;il|)erg;iiu .
S;incita pace
lia'

inita'iiiterCa'saremetre^em{;iiristiaiiissimuin.

cum

(hesare, Fr;inciscu5 Gal-

Perciissum

ftediis

XIV

kal.

Octohris cou-

rex adversus Nortfolcliium


:

ducem

Montrolii

signat suis Moiuimeiitis 1'aulus .lovius. Pclrus

obsitliont;m solvere coegit

Ileiiricus vero

rex

sacrarum Ciesaris exiiomologeseon exceptor, pacis maximiis aiictor exlitit, nccnon Caliiiel r.iismaniis regin.T Gallice saceriJos piacularius, ali ea ad fratrem Ca>sarem ad promovil actioneni concordi.T missus qunm urgehat Cirsarem inopia stipcndiorum, qux Germani arrogantiiis exigebnnt, nec tutum cum Galli ardentiserat certamen experiri simis animis in eum prosilire parati essent, cum ipse vicloriam esset relaturus suo taiitum al nrremia victoriae esset comparapericulo turus Anglo, cui Lutetia ex impio ftrdere ceseiiim e Soto Oril. Hominicani,
, , , ,

jam Boloniam

in detlilionem acceperat,

Veruini

prtefecti ciilpa, qiii, licettemiiestas Iiorrida Anglorum teiitoria evertisset eoruiiKiiie caslra magnis incommodis alTeciss(!t, imminente jnni ciim exercilu Delphinoad invadendum liostem,
,

concepto inique sacramento stare m;iliiit ', licet cives ipsi adversarentur al(|ue ad repcllendum hostem essent comparati, Rolonia vero potitus

Caletum primum, dein in .\iigliam se subduxit, at(|ue a Uelphino Rolonia irrito conatu op[iugnata est, qux denuim ah Anglo, biennio post
confecta pace, Gallia? est restituta.
^i. Accepto porro inita? inter Ca?sarem et Franciscum regem [lacis iiuntio, Pontifex ingenti la^titia delibulus grates Deo cgit, atque

suraerat; pacis vero leges ad commodum ducis Sabaudiff dignilalemc|ue Galliffi regis distinctre fuere, quas si antea Ca^sar dedisset ad Pontificias

preces

conciliato sibi Gallo, et


et

Hunga-

hiscc lilteris Francisco esl gratulatus


(1

riam Cliristiano imperio asserere,

Anglum

ad officium redigere, et Protestantes ad obsequium Ecclesiir revocare, et Christianum popu-

"

Regi Christianissimo. Gratias ingentes agimus

primum Deo

lum
set
:

a Turcicis grassationihus vindicare potuis-

omnipotenti bonorum omiiium dis|)ositori ac largitori, deinde majestali Christianissima' pro

nam cum omnium


et

(lissidiorum inter Csesaet

tam exoptato, omnihus precihus, omnihus

aris

rem

Franeiscum regem fons

causa esset

expostulatio .Mediolaiieiisis principatus, quo Csesar eum anle viginti annos depulerat, ila lis

supplicato et efficacissimis votistandem exorato nuntio super pace inter C;i'sarem et serenitatem

tuam

nu[ier conventa atque

conclusa

quam

juncto novai afflnitatis vinculo dirempta est, ut Pacis condiliones refert Marlinus Bellaius statuuntur, ut Carolus Angolismensis, qui tunc dux Aurelije erat, Ca^saris filiam, aut certe ejus ex fralre Romanorum rege neptem intra bien:
<

non magis quietem vestram et utriusque incrementa cxistimamus quam totius Christiani orbis tran([uillilatem, atque inimicorum ejus excidium et confusionem, cum nostris discor,

duceret, iitque quo tempore exacto biennio conjugium re ipsa perficerelur, ei


Ca>sar vel Mediolani,
vel Flandrl;e et Belgii do-

nium uxorem

minatum, utruin tradere mallet, traderet, utque rex ab omni deinceps jiire atque actione in ducatu ipso discederet, ac in regno etiam Neapolitano
;

si

quidem Belgium
:

filio

Aurelio daretur,

utique Sahaudo omnia,


restituerentur
ditionis

(|iiaj

adempta fucrant,

atque augeri in luminum, datori omnis optimi et omnis doni perfecti indulgentissimo. Post ha;c, grates hahemus innuinerahiles eidem majestati tuae, quod se (monilis prsecipue nostris ad hoc inductam) et ut devoti filii obse(|uio erga Apostolicam Sedem versaretur (quod indefesse anlehac fecit) coactam autumat, divinam obsecranles benignitalem, iit isti
diis se tutos esse et proficere,

dies existimarent. Sit laus Patri

siinul atque Aurelius alterius


esset,

compos

utique

dum

hiennii illius

tempus adesset, quidquid


salpinis,

tum

Cisalpiiiis

tum inTranregionihiis jam inde a


iitrinque

tam bonaj, lam egregia; menti digna retribuere postremo id nohis prtcmia non dedignettir supra modum acceptissimum fuit, quod cum
:

scires quantopere id ex[iectaremus, ea obsecun-

Nicianis induciis hello ca|itum fuerat, restitueretur,

dandi [irom[ititudine usus

omniaque pristinum statum

reciperent,

ex[iectato legato nostro ad

quo

esse,

cum

illDe

induciw

fierent, constaret.

nostrum
rogaturis
tati et

im[ileveris, et

utsponte tua, non hoc destinato, volum ohsequio [ireces anlees,

Ctesar eis Alpes, regi Sandiserium,

Commercium
dium

reslituit.
:

Linium et Rex Yvesum, Momme:

verteris, ([uod nobis cordi sem[ier

Deum

sine

futurum est, uUa inlermissione, ut luec

et Landrisium Stena^um Lotharingiae duci (munitionihus prius dirulis) restituitur in It;ilia C;Bsar Mondevisium diimlaxat restiluit,

stahilia et prospera tihi, liberis tuis, [iropinqui-

rex

ei

reddidit

Sandamianum
'

Albam, Guerassium, Antinianum, Palezuolium Crescenlinum


, ,

regno larga manu concedat, et tam bonae menti, tam benigno aniino niliil neget o|itatum. Felicissime valeat m;ijeslas Cliristinnissima. Rom;e die xiii Oclobris mdxi.iv, aniio x .

Acla Consislor. Ms. card. Spada


1.

Jov.

XLV.

Jlartin. Bellaius

1.

x.

sig. nura.
*

133. p. 439. Paiil.


1.

Maitin. Bellaius

x.

Marl. Hellaius

I.

x.

Piinl.

III.

lih.

brev. an. x.

78
2o.

PAULI
Strenuam
cardinaiis

Iir

ANNIIS II.
'

CHRISTI 15.^4.

in pace conficienda

nava-

runt operam regina


soror,

Navarrai Francisci regis et Bcllaius ac Turaonins


,

perspicue refellunt, ciim eo ipso labente tem quo Adrianus loiiuilur, Pontifex arclissimum fiTdus pcrciisseril cum Ca;sare, ac supra
pore, de
qiiiiidecim millia militiim auxiliaria decreverit

Moguntinns, necnon classis Gallicie prcTfectus (admiralinm vulgo vocaiit) ([uibus a Pontifice
actre

sunt gratia?.
lau-

Commendavit porro C;esarem maximis

pro asserenda lucndaqiic in Cermania adversus religione ut cardinalis luTreticos Catholica Farnesii littcrffi ad Poggium Ponlificium inter,

dibus Pcmtife.x de publica Christiano restituta imperio, dequc eximia animi moderatione, qua gloriosissimo victoria? genere seipsum vicissel, liortatusquc, ut imperialia consilia ad frangenad h;vreseon pesles exscindendas, ad Concilii indicti actiones pro-

nuntium in aula Cffisarea agentem testantur; quibus illum docet, cardinalem Tridentinum
attulisse Pontifici sacri fffideris pacliones a C;e-

sare consignatas, easque in cardinalium senatu


perlectas, atque

dam Turcarum tyrannidem,


movendas intenderet 2fi. Ad Ca-sarem.
:

mox promissa

casse, atque stipendia pro

in aclum provoduodecim millibus

Lilter;v

majestatis tua^ quibus nos de pace

etjuilum levioiis armatur;e, seiiue legatum Xpostolicum in exercitu creatum fuisse, alque Oclavium fratrem cuin supremo militari imperio

Christianissimum regem compotantam nobis hctitiam attulerunl, ut eam verbis exprimere non facile possimus. Perspicimus enim ex hac veslra coninler

eam

et

ducem pra^fectum

fuisse.

Cum

vero Caesar

sita cerliores fecit,

pluribus districtus negotiis non lam celeriter ad sacram illam expeditionem se compararet, Pontificiarum copiarum iter in (lermaniam
aliquandiii dilatum esl.
^2H.

mum

qua in extrecordia Christianaj reipul)lica! pa>ne erat adducta discrimen, quemdam quasi in mediis tenebris salutisdiem illuxisse; quapropter ipsi Patri luminum, in cujus manu
,

Pdii/iis redi/iterjrandi Conrilii pcniipidiis


,

fiitaris providet, pr,Ts/'iitia coaiponit

et

preces
I

solemnes
lilteris

indicit.

Exeunte Octobri Franciscus

regum sunt corda, maximas egimus gratias, quod ejus rei cujus incredibili per tot annos flagravimus desiderio, sua nos bonitate compomajestati autem tus ex animo tes effecerit
:

humanissimis

Pontifici datisregias vires

gratulamur, quod hac animi sui moderatione seipsam vicerit, qu;e omnium maxima honestissimaque victoria est existimanda. Eam igitur

magnopere hortamur,

ut

quod reliquum

est,

quod(|ue illam sua sponte facturnm esse non dubitamus, ad comprimendam Turcarum audaciam, (|ua! nimium diu in nos grassata est, et ad extinguendam h;ereticorum impietatem quod OEcumenici tantum Concilii celebratione
,

pro auctoritale dignitaleqiie Sedis Apostolica; asserenda detulit, atque ad deprimendam .\ngliic regis tyrannidem aiixiliares copias proposuit, in quem etiam CTsarem sibi conjungi flagitavit, precesque addidit, ut Concilium OEcumenicum Tridenli indiclum trimestri flexu maturaret, qu;r littera; in senatu cardinalium lect;e fuere, ut Acta Consistorialia referunt VII Novembris mdxliv, fuerunt leclfe lit'

teriE

Christianissimi

regis

dal;e

xxviii

Octob.

effici

cum

posse omnibus compertum est, totis nobisviribus incumbat, utrumque cnim Deo in primis, ejusque religioni debet, in virlute ac

MDXLiv per rev. Gcorgium episcopum Uuthenensem ejus apud S. D. N. oratorem, quibus maeo se jestas sua Chrislianissima significabat
,

desiderio teneri Sanctam

Sedem
sure

.Vpostolicam
beatiludinis
el

conservandi

in

iirimis(|ue

nomine suo.

Ca;tera Tropiensis cpiscopus

nun-

auctoritatem, et qiuT ad

commodum

liono-

tius noster majestati tu;e uberius exponet. l)atum Rom;i' xvi Octobris mdxi.iv, anno x .
2".
lista

Emendandus

liic

videtur Joannes Bap-

.^drianus, qui jirivalis siimiltatibus male-

volenlia imbutus erat advorsus


ficem, inter (luem

Paulum

Poiili-

rem ejus pertinerent, ubi opus esset, ea pr;i>stare jam animo suo consliluerat, quod ut fieri posset, sanclitatem suam obsccrabat, ut in bello contra .\nglia; regem ea tantiim causa susccpto, (luod saiict;im Ecdesiam minime secutus fuit,
sibi auxilia atiiue
lis

etCosmum noimulla

interce-

o(iem ferret, ulscilicel singii-

debant dissidia, nt^iueadeo ini^iuissime Pauli III famain ac gesla Iraducere non verelur ideo:

que delira somiiia sua, et levissinii vulgi vel aulicorum rumusculos pro oracuiis hislori;e
su;i'

mensibus sex millibus iieditiim sliiieiidia persolvcrcl,(iuod(|ue iion minus ad Sanclitatem siiam (iiiam ad se pertinere asserebat. Oiiem
regein Christiiinissimum, ciim strenuos
ac forles milites liabcre Catliolici

(]ui(lein

inspersit.

Iiiter alia

fingit

Paulum

formi-

jam

vidercnt,

daiitem potiMitiam C;rsaris, ne meditata considiscuterct, iirmorum f(i'dus arcanum ciim


lia
(lallia'

cum

rege et Venela reiuiblica junxisse, ve!

sua fuMlerata fevdus inire (Iiiam maxime petcbant ad .\ngliir regis interiliim el exitium. Sed (luoniam id a neutris pra^co
sanclilate
stari

rum simulasse

neulri parti stiiderc vidle Sed inii|uam hnnc caluinniam coiitraria Pauli gesta

posse nrbiti'ab;iliir, sine consensu atijiicin primis Ca?sare;r majestalis volunlate, horlabasanclilalcm suam, ul tolis viribus ad id CacAcla

tiir
''
*^'''

Ibid.

Hg.

i-a. I'ag-

4;ifi-

I'''!!.

''it-'-

'-

''"' '"
<

lib.

brev. an. x. p. 451.

r.oii^lst.

Ms. caid. Spado! sig.

niiDi.

133. p.

It.i.

PAULI

III

ANNUS

11.

CHRISTI 1544.
elc.

79
Ilortnniur,

sarcaiii niajcstateni addiicore cdiiaictiir. Kt


totiiis Cliristiaiuc reiinililicic

cuin

mentia, pace,
celebrationi
transire, et

nt

liuic

sancta;

lienclicia in C.iiri-

favcre velint, ordinarc(|ue,

ut ad

stianornin onininni coiicordia atque pace potissimnin posila essent, ad qnam (|nidein pcr universale Concilium lacile pervenire posse putaliat, cum id imperalori atque sna; majestati
Ciiristianissima; cordi csset, sanctitatcm suam orabat, ut infra tres menses accelerari curaret,

i|isum Concilium venturi

luto pcr vestra loca

commode

in illis liospitari

possint;

nos vero dabimus oiieram, ut nostri legali statuto tempore in loco Concilii sint excepturi venientes, et ipsi celebrationi pr;i'scssnri. Dat.

Rom;i'
3-2.

III

jam indictum fuerat, scilicel Tridenli, qui qnidem locus et Cliristianissima; majcstati et imperatori quam maxime placebat, et ut onmiubi

Decembr. mdxi.iv, anno xi . Ad expcdienda vero in dubiis

certiora

consilia, Pontifex cardinalcs, qui

in variis pro-

vinciis versabantur, excivit,

bus, qui ad Concilinm ventnri essent, indictum diem nuntiari curaret, ut se ad iter comparare

n\x

festo

Rom;i'
iii

adessent,

utproximo Epipbaquo argumento

extant

littera;

Decembris exaratic ad Rodul-

posscnt reipublic Cliristian;t conscrvanda- et augenda- gratia '>. id. Pacalo ita feliciter Christiano imperio, Pontifex Paulus redintcgrandi Concilii Tridentini

plium, ad Cybum, ad Ravennatem, ad Mantuanum, ad Auriam, ad Tridentinum, ad Ferrariensem, ad Sadoletum, ad Galli;c et Hispania;
cardinales, et cardinalem Scoti;c,
si

sine detri-

percu[iidus, liabito cardinalium senalu, dc-

mento ejus regni


sibi

fieri
;

posset, cujus

securitas

cretum cdidit de instaurando Tridentino Concilio


,

cujus actiones

fuerant

intermissa',

ut

ad Moguntinum, cujus charissima erat operam pro pacanda Germania expetebat

tradnnt memorata Acta Consistorialia, quibus consentit Angelus Massarelkis, additque diialione sublata, qu;c Bononia' promulgata fuerat,

Hortamur, inquit,

te,

ut
flat,

quod persontc

rerumque tuarnm commodo


ac securitas nobis

quorum

salus

Concilinm indicta die xv Martii anni sequentis redintegratum fuisse, edila Bulla, qux incipit, L;vtnrc Hierusalem; et consilium facitc omites, qui (lilifjitis eam, etc. sub data Roma; xix Novembris MDXLiv, Pontiflcalus sui anno xi, publicata

merito cordi est, ad nos venias, ut in tanto discrimine Cafliolic;e fidei et sanct;c religionis, tantaque perturbatione istius inclyla' nationis Germanica', quain compositam

cupimus, tua prudentia ac virtufe


inus,etc.
an. XI
.

uti

possi-

Dat. Rom;i'

iii

Deceinbr.

mdxliv,

autem nltima

dicti

mensis.
est

30. Edita ac

promulgata

eodem

die alia

constitutio ad pericula scbismatis avertenda, ut

Pontifex,

sacrosanctum solium vacuum esse contingedum celcbraretur Concilium, Roms tantum a cardinalibus novus Ponlifex deligeretur, ut subdit Angelus Massarcllus in Actis Concilii
si

ret,

Ut felicius suscepta consilia perduceret implorandam in primis divinam opem censuit, solemnesqne supplicationes in Urbe et reliquo orbe Cbristiano habendas decrevit, nec33. et

non misit internuntios ad C;esarem


regem, qui
stringerent,
tur, arcliusque

Gallorum

ipsis de instaurata pace gratularen-

Tridentini.

eorum voluntates

inter se ad-

ritu

Promulgata sunt haec Diplomata solemni ullima Novembris, qua; mox transmissa
aliis litte-

ut refert Angelus Massarellus his


Christiaotfcrri et

verbis

'

sunt ad Casarem adjectis a Pontiflce


ris,

quibus rogavit, ut itinera libera atque tuta commeaturis per sua regna ad Concilium \tTX-

Diex Decembris per Urbem et num orbem preces publicas ad Deum


processiones per tres continuos dies

fieri

man-

sulibus explicanda curaret. Extant eodem argumento ad ducem Sabaudia; Pontificis litterae, cui etiam gralulatus est

de amissa ditione beneflcio pacis recuperanda, nionuitque, ut pra^sules sui principatus ad Con-

cilium mitteret. 31. Helvelicos quoqiie Pontifex amantissimis litteris provocavit, ut molas de religione
controversias adConciliumOEcumenicuni, quod

ejusdem mensis ipsemet Pontifex, cum sacro Patrum senatu, tolaque Romana curia, pedes a Basilica principis Apostolornm usque ad Ecclesiam Beal;e Mari;c supra Minervam profectus est. Pr;cterea quoniam dicta pax eo majorein hctitiam sua^ sandavit:necnon die
xii
ctitati attulit,

quomagisinco componendarum

controversiaruin negotio per tot annos laboraverat, et pra'cipuam cnram adbibuerat, de hu-

pace inter Ca^sarem


stituta

et

celebrandnm
:

erat,

cratores idoncis ad id
rent
'

Gallorum regem conreferrent, suosqne mandatis fultos mitlc-

filiis tredecim cantonibus nelvetiorum Ecciesiasiica; libertaiis defcnsorit)us in

Dilectis

Dieta congregatis.
Dilecti
filii,

jusmodi sua exbilaratione ipsos principcs non potuit certiores non reddere quapropter die XXIX dicti mensis Decembris reverendissinium D. Joannem Franciscumcardinalcm Sfondratum, tunc episco[)um Amalpliitanum in Belgis ad Cccsarem, dieque xxx D. Hicronymnm Dandinum episcopuni Caserlaniim ad Gallorum
:

salutem. Subsecuta, Dei cle'

Summar. Conc.

1'm\.

III.

lib.

btcv. an. x. p. 521.

num. 3190.

Trid. Angel.

Massarcll.

Ms.

aicli.

Vat. sign.

In eodeni Ms. sign. ;tl90.

80

PAULI

III

ANNUS

11.

CHRISTI 1544.
III.

regem, iif siia' sanclitatis et Sedis Apostolicic noinine suis inajestalilius de pace facta gratuiarentur, nniitios deslinavit
34. Articulos
.

PiKnitentire

sacramentum, quod post

condemnantes hxrcses a LovaCxsar confirmat. Rcfert Franciscus Belcarius ', Heleonoram Gallia; reginam, Aureliano ac Turnonio cardinalibus comitantibus, mense Novembri Bruxellas ad fratrem Ca'sarem profectam, de pace cum viro
niensi

Academia

cditos

relajisis est ad salutem necessarium, complectitur' Contritionem, Confesionem et Satisfactionem. IV. Contritio esi dolor de peccatis propter Dei oflensam susceptus, cum proposito continendi et satisfaciendi, non autem (ut quidam lioc sajculo perniciose docent) terror conscieniia; propter a|)prehensum gelienn?c sup|)licium
((

Baptismum omnibus

consiituta

illi

gratulatam esse

tum

addit, Ca;-

peccatis

debitum

prajiarat

enim

bic terror et

sarem pro Belgio ab luereseon peste vindicando Lovaniensium Ibeolognrum articulos triginta duos, quibus Lutberi, OEcolampadii et Anabacto

ptistarum errores damnabaiitur, Ciesareo cdiconQrmasse. Concepti erant ii arliculi sub:

jeclis verbis

33. Decanus et facultas ibeologorum Lovaniensium onuiibus in Cbristo fidelibus sa-

gebennic melus ad veram animi coiitrilionem. lcgiliniam V. Confcssurus diligcntiam adbibere debei, quod sacerdoti judici manifestet oninia peccata sua mortalia, etiam occulta cordiSj ut ab iis per ipsiim absolvatur cujus absolutionis minister esi solus sacerdos, secundiim Ecclesi;c ritus consecralus.
;

VI. Satislactio esi persolutio

p(i'n;e, ple:

luiem.

rumque adhuc
vires in bis

Magnas quotidie

accipit lueretica' |)cstis

regionibus contagium, ac nisi oc-

remissa jam culpa nam omnem pirnam peccato debitam scmper condonari, culpa remissa, erroneum est, et Scripluris
debitte,

futurum prospcximus ui bic brevi solum Lutberanorum, OEcolampadiorum et Anabaptistarum, sed istorum etiam, qui nuper adbuc obcurisnominibus emergere ccrperunt. Xec dici potest, quaiito studio teneantur multi clanculum monstra ista alendi. Quare pro officio quod in Ecclesia Dci gerimus, verbis paucis complexi sumus articulos cerios dogmatum, quos propter bajreses dicias valde ex|)edit boc iempore a bonis ei Catbolicis concionatoribus (nam populi causa operam banc suscepimus) exponi, fideliterque ei diligenter explicari. Quos quidem articulos
curralur,

sacris adversatiir.

plena sint omnia non

VII. Certa

fule

tenendiim

est,

hominem

mala ei bona agere, ei post mortale peccatum admissum, Deo adjuvante, poenitere, el peccatoriim remissionem consequi.
liabere liberum arbitrium,

quo

potest

cum

gratia Dei

<(

Vlll.

Ad

justificationem ante

omnia neces-

saria est in adultis fides,

qua certo credimus


peccatis nostris in

Christum Jesum Dei filium nobis propitiatorem


a Patre pro[)ositum csse pro

cipiis

aliquanto fusius paulo(|ue altius repetitis prinampliare exponere(|ue potuissemus vertim boc necessarium visum nonest :quinimo utilius fore credidimus, si quam simplicissime proponerentur ad captum eiiam imperitissimo;

sanguine ipsius, sine qua, nullis nostris operibus nullaque pa?nitentia justificatio oblineri potest, sicul nec fide sola, sine |)a'nitentia el proposito vivendi secuiulum mandata Dei.

qua (juis firmiler credil et ccrto Cbristum sibi remissa esse pcccata, seijue possessurum vitam lcriiam, nullum liabet Scriptura} teslimonium, imo eidem
I.\.

Fidcs,

statuit propter

rum. Porro eo libeniius ba'c curavimus, (juia eadem Ciesareic majestati magn;c cur;c essc, ut quie ipsius egregia pietas
cerlo intelligebamus
esl, ultro

adversatur, etiamsi firma et certa spe expeclare

debemus
Baptismi

in liac
et

quidem

vita per sacraiiienlum

Pocnitenliie |)eccatorum

remissioet

eiiam istiusmodi (juii)piam cogitet.

nem,

in s;ecuIo

autem futuro vilam ;i'ternam. \. Itaque quamdiu inter bostes uostros


liic

AUTICULl.

I.

Credendum

est seiiteiu
institula,

cssc Ecclesia;

sacramenla a Cbristo

quw
,

sunl Bap-

vivimus. nulla nobis esl securilas, sed cum timore et tremore (jiixla sententiam Apostoli) nosiram salutem operari debemus, ei secunduiu varias animorum nosadversarias poiesiates
iroruni atlVcliones, iiunc magis sperare,

PaMiilenlia, lismus, Confirmatio, Eucliaristia Extrema-Unclio, Ordo, Matrimonium, |)er (|iiie

nunc

(quamvis corporalia
sibiliier sivc per

ct exierna signa) Deus iinibonos, sivc per malos miiiistros nostram salutem o|)eiatur. 11. liaptismus ad salutem oinnibus est necessarius,eiiam infantibus, per (|uem peccala

magis timeie, simpliciter tamen magis et fre(|uentius de misericordia Domini speraiulum est, (|u;im formidaiulnm de severilate. XI. Opera bona omnibus adullis suni ad salulem necessaria, ct cum ex fidei ct charilatis s|)iritu

proHciscuntur, ea grata

siint

Deo,

plene tolluntur, et (iunt filii Dei ac lia-rcdes ncc un^iuam esl iteraiulum. vil;c ailcrnci'
:

et eis

tanquam justam merccdem vitam

tribuei

;rtcrnam.
XII.

'

Krauci.sc lldc.

I.

X.\iv.

uum. 8

cl

!).

Kxl. eli.im
7111.

liiiii.

Mii.

menla

siint a

Contirmatio ei Extrema l nclio sacraChristo instilula, sed non ui duo

de Concil. M. aixh. Vat.

sig. uuiu.

3200. p.

prieccdeiilia

ad salutem

ueccssaria

cx coii-

PAULI
temptii
est.
" Xlil.

III

ANNUS

1 1

CHRISTI 1544.

81

tamen

illa

omittere inorlale peceatum

XXV. Certa fide tenenda sunt, non solum qu;e Scrii)turis expresse sunt prodita, sed etiain
qu;c per traditionem Ecclesiie Catholica) cre-

In EiicharistiaE

sacramenloest reipsa
est ct in cruce

verum Corpus Domini


il)sum

nostri Jesu Ctiristi, illud

quod de Virgine uatum

denda accepiinus, et quic deliuit;i sunt super fidei et inorum negotiis per cathedram Petri
vel
gata.

passuni est. XIV. In Euctiaristia non manent panis et vinum, sed liaec In Corpus et Sanguinem Cliristi adiniral)ili potentia verbi ipsius suut convcrsa, manenlibus tamen j^anis vinique speciebus.

pcr Concilia Generalia

legitime

congre-

.\XVI. Constitutiones Ecclesi;e decelebran-

dis festis, et abstincntia


tis

ciborum aliisque mul-

obligant iu conscientia^ ctiain cxtra

casum

Unde

certa tide

tenendum

est,

sacram Eucha,

scandali.

ristiam sancte a nobis adorari


sive extra

sive

in Missa

XXVII. Recte

fit

in Ecclcsia,

quod sanctos

missam

reposita fuerit, aut quoties

in cadis

cum

Christo agentes veneramur et inorent,

in supplicationibus i^ublicisa
fertur.

sacerdotecircumad salutem de

vocamusut pro nobis


ritis

quorum etiam me-

et intercessione

Christus nobis hic multa

XV. Non est

laicis necessaria

largitur,

Communio sub utraque

specie, justisque

causis ab Ecclesia sancitum est, ut illa sub una tantum spccie panis sumeretur, in qua Carnem et Sanguinem, atque ita totum Christum sumant.

alias non largiturus, per quos etiam miracula multa interris operatur. XXVIII. Quapropter sancte et religiose fa-

ciunt, (|ui loca eis dicata

religiosa pietate visitant, et

una cuni ipsis reliquiis hoc modo ab ipsis

opitulationeni qu;i'runt.
XXIX. Gratus est et Deo imaginum usus, recteque coram eis procumbimus invocaturi eos

XVI. Sacrificium Missse ex institutione Christi tam vivis prodest quam defunctis. XVII. Solis sacerdotibus secundum Ec

quos reprajseutant.

clesiaj

ritum ordinatis data est a Christo potestas consecrandi verum Corpus Christi et san-

XXX.

Firniiter

credendum
;

est post

hanc

vitam Purgatorium esse animarum, in quo solvitur

guinem.
XVIII.

peccatum adhuc debitum

eisdem tamen

Matrimonium contractum etconsumfiat

matum

inter Christianos est indissolubile, quaalter

liscumque

conjugum

sive adulter, sive

subvenitur sacrificio altaris, jejunio, eleemosyna, aliisque bonis operibus vivorum, sicut et indulgentiis, quo citius ab eo liberentur.

sterilis, sive hccreticus.

XIX. Nunquam licet Christiano post divortium contrahere malrimonium vivente ea, cuni qua prius legilime contraxerat. XX. Matrinionia contracta contra canones ipsa dirimentes simpliciter sunt irrita et nuUa.

XXXI. Aniniae defunctorum purgata; mox cum Christo in ca;lis, et anim;e impiorum hinc migrantes sempiteruis inferni tradun

regnant

tur suppliciis.

XXI. Firma tenendum

fide,

unam

esse in

Catholicam Dei Ecclsiam, eamque visibilem, qu;e ab Apostolis fundata, in hanc usque aetatem nostram perdurans retinuit et suscepit quidquid de fidc et religione tradidit, tradit, traditura est Cathedra l'etri, super quam ita a Christo suo sponso est ledificata, nt in his, quse fidei sunt et religionis errare non
terris

veram

et

XXXII. Piecte Deo vota facimus, tam moapud Deuin, nec adversantur libertati Evangelii, qua; a peccatis libertas est, et iis qui spiritum nostrum quodammodo impediunt, quominus totns Deo serviat, aut a juramenti obligatione, sive ab obcdientia magistratus Ecclesiastici vel saecularis

nastica quamalia, etfacta obligant

liberat.

possit.

36. " Ergo,quod unum nostnufacultatisest, mandamus Theologi;c studiosis omnibus quacumque ratione nobis subjectis, et in posteruin

XXII. Extra hanc nulla sperandaest salus,

suntque extra eam hffiretici, schismalici et excommunicati, unde veliementer formidanda est excommuiiicatio nec humana, sed divina est excommuiiicandi potestas.
;

subjiciendis primum, ne quid usquam doceant aut proferant, quod dogmatibus his contrarium sit; deinde ut eadem cum locus et occasio postulabit, tueantur et explicent ad veteris et Orthodoxae fidei cuslodiam, et aidificationem Chri:

XXllI. Uiius est Ecclesiae

summus

pastor,

cui oiiines obedire tenentur, ad cujus judiciuin controversiffi, quai super flde et religione existunt, sunt referendai.

si qui vcro contraria agant, eos pro modo facultatis uostraj omnino punire decrevimus.

stiani populi

"

.Vnno a Nativitate Domini mdxliv, mensis


die vi
.

Summani hanc mus omnium gcssit sanctus

XXIV.

pra)positurani priPetrus, verusCIiri-

Novembris

sti

in terris vicarius, et lotius familia! ejiis pa-

Facultas Theologiaj congregata perjuramentum in Collegio theologorum super articulis

stor, post

Petrum vero ex

Christi institutione,
in Cathedra

pra;cedcntibns, approbavit hos articulos sub

omnes deinceps
succesioros.
.\k:{.

Pontiiices, Petri

forma

(|ua scripta sunt.

De mandato dominoruni

decaiii

el

Fa-

ToiiDS

.\.\.\lll.

Uay:,. .\iv.

82
ciiltatis .liidociis

PAULI
de Laiiglionc

III

ANNUS

11.

rolo

CHRISTI 1544,

iiolariiis siitiscri-

V imperatore

ejiisque consorte

augusta
sui

psit

".

regius Ecclesiastes designatus,


])i

maximam
inlcr

.n.
fli)ialis

Gallia hcvrrsrs drpriimnitiir itprra car-

admirationem concitavit

Tiir)io)iii.

Hisarliculis (lamiiatas a Lo-

'cum

concio-

nandum

in sacro

suggestu frequenles ecstases


in

vaniensibiis tlieologis siias iiiurcses Lutlienis in-

diviiiosque raptus vel in re divina peragenda


pateretur,

fremuit, inipiaqiie rabie efferatus, libello tvpis

necnon

liberandis

energumenis

mandato,
onisus

variis mendaciis, blasplicmisqiie ine-

pr;pcipuam potestatem obtineret, ac proplietisc

ptiis Catliolictu veritatis


est.

Habiti

splendorem obscurare (juoque sunt Melodiini in

Gallia, regio jussii


in quibiis

', ibeologorum conventus, adversus Catbolicffi religionis deser-

dono insigni jira^ditus esset, collcctaque inde maximi nominis existimalione, intcr primarios sanctioris senatiis consiliarios adlcctus, non

modo

a nobilibus

proccribus(|uc in dubiiscon-

controversa capita ex sacris litteris illustrala et conflrmata sunt, gravissima ctiam edicta adversus bwreticos sancita fuere, cumtorcs

verum etiam a C;i'sarc in omnibus gravioris momenti rebiis pcragendis cjiis sententia rogaretur, ejusdemque postulala et mosulebatur,
nita

que Franciscus cardinalis Turnonius egregiam in eo regno opcrani pro assercnda fide Catliolica

benigne

et ide

exciperentur; adeo ut

ali:

qiiando ex imperatore
Viri istius

bac vox

audita fuerit

luenda(|iie dignitate Sedis Apostolic.x nailli


:

vcrba preccs non sunl, sed imjieria;

varel,

a fontifice gratia' acta-

sunt subjectis

littcris

(1

adeoque animum meiim in (|iiamcumque velit partem traliit ac versal. Puro candorc fatur liic
l)ei

Cardinali rurnonio.

servus, et

quanquam

inter niortales positus,

Non

alia poterant expectari a nobis, ct

ab

liacSancla Sedc officia et opcra, quam ea, qufc quotidic a tua circumspcclione proveniiint in nostrum ctejusdem Sedis bonorem magna cum
:

laetilia

audimus; scimus cnim


ct

qiia

|iictate

et

virtute pncdilus sis, etquanla observantia nos et

dictam Sedem pro tua natura


officio
.MDXi.iv,

boni cardinalis
vi

immortaliiim lionorc digiuis est. PLffcrrc illiim [iroptcrea ad Ecclesiasticos bonorcs mcditatus cst Cicsar, atque arcbiepiscopatiim (iranatensem amplissimis vectigalibus opulentum obtiilit at ille actis gratiis religiosa demissione ab eo munere se abdicavit eademque mentis constantia bonorcs aversatus Valentiniim recusassct, nisi
:

prosequaris, etc. Dat. HomcD

Aprilis

superioris

sui,

cui

parere debuit, arctioribus

anno x

imperiis ad
Inereseos pra'focaiida seinina
legati

In Scotia ad

cujus

rei

cardinalis Sancli-AndretC
gnitate ornatus est,
ritate instructus.

Apostolici diid aucto-

pandum
<(

amplissimaque ad

trum XII Multorum,

adactus fuisset; ipsemct meminit in litteris ad SeriErcmitici Ordinis suprcmum magisAugusli biijus anni Vallisoleti datis
ini|uit, judicio

eum admittendum

3S. Tli<j))ias VillaaoiVDias siDirAilato clariia-

trm

adrpti/s.

digiiilatis

boc anno in arcbiepiscopalis gradu clarissimum


Fulgere
ccepit

electio existimatur, et licet

Deo pacem et
a

facta liicc

siliMitium
iiiilii

monasterii, quo fiieram professus, insequi

magis
potior

intereral, laiiien provincialis jussioni ccn-

Hispaniaruiii liiinen
iiis

Tbomas Villanovanus
(|ueni
iiiaxiiiue

Ordi-

suris interveniisntibiis
sit

obedirc proposui,

cum

Saiicti Augiistini, Isvaiigelica' pr;cdicationis

obedienlia qiiam sacrificium

. (Jiianta

lauilc

llorentissinius,

virtutcs

divinis illustrata' miraculis ad

sanctorum numeriim bonorcs(|iie cvexerunt. Ecclcsiffi cnim


Valentina', (iiuc tanlo iiastore inclaruit prspfcctus
est VII Octobris,

vero sanctitatis gloria iii Valcntina sede constitutus cflulserit, suo loco dicetur. Iiitcrim non

abs re erit nonnuila ad Conciliiim Trideniinum, quod iitse divino Spiritu pr;eiiuiiliarat celebratuni
iri,

utrelcrunt Acta (kinsistorialia',

spectantia inserere.

I)ic

(|uodam, iieracto verba cicpit

ad(luiiti|ue ex arcbiepiscopali vectigali delracta

sacrosaiictic Missa- sacrificio,


ct insolito

non sine hicbrymis

diio iiiillia

ducatoriim pro construendo collcgio


Is eniiii in

pietatis seiisu, conlerre

pro

filiis

iMauroruiii convcrtcndoriiiii.

cum

familiari (juod^im tbcologo dc infelici slatu

Salmanticcnsi academia piiblici professoris iiiusustinuit, iius cuni summa doctrinte laiidc deinde in Augustiniana familia regendis [iluribus cdniobiis adbibitus, religiosam disciplinaiii, ciini pielatis

1'A'cIcsiic,

veruni

mox

subdidit

>

Nc dubites,

magistcr, etcnim brevi liiscc nialis divinitus occurretur, certum ct indiibilatiim cssc scias, iiam iini dc scrvis suis lioc ipsiiin Deus revclavit
>'.

amplificalionc, cxcoluit, sidii-

{'ostridie

|)erv('iiit

in

Hispaniam

iiunliiis

tiorcsqiie

mores
iii

astrinxit, atiiue

ob

saiictitalis

ctscientia? claritalem, liim

ob sacra'

elnqiientia'

ciim mandatis 1'auli III Ponlilicis, nccnmi ciim litleris impcratoris. (|iiilius pricsulcs cjus regni
iid

famam.tiim

pcccatoribiis a vitiis ad virtutcm

indictos Concilii Tridcntiiii cictiis evocaban-

tradiici^iidis, (livln()riiiii(|iic

judicioriim terrore perccllcndis, vcl di^iiioamore siiis concionibiis inllainmandis insigiic iioiucn adcplus, a Ca-

tiir,

ad qiios

licet

Tbomas ob

alfcctam valctuposset,
licct

(lincm gravissime prolicisci

iioii

absens corpore, pra-seiis laiiicn aiiinio ob llagrantissimas prcccs ad Dciim proConcilio fiisas
illi iioii

'

Fraiic. Iklcar.

1.

xxiv.

uuiii.

0.

-'

l'aul. III. lib.

biev.
p.

aii. \.

deluil, ul constat ex Oratione funebri a

p. 284.

' Aclii

Consiblor. card. Spadae sig. imiii.

13:t.

133.

iii.igistro

Ludovico

1'ontio de

Leonc

in

laudcm

P.VULI ni
liiijus

ANNTS

11.

giiiti

niRI.STI 1544.

83

rum

viri Apostolici iiabita. Etenim Hispaniaopiscopi arrepto per Yalcntiain itincro ciim a^grotanlem salntasscnl, al) eo gravissiniis argu-

solers in Inenda fide

quam

serenda

extitit, vi-

eniin amplius sacclla in en tractu excita-

vit,

mentis ad prose^incndnm
laboros
pro divino
illi

iter

perferendos(iuo

discessum
stian;c

ac discedens, ut Christiana disciplina post fixa et incorrupta maneref, antemeinstitutionis

snnt

cnmijue

pcrliciendo opere incitati conscendissent mare, s;cvisvita; di-

ridianis ac pomcridianis horis oxercond;c Chri-

sima(|ne procella concitata, in extremo

pagis reliquit. Proximo anno

modoratorem in singulis mensc Aprili in


reperit rogis

scrimine pendercnt jain jam absorbondi tUictibus, conclamala(|ne omni spe salutis repenle divino miraculo conspcxore sanctum arcliiepiscopum, veluti salutare sidus pastorali baculo
etferatam tempostatom
(|uo

Coilannm insulam
qiie

trajecit, ubi

filium, et fratris exomplo, et cndestis terrestris-

crucis

prodigio

Cliristiana susccpisse, nec

|)ermolum clam sacra multo post Manaria


,

comprimcntem, ttuctnscomposconlem ac navim dirigentem adeo


;

insula

tyranno adempta a Constantino Indi;v prorege, et incohc omnes Christianis sacris inifuorc.

ut celori ct prospero cursu


perfusi delibuli^iue
salvi applicuerint,

summa
brevi

krtitia,

admiratiouc ad porlum
\n'a-

tiati

egerintqne gratias Deo, cui


placatus
ipsos

mare
cibus

et

venti obediiint, qui(|ue meritis et


,

cst insigni miraculo a Deo pia eleemosyn^c erogand;e voluntas in sancto Xaverio, qui rogatus a naufrago de subsidio pecu-

Commendata

ab imminenti morlis discriminc prodigio insigni


prwsulis Valontini
eripuisset.

niario sibi afferendo, pecunias suis

precibus,

Xaverii opera Aposto/ica et miracula. Hoc anno in India Franciscus Xaverius legalus Apostolicus e Comorinensi regione ad Travancorii regionem digressus, Macboadas, pcrlustratis eorum vicis, ab idolorum cultu ad Cbristum traduxil, tanto Evangolii in ea gento inculta ot barbara, d;cmonum(iue super39. S. Francisci

quas pauperi traderef, impetravit, ut rofcrt Vit;e ejus auctor Teslatum est et admirandum, quod in Indiaj op|)ido, Cormandeli nomen est,
'

accidisse

memorant. Hic cum

esset Xaverius,

naufragus quidam mendicns ad eum venit pro sua calamitate petitum aliqnid opis atque subsidii
:

Franciscus,

etsi

benign;c voluntati deerat


spei

facultas,

non potuit tamen miscrum illnm


;

irritum dimittere

progressu, ut capitum amplius simul uno tempore baptismali mysterio consecravit instituendi vero populi hfEc ab eo ratio servata est l'bi ad unnm aliquem pagum baptismi causa accersitns vonerat, viros omnes, pueros, mnlieres, nnum in
stitioni addicta

decem

millia

memor (et suum inseruisset manum,nihil


Nec tamen incoepto
destitit,

ergo cum sn;e egestatis imbenignitas stimulabat) in sacculum


penitus invenit.
sed respicere ccepit

'

eum

cujns est

auruin

et

argentum. Igitur

tollens in coelum oculos,


divina^ largitati jnbet
:

mendicum confidere nec Xaverii spem Deus,

locum
sibi
tatis

contractos,

cum unum

esse

Deum, Pa-

trem, Filium otSpiritum sanctum docuisset, ter

quemque ad honorem
Crucis
,

sanctissimai Trini-

signum adhibere ex prscripto

jubebat inde linteatus Christianic religionis mysteria ac priEcepta, clara pronuntians voce,

eadem ipsorum
tuti

lingua,

utcumqne

poterat, exsatis insti-

plicabat breviter, postea vero

quam

videbantur, eos a Deo veniam anteactaevita^ publice petere jussos rogitabat, an universaet

singula Christian;t' religionis capita baud dubie crederent, ubi illi bracbiis in crucis modum compositis, se vere omnia omnino credere an-

nuerant,
tur, et

tum demum baptismo rite expiabansuum cuiquo scriptnm tradebatur nomen.

nec mondici decepit Xaverius. Divin;r fiduciai plenus manum rursus inanes in loculos injectam aureis nunimulis(fanoos incohc appellant) plenam oducit, protinusqne pecuniam divinitus suppeditatam naufrago elargitus omnein, inexhausto divin;i; spei tliesauro satis fidens . 40. Cardinales cm?//. Auctns est hocanno a Paulo III cardinalium senatus, nam in primis mense Julio Christophorus Madrutius episcopus Tridentinus prosbyter cardinalis renuntiatus est. Mense vero Decembri sacra; pnrpurae jus delatum tredecim viris conspicnis narrat Diarii Vaticani Ms. Auctor-, quibusconsentientia referuntur in Actis
'

XIX Decembr. mdxliv,

S. D. N.

postquam
,

Ad ullimnm baptizalis omiiibus, Xavorius fana distnrbari, deorum simulacbra confringi peniimperabat, nec aliud illi gratius jucundinsve spectaculum erat, quain cernere idola modo ab eis suppliciter culta eorum proculcari pedibus . In lios neophytos incitati a Sathana Badag.Tin Travancorionsemorambostili impetu suscepfae ab incolis religionis odio irruperunt sed a beato Xaverio eos increpante divinitns
tus
deliniti perculsive discessere,

in Consistorio secreto

sub die Veneris ii Junii MDXLiv reverendissimos DD. Joannem tunc episcopum Mutinensem, et Marcellum de Crescentiis, tunc e|)iscopum MarsiCanum, et alios tunc expressos in S. R. E. presbyteros cardinales de fratrum suorum consilio creaverat et deputaverat, cum in eodem consistorio nonnullos alios ad instantiam principum et sanctitatis suK, sine certo numero nominandos et publi'

nec vero minns


Tursellin. in Vita S. Franc. Xaver.
lo. XI. [)iar. p. 2;i0.

'

- Ms. arch. I. v. c. 2. Acta Conslst. Ms. card. Spad sig. 233.

'

TurselliD. in Vit. S. Franc. Xaveri.

i.

n.

c. 11.

pag. 448.

