You are on page 1of 756

"

tttTTSttHHBfJ^

C^SARIS BARONII

ANNALES ECCLESIASTICI
TOMUS TRIGESIMUS Q.UARTUS

SUMMARIUM GENERALE

Cetouvrage, parloscoiTcctions etles additions


considerables qui y ont ete opcrees, est devenu la propriete des Editeurs, qui se reservent tous
leurs droits. Toute

Hoc

in

opere tam multa sunt aut correcla aut

addita, ut id

suum

Editores reddiderinl
sit,

et,

quid-

quid suorum jurium


si

sibi vindicent. Itaque,

contrefacon ou imitation,

quis idcm aut furto ediderit aut quoquo

modo

quelle que soit la forme sous laquelle elle se


presente, sera poursuivic rigoureusement, con-

erit imitatus, in

criminc

erit et

de injuria |)ostu-

labitur.

formement aux

lois.

Cy^SARIS
OD.

S.

R.

E.

CARD. BARONIl
JAC.

RAYNALDI ET

LADERGHII

CONGREGATIONIS OKATORII PlUiSBYTERORUM

ANNALES
ECCLESIASTICI
DENUO ET ACCURATE EXCUSI

TOMUS TRIGESIMUS Q.UARTUS


557-1565

SUMMARIUM GENERALE
>/^
f/
01 'r1

^r^i

BARRI-DUCIS
EX TYPIS CffiLESTINORUM
3C.

PARISIIS
APUD BLOUD ET BARRAL, BIBLIOPOLAS
is.

36

BERTRAXD

VIA DICTA BANQUE,

VIA DICTA CASSETTE,

IK

DCCC LXXIX

B31

; ;

SUMMARIUM
TOMI XXXIV

MDLVIII.

1-3.

De Concilio cogendo

scribit

tum

cardinali Caraffae legato. 4.

Paulus tum Philippo Hispano, tum Henrico Galliarum regi, Mors et pneclara gesta cardinalis Poli. 5. Duo Pauli nepoles
;

avaritiie et ambitioni

nimis indulgent

Pontifex ipse respondit Philippo regi super negotium


10.

pacis. 6. Inter Anglos et Francos varia in Belgio certamina. 7-9. Carolus

nando

fratri relinquit, et

mox

ipse moritur.

V imperium FerdiMarise Anglise reginae obitus. 11, 12. Eliza-

betha ad regnum Anglicum evehitur,


permittit. 13.

et, licet haeretica, religionem Catholicam initio regni Magdeburgi ritus Catholici reslituti. 14. Paulus episcopos Germaniee hortatur ut religionem Cathoiicam restaurent. 13. Melchior Zobel episcopus Herbipolensis trucidalur

Calvinistica pestis etiam proceres in Gallia inficit. 16-19. Providet Pontifex ut haereticis obcaptivi e carceribus Turcicis liberati sistatur in Polonia. 20. Livonia a Moschis infestata
;

hsresis convictus. 21. Potestatem legendi libros hfereticos rescindit Paulus. 22. Ecclesia Goana in metropolitanam erecta, suffraganeos habens episcopatus Malacensem et Cochinensem. 23. CoUegio cardinalium varia munera oblala. 24. Uliio
tlagitio

Bergomensis episcopus

divina in Lauretani saceili violatores.

MDI.IX.

1-8.

Elisabetha AngliDe regina, detracta larva, hseresim fovet, et se gubernatricem Anglicana^ EccIesiK a comitiis decerni jubet. 9, 10. Episcopi spoliantur, et sacrs imagines conterunUir.

11. Pax inter Henricum Gallise regem et Philippum Hispanum flrmata. 12, 13. Hsresim Calvinianam ad Senatum ipsum Parisienseni propagines extendentem exstirpare sibi proponit Henricus, qui, morle interceptus, habet filium Franciscum successorem. 14. Pauli conlrahEe-

relicos el schismaticos gravissima sanctio.


16.

1.5.

Libros hasreticorum legere et retinere vetilum.

Paulusassignat stipendia pro inquisitione in Hispania. 17. Edictum adversus confessores ad turpiasollicitantes. 18-20. In Hispania hseresis suspicio attingit quosdam proceres, imo quosdam priesules. 21. Sollicitatur a Pontifice Joanna regni Hispani moderatrix ut Catholicam fldem tueatur. 22. Hiereticorum tentamina in Italia ipsa. 23. Lutherani in multas sectas divisi, el in duram servitutem redacti. 24. Paulus non assenlit duci Brunswicensi petenti ut frater tressimul episcopatus conjunctos gerat. 23, 26. Hosius demonstrat pericula emersura ex facilitate nimia in controversiis permittendis. 27-29. Regem Polonice monet Paulus ut a se removeat suspicionem nimise facilitatis erga haM-eticos. 30-32. Paulus nepotes ejicit. 33-35. In
et in India plures sedes episcopales institutae, et data cardinalibus monita. 30, 37. Mortuo Pontifice, coorla Romfe seditio et pactiones in conclavi sancitae a cardinalibus. 38. Creatio Pii IV qui promissain conclavi firmat. 39-41. Pii IV patria, familia et virtutes. 42. Electio

Belgio

Ferdinandi

a Pontifice conflrmatur.

MDLX.

1,2.

sequii plenas recipit.

Pius IV thiara Pontiflcia redimitur et a Ferdinando imperatore litteras gratulatorias et ob3, 4. Principes Christiani Concilium petunt a Pio. S-9. Pontiflcis monita
el

ad regem

episcopos Polonia'' circa hsereticos.

10.

Lutherani et inter se

et

ab

aliis hasreticis

dissident. 11, 12. Hortatur Pius Germania? episcopos, ut cleri

mores

luxuria et avaritia

deturbent. 13, 14. Pontificis ad CBesarem amantissima^

litterre quibus suorum consiliorum rationem aperit. 13-20. Maximiliano Bohemiip regi in fido fluctuanli Pius IV Hosium mittit qui illum conflrmet. 21. Bavarise ducem horlatur Pius ad constantiam in fide. 22,23. Archiepiscopus Toletanus hferesis suspicione notalus. 24. Responsum datum oratori reginie Scotiie de periculis pri=esentibus EcclesiEe. 25. Renovantur indulta concessa Galli;e regibus a Pontificibus priecedentibus. 26-28. Calvinistte conjurationem contra regem Gallice conflant. 29, 30. Dc expugnanda Geneva, ex qua principium sumpsit conjuratio, cogiiant Franciscus rex et Pliilibertus dux Sabaudiic. 31,32. Edictum Remorentinense quo censura sacne fidei in Gallia

II

SUMMAUllM.
constituiUir.
36-38.
S.l-S.").

Quidam

polilici

insipicaterconsuluntnon duriusagendum cuniluereticis.

Armeniacus cardinalis

in Galliam mittitur ad

confirmandum

in fide

regem

et

reginam

Navarra?. 39-'H. Calvinismus in Gallia proficit et vcxat regnum. 42-io. Tenlal Pontitex lum per litleras, tum per diversos principes Elizaliclliam ad veram fidem revocarc. 40. Fracta in

Scolia

polcnlia Gallica.

47-Ki.

Celebres ordinum convenlus apud Fonlem Bella;aqu;e, in

quibus cdictum Remorenlinense funditus evertitur. oH, '66. Difficullates objecta-circa modum et locum Concilii. a7-j9. Ex testimonio oraloris Veneti aperte constat Pontificem sibi in animum induxisse non dissolvcndum, sed prorogandum Concilium. CO. H;eretici student Concilio

dislurbando. 01-63. Cum principibus agit Pontifex de mox cogendo Concilio. 64-60. Sacramento obstringit Pius suscepturos poslhac munuscpiscopalead tenendum etprofitendum quae bucusque decrela fuerint contra hajreticos. 67-69. Rursum indicitur Concilium Tridentinum. 70-72. Scribit Pius ad imperatorem et Galli;e regem ut Concilio faveant. 73-76. Lulherani principes etmagistratusinvitantur ad
ut

Concilium.77,78.0mnemcuram impenditPontifex

adeant. 79. Anabaptista flammis damnatus. 80-82. Patefacta conjuratio cujus capul et dux Condus in vincula conjicitur. 83, 84. Condolet Ponlifex du moitc Francisci regis, ex qua magnum palitur damnura religio Catholica. 8o, 80. Pius scribit regi Navarrre commendans ipsi Carolum puerum. 87-90. Post partam de Turcis vicloriam, Christiani mox terra marique devicti apud Tripolim, el decum^ imposita; regnis llispanisin auxilium contra Turcas. 91. Venetis archiepiscopatum Nicosiensem donat Pius IV. 92-96. S. Carolus Borromajus creatur cardinalis, eligitur archiepiscopus Mediolanensis, ct conslituitur protector Hcivetiorum Catholicorum apudSedem Apostolicam. 97. Proceditur contra cardinalem Caraffam et ejus fratrem ducem Palliani. 98, 99. .Vbsolvitur cardinalis Moionus et ad majorem dignitatem provehilur. 100. Philippi Melancthonis obitus. 101. Heidelbergte exurgit novus hoeresiarcha. 102. Congensibus Evangclium pricdicatur. 103. Erectio ducatus Brachiani et marchionatus Anguillara? pro Paulo Jordano Ursino et successoribus. lOi.YeritaspnL-sentireChristicorporis inSacramentomiraculocomprobalur(l}.

omnes principes

Chrisliani, eliam Oricntales, Concilium

MDLXl.

1-4.

tibus pro felici

Prasides Concilii designati a Pontifice, cardinales creati, ct indulgentite concess.e oranrcrum exitu. S-9. Diversie sanctiones quibus providet Pius liberlati Concilii et successioni Pontificum, duranle Concilio.lO. Preces indict;e in formam Jubilei. 11-13. Staluta circajus sententiam ferendi, sedium ordinem, et diem inchoationis Concilii. 14-18. Pellicere ad Concilium studet Pontifex regem PorlugalliK', Germanos principes et etiam Moschorum ducem. 19-22. Commendonus et Delphinus cardinales legali Ferdinandum imperatorem adeunt, eiquc exponunt quo fine et quali modo cogere Concilium Pontifex statuerit. 23-29. Legatorum in conventu Nauburgensi oraliones coram Lutheranis frementibus sed nil objicienlibus. 30-41. Cum duce Saxoni;e et electore Brandeburgico Commendonus agit electoribus Coloniensi et Trevirensi legationem suam exponit Clivensem ducem, Bruxcllas et Aquisgranum invisit. 42-46. In Academia Lovaniensi excilant turbas Baii et Hessel opiniones de quibus a Pontifice silentium indicitur. 47-30. Commcndonus Lubecam pelit et hujus civitatis statum deplorat Daniam et Sueciam frustra tenlat ingredi. 51, b2. Abbatem Marlinengum ad Elizabctham .\ngli;c reginam Pius legat, sed regno arcetur. 33, 34. Commendonus Romam revocatur. 33. Canobius ad C;psarem el in Poloniam mittitur. 36-39. Lutheranorum objectiones contra Concilium Tridenlinura. 60. Sternbergerus novas h;ereses contra Trinitatem promulgat. 01, 02. S. Theresia reformationem Ordinis Carmelitarum aggreditur. 63, 04. .Elhiopes ad Concilium invitati. 63-67. Societatis Jesu religioses Pius IV commcndal. 68. In Belgio divina vindicta contra Calvinianum contemptorem Eucharistiii>. 69. Pius IV sustollit lites ortas in Belgio circa fines incerlos quarumdara dioeccseon. 70. In America, Philippi llispaniarum rcgis ope, multic sedes cpiscopalcs eriguntur. 71, 72. Decimas eidem regi concedit Pius ob bellum contra Turcas. 73-73. Pontifex laudal rcgura Lusitanorum pro fidc labores, patruum regis creat legatum a latere, et prohibet Catliarin;e rcgin;e ingressum in raonasteriura, publicic utilitatis causa. 76. Maria Scolia' regina rosaaurca donatur. 77. Principis Transylvaniae consanguineura,in ordine diaconatusconslitulum nuptias inire peimillit Pontifex. 78, 79. Saluberrimic sanclioncs a Pio IV editie. 80, 81. Pauli IV nepotes neci traduntur, et Caroli V memoria vindicalur. 82, 83. Quisnam tunc fuerit status auhc Gallicic. 84-88. Cardinalis Fcrrariensis in Galliam legatus raitlilur a Pio qui infeliccm slatura religionis deploral in illo regno. 89-100. Itenitentibus licct dO('loril)US Sorbonicis, Calvinistit colloquium cum Catho;
; ;

licis

lide

obtinent quicnam agitata fucrunt in colloquio Possiaco. 101, 102. Dc rctincndo in vera Antonio Navarrn^ rege consilia versanl Calholici proceres. 103. Parisiis tumulius ab Hugonottis concitali. 104, 103. Pestis h;pretica irrepit in comitatum Vcnusinum, favenle Aurasi;i' principe. KKi. Pius IV scribit diici Sabaudiic ut religionis defensoribus auxiiiura pnestet.
:

.MULXII.

1-4.

Diu mullunique disc(qilatur intcr 1'atrcs ulra istarum vocmn crmtinuntio an nova imlictio adhibenda sil in Actis Concilii rcdigcndis. 3-8. Prima sessio sub Pio IV cclcbrala, et decreta in ca lata. 9-11. Articuli adoptali lum dc adniitlcndis in Concilium h;ereticis, lum dc lollendis
(lo

(1)

Dne

volumiiii.':,

anle Indiccm gcncralein,

unnm

rcperics brcvcm, amio IjCO a

Pii)

IV daluni.)

SFMMARirM.
,

III

iiitui- oralorus priiicipuiii. 12-li. Oraloris regis l.usiluui sciiuo cl syuodi rcsponsio. lo-n. Articuli exhibili nb oratoribus imperaloris ct rcsponsum legalorum. 18. Admonentur Patres ne divuli^ont qiue tractata fuerint in Concilio, antequam firmentur.

dissensioiiibus

19-?,l. Secunda sessio. 22, 23. Agitur de salvo conductu li;ereticis dando. 21-27. Principes et oratores Galli instanter pelunt ut qusestiones qua; viderentur graviores ullerius tractenlur. 28-31. Assyrii et Jacobitie ad unitatera redeunt. 32. Capita reCormationis proponuntur discc-

ptalioni Patrum. 33, 34. Philippus llispanus oratorem ad Concilium mitlit;


cilii.

35-37.

Oralorducis

Florentiiii exhibet

la^tanter excipiuntur. 38, 39.

rcsponsio Conerga Concilium pneclaraiiropensionis sig-na.quuf llelveliorum Catliolicorum oratores ad Conciliuni accedunt et
il.

perorant. 40. Responsio Concilii data oratoribus cleri Hungarici.

Proponitur discutiendus
:

arliculus de residentia. 42. Venetie reipnblica' oratoribus respondelur a Patribus

conlentio-

Venetos de honorificentiori loco. 43. Orator Callus poslulat ut Sessio proxima diireralur. 44-46. Sessio lerlia sub Pio IV, in qua mandata et litterai principum recipiunlur oratio Galli legati etSynodi responsio. 47,48. Sessio quarta sub Pio IV el ejus Acta. 49-51. De communione sub utraque specie disputatur, et articuli proposili discutiuniur. 32-54. Audilur oralor ducis Bavariie cujus pietas a Patribus commendatur. 55-58. C;esar postulat nt tollanlur jejunia, et sacerdotibus concedantur uxores responsa ad quiestiones
nes inler Bavaros
et
: :

propositas. 59. Capita

libelli
:

imperatoris. 00, 61. Cur palam

non

fuerit lectus libellus Ciesa-

reus exponunt legati

impenitor suip conscius imprudenti;e se excusal. 62-64. Responsio petitionis Ctesare;e benigne accipitur ab ipso imperatore. 65-69. 1'sus calicis instanter petitur ab oratoribus Ca^sareis, Gallis et Hungaris. 70-72. Sessio quinta sub Pio IV, in qua statuitur de communione sub utraque specie, et de reformatione cleri. 73-83. Post multas disceplaliones de usu calicis, hsc controveisia relinquitur Pontifici

Patrum nd singulos arliculos

dirimenda. 86-88. .Vrticuli Gallorum de reformatione et legalorum responsio. 89-92. Discutiuntur articuli de Sacrificio missie et de Ordinis sacramento. 93. De auctoritale Pontificis et

episcoporum controversia oritur. 94. .\unliatur adventus Gallorum pra?sulum. 95. Postulat imperaior ut mentio Sacrificii miss;e non fuit iu Concilio, sed repulsam patilur. 96-100. Modus Iractandi res Conciliares:exponunturopiniones theologorum de sacrilicioMiss;c. 101, 102. Sessio sexla sub Pio IV:decrela et canones de sacrificio Missa;. 103-105. Examinaturqusstioan sint juris divini et residentia et episcoporum auctoritas. 106, 107. Orator regis Poloni a Concilio recipitur. 108. Proponitur decretum de residentia. 109-113. Cardinalis I.otharingus,
pnrsulibus
dinalis in

oratoribus Gallisslipatus,Tridentura appellit. 114-116. Querelae Lotharingi c;irexposit;e. 117-120. Successivije prorogaliones septim;e sessionis obexortas controversias tum de residentia, tum de jurisdiclione episcoporum. 127. Hortiitur Pius eleet

Synodo

ctorem Brandeburgensem ut viros pios ad Conciliura mittat. 128-133. Hugonoltorum conjuralio


:

Hospitalis

cancellarii

ediclura

nefarium.

134-136.

Cardinalis Ferrariensis, in

aula

Gallica nunlius, ab Hosio reprehenditur. 137, 138. Lucenses couimend;intur a Pontifice quod sollicili sint ne ipsorum mercatores in h;eresim incidant. 139, 140. Hugonollorum Condceus

protector

et Guisii

hostes infensissirai

tumultus Vassicenus. 141-143.


fcediis

Dum
cum

Calvinisiis favet
aliis

Joanna Alebretensis, ejus maritus Anlonius Navarrae rex

principibus Catholicis,et simul cum CatharinaGalli;v'regina Pontificis gralulationem merelur. 144. Monlmorantii praeclara de re Catholica merita. 145-148. Aurelia capta et expilata ab Hugonollis. 149-156. Perfidia sua et feritate totum Galliae regnum conturbant Calvinisl, contra quos
ofTerunt iiuxilia principes Christiani. 157, 158. Hugonotli aTolosanis magna strage profligati: Montlucii laudes. 159-102. Impia Calvinismi facinora. 163-167. Varia et irrita concordi tentaminacum Hugonottis. 108-170. Bellum instruitur contra hffireticos urbes ab ipsis capte
;

init

plerumque recuperantur rex Navarr;c vulneratus pie et catholice moritur. 171-173. Regis mors raaximara cladem aflert Franci;ie et NavarrEe cardinalis Borboniustutor regni designatur. 174-179. Guisius prsclaram de Ilugonottis victoriam reportat prope oppidum Druidum. 180. Rex Gallis Carolus prscipit ut Avenionensis dilio ab Hugonottis defendatur.
;

Navarrse

181. Dux Sabaudiaj hiereticorum fallixciis illusus. 182,183. Maria Scoli; regina religionem Catholicam erigere cural. 184. Crux miraculosa in India Orientali detegitur. 185. Ordo S. Stephani in Elruria confirraatur. 186. Decimas imponit Pius in favorem Philippi Hispani pro bello contra Turcas. 187. Maximilianus II Romanorura rex eligilur. 188. .MulUe reforraationes a

Pio IV constitutis. 189.Thermas Diocleliani in Ecclesiara conversas Pius IV tradit Carthusianis.

MDLXIll.

1.

Soleranes gratiarura actiones pro parta de Hugonottis vicloria.


lilteraJ

2. Ponliticis

gratulatoris

tum ad ducem Monspenseriura, tum ad senatum Tolosanum.

3-11. Septiraa sessio

iterura prorogatur, de auctoritate papiie

magna

orta controversia.

Lotharingi de creatione cardinalium, pendente Concilio.


14, 15. Philiberti

Querelae cardinalis 13. De residentia oritur qu;eslio.


12.

Sabaudiaj ducis recipitur orator, cui respondet sancta Synodus. 16. Legati instructionead imperalorem mittunl. 17, 18.Sepliraaseptim;e Sessionis prorogatio. 19-21. Articuli de sacramenlo .Malrimonii a theologis minoris ordinis discutiuntur. 22. Hispani theologi querunlur quod sibi anteponantur in ordine dicendi Sorbonici

Coraraendonura

cum

doctores. 23-26. Littera' Galli regis, oraloris ejus alloculio, et Synodi responsio. 27.

Examen

quorumdam abusuum

circa sacramentura Ordinis aliquot Patribus committitur. 28, 29. Po-

SUMMARIUM.
slulata Galloruin ad Concilium leferuntur. 30.
32.
.31.

De congressu Caesaris

el

Pontificisagitur.

Ferdinandi querimoiiiae de lento gressu Concilii et responsio legatorum. 33-38. Inter imperatorem el Pontificem litlerie ulrinque misss circa ordinem Concilii. 39-42. Anxius
Pontifex de
postulatis
50-53.

quorumdam, priesertim Gallorum, erga se mentis affectu. 43, 4i. Pius respondet Germanorum. 4b, 46. De conjugio sacerdotum acerrime disputatur. 47-49. Cupidi-

ailecti in liferesim dilabuntur aliqui pra3sules, inter quos Castilionus. DuxGuisius proditorie ab hfereticis occiditur. 34. Calvinistarum impietates et scelera, 55, 56. Pax cum Hugonoltis firmatur in Gallia. 57. Pius IV episcopos a Concilio digressos revocat, absentes invitat. 58, 59. Duo ex Concilii prcesidentibus, Mantuanus et Seripandus diem obeunt supremum. 60-64. Ut logati prssidentes mittuntur a Pontifice Tridentum cardinales Moronus et Navagerius qui in Concilio perhonoriflce recipiuntur. 65. Discutitur an procuratores episcoporum absentium in Synodum sint admittendi. 66. Comes e Luna orator Hispanus petit ut verba proponenUbxus legatis, e decretis Concilii tollantur. 67-70. Gravissimse
:

talum lenociniis

et imperatoris, licet utrinque expetatur. 71. Petrus theologus apud omnes summpe existimationis, Tridenti moritur. 72. Prorogatio octava Sessionis septimae. 73-81. Carolus I.\ Synodo denuntiat et simul excusat pactiones ictas cum Hugonottis. 82-84. Responsum magna Concilii maturitate digestum datur prsecedentibus litteris. 85. Arma Gallorum conversa feliciter in Anglos. 86. Restaurata religio

difficultates obstanl

congressui Pontificis

Soto

Lugduni
legatis.

et

Rothomagi. 87-91. Dissensiones

in Concilio praesertim eirca

verba

proponentibus

92

Nona prorogatio
Gallos

septimre Sessionis. 93:98. Contentiones de praecedentia inter

et Hispanos. De auctoritate suinmi Pontificis disceptatur. 99, 100. Ferdinandus imperator et Albertus dux Bavaris Pontiflcis dignitatem defendunt 103. Catechismorura editio a Patribus Concilii promota. 104. Prorogatio decima Sessionis

oratores
101,

102.

septimie. 105-110. Reviviscit ardentius controversia de pripcedentia inter oratores Gallos et Hispanos. 111, 112. Leguntur et laudantur in Concilio litterae regin;e Scotiie. 113. Pius IV Scotis proceribus scribit, ut eos in flde confirmet. H4-116. Libratis utriusque partis sententiis,

Synodus prudentius censet non percellendum Elisabetham

Angliit"

reginam ediclo

Imperator Elisabethie scribit pro Catholicis. 118-121, Agitatur quipstio an sit papa supra Concilium. 122-124. Adducuntur in examen quaedam reformationis capita, et sedatur controversia de jurisdictione episcoporum. 125-128. Sessio septima decretum et
conciliari. 117.
:

canones de sacramento Ordinis. 129. Renovantur antiqua? Constitutiones de residentia. 130. Turcarum exercitum et classem delcnt Hispani. 131, 132. Angli e Gailiaejiciuntur; Carolus IX favet hiiereticis, unde justip querelie Parisiensis senatus. 133. Pius IV Joannam Navarrie reginam uthierelicamcondemnat. 134. Nonnulli episcopi Galli infecti Calvinismo. 135.PiusIV
admonitorias epistolas principi Auriacensi. 136. Offeruntur Concilio litteni? ohserSenarum et Margaritfe Austriacs. 137. In Concilio expenditur duorum praesulum, Toletani videlicetet Aquilegiensis doctrina, in qua nihil a fide alienum reprehenscribit

vantissim;e ducis

ditur. 138-140.

Ulusus a

politicis

Ferdinandus postulat usum

calicis et

abrogationem

coeli-

batus Ecclesiastici. 141, 142. Comes e Luna Concilium turbat. 143. Veneti oratores Graecos invitari poscunl. 144, 145. Approbantur a Patribus litterie Margaritae Austriaca-. 146. Non Hispano more, sed secundum jus commune tribunalia inquisitionis Mediolani constituuntur.

equitum S. Joannis Hierosolymilani ad Concilium accedit, et de tardo adventu De Matrimonio clandestino maxima conlestatio. 153, 134. Principes protrahunt suam reformationem. 135. Prorogatio sessionis octavip. 156-160. Legati mittunt ad Ponlificem internuntium qui certiorum illum faciat de progressu Concilii, dum cieteroquin monent Ciesarem simul ct Hispanum regem ne amplius nectant moras circa absolutio147-119. Oralor

se

excusat.

150-152.

nein Concilii. 161-170. Agitur de reformatione principum.

171.

Cardinalis Lotharingus perostendit


184.

honorifice Homai exceptus. 172-179. Pius IV claudendo Goncilio studet. quamvis principes

obices

ponant.

180, 181.

Contra

fidei

desertores

infracto

se
183,

animo

Pontifex.

182. Pii IV litlerK cougratulatoriip ad

Nemurcensein ducem.

.\liquot

principes

Sede Apostolicadeficeretentant. 185-187. Varia in Polonia de religione dissidia. 188-190. .\onnullis causis pendenlibus providet Pontifex. 191, 192. Concilio finis manet imponendus, reluctanle licet comite e Luna. 193, 194. Sessio octava dccreta, canones et monita de Sacra:

mento Matrimonii. 193, 196. Decreta disciplinam Ecclesiasticam concernentia Hosius a>ger suam sententiam scriptam mittit. 197-199. Disceptatur qua via Concilium quamprimum
;

renitente comile e

Patres conveniunt ut quam citissime Concilium absolvant, frustra Luna. 205. Occasione niorbi Ponlificis, comes e Luna a pertinacia se rclaxat. 206, 208. Unanimi consensii decernitur claudenduin esse Conciliuin. 209-214. Sessio ulliina Concilii decreta de articulis prius examinalis, sed nondum deflnitis. 215. Revocantur el confirniantur decreta piiblicata sub Paulo III et Julio III. 216-218. Patrum acclamaliones et subscripliones. 219. Cardinalis Moronus cerliorcni facit imperatorem de fiiie Coucilii. 220,221. Oratores principuiii pro siia qiiisquc natione Concilium recipiunt. 222-224. Pii IV sumina hetitia el littene gratulatoria; pro ahsoliilione Concilii. 225. Divmouiaca curata a saccrdotibiis Catholicis, post(|uam Liitherani ministri niliil prolecerinl. 226, 227. Lusitanus fertopem Abyssinis conlra Turcas. 228. Maximilianiis rex Romanoruin oratorem ad pnestanduni obudiuuliam Pio IV miltit. 229. Oranum rccupcratuiii.
absolvatur. 200-204.
;

Omnes

; :

SUMMARIUM.
MULXIV.
I-J.

dictis decretis

Pius IV Jei retu (^oucilii Tricleutini a se conlirmata proniulgat, el proliiliet ne ([uis supraaudeal glossas addere. 4. Carolus BorromaBUS sanctioris vita^ disciplinam in

se

suaquc

farailia

instituit.

5.

Congregalionis Oratorii primordia.


7.

0.

Pius studet ut

omnes

tam suo quam principum noinine legationem instituit ad Gallum regem, ut euraedocealqu:eagenda sint. 8, !). Carolus I.X sui regni provincias lustrat. 10. Cardinalem Lotliaringum occidere tentant Hugonolti. 11-13. Forma quaidam
principes Concilium recipiant.
Pontile.x

reipublica'
14-23.

llugonotta;

in

Callia

conslituitur a Colinio, et decreta Concilii oppugnantur.

Protestantium argulias adversus Concilium diluit Cardilius. 2i, 2a. Lutlierani frustra tentant conciliare suas opiniones cum opinionibus Zuinglianorum et Calvinistarum. 20. Ex dissidiis novatorum reducitur junior theologus ad fidem Catholicam. 27. Electio Maximiliani in regem Romanorum a Pontifice validata. 28-32. Petituret laicis conceditur usus calicis in

Germania. 33. Legatio Germaniie cardinali Morono demandata. 34. Antislites Germanitc ad Concilium Tridentinum recipiendum exstiuiulantur. 33, 36. Calicis concessio videtur dare, saltem ad tempus, aliquam spem fldei redintegrand:e in Germania. 37. Pius Ferdinandi obitus turbida initia imperii Maximiliani successoris. 38, 39. Maximilianus conjugium sacerdotum petil a Pontifice, sed patitur repulsam. 40-43. Concilium Tridentinum opera cardinalium Commendoni et Hosii in Polonia recipitur. 46. Epistola regis Poloniaj de Concilio admisso. 47, 48. Hairetici, et imprimis Bernardinus Ochinus Polonia ejiciuntur. 49, 30. Concilium in spe a Scotis, etreipsa ab Hispanis et Italis recipitur. 31, 32. Armeniorum patriarcha ad unitatem Ecclesiae redit, nuntiumque Romam mittit. 33-33. Pniefocandis ha;reseon seminibus, exscindendis SimonicC vepribus et erigendis seminariis Pontifex invigilat. 36. Philippus rex Hispaniarum Turcas in Africa devincit, et Genuenses Corsicam rebellantem subdunt. 37. Pontifex

curis et angustiis

quamplurimis implicitus.
;

38. In

canonizatio B. Didaci postulata


39.

Griccis Catholicis in Sicilia

America nov;c Ecclesiee condita; morantibus Gr;6ci episcopi dati.

Tumultus

in Piceno. 60, 61. Calvinus impoenitens moritur.

MDL.\V,

1-3.

Pius IV ostendit coelibatum sacerdotum semper in usu fuisse.


3.

4.

Gebennenses Piura IV
6.

proditorie occidere teutant.

Perfugia
in

et

aliqua privilegia rescindit Pontifex.

Cardinales
insula a

creantur. 7.

Hugo Boncompagnus

Hispaniam legatus

dirigitur. 8-12. Melitensis

Solimanno impetitur, sed providente Pontifice, ab invasione Turcica liberatur. 13, 14. Maximilianus imperator auxilia petit contra Turcas Hungariam invasuros. 15. In Polonia hajresis
grassatur.
16.

Carolus IX Galli;e rex sacras aedes a Calvinistis eversas

restituit. 17-19,

In

Belgio et in Scotia hteretici seditiones movent. 20. In Anglia oritur Puritanorum heeresis.
21-23. Pontifex et S. Carolus pro sua quisque parte
corruptelis. 24. S.

laborant in exscindendis hajresibus el

Carolus

summus
S.

poenitentiarius eligitur. 23, 26.

Gesta a S. Carolo in

Mediolanensi Ecclesia. 27, 28.

Carolus

Romam

redit, etPontiflci

morienti assistit.

ANNALES ECCLESIASTICI.

PAULI IV ANNUS

4.

CHRISTI

1558.

De

Concilio cogendo scribit Paiiliis,

tum
regi,

Charissimo in Christo
Charissime in Christo

filio

nostro Phi-

Philippo Hispano,

tum Henrico Galliarum

tum

cardinali Caraffx legato.

Aniio redeinpti
millesimum

lippo Hispaniarum regi Catholico.

fili

noster, etc. Ac-

orbis quinquagesimo octavo supra

quingentesimum, Indictione prima, confirmata pax est inter Pontificem et Philippum Hispanite regem, quse etiani gradum munivit sancienda;
continentibus populi Cbristiani votis expetita; inter Philippum HispaniEeet Henricum GaUiffi reges scripserat vero Philippus rex
alteri paci
:

manu tua accuratissime scripsisti, etobservantise,pietatis, obsequii plenas ad nos summa celeritate perfeceptis serenitatis tua3 litteris, quas

manu

amantissiniis

extremo superiori anno verborum officiis refertas ad Pontificem,quibus conceptamanimo pietatem atque
regia litteras

rendas curasti, maximain Uomino Icetitia exultavimus, etdivinaj ipsius majestati gratias egimus qui repressis fractisque hostis antiqui conalibus nobis tanta pietate et virtute filium, nolumus dicere restituit sed id quod verius est, conservavit, nequea nobis alienari unquam passus est, idem etiam de te prorsus sentimus
,

observantiam erga
terris

summum

totius Ecclesiff in

prajsidem ac pastorem testabatur. His exceptis, maximam ex iis iKtitiam Paulus suscepit, egitque Deo grates, qui tantum regem in
pristino religionis studio, ac discussis

impro-

persuasum habemus, quod vere tu quoque et potes et debes persuasum habere; retinuisse te semper tuam erga nos pristinam devotionem, sicutnos quoque nobis conscii sumus, nihil ob ea, qua contra utriusque nostram
et

de nobis,

borum

et

communis

hostis conatibus, in veterc

Sedis ApostoIicsB cultu et obsequio conservasset, tum significavit Philippo omnempra;terito-

voluntatem acciderunt, de nostro in te paterno amore unquam esse detractum, sed et salutis et gloria; tua nos semper, utcharissimiet optatissimi filii, cupidissimosfuisse; sed qua; non sine utriusque nostrum quidem dolore acta sunt, ex

rum

dissidiorum memoriam sibi ex animo evulsam, ac se paterno illum amore arctissime complexurum, sequejam bellicis curis liberum
sacra versare consilia de Christiana disciplina

restituenda, extinguendis hcTresibus cogendoque ea de causa OEcunienico Concilio, ad quaj in opus perducenda sollicitavitregem, ut studia sua conjungeret, ex quibus majorem gloriam,

animis nostris penitus deleta esse, ut, tanquam caligine quadam discussa, noslraimentis candorem et sinceram ciiaritatem utrique nostrum
gratius,

jam

ut fieri solet, et illustrius patefacista

tam esse gaudeamus. Nos quantopere tua


pietate lajtemur,

quam

ex ullis florentissimis victoriis expetitis' :

que triumphis collecturus esset

'

Paul. IV. lib. brev. sign. num. 2889. p. 93. et in

lib.

divers.

brev. sig. 2903. p. 40.

quantique talem filium faciamus, conabimur omnibus, qua; ab optimo et amantissimo patre proficisci poterunt, officiis declarare illud modo a Deo, charissime fili, precamur, ut quaj molimur atque agimus de communi pace, de reprimendis ac tollendis
:

ANN.

TOMUS XXXIV.

RayN. XV.

PAULI IV ANNUS
haeresibus, de

4.