84
candos
in

PAULI
pcctore
.siio

ANNUS M. - CHRISTI
idcirco de

1544.
litter.T

reservassot,

simili consiiio creavit, nominavit ct publicavit in ejiisdcm S. R. E. presjjyleros ct diaconos car-

cul)icularium transmiserat, ut indicanl


'

sequentes

Cardinali Moguntino.
Dilecte
fili

dinales infrascriptos, videlicet;ad |)reces Cxsarere majestatis rcv. Gasparem de Avalos

"

nostcr, salutem. Licet dilectum

filium

arciiiepiscopum Composlollanum, Franciscum


(lc

r.oljadilla

lom.Tum de

la

episcopum Cauricnsem, D. RartlioCueva clericum Segobiensis dicc;

cesis, His|)anos, cardinalcs presbyteros

ad pre-

nostrnm Othonem S. R. E. presbyterum cardinalcm Augustensem, (|uein nujicr crcavimiis, ad nos vcnire, pileumque riihrum cardinalatiis insigne a nobis juxta veterem et probabiliorcm morcm accipcrc maluissemus, tamen
ciim ob gencralis commissarii totius GcrmaniT officium qiio fungiliir, Wormati;r in prTsenti-

Georgium de Armagniaco episcopum Ruthenensem ipsius rejris apud sanctilatem suam oraforem, et .laces regis Cliristianissimi R. P. D.

coi)um D. llnncbatilt episcoi^um Luxoviensem, ad preces RoGailos, cardinales prcsbyteros manorum rcgis illustris R. I*. D. Otlionem Truclises cpiscoi)um Augustanum, Gcrmaniim, cardinalem presbytcrum ad preces illustris dominii Venetorum rcv. Andream Cornclimn elcctiim Brixiensem, Venclum, diaconum cardinalcm, nccnon rever. Franciscum Sfondratum arcliie; ;

bus comifiis infcrvenire cogifur, ob hoc ad nos venicndi labore excusatur, ipsum pilcum ad eum pcr dilectnm filium Flaminiiim dc Sabcllis camcrariiim nostrnm secretum mitlendum du-

ximus
nias
brari

cum

siciit scis,

juxta S.

vero in ipsius pilci assignatione, Romana? Ecclesia> ca-rcmo-

missam solemncm ab aliquo antistite celcconsuctum sit, nos deccntius cxistimantes

|)iscopum Amalphitanum Cremonenscm, Fridc-

ricum de C.Tsiis episcopumTudertinum, Romanum, Durantem de Durantibiis cpiscopnm Cassanensem, Rrixicnsem, et Nicolaum Ardingliellum episcopum Forosemproniensem, Flonecnon presbyleros cardinales rentiniim Ilicronymiim Recanalensem de Capiteferreo clectum Maurianensem, Romaniim, diaconum cardinalem, ctTiberium Crispiim electum Suessanum, Romanum, diaconum cardinalcm . 41. Dc titulis iisdem collatis hfcc referunt
:
,

cardinalcm a cardinalc potius quam a (|uovis alio dicfum pilcum cx parte nostra recipere, pro[)tcrca liiinc laborem circumspectioni tua? in eisdcm comitiis affntura' pro confratre suo libcnter injungcntcs tibi mandamus, ut solemni missa in alicjiia Ecclcsia per te cligenda priiis cclcbrata, rcce|)toqiie ab eodem Ollione cardinali .juramcnto, cujusforma infcrius adnotata csf, (lemum ex parte nostradicfum pilcum, qui a nobis de more benedictus csf, capifi cjusdem Othonis cardinalisrcvcrenter imponas for,
:

ma autem

proximi anni Acta Consistorialia

'

VII .lanuarii

publicum

fuit consistorium mdxlv propter adventum reverendissimi


,

ipsum Ollionemcardinalcin pra-standi seqiiitur, ct est talis, etc. Ego Otho cardinalis, ctc. Concepta est iisdem vcrbis
jiiramenti per
illiiis

D. Chrislopbori Madrutii cardinalis Trideiitini, antea a sanctissimo D. N. in presbyterum cardi-

allata cst, ctc. Dat.

sacramenti formula, quibus alias a nobis Rom.T xxviii .lannarii, mdxlv,

anno

xi .

vigore per Breve reservationis .facla> sibi in pectorc de anno MDXLiv u .lunii, in quo Sanctitas sua eumdcm Christophoriim cardinalem reccpit ad pedes,

nalem

creati

et

publicati

Extant

codem argumento
,

litter?D

ncm cardinalcm

qiiibiis significat ad

ad Othoprcces

Ferdinandi Romanoriim, lliingaria> cl Rolicmi;r regisea dignitatc insignitum, adcund;cque Sedis


Apostolic;c labore solufum, ut in Wormafiensi

manus

et

osculilm

cfc. ct dcdit pilciim

riibcum,
titiilum

dicens verba

solita. IX

Januarii dedit

ci

conventu, tuin in Concilio Tridenfino


Ecclesi;c

fidei

et

Sancti-Crcsarei in Palatio. Rcvercnilissimo Armagniaco titul. SS. .Toannis et Pauli. per obilum
bon.T.

causam

communemquc

Christiani

imperii salufem tueretur.


i3. Jnrpniio

memorifc

Pcfri cardinalis de la Raiiuia,

cndnveris impcrntriris Mnri,r

rcvcrendissimo dc CtsIs litulum Sancti-Pancrafii, revercndissimo Duranfi dc Diiranlibus, lit. XII Aiiosloloriim, rcvcrendissimo D. Aidingliello, tit. Sancti-Apollinaris, rcvercndissimo
D. Corni^lio diacono cardinali Sancti-Tlicodori,

Ilonorin rhsponsntee.

Dum Romir

Rasilic;c

S. Petri magnificiuitius
d;i'qu(' (larctiir

extcuenda; amplitic;in-

Miiii;e
iii

opcra, rcfossum csf sc|iulcliriim i|uondam llonorio impcratori dcspons.T,

revcrcndissimollieronymo Rccanafensi deCapiteferrco etiani


diac.

Sancti-Georgii ad Vcllus

Aureum

revcrcndiss.
>K

Crispo

similitcr diac.

S. Agallia-

(|uo apcrto inlcr gcmmarum snpcllectilcm prctiosissimam rcpcrfa csf lamina aurea in qua insculpla cranf liioc .Xngclonim noinina Grivcis litfcris, Michacl, Gabricl, Raphacl, Iricl cx quo consfaf pervcfustamcssccnMitiim invocafioncm,
:

iit

j12. Pricccpit cardinali Mogiintino Ponfifcx cardinali Aiigusfano in isfa promotionc ad

contra novatorcs.

Eruliim
sforia

c fcrra
litiiic

cf

invcnliim c;idavcr impcclaudat,


'

sacram piiri^iiram assiimpfo tradiM-et cardiiialilium pileiim, (lucm illi per suum sccrctum
'

ralricis M;iiia'
ii

;iiiiiiim

cn.jiis

lii-

Siirio
brtv.

ila
aii.

n.iriatur
\. p.

"

llujtis
p.

aiini
Siir.

Piiul. III. Iih.

i:U.

11).

U9.

Ms.

r.inl.

Sp.nil.u lo.

r.xxxiii. p. Vi!l.

in

r.omincnl.

PAULI

III

ANNUS

12.

CIIRISTl 1545.
gentis

85
diicatis

mcnsc
ciil

F(;l)iiiario

Koinic
in

iii

Vaticnno, haud jiro-

aureis
in

nempe

icstimatus est

Tibcri,

cum

saccllo S. Petri

lunda-

pra'terea

iiiaurcs,

nionilia, alia^iuc

mulieiiria
liodie

mciila fodcrcntur, invcnla est


loiif;iliidinc

marmorca arca
,

ornamenta,

(iiiibus iiiia earuiii, (|uas

pcduni octoet semis

latitudiiie

c|uiii(|uc, et sex altitudine, in qua condita fuit Maria llonorii impcratoris conjux, qucC virgo obiit, morte abrepta anle nuptias. In ca arca corpore absumpto aIi(|uot tantum dcntes supereranl, capillique, ac tibiarum ossa duo, prae-

Affnns Dfi vocant, pcr cujiis ambitmn inscriptuin crat Maria nostrtt florenlissim", laminaque cx aiiro, ct in ca iuec nomina, Micluud, Gabriel, Rapltncl, Vrial , Gra;cis lillcris. llem
:

vcluti raccnius cx

smaragdo

aliis(|iic

consertus, et discriminale longitudine norio

gcmmis duorum

terca vestcs et pallium, (iiiibus tanlum auri fuit intextum, ut cx liis combustis auri pondcra triginta sex collecta sint. Erat insuper capsula

digitorum, inscriptiim liinc, Domino noslro IJo; binc Domina nostra Maria. Ad lucc erat

argentea longa pcdem unum el semissem, latitudine digilorum duodccim in qua vascula multa excliryslallo, nonnuUaiiuc ex agallie pcrpulclirc elaborata. Item annuli aurci quadra,

sorcx cx Cliclidonio lapide, coclila^aque et patcra ex crysfallo, item pila ex auro lusoria; similis,
sed
alicC quffi
iii

duas partes dividi potuit. Innumcrae

incrant gcmmao,

quarum

etsi

plurima; veet

tustate

corrupta',

nonniilhv

tamcn rcccntem

ginta variis

gemmis

ornati.

Erat et smaragdus

auro inclusus, in quo sculptum caput, quod creditum est ipsum Ilonorium referrc. Is quin-

admirandanKiue pulchritudinem retinebanl; hacc omnia Stilico filiif dedit pro dotc (I) .

(1) Surii exleii sci-iptons aucloritas iu re asseienda,

de qua

cffiteri

cjus a:tatis scriplores


to. i,
lib.

tynis
xi.x,

vulgati

silent,

suspecta esset,
illo a;tate

nisi

domestici allerius auctoritate fulciretur. Arringus in opere


elegerunt recensens inler cscteros refert etiam Mariam

Roma mbterrnncn
filiam,

cap.

principes qui in Vaticano sepulchrum


tanien

hanc Sliliconis

quae Honorio nupta

uunquam

cum

adhuc

Ejiis sarcophagum Ronia; in Valicano repertum prope altare, quod liodie S. Petronilla; dicitur, afnrraat anno mdxliv, die iv Februarii, eaque omnia vel addil vel iudicat qua fusius hic annalista ex Surio. Hiijiis historiae testcm profert domesed mirari sticuni rriptorcm nercukmum quemdam, cujus Diarium inter Vaticanos Ms. Codices haheri afriruiat. Hffic ergo inventio cerla subit cur ucc Baronius, cum de Maria illa agit ad A. 398, nec scriptores alii Anualium de invenlione illa quidquam meminerint. lu dubium tamen immerito prorsus revocaretur, cum Cartbolomaius Marlianus, qui tunc Ronia; agobat, id coiitigisse narrat quo tempore lihrum suum

minori opus conjugale consummavit.

de

Trbis Itoma! typographia scribebat, ibique

lib. v,

cap. 21,

rem
in

tolani ila fcrr describit ac annalisla noster hic ex Surio referl.

Neminem

vero movere dehet

nomen

Vriel, qiiod

iiiter

angelorum nomina

lamina aurea insculplum ibidem legehatur;

cum

id

nominis ex apocryphis

anibusdam scriptnris sa^culo quarto vetustioribus nempe ex egregoris Henoch catum est, scd cum passim a lidelibusut boni angeli nomen usurparelur, ut ex Actis septima; synodi constat, inter angelos sepnlchri illius tulelares adscribi potuit. Inscriptio illa Mnrw nostra Florentissinin priuio quidem intuitu a genio lapidario ejus Ktatis abhorrere apparel; sed cum tanla concurrant qiia; corpus illud Maria; vindicent, cultus nempe, inscriptio iniperatoris eic. nun est cur rei verilas ex insolenti

accipi potuerit. Forte quidein illud ab hnreticis priino fabri-

quadam iuscriptiuucula sollicilarelur. Pra'sertim cum eodem sensu scribi potuerit, ac juvenum sepulcbrales

illud

Mnria

ytostra afliiie sit phrasi

illi

lapidaria;

Cwsar

noster, ct florentissima

inscriptiones in flore juoent.r.

Mansi.

PAULI

III

ANNUS

12.

CIIRISTI 1545.

I.

Drpnlantnr itrrttm pro Concilio

tres le-

tituenda?

specie conciliabulum et fraudulenta

fjati qiiibns

datapotestas etiam illud alias trans-

fermdi, si tiecessitas exetjerit. Anno Christi millesimoquingentesimoqiiadragesimo quinto, Indictione tertia, l*aulus post confectam superiore anno inter regespaccm, concepta de celebranda Synodo OEcumenica consilia ad exitum perducere omni studio et contentione conatus est, ut novatorum, qui pacis in Germania cons-

colloquia, quibus
Aposfolicii'

Germaniam ab obseiiuio Sedis omnino diveilerent, promovere an-

nitebantur, nefarias molitiones clideret; quare Ires cardinales erudifione florentissimos pra>si-

des Concilii Tridentini designavit


<

',

nimirum

Ms. arch. Vat. et aliud sig. num. 3232. p. 42. Acta Cnnsist. Ms. card. Spada; sig. num. 133. p. 452.
in Act.

Angel. Massarell. in Diar. Couc. Trid. et

86

PAULI

Iir

ANXUS

12.

CHRISTI 1545.

cx episcoporiim ordine, Jo. Mariam de Monle episcopum Pnenestinum, qui Julii III nomine

|)raesentium concedimus polestatem, etc. Anno Incarnationis Dominica; mdxliv, VIII kal. Martii, Pontificatus nostri anno xi
.\liis
.

accepto Paulo

III

successit, ex presbyteris Mar-

cellum

tit.

S.

Crucis, qui Pontificios ctiam api-

eodem nomine gessit, atque ex diaconis Reginaldum Polum, religionis Calholicu' acerrimum pro[)ugnatorem, ut Acla Consistoces retento
rialia testantur.

datis ', etiam eos potestate instruxit, ut duobus etiam impeditis, unusex iis Concilio prtesidere, omniaque
litteris die
vii

.Martii

gerenda geiere posset, rursumque

aliis x Februarii consignatis, auxit ea pr;erogativa, ut in

Traditaj sunt de ea legatione ipsis decreta


Ponlificia} littera- (inquit .\ngelus Massarellus)

ingressu Tridentin;e urbis, gratuitam conventuro |)opulo

noxarum

veniam elargirentur

sub data Rom;p VIII kal. Martii mdxliv . .\lferentur cie suo loco, cum in Concilio perlectrc tnm subdit .\ngelus Massarellus dicentur " Pripterea ne tam sanctum celehrationis Concllii Iiujusmodi opus ex incommoditate loci, aut alias quovis modo impediretur, dictis reverendissimis legatis quandocumque ipsis visum fuerit, Concilinm pra?dictum de eadem Tridentina ad quamcumque aliam commodiorem et opportuniorem, seu tutiorem civitatem, de qua etiam eis visum fuisset, transferendi et
"
:

inodo

rite

eas sacra exhomologesi expiassent,

vel expiare constituto sacris

canonibus tempore

decernerent, vel qui eo die, quo Concilium in-

choaretur, [^rinceps temi^liim pie lustrarent.


:i. Retardatus Reginaldus Polus,

est

aliquantulum ab

itinere

cum Henricus
:

Angli;e rex in

iras efferatior illius vilie

insidias compararet,

ut refert .Vngelus .Massarellus


"

immutandi

ac

ipsum

in civitate

Tridentina
sic trans-

supprimendi etdissolvendi, eidemque


lato Concilio pra-sidendi
editis

potestatem concessit,
:

desuper

litteris,

quse incipiunt

liiijbw-

Reverendissimus (inquit) cardinalis Polus oh nonnullas rationabiles causas Romae per aliquot dies immoratus esl. Aiebant enim Ludovicum ab .Vrmis Bononiensem et comitem S. Bonifacii ab Angli;e rege pecunias acce|)isse, ut suo nomine milites in Ilalia conscriherent, et (juoniam dictus rex Reginaldum cardinalem
,

nh

vnirersa/is Ecclcsix etc.


.

sub data Roma'


littera-

jirfefatum

alias miiltoties diversis technis deest, iie

VIII kal. Martii

Prfccipua

parsearum

moliri conatus
dictis

idein in pra?sentiarum a

rum, quarum auctoritate Concilium,


subjectis verbis concepta erat
2.
' :

tertio ver-

tenteanno, Bononiam translatum visurisumus,

Paulus

tionis Concilii

Ne tam sanctum celebrahujusmodi opus cx incommodietc.

impediatur, aut providere volentes, motu pro[)rio, et certa scientia, ac de Apostolicae potestatis plenitudine, pariquc consilio et assensu vobis insimul, aut duohus ex
tatc loci, aut alias

quovis
,

modo

plus dehito

dilferatur

opportune

vobis aliquo legitimo impedimento detentis, seu inde forte absente, quomodocumque vobis vidcbitur, Concilium pr;edictum de eadcm civitate Tridentina, ad (luamcumque aliam commodiore'm, et o[)[ioituniorem, ac tutiorem civita-

hac ex Urbe Triverebatur . De his insidiis adversus cardinalem Polum conflatis, meminit Paulus in litteris xxii Febr. datis ad eardinalem Tridentinum, quibus eum monuit, utdebitis honorihus legatos excijteret, necessariaque pro celebrando Concilio Tridenti Sumiis enim, inquit, in hanc compararet celebrationcm Concilii onini cordis sinceritate intcnti, siciit dcbemiis, ciim illud inaxime necessarium et salubre foie videarnus .

ducibus

ferret, arrepta

dentum versus

itineris occasione,

i.

lA'{i(iti

Tridrntinn inr/rediiintur
lcrjati

oratio-

ncs L\rsarrornni niintiuruni ct

rcsponsio.
:

Ilis

subdit Angelus .MassarcIIus


et S.

Ipsi

au-

tem

legati ,\j)ostolici et

pr;esidentes,

nimirum

tem, de (|ua vohis videbitur, Iransferendi ct mutandi, ac illud in civitate Tridentina su|)priinendi et dissolvendi necnon prtelalis ct aliis personis Concilii liujusmodi, ne in eo ad ulte;

cardinales de .Monle

Crucis, ingressi sunt

Tridentum die xiii .Martii mdxlv, excepti solemni legatorum de lalere more. Dominica vero ([iiarta
Quadragesim;e, pro inchoatione
lici
(jiia'

dicitur La'tfirc, constituta

riora in

dicta

civitate

Tri(l(;ntina

[^rocedant

Coiicilii Tridenti,

cum

.V|)ostoe[)i-

etiam sub censuris et popnis Ecclesiasticis inliibcndi, ac idcm Concilium in alia civitale hujusmodi ad quam illud transferri et niutari contigeril, continuandi, tcnendi et celebrandi, et ad illud j^ra^latos et alias personas Concilii Tridenlini liiijusmodi, etiam siib [)erjurii et
,

tantiim legati et |)r;esi(Ientes, ct uiius


[)r;ctcrea
iit

sco|)US Feltrensis adesset, visuin est ob lianc ct

(juasdam
Pontificis,

Coiicilii

causas ex voluiit;ite Siimini inchoatio inaliiid coiiimo-

dius

tcni[)iis ditVerelur.
" .\.\II

Martii illustris D.Itidacus Ilurtadiis a

aliis

in

lilteris

indictionis Concilii

hujusmodi

.Mendo/.a orator Caroli V im[)eraloris ingressus


cst
'

ex[)ressis jKvnis cvocandi, ei(lem(|iic sic translaln et

Tridcnlum
Ms.
;irch.

mutato, nomine et auctorifate pr;rdiclis pr;i'sidendi, ac in eo [irocedcndi , etmox |)lenam et liberam Aposlolica aucloritale tenore
'

Ms. Anfcl.
' '

Val. sig. niim. 318S. Kxl. Ibid. p.

8(1.

Ib. p.

80el81.

.irch. V.it. in Siininiar. C.oac.

Trid.

ol

Hononien. aurtore
brcv. an. x. p. 3;)8.
[i.

Mussiircll. sccr. r.onc.

'

1'aiil.

111. lib.

Ibid.

p. 81. cl Ms. arch.

Val.

sign.

num. 3190.

arcb. Val. sig. :U88. p. 81. cl

almd

31!0. p. 21. niar.

216. Ms. Conc. Trid.

Gxl. in cod. Ms. arrh. Vat. ig.

num.

:i232.

el aliud

Ms. rard. Rarh.

sig. nuni. 23.

PAULI HI ANNUS 12.


Lapsn quatridiio idcin oralor
lc^Mli
riiit, ati|iic
iii

tcm

CHRISTI 1545.

87

aiila

primi
pro

ipsius praescnliam pro


pra?steiTi

cardiiialis pnblicc ajjcrtis jaiuiis coinpaliahita oratioiic, (licsarcas ciiras

virili, atque aucioritaad ca omnia conficicnda, qua)

sacrosaiicti Concili confcctioni ct

Concilii

OEciimciiici

ciilclxationc

provdicnda

publica' Clirisliana>

commiini reibono sanctissinKC(|uc reli-

cxposiiil, dciiiic ca rc
liilniit,

mandatiim impcrialc cxnccnon pra>siihim llispanoriim, (iiii nonduni acccsscrant, moras cxciisavit, dc (|uil)us
confccta sunt puhlica dociimenta, (]iiorum po' :

gionis majcstati profiitura vidchuntur.


pricsciitia,

Vcrum

in

rcvcrendissimi

iiatrcs,

Cicsaris ani-

mum

tiorcm partcm atlcrimus " Superiori aiino, ilUistrissimi


Patrcs,

amplissimi N. Paulo Sumnio Pontificc Gcneralc Conciliiim indictum Tridcnti, dcstinatis ad id inclioandum el prosequendum reverendissimis Parisio, Mutinensi et Poio Apostolica; Sedis legatis, invictissimus dominus mcus Carolus Romanorum imperator Augfustus, justissimis tunc dc causis adeo detentus, iit principio Concilii a sua mjestatc tanloperc exoptati et eltlagitati adesse non posset, episcopiim Atrehatcnseni D. de Granvela, etme, qui Jacobus a Mendoza dicor, procuratores et oratorcs ad Iianc Tridentinam urbem dcstinavit,
ct

cxplicare opcric pretium iion arbitror, (luandoquidcm universoorbi notissimus sit, innumcris sanc ct cerlissimis rcrum testimoniis undcquaquc commiinitus, compluribus prtcclaris

cum

cssct a saiictissimo

I).

facinoribus, in reipublicic Christianic


collatis,

com-

modum
vis

comprobatus,

cum

nc(|ue Cic-

aiit corporis labores ullos quamtumgravissimos subire, nequc maxima ct periculosissima contra Christiani nominis hostes modo hella suscipcrc nunquam reciisavcrit

sar animi

qiiidquam subsidii rcipublicic Cliristian;c fideique Catholicic atfcrre possct, ctiam cum ingenti propriarum fortunarum dctrimento, nec sine

summo

salutis et vitse su;c discriminc.

Adsum

quo futuro Concilio, vel omnes una velquicumque nostrum ejus nomine interesset. Facta itaque a nobis Caesaris nomine coram reverendissimis illis legatis comparitione, visum fuit sanctissimo

domino ad commodius tcinpus Conci-

lium protraherc. Nunc vero idein ipse sanclissimus Dominus, ciijus niunus atque pnecipuum
officium est rcipublic;i> ChristiantB

non deesse,

Conciliuni Tridenti

iiidixit,

sicque sublata su-

spensione, omnihus qui interesse debent huc

convenire jussit ad Quartam Dominicam Quadragesima) pr.Tscntis, vos reverendissimi atque amplissimi palres, qui prffisentes adstatis, legatos ad peragendum Concili munus demandavit. Quod uhi CECsar intellexit, rogalus a Ponlifice Maximo, cum pcr nuntios, tum per litteras, ut
vel prtcsens ipse adesset, vel oratores suos mittcret statim utpote qui religiosissimi et optimi imperatoris, et piissimi principis officium nulla ex parte non explevit, aninio semper ad com-

amplissimi Patrcs, meque hic prffisentem C;csareo nomine statuo, ea pr;cstaturus, qua; a me supra relata, mihique a sicquc inviCffisare data in mandatis fuere ctissimum cjusdem animum, eaindem reliogiosissimam operam, quam C;csar hucusquc pncstitif, nunc tolam cjus vobis nomine polliceor atque exhibeo, tum ad rcipublica' commodum et tranquillitatem, tum ad sacra; religionis majestatem amplificationemque, tum ad sacrosancti Concilii prosecutionem, etc. Excusavit tardiorem adventum suum ob adversam valetudinem, necnon Hispani;i' et aliarum provinciarum episcopos, si nondum accessissent id non negligenticE adscribcndum, aut ulli dolo malo, sed itinerum difficultati ct intercapedini rogavit tum ut C;csareum mandatum Icgeretur, (|uod Bruxellis xx Februarii Iiiijus anni, imperii XXV, aliorum vero regnorum xxx, consignatum erat quod postea in sessionc quarta proigitur, illustrissimi ct
; :
:

duclum
j.

reipublica' fideiquc Christiana; dccus ac majestatem restituendain ac confirmandam maxime propenso atque addicto, homines certos, ac litteras in omnem Hispaniam, reliquasque
sua> ditionis provincias destinavit, qui excitent
et

mune

sumus. Proximo die xxvii Martii publice a legatis redditum est respousum oratori Coesareo ', in quo inter alia significarunt, sc dc Cwsaris pietate ac religione confidcre non pcrmissurum ut in conventu Wormatiensi dc rcbus fidei
visuri
,

quidquam decerneretur, sed


Concilium referrentur

controversia' ad

cogant cpiscopos alios^jue viros quihus sacrarum rerum cura pr;ccipue incumhit, ut qua maxiine poterunt celerilate Tridentum conveniant.

Responsum datiim

a rcverendissimis lc-

galis ad propositioncs oratoris Cicsarci.


Dic Veneris xxvii mensisMartii an. .mdxlv, convenerunt revercndissimi pnvnominati domini cardinales, responsumquc ad ea, quai hesterna die pcr illustrissimum oratorem Caesareum coram proposita fuere, dederunt in liunc sensum, ct vcrba pcr rc^crendissimum D. cardinalem de Monte ex scriptura in cjiis manihus

quoniam C-xsar ipse nunc se prsesentem exhibere non potest, gravissimis(|ue

Pra^terea

blice Yenctiis

impedimentis implicitus mihi, qui pusua; majestatis viccs gereham, mandavit (juod huc venircm et ejus nomine
iisdeni
,

Generali

sacro

Concilio

assislens

Augustam
Vat. et Ms.

'

aliud sig.

Angel. Masiarell. in Diar. Conc. Ttii. num. 3190. p. 216.

Mi.

mh.

'

31SS.

Angel. Massarell. in Acl. Codc. Trid. Ms. p. 30. et in Ms. sig. num. 3232.

aicli.

Vat.

88
cxistcntc,
lccla
cl

PAULI
rccitatn

III

ANNUS

12.

CHRISTI 1545.

in prrp-cnlia cliain
ct

ciscus a Castelalto orator serenissimi regis Ro-

antcdiclornm priclatornm, proccrnin

nohi-

manornm
gatis

ad Concilium designatus comparuit


et'

linm, vidolicct: " Qua' noI)is liestcrna die, illnstrissime dominc, dc invictissimo imperatoris animo ad religioiicm tncndam atqne amplificandam, et

coram revcrendissimis

illuslrissimis DD. le-

cum

litteris

regiis

sub data Worniatiaj

XXIV Martii, in (|uibus


Concilii

operam omnem suam [iro cclebratione oflerebat, id quod dictus

Concilinm Univcrsale ceiebrandum projjcnso, dominatio vestra copiose ct graviter exposuit, et si pro pcrpetna snae majestatis pielate, universo Cliristiano orbi perspecla et cognita, niliil novi audivimus, gratissima tamen nobis accidernnt. Nam cum a sanctissimo D. N. Paulo,
divina providcnlia

orator fecit ore. Reverendissimi DD. Icgati responderunt Ia?tari plnrimum de religione et

propenso erga Concilium animo regis, cui graagcbant, etc. sperareque se tum bonilate Summi Ponlificis, tuni favore Caisaris et majetias

statis sua' regire aliud

hujus nominis

111,

vero et
in

stiana' reipublicae ex

tandem commodum hoc sacro Concilio


reverendissimi

Chrialla-

indubilato Jcsu
terris vicario,

Cbristi

Uedcmptoris nostri

tum

iri

in
,

quo

ipsi

legati

principis

cum
tatc

ct

Dominici gregis pastore. ac l)eati Apostolorum successore, OEcumenicommunicato Univcrsalc Concilium


,

consilio

cum

majcstafc sua Cffisarea, in bac


sit,

civi-

ea potissinuim ralione, ut dissidia religionis tollaiitnr, ct animcB, quir ex liujusmodi dissidiis assidue periclitantnr, ser-

indiclum

veiitur, et

ad ovile Dominicum,

cum

in ca'tcris

provinciis,
tur, in

tum

in

Germania

in

primis reducan-

speramus majestatem suam cffecturam, ut conventu impcriali Wormatieiisi dc articulis causisve religionem conccrncnlibns minime agatur, sed ad Concilium intcgre remitli debeant, cum causa' ipss in eo convenlu sine humani diviniquc juris ct vetustissim;c in Ecclesia consuctudinis hcsione, ac sine pernicioso in omnc ajvum exemplo, ct absque ipsins Concilii

neiiueant.

pertnrbatione et impedimento pertractari Quam sane rem ad pcrpctuam maje-

gloriam dicere vohimus, adconscienscrcnilatem pertinere maxime arbitramur. Prffiterea vero et assistentiadominationis vcslra'
statis su;p
titB

in Concilio eril nobis gratissima,

cum

|iroplcr

conarentur nihil ex eorum parte desiderari posse etc. . 7. Diploma Pontificium qiio monentiir prs'siiles ut per seipsos, non per prociiratores acl ConAd cxcitandos vero pra'sules, lium accedant.. ut Tridentum pro cclebrando Concilio confluerent, Pontifcx xvii Aprilis in cardinalium senatu Diploma promulgavit ', quo ipsos monuit, proposifisque [jccnis canonicis jussit in Tridcntino Concilio pr;pscntes, ac non procnratorum opcra intercsse, quod Angelus Massarelhis in .Vctis Concilii conflrmat. Pra?ci[)ua ejus Diplomatis pars concepta est hisce vcrbis Ad futuram rci memoriam, elc. Attendentes gravitafem ncgotiorum, qua> in Concilio tracfanda erunt, pra'latorum ct aliorum vocem habentium hujusmodi judicium, consilium ct pra^scntiam exigcre; et proplcrea ne sub prictcxtu alicujus forsaii minime lcgitimi im[)cdimcnfi, aut spci eorum admissionis per |)rocuratorem, ipsi ab accedendo ad dictum Concilium relrahantur absque aliqua et iit corru[)lcla singulorum |)r;rlatorum ct aliorum,

cjus nobilitatcm ac virtutem, tum ob favorcm, quem a principe tam Catholico ac tam potenti

cujus vices gcrit, et nos ipsi speramus, ct ipsa nobis |iollicila est. Itaqnc mandaliim majcstalis sutc Ca'sarea' dominationi vestra' missuin, ct coram nobis exhibitum ct Icctum, quantum dc jure possuinus ct dcbemus, gralo, ct bcncvolo,
et

vocem habcntium judicia et conluijusmodi in eodem Concilio liberc ex(|iiiri et habcri possint, providere volcnlcs, liabila dcsu|)cr ciim venerabilibus fratribus noslris
ut |)r;cfertur,
silia

S. R. E. c;irdinalibus

promiito aniino adinitlinuis . Et mox De cpiscopis Hisiianiarnm cl ca'lcroriim regnorum ct iialionum ((luos a saiictissimo D. N. per litleras ctnuntios monitos magno cuin dcsiderio
:

matura dclibcralione, dc asseusu eosdem [)atriarclias, arcliic|)isco|)os et episcopos ac abbatcs, cl alios quibus in Conciliis gcneralibus rcsidendi et in
eoriim consilio
et

eis sentcnlias diccndi, est |)otcstas,


iii

iit

pr^vfortur, [)crmissa
ct

dc iiovo

moncmus

Domiiio rc(|uirimiis, eis(|uc


ct ;iliis |)(i'nis
;i

iioii

hortamur, ac sdhiiii sub


vciuni ctiain

expcclamus')
paruit, niliil

quoniam

adliiic niilliis

corum com-

|)crjiirii

|tr;c(lictis,

nnnc liabcmiis (|uod (llcamiis, nisi nos pcrlubcnti animo intellcxissc majcslalcm suain cos, qui sub cjus ditione sunt, perlittcras et nuntios cxcitassc, quo lit iit illos propcdiem
vcnluros spcrcmiis >.. rransmisit ctinm Tridcnliini Ecrdiiiaiidiis r. UoiiMiioriim rcx oratorcm suiim, propcnsissimiim crga rcligioncm rcgiiim aiiimum exposiiil,
lil,

siib siispcnsionis

rcgiminc

ct admiiiistralioiic

Ecclcsiariim,
tjitiim,

(|iiibiis [ir;csiiiit. cl ;iliariim digiii-

ca^tcrorumqiic bciiclicioriim Ecdcsiasticoriim, (iiiorum rationc cis locus iii Concilio cl


|)olcslas
|)cr

senlcnlias

iii

co (liccndi
[)cr

|)criiiilliliir.

cos oblciitoiiim; nijciion


l'A-clcsi;r

iiiliMdicti

iiigrcs-

sus

scnlcnliis

bus ciim

cllcclii [laiiiciinl.

eos nisi pricscnlico i[)so incurri-ndis,

pro cclcbraiido Concilio deliiut K lci i Angcliis Massarclhis iii Diario


o|i('rainqu(!
:

'

Act. Cimc. Md. card.


-iSi-l.

S|jailffi
'

Mci ciu

ii

vii

Aprilis, ilhistrissiiiius

l>.

Iimii-

Val. sig.

p. il.

sig. uuiii.
iliid.

133. p.

\'i:>.

.Ms.

arcli,

i;.xl.

p.

M.

PAULI
(iistricto

III

ANNUS
(jnalcnns

12.

CIIRISTI 1545.

89

pra^cipicndo
factis

iiiniuimnns
jjcr

rum

mandatis procnralionnm
pricfertur,
,

eos liactcnns, ut

vcl

in ct

posterum faciendis,

qna;

omnino revocarc,

eorum revocationcm

vicissitudines conversioncsquc, (|uas ordiniim imperii comitia parere jiossint, ac majori lucc a vcsfra bcatitudine in rc gravissima colliisfrari fiagilamus posfrcmis cardinalis Far:

procnraloribus per eos constitutis, ant in C,oncilio

luijusmodi intimarc sub cisdcm pa-nis et sententiis tencantnr, niinime altenlis i|)simet personaliter per scipsos, ct non per procuralojusto dctinean

sumus, dato casu, quo in comitiis (;ermanicisdercligioneagcndum forct,


nesii
littcris

jussi

Goncilium, non cxpectato majori pr;csulum numcro, aperirc, sin vero co pcriculo non nrgere-

rem aut procnratorcs, nisi forle tur impedimento . Et mox


:

(jnanto

cilins

potnerint, ad

eamdcm

civitatem Tridcntinam

mur, pra^stolari episcopos, ut honesto numero Tridentum conflucrcnt cx habita CiPsarco nominc oratione ad ordincs iinpcrii perpendimus
:

accedere,

et

prosecutioni celcbrationis Concilii


et interesse velint, etc.

liujusmodi adesse

Dalnm

Ronnc
nostri
8.

etc.

mdxiv,

XV

i<al.

Maii,

Pontificatus
ut

anno xi . Hoc decrctum

tcrtiiim casum posse contingcre cum h;cc concepta verba dixcrit Attamen quoniam negotium reformationis niatiiram delibera" tionem efflagitat, Tnrcaj vcro negotium ultra
,
:

cdidit Paulus,

Conci-

differri

lium pro reslitucnda sanctiorc morum disciplina atque hwreseos vicinas Germanifc provincias, instar inccndii latius depascentis, imjjC-

timat,

non potest, consultius fore Caesar exisquandoquidem ita factum sit Conci-

tus

comprimeret

at CiTsar cjus(iue administri

politica secuti consilia

OEcumenicam Synodum

variis artibus retardare affectabant; atquc ideo

Neapolitanus prorexepiscopis regni Neapolitani dederat imperia, ne adeundffi Synodi causa e suis dioecesibus discedercnt, sed procuratorium munus per litteras qualuor delectis episcopis demandarent. At episcopi Pontificalis officii mcmores iniqua respuerunt imi)eria, et constanter contenderunt velle se

reformafionis in prsesentia suspendatur, interim habcbitur, quod Conci lium progrediatur qnidque ex eo si spes nuUa rcfulserit antc hujus dietre finem, alia " indicetur, in qua hujiis reformationis et reli gionis consultatio omnino hahebitur . Grave propterea incidit dubium, ne ob imminentis discriminis gravitatem comitia brevi expediantur ut necessarius contra Turcam bellicus apparatus instruatur, ac quantocius decretum
liiim, et disputafio
, ,

Concilio vetere

more

interesse, ac religione ad id adstringi; hoc acccpto nec vclle alicna^ subjici voluntati responso, prorexedictumproposuit, quo regem Carolum ita imperare promnlgavit. Quare Pontifcx Constitutionem mox allatam edidit^ eam;

quo ex Cffisarea sponsione indicantur comitia, in quibus de rcligione agatur, atque ita omnis invidia in nos transferatur pervulfcratur, in
:

gatum cnim
illnd

iri,

patcfacta in comitiis Ca^sarea

promoveretur Concilium, inchoatum non fuisse, atque ita vulnus nullam medehi} spem admissurum maxime
,

sententia, ut ardentius

que

legatis

ante

promulgationem transmisit.
asperior visa esset,
itcrnis
ita

Verum quia paulo


temperavit, ut
iis

eam

(juod pro Germaniffi sanandis vulneribus Concilium celcbrari debeat, totiesque legati Apostolici

non constricti forcnt, <|ui Icgitimo impedimento distincrcntur, vcl a negligcntiiv culpa immunes essent. Impresso
deinde Ivpis eo Diiilomalc Ponlificius intcrnuntius, qui Neapoli agcbat, illud mctropolitanis transmisit. Prorex vcro multisvcrborum officiis acta sua cxcusavit apud Pcntificem, atque de
procuratoriis litteris scrmo suppressus est.
9.

sine ullo fructu accesscrint, in (|uascnicn-

tia

magis confirmamur, quod

D. Mignancllus

intcruuntius pluries suis litteris significarit, coacto apertoque Concilio, Lulheranos non accessuros, sed eo casu mutaturos sententiam, atque cxpetituros a Cspsarc, ut si velit ab iis
socialia contra

publictc fidci syngrapha,

Turcam jungi arma, spondcat nuUos eos damno vel


ifi,

Lefjatorum ancipitcs ciir^ de apericndo

Conciliu.

molestia religionis causa affectum

quam

Proxima
a

dic

xvm
,

Aprilis

legati

syngrapham C;csar sine majesfatis


lionoris tuendi

Cicsare.T in-

Tridenlini
serio

significarunt
agi

Pontifici,

videri

non

juria conccdcre nequeat, atque adco

atque in ancipites curas se distractos fuisse, an Goncilium aperirent, pra?scntesque casus et varias formidinum causas exposuerunt Beatissime pater post pedum oscula
Ca^sare
' :

rem

fanquam cupidissimum ad memoratum dccretum, dum hic in ofio degimus, inclinaturum.Vestramitaquesanctitatemhorumomnium

beatorum.
Accepimus reverendissimum cardinalem Farnesium Roma adCocsaream majestatem pro-

ccrtiorem reddimus, ut consueto prudentiic molimine imperet, quae a nobis agenda sint, qua in re si forte nostram exquirat sentenliam, liodic post collatos invicem prolixos scrmones constituimus, ut sacrum de Spiritu sancto soleinni

fcctum, atque ideo ad vcstram sanctitatcm no-

Hactenus heesimus ancipiti, quo tempore aperiremus ob varias


'

stras litteras direximus.

in
re-

antequam Cirsar ad comitia continuo indicatiir i^rima scssin intra paucos dies celebranda pro discutiendis erroribus disciplinaque rcstitucnda, ante(|uaui
ritu

pcragatur
ct

pcrvcniat,

-Ms.

FiaDC. (Ati. Barberini sig. 2677. p. lOS.

in comitiis
.\iv.

decretum, quod rccessum vocaut,


12

Ajsn.

Toinjs

.\.XXll!.

Rayn.

90
|)romiilgelur.

PAULI

III

ANNUS
,

12.

CHRISTI 1545.
:

aut Ai)crlum vcro Concilium progressum habiturum, ac tum dcbilas lauiies Deo i^ersolvendas, aut si ob irru|)lioncm Turcicam asperiora fuerint tempora, aut alias restra sanctitas de eo postuletur, illud in meliora et commodiora tempora differre, nou videmus in sanctitatem vestram ex incLoato et
lcliceiii

conscicntia certissiine noranl

atquc

ita

C;csar
bello

Luliierano simul et Turcico

iinplicitus

succumberct sub hostium ferocissimorum tyrannide; ideoque omni ratione nuilcendos Liilheranorum principum animos retardato Concilio;

atque injecla

illis

fiducia ac spe tilillabat

religionis dissidia, et Ecclesiasticie disciplinae

aperto Concilio
et glorice

quidquam aliud quam lionoris compendium redundaturum, quamaut


ulterius
,

cumque vero delibcralionem sumpserit,


progrediendi
,

causas in comitiis imperialibus compositum iri. At Ponlificii urgebantur a Paulo III, ut tertia -Maii die sanctissima? Cruci sacro, Concilium
inchoaretur, quod testatur.\ngeki5 Massarellus,
addit eodem fempore cardinalem Farnesium legatum xxv.Vprilis Tridentum ingressum, cum ad Caesarem se conferret, ac tunc scissos esse in varias sententias legatos cardinales, an inqiii

aut suspendendi vel transferendi vel claudendi Concilii summis precibus contendimus, ut ea quantocius nobis
signiljcet, quo ipsius mandata conficere possimus. Humillima oscula beatitudinis vestrse peut dibus libamus ac Deum comprecamur ipsam salvam, incolumem ac feiicem in longiora tempora servet. DatumTridenti xviii .\pri,
,

dicta die a Pontifice

inchoandum
,

esset Conci-

lium

an expectandum

ut prius

cardinalis

lis

iUDXLV.

Sanclitali vestra? addictissimKcreatura'

Farnesius salulato Ctcsare rem cum illo contulissct. Vicit demum ea sententia, ut prius consuleretur Casar; cum cardinalis Tridentinus et

Signiflcarunt aliis lilteris


tis legati

codem

die exara-

Pontiflci, Ca^sarem, ut ex

gravibus
cele-

Mendosius, Csesarei in Concilio oratores, certum ac prfffixum diem a Csesare pro inchoando
Concilio non acce[)issent ita enim inter Pontificem Ca^saremciue alendam concordiam videri;
:

indiciis apparet,

parum

curare, ut

modo

brelur Concilium, ac Didacum .Mendozam illius oratorem, ab ea qua comparuit die, posthac nec ne verbum quidem fecisse de agendis
,

tum quia impciator


quod edictum

comiliis indictis prajsens


ali-

fulurus non esset, nec iisdimissis exitiale

f|utEsisse

cur in otio ageremus, contentum tantuinmodo diligenli.-E suEe conscientia, ac purculpa Cajsaris ostenlalione, quod in ipsa comparitione magnifica oratione prsestitit, nec Ca;sar tuendi honoris sui avidissimus, ac laudis in omnibus gestis appetentissimus
gati al) onini

meluendum
,

esset

postquam

Farnesius legatus accessisset ad Cfcsarem; tum qui imperalorio nomine quia Granvellanus conventui prasidebat, capita omnia ad rcligionem spectantia ad Concilium ab eo dirinienda
retulisset;

tum

qiiia

jam ex omnium animis

vult, ut exeat Tridento, ut alias

ne dici ulterius

possit

Vocavit, et

mus,

et

referre,

non erat qui audiret, veniCensemus vero, non parvi ut prius aperiatur Concilium antcquam

eversa esset ea falsa opinio, legatum pro Concilio disturbando a Ponlificc missum, sed potius

non

erat vir.

reverendissimus cardinalis Farnesius in conspectum (^Ksaris veniat ne malcdica; linguai vestram sanctitatem ea calumniaai^petant, iegaConcilium missum iuin ad disturbandum
,

pro eo ex Ccesaris consensu proinovendo; tum quia prorogata dilatiobrevissimo temporis flexu esset dofinita quibus acccptis Pontifex dilationi
;

facta; assensit.
l^.

Exceptus est

perhumaniter a Ca-sare

fuisse, elc. Tridenli xviii Ai^ril. .mdxlv.


10.

Profectus in

dinalis Farnesius, lonliliciusne|)OS,

Cermaniam Alexander carhismaxime

Farnesius cardinalis; sed cum arbitrarelur Ca^sarem ingenti gaudio cumulatum iri, audita Ponlificis senlentia de Concilio non amplius
diflerendo,

quod

tot

aniiorum flcxu continenti-

mandatis gravissimis instructus est, ut numniariuin subsidium Cresari pro gerendo susteiilando(|ue contra Turcas bello aflcrrct, eumdem(|uc ad tuendum promovciidunKjuc Concilium acccnderet, curaret(|ue Hagranlissimo studio, ut omnis de rcligione actio ac traclatio ad Concilium referretur. Cicterum de ca legationc varii
varia oi)inali sunt. Bclcarius vcro scnsil, fiiisse missum, ut Ca^sarcm ad socialc bcHiini in Pro
tcstantes ad eos
rel,

bus votis
dit;

expefiissct, spe sua et opinione cxci-

tcmporum calamitatcm
ret
:

ciim Ca^sar potius illud ob iniquiorum refardaiidiim conlcndc-

prcmi cnim gravi mefu, nc Profestanfium


damnafiiin
iri

facfio, (]ua' se a Concilio

pra-vi-

dcbaf,
rcl

arma dcspcrafioiie ctlcrafa consnrgcad opprimcndos Cafholicos. afquc cfiaiii in


iii
:

olTicium rcdigendos incilaiii cogerelque decrcta Concilii amplccti.

11. AppcltMile Coiicilii aperiendi dic aiiceps curaruin testus Ponlilicios Cicsareosquc dislranain Cicsar vcrebatur, ne iiiclioato Coiicixit lio, a (|U0 perlinacissime ablKirnbant l.iiliu!:

quarc videri magis conllando a^rario opiMaiii darcl, validiora subsidia pro connrmaiidis Calholicis compararcl, ac Prolesfanfcs dilafo Coiicilio crcdiliiros sc armis non comprimcndos. \i\ \\;vc rcspondit lcgatus, PauIiim, ciim de rcligione tucnda acfiiiii fiicrat, iiun(|iiam aiixilia dciicgasse, nec iis submiffcnpriidcnlia'

Ifaliam licUum fransfcrrcf

consoniim, uf

Pontifcx

laiii,

caporcnl arma in Cirsarciii,


in

si

Conciliiiin

dis dclufuruiii, (juaiKiuam cjus opcs fcniiiorcs

tuurctur,

quo

su oinniiio

daumulus urcnte

esscnt (|uum Cxsur xstimaret. CiLlerum nulla

PAULr ni ANNUS
raliono i^osso ampliiis
in tot
(iifTorri

12,

ciiRiSTi 1545.
(jiiid in

91

Conciliiini, ciim

comiliis rcligioni noxiiim pro conciliaii-

onlinnm Ccrmania' convontitnis promisossof a


l'oiiti(ico,

dis Ca^sari Luthoranis constituoretur.


I

sum

maximamqno

infamiic

i.

Alliilsit

ca lux foliciter, etenim


cardiiiali Karnesio

Cssar

lal)om

contractnnis cssct, si Cliristiano orl)i illusisse dicerotur, ac Tridonlinos logatos urgere, ut dies certa ('.oncilio inclioando docerne-

nicntein
trabi
a

suam
se

aperuit, con-

excrcitiim, ut

Protostantcs cogeret
si illos

ad

morcm

Concilio gcrendum,

liiimanio-

relur. Perstabant dofixi in suasententia Ca'sarei

ribus

administri, tompiis colebrandi Concilii opportn-

num non
aporire
,

csse, posse (]uidoin Pontificem illud

non jiossct, ut ojiis legibus so subjicerent felici hoc nuntio allato, tum Pontifex, tum legali Tridenti maxiino gaudio
officiis fiectoro
:

sed imperatorom non assensiirum eadem(]ne Ferdinandiis rox Iiomanorum pra;sente cardinalo Augustano exposuit cardinali

delibuti, judicariint differondam adliuc prudenter (^oncilii

congrogandi colobrationem
iiriiicipes

necodito

non Catholici
se

sincera Pontificis mente

Farnesio legato,
lcfratis

(]ui

omnia tum

Pontifici, tuin

cognita recroati S|)ironsi decreto


op])osuere
:

jam ante
;

Tridentinis
:

significavit,

de quibiis

litec

Iradit

MassaroUus

MDXLV,

vigesima (juinta

reverendissimi et illustrissimi DD. legati receperunt litteras a reverendissimo et illustrissimo cardinale Farnesio Wormatiffi vigesima
Maii,

Lutbcrani vero non niovere arma Scum non inchoaretur Concilium eaque occasione sequestra pax misso oratore Gerardo Wltuvicho inter eas temporis moras cum Turca conciliata est cum ardente bello Turcico, nec
;

secunda

liujiis

datas,

in

quibus

significavit,

qualiter vigosima octava pra'sentis mensis locutus fuerat


lii,

cnm

imj)eratore de ajieritione Conci-

quo habuisset responsum, quod cum res esset ita gravis, ut erat, non j^osset tani cito certam resiionsionem dare. Videbatur autem sua* majestati, quod pro nunc suspendondum
a

Concilium celebrari, nec Lutheranus furor compesci potuisset. Ex his refellas Petrum Soaviumdum fingit cardinalem Farnesium missum ad Cffisarem, ut illum a petendo Concilio abduceret.
13. Plures ep/scopi Tridentum adveninnt. Pervenere proximo tempore Tridentum plures e])iscopi, atque insignes theologi, ac inter alios Theodoricus Raius juris utriusque doctor, ab Alberto Moguntino archiepiscopo cardinale procurator missus, qui cum accepisset promulgatum a Pontifice edictum, ne episcopi procurato-

esset a celebratione Concilii,

rationibns,

lum multis aliis lum maxime, quia Lutberani manolle ad Concilium venire,

xime

profitentur, se

operam dabit in Dieta Wormatiensi (quffi nunc celebratur) ut eorum animos flectat et ad Concilium amplectendum inducat . Qua'. omnia, ut idem Massarellus dicit, legati cum Trigesima prima patribus communicarunt
interim
:

res mitterent, exarsit in iras

sed monitus est,


obstringi,

eo decreto
re factnm

Moguntinum non

cum

justa causa distineretur,


iri

Pontiflcemque de ea

Maii vocati sunt in congregatione patres, nimi-

rum

arcbiej^iscopi

quinque,

et episcopi

qua-

sere, et ex
delecti,

tuordecim, quibus ba!c exposita alegatis fuere.


13.

certiorem. Ex Italia plures accesregno JVeapolitano quatnor illi ante non tamen procuratorias aliorum epilitteras attulerunt.

Kespondere

legati Tridentini

cardinali

scoporum
pos
et
niisit.

Rex

Gallia; episco-

Farnesio allatas rationes penitus inanes, qua de Lutheranorum adversa sententia, vel de belli

ab

iis

inferondi

terrore

adducebanlur;

illos

enim hactenus cogendo Concilio semper restitisse, atque in hoc rerum statu illum monuere,
ut in

conspicuos corda sint in nianu Dei, ita divina providentia imperatoris et Ferdinandi regis animos inflexit, ut qui antea obsliterant
scientia;

theologos

laude

Cumque regum

inchoando Concilio, jam


cius aperiretur
;

institerint, ut

quanto-

Worinatiensi

conventu

promulgandum

cumque vehementius urgerent

curaret, non ex Pontificis vitio ac culpa Concilium non inchoari, sed illud ab imjieratore impediri, qui nuUam possit excusationem praitexere, si aliquod decretum religioni cxitiale ferre velit. Addidere etiam, ut Pontificiam san-

Ferdinandi oratores, utmandata de ea re coram Patribus promulgarentur, respondere legati

expectandum,

ut

Mendozius orator Ca^sareus

Venetiis Tridentum rediret, ut

summo omnium

consensu res perficeretur, illique a cardinale


Tridentino persuasi acquievere.
16. Eecjis Lusitanice
torise
litterse.

clitatem bortarctur,

ut

prius

Pontificatu

se

abdicaret, qiiam toleraret Cffisaream, vel aliam

laicam potestatem de religionis causis pronuntianda^ sententicC sibi arrogarc auctoritatem,


illa prffitexta

ad

Pontificem

cjratiila-

Rex autem
Pontificem

Lusitanite,

cum

conceptam contra
fuisset,

indignationem

causa,

quod

jjotestas Ecclesiastica

inani de causa deposuissot,

Concilium non celebraret, suoque muneri defuisset.

Scripsere iidem legati Tridentini Pontifici,

certiorque factus Pontificem non solum Conciliiim indixisse, sed etinm legatos misisse Tridentum, Iretissimis officiis refertam Epistolam illi scri])sit
-

vehemonter se undique angustiis premi, expectandum rediluni ex aula Ca'sarea cardinalis Farnesii,se in tantareruin caligine, qua lux non afifulgeret. Angebantur enim gravi metu, ne

>

Surius in

Comm.

Ext. in arcli. Vat. Conc. to. viii. sign.

num. 3195. p.

32. Ms. areli. Vat. sig. nuni. 3232. p.92. Ms. Franc.

card. Barb. sig. 3232. p. 92.

92

PAULI

III

ANNUS

12.

fuit

CHRISTI 15A5.
convulsa
et

domino Paulo

Sanctissimo \n Cliristo patri et beatissimo papee, et III divina providentia

factionibus esset

jactala

nostra

respublica Christiana,

tamen

religionis in te

devotus etobedientissimiis sanctitatis suae filius Joannes III, Dei gratia Portugallia^ ct Algarbio-

rum

rex citra et ultra

mare

in Africa,

(;uinefc, navigatiohis, expeditionis et


cii .J^thiopia',

dominus commer-

Arabiie, Persidis et India', humil-

ad conciliandum animorum charitatem sacrosancto Concilio locum femi)US(|ue a sanctitate tua praescribi, si ulla promovenda Chrislian;e pietatis ratio haberetur, si quem augeret dolor, quein de totanimarum provinciarum([ue

limum sanctorum pedum osculum mittit. Etsi nemini unquam dubium aut obscubeatissime pater, nullum tui sanctissimi Pontificatns tempus a consiliis tuendse Cbristianae religionis, constituendrcque inter nulla tamen principes amicili abborruisse
runi
fuit,
;

jacturis

omnes capere
esset,

oportebat, transacta jamsanctitas tuatanto Conci-

diidum res
lii

cum

celebrandi studio esset infiammata, ut multis abhinc annis nos ad id hortari et incitare
ritc

nunquam
se tulit,

sanctitas tua in

conceptam de sanctitate tua opinionem Ecqueac OEcumenici Concilii indictio confirmavit quod bene fcliciter cessurum universo populo Christiano facile sibi persuaserit, qui divini nominis primum, cui ejus auctoritas innititur, majestatem, deinde sanctitatis sua' in eo denuntiando constantiam perspexerit quique postremo ad eas artes animo se et cogitatione converterit, quibus sanissimus humani
res
: :

quam animi propensionem medio bellorum tumultu i)r;c nunc [)ace tandem ali([uando facta, et
destiterit,

armis in angustiorcm reipublica; partem con-

animum induco, nullam difficultatis specicm tantam objici posse, qua; vcl eximiiim
tractis, in

sanctitatis

tu;B

ardorem

vcl

conatum

reslin-

guere possit, cui nos non solum morem gerere decet, sed etiam gratias Deo, quantas maximas cujus mens nostra conci[)ere potest, agere nutu cllectum est, ut in edicendo Concilio nun:

generis hostis
rioribus annis

omnes

aditus, qui ad sacrosancti

Concilii celebritatem patere videbantur, supe-

obstruxit

studiose id oppugnasset,

nisi

nec enim ille tam jacentcm affli-

ctamque

Christianam rempublicam cxcitari posse ea via pr;rvidissef, aut sanctitas tua animi contentioncm in agendo totius populi Christiani
nisi

qiuim sanctitatis lux industria languesceret. Nec vero diffido quin qui animo vigorem dedit, incoliimem eliam sanctitatis tu;i' valetudinem tucatur, et quod sapienter exorsa est, cum summa etiam divini et tui nominis gloria facile porro adfortiter ad extremum perducat
:

ducor, ut credam

omncs muneris

sui

jiartcs

conventu adliibuisset,
fore, ut

constanter sperasset
restitutis,

moribus pristina? severitati omnibusque idem de ortiiodoxa fide bus, facile non modo hostium vim

sanctitatcm tuam diligenter acturam, tuin qnia ca[)tato totics frustra tcmpori nollet dcessc, tum

sentientire[)ellere,
,

tum

sed etiam priorum tem|iorum calamitate amissa recipere ct vindicare possemus, qua? si ali-

minime dcceatsanctitatcm tuam id inchoaquod ut inchoarct, nullam sibi recusandam molcstiam, nullum non subeunqui;i

rclinqiierc,

quando singula tantum habere momenti


sunt, ut agi de
illis

visa

nisi

frequentissimo po|inli

concursu pro dignilate non posset, quid nos de sanctitate tua cogitare par est, (juam
Christiani
lot et

laborem, nullam honestam conditionem Xequc sane jam multa valeant ad intcrruin[)endum sacri Concilii cursum, ([uum ejus initium impcdire mulla non potuerunt, el si modo sanctitas tua ab co, quod
re|)udian(lam judicavit.
instituit, non decedet, quod Dco Optimo Maximo auctore cspit, eodem egregium conatum juvante |)rosequ(dur: (|ui, ut ([uod maxime obstare

dum

tam graves causic


,

ad

promulgandum
veteri

OEcumenicum impalerunt

pra-sertim

Christiana; reipublicai disciplina ita collapsa, et in lantam pcrturbationem adducta, ut etiamsi

vidcbatur, divinitus submovit,


nii)us sanctitalis
tuffi

ita [iroi^osito

omct

nuUus

vel luurclicorum sediliones, vel

hostium

salubcrrimo exem[)lo,

incursiones |)ertimesceret, ad colligendas tamen antiqujc sinccritatis reliquias convenire omnes oportuerit, et suo (|uemque loco sententiani dicere; nani

cum

labefactati

mores

lutre-

ticorum improbitati et hostium victoriiB aditum patefecerint. ea sane parte diligenterconstitula,


et qui

longc lateque sacri Concilii diffuso splendore, si ([uorum nondum satisest confirmata voluntas ct [ieis|)ecta, cos [)aulatim ad colcndiim Ecclesi;v Catholic;u nomen, ct ad frc(|ucnliorem OEcumenici Concilii celcbritatem adducct.

Uuamobrcm

su[)[ilex

i|)se

Sedis Ai^osto-

fidei

Catholicic

veritale defecerunt,

lica\ filius

s;inctilatcm

tuam oro aUjue obleslor,

requiescenl,
op|)Ugnaiit,

qui Christianam religionem optimi maxinu potentia opprimentur, (luam, ut si facilem habuerimus victoriam, paccni, olium, sumnia dcnique omnia nobis spondcrc possumus ? Ita eo irritato ct
et
lei

(ju;im

modcstissime [lossum. ut ad

omncm

se

difficultatcm confirmet, ne

animum

contrabat

ac

rcmittat

([uod licct sua s[)onle facturam

sanclitatcm tuam cxistimcm, vis lamcii amoris el ol)scrv;iiili;i' mcic, rei eliani magnittido cflicit,
iit

olVenso,

non video quid

in

nostris

copiis

sit

a siiiiclitate luii id [icfcn^ iihjuc

obsecrare non

reli(|uum, in <|uo
si

spem

ubi ncc ab exteris

debeamus, quod natiunibus ullum gravc ct


figcre

diihitem. Cictcrum cuiii legatos meos, el quos


illiiis

Concilii

|tiirtici[)cs

socios^jue dcstinavi,

lifriculosiim IicIIimu immineret, nec inlcstiiiis

iniiKui cclcrilate qiiam vclhMii,

vidcrcm

se ad

PArrj
iter

III

ANNus

12.

CHRISTI 1545.
ipsi pr;eseiites

9?,

comiPoiuTu,
iit

iie iilhi

csse iu

me mora

vide-

retiir,

ad

id,

quod

sanctitas siia tantopere

Milt, efticerem, delegi ex eo


et

numero

viros lionos

eruditos Fr.

Georgium

a S. ,lacol)o, Fr. Iliero-

nymum

ab Oleastro, Fr. (;as|iarem a Regibus sacrarum lilterarum professores, qui ad sancti-

majestatem tiiam alloqueremur; (]uoniam existimamus eamdem serenit;ileni tuam iii Wormatiensi conventii i>ro sua maxiiiia ac regia auctoritate adfuturam, hortamur ct in Doniino requirimus eamdem serenilatem tiiam,
ct

ut
si

causam

religionis solito f;ivore prose(]ueiis,


iii

tatem tuam celerius mea mandata perferrcnt, et quid de sacro Concilio peragendo sentirent, acquibus iit fidem Iiabcas curate responderenl
:

(]uid de ea

ipso conventu

Wormatiensi

jiro-

poni contigerit, velis curare, et efficere, ut

id

liac

de re tota, enixe

peto, beatissime

pater.

Christus Optimus

Maximus diu lueatur incolu-

meni sanclitafem tuam, pater sanctissime, et beatissime Domine, ad sui nominis laudem el jiloriam. Datuni Eborse xx die Junii, anno liuman;e salutis mdxi.v . Accepta sunt gratissimo animo a Pontilice Lusitani regis officia, et quanto animi ardore in illiul opus sanctissimum incumberet, significalum est. De prosecutione Concilii inferius denuo agemus. 17. Proridet Pontifcx jw iit comitiis Wormatifnsibua res religionis pcrtractentur, sed rcModo progressum fcrantur ad Concilium. Dieta- Wormatiensis videamus. Cum igitur Pon-

totum ad Universale Concilium, (]uod Tridenti denuo indictum et jam omnibus expositum est, remittatur, sicut oiniii jure debitum est, id erit consuctudine tua atque officio prccstantissimi regis dignum, et Deo Omnipotenti gratissimum. Dat. Roma" xii Martii mdxi.iv, anno xi .
18.

feinuntius Pontiflcius illum admoneret


sidio in
'

Jussus etiam est Fabius Mignanellus injiroficisci ad Caisarem, ut


;

ut

si

(juid

de religionis dis-

tit'extimeret,neProtestantesdereIigione tractare
vellent,

Ferdinandum Boliemia>
sacris

et

Romanorum
referenda ad

regem
qu;c ad

monitis instruxit,
,

ut ea oninia,

religionem speclarent

Coiu^ilium OKcumenicuni curaret, ad quie pro-

movenda Fabium

.Migiianellum internuntiuni ad
etc.

eum

misit
Rijgi

'

Komanorum,

Cliarissinie.

Cum

venerabili fratre Hiero-

nymo

Verallo arcbiepiscopo Rossanensi, (juo nuntio apud serenitatem tuam utebaniur, ad

majestalem serenissimi C;esaris fratris tui jier nos destinato, nunc apud le nuntio nostro careamus, nos [iro benevolentia, quam singularem ac |taternam erga serenitatem tuam merito gerimus, nuntium apud te continuum, prout semper consuevimus, habere volentes, qui nostra et
.Vpostolic;::'

conventu Wormatiensi proponeretur, id ad Concilium Tridentinum referendum curaret. Monitus eodem tempore est a Pontifice Granvellanus, qui adversa valetudine implicilo Cresare ad conventum Wormatiensem pra-missus fuerat ut qua auctoritate florebat apud C;i'sarem causam religionis in eo conventu tiiendam susciperet, controversiasque fidei ad Concilium Tridenfi indictum referendas curaret. Pr;emoniti quoque Sancli-Petri ad Vincula cardiiialis -, idemque Mogunlinus arcliiepiscopus, Joannes Ludovicus Trevirensis, Otlio cardinalis Augustanus, ne quid de religione decerni a Wormatiensibus comitiis paterenlur, sed ad Concilium Tridentinum referendum contenderent inter alios vero Moguntinum ct Trevirensem seiiteiTiviros institisse vehementer adversus Protestantes, religionis causam ad indictum Concilium refercndam esse refert Franciscus Belca,

rius

\
19.

Celebrari coeperant Wormatifc comitia principum Germania\ absente C;esare, cum podagra impeditus esset, quare Ferdinandus rex habita oratione coacti conventus causas exposuit [iracifiuas, qua? fuere gravissimffi
:

Sedis negotia jugiter

cum

tua

ma-

prima,

jestate tractet et exequatur,

elegimus venerabilem fratrem Fabium Mignanellum episcopum Lucerinum, pra?Iatum nostrum domesticum, latorem pr;esentium, singulari doctrina, prudentia
aliis

ut |iacatis pristinis dissidiis religio vera in sua


dignitate constitueretur secunda, ut commiini consensu bellum adversus Turcain conjunctis socialibus armis decerneretur ea de causa iinperatorem iiacem composuisse cum Galli;e rege, qui episcopos ad Concilium Tridentinum missurus esset, atque auxiliares copias adversus Turcam s|iopondisset congregari jain Concilium Tridenti, ac se una cum imperatore oratores ad illud decrevisse, atque adeo causa religionis
:

pra>ditum, cujus opera in legationibus etiam apud serenilatem tuam,


et

integritate

ct

cum

multis arduis rebus usi sumus; eum itaque Dei nomine ad serenitatem tuarn nuntium
et

hujus Sanct;e Sedis destinantes, serenitatem tuam hortamur et requirimus in Domino, ut pro sua erga nos et dictam sedem
reverentia,

nostrum

Concilio Trideutino permissa, de bello Turcico

eumdem Fabium episcopum nunhumanitate


et

tiiim solita, <]ua cwteros nuntios

pro ferocissimis hostibus a Germanorum cervicibus [iropulsandis in eodein Wormaliensi con-

benignitate excipere, fidemque ejus verbis tam nunc, quam quoties te nostro nomine alloquetur,

ventu agendum esse. Assensere Catholici principes propositis re-

haud minorem pr;pbere


III.

velis,

quam

si

nos
'

Ibid. p. 280. Paul.

'

l^inl.

lih.

liri'v.

an. xi. p. ^GS.

Ib. p.

256.

Ib. p.

257.

III. lib.

brev. an. Ii. p. 296.

^ Ib. p. 2.^8.

'

Lib.

xxiv. num.

9.

94
:

PAULI

III

ANNUS

12.

CHRISTI 1545.
illi

bus in rcgia oratione at Protestantes in haeresi impia confirmati dissenscre; moliebantur enim in conventu maxima ex parte ex laicis vcl h.Trcticis coacto (|iio(l(lam rcligionis monstrum conflare,

brari dcbcf, atque adco

non consensuros,

iit

conlrario
giistanir,

animarum
sunt

salufi ac

confessioni Au-

adhffrenfi rei
illiid

|)olitica',

cum

illi

qiii

celcbraturi

cum jam

anlc
rci

omnia comitia, qua; de


Catiiolic;r

reli-

gione egerant,
attulissent.

maxima damna

regi

obtulit suppliccm libcUum Mignancllus Pontificis internuntius Wormatiic vigesima sexta Aprii. mdxlv A multis jam consignatum, quo exposuit annis in omnibus ordiniim impcrii cnetibus Lutheranas res augeri ac confirmari, eos enim, quaj ipsis conceduntur avidissimc arripcrc acerbeque exigere, et ea qua> vi rationis spondeaiit, per summam perfidiam non servare, rcmque Calholicam profligarc, at(|uc bactcnus prffilcxit

Qiiare

Romanorum

'

Concilium, sacramento sint obstricti Pontifici, at(|ue proclivcs ad tuendam ejus doctrinam. Conslitutiones propterea et dccreta posse condere conformia juri papisfico, at non purissimo verbo Dei, contra sponsionem dccreti Spirensis, atque adeo rogari a se regiam majestafcm Ca>sareosque administros, ut si quid contrarium decerncrefur in papisfico Concilio Tridentino, non dissolverefur pax in reccssu Spirensi, sed potius pcrduraret usque ad Christianam compositioiiem in nalionali congrcgatione, seu dieta imperiali a Germanica natione fienda vi ct tenore antcdicti Spirensis recessus.
Quod ad articulum de justitia et pace, quia cdicta Wormaficnse ct Augustanum subjiciunt sfalus confessionis Augustana? pcenis contentis in privilegio pacis publicae, ac secun-

solitas causas tolcratcB

eorum

insolentitc, belli

discordiam principum, ac Concilii OEcumenici inancni expcctationem, jain vero principcs mutua pace conciliatos, Concilium indictum congregari, nullum imminere Turcicum terrorcm, atquc adeo rogavit, ne regia majesfas fidci ct libcrtatis syngrapiiam concedeTurcici

terrorem

dum

pefendi

legcs declarantur ha>retici, adeoque bello propferea in recessu Spirensi cxtorse;

rct Lutberanis, qui

eam

eblandiri nitcrcntur, ut

rant, ut pax

iis

concederetur

polliciti

enim
ex-

procacitcr illudercnt Concilio, nec aliam formu-

erant contra

Turcam arma

subsidiaria ea tani^psis

lam vcrborum conceptam fraderct, quam cain, quBe Concilii syngrapba concepta forct, consfare enim de Protestantium animo, in id(|ue ipsos inniti, ut si decretis Concilii non paruerinf, ad ea amplectenda obsequiumque Cssaris armis cogi non possinf, dcmumque [ireces addidif, ut
Pontificis

tum

lege ne causa religionis molestia


.

hiberefur

Addidcrc se id agere adacfos necessitate pro bono publico Gcrmanica^ nationis, ac vera, anfiqua et orthodoxa religione assercnda. 21. Agit etiam dc his comiliis Wormatiensi-.

Conciliique

aucforitatem

asscrerel.

hus

Jo.

Wormatire vigesima sexta Aprilis mdxlv >k Vigesima octava Aprilis Protcstanfes propositioni
Ferdinandi sua responsa obfulcrunt, consertaque erant solitis insulsissimis rationibus ct impiissimis na^niis, ne Concilio obtempcrarent ' "20. Votis Protestantiiim qui rrpudiant Con:

CocLtus ', et hc refert: Hoc anno indictus ac celebratus

est

Wor-

mafia! convcnfus imperialis, qui promissus fu-

lium etcomitia redamant Ceesar annuit.

Responsi dati xxviii .\prilis MDXLva Profestantibus summa, dictata a senatoribus principis Catliolici.

Respondere
,

status

confessionis Augus-

tanrc

in recessu

Spirensi

promissum

fuisse

dicm prinnim Octobris prioris anni. Itaque Csar ad eum diem siios jiissit ibi comparare commissarios. Ca'fcri tardius advcncrunt. Rex Romanorum mensc Decembri Cicsar, infirmitatc corporali pncpeditus longe tardiiis advenit. Ex principibus autcm clccforibus, unus dunfaxat personalitcrcomparuif, illusfrissimuscomcsPalafiiuis Rhcni ct dux Ravaria" Fridcricus ca;tcri miscrunt suos oratorcs. .Minus igilur frcquens
erat in recessu Spirensi, et consfitiitus in
; , ;

Concilium Univcrsale, libcrum, Chrisfianiim, id est, Lutheranum celcbrandum in (icrmania, non vero papisticum ct parfialc, ut Tridenfi-

ac celebris fuit istc conventus, (|uam Spircnsis,


licct

satis

celcbris fueril ex Cirsaris regisquc


Oflio cardinalifia

personali pra'scutia, ubi ct rcvcrcndissimus do-

num.

minus cpiscopus Augiisfcnsis


Licet alia; nationes se submiltanl judicio

dignitate ac amplitiidiiic sublimifatis insignio-

Concilii papistici,

posse,

non tamcn i|)sos vcllc, ncc quod suspectus sit ipsis locus, sus|)ccti
suspecta dccrcta inco condenda. intersiiit illi Concilio jurcjurando ob-

prffisides,

rcm co honore convcntum illum rcddidil protractus autcm est isle convcntus usquc in mcnscm Aiigiisli, cujiis die iv dalus cst publicus
:

Qui

reccssus, in (]uo proplcr paucitafcm priiuipiim


ct

adco ipsornm essc adversarios, ncc pro|)lcrea asscnfiri illi jiossc: non celcbrari sccundiim purum Dci vcrbiim, ncc
stringi
Ponfifici, af(|uc

stafuum i|ui in propriis personis acifiicruiil, majoresef graviorcs causw, de (|iiil)us tracfafiim
fiiit,

iKHi siinl dclinifa^, scd

suspcnsa;, at(|ue in

secundiim
Ecclcsiffi,

morcm

veleris, vcra' ct Aposb)lira>

alium coiivcnliim rcmissa\


tuil

qucm

Ca>sar consti-

secundum (|uem omiie Conciliumcclci:i2.

Ratisbona' cclcbrandum dic feslo Epiplia-

Ms. Franc. cird. Harbcrini p.

Ib.

si|;.

2G78. p.

Jc).

Coclil. in Actis ct script. I.nlli. ncl(,ir.

I.

xxii.

,,

PAULI
ni;v,

III

ANNUS

12.

CHRISTI 1545.
iinpcrii
articiili,

95
illa

sou Triiim-Uegnni, ad (|iiom oninos principcs et slatiis persoiialiler(exccpta caiisa iiifirmitatis) convenirc dcljcanl . Refert Bclcarius ',
misisse ad hos convcntus Wormatieiises Gallo-

ncgotia, pra'scilim vero


(|iii

puncta

et

in pi\Tsenti

dicta debiiissent cxpe-

diri,

pcrfecle consultari, concludi, et decreta

rum regem

suos oratores, atfjue eorum opera

verbis piissimis Proteslautcs principcs coliorlatuin, ut cum ipse suas lites, cum C;i!sare pace confccta, diremisset, suas etiam ipsi de religioiie controvcrsias
cilii

ad cfficacem eflectum perdiici possint. Nos quoquc omnino proposuimus ad ipsam dietam (iivina gratia non adversante, nos conferre, om-

niaque lucccum consilio ordinum impcrii,

cum

componcrcnt, atijue ad ConOEcumcniciTridciitiui sententiam referrent,


pubiica pacc fruerctur.

conservatione pacis, tranquillitatis, concordise et justiti;c in sacro imperio commodc spectare


possunt.

ut Cliristiana rcspublica, cxtinctis


sidiis

omnibus disVcrum Lutbera-

Qiioniam autem favoroso

ct

paterno ducti

alfectu

erga sacrum imperium Gcrmanicai na-

nos ha!C consilia respuisse, atcjue in pervicacia obduruisse confirmat.Surius ^; eosdem disertissiniis

tionis niliil

magis cupimus,
et

et

optamus,

quam

ut dissidium leligionis componatur, et ad Chri-

verbis ijcrnegasse sc parituros Conciiio


:

stianam concordiam
fiiimus

intellcctum redigalur,

OEcumenico
toties

ex quo patuit eos malis arlibus

quidem

et

sumus tanquam imperator

postulassc Concilium OEcumcnicum ad obvclandam eo mendacio impietatem. In lioc (iniiuit) Wormatiensi conventu inter alia, Proteslantium legati palam lestati sunt se Concilium Tridentinum, quod Pontifex indixerat, pro legitimo non agnoscere. Et ea fuit facillima ralio omnia ejus Concilii decreta elevandi et

Cbristianus, el dcfensor nostra; salutiferm fidei, inluitu nostri officii et promissionis favorose
fact,

multum

inclinati

hanc discordiam

reli-

gionis pra^senti hac dieta ad Christianam unioncm duccrc, sed omnibiis statibus imperii satis

superque

est

cognitum,
fuerint in

quam
causa,

graves

et

urgenhcec

tes rationes

quominus

ncgligendi

si

sic liccat subditis

quibuslibet

principum suorum decrcta pro legitimis non


agnoLcere, nimirum brevi pulcherrimum habebimus in republica rerum ordinein et tranquillitatem sed haec ab Ecclesiasticis suis Prole;

stantiuin ordines hauserant.

Verum

lioc illius

amplissimic Synodi auctoritati nihil penitus ponderis detraxit, atque ita videre licuit, quam ex animo tot superioribus comitiis, illi Ecclesiastae suis magistratibus suasissent, ut OEcumenicain Synoduin petcrent
22.
.

compositio nunc temporis commode fieri potuerit. Ut ergo hanc pernecessariam compositionem, Deo gratiam danle, bono aliquo ordine adjuvare et in effcctum ducerc adhuc valeamus, ex sequo et bono visuin nobis fuit, ad promovendum hujusmodi concordiam denuo concedcre Christiaiium colloquium, quod permittimus pacis viris, iisque probis, piis, doclis, bon?c conscienticC, pacificis, habentibus prae oculis pacem et tranquillitatem ita quod nos tanquam
:

cilium

repudiarentprocacissimeConpostulabant privatum colloquium quod Csesar concessit ut constat ex sequenti recessu hujus Wormatiensis

Cum vero
;

OEcumenicum

aut plures ordinabimus pra^sidentes, necnon quatuor collocutores totidemque adjutores Catbolicaj religionis ita ut simililer
caput,
faciant status confessionis Augustanai, eligant-

unum

dietai

que quatuor collocutores, totidemque auditores, et quos habere velint infraxv Septembris nominent, et prscfati

Notum facimus universis, proximis comitiis Spirensibus, propler multas urgentes et graves causas, generalein dietam dic prima Octobris pra^teriti anni
Carolus', etc.

prsesidentes

collocutores et

posteaquam

in

auditores in festo Sancti-Andreai, quiestultimus dies Novembris, Ratisbona; confluant, ne-

gotium
fidei in

ibi

et

discordantia

puncta Chrislianae

hic in nostram ct imperii civitatem

Wormatiam
Et
infra
:

promulgavimus

et

instiluimus

Arduis rationibus moti, istam dietam protraximus, et alio Iranstulimus illam per prffisentes ad festum Trium-Rcgum proxime futurum, in nostram etimperii civilatem Ratisbonam, vulgo

nomine Domini aggrcdiantur, cl insuper, quantum possibile erit, pacifice et Chrisolummodo refepicientes stiane componant
;

Regenspurg

ita

ut electores principcs, et

cffiteri

ordines imperii, intuitu

gravium

et

arduorum
:

negotiorum imperii, ad (iicm pr;escrii)tum in propria persona Ratisbona; comparcant hi vcro qui mala valcludine impcditi comparere nequcunt, nccnon Uhevx. civilatcs impcrii suos legatos et mandafarios cum sunicicnti mandato
sine ulla dilatione provideant, ita ut

communia

'

Bclcir.

1.

XXIV. nuni.

i).

-;

Sur. in

Comm.

hoc an.

.Ms.

Fraac. Barb. sig. 2678. p. 139.

sacra Scriptur;e consentanea, et ad tollcndos abusus servire possunt quin et sine aliquo impcdimento et obstaculo habeluinl respectum ad honorem Dei optinii Maximi, veram Christianam unionem et reformalioncm Ecclesim. Super hoc jam altiget, et debciit nobiscum omnibus ordinibus impcrii iii futura dicta rcferre, et copiosam dare notitiam omnium, qu.T> inter ipsos sunt acta et collocuta, ut nos deinceps cum ca^teris statibus possimus, supcr articulis, quibiis sc colloiiucntes concordarunl, vcl non, amplius nos concordes facere, deliberare et peniliis ponderarc, (|iiod in liujusmodi rebus tractaiiduiii sit, quo oinnia ncgotia [irout necessint
:

qu

96

PAULI

111

ANNUS

12.

egit,

CIIRISTI 1545.

sitas rcqiiirit, ad aniicabilcm, Christianam, et perfectam unionem et compositionem dirigantur, quod adjuvare ex officio debilo favorose et paterne prompti sumus. lU itaque per sacrum

decretoria sentcntia arcliiepiscopo Coloniensi

cum liicrcticam impietalem amplexus Protestanfium pofentia;n pcrtinaciamquc au-

imperium Germanicaj nationis, pax, tranqnillitas et justitia commodius et tutius conserventur, volumus uf publica pax antea erecla et publicata, necnon cfetcra? pacis conditiones, et
decreta imperialia, prout imperii ordines ubique acceplavere, autnosex officionostro hucus-

tum addidit, ut si Concilium aperienduin forcf, certior fieret a Pontificc, ut se Wormatia subduceret, ne importunis Lutheranoruii; precibus et qucrclis divcxarcfur.
xisset,

que ordinavimus, per


et

pr;T>sentes sint

rcnovata

His acccptis rcspondif Pontifex, cxpeditiobreviorc temporis fle.xu comparari possc, nec se submitfcndis auxiliis defuturum verum si Ca?sarea majestati in ;bcllicis rebus cxercifa-

nem

confirmata.

Universis

prceferea

et singuiis

tissimai, et j)rudentia! Iaudespcctafissim;r aliter

tam summi? quam infimis stalibus imperii, cujusque sinl dignifatis ct conditionis, tenore pra?sentium injunginuis, ut hajc in omnibus suis
punctis et articulis firmiter summo cum studio conservent, unusque alium contra suprascripta,

visum csset, cui ut[)ote in Gcrmania agenti, omnia locorum temporumquc pro re gercnda

commoda

explorafiora forent, se illius judicio

nec premat, ncc gravet sub pffna


decretis contenta
.

in

iuijusmodi

Multis interjectis de expe-

ditione inTurcas

comparanda, cogcndoqiie auro

subsidiario addit
< Ha!c omnia supradicta nos tanquani imperator spectantes, promittimus ct polliccmur

firma et rata habituros, nihil contra id inchoaluros aut permissuros, uf aliquid nostro no-

expcdifioncm tofam commcndare, ac promissa auxilia celerrimc atquc alacriter collaturum. Ita Andclofius ob conccpfam a Pnnfificia sancfitate de Ca^^sarea virtufe opinionem, et Pontificis in [)romittendis auxiliis prom[)tam alacritatcm gaudio ingenti dclibutus Roma discessit. Quod ad Concilii rcsaffinef,oslenditPontifcx, se antea C;csareis consiliis, monitisque ac placitis obsecundassc, jam vcro diffcrrc ulterius non posse, ne inchoaretur Concilium, nisi in se
('

mine, quod his contrarium sit, infentctur, in cujus fidcm et testimonium nosfri sigiJIi imperialis appcnsione muniri facimus . 23. Huic dccrefo non modo Catholici ordines, verum etiani Confessioni Augustan;c addicti

gravem culpam
labcfactaret
lio
:

susci|)eref,

famamque

Concilii

de

modo

vcro proccdcndi in Conciiri,

addidit, eain

modcrationem adhibitum

ut

nullum

rcligionis caus;!* nec meditatai cxpedi-

assenserunt.
Perculitillud decrctum Catholicos

tioni impcdimcntum objiccretur. Scripsit vcro mensc Julio cardinalis Farnesius nunfio Yerallo,

magno
menad

vix

unquam
fidci

fieri

posse,

ut in

Concilio

dolore
tis

ac

perturbatione,
partes

cum

arcana;

dogmatum
terit,

pertractatio

differafur,

cum

GspsaresB ignari suspicarenfur Caesarem


deflectere, quia

ha2c pra'ci[)ua congregandi ^Concilii causa exli-

Lutheranas

rcligionis

ut in Di[)lomatc conceptis vcrbis cxpresest,

non retulisset ad (Aincilium, sed in conventu (lcrmanicoad univcrsam Ecclesiam spectantes conlroversias dirimendas promul-

causam

sum

sem[)er

is

mos

servatus

sit

a Conciliis,

gasset,

adeo ut Tridentini
consilii

pra^sules in

cum

utante onmia fidci confroversi;c discutiantur, ncc asusce[)to eo morcdisccdendendumsit, (|ua' dcdifa occasionc insinuare pofcrit tum efiam
:

gravissimas querelas clfunderent, quos legati


Apostolici,
facti,

Ca^sarci

arcani

participes

docuere Cajsarcm hac una spe detinuisse Profcsfanlium principum animos, nc importuno admodum fcmpore civile bcllum conflarcnt,

crcdatur Profesfanlcs in oflicio facilius ca indulgcntia contincri posse, Pontificiam sancfifatcm contrarium sentire et arguere
addidil,
si

quod

ex
res

prffileritis

eorum

gcsfis

non

fanta insolcnsi

tia vel in

(^afholicos vcl in

alios grassafuros,
:

antcquam validus cxercilus pro iis com]irimcndis comparatus cssct; atquc ea de causa Andelofinm fidum admiiiislrum a Ca^sarc ad Pontificcm Iransmissum uf cerfi(ucm faccret,
obsccundarc vehementissimc enim dcposcebant, ne Concilio Tridcntfno sul)jici cogerentur, ne profifend;e ha^rescos libcrfas adimeretur, ne
:

ipsorum commodo non vcrtatur si enim Concilium corum causa coiisucftim agcndi modum conmiufarcf, obsolcsccrcf illiiis fama advcrsarii(|uc inagis consuclo
et

morc
fleri

insolcsccrcnt,
:

nollc sc iniquc l'rotcsfanlium volunfati

Catholicorum virfus cmarccsceret

ca'tcriim

C;psare;c voluntatis,

quoad

potcrit, ratio-

nem habitum
(<

iri.

Ouod vcro

spcctat ad
si

Catholicos idoneis

rapta

Eccicsiaslica

bona eliam
;

post comifia

subsidiis confirmandos,
lur,

a Lulhcranis divcxen-

Ratisboncnsia ab iis rcpetenlur cos vcro tantummodo inani convcnfus expccfationc laclari, iit felicius ad ofliciiim rcdigi posscnl, nec ullum

ccnsctsua sanctitas ul Citsar


ct

hrcrcat in loco
(jiio

in Gcrmania commodiorc vicino Rclgio, in cxorientcs molus com[)csccrc, atque ad

damnum
boruni

religioiii allaliim iri

luin muilis vcr-

ofliciis ac

singularis oi)scrvanlia! siguis

Ponlificiam auclorilalcm
pollicilus est
:

asscrtuni

iri

(ja^sar

de exaucforando ctiam Pontificia

expcdilioncm sc com[)ararc posscl, ac su;r Hali;c([uc viciiiior forcl, dcniquc quicumquc casus sc((ualur, Ponliliccm lucndis Catholicis nuuquam dcfulurum, ct hc Caisari
fiilurain

sanclitali

PArLI
nitidc cl (lc^MiiliM- sigiiilicat
;

III

ANNUS

12.

rilRISTI 1545.

97

(iiiod

\evo

C;L>sare;i

dogmatatoUanturetvetus reIigiorcpullulct,priudic;itoresqueboni per


cerilotes

majestas
iiuliciquc
est,

cttiai^itat,

iit

Ponlifcx

aHjiii

acciiiiat,
iiiiri,

regnum
iis

dis|)crgaiitur;

sa-

colliuiiiium Catliolicos iiitcr clLutlicranos

autem non crecntur,

nisi probatic vita;

iKvcaPontilice

novos ordiiuim convciitus, respoiisuin ;c(]ui boni^iuc consuli, niodo

ac doctrin;e viri, et

sacerdolia Ecclcsiasti-

caqiie beneficia conferantur, ipsi

autcm prslati
et

Ctcsar pro suo tlaiirantissimo religionis studio caveat, ne ordinum decrctum aut coUoquium
fiat,

penes Ecclesias ipsorum jugiter resideant,

unusquisque
siasticus

sive pi\Tlatus, sive alius vir Eccle-

quod

relijfioni

damnum
sibi

afferat, vel l*ontifi;

unum

tantuni beneficium possideat,

cis

Sedisquc
salvis,

Apostolicic

auctoritati

liisque

non

plura.
Si

relnis

quod

conducere censuerit,
est,

quis pr;platus publicis muneribus oc-

agat.

Dc arcliiei)iscopoColoniensi responsum

judiciarium ordinem brcvissiinum ad eum exauctorandum cxcrcitum iri, cum illius luTresis et pcrduellio sint conspicu, ut Cirsarea majesillum auctoritate uti tas I'ontificia adversus possit, iino Ponlificem, quantum sua attinct, nieditari atque paratissimum esse ad severitatem eamdein contra quemvis electorem aut

cupatus penes Ecclesiam residere non posset, vicarium viruin sufficientem et Ecclesiasticum loco suo continue teneat penes Ecclesiam. Ut autem facilius et citius boni viri per regnum dispergantur, dignetur majeslas regia, iis, qui in gymnasio bonis litterisoperamdant, gratiose providere, ita ut studia ipsorum continuare et
perficere possint. Interea utprajlati
prffinisso, officio

omnes modo

principcm ejusdem criminis affinem distringendam, necnou ad sancienda foederis capita et promissa complenda. Quod autem efflagitavil Caesar pr;emoneri antequam aperiatur Concilium, illius votis morein gestum iri, maxiine quod administri Ca;sarei spondeant, dilationem eam quindecim vel sexdeciin dies non excessuram. At de damnato episcopo Coloniensi inferius dicemus .
24. Articitli conclusi in dieta Posoniensi.

ipsorum possint omniexparte satisfacere, videntur omnia bona, etquocumque noinine vocentur 'proventus, et decim, item
abbatia}, aliaque

omnia

beneficia, qua' per lai-

cos possidentur, quajque a majestate sua regia

ad beneplacitum vel ad tempus jain occultum inscripta sunt, vel probata de factoetsine titulo occupantur, de manibus quorumcumque de facto liberanda esse, iis restituenda, ad quos spectant;
si

in

qute

autem beneficia bujusmodi vacaet

rent, majestas regia personis idoneis conferat

Modo ad narrandam dietam Posoniensem


'
:

super bonis autein


jestas sua,

proventibus cpiscopatus

Hungaria feliciter pro religione Catliolica asserenda celebratam sermo convertendus est

Jauriensis, et aliis similiter

jam

inscriptis,

ma-

queinadmodum

gratiose obtulit, di-

Articuli conclusi in dieta Posonii mdxlv.


In

quoad negotium religionis, oinnes status et ordines regni una voce sentiunt, cultum divinum et religionem ad pristipriinis,

nain

normam esse redigendum, et b^rreses undique toUendas, juxta admonitionem regiai ma Id

jestatis.

autem

recte fieri posse existimant,

si

in

omnibus
doctrina

Ecclesiis, prselati, sive sint episcopi,

sive prspositi, sive abbates, viri Ecclesiastici et

gnetur tractatus fleri curare, quibus tractatibus ea bona ac proventus, quo facilius potest, de manibus eorum., penes quos sunt, liberentur. Et quoniam episcopatus fere omnes, qui sub ditione regia; majestatis sunt, in iis disturbis, magna ex parte bonis et proventibus ipsorum spoliati sunt, adeo ut vix quotidiani sumptus episcopis suppetant, nedum arces ipsorum finiUmasconservarepossint, supplicant ordines et status regiK majestatis, ut sua majestas instet et efflciat,
et

pnBditi quainprimum constituantur, qui etipsi doceant verbo et exemplo gregem sibi

apud

sanctiss. D. N. id

quod

commissum,

et vicarios

ministrosque suos sibi

subjectos eoruin officium exercere faciant, mittautque sine inora in omnes partes arcbidiaconos, vicearcbidiaconos, et alios

etiam ordines, et status publico nomine facturi sunt, quo sanctitassuaconfirmationes episcoporum nondum consecratorum gratis concedat,

quorum interest,
ipsi forte suffi-

ad docendam plebein, quibus


cientes

si

non sunt, preedicatores bonos adjun-

gant, ut ubique vetus religio pristinusque Dei cultus restituatur. Parocbos etiam in omnibus
villis

auctoritatemque insuper graUs tribuat aliquibus ex eis consecrandis hic in rcgno sulTraganeis, ut sint qui ordines impartiantur, nam et antea suffraganeorum inopia multis in locis magnus defectus clericorum et sacerdotum in re-

gno

accidit.
Prffiterea,

oppidis tales constituantur, qui veram doctrinain sapiant et eam doceant, sacraque
et

licentia

ministrent juxta ritum sanctcC Ecclesi;c Catbolica^. lidein etiam prajlati pro facultatibus ipso-

cum hactenus mulUs in locisex multorum dominorum ct Nobilium homines idiota; et plerumque mechanici, et alii prffidicatoris offlcio fungl veriti non sint, videtur ordinibus et statibus regni, ut pradicatores,
vicarii,

rum

scliolas erigant, in quibus bonoc littera) et vera religio doceantur, etsicindiesmagisprava

archidiaconi,

vicearchidiaconi, et

alii

qui
'

Ms. Franc. card. liarber.

sig.

2677. p. "8.

supradicto ad reformationem religionis per prajlatos emittentur, diligcnter istos tales


la

modo

ANN.

TOJIUS

mill.

RAYN. XIV.

98
piohibcre, el
;id

PAULI

III

ANXUS

12.

CHRISTI 1545.

pristinam veramque religio:

ipsam
tio

nem

redigerc curent
iilis

qui

si

resiijiscerenollent,

Romam transferretur quare interuuiiVerallo in aula Ccesarea data sunt mandata,


:

tunc de bonis

ejiciantur, vel ex merito pu-

ut

cum

Lutherani apertfe sint professi, se Tri-

niantur. Domini

autem

terrestres

non solum

id

dentum non accessuros, prudenter exquirat a


Caesare, an jequi et boni accipiat, ut ob Tridentinae

non impediaut, sed

ipsos prtudicatores, et alios

ministros verbi Dei per priclatos emissos juvent omnibus modis ad exercendum ofticium ipso-

urbis angustias et incommoda, in ampliorem commodioremque urbem Concilium trans:

rum

si

primam requisitioncm
ter vel per

quis ex eis aliter facere intelligatur, ad regia- majestatis, vel in

feratur
ut,

quinimo

legati

consuluere Pontifici,

ejus absenlia, domini locumtenenlis, personali-

i)rocuratorem comparere tenealur, merito puniatur. Anabaptistas et sacramentarios juxla admonitionem regi;c majeslatis, si qui adhuc in regno supersunt, procul expellendos esse de omnibus locis, ordines et status regni statuet jure convictus ex

conscntiente translalioni Cssare, priinum inchoetur Concilium, ac deinde translatio decernatur ob loci angustias; ne si prinium indiceretur transhitio, dilaberentur Patres in suas
dio-ccses, abjecta
et

omni celebrandi Concilii spe, Christianus orbis se inani expectatione ilUi:

erunt, nec amplius illos

autquempiam illorum

intra regni fmes csse recipiendos.

proventus monasteriorum, ac claustrorum, ac capitulorum desertorum excepto Belausar, et ejus pertinentiis quas majestas regia durante beneplacito suo Francisco Thaltii ad sustentationem ejus concessit, ad alendos doctos parochos et verbi Dei sinceros pra'dicatores, qui populum in veteri orthodoxa, vcra Catholicaque fide ct religione couflrmare, et si quis ab ea desciverit in hoc rcgno, ad eam reducere studcant, necnon ad instaurationcm et erectionem scholarum particarumdemque magistrorum qui cuhirium
Praeterea

bona

et

sum opinaretur si vero Ctcsar transferri Concilium nolit, nec de religione asserenda damnandisquc hajresibusagi, Concilium in servitute redaclum iri plures vero non deesse Concilii transfcrendi causas, magnam annona; caritatem, loci angustiam, cffili asperitatcm hjberno tem:

pore; comitia iinperiaiia proxime celebranda, in quibus contraria Concilio decernentur, Lu-

theranorum obfirmatam pertinaciam


tificia'

consti-

tuend;e sanctioris disciplina> difficultatem, Pon26.

Caisarea-que majestatum absentiam. Significarunt eliam Pontifici patres

Tridentini,

consensurum

forte

Casarem,

ut in-

choetur Concilium, sed intcrcessurum ne religionis capita theologico certamine excutiantur,

docti, probi et honesti sint, intertentionem, et

denique bon;e spei et indolis juvcnum et adolescentum, ut bonis litteris operam dare possint, promotioncm et auxilium applicentur et convertantur, quo tali ratione boni et docti viri
alantur et nutrianlur. Ad hac autem pramissa et ordinc excquenda, proventusque pra:diclos in pr;cmissum usum fidelium convertcnrite

donec Ilispanice, Gallia;, Lusitaniae, Polonia; et aliorum regnorumpr;esuIes ac theologi Tridentum pervenerint, iutermissaque hcEresum damnatione de restituendo tantum morum nitore ac splendore agatur; nec se Ca;sareffi voluntati assensuros, ut ab eocolloquia vel convenlus de
sanctissimis religionis capilibus cuin Lutheranis agantur, et ipsi indiclo congregatoquc Concilio

tanquam canes qui

latrare nesciant, peni-

dos quilibet [jrajlatus sub sua dia^cesi curam gerere teneatur, et ubi opus fuerit majestati regicB de administratione hujusmodi rationem
reddat
.

tus

obmutescant, abjcctaque Concilii causa

fruslra vilam, opes, labores, desertis propriis

Ecclesiis profundant,

animasque prodita divina

25. Supplicant

ordines

et

status

regni

majestati regia^, domiiio eorum clementissimo, ut majestas sua, tum sua, tum sacra; Caisarea;

causa illusoque orbe Christiano male perdant. Si vero imperator velit rcbus suis consulere, dcfinita brevioris temporis circumscriplione, ut adversus Protestautes bellicum apparatum comparct, se a;qui accepturos, ul pro tkincilii in-

majestatis auctoritatc agantapud sanctissiinum

quo sanctitas sua Ceneralc Concilium pro complanandis omnibus diltercntiis vanisquc
D.
?<.

opinionibus de religionc, sinediuturniori iiiora cclcbrare dignetur quod si sanctitas sua id dillerret, majcstas Ca^sarea dignctur modum adhibere, nc ceiebralio Concilii diutius prolra:

choatione lempus extrahatur, nulla vcro ralionc se assensuros, ut stantc indicto coactoque Tridenli Concilio, a Ca^sarc cum Lulhcrauis pertinacissimis, vcl in colloquio, vel in convcntu dc rcligiouis rcbus transigatur.
27.