CHRISTI 1558.

gendis, et gcnerali Concilio


,

celcbrando speramus, auxilio perficere possimus, idque non solum ex divini houoris et reipublica; Christianse causa optamus, verum etiam tua, quem majorem et solidiorem cx his rebus gloriam, quam ullis ex bellicis victoriis, et apud
,

moribus Christiani populi corriharum rerum causa quemadmodum ea tuo quoque

qui, quam nuper Pontifici voluntatem ab ipsa non abborrenlem exhibuerat, denuo etiam confirmavit, in cujus quoque arbitrium se totius

Deum
spe,

et apud bomines assecuturum esse cernimus, de quibus consiliis nostris, deque ea

quam

in

tua

summa

pietate,

prudenlia,

moderatione animi rcpositam habemus, plura cognoscere poteris ex litteris venerabilis fratris
nostri Petri episcopi Albanensis, Paccchi vocati

molem committere professus est, incertum, sincerane animi voluntate an fallendi temporis studio, Franciscum propterea Estensem h^EC suo nomine renuntiare Pontifici jusserat. QucC cum apud omnes comperta sint, miratus sum vehementer, ab auctore ', non admoduin quidem antiquo induci cardinalem Lotharingium expostulantem Neminem, qui aversos animos conciliandi negotium suscipcnegotii
, , :

cumque sermonem cum


giorcm de
iis,

ipso

habuerimus

lon-

qute ad

te

scribimus, fldeni ut

tuam rogamus. Excusationem accepimus de dilato tui ad nos oratoris adventu qua eadem accuratius usi
ejus littcris habeas, serenitatem
,

Carolus SS. Viti et Modesti diaconus cardinalis CaraiTa legatus, idemque secundum carnem nepos noster per litteras et coram ipse episcopus Albanensis. Dolemus
sunt dilectus
lllius

extitisse. Paulum Pontiflcem Maximum cujus prajsertim id munus esset, nullos unquam de concordia sermones injecisse, quid enim ultra Pontifex facere potuit .Henrico igitur Paulus - gratias agens haec scribit Cbarissiino in Cbristo fllio Henrico Francorum regi Cbristianissimo. Sicut dilectus filius nobilis vir Franciscus Estensis regii ordinis eques nobis exposuit, adeo de nostra in te voluntate confldis, ut non

ret,

dubitaturus

sis

controversias,

qua?

tibi

autem eam

inor;E

causam

esse,

quam

scribis

cum cbarissimo

in Christo filio nostro

sunt Philippo

ipsius oratoris causa,

nam

nobis,

quandocum-

que venerit, gratissimus ejus adventus erit, coque illum, quo decet honore, et vultus animiquc hilaritate excipiemus. Nec vero serenitati tu;e verendum est, ne nimis diu ipsius ad nos mittendi tempus distulisse videaris, cum propter tam eximium animum tuum nobis perspectum nihil unquam existimaluri simus sero a te nobis tributum fuisse. De honore, quem serenitas tua

Hispaniarum rege Catbolico nobis componendas permitterc, (juo quidein tam optato nuntio de te ad nos perlato non facile verbis consequi possemus, quanta cor nostrum in Domino Isetitia exlulerit,

cum

dilectorum flliorum nostro-

rum

discordiis eo dolore afficiamur,


nostra?

quem

pa-

terna' cbaritatis viscera

postulant, ct ex tantis

Dominici gregis
et pcriculis

fldei

commissi damnis

die nocteque gravissime soUicite-

maximum

habuit, adveniente ad

le

ipso

mur, quid nobis jucundius o[)tatiusque accidere


poterit,

legato nostro,

(luemadmodum

ex ipsius uberri-

quam

aliquid lucis nobis in tantis tene-

mis scriptis et aliorum eliam litteris cognovimus, Deo gratias agimus, honorem sancttu huic
Sedi, et nobis, qui licet indigne
,

bris illucescere, et

spcm non parvam


conciliandae.

pacis Dei
gratias

auxilio inter vos

Itaque

ei

prffisidemus,

tuamque hanc liabitum fuisse inteliigimus Sedi reverentiam, et cultum Christo Domino nostro, ipsiusque Apostolorum principi beato
Petro animo gratissimo offerentes Deum precamur, ut ipsius beati Pctri meritis ct intercessione te et tuos, tuaquc omnia benedicere, ac

agimus Deo omnipotenti, eumquc suppliciter oramus, ut istam propensionem, quam prae te fers ad pacein, non confirinet modo, sed etiam in dics augeat; serenitati vero tute persuasum plane csse voIumus,jureac merilo eam in nobis spem ac flduciam habere. Neque enim si felicis
recordationis rex paler tuus revivisceret, plus

sua gratia protegere tuerique dignetur. Dat. Komie apud Sancluni-Pctrum die ui Januarii

MDLvni, anno

iii d.

Non

destitit l'liilippus no^is in dies

honori-

bus Poutiflcium legatumcumularc, nam prietcr regum llispaniie morcin i|)so Kpipiianiorum die illuni doini convenit, sccumquc ad regiam capellain adductuin laulissimo una simul cxccpit
praiidio, ac periionorilicisverbis (|ualem aiiimo

de ipsius erga te voluntate, quam de nostra tibi posses polliceri . Et infra In concordia quidem tractanda ila nos geremus, ut neutri vestrum sit spci ct flduci;e (luain innobis habuerit, ptriiilendum, sed existiniationem, hoiiorem ac dignitalem suam uterque iiobis, prout confisus iueril, chara esscintellecturus sil. xxvii Janua:

rii

MDLViii
3.

conccpissct heliliaiu cum cerneret apud se Pontilicium legatum, ipsius Ponliflcis nepolem,
,

testalns est.
2.

Coinmissa fuerant cardinali Caralf^e plura tuin public;i' rei, tuin privat;c mandata. Primum erat de concilianda universali pacc, pro qua sancienda Paulus gravioris scnectutis incoin-

Dum

1ki'c

cum

Pliilippo gererentiir,

An-

modis conlemplis,

se

ollercbal, vcl Nici;v,

vel

ionius cardinalis Triviillius egicgiam in

(ialliis
'

navabat operam, ut i^acis consilia promovercl, Ilenricuinquu ad cani amplcctcndam incitaret,

Aiid. Maiiroc.

I.

viir. Ilisl. Vcii. an.

IbjS.

IMiil.

IV. lib.

(livDrs.

brev. sig. 2903, p. 61.

PAULI IV ANNUS
in alio loco

h.
in

CIIRTSTI 1558.

cum

regibus conventurum. Secun-

duni fuit, ut libertas Ecclcsiastica in Hispaniis Kxsa in pristinam dignitatem revocaretur. Tertium, nc rex IMiilippus cardinalis Poli accessum ad rrbeni impediret, adversus quemjudiciaria Acta pra'cipua confectacardinalis legatus delulerat, ut ea Pliiiippo, ejusque administris ostenderet, probaretque, non ex temerario et turbido animi impetu, ut publica fama incrcbuerat, scd ex pio justitia; ardore se in
fuisse

opus provocari non poluerunt, cum mors cxtinxerit. Cfeterum Reginaldo cardinaU Polo, de cujus morte agetur inferius, invidia' fax ob ejus inclytas virtutes adhaeserat,

utrumque prius

ut iniquc judicio

iufrcseos

postularetur
fidei

is

enim gloriosissimus confessor

CathoUcEe,

pro tucnda fide Catiiolica spretis maximis vitrc periculis, eruditissimos libros contra haircsini et primatum Henrici VIII regis Anglia) cdiderat,

cum

comparatasque

sibi a sicariis ha)reticis insidias

commotum. Quartum

fuit,

ut Poetus car-

dinalis designatus
fici

Romam

accederet, ut PontiPontifici

in

rebus Concilii instaurandaque disciplina

fegerrime divina tectus ope evaserat, legaU Apostolici munus in Concilio Tridentino cum dignitate sustinuerat, ab ambitione et humana-

Ecclesiastica
daret.

operam suam

commen-

rum rerum

Quintum, ut omni industria regem adduceret ad conferendum libere ducatum Barii, et

cupiditate adeo alienus, ut, cum in conclavi post Pauli IH obitum cardinales, qui

Montem Siricum,

et principis Salernitani pala-

tium, quse ex obitu reginse in regium jus devoluta erant, duci Montorii caveret tamen diligenter, ne ea donatio proPalliani, juxta arcanas pacis leges, compensatione facta appareret '. Dilecto filio nostro Carolo SS. Viti et Modesti diacono cardinali Caraffse.
:

PonUficatum evehere consenserant, cubiculum adiissent responderi jusserit a magistro cubiculi vello se a Deo luminis, non in nocturno conventiculo ad Pontificatum promoveri cum eUam ad solium Angliad

eum

noctu

illius

cum

aspirare potuisset, in Belgio se continuit, donec Maria regina Philippo Hispaniarum hajredi desponsa fuit adeo vero strenue in concilianda Catholicfe Ecclesice Anglia se gesserat,
:

Dilecte

fili

noster, etc. Qufc acta fuerint

abs te post tuum adventum ad cbarissimum in Christo filium nostrum Philippum Hispaniarum regem Catbolicum de mandatis nostris ad Dei

ut

maxima bEereUcorum
aspergi potuit, in

odia in se concitarit, a

quibus
illi

facile variis artibus, suspicio hsereseos

quam
:

etiam maximi

viri

honorem

et reipublicai

Christiange

pacem
et

et

quietem pertinentibus, adeo diligenter


nensis exposuit, ut

accu-

rate nobis venerabilis frater episcopus Tarraci-

vocaU improbe fuerunt sed ad coeptum sermonem redeamus. Maximis preeter morem affectus honoribus
a Philippo Anglife rege cardinalis legatus Octa-

ea nobis expopotuissejudicemus: satisfecisti pKane spei de te accepttc atque expectationi nostrge. Perspeximus enim, qua cura, qua fide, qua diligentia, quanta etiam dexteritate atque prudentia ca mandata nostra fueris executus, quo nomine Deo gratias agentes teque

neminem ad

nenda aptiorem

mitti abs te

vium Revertam episcopum Tarracinensem ad Pontificem misit, significavitque regem maxi-

mam

L-EtiUam ex adventu suo, ac pace confir-

traxisse, dedisseque imperia Anfonio episcopo Atrebatensi et Roderico Gomesio, ut de pacis formulis cum legato agerent de gra:

manda

plurimum

laudantes, divinge clementiffi

opem

implorare non desistimus, ut piis nostris consiliis et istis laboribus tuis optatum exitum tribuere dignetur te vero hortamur, dilecte fiU, ut tametsi nihil putamus addi pacis actionem posse ad studium et diligentiam tuam, tanto magis urgeas, quanto bellum vehementius ingravescere, quantoque majores Christiano populo calamilates intelligis imminere; reliqua
; ,

vaminibus vero provinciarum cum regii sancUoris concilii senatoribus actum. Accepto redintegranda; pacis felici nuntio, Paulus ingenti gaudio delibutus de re bene gesta

cem ad optatum exitum

cardinali nepoti gratulatus^ hortatus est ut paperduceret. .5. Dtio Paidi ncpotcs avaritiee et ambitioni

exponenda mandavimus eidem episcopo, quem officio sibi mandato diligentissime functum, nec uUum pro Dei honore et reipublicse Christianee quiete laborem recusantem, ad te remisimus. Permittimus autem tibi,cujus

coram

tibi

nimis indulgent : Pontifex ipse respondet Philippo recji super negotium pacis. Ex hac pacc confecta meditabantur cardinalis legatus Caraffa cjusque frater dux iMontorii decerpere

magnos fructus ingentium opum etamplissimorum principatuum conferendorum sibi liberalitate Philippi regis, quos ab Henrico Gallife rege ex bellico fcedere et strage populorum colligere non potuerant atque adeo dux Montorii ursit litteris legatum fratrem, ne in ducatu Barii sibi conferendo fieret mentio sarcienda!
:

fidei

prudentia^que

summopere

in

Domino

conagas,

fldimus, ut
rata

omnia prout expedire duxeris,


egeris babiluri.

quwcumque
4.

Datum
.

Ronifc

die xxiii Januarii mdlviii,

anno

iii

Mortf ot preeclara gesta cardinalis Poli.

jactura) pro restituendo Ascanio


liani
:

QuEP data erant de cardinale ^ Polo, et cardinalc GuiUelmo Poeto ad Urbem accersiUs mandata,
Faul. IV.
brev. sig. nuiii. 289S. p. 101.

'

lib.

Sur.

iii

Com.

CoIumn;e Palducatu cardinalis vero Caraffa, cum principatu Rossanensi et decem millium nummorum sUpendio a rege Philippo oblato non contentus esset, ac suos adversarios Columnam

PAULI IV ANNUS
et

4.

CHRISTI 1558.

Corneum, marchionem de Balneo,


oculis

in regia

aula florere gratia ajquis


posset, Bruxellis secessit in

videre non
cccno-

suburbanum

hanc tam sanctam tamque Christiano populo salutarem actionem, eo quo debemus animi studio, incumbemus, neque committemus, ut
aut boni pastoris officium a nobis rcquiri possit in depellendis, quantum in nobis erit, populi
Christiani periculis, aut pii parentis cura desi-

bium, ex quo secessu extimuit Philippus rcx, ne qui apud Pontificem florentissima auctoritatc
pollebat, novas res tumultuscjue bellicos moli-

retur

ideoque ad aucupandam ejus amicitiam duodecim millium nummorum annua pensione illum donavit, quo bencficio ornatus, ac la?tus legatus per dispositos equos concitatissimo
:

derari in sedandis
bis

filiorum discordiis,

duorum charissimorum noquorum pacem atque


;

concordiam utinam quantulacumque nobis reliqua est vita, redimere possemus


prajclaris-

cursu

Romam

advolavit.

Cum autem

sit

fallax

et vitrea felicitas

humana, ambos

fratres Ca-

raffas, extincto Paiilo, poslulatos judicio a Phi-

lippo rege apud Pium IV, procuratoque iis extremo supplicio in exemplum triste avaritia?
et ambitionis transiisse visuri

sumus.

Interea

cum

superessent aliqua capita con-

cordise tractanda,

corum

conciliatio cardinali

Ferrariensi

regisnomine, ex adversavero parte Philippi regis scnatoribus demandataest:


Galiiffi

his gestis, Philippus rex ingentibus curis solutus,

gaudio

magno
amoris

ex inita pace delibutus


et

lit-

teras regii

observantiai notis erga

Paulum Pontiflcem
runt Acta
'

illustres transmisit, ut refe:

senatus cardinalilii Die Martis, xv mensis Martii mdlviii, fuit congregatio generalis, in qua primum lectae fuerunt litterse serenissimi regis Philippi ad Sanctitatem suam super tractatione pacis propositee per medium domini Francisci Estensis pro parle regis Francia>,

simc nobiscum agi pularemus, si nobis contingeret, ut vitam ipsam in opus tam Deo gratum impcndcrcmus. Quoniam autem melius statuere ac deliberare poterimus quid nobis agendum sit, cum ad nos legatus noster reversus fuerit, ejus adventum jam, ut speramus, appropinquantem avide cxpectamus, reliquis de rebus tum quoque, si quid agendum fuerit, acturi. Tua vero, charissime fili, pietas erga nos, et in consanguineos nostros humanitas, de qua ex mandatis, quaj idem legatus noster episcopo Tarracinensi dedit, accepimus, nobis, perinde ut debet, grata est gratum id quoque, quod de valctudine tua nos certiores fecisti, cui ut diligenter inservias, magnopcre te hortamur,
:

Deum

precantes, ut

incolumem

te felicilerquc

ad divini sui nominis gloriam regnantem conservet. Nos item ejusdem Dei beneficio bene valemus. Dat. Roma;, etc. die xvii Martii mdlviii,

anno

iii

quibus

perlectis,

reverendissimus Pacec-

0.

Inter Amjlos et Francos varia in Belgio

chus earum lector, litteras Sanctitati suge restituitw.Quibus responditPaulus- conceptishisce


verbis
:

certamina.
Belgii

Desievierat

jam

atrox bellum in

finibus,

rigente licet asperriina

Hyeme

Charissimo in Christo filio noslro Philippo Hispaniarum regi Catholico.

gestum, cum obflrmatus esset ardor Gallorum, acceptam supcriori anno ad Fanum SanctiQuintini ignominiam pra^clarofacinorc^etclade
nobili illata liosti

Charissime in Christo fili noster etc. Lectis litteris tuis, quas manu tuascriptas venerabills fratcr Octavianus episcoiius Tarracinensis

delere cupientium, opportu-

noque casu
Italia

contigit, ut Franciscus Guisius ex

revocatus unius hebdomadie flexu Itium

ad nos gaudio
salute
gressi

summa cum celcritatc


affccti fuinuis,

atlulit, incredibili

(vulgo Caletum), arccin munitissimam, quain

quod dc populi Christiani

mirum in modum solliciti, in spem insumus non dcfuturam ci in tanto periculo

Eduardiis III .\ngIoruin rexante ducentos annos tot laboribus tantoque sanguinc cffuso ceperat, Guiexpugnarit, de quo Surius ha;c refert
' :

supernam misericordiam, (luando istam tibi tam pra-claram mentem, ct propcnsum ad pacem nobis agcntibus animum divina Majeslas
itaque advocalis slatiiu cunctisvenerabilibus fratribus nostris sancta; Ilomanre Ecclesia>. cardinalibus cos tantiu Ia;liti;p ct spei noslra; participcs fecimus. Ilecitatic in generali congredcdit
;

comparat lanquam silSancli-Quintini oppidiim oppugnaturus. Eratanni tcinpus longe


sius ita se

alienissimum, atciuo eccc per exploralorcs certior factus

Calelum non
tenori,

satis flrino

Anglorum

de rcpente converso itinere cuin exercitu contcndit, urbemquc oinnium opinione inexpugnabiloin scptimo obsidionis
pr;rsidio
die,

gationc jussu nostro fucrunl litlerio tua; ingenti omniuni plausu, oplalissima(|uc liclitia el gralulationc, nec facilc dici polesl (|uanlaj ca rcs tibi laudi quantoque honori fuerit. Ouainobrem,

hoc

est,

nono Januarii, aut

circiter, in rcgis

(ialloruin potestatom rcdigit, cuin

jam duccntis

annis Angli

cam

obtinuissenl. Fuit lioc facinus

quoniam tantum auctoritati nostr;c Iribuis, quanlum cl dc pielalc liia nobis pollicebamiir,
.cl

audax cl propo incrodibile, pi\Tsortiin tam iniquoanni tomporo, mox otiam (iiiiiiam oxpugnat,
caslclluni

munitissimiiiu, (iiroptum()uc iiicen-

nostcr erga

tc

|)atcriius

ainor

|iosliiiat,

in

dil. Iloc (iuo(|iic Aiigli

oppidum supor ducontos


lis ino|iinalis

aiinos (lallis oroptuin posscdcrant.


Ms. card. Spadinlo. cxxxiv. mim. 288!). p. 108.
>

p...

Paiil.

IV.

lil).

lircv. sjk.
'

Siir.

in

Conim.

PAULI IV ANNUS
victoriis
Galli

4.

CHRISTI 1558.
abdicationem recensens Surius',

lifcc

5
habct
:

rccuperant.

jam prope Horrendum in


fuit Caletuni,

consternali animos

modum

tormentis

Ht in multis

aliis,

divcrberatum
litum arci
ct

nec pra:"sidium mi-

Caroli

Ciesaris

quoquc facto longc optimi sumnia apparuit


sic

in

Iioc

urlH impositum, cam quam deiniit prjvstitit in dcfendendo constantiani, multumque amisso illo loco munitissimo Anj;lirc rel)us dccessit. Urbs deditione sub certis conditionibus
venit in (lallorum

manus. Eduardus

III

ejus no-

minis Anglorum rex anno Christi mcdxlvi Caletum undccim menses obsessum e IMiilippi VI FranciiT regis manibus extorserat, solebantque
diccre Britanniai reges,

modestia et humilitas, qui sua cum sponte se imperio abdicarit, cum interim non deessent, qui illi ambitionem et regnandi libidinem improperarent. Ftinam digni cssemus multos tales habere imperatores. Deinccps privatus in multa pace vixit aliquot menses optimus princeps, quod etsi miserum et inglorium vidclur, plerisque huic mundo deditis(ut jam ante dixi) tamen
sponte renuntiasse tanto imperio, et omnibus qua; sunt hujus mundi, in primis gloriosum, ac multa laude ac pra^dicationc dignissimum est. Non enim debemus nos, qui Christiana religione initiati sumus, id genus in rebus, hoininum ethnicorum aut etiani huic mundo nimis deditorum opinione duci, sed oculos habere
defixos in Christum verum Deum ac Dominum nostrum, qui cum in forma Dei esset, non rapi-

dum

Caletum haberent,
.

claves Galline se in cingulo circumferre

Tra-

dux Guisius ad Theonopera munilissimam, eamque expugnavit, sed non sine Gallorum cjede, inter quos Petrus Strozza Italus, dux streduxit victricia castra
'

villam

arcem

situ

et

nuissimus, magnum sui desiderium reliquit tentatum deinde Lucemburgum, scd irrito successu conflato etiam alio exercitu Galli Gravellingam magnis molibus circumsident, cumquc in medio aestu certaminis premerent hostem, nonnullaj Anglicse naves eo delatre Gallica castra adeo sseve tormentis diverberarunt, ut magna clade fusi sint Galli, ac plures nobiles in hostium ceciderint potestatem, necnon paulo post comes Egmuudanus, Belgici exercitusdux, Dunkerkam vi expugnavit, et post longas con; :

nam

arbitratus est esse se

mctipsum

exinanivit

qualem Deo, sed seformam servi accipiens .

8. Ferdinando in septemviralibus comitiis dignitatem imperatoris adepto, agre maxime tulit Pontifex, quod imperium (non lege renun-

tiatum) diceret, neque

Carolum

in

alium Ca^sa-

reum decus

transferendi potestatem habuisse.

Itaque Martinum

Gusmanum', quem Ferdinan-

certationes pax inter istos reges, ut inferius vi-

debimus, firmata
7.

fuit.

Carolus
et

imperium Ferdinando
ipse moritur.

relinquit,

mox

fratri

Edidit hoc

anno
tiis

Carolus

perii Acta

V Cwsar postrema cessionis imoratorum opera in principum comi-

Francofurti congregatis, elegitque ad id anniversarium diem natalitium, quem religione quadam in maximis rebus gerendis deligere consueverat, de quo ha?c Surius Mensis Fe:

bruarii die xxiv,


fuit, et

hanc lucem editus anno mdxxx, Bononiae a Clemente VII in-

quo

die in

credibili splendore imperii insignia acceperat,

dus ad Pontiflcem legaverat, Romam intrare prohibuit, nisi prius de hac imperatoris electione cardinalium suffragium e.xciperet; ex quibus septem gravitate ct doctrina pra?stantes ad negotium discutiendum adhibuit; cum Gusmanus interim Tibur diverterit, ibique ad causam usque cognitam substiterit. Quatuor ergo capita in consultationem -veniebant. Primum, an Ferdinandi orator causas, ob quas Carolus imperio renuntiasset, edicere tenerelur. Secundum, an ejusmodi abrenuntiatio absque Sedis ApostoIiccB et Pontiflcis consensu valida esset censenda. Tertium, an Ferdinando ad imperium

missa insigni legatione ad principes electores, qui Francofurti convenerant, Carolus Cajsarimperium in fratrem suum regem Ferdinandum transfert, et ut septemviri id gratum et ratum habere velint, orat. Inde xni Martii dieprincipes
electores Ferdinando

capessendum mala Maximiliani fllii educatio impedimento esset, quod inter Lutheranos pa;ne enutritus, verendum maximc erat, ne simul cum lacte pronam in ha^resim suxisset voluntatem. Quartum, quidnam de electoribus ab Ecclesia divulsis et in hairesim prolapsis sentien-

tem deferunt,
cipes

et

maximi imperii dignitatandem imperator ipse,et prin.

dum

esset.

Ergo

privatis

primum

colloquiis et

domum

repetunt

Jam biennio

ante Ca-

rolus per Guilielmum Nassovium Arausia? principem, et inde per Mariam sororem Pannonia^

necessariis consultationibus adhibitis % omnes in unam convenere sententiam, Carolum, ante-

quam
tersit,

se

imperio abdicaret, Pontificem monere

reginam, quid propositi ac voluntatis haberet, satis indicaverat. Electoribus tamen qaatuor uno fcrme temporum nexu morientibus, novisque, qui successerant, rebus privatim suis constituendis intentis,

nullum interea
electoribus
:

loci

tempus

vacuum

fuerat,

sive

rebus prospiciendis, sive


Caroli

cum plurimum Sedis Apostolicce inne imperator deligatur aliquis, qui fldem Catholicam sanctamque Sedem tueri vel nequeat, vel negligat. Non pra;missa igitur hujusmodi denuntiatione, irritam cassamque tum Caroli abdicationem, tum Ferdinandi electiodebuisse,
'

cogendis in
M.
ib.

unum

autem
Suv. in

'

Belc.

Carol. V. Cons. apud Goldasl. Sur. in

Com.

Pauli IV.

Com.
3

Maur.
1.

lib.

hist.

Vcn. Pel. iNores

I.

iv. Vil;c

Thuan.

xx. hist.

PAULI IV ANNUS

A.

CHRISTI 1558.
Pontifex ab alia

nem habendam

dixcrunl. Pr.Tterea in posterum

tamen sententia non

recessii,

longe prospicientes, hoc maximo frseno coercendos fore jjrincipes affirmabant, qui ad imperii

fasces aspirarent,

si

remissam cum
cis
jiatri,

hrereticis

ncc ad mortem usque Ferdinandum veluti imperatorem admiltere consensit. Interea, cum difficultaies in longum protrahi cerncret Fcrdi-

manum, contractamquc cum


familiaritatem, Ferdinando

Maximiliani quominus ad
satis

nandus, raius e dignilate imperatoris non esse, oratorem suum tamdiu obscurc Tibure latiiare,

imperiumadmitteretur,discercnt obfuisse;

jam exploratum, quantum sub Carolo attulerit incommodi, vulpes, qua- vincam Domini demoliebantur, incauta connivcntia non cepisse, et
discurrere sivisse, ut eo nocere plus possent. Deniqueelectoros, qui hfercsi adhfpsissent, absque uUa ambiguitale loco cecidisse sentiebani;

duum

per cxpcditos tahellarios jubet, ut nisi intra trires perficiatur, confesiim disccdai. Gusmanus-cjuamvisrem iniquo loco viderei, ne quid
sive

tamen intentatum relinqueret,


sludio atque
Pontifice,

religionis

amicorum

consilio, sive propriaj

fidens eloqucniia;, ad privatum

colloquium

cum

non iamen ut

Cajsaris orator, admiiti

cum enim
rio

constaret a Sede Apostolica, a GregoV, in Germaniaj principes jus electio-

petiit, faciliquc
iire

nempe

aditu in aula consueta; audienadmissus, posiquam quid sibi aFcrdinando


narrassef,
flexit,

nis

translatum, quis ambigat ab Ecclesia iis tantum jus electionis conscrvandum, qui intra ejusdem Ecclcsia} castra continentur, non autem
illis,

mandalum
orationem

sensimad expostulationes quod tanta contcntione recu;

saretur velut

imperaioris oraior admiiti

at

qui desertorcs et

apostata;

ab

ipsis per

Pontifcx', ut quid esset rei


cerneret, singillatim

Gusmanus

clarius

perfidiam rccesscrant? Ha;c et alia id genus, cum cardinales, caeterique theologi ac juris canonici doctores loquerentur, unus fuit Joannes Gropperus, qui per eos dies adhuc superstes Roma; morabatur, declinata non minus, quam promerita purpura conspicuus. Hic aliam
iniri

summam

enumerarc orsus cuncia,

qu;c discussa fuerant, impedimenta, eorumquc causas, quam graves quantique ponderis ccnsendas cxplicuit se quoque usquc ad illum
;

dicm

in id [)otissimum incubuissc, ui ratio ist-

viam,

ct

tempori

et Christiansp

politica;

Apostolica;

congruam suadebat. Irritam Caroli renuntiationcm, ipsumque sacramenti die inaugurationis exhibiti reum profecto fatebatur. Verum, cum
nosset Apostolicum esse, scire abundare, scire et penuriam pati, prudenlisque gubernatoris
navi periclitante qua^dam exonerare, ut cffitera salva permaneant, mcdia incedcndum via asse-

verum cum salvo Scdis haudquaquam fieri posse comperisset, Ferdinandum pium Catholicumhajc cvadendi aperirctur,

honore

que principem a^qui boniquc consulturum sperabat,


si

qua> Sedis Aposlolicffi dignitati con-

rebat,nec sanctc institutorumdamnosam prmvaricationem, sed laudabilem et saluberrimam

sacerdotali consiantia iucretur. Ne iamen tristem ac mcerentem abs se Gusmanum dimittcret, propcdiem legatum Apostolicum ad Ferdinandum se missurum spopondit, (jui sapienter ipsum doceret causas, qua; sccus,quam

gruebani,

oplabat, Pontificem agere impcllcbant. Octavo


igitur post oratoris

dispensationem proponebat; itaque, cum jam Philippus Hispaniarum rcx ])er Epistolas faterctur, Carolum patrem non fraude aliqua, sed consilio et suasionibus Fcrdinandi impcrio renuntiassc, atquc humani aliquid in Iioc facinore passum esse sincerc tcstaretur, poscat, aiebat

discessum die

in secreio

consistorio vigesima Julii

suum

a laterc lega-

ium

elegit

Ecclesia Pisana, cui prffierai,

patum.
negotio,

Is

Scipionem cardinalem Rcbiba, ab Pisanum nuncuad Ferdinandum primum pro imperii

Groppcrus, crrati vero, ut Philippo


dulgeat,

vcniam Carolus
ipsi gratificctur,

Poniifex

benigne in-

cxcusationes Ferdinandi ct fratris ui admittantur, cnixe deorator,

mox Gusmanus

mox ad Sigismundum Polonorum rcgem, ad res religionis componcndas, (lua- maximo tum ibi in discrimine versabantur, adirc jubehatur. Intcrca Catholicus rex ad lenicndum
animum, acriterque pro Fcrdinando urgcndum Joanncm Figueroa Mcdiolani gubcrPonlificis

prccetur, (|uibus ex gratia acccpiis, cum jam nihil praiiermissum fuerii, (juod non habuerit

sapientem cxcusationem, ab ipso Pontificc Fcrdinandus impcralor declarclur, quo fict, ut ci Apostolicrc Sedi dchitus scrvctur lionor, ct immincntia quaHjuc pra^judicia arccanlur; nam quai in Gcrmania ciereniur iurha', si Ferdinandum ab adepta impcrii possessionc dcturbare Pontifcx nitcrelur ? Uua animi armorum(|uc contcntionc luTreiici clcciionem lucrcntur, lioc polissimum stimulo, (juod l'ontihci Uomano minus placcrc cognosccrcni? Uuantum exindc

dcstinavil, (jui simul ctiam obcdicntiam ab Albte ducepridcm pra^stitam juxtapacis leges confirmarct; (|ucm Paulus omni ab sc
cerct,

natorem

prohibuit accessu, quod sacris intcrdicium dicum (^jus Apostolicus cursor fuste ca:sus

fuissct, (|ui

Roma Mediolanum
fucrat.

ad

quadam

exe-

quenda missus ac vchcmcnler

Fcrdinandus omnia
si

ha>reticis cssct|)ermissurus,

Uuarcpulsa tam graviicr indoluit, ul cum Cajclam se reccpisset, paucos intra dies |)cr summam animi agritudincm cxpiravcrit. Ihuic maximc in modum inultis jam mcnsibus consumptis, cum Pontifcx nuUis a senien'.t.
I

suam

in imiicrio

conscrvationem

ipsis sc deAcl. Consisl. Ms. eard. ^pailK lo.

berc intclligcrct? lUcc

cum

dixissci Groppcrus,

cxxxiv.

p. 231.

PAULI IV ANNUS
tia

4.

CHRISTI 1558.

precibus dimoveri poluisset, excessit e vivis Carolus imperator piam mortem describit Su:

rius

'

bis verbis

Die XXI Seplembris

cum jam

aliquot dies

acutissima febre tertiana laborasset, e vivis fcliciter excessit piissimus et celeberrimus princeps Carolus V, Romanorum imperator potentissimus. Ante mortem in illa sua optata solitu-

fundendis consumebat, mundo sejam,imoetDeo, deinceps in vita hac inutilem dicebat; itaque cupiebat liberari mortali corpusculo, ut in terna vila Dcum perpetim laudare posset. Dum esset in precibus ardentior, ssepe et valde pie pro Ecclesiaiconcordia Deum orabatinquiens In manus tuas, Dominc, tradidi Ecclesiam tiiam. Ssepe lapsus suos publice ingemiscens lamentabatur, ct
dine dics ac noctes precibus ad
:

Deum

lachrymis, quasi depositus, suprema lamentatione comploratus est. Atque hoc videlicet rudimento Carolus vicinai jam morti proludebal. Namque allero ab exequiis die febri correptus, eaque paulatim exedentc consumptus, Toletano anlistite (is erat Bartholomieus Miranda) procurante, qu;e Cbristiano ritu luctanti anim;e suppeditantur adjumenta religiosisque (jui frequentes e coenobio circumstabant abeunti ho, ,

spiti

expeditum
,

iter in

piorum

cojlus

compre-

nocte ante festum Evangelista; Mattha3i annorum octo et quinquaginta (ex quibus

cantibus

duos ipse vixerat ingenti sane sensu


religionis) excessit
.

pielatis ac

toto

vitffi

suai spatio
et,

nullum diem

se dicebat

Dei scrvitio digne,


Crucifixi Servatoris

ut par erat, impendisse.

imagines per multos dies ulnis, oculis oreque complexus, septimo a translato imperio mense prsesente archiepiscopo Toletauo, omnibus sacramentis Ecclesias imbutus,

maximam vim lacrymarum


ajtatis
suffi

effundens expiravit

Ante mortem post sacram unctionem, licetjam ante Corpus Domini accepisset, iterum illud sibi dari petiit dicens In me mane, ego in te maneajn. Sic mortuus est piissimus et sempiterna memoria dignus princeps Carolus V. Non pra;tereunda visa sunt

anno

lix.

nuntius de ejus obitu perverenuntiationem Paulus nuUius valoris unquam existimasset, actum est in Consistorio, de solemnibus exequiis, ut moris erat, pro ejus anima celebrandis Die Luna; (habent Acta ') duodecima Decem. mdlviii, fuit Congregatio generalis ante celebrationem exequiarum clarte memoriae Caroli VRomanorum imperatoris, in qua Sanctitas sua dixit, quod ex quo intendebat celebrari facere exequias, juxta solitum fieri a praedecessoribus suis, in refrigerium animai dicti Caroli, per talem actum non intendebat praijudicare juribus Sanctilatis suoe et Sedis Apostolicse, quoad jura imperii . Petrus Nores in Vita Pauli Quarti verba magistri Cferenisset, et imperii
:

Cum Romam

moniarum
cet
:

referens, hsec

eadem

scribit, videli-

qua; refert

Famianus Strada

'.

Exequiarum oc-

"

Nec ob rumorem quemdam, autvagam

casione quas matri anniversarias persolverat, nova incessit animum cupido (si liceret) et suas celebrandi, reque communicata cum Joanne Regula ex Hieronymiana familia, qui ejus conscientiam moderabatur, quum is insolitum qui-

de quadam cessione imperii a Carolo de qua tamen nihii Beatitudini Suse constitit, hujusmodi religionis officium prwteriri volens, decrevit, exequias more solito celebran-

famam
facta,

inauditum, pium tamen ac salutare dixisset, apparari funus sibi quamprimum jussit. Ergo excitatur in templo tumuli nioles, funalibusilluminatur.atrati circumstantfamuli, morluale sacrum mcesto monachorum cantu
illud et
''

dem

das, declarando tamen per easSanclitati Sua; et Sanctse Sedi Apostolica;, ejusque auctoritati ac

jurisdictioni
ferri,

nullum omnino pra?judicium


expresse protestatur,

af-

neque

alicui alteri jus aliquod acquiri de-

bere, et ita

decernit et

peragitur.

Ipse iuneri superstes suo, spectabat

mandat omni meliori modo, non obstantibus in contrarium quibuscumque . Justa igitur solemni ritu in capella Pontiflcia soluta fuerunt, ubi solemne sacrum habuit cardinalis Paceccus, ,Per obitum ipsius cui etiam Pontifex dixit
:

suorum lachryexequiale carmen, placidam sibi requiem beatas inter sedes implorantium, eain illo imaginario funere veras
:

mas audiebat demque

ipse sibi suffragia psallentibus

immis-

Caroli vacasse imperiuin,

non aulem per

resi-

sus exposcebat, donec sacrificanti propior factus, eique tradens, quam gestabat, ascensam

facem, sublatis iii cffilum oculis Ego te, inquit, vita; ac mortis arbiter, oro qua;soque ut
:

quemadmodum oblatum hunc


cerdos capit, sic
in

me cereum

sa-

commendatam in manus hanc animam tu, quandocumque libuerit

tuas
tibi,

sinum complexusque tuos benignc suscipias. Tunc ut erat pulla fluxaque opertus veste, humi
procubuit, renovatisque
'

gnationem, cum ea non fuerit facta in manibus papse, ut debebatur, sed electorum imperii . Luxit 10. Marisd Anglies regime obitus. acerbe parentis mortem Philippus Hispaniarum rex, ac paulo post cumulatis Mariae reginpe Hungarite materterse, ac conjugis Maria; reginai Anglia; ac Hiberniai funeribus, amissisque illis regnis, dolore obrutus est, quaj Mariai mors eo

acerbior

extitit (i),

quo

praiter

spem

expectatio-

omnium, qui
i.

aderant,

nemque hydrope
'

intabuit,
cxxxiv.

cum
p. 25G.

ob tumentem

Sur.

iii

Com. Pag. aOo.

L.

p. 9.

:J0

Aiig. IodS.

Ms. card.

Spad

sig. lo.

(1)

MariM Auglorum rcgias; obitum describeuJum hic suscipit annalista. Nec sane foeminw hujus, iiuK Ecclesia; et

religiouis noslra;

8
ventris
scripta

PAULI IV ANNUS

4.

tini

CHRISTI 1558.

molem

fsetum concepisse ePbilippo crc-

VIII licitatis, spreta, scripta pro Ecclesia; defen-

deretur, adco, ut idonea

morbo

victus ratio praj-

non fuerit. ETclincta est illa exeunte Novembri, piorum incredibili dolore, cum illius virtute religio Angli;c restituta fuisset, eaque
extincta, religio paritcr cxtincta
sit.

sione ac primatu Pontiflcio typis excusa, TridenConcilii eo praiside gesta, tot legationes

sanctissimc confecta;, conversa denique eo auAnglia, testimonium ccrlissimum reddiderunt. De qua inimici quoque sunt judictore
ces,

magno

Accessit ad

summani

illius

regni infelicita-

tem, ut Reginaldus Polus cardinalis, summus instauratfe in Anglia religionis Catboliccc administer, interjectisa regintc obitu sexdecim boris
excesserit c vivis
,

integritate

dum Camdenus ipse magis quam


,

',

pietate, doctrina,

regia prosapia illuevehi-

strem Polum asscruit.


11.

Elisabetha

ad regnum Anglicum

quem
'

in

illo

extremo
:

vitaj

tur,
initio

et,

licet hseretica,

actu plura singularis pietatis argumenta expli Cum se vebis verbis cuisse refert Surius

regni permittit.

religionem Catholicam Extinctis cardinalc Polo

bementer morbo exbauriri animadverteret, testamentum scripsit, in quo prteter ca?tera, etiam
fidem et erga Romanum Pontificem et Sedem Apostolicam summamobservantiam egregie excum initio queestionis inter pressit. Porro Pontificem et ipsum quxdam in sui defensio,

ac regina Maria Anglia; luminibus, dentissima postbac bajreseon caligo inborrescere coepit,

cum

in

sceptrum Anglicum non vera regni

hse-

res Maria Stuarta regina Scotia, qua; recenter

hoc eodem anno Francisco


censis

Delpbino Gallici

sceptri hferedi nupserat, vocata fuisset, sed in-

nem

apologetice conscrijjsisset,

cum

ipsa rele-

gens calamum vebementius aliquantulum excurrisse cognoscerct, nulla sua; existimationis habita ratione, constanter in proximum conjecit

procerum ac populorum animis e.xternum principem ca'CO odio respuentium, illique gentilem suam, licelbaereticara pra;optantium, Elisabetha praicipiti impctu, perturbatissimoque judicii ordine, licet spuria, atque exregni et Ecclesia;

ignem,illud usurpans, Vercnda patris tuinedetegas, propriam innocentiam eo ipse lumine magis illuminans, quo ipsam incendit. Ingravescente autem in dies morbo, Ecclesise Sacramcntis se, ut pium et Catbolicum

soliumvocata

legibus sceptris indignissima, flagitioad est, de qua baec Sanderus - refert Sa;pe quidem conata est iMaria illam ab
sorte, vel propter bffiresim,

omni successionis
vel propter

virum decebat, pra;munivit, ct licet admodum fractis essct viribus, tamen (juotidie, ut antea semper fecerat, missam audire voluit, et cum esset ventum ad eum locum, quo solet sancta Hostia elevari, ministrorum auxilio e lecto surgens, flexis bumi genibus Cbristum in Eucbaribumilitcr etreverenter adorabat. Pridie ejus diei, quo e corpore migravit, ipse ullro a neminc admonitus Extrema;-Unctionis
stia

crimen lcCSffi majestatis (multa enim contra sororem et rempublicam commiserat) vel quod magis constabat, propter impurissimos natales excludere. Nani ex Clementis Septimi sententia juridica prsetensum Henrici cum Anna matrimonium, et proles ex illo concepta
cxprcsse, ut supra

commemoratum

est,

defi-

admodum

niunturesse illegitima, idque Henricus postea


a perturbatione factus liberior in publicis regni

comitiis deccrni curavit,


tos a

omnesque

sibi

subdi-

Sacramentum sibi niinistrari voluit, sicque ad ullimum uscjuc spiritum mentis plene compos, tandem ita leviter animam reddidit, ut non tam
mori quam obdormire videretur: obiit annos natus Lviii et scx menses. Cujus intemerata; fidei Vita a Ludovico Beccatello conscripta, adductaque sanctissime decreta ab eo edita in Synodo Anglicana pro religione instauranda, disciplinaque Ecclcsiastica rcslitucnda, proscriptio pro fldc tolcrata, tot pcricula etiam capitis,

quinquaginta millibus aurcoruiu ab licnrico


>

juramento, quod Annae BoIeniE vel ejus soboli prius pra?stiterant, absolvi jussit; porro contestatus in senatu suorum, Annam illam nec fuisse, nec esse potuisse uxorem suam propter certam causam quam dixit se Cantuariensi cpiscopo secreto insinuasse. Et licet Heuricus anno trigesimo quinto regni sui impetrata potestate ab ordinibus nominandi successores suos, voluerit eliam Elisabctbam babere in ordinc regnandi locuin, quod et illorum comitiorum dccrcto approbari fccit, (cx quo solo par,

lu

Comm.

hoc anno.

.'

In

Appar.

liist.

Elis.

Sander.

1.

n.

in fin.

res adeo promovitj omittendx crant laudes ab ecclesiasticarum rerum scriplore. Nulla

enim mulier pielatem sinceram adeo

coluil et sanctis-

simis inoribus

ardore hxrcscs insectata est. Ipse pariter Burnetus quamvis alioquin in Mariam parum a;quus, non potuit tamcn non laudarc fccmina: bujus principis vilx rationem ad sovcras morum et rcligionis lcges ezaclaLn, iiictatcm, ct in sacros viros ac prxscrtim in Itomanum Pontilicem amorem et obscquium. Ileprehendit illc quidcm
exprcssit,
nulla

tauto

studio

religionem provcxit

nct,

minori

fidei

in ea niniiam

punicndorum bxrctlcoruin, quaui vocat, saivitiam

sed hoc ipsuni pariler pietalis iu

illa

cxempUim

esl

maximuin, quamvis

forte prxpostcrum cl ioconsuUum; rcbns enim Ecclesia! mclius racilc consuluissct, si rcuMio suo nondum stabilito initius eglssct cum illis, qui turbarc res ndbuc iion compositas valulsscnt. Ublit Maria dlc .xvii Novcmbrls, aitalis sux auno SLiii.rcgni v, menslbus iv, dlebus xi,

evulanlcm ad supcros posl xvi horas scculus est llcginaldus Polus cardinalis, vir per omnia illuslrls claris enim nalalibns orlus, vcrn niaximc tum plclalc, cuni pariter cximio lidei Catholica: sludio, ciijus rei testem omni exccptione majorem Burnetnin, scilicct inrcstnin illiiin Calbolicis Anglls scrlplorcm, csbibco. Vacuum Marix obilu soliuni occiipavit Klis.ibctha qnx licct hoc anno die xviii Noveoibris in suprcuio Anglia: senatn regina salutata Mansi. esl, regiam Umea coroDam Dooaisi Jaaaario licquoatis aoui solcmoi ritu accepil.
ciu.iin
;

lillcns pnriler claruit, claruit(|ue

PAUr.I IV

ANNUS

4.

CHRISTI 1558.
Hbstileral etiam 1'liilippus rex, ne Maria Anglia- rcgina succcssuram designaret Mariam

lamentario cdiclo, et nullo niitivitalis jure, isla et ita iii hunc est postea adepta imperium dicm tenel) lamen nec nl) Henrico palrc, nec a sc ipsa ullo statuum decreto, aut matris ciim patrc conjunctio, aut natales ipsius fuerunt un,

Stuartam reginam Scoti;c, (juod illa (;allia> rcgis, cum (|uo bellum gercbat, lilio nupsisset, ut supra indicatum est.
I"2.

facti legitimi, quin primo anno reginpe Marife lege per|)etua approbarunt conjugium Henrici cum Catiiarina, et proiem cx ea genitam omni divino et humano jure legitimam fuisse declararunt,

quam

postca approtjati, aut

l*otita

et ordines

omnium
ter

sceptrisElisabctha finxit initio, ut voluntates sibi conciliaret, nulli prop-

omnia contraria

Acta, processus et sententias abrogantes, ut proinde altera; cum Anna, Ca-

\erx nuptis esse non nec ex illis suscepta soboles legitima, aut Anglicani sceptri, secundum lcges municipales, qua^ spurios non admittunt, vel
tliarina adliuc superstite,

poluerinl,

rcligioncm vim illaturam, permissuramque, mox conditam animo impictatem aperuit, nam Catholicos concionatores silcre jussit, luereticos ab exilio rcvocavit, cpiscopo coram sc facturo sacruin imperare ausa est, nc consecratam bostiam in sublime attollerct, quare archiepiscopus Eboul quisque suo arbitralu viveret, at racensis, cui illius sacro balsamo inungendfe, reginalibusque insignibus exornandaj munus, defuncto Polo Cantuaricnsi primate, obvenerat, nec alii cpiscopi insigniorcs inunctionis regicc sacra illi conferrc annuerunt, vel ob hferesim, vel etiam quia jurc id pncstare, et tuta conscientia non potcrant, ni Pontifex Clcmentis sententiam, qua succcssionis jure mulctata erat, revocaret repertus csl pame omnium ultimns
:

iiatura vel uHa prfcrogaliva capax esse; quod tamen senatusconsultum ncc ab ipsaElisabetlia

rcscissum
vendicct,

est liactenus.

Quae

licet jus

regnandi

regnumquc

sibi

deberi ab omnibus

in primis regni

sui comitiis agnosci volucrit,

tamcn nusquam jus suum naturffi, sed parlamento pra-dicto adscribit lioc pra^tcrea variis postca dccretis cavens, nc quisquam sub pcena capitis aflirmet, non esse in potestate principis et statuum posilum, ut quem veUnt regem designent. De natalibus autem suis probandis aut reformandis nuHus sermo, sed altissimum ubique silcntium. Sed ut eo, unde digressi sumus, redeamuSj Maria, quic probe cognoverat exHenrici cum Anna Bolena plusquam adulterino conjugio prolcm prorsus essc imperio indignani, nunquam isti scnaiusconsuUo, cx quo Elisabetha rcgnandi jus, et locum proximum prictendcbat, animo acquievit, sed cum id sola sinc suorum optimatum populique sufTragiis advertissetque eam abrogare non potuissct fuisse multorum iniquissimam ac pcrniciosissimam opinionem, iit non tantum illegitimum,
:

episcopns, qui censuras Ecclesiasticas sprevit, ac humana commoda ac politicam causfc diprfetulit, qui tamcn Elisabetham sacramento tuendce fldei Catholicfe adegit, ut Sanderus memorat, ac de Elisabetha hcTC tradit Jusjurandum Christianisregibus lege et more

vincc

mfijorumprcescriptum dc fidci Calholicfe dcfensione, privilegiorumque ac libertatum Ecclesiasticarum conservatione, nc forte de regno minus rite sibi adepto postea fieret quaestio, suorum suasu, qui regni causa quidvis simulandum, dissimulandum, jurandum, pejerandum senscrant, in sua inaugurationc solemniter
prffistitit
:

permisit se quoque oleo


fastidio,

liniri,

sed

non
lione

sine irrisione et

nam sub

papi-

parumpcr pro more ad regalcs induendas


:

sed et bffircticum regem,


,

modo civem

ac do,

mesticum quam peregrinum ct externum quantumvis legitimum bonumque malient, cujus prsepostcri judicii humani, et Anglia sfcpc,
et

vestcs divertens, nobilioribus circumstantibus ancillis dixisse fcrtur Abite, ne fa?tor hujus
olei

multa? florcntissima? provinciai gravissimas


factu
restabat,

Dco pcenas dederunt, quod

in tali causa optiprudentissimc fecit, ut instante mortis suec bora certos principes viros ad EUsabctbam allegaret, qui tum alia qua^dam, tum in primis htec duo ab ea petcrcnt, alterum, ut mutuum, quod a subditis suisMaria sub fldc regia reddcndum sumpserat, inque publicam

mum

vos offendat . Ut vero concepta ea sacramenta perjurio violarit, citque ob politicas causas Sathana; potestati Angliam subdiderit, ac vicina regna ad impietatem cogere omni arteetvi contenderit, suis locis lugcbitur. 13. Mafjdeburrji ritus Catholici restituti.
In
,

Germania Magdcburgi opera Sigismundi episcopi designati sacrorum nsus ritusquc vcteres rcstituti sunt, de quo factus certior Pontifex
',

rem
ret,

convcrterat, Elisabetha reddendum curaalterum, ul Catiiolicam religionem in Anglia jam constitutam et stabilitam, ne subvcrti qntc aut labefactari permitteret. Elisabetha dum Maria regnabat, scmper sc Catholicam
,

maximam

voluptatem hausit, atque Sigispropasaluti

mundum

piis stimulis ursit, ut religioni

gandc-eque

animarum
:

omni contentionc
electo

incumbcret

Dilecto

filio

Sigismundo
etc.

Magdeburin Epis-

finxerat, ac ni vere itaessct, uttellus ipsideliis-

gensi.

ceret

coram

senaloribus

aHquot

aliquando

Dilecte

flli,

Cuni

alia

multa

optaverat, solita hypocrisi sua

utrumque sancprastitit .
'

tissime proniisit;
A.\N.

neutrum rcvera

1'aul. IV. lib. brev. sig.

num. 28

p.

m.

TOMUS \xxiy.

IUyn. XV.

10
tola tua
id

PAULI IV ANNTJS

4.

CHRISTI 1558,
Alifanum ex coUegio sacri judicum, virum non sacrorum
peritissimum, sed virtutis inte-

quod

nos magnopere delectarunt, tum vero scribis de ritibus sanctee Romanee Eccceptis,

num episcopum
nostri
palatii

clesi;p in divinis officiis

tate

reslitui

Itetitia

celebrandis inista civianimum noslruni gaudioque replevit, ut magnas Deo, cutanta

modo canonum
pietati

jus

auxiliante ope el misericordia id aclum conlinuo gratias egerimus, qua quidem in re tuam operam, curam et diligentiam magnopere laudamus, fecisti enim quod verum pastorem decct, nec solum officii tui memorem esse te ostendisti, verum etiam generis, atque maest,

non soluin hoc dedimus omni a nobis et hac sancta Sede honore dignissimi, verum etiam fraternigritatisque spectalfe,
ipsius regis
tati luae

reliquisque isthic pro

fidei el religionis

defensione laborantibus, ut haberetis Sedis Apostolicff nunlium, cujus opera, consilium, auctoritas vobis omnibusque qui isthic
Catholicffi

reliqui

sunt,

Catholicis

pr;csto

esset,

quique
vestra

joruni, itaque la?tamur


judicio. Eos

plurimum noslro de

te

vice nostra partes vestras adversus haereticos

enim de te fructus capimus, quos speravimus, quos quidcin in conspectu Domini offerentcs ipsum precamur, ut quod islliic per le feliciter inclioalum est, ad sui nominis gloriam et animarum salutem perficere, et ad vesui

adjuvaret, ut denique per

eum commode

rum

cultum

tenebris, civitatem

discussis tandem errorum tam nobilem, illiusque exem-

plo atqueauctoritate finitimos populos revocare

dignelur. Perge,
tua" fidei

fili,

tam cgregiam commissis


:

ovibus operam navare


in

insta atque

urge

noli

glorioso,

turus a pra?mia, qua> bonis

tam tam te digno opere defatigari, percepDomino, et in liac vita, et in altera ea

tam sancto, tam

salutari,

ad nos desideria deferri, et quibuscumque de rcbus opus esset, nos cerliores faccre possetis. Ex eo fraternitas tua de eis rebus cognoscet, quas, partim ad corrigendos mores, et discijilinam Ecclesiasticam restituendam agere cceIiimus, et ex magna parte Deo juvante perfecimus, partim agere in animo habemus ad exlirpandas h;creses, et tollendr. schismata, quatenus divina clementia permiserit. Hortamur vero fraternitalem tuam, ut memor Apostolica? sententia), Oportet hxreses esse,tit prodati tnanifesti
fiant,

perseveret fideliter, debitum

suum Deo

et fidelibus servis

proposuit

sibique commissfe Ecclesia^ officium pr;pstare,

ac paravit. Quidquid vero ipsi opis libi ad hanc rem, quidquid auxilii ferre poterimus, id pro
officii

nicarum salus ab
, :

noslri

fore

confide. In luis
tibi

munere promptum tibi et paratum aulem ipsius rebus non

ne pertinacius Catholica religio, et ovium Domih;treticis oppugnetur, quam abs lc reliquisque Ecclesiarum pra-sulibus defendatur piorum laborum vestrorum id a

de noslra, quam de dilecti filii nobilis viri parentis tui voluntate promilte. Datum Rom;c etc. apudSanctum-Petrum etc. diexi Au-

minus

Deo pramium percepturis, quod


bonis fidelibus pra'paravit. Januarii mdlviii .

servis

suis
iv

Datum Rom;v

gusti MDLViii,
I

anno

iv .
iit

Eodem excmplo
et Salisburgensi

Trevircnsi, Coloniensique,
,

i.

Paiihis episcopos Germaniai hortaliir

archiepiscopis

rel/f/ioiiem

Catholicamreslaurent.

Pro

tum

Otlioni

divino

Augustano cardinali, necnon Bambergensi, Herbipolcnsi, Eychstetensi, Passaviensi, Palavien-

cullu in Germania promovendo, ac disciplina


Ecclesiastica inslauranda, nccnonelidendis lue-

relicorum consiliis et conatibus decretus esta Paulo inlernuntius Augustinus episcopus Alifanus ad Ferdinandum Romanorum regem; cui etiam plura decrela de inoruin purilale prislino
nitori

sique cpiscopis litter;c datic fuere. Cuin vcro inter principes Catliolicos Germanos Albertus dux Ravari;e fiagrantissimo
religionis defendenda', contundcnd;i'(|ue ha?re-

ac
'

si^lendori

reslituenda ad
a sc

Gerinani;c

constautiam
incitavil

seos studio excellerct, illum ctiam Pontifex ad virlutesque majorum imilandas

projsules
ruptelis

[lerfercnda tradidil, quos etiam cor-

omnibus delendis
fratri

strcnuam opearcliiepiscopo

Petimus

(inquit) ut in

religionis ct fidei

ram

dari admonuil.

Calholica; causa tuenda et defcndcnda

perse-

Venerabili

Danieli

Mogunlino.

qucmadmodum confidimus, egrcgiamque voluntatem, quam scmper pr;c te tulisti, divcrcs,

Venerabilis frater, clc. Pasloralis sollici-

gnumque
rare
,

lc ct

tudo, cbaritas(iue fratcrna non itatilur ullum a nobis officium pnctcrmilti, quod (luidciu ad

ut
ct

majoribus quanto fidelius

honori

animarum

aniinum declaconstanlius Dei saluti iicr tc inscrvitum et


tuis
et

tuendam salutcm ovium

tibi, reli(|uis(|uc

fra-

Iribus cl coepiscopis noslris (iermanic;^ n;itionis

commissarum, vosque in vcslris laboribus adjuvaiidos aplum cssc judiccmus ila(|ue ciim ;i(l cliarissimum in Gliristo filiiim nostrum Ecrdinandiim Romanonim rcgcm illuslrcm mittc;

fonsullum fuerit, lanto benignius i|)sc Deus secundas libi res in hoc s^cculo conccdat, et in luluro ;clern;c gloria" pr;cmium largiatur.
IV Januarii mdlviii
I.%.

rciiius

venerabilem fralrem Antoiiiuiii Auguslilih.

Melchinr Zobel episcopiis llerhipolensis Irueidatur ; Ca/riiiistica peslis eliain proceres in Ciallia inficit. Conlrucidalus cst mcdio .Vprili nclandissimo latrocinio .Mdchior Zobcl cpi-

>

Paului IV

brev. sig. nuin. 2S'i9. y. 90.

scopus Herbipolensis, iuviclis virlutibus darus

PAULI IV ANNUS
in

4.

CHRISTI 1558.

11

ipsa urbe

JltM'l)ipolensi, et

Mcniponte, cnni
sui corporis

civiuni benevolentiani

tutum esso
:

mnnimenlnm
justtc

pnlaret

exact;r vero dcin sunt


licet

pirna; a latrocinii auctoribns,

eos

nos dilecti filii Francisci Crassinii Calisiensis archidiaconi maxima cura et sollicitudinc aflecti fuimus, postquam cognovimus dc conventu, qui isthic propediem est futurns, verili,
,

Lutlierani

Porro liaretici in (iermania se mutuo convincebanl erroris, dum non


tuerentur.
inter se,

minus

qua cum
,

Calliolicis certabant,

quippe singuli sua ileliramenta divina esse atque ob fastnm sibi oracula contendebant mutuo cedere detrectabant, atciue bujus anni initio Vestpbalus adversus Calvinum scriptis Apologeticis calumnias Sacramentariorum fregit, confntationem etiani edidit aliquot immanium mendaciorum Joannis Calvini. His addit Surins de Libris Joacbimi Magdeburgensis Librum evulgavit de velere et novo Cbristo, aitque veterem Cbristum pra>dicari a Lutlieranis, novum a Berengario excogitatum annuntiari a Sacramentariis. Non possunt dicere
'

ne fali tempore luercticorum factio haereses suas confirmare, et Ecclesiarum vcstrarum status vehementius pcrturbare conetur itaquc, ne pastorali officio deesscmus, et ut fraternitas vestra excubare intelligeret apnd nos debitam vestri et Ecclesiarum vcstrarum curam, mitlendum isthuc esse duximus, rei magnitudine ita postulante, Sedis Aposlolica; legatum diiectum
:

filium
tian;v

nostrum Scipionem tit. Sanctse-Potenpresbyterum cardinalem Pisanum appel-

latum, virum
tate pra}ditum,

summa

religione atque integrinobisque eximie cbarum atque

intimum, qui et charissimum in Christo filium nostrum regem vestrum, optime, utconfidimus,
sentientem
adesset,

confirmaret, et vobis
vos,

vice
tale

nostra

Evangelici b;rc esse Papistica commenta, sed


sunt

nullumque erga

quod

tempus

purumpulum verbum
isti

utraque parte
igitur

tandem

alii

Dei, ut quidem ab miseri jactare solent. Cur aliis non cedunt, et hactenus
?

postulet, officium prtBtermitteret.


is

Verum cum

necessario plus temporis in itinere positurus sit, ne desiderio vestro mora longior afferretur,

se errasse confltentur

Sed hoc non


^

sinit spi-

rilus ille

quo reguntur

In Gallia Calvinistica ha?resis

latius gras-

sabatur,

patefactumque

est,

non modo

cives

faciendnm nobis esse visum est, ut prffitermitteremus venerabilem fratrem episcopum Satraniensis et CampaniensisEcccIesiarum unitarum .Vpostolici nuntii munere functurum, propterea

opifices infecisse, sed etiani aliquos proceres,

quod expeditius

iter ipse facturus sit,

subsecuto

atqueipsam Joannam reginam Navarrse, ejusque virum Antonium regem afflasse nam cum >faac Theodorus Beza rottus. scurra nefarius Psalmos Davidicos versibus Gallicis transtulissent, atque musicee peritorum opera modnlos
; , ,

eum
et

postea legato.

fortiter

uno

Meminimus quam constanter ut quidem decebat, animo,


parem
a vobis hoc tempore

superiore conventu, nefariis ha^reticorum consiliis

obstiteritis

animum, parem

virtutem, et inter vos consen-

suavissimos

iis

aptassent,

plures cantus

ille-

una haeresim improvide hausere, quare constitutis gravissimis poenis e canticebris deliniti
lena? prohibitse sunt,

simis erroribus erat versio,


defectionis a

tum quia corrupta gravistum quia ab ea Romana Ecclesia, qua> Psalmos


canit
,

atque concordiam jure ac merito expectamus. Agitur (ut videtis) religio, fidesque Catholica, pro qua nemini vere Christiano mortem oppetere dubitandum, et agitur ovium Dominicarum salus pro quibus Christus Dominus noster est mortuus exemplumque caeteris
, ,

sum

Davidicos Latine

initium

sumebatur.
in protervos

pastoribus Pastor teternus ipse proposuit, quid


ipsis

Districta est initio acerbitas

legum

quoque

sit tali

earum tempore faciendum.

bujusmodi canlillatores, sed deinde remissa, cum eos modulos etiani a rege et regina Navarrse concini
16.

Jam

animadversum

esset.

quK bonis et fidelibus servis suis pra-mia quam ineffabilia proposuerit, quas a malis infidisque pastoribus poenas quam hornostis ipsi,
ribiles
sit,

Providet Pontifex iit hcvrrticis obsistatur In Polonia nonnulli apostat;c in Polonia.

cum

in fine sfficuli advenerit, expeti-

turus. Res est vobis

cum

Christi inimicis,

cum

impii, freti

nonnullorum procerum, quos rerum novarum cupidos hffiretico veneno imbuerant,


et

Ecclesia? et Ecclesiasticae hostibus disciplina;,


apostatis, cum sacrilegis, cum apostatarum sacrilegorumque fautoribus. Verendumne est, ne vobis inter vos conspirantibus illa non

cum

viribus

auctorilate

varias

superstitiones

maximcque Sacramentariorum haeresim disseminare annitebantur, ad quorum evertendos conatus Pontifex PoIoniK pra>sules monuit ', ut conjunctissimis animis in Ordinum regni Comitiis fldem Catbolicam assererent.
impias,

minus

inter se,

quam

a Catholicis dissentiens

hsereticorum colluvio possit obsistei'e. Agite igitur, fratres dilectissimi, justitifc loricam et

galeam

salutis induti,

scutumque

fidei

et gla-

Venerabilibus

fratribus

archiepiscopo

Gnesnensi ac reliquis regni Polonia; episcopis. Venerabiles frafres etc. Post adventum ad

'

Suriiis in

lib. brev. sig.

Comin. hoc anno. nam. 2889. p. 125.

Florim. Raym.

Paul. IV,

sumentes, parati estote ad tam pium, gloriosum necessariumque certamen, ut ut Ecclesiarum Dei Altissimi sacerdotibus pastoribus dignum est prrestare Deo, praestate plebibus vestris eam, quam et debetis, ct antea egregie prffistitislis fidem. Nos cum precibus

dium

spiritus

12

PAULI IV ANNUS

4.

CHRISTI 1558.

apud Deum Omnipotentem assiduis, tum apud ipsum filium nostrum regem quidquid potcrimus opis, atque auxilii vol)is et Ecclesiis vestris ferre non desistemus, i)arati ad omnia,
qua' ad Catliolicam fidem et
istliic

religioncque tua, non posse putares. Uuidautcm impedit, quominus iisdem et nunc verbis utaris
,

nisi forte

minus

tibi

gravis,

quam

illa

animarum salutcm

videtur haic separatio, cum ut a Christi Corpore sancta Catholica Ecclesia prsecisionem fieri permittas, et abs te poslulatur. Sed publica; tranquillitati

vol)iscum una defendendam opportuna fore, aut per nos ipsos, aut vestro, legative aut nuntii nostri admonitu cognoverimus, absentcs

dandum
?

cst (aiunt) aliquid.

An vero

lum quoquc
pra-tendebalur
nisi

publica regni tranquillitas non

quidem

vobis corpore, sed

s|)iritu et cliaritate

an

summa rerum

pcrturbatio,

praesentes. Dat.
etc. die xi

Rom.T apud Sanctum-Petrum, Augusti mdi.viu, anno iv .


,

17. Nitebantur hajretici in publicis regni conventibus evincere ut Calix laicis permittendus decerneretur, non quod dc Calice Domini curarenl, ut dcmonstravit Ilosius War-

miensis
reses,

furoris Calicem, in

', sed quod Satbanae et quo miscerent omnes haepopulis propinarc vellent, ea enim inani

episcopus

religionis specie religionem abjici eos qua^sivisse probat his verbis

Sic per elcctum

quoddam suum

vas lo-

consecutura non csse denuntiabatur ? prospexit nihilominus regni tui tranquillitati Deus . Et paulo post 1'osscm cgo nominatim quosdam rccensere, qiii nihil aliud initio sibi pra>ter calicem permitti postulabant^ quem sibi paulo post cliam usurparunt, num autem in eo acquieverunt? quin illi postea Confessionem Augustanain intcgram sunt ampIexi:mox ea rejecta, Piccardicam proxime vero Gebennensem ricncvcnsem dicere volui, nisi quod eadcm cst, ct Genevcnsis et Gehemensis, quam publice
postiilata fecisses
,

quitur Sathanas. Si quo casu Concilium statueret, minime omnium nos vellemus specie

profitetur aposlata
rcx, proscriptus.

utraque
Concilii

potiri,

imo tum primum


, , :

in

dcspectum

rum

sit,

Lysmaninus a te, Sigismunde Quid illis ad cxtremum iiitunescio, fortassis ad Suenchfeldium

aut neutra, et aut uiia vellemus ncquaquam utraque potiri et plane eos anathcma habere quicumque auctoritate talis Concilii

tandem inclinabunt.
VcIIem autein mihiunam terram aliquam
,

ostendi
C(]eptus

ut
est,

privata
in

libidine

Calix

usurpari

potircntur utraquc.

Vides

quorsum

eat

Salhanas, non Calicis

usum

ille laicis

permis-

sum, scd in despectum Ecclesiffi contraria cupit omnia . Et infra Nos lcr/nm habemus, \nqu\chanl iudei, rt secundum lcfjem dehct mori rjuin Filium Dei se fecit. Expresso Dei verbo sibi demonstrare videse jure Christum gentibus tradcrc bantur morte condemnandum ac usque eo nullo hac
: , :

qua non e vestigio multa; sint alia;, et quidem horribiles ha?rcses subsecula!. Avorum nostrorum mcmoria primum in finitiino vobis Bohemiffi

regno incidit

ista de.calice

nonnulla; civitates, quo jure, qua injuria usurparunt? quffi vcro mox hmrcsum portenta subsecuta non sunt ? quam
contentio
sibi

quem

rara in Moravia et
licuit,

Bohcmia oppida

rcperire

in rc conscicntia^ scrupulo i)rcmebantur, ut se

grandi scelere obstrictos


fecisscnt
>>.

iri
:

putarcnt,
"

si

secus

ubi calicis usus receptus est, in quibus non siinul sex aut septcm scctas mirabilitcr intcr se dissectas videre licerct. In Germania

Et post multa

vult Satiianas, ut in

divisioqutrratur, (luo
figatur

)..

Hoc cst, quod hoc unitalis Sacramento sic dcnuo Christus cruci:

vero Sathanismus hic omnis

quem non

sino

dolorc ct stuporc cernimus, unde, nisi a calice sumpsit exordium ? Videntur fraudes
qua; per Sathanai membra vere pietati slruuntur esse cuneo simillima; . Et mox Ubi receptus est Calix, jain altera cunei pars
ista>,
:

magno

Et post multa

Quo tempore primum ad

rcgni gubcrna-

cula, picnlissimc rcx, acccssisti, mcmoria tencmus, cum itidcm a tc postularctur quoddam, quod ad separalionem attinerct, placide quidcm

cst

(|ua;

subsecuta crassior, Augustana Confessio, nobis et saccrdolium et sacrificium abroinox ingressa est pars
et

pro eo, ut mansuctudo tua fert, sed ncgasse tamen te, quod nc faccrcs postulata, rcligiouc prohibcri te diccrcs simul in cclebri senatorum totiusquo populi corona Christi voccm illam usurpassc, Quid prodest komini si mwi:

gavil,

altcra

crassior

adhuc Tigurina

Lauschana Confessio, quai

universum lucretur, anitnse vcro sux detrimentum patiutur ; aut f/uam dahit homo rommutatione.m /iro anima sua ? Non libi tanti fuerat regium diadcma, non regiii tain ampli tamqiie copiosi, non lot illi tcrrarum adjuiictarum impcrium, ut corum amiltcndorum mctii
drtni

duo, qiuc nobis reliqua tainen fcocrat Augiistana Confessio, Sacramenta sustulit, Eiicharistiam et Baptismum ut sicul illa suos absquo sacerdotio et sacrificio, sic lia^c essc siios qiioque facerct absque sacramcntis. Ncqiic nos magis Christianos, quam Luthcranos idololautriquo persuasum triai condemnavit, quod habercnuis, (luamvis diverso modo vcriim
: ,

Christi

(^orpus cl Saiiguiucm, in Eucharistia)

faccres

aliquid,

(juod

lacere,

le,

salva fide

sacrainciito coiilineri. Ita(|ue


(lain

cum

cx

illo

qiiod-

idoliim raccrcmus, tuin cx Baptismi (|uo-

'Slanisl. Ilosiiis

ilo

n\i. Hci vorho ml llog. Pol.