Dum

lucc agitantur ancipiti acccssit

auimorum
Vega

hatur.

asstu

ob

iniplicitas gravissimas rcruin dilficul-

bum
Tridcntiui

anxic

lcgati

Apostolici
l'onlificium

et

Patres

tales,

commode

ad

Ponlificeni

cxi)cclarent

impcrium

dc apericndo Concilio, conlroverli cicplinn esl, an Conciiium in commodiorem locum transfe-

orator C;i'sareu8 de edicto \V(irm;ilicusi proniulgato excusalioncs allalurus; ali|uc Andalo-

rcndum
|)olius

esset; aversa

enim

imi)cr;itoris voluii-

tas vidcbalur a

cclcbrando Tridcnli Concilio, ac propendebat, ut ia aliaiii urbein, vcl

noiidum Uoma discesscrat, opera cxpeulCouciliumTridcnliuum nisi exaclo mensc Dcccmbri apcrirelur; ncc in co lidci dogniala
tii, (|ui

tiit,

traclarcalur, scd de Ecclcsiaslica discipliua ad

PAUrj
piiriorem
proposuit,

III

ANNUS

12.

CIIRISTI 1545.

99

formam
aii

rfivocanda, moriltiisqiie so-

lutioribus adslringeiuiis ageretur; cui Pontifox


('icsar traiisforri
iiej,'aret,

noslro .loanni Pelro cpiscopo Albanensi ejusdoin siinclii' Romanic EccIesiiT cardinali.
Vencrabilis frater noster, saliitom. Ciim
indicsit,

Conciliiim velulla

lot;cumque orator mandata accepisse,

se

de ea ro
iin-

Universale Concilium per nos Tridenti

1'ontifex

dccreto primuin

tum propediem, Deo


inibi(|uc,

faveute,

apericndum
,

Dandino episcopo Caserlano, sed eo morlio

sicut audire

potuisti

cum

legatis

pedito, iMarquini, qui erata secretisimpcratori,

nostris notabilis

numerus prxdatorum etiam ex


prii,'latis

opcra Ciosarem <iui jamdiu Tridentini Concilii principium ac progressum retardarat, consuluit, an vellet Concilium Tridento transferri. 28. At Cifsar cum veritus esset, ne Ger-

Gallia et nis[iania convenerit, nos ctsi


in

manoriim odia ex ea
sit,

re in se concitaret, assen-

ul Conciliiim Tridenti aperiretur, deditque

imperia Mendozio oratori apud Concilium decreto, ut

mox

Venetiis Tridentum se conferret,

ac propierea 1'aulus Pontifex, qui vcliementiori

animi ardore tlagitabat, ut Conciliiim Tridentinuin celebraretur, decrevit liabito vi Novembris cardinalium senatu, ut Concilium Tridcnti XIII Decembris pra-sentis anni aperiretur, in quam diem tum DominicaTertia Adventus, dicta GAinETE, incideral. Interea Tridentum princi-

Urbe cxistentibus, ut et ipsi illuc convenirent jam monitis, ob immoderatos proximrc /Estatis fervorcs pepercimus, ne tam pcriculoso tempore hoc iter arriperent, tamen caloribus jam rcmissis, remomnino urgere, neinincmque prrelatorum eorumdem ulterius cxcusare decrevimus. Quamobrem volumus, ac tibi injungimus, ut adhibitis tecum cwteris cardinalibus collegis tuis, super negotio ipsius Concilii deputatis,

omnibus

et singulis

archiepiscopis et

episcopis, ac aliis pr;elatis ad Universale Con-

cilium ire debentibus, Romaeexistentibus,etiam quodvisofficium et magistratum Romana> curise exercentibus, nemine omnino excepto, ex parte
nostra significes, ac in virtute sanctiie obedientise

pum

oratores et episcopi accesserant, et quotiVI

die accedebant, ut refert M. S. Vaticani auctor.

et

sub pcenis

alias

geminatis inandes, ut
alios

Augusti MDXLV ', reverendissimus D. archiepiscopus Aquensis, et episcopi Claromontanus, Rliedonensiset Agathensis natione Gaili, qui heri Tridentuin applicuerunt, visitarunt reverendissimos elillustrissimos DD. legatos, quibus nomine regis Christianissimi salu-

infra oclo dies se ad iter prscparasse, ac ex

discessisse, et intra

sexdecim

Urbe Tridentum
id fece-

pro ipsius Concilii celebratione pervenisse debeant, ostendasque eis id


rint,

quod

est, si

eos suo

primum

officio satisfacturos esse,

et

lem

dixeriint, sua' majestatis

operam

et

favorem
Grato
-

obsequium

in Concilii celebratione oflerenles, etc.

et

benevolo animo excepti


stianissimo regi acttT
.

sunt,

gratia^que Chri-

deinde Deo omnipotenti ac nobis gratum prfEstituros, ac dictas pipnas evitaturos esse, ad quarum pcenarum executionem procedetur, si ipsi in hoc essent contumaces
negligentes.

Addunt Acta

de

aliis

vel

Datum
xi
.

Viterbii

ix

Septem-

oratoribus a Ferdinando rege HungariiTe et Bo-

bris MDXLv,

anno

hemife decretis XXIX Augusti illustrissimus D. Franciscns


:

a Castelalto orator serenissimi regis

Romano-

rum comparuit coram


Irissimis DD. legatis
:

reverendissimis etillus-

etiam Pontifex Christianos prinsuarum pra^sules ad Tridentinam Synodum mitterent quo argumento h<c littera? ad .loannem Lusitania! regem
30. Ursit

cipes,

ut provinciarum

quibus exhibuit inanda-

datix^

sunt, ut

Lusitanorum pra;sulum profec'

tum regium,

quo constituebanlur oratores ad Concilium su;. regia> majestatis nomine ipse


in

tionem urgeret

Regi Portugallise.

D. a Castelalto, episcopus Passaviensis, episco-

pus Viennensis, D. Joannes Cochlfpus, et D. Antonius Queta fuerunt excepti grato animo a reverendissimis DD. legatis, etc. 29. Omnex episcopos, etiam in curia degen:

Pontifex jithet Concilio adesse, et regibus reqni prscsules ad Concilium mittant. Paulus eliam dedit imperia omnibus archiepiscopis et episcopis qui Roinaj versabantur, ut licet munera aliqua curiiv exercerent, ad Concilium Tridentinum se conferrent,
tes,

serenitati tuec gratias de hoc promptitudine animi tui ad ipsius Concilii celebrationem, Deumque oramus, ut tibi,undecumquepio, etregem optimum agenti, digna prixmia in hoc et in alio sa^culo concedat. Nos quidem, fili charissime, tum nostra

Agimus
et

studio

scribit ut sui

ipsi voluntate ac desiderio,

quod omnibus spe-

ramus

ut subjecta;

litterae

ostendunt

^
:

Venerabili fratri nostro .loanni Dominico episcopo Ostiensi S. R. E. cardinali Tranensi

nuncupato;
'

et in ejus absentia venerabili fratri

Barber. p. 7.

Ms. arch. Vat. sigu. num. 3232. p. C4. ex eo Ms. Kranc. card. Ext. in Ms. Vat. Paul. 111. lib. brev. an. xi.

manifestum, tum tuiP serenitatis hortatu in ipsius Concilii prosecutionem assidue intendimus et intendemus, quod ut facere melius possimus, tuam serenitatem in Deo Doinino vicissim hortamur studioseque requirimus, ut sicut ejus prrestante pietate dignum est, nosque ipsa ad hanc rem tantopcre hortata est, velit urgere profectionem pra^latorum sui regni, curareque efflcaciter, ut illi sicut jure
esse

pag. 146.

Paul.

III. lib.

brev. an. xi. p. 43.

:,

100
obligaiitiir et

PAULI ni ANNUS 12,


jam
sirpius ad lioc sunt moniti,

CHRISTI 1545.

regis oratores Csar, nec de Mediolanensi prin-

ad

ipsiini Conciliiim

(juamprimum
sit

veniant,

cum

cipatu (civilium bellorum fonte) Gallis restitu-

prfesertim illud propediem


prajter trcs

aperiendum, ac
sanctfc

lcgatos
et

nostros

Romana;

Ecclesia; cardinales, et niultos Italia; prajlatos,

endo cx novo foedcre ilostuiata admisit, sed unum id tantum diserte Gallis oratoribus respondit, se Gallorum regi bcllum nequaquam
illaturum, nisi a Gallo regc provocaretur
:

etiam aliqui Galli

Hispani prailati eo con\e-

ita-

nerint, et rcliqui cxpectcntur, etc.

Datum Romaj
filii

xxivNovemb. mdxlv
31
recjis,
.

Morle

diicia

A itreliancnsis,

Frtmcisci
prai-

pa.r altrujita,

mox

reparata.

Dum

sulum Gallorum major mulliludo expectatur, atque exarctissimo inter Franciscum et Carolum \
I

quc Gallici oratores ad regem suum exeuntc Novembri revcrsi sunt cum hoc rcsponso, quo Gallorum animi non sedati, sed exasperati sunt, caque usi occasione Protestantes Gallorum regemsollicitarunt, utipsis adversus Cajsarem studeret, Gallique a Tridentino Concilio ijuo potentia

fccdere Lutlicrana' ba'seseos excidium, felicissi-

Cccsarea excitanda videbatur

mique speranlur Concilii successus repente illud vinculum, quo juncti erant reges, disruptum est. Carolus enim AureliEe dux ', qui Fer,

esse cocperunt,

auimis aversi adco ut Agalhensis episcopus


,

clandestinam fugam corripucrif, ex qua


legati datis litteris revocare nisi sunt.

eum

dinandi regis Romanorum filiam cum dotali Mediolanensi principatu uxorem ducturus erat, pestilenti fcbre correptus prope castra, qua; adversus Anglos defixa erant, inter Abbevillum ac Montrolium VI idus Scptembris e vita cessit

Reverendo domino tanquam

fratri

nostro

hinc perturbari inter Franciscum I etCarolum V concordia ccepit, ad quam tamen redintegrandam
rex

charissimo doniino episcopo Agathensi. " Rcverende pater et frater noster amantissime. Non parvam concepimus admirationein ex repentino discessu dominationis vestra\ cum heri vesperi venturum se hodie ad nos ministris
nostris, qui
xisset.
sciis

Novembris Claudium Hannebaldum Gallico mari pra^fectum, ac Franciscum Olivarium regii scrinii magistrum ad Cresarem misit,
ls.alend.

eam nostro nomine vocavcrant, Nullam causam habebat, cur nobis

diin-

nihil

jam

qui priore fa-dere ob mortem Aureliani ducis dissoluto, de novo ac flrmiore foederc sanquia etiam Franciscus ciendo pertractarcnt
:

atque insalutatis clain recederet, cum nobis sit magis cordi, quam ut preelati omnes ad Conciliuni venientes, ea qua decet, sccurilate ct libertate gaudeant. Cupiebamus
alloqui

dominationem vestram amice

et

fra-

rcx (quasi priora consilia adversus Lutheranos

terne de iisdemmet rebus, de quibus

eam

et

capta abjiceret) ac Synodo OEcumcnica;, quam tantopere commendarent, celebrandtc adversaretur, non misit prajsules Tridentum, qui ituri
fuerant, sed pauciores

jam missos ad

se litteris

revocavit

Aquensis et episcopi Claramontanus, Rliedonensis et Agatbcnsis, de quibus Angclus Massarellus in Dia;

erant

ii

arcliiei)iscoj)us

rio Concilii Tridentini luec rcfert

reverendissimos dominos Aquensem et Rhedonensem allocuti prius fueramus, hortando scilicet, rogandoque, et pro nostra? legalionis munere monendo, ut nobiscum ad celebrandum Concilium manere etnullo pacto discedere vellct, quod ct nunc per litteras, ea, qua possumus cbaritatc, facimus, reducentes ad mcmoriam dominationis vestrtc discrimina, in iiuibus respublica Christiana
antc
et

Sabbato xivNovembr. mdxlv. PnelatiGalli

constitula
fides
ct

cxposita
religio

petierunt liccntiam a reverendissimis et illustrissimis DD. legatis reccdendi ex Tridento, et


revertendi in Galliam, asserentes
ita

quantisque

pcriculis

noei

stra reperifur, ac i-epetentes rationes,

quas

habere in

coram adduximus, honoris,


scopalis
officii,

conscientia^, ct epi-

mandatis a suo Ciiristianissimo rege. Luna' XVI Novcmbris reverendissimi ct illuslrissimi DD. Icgati, accersitis coram sc prailatis Gallicis, videlicet arcbicpiscopo Aquensi,
et cpiscoi)is Riiedonensi el Agathensi, instantis-

cum

pra-sertim jain in porlis


nationis hic cx-

ipsius Concilii simus. Vidcrunt, audiverunt et

legcrunt
stentes.

pra'Iati

cujuscumque

sime eos rogarunl, ne discedercnl ex Tridento, ostendcntcs eis mullis rationibus quanti mali causa talis reccssus esse posset, et tandem hoc
impetrarunt, ut Rbcuioneusis crastina dic disccderct, alii duo rcmani^rent adhuc per alial) eis

Vidcrunt etiam domini Aqiicusis et Rhcdoncnsis pra'(licti, et una cum ipsis diiobiis dominatio vestra littcras revcrendissimi etillustrissimi domiiii cardinalis Farncsii vii die Novenibris

Rom;e

datas,

commissioneque

et

man-

dato sanctissimi domini noslri nobis scriptas, in quibus continctur saiictitatcm siiam in sacro
consislorio

quol dies Tridenti, doncc ha'c res signilicarclur sanclissimo di)mino iiostro . Gallorum IJrugis in Relgio :!-2. Audicrat
'

(lcomnium revcreiidissimoriim

do-

'

Francisc. llelcar.

1.

.\xxiv. niim.

\'t.

Paiil. Jov.

'

Ms.

arcli.

Val. sig. niim. :t233. Angel.


arcli.

Maasarcll.

Diar.

Conc. Trid. Ms.

Vat. Ms. Fninc. Darber. sig. niiin. 123. p. 8.


I.

Krancisc.
p. 228.

Flelcar.

xxiv. num. 10. Ms. Fianc. card.

liarb. sig.

H08.

niiuorum cardiiialium coiiseiisu dccrcvissc Conciliuiii ipsuin iiicipi debcre Dominica tcrtia .\dvciitus proximc lutura. Uuocirca dominatio vestra si adhuc prccibus nostris ullmn lociim rcli(|uil, itcruni horlamur, ct per viscera Domini iiostri .lesu Chrisli obsccramus, ut niemor
dignitatis ac nobililatis
siio',

Franc.

Ilclcar.

nnm.

17.

cogitansquc

ijui-

PAULI

III

ANNUS

12.

CIIRISTI 1545.

101

biis viiiculis, tiim proprii jiiraiiionti, tuin maii-

dali sanctissimi doniini nostri

ail

intercsscndiim

Lutlieranis

sacro Olicumcnico Concilio tcneatur, ad nos redeat. Redil)it autem optala n(d)is, atque omnibus, qui hic adsunt pradatis, in ea qua ante

pra'sulum Germanorum, (jui ob comparatas a insidias accedere Tridentum non puterant, procuratores admitlerent, iiui eorum
Lei/ati solemniter

vice sulfragii ferendi auctorilate pollerent.


;!,'i.

Concilium

aperiunt.

recessum suum erat

permansura. Dat. Tridenti die xxvi iNovembris mdxlv . Agatliensis episcoM. Rediit Tridentum
lihertate
'

Ilis

acceptis imperiis

mox

legati

ad cele-

brandum Concilium
Acta

se accinxere, ut

subdunt

pus,

ac cardinali de iMonte lcgato exposuit, se

quidem ut episcopum
:

perstare Tridenti debere,

et illustrissimi

sed mctuere, ne ab irato Callorum rege bonis exuatur felicem Concilii Tridentini successum pendere ex inslauranda |)ace intcr (tallorum regem et Caesarem, qua conslituta omnes Galli praesuies Tridenlum contluxuri sint, et Concilium celebrandum; ni concordiasanciatur, conjici Gallorum regem se Lutheranis adversus C;usarem conjuncturum ex litteris vero internuulii Pontillcii in Gallica aula agentis ad Alexandrum cardinalem Farnesium datis constat,
:

Die Veneris xi Decembris reverendissimi domini legati receperunt litteras sub data sua Sanclitate in forma Drevis
,

apud Sanctum - Pelrum xi Decembris MDXLV, quibus litteris prajcipiebalur Concilium

Romai

aperiri, et inchoari die xiii

pr;esentis mensis,

qu;e erat dies Dominica tertia Adventus Do-

mini.
Eadem die indicitur publice jejunium per totam civitatem ob felicem inchoationem sacri

Concilii etc.

Sabbato

xii

Decembris

fit

generalis proci-

Lutheranorum

principum oratores honorifice exceptos a rege, et quinquies ab eo auditos, vehementissimeque illum ursisse, ut signa attolleret in Caesarem, ac pollicitos arma Germanica conjunctum iri, ut Mediolano potiatur, atque

cessio

omnium religionum
hujusmodi
felici

et

Ordinum per

vitatem, et preces publica> ad


tur pro
36.

Deum

effundun.

aperitione Concilii

Austriaca familia deprimatur, Protestantes quoque omnes illum Germanicic nationis caput ac

principem constituturos, ad eum quoque a Ca^sare abalienandum gravissimeque conquestos

Ubi proximus affulsit dies, inchoatum est Concilium pro asserenda religione, exscindendishffiresibus,alendapublica pace, expoliendis cleri moribus, et vi hostium Christiani nbminis retundenda, vetere ac solemni ritu^ qui in Actis describitur subjectis conceptis verbis
' :

Henricum Angliip regem in ipsum concitasset, ambos bellum gerentes contemplari, deque industria favere Anglis, ut in
de
Cffisare
,

qui

In

nomine

sanct;r et individua? Trinitatis,

Patris, et Filii^ et Spiritus sancti.

Amen. Anno a
mdxlv,

Nativitate

ejusdem D. nostri
iii,

.lesu Christi

fessos bello exhaustosque viribus ipse terlius

demum

irruat,
-,

nec minus sollicitarunt


ut

Anglum

Protestanles

pacem cum

Gallo adversus

Ca?sarem redintegraret, ac perfecere demum, ut utriusque regis oratores inler Calesium Arderasque medio intervallo sub tentoriis Vl kalend.Decembris convenirent, sed irrito successu colloqnium illud dissolutum est. 34. Inter ancipites hosce difficultatum sstus,
Protestantibus in pervicacia obfirmatis, et contemnentibus Ca;sarem, Caesareque eos tandem

mensis Decembris, qu;i' fuit dies Dominica tertia Adventus Domini, in qua perEcclesiam cantatur in introitu Missa;, GAUDETE sedente in R. Petri Apostolorum
Indictione
die vero xiii
;

principis cathedra sanctissimo in Christo patre


et

domino nostro Paulo


III,

divina
xii,

providentia

papa

Pontificatus ejus anno

datum
et

fuit

initium

sacrosancto

OEcumenico

generali

Concilio Tridentino prffisidentibus in eo ipsius S. D. N. papaj et Sanct;c Sedis Apostoiicae no-

mine reverendissimis

in Christo

patribus et
S^

il-

perdomare

ferro

medilante

legatis Tridentinis iv

Paulus Pontifex Decembris dedit imperia,


,

lustrissimis dominis Joanne Maria episcopo Pr;r-

nestino de Monte, et Marcello

Tit.

Crucis in

ut Concilium inchoarent, ut refert Angelus Massarellus \ Cum (inquit) Apostolici legati et


prffisidentes

decem prope menses Tridenti abpermansissent,


et

Hierusalem presbytero Cervino, ac Reginaldo S. Maria; in Cosmedin diacono Polo, S. R. E. cardinalibus et .Vpostolicis de latere legatis.

sentes

pralatos expectando

jam

ultra triginta patres in ea civitate convenissent, placuitSummo Pontifici Paulo III ulterius

diei

Mane igitur inter primam et secundam horam convenerunt in ^de sanctissim;c

Trinitatis in civitate Tridentina ipsi reverendis-

inchoationem Concilii non esse protrahendam, sed illud aperiri Dominica tertia Adventus anni MDXLv .>. Afferuntur ab aiictore litterEE ea de re, quae ducunt initium ab iis verbis Superiore anno, et iv Decembris hujus anni consignata', quo etiam die alias ad legatos litteras dedit, ut
:

simi et illustrissimi domini praisidentes et legati, necnon reverendissimi patres et praelati, venerabilesque viri ecclesiastici infrascripti, et

exinde acceptis pluvialibus, mitris et parainentis consuelis, et inc(Epto a cantoribus Ilymno Veni

Franc. card. Barbcr. sig. num. 23. 16. p. 175. xxiv. num. 17. Angel. Massarell. in .\ct. Coiic. Ms. arch. Vat. sig. num. 3190. p. 217.
>

.Ms.

Belcar.

1.

Ansel. Massarell. in Act.


p. 18. et aliud

.Ms.

arcli.
i.

Vat. Conc. Trid. Ms. arcti.


sig.

Fr

Vat. sig. nimi. 3188. p. 103. sess.

et Ms. arcli. Vat.

nuin.

Trid'.

3232.

Ms.

sig.

num. 3218.

p. 7. Diar. Concil. Trid.

Ms. arch. Val. p. 33.

102
Cheator Spiritis
:

PAULI

ANNUS

12.

"

CHRISTI 1545.
bene
gestis con-

prspcedentibusque Ecclesire

tentia nostra, et in futuro pro

catiiedralis ipsius civitatis canonicis et capellanis, aliariimque Ecclesiarum sacerdotibus, religiosis et clericis. et associantibus nobilibus et

sequamur pra^mia sempiterna . QuaOratione Amen. finita, Canlores responderunt

popularibus, maxima cum devotione accessenint ad Ecclesiam cathedralem i^r.Tdictam sub invocatione S. Vif.nlii, et in loco eminentiori, et
parte supcriori ipsius Ecclesia? ad celebrandum Concilium et celebrandas sessiones ordinato. In

Deinde subdiaconus a sinistris illustrissimi prsesidentis surgens versus ad synodum Erifjite vos; et omnes surrexedixit alta voce
38. "
:

runt. Postea a cantoribus decanlata est Anti-

phona
cai

E-xandi nos, Domine, qnoniam henifjna misericordia tua , secundum multitudinem


:

primis illustrissimus cardinalis de Monte pri-

mus prsesidens et legatus cantavit Missam solemnem de Spiritu sancto. Qua absoluta conversus ad

popuium

baec verba fecit, videlicet

speciali privilegio Apostolico conceditur

Ex omni:

miserationum txarum respice 7ws, Domine. Iterumque diaconusversus adPalres dixil Orate: et similiter omnes genibus flexis paulisper orarunt surgensque subdiaconus asinistris dixit
:
:

Erigite vos

et

omnes surrexerunt;
:

illustrissi-

bus hic interessentibus indulgentia plenaria in forma Ecclesiae consueta. Rogate Deum pro
matris Ecclesife . Deinde per reverendissimum dominum episcopum Bituntinum, nimirum Cornelium de Mussis, patria Placentinum, eloquentire laude flo-

musque primus

prresidens, deposita mitra, dixit

pace

et

maxime

sanctfe

Mentes nostras, subsequentem Orationem quffisumus, domine, Paracletus, qui a te pro-

cedit,

rentissimum, iiidutum pluviali


est oratio
37.
:

et mitra, habita

qua' typis edita est.

Cum perorasset Bituntinus episcopus ,


',

inquit Massarellus
illustrissimi

qui a secretis erat,

postea

omnem, sicuttuus proinducat veritatem, qui tecum in unitate Spiritus sancti et regnat vivit Deus, etc. Et cantores responderunt Ame7i. Qua finita iterum omnes genuflexerunt, ct duo ex cantoribus cantarunt Litanias more Romano, et ab aliis cantoribus alta voce respondeilluminet, ctin
Filiiis,

misit

domini pra^sidentes

legati ac illu-

strissimus

dominus cardinalisTridentinus, om-

nesque alii pr;plati pluvialil)us et mitris induti suo quisque loco ex ordine promotionum consederunt, et illuslrissimus caidinalis de Monte primus pnrsidens recedens e loco ivit ad altare majus ibique assedit ad sanctam Synodum
,

batur (licet quilibet secreto responderet). Cumque cantores illi duo pervenissent ad illum versiculum Ut Do7nnum Apostolicum, etc. illustrissimus primus prffisidens surgens cum milra, versus ad Patres, benedixit Synodo per
:

ba-c verba
7ies

IJt

ha/ic

sanctam Synodum,

et

om:

Ecclesiasticos gradus de^icdicere difpicris


alta, priclati

et

conversus
ait
:

statimque Magister ceremoniarum

omnes responderunt cantores


:

Silentium.

Cumque pauUilum omnes


;

quie-

vissent, diaconus sacris indutus a dexteris prjieOrate; moxque ipsc sidentis, dixit alla voce

illustrissimus pra^sidens, ctalii


detectis

omnes

genuflexi
legit alta

capitibus,

versi

ad altare

oraverunt,

surgensque illustrissimus praisidens voce infrascriplam Oralionem


:

submissa voce Te roriamus, audi 7ios. Deindeillustrissimus primus pra;sidens iterum benedixit Synodo dicens L't hanc sancta77i Sij7wdum, et 077171CS fjradus Ecclesiasticos he7iedic.erc et reqere Te rodifpicris; omnesque item rcspondcrunt qamus, audi nos. Tertioque illuslrissimus pra;sidens Synodo bcnedicens ait Ut hanc sanctam
:
: :

Adsumus, Domine

Spiritus,

dem

peccati immanitate delenti,

adsumus quised in nomine


:

Sj/nodum,

et

omnes gradus
:

Ecclesiasticos he/ie;

dicere, 7'ef/ere et conserva7-e dig7ieris

omnesque

tuo specialiler aggregali. Vcni ad nos et esto nobiscum, et dignarc illabi cordibus nostris doce nos quid agamus, quo gradiamur, et osfende quid efflcerc debcamus, ut te auxi-

item responderunt Te ror/a/nus, audi 7ios. Postea procumbente itcm illuslrissimo domino pra;sidentc Litnniic a canloribus perfecta;

sunt. Absolulis IJlaniis

liante, tibi

n

"

complaccre in omnibus valcamus. Esto salus, ct elfector consiliorum nostrorum, qui solus cum Deo Fatre et ejus Filio nomcn possides gloriosum. Non jiatiaris pcrturbatores esse tuaj justitise, |ui suinmain diligis ajquitalem non in sinistriim nos ignorantia non lavor inllcclat, non acceiitio mutraliat nerum vel pcrsonic corrumpat sed junge nos
:

runt, et illiistrissimus
tecto capite, vcrsus

omnes surrexedominus ]n\Tsidens de:

ad altare dixit
:

0/e77ius.

Tunc liaconus
et

a dcxtris ait

Flectan/us f/enua,
:

Levate. Pra^sisubdiaconus a sinistris ait densquc ita Dcuni precatus est Da, quresu:

efficaciler
n "

lilii

soliiis tuic

grali;c

dono,

iit

si-

uiium, sed iii nullo aberrcmus a vero, qualenus in noniinc luo coUccti sic in cunctis tcneamiis cum modcraminc pictatis

mus

in te

miscricors Dcus, iit in Spirilu sancto congrcgata hoslili nullalenus inciirsione perUirbelur. Per Domiiiiim no" slruin .lesum Cliristum Filium tiium, etc. Poslca diacoiiiis pcliil ab illuslriss. domino pr?emiis, Ecclesia>
tua',

justitiam

ut hic in niilio a le dissenliat scn-

sid(!nle l>ciic(iicli<>ncm pro Evangclio, qiiam illuslrissimus (lominus pricsidcnsci dcdil, imposuit|uc inccnsiim niorc solilo, elc. cantaviti|iic

diaconus Evangcliiim scciindum Lucam, cap.


'

x.

Anpel. Massarcll.

in Acl.

Ma. scss.

i.

Desif///arii Do/nin/is ct alios se//t/iai/i/ita diios clc.

PAULI

iri

ANNUS

12.

CHRISTI 1545,

103

cuin luminarilius ct coercnioniis consuclis. Uuo ouines illustrissimi douiini lej,Mli, et carliinalis Tridentinus siuc online libtum osculati
flnito

doctrina ct auctoritatc pollentcs, (|uoruni operationc miuistcriuin nobis comiiiissum, divina


assistcnle gralia, utilitcr exc^iui valcamus.
ita(|ue

Cum

sunt.

Deindc

alii

duo

illustrissinii

domini

lcg;ali

gioiiis
liir,

nos alias si)erantes, ([uod in rcbiis relidiscordia, qua Ecclesiic unitas scindebaea, qiiic in

ad altare niajus profccti sederunt in faldistoriis, medium liabentes ipsum illustrissimum domi-

pcnitus tollcretur, et oves crranlcs ad ovile

itominicum reducercntur, ac
Cliristiano

populo

num
mus

cardinalem dc Monle
D.

cuuKiuc paululum

rcformatione indigcbant, reforma-

omnes

quievissent, surrexerunt, ct illustrissicardinalis dc Monte pricfatus, capito

rcntur, et in

meliorem formam rcstitucrcntur, necnon communi omniuin consilio at^iiic auxicxpcditio decerneretur, (|ua ct a
lidelibus

detccto gcnuflexus,
iuccepit

idemque facientibus
!>//

aliis,
:

lio

Hymnum

Creator Spiritus

om-

rccuperarentur
eraiit,

qua;

ab

infldclibus

occupata

ncsquc genuflexi permanserunt, donec primus


versiculus Ilymni
perfectus est a cantoribus.

et

tot millia

animarum, quic quotidic

sul)

eorum jugo

miserabiliter peribant, libera-

Deinde omnes surrcxcrunt, capitibus tatnen detectis, etcantorcs lotum Ilymnum continuarunt.

Cum

illustrissimus

Dominus

praisidcns dixit

rentur et servarentur, suspcnsionem celebrationis sacri OEcumenici et Universalis Concilii, duduin antea per nos in civitate Tridentina

Emitte spiritum tiium, et creabuntw ; cantores rcsponderunt Et renovabis facieni tcrrx. Poslea
:

nostrorum

cx causis tunc expressis dc venerabilium fratrum S. R. E. cardinalium consilio et

illustrissimus

verbis
sancti

dominus i^rffisidens oravit his Deus qui corda fidclium Spiritus


semper

illustrationc docuisti, da nobis in eo-

dem

Spirilu recta sapcre, et de ejus

consolatione gaudere. Per

Dominum nostrum

asscnsu indicti, ex certis aliis etiam tunc cxpressis causis usque ad aliud opportunius ct convcnientius teinpus (per nos declarandum) de simili consilio et asscnsu factam, accepto nuntio pacis inter cliarissimos in Cliristo filios nostros

Jesum Cliristum etc. Postremo duo cantores Denedicamus Dumino ; et ab aliis responsum est, Deo rjratias. Quibus cffiremoniis pe<actis, omnes suis in locis resederunt, illusdixeruiit
:

Carolum Romanorum imperatorem sem-

trissimis

suis

faldistoriis

dominis prtcsidentibus permanentibus

et

legatis in

ante

altare

majus. Tuncrevcrendissimus dominus episcopus Fcltrensis ascendens suggestum legit clara et intelligibili voce litteras Apostolicas super revocatione suspensioniset indictionis Concilii ad quartam Dominicam in Uuadragesima, qua; incipiunt Lgstare, Jerusalem, et conventum facite onmes, qui diligitis eam . InsertcC eae ante a nobis fuere suo loco. Subdiint Acta 39. Bulla focultatum legatis concessai'um,
:
'

per Augustum etFranciscuin Francorum regem Cbristianissimum conciliattc, pari consilio et assensu sustulerimus et amoverimus, prout in aliis nostris inde confectis litteris plenius continetur. Nos qui ffitate nostra valde ingravescente, et alias multipliciter impediti, ad dictam
civitatem ad prffisens personaliter accedere, ac ipsi Concilio juxta desiderium cordis nostri
interesse

nequimus, nolentestam sanctum

cele-

brationis Concilii hujusmodi initium cx nostra

absentia impediri, vos ct infra de fratrum nostrorum consilio nostros et Apostolicic Sedis legatos de latere auctoritate Apostolica tenore

litterx absentium,

et oratio

leguti prsesidis.

Deinde

legit

cam BuUam

legationis, seu

man-

dati Apostolici
et

in persona ipsorum legatorum prasidentium. Conccpta; illte erant subjectis


:

prtcsentium constituimus etdeputamus, vosque ad illain civitatem Tridentinam pro Concilio hujusmodi celebrando, tanquam pacis Angelos destinamus, ac vobis, aut uno ex vobis leseu absente gitimo impedimento detento
,

duobus vobis nomine


pictale etsapientia,
sis, et

et

auctoritale
in illo

nostris

verbis

ipsi Concilio prfEsidendi, ac

pro vestra

Paulus episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Joanni Mariic episcopo Pra^nestino,
et

ac omnia, qua3 in prfcmis-

circa eanccessaria, et alia


alias

quomodolibet
et

dilectis

tiliis

Marcello

tit.

S.

Crucis

opportuna esse, ac

ad laudem

honorem

presbytero, et Reginaldo S. Maria; in


S. K. E. cardinalibus
,

Cosmedin

salutem

ct

Apostolicam

benedictionem.

Dei pertinere noveritis, etiamsi magis speciale mandatum exigantjuxta formam litterarum indictionis nostric faciendi et cxercendi plenara
et

Universalis gregis
viriliter

licet insufficientibus

Domini curam nobis superna dispositione comCliri-

missam

gerere cupicnles, singulis

stiana; Reipublicae occurrentiis,

quibus debitum
virtulc,

liberam auctoritate prsfata, tcnore prsesentium, concedimus potestatem et auctoritatem ; (juocirca circumspectioni vestra; per Apostolica scripta mandamus, quatcnus injunctum vobis

Apostoliccc servitutis nos ipsi personaliter priustare

munus hujusmodi
rati

nou possumus,

viros

proponimus

fructus

ita implcrc sludcatis, ut spcinde proveiiiant, vosque a nobis

coinrncndationem
eod. Ms. arch. Val. p. 79. et sig. num. Ii32. p, 42. Angel, .Massarell. in Act, Conc. Trid.

Ext.

et a Deo bonorum operura retributore felicitatis icterna; gloriam consequi

iii

valeatis,

Datum

Koraa; apud S. Petrum anno

104

PAULI

III

ANNUS

12.

CHRISTI 1545.

Incarnat. Doinin. jidxliv, VIII kal. Martii, Ponliflcatus nostri

tissima, patres, sacra" Synodi initium auspicandi

anno xi . Quibus litteris lectis -40. Subdunt Acta comparuit Doininus Alpiionsus Torilla Hispa:

bcnignitate ct providentia omnipotenlis Dei

sanctissimi domini nostri Pauli Pontiflcis Ma-

nus, vertensque se ad
:

Patres dixit infrascripta

ximi pietate et constanlia, augustissimi C;nsaris favore ac studio, clarissimorum regum consensu, vestrum
Ha!c est dies,

verba Cum dominus Didacus de Mendoza, reassislens verendissimi et sanctissimi Patres orator et procurator Cssareus gravissimo jam morbo correptus, ac morbi gravitate prapeditus, nunc Venetiis invitus detineatur, atque ut ajquum erat, et ipse cupiebat, luiic sacrosancto Concilio interesse non possif, litteras has ad vos scripsit, quibus sanctilates veslra) sua' hinc ab,

omnium charitate, illuxit nobis. quam fecit et constituit Dominus

ad instaurandam fidem, religionem, pietatem,


veritatem, Dei cultum, concordiam, sanctissi-

ad confirmandam qiioque auctoritatem EcclesiEe, castigandos errores, extirpandas luvreses, abscindenda putrida

maruin legum observantiam

membra, abjicicndam pompam, fastum, luxum,


pr;rmiis demollitiem, omneiiique libidincm nique bonos, malos vero condignis prenis afficiendum. Itaquc, Patres, genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis, qui nuUis longissimorum itinerum incommodis, nuUis laboribus, nullis pcriculis deterriti huc accessistis, quique tam diuturnam in unum conveniendi moram a-gre fercntcs hactenus in tristitia fuistis, gaudete nunc et consolamini ab uberibus consolationis vestrK gaudele, inquam, sicut Apostoli et Ecclesi;c vocc Spiritus sanctus cunctis fidclibus hodie pra^cipit; non quidcm in SKCulo, cujus est fallax, inane, flu;
:

sentiffi

justissimam causam intelligere valeant.

Deinde slia; procurationis et institutionis C;esareas has lilteras una cum suis mittit, ut vel liis
facile

cognoscatis,

quam

pio,

quamque

Ciiri-

stiano

animo

diviis

atque inmcthshnus C;osar

erga liujus Sacrosanctee Synodi celebrationem se gerat. Ego vero, ut utrasque has litteras legere jubeatis et audire dignemini, humilibus precibus sanctitales vestras precor, etc. Pra^ Sacrosanctai Synodo generali Tridenti congregata^, universafixa erat iis iitleris li;ec inscriptio
:

lem Ecclesiam repra?sentanti


Porro iisdem
nificabat,
se a
Ca^^sare

iue

dentur

litteris pra;fatus

Mendoza

sig-

decrctum oratorem ad

xum

et

caducum gaudium

sed in

Domino

atque ea de re Caroli V mandatum jam in Concilii initio legatis Joanni Maria;, etMarcello cardinalibus ostendisse, deinde

Concilium

fuisse,

vero graviore

morbo

implicituin

decubuisse,

atque scripsisse ad Ca^sarem, ut alium oratorem submitteret, tum hasadjecit preces Vos inte:

semper, qui vcrum, plenum, perfectum et sempiternum gaudium elargitur diligentibus se. Modestia insupcr vestra nola sit omnibus homiut bencfacientes obmutescere faciatis nibus imprudentium hominum ignorantiam. Etenim Dominus prope est. Prope est ccrte Dominus
,

rim precor, sanctissimi patres, ut hanc moram


boni consulatis protestorque hanc, quam dixi moram ob adversam valetudinem causatam nulla in re impcratori apud hos, qui in sacrosancto Concilio sunt, nocituram, ali(]uidvc dc
,

ejus jure adeinpturam, etc. Valete.


XI

Ex Venetiis Decembris mdxlv . Perlcctum deinde imperatoris mandatum, quo pr;vdictus Mendoza (>a!sareus in Concilio
orator ac procurator constiluebatur, cujus lecin sessioiie (|uarta repelitam visuri

omnibus invocantibuseum in veritate. Ibi etiaiii duo vel tres in cjns nomine congregati fuerint, in mcdio illorum cst. Oportet pr;eterea nos in cjus nomine, non aulem in virium nostrarum fiducia congregari, nihilque jam timidos aut sollicitos csse nam sl
:

seposita nuindi soUicitudine, promissa Dei pra)

oculis habentes in

omni

oratione, ct obsecra-

tione, ct graliarum actione pro tot in nos collalis

beneficiis petitiones nostr;v,

non apud mor-

tionem iterum
sulto a iiobis

tales pcr jactantiam, scd per

humilitatcm inno-

suinus, atque ideo illud mandatuni con-

nunc
:

praitermillitiir.

ct

Pergunt Acta

Uuibus

recitatis, illustrissimus

littcris et mandato dominus priinus praisi-

Deum, pax cjus, qua; summa cst exsuperat omiiem sensum, inliac sacrosancta Synodo celcbranda dirigct ct custodict corda
tescent apud

dens rcspondit impcdimpiitum advers;c valetudinis illustrissiiiii domiiii liidaci

aMendoza

esse

nostra ct intcUigciilios nostras in Cliristo .lcsu, ut cxtra ipsum niliil appetamiis, niliil (luwramus sed (|u;ccum(|ue sunt vera, (|u;ccumquc
:

notorium,

ct |)i()pt(;rea
:

admitteiidain

cxcusationem cjus essc maiKlatum vero Ca-sareum reci-

pudica, qiuccumque justa, qu;ccum(iue amabilia,

qu;i'cum(iuc

l)on;i)
sit,

fania>,

si

qua

virtus, si

pienduin esse

et

cxaminamium, prout

in litteris

(lua laus discipliiKi'

ca cogitemus, dccerna.

tum ad

doinini Didaci pelilur, i)crsisteiido etiam, (juanipsos pripsidentcs el lcgatos pcrtinet, in

mus, agamus,
i-^.

;itque cxcculioni

Et prosc(|u&julo

demandcmus sermoncm suum dixit


'

responsionil)US j;im factis,

cum

alias privalim
.

Placetne vobis ad laiidcm

cl

gloriam

coram eis mandaluiu Addunl Acla


:

ii^siim

cst cxliibitum

sanct;c el indiviihni' Trinitatis Patris, et Eilii, ct

Spiritus sancti, ad

incrcmcntum

ct

exaltationcm

11.

lllustrissimus iirimtis pr;esidcns allo:

cutus cst Patrus his vcrbis

Dics

tandcni opta-

'

lii

Codicc Ooncilii.

PAULI
tidei et religionis

III

ANNIIS 12.

CHiiiSTi 1545.

105

ChrisUana', ad extirpationem
et et

liivresuni,

ad paccm

unionem
populi

Ecclcsiie,

retorinationein eleri

Cliristiaiii,

ad ad

deiiressionein ct exstinctionein
stiaiii

liostiuin Ciiri-

Ut in loco, in quo habemus Sessiones, distinguantur sedilia pro pnelatis, secundum dignitalem et gradiim cujuslibet, et pro oratoribus piincipiim laicis, qui noii sunt adiniscendi

noininis, decernere et declarare, sacrum Tridenlinuin et Generale Conciliuin incipcre, et

cum

pnelatis indutis IMuviali et Mitra.

Ut stalualur ordo

omnium sedentium

in

incospfum esse? Responderunt

1).

1'Iacet.

Concilio, ne oriantur contentiones inter eos cuna

Etcum proxima
.lesii Cliristi,

sit

celebritas Nativitatis
alia' festivi-

N.

et

subscquenter

scandalo laicoruin. " Ut declarentur,


lenda? ad

qusp.

personaj sunt admitvel deli-

tates labentiset ineipientis anni, placetne vobis

dandam vocem consultivam,


sit

primam
Fcria V

futuram Sessionem
post Epiiilianiam,

habendam esse qu erit septima

berativam, vel utramque. Ut in qualibet Sessione

mensis Januarii anni Dom. mdxlvi? Responderunt: Placet


Feria
.

nator, et qui voluerit subire onus, det

sexta

xviii

Decembris

coacta

cst

congregatio generalis post apertionem qua D. cardinalis de Moiite primus pncsidens et legatus recitavit, ad invocandam

prima

'

Concilii, in

Ut materiffi, de quibus erit Congregationibus et Sessionibus, exaniinentur prius, et decernatur quomodo, et qualitcr, et per quos erunt examinand;p. Ut statuatur quid sit agendum in hac

unus concionomen. tractandum in

SpiritussanctigTatiam,orationem,yl(/v'i;/?s,c^c.

prima Sessione. Super his omnibus poterunt


Patros cogitare etiam in Congregatione
placet, fiet die Martis
(quixi, si

Dcinde proposuit articulos infrascriptos 43. Articuli propusiti circa urdinationem Plura discutienda videntur ad Concilii.
:

proxime sequenti)

et di-

cere sententiam.

Concilium ordinandum. Quoedam sunt extrinseca, qusdam intrinseca. Ante omnia declarandum est, ut componamus nos ipsos et personas nostra-^ in vita et moribus, etstudeamus placare Dcum precibus, jejuniis, eleemosynis et aliis
piis

Hortamur

autem

omnes

in

Domino,
:

quanta possumus charitate, ut cogitent quale sit hoc Concilium, et propter quid sit indictum quam reverentiam habere debeamus erga sanctissinium Patrem et D. N. Paulum Pontificem

operibus.

Maxinium
et

quantum
:

deferre invictissimo impe-

Ul episcopi

sacerdotes saltem in heb-

ratori, Christianissimo regi, et aliis serenissimis

doraada celebrent Missam semel.


rtfamiliares nostri sobrie, caste, pacifice, numerus eorum non sit excessancte vivant
'<

regibus Catholicis qu ratio sit habenda absentium, prsesertim eorum qui fortasse sunt in
itinere, ut propterea nihil

prKcipitanter aga-

sivus.
IJt

slatuatur dies ad celebrandam

Missam

in qualibet

hebdomada

in CoIIegiatis Ecclesiis,

cum

aliqua indulgentia pro celebrante et inte-

ressentibus, prout servatum fuit in recenliori-

busConciliis.
Ul Concilium sit securum et liberum in veniendo, manendo, recedendo et sententiis di-

mus, sed omnia cuin moderamine et temperamento condecenti. Reliqua suppleat prudentia et pietas consulentium. Proposuerunt etiam ipsi praisidentes considerandum, utrum a dogmatibus fidei, an a reformatione inchoandum sit, in materiis pertractandis, utque super his omnibus in futura Congre"gatione sententias dicerent
.

cendis.

44.
flat

Bieronymiis Oleaster nominc

rerjis

Lusi-

Ut

provisio

eorum
et

quit pertinent ad

taniai perorat et littcras sui principis


stulat.

sustcntationem nostram,
ncccssaria.

sunt

humano

victui

lecji

po-

Deinde venerabilis sacrs theologiaj

Ut honcsto pretio conducantur hospitia,

magister, Hieronymus Ordinis Prccdicatorum, nomine serenissimi D. Joannis regis PortugalIia3

atque honesto pretio vendantur et emantur res. Ul statuantur magistratus ad jus dicen-

ad patres peroravit. Prajcipua ejus orationis pars his concepta


erat verhis

' :

dum, continendumque
vero puniendum.

in offlcio bonos,

malos

Serenissimus Joannes Portugalliie rex HI,

Ut deputentur offlciales Concilii, prout sunt abbreviatores, secretarii, advocati, promo-

tores, aliqui cantores,et aliquis impressor.

spe futuri Concilii concepta, quo non corpora; sed mentes decipientium ac deceptorum homiduin liberandas sperat a potestate tenebrarum,
totus hetus totusque jucundus,

Ut couducalur ctiam aliquis medicusinsi-

non solum

pal-

gnis.
Ut constituatur lerarium a sanclissimo D. N. pro inultis, elvariis, et nccessariis expen-

mas

suas exlendit ad superos, sed quam celerius potuit oratores suos ad vos parare decreAit, qui vobis gaudium ejus de Concilii incoeplione afferrent, et promplissimi animi erga fidem
et

sis

ordinariis et extraordinariis, quas

fieri

con-

tinget.
'

Ecclesiam
to.

insignia

perferrent
.Ms.

sed

ejus
num.

Id

Codice Concilior. iaipresso, Ms.

aicli. Vat. to.