(juc

sacramcnto,

dum

ei

i^cccatorum rcmissio-

PAULr IV ANNUS

h.

CHRISTI 1558.
:

13

nem
nos
nis,

tribuimiis, et per
fieri

lavacrum regenerationis

salvos credimus. Sic (|nod nos Lutiiera-

nant, qui

rani,

hoc Sacramentariis vicissim sunt Luliienimirum idololafr<Te. Venit ad cxtremum


,

Suenclifeldius

qui

ct

Scripturas

omnes

et

non raro, ut qui intclligunt, contemnon intelligunt, amplius admirentur, et pie magis ad ea, (|ua' non intelligunt, afficiantur . Et infra Caput est, ut vcrum divinarum Scripturarum sensum retineamus, (|uod
Deus
fit
:

cxtremuin omnc verlii ministerium sustulit, et a>que Sacramentarios ut Lutlicranos, et nos idoiolatria^ reos fecif, qui convcrsi ad egcna elementa, lioc est, ad Scripturas Canonicas, ex illis salulem peteremus, et luec fuit novissima cunei pars, cujus, prima partc, (|uamlil)et illius acies tenuis erat recepfa, quidquid erat reliquum Sathanismi paulatim irrepsisse cerni-

videri poferit. Quis

mulfis ct variis translafionibus vixrecfc proenim pra>stabit, si suo (|UiBque gens dialecto sacras precationes et lectioncs versas habuerit, nullus ut error in verfcndo
ita

committatur, atqui nusquam erratur (piam in liac parte periculosius . Et post multa Clemcns Alcxandrinus inquit Fides non sapientum
: :

secundum mundum, sed eorum qui secundum

mus

vides, pientissime rex,


res producta
sit,

mum
quis
cere,

quorsum ad extrepostquam in despeclum


inclinatio
?

Ecclesise Calix initium fuit impacfus, quanta ex

hoc solo facta

est ad

Safhanismum

Deum sunt sapientes est possessio ista autem etiam absqne litteris discifur, ejus aufem scriptum, quod et ad rudes ignarosque homines pertinet, et est divinum, vocatur Charitas, quae
:

homo

Christianus, qui pielate famen aliqua

cst
in

decretum
eo

spirituale.

Ex eo discerc
eo,

licet,

non

pricditus est,

non

facile potest
et

animum

indu-

quantum
.

intelligas, sed in

quantum
esse po-

ut a sensu

discedat.

CKterum simulut

consensu totius Ecclesise vel una aliquain re

credas, et credendo ames,

permultum

situm

discessionis initium fuerit, jaiu difficilius est

18.

Perstitit in religionis

Cafholicic cultu

multo finem illius, quain fuit initium invenire, nt non sine causa proverbio celebratum semper illud fuerit, principium cstplusquam dimidium
totius,

Sigismundus Poloni
anni pacem

rex, licet in castigandis

hfpreticis fuerit remissior, qui

cnm

initio

hujus

quod etiam ad oculum viderelicet

in iis,

qui solius in calicis usu se ab Ecclesipp compage principio divulserunt, apud quos si minus alire
sectae sfatim

Magistro Equitum Theutonicorum honestissimis conditionibus sanxisset, Paulus illi de prosperis illius successibus gratulatus est
',

cum

divini patrocinii

singularis,

dum

omnes, certe I^utheranismus om-

religionem ab hffireticorum insultibus vindicaret,

simul est e vestigio receptus, an ejus rei periculum non esse factum scimus in Germania ? Et infra An autem idem in regno tuo facfum esse non vidimus, ubi Calix per summum sacrilegium usurpatur ? An similiter sacerdotium et sacrificium ibi non abrogafur ? An laici sibi sacerdotalia munera non arrogant? An conficiendi Corporis Christi, quam nullam habent potestatem, sibi non usurpant ? et pro Chrisli Corpore dant communicanlibus merum panem i)istorium ? Nani quomodo conficient Christi Corpus^ quibus potestas ejus conficiendi
nis
:

spem

illi

osfendit
in Christo
filio

Charissimo

nostro Sigis-

mundo Augusto

regi Polonia^ illustri.

cem

inter te, et

Charissime in Christo fili noster, etc. PaMagisfrum militum Beatie Marise


fuisse firdere, sicut

Theutonicorum compositam

audivimus,tibi admodum honesfo lictati sumus, perinde ac pro nostro in te paterno amore de-

nulla data est

Cum

ergo

ii

ha^retici

non conCalicem

secrarent Calicem, constabat eos non Calicem

buimus, quo quidem recenti suo in te beneficio Deus serenitatem tuam admonuit, quid tibi in Catholica religione manenfi (quemadmodum quidem mansurum perpetuo esse confidimus) de caeterarum rerum tuarum eventii sperandum sit, nempe omnia tibi prospere et feliciter successura, sicut ex contrario plurimis exemplis

Domini, qui in eo Calice non


Sathana?, a

erat, sed

bantur, et

quo inani ea specie Calicis deludeabducebantur ab Ecclesia, stulto po-

pulo porrexisse. Pellexere ad impietatem alia illecebra sim-

animadversum et infellecfum esf corum principum res, qui fama> simul et salufis immemores Dei honorem neglexerint, divina eos
gratia
stiores,

celebranda sacra et preces vernaculalingua, qure ab omnibus intelligerefur persuaserunt, qua) iiropositio specie ;cqua ac splendida invexit grave periculum, ne errores instillarentur simplici populo,
jilicem
hffretici,
,

populum

dum

deserente, exitus habere quolidie trietc. Datum Roniic apud Sancfum-Peii

Irum,

etc. die

Martii mdlviii,

anno

iii .

19.

rum,

rcx pravis senatoqui jura suis cupidifatibus metiebantur,

At

cum Sigismundus

consiliis

nuitato vetere
libello,

ritu,

quem

pie
',

observandum
edifo de ea re

rum rcrum
sisset,

ostendit episcopus \Yarmiensis

subornatus jus Pontificium in sacraadministratione conferenda inv;ia Paulo Pontifice his litteris officii
-

admonifus
"
,

est.

credas

Non quantum intelligas, sed quantum et quantum credendo ames qumrit


,

mundo Augusto
'

Charissiino in Chrisfo filio nostro SigisPolonia; regi illustri, etc.


num. 2889.

Stanisl. Ilosius in Dialogo de Sacro Vcrnaciilo legendo.

Panl. IV. lib. hrev. sig.

p. lOC.

Id.

ib. p.

131.

14

PAULI n^ ANNUS

4.

cum
cti,

CHRISTI 1558.
Catholici esseut, religioni et pietati
millia,

Nos qiiidem (]ail)uscumque rebus potcriorpa te paternam benignitatcm declarare studebimus, nihil un(|uam tibi, (]uod salvo Dei honore et nostro tribuere itossimus, te vero, charissime fili, omnia, (]ua? negaturi

addi

mus nostram

decem illorum
;

Moscovitarum octua-

ginta millia coUalis signis in

tuerunt

at

Zuinglii,

fugam vertere popostquam parlim Lutheri, partim partim .Vnabaptistarum Evangelium

a nobis aguntur, pro tua pietate candide inlcrpretari decct, etjudicio patris, sicut Christiano

rege

dignum

est, ac(]uiescere,

neque enim pru-

dentiam tuam latet distinctum esse Pontificium officium nostrum a regio, atque utad vos reges tcmporalium rerum administratiospectat, sic ad 1'ontifices s|)iritualium rcgimen pertincre, qucC (juidcm officiorum distinctio non ab hominibus, scd a Deo ipso, a quo omnis est i)otestas,

amplexi sunt, .Moscovitis prtTda; sunt. Etjurc quidem ferunt Moscoviticum jugum, qui Pontificis Romani ferrc noluerunt. Quam vero niiserum cst vidcre homines, dum sub Evangelii
pra^textu a Catholica Ecclesia se separant,
in diversas et

mox

pugnantes sectas distrahi. Inde porro exarscre animorum dissensiones, quibus neccsse sit tandem etiam amplissimas respublicas interire
cicis
.

Hoc autem quis(]uis diligenter secum considerarit, a^quum ei j^rofecto vidcbitur, si qui spiritualium rerum administratioui divina
facta est.

Certior factus Pontifex plures fideles in Tur-

carceribus ingemiscere, qui superiorum


barbaricis excursionibus, in servituavecti fueraht ex

annorum
tem

providcntia praesunt,

minime prohibent, quin

reges temporales res suas arbitrio suo Iractcnt, ct suam animi magnitudinem, suam virtufem atque j)rudentiam, tum bello, tum pace declarent, ne ipsos quidem reges oportere earum rerum, qu;c ad Ponlificum munus pcrtinent, sibi gubernationem assumere, ac Dei sacerdotibus prjpscribere, quid quaque de re agere ac statucre debeant, hoc enim csset falccm, ut dici solet, in

regno Ncapolitano, partes episcopo internuntio suo, ut clerum pro iis redimendis ad conferendas opes adigeret, ne impatientia laborum fidem ejurarent, quas a se levari iis malis non posse indoluit, cum ;crarium Pontificium praeterito bello exhaustum essct. Horum vero miserorum
dedit .Julio Vestano

ingcntem
ciis
'

numerum
:

fuisse ex his verbis Pontiti-

ostenditur

alienam messcm mittere, nec parum

of-

Ab

eo tempore, quo immanissimus Turh;ec

fenderetur Deus, qui quantopere reges a s|)iritualium rerum tractatione abstinere velit, gra-

cariim tyrannus,
cff|)it, infinitus

nostra littora infestare

Christi

fidcHum exregno

Sicilia?

vissima

illa

in

Oziam regem animadversione

citra

dcclaravit. Ha>c altigimus, potius ut ipse intelligas, quantopere te peromnia Deo placere stu-

Pliarum, pra'sertim ex Liparensi, Vestana, Reginensi, et Isclana civilatibus et dioecesibus

deamus, quam quod de modestia tua dubitemus, eaque ut in optimam partem accipias te rogamus. Dat. Rom. apud Sanctum-Petrum, ctc. die VII Novembris mdlviii, anno iv .
20. Livoiiia a Moschis i/ifestata; captiviecarceribus Tiircicis libcrati ; Bergomensis episcopus Hoc anno evastata fhif/itio lixresis convictus.

oriundorum numerus in manus eorumdem Turcarum devenit, et a[)ud eosdem Turcas in caplivitate et

misera servitute detinetur. Datum


die vi Februarii

Roma? apud Sanctum-Petriim


MDLVIII
.

Damnatus

est ha^reseos

Hergomensis epi:

Moschorum duce, qui exercitum trecentorum millium liominum, quorum pars Tartarorum crat in eam elVudit, ac crcdibus et rapinis foedavit, omnique immanitatis gencre inde per Leidenscm agrum in Theutonicorum
est Livonia a
,

scopus a Paulo Quarto, cum tanti flagitii conviConsistorialia ctus esset, ut referunt Acta Die Mercurii xx .Vprilis mdlviii, Sanctissi-

mus dominus
Ecclesiam

noster i^ronuntiavit
vacare,

et

declaravit

Rergomensem

et

hactenus

vacasse cx eo die, quo revercndissimus Rcinbus vel resignavit, vel obiit, attcntis liaMesibus per
Victorcin Superantium pr;i'tcnsum
confessis,

K(]uitum Magistri
forruin

ditionem

irrupit
,

hostis, ac

fiammasque

circumtulit

pra;disque

onustus in lUissiam rcdiit, paccmque auro redimere Livoncs cocgit, qui cum tcmerc inducias violassent, nova expcditio a Moscho educta est, in qua Nerviam (lcrmanicam, Torpathum-

cpiscopum dedarans omnia acta pcr cum, lan(juam pr;ctensum cpiscopum, esse nullius roboris vel

momenli

21. Potrstatein leijendi libros

fuvreticos rc-

scindit Paulus.

quc cxpugnavit. Subdit Surius


<(

'

quantam cladem Livoni;e ami)lissimir provincia^ dcderit Moscho viticus exercitus, sed omni recto Dci judicio, quia a prisca rcligionc ad Liilhcri commcnta

Longum

essct enarrare

anuo Pontilcx cdila lcgcndorum libroriim lia?retiConstitutione corum potcstatem concessam iis, qui se corum
',

Exeunte

errores confutatiiros |ira'fidebant, rescidit, cum expericntia constarel, nomiullos, qiii eain vcniain
xisse,
ita perlcgcndis iis se addisanctoriim Palruiu lccliouem ncgligclent, vcrborumquc fucis cl eloquentia iiiescati,

cxlorscrant,

(lila|)si,
tciii

cum

rcligionc j^ariter i)ristinam virtu-

iit

ct

didcrant.

constantiam aliiuc roiuir iiivicluin iierPlcri(]ue Thcutonici militcs, olini


,

'

1'iHil.

IV. lib. brev.


to.

si(;.

num. 2895.
p.
2.'il.

Ms.
<

car(). Sp.ida;

cxxxiv.
8:i.

p.

I.1(i.

IV.

'

Acl. Consist.
lib.

' l\iiil.

brev. an.

r^Dr. ia

Comii). p. ''^V.

i:i;i8.

sig. niim.

2893. p.

PAULI IV ANNUS
ac doclrina |)arum iiistructi, iis erroruni laquois, (|uos se abru|)turos jactal)ant, irretirentur
:

4.

data

CIIRISTI 1558.

15

jussi ctiam episcopi in singulis dicrcesi-

bus Aposlolicum imperium promulgare, nequis


ignorantia; clypeo se tuerctur.

<>

"

A(i futuram rei memoriam. Uuia in futurorum eventibus adeoluuiiani

Datum RonKc
.mdi.vhi,

fallitur incertitudo judicii,

ut (juod verisimili

conjectura utile videbatur, progressu temporis

apud Sanctum-Petrum die anno iv . Ineunte proximo anno


in hwreticos exercenda!

xxi

Decemb.

'

data sunt

mandata

appareat nonuunciuam llomanus Pontifex, quod consulte statutum esse videbatur, consultius revocari pro temporum etperso,

damnosum

Ferdinando archie()iscopo Ilispalensi, censur;e

summo

pricfecto in Hi-

spania, ut imperia lucc Apostolica


operi, atque

mandaret

narum
quod

qualitate

pensata, iu

Domino

conspicit

legum severitatem

in eos, (|ui hu-

salubriter expedire.
diversi

Innotuit siquidem nobis,

jusmodi libros legerent, aut tenerent, aut venderent, aut typis excuderent, dislringeret. Dat.

tam

clerici sieculares et diverso-

rum Ordimmi
eteorum

regulares,

quam

laici,

qui se Lu-

Komie apud Sanctum-Petrum


MDLix, anno iv.
22.
rta,

die iv

Januarii

tlieranis etaliishujus sa?culi ha^reticis resistere,

errores ac falsas opiniones coufutare posse pra^sumebant, et ad Iioc ipsorum hieretilibros legendi facultatem sibi a Sede Apo-

Ecdesia Goana in metropolitanam cre-

suffraganeos habens episcopatns Maiacensem

corum
stolica

et

rum

concedi extorserant, se lectioni libroliujusmodi ita dediderunt, ut propriic in-

Cochinensem. Addimus, Paulum Indiae ulterioribus populis consulturum, idoneos prtesules Goanie, Malacensi et Cochinensi Ecclesiis
praifecisse, ut Christianos

nitentes prudentiic, eta recta


rantes,

Domini

via aber-

earum

[)artium reli-

ipsorum hsereticorum
,

fallacibus, et su-

ac falsis adinventionibus irretiti remanserint, et qui alios ab erroribus revocare temere arbitrabantur, ipsi in puteum interitus
perstitiosis

gionis pietate excolerent, Rarbarosque a doemonum cultu ad Christum traductos Ecclesiaj ag-

gregarent,
referunt

de quo Acta Consistorialia

haec

prolapsi sint. Nos, considerantes, quodSpiritus ubi vult spirat, et quod sine ejus numine nul-

Feria sexta mensis Februarii mdlviii, refe-

rente reverendissimo camerario, providitEccIe-

lum bonum

provenit, et propterea satius esse,

cum cum
licis,

simplicitale cordis ad

eum

recurrere, et
in Catlio-

siam cathedralem Goanam, qu;i; de jure patronatus serenissimi domini Sebastiani Portugal-

ejus adjutorio
et a

orthodoxam fidem

sancta

libris

acquirere,

Romana Ecclesia approbatis quam falsitates ha?reticorum


;

Algarbiorum regis illustris ex privilegio tunc per obitum Joannis olim episcopi Goani defuncti vacantem, hactenus Ecclesiaj Uliaj

et

existit,

per lectionem

volentes prseniissis inconvenientibus,

eorum librorum detegere velle quantum


occurrere, et ne similia de

lyssiponensis

suffraganeam

ac

civitatem
et

et

dicecesim Goanam,

earumque clerum

popu-

cum Deo possumus,


et

ca-tero contingant, o|)portune providere,

omnes

lum a provinciaUIyssiponensi, necnon Malacam et Cochinum dictse dicecesis oppida, cum certis
provinciis, insulis, et locis dictse dioeccsis Goante,

singulas licentias et iacultates legendi libros

ha?reticos seu de ha^resi suspectos, aut a nobis

illaque

omnino omnia
,

primo tempore
Ecclesia;

seu generalibus hareticcC pravitatis in singulis provinciis aut regnis deputatis inquisitoribus damnatos et reprobatos, quibuscumque, tam
clericis s;ecularibus, vel, ut proefertur, regulari-

existentis

archiepiscopi

et

capituli

Ulyssiponensis, necnon quoad legem dioecesa-

nam Malacanum et Cochinense oppida prsedicta, cum suis populo et clero ab archiepiscopi
pro tempore existentis
,

bus, quantumvis cujuscumquestatus, gradus et pr8Bminentiai existant etiamsi abbatiali, archi,

ac capituli Ecclesiaj
in

Goanffi superioritate, ctc. exemit et liberavit, ac

episcopali, patriarchali, aut alia niajori Ecclcsiastica dignitate, seu etiam

dictam Ecclesiam

Goanam

metropolitanam

cardinalatus hoducali,

cum

pallii et

crucis delatione, ac

omnibus

aliis

nore, \el

mundana, aut marchionali,

regia vel imperiali auctoritate seu prcecellentia


prajfulgeant (generalibus inquisiloribus prsdi-

insignibus, etc. dicto jurepatronatus eidem Sebastiano regi salvo remanente, necnon Malaca-

num

etCochinense oppida pradicta in

civitates,
et

dumtaxal exceptis) per quoscumque Romanos Pontifices praedecessores nostros, ac nos


ctis

ac Annuntiationis beata! Mari;i; Malacana;,

Sancta3-Crucis Cochinensis
clesias,

oppidorum

pra?di-

etiam viva^ vocis oraculo, et Sedem pra^dictam, seu ejus Poenitentiarium majorem,veIquoscumque ordinarios,aut di(]ecesanos,seu alios, etiam
per litteras in forma Brevis, seu sub
expeditas sub
:

plumbo quibuscumque tenoribus, et for-

in cathedralesEcsede et mensa episcopalibus, aliisque cathedralibus insignibus, et in utraque earum certum dignitatum et canonicatuum, et

ctorum parochiales Ecclesias

cum

prsebendarum numerum, nonnullis

beneficiis in

mis , etinfra tenore pra^sentiumrevocamus, cassamus, irritamus, et annuUamus, etc . Intentatum est anathema iis, qui legere, vendere vel tenerc hujusmodi libros audeant, et censoribus
fidei in

parochialibus Ecclesiis prtcdictis, suppressis et extinctis, erexit et instituit . Et infra ac pro


:
(i

temporc
'

existentis archicpiscopi

Goani suffra-

cos inquirendi potestas

deman-

Ibid. p.

413.

.\cU Cousibt. p. 2i7.

'

16

PAULI IV ANNUS 4.
:

CHRISTI 1558.
Sancli-Pelri
inter bcatos

ganeis concessit et assignavit , Et post miilta Necnon Goanam dc I). Gasparis arctiidiaconi Ecclesia; Eiborensis verbi Dei pra'dicatoris in presbyteratus ordinc constiliili, Malacbanic vero de Georgii de Sancta Lucia, nccnon Cocbinensi Ecclesiis pra^dictisab carnm primicva erectione bujusmodi vacantibns^ de GeorgiiTemndo Ordinis Prncdicatornm ac tiieologiai professorum ct rcligiosornm viroruin personis providit, ac Ga-

Ecclesia

adscriptus.

Paulus vero, ut reprimeret ambicntium Pontificatum inordinatam cupiditatem, aliam edidit Conslitutioncm, de qua Acta Dlc Veneris decima sexta Decembris mdlviii fuit introduclus Barengbus, qui legit Bullam contra ainbicntes (lapatum sub poenis in ea contentis ". Extat in
:

Bullario

Homano

inter Constltutiones

numero
:

sparem

in

archiepiscopum Goanum, Georgium


in

decima sexta Pauli IV cujus secundum Ajxjsto/um.


24. U/eio divina in
res.

est cxordiuni

Cum

de Sancla-Lucia
fecit.

Malacbanum, ac Georgium
episcopos et pastores
prte-

Temudo Cocbinenssin
23.

Hoc anno in sacrosancti

Laurctani mcelli violatoLauretani sacelli

violatores evidentem Dei ultionem apparuisse

Non sunt

silentio pra'tereunda3 Constitu-

testatur

quas boc anno Paiilus edidit, quarum una bonores Collcgii cardinalium auxit, dum illi assignavitauditoratum can^erjp, et Pontiflcis in Urbe vicariatum, quemadmodum referunt Acta Consistorialia " Die Lunaj vigesima nona Novembris mdlviii fuit Consistorium. Sua 8anctitas proposiiit, (|iiod volcbat assumere officiuin camerfE in Collegium cardinalium et ad illnd nominare cardinalem Ncapolitanum (is
tiones,
:
:

Tursellinus ', cujus narrationem ad calcem pra^sentis anni apponere, abs re non Vir quidam, ait, ex frfpcipua esse duximus
:

Italifficivitate, nobilis in

primis

et

copiosus (no-

men

bominis et patri silentio suj)primitur, (jiila ipse suppressum volult) Lauretum vcnit, dociimcntum liaud inultam temeritatem talia audentium esse. Hlc multis ante annis cxiguiim
et

lajildcm cx sanctlssima Virglnis cella subtractuin

erat filius Antonii Caratl\c l*ontiflcis ex fratre

quc.

doml sua' asservabat omni honorc Haud tamen ille cultus ccelestem
ille

cultnlenivlt

nepos) et regentem dcputare, cum boc, quod deputet personas ipsas ad regendum auditora-

iram. Sed Deo matris suic injurlam vindlcante,

miscr

tum, proul reduxit de praiscnti, et dominum cardinalem Neapolitanum in regentem nominavit, et quod possit ministrare per auditorem camercB cum aliis jicrsonis necessariis ad id officium, et aiia fecit prout in cedula. Statuit et ordinavit, ut officium vicarialus reduceretur in collegium cardinalium, et dcputavit reverendis-

sacrilegam religlonem orbltate filloamissione fortunarum omnium lult. Ad ba;c pertinacl magls quam pernicioso inorbo urgeri vexarique ccepit. Itaque, nt erat virc;cleroqul prudens ac saplens, aperuit aliquando

rum

et

oculos, et

Deum

profecto alicujus sui sceleris


etsl

ultorcm adesse sensit, Cjcterum,


divini numinis,
illo

omnia

sibi

accidcre videbat apte ad rcprffisentandam iram

simum dominum Hosarium cum

facultate re-

tamcn quo tandcm suo

nicrlto

formandi quidquid necessarium fuissetin utroque officio, ul quod cardinales deputati sedeant
juxta ordinem
nis

acclderent, noiivldebat. Ergo ab fcgritudine

suum,

id est,

tempus ordinatio:

care nitcbatur iratum

simul corporis, animique anxius, oinnl ope plaDeum. Scd ira; matcria

eorum . Elegit cliam cardinalem Alexandrinum in supreinum inquisilorem Die Martis deciina quinla Deccmbris (habent Acta) mdlviii,
Consistorium, in (|uo introductum fuit officium inquisitoris in Collegium cardinalium, et ad id in^juisiforem majorem perfietiium deputafuit

apud eum quamvis ignarum rcsldcns, Irrlta omnla faclebat. Alla dcinde spes, postqiiam Iia?c
vana cvaserat, ei afrulsit. Lauretana; Virglnls, cul mirc addlctus crat, meinor, cjus auxilium I>ariter et consilium implorat. Nec mora, B. Mariic monitu discit, lapldem ex Lauretana domo sublatum causam csse ccclestls Ira', camquc
Tuin
nonnisl sacro lapide restituto possc placari. illc obortis lacryinis, rellgiosa', ut crcdl(leral, aiidacla;

vit

reverendissimum dominum Alexandrinum


ct constituit offlciuni inin dicto collcgio cardina-

cardinalem, ac erexit
(|uisitoris

bujusmodi
in

lium,

et

summiim

inqiiisitorcm

cumdem

vcniam
Nec

cardinalem; poslea dcpiitavit salarium pro ipso cardlnali et ministris, et (|uoii vacanlc Scdc offtciiim nonvacet, sicut officium Siimmi Pu'nltcnliarii. Kl (piod omiies inquisitorcs, tam dclcgati, quani ordinarii episcopi in causa fidei cognoscant ipsum cardinalein in supcriorem . Is ad siimmum Pontincatiim siib nominc Pii Quinli
evcclus
dic
fuil, cl

scens,

desidcravit ipscmet

Deo Dcijiaraque cxporefcrre Laurctum


:

quod
lioc

abstiilcrat.

in irrittim jircccscecldcrc

qiiocjiic

culpam agnoscenll suain Delpara


dcpulso morbo alaccr
liiilc

Indulslt. P^xtemplo Igitur

porglt Laiirctiim, snxiim rcstltuit, vola pcrsolvlt.


Alliid (|uo(iiic per id lemfius
accldit. 1'a'inina cx
,

baud absimlle

agroPlceno

jiost dlutiirntini

postca anno mdci.xxii, ipsa jirima


qiia'

mensis Maii,

iesimum

clausil,

anniim ab rjiis obitii cciia Clemcnte Decimo Siimino


l

malrlmoniiim inillos gemierat libcros. ILec ejiis animiim cura angcbal inaxlmc; ut iindiqiie sterllilatls remcdia qiia^reret. Ergoait illi ncscio
quis inulicris gratiam inllurtis, milliiin leiiic-

Pontificc solcmni ritu tola gratulanlo

rbu in

'

.M9. card.

Spadx

to.

cxxjiiv, p, WSi.

>

Ub.

111. c.

30.

PAULI IV ANNUS
diiini

5.

CHRISTI 1559.

17

prsentius ad abolendam sterilitalcm, (|uam Laurefana^ domus reliquias pie religioseque custodilas si quid inde abstulerit, brevi
:

runt. Profectos ex portu atrox vis tempestatis subito adorta in ingentem adduxit melum et
:

trepidos

vasorum merciumque jacluram

facere

eani

matrem

forc poUicetnr. Id

non promissum
llla

subegit. Ilaud proculexitio rcs erat,

cum Deum

magis
febri

stolide,

quam
retulit
;

creditum.

igitur mani-

ablatnm indelapidem cum et sgritudo corporis animum urgebat adeo non veiiementius fcbris iTstu quam conscientia> jactabatur. Nec prius ex
festa Dei ultoris ira,

parentis sua? ultorem adesse senserunt: et flcntes tendentesque in cffilum manus vcniam pariter orare coeperunt. Placato prccibns ac lacbry-

domum

jactatione illa conquievit,

qnam

Laureto sacer-

dotem

accivit, et laclirymas pcenitentia? indices

profundens ablatum reddidit lapidem. Pa?nitentiam valetudo, non tantnm venia est consecuta. Magno etiam Illyricis mercatoribus similis audacia stetit. Hi coempto ex Picentibus frumento, saxum ex Deiparie cella surreptum, clam in onerarium abdiderant. Csterum, ut fallerent bomines, sacrilegii vindicem Deum non fefelle-

mis Deo, mare quo(]uc placatur. llli pcriculo ercpti retro iler flectunt, ad Laurctum appellunt, lapidem Virgini restituunt. Prospero inde cursu in Dalmatiam provehuntur. Peregrinorum quoque nonnuUos, qui aliquid indidem
seu
lapidis

seu caleis

abraserant, abeuntes

morbus, velut

divina; providentiac lictor, corri-

puit, nec ante eos dimisit, quam regressi cum lacbrymis et confessione temeritatis suaj ablata DeiparjE reddiderunt .

PAULI IV ANNUS

CHRISTI

1559.

1. Elisabetha Anglhv refjina, detmcta larva. hxresim fovet, et se gubernatricem Anglicanse Anno ChriEcclesiae a comitiis decerni jubet. stiancE salutis millesimo quingentesimo quinquagesimo nono, Indictione secunda, funestis-

Maria,

Henricus Galliarum rex pro spuria Henrici VIII habens,

Elisabetham

nurum suam

Scotorum reginam Anglia; quoque, et Hiberniae reginam declarandam curavit, horumque regno-

rum

insignia in ipsius vasis, tapetibus, ac reli-

simae in Anglia rerum conversiones extilerunt, eversa religione Catbolica impia tyrannide Elisabethse, quaj

quis utensilibus,
jubet,

cum

nullo jure,

quam infamium

natalium privilegio ad corripiendum sceptrum niteretur, ut qua; ex Anna Bolena adultera, su-

simul intertexi ac insculpi potita est Elisabetha Henrici VIII ex superinducta Anna Bolena, priore adhuc superstite sed repudiata uxore Catharina,
sed

rerum

adhuc priore Henrici uxore, nata, ac Pontiflcia sententia non idonea ad regnum capessendum declarata esset, inveterato in Romanos Pontiflces odio, haresique imbuta Anglos a conjunctione Romanaj Ecclesiae divulsit, hajresimque etiam in Scotia et Hibernia, tum in
perstite

fllia . Ne contracto exercitu Elisabetbani iniqua possessione depelleret Henricus rex, obstitit difflcillimum bellum quo jamdiu cum Philippo Hispaniai rege implicitus erat, is partim Gallorum odio, partim Elisabetha; in uxorem ducendae spe, solutis Pontificio privilegio Canonicis legibus, misso in Angliam Ferise Co-

altera

Belgio el Gallia omni dolo et contentione propagavit, cum vero regnum Anglice jure spectaret

mite,

illi

ad regnum occupandum

favlt,

eaque

re valiturum auctoritate, ut religionem Catho-

ad Mariam Stuartam reginam


cisco
II

Scotia3, quae Fraapostea GaIIia> regi nupserat, Henricus Gallise rex ad ea illi jura asserenda animum ad-

jecit,

ut refert Sanderus
ui. in Eli.

'

Mortua

(inquit)

Sander.

1.

licam in Anglia tueri,atque asserere possetopinatus, Pontiflci significavit, se pro ea tuenda curas collocasse, ac posthac collocaturum, cui Pontifex, qui jam, quantum ejus fulcimento Mariavivente incubuerit,probe noverat,eumdem confldens exitum, de tam prompta voluntate

AKN.

ToiIUS .X.XXIV.

(UVN.

w.

u
lliolicfp

PAULI rV ANNUS

5.

CHRISTI 1559.

gratias egit, datisque litleris ipsiim ad fldei Ca-

defensionem, animanimque
incilavit
'.

salutem
Philippo

promovendam

Chaiissimo

in Christo filio nostro

Hispaniarum regi Catholico. Charissime in Chrislo fili noster. Redditfc


nobis hodie fiierunt a dilccfo filio nobili viro Ascanio Caracciolo serenitatis tuc-c liltertc die xviii Aprilis dalffi, quas et ipsas diligenler legimus, et Ascanium tua nobis mandata diligenter et accurate exponenlem benigne allenleque audivimus, ejus ex sermone, el ex litteris ipsis libenlissime agnoviimis eximium sludium Serenitatis tuae crga religionem Catholicam, cu-

ramque
adhuc,

et

diligentiam,

quam

et

adhibuisti

cam, religionemque in extremum discrimen ea regnante adductum iri, cujus impietatis non obscura, sed illuslrissima signa eam dedisse, antequam sacra inunctione liniretur, narrat Sanderus his verbis Licet sorore regnantc seCatholicT fidei inomnibus cullricem prTbueril, tamcn nc (lunc enim illi metum injeccrant subdoli quidam h.Tretici, quos in consilium ascivcral,) de quo nata est matrimonio, Summi Ponlificis, Ecclesiaequc judicio antea damnato, de natalibus etiam suis, jureque regnandi ex sacris canonibus aliqua orirctur dubitalio, Ecclesiasticis legibus subesse detrectavit, ct dc mulanda rcligionis Ecclesiasticique regiminis forma primo quoquc tempore judicavit. Ani' :

<<

adhibiturum esse ostendis, ut religio, fidesque Calholica in regno Anglia, sicut vivente clarae memoria' regina Maria uxore tua communi veslra amborum opera, Deo juvante, fuerat restituta, ila in posterum conservetur, quam pracdaram voluntatem tuam magnis in Domino laudibus commendanles, horlamur serenitatem tuam, ut in tam sanclum, etCalholico rege tam dignum opus, quanlo maximo poles studio ad Dei Omnipolentis laudem et gloriam incumbas, in quo nos, quibus maxime, ut debet, cur.-c cst illius rcgni salus, quique te ex hac
et te

mum
ticos

in ea re

suum

statim patefecit,

cum

aliis

mullis modis, tum maxime, quod Calholicis concionatoribus mox silentium indixerit, ha?rcin

regnum

ex

variis,

ubi exulaveranl,

locis

re

quam maximam laudcm

assequi pro noslro

amore vehemenler optamus, ita pium consilium luum atljuvare studebimus, ut aclionem islam tuam nobis esse gratissimam
in te paterno

intelleclurus

quantum
ticlur,

consiliorum etiam nostrorum, officii nostri ratio paparliccps fulurus, clc. Dalum Roma?, etc.
sis,

Dei honor et

die IV Maii mdlix,


2. Fefellit

anno iv . Philippum ipsius opinio, nam

episcopoque cuidam coram se facturo sacrum, jamque ad altare sacris vestibus induto prccceperit, non elevare consecratam Hostiam. Unde factum est, ut archiepiscopus Eboracensis, cui tum ex offlcio (dcfuncto prius cardinale Polo Cantuariensi primatc) munus ipsam in reginam inungendi et consecrandi obvcnil, ncgarit operam suam negarunt quoquc cajteri cpiscopi, pra;ter unum eumque pa>ne ullimum, omnes . 3. Celebratam eam rcginfc inunctionis pompam XV Januarii rcfert Surius-; subdit vero Sanderus, quibus viis usa sit Elisabelha, quave arlc ad evcrlendam religionem Catholicam, ac novani cx Zuingliana et Lutherana conflalam conslitucndam, cujiis ipsa supremum principaredirc

pcrmiserit,

tum

teneret.
n

cuin Elisabetha inilio sc in Calbolica religione, quam regnante Maria sorore pra? se tulerat, perslare simulassel, confirmala |iolentia ex mutuis Callorum et Hispanorum bcllis, dclracla larva, liberas im[)iclati babcnas efludil, eoquc pctulantius, qiiod

Hnbcbat anfca

in familia

quosdam,

vcl

nova>, vcl nullius religionis, in

iis

crat Guiliel-

mus

Ciccilius

Eduardo VI

a secretis
vir,

versaUlis

qui fidem Catholicam j^aulo anlc tam arliflciosc simulavcingenii,


Consilii

conscientia;

cum

siiam in

nem,

seqiie ritu Catholico

regno successiodiademale redimilam

ral, ut cl

rcgimc MarJT

et cardinali

Poloopcram

Eduardi Carni, qui Maria; reginrc legalione perfunclus Romfc agcbal, opcra signilicasscl Paulo
Ponlifici,
illc,

suani ambiliosissime venditaverit, a quibus rejeclus, ibat ad Elisabelham, cujus jam novi
|)rincipatus occasionc forc spcrabal, ut ad

sumabro-

ul crat Juris Ponlificii assertor

mos
tatis,

in

repiiblica honores, pra'serlim

si

acerrimus,respondisset, rcgnum Aiiglia; bcneficiarium essc Sedis AposloIic.T, nec ipsam ob impcdimcnta nalalium juris(]uc conlroversiam, rcgni administralioncm, Scde Aposlolica inconsulta,
jiirc

gala vcleri religione, sprctisque anliqua' nobili-

corripcre
rile

poluisse,

camque
iit

esset

hortalus,

quo

oninia fiercnl,

se Ponlificio

cam animi prjctcrmissum iri, Iktc Ponlifcx conservand.T in Anglia rcligionis sludio, ne ab illa cvcrlerelur, cum ipsi ab Henrico (Jallia' rcgc.quijiira el caiisam Maria" SUiarUT promoarbitrio pcrmillcret, patcrnaciuc in

nulla officia

procorum ac pra'sulum consiliis, sibi suisque obtempcrarc vellef, evehercfur illa iiifelix morcm gessif. Istc ascifo in adjutorium sibi Nicolao nacono jurisconsulfo aniiic suo maximi pcssimi(|ue consilii viro,et in supremum magisfratum cvcclo, facile se, suumquc sodalem infinilis opibus ct posscssionibus Iioc modo
;

auxit, rcgni ralioncs in Iiaiic

usque diem magis


et

magis(]uc imi)licitas, vcl polius planc dcspcra


tas

reddidil,

sciiuc

ipsum,

dominam,

pa-

vebal, vcrc

suggeslum

cssct, illam csse h.Tieti-

triam(]uc

suam
i;i.

ex hac cupidilale inscriiit dolo-

l'.iiil.

IV. lib. brcv. sig.

mim. 2889.

p.

1(15.

'

Sandor.

I.

'

Sur.

iii

(loiniii.

PAUr.I IV

ANNUS

5.

CHRISTI 1559.

19

ribus miiltis, ut qiio se vertant non tiabeant. (Atqiieii diio in consilio, rerumque omnium administratione primi erant, sed in aula
et

cubiculo, contra

omnium

expeclafionem,

spreto Gnilielmo IMccaringo equite aurato, qui ante in summis Eiisabetha^ deliciis crat, Robertus Dubheius ex Northumbria^ ducis fiiiis, quibus de perduellionis crimine a Maria parcitum unus ita dominabatur, ut in esse diximus, spem maximam reginse etiam in matrimonio potiundse \enerit, ipsius uxore opportunissimo

simplicitate sua lajtabantur non eousque progressum csse, ut id sexui fceminco tribuerelur, quod antea viris Hfjnrico el Eduardo honestius concedi posse videbatur, ex eoque plurimi non modo Calvinislai, sed aliquot ctiain, utcumque Catholici, putabant magis excusabile, si hoc juramentum prastarent. Alii aculius fraudem

ad

eam rem tempore,

subito, sed

miserabili quidem et Dubhcio non inexpectato casu inte-

an imperitiam legislatorum animadvertentes, caput an gubernatricem Ecclesiai voccs, nihil ad sensum prorsus inleresse notarunt, cum idem utroque vocabulo omnino designetur, imo juramenti formulam hanc im|)ietatem et

rempta.

Paulo igitur post istorum maxime consiconvocatis Ordinibus ad Parlamentuni (ut vocanl) cum foemina sit, voluit communi de

silio

usurpationem Ecclesiastica? jurisdictionis supremae longe explicatius conlinere, quam nudum capitis nomen, quod prioribus duobus regibus tribuebatur, cum hic reginam non minorem habere potestatem in res spirituales
ac causas Ecclesiasticas, quam in sui regni res terrenas confiteri et jurare oporleat, adeo quidem, ut multi putarint, Elisabetliam posse sibi ex hoc decreto omnem etiam in administrandls

creto esse et vocari suprema Ecclesia; regnorum suorum, etiam in causis spiritualibus gubernanatrix omnesque, exceptis proceribus laicis, id solemni juramento profiteri adiguntur. Caput enim Ecclesiae, quia id Calvinus in Henrico [latre suo non probavit, non videbatur appellanda. Forma execrabilis Sacramenti est ista Ego A. B. prorsus testificor et declaro in conscientia mea reginam esse solam supre:

sacramentis sacerdolalem potestatem arrogare, quem scrupulum cum videretregina aliquos de

non praestando juramento

causari, jussit in

mam

gubernatricem, et istius regni Angliaj, et aliorum omnium suae majestatis dominioruni et regionum, non minus in omnibus spiritualibus atque Ecclesiasticis rebus vel causis, quam lemporalibus, et quod nemo externus princeps,
persona, pralatus, status, vel potentatus, aut habet aliquam jurisdictionem, superioritatem prceeminentiam potestatem vel auctoritatem Ecclesiasticam aut spiritualem in hoc regno, ideoque plane renuntio et repudio omnes externas juridictiones, potestates, superioritates atque auctoritales.
facto, aut jure,
, , ,

prima cleri visitalione sua, publicari quamdam hujus jurisjurandi, seu .cxpositionem, seu correctionem, nimirum se non aliud hic velle, aut vendicare, quam quod prius patri fratrique

nomine

capitis Ecclesia- ab ordinibus conces-

sum

esset. Ita

dum
caput

quod paulo ante turpe ac absurvidebatur foeminae ascribere, ut dicatur


Ecclesiae,
est,

nunc mitius ac moderatius


illius

visum
litici,

quam hoc ipsum, quod


res

appel-

lationis loco substitutum erat. Sic

cum

divinas

tractare

homines popra^sumunt,

Secunduni hanc formam

praeter caeteros

tenentur nominatim omnes archiepiscopi, episcopi, prselati, tolusque clerus jurare qui facere
:

ostendunt se nescire quid, aut de quibus loquantur. Sed in quibus rebus ha?c spirilualis, seu Ecclesiastica potestas isti fceminai, regibusque duobus prioribus concessa maxime consistat, ex ipsis legibus et decretis parlamentariis breviter

prima vice beneficia et bona ejus omniafisco cedent, perpetuosque carceres subibit; altera vice, qui recusaverit, poenam capitis perduellium more sustinebit . 4. Hoc impio edicto concitata est persecutio in Catholicos nec ad excutiendum spuriaj hujus reginse tyrannidis jugum in armajusta
recusat,
,

commemorabimus,

ut exteri, qui
sit

rerum
reipuIn pri-

nostrarum usum non habent, quis


mis habet lex
I.
:

blica> prffisentis status facile ccrnant .

Omnia
vel

privilegia, pra^eminentia;, praj-

rogativae, superioritates spirituales,

potestate,

humano,

quaeab ulla vel Ecclesiastico jure

consurrexere Angli, ad sacra et Mariae Stuart jura defendenda, quasi de assequenda aeterna

haberi

animarum

salute, et promerendo Ccelo, vel de infernalibus suppliciis defugiendis ad eos non

aut exerceri possunt, quoad visitationem, correctionem, seu reformationem cleri totius, seu quarumcumque personarum Ecclesiasticarum, ad cognilionem etiam, et punitionem cleri totius, seu quarumcumque persona-

spectaret, religionemque veluti

calceorum formam pro temporis ratione mutare liceret, imo plerique stulte impudentissimum et execrandum facinus modcratioris animi laude commendarunt, ut observat Sanderus In hac
:

rum
et

Ecclesiasticarum, ad cognitionem etiam, punitionem omnium errorum, haeresum schismatum, abusuum, etc. volumus quod in posterum regio sceptro in perpotuum sint annexa.
11.

(inquit) jurisjurandi

formula,

cum secundum
,

prius comitiale decretum supremi capitis appellationem indoctiores omissam viderent pro

Decernimusque reginam, suosque

hae-

redes, ac in regali dignitate successores habere,

20

PAULI IV ANNUS

5.

CHRISTI 1559.

habiturosquc esse deinceps omnimodam potestatem nominandi et subslituendi quoscumque


\oluerint, qui eorumdem vice ac auctoritate eamdem jurisdiclionem Ecclesiasticam exerceant pro beneplacito suo, personas visitent, lurreses, schisniata, errores et abusus castigent, aliudve quidvis juris vel potestatis exer-

asserunt esse partem regalis potestatis, eanique non nunc primum his legibus dari, sed ut jus antiquum, corona> Anglicana^ reddi et restitui,
quasi vere principes ethnici, sine ista potestate spirituali veri regcs non essent, aut Catholici
reges, qui vel

nunc sunt

in aliis Christianis pro-

vinciis, vel in Anglia ante

ceant j quod ab ullo unquam Ecclesiastico magistratu exerceri potuil aut oportuit. III. Decernitur ilem, ne clerus ad Synodum ullam, aliorum, qnam regiis litteris et

neve uilum canonem mandalis conveniant legem, coustitulionem Synodalem, sive provincialem, vel faciat, vel exequatur, sine expresso majestalis sufc consensu et licentia hujusmodi canones faciendi, promulgandi vel exequendi, sub poena carceris, et mulcta; pro reginae arbi,

hoc schisma fuerunt, dimidiatitantum,etnonintegri absoluliqueprincipes essent aut Cbristus non distinxisset ea quaj sunt Dei ab iis qu^ sunt Caesaris, vel nihil esset discriminis inter jura regalia et sacerdotalia, inter Ecclesiam, quse est Corpus Christi mysticum, et civilem hominum mullitudinem, vel tandem inter eos, quos Spiritus sanctus posuit regere Ecclesiam Dei, et humanam creaturam, qua* ad bujus vitae commoditatem et traaquillitatem proprie est instituta . Et paulo
,

trio imponendffi.

post

Decernitur, ne quis exeat regnum ditionesque suffi majestatisad ullam visitationem, Concilium, conventum, aut congregationem,
IV.

6.

Elisabetha vero hac sibi ha;redibusque

suis arrcpta potestate,

simulque abrogata Sedis

Apostolica; auctoritale, sibi, ut in eis, quae sunt

quac religionis causa

uspiam

fiet,

sed ut talia
fiant.

omnia regia

auctoritate inlra

regnum

V. Item, ne episcopi, vel ullius

nomina-

ad Deum, summa! minisfrae, applicat omnium spiritualium proventuum perpetuas decimas et primitias, id est, primi annicujuscumque beneficii

tione, vel electione, vel

ulla auctoritate alia,

adepti infegros fructus,

omnesque

religio-

quam
nisi

regia creentur, neve jurisdictionem potes-

sorum possessiones ante

sacris usil)us a sorore

tatemque episcopalem teneant aut exerceant, ad beneplacitum reginffi, nec aliter nisi per ipsam, et a regali majestate derivatam auctori-

restitulas sibi rcpetit, vicarios et


in spiritualibus constituit,

commissarios

sigillum ad causas

tatem.
5. Non solum autem episcopos suos aut personas Ecclesiasticas hac vicaria donat sub se de omnibus rebus, ac pcrsonis spiritualibus

Ecclesiasticaspeculiare cudit,de puniendis haereficis antiquas leges (quod ad rem valde per-

juris dicendi potestafe, sed ex laicis, (|uos volet

etiam constiluit commissarios scu vicarios, quo omnimodam exerceant spiritualem jurisdictionem, ad quos sa-pe ab ipsis cpiscopis provocatur, et
ipsi

quomodo quidcm tam

isti

vicarii,

quam

etiam episcopi dcpendeant omnino quoad jurisdictionem, potcstalcmque omnem spiritualem ab auctoritate hujus foeminsc, ex litlcris ad eos formatis, quarum exempla supcriori libro in schismatis Eduardi historia intcrseruimus,
videre
licet.

nullum vult pro haerctico hanec aliquam senfentiam, seu opinionem pro liaeresi damnari, nisi secundum judlcium quatuorprimorum generaliumConciliorum, vei saltcm alferius Synodi, quae per Scripfurasde tota causa recfe judicaverit, vel(quod caput est) in convenfu statuum, id esf, in Parlamento, ita fuerif decrclum. Postremo de fidei ct religionis formula immufanda pro suo suorumque arbitrafu, idque laicorum solumsuffragiis decernit, omnibus ad unum episcopis, qui primi sententias in Anglicanis comitiis, ac jure dicunt, et
finebat) abrogat,
beri,

cerfe soli in causis fidei dicere debcrenf, recla-

Quorum absurdissimorum dccretorum jampridem etiam ipsos Proteslantes puduit, ita ut rerum suarum tur|)iludincm apud rcrum Anglicarum impcrilos tegcrc siut conati, affirmanlcs his legibus nihil aliud contineri, quam regem aut reginam csse non mimis Ecclesiasticarum (|uam laicarum pcrsonarum principcm

manfibus, ac toto pr;Eterea tum clero Londini in Syiiodum Canfuariensis provinciic coacfo non

solum rcfragantc, scd peculiari scripfo regina; ac Parlamcnfo porrecfo conscicntiam suani commiiiii omniiim iiomine affcstanfe, ef vehemenfer
obfesfante ne
rcligionis

iii

illo

Concilio sacculari de rcbus

quidquam deccrnerclur.

et

dominum

scd islud maiiti;c vulamcn ca, quaj

rccilavimus, facile tolluut,


decretis

cum vidcamus his non tantum regiua; dari, ut in rebus civilibus sit omnibus sulxlitis suis cujuscumque ordinis superior, sed ut personis cliam
iis, qua? sunt ad Deum, noii minus |>r;csil, (|uam civili magistratui iu rclius ad paccm ctpolitiam pcrlinentibus, (|uod(|ue csl magis absurtUim, hanc facullalem spiritualcm

Ecclcsiaslicis in

Tr(!mcn(lum miss;e sacrificiiim, cum resanctissimo ritu precaudi ct Sacramenta adminisfrandi abolet, et novas sacras cremonias i^rcccsque in lingua vulgari ad normam maxime Liiliicranoiuin ( hoc solum exccpto, quod imagines sacras non susfulerit) pr;rscribif, liccf fides Calvini magis, tiim ct dcinccps, ab istis Icgislatoribus coriim(|uc miIi(|uo omiii

nistris et scctalorihus sil api)robafa.

Sedquiaislud pcculiare

fcrc lioc

tempore

PAULI IV ANNUS
huic genti, ut non popularibus tumullibus, sicut ia Francia, Scotia, Bclgio, aliisque locis factum videmus, sed priacipum mandato, et legum prwtexlu ba;rcses ac seclte perditionis
introducanlur. operiE prelium annotasse censeo,

5.

CHRISTI 1559.

2\

tham, quse et tot annis regina, ct tota wtate sua virgo extitisset.

Alium quoque

summum
quem

cem

videlicet Norfolcitc),

in

principem (dupartem suam

blanditiis

quomodo ordinum consensum ad

eani

rem

Elisabetha procuraverit, nam sine ipsorum suffragiis non potuit quidquam in religione mutare.
7.

allexerat, variis postea conlumeliis continuo vexatum, tandem per calunuiiam accusatum vita etiam privavit. His consentanea refert Guilieimus Rossscus in suis adversus novatores Commentariis,
'

Sunt autem

in istis comitiis Anglicanis

dufe curise, una optimatum et patrociniorum,


id est,

Iios principes Catholica! religionis proditores juslo Dei judicio ab ba;retica regina proditos

episcoporum

et

proccrum laicorum,
:

et

fuisse,

tum ab eadem crueutissimam lanienam

appeiiatur aula, sive consessus superior altera partim liominum equestris ordinis, qui sunt

in alios exercitam, qui impiis ejus volunlatibus

provinciarum
,

vicarii,

parlim decurionum, qui

ac oppidorum magls illustrium coeunt plebisque personam sustinent, hsec vocatur domusinferior. Cum ergo adbibita

nomine civitatum

assenserant, atque ha;resim ab ea, ex Lutherana, Zuingliana et Calviniana compositam, ac plura monstra, ut suum idolum conflaret, conjunxisse.
8. Elisabetha, quoniam a regni legitima successione ob plurima et particularia illius regni, et generalia tolius Christiani orbis impedimcnta, ha>resim, adulterinos natales, Parlamen-

esset opera, ut ex singulis civitalibus et provinciis


ii

maxime cooptarentur

in istam

secundam

comitiorum curiam, qui novis rebus in fide et religione studerent, facile conventum est, ut quidquid regina proposuisset, in hac secunda curia comprobaretur. In prima autem curia, prfcter episcopos,
conslantissimos confessores, quorum gravissimis sententiis et suasionibus plurimi raovebantur, confidebant principes mulli ex priori Marias temporibus inset

torum statuta, regis patris, et fratris sui eam ut spuriam repudianlium edicta, excludebatur, adeo ut non jure, sed gratia, non legibusreipubliccC Christianffi,

sed

populari favore ad re-

omnes quidem doctissimos

titutione

adhuc

Catholici,

quos suppuduit post

communionis professionem in illo ipso loco ante Iricnnium tantum coram suae Sanctilatis legato totius regni nomine factam, tam cito ad unius fccmina^ vocem et voluntatem resilire. Aderant quoque ii ipsi, qui non
fldei et

communem

aspirandum, duos e tota nobilitate, ipsis nobilibus populoque gratiosissimos, et suis quoque viribus potentissimos comitem Arundelium, ejusque generum ducem Norfolcium multis promissis eorumque alterum etiam objecta matrimonii
spe in sui
aliis

gium locum

sibi necessario fuerit

amorem pelliciebat, omnibus autem maximam et fere certam prfcbuit fiduciam

multo ante, regni reconciliandi causa, legationem Romanam obierant, qui gravissima oratione collegas suos admonuerunt, ne a fide ac societate omnium gentium majorumque suorum secundo se abduci sinerent, neve unquam committerent, ut hujus inconstantige, ac in rebus ad salutem pertinentibus levitatis seterno dedecore nolarentur. Itaque diu restitum est, et in hoc superiori senatu tam difficulter est impetratum, ut nisi Elisalietha tacitam nuptiaita

insignis lenitatis, clementissimi imperii, et in primis securse conscienliarum libertatis Gatholicis permittendte quanquam regina ipsa publice Evangelium Luthero-Zuinglio-Calvinia;

num, varium nimirum et ex multorum bsereticorum inventis confictum pro suo nutu, quit

supremum

Ecclesise Anglicanae caput, ut prius

pater, esse volebat, per illam Ecclesiam

suam

Anglicanam publicepersonare voluerit, unde et non ita pridem consiliarii ejus libello summa

cum

auctoritate vulgalo asseruerunt, neminem ab ipso majestatis regina; aditu in regnum ob

rum suarum spem

comiti Arundeliae uni ex optimatibus suis faciens, duci Norfolcia? alteri in causa conjugii dispensationem,.quam a papa tam expedite habere non poterat, oflerens, aliis aliter blandiliis, promissis ac munei-ibus gratificans,

causam religionis fuisse mortuum neminem reum factum ob volumina, ob libellos, ob precum formulas, ob Romanai Ecclesise Ccere'mo,

nias, ob Pontificiam
sit

tam

eos,

quam

alios principes illis ne-

Monarchiam, sed sive quis scholasticus, sive seminarius, sive sacerdos, sive Jesuita, sive Pontificius, hoc totum in Anglia nihil

cessitudine conjunctos hoc modo in partes suas attraxisset, everti non potuisset Calholica religio. Nam ne sic quidem schismatica pars Ca-

cuiquam obesse.

Harum aulem promissionum et blandimentorum effectus, si quis scire desiderat, contueatur, ut sub patris, sic sub
filia;

tholicam plusquam Irium suffragiorum numero excessit. Elisabetha voto suo potita procum illum neglexit et turpiter ludificavit, sicut alios postea plurimos, seque dixit Virginem permansuram, ac velle, ut marmore, sub quo sepulta jaceret, inscriberetur, ibi sitam esse Elisabe-

regno ho:

dierno,

Pontem Londinensem
illic
illi

enumeret viroinquirat,

rum bonorum
quas ob causas
'

affixorum capita
ita

caesi et in partes concisi

Guill. Rossicus p. 777.

PAULI IV ANNUS
fuerint
:

5.

CHRISTI 1559.
reginam conspiraret, perduellionis damnatum
sustulerunte vita. Ha-c Guillelmus Rossanis
'.

percontetiir

annon

hsec

filia

suum

illum patrem laniena principum, et procerum, et sacerdolum ad vivum referat, et quod per multa superel, ediscat annon illa laniena nobi-

Advertit vero Nicolaus Sanderus, Elisabetham

sacerdotum, qua; tum Londini, vel solumvel potissimum exercebatur, nunc per lotum regnum sit difTusa, novis carccribus, quia

lium

et

reginam insigni astu usam, ut proceres in hseresim impelleret non exegisse ab iis jusjurandum, quo supremam illius in rebus Ecclesiasticis potestatem agnoscerent nec eorum
, ,

veteres

non

sufficiebant, in

unoquoque regni

conscientia"

vim

inferre voluisse, sed ut

tantum

comitatu ad Catholicos includendos extruclis, et patibulis novis ad eos laniandos erectis ? Reducat ad memoriam vim quamdam novarum legum ab ista filia posilarum, i^er quas et gravissima mysteria, et levissima? ChristianEe religionis ceremonife Catholicis crudelissimam et exquisitam atferunt mortem, ubi Catholicum quemcumque genere el nobilitate esse Jesuitam, vel diacouum, vel sacerdotem, vel episcopum, hoc ipsum est, esse proditorem, esse perduellem, esse majestatis Isesa? reum, justamque causam prfcbet, ut quis acerbissima tormenta perduellibus constituta sufferat. " Neque niagni illi heroes, qui Sirenum cantibus deliniti hareticffi principiet simul hffiresi ad regnum illud devastandum opem tulerunt, debita mercede ab ipsis haireticis persoluta caruerunt. Primus enim et wtate, rerumque
experientia aliis antecellens, et antiquissiniae

permitterent, ut episcopi ac clerici nonnuUique alii eo sacramento obstringerentur, qua cautione, cum illi magnates sibi prospectum pra>fiderent, episcopos ac pastores suo patrocinio destituerunt, et incaute hffireseos laqueis
irretiti
"

se passi sunt,

tum subdit Sanderus

Ita

fit

quando

res diviucP in liumanis et pro-

phanis tribunalibus tractanlur, quibus Deus non promisil spiritum veritatis, judicii et justitia; . Simili laqueo antea captos fuisse praesules memorant ab Henrico YHI, cum in religiosos

eorumque
,

caitus grassari ccepisset,

et eo-

rum calamitatem a prwulibus contemptam fuisse cum nondum carperenlur a tyranno


cujus pra?dam postea cesserunt. Episcopi spoliantKr , et sacree imagines contenmlur. Dum hffic in prophanis comitiis imi)ia Elisabetluc arte decernuntur, prKSules ad unum omnes iis repugnarunt, ostcnderuntque Catholicis, qui omnium ordinum erant infiniti, de spirilualibus ad animarum salutem vel damnationem Kternam pertinentibus transigi contra eorum voluntatem, quibus animarum cura et Ecclesiarum administratio a Christo demandata est inde ab omnibus sapientibus ac piis, omniumque ordinum graves querehv profusae sunt conscientias eorum funeste illaqueari iis novis ediclis at perditissimi assentatores ac Sathana' administri compcscere eas querelas novis artibus aggressi sunt, curaturam reginam, ut publica; conccrtationes fierent inter doctores Protestantium at(|ue e|)iscopos,
hffiretico, in
9.

oblatam rcgalis connubii conceperat, quam item de industria accendebant quidam vcteratores aulici, qui novo hseresis regno confirmando, viri ejus gratiam videbanl admodum nccessariam, ad extremum, eam
callide
JKcresis,

apud Anglos perdiu spem

nobilifatis,

comes Arundelius, ubi

quam

cupiebant, potentiam, assecuta,

plane negligi et contemni coepit. Quapropter videns spes suas defervescere, aliosque in ea esse gratia, quam ipse aucupabatur, cum jam ab ipsis ha;relicis, et tacite, et aperte rideretur, (juasi ingravescente Betate vir dispari conjugio

juvenculam deperiret, sero


nitens,

sua; insi|)ienli<r poe-

ne oculis videret, vel etiam auditione acciperet ca, qua; ipsi erant molestissima, deccssit ex aula, et mox insula; femporisque fallendi gratia diu per Flandriam Germaniam Italiam(|ue peregrinalus, tandem reversus domum perpeluo quodam angore conscientia; confcctus, quod ita ab ha;reticis circumvenlus
,

fieret salis, atque illustre et cons|)icuum, cur invitis papistis alque repugnante clero illa decernerentur: data vero sunt episcopis imperia, ut vcl ipsi ad litterariam pugnam

quo imperitis

desGenderent

cum

1'roteslautibus, vel

alios e

clero submitterent, cuni(|ue respondcrent epicopi a?quum non essc, ut in controversiani ad-

causam
rcticis

Cliristi

prodidisset,

objecissel

sequc ipsum ha;illudendum a Catliolicis


,

lia-rcticisque
vila.
'<

leviter

existimatus

migravit e

ducerentur, quiB jam a multis sa'culis tof Pontificiim, Conciliorum ac Pafrum judiciis definita esseiit, nec ul ea qua^ in Academiis coram doctis agitantur, coram imperita multitiidinc cla-

fidem,
certc

Ducem vcro Norfolcium, quamvis quoad cum tempore mulatus, vel omnino, vel
majori cx partc
ha'reticus
(juod
et

moriim

potiiis coiitciitioiiem, (|iiam

argumenii

toriim vim meliente |)ertracteiifur, CDiifcmpfa

liaben!-

sunt e|)iscoporum responsa, sclccti(|ue fucre


arliculi

tur

et csset,

tamen

rcginiu
,

Scolorum

ab

ha^reficis, (|Ui

majorem

proliationis
veluti dc
ct

vexatioui indolcret ncc Mortorebeliibusque Scotis tani essct conlra reginam bcnevolus, (|uam Calvinisl;r Angli volebant, confcctis impudentcr criminibus, quasi papista esset, ac cuni Pontificc Ilomano contra

injustissima;

e Scripturis |)etita' speciiMii liabercnf,

no

comniunione sub ulraque specic usurpanda,


de publicis
Cuill.

precibus lingua veiuacula conce778.

'

nosssns

|).

>

S.inder.

I.

iii.

dc Scliisin. Anglic.

PAULI IV ANNUS

5.

CHRISTI 1559.
dcinde
stallus

23

ptis repetendis, ac dies tertius Aprilis ad cam disccptationem, ciijus judex et moderator constitutus est Baconus honio laicus, atque hajresi infectus, adstante ad inanem speciem pro Ca-

tholicis archiepiscopo F.boracensi.Transacta res

atque hrerctici, mullis declamatiunculis uioderanle omuia ha^retico, obfirmati in impiclate perstiterunt. Addit Sanderus de episcopoest
,

rum

constantia in hac asperrima hareseos gras:

Londinensis, TonJoannes Wintoniensis, Thomas Lincolniensis, Turllieiis Eliensis, Turbarvillus Exoniensis, Burnus I5atiioniensis, Polus Petroburgensis, Baynus Linciitiidensis, Cutbertus Cestrensis, Ogletorpus Carliolensis Thomas autem Goulduellus Assa|(hensis plenus pietatis et dierum viginti sex postea annos Romai vixit, et non ita pridem felicissime in

Edmundus cpiscopus
Dunelemensis
,

satione

Hic certe episcopi tantam animi


,

mare-

Domino

obiit.

gnitudinem ostendebant

quantam

in

tam

Imitata est
exiliuni

horum constanliam magna


est.

cleri

pentina ha^resis irruptione optare {|uis(iuc poterat. Sua enim privata pericula adeo ncglexerunt,
ut corum plerique excommunicationis censuram advcrsus rcginam aliosque nonnuUos ad-

pars, qute sacerdotiis ac

muncribus dejecta
viri

in

amandata

Docti etiam

ex Can-

tabrigiensi et Oxoniensi Academiis co turbine

hibendam ccnsereut, qui duces illi auctoresque fuerunt tam periculosaj defectionis totique regno ignominiosse, regno, inquam, illi, quod fam paucis ante annis fuerat Sedi Apostolicaj reconciliatum, quodque sacrosanctis omnium ordinum juramentis confirmaverat se deinceps
perpetuo in cjus communione permansurum . At vel defuit iis subeundi niarlyrii, vel concitandi pro tuenda pietate ac religione belli animus, vel ad defugienda gravissima incommoda

Belgium et Galliam transfugerunt, Furente in Anglia impietate, dejectas in templis sacras imagines oblritasque, atque omni confuinelia! genere a sacrilegis Christi et sanctorum hosfibus non alifer quam a Turcis Saivitum, inquit, affectas, deplorat Surius est immaniter in Anglia in statuas et imagines, et e templis ita illai exturbafai sunt, ac si nihil ab efhnicorum simulacris disfarent, nec famen
abrepti in
10.
' :

satis fuit impiis

gisse, sed in

hominibus eas e templis execainpum ra[)tatas eas pro scopo


,

censuerunt. At dum torpent Catholicorum animi, eo ha?resis furore auctior ac viribus, ardentissime meditatum flagitium confocit, atque impia decreta adversus sacerdotes, qui sacrum facerent, vel pios, qui illi interessent, ac reliquorum sacramentorum administrationem promulgata fuerunt, ut deplorat Sanderus his verbis
Pontifici
,
:

rem committendam Romano

collocarunt, ad

quem

sagiftas et jacula confor-

nam

querent. Sed neque impietas sistere se potuit, in urbibus celebrioribus, non divorum modo sed etiam Christi ipsius iinagines in ignem conjecisse, ludus fuit. Alii eo amentia' et furoris progressi sunt, utChristi a Cruce pen,

denlis

imaginem

ea potissimum [larfe sagittis e

Rebus

ita

ordinum
est,

auctoritate confectis,

post certam diem, id

festum

S. J. Baptista;

an.MDLix, Missam facientibus aut audientibus, aliudve quodcumque officium Ecclesiasticuni ritu

procurantibus, sacramentumve alicjuod administrantibus,gravis indicitur mulcta, nimiruin ut qui iu hanc legem prima vice committeret, vel ducentosaureos [lenderet,
veteri

Romano more

vel sex

mensibus

in vinculis ageret,

secunda

trunculo terefi et cavo magnavi spiritus afflatis conficiendam sibi proposuerinf, qua non absque singulari mysterio, et omni suppliciorum genere vindicando flagitio inter se confenderint, quis primum sacratum illud latus trajiceret, aut telo cor transflgeret, idque in ipsis Londini suburbiis ita perpetrafum vir quidam gravis et fide dignus annotavit. Magna est interim, Christe Deus, patientia tua; sed tardifatem supplicii quandoque gravitate compensabis, quan-

vice quadringentos aureos, aut unius anni vincula exsolveret, tertia demum vice perpetuis
cideret.

quam hoc ipsum omne ferme


tam
pites

vincit

suppli-

cium, ut justo fuo judicio sinantur homines in


horrendffi impiefatis
.

carceribus addiceretur, omnibusque bonis exQuo factum est ut ad praescriptum diem cessarent sacra publice fieri per totum
,

barathrum

ire prjeci-

Dum

ita

impii, dejecta atque oblifa cruce,

regnum.
Quia vero bis impietatibus episcopi (ut dictum est) consentire noluerunt, nec jurejurando affirmare se in conscientia credere, solum reginam sub Cbristo esse Anglicana EcclesiK supremam gubernatricem, prajter unum, omnes sunt paulo post de gradu et dignitate sua depositi, ac carceribus variisque custodiis commissi, undc omneshodie longo miseriarum tffidio extincti sunt, quorum gloriosissimorum confessorum nomina ad a?ternam rei memoriam apponam. In primis Nicolaus Eboracensis archiepiscopus, paulo ante Anglis cancellarius;

amoris, quo Dei Filius infame Crucis tolerando supplicium nos redemit,

memoriam immensi

abolere conantur, inusitatum in ea Anglia; parte

quam Walliam modo


git ut in arbore,

dicunt, prodigium conti-

discissa fuit,

qua; ventorum turbine media Crucis effigies cons[)ecta sit, ad

quam visendam maxima populorum


concurrit
;

multitudo

subdit Surius

Voluit [iraqiofens

Deus

illos

Antichristi satellites

hoc stupendo
,

crucis in arbore existentis prodigio admonere ut ab impietate sua mature animum revocarent
Comin. Nicoluiis

'

Siii'.

in

ll;ii|isfeldius.

24

PAULI IV ANNUS
illius,

5.

CHRISTI 1559.
utriusve regis provinciffi tot
bellis defessae erant,
lica; religionis

desinerentque persequi Crucem


circo variis

quae id-

annorum

perpetuis

modis figuratur et exprimitur, ut apud homines perpes sit memoria ineffabilis illius cliaritatis, qurc Fiiium Dei compulit ob nostra expianda peccata ad tam iminane et ignominiosum usque suppliciuni se dejicere et
cfferre
.

nec sine gravissima Catho-

jaclura protrahi potuissent, hae-

reficis intcrea
et

Paulo post circa Pentecosten

in

Can-

tia, alia

Anglise provincia, inmulieris

non igno-

subucula Crucis efHgies non colore aliquo ab homine efljcla, nc(|ue acu vei filo intexla, sed e coelesti quodam influxu impressa conspecta est, ut scirent omncs fruslra Judceos, Maliometanos atque ha^reticos ad abolendam Christi
bilis

suum virus clam spargentibus, multos inficientibus. In hac nuitua tantorum principum conciliatione, ut esset pax firma et stabilis, rcgi Phili|)po despondetur Elisabetha Henrici rcgis maxima natu filia, et soror ejus MargaritaEmmanucliPhilibertoAIIobrogumclarissimo principi . Ita afflnitafibus firmata est concordia. Quod ad alias pacis leges attinet, ea in primis constituta est, ut ambo reges operam suam pro redintegrando Tridentino Concilio ai)ud Pontificem ejus rei cupidissimum adhiberent conventum ctiam inter eos, ut quse totius octennii flexu hinc inde capta fuerant rcsfituerentur, maximo certe Henrici regis damno ac Philippi compendio, nam cum Gallus tres tantum urbes Sanquintinum, Hanum et Caslclletum pacis beneficio reciperet, centum ac nonaginta sex urbes praesidio mililari munilas restituit, ut deplorat Monlucius ', Sabaudiae
:

crucem

conniti.