2188. p. 120.

'

Angel. Massarell. ia.\ct. Congr. prima;,


six. p. 23.

arch.Vat. sig.

Diar. Conc. Trid. p. 64.

3188. p. 121. et

hm.

ToMus xxxiii.

ratn. XIV.

106

PAULI

III

ANNUS

12.

CHRISTI 1545.

ardens animus moras non valens ierre, dum solemniores parat, nos interim tres religiosos Dominicani instituti ad vos prffimisit, ut pedi-

tuendam

Lus sanctissimi Pontificis osculatis prius, datisque ad cum litteris, ad vos tandem venerimus, quibus et iitteras dedit, qu;v ejus animum vobis aperirent, et mandata, (]uie ejus intentionem apud vos explicabant. Ait namque boc Concilii opus esse tam debitum, tamquc necessarium
tempori, quo fit, et rebus in eo tractandis, ut non sine Dei nuniine pulet illud essc indictum,
ut eo, et perversa dogmata, quibus totus flagrat orbis locis tam periculosis, quibus magna celeritate obviam iri opus est, destruantur, et mores, qui

Cbristianae religionis auctorilatem, ad restituendam veterem morum disciplinam, ad totius denique reipubli&a" pacem et tranquillitatem s[iectare videbuntur. Quibus omnibus de rebus omnino crunt vestra decreta firmiora, quanto frcquentiore celebriorcque senatu fuerint sancita ct promulgata. Proinde ne quam occasionem praHermitterem declarandic animi

mei ad cam rcm propensionis, legatos isthuc

mcos

destiucavi

qui

fectionis

diuturniorem

cum in apparatu sua; promoram mibi facere vide-

rentur,
et

quam
in

mea

jubendo

vestra in convenicndo maturitas, alacritas exigebat, praimisi

pane
.

mentur
Patres
,

decidisse videntur, ubique reforInterjectis nonnullis de vindicata ab

hcEresi Lusitania,

addidit

Indicabo vobis,

cuni serenissimi regis affectu totius regni non cxcidium, sed firmissimam fidem non reipublicffi disturbium, sed summam trannam etsi nullum aut quillitateni et pacem
;
:

ad vos interim religiosos fratres Georgium a Sancto-Jacobo, Hieronymum ab Oleastro, Gasparcm a Regibus, sacra; Theologi;c magistros, quos inter alios legatorum comites a me selecut sacrosanclo los celerius istliuc ire volui
,

Concilio obsequii mei firmitatcm patefacerent, et vobis consilii mei ralionem cxplicarent. A
tanto vero Concilio enixe postulo, ut aquis animis audiantur, etsi quid mco nOmine haberese in mandatis dixcrint, admittantur. Faxit Deus Optimus Mcaximus, et ut qui ad celebrationem

parvum

orbis

dominium

sit,

in

quo vencnala

sua dogmata nebulones isti non etfuderint, miest, quod Dci pcculiari, qua illud regnum custoditur, providentia> adscribendum, nccnon Christianissimi regis industrise, ad nos

rum tamen

quaj nunc totum hujus Lutberana^ ba?resis occupat orbcm, nec scintilla pervenerit. Valete
,

ergo, sanctissimi Patres,et pro tam piissimo et de fide ct de Ecclcsia tam benemerito principe

incessanter orate. Dixi


in.

gcneralis sacrosancti Concilii Ecclesiam Catholicam reprffisenlanlis rite convenietis, omnes legitime per Spiritum sanctum congregati ca statuatis, qua; ad Orthodoxa' religionis puritatein conservandam, et divini nominis augendam gloriam sint penitus accommodata. Datuin Ebora; xxiv Julii anno salutis humancT mdxlv.
Quibus lectis litteris illustrissimus dominus cardinalis de Monte primus prcTsidens et legatus respondit, consensu et approbationc omnium Patrum, sanctam Synodum perlibenter

Deinde primus Concilii prases rogavit Patres, an vcllent regis Lusitani litteras legi quorum publico consensu perlecta^ sunt'
:

Joanncs, Dci gratia Portugallis

et

Algar-

biorum

rex, citra ct ultra marc in Africa, dominus GuinecF, navigalionis, expcditionis, com-

audivisse litteras serenissimi rcgis, cujus stucl pietatem in defcndcnda propagandaquc Christi flde, et observantia erga Ecclesiam Catbolicam omnibus esse compcrtam. Dc animo autem majcstatis suac ad promovendas juvandasquc futuri Concilii res admodum propenso, Deo iu primis, ac majcstati suffi regia' gralias

dium

mercii sacrosancto gcnerali OEcumenico divinitus Tridcnti


collccto
,

.'Ethiopia\

Arabia;,

Persidis et India;,

gerenti,

cum

Catbolica; Ecclesia; sincera devotionc et

personam
filiali

obe-

dientia, salutem.

Cum earum

rerum, qua; ad orthodoxa;

agcrc, ipsius vcro llicronyini prajsentiam Palri-

sinceritatem Dciquc Optimi Maximi gloriam pertincnt, cxitum initii dignitate metiri debcamus, magna! miiii voluiitali fuit, ea vos
fidci

animorum conjunctione convenisse ad


:

sacri

Concilii celcbrationcm, ut Ecclcsia; Catliolica; si enim priusidio et ornamcnto esse possitis


statui dcbct nihil a sanctissimo

conventu pro-

fecturum, (luod non cssctcum publica


ulilitate

omnium
inte-

conjunctum

cui

ut

non dcfuturum

Spiritus sancti

numen

pro vcstra

omnium

bus charissimam essc ob cjus rcligioncm et deinde dimissa fuit Congregatio doctrinam hora XXIV . 40. Episcopi (inlli pctimt iit nihil in Concilio trmtctur antc /idrrntinn oralorum rrgis (ialCum autcm Ilicronymus supradictus /ix. petiisset, ul cuni velloiit rccipcre lanKiuam rcgis Lusilani;u oratorem, cum clccti a rcge oratores non adhuc ad iter capcssendum csscnt parati, huic pctitioni lcgali iion annucrunl, qiiia Epi,

grilatect concordia, vcro simillimuni cst, ita eo vereri dein consiliuin adbibilo niiiil csl, (juod beamus, (luin constituatis ca, qua; ad consli

stola; rcgi;i', (juas oblulit,


;

de cjus lcgalionc non

Ms.

Triil

3188.

90. Exl. in acl. Ms. Concil. arcli. Val. sig. niim. 32:i2. p. Concil. Ms. Vat. sipn. nuiii. aiiclorc Ank'clo Massarcll. to. de Diar. Coiicil. Trul. 122. ut lo. .M.\. p. 21!. I'.xt. ctiain in
p.

loqucbantur (h'crcvorunl taincn, alii|ucm illi pcculiarcm hoiiorcm tribucrc '. " DicSabbati \ix Dcccmbris lUl. IU>. arcliicpiscopus .Viiuciisis cl cpiscopus Agathcnsis
'

Ms.

arcli. Vat.

Pallavic. lo.

I.

I.

VI. c. 1. niim. 12.

PAULI
iKitionc
(ialli,

III

ANNUS

12.

CHRISTI 1545.

107

comparuerunt corain clominis


ne permittein Concilio,

titulos et i)romotiones

prirsiiientilius et legatis, pctentes

dc ordine
oriantur,

eorum

ct

pradatorum Concilii, oratorum principum


et

ct

in

rent ali(]uid substantiale

Iractari

sedendo cognoscant, ne altcrcationcs


niliil

lites

antc(iuam Cliristianissimus rcx oratorcs suos mitteret, exiiihentes ccciulam iiiCrascriptam Cum revcrendissima' et illustrissim.T do:

lameii dccisive, scd rcfcrant Pa.

tribus in Congregatione generali


i7.

Instructio

niinationcs vestnc inter alia nuilta ])roponant,

Interim

ad

lcgatos de rcbus Concilii.

lcgatis, qui

de variis rebus consi-

videndum csse nobis, quibus de rebus

potissi-

liuin a Poiitificc petierant, limc instructio

man-

mum

in lioc sacro

Concilio tractari conveniat,

dato ipsius Pontificis transmissa fuit

nos mandato Cbristianissinii rcgis respondcmus et i)etinuis, ne ad res tractandas ulterius procedant, sed expectent donec idem Christianissimus rcx lcgatum suum cum reliquis regni sui pradatis et doctoribus transmiscrit . Consultis Patribus, in secunda Congregatione generali habita xxn Decembris ita respon-

De capitibus religionis,abscisso (juocumque respectu, primum tracta!)itis, damnantes non j)ersonas, sed doctrinam, et non soium

nunc

generales propositiones, sed particulares, qucC vigent, et hasresum sunt fundamenta. De reformatione, nec ante dogmata, nec

sum

est

pisco])um

dominos archieepiscopum Agathensem sacra Synodus respondit, quod ad ea quae proposita per eos erant, et ad reliqua omnia pertinerent, se esse habituram semper rationem

Ad

jiroposita per rever.

simul cum illis omnino agetur, cum haic secundaria et minor causa congregandi Concilii fuerit; sed tali circumspectione in hac re utantur, ut occasioni
aliis

Aquensem

et

non

sit

credendi,

eam

nos vel evitare, vel ad finem Concilii differre velle imo declarent, quod, quando Concilium in re principali bene procedere cirperit, de illa
:

Cliristianissimiregis,quantum secundumDeum, et rectam rationem, et honorem ipsius Synodi


fieri poterit.

sicut convenit, pertractabitur.

In rebus, quae ad

Romanam curiam

per-

Hortatur autem

et

rogat majesta-

tinent,

tem suam, ut considerans quam expediat iioc tempore celebrationem Concilii non differri, velit ac dignetur quanto citius mittere legatum, sive oratorem suum, et excitare priBlatos regni sui, ut veniant ad ipsum Concilium jam Dei

de quibus querelas afferunt, consiliis pnclatorum et provinciarum libenter aures porrigant, non quia Concilii sit illas emendare, sed quia Pontifex de illis optime instructus
((

remedia porrigat opportuna.


Litterae et scripturtc quae

nomine

Concilii

muncre incceptum, cum magna omnium Christi fidelium hctitia Addunt Acta Quo responso
>.
:

expediendae erunt,

Aquensis et episcopus Agathensis gratias egerunt sanctae Synodo . Rogatae dein fuere Patruni sententife de septemdecim articulis antea propositis, qui iterum discussi fuere in tertia Congregatione generali babita die xxix Decembris, in qua etiam sancitum, ut supremi religiosarum familiarum
dato
,

arcbiepiscopus

magistri in possessione ferendi utriusque suf-

etiam nomine legatorum, uti praesidentium, et Pontificis uti ab illis repra^sentati, consignentur ita ut non solum Pontifex Concilii convocandi auctor, sed etiam summam in eo perducendo auctoritatem pr;Bferre appareat, et tribus legatorum sigillis, vel saltem primi muniantur. Celeriter negotia Concilii, ni imperia contraria recipiant, expediant ut tempus cum fructu insumatur, et calumniai ob prolixitatem
, ,

de ad Pojus iitriusqiie suffragii admittendos stremo , inquiunt ejus congregationis Acta


:

fragii ct consultivi et decisivi

assererentur

evitentur.

infulatis etiam abbatibus

visum

est pariter
:

'

delecti

sunt tres patres, Hipporegiensis, Ca-

Facultatem legatis damus aliquas indulsed animadvertant, ut concessae a Concilio non appareant, cui summum jus et auctoritas non competit . Ifa'c erant

gentias largiendi,

vensis et Feltrensis episcopi, quibus onus esset videndi titulos et promotiones Praelatorum

instructionis capita. Alii Concilii et congrega-

tionum tractatus
alia

cognoscerentque de ordine tam ipsorum praelatorum, quam oratoruin principum in sedendo


et

quoad ipsos promotionum.

pra;latos

observaretur tempus

suis locis refcrentur. Modo ad hujus anni gesta se convertat oratio. Coisuras theolofforum Lovaniensium 48. Carolus V confirmat uncle Lutheri impius
,

furor.

Hoc
fide

Feria

III,

xxix mensis Decembris fuit Con,

renda

anno ineunte, Caesar pro asseCatholica in Belgio quod impii


,

gregatio generalis
decreta,

in

qua concluduntur duo

variis haeresibus inficere nitcbantur, theologo-

unum quod abbates et generales Ordibabeant utramque vocem consultivam et decisivam in sacro Concilio alterum electionis

rum Lovaniensium
tina et

propositiones,
capitali

edictis

La-

num

Burgundica lingua conscriptis conflratque supplicio


affici

mavit

jussit

triiim prrclatorum, qui

curam

liabeant videndi

eos, qui contraria

'

num. 3232.

ADgel. Massarell. in aclis Congreg. terlin. Ms. arch. Vat. sign. p. 97.

orthodoxoe religioni sentirent; qiio audito Lutherus vencnata scripta adversus Lovanienses theologos sparsit, sacra-

mentarios tamen damnavit, ac professus est

108

PAULI

III

ANNUS

12.

CHRISTI 1545.

essc Christum in sacramento, quod antea negaverat, nam ejus thesis decima quinta his verbis concepta est In Eucharisliaj sacramento venerabile et

adorandum

anno ad infernalem carniflcinam repente abreptus est


Surii
'

repetenda verp hic visa sunt verba


:

'

gravissima, qua? his addidit

Id quitotius

dem
niliil

notatu

dignum

est

in Lutheri et

exhibctur ct sumitur verc ct reipsa Corpus et Sanguis Christi, tam a dignis, quam indignis . Et thcsi vigesima hwc habet HcEreticos serio censemus et alienos ab Ecclesia Dei esse Zuinglianos, et omnes sacramenadorabile
est,

ct

gregis ejus apostatarum

monachorum

scriptis,

tarios, qui

negant Corpus

et

Sanguinem

Christi

ore carnali sumi in vcnerabili Eucharistia . Ha?c ille de Zuinglianis; quid vero Zuingliani Tigurini de Luthero scntirent his verbis antea

promuigarant: Prophetai et Apostoli (inquiunt) Dei gloriae, non privato honori, non suse pertinaciJB et superbiic studebant, scd peccatorum salutem quffirebant unice Lutherus autem sua quaerit, pertinax est, insolentia nimia etrertur, quotquot illius et confestim Sathana? tradit
:

subscribere velint, et in omnibus correptionibus suis plurimum maligni Spiritus, quam minimum vero amici et paterni
sententia"
illico

non

ingenii habere deprclienditur


se
spirilu turgere

Plane maligno
hferesiar-

ostendit impius

cha , cum pestilcntissimas satyras adversus Pontificum Romanorum dignitatem scripsit


,

blasphemaque procacia contendit

Pontifica-

fere crebrius malo da^mone et stercore nominari, ut intelligat prudens lector, eos se totos cacodicmoni et spurcissima? Veneri devovisse, et tales tam impuri homines non alio, quam vel ipsius Christi Apostolorum loco hahorrendam nimis Dci iram Sleidabentur. nus iiarum picturarum in suis Commentariis libentcr meminit, et non modo non rcprcliendit, licet id plerosque fecisse scrihat, sed etiam nititur nohis ex Luthero prophetam efflcere. Sic olim Maniclicei impurissimum nebulonem illum Manctem auctorem sectce ipsorum non alium volebant esse, quam Spiritum sanclum. Sed quando a;quissimus .ludex veniet ille dies Christus veram feret sententiam, et tunc apparebit, (piam nihil profuerit Luthero Sleidanus vanissimus ipsius encomiastes . Sed esto in tanto honore versetur apud novatorcs inhonestus Lutherus, et propheta ab iis falso pra-dicctur, quantus illeapud Deum habitus fuerit, et quantum valuerint ejus preces, vel quanta in patrandis miraculis gratia floruerit, quantumve
!

tum
bus

a Christo institutum, a

Sathana esse con-

stitutum, ac picturas infames apposuit, in qui-

decipi

illum da>mon malus pertimuerit, quantumve Lutiierus potuerit in concepta de se

damonum succincto Pontifici satellitio aures asininas appinxit, pari insania in alia imagine Ecclesiam, quam Apostolus modo vir-

sanctitatis fiorentissimfeque

apud

Deum

gratire

existimatione, ex conspicuis ejusdem hoc anno


gestis

perpcndamus

ginem castam, modo columnam et firmamentum veritatis appeilat, de qua in Canticis diciTota pi/lchra cs, amica mca, quamque tur Joannes Evangelista mulieris amict sole lunam
,

maqno periculo dspmoniacum curarc ac^rjreditnr , scd incasstcm. Anno MDXi.v ,prosequiturSurius puella qutcdam da^moniaca c Misnia adducta est Wittem49. Luthcrns sito

vidit, specic Porcai depinxit, cui insidebat


tifex,

pedibus calcantis specic divinitus expressam Pondextra lustrale signum Crucis fingens, ac sinistraoletum fumans, <iuoOEcumenicuni Concilium adumbrari volebat, pra>fcrcns, et quia conlincntibus votis Concilium a piis expetcbatur, eamdcm porcam ad vaporem et halitum olcti adgrunnicntcm rictu avido effinxit. Quid scclcratius ct spurcius, vel a Mahometc, vel a daimonc advcrsus Dci Ecclcsiam fingi potuit?

bergam ad Lutiicrum, ccu tertium Eliam, ea spe, quod Lutlicrus da^monem esset cjectiirus. Ille quidem (ulpotc male sihi conscius) principio valde sc dilficilem pra^buit, tamen tandcm
jussit i)ucllam in sacrarium parocliiana> Ecclesiaj

introduci. Ibi suis

quibusdam Luthericis

exorcismis adjurat d;rnioncm, scd (KTmon cjus cxorcismos irridct. Tiim vcro Luthcrus mire angi, discruciari, et c sacrarii ostiosc vellc proripere. At malus da'monadeo obstnixit ostium,
ut

attamcn

Spiritus sancti essc jactavit.

spurcissimus scurra se organum Quis non cx his agnoscat illum apcrtum Satlianai administrum, bhasplicmum(iuc Dci iiostcm , cxsortcnniuc cujus tamen omnis iioncstatis ct sapientise umbralilcm ct fucatam spcciem lu-cresiarcha) affcctare consucverunt? Quis lantam amentiam
iiic
,

nequc

res etiam in majorcs illum

adduxit,

Ea miscrum angustias jam(|ue pcr fencstras crumperc conaforis nc^iue iiilus rcserari potuorit.

batur, scd conatus cjus cancelli fcrrci rctardabant, dcniiiiic sccuri ferrca pcr cancellos ini-

missa ostium
acl

pcrfriiigi

oportuit,

ut Luthcro
noslcr, ut

pateict exitus. Eaxit

Dominus Dcus

non lugeat, ac scctariorum horrcndam cn'citatcm non dcplorct? nulia quidem in tcrris sat
digna inveniri potcrant supplicia ad iilcctcndam tantam Luthcriimpietatem.alque adeo proxinio
Comm. hoc

sanitatcm rcdcant, qui ejus hominis nulla

vita?

sulVulti

sanctimonia, niilla miraculorum cfficacia infaustum Evangclium magno totiiis EuroihT malo complcxi sunt. Noii dcfiiere similes Luthcro iaiiatici imSurins

Piirins in

anno.

'

Jonn. Cochl. in acl.

ct scriptis
I

Lathcri. Sur. in

Commonl. Sleidan.

in

Comm.

PAULI

III

ANNUS

12.

(]ue,

CHRISTI 15A5,

109

postores, qui se niiminc afflatos fingerent, mcn(IncioninKiue plialerata pompa simplices ct

se oculos convertil, ut vero


perierit,

demum

infeliciter

ejusque fraudes patefacf


.

damnata>-

credulos insanis crroriluis illaqiiearent, intcr (|uos flapitio inclaruit hoc anno David Georgius,
ut narrat
50.
giits.

suo loco dicetur


51.

Joanncs Coclila^us subjcctis verbis

'

opi)ido

Novos errorcs disscminat David GcorIn Frisia surrexit laicus quidam in Emcda nomino David Georp;ius ex Del((

(]ui absurdissimos proquibusetiam Sadduca^oruin renovavit crrores, ncgans resurrectionem carnis, extrcmum Judicium, Angeios, DcTinoncs, Bapfismuin, Mafrimonium, Scripfuras,PauIum, vitam a-fernam in coeio. Affirmavit aufem se tcrtium csse David, qui in rcgno Christi super

phis oppido Hollandia',


[losuit articulos, in

Sinenckfeldiana Jhrrnsis propagatnr. Eodcm anno Svvenkfeldiana hirresis, (]iuc in Silesia el Moravia Joannis Fabri piis sfudiis, ac regis Ferdinandi scveritate soj^ifa fuerat, in Sucvia propagata vcnena latius diffudit, iif narraf Cochlanis ', qui ad confufandos impiorum errores plurcs etiam libros edidit: " Erupit (inquif) alia ha^resis nova in pleris-

que Suevia? oppidis, qiiam


Is

Swenckfeldianam

vocant, cujus aucfor Slesifa cst, genere nobilis.

ferram regnare debeat; uxores voluif esse communes, docuif non esse pcccatum coram hominibus non spiritum, sed solam carnem pec:

ergo ut aliquid novi, per quod innotescat, antiqua ManichTorum ha^resi dogma vefus arripit ac renovat, docens Chrisfuin non fuisse concepfuin in utero Virginis Maria? ex nalura et sanguine ejusdem, opificio Spiritus
afferat, ex

care, sfulfos fuisse Apostolos et marfyres,

quod

formenfa morfcmque propter Cliristi confessionem passi sunt, quia a?qiie bene salventur spiritus infldelium sicut fidelium, et a>que bene

damnefur caro Ai^osfoloruin,

sicut infidelium

Kuisse illum fascinatum a nialo da?mone, magici^que artibus instrucfum, ac pliires alios
inenfariis

efiam crrores docuisse narrat Surins in Com^ (I) Ille insanus, inquif, non se
:

nepotem appellare, cum feris et avibus quocuinque esset coUibitum idiomafe


dubitavit Dei

sancti, neque ex ea natum, sed aliunde a Deo crcafum hominem assumpsissc. Inter lias insanientium et undique irruenfium hTreticorum diversas machinafiones imi)ios(]ue conatus, sua pro parte Cafholicorum studia exerccns GochbTus qiuTdam Opuscula sua Latine scripta, velut anfidofa qupedam evulgavif^ utpoteMiscellancorum libros tres, qui diversos continent tractafus triginta item considerationem de concordia' tractatu contra duo scripta Lutheranorum item velitationem contra quafuor con;
;

colloquia miscuif, et ab
liaud dubio pra^sligiis et

alimenta accepif, daemonum operausus.


illis

jecturas Andreae Osiandri de fine nuindi

itein

Replicam
tio

in Musculi

Anticochhrum de SacerdoAntibolen

Aiebat coelum prorsus esse vacuum, se divinitus missum, ut regni ha^redes accerseret, mullaque id genus alia et absurda, quibus tainen non defuerunt qui fidem commendarent, ut est hoc sa^culum pudendum levitate, et plusquain
anili stoliditate

et

Sacrificio

nova- legis, et in
in

Bullingeri, afque

qusedam

scripta Buceri,

item in Nycticoracem novi Evangelii, etc . 52. ILvresis reprcssa Maniiise et Mutinm.

avidum
et

in res
:

novas quantumprorupit eo dea

Perfenfarunt nonnulli Italiam LutheranT Zuinglianfpque hwreseon venenis inficere, sed haec

cumque absurdas

impias

impiorum molimina legum


fracta conciderunt,

severitate
in clero ef

facile

mum
lis

ipsius impietas, ut se

Messiam

Prophe-

nam cum

populo

oraculis, suaderet,

promissum sequacibus, depravatis Scripfura; acimperium orbis terrarum

consfitufo tempore capessiturum,

cumque

arte

pingendi vitri antea fpgre vitam sustenfaret, magnas mendaciis liiijusmodi opes comparavit. Cum vero Crcsar similium imposforum amentiam coerceri suppliciis jussif, e Batavia Basileam ])rofugit ac civitate donatus quod Evangelii causa se extorrem factum menfirefur, magnificas sibi paravit sdes, tum arcem ac jirredia coemit, ac regia prope magnificentia conjuncfa cum simulata modestia, omnium in
, ,

Manfuano ea lues apertis impiis disceptatiunculis serperet, cardinalis Manfuanus eam mox coercuit, cujus diligentiam commendavit PonticensurT munus adversus fex, illique sacrae

quoscumque etiam
"

religiosos invexit

Cardinali Manfua?.
Dilecte
fili

nosfer, salufem, etc.


in ista civitafe

Accepimus

nuper, quod

cum

Manfune non-

nulli clerici etiain lifteraruin etsacra' theologiae

rudes, artesque mechanicas

exercentes,

ausu

temerario de rebus ad fidem Gatholicam perti-

'

'

Cocl. ad an. 1543.

Cochlffius in act. et scriplis Lullieri.

Paul.

III.

lib.

brev.

Sur. in

Comm.

nA an. 1543.

an. XI. p. 413.

(1)

naud

fuerint Surii

satis assequor cur annalista noster liajresis a Davide Georgio invecta; epocham lioc anno constituerit, cum pnt oculis illi Commenlarii qui rem totara biennio anticipantes anno mdxliii adscribunt. Ita pariter et secessus ejus e Batavia Casileam
definit.

cum an. mdxliv conjungendus est, ut coajvis scriptoribus adductis Spondanus ad A. mdxltii, num. 10 postmortem cadaveris exustio jussu magistratuum legilur apud annalistam ad A. mdxlvi.
Haeresis
;

Obitum

viri

hujus impii et

quoque Schwenckfeldianaj exordia longe allius sunt repetcnda Spondano enim teste vetustis scriptoribus adstipulantibiis, Gaspar Schwenckfeldius anno udxxvii innotescere ccepit, statimque se haresis nova auctorera et acerrimum Lutheri adversarium prajbuit.

Mansi.

110

PAULI

III

ANNDS

12.

CHRISTI 1545.

nentibiis, deqiie articulis fidei et sanctac

Roma-

nx

Ecclesia; sacris instilutis

non solum dispu-

tuorum pietate et religionc dictum Philippum statim comprehendi facias, et ad nostram detineri instantiam, ejusque libros ac littcras perquiri, eo
erit

tare, sed

suarum perniciem
fuil

in

etiam dubitare auderent in animarum et grave aliorum scandalum, hoc a circumspectioue tua pro boni

cardinalis et episcopi oificio opportune provisum, ita ut lioc malum, quod si fuisset negle-

enim compresso, facile nobis ac tibi complices ejus compescere, et huic malo providere, etc. Datum Tusculi xxvii Maii mdxlv,
xi .
rii.

anno

ctum, ultcrius serpcre


tua cura, et diligentia,

et

progredi potuisset,

Pauliis concedit ul clerus Siculus subvecle

metuque acriorum poenarum repressum fuerit, de quo eamdem circumspectionem tuam laudamus plurimum, ut debemus, et in Deo Domino commendamus
hortando illam,
etsi

nint imjwratori

tinctis ea diligentia
tis scintillis,

Expecuniis Ecclesiasticis. primis Lutheranre impieta-

nullum in Italiacxarsitincendium, quo conflagratura videbatur. Intentabat tunc


etiam Turca
irruptionis
tot prteteritis victoriis elatus, Italiae

hortatione in hoc scianius


ac vigilantia perauctoritate injun-

non egere, ut
gentes, ut per

in cx'pta pietate

severet, Apostolica

quoque

ei

alium, seu alios a te subdeputandos etiam contra clericos sseculares, et cujusvis Ordinis etiam Mendicantium Regulares per totam civitatem Mantu;e et tuam Dicecesim Mantuanam existenles, et ubicumque tua jurisdictio quomodolilict se extendat, etiam auctoritate Apostolica exemptos, et Sedi Apostolicaj immediate subjectos super crimine hseresis, et an eorum aliqui libros hffireticos habeant, letc, vel

barbaric terrorem, cujus primos impetus trepida Sicilia> insula expectabat ad quos propulsandos cum Caesar bellicos appara;

tus necessarios
lia

centum milsumptus spopondere, modo clerus ratam portionem pro vectigalium inagniinstruerct, Siculi

aureorum

in

tudine conferret
sanctio
vetuisset,

scd

cum

quidquam
'

a clero

Lateranensis Concilii exigcre principibus


lit-

Paulus ea religione Carolum suis


:

teris exolvit

Charissimo in Christo

filio

nostro Carolo

gant, et opiniones ab

Ecclesia reprobatas ac

Romanorum

imperalori semper Augusto.

damnatas

ipsi

teneanl, et alios

doceant, juxta

canonicas sanctioncs diligenter inquiras, testes recipias, culpabiles etsuspectos capi et praeviis indiciis torqueri facias, processusque desuper

usque ad sententiam diffinitivam exclusive formatos, tuo sigillo clausos in forma authentica ad nos transmiltas, ut desuper opportune providere possimus, etc . Ad ha!C vero peragenda amplissimis eum mandatis rescissis quorumvis contrariis privilegiis instruxit. Datum Roma; apud S. Petrum die vii Februarii mdxlv
,

Charissime in Cbristo fili noster, saluExponi nobisnuper fecit majestas tua, quod cum ut impiissimo Turcarum tyranno invasioncm in regnum tuum Sicilia; ultra Pharum classe parata iterum comminanli, divino possis auxilio obviare, et a regno pricdicto corum incursus propellere, magnales ct alii laici
tem,
etc.

ejusdem regni

in

quodam

gcnerali

colloquio

per eos habito Parlamcnto nuncupato constituerint tibi in pra^senti anno, ultra donativum in
prailcrito pra^stitum,

annoxi
33.

propulsand;c

summam centum
,

causa praedicl;^ invasionis millium duca-

Diffundere quoque virus

suum

Mutinaj

toruin

auri

coeperat hteresis, opera et astu Philippi Valentini, quod cum fama acccpisset Pontifex, mox

ci)iscopi,

dummodo archiepiscopi dare archimandrita^ et alia" person;c Ec-

ad capiendam

eam vulpeculam, ne vineam Doduci Ferraria'


in

mini evastare pergeret dedit mandata, ut pro suo

Deuin cultu et religionis studio ha;reticum liominem in carce-

rcm

conjicerct

' :

Duci FerrariLC.
Dilecte
fili,

nobilis vir, salulcm.

Relatum

est nol)is,

haTCsis Lutherana increi)uit, et quotidie magis incrcbrescit ac dilfunditur, (|uodque luijus mali auclor

quod

in civitate Mutin;e

ct

caput

fuit,

ct cst inifjuilatis

filius

Pliilippus

Valentini, (|uod tutc nobilitali, ((UiP insigni piepr;i'(lila, indccorum et nobis mcrito molestissiinum. Uuamobrcm dedita opcra pr;cscntium latorem ad le millendum duximus, te ex animo bortantcs, cl rcquirentes, ut pro boni

tale csl

pro rata reddituum dicti rcgni clcsiastica! Ecclesiarum, monasteriorum, ct aliorum bcneliciorum Ecclesiasticorum per cos obtcntorum in hoc contribucrent, qui etsi sponte ralam pncfatam ctiam in pra!senti anno, interveniente taincn nostra ad hoc licentia, darc statuerint obtulerintquc |)crsolvere, quia tamcn per diversas canonicas sauctiones, ct postrcmo per felicis recordationis Leonem PP. \ pr;i'dcccssorein nostrum in novissimo Latcranensi Concilio sub divcrsis censuriset poMiis iirohibitum cxistit, ne rcges, |)rincipes ct alii i^olciilalus ab archiepiscopis, episcopis et archimaudritis, ct aliis pcrsoiiis Ecclcsiasticis, cliam spoiilc olVerentibus,
aut

subvcntioiicm aliciuam pccuiiiarum rccipianl, pricslcnt, majcstas tua subventioncm illi


ipsiim capicndo,
el pricdicti

archicpiscopi, cpi-

ct Cathoiici ducis ofllcio, (|uod

Dco, ac nobis, cl
ct

scoiii, arcliimiuidrilii', ctaliic


stica'

pcrsoiKc Ecclesiaet

sanct;r Ecclesia! dchcs,

proquc tua

majorum

clargicndo,

dubilant ceiisuras
313.

po^nas

<

l'aiil.

III.

lib.

brcv. an. xi. p. 240.

>

l'aul. III.

lib.

bicv.

nii.

xi. p.

PAULI
lirirdictas
siio

III

ANNUS

12.

CIIRISTI

1545.

111
et rite sa-

iiicuiTere,

et prfftlictorum
iecit,

proplerea majestas tiia nomiiie liumiliter noljis


tua^ ct

absolvi, nisi
tisfaciat;

veram agat pocnitentiam

supplicare

ut pro (|uiele

ipsorum

conscienliK in prirmissis nostram et luijus sancla" Sedis auctoritatcin inlerpoiiere de benigiiitate Apostolica dignaremur. Nos igitur aftendentes ex defensione pra^dicti regni a tyrannide

quibus verbis iKcrcsiarcha, (|ui poenitentiam et satisfacfionem adeo inscctatus est, seipsum confecit. lloc loco , in(|iiit Suiius ',

ali(]uid

valct p(xnitentia et satisfactio,


isti

quam

adeo irrident

Evangelici

Nec pra'tcrmit-

iinpiissimorumTurcarum, non ininus Ecclesiasticis

silcntio .visum est, (juod cum .loanncs Gropperus canonicus Colonicnsis, eriiditione et

tcndum

|)rovonire,

quani srccularibus jiersonis commodum imo lioc etiain in alma; Urlns nostra?,

pietatis studiis clarissimus, fortissimc rcligio-

ac totius Italia' et Cliristiana; religionis conser-

vationem ccdere, Iiujusmodi supplicationibus


inclinati,

archicpiscopis, e|)iscopis, arcliiman-

dritis, et aliis

personis Ecclesiasticis pra^fatis,


fui

ut ratam

hujusmodi eidcni tux majestati persolofficiales illam

ncniCathoIicam |)ropugnaret contraLutlieranos, fictis criminibus fuissct appetitus a Lutheranis, quasi cum ipsis sentiret et rcni Catholicam prodidisset, ut eo crimine perstrictus in odium apud Catholicos adduceretur, ille elcganlem Apologiam scripsit, qua subornatum crimen a
se

vere, tuque vel

exigere

cl

depulit

de cujus insignibus virtutibus

et
:

rccipere absque

aliarum
libere
et

prKdictarum vel quarumvis censurarum aut pcenarum incursu


licite,

castiinoniic excellenti laude h;ec refert Surius

attenta causa

et

necessitate

Fuit admirabili cloquentia, rara eruditione, nocle et die Scriptura; aniino imperterritus
,

praulicta,

pro hac vice

tantum

valeatis, licen-

tiam et facultatem auctoritate Apostolica per easdem pra'sentes concedimus, et indulge-

mus, anno
tur
fit.
:

etc.

Dalum Roma?,

etc. die ix Maii

mdxlv,

xi .

55.

Carohis

ciim Turcis indiicias pacisciet

Ca?sar vero

Pmtestantium potentia amplior


',

gravior

cuni ad arcendas

Turcarum

ex Pannonia in

Germaniam

irrupliones exerci-

sanctissimorum Patrum lectionis incumbens, atque a fcedissimo concubinatu, quo se plerique ex clero turpitcr dehonestant, usque adeo abhorrens, ut cum quodam die domum reversus, famulam invenisset lectum ipsius sternentem, vehementissirne commotus, repente famulam e cubiculo exegerit et lectum e fenestra hoc ipso sane egregium cubiculi projecerit animi sui erga continentiam zelum et ardorem
sacra;
et
,

tum

pararet, nec Proteslantes principes posset

prajclare declarans,
volui, ut tanti viri

flectere, ut

adversus Turcas armaconjungerent,


Concilii Tridentini

quod idcirco commemorare exemplo commoveantur Ec-

nisi ille ipsos a

excipiendis

decretis

immunes

pronuntiaret, nec in jus ob

clesiastici, et carnis petulantiam victus parcimonia, sacrse lectionis et ferventium precum

Ecclesiasticos oppressos cxpilatosve vocari permitteret,

assiduitate,

vigiliis

opportunis,

mulierum

vi-

Gerardum Veltuvichum oratorem ad


pro iuduciis paciscendis mandalis

Solymannum

ainplissimis fultum misit, ne eodem tempore a Turcis et Lutheranis invaderetur; mense etiam

tanda consuetudine, ct id genus aliis pietatis studiis edoment, desinantque adversum se provocare iram praipotentis Dei, atque procacibus ha^reticis veterem eamdemque Catholicam re-

Junio, clerum et senatum Coloniensem

insuum

patrocinium adscivit adversus tyrannidem Her-

manni archiepiscopi Lutherani, eumdemque in jus ut accusatoribus rcsponderet accersivit, queni etiam Pontifex instituto ordine judiciario
,

ad subsellia Apostolica, recurrente die sexagesimo se sistere jussif. Sprevit ^ vero ille Pontificis et Cffisaris edicta,

cum

Protestantium armis
ingravescebat

fulciretur, queni

lamen postea gradu deturbavisuri

tum pulsumque

sumus

vcro in dies adeo Lutheranorum potentia, ut cum Henricus Brunsvicensis princeps ditione sua religionis CathoIicK odio depulsus conscriptis

ligionem 'lacerandi ac proscindendi pra;bere occasionem . Fuit ille pnrpositura Bonnensi donatus, pulso Friderico Lutherano, egregiamque religioni restituenda^ operam navavif, ob quam cardinalitiis apicibus a Paulo IV postea ornatus cst, ut suo loco visuri sumus nunc rcliquas hujus anni res prosequamur. 56. Pauliis curat pacem firmare inter impcratorem et regem GallisB. Incubuit interea Pontifex alendae fovenda^que paci, quK superiori anno inter Csesarem etFranciscum Galliec regeni confecta fuerat, atque ad eam arctius constrin;

gcndam

interpretes adhibuit, qui fuerant illius

copiis principatum recuperare anniteretur,

sanciends maximi auctores, nimirum GabriePra^dicatorum, ad


littera;,

hostiumnumeroobrutus captusque cumCarolo


filio fuerit,

cujus sortem miseratus Cssar lantgravium victorem monuit, ut benignitate captos principes complecteretur at Lutherus e contra
:

lem Gusmanum ac Pctrum de Soto Ordinis quorum postremum extant


quibus egregiis
:

cffptis jussit insistere,

cum

ex ea pace reipublica; Christiana; salus pen'

lantgravium et Saxonem edifo libello deterruit, ne Brunsvicenscm dimitlerent allato eo ar,

deret

Dilecto

filio

de Soto Ordinis Prrrdicato-

gumento
'

illum a Deo castigatum non posse


'

Surius in

Comm.

Surius ubi sup.

Lib. IV.
'

(ie

rebus memor.

Sur. iu Cnmui. Iioc an. 1547

Paul.

III.

lib.

brev. an. xi. p. 252.

112
riim
et

PAULl in ANNUS 12.


sacra Theologisc professori, serenissimi
Dilecte
fili,

CHRISTI 1545.

pertingente, eoque educto divinitus percurare-

CcEsaris confessario.
"

etc.

Yeniens nuper ad nos

Gusman Ordinis Pra;theologia professor, ChristianissimiT regina; Francia; coufessor, pro expeditione cujusdam monasterii, ad quod eum rex Christianissimus nobis nominavit, multa
dilectus filius Gabriel de
et sacra-

dicalorum

tur;caeterumincastris Gallorum, etcircumjectis oppidis horrida lues ex nimiis imbribus grassari ccepit, et noctu repente extincti [)Iures reperti,qui interdiu nuUam morbi significationem dederant, idque in diversorio, in quo ipse habitabat contigisse tradit Martinus Bellaius, addit-

retulit de tua singulari doctrina ac pietate, ut-

que tem
ris

in negotio
el

pacis inter Cajsaream majestadictum regem Christianissimum nuper

quc initigatam luem hoc remedii genere Cum ad extremum non aliud sepulturre genus usurparetur, quam quod universis in domo aliqua
:

mortuis domus ipsa in eos diruta vice sepulchri


erat. Cffiterum Ilenricus Angliae rex
jecta antea pacis consilia complexus,
'

confectffi,
;

una secum

pie ac diligenter laboravete

suorum

quae etsi erant nobis antea de

cognita, ta-

veritus odia, el belli sumptibus fatigatus, re-

men

ex ipso etiam Gabrieie audire jucundissi-

Boloniam

mum

nobis

fuit, le^iue

Domino commendamus

de hoc summo[)ere in rem enim procurasti


:

non solum illis principibus, et eorum regnis, verum etiam universffi Christianitati salutarem,
qua; ut diutissime conservetur, nobis, ac libi, et bonis omnibus laborandum est (luamobrem
;

Francisco regi redimendam auro restituit, proximo anno idem etiani Franciscus rex, postquam Caroli AurelijE diicis funus luxisset, oratores ad
Cffisarem misit, acturos de pace, qua; filiimorte

confusa erat, redintegranda, quibus Cssar damnosir transactionis sollicitudine liberatus res-

nos

[)ublica; utilitatis,

qua; ex hoc dependet,

pondit se bellum regi

nunquam

illaturum, nisi
ita

nonnulla ad ejusdem pra;servationem pacis pertinentia nobis in mentem venissent, ea per ipsum Gabrielem isthuc redeuntem tibi nota esse voluimus, ut in his serenissimo CcTsari ad communebonum sedandis pietatem tuam exerceas, quemadmodum ea plenius et uberius idem Gabriei nostro nomine tibi referet. Datum Romee xxii Martii mdxlv,
desiderio ducti,

cum

injuria a Gallo provocatus csset,


troversia; recruduere, et Carolus

priores con-

dux Sabaudia;
:

recuperandi principatus spe dejectus est tanto porro Franciscus rex regni ab IiTreticorum peste vindicandi studio arsit, ut cum in Delphinatu et Comitatu Avenioncnsi nonnulli pagi
hairesi infecti leviora

anno

xi

remedia non admitterent, immissis in eos copiis funditus deleverit, nimiaque ScCvitia miles nulli Lctati vel sexui pepercerit.
58.

Adulto anno confundi ea pax visa est ', cum dux AureliT, juvenis omnibus corporis atque animi dotibus qua; a natura conferri possent florentissimus cui Belgii aut Mediolani principatus a Ca-sare cum sponsa regia erat promissus, anno vigesimo tertio extinctus est ex febre (ut dictum est) pestilenti apud jMonasterium-Firmum, dum bello adversus Anglos vacaret Franciscus enim rex Boloniam terra marique obsidione cinxerat, et Angli a Galiis cruenta pugna tumulluaria victi deletique sunt. Classis etiam Gallica ccnlum quinquaginta one37.
,
:

In Lusitania contra hxreticos exercita


Lusitania sacra fldei censura exercebatur
in

sevcritas, et simiiltales crga Pontificem depositse.

In

nimia acerbitate

neophytos Marranicic ha;re-

seos sus|)ectos, ac Pontifici relatum est ab administris regiis et censuric gcrendiE privfectis

multa crudcliter

ct

inique patrari, insontesque


;

eadcm pa-na cum sontibus involvi insontiuni itaque a judicum crudelitate vindicandorum studio Pon.ifex cognitionem corum causic sibi
reservavit,

rariis,ac viginti quin(|ue triremibus, ct sexaginta minoris alvei navibus constans, mense
Julio in

Angliam vcla

fccit,

ac repentina cxscen-

animadvcrsionemque in mancipatos quod decrctum 1'ontificium cum Lusitaniic rex in partem iniquam detortum acci[)eret, Pontifex subjeclis litteris
carceribus extrahi jussit
:

iMisil etiam Franciscus rex regina; Scotia; vidua; subsidiarias copias (duce comite Lcnoto) ad frangcndani regis Angliic vim, sed .\nglus eumdem comitem

sione facta, multa

loca evastavit.

decrcti

sui iv(|iiitatem

firmitatemque

in

lucc
i)cr-

collocavit,
:

blaiidis(iue verbis rcgias

iias

(tradita
lexit,

illi nc[ite in uxorem) ad suas partes |)elquarc Franciscus rex -, cum novis copiis Brossium, deinde Lorgiiim, duces strenuos, nd Scotos conlirmandos submisit. Commissis autem ad Boloniain pluribus minoribus |)rieliis, contigit, ut Claudius (iuisius dnx in prirlio <|iiodam certans ab Anglo |)crcut('rclur, adaclo per ocuJum in cercbrum laiiccii' frusto ad occi|)ut

mulsit Rcgi Portugalliii;. Attulit ad nosiui[)er dilcctus

filius

Siinon

dc Vega littcras sercuitatis fuiv xiii .laiiiiarii Ehora; datas longissimas illas (|iiidcm, in (luibus causas pctitic per te imiuisitionis ab initio repetcns, dc ultimo Brcvi, per (iiiod inhibnimus, nc contra ncophjtos incarccratos ad exccutioncm procedcrctur, doiiec nos a .loamic Riccio, elccto Sypontino, (iiiein ad tc nuiitiuiu iiiisinuis, de

HelUjus
ubi supra.

I.

X. Piiol. Jov.

I.

V.

iiel(Uir.

1.

x.\iy. Mdrtiii. Heil.iiu:i

'

llelcar. rorcsl.

I.

vi. c.

1)3.

Taui.

Ili.

iib.

brcv. au. \i.

Belcar.

I.

XUL

p. llji ct 232.

PAUI.I

III

ANNUS

12.

CHRISTI 1545.

113

quibusdam informaronuir, multa

serenifas tua

queritur, coutra ipsos neoplnlos gravissime inveliilur, ne nostris quidcm parcit, ad poslre-

mum

omni

instantia petens, ut, iniiibifione rcistliic coiitra

vocata,

inciuiri

ha;reticos Judai-

maturuni, justc an injusfe cremata essent, hoc tantum |u-ovidinuis, ([uod nisi fecissemus, omncm sanc charitatem omne^iue officii nostri dcbitum cxuissemus, ut exccutio diuntaxat contra eosdcm carccralos suspeudcretur, (juoad de
justo vcl injusto ministrorum proccssu certiores fieri posscmus, (|uo nostro mandafo nulla

camque pertidiam plena


qua; nos,
lili

severitalc velimus.

Ad

cbarissime, licet multo acerbius

quam a te expectandum fuerat, scripfa, memores iamen ejus persona' (juam gerimus, remofa onuii iracundia, sedafociue animo respondebinuis, niliilciue scribct unquam fua serenitas ad nos tam asi^ere, quod nobis benevolcntiam in te nostram niinuaf, ac primum ad conununia communiter rcspoudebinuis, criminationes videlicet ac suspicioncs liinc inde esse nuituas, ef ubique famam lu)miiunu, pncserfim in aulis principum, patere linguaruni morsibus. Nos fameu de tua

nocentibus data impunitas, cum in carceribus nihilominus rcmaneant, sed iunocenfibus, ne videlicct opprimantur, fempus et spatium concedifur, quod qui reprehendit, judicum potius errafa obtcgere vidctur, nollcque id curare, ut

rcorum
hffic

dclicfa debitis pirnis aificiantur. Si ha3C

igitur pro nosfra pofestate ct aucforifafe,

cum

indignum credidisse aut creistbic minus recte per hos annos gestorum culpam non fua^ serenitafi quam piam et rectam exisfimamus, sed pofius
serenitate
niliil

ea

ad nos ouuii jure pertineat, ac iro minisfrorum ipsius inquisitionis dctegenda vel probitafe vel injustitia ordinavinuis, si jusfas preces misero-

causa spirifualis

et

proprie nostra

sif, ef

dere,

omniumque

rum non
fafis

pietale ac

neglcximus, eraf nobis dc fua> serenibencvolenfia expectandum, ut

iuis minisfris assignare,

quorum

consiliis effcc-

fum csf, utnuper fua sercnitas dilecfum filium Joannem de Monfepolitiano elecfum Sypontinum nunfium nostrum in tuum regnum venire
prohibuit,
graviter

in ipsa inquisitione intcgrifas eluccscerct, nos laudaret de ea re potius quara nosfrum nunfium, cum nostra ef ejus Sancfa;

quo etiam tua

Sedis injuria, excludcrct neque enim tua serenitas ex hoc mirari aut ofi^endi debet, si in tanta
:

qua? exclusio

nuntii
,

nostri

cum

rc ubi de

fide Cafholica

ct vifa

tof

hominum

fum causa exclusionis non minus, a fuis enim agentibus relalum nobis esf, ideo ipsum nunfium a tua
otl^endaf, ut

debef

njinisfrorum ipsius inquisifionis, prffisertim male audicntis, curam gerere, ef adagifur, nos

ministrafionis

eorum rafionem inferdum

revi-

serenitafe

exclusum

fuisse,

discessum litteris nostris qui quid contra eos ficref


,

quod nos post ejus mandavcrimus ne


,

ab inquisifionis ministris in carccribus definebanfur, quai res primum mullipliciter nos admirari coegif quod ipse nunfius nosfer mulfo antc exclusus a
,

derc vclimus, ne sanguis occisorum a nobis et tua serenitafe postea requirafur. Secufum famen est, quod niinime debuit, ut hajc cura a

nobis pro debifo nostri

officii

ad

communcra
fa-

nosfrum tuumque honorem suscepfa, quae ciliorem admissionem nunfii nosfri operari

de-

te fueraf,

quamhfenostra' liftera' cxpedircnfur, deinde quod ilht nihil continent, quod jusfitiBe
et a^quitafi
gravissiniffi

bueraf, contrarium, videlicct, cxclusionem ejus operafa sit. Accedif his efiam, quod licef cuni

non maximc conveniaf, nam cum

afque acerba; de ministris ipsius inquisifionis ad nos querclae ef anfea essenf delata' et assidue defcrrentur, fanquam suo officio injusfe ct crudelitcr utenfibus,

apud te ef per fuos apud nos protccforem nostrum afque agenfem egcrimus, ut dilccto filio nostro ac Michacli cardinali Viscnsi possessionem
serenifate tua ssepius, et per oratorem
, ' ,

nosque de

frucfus Ecclcsiae, et beneficiorum suorura, qui-

nimio erga serenifatem fuam respectu subaccusaremur, nos de ipsis querelis tuos agenfes paut serenitatem tuam (forte admonercnt; illi autem stafim nobis supplicarunf, pergrafumque iux serenitati id futurum afTirmarunt, uf nunfio ipsi nostro, quem tum expcdiebamus, mandarc vcllemus, ut dc hujusmodi querclis sc informarct, si enim eas veras compcrissef, provideri a nobis posse, si autem non comperissef, apparituram illorum minisfrorum probitatcm, tuaeque serenitatis honori sinuil consultum iri, itaque fecimus, mandatis hujusmodi ipsi nuntio, ante-

bus

fuit pcr fuara

serenifatcra spoliatus, resfi-

tuerc, aut nunfio, vel alferi ministro nostro con-

terne

admonuimus,

htec ignorantem)

tum

signare vclles, neutrum tamen hact.enus secuest, de quo non valde mirari ct dolcre non

possumus,
delicfo
illud

cum

pra^serfim nos eisdera tuis prosi

tectori ef ageufi sa?pe obfulerrmus,

de aliquo

ipsius cardinalis nobis


conslitit,

constarct, nos

a nobis discederel, datis. Cum vcro postea nova> qucrelfE secufa; essent de multis injuste cremafis, ef pluribus, qui in carccribus essenf cremandis, vidcntcs frustra nuntium nostrum,

quam

cremafis carceratorum corporibus, se esse inforANN.

qua de re nihil etiam constifissct, fructus ipsi, qui Ecclesiasfici sunt, ad alterius, quam nosfrara, dispositionem pertinuissent. Quamobrera, fili charissime, de his rcbus omnibus, utpote in divini honoris tua-que conscientia; offensam tendentibus, nu;rito dolemus et angimur, teque in ca;teris pra'stantissimum regem, in his tara dissimilem tui ac majorum tuorum esse miramur, proinde cum ncc causarum hujusmodi gravifas, nec universalis Consevere punifuros esse,

adhuc nobis

nec

si

TOMTJS .XXXIII.

Ravn. XIV.

114
cilii

PAUI.I
proiiinquitas
iiaUaiiliir,

III

ANNUS

12.

CHRISTI 1545.
in cliarissimi
filii

uf

provisionem
sereni-

loco habeamus,

quod
fili

et fulu-

opportunam

his adhibere ulferius differamus,


te

rum

in

Domino confidimus. Nos,

charis-

has nosfras ad
tateni iialcrne

privmittcre

tuamque

requircntcs, ut

dium
fiet,

afferre

monere voluimus, illam studiose liis omnibus provisionis remevclis quamprimum quod si a te
;

simc, dc hoc tui fratris honore, quein tibi iii primis tribuimus, tibi gratulamur, felixque ct

sicut fieri

ccrtc dchct ct

speramus, nos

autem secus evenerit, non commiltennis, ut Deo Omnipolenti rationcm reddere debcamus, quod in tam arduis

maxime

lirtaliimur, sin

diiiturnum hoc fore gaudiuin vobis oiitamus, sperantes vos vicissim in cultu et observantia erga nos et .Vpostolicam Sedem, a qua nierito ornati esfis, rcgio et grato animo responsuros

tamquc importantilius
nosfro oftkio

rebus

nef,4igentes

in

quemadmodum vcnerabilis frater Joannes Riccius archiepiscopus Sypontinus noster apud te nuntius hicc plenius explicahit, qui etiam
essc,

fucrimus.

Datum Roma; apud


Piscatoris
dic

birretum rubrum a nohis de more bcnedictum,

Sanctum-Marcum

suh

annuio

una cum Rrevi nostro, qucm ipso tuo


dinali mittimus,

fratri car-

XVI Junii MDXLv, Fonlificatus nostri anno xi . ?i9. Victus Bcquitatc Lusitania; rcx Pontificiis monitis morem gessit, ut cx litteris aliis colligitur,

(juorum dilectus filius Ludovicus Rrandon agcnfis apud nos tui affinis lator
erit, luic screnitati

sublatis

enim

iis

querelarum

causis,

pcr

eamdcm

cx parte nostra consignabit, serenitalem tuam eidem tuo fratri

cxlinctisquc offensiunculis,
regis

germanum

Lusitani

arciiiepiscopum Eborensem cardinalitia dignitatc Paulus ornavit, atque amoris [la-

terni notis insigneslitteras ad

eumdem regem

dedit

-<

'

cardinali ad majus utriusque vestrum gaudium consignanda. Datum Romae die xvi Decembris MDXLV, anno xii . De illo et (iO. Paulus cardinales creat. tribus aliis eodem die creatis cardinalibus haec

Rcgi Portugallia;. Charissime, etc. Quod sempcr optavimus, ut verc tua serenitas cognoscerct nostram erga se paternam hencvolcnliam, et quam illi gratum facere ex animo cuperemus, hodic Ia>ta-

rcferunt Acta
S.

Consisforialia
fuit

'

RomiE die
,

Decemhris mdxlv,
psil, creavit ct

in quo consistorium D. N. de fralrum consilio el assensu assum-

Ecclesitc

mur

serenifati tua; ostendisse,

tuum enim

ger-

fratrcm llenricum archiepiscopum Eborensem in his sacris jejuniis et iu Consistorio nostro secrcto S. R. E. presbyterum cardina-

manum

sanctic Romanse diaconum cardinales infrascripfos, videlicet R. P. D. Petrum Pacccho episcopuiu Gicnnensem presbyterum cardinalem, llis|ianum, Rev. Gcorgium de Ambasia

publicavit in

presbyteros et

lem dc ejusdcm

cardinaiium consilio crcavimus ad Dci primum Omnipotentis lauS. R.

E.

archicpiscopiim Rotliomagenscin prcsbyterum cardinalcin, Callum, R. P. D. Henricum a Portugallia

archiepiscopum Eborenscm prcsbyferum

dcm, sancta^quc Sedis Aposfolicic honorem,


totius

et

cardinalein, Lusitiinum, ct

dominum Ranutium
anno
coiistitu-

Chrislianitatis ulilitatem,

dcinde etiam

Farnesiiim, administratorem EccIesiiT Ncapolitaiue, in xvi vel circa suic ictatis

ad

tuic serenitatis

onmi

virtutc pricsfantis satis-

factioncm, tuieque donuis ((luanquam per sc clarissimiv) m;ijus ornamcntum, sed quan(iuam

tum diaconuin cardinalcm


omiiium saccrdotiorum
Consignata' suiit
cisciim
(;allii.e

ctim

dctentione

vestroque regio splcndori hoc tribuerimus, acccsserunt tamen pro cumulo


luic

screnifali

eodcm

die lifteriP ad Eran-

regcm de Georgio .\mbasiano


*
:

virtutcs ipsius archiepiscopi,

quas hac dignitate

Rotlionuigensi archiepiscopo in scnatiim cardinaliuin cooiUiito


"

ctiam per se dignas (!sse audimus, et proindc cohoncstandas csse cxistimavimus ergo digniiateni cardinalalus, qua; in cardinibus Universalis Ecclesia'. regendis vcrsaretur, et qua majorem in Romana Ecclesia Pontifex confcrre nequif, pcr obitum alterius tui fratris intua domo
;

Rcgi Christianissimo. Hodie in liis sacris j(>juuiis et consislorio nosfro sccrcfoadaliquot paucorum cardinatium creationcm devenientcs, (icorgium dc Amhoysia

archiepiscopum Rotliomagensem
tiisr

cxtincfam,

jicr

ipsius llcnrici creationem resti-

.Majestatis, ct luo

intuilu, de

in grafiam vcnerabilium
,

tuiuuis, ul defuncti fratris memoriaiu hoc reviviscat, doIoreuKiuc tuic sercnitatis cx illo con-

fralrum nosliorum saucfiv Roiiuuui' Ecclesiir


cardiiiiilium coiisilio,

cjusdem

siiiictiv

Romana;

ccptum hujus
ii

obiccs,

(jui

consoletur, at^jue utinam sine tua, ul crcdiuuis, voluntate


liclitia

Ecclcsiic
in

prcsbyteriiiu

cardinaleiu

creavimus^

(|uo
ct

sumus

lictiiti, tiiic^iue

serenitatis jiidi(|uo(l

inferposili fueraut, citius remoli fuissent, noslri quo(|ue erga vos |)aterni aiuoris signilicatio

cium
tati

probitatem laudavimus,

ejusdem

archicpiscopi eas iiudiiuus csse virliitcs nobili]iIatiouc ad

maturius

i;rupisset,

scdagimus Dco

gratias, qiii

melius, nos(|ue inler uos eosdciu fore voluil, (|ui scm|ier fuimiis et essc debeiiicc vertit in

gcnciis cjus iidjiinctas, uf (lucm tui contemliiiiic dignifafcm (\cxiiuus, ctiam ex


i(t

solis cjiis virfiitibiis

faccrc poluisscnuis, ctc.

mus, ul
1

lu nos in amanlissimi patris,


xi. p. ".

nosque

te
'

Acla Consislor. Ms.


\\.

caiii.

Spiida; sig. uiim.

133.

'

Paiil.

III.

1'aiil.

111,

lib.

brcv.

aii.

lib. brcv. an. xi.

2.

1'xVULl

ANNUS

12.

senti

CHRISTI 1545.

115

Dahim Roma'

xvi

Decemb.

mdxi.v, aniio

xii .

bis nostris litteris ad

tuam serenitatem

reinit-

Cl. .'Et/iiupcs ciDti

Romana

Calamitosisnato Dioscoro, con/aiif/iintar. simo lioc tempore, (|iio tot Eiiropa; populi ab
obseciuio
feris

Ecclcsia,

dam-

timus,

quam Dominus omnipotens,


vita prosperare, ct in

et in prie-

futura ccclestibus

praimiis
xxiii

decorarc

dignelur.

Dalum

lloiTicC

Uomaui

Poutificis iuercticorum pesti-

susurris sui)oruati deliciebant, /Etbiopes

Orienlales veterem

cum

Itomaiia Ecclesia conallata-

Augusti Moxi.v, aniiu xi . Poposcerat a Pontificc Lusitaiiia! rex, ut sacerdotcs societatis .lesu ', qua' probitalis excellentis et doctrina;
ret in

junctionem ((lamnato

Llioscori scbisinate)redin:

fama inclarescebat, milte-

tegrare, atque adstriiigcre expeliverunt

sunt eoargumento Claudii imperatoris,

(]ui

Da-

vidi patri succcsserat, littcro! ad l'ontificcm, qui

commendata
cfflesti

ejus

pietate

significavit

eum intcrnuntium missurum


doctrina
sacris

se ad ad ipsius populos
,
,

Indiam, atquc cliam a S. Ignatio socios in ^^^^tbiopiam mittendos flagitabat, ut vero ex eadem societate patriarcba delcctus sit ad .Etbiopiam a vetcribus erroribus vindicandam, suo loco dicetur.
&2.

imbuendos

afficiendosque
rati

muneribus, cum in Indiam sacerdotes pietate et Cbristianorum sacrorum cognitione apprime instructos esset legaturus Cbarissimo inCbristo filio nostro Claudio
' :

episcopi.

Gamrati Cracoviensis insignem casum Petri GainCracoviensis episcopi, qui boc anno pie
SiiiQalaris casas

Nunc

obiit,

cuma

sodalis dcfuiicti

anima pra^moiiitus

.EtbiopicC regi illustri.

Cbarissimc in Cbristo fili noster, salutem ct Apostolicam bencdictionem etc. Dilectus filius Paulus prior conventus monacborum .^itbiopum Hierosolymis existentium attulit ad nos litteras sercnilatis tu;e, quas, sicut ipse Paulus nobis affirmavit, quidam alius tuai serenitatis orator cum illis ad nos missus, et in itinere mortuus nobis reddere non potuit; itaque, etsi voluissemus ipsum tuum oratorem ad nos pervenire, atque audire, tamen quantum ejus casu
(1
;

compararet ad morlem, cx Stephano DamaI(5vicio referemus In Cracoviensem Ecclesiam anno Domini mdxxxviii suffectus est, ac tandem arcliiepiscopatum adiit, et simul cum Cracoviensi episcopatu tenuit Paulo III indulgcnte. iMultum
esset, ut se
:

ille

populari

gratia

et aulico

favore reluxit;

Augusto Elizabetbam Austriacam copulavit et diademate cinxit. Cracovicnsis civis uxorem Judaismum professam comburi in foro
regi

Cracoviensi

fecit;

pauperum etcgentioruin

sin-

gularem

gessit

curam, singulis diebus ex eo


erant, qui episcopali

doluiinus, tantum gavisi

sumus Deoque
et Apostolicae

gratias
Cliri-

numero centum

egimus, quod
stiani
voti,
rit
:

litteras tanti et tain

remote

ferculis reficiebantur;

dum

iter

faceret,

mensa et duo

regis,

nobisque

Sedi de-

nostro tempore nobis recipere concesse-

ex eis igitur

maxima
te

in

primis

sumus

lajtitia affecti,

quod

clara'

inemoriaj Davidi
tua'

tuo genitori in regno .Elbiopia; successisse co-

gnovimus, nimirum ex
conjicientes et

fama sperantes, quod

probitatis

currus onusti lineis indusiis, et laneis tunicis, si hyems esset, ex pelle ovina consutis vestibus sequebantur, nudus, vel inale vestitu, si quis opem implorans obvius erat, vestiebatur, viatico eliam donabatur ba'cconsuetudo fainiliaris Gamrato crat, cuni alioquin ipse in tantis
vel
:

tu sicut in re-

opibus, ut prodigi solent, egeret


tatibus, parasitis, ludionibus,
et libidini

luxui, vani-

gno, ita et in vera religione erga Deum, devutioneque erga Apostolicam Sedem tuis progenitoribus succedes, de quo baud dubia nobis signa in eisdem
litteris

compotationibus

dedisti, ex
te

quibus cer-

tam

in

spem adducti sumus,

studio,

quam

illi

fecerint,

baud minore sauctam fidem Catbo:

serio dolore annis fessus, ut reliquum vita; illius stylo Stanislai Lubienski episcopi Plocensis in monitis prosequar, et morti esset proximus, netjue tamen de supremo
fuit,

deditus
:

quod tamen

dicitur expiasse

nam cum

licam et veram Cbristi religionem in istis regionibus propagaturum esse ad quod sane tuam serenitatem paterno aflectu borlamur
:

vita? fuisset

exitu sollicitus, accidit, ut in pervi-

nos vero

cum proxime Deo

concedenl^; missuri
tuis rcgnis vici-

sumus
,

via

maritima ad partes

diei ad vespertinas preces Ecclcsiam ilurus accingerctur, paratusque in cubiculo aliquantisper solus subsisteret, ecce nota illi viri cujusdain nobilis
gilio festi

cujusdam

recitandas ad

nas aliquos viros probitate et doctrina conspiet ad instructionem Cliristiana! cuos fidei aplos, tunc eodem adjuvanle Domino dabimus operam, ut tuam serenitatein etiam per nostrum et Apostolica' Sedis nuntium visitemus,
teque, et tua regna, ac populos tibi subjectos
illis

jam diu fato functi persona apparet secum mutuorum conscii facinorum diu vixerant) exhorruit tamen ad visam redivivi bominis speciem episcopus, cumque ille, ut metu posito secuin ageret, bortaretur,
Curosii
(familiariter

spiritualibus

gratiis

consolemur

quas

paululum resumpto spiritu, inortuuin alfatur Etiamne tu vivis, cl in quo tandem loco es
:

tunc idem Dominus nobis inspirare dignabitur interea vero ipsum Paulum priorem cum
: >

mortali perfunctus

\ila.'

Kcspondit

illc

Vivo,

'

Orlanclin. lib. 14S1.

num. 112.

Slephanus Itamaleviciiis de

Ext. in

lib.

Litv. Paul.

111.

sig.

2S91.

archiep. Gnesnens. in Petro Gamrato p. 297.

116

PAULI

III

ANNUS

12.

CHRISTI 15A5.
solito solus

longeque feliciori quatn vos, fruor aura. Tum Tunc qucm flagitiis gravatum et Gamratus
:

publicum progressus diutius


sit, ct

man-

nisi sero

quid

sibi accidisset, iis

me (proh dolor !) conscio, fcetentem e vita excessisse constat, inter eos sis qui felices sunt? Vix credo. Credes, inquit ille, mox, paulisper sustine. Juvenis admodum cum in Germania essem, incidi in quemdam, qui
turpibus libidinibus,
sacrilego ore sanctissimam Dei

maxinie fidebat patefecit!


plerosque, qui
rant,

quibus Noverat Karnkovius

cum Gamrato familiariter vixequique supremis cjus adfuerunt, confirmabant illi ita ultimos sex illos menses ab eo
exactos fuissc, ut vere et ex animo peccata de-

matrem

Virgi-

nem

incestabat, ego flagitii impatiens colaplium

homini impingo, nec mora ille armatus, manu ad capulum admota, duelluni mihi denuntiat, ego non segnius stringo ensem, congredimur, nec diuturnum fuit certamen, nullo accepto
vulnere sacrilegum conficio, et tunc quidem ne homicidii et duelli crimine succumberem, fuga mihi consului; deinceps vix aliquando ea res mihi in mentem venit, sed cum suprema adesset hora, animacjue e corpore exitura, insultantibus

hominis omnes numeros impleret, denique sanctissimis sacramentis rite expiatum cum optima wternae salutis spe eum e vita
testantis

ccssisse

festabantur
obiit

postquam

Ecclesiam quinquennium gubernasset

Gnesnenscm anno
,

Domini mdxlv
63.
traditse.

Parma

Placentiaque A/oi/sio Famcsio

Jistate Paulus III ducatu Camerinensi Ecclesiae Romanaj juribus concesso, Parmam Placentiamque EcclesiastiAloysio Farnesio flduciario jure cas urbes

Hoc anno adulta

infernalibus liostibus conflictaretur

et

ego exilii certus nullam reliquam spem haberem, ecce mox nova affulsitlux Regina Coeli
:

angelicis choris

stipata

prsesto

aderat,

diffu-

giunt infernales bellu;e, nescio quid horrendum frementes frendentesque. At illa vultu benigno flexit in me misericordise oculos. Milesne, inquit, meus, dcfensor honoris mei peribit? Absit.

quo infelicissima mors ipsi Aloysio tempus accersita, bella inter Ca!sarem et Gallia; regem cxarsere, Tridentinum Concilium dissolutum, et impedifa Lutheranorum conversio, et in maximum schismatis discrimen adducta Ecclesia, ob Ca;tradidit, ex

conflata est, et Pontifici ante

saris et Pauli dissensiones inde enatas,

ut suis

locis lugebit historia.


64. Dissidia inter
tarios.

Tum

quo conceptus

es,

versa ad Filium, en uterus, in en ubera, qufe suxisti, ego


te

Lutheranos et SacramenHoc eodem anno gravissima inter


'

militem, quibus olim

stringebam brachiis,

complexum
nem, quem

tantispcr tencbo hunc. Tu sanguiex meis traxisti visceribus, stilla,

ego efficiam, ut cx ejus oculis uberes fluant lachrym.T abluendis sceleribus sufficientes. Dixerat, et ego ex detestationc anleactae vita? intimo concepto dolore singultibus concutior, lachrymas fundo, Patrem optimum me offendisse agnosco, et annucnte sanctissima patrona
voce,

mea, ingenti illius amore exardesco, affectu, non nam morbi vis usumlingua" interceperat, atque ita supremis meis castissima Virgine assistente expiro.

Anima

c corpore egressa ange-

loruni ministerio lcrtur in coelum, illic non meritis meis, nam ea vcl nulla, vel satis cxigua erant, scd divina miscricordia mihi per patronam meam conciliata leternam fclicitatem adeptus vere vivo; inde ad
te
te

nunc missus sum, ut


:

supremorum tuorum admonercm dudum jam merueras, ut tot bcneflciorum acceptorum ingratus morc ferali ad excmplum voiuptuarii
lldonis mulctareris, tua) largitioncs in egcnos facta;, illK epula; quotidiana} mcndicis exhibitif, illai vcstcs,

Sacramentarios dissidia erusinguli malesani sui capitis deliramenfa pro vero et puro Evangelio obtrudant, superbiaque turgidi alii aliis nolint inferiores videri, Scripturam sacram in sensus adultcrinos distorquent contenduntque hwc esse Spiritus sancti augusfissima oracula, nolentes parerc Petro Apostolo admonenti ^ Scripturas depravari ab indoctis et instabilibus ad siiam ipsorum perditionem ; iterumque docenti, propheliam Scri|)turBe propria interprelationc non fleri, nonenimvoluntate humdna ulirjuando allatam esse prop/ictiam. Porro Lutherus instar phrcnetici aliquod lucidum infervallum nacti in suis thesibus contra Lovanienses theologos editis Sacramcntarios ita damnavit Thesi xv In Euciiaristii-c sacramento veiierabili ct adorabili, est et cxhibetur ct sumitur vcre et re ipsa Corpus ct Sanguis Christi tam a dignis
et

Lutheranos
pere;

nam cum

<c

quam

indignis

Et Tiiesi xxvii

Haurficos,

inquit, serio

ccnsemus,

Dci cssc Zuinglianos ct

(juibus

nuda

Christi
te

membra

qui negant Cor|)us et carnali sumi in vcnerabili Eucharislia efc.

ab Ecclcsia omncs Sacramcnfarios, Sanguinem Christi ore


ct alienos

texisti,

ne cx mcrifis

tuis in

divina sa>viret

justitia,

prohibucrunt. Scito autcm te abhinc indulget clemens lil)i Patcr) moriturum, expendc ct dispicc quid te interim agcrc oporlcat, nam vcni;r adhuc superesse locum, vel mco doctus exemplo, ne diffidas iiis dictis, ille (juidcm disparuit cpiscopus in lachrymas resolutus, nequc co die in
scxto

Do Lufhcru vcro h;cresiarcha Tigurini sacramentarii pneclarum hoc tulere testimonium,


quanto infcrvallo istc novi Evangclii conditor ab A|)osfolis et Prophelis distaret " Prophet;v'
:

mcnsc (tantum

et Aposfoli, ^in(iuiun(> Dei

glori;i\

non privafo

lionori,

non

su;i' |)ertinaci;e et

superbiic studc-

'

Suniis iu Comni.

Pclr. tpist.

II.

c.

4.

PAULI
liaiit
,

III

ANNUS

12.

|)lani

CHRISTI 1545.
Cliristi
fideiii

117
a crudeli patrc occisus cst,
,

sod
:

|icccatorum

saliitem

quaM-obaiit
iiertinax

unicc
cst,

Lutlierus
tradit

autem sua

quserit,

insolentia nimia ctlertur, et confcslim Sa,

tiiana^

(|uot(|uot

illius

illici) stil)scril)cre

velint, ct in

sententiic non omnibus corrcp-

tionibus suis, pluriinuin


lieiuiitur

inaiifj;ni spiritus,

(|uam

niiiiimuin vcre amici, el paterni in^enii de|)rc<>.

His repetitis cx Tigurinorum sacra-

inentariorum scriptis interjicit Surius hoc epi Tali plionema contra novatores scilicet
:

ejusque martyrium iiiiraculis coinprobalum (|uil)us permoli princij^es barbari et alii nobiles spretis oninibus terrcnis, per magnos labores ad Cliristi castra sc contiileriint, ut Iiidiarum prorcx .loanni regi Liisitania' sigiiificavit. Ceilanum cst insiila, iibi rcs ad Dei gloriam contigit sanc mcmorabilis. Ueguli cujusdam filius natu maximus, quod Christiana sacra suscipere statuisset, patris jussu necatus est, (|uem Lusitaiuis

Pontilice

dij^ni

estis,

(]ui

Romani

Pontificis

quidam

Cliristiano

more

sepeliit, tali obita


;

juirum cxcussistis . Mirum certe est ac prodii,no simillimum, novatorcs sequi fictitium impostorum sensum, cum enininon de Scriptura', sed de sensus illius veritate, controvertatur, non alius scnsus amplcctendus est, quam qui tradiliis est ab Ecclesia, qua' ex Apostolo est
coluiiiiia ct

morte Martyrcm certum existimans Lusitani judicium Deus illustri miraculo comprobavit. Siquidem ejus nutu factum est, ut quoad principis corpus humatum erat, in crucis figuram
terra fatisceret, qutc bis
bis

firmaincntum

veritatis

inflatis

illi

et

crcnantibus buccis arrogantissime Scriptu-

extollunt in alienum sensum convulsas, quasi veteres bajretici pro nefariis suis liaresiras

barbarorum opera gleatque iterum in eumdem biatum cst resoluta. Aiunt etiam pcr eos dies crucein ignei coloris visain in ccelo, quibus miraculis commota magna hominuni vis ad Cliristum accessit, quoruin multi regis immanitate
oppleta, iterum

bus commcndandis easdem artes non instruxerint

ac vendilarint. Sacramcntariorum

autem

impictatem pluribus miraculis sa'pius confutalam in annalibus Ecclesiasticis vidimus ', hoc vero aniio illa in sacerdote, qui ad eamdem

eaindem martyrii coronain adepti sunt. In co numero fuisset alius quoque regis filius, itemquc sororis filius ad quem regni haM-cditas pertinebat. (Sororis enim, non regis ipsius filios
igitur uterquc ad Christuin

clam defecerat, convicta

est insigni

miraculo,

cujus historiam circumstantiis ccrtissimis instructam Seripandus Augustinianorum generalismagister, posteacardinaiis, ac prfeses Concilii Tridenlini scripsit xxviii Septembris ad

succedere in regnis Ceilani mos est). Horum propensus regis imperio mactatus esset, nisi eos prtesenli periculo

regis soror

mature exemisset. Ambos enim ad


recenti adluic miraculo iuterrofieri

se vocatos de
gat, velintne

cardinalem Farnesium, Suardini civis iNeapolitani neptem ex filio in extremis mortis confiniis agentein legente sacerdote Evangelium de Coena Domini, cum venisset ad ea verba, hoc est corptts mettm, exclamasse, praitermitte ea verba, quia ea non credis, exterritumque vaticinio sacerdotem, coram adstantibus perfidiam suam fassum essc, criminisque veniam a Deo poposcisse, illam vero dimidite horaj fluxu
efflasse,

velle dixissent,

cum se utique Lusitano transigit mulier eodem ipso, qui demortui principis fuuus curaverat, ut eos quam occultissime Goam usque perducat, quo ut venere, fidei praiceptis imbuti
Christiani
,

cum

baptizatiquemagnum pietatis ac religionis specimen prsebuere. Hos imitatus regius quidam


pricfectus, et alii decein nobiles viri, uxoribus,
liberis,

bonis denique omnibus sponte

relictis,

animam
ob fidem.

magno suo incommodo corporisque


tione

defatiga-

remque
-

certis testibus constare.

passuum amplius sexcenta

millia tcrrestri

In India
'

63. Ceilanensts ref/ttli filiits occisus

itinere emensi,

Goam

reguli Ceilanensis fllius ob susceFartics.


Trinit.

nissent,

Catechismo

baptismi causa cum veinstituti, sacroque fonte

Ex

lilterj card.

Concil.

Generale auctore Petro

lustrati sunt. Id accidit an. Christi nati

mdxlv

Lopez Altuna Caslel.

118

PAULI

III

ANNUS

13.

CHRISTl

ir)4(i.

PAULI

III

ANNUS

13.

CHRISTI

1546,

sit

qui inscribendus 1. Co)itroversia de titulo Condlio, et de loco qui assignandus sit aliAnno a Virgineo partu quibus prsesulibus.

tur, Concilii sit potestas et statuendi auctoritas;

in iis vero, qua; extra

Concilium gerunlur, au-

ctoritatem remansisse apud Pontificem. Ea ta-

MDXLvi, Indiclione iv, fracta est Protestantium procacia, qui excusso Pontificis jugo etiani Ca;sarcm de gradu imperii dejicere conati sunt,

men
fuit

disputatio statim quievit. Deinde lectum decretum formatum pro futura sessione de

nec minus divino verl)o in Tridentino Concilio,

modo vivendi et aliis in Concilio servandis. Cumque longe major pars decretuni ipsum approbaret, reverendus

quam

ferro in castris

pugnatum

est,

qua; sin-

dominus episcopus Fesualiis

gula ordine recensituri seriem temporum sequemur. Coacta est quarta JanuariiCongregatio cujus Acta Generalis a Patribus Tridentinis
,

larum
creti,

dixit,

se desiderare in titulo ipsius de-

apponi verba in
:

Conciliorum decretis

subjeclis verbis concepta sunt


'<

'.

Die Luna\ quarta Januarii .mdxlvi a Nativilate Domini, iioraxxi, liabitacst Generalis congregatio, in qua primus pra^sidens exposuit,

Sacrosancta Tridentina Synodus universalem Ecclesiam reprwsentans cum hffic nostra Synodus, etsi adhuc pusilla
apposita, videlicet
;

esset,
ritate.

non tamen minore

aliis

fungereturaucto-

simodomino

pra'sidentes ipsos accepisse litteras a Sanctisnostro, in quibus laudabatea quae

antea acta fuerant in sessione et congregationibus, hortabaturque, ut ad articulorum controquodque versorum explicationem unirentur
;

Reverendus pater Generalis Servorum dixit, non multi facienda esse verba illa, quando, uti compertissimum est, recens inventa sint, ncc usurpata ab antiquioribus Conciliis. Dominus vero Pighinus dixit verba ipsa, qu;p a nonnullis desiderantur,
si

recte considerentur qusB


:

etiam brevi mitteret viros probos et idoneos officiales Concilii, cujus expensis necessariis non esset defuturus. Omnia a Patribus laudantur, quo vero ad officiales aliqui ex Patribus
dixerunt,

apposita sunt, eadein reipsa adesse


dicitur
sale
ot et

cum enim OEcumenicum, idem sonat quod univeruniversalem Ecclesiam reprwsentans,


fucrit
ct in-

eorum crcationem, cum sua

Sanctitas

jam in proxima sessione decretum OEcumenicum Concilium esse apertum


^l.

abest, spcctare ad Concilium.

Unihus cardinalis de Monte respondit, non ea mente se ea proponeutsuperiis senlcntia' dicerenlur.sedulpatres intelligerent quid continerent littera? sua; sanctitatis, olticiales vero mitteiidos, esse approbandos aPatribus, cl cumjam audi^issct uonnullos arre,

choatum.

Caidinalis de Monte comprobavit Geneet Pighini scntentiam, addcns, quo(|ue ratione moveri, ne verba ipsa

ralis

Servorum

se

illa

a])i)oncrentur,

cum

nulliim validius telum ha-

bitraricx apcritione Concilii

imminutam

essc au-

quam quod nos hic congregati Ecclcsiam iiniversalem rc|)ra^scntebeamus adversus


liaTcticos,

cloritatemSummi l'oiitificis,(Icclaraviteos maximcfalli, imo [(otius auctam. Cui revcrendus dominus cpiscopus Austuriccnsis respondcns ait Scimus (|uidem ct nos qiia auctoritate fungamur, ut scilicct in iis, (lua- iu Concilio tractnn:

mus

noluimus eos, quos Synodiim amplecti cupimus, in primo congressu causam ct occasioncm accipcre, ut nos reprchcndant, quasi
;

nimium
brium

elatos

dilatantes

fimbriasque nostras in opproloiigc etiam diversam csse


;

rationem nostra; Syiiodi,


Angeliis Massarcll. in Acl. .Ms. Conc. Trlil. Ms. arcli. Vat. sign. nHm. 3188. p. 127. el aliuJ nnm. 3232. p. 08. cl Ms. sign. miin. 3206. p. 34. el aliiid sig. niim. 3219. in priinis Acla quarla! Cong.
'

ct

Constanticnsis, et

lieneralis,

et

aliud Franc. cardin.

Ilarb.

sig.

num. 1868.

p. 11.

Constanlicnsc cnim Coiicilium ea vcrba apposuit proptcr schisma, (luod tunc vigcbal; non cnim apparcbat ex triluis (|iiisverus
Basileensis
:

Uiar. Coac. Trid. in Act. Congr. .Ms. arcb. Vat.

Pontifex csset

nec tamcn Coucilium ipsum in

; ,

PAULI

III

ANNUS

13.
sia

CIIHISTI
saiicta,

IB/if).

119
iiitligat,

decictis, in (|iiiluis dc aliis reijiis af^ebatiir,


veiiiis usiiin fiiisse
priiis
j:;eiiii
:

liis

ictus

profundius
?

(|uis tiia

Hasileeiise vero, iinoil prodeliet, solo

prfficordia

lethalius petat.
facient inimici

facinus miseranEilii,

(loiiciiialmliiiii dici

odio Eii-

dum

(|iiid

qiios

prius

IV ea verba rninus recte usiirpassc. Kt pro-

cfflum casurum,
te

quam
;

tecto pncter alias, ea

ab

liis

verbis

debemus, ne

niaxime ratione altstiiiere inllati videamur, ut


\)0(|ui

(luibus elata pra'cipuc et

putabas, superba incedebas, iii


delecturos

arina converterunt

ii,

quos sanguine tuo

ct

dixi,

ma^niaiu

lius imitari

sumendo auctoritatem, (|uin debcmus Suminum Pontilicem,


sit,

visceribus aluisti, ut
liostes forent,
ii

tibi

murus ameus

conlra

veliiti

veneliciis incitati te dele-

cum
se
illa
tiir

Ecclesi;B Dei caput

se

tamcn servum
dixit

servorum appellat. CardinalisTridentinus

compertum

liabere, Protestantes j;re verba

liabituros, (luapropter laudabat et Lortaba-

ne apponerentur, qua sentenlia a longe majori parte 1'atrum approbata est. ', deinde actuin luisse dc ;t. Adduiit Gesta

extinctam volunt. Huccine tiii labores et vigiliie incidcrunt ? Sed quid lios incusare, aut de liis conqueri opus est ? Siint ipsi quidem nefandi, ul videlis. Uuffi sit liorum vita moresque cognovimus locus in alios diet
:

tam funditus

cendi non

erit, si

se respiciant,

libere obloquantur,

ut tamen tam lam severein nostros mores

electione Oflicialiuin, de loco oratoribus prin-

novi Catones vitamque


post
3.

invehantur. Et paulo
instituta

designando, ac de iis, qui in publica necnon de sessione sederc vel stare debcrent
cipiim
:

Postquam omnia conturbarunt

abbatibus,

pntrogativis episcopalem splendorem obscurari, auctoritatemqueinfringi

quorum

nostric religionis, ritusque everterunt, fato

om-

nia subjecerunt. Nostris insuper nos telis lacessunt,

nonnulli querebantiir

niaxime de tribus abba:

Scripturam

sanctam,

qua>

nostra sunt

tibus Cassinensibus vocatis

quam
^

conlentio:

nem

cardinalis de Monte sic diremit


"

Si placet,

possumus abbates

tres

cum

mi-

tra et pluvialibus juxta

mittere,

non

eoruin privilegium adut abbates tantum, sed ut totam


;

nostrum exitium convertunt, mutilando, lacerando, intorquendo (factum impudens quis non aspicit et detestabile, quid tandeni postea ?) Scripturffi sancta; in manibus impii tela sunl plumbea, qua; objecta clypeo
arnia, in
veritatis nullo negotio

eoruin reprffisentanles Congregationem ita tamen, ut eorum trium unica sit sententia; quod

retunduntur
hypocrisi

Nonnullis
queritur
:

interjectis

de eorum

ita

quidem ab omnibus comprobatum est poslea est de sessionis proximo die

Actum

I)um fucis verborum dolosis,

dum

severitate

conslilu-

accersita, duin veteratoria fronlis tristitia illu-

endo, quem Itali accelerandum, Galli vero extraliendum ad bimestre tempus contendebant sancitum autcm est, ut ad inensem indiceretur nimirum tertia sessio, sed secunda sequenti die
celebraretur. Adjectffi sunt Actis Pontificiie
tcra"
lit-

dentes,

niinc liorum,

sua dogmata et miracula quffidam, nunc illorum auribus inslillanles, quid dico aniculas ? robuslos quosdam, imo universas civitates in perniciem traliunt, elc . Cum finem dicendi fecisset, subduntActa:
Recitata fuit per me Angelum.Massarellum secretarium nomine illustrissimorum legatoruin admonitio, seu hortatio ad patres super

dum

prima .lanuarii die luijus anni consignatir, quibus Paulus 111 patriarcbas, arcbiepiscopos,
episcopos atque abbates in Tridentino Concilio |)rirsentes, vel ad illud accessuros omnibus
,

his, qua? in celebratione Concilii generalis per-

privilegiis,
luit,

vecligalibus ac juribus potiri voin Ecclesiis suis praesenles essenl

ac

si

exemit etiam ab omni


lutione.
i.

decumarum onere

et so-

pendendaet facienda sunt a pra?latis ipsius CoiiQuic admonilio inci[)it Cum ipsa inuneris nostri ratio. Excusa est typis, atque in editione Binii male in sessionis priniij; Actis
cilii .
:

Secitnda Concilii sessio in quapvomulrja-

collocata.
(j.

tur decretum de vita sanctiore a clericis ducenda.

Promulgatum
vita

mensis Januarii mdxlvi a Nalivitate, celebratur sessio secunda sacri Concilii Tridentini sub Paulo 111, post celebratam Missam de
VII

crelum de

fuit in eadem sessione desanctiore ducenda, et modestia


'

in Concilio,

quatuor canonibus distinctum


C.4N0N

Spiritu-Sancto per

Joannem Fonsecam
:

episco-

I.

pum
Ille

Castellanensem

est

habita

oratio per
S.

Coriolanum Martiranum episcopum


post detletas

Marci

SacrosanctaTridentinaSynodus

in Spiritu

morum
ita

corruptelas, de srevitia

sancto legitiine congregata, inea pra?sidentibus

hffireticorum, qui se infidelibus adversus Eccle-

siam conjunxissent,
tis

conquestus est

Vide-

quam

in

nos instructa?,

quam

parala),

quam

firms inimicorum ettransfugarumacies circumstant, ut certatiin contendant, quis in te, Eccle-

eisdem tribus Apostolicffi Sedis legatis, agnoscens cum B. Jacobo Apostolo, quod - omne datum optimum, et otnne domnn perfectmn desursum est, descendens a Patre luminum, ([ui iis (]ui postulanta se sapientiam, dat omnifnis affluennon improperat eis, et simul sciens, ter, et
'

'

Pallavic. tora.

I.

I.

vi. c.

1.

nim). 2, 3, 4.

Acta Concilii
Ms.
aicli.

utsup.

Vat. sig.

num. 3212.

p. 18.

Jac.

I.

120
quod
'

PAULI

III

ANNUS

13.

CHRISTI 1546.
prfecipua cura, sollicitudo
propulsatis
et

/n/f/inn mpientia: est timo/' Domi/ii, sta-

intentio

sit,

ut,

singulos Christi fideles in civitate Tridentina congregatos exliorlandos esse prout exhortatur, ut malis et peccatis hactenus commissis emendare, ac de caetero in
tuit et decrevit
et

omnes

timore Domini ambulare -, et deside)-ia car/iis /lo/i pe/'/ice/'e, orationibus instare, sBepius confiteri, Eucharistia; Sacramentum sumere, Eccle-

Dominica, adimplere, necnon quotidie pro pace principum Christianorum et unitate Ecclesia' privatim orare veiint: episcosias frequentare,

prBecepta denique
poterit,

quantum quisque

pos vero

et

dotali constitutos,

quoscumque alios in ordine sacerOEcumenicum Concilium in

lucresum tenebris, quai per tot annos operuerunt terram, Catholicae veritatis lux, Jesu Christo qui vera lux est annuente, candor puritasque refulgeat, etea qua- reformatione egent, reformentur ipsa Synodus hortatur omnes.Catholicos hic congregatos et congregandos, atque eos pr*sertim qui sacram litterarum peritiam habent, ut seduia meditatione diligeuter secum ipsi cogitent, quibus potissimum viis et modis ipsius Synodi intentio dirigi et optatum etfectum sortiri possit, quo maturius etconsultius damnari damnanda, et probanda probari queant ut per totum orbem
'
; ;

ea civitate concelebrantes, ut assidue in Dei laudibus incumbere, hostias, laudes et preces ofTerre, sacrificium Missa; quolibet saltem die

omnes uno
glorificent
Christi.

ore

et

eadem

fidei

confessione

Deum Patrem

Doniini nostri Jesu

Dominico, in quo Deus lucem condidit, et a mortuis resurrexit, ac Spiritum sanctum in


'

In sententiis vero dicendis juxta Toletani

Concilii statulum, in loco benedictionis consi-

discipulos infudit, peragere satagant facientes,


sicut
cipit

idem Spiritus sanctus per Apostolum


',

pra;-

obsecrationes, orationes, postulationes,

gratiarum actiones pro SS. I). N. papa, pro imperatore, pro regibuset ca^teris qui in sublimitate constituti sunt, et pro omnibus hominibus, ut quietam et tranquillam vitani agamus, l>ace fruamur, et fidei incrementum videamus. Prseterea hortatur, ut jejunent saltem singulis sextis feriis in memoriam passionis Domini, et eleemosynas pauperibus erogent;in Ecclesia .catliedrali singulis feriis celebretur Missa de
Spiritu-Sancto

dentibus Domini sacerdotibus nullus debeat aut immodestis vocibus obstrepere, aut tnmultibus perlurbare; nullis etiam falsis, vanisve, aut obstinatis disceptationibus contendere sed quidquid dicetur, sic mitissima verborum prolatione temperetur, ut nec audientes offendantur, nec recti judicii acies perturbato animo in;

flectatur.

C.ANO.N IV.

cum

litaniis et aliis

orationibus

ad hoc institutis; in aliis vero Ecclesiis eadem die dicantur ad minus lilania; et orationes;tempore autem quo sacraperaguntur, collocutiones et confabulationes non fiant, sed ore et animocelebranti assistatur.
C.iNON

II.

Insuper ipsa Sjnodus statuit ac decernit, contigerit aliquos debito in loco et sententiam, eliam sub verbo Placet, proferre, congregationibus interesse
'<

quod si forte non sedere,


alios

quoscumque
;

rante

actus facere Concilio dunuUi propterea pra'judicium generetur,

nullique
7.

quoniam ^oportet episcopos csse irrepreliensibles, sobrios, castos, domuique bene pr.Tpositos, hortatur etiam, ut ante omnia (|uiiibet in mensa servet sobrietatem moderationemque ciborum cum in eo loco sa-pe otiosi
Et
;

sermones oriri soleant, ut in ii^sorum episcoporum mensis divinarum Scripturarum lectio admisceatur: familias vcro suas unusquisque instruat et erudiat, ne sint rixosi, vinosi, impudici, cupidi, elati, blasphemi et voIu|)tatum fugiant et virtutes vitia demum amatores
:

novum jus acquiratur . P/'ohibetw /ir episcopi pr/' p/'ocitrntores Concilio assistant. llis subdunt Acta ])erlectum fuisse ab episcopo Castellano Diploma Pauli III, quo prohibitum est, ne cpiscopi procuratoris opera in Concilio compareant pr;ccipua ejus pars concepta est his vcrbis Habita cum venerabilibus fratribus nostris S. R. E. cardinalibus matura deliberatione, dc eorum consilio et assensu |)atriarchas, archiepiscopos et episcopos ac abbates, ct alios, quibus in Conciliis generalibus residendi, et in iis senlcntias

><

dicendi, ut pra^mittitur, permissa est potcstas,

amplectantur,

et in vestilu, el cultu, et

omnibus
:

actionibus iionestatcm pra- se ferant decet ministros ministrorum Dei.


Cam)>n
III.

sicut

Ad

haic

cum

bu.jus

sacrosancti Cnncilii

de novo monemus ct hortamur, ac iii Domino requirimus, eisque non solum sub perjurii ct aliis poMiis praKdictis, verum etiam sub suspensionis a regimine et adniinistratione Ecclesiarum, quibus pr.Tsunt, ct aliarum dignitatum, ca'terorumque benenciorum Ecclcsiasticorum, (|uorum ratione iis locus inConcilio, et potestas scntcnlias in eo dicciuli pcrmittitur, per cos obtentorum, necnon intcrdicti ingrcssus Ecclc-

<

Psal. ciii.

' Galal. v.

'

Aclor.

ii

II

Tini.

II.

Tim.

III.

-7

Til. l.

Arr.i

rii

annus
cuni

13.

'<

f:iiRisTr

15/(0.

121
diitcoiio

siiu

seutfiiliit;

pcr cos,

iiisi

|iras('iitilius
,

S. .Mariic

iii

Cosmciliii

cardinaliluis

efJoctii parucriiit,

co ipso iiicurrenciis
,

(iistricte

noslris et Apostolica) Sedis Icgatis.