In hac publica

piorum Anglorum conster-

natione Sfephanus episcopus Wintoniensis pro

tuenda asserendaque fidei Catiiolicse veritate erudilum librum conscripsil, quo haireticorum, quos Capernaini dixit, argutias et cavillationes dissolvit, adversus quem impius Pelrus Martyr non Cliristi, sed Satlianw, pestilentissimum scriptum edidit, quo vcterator mira artc
et vafricie

Concilia

sacras litterns, et anliquos Patres et ad confirmandam h;eresim maligne detorsit haec ausus est impudenter, cum videret tot clara Patrum testimonia afferri a Wintoniensi contraSacramentarios, utmulti in Anglia inpristina fide Catliolica confirmarentur, et Sacramentarii ad veritatisradios hebescerent, con:

duci, quas iii Sabaudia et Pedemonlio tenebat, Corsicam insulam Genuensibus, aliquot vero

Hetrurise urbes, qua; Senensis reipublicac juris

erant

Cosmo
acerbum

duci Florenfiae permisit,


veteris liberfatis cupidis

valde
est,

quod visum

qui

cum

in clientelam Pontificis conferre

se

vellent, is

prudenter ab eorum patrocinio


:

fusique tJuctuarent. Oppressa in Anglia religione Catholica posthac haeresis magis invaluil in Scotia, cum
,

abstinuit, ne
Galli,

publicam pacem confunderet ita qui tanto ardore de Italia' imperio certa-

verant

cum

Hispanis, penitus Italicas spes pro-

novatorum tumultnantium patrocinium Elisal)etha adversus Mariam reginam corripuisset decretus vero hoc anno est in Scotiam Nicolaus Ambianensis episcopus internuntius Apostoli:

jeccrunt, quas certe videntur abjecisse, ut

ma-

jores consectarentur

nam cum Anglia jure ad Mariam Stuartam nurum regis spectaret, atque
;

cus, am()lissimisque auctus pracrogativis, qure


legatis conferri solent, utsediliososnovatoresre-

sipiscentes in gratiam

cum

Ecclesia reslituerct,

l>ervicaces (jui invascrant sacerdolia dcpellerct,

coUapsos mores emendaret, ac divini cnltus gloriam promoveref.


i
I
.

adeo flagitasseta PauloPonfifice, neEIisabethae, regnum Anglorum principem externum respuenlium studiis elata invaserat, regios honorcs deferret, asscntienfcque illi Pontifice, tam funesta rerum conversio in Anglia secuta esset pace cum Philippo composita -, Henqua3 Anglia;
;

ricus, restituend;c in Angliareligionis sacro stu-

Pnx

intcr

Br/iricinn

Gafli.v rfgem,

Fliilippiim

Hispanum

firmata.

Dum Calholici
cum

et

dio arsisse, fanfique rcgni in

versasse consilia

stirpcm infcrendi i^ulandus csf, maximc cum

omnes propler depcrdilam in regno Anglia; veram religioncm in laclirymis vcrsarentur, Deus
illis

Paulus edita sanctionc, dc qua dicctur infcrius,


principes ac reges haereseos convictos, principatu ac regia dignifate exauctoratos sanxisset.
12. Ilivrcsim

ali(|ua)em atlulit consolatioiicm,


iiit)n'

pa-

cem
et

Henricum Sccundnm

Philippiim Ilispaniarum

de qua actum fuit |)er dein, Dei suavi benignifate disponenfe, die ferfia Apiilis liiijiis anni lirmitcr, helanlibus omnibus, sancita U;ec pax
fuil.
iiiler

Calliie regcm, lirmalam vidissciit, inullos menscs, ct tan-

Calvinianam ad senatimi ipsum

poleiilissimos reges sancifa


allnlil,
sit,

mcliorum rcruin spes Christiano orbi

cum rum

noii

modo

c;c(libus niodiis posifus


iii

vc-

efiain dc lucicsi latius


,

ilispania et (iallia

Parisicnsem propagines cxtendentem extirpare sihi proponit Henricus, qui morte interceptus habct filiiim Franciscum sitccessorem. Insigni vcro pielatis ardorc inflammalus Henricus, nasccnfcm in Gallia luercsim, (|u;c efiam aliquas luncsfas i^roi^agincs ad scnatum Parisiensem extciidcrat, onini conlentionc pr;efocarcannisus est. Eludcbafur a nonnullis scnatoribus regiorum cdiclorum advcrsus harolicos severifas,

serpcnfc exfinguenda consilia a Ponfilicc ac regibus Calli;e ef Ilispaniic suinpfa siiit (niam
;

'

1'riinoisc.

lliMciir.
I.

Hlasiiis Monliiciiis

1.

iv.

>

Ilcllcforesl. ..

Krancisc. lleliai.

vcro ca necessaria

x.wiii. nuin. i7 el

seijii. Blasiiis

Monliic. Flori-

fiicril, iiulical

Surius

.I;im

inund. Kavniund.

rArj.i IV

ANNUS

5.

ciiristi 1559.

25

Aprili

qui j)a'na lcviore mulctabaiitiir, ciimque mense Concilium Mercuriale, iii (|uo de sinp;ulovita et moril)iis
in(|uiri

vernensis episcopus fascinatus a Satbana ad

rum senatorum

solcl,

decretum esset, in co aliqui Calviiiiani subdolam ralionem ad abrogandas pamas in luvretiinquil IJelcarius,
decretis

cos regiis cdiclis latas, excogilarunt. Hegi , supplicandum esse intulc<<

Genevcnses se contulit, in qucm ut prelicnderelur, sancitum est. Eodem anno in suburbio D. Gcrmani Synodus Calviuistarum V kal. Junii habita cst, in qua decrcta sunt nonnulla a sua) perlidia' sequacibus observanda, atcjuc missis internuntiis ad GermaniiB princi|)es pcrsuaserunt, ut mitterent legatos, qui

runt, ut exIJasiliensis Constantiensisque Concilii

Henricum regem
sibi

Concilium universi Cbristianismi

rogarent,

ut a Calvinianorum suppliciis
:

cogeretur, et de
siis llxa

omnibus

religionis controver-

temperaret

is

tamen

in suscepto consilio prai-

statutaque sententia ferretur, omnesiiue

focanda; in fomite ac primo germine ba>rescos

pcrvcrsai secta^ damnarentur,

qucmadmodum
decreta edantur,
(|uanta

ctaltero constituta? pacis capite continetur, in-

ne in omnes regni partes grassaretur, perstitit, baud dubie Galliam impcndcnti ea peste, nisi

rim doncc ccrta

illius Concilii

immaturam morlem inopino


'

supplicia dillerrentur.

Hoc

erat liberam cuique


:

sua^ religionis professioncm relinquere

cnim

diligentia id Conciliuin Carolus Uuintus

ac infelicissimo casu sibi accersivisset, erepturus. Celebrabat ille hrtitite pompam ob nu|)tias Isabellai filia! cum Pbilippo II rege Hispaniarum, ac Margaretic
sororis

imperalor potentissimus procurasset, ncc quidquam profecisset, omnes noverant . Cum liffic ad Henricum regem relata cssenf, ille accensus ea novitate, quod periculum grave immineret, ne si ea libertas illis conccderetur, religio Catliolica grave detrimentum acciperet, IV Junii accessit ad senatum, cardinalibus Loibaringio et Guisiano necnon Senonensi ac proceribus Guisanis, Montpenserio, Monimorantio Equitum magistro, atque aliis stipatus, senatunique increpuit, cur quatuor bomincs impios novarum sectarum crimine convictos, atque pertinacissimos in tlagitio, sine supplicio dimiserit, nec edictum nuper adversus luTcreticos conscriptum promulgarit postulatis deinde a Senonensi cardinale senatorum circa religionem sententiis cum Anna^us Burgus ct Ludovicus Faurus instarent, ut cogeretur Concilium, atque interim supplicia differrentur in qua sentcntia etiam fuerat Arnaldus Ferrerius, rex
, ; ,

ac

cum Em. Pbilibcrto Allobrogum duce, duobus primis diebus ludicro cquestri certamine se feliciter ac strenue gesserat, sed divino

arcano judicio, inanis gloritc equestris referendai impetu elatior, dum equestrem gloriam leviter exambit, regiam prostravit, rogatus enim a regnis, atquea principibus, utparceret labori, Gabrielem Mongomerium comitem Scotum preefectum Prsetorianffi militia!, qui poslea bicretica
lue in cruentissimum Catbolicorum carnificem descivit provocavit ad certamen
infectus
,

equestre,

qui post aliquas excusationes con-

gredi jussus, abscisso regi;e majestatis respectu,


fanto impetu in
netrarit

regem
,

incurrit, ut fracta in lo-

ricam lancea fragmentum in Henrici regis pe-

oculum cum integumcntum capitis non apte colligatum essel, indeque cerebro concusso infelix rex insperato luctu
Yers;c
la3titi;c

uni-

pompam

confuderit, enatoque ex vulnere


die,

apostemate undecimo post


Julii

nimirum

VI idus

addidit, se re ipsa percepisse, aliquos senatores

animam

efflaverit.

ad impiam sectam a vera religione defecisse, at^jue in improbos animadversurum, probos regia liumanitate complexurum. Totius senatus princcps et Antonius Minardus dixere, regium

Henrico II Gallica felicitas concidit, ac % Calvinianam namque hwresim mox sese extulisse sub impubere Francisco II rcge, et civilia bella cruentissima emersisse, lusepulta cst
gebit oratio.

Cnm

cdictum omni cx parle observandum exemplo Pbilippi Augusti qui uno die sexcentos liaTcticos ignibus tradiderat, et Francisci Primi, qui

Waldenses in suis domibus suffocari jusserat comprebensi tunc sunt raptique in carceres Annicus Burgus, ctLudovicus Faurus, Ferrerius
:

SuccessitHenrico II in regno Franciscus filius natu maximus, atque Carolo cardinale Lotharingo Sacram Liturgiam obeunte, Ubemis regia inunctione perlitus, solemni ritu Gallicum sce-

ptrum
1-4.

accepit.

vero, Yalla et Viola, fuga pr;ccipiti se subduxere.

Ex

captis Annrcus

Burgus

sacris Ordinibus ini-

tiatus crat,

nandum

Palatinus elector sibi condopoposcit, sed repulsam passus est; ob

quem

Pauli contra hsereticos ct schismaticos gravissima sanctio. Hoc anno Paulus Pontifex flagrantissima asserenda; contra htcrcticorum molimina Catbolica; religionis ardore ihcensus,

pertinaciam vero in bjeresi, sententia judicum decretoria, ut vivus cremaretur, damnatus cst XII kal. Januarii,ut tamen prius strangularetur, illi ob dignitatemcondonatum biduo vero ante Minardus, qui pro religione asserenda in bKre:

gravissimam sanctionem edidit ' qua constitutas olim in hffreticos vel scbismaticos poenas confirmavit, atque omnes, quacumque sacra,
eliam cardinalitia, vel
civili,

etiam regia atque


si

imperiali dignitale pricditos,


'

ha-reseos, vel
I.

ticos

fulminandum

suppliciis senserat, sclopeti


Francisc. Belcar.
1.

globo ccesus est ab bicretico. 13. Eo fere tempore Jacobus Spifamius NiAnn.

xxviii.

leforest.

num
1.

31. Natal. com.


'Sj.

,\ii.

Uelia

Francisc. Bclcar.

x.wiii. niim.

^ Bnll.

Paul. IV. Const. 19.

TOMUS XXXIV.

Rayn. XV.

26

PAULI IV ANNUS

5.

CHRISTI 1559.
commisisse, comprehensi, aut con(quod Deus pro sua clementia et in omnes bonitate avertere dignetur) in posterum deviabunt, seu in hseresim incident, aut schisma incurrcnt, vel excitabunt, seu committent, etdeviasse, seu incidisse, aut incurrisse vel excitasse seu commisisse deprehendentur, aut confitebunfur seu convincentur, cujuscumque status, gradus, ordinis, conditionis et praeminentiec existanf, etiamsi e[)iscopali, archie[)iscopali, [jatriarchali, primatiali, aut alia majori dignitate Ecclesiastica, seu cardinalatus honore, et Apostolica; ubivis locorum, tam [jerpefua! quam tcmporalis legationis munere, vel mundana etiam comitali, baronali, marchionali, ducali, regia et imperiali auctoritafe seu exccUentia prfefulgeat, et corum qualibet senlentias, censuras et poenas prwdictas incurrcrc volumus atque decernimus. Et nihilominus consideranfes dignum esse, iit qui virtutis amore a malis non abstinent, metu pccnarum ab illis deferreantur, et
tasse, seu
fessi,

sacris ct civilil)iis

schismatis criinine illaqucati convicti essent, difjnitatibus excidisse pro-

vel convicfi fuerint, seu

nuntiavit, ac iirincipatibus, regnisque, vel ini-

perio exuendos

Ad perpetuam

rei

memoriam..

Cum

ex Apostolatus officio nobis, meritis

licet imparibus, credito, cura Dominici gregis nobis immineat generalis, et exinde teneamur pro fideli illius custodia et salubri directione, more vigilis pastoris assidue vigilare, et attenlius providere, ut qui hac ;ttate, peccatis exi-

tius

geulibus, propria' prudenlia' innilentes, licenet perniciosius solito contra orthodox;e

fidei

ficliliis

disciplinam insurgunf, et superstitiosis ac adinventionibus sacrarum Scripturarum

intelligentiam pervertentes, Calholicaj Ecclesi.T

unitatem et inconsutilem Domini tunicam scindere moliuntur, ab ovili Christi repellantur, ue

magisferium erroris continuent^ qui discipuli veritatis esse contemnunt. Nos considerantes rem hujusmodi adeo gravem et periculosam esse, iit Romanus Ponfifex, qui Dei et Domini
nostri Jesu Christi vices gerit in terris, et supcr

quod

episcopi, archiepiscopi, patriarchae, pri,

gentes et regna plenitudinem obtinet potestatis,

omnesque

nemine in hoc skcuIo judicandus, possit, si deprehendatura fide devius, redargui, et quod ubi majus intendilur periculum, ibi est ]ilenius et diligentius consulendum, ne pseudo[)rophetaj, aut alii etiam sa>cujudicat, a

comifes barones, mates, cardinalcs, legati marchiones, duces, reges et imperatores, qui
,

alios docere, et

illis

bono exemplo,

ut in flde

Catholica confincantur, esse debenf, prwvaricando gravius cajteris peccant, cum non solum
seipsos,

larcm jurisdicfiouem hahenles simplicium animas miserabilifer illaqueent, innumeralesque populos secum in jierditionem et damnalionis inferitum trahant, nec aiiquando contingat nos

pulos
alias

verum etiam alios innumerabiles poeorum curaj et regimini creditos, seu cis subditos secum in perditionem et pu-

teum

interitus trahant, de similibus consilio et assensu hac nostra iu perpetuum valitura Con-

abominafionem

desolationis, qua^ dicta est a

stitutionc in

odium

Daniele propheta, in loco sancto videre,cupientes, quantum cum Deo possumus, |)ro nostro munere pastorali vulpes vineam Domini demoliri

in Ecclesia Dei
test,

tanfi criminis, quo nullum majus aut perniciosius csse po-

dc Apostolicffi potestatis plcnitudine, sanct

cimus, slatuimus, decernimus

definimus,
etfec-

satagenfcs capere, et lupos ab ovilibus ar-

quod

sententiis, censuris et pcenis prccdicfis in


et elficacia

cere,
trare,

ne canes muti videamur nequeuntes


et

la-

suo roborc

remauenlibus, ac

perdamur cum malis agricolis, et mcrcenario comparcmur; habitasuper his cum venerabilibus fratril)us nostris sanct.T Uomana'
Ecclcsia; cardinalibus deliberatione matura, de

tum suum

sortientibus, onines el singuli epis-

copi, archiepiscopi, patriarchie, [irimalcs, car-

dinalcs, legati, comites, barones, marchiones,

eorum

unanimi assensu omncs singulas excommunicationis, suspensionis,


consilio ef
fenfias,

et et

duces, reges et imperatorcs, qui hactcnus, ut pra^fertur, deviasse, aut in hTrcsim iucidissc,

inferdicfi, ac privafionis, et quasvis alias scn-

censuras et poenas a quibusvis Uomanis prtTdeccssorihus nostris, aut pro talibus habitis, etiam per eorum lifferas exfravaganfes, seu sacris Conciliis ab Ecclesia Dei
lonlificihus

seu schisma incurrisse, cxcitassc vel commisisse deprehcnsi, aut confcssi, vcl convicti fuerint, et in posterum dcviabunt, aul in luvrcsim
incidcnt, scu schisma incurrenf, vcl cxcitabuuf,

aut commiffenf, et deviasse seu in harcsiin

recepfis, vel
lufis,

sanctorum Patrum decrclis ct staaut sacris canonibus ac consfilutionihus

schisma incurrissc, aul cxcifasse, seu couimisissc deprchendenfur aut confifcbuntur, seu convinccutur, cum in hoc incxcusaincidisse, vel
,

ct ordinationibus Apostolicis contra lia.>reticos aut schismaficos quomodolibet latas et proniul-

biliorcs ca'tcris

reddaritur,

ultra

sentenlias,

ccnsuras

ct

ptcnas pra'dicfas, sint eliam co ipso

gatas, Ai)osloIica auctorifafe approbamus, ef innovamus, ac perpcfuo observari.el in viridi observanfia, si forsan in ca non sint, reponi ct essc debere necnon quoscumque, <iiii hacteiuis a fiduCalhoIica deviasse, aut in aliquam iKcrosiiii iucidissc, scu schisma iucurrissc, aul exci;

aliiiuo juris aul facfi ministerio, suis ordiuibus ct catliedralihus, efiam metropolifanis, pafriarchalibus ef primafialibus Ecclesiis,

absque

ac cardiiialafus

lionorc, et ciijusvis lcgationis

muncrc, necnoii vocc activa et passiva, omnique auctorilate, ac monasteriis, ct beueficiis,

PAULI rv ANNUS
et offlciis Ecclesiasticis,

5.

CHRISTI 1559.

27
I.utlicrana

cum

ciira et sine cura,

humani generis hostc procurante,


et diverste alia;

facuUatibus
,

quorunivis Ordinum rcfiulaqute c\ quibusvis concessionibus et ribus dispcnsationibus Apostolicis in tilulum, commcndam ct administralionem aut alias (luomolibet obtinnerint, et in quibus vcl a<i qua' jus
et

aliquod babuerint, necnon quibusvis fructibus, redditibus et proventibus annuis super simili-

hujus swculi lucreses pullulare, ct fidclium animi novis iu dics ha;resibus pollui omniaqiic iKTresum dissidiis rcpleri dicantur, hocquc potissimum cx copia librorum htcreficorum, et de liTrcsi suspccforum, ([ui in cadem rcgna clam comporfantur, et fidclibus legendi distribuuntur, provenire verisimiliter
,

bus fructibus
reservatis
et

redditibus

et

provcntibus cis

comitatibus quoque, baroniis, marcliionatibus, ducatibus, regnis, et imperio penitus et in totum perpetuo privari, et ad illa dc ca^tero inbabiles et incapaces, baassignatis,

credatur, nos, (|ui nuper vencrabili fratri nostro Ferdinando archicpiscopo Hispalcnsi, qui efiam

generalis ha?refica5 pravifatis in dictis regnis Inquisitor existit, per alias nosfras in forma
vel alium, seu alios

beanturque pro rclapsis et subversis in omnibus, et per omnia, perinde ac si prius ha^retici, luijusmodi injudicio publice aljjurassenf, nec ulUi unquam tempore adeorum primum statum,
aut calliedrales, metropolitanas, patriarcbales, vel primitiales Ecclesias seu cardinalatus
,
,

Brevis litteras dedimus in mandatis, ut per se, ad executionem certarum

aliarum nostrarum super revocatione licentiarum et faculfatum legendi libros hujusmodi in


simili

formaemanafarum litterarum procedens,

alium bonorem, aut quamvis aliam majorem vel minorem dignilatem, seu vocem activam vel passivam, aut auctoritatem, seu monasteria et beneficia, vel comitatus, baronias, marcbionatus, ducafus, regna,
reintegrari
et

non permittat aliquos tam clericos STCulares, vel quorumvis Ordinum regulares, quam laicos cujuscumque status, gradus, ordinis, conditionis et prTeminenfise existant, etiamsi abbatiali,

episcopali, archiepiscopali, patriarchali, primitiali,

aut

alia

majori

Ecclesiastica dignitate,

imperium

restitui,

aut rebabilitari

possint, quinimo
potestafis, ani-

StTcularis reiinquanfur arbifrio

madversione debita puniendi,


in
eis

nisi

apparentibus
et

vera;

pcenitentiffi

indiciis

condign

poenitenfi;e
tate et

frucfibus ex ipsius Sedis benigni-

clementia in aliquo monasterio, aut alio


loco

mundana etiam marchionali, ducali, regia, vel imperiali auctoritate, vel excellentia prffifulgeant, libroshujusmodi ex quavis causa vel prTtextu publice vel occulte, quovis quaesito colore apud se tenere, aut legere, vel imprimere, seu venales habere, quinimo eos ad libros hujusmodi officio inquiefiain cardinalatus honore, vel
sitionis

regulari

peragendam perpefuam in aqua moestitise pcenitenfiam retrudendi fuerint,etc. Perculitetiamanatbemate quoscumque, qui eos defenderent, vel excipead

heretic?e
et

pravitatis

in

dictis

regnis

pane doloris

ef

consignandum,

quod de eisdem

libris ali-

quam

notitiam habuerint, seu aliquos in pra;-

missis culpabiles noverint, ad notifiam,

quam

rent, vel foverent, aut iis studerent, atque


;

etiam

habent, et ipsos culpabiles,

officio

prcTdicto

infamia inustos pronunfiavit addidit etiam, ut archiepiscopus, cardinalis, si quis episcopus vel Ponlifex Romanus aliquando hseresis vel schismatis crimen contraxisse deprehenderetur, omni dignitate ac jure exueretur. Datum Ronife
,

revelandum,
sis

ef

notificandum cogat, contradisententias, censuras et

ctores quoslibet et rebelles, ac sibi in prtemis-

non parentes, per

poenas Ecclesiasticas, et etiam temporales in legentes libros hujusmodi eatenus latas et pro-

apud Sancfum-Pefrum anno Incarnationis Dominicie mdlix,


nostri

XV

lialendas Martii, Pontificatus

anno

iv .

IS.
titiim.

Libros hseretlcorumlerjere et retinereve-

mulgatas, alias juxta facultates sibi in officio prfedicto concessas, appellatione postposita compescendo, prout in primo dictis litteris plenius continefur. Volentes huic morbo, ne
latius

Corripuerat etiam Hispaniam

flamma
in-

serpat,

haereseos, ad

quam restinguendam Paulus

efficacius

quantum cufti Deo possumus, remedium adhibere, omnibus et sin-

vel cardinalibus,

dultam quibusvis tbeologis, etiam episcopis, legendorum librorum ha^reti-

tam sircularibus, quam quorumvis exemptorum Ordinum regularibus


gulis praesbyteris, et
in dictis regnis existentibus, auf in eis audifioni

corum pofestatem, rescidit ', librosque hujusmodi a quoquam retineri vetuit Ad futuram rei memoriam.
:

confessionum Christi fidelium de jure vel consuetudine, aut


ex
privilegio

Apostolico pro

Cum

nihil reque

optemus,

quam

ut fides

Catholica non solum conservefur,

verum etiam
ad ea cogi-

tempore vacantibus, invirtute sanctaj obedientife, et in- remissionem peccatorum suorum,


Apostolica auctorifate per prTsentes injungimus, et sub poena excommunicationis lata?
sententia>, a

ubique locorum augeatur

et floreat,

tationes nostras liberaliler dirigimus, per quce

omnis ab ipsa fide apostatandi tollatur occasio. Cum itaque, quod non sine gravi animi nostri molestia referimus, in regnis Hispaniarum,
'

qua

nisi a nobis, aut pro

tempore

existente
ticcc

Romano

Pontifice, seu generali hffrein

pravifatis

hujusmodi

eisdem regnis
disfricte

inquisitore, prajferquam in mortisarficulo conPaul. IV.


lib.

brev. sig. mini. 2895. p. 474.

stituti,

absolvi

non possint,

prseci-

28
pioiido

PAULI IV ANNUS

5.

CHRISTI 1550.
suinptus non sufficerent ad sustentandos pro vectiiis comprehendis administros, Pontifex galia unius canonicatus, et uniiis pr;ebend;e
'

aliiid a

marnlainus, (nmil de CcTtero, donec nobis habucrint in niandatis, singulas utriusque sexus personas, qua- annos discretionis attingentcs peccala sua eis pro lempore contitebuntur, in ipso acluconfessionis diligenter interrogent, et ab eis sciscitentur, an libros luiM-eticorum, aut de liffiresi suspcclorum, seu alias pcr nos aut pro lemporc existentem gene-

proxime vacanda
legiatis Ecclesiis

in singulis principibus ct col-

regnorum

Hispani;c, inquisi:

tionis sacr;i' pr;efectura3 attribuit

ralem inquisitorcm hujusmodi damnatos aut rcprobatos penes sc liabeant, scu apud alios, vcl imprimant, scu imprimi faciant, autvenales tcneant, vel dc libris liujusmodi aliquam noliliam habcant, seu aliquos in pr;cmissis culpabiles sciant; et si cxinde aliquos in pra^missis, aut eorum aliquo delinqucre invcnirent, eos nullatenus al)solvant, nisi prius libros hujusmodi, quos habucrint, officio pra-dicto consignaverint, ct quam dc iisdem libris nolitiam habuerint, eam dicto officio dederint, et quod,
si

Ad pcrpetuam rei memoriam, ctc. Nuper sane nobis non sine maximo dolore innotuit, quod Lutiierana, et alim ex ea orta" hujus sa^culi ha?reses, procurante humani generis hoste, non solum in regna llispaniarum,
qua? eatcnus
peste

hujusmodi carucrant,
alias

vio-

lenter irrepserunl,

vcTum eliam quornnidam


nobilium
et tllu-

potentium,
striuin

ct

aliorum

hominum

occuparunt, iit etiam populos

illarum partium aniinos adco non contcnti scipsos pcrdcrc,


subditos ac clientcs et ami-

sibi

aliquos in prffimissis culpabilesnoverint, eos


officio rcvelaverint,
et

cos suos secumin pcrditionis interitum trahere satagant et anhelent. Et licet vcnerajjilis fratcr Fcrdinandus Hispalensis archicpiscopus, qui

pra'fato

notificaverint,

etiam gcneralis

h;rretic;c

pravitatis in

dictis

alias(iuejuxta

eorum

culpa' qualitalem

compe-

tentem satisfactionem cxhibuerint, et condignam poenitentiam peregerint: ct nihilominus eidem Ferdinando archiepiscopo, et pro tempore
existenti

regnis inquisitor existit, se htcreticis hujusmodi noviter detectis et eoruin conatibus pro inuro

opposuerit, et quani potuit majorem diligentiain contra cos adhibuerit, etiam nonnullos ex
cis

gcnerali

ha-reticfc

pravitatis

comprehendi,

et

sub

fida

custodia rctincri

hujusmodi
et

in dictis

regnis

inquisitori, dicta

faciendo, alios(|ue

inquisitores per ipsa rcgna

auctoritate, tenore

prasentium committimus,
se, vel

alium, seu et in eis conalios, prfcscntes nostras lilteras, auditenta qurocumque a cunctis presbytcris vacantibus intioni confessionum hujusmodi contradictores violabiliter obscrvari faciat

mandamus, quatenus per

longe latcquc dispersos, super his qilaj per eos, nc ipsi ha;retici fugam arripere, aut alias se in loca tuta el secura rccipere, aut alios in lucreses hujusmodi seducere possent, agenda erant, per proprios tabellarios, et mutatis ad volunta-

tem

e^iuis,

admonendo, defectu tamen pecunia-

quoslibel et rebclles, ac sibi in pra^missis non parentes, et in posterum qualificatos, et hujusdignitale, seu honore, vel auctoritate aut cxccllcntia pr;editos, per sentcntiam, censuras etiam pecuniarias et poenas Ecclesiasticas, et privacjus arbilrio modcrandas et apiilicandas, per tionis quoque bcncficioruni ct ofticiorum

rum ad
bcrc, ct

in pr;cinissis crat

modi

neccssariarum eain omiiem, (iu;c adhibenda, diligentiam adhiubique locorum provideic neiiuivcrit,
Iioc

ncc dc pr;vsenti possit, et verisimilitcr formidetur, ne glisccnte continue morbo liujusmodi, major in dics pecuni sumina ad reprimcndos

eorum qucmlibet

(|uomo(lolibet obtentorum, et

perpetua' inhabilitatis ad illa in iiosterum obtincnda, aliaquc opportuna juris remcdia, ctiam hujusmodi coniuxta facultales sibi in ofTicio

compesccndos eosdem hffirclicos, ac plenariam officii inquisitionis hujusmodi cxecutioiiein neccssaria sil futura. Nos Et infra voct
Iciitcs

sustcntalioni officii inquisilionis liujusfuturis

modi perpctuis
ne plcnaria

temporibus consulcre,
defectu

et

compescendo, et cessas, appcllatione posposita, proccssilcgitiniis supcr liis habciKlis servatis


pra-dictas bus, scntentias, ccnsuras, ct pu-nas

illius

executio

pecuni;c

difleratur, aut alias (luomodolibel

opportunc providcrc, niotu proprio,


scicntia

impediatur, et cx cerla
potcslatis

invocato ctiam itcratis vicibus aggravando, ctiam ad hoc, si opus fuerit, auxilio brachii
sa>cularis.

nostra, ac de
iii

Apostolicic

plciiitudinc,
taiiis et aliis

omiiibus
Legionis

ct singulis luctropoli-

apud
Mi)i.ix,

Non obstantibus, Sanctum-Petrum eto. anno iv


,

ctc.

Dat.
v

!'.oiikc

catliedralibus ct collegiatis Eccle,

die

.lanuarii

siis

CastcIbTi,

Granat;c,

Navarr;i'

>'.

.Vragonum
pro /m/iiisiacerba in h;cllispalcnsi

el Valcnti;c
,

rcgnorum, necnon prinUossilionis


et et

16. Paii/iis asskjiiitt

.slif)cii(/ia

cipatus

Cataloni;c

comitalus
el

tioncin Uispania.
rclicos
fidci

Exercila csl
ci

Ceritaiii;c,

ac Canari;c

dominiorum
vcl

insula-

ccnsura

a Ferdinaiido

rum, unuin canoiiicatum


(|uos

unam pr;cbcndam,

archiepiscopo, qui

luuneri praxral, ac licet

priino

|)cr

ab

co, el aliis ccnsoribiis in h;urelicos diligeii-

(iu;iiiivis

aliam

dccessum, seu dimissioncm, vel amissioiicm


cessiim
Et
iiifra ofiicio

iissiinc

(Ijlijroiitiam

plures eorum sit, lamcn fuga pr;rcipili ct aliis artibus cludcbaul. Cum ita^iuc inimcro auclo lutrcticorum.
in(|uisitum

vacarc conligcrit
hrcv.

iiKiuisitio-

'

Piiil. IV. hli.

sii,'.

miin. 4. p.

:ii!i.

PAULI IV ANNUS
nis Imjiismodi
in
liiclis

5.

CHRISTI 1550.

29
coli el in veneratione ha-

regnis, auctoritatc et

pra? caeteris

omnibus

tenore prixdictis, etiani perpetuo applicanuis et approprianius, ctc. Datum Rom;e apud Sanctum-Petrum vii Januarii mdlix, anno iv .
17.

Edictwn

sollicitantes.

advcrsiis confessorcs

ad

tiirpia

Delatum

tiinc cst 1'ontitici

im-

enervationem et animarum perniciem,acfideliiim confusionem; et nisi [u-iemissis aliquod pra?sentaneum et efficax etiam cxtraordinarium remedium adhibealur, verisimiliter formidatur, ne nobiles et illustres perberi consueverat,

mane
bus,

facinus in (iranalensi regno a sacerdoti-

(jui

sacras cxomologeses excipichant

iiiter-

duin patratum, quo nonnnllffi mulieres venia; (ieteiul;r et Sacramenti suscipiendi gratia accedentes, de

hujusmodi earum potentia et favoribus inagnam eorumdem regnorum partem secum in perditionem et puteum interitus trahant. Nos pr;emissis occurrere, et ne malum hujusmodi
son.T
serpat, efficaciter providere volentes,

impuro

tlagitio

variis lenociniis et in
:

tibique,

artibus luerant
fidei

pertentatiB,

quos censores

animadvertere jussi sunt Nuper non sine auimi nostri molesfia accepimus, quod diversi sacerdotes in eivilate et dioecesi Granatcnsi curam animarum habentes, seu eam pro aliis exercenfes, aut alias audien

qui ctiani generalis ha!retic;c pravitatis in dictis regnis inquisitor existis, et de cujus fide, pictate,

virtute et doctrina plurimum in Domino confldimus, quod una cum dilectis filiis consiliariis

supremi
et

consilii inquisitionis

hujusmodi

omnes

singulos hKresiarchas

et h;ereses liu-

dis confessionibus ad pcenitentiam deputati,

in

tantam proruperunt iniquitatem, ut sacramento Pffnitentice abulantur, nec illi, et qui illud instituit, Domino Deo et Salvatori noslro Jcsu Cliristo, injuriam facere vereantur, mulieres poenitentes ad actus inbonestos alliciendo et provocando, seu allicere et provocare tentando el provocando, loco earum per sacramentum luijusmodi Creatori nostro reconciliationis, graviori peccatorum mole onerando, et in manus
diaboli tradendo, in divina> majestatis offensam,
et

jusmodi dogmatizanles, seu alias h;ereticos, de quibus verisimilis sit conjcctura, quod hKreses ipsas non ex animo, ct puraac sinceraconscicntia,

lint, et

sed ut a carceribus liberentur abjurare vequod a carceribus liberati ha^reses ipsas

disseminare, et eas de novo dogmatizare, aut hajreticis, seu credentibus, faventibus, receptatoribus, defensoribus eorum favere sicque
,

offlcio inquisitionis

hujusmodi

et

negotio

fidei

obesse

possint,

etiamsi

relapsi

non

fuerint,

s;rcularis judicis arbitrio, poena ultimi supplicii

animarum perniciem ac Cbristi fidelium scandalum, etc. Datum Komae apud S. Petruin
,

plectendos dimittere, seu tradere libere


valeas
,

et licite

plenam

et

amplam,

ac

omnimodam

xvin Februarii mdlix, anno iv . 18. In Hispania hseresis siispicio atlinrjit (/iiosdam proceres, imo quosdam prxsules. Adducta cst in gravius eo discrimen Hispania, ne lurresi contaminaretur, quo plures nobilitate et opibus conspicui impietatis venena hauserant, atque illa in clientes sibi obnoxios transfunde-

Apostolica auctoritate tenore pr;Tsentium con-

cedimusetimpartinuirpotestatemetfacultatem.

Non

obstantibus, etc. Dat.


19.

die IV Januarii mdlix,

Rom;c apud anno iv.

S.

Petrum

Nec modo nobiles ac proceres infeceral

hffiresis,

sed etiani ad episcopos et archiepiscopos aliquot suspicio illius se diffuderat, in quos


fidei

bant observatum etiam est, nonnullos convictos hffireseos illamnon ex animo ejurasse, sed astu et simulatione, cumque exseveritate judiciorum evolassent, hacresim pertinacissime in alios propagasse, ob quorum improbitalem sanxit Paulus ', ut hgeretici, etiamsi relapsi non essent,
:

animadvcrtendi auctoritas supremo


sori a Pontifice
(1
'

cen-

demandata
fratri

cst

Venerabili

Ferdinando
salutem.

archiepi-

scopo Hispalensi.

Venerabilis frater,

Cum

sicut

capitali supplicio afficerentur

Yenerabili

fralri

Ferdinando archiepis,

copo Hispalensi.

nuper non sine animi amaritudine accepimus, in regnis Hispaniarum, humani generis hoste procurante, Lutherana et ali;e ex ea orl;e hujus saiculi h^reses pullulare coeperint, etjam latius
serpere videantur,
ita

Venerabilis frater
in

salutem.

Cum

sicut

ut etiam de aliquibus Ec-

non
tuit,

sine animi nostri moerore nobis

nuper inno-

clesiarum
tes

pr;i'Iatis,

et aliis

potentibus et

illu-

regnis Hispaniarum

humani generis

stribus verisimilitersuspicari possit, nos volen-

hoste procurante, Lutherana et diversa? alia; ex ea orta' hujus saculi ha;reses serpere, et flde-

huic morbo,

quantum cum Deo possumus,

efllcaciter

lium animi in dies magis inDci


rint,

et pollui coepe-

nare, tibi,
tatis

mederi, et illum dante Domino saqui etiam generalis h<Tretic;E praviet de doctrina plenam in Do,

resquejam eo devenerit, ut

divers;c alias

in diclis regnis inquisitor existis


fide, et pietate, et

nobiles et illustres personae h;ereses hujusmodi profiteantur, et subditos seu clientes et amicos
suos, aliosque
ia hoereses
illis

cujus

credentes

secum

trahere, et

hujusmodi seducere procurent in reHgionis Chrisliana;^ quaj olim in dicto regno


'

mino fiduciam obtinemus, quod usque ad biennium a dic, quo prffisentes litteras receperis computandum, de consilio dilectorum filiorum
supremi
'

consilii olficii inquisitionis

bujusmodi,

Paul. IV.

lib.

brev. sig.

num. 28S5.

p. 352.

Paul. IV.

lili.

brev. sig.

num. 28^5.

p. ;J61.

30
contra

PAULI IV ANNUS

5.

CHRISTI 1559.
tuo permissu,
tur, et tua in
et, si

quoscumque episcopos, archiepiscopos,

opus

esset,

ctiam jussu sint


salute agapietas, ne-

patriarchas et primates, in cisdem regnis dcgentes, super li?presil)U5 inijusmodi inquirere,


et

oblemperaturi,

cum de sua ipsorum Deum non sit obscura


non esse
in

quoscumque processus formare,

el

si

supe-

quc

illud

ignores,

tuis rationibus ac-

rinde legitima indicia ad capturam sufficientia compcrta fuerint, et vcrisimiliter formidetur,

commodatum, novas
mine

Hispania religionis no-

sectas exoriri, rei

tamen adducti magnitu-

ne

ipsi sic inquisiti episcopi, archicpiscopi, pa-

triarch.T et primates a rcgnis pr;i>dictis aufu-

dine majestatem luam hortamur, et summopere rogamus, ut quffi pro Dei omnipotentis honore
ct

seu aliter se absentent, eosdem inquisiepiscopos, archiepiscopos, patriarchas et primates in aliquo tulo et securo loco sub aliqua fideli custodia arrestare et custodiri facere
giant,
tos

cultu, et

eorum populorum
illis

salute, et tua

quoque

securitate in tuis

regnis dccrcvimus

conficienda, aut etiam nostra deccrnentur auctoritate, tuo tioni

valeas

iia

poteris,

tamen quod quam citius commode nos de his omnibus certiores reddas,

etiam jussu imperioque execumandentur; quod cum feceris, quanquam

ac ipsos arrestatos episcopos, archiepiscopos, patriarchas ac primates una cum indiciis contra eos

nobis es tuo merito in Christo charissimus, multo tamcn te reddet haec pia causa chariorem.

Datum Romfc apud


MDLix, anno iv
.

S.

Petrum

die xi Januarii

militantibus, et toto denique processu

contra eos habito in forma fidem faciente tuo sub sigillo ad nos transmittas, plenam et libe-

21. Sollicitatur

a Pontifice Joanna recinitno-

ram Apostolica

auctoritate tenore pra?sentium

deratrix nt Catholicam fidem tueatiir. De superioribus decretiseditisfacta certiorest Joanna


', qua?, absente in Belgio Philippo, llispaniarum regna moderabatur, ac sollicitata iit tlorcntem in HispaniaCathoIicam religionem tueretur, nec illius splendorem sectarum caligine obscurari pateretur " DilecliT in Christo filia^ nobili mulieri Joanna" principisScePortugalliwet Hispaniarum

concedimus facullatem ct potestatem. Non obstantibus, etc. Datimi Rom?c apud Sanctum-PeIrum die vii Januarii mdlix, anno iv . 20. Appetitus est inter alios suspicione hxreseos Bartlioloma?us Toletanus archiepiscopus,

I.usitana

idemque Hispaniarum primas, maximo


regni stupore,
visuri
'

totius

Romano carcere extinad iurc vero sancienda Paulus incitatus cst precibus Philippi regis, qui Petri Pacecchi cardinalis opera de statu rerum Hispaniarum Pontificem certiorem fecerat, a qiio de insigni pietatc commendatus est,
in

ctum

quem sumus

gubernatrici.
" Dilecta in Christo filia et nobilis mulicr, salutem. Conante foedissima ha^rcsis Lutheranfc peste nobilissima ista regna (ut audivimus) coin-

quinare, ct

verum

Dei cultum atque religioncm,

ut(juc Pontificia edicta conficienda curaret, cen-

qua? servata isthic fuit

adhuc constantissimc,
Albanensis

soresque regia fulciret auctoritate admonitus. Charissimo in Cliristo filio nostro Philippo

pervertere, nostro nos admoniti officio, et venerabilis fratris nostri Petri episcopi

Hispaniarum regi Catholico.

cardinalis Pacccchi dc sna> nationis salute


fili,

ma-

Charissime in Christo
et

etc.

Quo magis

xiinc solliciti, et pra?cipua

quadam cum

in

fidem

clarum
tia

nobile Ecclesia? Catholica?

membrum

Hispania

eo majori nobis studio ac diligenducimus esse curandum, ut omnem ab eo


est,

labem, (|ua\ ut multa jam loca fcedissime contaminavit, ila ca regna conatur invadere quam longissime rcpellamus
haeresis Lutherante
, ,

Catholicam, tum in serenissimum regem fratrem tiium voluntate pr^diti, nobisquehis causis magiiopere chari, verbis addiicti, nonnulla sancivimus in illis regnis cuslodienda, qiia^ ad divinos scrvandos ritus et ad iKrreticorum conatus infringendos pertinerent, alia etiam man-

quod ipsum

facere, etsi nostra sponte ita cra-

davimus, ut venerabilis frater Fcrdinandus arcliicpiscopiis

ut nullins aut monita aut preces desiderarcmus, venerabilis lamcn fratcr nostcr
parati,

mus

Hispalensis

generalis

ha^retica?

pravilatis in istis regnis inqiiisitor dccernat et


ciiret, et

Petrus episcopus Albanensis cardinalis Paccccus, vir, et in majestatem


lari,

ad rcgem
te

scripsimus, ut nostra ha^c

tuam animo singu-

jiissa siia aiictorilatc cxccutinni

mandarc
iit

faciat

nobis etiam ob hoc charissimus, nostram cam sententiam miriim in modum confirmavil atqueaiixit (|uamol)rcm cl niulla conslitiiimiis, qiiibus ad rcligionem ritc colcndam, et ad omnes errores, vcl propulsandos, vcl aiiferendos tua illa regna iitcrentur, ctpliira cliam
et
:

ctiam visum gnitudinc siiadcnte, tcquc horlari,


scribcrc aiitcm ad
al(|iic
tjs

csl, rei

ma-

facimus,

rogarc,

iit

nostris

siilTrageris el faveas,

nostrorumquc mandaquod lc facliiram, cl eo


quia profecto
ha>resibus
in-

cliam
sc

stiidiosiiis arbitramiir,

tclligis,

non cssc

iililc

rcgi conscnlicnlcm intcr


di-

mandavimiis derernenda vcncrabili


tica"

fralri Kcrdinaiido archiepiscopn Ilispalcnsi gcniirali liawc-

rcliginnc
:

iirovinciam novis

vclli

qiiarc,

(|iioniam lot regna

summa

ciim

pravilatis in

iliis

rcgiiis iiu|uisilnri

(|ui-

tua laiidc giibcrnas, cril prudcnti;r el instituli


tui consiilcre lanta

biis

mandatis,

licet

non diibihMnus, (|iiinomiics

in

re

cum

Chrisliana^ rcli-

'

Paiiliis IV. lib.

brcv. sig. niim. 2895. p. 3GS.

"

Ciiil.

IV. Ijb. brev. sig.

num. 2895.

p. 360.

PAITLI IV
gioni,

ANNUS

5,

CHRISTI 1559.
nia; satore,

31
fragilitate in Lulhe-

quam integram semper inviolatamque


tum
provincia) securitali alque saluti.
ct Dei, et

etiam

humana

coluisti,

ranam

et

diversas alias damiiatas et pestifcras


iilis iniccti

Nos quidem,
tuic

eorum po|)ulorum,

cl

lucreses prolapsi, et

fucrint, proprios

quoque

nius, et

causa id vehementer optafore plane confulimus. Datum RonicU


gloriaj
xi

errores etexcessus, omnipotenle Deo inspirantc,

recognoscentes, ad
clesia

gremium

sanct;c matris Ec-

apud Sanctum-Petrum die anno iv .

Januarii .mdlix,

Districta est severitas legum ab Hispanis censoribus in ha^reticos cjusque criminis suspectos, adeo ut etiam iiobiiitate et titulis dignitatum ornatissimi viri flammarum incendio traditi fueriiit, atque ob exaggeratain Philippi regis sapienliam imminentes ab ha^reseos grassatione calamilates aversa3 ac propulsataj fuerint.

quibus gregis rcgimen desuper commissa sunt, oves hujusmodi gregis ab eoruin praicipitiis eripere, etipsi omnipotenti Deo
redire

desiderent,

nos,

Dominici cura

et univcrsalc

acccptabiles reddere toto nisu ex(|uirentes,

tibi,

qui Ecclesitc Rrixiensi pra^esse dignosceris, de cujus rcctitudine, fidei /elo, devotionis sinceritate

specialcm fiduciam in Domino sumimus,


Ecclesiic praefueris, ac in civi-

quamdiu eidem
tate et dioecesi

22.

Nec labis
:

Haircticorwn tentamma in Italia ipsa.


hferetica!

immunis

fuit Italia, nisi

ea censorum diligentia perpurgata fuisset, ac

etiam Romie in ejus criminis suspectos inquisitum captus vero est Rhegii quidain medicus novus htcresiarcha, quem Paulus datis Ferrariffi duci litteris ad se perduci jussit. Dilecto filio nobili viro Herculi duci Fer'

hujusmodi resederis dumtaxat, ut per te i|)sum solum quoscumque utriusque sexus Christi fideles, tam saeculares et laicos quam Ecclesiasticos, etiam quorumvis Ordinum religiosos, cujuscumque Ecclesiastica; et mundanai dignitatis, status, gradus, ordinis, vel conditionis fuerint civitatum et dioecesum prajdic-

tarum, aut in

illis

pro majori parte temporis

raria?.

Comprehencujusdam novai inauditffique dementiam Rasilius quidam Allebrisius, professione quidem medicus corporum, sed corruptor animarum, in episcopalis domus carcere, sicut audivimus, custoditur eum maguopere cupimus priino quoque tempore corain

Dilecte

flli,

nobilis vir, etc.

commorantium, Lutherana, aut hujusmodi aliis haresibus respersos, et ad veritalis lumen et fidei Catholicse unitatem redire, ac hujusmodi
ha?reses abjurare volentes
tate
, et infra
, et
:

sus Rhegii uuper ob han-esis

Auctori-

Apostolica absolvendi

infra, potesta-

tein et facultatem

die XVI Junii mdlix,


23.

concedimus, etc. Datuin... anno v . Lutherani in multas scctas divisi et in

duram

scrvitutcfn redacti.

nobis et sacro inquisitionis hsereticfc pravitatis offlcio sisti. Itaque hortamur nobilitatem tuam et veheinenter petimus, ut pro sua erga nos et Sanctam Sedem Apostolicam devotione, ac debila obedientia, fideique Calholica; studiocuret,

vinciis, qua>

primum

In Germaniffi proa Catholica religione des-

civerant, tain densa

errorum atque hsereseon

caligo inhorruit, ut

religionum nullus

cum fingendarum novarum modus esset, cuin singuli

cum primum
ulla

has litteras acceperit, ut is flrmo satellitum prwsidio diligenter custoditus, sine

garrulitate i)ra?stantes ministri divina oracula in varios ac pugnantes sensus distorquerent, ut

mora

in

urbem nostram Rononiam perduad nos inde deduccndum curanobilitatis officium nobis magno-

palain constaret Babylonem vere extructam a Luthero, hujus confusionis pertKsi Saxonia; et

catur, ct civitatis illius nostrtc gubernatori tra-

datur, qui
bit,

eum
tu;c

quod

pere gratuin

erit.

Datum

Roinaj apud Sanctum.

Petrum,

etc. die

iii

Februarii mdlix, anno iv

Irrepserant etiam inter Rrixienses cives Lu-

non potuerant Lutheranam sectain a sumino Ecclesiai principe damnatam, ac Leonem damnarant audacis, ipsi undecim execrabiles sectas in Luthcrana Rabylonia grassantes publicis edictis damnarunt, de quibus ac nonnullis aliis pseudoevangelicorum
Mansfeldii principes, qui tolerare
dissidiis ha!C refert Surius
niffi

therana etaliaj nefaritcsecta;, quibus illaqueati plures tenebantur, qui cum de mysteriis ChristianEE fldei diligentius edocti, discussa errorum caligine conciliari Ecclesis flagitarent, explicandam in eos clementiam censuit Paulus -, ac censurarum religione ab eorum episcopo designato exsolvi jussit Dilecto fllio Doininico Bolano electo Brixiensi.

Juniores Saxoprincipes hoc anno Latina et Germanica


'
: :

lingua scriptum publicum ediderunt itemque coinites Mansfeldenses aliud scriptum, quibus

undecim enumerantur
lanchtonici,
xMajoristffi,

secta, et ut
iis

ha;reses condemnantur. In

cxecrabiles sunt etiain MeAdiaphorista; et Sacra-

Dilecte

fili,

salutem,

etc.

Cuin sicutacce-

pimus quamplures

Christi fideles in civitate ct

tua dioecesi Rrixiensi, qui alias operante ziza-

Porro in Heidelbergensi Academia periculosum ortum estcertamen, inter Tilmannuin Heshusiuin et Guillelmum Clebilium de Ccena Doinini. Princeps Palatinus, cui paret Heidelberga, in hac Evangelicorum f unesta altercatione a Melancthone queerit, quid ipse in hoc
mentarii.
'

Paul. IV.

lib.

brev. sig.

mim.

287'J. p. 139.

Ib.

sig.

num.
In

2895. p. 234.

Comm.

lioc

anao.

32
negolio sentiat
?

PAULI IV AXXUS
at Melanctiion sic respondct, ut

5,

CHRISTI 1559.

ipsius Dci omnipotentis

laudem emcndarc atque

novuni quoddam Sacramentarifc impietatis genus effinxisse videatur sic isti miseri ex erroribus aliis in errorcs alios lalnmtur semper seipsis deteriores. Aicolaus Gallus prjeco Ratishonensis Lutlieranus, luiic Melanctlionis scripto ogregie respondet .
:

corrigcre plurimis jam,ut nobilitas tua fortasse


audivit decrctis factis atque editis ad hanc

rem

spectanlibus; et tam necessario ac sancto opcre propc jam absoluto atque perfecto, quid inimici
nostri dicerent,
si

ea qua? ;cdificavisscmus, des-

Hoc anno Fridcricus II Danorum rex Tliietmarsos populos, qui dum Bremensi arcliiepiscopo ac Romano 1'ontifici paruerant egregie libertatem suam tulati fuerant, jam Lutherana impietale infectos in servitutom durissimam
redegit. Subdit Surius
:

trucrcmus.^Cumdignitatiset cxistimalionis nostrc et iuijus sacrosanctac Sedis rationcm habuimus, tum etiam honoris tui et tui fratris salutis, neque enim convenire nobililati tua; vide-

bamus

Ili

sunt fructus novi


libertati

qua^ nomini tuo vestra^que familiic notam nimi;p Ecclesiasticorum bonorum cupiditatis inurerent, qua infamia ha^rctici laborant,
,

Evangelii.
tores, vel

iXovum Evangelium docet

nc(|ue fratris tui

animaj expedire intelligcba-

carnis studere gnaviler, ct interim suos secfa-

molestissima; servituti addicit.

Turcica^ vcl Moscoviticae, vel ali;p Justus es Do-

mus, tam grave onus susciperc, sub quo succumberet; qui etiam si consecrationis munus, jam ut dcbuit, suscepisset, tamen tanli oneris
magniludineni iiorrere debuisset,

rectum judicium tuum . Paulns non assentit duci Brunsvicensi petenti ut frater trcs simul episcopatus conjunctos rjerat. Petiit a Paulo Pontifice boc anno Henricus Brunsvicensis princeps egregie de re
mine,
et

nedum

qui

24.

tam diu

id

suscipere distulerit, sive impeditus,

meritus, pro qua eum gravissimos labore^ pertulisse vidimus, ul cjus frater episCatholica

sive propter negligentiam, cuiquc uni Ecclesia; bene pra>esse satis magnum onus videri debet, aliarum super alias Ecclesiarum oncrc fuerit gravandus. Decet nos, qui utrumque vestrum

copalibus sacris iniliatus, Ircs episcopatus conjunctos gereret, cui Paulus respondit ', id malo

paternc diligimus, vcstra^, et saluli, ct fama". consulerc, ncc tam quid desidcrctis a nobis,

quam quid

vobis expediat cogitare, etc.


etc. die

Datum

exemplo versum

animum
'<

tot

nimiumque ejus animarum cura onerandum


iri,

fratris
:

Roma; apud Sanctum-Petrum lis MDLix, anno iv .


2.'j.

xxiv Apri-

Dilecto
Dilecte

filio

nobili

viro

Henrico

duci
obliti

Uosius demonstrat pericula emersura cx

Brunsvicensi.

fili,

faciUtatc nimia in controversiis permittendis.


nobilis vir, etc.

Non

In Polonia viribus auctior iiwresis graves turbas

sumus, quantos tu labores hauseris, quanta


discrimina, cxplorante

concitavit,

quas nonnulli

politici

ad lia^reseos
scntiebant,

nimirum fidem tuam

pra;cipitia proni, ita


iit

componcndas

Domino,

fortiler,

constantor adieris,

dum

sicul

prudentem, et gravcm, et vereCatliolicum principem dccef, in Catholicfc fidei ct orthodoxa?


religionis cultu
,

utraquc spccies, saccrdotibus conjugia permitterenlur (luorum crrorem confutavit Stanislaus Hosius episcopus Varmiensis, atque
laicis
,
'

sanctscque
tc

malris Ecclesiafirma pctra et

unitate et obcdientia perscveras, nec in tot alio-

rum

dcfcctionc abduci

ab

Iiac
:

fundamenlo
tis

Ecclcsire pateris

qua^ tua tam in-

signis pietas abiue dcvotio, sicut nobis in tan-

in lucc collocavif, tum omnes novandi causas defugiendas dcmonstravil Errant vehementer meo quidcm judicio, qui puiant, hoc rcligionis dissidium, quod apud nos pcr Salbanae ministros his superioribus an-

emersura

iiide

mala

malis

ct tol

filiorum amissione jucunda,


fuit.

ila
lii,

nis cxcitalum cst, boc


laicis calix
,

modo

sedari posse,

si

tibi et

gloriosa cl salutaris

Vcrum cum

quos diximus, cardinalcs, ca

(lua decuit dili-

gcntia ct cura, cognitis postulatis vestris


crelo, ul

manerat,

uxores pcrmillantur. Alere hoc fucrit magis quam scdarc dissidium. Quid enim est aliud, quod hi qui scgrcgavcrunt
presbytcris

dalo noslro, ea de re in consistorio nostro se-

mos

est, rctulisscnt, ctsi


tua.'

nemo

qui non nobilitati

vestr.ncquc familire favc-

rel,omnique vosab hacScde honorc dignissimos judicaret, tamcn omnibus ca res cjusmodi visa
est,

ut concedi a nobis

minime
et

possel, sine
et

maximo scandalo
nones fccisscmus,
obtrectandi

et nostro

omnium

Scdis

AposloliCiC dedecore;
si

nam

contra sacros ca-

trcs uni

Ecclcsias,ct sancta> bujusScdislioslibus

dcdissemus,

ct

plum introduxisscmus nos, aggressi sumus ca, qu.T corrcclionc


'

commisisscmus locum ])cssimum cxcm(jui Dco auctore


cgcnt, ad

quain ut Ecdesia Catholica separare sc licitum ipsis csse queat? hoc fundamcnlo scparationis jaclo quo non cos progrcssuros putas? Argucrc erroris totam Ecclesiam, sibique potcstalcm essc dalam inlerprctabuntur, ab cjus dccrctis c.Tteris ctiain in rcbus discedcndi. Uiiid enim impcdiaf, quominus a"(|ue in aliis, alque in uno hoc eis liccal? Mentiar, si hoc res ipsa non clamat, ubi facta csl in hujus Sacramenli usu ab Ecclesia Catholica separalio. Quam non muUi sunt alii crrores
sc a nobis, votis ardcntibus cxpctant,

vel

una aliqua

in re ab univcrsa

consccutil

Non Luthcrani modo, sed


Di,il.

ct

Zuin-

Paul. IV. lib. bicv. iig. nuin. 2889. p.

118.

Stanisl. llosius ia

Jc utriusquc spccici couiuiuiiion. p. 33D.

PAULI IV ANNUS
gliani,
et Anabaptistse,

5.

CHRISTI 155'J.

33

et quotquot alii sunt utraque s|)ccie dcsciscendi ab Ecclcsia sumpserunt initium? nuniquid autem in eo acquieverunt? numquid non simul, et sacrilicium, et sacerdolium, et Deum ipsum poslea ex lioc sacramcnto sustulerunt? luunquid non ct Picardi ct Scrvctiani, lioc est, uovi Ariani facti, et in diversas alias formas mutati sunt? quare nibil fuerit liomini Cbristiano tutins, quam sicut et in aliis rebus omnibus, sic ct in hac, Ecclesiai scnsum et conscnsum sequi,quod qui faciat, errarc nullaratione potcst. Vociferetur aliquis ad ravim usque Verbuin DoDiini, Verbum Domini, Ecanfjelium , Evanf/clium : nihil ea re znovcatur plus (juilibet, ac orthodoxus, etiamsi niulta Scripturaruni examina produci videal, nam suo tempore pseuhseretici,

unius alicujus solitariam opinionem, an vcro


totius Ecclesia;

unde, nisi

al)

sensum

et

conscnsum sequi
'

oporteat

20. Demonstravit idem auctor in alio libro inscripto ad regcm Polonia' dc cxjjresso Dci verbo, non aliam concilianda! cum iKcreticis concordia; ineundam rationem, (luam ut illi ab-

jecta hteresi, controversias oinncs Ecclcsiie ju-

dicio pcrmittcrcnt, ejusque dccreta sequereutur


:

itidem ut ante
scd
et

Yisus fuit btcreticisesse pertinax P.asilius, eum Athanasius at(|ue llilarius


:

quam

bajretici perlinaciam,

cam

Catbolici

ortbodoxi constantiaiu essc judicabant. Quoet ego moleslc fcro, si (|uibusdam pertinax esse videor, qui nego coire possc concor-

minus
diam

inter Catholicos
,

et

haueticos

nisi

qui

dopro[)hetas

minime

dcfuisse scribitlliercmias,

qui ct ipsi vociferati sunt Verbitm Domini, os Doniini locutam est, hsec clicit Dominus ; cum tamen nec misisse se eos, nec aliquid ejusmodi locutum illis esse per propbetam suum dicat Domiuus. eosque fures verborum suorum appellat.

discesserunt a nobis redeant unde disccsserunt, ad gremiuni sancta; inatris Ecclesiffi, illaiu
crcdant,
illi

se totos permittant, illius judicio

suum judicium subjiciant. Malo pertinax videri cum Atbanasio, Hilario, Basilio, quam ut esse
dicar arundo ventis agitata
tustiora.
:

ct hffic

quidem

ve-

Jam vero

Pbarisaji,

numquid non

e Scri-

pturis Cbristum

esse morte

uon esse prophetam, Cbristum dignum probare conlcndebant? Quo:

nos

haj voces sunt Scrutare Scripturas, quia Propheta e Galilea non]siirgit, et Nos legem habcmus, et secundum lcalio loco gem debet mori, quia filium Dei se fecit. Numquid non Scripturas contra Scripturaruin auctoet vide,
:

rum enim

Nostro vero ScCcuIo quoties inter LutheraZuinglianos actum fuit de concordia? Quomodo ea rcs feliciter cessit Lutheranis?
(i

ct

qualis

enim

illafuit inter

Lutherum etBucerum

concordia? Fecit in gratiam Lutberi Bucerus, ut concederet Corpus et Sanguinem Christi substantialiter esse in sacra Eucbaristia,

modo

vi-

reni

Deum nostrum

proferebant?

e Scripturis

filium, sed ue

Christum non csse Prophetam quidem, quin potius morte turpissima dignum prouuntiabant? num autem statiiii fuit verum, quia Scripluras adducebant? Scripturae quidem, quaruni utebanlur
testimonio, vera; sun{, et a Spiritu sancto profccloe, sed sensus, quein ex illis profcrebant,

Numquid non Deum,Deique

cissim in

suam gratiam

faceret Lutherus, ut

concederet

quam longissime a vcritatc fuit remotus. Quamobrem nibil pii moveantur, si cum Satbana
Christum
in deserto tentaute dicat
:

membrum
sed
si

ejus aliquod

Scriptum

est

cnim

quis
ci

ibi non esse Christi Corpus et Sanguinem, nisi cum sumitur. UtcrMartinorum hic alterum in suam pertraxit sententiam? Martinusnc Lutherus Sacramentarius, aut Martinus Bucerus cSacramentario factus cstLutheranus? Certe Joannes Calvinus non aliunde sumit efflcacius argumentum ad probandum in Eucbaristiai sacramcnto non csse substantialiter Corpus Christi, quam ex bac Lutberi concessione cx qua etiam colligit, quod secundum virtutem tantum et efflcaciam, non autem secundum eo:

nimium obtundat
vel
in

Scripturas, reverentcr se acvelit

rum
bis

substantialem prtcsentiam exhibentur no-

cipere rcspondcat, ac ab eo procul abesse, ut

minimo contradicere

ca^terum

unde didicerint, hanc Scripturam esse canonicam, cujus apud omnes auctoritatem esse summam oporleat, inde quoque se didicisse bunc sanum illius sensum esse a ci, non alium sancta Catholica Ecclesia. Quare cui fidem babuerint de Scriptura hac, quod Canonica sit, quodque a Spiritu saucto profecta tcstificanti, cidem se fidem habere, hunc et non alium csse Scripturai ejus sensum asserenti. Ad huuc mo,

Corpus etSanguis Domini, quo modo adsunt ct exhibentur in Baptismo et Pa;nitentia, imo quandocumque Christi mors aliquem in nobis
etrectum operatur. In quam suam sententiam pedibus ire Pbilippum quoque Melanctbonem
gloriatur. Egregia vero concordia,

qua

fit,

ut

qui sunt haerctici, magis eliam flant ha;retici, ct sacrilega sua audacia invalcscentes proficiant in

pejus errantes etin erroreni mitlenles


27.

Rcfjem Polonix monet Pau/us ut u se removeat suspicionem nimise facilitatis erqa hcVreticos.

dum

si

se gcsserint, facilc Satbana; laqueos ef:

Effuderat Sigismundus rex, importuna

fugerint

neque enim

intcr nos

et

eos,

i\\\i

benignitatc ac facilitatc, licentiic habenas improbitati ha;reticorum, adeo ut in suspicioncm

exierunt a nobis, ulla est de Scriptura controversia, sed de eo tantum agitur, utruin iu ea aut interpretanda suam aliquam propriam
,

'

SlHuisl. Ilosius dc cxp. Dei vcrlo p. 32U. l'ag.

iSG.

ANN.

TOMUS XXXIV.

Kayn. XV.

34
ailcluctus sit ainul

PAULl IV ANXUS
PontificiMii,
:

5.

CUUISTI 1551).
coiisilio,

iic

niajoiiim

quantum opihus, quanlum

auctoritate

vestigiis ac pietate dellecteret

secl

cum

dc pr;p-

ct potestate rcgia efficere potes, in

Catholica re-

clara illius

mente ac religione ab infernuntio


illum de servala puritate, cum uni'

ligionc confinere coneris, hwreficis fortifer resistas,

esset factus certior, Panlus

incorrupta ac illibata fidei versa regia fainilia commcndavit, hortatusfiuc est, ut in ea constanlcr perstaret, ncquc uliam gloria? suffi niaculam inurerct, atque ex teni(iorario regno ad wternum asi^iraret, ac pravos senatores ct lia-relica lue infectos c suo lalere divclleret, atque aula pelleret.

suctudinem moveas abs


lale,

pravos auteni suasores, eorumque conct pcstiferam et perniciosam rete ct asperncris, et diligenfissime

vifes atque rejicias.

He, quo amore, qua chariquo salutis et gloriic inx sfudio screnitatem tuam admoneanius, Ueus scrutafor cordium novit.

Tuum

esf,

charissime

fili,

ha'C prfficepfa ei
et in

monita nostra iierpctuo meminisse,


filio

animo

Cliarissimo in Cliristo

nostro Sigis-

ac

memoria penitus

infixa retinere
libi

atque ser-

mundo Augusto

regi Polonia' illustri.

vare.

Commendaremus

ipsum nuntium no-

clc.

Charissime in Christo fili noster, salutem Magna nos Irelitia alfecerunt, multumciue in

Domino consolata- suntlittcra' venerabilis fratris Camilli Satrianensis episco[)i nuntii nostri, in (luihus prwter cifteras laudes, quns tua' serenitati trihuit, in i^rimis

commemorat, quantam

tu

strum, nisi ex ipsius litferis fibi gratias agendas potius csse sciremus pro humanitate, qua ipsum excipere et complecti soles,in quo declaras tuam perpetuam ohservantiam erga beati Petri Sedem, pro qua Deus tibi, ipso Apostolorum principe intercedenfe retribuet ct in hoc sKculo et in
futuro.

una cum charissimis


,

in Christo filiabus nostris

Datum Romre apud Sancfum-Pctrum,


anno iv Proximo mense graviorihus
institil',
littcris

regina uxore tua ct sororihus luis, in Catholica quantamque crga sanctam fide constantiam

die XI Apr. mdlix,


28.

a-

hanc Sedem devotioncm et ohservantiam pr;c te feras, quo nominc ei, a quo omne datum optimum et omne donum perfcctum dcscendit, gratias agimus, qui tantam tibi gratiam infudit, nec palitur te a recto salulis itinere deflecterc. Facis, charissimc fili, quod sapientem et pium
,

pud Sigismundum Paulus


ctam suspicionem nimia'

ut confra-

in hirreticos

indul-

gentiic ei gratiiT' a se removeref,

questusque de

sacrilego Chelmensi episcoiio, qui \Vladislavien-

scm Ecclesiam

invaserat, ui regiam pietafem in

eo reprimendo explicaret, rogavit,


seos et schismatis

cum

hffire-

regem
tui,

decet,

memorem

te

csse ostendis generis

reum

se constifuissct.
filio

imitatoremquc majorum tuorum inclytic memoria; rcgum, <iui quidcm oinnes Catholici admodum orthodoxique principes cxlitcrunt, et dc Ecclesia Catholica oplime meriti fuerunt.

Charissimo
Charissime
si

in Christo

nostro Sigis-

mundo Augusto

rcgi Polonia' illuslri.


in Christo
fili

noster, etc. Etsi

non pauca ad nos de tua


qurc
ct

scrcnilate dclata sunt,

maxime regna atque imperia firmet, slabiliat atque conservet. Multa; sunt ()uidem aliu' magnis regibus digna} virtuPra^clare intelligis, qu.T res
ies,

vcra cssenf, gravi nos nKrrorc afficcrent,

scd nulla eos magis


cis

commendat, nulla
jiarit,

ina-

jorcm

laudem

et

gloriam

quam

in re-

ligione Catholica i)crsevcrantia, qua' cuni

omni

vehcmcntcr de iua ac rcgni tui salute cogercnt csse sollicitos, tamcn non facile adduci possumus, uf (|ui(l(|uam de lilio nosfro cliarissimo, (iiiod eoindignum sit, ct alienum ab cjus [)iefatc atque prudenfia, susi)iccmur. Ea auiem
niinc tibi offertur occasio, inijua dcclararc

tempore Dco grata esl, tum his tiirhulentis Kcclesiic temporibus inulto est gratior regis ciiiin excmplum in Calliolica fide permanentis jiios
;

om-

consolalur, duhilantes confirmat, luiireticos doterret ct reprimit


iili,
:

ita(jue dici

non ])Otest,quanfa

el

quam

gloriosa pro tantis mcritis corona,

ct

pricmium in C(i'lo paralum sit. Laitaremur niagnopcre, si hoc de (|uocum(|ue Christiano princi|ie audisscnius, veruin i^riecipua cx tc l;piitia afficimur, qucm cximic ct priccipue sempcr aniavimus etsi aufcin coliortafionc nostra mininic te cgerc confidimus, de quo ea semper nohis pollicili suinus, (|Uii' a lali prohitatc, alque virtiife, et ex Cii stirpe orto rcge expccfaiida eranl, tameii cogit nos pateriiiis amor (nosti aiiiem (|uaiito|)crc paircs de filiis sollicifi siiif) linrfari le efinm af(|ue efiam, ul iu ipse pareiifum el majorum tuoruin vcstigiis insislcrc pcrseve;

nibus rectam voluntatem tuam, el omncm abs le suspicionem rcmoverc, tu;t(]uc fain;r cl existimationi rcgia; consulcre [lossis. Allatuin cst cnim ad omncs de ncfario scelcre, quod ,Iacobus Chelmensis diclus c[)iscopus nnper admisil, qui Dei timore |iostliabito, iioslra cf Sedis Aposlolic;c aucforitate contempia, furorc ([uodain rapius, ct cupiditate ac superbia obco-calus, Wladishiviensem Ecclesiam icmcritafe ausus csi occui>arc sacrilega, ci quasi lcgilimus ac verus cjus eiiiscopus, ct non jira^do esset, profana in ea Sacramenta conficcre Feria (]uinta in
C(rnii

Domini

ac siicratissimam Dominic;i' rcsiir-

rcctionis dicni, fiigatis cx ICcclesia canonicis,


(jiii

taiilum sacrilcgium ap])roharc nolucranl,


]iolliierc ac violarc aiisus cst

iinpuro sacrificio
ciijus

lam audax

ct

lam nefandum
oflicii

faciiius
iioslri

non
inu-

rcs, cl coiTimissos fidei

iu;c

populos, quantum

modo
I

dcbila a nohis csf pro

1'aiil.

IV.

lih.

brcv. sig. luim. 2S80. p. 1U>.

l',iul.

IV,

lil).

Imcv. slg. nuiii. 2889. p. 103.