.\iiiio

pr;i'cipicniio

niandamus

f|uatcniis

inaiKiatis

supcriore seciita Dci miiiicrc pacc

prociirationum pcr cos liaclenus factis, vel in posteriim taciendis, qua) omnino revocare, ct eorum rcvocaliouem procuratorilnis pcr cos constilutis, aut in Conciiio liujusmodi intimarc sub eisdcm pienis ct sententiis tencantur, mi-

nime attcntis, ipsimet personaliter per seipsos, el non per procurutorem aut procuratores, nisi quo casu (orte justo detincantur impcdimento procuratorem ad se in eodem Conciiio cxcusandum, cl dc corum impcdimentofldem legitimam faciendum, ita tamen quod eodemimpedimento cessanle, ipsi pcrsonaliter, et non per procuratorem vel procuratores, ad Inec omnino tcnean:

scrcnissimum Ca'sarem et regem Cliristianissimum, iios spcranles Concilium Inivcrsale celebriiri jiossc, ejusdem (^oncilii suspensioiiem sustiilimus, illudqiicin Dominica L,rlarr proxime priidcrita inchoandiim et cclebrandum essc decrevimiis. Ciim aiitem ob subsccutas postea
intcr

justissimas

illas (juidein, ct i|)sammet rcligioconcernentes rationes et causas, ipsam celebrationcm in lianc usque diem distuleri-

nem

tur, constituere

possint, (jiianlo citius poterunt

ad camdem civitatem Tridcntinam acccdere, et prosecutioni celebrationis Concilii Iiujusmodi adcsse et interesse velint, nec mandata procura-

tionum pro aliquibus


ut

pra^latis

aut aliis vocem,

mus, et nuper ipsis causis cessantibus, ipsum Concilium in Dominica Gaudctr lcrix^ pra-scntis Adventus, aperiendum, inchoandum et prosequendum esse de venerabilium fratrum nostrorum S. R. E. cardinalium consilio decrevimus, id vobis per iiricsentes nostras significare voluimus vobis injungentes, utad aperitionem et inchoationem, prosecutionemque dicti Concilii in dicta Tertia Dominica pra-sentis Adven;

prwfertur,

habentibus, nisi justo impedi-

tus, juxta

formam

litterarum nostra indictionis,

mento detineantur, et tunc ad eorum impedimenta dumtaxat deducendum et probandum, recipere aut acceptare pra;sumant. Nos enim omnia ct singula mandata per eosdem prtclatos et alios, ut prajfertur, vocem liabentes, ad aliud, quain ad eorum justum impedimentum in Conallegandum et probandum cilio hujusmodi hactenus facta et in posterum facienda, nulla, irrita et inania, nulliusque roboris vel momenti fore, ac solum proelatos, et alios vocem,ut pr;efertiir, liabenJes, in

ac facultates vobis desui^er a nobis concessas in Dei Omni|)otentis nomine procedatisetc. Dat.

Romae apud Sanctum-Petrum sub annulo Piscatoris die iv Decembris .mdxlv >. 9. In designancla Synodo adoptantur Iup Havoces tantum : OEcumenica et Generalis. bita est congregatio die xiii .lanuarii ', in qua mota est controversia, an Concilium Tridenti-

num

dicto Concilio priesentes, et

non

alios, etiamsi

ab eis niandata

cum quacum;

que, etiam plena et libera faoultate, etpotestate habuerint, vocem in dicto Concilio habere sic-

universalem Ecclesiam repra?sentaret, de qua cardinalis de Monte peroravit, vetustiora Concilia, splendidioribus licet illis verbis usa non fuissent, nullam tamen moveri dubium, quin universalem Ecclesiam reprsentarint(text. in cap. Majores xxiv quffist. i), ex usurpato vero
eo nitidiore verbo posse Ecclesia; hostes nobis odium atque invidiam conflare, cum Cajsaris
Gallisequc regis oratores nondum ad Concilium accessissent, atque in ludibrium adducere, triginta plus minus episcopos universalisEccIesise
titulos
sibi adscivisse
;

que

in prsemissis

cumque eis et corum

per quosquavis auctoritate fungentes, sublata


et singulis

omnibus

cuilibet quavis aliter judicandi et

interpretandi auctoritate etfacultate, judicariet


interpretari debere, et quidquid secus super his

quoquam

quavis auctoritate scienter vel igno-

ranter contigerit attentari, irritum et inane de-

Svnodum Universalem
larit,

et

cumque Pontifex hanc OEcumenicam appel-

cernimus etc. Datum Romae apud Sanctiim-Petrum anno Incarnationis Dominica? mdxlv XV kal. Maii, Pontificatus nostri anno xi . Addunt Acla Qua Bulla lecta, idem reverendissimus dominus episcopus Castellanus legit successive Breve sanctissimi domini nostri, per quod sua Sanctitas mandat reverendissimis et illustrissimis dominis prasidentibus et lega, ,

ab eo nomine ab ipso indictodiscedendum


tit.

non
cis

videri.

His addidit Marcellus cardinalis

S.

Constantiensem Synodum

non usam

Crueo

licet in citatione

splendido titulo nisi in gravioribus causis, videcontra Hieronymum de Praga, in condemnatione errorum Joannis Hus, etcum

tis,

ut aperiant Conciliuin,
'
:

quod

est

hujusce

tenoris
8.

Leguntw

Bulls;

faadtatum

Irgatis con-

Paucessarum itt ipsi aperiant Concilium. lus papa 111 venerabili fratri Joanni Maria> episcopo Praenestino, et dilectis filiis Marcello, S. Crucis in Hierusalem tit. ac Reginaldo
,

adversus Joannem X.XIII a Patribus proclamatum fuit Pontificiumque mandatum indictionis forma circumscriptum, ideoque extra eos limites splendidiorcm titulum non affectan:

dum.

Tum
tres

Reginaldus cardinalis Anglus pie paadmonuit, ut quie Dei forent, non sua quie-

'
<

Ms. arch. Val.

sig.

num. 3190.

p.

39.

sig.

Ms. arch. Vat. sig. num. 320j. p. 29. Ms. Franc. card. Baiber. num. 1799. p. 21.

ANN.

TOMUS

X.XXIll.

RaYN. XIV.

16

122
rercnt
;

PAULI

III

ANNUS

13.
ti

CHRISTI 1546.
?

imiltos deesse suo muneri, qui nun-

tueretur

Mox Tridentinus insurrexit, suamque

quam suorum episcopatuum


perlustrarint
:

Ecclesias vel raro

nec ex virlute humana, sed ex


in

opioninem validis rationibus propugnare percupiens, virorum Ecclesihsticornm reformationein ad reducendoshiereticff pravitatis asseclas

Dco l)onum aliquod


nec
ulili, vel

Synodo cxpectandum,

honesto, vel necessitate

Synodum

ad Ortliodoxa^ religionis semitam pra?stantissi-

cogi ad eos titulos sibi adscribendos, cujus sontenliam laudavit Trideritinus cardinalis. Tum

mum fore medium

pluribus inculcavit.

Cumque

nullum duquin Tridentinus consessus licetexiguus vmiversalem Ecclesiam repraesentet, ac demonstrare posse eum titulum vetustis temporibus frequentatum cum constet Apostolos nomine Synodi scripsisse in liaec verba
subjecit cardinalis Giennensis sibi
,

bium occurrere

hujusmodi assertio maximum apud Patres excilasset plausum, Concilii pra;ses prudenti usus consilio Deo Optimo Maximo gratias agere fassus est, quod Tridentini mentem tam piis Ecclesiasticoque praesule dignis imbuisset sensi-

bus,

nempe utCathoIicorum morum

restauratio

ab

ipsis,

potioribus videlicetEccIesiae membris,

Placiiit Spiritidsancto, et nobis, etloti Ecclesise:

cajterum in priesenti casu nulia Patres urgeri neccssitate, ut eum titulum adjungant. Ferme omnes eamdem amplexi sunt senlcntiam, de-

cretumque est, ut prsetermissis iisverbis, adderentur tantum in decreto \\x voces OEcumenica
et (icnemlis. 10. Agitatur inter Patres de modo et ordine proccdcndi , et itcrum de titulo decretorum. XVIIl ejusdem mensis Januarii habita est Con-

Mox ut aliis, quibus in Synodo ipsemet exemplum pra>beret, a Papiensi prfpsnlatu sese abdicare, splendidiore suppellectili cxpoliare, atque nimiam famulorum turmam dimittere paratissimum coram Patribus scse exhibuit, cajterosque ad hujusmodi abdicationem animavit. Verum non modo
foret incipienda.
prajcrat,

Romanaj
tioni

aulae,

sed totius Ecclesiae


esse,

restaura-

incumbendum
,

plures in quolibet

gregalio generalis, in qua

magna contentione
in

actum
cilio

inter Patres de

ordineprocedendi

Con-

et alii

Tridentino ', cum Tridentinus cardinalis censerent a constituenda emendatiore

forma

morum inchoandum, quod

ex corruptis

Ecclesiasticorum moribus liceresis emersisset, vocandosque ad Concilium Lutlieranos, ut ipsi quoque morum vitia emendarent. Alii vero colligendas esse novatorum hecreses, ut damnarentur ante omnia vero sollicitandos litteris impcratorem ac reges, ut oratores ad Concilium
:

ordine abusus reperiri, arduam nimisque prolixo indigere hanc provinciam tempore propterea, ut tot in tenebris haresum miserrime jaccrent sepulti, amplius ab ipsis non permittendum esse subjecit. Mirum fuit mox Patres fere omnes verbis ac potissimum exemplo cardinalis a Monte permotos, ejus sentcntitc adhffisisse adeo ut Tridentinus solus in arena derclictus, neminem suo sermone permovcrc potuerit, neque de episcopis duas EcEcclesiastico
: !

'

clesias administrantibus
saverit.

vituperafis sese excu-

Archiepiscopus mitterent. Subdunt Acta Aquensis, et alii prailati Galli in primis salularunt sanctam Synodum nomine regis Christianissimi, eique de propenso animo, quem Synodus erga majestatem suam superioribus diebus lapsis declaravit, gratias egerunt . Rogarunt
:

Congregatione hasimul de dogmatibus et reformatione ageretur, atque a dogmalibus infuit in

Decretum itaque

bita XXII Januarii ut

choandum, tum ut errantes in viam salutis reducerentur, tum ut Calholici coutra lia;relicorum fraudes communirentur ostondit cardina:

vero ne graviora tractarentur, antequam regii oratores et alii prailati accessissent, inchoan-

lis

de Monte,

ita in

Concilio (^halcedonensi, licet

dumque

a dogniatibus censuere.

Intcr alios pra^sules


trensis auctoritas

Thomie Campegii Felpotissimum cminebat; hic ut


;

de dogmatibus fidei ac de morum disci[)Iina cui una simul agcretur, Patribus suggessit

major pars applausit. Uuare legati, qui Pighinum anlea consuluerunt, an episcopis dc dogmatibus et de rcformatione simul perIractandum csse scntientibus ipsi contradiccrc
sententiai
potuisscMit, Iioc(iue ininimc ipsis liccre ab eo-

corrupta hajreticorum disciplina ex pravis moribus originoin traxisset, nihilominus Patres l)rimuin de lide, doinde dc moribus egisse, qufe cardinalis Polus contirmavit liis vcrbis " Vidcri omnino impossibilc tractari rcvera dc moribus omisso tractatu de roligione ciui enim moros esse possunt sublala roligione aut collapsa? sic nam()ue, si paulo allius inspexcrimus,
: ;

intuobimur
Moysi,

Doum ipsum
;

daiitom diias tabulas

quorum
ct

priiua ot priccipua fidein conti;

audicranl, iii hanc ultro scnlciitiam delluxerunt. Iii seqnonti itaque congregatione cardinalis dc Moiito Palrihus pro|iosuit, an omiiibus

dem

religioncm secuuda vcro mores sic iiostor Josus Cliristiis (luando misit ilisoipulos ad praHlicanduin, dixit Itc, et prxnobat

Dominus

dirtitr Ei>ani/eliiiin

onini crcntnra', non dixit in

placcrct traclaiionem dngmatum (idei cuin roslaurationcmorumconjiiiigendaiii, uldocroliiiu dchacrcinsc(|ucntisessionoi)romulgandnmins-

moiibiis instituoiidis, (|uoiiiani sciret, ubi rcligio iiilcgra


sit,
>>.

dillicile

possc malos moros

lo-

cum
'

haberc
p. 32.

<

Tom. XIX. de Conc.

sii;.

niini.

3200. p.

:il.

II).

>

\nf. Mss.

iii

riiar.

Coiir. Triij. p. 36.

PAULI

III

ANNUS

13.

CHRISTI 1546.

123

H. Sed cum

Pontifex justis de causis simul

optaret, ut de solis dogmalibus, et

non simul
fuerit

dc reformatione ageretur, ideo legati ut ostenderent,


i|uod recto

cousilio

decretum

simul

et

de dogmatibus et de reformatione tra-

ctare, cardinali Farncsio significarunt

secunda

Februarii rationes, quibus fueranl adducli ut illi decreto subscribereut. Primum (inquiunt) ne incideremus in foveam, (juam declinare stune Patres judicarent de debamus, nimirum
,

soia reformatione
tia

agendum
:

esse

et

experien-

docuit,

non

frustra

ipsorum inscdisse
gerit,

eum timorem auimis cum necessitas nos ade-

quidquid optatur, cum pace reclo ordine ad o|)linium cxilum perducetur. Sexlo, prospicietur lelicius rebus (Jernianicis, quarum cura et sollicitudo adeo Pontificio animo inscdit, ut ad eas restituendas Sedes Aiiostolica existimarit cogendum esse Tridenti Concilium at(|ue adeo propter propositiouem ab imperatore in conventu Wormaliensi mense Martio anni pra'leriti celebrato expositam, at^iue edictum inde promulgatum, et propter colloquium Ratisbonense, de quo modo agitur, ordinumque imperii clus mox celebrandos, tum ob con,

vitia

pluribus Ca-sareis pra^sulibus claritate nominis ac dignitate conspicuis contendentibus soli constituendae disciplina; Ecclesia,

vel de

ab hujusmodi liominibus ellundenda, si dogmatibus tantum, vel dc solareformairi

tione iu Concilio tractatum

videretur

causaj

etenim

omnium malorum,

qua? ex colloquio

castigandisque corruptelis incumbenstudio viriumque contentione adversari. Secundo, quia proliibere non potuimus, ne Synodus breviorem utilioremque
sticai

inter doctores Catholicos et Lutheranos secuto

cumbendum, omni

conventu dimanarent (et utinam nulia redundent !) in nos conjicerentur ac de nullo, qui
;

Lutheranorum partibus adhseresceret, expostupossemus, qui statim excusationem in os nobis objicerent, non adhibitum remedium a Concilio in tanto Germaniffi morbo, qui nullam moram pati poterat, nec valeret excusatio ignolare
rantia',

tractandarum rerum ordinem induceret, qui magis ad finem in sua> Sanctitatis Diplomate expressum scilicet hseresum extirpationem reformationemque, attingendum conduceret. Tertio, in hoc rerum slatu gravissimum im,

quia protestatiovei similium contestatio

minebat discrimen, quod omnino declinandum


erat
;

in

memorata propositione nobis denuntiata


Concilium streuuerestituendae disciplinse

ne

si

in ea sententia fixi perstaremus, ut

est. Si

de solis dogmatibus fidei ageretur, conjunctio nostra cum Synodo dirimeretur, cum maxima Pontificii nominis invidia et publico odio
:

Synodus vero

elata

populari aura

ac

jugo

non incumbat, ipsos reformationis sanciendaj munus aggressuros cum in hoc rerum discrimine Germania hferesum ardens incendio salva consistere non possit ac prEeterea libros
; ,
;

papali, ut iniquo et

non ferendo, necnon pu-

blicee saluti inutili excusso, absque legatorum praesidum consensu nostra imperia contestationesque contemptu proterens, ad tractandam reformationem progressa esset ex quo quantum vulnus ac detrimentum accepisset Sedes Apostolica facile perpendi potest. Deinde vero cum redintegranda fuisset concordia inter Pontificem et Concilium, media ralio amplectenda erat, ut unum extremum cum alio conjungeretur, consentiendumque, ut de duobus capi:

nuper a Lutheranis editos consentire veritati fateremur, quibus sparsere in vuigus, Concilium non cogi ad Ecclesiae corrupteias castigandas, pravosque mores ad pristinum sanctitatis nitorem revocandos, sed ad piacita Lutherana damnanda cum vitam soiutiorem ut prius ducere velimus, de qua fama increbrescente opinioneque confirmata multi praesules, tum
;

maxime

Sidoniensis, vir exaggeratse virtutis ac

tibus

dogmatum

et reformutionis

tractaretur

quod ergo tunc

exacte, et

cum maximo

Sedis

nosgraviterprffimonuerant.Septimo, Concilium habiturum est progressum, vel non: si ad ulteriora progrediatur, ad reformationem conslituendam cogere poterit;cuni itaque neprudentiffi,

Apostolicae dedecore

agendum manebat, nunc

cessario

sponte cuni niaxima sua; Sanctitatis gloria et honore Sedis Apostolicffi gestum apparet. (Juarto, ut nobis viam facilem atque expeditam muniremus, qua suce Sanctitatis imperia felicius in opus provocentur. Denique prius de dogmatibus agetur, quibus ea reformationis pars,

cum
nere,

illa sit sancienda, praestantiusest illam publica laude decernere, Christianumque

populum

in officio et Ecclesiae

obsequio conti-

qux

prompto et alacri animo pro instauranda primaeva morura sanctitate sedulam operam collocare quo praetermisso iabore prsesules qui Tridento animis male
viderit nos
,
,

cum

Romanam Curiam spectat connectetur, quam sua Sanctitas sponte perficere poterit. Quinto, dum reformationi sive sanctitati morum
ad
,

aflecti

discederent, per varias provincias

famam

melius res (uti convenit) peragetur, quam si ab ea abhorrere ostendcremus consulontes vero fantic rei houestati ac dignitati, Pontificium decus augemus existimationemque atque auctoritatem nobis in Conciiio comparamus cujus beneficio
,
:

revocandaj libenter incumbimus

nostram atrocius etiam quam ha;retici lacerarent observanlia quoque erga Sedem Apostolicam obsoiesceret, perfrigesceret amor, atque etiam jactura provenluum, qui ad Curia; offi;

ciales derivantur,
inferret,

damna

qua3 severa reformatio

mullo amidius superaret. Oclavo, non deerit su;c Sanctilati spatium temporis quo ipsa reformationem CuricC coniponat dum in,

124

PAULI IH ANNUS 13.

CHRISTI 154(3.

terim inodi illius perducendii' ad exituni Triduos autem dento llomam transmittuntur modos deseripsimus, nt praistantior seligatur, constabat pcrvel aptior inveniatur. Nono
:

adversus Turcas facinora uberiori laudum prwconio celebrarent itemque ut admoneretur ad cxcitandos reliquos Germani;(' principes, ut se ad Concilium conierrent, quod et in litteris ad
;

spicuis argumentis,

nunquam Concilium
quanqnam
privati et

solas

rcgem Poloniafuit.

reformationis leges, pressis silentio dogmatibus


fidci,

admissurum

magni

directis a plerisque desideratum Gienncnsis vero cardinalis urgebat, ut in litteris ad Cicsarem scriptis adderentur preces,

principes (quibus verbis Civsar ct cjus proceres designantur) divina suis commodis dimetientes

ut [iricscntia sua Concilium cohonestaret.


i:t.

Cffiterum
,

exarsit

gravis

controversia
littenc

ardentiore

studio

expetercnt

ul

dogmatum

intcr

Patres

ut

qux
in

videlicet

prius
,

baTcticorum damnalio

dillcrretnr.

essent perlegend;c
regi

Sessione,
(ju^c

an

e<T

qux

Antcquam has
aliis

lilteras accepisset Pontifex,

lcgatorum monitis ad ;cquitatem mcntem assensumquc pra?stiterat, ut una cum dogmatibus ctiam de rcformatione ageretur, ut ex litteris legatorum quarta Februarii dalis eniinflexcrat,
tescit.
12.

Christianissimo regi dirigebantur? Consultius itaque visum est post aliquot altercationes, in solemni congrcssu ab
iis

Komanorum, an

perlegendis abstinere.

Deinde actum
fuit

fuit

de

modo
:

eligendi pra;-

latos pcr classes distinctos

qua? electio delata

Die XXIV Januarii in alia Congrega' :

reverendissimis et illustrissimis dominis


'

tione generali pr.Tsides Concilii proposuere

legatis.

Qua via et quibus modis sit procedendum ad examinationem et discussioncm ulriusque causa*, an per aliquot priclatos vel sorte, vel viva voce, vel per scrutinium, vel quavis alia ratione deputandos, ct coram reverendissimis

dominis tribus pncsidentibus congregrandos et an per totam Synodum divisam in tres classcs congregandas, coram quolibet corumdcm dominorjum i)r;csidentium, pari numero, cadem hora, et su|)er eisdcm articulis . Decre;

Secunda Februarii coacta' sunt singulares Congregationes in tres classes distinct;r eadem hora, ac disceptatum, an decreta promulganda extrahenda essent donec ampliores coetus essent, sancitumque ut de professione fidei decretum ederetur, absentiumque ratio habe, ,

retur.

Tertia Februarii

eadem proposita sunt

in

lum

cst

per tres classcs

proccdendum,
in

deli-

Congregatione generali, qufc in particularibus, cademque in proxima sessione sancienda constitutum est.
t

gendos tamen aliquos, qui adducenda

con-

i.

silium in examcn revocent, postea actum est de prorogatione futurii' indict;c sessionis.

rum

Instaurata lunc iterum de titulodecretocontroversia a Fcsulano, Caputaquensi ct

I*accnsiepiscopis,quicfllagitarunt,utadderentur
ea verba, Univcrsalnn Ecclcsiam rcp^wsentans,

Congregatio -, iii qua fueruntlect;e ab episcopo S. Marci littera; sancta; Synodi ad S. D. N., ad imperatorem, ad regem Christianissimum, ad regem Romanorum ad regeni i'oftugalli;r ct ad regem Poloniic con.\.\l.\

Januarii

fiiit

ad conciliandam dccrctis Synodi


ritalis

majorem aucto:

spcciem. Scd miijor pars disscnsit; satis


judicavit,
si

cnim
tina

decretum

sic inscriberetur

Sacrosancta OEcumcnica ct (tcneralis Triden-

scriptij', in (jiiibus

omncs

principcs gravilcr et

Synodus

in Spirita sancto /cr/itimc cong>-e-

favendum huic Concilio, ad excitandos pnclatos corum, et c;ctera hujusniodi Ponlifici vero maxima; gratia agcbanturob pncclara studia adhibita nro pace in
crudite horlabatur ad
:

ijata.

Profitente vero Fesulano, stare sibi fixam

priorem scntentiam, ncc ab ea discessurum,


licct niiijor
suffi

pars sibi repugnaret, nc conscientia'

populo Christiano conservanda atquc etiam iiortabatur, nc ab inca^ptis desistcrctj pr;i'latos vero omnes itcrum moncrct, ut quam primum ad Concilium acccdercnt. I.cctis littcris graves (lictic fuerunt a Patribus scntcntiic. Placebat cardinali Tridcnlino, iil liltcra; qu;i' ad regem
:

tum cardinalis Polus ita fatus Quod conscientia alicui dictat, proferendum quidem est, verum i)Ost(]uam semel
vim
"

affcrret,

est

atque ilerum el tcrtio (|uis sibi satislecerit prolerendo opinioncm suam, et apertc cognitum cjus diclum ;i majori parlc non solum iion probari,sed omni conatu rcprobari, potest ac dcbel
ille

Jiomanorum
'

dcstinatce

erant

ejus

egrcgia

cst, a
lliid.

opinioncm suam dimitterc, malo cst (I) .


I.").

et

quod amplius
dc

to. xi.v. p. ;io. ct aliiid

|).

Hi.

Diar.

p. 31). to.
p. 112.
]). :iO.

.\i.\.

Ms. arch. Vat. sig. n. 3209. Conc. Tiid. p. C8. (le Conc. ct aliud Ms. arch. Vat. sign. num. 3232.
I To. .\ix. p. .3". el to. sig. num. 3232. p. 113. ot Diar. Conc. Trid. p. 20. cl in Aclis Congrcgalionuiii p. 9. Ib. p. 39.

.Ms. areli. Vat. sigu. iniin. ;)232.

Tertia sessin in ijua

/cr/itur (/ccrcluni

Diar. Ciiiip. Trid. p. 3(i. Ms. I'"ranf. card. Uaiber. sig. 1799.

cl aliud

Ms. sig. niim.

2'.\.

Ms. card.

I'ii.

(1) Alterius

1'alruin qui sulTragia in sessionc liac


iii

Imjus sessionis Tridenlin;c liislorijm fusc satis cl dillgonter annalisla perscculuscsl. iJuura siiperest addeiulum de nuincro dcderunt; qua in rc inter scriptores non salis convenil. 1'elrus Soavius vcl, si mavis, P. PaulusSarpi
feicnlihiis Ircs cl qnadragiula,
I'allaviciiius llisl.

pervulgala Concilii Tridcnlini historia discrlc sciibit adfiiisse cx Palribus snlfragia

Ihcologos ad viginli

circiter, nohilcs viros dcceni. Id vcro inlcr cictcia Suavii

mendacia accciisciiduni contendit


Irigiiila,

aflirmans 1'alrcs quidem adslilisse Ircs ct quadraginla,

thcologos quini|uc supcr

Conc. Trident. Iib. vi, cap. 5 nobilcs seplemdecim. Veruin Juannes Curleni-

PAULI
sytnbolo
fidei.

III

ANNUS

13.

CIIRISTI 154G.

125

lerUa.
',

sessio celebrala est


qiia

ilie

qiiarta Februarii

iii

prirtcr

memoratos
alii

legatos ac pi-esulcs insignes,


les,

duo

cardinaet

ne eflerareniur Lutherani cum se damnari a Concilio acciperent, sed de moribus ad puriorom saiictioremque formam revocandis agen-

Cliristophorus Madrutius
antistitos

Tridenlinus,

dum

flagitaret.
17. Ciir

Petrus Paceccluis Giennensis episcopi, necnon


aliqui
alii

iiitcrfuere.

Ambrosius
conseelan1'etri,

Catiiarinus

Politus

Senensis

piam orationem
Uui
in

Hon fuerit adjoxlum dncreti titulo rniversalem Ecclesiam repra;sentans, et non .s/rnu/ cum decrctis dc reformatione decrcta de
fide proposita fuerint.

habuit,

qua Patres

liortatus csl ad

Octava Februarii coacta

dain sancliorem vitam, cxemplo B.


etsi tcr

Dominum

negavit, conversus
.

tamen

so est ct po-nitentiam cgit

Perlectum deinde est a Salvatore Alexio decretum de Symbolo fidei -, quo Romana Ecclesia utitur, quo veluti inexpugnabili propugnaculo adversus hffireticorum assultus munitur, quo veluti clypco omnia im|)iorum tela relundit, in quo, veluti priiicipio, omnes, qui fl-

prima post sessionem tortiam Congregatio goncralis, in {|ua Joannes Maria legatus cardinalis Patribus fuse ostendit, quare decreti titulo non fuissent adjecta ea verba Universalem Ecest

clesiam repra'sentans
<(

'

Carclinalis

dc Monte , in(|uiunt Acta,


,

dixit de titulo decretorum promulgatorum quod si recte inspiciatur, satis amplum esse et decorum apparcbit, cujus rei testes locupletis-

dem

Christi profitentur, necessario conveniunt,

simi nobis sunt, ut sajpius dictum

est,

antiqua

(juod deniquo

fundamentum est firinum atque unicum, contra quod inferorum potestates nunsunt proevaliturso.

omnia Concilia

quorum

nullum

repcritur

quam

Cum

vero

perlatum
susce-

usum fuisse hoc, qui anobis efflagitatur, titulo. Noc quisquam exemplum Concilii Constantiennobis objiciat, quoniam vel diversa ratio est tempore schismatis congregato, et in isto, quod sub vero, solo et indubitato papa
sis

esset plures

pra'sules iter ad

Synodum

pisse, extracta est quarta sessio in

diem octavum
suscipe-

in illo

Aprilis, ut decreta majori vencratione

Patrum numero essent promulgata. Navata tamen interea esl opera discutiondis et in examen adducondis iis, quie in Synodo decernenda viderentur.
rentur,

quo majore

convocatum

fuit.

Constantiensis

Addamus, quod Synodus illa non dicit verba illa de omnibus


tantum loquitur. Sed quidposteriora exempla, Concilii

Conciliis, sed de se

quid

sit,

habemus
tali

16.

Legati vero

in

Epislola,

quarta

Fein

bruarii,

causam adduxerunt, propter quam


:

decretum solummodo firDecretum (inquiunt) de fidei symboio sancituni fuit primo ut antiquorum Conciliorum vcstigia sequeremur, postea ne
tertia sessione fidei

maverunt

quibus Synodus, pra^sente papa, usa est, quod tamen magis facere poterat. Quamobrcm hortor et precor eos, qui dissenserunt, ut velint tandcm senlentia' majoris partis acscilicot

Florentini et Lateranensis, in
titulo

nunquam

ista sessio abs(|ue

aliquo decreto celebraretur.

nullius

Narrarunt etiam in eadem Epistola quid acciderit Quoad hujus diei dein sessione, addenles creta, omnes, pra'ter episcopos Fesulanum, Caputa(|uensein el Pacensem, qui scriptum votum ad majorcs turbas evitandas dederunt, veterem decretorum inscriptionem approl)arunt . Mota etiam controversia, an expoliendorum sanctiorum morum, castigandorum vitiorum, tollendarumque corruptelarum leges Romie a Pontifice, an Tridenli in Concilio OEcumenico ferendie essent? ac multis ultro citroque litteris Tridento Romam, Romaque Tridentum trans:

tam frivola, lamque momenti verbafacere, et rerum graviorum cursum et tracfatum impedire . Assensisse
quiescere, nec ultra de re
:

Patres legato subdunt Acta

Quibus rationibus

moti aliqui pr^lati, qui in ipsa prtctorita sessione dixerunt, se omnino volle, quod verba illa addantur, mulaverunt sententiam et se acquiescere majori parti Patrum ostenderunt .

missis, re diligenter excussa, decretum est, ut

Doindo idem cardinalis pra'ses rationes ob quas decrctum do dogmatibus fidei una cum reformatione tractandis jiroponere Patribus omisisset, quorum pUires de hac re questos fuisse intelligebat nempe ab ampliore prKsuIum conventu tam gravis docreli promulgationem emanare debuisse nullum tamen ex
18.

attulit,

Tridenti de causis

dogmatum

ac

morum

exco-

iioc silentio

ortum

fuisse rectic

disciplinae de-

lendorum agcretur. Licet nonnulli expeterent magis Uom;c de corruptelis cmendaudis agi atque imperator non de dogmatibus Tridenti,
:

trimentum, cum eadem quantocius operibus pra^cipue quia ipsis magisconstabilienda foret
:

in Pontificis Bulla
1

omnes

fere causa; pro apep. 120. Acta Congreg.

Ms.

arcli. Vat. sign.

num. 3232.

Conc.

Ms.

arcli.

Vat.

sign.

Barber. et .Ms.

car(). Pii.

num. 3232.
-

p. 113. et sciiq.

Ms. card.

Trid. Ang. Massarell. in Diar. Conc. Trid. p. 37. et in Actis Congr.


p. 71. .Ms. card. Francisci Barb. sig.

Acta typis excusa.

num. 1799.

p. 33.

broclie

signat,

Gandavensis, qui cuni Concilii Actibus umnibus interfuerit, Latiuos cornm Commentarios scripsil, quos junctim cuui Actibus ab Angelo Massarello descriptis Pl". Marteue ct Durand vulganmt Monuni. lo. viii, scriptor, inquam, ille sessionem hanc, quaui primaiu cum alii secundam appellent, constitisse scribit ex Patribus quadraginta scptem, ct doctoribus Iriginta septem . Ideiu pariter Curtembroche sessionis terlia', vel ut ille bUpputat, secunda; Patrum immerum ita definit : Adfuerunt Paties "quadra-

gittta

quinque, doctores triginta quinque .

.Ma.nsi.

126

PAULI

III

ANNUS

13.

CHRISTI 1546.
:

rienilo Concilio rcccnsebantur,


ilhid

quas pra^fatum
Asturicensis
aiebat)

decretum

continebat.

Tum

Quibus addidit cardinalis S. Crucis duo ego subjiciam quo' in mca particulari
,

episcopus, addiscendi

potius (ut ipse


f,n-atia

Congregatione
facicnda
sit

tractfita

fuerunt,

unum

est,

an

quam

legatum inlerrogavit, qua auctoritate decietum ab omnibus Patribus ita confirmatum ])ermutasset? Cui blandc cardinalis respondit, non modo Apostoimpugnaiidi decrcti
lico legato,

simpliciter

ap|)robatio

ipsarum

verum etiam

cuilibet episcopo per-

mitti, ante decreti promulgationem ejus mutationem proponere coram Synodo, ejusque judicio discutiendam relinquere. Amplissimas deinde legatorum a lalere facultates tunc recensere omittebat, cum ad graviora negotia peragenda urgerelur. de Scriptttrag ct 19. Explanahtr rjitx^tio

Scripturarum, sicut Florentinum et universa Concilia, an magis distingucndum sit, qui sint libri sacri ex quibus fundamenta doctrina; eiuantur qui vero sint Canonici quidem, sed non tales quales priores, sed ideo recepti ab Ecclesia, ut ex iis multitudo instrui possit, quales
,
:

sunt libri Sapienti;c, liber Proverbiorum, et


(]ui

si

Traditiomtm

aitctoritate yiecnon

de Vithjatse ver-

idque videreturere esse, quoniam ambiguum est valde, nec adbuc ab Ecclcsia determinatum, quamvis et Augustinus, et Hieronymus, et alii veteres smpius de bis nonnulla tradiderint. Alterum est, an sicco pede approbasimiles
:

sionis sinceritate.

In

eadem Congregatione

tio isla a

Patres consensere, ut sacrorum sive canonicorum librorum catalogus texeretur ex formuba a sanctis Patribus, ut in secundo Concilio Cartbaginensi, et iu Conciliis a Gelasio et Innocentio Pontificibus, et postremo in Florentino, prfeside

nobis facienda sit, an vero additis rationibus etsolutis argumentis, quibusadversarii maxime innituntur ad expungendas multas ex
Scripturis sacris
;

ba enim

ab ipsis jiotissimum

infringiintiir, liber

rejiciunt, E])islola

Machaba-orum, quem pcnitus Pauli ad Hebra^os, una Pelri,

Eugenio

Diplomate ad Armenos et .lacobitas dato. De traditionum etiam Ecclesiasticarum tuenda auctoritate actum est, coercendaque eorum licentia, qui sacris Scripturis alienum sensum ex proprii inlellectus audaci interpretatione affingunt; data imperia concionatoribus, nt Scripturas ex communi EcclesicC sensu interIV, in

altera Jacobi Epist. Canon., item Apocalypsis, et


alicC

quwdam . Tum dicta;

sunt a Patribus sententitr, in

primisque Tridentinus laudavit, ut, tametsi omnes Scripturas, quas Florentinum Concilium
iiumerat, ipse probaret, non lamen omnes probandas censebat, antequam adversariorum raMoncs audirentur etdissolverentur. At Gienncnsi contraria placebat sentcntia,
bita discussione,
libri a])i)robarentur,

prelentur,
in die

tum sortes ac superstitiones omnes EpipbanLorum ab impiis inducta; tollc'

nempeut

nulla ha-

renlur.
20. XII Fcbruarii
lis,

nulloque tractatu,

ila

omnes
nullum

Congregatio generain qua cardinalis de Monle prafatus dixit


fuit

quemadmodum
,

a Concilio

FTorentino approbati fuerunt

ita

ut

Noverunt paternitates

vestrae qualiter

fides nostra ex revelatione divina est.

omnis Hanc reve-

lationem tradidit nobis Ecciesia partim ex Scripturis, quic sunt in Veteri et INovo Testamcnto, partmi ctiam ex simplici Traditione scimus. Igitur, ut omnia ordinate a nobis tradantur, consequens est ut post fidei professionem a nobis quo peracto Scripturas probcmus factam
,
,

deinceps quoque de Traditione Ecclesiastica, qua; sine Scriptura est, iu alia tamen Congregationc, discuticmus, ct successive, si qui abusus,

tum

in vertendo ipsas Scripluras,

tum

etiam,

si

vidcbitur, in

piacdicando illos invcncrimus, cos (juoque rccidere cxtra |iropositum non crit. Nunc de Scripturis agamus, de quibus
et

docendo

discrimen inter libros adnotaretur. Cujus sententiam omnes fere secuti siint ita ut ncmo dc reprobatione librorum dissererct. Aliijui lamen, nec pauci (luidcm, et in primis Pacensis cpiscopus disiiutationem omnino rcjicicndain csse diccbat, ca'terum disquisitionem faciendam putabat exemplo Aposlolorum, qui cum dc lcgalibus legis vcteris rejiciendis a nonnullis dubitarelur, conquisitione facta scutentiam dixcrunt quam quidcin conquisitioncm non ideo fecerunt, ut dubitarent ij^si, scd ut debiles in fide conijuisilioiie illa confirmarentur ita nos ad excmiilum illorum ])ossc nostra tutari et contirmarc, adversariorum vcro argumeuta dissol; :

vcre.

Congrcgationilius iial)itus sermo, et ut dicam quid ox convcntibus illis iiauscrimiis, omnes fere probarunt, ut omnes
in

particulariltus

Cardinalis dc iMoute dixil (paulo post)

Ut

vcre dicam quod scntio,

nunquam mihi
|)ati

placuit

hac

conijuisitio, (|iiam

iion ])ossum, ul dc

lil)ri

tam Novi, i|uam Vehnis Testamenli

ita

iioslris ])iincii)iis incatiir discc])latio . diiialis CiiMinensis


:

Cui car-

probarcntur,
cilio

qucmadmodiim
:

pluribus sanclis
iii

Major
bciie,

^ii)(|iiit)

])ars [^roha-

Conciliis jtrobati lucrunt, et novissimc

Con-

vif, iic coiKjiiisilio licrcl

omniuo
ncc

id Tridenli-

Florcntino

qua

in rc

rogamus

niinc in

nus ncgabal,

ct

nec

cum

digiiilafc

plena hac Cougrcgalionc Palruui scnlcutias.


|i. 122. Acl:t Cong. r.onc. Tiiil. Mi. ;iiili. Val. siR. niini. ili.SS. Cooc. Tiid. p. 37. cl in Acl. p. 71. Ms. trauc. Ani;. Mass. in Diar. lard. Uarber. biti. num. 1977. p. 37.
1

rcm

tain
iie

sicco i^cde i)crfranscundam esse ccii-

scbat,

adviMsariis darcliir ansavocandi


Papisticiini, (|uod
in scutcutiaiu
plaiie

illiid
si

Concilium nos ita irc

facicnf,

coguovcnut.

ita uiultis

PAULI

TII

ANNUS

13.

CHRISTI 1546.
Conc. damnato, dispulavit
;

127
beatusque Hieronyex Aclis anlerioris

nullo ordine ilisccptantibiis ros diu prolratia


cst'
:

inuscum

Luciferiano,
devicit,

quem

Cardinalis Anplicus

cum

advcrsus Fesu:

Concilii
siib

necnou Africanum Concilium

lanuin
alii

ct

iiiquit, aliqui

Asturicensem se converlisset Sunt, qui nos ul leves et inconstantes,

Honifacio in instriictione, ([uam legatis suis


ut

dederat,attestalur,
fiieriint invitati,

ut tardos et in re niiiil diutins lal)orantes


:

quod l)onatisl;c hac decausa secum [)acifice conferrnnt, el

accusant

quod profecto non


:

alia

ratione

illis

evenire puto, quod ipsi satis ea

qiia-

tractantur

non intelligunt uam si considerarent lii, quomodo, inquam, omiiis nostra religio ab adversariis

nostris in

non iiarum nos

fecisse,

dubium revocatur, profecto neque rem nihil [^ulare,


librorum
el traditio-

niansmdudine Christiana, si (luid veritatis tenerciit, non ambigerenl |)roferre. (^um quibus quideiii Augustinus postea dispiitavit, et nihilominus eorum errores in i\ic;ciio et Africano Conciliis damnati prius extiterant. Filiuin eniin

intellifierent in receptione

minorem Patre censebant, ut in

et

hajreticos

reba[)tizandos

c.

Quidam

2i. q. 3.

Heatus item

momenti sunt, ut niliil majoris potiiisset fieri est enim Ecclesia ista tanquamcastrorum acies ordinata, qute non num,
(\uve

quidem

res tanti

Dominicus cum Albigensibus, quorum errores


damiiati priiis fuerant, Tolosae disputavit. Item-

ante ad
lest, ni

bellum neque cerlamen progredi poprius ordinetur. Hic neinpe est ordo, ut

prius nos

decertemus

muniamus armis, deinceps vero ut cum adversariis qui quidem ordo


:

omnibus

patebit,

cum decernendum

erit

et

quia aliquibus ad descendendum ad hujusmodi

Macharius, qui in V Synodo damnatus, et relegatus fuerat, a Benedicto Roniano Pontifice in disputationem adinittitur. Nam Bonifacium consiliarium suuni ad eum misit, qui per quadraginta dies commonitoriis verbis ex divina Scriptura instrueret, licet pertinaciter sem[)er permanserit, ut habetur in c. Conreqiie

Uoinam

abusus renuit, sciat quod expedilis abusibus Scriplurarum etTraditionum, erit expedita pars totius negotii nostri, nam abiisus Scripturarum sub se cantinent ordinem etmodum praedicandi
verbi Dei, et libros ipsos interpretandi
:

Tradi-

tionum vero abusus totam pa?ne disciplinam


Ecclesiasticam respicere videntur,
fessiones et

cum

et

con-

omnes caeremonia;
.

nostraj ad ipsas

Traditiones respiciant

Censebatjure pars maxima non revocanda in controversiam -, quae ab Ecclesia sanctissime


recepta fuerant,
bia atque

55. Item Petrus 1 q. 7 et quod de semel constitutis ad sim|)lices instruendos disserere liceat, docuit Leo Ep. 76 ad Leonem imperatorem, cum ait Multo gaudio mens nostra exultat, et quae sequuntur; ad quod etiam B. Pelrus in Ep. I cap. 3 nos monuit, ut parati semper simiis ad satisfactionem omni poscenti 71US rationem de ea, ([Uce in nobis est, spe, et fide. Beatusque Paulus ad Titum inquit, ut si^nus idonei exhortari in doctrina sana, et eos, qui con-

nientidits

tradicunt, arguere.

maxime cum

lu-ereticorum du-

At

isti e

contra censebant, disputare de his

argutias
et

Joannes Eckius, Albertus


Roffensis eruditissime

Pighius,

cardinalis

sunt et a cunctis Conciliis constituta, infidelitatein sapere c. Quicunujue de Hsereticis


qurt" fidei

dissolvissent. Alii vero, licet nuliatenus receptos sacros libros in dubium revocarent, dilu-

quie disputatio inhibetur per Martianum imperatorem per Constitutionem, quae habetur
libro

enda tamen eorum sophismata ad aiernum


silentium
nerali

iis

in

1.

Nemo.

C. de
c.

Summa

Trin. et fide cap. Item


decrevit, ut

imponendum opiuabantur.
in

Gelasius in

Majores,

2-i c/. i.

quod

Quare xv Februarii

Congregatione ge-

conlra

eadem quastio

ventilata est, ut referunt

Acta.
21. Quod spectat^ad exculienda graviore examine argumenta, quibus ali(juot libri sacri Machabaeorum Baruch Epistola (ut Esdrae Pauli ad Hebraos, secunda Petri, et Apocalypsis Joannis) impugnantur, Patres bifariam divisi
, , ,

htcresim coacta semel Synodus pro fidei unione et veritate Catholica promulgasset, non sineret novis retractationibus mutilari. De quo etiam Leo Ep. 42 ad Mar-

unamquamque

tianum imperatorem,
est, ut

per

Nimis iniquum sic ait pauconim insipientiam ad conjectu:

ras

opinionum,

et

ad cariialium disceptationum
sit

bella proYocemur, tione tractandum


senserit, et

sunt; aliis omnino pra>terniittendum asserentibus,aliise contra has rationes adducentibus quod licet de his, quas semel per Concilium
:

tanquam reparata disceptautrum Eutyches impie


,

utrum impie Dioscorus


:

judicarit

minime liceat, ea tamen disceptatio, qutc ad confutandos errores fiat,


statula sunl, disputare
licita
fit

Xecnon Ep. i3 ad eumdem inquit Unde per ipsum Dominum nostrum Jesum Christum, qui
est auctor et rector, obtestor et obsecro clementiani vestram, ut in prfesenti Synodo fidem, quain beati Patres nostri ab Apostolis sibi traditam i)ra;dicarunt, noii ()atiamini quasi dubiain retractari, et qua; olim Majorum sunt auctoritate damnata, redivivis non permitlatis conatibus excitari . Quare Paulus Epistola II ad Timotheum refert NoH verbis con-

regni vestri

et laudabilis,

secunduni

Thomam

2, 2,

q.

10.

art. 7 et Gloss. in

Trin. et Fide Cathulica.

1. Nenio. c.de Summ. Alhanasius enim in An-

tiocheno Concilio
'

cum

Ario, prius in iVicaeno

' Ib. Ms. arch. Vat. sig. num. 3232. p. 46. - Ib. p. 122. |). 123. Diar. Conc. Trid. ia Act. Congreg. habila xv Feb. mdxlvi. .Ms. arch. Vat. Auctore Angelo Massarell. Secretario.

128
tendere, nihil enim
iitile

PAULI
est, nisi

III

ANNUS

13.

CHRISTI 1546.

ad

suhversio-

scripta fuisse fateri

debemus.

.Vpostoli

cnim adeo

nem audientium.
lianc sententiam

Et paiilo posl

pr.Tdicationibus intenti erant, ut proprifE etiam

Votis pcrquisitis, a saniori

tamen paiie

in

ventum

est, ut litjri

sacri ante

omnia recipiantur omnes, ut in prirterita Congregatione decretum fuit, (ieinde domi privatim ab uno quoque (si velit) fiat ali(|ualis dictarum
rationum discussio
et

examinatio,

ita

tamen ut

mensae non ministrarcnt, qu quidem rationes plurima, quie a Domino ad Apostolos, et ab Apostolis ad nos devenerunt, scripto minime demandata esse dcmonstrant quare a traditionibiis prius incipiendum suaderi debcmus. Xiliil tamen inter Scripturas sacras ctAposto;

non videatur
22.

res in controversiam adduci.

licas traditiones differt, ilhe

enim

scriplic, hte

Deindc alia quajstio orta cst, scilicet, an aequalis fueritsacrorum illorum librorum auctoritas? Nonnullos enim libros majori lionoris gradu habendos esse plerique existimabant
:

per insinuationem habentur, utraeque tamen a Spiritu sancto eodem modo emanataj . Et mox
:

Quo autem ad auctoritatcm 'Ecclesia', quoniam ante susccptioncm sacrarum Scriptura

sententiis inquisitis,

generaliter susci])iendos
est
:

rum

de ea tractari non poterat, successive ad

pari

auctoritate

decretum

Quod

libri

illam mature suo loco devenietur.

Demum

ut

sacri (inquiunt) pure et simpliciter recipiantur


et

numerentur, rationum autem discussio om-

abusus, qui ex sacris libris et Apostolicis traditionibus occurrunt, in scriptis notarent, Patres

nino omillatur, non prohibendo tamen, quod unusquisque, si voluerit, privatim faceret ali-

admonuit
2:].

.
'

Die XIX et xx ejusdem mensis


liabitae

theolo-

quam examinationem

gorum Congregationes
;

sunt, in quibus

Habita^ sunt die xviiiFebruarii privata? Con-

gregationes, in quibus de Traditionibus actum


in

de traditione Apostolica, ac de abusibus qui circa sacram Scripturam occurrunt, actum est
a!stu. Quare a praesidentibus decretum est, qiioties de articulis fidei et dogmatibus agendum esset, antequam quidquam a sancta Synodo decerneretur omnia

Sanctpp-Crucis

sua vero classe, auditis Patribus, cardinalis Nobis haec via ila peroravit magis idonea visa est, ut post Symboli profes:

magno animorum

Concilii

sionem, sacri
ubi

libri

tanquam prima fundamenta,

omnes

nostra3 conclusiones firmari debeant,

prius

cum

dictis theologis

familiariter confe-

Multa enim ardua et difficilia a sacraSynodo |iertractandaerunt, quionisi firmis fundamenlis stabiliantur, corruerent. Post igitur primum Symboli fundamcntum, caetera, qua?
recipiantur.

renda, eorum(]ue opiniones intelligendas esse.


Isti

tis

fiebant;

autem theologorum conventus coram legaquoniam episcopi, ut in suis Con,

gregationibus interessent
bant.

constanter renue-

restabant principia, bantur. Ea autem


esse inveniemus.

sumenda necessario
fidei

vide-

nostra;

principia tria

21. X.\1V Februarii redditae

reverendissimis

doctrinam nostram, nonnisi revelationem (luamdam diversis temporibus factam, esse dignoscimus. Patriarchis primum, quorum fidem in sacris Scripturis liabemus, hasque Vetus Testamentum nominamus. Procedente tempore placuit diviniX bonitati eadem, et longe |)lura hominibus per Unigenitum Filium suum revelare, qui non scripto, sed ore, non in ciiarta, sed in corde plantavit Evangelium suum, prout nihilominus iidem !'rophela! priedixcrant, cl hoc Novum Testamentum dicimus. Eorum tamen (|Uir a Christo emanarunt, quicdam Scripluriv demandata, qua;dam in cordibus hominum relicta fuerunt, liocque sccundum principium cst fidei nostric. " Tertium autcm (|uoniiim non semper
,

Nam

reverendissimi domini cardinalis .\ugustani Dilingae data\ in (]uibus

dominis legatis

litterai

ferebaturFridericum comitemPalatinum lUieni, Othonem, Henricum ct Wolfgangum duces

Brunsviccnsem pseudoarchiciiiscoColonicnsem, xxv Januarii Francofurli, in qua urbe Lutheranoriim conventus habebatur, Smalcaldico foederi se conjunxisse in ()ua so-

necnon

pum

ciali coitione hiec

duo

pr;Eci])ua capita continevel

bantur,

ut in religionis,

quacumque

alia

causa adversus omnes molestiam inferentes, socialc belluin gcrerent, ncc ])er suas ditiones
militaribus copiis aditum privbcrenf, nisi a
dcratis conscri])tic csscnt
a Cicsarc ])etitum
iri,
:

fce-

timcrc enim sc bello ]iluresquc nobilcs urbes-

que

illi

fuMlcri acccssissc,

(]uam conjurationem

Hominis nobiscum niiinsurus eral, Spiritum sanctum suum in mundum luisit, (|ui Dei secrela, el (|iue dubia apud homincs craiit, dcclararet. Quibus oinnibus diligeiilcr consideFilius
ratis,

im])crialis defcnsionis nomiiic cohoneslaverint.

ad eadem principia suspicienda ingrcssi


dicla i)rinci]iia in Vclcris

Cicterum CcrmaniiP ci)isco])os non accessuros ad Coiicilium, vel pro])tcr scnilcm infirmitatcm, vcl ob Eutli(>raiioriim mctum, vcl quia 0|)inantur Conciliiini dissolvcndum niliil vcro ca re
:

sumus. Sed (]uoniam


et

Iristius al(]ue

funcstius Scdi

.\])ostolicii!

possc

Novi Testamcnti Scrijjturis consistunl, casdem Scri])turas in ]uimis cum I>ci licncdiclioiic suscijiimus. Cictcrum eoruiii (juic ab .Njiostolis inter homincs ]irofccta sunt, nonnulla facta ct non scripta rredimus. Igitur miilla dicla, ct iioii

adco urgcndos a Pontillce cpiscopos, ut ad Concilium sc conicrant. .Vddidil ctiam libcllos satyricos, picturas infames conaccidcrc,
atiiiie
1

Ms.

fjril.

Spadic.

PAULI
lia C.oiiciliiim l'onliricomi|iie,
iiias et
2.^.

HI

ANNUS

13.

CHRISTI 154(3.
jier

129
ct

ac

mille caluin-

(iitiones
niiiiiis

manus verbo

observanlia

com-

prolira passim sparj^i.

Ecclesia' ad nos perdiictas, cuni liabea-

XXlll Februarii
recipieiidi

'

congrcgata; siintcoram
cjuitl

mus Evangelium,
et

legalis tlieologorum

classcs, relatum()uc

in quo omnia, qua' ad salulem vitam Cliristianam nccessaria sunt scrij)ta in-

de

modo

Sacros libros

cl traditiones

veniuntiir.
15ej)reliensus est a j)Iiiribus
',

.Vpostolicas sentirent

etiain ex verct alia

Procurator reverendissimi D. cardinalis Augustani laudavit communem scntentiam ut


Traditiones

bis ipsiiismct Evangelii Joan. uit. Sitnl

rindta, cptx si stribantar


arliitfor

per singuta, nec ipsiim


:

nunc|)rimum rccipiantur. Verum

di-

stinguendas esse Traditiones, qufc reciperentur.

sitnt, libros.

Sunt enim diversarum s[)ecierum, nam cju;cdam ad fidem pertinent et ea^ pari auctoritate cuin E\angeliis anobissuscipienda! sunt;dealiis autem, qua' caM-emoniales existunt, non ita. Nam de bigamia et de sanguine suffocato aliter a nobis observatur, quam ab ipsis .\postoiis sit traditum . Laudata est ea sententia a Generali
,

mttnchim capcrc posse cos, qtti scribendi Item Jo. xx Miilta (ittidem, et alia sicjna fecit Jcsiis in conspectu discipidorum suorum, cjux 7ion sunt scripta in libro hoc. Item Jo. c. xvi Adhiic multa habeo vobis dicere, cjux
:

wm
ille,

potestis portare

modo, ciim autcm venerit

qui est Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatnn. Et Christus nunquam pra?cepit Apostolis

ut scriberent, sed ait

Ite, et

preedicate, etc.

Eremitarum

S.

.Vugustani et cardinali Sancta'-

Item Paulus pluribus

Crucis, qui subdidit, (jua? sint Iraditiones, ipsas

rum

Epistolaaperte oslcndit, inulta extra Evangelium


in locis

suarum

suo tempore revidendas putabamus. lionum aliqua scriptse, aliquffi non

Nam

tradi-

ab eo pra'cej)la ad Christianam vitam necessaria


esse emanata, ut
c. XI
I

scriptse re-

Cor.

ii

Laudo

vos, etc. et
tenetis.

periuntur, et aliquge essentiales, aliqua! care-

sicut tradidi vobis, preecepta


:

mea
et

Item

moniales sunt, ut ab .Vugustensi recle dictum fuerat nam in Sacramentis nonnuUa scripta, nonnulla tradita ab .\postolis fuerunt, qua; Sacramenta essentialia tidei nostra; sunt. In ca'remonialibus autem babemus Quadragesimam,
;

Collaudo autem

vos, fratres,
estis,

omnia mei memores


Jo.
:

quod per quemadmodiim


etc.

tradidi vobis, instituta /ee?jet similibus. Item


II Pliira habens vobis scribere nolui, Item Pauli ad Phil. iv Fratres, qucvcu^tique
:

siint

qua; licet vix ex Scripturis probari possit, .\po-

vera,

etc. haec coc/itate, cjurn et didicistis, et

acce-

tameu eam nobis tradidisse certo scimus. Quod autem scripta' sint aliqua', aliqua; non scriptae Apostolorum traditiones legit c. Ecclesiasticam ii dist. e/ //). Postremo ipse cardistolos

pistis, ct audistis, et vidistis


:

nalis legit, quae

de traditionibus congregatio
recejita fuit,

excerpserat. In congregationibus privatis auctoritas

Traditionum .Vpostolicarum

de qua legati cardinali Farnesio

ita

scripseruiit

vigesima quarta Februarii -. Heri privatis congregationibus traditiones rum receperunt, de quibus indecreto Scripturarum, post dinumerationem

omnes

in

.\postolo-

me. Item II ad Thess. State, et tenete traditiones, quas didicistis, sive per sermonem, sive per Epistolam nosiram. Item II Thess. iv Fratres , rogamus vos et obsecramus in Domino Jesu Christo, iit quemadmodum accepistis a nobis, quomodo oporteat vos ambulare, et placere Deo, ita ambuletis, itt aliundetis magis. Scitis enim, qux prsecepta dederim vobis. Item Dionys. Areopag. Hierarch. Eccl. c. I Eloquia divina duplicis sunt generis,
in
:
:

genere, et non pro nunc in Novi Testamenti facienda erit mentio, eas modo pra'termittcntes, ut de illis postea suis locis agatur. Fuit etiam juxta nostram propositionem constitutum ut sex pra'sulibus (scilicet pro
,

sacrarum tamen in specie librorum

qua^dam
mendata,

in sanctis theologicislibris nobis


et

alia

pra;terea,

qua; ex

comanimo in

animum medio
sentis

intercurrente verbo, etc.

Item

alia quamj)Iura, qua; in

classe diei xxiii pra;-

mensis commemorantur. Quod autem Augustus dicat in Evangclio omnia esse scripta, qua> necessaria sunt ad saverba illa formaliter intelligi debent, ad fidem Cliristi accipiendam, ut salvi fiamus, quo vero ad mores, et Christianam vitam instituendam certe non omnia scri|)ta suut, quare ipse Dominus noster ait 7iy?a? autem Spiritum Sanctitm Paracletum, qui docebit vos omnia etc. Ergo indigebant etiam ipsi Apostoli adhuc alia doctrina extra eam, quam ab ipso Christo verbo didicerant, ad recte beateque vi;

qualibet classe duobus) uni theologo, et alteri

lutem

Canonum

professori formatio decreti Scriptura:

scilicet

ruin et Traditionum committeretur

omnia

ista

die Veneris vigesima sexta in Congregatione ge-

nerali firmabuntur, et j)ostea ad abusus Sacra-

rum Scripturarum

tollendos intendent

20. Igitur vigesima sexta Februarii in Congregatione generali excussa est eadem controversia de traditionum Apostolicarum auctoritate.

vendum
Clodiensis (inquiunt
.\cta^

novarum rerum
qiucrere tra-

cupidus, frustra, inquit, nos

modo
liabitae

necessaria, qu;c a Spiritu sancto suggereretur eis. 27. Cum mentio dciiide injecta csset de Bulla

'

Diar.

Conc. Trid.

in Aclis

Congreg.

x.wi

I"eb. p.

8G.-

'

Diar.

Conc. Tiid. Ms.

oli.

Vat. p.

M.

lu

.\ctis

Cong. liabil*

.Ms.

card. Spadae lo. ccx. p. 59.

XXIX Febr.

A>N.

TOMUS

.\.\.\II1.

Rayn.

.\IV.

130

PAULi in ANxrs 13.

CHllISTI

\b^6.

Eugonii IV dc unione Jacobitariim, quie in cnlce VI Decretalium conscripta, in qua sacri libri connumcrantur, atque c[)isco[)us Clodiensis argueret ex adjecta temporis nota non esse editam
in

Horentino Concilio, responsum

est a legatis,

Florentinuni Concilium non fuisse dissolutum post unionem Griccorum, sed post eam perdu-

usque ad annum rasse fcre per tres annos MCDXLd, ut ex Actis ab Augustino Patritio Se,

emanavit, ideo dcputandi suntdocti in Hebrn'o, Craxo, et docti tlieologi in Latino, et etiam mixti in omnibus, etljonum essct babere textus antiquos tam in Latino, quam iii Hcbraeo et GrcEco, qui verisimiliter esscnt et reputarentur corrccti. Quantum ad translalionem, babeantur et colligantur tot antiqui translatores (aliter dicti interprctcs) quot babcri poterunt. Xon quod (lubitemus de translatione beati Hieroin

nensi editis constat, et translationem Concilii ex civitate Florentina in Latcranenscm Ecclesiam decretam in X sessione VI iial. Maii xcdxlii, cum.Eugcnio significatum essct Lcgatos etiam

nymi,

ct

aliorum doctorum ac sanctorum, sed


ficri possit.

ut emendatio ipsa circa loca corrupta et dcpra-

vata mclius

Magni regis .Elbiopiai (quem [)resbytcrum Joannem vocant) ad dictum Conciiium Florentiuum ortliodoxic fidei suscipienda- gratia advcntarc >>. Bullain vero unionis Jacobitarum
ZarfP Jacob

Sccundo, circa inlerprelationem, quia muiti detorquent sacra? Scri[)tura! testimonia, oracula ideo delermiet eloquia in perversum sensum
;

HCDXLi in Concilio Florentino editam constare


ex autograpbo, et subscri[)tionc Eugcnii et cardinalium obsignata, quam Angelus Massarellus propriis oculis Rom;c in arce Sancti-Angeli, et
cardinalis Cervinus (ut
alii

netur quis Scripturaj sensus sit Catliolicus, et quis non. Qui etiam doctores sint admittendi ad inter|)rctandum, ut scilicet sint, nedum docti, sed etiam [irobi, et Calbolici, et inter alios aliqui enumerantur in c. Sacrosancta 15 dist. Observetur dotcrminatio goneralis Concilii Lateranensis, de

asserunt) inspexefere

qua

in c. Qitia nonnulli de Marjistris

runt. Ilisdiscussis, Patrcs

unanimes

concurrere in

dcmque

eam scntentiam, ul in dccreto sacri libri et traditioncs Apo-

omnes uno eo-

in antirjais.

tenendam, quod

stolica; recipiantur.

impressionem aut scripluram fiat probibitio sub pocnis, etc. Quod Riblia ipsa nou imprimantur teneanturvc,
Tcrtio, circa

Decrcti

mox
eo

tres

arcbiepiscopi

tresque
,

minusquo
Riblia

illis

utaturi|uis, nisi

episcopi pro

decreto

conficiendo

quod

fucrint correctaet
culani, ne forte

emcndata
ignari

sccundum qiiod tum addidit sacra


linguam verna-

deinde iu Congregatione expendendum erat. lutcrim singula; classcs de abusibus Scri[)turarum sive corru[)telis cgerunt. Hic tamen non de reformanda Scriptura, sed de emcndandis erro-

non esse convcrtenda

in

nefarios scnsus sacnc

ab exscriptoribus irrcpserant, et castiganda adultcrantium Scripturas audacia agebatur. Qua; omnia, uti gcsta fucre in gcncrali
ribus,
([ui

Scripturse pro sua libidine affingant, atque in varios errores prolabantur sufficere enim mulieribus ct plcbeiis, ut sacrarum littorarum sen;

sum aconcionatoribus
aliquic apponantur.

excipiant

probibcnduin

etiam, ne in margine sacrorum librorum notae


Qiiarto subdidit arcendos laicos necnon adbibenmulicros ab babondis concionibus duin(|ue diligens studium, ut saccrdotcs non tantuni verbo, scd etiam cxcmiilo [)ra;dicent, ne
, ;

illo

convcnlu,_legati duabus E[)istolis


Pontifici

eadcm
;

die

denuntiarunt ad (luaruin calccm pr;efata; Ruila' Jacobitarum autogra|dium, vcl cxemplar autbenticum ad se mitti j)Ostularunt. Qux Rulla, ul suo loco vide-

Romaiu transmissis

bimus, Tridcntum transmissa


28.
J

luit.
')
:

Martii ([)crguiit Acta


infrascripti tcnoris

Aqucnsis

lcgit

cx A[)ostolo aliis [)i;cdicando ro()robi ctiam Cbristus pronuiitict lixc vorba'


fl

fiant,

cum

rjui frcerit

scbedulam

Abusum

qui-

dam

in scriptis,

inesse, sunt, in loco, in lem.

porc, et in flne.

Ad docendum, ad argueudum,

docuevit etc. Questus etiam est viros doctrina excultissimos in rcligiosis familiis distrabi a munere concionandi, at^iuc pr;efici alicnis mu-

ad corrigendum, ad inlerprctandum. Ad docendum abusus considerantur, aut quia non sunt idonei, aut (juia non [)ossunt, vel quia uon sunt
a[)probali. Item considcranlur

noribus

aIi(juos

otiam Evangclicam

|)r;pdica-

tionem

fabellis iinmixtis [)ollucro,

atqueadulte:

abusus

realiter,

privativc et active
1'rimo, circa

aut pr;csurare, ut auditorum aurcs litillcnt lum, saccrdotum, vol iirincipum lamam car[)crc, at(|uc in contoni[)tuni oos adduccro tum baic
:

editionem, quia non omncs tcxlus sunt conformcs, imo [)lurcs sunt corrupti, ideo erit bouum committere correctionem ct quia corrcctio Vetcris peritis dcputandis Tcstamcnti cst |)rincipalitcr considerauda circa
,

addidit, eis est [^robibitum

in

virtute

sanctaj

obedicntia', ct sub iiitcrminationc maledictionis


;ctcrn;c,

dotrabcre dictis pr;iTatis in


I J;

corum

prae-

dicatioiiibus iu Cloni.
Dicit taincn ibi gloss.

Quihus dc

jiririlcijiis.

Quod

in (lcnrrc, ctc.

Non

Ilcbnriim,
i|uibus

ct

Novi 'Icstamcnli circa Cra'cum, a


ut [)luriiiuiiii cdilio
Latiiia

resi)ccti\c

ab Ecclcsiarum suarum [xirocbialium accessu, i|uia boc ost eis jain proliiliitum, (|uiiiiiiio bortcntur cos, ut diobus Ro-

rctrabantctiam

[ia[iuIos

'

In Diar. Conc. Tiiil. aucloie

AuboIo MassaSllo Ms.

arcli.

Val.

minicis intorsiiil Missa'

|i;irocliiali,
,

[lublicationiibi

1)8(5.

y?.

bus seu dcnuntiatlonibus

qux

liuul,

ut

PAuij

ANNUS

13.

ciiHrsTi 15A0.

131

addiscaiil inamlata loi ct Kcclcsiu', et dics fcsti\os ac jejiinioniin et cavcant al) cxcommuiiicationc, ciim il)i publicantur monitoria j^cncralia.

Non al)alicneiit popnlum a solutione deciinarnm, et aliorum, ad qua jiire divino et |)Osilivo si illi qui pra^dicare tesuiit omncs obstricti ncntur noluerint aut non potuerint, vcl, qiiod absit, ettolerandum non cst, si nesciant pra;dicarc, alii eorum sumptibiis in eorum locum
:

et Pontificio internuntio purgare crimen, non Venetias adiit, scd in Kipa' oppido aliqiiandiii moratus, demum ad Helvetios JKrrelicos fugam capcssivit, exutaquc Ca-

patriarcha Veneto

tholici |)r;fsiilis larva, condita diu

intiino

pec-

tore

vciiena ])ublicc cfludit, scriptis advcrsus


:

ct Concilium libris nimia enim librorum hareticorum (sprctis sanctis Patribns) lectione mentem corrumpi ac fascinari

Pontificcrn

depulcntur juxta

c.

Iiiter

csetera de

off.

ord.

siverat. Pcrnituit illum postea flagitii admissi,

Non

praniicent absque licentia

sancttt

Sedis

Apostolic.T cl

episcopi dioecesani, quia saepe

cliias

plures indifrni disseminant per castra et parocrrores pessimos. Quomodo prxdiralmnt,

{\a(\\\'\[ Apostolus). Et in EvangeRogate Domintim messis, iit mittat operarios, etc. Qiioties habeant praedicare, qui pi\Tdicare lcnentur, ut scilicet pnedicent tempore Quadragesima^ et Adventus, et diebus Dominicis et festivis et alias si opportununi fuerit in locis suspectis de hseresi. Adjiciatur pra'ceptum quod opportuno tempore bencficiati babenles curam animarum provideant de pradicatorS pro Quadra^esima. Hactenus Aquensis. Feltrensis suam bujus tenoris sentenliam

niai mittantur
lio dicitur
:

prensavitque gratiam Pontificis, sed cum liwresim ejurare jiiberetur, respondit, non esse boncsti viri i^alinodiam canere, atque in crimineohfirmafus ba^sit. Mirum certe ac j^lane miserabile fuit virum cpiscopali charactere insignituni, qui in Germania Clcmentis VII et Pauli III internuntium egerat maxima cum laude, et flagrantissimo religionis tuendae ardore tantos
labores pcrtulerat, in ba?reseos barathrum se
foedissime conjecisse, ac
Ca^lo decidisse, ut

tanqnam Luciferum
sit

verissimum

A|)Ostoli ora-

culum, qui se existimat stare, videatne cadat. 30. De tollendis corruptelis adstringendaque solutiore Ecclesiastica disciplina, agitata sunt graviora consilia, de quibus legati vi Mar-

legit

Maximus abusus Scripturarum


ipsorum perditionem, ut
qui D. Pauli Epislolas ad
dixit B.

est

eorum,

qui indocti et insfabiles eas depravant ad

suam
detor-

Petriis de his

Paulum Pontificem certiorcm fecere secunimirum radicibus imprimendam, fibrasque malorum evellendas, instaurata enim sanctiore disciplina, non extimescendum quippiam
tii
'

rini

malum sensum

in Concilio

adversus auctoritatem Pontificiam

abusus irrepsit communionis siib utraque specie ex mala interpretatioiie illius Dominici prsecepti, quod habetnr Matth. xxvi. Bibite ex hoc omnes. Hlius Pauli I Cor. xi. Efjo enim accepi a Domino. Et ejus quod prius dixerat c. x Unus panis et imum corpus multi sumus, qui de imo pane et calice participamus, etc. et comperimus de consecr. dist. ii. Hinc connubium sacerdotum ex prava detorsione illoium locorum; Crescite, et 7mcltiplicajyii}ii. Eabeat umisquisque uxorem
quebant. Hinc in
:

Germania

novatum iri, Synodumquead feliciorem exitum perducendam fore cumque Pontificio nomine
:

transmissa esset ad legatos imperfecta disciplinai in Curia Romana consfituenda} ratio, nitide

septima

Martii

significarunt

Pontifici

legati,

non

recte ita consuli divino cultui, nec

Pontificia sanctitatis honori, nec


cessitati,

femporum

ne-

suam propter fornicationem. Melius


qiiam
uri,

est nitbere,

episcopum eligendum, qui sit unius vxoris vir, et siinilium. Hinc jejuniorum abrogatio, et quorumdam ciborum certis diebus
abstinenticC ex

nec conceptse a Patribus Tridentinis expecfafioni atque ex privato cum prasulibus sermone collegisse, eos iniquo ferre animo, eripi regendariim animariim ipsis commissarum libertatem, ac confendere spectare ad ipsos sacerdotia, quibus animarum cura annexa
:

est,

conferre, sacerdotalibus sacris initiare cle-

ricos

immunifate
addictos,

donatos
vel

vel

canonicorum

prava inlerpretatione
:

illorum

Collegiis

Scriptiira' Non est regnum Dei Esca non commendat nos Deo. Netno vos dijudicet in ciho et potu. Omnis crealiira bona est, et niJtil rejiciendum. quod cum

locorum sacra
esca et potus.

gratiarum actione percipitur, et similia. 29. Gesta bujus Congregationis lcgati Tridenlini significaruntcardinali Farnesio,

necnon

exposuere causam Petri Pauli Vcrgerii Justinopolitani episcopi, qui a cardinale Aleandro delatiis Lutlierana' ha-reseos virus hausisse, atque adeo judicio postulatus, se purgare abnuit, sed ad Concilium Tridentinum se contulit concepta spe Tridentini cardinalis opera Concilio assessurum sed spe sua dejectus, jussusque coram
:

concionatorum munus homologeses excipere sineoblenta a pra^sulibus pofestate; quastores tollcndos indulgentias sive gratuitas noxarum condonationes pro fabrica Sancti-Pefri vel Crucesignaforum militia quipstuarias abolendas; Romanam Curiam in gravissimum odium ob avaritiam, iiompaticum fastum luxumque adductam, qua> vitia castiganda sint % Pa^nitentiaria?, Cancellariae et Rotaj tribunalia ad a^quitatis leges revocanda maxiina vero contenfione deposci ab omnibus, ut
,

regulares non debere invadere, vel sacras ex-

' Epist. Legat. xxv. Martii Ms. card. Spadac ' Ubi sup. p. 76. Ibi snp. p. 73.

to.

ccx. p.

105,

132

PAULI
illa

ANXUS

13.

CIIRISTI 1546.

sacerdotia conferanfuriis, qui


et possinf, iion

gerere velint

Scripturarum
verterctur,
'.y.i.

in

linguam vernaculam contro:

a conduclitiis

adminislrantla,

ila

disseruit cardinalis Gienncnsis

decumana subsidia temperanda, expectativas gralias maximo omnium oflendiculo concedi,

.Vnimadvertebant hujusmodi deputati ad coUigendos abusus circa translationem Bi

tum

ex quibus gravissima mala emergere exploraest Pontificii decoris esse, ut bsc tollat
:
:

bliorum
tur

in

linguam maternam, quia

solet

hoc

sa>pius nonnuila scandala parere, itemque vide-

hac enim ratione praesulum benevolentiam populorumque observantiam Sedi Apostolic;i> conciliandam. 31. ExcepitPontifex a'quo animo legatorum monita, prKmisitque liberam Ecclesiarum administrationem cpiscopis se permissurum, modo immunitatem a Sedis Apostolica^ imperio non eosdem etiam legatos ursit, ut affectarent
vcl tollenda curct a Concilio
:

providendum, ne deinceps Bibliorum tam


hactenus
edita? et depra-

varia> interprelationes
vata> relinquantur in

manibus hominum. Cui


:

Nollem, inquit, si possem, adversari sententicE reverendissimi domini mei Ciennensis sed pro ea, quK nobis a Deo data est, libertate loquendi in hoc loco, summa
;

cardinalis Tridentinus

cum
milii

sinceritate loqui cogor, et ea dicere, qufp

morum
darent,

corruptelis delendis sedulam

operam

adeo vera videntur, ut tergiversari non

non tamen de

Pontificia et Concilii auc-

valeant. Illud est scilicet, ne

unquam

permitta-

toritate disceptationes induci permitterent.

pondere

Pontifici legati

hoc

maium

Resnon aliunde

tur versionem Bibliorum in


inter
sarii

posse emergere, quam ex discordia et dissensione in tractando reformationis opere, proflteri prssules Pontificem esse Concilii caput, maxi-

malernam linguam abusus numerari. Quid enim dicent advernostri, si sciverint velle nos e manibus

mam eorum parteni summo obsequio et amore illum complecti ac si quis eam quaestionem inducat, illum moliri avellere caput a corpore, et scbisma confifire; ac si qui expetant, ut in decretis addafur Concilium reprfcsenlare universalem Ecclesiam, eos negare non posse in:

hominum sacram Scripturam avellere, quam soppius Paulus Apostolus nunquam ab ore nostro separandam esse censuit ? Et mox Utinam GriTcae et H;cbraica' lingua; professores nunquam in Germania fuissent, quia ha'c mole:

stia

non
et

ita

nos hodie careremus, et infelix Germania misere in tot haereses dela[)sa fuisset.
luTreses
et

Non enim
sunt.

mala semina ab

idiotis,

telligi

Concilium suo capiti conjunctum, a quo divulsum conciliabulum evaderet. Addidere legati, ideo Concilium primum
egisse de Scripturis et de traditionibus, quia haeretici nonnullas Scripturas, quibus impiefatis

maternam tantum linguam scicntibus

orta;

Quamobrem

oro ne vobis, patres, in men-

tem veniat aliquando, ne dicatur, ut hanc rem intcr abusus numeremus, sed si eam controvertamus, posse abusum nuncupari ". 3i. Cum de corruptelis circa Scripturas admissis ageretur ', ac pra?sides legati censerenl articulum, an versio sacrarum Scri|)lurarum in linguam vernaculam permitlenda sit, non proponendum, cuni Galliae et Hisi^aniarum regna eam non suscipiant, ali.T vero nationes, ut Germani, Italique et Poloni expectant relinquendam ilaque unamquam(|ue nationem in suis instilulis, ut (|uod sibi necessarium vel ulile censet, amplcctalur, cardinalis Giennensis proponcndum articulum censuit hac decausa Quod pars affirmaliva hujus articuli a paucissimis tc; :

convicti sunt, tcntant convellere, et traditio-

nes Apostolicas rcfellunt, ut deliramenta sua nefanda obtrudant. Quajvero gesta sint in pra?sulum tbeologorumque congrcgationibus, des-

cribunt earum Acta 32. XVi Martii Congrcgatio generalis habita estinqua deputati retulerunt abusus, (juorum
'

quatuor

in

scriptis

exhibuerunt. Primus

cst,

haheri varias editiones Bibliic, etejus remedium esl, recipere tantum Vulgatam editionem, et ea
pro authentica
uti.

Secundus abusus

est

men-

dosilas Codicum, qui circumferuntur. Remedium est, ut |)urgetur unus Codex, qui impri-

nebitur,

cum
et

in

primis Hispani

pr;rlati, tialli-

quemlibet interprclari ad suum scnsum Scripturam sacram, et eam ad profana converlere. Remedium est, id gravissimis |)oenis proiiibcrc. Quartus abusus est, imprcssorcs sacrarum Scripturarum imprimere sine licentia superiorum Ecch^siasli.

matur

fideliter.

Tertius abusus cst,

que omnes,

magna

pars llalorum in negati-

vam

inclinent,
et

menti

exislimationisesse debet,

magnique apud Concilium mo(|iuid duo illa

amplissima regna llisi^aniarum et Galliaj ita versionem iianc delesfentiu-, ul ncdum pliu-ihus
edictis

paMiis

gravissimis et proliibitionibus
sed

corum,
sura.

et

libros sine
est,

nomine aucloris

ederc.

publicis vetuerint,

novissime
quae ultra

liis

diebus

Kcmedium

id

proiiibere sub

maxima

cen-

Supcr quii)us abusibus


elcnim Congrcgatione

moniti fuerunt

Palrns, ut cogilarcnt pro fulura Congrogatione


Suiicriori

cum

de vcrsione

centum el quinquaginta doctorcs habct, non solum versiones sacrorum Librorum non cssc in vernaculam linguam lacicndas ccnsuit, verum cliain, qui cas vcrtunl, taiii|uam iKcrcticos habcndos
rniversitas Parisiensis,
css(! dcclaravil. Et

' AnR. Mass.irell. in Di.ir. Conc. Triil. Ms. arili. Vjl. p, SS. Di.ir. Acla Congr. Concil. Trid. Conc. Trid. Ms. arch. Val. p. 12.'!. anclore \n'x M.issarello Sccrel. Ms. Franc. caril. Barb. sig. niim.

sacra islaSynodus,

cum

niuic

mi.

p. Mi.

lliid.

p. IJS.

PAULI

III

ANNUS

13.

lica'

CHRISTI 15'i6.

133

de abusibus Scripturanim sermonem habeat, articulum lumc relini|uet iniiiscussum ? CoTisideret


iot

fiant (lecreta, in

unoqiioque de lcgatis Apostooportet.

Scdis
37.
((

fieri

mentiouem

parumper unusquisque unde


in
alia ex

|)otissinium

Fanensis episcopus acriter dccretum

orbe Cliristiano ovitc fuerint causa id evenisse comperiet, quam ex versione sacrorum Librorum in vernaculam linguam, nam Germania in primis antequam libri sacri rusticis et plebi legendi
lia;rcses

nullaequidem

impiiguavit, primum quod ini(|iiiim videbatiirdicere,nos pari pietatisaHectu.etScripturas sacras, ettraditiones Ecclesiasticas suscipere. Sunt enim
inter lias multa discrimina Scriptura enimsacraindelebiliscst penitus, eltraditionum Apostolicarum plera'que miitabiles sunt, et pro et arbitrio Ecclesia; tolli et immutari possunt
(inqiiit)
;

iradorentur,

pauhilum

in

Catholica religione

permansit, (|uamprimum vero eorum omnibus facta est copia, in quam calamitatem devenerit,

quisque oculis intueri potest. Idem in Callia, idem et in Hispaniis puUulaie cceperat, ni optimorum principum diligentia et pietate gravissimis legibus id fuisset prohibitum. Quid vero, et in ali(niibus vestra^ Italia' civitatibus (Germania enilatur)

quamvis ab uno Spiritu profecta', non tamen sequali gradu habenda> sunt, quoniam omnis veritas a Spiritu sancto est, et tamen non omnis
Scriptura veritatem continens paris est potestatis.

Prffiterea

traditiones

non scriptas

cum suscipiamus Apostolorum in libris sacris ad eum

minime

latere arbitror. Discutia-

tur igitur articulus

iste, et

Spiritus sancti deter-

minationi acquiescamus. Egoque in primis si contrarium a sacra Synodo decretum fuerit, quam ipse modo sentiam, acquiescam libenter communi Patrum gonsilio. Cum res li;rc adeo
difficilis

controversa

et

dubia inter Patres

esset,

conficiamus, quod directe dogmati Lutheranorum, qui dicunt, niliil tenendum esse,(iuod non sitin sacris quare non potius dicendum litteris scriptum quoniam ha^c est hoc modo, videlicet Item sancta Synodus scit (]uamplura alia esse a Spiritu sancto dictata, qua- in sacris litteris non
effectum ut

dogma

contrarium

sit

ut qua; pars praevaleret in votis recte cognosci

tunc sacra Synodus statuit Summum Pontificem consulere, ejusque sententia' acquiescere, tum quia caput et dominus est nostrum omnium, et ad quem omnes res arduai

non

posset,

sunt prodita, propterea illa ([uoque suscipitet veneratur; nam hoc modo melius Synodi intentio explicatur, et ansa calumuiantibus aufertur
:

nam
isti

statim

quod

traditiones

bis ita recei)tas viderint,

Apostolorum a nodicent Qnas traditiones


:

referri
3.J.

deberent

Signiflcarunt legati cardinales Pohtiflci,

quarum ipsi violatoresexistunt ? Nam certum est communicare hominem sub


suscipiunt,

cardinalem Tridentinum vehementer, sed honeste adversatum esse cardinali Giennensi, in quffistioiie de sacra Scriptura e Latino idiomate
in

utraque specie, ut stantes a Paschate ad Pentecosten, ut adversus Orientem oremus tradiiiones esse Apostolicas, quarum aliqua; consulto
,

vernaculum non traducenda, nam

si

prohiani-

mutatffi sint, aliqua; vero

Christianorum socor-

beretur ea traductio a Concilio,

maximos

morum motus

concitandos in Germania, pluresque forte ad Lutheranas partes defecturos, proptereaque rem in aliam Congregatio-

dia relicta\ Xec satis tuti videmur, respondendo, quod recipimus eas dumtaxat, qusG ad nos per-

venerunt

pernos

esse,

quoniam adversarii dicent factum quominus pervenirent;et propterea

nem

extractam, ut accuratiore examine discute3G.

retur.

Excussa sunt acerbiore examine adulto


decreti

dicent nos eas tradiiiones suscipere, quas volumus quas vero nolumus, excludere . XXVII .Mariii cuUectae sunt tandem conlro;

mense Martio siugula


traditionibus
capita,
;

de Scriptura et

versaj difficultates, atque in schedulis ad Paires

ac de ipso decreti titulo

qua;stiones ventilat;e

\mc enim Acta Congrega-

tionis generalis referunt.

tum probare
tur,

Fesulanus se decreilla verba demerenvidelicet jirccsiclentibus ia Si/nodo trihm


dixit,
si

tamen

ApostoliCtV Sedis

/ffjatis,

quoniam

ha!C nullo ve-

singulos missis descripia', ui eas diligentissime expendereni. Ea dubia fuere numero iredecim, quorum Xn saiis sit; ciim de iraprfficipua haec fuere ditionibus Apostolorum fii meniio iu decreto, agnoscere iales esse in Ecclesia an vero per hoc
: ;

terum exemplo addita fuissent. Cui cum episcopus Aquensis respondere coepisset, cardinalis Ne velitis hunc frustra laborem S. Crucis dixit sumere, quoniam ego in vetustissimis quibusque Conciliis hoc observatum fuisse Fesulano ostendam. Cui Fesulanus nuUibi in Concilio:

decreium
esse.

sii

siatuendum eas esse

et reciiiiendas

An

placeai dici,

quod

in

decreto est

scri-

rum
:

decretis ostendi

potest de

lcgatis

Sedis

Apostolicwfactam mentionem. CardinalisS. CruHoc, inquit, accidit, quoniam omnes canocis nes uno die simul promulgabantur, et propterea satis erat in principio sessionis de ipsis legatis semel fieri mentionem, at hic, ciim separalim

pium, cum de libris sacris ei iradilionibus Aposiolorum fit mentio, quibus par dehetur pietalis an vero ha?c verba sini expiingenda, affectus (luic debitam ei alia illorum loco addenda uiriusquerevereniiam adhibeiidam exprimani . 38. Legati deinde Pontificem enixe roga:

runt, etc. ui proinovenda' sancieiKheque disciplino' Ecclesiasiic;c adeo strenue operain daret,

ut

illa

Chrisiiani

orbis expectati(mi concepia;

134

PAULI

ANNUS

13.

CHRISTI 1546.

responderct. Ouibus xxviri Martii l^ontificio noinine cardinalis Farnesius res|ponfuni dedit, nil
gratius
Pontifici accidere

quod me

torquet,

nam

vultis

Vulgatam

editio-

nem
boc

recipere, et dicitis illam

mendosam

esse

posse,

quam

ut ex-

milii implicat contrarictatem. Ciii


:

Fanensis
edi-

tremo hoc vit;c suee cadentis flexu deletum omne corruptelarum genus, ac primanam Ecclesiasticffi

episcopiis

Non dicimus,
;

inqiiit,

Vulgatam

tidncni corriiptani esse,

nam
,

illam integram el

disciplincC sanctitatem suo splendori tulam intueretur ;verum admonuit, ut

resti-

in ea

libris,

controversia nil penitus decernerent, nisi antea

incorruptam habemus sed dicimus aliquos ex mendosos esse qui circumferuntur quod minus inconvenit, ncquc decreto nostro
confrariatur
:

rem totam
in

Pontifici

dctulissenl, nddidit etiam


al) Eugenio IV Pontifice mola fuerat in congrcga-

emendalionem autem

in sanctis-

se mittere auto^ra|)lium illius Dijdomatis, c|uod

Concilio Fiorentino
fuerat, dc (juo

editum
39.

tione generali a nonnullis controversia.

Prima Aprilis

summa Patrum

consen-

sione confectum est decretum, quo Scripturarum et traditionum Apostolicarum auctoritas


asserta est, iterumque de corruptelis in vertendis

simiim D.N. ideo rejecimus, quod cuin ad ipsam faciendam tria requirantur pra>cipue, scilicet Codicum antiquorum copia, multa hominum doctoriim peritia, dcniiiiie vero maxima pecuniarum quaiilitas, habemus nos dumtaxat ex his tribus unum, scilicet peritorum copiam, exemplaria autem pecuniasque non habemus,
quae
cile

tamcn omnia Optimo Maximo


adsunt.

Pontifici fa-

vel

invertendis

et

evertendis

Scripturis
'

est, de quibus Acta Ikcc addunt Expedito decreto, cardinalis de Monte Adhuc, inquil, restat, ut de abusibus Scripturarum, de quibus toties facta est mentio, agamus . Et mox u Cardinalis Giennensis Multa habeo (inquit) qux me dubitare faciunt, in primis mihi parum provisum videtur circa multi:

actum

quit, inter

Tunc Giennensis Non adnotatum est, inabusus hujusmodi translationes in


:

linguam vulgarem, cui cum Fanensis respondere vellet, cardinalis de Monte dixit Non est
alicujus novas qua^sliones proponere, sed nos-

trum

id est

munus,
.

et id,

cum tempus

erit fa-

ciendi, faciemus
41.

plices translationes Biblite, nisi post hujus Vulgata;

ajiprobationcm

rcjiciantur

editiones, item(]ue ba'rcticoruni

omnes aliac omnes transla-

damncntur. Cui episcojius Fanensisunus Si placet, inquit, ego facile has dubitationes resolvam nam advertendum est, quod nos non dicimus i^ro abusu diversas et varias esse Bibliorum translationes, quoniam ct hoc semper anti(|uis temporibus toleraium sed dicimus abufuit et hodie tolerari debet sum esse plures hujusmodi translationes ut authenlicas afferri, quibus in disputationibus,
liones

ex deputatis

Nonnullis interjectis subjecit GiennenPlura sunt, qua- in hac abusuum collectione me offendunt; et in primis mihi videtur, quod recipere hanc Vulgalam editionem pro authentica, et non rcjicere alias, sit niliil agere :
sis
:

propterea desidero, ut

omnes

ali;c ctlitiones et

Iranslationcs, etiam ilhc sepluaginta Intcrpre-

tum, rcjiciantur,

et

ejiciantur ilhc, quBE ab hiB-

reticis translat;e fucrunt, sed

ante

omnia

desi-

dero, ne recipiatur Biblia, nisi o|)time prius ex-

interpretalionibus el pra>dicationibus utantur

nam unam solam authenticam

esse

volumus

Vulgatam editioneni, tum quia antiqua est et semper in manibus Ciiiistianorum habita, tum
etiam ne adversariis ipsis detur ansa dicendi, nos hactenus libros non probos habuisse si enim, in^iuiunt, librns bonos non habuerunt, quomodo hona dogmala ct bonas ca^rcmonias hahcrc potuerunt? alias autem non rcjicimus, quoniam noluimus Christianam libertatem rcsIringere, imo ne luereticorum (|uidem translationes rejicerc voluimus, id(iue exemplo vctc;

ad normam vcterum excni[)Iarium cujus emeiidationem hic niagis per deputatos ab liac sancta Synodo, (]uam Boma; Cardinalis de Monte fieri cupio . Et infra (lixit Uiueritur tantuni an una Biblia, id est, Vulgata editio, quam emcndalissima haberi et probari debcat pro canonica. Et quod dictum est d(; remitfcnda emendationc illius ad Sanctiss. D. N. est dictuiii pro facilitate matcriae, non enim aliud est Pontifex, aliud est Synodus, sed iitrius(|ue unum est corpus ciijus ipsc jiapa est caput, (|ucm Iiic rei)r;vsentanius.
polita,
et

emendata

1'2.

Tertia Aprilis liabita cst Congrcgatio

generalis, in
fuil

rum, nam coustal A(|uilam, Symmacbum. Theodosionem luereticos (|uidem fuisse, el nihilominus ab illa anlii|na Ecclesia non fiierunt
rcjcclffi

qua (imiuiiint Acta ') concliisum rccipicndam csse Vulgalam cdilioncm Bircformalioiicm
in (jiiarla

hlia*, ct alia,(|u;pcirca

sessionc promiilgafa fucrunt. Itcui dcmandatur

illoriim translationes. Accedit ad h;cc,


ilii,
(|iii

quod noiidum
fiierunt
cati.
40.

translaliones fcccrunt,
ul
h;prelici
piibli-

hactcniis

palam

cura conticicndi dccretiim siiper his abusihus cisdcm palrilius, ()ui (>()s collcgcriinl, dc qiiibus siipra in Congrcgatioiic liabila dic v Martii . llis addiiiit Acla- Congrcg;itioiiis lcrlia ,\prilis
liahil;e
:

Tunc

cardiiialis Cicnnciisis

Est claliud

'

Acla r.onpr. r.onp. Trid.

Ms. Fr.inr.

r.ird.

llarber. siu-n. nnni.

'

Ms.

.irrh.

Val. sipn. nuin. .1232. p.

I.II.

Ms.

.irrh.

Val.

119. p. 51.

iif. nnui. :)219. p.

Hl.

PAULI

III

ANNUS

13.

CIIKISTI

1546.
ita

135
rcspoiidit
'

Valdo iliscussiim

liiil

Palribiis,
iii

sacra Scriptiira verti deliercU


a sancla

liiij^iiain

an i|)sa vernaiit

legatus, ex consensii l*atruiu,

tlratissimum esse sanctte Syuodo adventum


doinini
oratoris
,

ciilam, iiomuillis id eiiixe petenlibiis, at(|uc

ipsius

iibeiiter^iue

ct

grato

S>nodo

ilecietuni lieri delieret, imillis

rationiljus conteiulentihus,

ne iincsertim,

(|ui

aiiimo audivissc augustissimi impeiatoris mandalum, et sua' Caesareu! majestatis o|)timam

linguam Latinam ignorant, leclione sacrarum Scriplurarum carereiit, ac aliquibus eliam suadentibus, ut Missa, linjjua, quam populus qui
adstat, iutelligeret, celel)raretiir, ut
([uoties a
,

inentem erga religionem Cbristianaiu et banc sanctam Synodum de (luo gratias Deo ()|)timo
;

sacerdote invitatur, respondere posset


vel omiiino taceret, ut solet
.

alias

43. Visumest Patribus nil iu ea re novandum, cum iilurima' rationes atTerri possent, eain

Maxiiuo et ipsi Ca-sari agit. Qi\od vero ad |)ropositioncm ipsius domini oratoris, Sanctam Synoduin daturam ei esse responsuiii in proxima Congregatioiie . 45. Addil in Actis Angclus Massarellus se postea iegisse dccretum de sacris libris et traditionibus Apostolicis

tantum referemus ', quam alfert Slanislaus Hosiuscardinalis Varmiensis intract. de Sacram. Eucbar. Ne existimet aliquis temere sic sine causa factum esse, quod una et soia lingua Lafina in Occidentali Ecclesia sacra peraguntur,
in

suscipiendis

idque in

examen adductum

postea lectuin aliud decre-

tuiu de corruptelis sive abusibus circa sacros

Libros. Sexta Aprilis die congregatas esse prae-

ut

qua una

sicut

una

est tides, ita

visum
,

esl

a3quum,

esset quasi Catliolica lingua,

communis

omnium gentium et natioiuim qua res divina fieret, per quam etiam unilas fidei retineretur, etc.
.

41. Proximae congregatioui generali interFranciscus e Toieto Cajsareus orator, atque ad Patres orationem muilis bonestissimis offlciis ornatam babuit, quae ab bis verbis duxit Cajsarea exordium majestas eximio illo
fuit
:

amore

et studio,

quo universam rempublicam

Cbristianam sedulofovere solet ac prosequi vos omnes, o reverendissimi domini, quotquot in bac sacrosancta Syuodo in fide et sinceritate Evangeiica estis congregati, officiosissime per me saiutatos esse voiuit in Cbristo . Piuribusque verbis in laudes Caesareas etlusus addit Quod reliquum est, Patres amplissimi, prffisules vigiiantissimi,
sanctis,

Dominum Deum commuistis vestris

sulum ciasses pro responso oratori Ca?sareo dando, ac die septima Congregationem generaiein babitam esse, ac post iieractam rem divinam precesque repetitas, responsuiu bisce ver iUustrissime domine bis redditum fuisse orator, adventus dominationis vestra' buic sacrosanct;c Synodo gratissimus est, tum propter eaiu observantiam, qua merito augustissimum imperatorem Synodus ipsa prosequitur tum propter favorem, quem de piissimo aniiuo majestatis suae in tam sancto et universo CbristianeB reipubiicEe saiutari opere sibi firmissime poilicetur in qua etiam dominationis vestrae preesentiam ob pra;stantes cjus aiiiiui dotes, et religionis studium plurimum adjumenti allaturuiu sperat, quareet dominationem vestram grato ac benevolo aniiuo ampiectitur, et mandata C;esareae majestatis per eam exbibita et producta quantum de jure admittit . Ea verba ita expressa referunt alia Acta - bac de causa
:

nibus votis omnes oremus, ut

tam

tam

piis

conatibus, diviuo suo

numine

Quoniam in mandato ipso aderat, orator in omnibus congregationibus et

ut ipse
sessio-

as