PAUr.I rv ANXITS 5.

christi 1550.
:

35
.

nere soveritate pleclendum, venim iion


alis
te

leiiiiis

drinus

Volis, inquil, ot potoris


tract. 7 in

Et infra

Jlio(iiii

animatlvertendum
tua(|iie

est; tiio

onim favoro
pra' so

ronymus

Math.

lis

datum

ost,

nixus,
lulit,

gralia

fretus in

lantam

pelierunt, qui voluerunt, qui ut acciperent, la-

ul dicitur, iirorupisse

domcnliam.

.lamiie

boraverunt.

Omni

vido5,ciiarissimeflli, causas nos Uabuisse juslis-

fju/erit inrenit, et

simas, cur nomiiiationem istius liomiiiis rojicercmus, et (|uan(iuam inviti, minimo potitioni
tua;

sum cum
tum
scas,

sensisso
ait
:

cnimpetoiti dabitiir, et tpd pulsanti apericti/r. Ncc divervidetur Joannes Cbrysostomus


'

salisfacoremus
ipse

Xonne nostriim do

se judi-

capiunt, sed (iiiibus daest, ut singulare id esse ccrtamcn perdi-

Non omnes

comprobavil ? clariorone poluit iiulicio malain montem suam, nialumi|uo animum

cium

ris, iis

non nt forte datam noccssitatom suspiceenim datur, qui spoiite id eligunt; qiiod
opus, quod quidom omnibus paratum in hac luclationo suj)orioros eva-

apcrirc

at(|iie

dotegore

Oiscat igitur sorenilas

ideo dixit, ut ostenderot, siipcriore nobis auxilio esse


est, si

tua poslbac patri suo facilius crederc, caiitior-

postorum, nec se pra^ niinia boiiitate sua al) liujusmodi bominibus deciiii ac falli siot i|uouiam isto sensum siium i)ossimum nat prodidit, nec Sodis Apostolicic dignitatom gra-

quo

sit in

volumus

dere, etc. Et post multa idein Chrysoslomusser-

\ius, (|uain
et tanto

tuam

ipsius, fiui

illi

favobas anloa

sludio suffragabaris, hosit atque viola-

vit, nobiscum una advcrsus luoroticum antoa, nunc etiam scbismaticum homincm pro Doi

mon. doMartyr. In tua pugna, inquit, Dominus Dominus dimicat, Domiiuis prfclialur, et victoria tibi adscribitur certamen tuum, certanncn Dei est, pradium tuum, Cbristi pra^lium est. Quid trepidas ? qiiid formidas
:

congreditur,

bonore et Sedis Apostolica? revercntia exsurgc quod quo acrius et scverius feceris, eo magis
;

quasi lua virtuto dovincas? proccde in bellum, fortiter dimica, ut dimicanti adsitille, qui vinci

existimationi et fain;r tua- consules. A|)parebit enim tc, non utnonnuUis in suspicionem venisti,

Non habes,

h.Treticorum esse fautorem, sed Christia-

num
et in

principem et pium Ecclesite filium esse, tuonda flde et religione Catholica constantem, ut nos quidem de te adhuc speramus et credimus, et ex hoc exploratius etiam judicaturos esse confidimus; sicut ex nuntii quoque nostri, qui hac de re mandato nostro tecum agel, sermone cognosces quem in exequendis
super hac re nostris utope etauxilio tuo omni omissa juves Serenilatem tuam veliemenlor rogamus. Dalum Roma; apud Sanctuin Potrum, elc. die xvn Maii MDLix,anno iv. 29. Dejectus quidem est Wladislavionsi Ecclesia Jacobus Chelmensis pseudo-episcopus, sed clerum Chelmensem malo exoinplo corru,

socutus Augustinus- quoque unde pugncs, Deus tuus in te est; spiritus bonus datus est tibi Spiritus Dei est, qui pugnat in te adversus te contra illud, quod est in te contra te . Et inultis internovit.

non

Quom

inquit,

jectis

Extat confessiofidei Catholica' Christia-

na; de
in

Patrum, qui fuerunt anle annos quatuor


:

Synodo Provinciali Polricoviensi congregati,


ad eain
te

consensu edita
ibi scripta

remitto, lege qure


.

sunt de impedimentis Matrimonii


aliquot elapsi menses erant
in
',

30.

Jam

qui-

bus Pauliis Pontifex


de non
re
et

cunctatione

suspicionem inciderat, forma nepotum ideoque non jam eos consueto prosequebatur amorecta vivendi
,
,

ut aliquid

illorum actus diligenter observabat remedii porrigeret. Dux Guisia", ut


,

existimabatur, primus in Pontificis


spicionis semina injecerat
;

animum sunam cum ad ejus


se
et

pit,

viclique carnis illecebris sacerdolos eilulie-

pervenisset aures

Paulum de

suo rege

bant neminem ad continentiam obstringi ex oraat conlra objeclionom luTreticulo Salvatoris corum petitam ex verbis, Qtii putcsf capcrr ca His ipsis verbis pial, rospondcl ita Hosius
: ' :

oblocutum
ficis

fuisse, sibi persuasit, nepotes Pontiin se et

animum

suum honorem offensum


quando
a Pontifice vepetiit, in

reddidisse. Ipse igitur

niam

in Gallias

rediturus

nepotes ar-

niliil

aliud significare Christus voluit,

c/i/i

rult

inusitatum hoc diut posse pro velle accipiatur. Chrysostonuis hom. 3 in Jo. enarrans illum Scripturse locum, propterea non poluerunt credere, quia dicit Esaias Non potucapere capiat,
ceiidi
sit

cum non

morum infelicem exitum tanta officacia rejecit, ut domum reversus Potro Strozzio dixerit Ad:

gonus

in Scripturis,

eat

jam quicumque Pontificem


iilano cerneret ac palparet;
filiis

rem
tris

jam efioci, ut nimirum a fra:

eriint,

hoc

est,

noluerunt
7.

neque

te

adniiralio

capiat,

nam nonnunquam
ut Joan.

potestate pro volunpotest vos

proditam Sedein Apostolicam fuisse adversus regein ingratius actuin, ine quoque la;snm, quorum causa caput decusque periculis objectavi. Insuper Philippus rex llispaniarum
;

tale utitur,

Aon

mundus
et coin-

odio Jiabere,

me autem

odio liabet.

Hoc
:

munisermoneusurpatum videmus Non possuni asperum hominem diligere, etc. Mox Ante eum quoque consonat Gregorius Nazianzenus,
:

commorantibus mandavit, operam studiose darent, iit Pontifex crga cardinalem Caratfam suum minueret amorem, eo quod cardinalis, ut rox ardenter optabat, illique Bruxellis discedonti maximopere commendavesuis ministris Pioma'

et

utroque velustior Clemens presbyter AlexauI.nc.

\i.

lloniil. 43.

de veilio Dnmini.
I.

iv.

^ P.ili^ivic

lo.

ir.

1.
'

XIV.

c. 7. to.

Petrus iNores in Vila Paul. IV.

.Viiud .Ms.

oanl.

Ilis.

Pol. Slanisl. Ilosiiis de conjngio Sacer. p. 3U).

Spada;

cxvi. Diarium Pauli IV apud eiimdom.

lo. ix.

3()

PAULI IV ANNUS
non
totis viribus studuerit, in

5.

CHRISTI 1559.
ageretur. Congregationcm componebanf, cardinalis Scotfus episcopus Tranensis, cardinalis

rat,

gratiam Ponrestituerc.

tiDcis

Marcum Antonium Columnam

Accidit etiam, ut die quinta Januarii,


tionis

cnm quefacinore

rerefur Paulus apud cardinales sancta? inquisi-

coram

se coactos de

quodam

detestabili ac offendiculo publico a cardinali de

Monte patrato,
tia

quem

etiam dignilate cardinali-

privare minitabatiir, cardinalis Pacecciius

suavlbus verbis in cardinalis juventutem culpam rcjiciens, faclum excusare niteretur quod Paulus audiens, et sacro ardore .Tstuans vocem Reformnlio. extollens cxclamavit Reformatio Ad quem cardinalis Pacecchus rccte quidem, sed reformatio a nobis ut exordium sumat, ne;
:

cessum
his,

est. Siluit I\iulus,

existimans, illud no-

suorum nepotum personas cxprimere.quasi majores excessus illo, qui in cardinale deMonte repreliendebatur, commisissent. Parietem jam ad labendum inclinatum ultima arietatatione
projecit

orator,

Bongianus .lansiliatius ducis Florentia; quando Pontifici retulit, quantas a car-

dinali Caratla injurias pertulerit,

cum

inter alia
prolii-

clausis in faciem foribus

ipsum ingressu

pro gravibus ncgotiis tractandis qure omnia simul congesta, ad eum accederet et alia multa in causa fuere, ut Paulus tandem dccreverit, nepotes a se removere, de quo sic
buerit
, ' ;

dum

Rosarius vicarius Pontificis in l'rbe, cardinalis Consiliarius et Camillus Ursinus, quibus oinnimodam auctoritatem justitia? ct gratiae super omnem Ecclesiasticam dominationem contulit. Quotidie, Pontificis jussu, Congregatio ista cogebatur ejusque Episfolas cardinalis Tranensis, uti antiquior, subscribebat et quia paucos post dies e vivis decesserunt cardinalis Rosarius ct Camillus Ursinus, buic Paulus substituit .lo. Ursinum e Cravina, et cardinali Rosario cardinalem Reomanum Gallum. Eo rerum ordinc firmalo, cui prserat cardinalis Neapolitanus nuncupafus, Pauli pronepos, juvenis, si anni considercntur, plusiiuam senex, si prudentia spectatur, gubernatio nulli defrimenfosubjacebaf. Quomodo vero cardinalisquamvis juvenis se in gubernatione gereret, ex notula in qua ordo gubernationis describitur, apparet, qua^ cum docere possit, qui ad hiijusmodi gubernationem evehunfur, eam hic, ut Petrus Nores adnotatam rcliquit, referemus Reverendo pnTsuIi de Casa omnia negotia
, , ;
,

stafus in genere.

Episcopo Avenionensi stafus Ecclesiastici

negotia.
Silvestro

Panvtnus 31. Pauhis nepotes


:

ejirit.'

Laudem ma-

alia criminalia,

Aldobrandino omnia fiscalia tam in Urbe quam extra.

et

gnam omnium
tris filii toti

testimonio promeruit, cum, raro

Causarum civilium judicibus ad


reliquit, criminalia
;

id elecfis
se-

justitiap et jcquitatis

exemplo, cognitis qua; fraEcclesiastic ditioni pr;cpositi con-

cognifionem

cum omni

veritale tractabat

tra jus et fas

frequenti
a

ad eam diem graviter patrarant, Patrum senatu, cardinalem Caratfam


et

de gratiis super his agebatur, ad solum Pontificem recurrendum


et

cum

eral.

Nunquam compositionem,

nisi

post sen-

rcrum cura

Bononia' legatione submovit.

Paliani

ducem

principis totius Ecclesiastici exPalatii

ercitus loci dignitate et triremium jirKfectura,

Marcbionem vero Montisbelli custodia


Apostolici privavit
:

adeo veliemcnti oratione frequenti senatu invectus, qua pra3posteros illorum mores detestatus severissime eosdem accusabat ut cardinales quosdam animum ejus commotum sedarc atque illos excuin eos
,

tentiam et sponfaneam partis ccssionem, admisit. Quotidie mafutinis boris, quando per audientiam oratorum licebat. omnes officiales vocabat, ut sibi rationem redderent de iis, quae hesterna die de novo audissent. Scinper ob rem pecuniariam thesaurarius aderat. Si eo tempore episfola? reddebantur, omnis fracfatio suspendebafur, usque dum illa> Iecf;T fuissenf, ut stafim necessitate exigente, super iis consulerctur.

sarc conantcs, atroci vultu aversatus, longe graviora, ni statim L'rbe cederent,

minarelur, ct

Minisfros ct officialcs dcfendobaf, usqucat

cardinalem quidem magna cum ignominiaUrbe exactum apud Lavinium, reliquos vcro in sua castella rclegavit, omnibus demum iis, quibus ipsi aIi<iuot magistratus mandarant, loco et dignitalc i)ulsis, (luibusdam etiam in carccrem conjectis, novos provinciarum pr;esides in eo-

diim de conim delicfo ccrfus esset,


opposifi delicti

de verifafc

rum locum
3-2.

suffccit .

Paulo nepotibus % apud (luos status moderatio residebat, nc gubcrnatio dctrimcnta sentircl, Paulus Congrcgationem instituit, in qua de bono rcgimine
Kjectis a
lotius Kcclcsiastici

solum ab rcmovebaf, sed pfrnis dafis puniebaf. Bis in bebdoinada, vel salfem semel res abundantifP cf munitionis aiidicbaf, quarum cura cominissa erat pnesuli Vilellozzio proinptas omnibus aures pra'bcbat, sed tali auscultabat gravitate ut omnes non honcsfa pefenfes
ccrtus
facfus,
officio
, :

non

terreret.

Summa

vigilantia epislolas recipiebal, ac

scire volebat, qiiis

eas

deliilissel, ct iinde,

ne

'

Vid. ninr. Franc. Kirmani.


I.

'

Panvin.

in P.inln IV.

caliimniis et epistolis abs^iiic nimiinc scribcntislidem daref.


' Palla.

10. II.
P.iiili

XIV.

c.

7.

Pclriis

Norcs

in Vila Paiili

IV,

1.

iv.

niariuni

Minisfris

pro

expeditionibus

pccuniam

IV, tn. IX. Ms. card. Spada; p. 20.

rccipcre prohiluiit. Prius scrio cogifabal. qiiid

PAULT IV ANNUS
in Congregationibns

5.

CHRISTI 1559.

37
satisfactionem in

agendum

esset, ut

absque

Pontiflcis

mentem
.

omnibus

inutilibus

scrmonibus quid

esset stabilicnclum,

consequerentur
3:!.

(lcccrncretur.

In liolgio et in India pltires sedes episco-

Timorem
satisfactionem

Dei, et Pontificis, et

subdilonim

pa/es

scmpcr antc oculos habuit. Ihcc

Cum

de talibus rebus Petrus \ores. Tradita gubcrnationis supradicta forma, primum cxpedit.-r fuerc petitiones Ecclesia' subditorum, qui, ubi primum ad corum aures
gubcrnationis immutatio pcrvcnisset, per suos procuratores a gravnminibus cxonerari petierunt. Pontifex ipse sujiplices accepit libellos, et

et data cardina/ibris tnonita. vero Paulus labores amplius siillerre non posset annorum plenus, tres post expulsionem
insti/iita',

nepotum menses, id est, prima Maii, correptus est gravissimo morbo, quem anasarca, sive intcrcutcm medici vocant
:

ac licet graviore eo

prius

petitionibus el rationibus

considcratis,

omnibus publice respondere

voluit,

quare

xviii

Fcbruarii in aula Constantini a cardinalitius multis, ac Camillo Ursino, et conservatoribus

morbo, fctate ad modum affecta implicitus teneretur, non tamen pastorales curas abjecit, etenim vcgetus animo, licet infirmo corpore, et sacro pietatis incensus ardore, duodecima morbi la?thalis die et ad confirmandam irf Belgio fidem, populosque Catholicir doctrina; puriore
ampliore luce collustrandos plures sedes episcopales in variis urbibus, fremcntibus hfeet
,

Cunctos suorum nepotum actus execratus apcrte dixit, se ab illis deceptum fuisse, et gravamina, de quibus subditi querebantur, affirmavit, non solum se non consentiente, sed ueque scicnteimposita fuisse. Aliquibus aliqualem adbibuit moderationem, exccutionem aliorum suspendit, etmulta abolevit. Paulus vero de Tario unus ex conservatoribus nomine agentium, Pontifici gratias egit, qui postea in templum divi Petri descendit, ab omnibus illis, qui audicntia? intererant, comitatus, feruntque ante corpora sanctorum Petri et Pauli eadem, quje in aula locutus fuerat,
l'rbis sociatus accessit.

reticis,

atque
'

aliis

etiam improbis invidia rin-

gentibus, condidit, de quibus haic in Actis Consistorialibus

referuntur

Romge

die Veneris, xii mensis Maii mdlix,

ster

Consislorium. Sanctissimus Dominus nocum inentis sua aciem pro i^astorali officio suo, et omnium Ecclesiarum sollicitudine confuit

vertisset in

eam

inferioris

Germanise partem,

qua; serenissimi domini Philippi Hispaniarum regis Catholici devotioni ha>reditario jure snbjecta
est, sciens messem quidem ibi inultam, operarios aulem paucos, propterea quod cum ea regio antiquitus erectionis cathedralium Ecclesiarum suarum tempore sparsim etiam infrequenteradmodum habitaretur, a tot jam tan-

repetiisse multis

cum

laclirymis, se

deceptum

Romani ab aliis segregati suam nuntiare causam optantes operam dedefuisse ingeminans.

runt, ut ad privatam audienliam admitterentur.

tisque populis et gentibus incolitur, ut pro op-

Paulum de Tario, Hieronymum de Bubalo, Hieronymum Papparonum conservatorcs, et Joannem Phiiippum Serlupium priorem, et Mattha?um Joanncm prfcter istos Jacubum Baptistam Cecchinum, Joannem Augustinum, .Marcellinum Horatium Narum, et Paulum Pichium Pontifex in cubili jacens recepit, coram
Itaque
,

pidorum celeberrimorum
ferta est, frequentia, et

quibus ubique re-

castellorum pagorumque multitudine, paucfe ibi sint admodum Ec-

cardinali Tranensi, cardinali Vicario et Camillo

Ursino petierunt, ut deleret impositionem vipro quolibet centenario super monetas. Paulus benignas aures illis porrigens hfpc verba respondit, quae conservatores attente perceperunt, et in publicum postea ediderunt Filii,
ginti
:

quo fit, ut tam pauci epiqua opus esset diligentia, tantam animarum multitudinem regere possint quod quibusdam eorum lioc etiam difficilius, quod ipsorum dioecesani lingua" idiomate institutisque differunt, et quidam eorum etiam hujusmodi privilegia habent, ut ipsosadSedem Apostolicam non liceat evocare, ita nec fidei, doclesife cathedrales,

scopi

non

ea,

ctrina^
strui,

et

pie vivendi prteceptis


si

commode
facile

in-

nec

quid deliquerint,

corrigi

hoc ego scio, et ne miremini, quia nepotes mei in uno nos clauserunt cubiculo ubi solummodo ad nostras aures perveniebat, quod illis placebat plurima impedimenta apponentes illis publicis audientiis quas pro pauperum sul)levatione per singulos menses decreveram, et mundutn, Sedem Apostolicam et Romanam everlerunt. Speramus Deum et successorem nostrum eos mulctatunihil de
scelesti
,
; ,

ab episcopis suis possint. Ad ipsos vero episcopos visitandos, admonendos et in officio continendos, ne una quidem in tota illatam celebri et tam longe lateque patenle regione Ecclesia sed illi est metropolitana (|uibus subjecti
,
,

sunt, exlra fines ipsius Philippi regis sunt, ea-

rumque

archiepiscopi

propter multa et varia

impedimenta

nulli a suflraganeis suis

jam

pri-

rum, qui non solnm ipsos non

restituet, sed in

dcm visi fuerunt. Ad qu;c tanta incommoda cum hoc quoque accedat qiiod cum ea regio
,

longiores terras extorresejicict. (^ardinalisSpoletinus PontiJiciis verbis addidit, orans conser-

omni

fere ex parte cincta et obsessa sit a po-

pulis hffireticis et schismaticis, propterassiduas

vatores, ut ad se accedere vellent, rius

quo matusanctam
'

eorum

petitione examinata, juxta

Acta Consist. Ms. card. Spadre

lo.

cxx.xiv. p. 264.

38

PAULI IV ANXUS

5.

CHRISTI 1559.
sivc, et

haereticorum insidias, dolos et fraudes, pestiferasque doctrinas, Calliolica illic fuies et animarum salus iu maximo discrimine ac periculo
versanlur.
His

Amstelodamense

inclusive, et insulas

1'helanf, etTexcl, ac Wiringens, et

tolam regio-

causis

aiiisriue, quEC

aniiuum
salisfa])ietate

nem Transiselananam, ac Gruningiam, Frisiam cum magna parle ducalus Gueldriic, qu;c inferior appellatur,

Ponlificis impulerunt, adductus, precilnis etiam

usque ad Narderuvicum, Shem-

annuerc volens, lamciue pio dcsiderio


cere ipsius Piiilippi
et
rcfris,

blcrgensi oppido inclusive et us^pie ad .\rnhem,

qui pro sua

Catliolica'

fidci

studio tiac de re

cum

sua

Sanctitate, et
litteras

sa-pe et i)er(|uam diligenler per


egit, liabita, sicut rei

etnuntios

magni-

tudo postulaljat, cum reverendissimis DD. meis sancla romana> Ecclesiu' cardinaiibus deliberalione matura, tam graviter periclitanti in illis
partibtJs
fidei

Vagemigense oppida ipsis tamen exclusis, necnon partes, quas habet ultra Walayam flumen ad ipsum GueldritC ducatum pertinenles, et magnam aquam Dordracensem versus Brabantiam. .V dilectis autem (iliis capilulo ipsius Ecet

clcsiic Trajectcnsis,

seu

illius

mensa

capitulari

omnem
|ialia

ortliodoxa', et

animarum

saluti

jurisdictionem, omniaque jura cpiscoipsius capiluli, qua; habebat in regione

aptissimum esse remedium duxit, si veterum Ecclesiarum in illa regione positarum difficeses commodioris regiminis causa dividerel, novisque erectis catliedralii)us Ecclesiis hujusmodi priTficerentur episcopi, qiii tum exemplo, lum verbo commissas sibi oves pascant, et proborum eorumque doctorum viroruni copia muidoneorum(|ue opera ministrorum illas niti adversus invadeiilium luporum rabiem Uieantur, atque defendant et cuslodianl, ct metropo,

Osnaburgensi vero ac MonasteOsnaburgensis ac Monasteriensis ac Coloniensis ct Paderbornensis


Westfrisia-, ab
ricnsi provincia eas parles

diiBcesum, qu;e intra fines rcgis Philippi erant,

cum omnihus

et

singulis

earum

terminis, et
et personis,

tcrritoriis, ac clericis,

et populis,

monasteriis, ac Ecclesiis, et piis locis, ac hcneficiis Ecclcsiasticis cum cura et sine cura, sa^cularibus, et

ordinum quorumcumquc regulariliinc


,

bus; ab ipsa autem Ecclesia Morinensi ab


circiter

litant-e

aliquot Ecclesia! opporlunis ejus regio-

nis locis erigantur,


possit,

ad quos commode adiri quibus qui pricfuturi sunl, suffraganeos suos in officio contineant. Ex certa igitur sua dominorum scienlia de reverendissimorum meorum sanctic Romanie EcclesiiP cardinalium
plenitudine,
et sanctcC i[)sius

septennium morlui pastoris solalio deslituta, cum partcm ipsius dioccesis .Morinensis, velul infra Morinensem, qui.c in .\rlcsia;
erat et Flandri;c comilalibusdilionisipsius Philippi rcgis,
tellis,

cum

ipsius terminis, territorio, cas-

pagis et locis, ac beneficiis Ecclesiasticis,

consilio, et Apostolica^ potestatis

ciim cura et sine cura, swciilaribus, et ordi-

ad Dei omnipolentis honorem


Ecclesia; utilitalem,

num quorumcumque

regularibus, fructus, red-

Cameracensem, Trajectensem, Alrebalensem et Tornacensem Ecclesias, civitales atque diceceses, a Uhemensi Coloniensique
provinciis, quibus

dilus, provenlus, decimas, jura,

emolunienta,

qu;e episcopus Morinensis; jura quoque, (|u;e

erant melropolitico

archiepiscopus Iihemeusis in parle dia'cesis .Morincnsis, ac lermino, lerritorio, castcUis, pagis, et locis

jure sul)ject;p, ac Mechliniense, Anluerpiense, Harlemense, Davenlriense, Lenuardiense, Grunningense, Migdelburgcnse, Ikiscoduccnse, Ru-

pr;edictis, seu ratione visitalionis,

aut quovis alio jure, etcausa percipere consueverant, a

mensa

archicpiscopali Rhemensi, et

.Uidomarense Xamurccnse remundcnse Yprense, Candavense et Hrugense, celeberrima


, , ,

Cameracensis, Trajeclensis, Leodiensis, Morinensis et Tornacensis dioecesum oppida, sua quoque eorum dioecesi ct provincia. Pr;i'lerea

perpeluum exemil, et omni jurisdiclione Hliemensis et Coloniensis archicpiscoporum, et Cameraccnepiscopali Morinensi in

segregavit ab
sis,

Trajectensis, Leodiensis, Morinensis, Tor-

ab Ecclesia Cameracensi, (luam nuper ab onini


potestale et jurisdiclione
copi, cujus

nacensis, Osnaburgeusis, .Monasleriensis, Paderborneiisis Ecclesiarum, alque a solutionc deci-

Uemcnsis archiepiscrat,
liberavit,

sulfraganea

eam

ipsius dicecesis Cameracensis parlem, quic erat in iNamurcensi et IIcruKuisi comilatihus, ac fJrabanliic et Giieldriic ducatiluis, dilionihtis ipsius
Philipiii regis, itemque ab Ecclcsia et diu'cesi Tornacensi eam piirtcm ipsius Tornacensis di(r-

(|uorumvis aliorum jurium eisdcm ila ut poslhac ei)isco|)us .Morinensis jurisdiclioncm aliijiiam parlem a diirccsi scparalam et illius teriii caslella ritoriiim pagos et loca, ac clcrum cxerccrc, ct bcneficia supcr hac separatione ct
ct

marum

rationc jurisdictionis debitorum

divisione
(liic,

comprcLcnsa qua^cumquc,
ad

(|iiotciimcjiis col-

cesis

quic a ISocsbelirc

pago

oppido ad Oceanum vergit, ipsis inclusis itemque ab Ecclesia ct direcesi Tiajeclcnsi eam parlem, (|ii;c ipsius dia'ccsis Trajeclensis, (lUie in riandriii' comilalu eral, et
:

Audenardo pago el oppido


et

et qiuiliacuiiKjue esscnt, (jua!

lalionem anlea pcrtinebant, conferre, scu frucrcddilus ab co in parle ct diircesi sctus parala, lerris, terrilorio, subvenlionis causa, el
,

aiit iilla qiialihcl

ratione pcrcipi solita, ct cpi-

insulas Zclandiie, ct

tdlaiii

llidliuidiiim aquiili(iu;e

cam,

et

partem illam

Ilolliindiie,

tirmior

appcllatur, us(|ue ad iippiiiiim Leydense exclii-

scopus Morincnsis alque archiepiscopus Khcmcnsis pricdicli in parle dia-cesis ipsiiis adcmpta, ac lcrris, lcrrilorio, clc. etiam ra-

PAULI IV ANNUS
lione visitationis [)crtincl)ant,
34.

5.

CHRISTI 1559.

39

onmino lilx-ravit. Camcraccnscm vcro ot collcj^iatam

davensi teriitorium (juatuor o|i|iidortMii, cum [lagis interjacentibus longiludinis ([uadraginta


scx millium, latitudinis viginli ([ualuor millium

Sancti-IUimoldi opi^idi Mcclilinicnsis, clTrajcctcnsem Ecclesias in mctropolitanas, ct Camcracenscm ct Trajectenscm scdes in arcliicpiscopa-

passuum similium. lirugcnsi territorium iiovem oppidorum cum [)agis inlcrjacciitibus, longitudinis
."il

easqne ct ipsam Ecclesiam Sandi-Uumoldi inctropolitanonim ]ir;rsitkim scilcs, ac provinciarnm capita de cadem scicntia, consilio et
lcs,

mill.

latitudinis

d:>

mill.

[lassuum.
in-

in

Iprensi territorium

dccem op|)idorum, cum


i"2

terjaccntibus pagis longitudinis


(iinis
.'JU

mil. latitu-

potestatis Aposlolica iilenitiidine crcxit et


tuit.

iiisti-

mil.

Ex quibus ardiicpiscopis nuncupandis, Camcraccnsis quidem pro sua difficesi lialieat vij^inti octo oppida cum castellis, pagis ct monasleriis interjacciitibus, inter spatium septuaginta duorum millium passuum Italicorum in longiludincm, sepluaginta vcro in laliludincm, pcrnuntium suum propcdicm a Sanclitatc sua

territorium

passuum similium. Buscoducensi decem op|)idorum cum inlerjaccnIlorncnsi


in

libus pagis longiludinis oO mil. lalitudinis 30


mil. |)assuum similium, comitatu

ejus comprchcnso. Harlcmeiisi tcrritorium duo-

dccim 0|ipidornm

pra'ter pagos interjaccnfcs longitudinisOO mil. latitndinisUO mil. [)assuum similium. Davenlriensi tcrritorium \iginli quin-

mittcndum limilanda; Trajectensis autem sua di(rccsi habeat territorium Trajectcnse, et majoris partis HolIandia\ magn.Tque partis Gueldria\ cum dominiis dc BurcU; dc Culcmilluc
|iro

qne oppidorum
gitudinis
(>2

prffiter

pagos interjaccntcs lon-

mil. latitudinis iOmil.

passuum

si-

milium. Leuvardiensi territorium decem op|)idorum, pncter pagos interjacentes longitudinis


72 mil. latitudinis
-4-2 mil. |)assuuin similium. Gruningensi territorium patria^ Gruningensis, et Drentiic insularum Bollugaj et Borcluim. Migdelburgensi tcrrilorium decem oppidorum pra^ter pagos adjaccntes longitudinis SO mil. latitudinis 33 mil. passuum similinm [)ro sua cujusque eorum cpiscoporum dioccesi, sicut dictum est, assignanda, personas vero Ecclesiasti,

burcli, de Viancn,

Ermeyden,

Isclstein triginta

longitudincm nonaginta, in latitudincm quadraginta millinin passuum similium terminanda, ut dictum est. lisdem autem duobus, et tertio Mecliliniensi nuncupandis archiepiscopispallium et crucem, sicut mos, dcferendi, reliquisque omnibus insignibus, honoribus, etc. Mechliniense autcm, Antuer[)icnsc, Harlemense, Davenense, Namurccnse, Audomarense, Iprense, Gandavense, Migdclburgense, et Brugense oppida in civitates

oppidornm,

prirtcr pagos in

cas pro clericis et laicos inhabitanles pro populis

eorumdem

attribuit.

erexit

et in eis

sic erectis Ecclesias Sancti-

Albani Namurcensem, Sancti-Audomari cjusdem civitatis Sancti-Audomari beatie Marire Virginis Antuerplensem, Sancti-Joannis Gandavensem, Sancti-Donatiani Brugensem;, SanctiLebnini Davcntriensem, Sancti-Joannis Evangc,

Prwterea de eadcm scienlia, consilio et potestate attribuit Cameraccnsi metropolitana' Ecclesia? Atrebatensem, Tornacensem, Au35.

domarensem

et

Namurcensem
,

Mechliniensi

listip

Buscoducensem
,

Sancti-Spiritus
,

mundensem
Ilarlemenscm
Sancti-Martini

collcgiatas

ac Sancti

RureBavonis
,

Gandavensem, Brugensem, Iprenscm, Buscoducensenj et Buremundcnsem: Trajectensi autem Harlemensem, Daventriensem Levardicnsem et Migdelburgen,

vero Antuerpiensem

Sancti-Viti Leuvardiensem Gruningensem, parochiales, ac

sem civitates dicecesesque pradictas, pro cujuscumqueipsarum metropolitanis provinciis essc


ipsasque sic erectas cathedrales Ecclceosque, qui pro tempore fuerint Cameraci, Mechliniffi et Trajecti archiepiscopi, qui sufTrastatuit,
sias,

monasterii beata^Maria^ Prgemonstratcnsis ordinis Migdelbnrgcnsem, monasterii Sancli-Martini ordinis Sancti-Augustini canonicorum regulariuni,

Iprcnsem sub eisdem invocati*onibus


Et paulo
[)ost
:

in

cathedrales de eadeni scientia et potestate erexit .

membra capiti, sic eisdeni archiepiscopis metropolico jure subjecti sint, ct Cameraccnsis, Mcchlinicnsis et Trajectcnsis Provinganei, ut

Ecclesiis vero supra

commemoratis,

sic

erectis de

eadem

scientia, etc. in per|)etum con-

cessit et assignavit [)ro suis dioecesibus,

NamurBratri-

censi ginla

comitatum Namurcensem,

et Gallica;

quorum singulorum causa; ad usum cujusque eorum archiepiscoporum secundum sacros canones deferant, de consilio, scientia et potestate eadeni perpetuo concessit et assignavit, et quod ad archiepiscopalia, metropolitica,
cialibus,
et provincialia

banliffi

longitudinis quadraginta, latitudinis

jura pertinet, clvitates, diocceses,

millium Italicorum [)assuum similium. Mechlinicnsi districtum septemdecim oppido-

cleros, et

populos sa^pius commemoratos eisdem [irwsulibus, qui pro tempore fucrint, subet po[)ulos,

rum, cum pagis intcrjacentibus longitudinis sexaginta novem, latitudinis triginta millium passuum similium. Antuerpicnsi territorium
septcm oppidorum,

jccli, sicut

cum

pagis interjaccntibus

easdem civitatcs, dirocescs, cleros, quoad ordinariam cpisco[)alem jurisdictionem et potestatem attinet, suis quoque ipsorum, qui pro tempore fucrint, e[)iscopis
subjectos esse decrevit
Ecclesiasticis
.

longitudinis quinquaginta sex millium, latitudinis triginta millium

Interjeclis nonnullis

passuum similium. Gan-

vectigalibus constilutis, etjure

40

PAULI IV ANNUS

5.

CHRISTI 1559.
a se dimisit, de cujus obitu heec referunt Acta
'

quod noniinationis vocant, Philippo


buto, sanxit, ut in singulis
illis

regi attri-

Ecclesiis

novem

Consistorialia
sti

Romtc

essentCanonicatus, et toticlem pra^bendic doclorales, ut Iides Catliolica ab iis eruditis sacerdo-

MDLix, felicis

Augiirecordationis Paulus PP. IV


die Veneris
,

xvm

quadam
placuit,

a'gritudine detentus

sicut

Domino
xxi
:

adversus liffireticos assereretur, quibiis stipendia partim ex decimis, partim ex opuientibus

rebus

fuit

bumanis exemptus bora

torum monasteriorum vectigalibus consliluit. Ac si quse in iiis controversitC orirentur, earuui dirimendarum jus Sedi Apostolicai reservatum
de bis in tabuiario Vaticano amplissimuni Pauli IV Diploma . Ad propagandum etiam in India Evangelium plures a Paulo IV episcopatus conditi
esset. Exlat
'

Cum igitur se longiore morbo, sed Itelanguere animadvcrteret, palatii etUrbis custodiam Camillo Ursino commendavit; cui extinclo Joaiinem .Vnlonium Ursinum sublegil, utque justitia rite adininistraretur, tuiu quorumdam cardinalium, tum minoruin ordinum, qui tanto muneri excrceiido illi pares videbaninstituit, qui pro se niorbi lur, Collegium incomniodis afllicto, totius Ecclesiastica; ditionis causas discutcrent ac dirimerent. Ad toUendas omnes corruptelas maxime incubuerat, .adeo ut etiam Lutlieranorum adversus Romanam Ecclesiam lalranlium ora obstrueret. Cuin jam fractus inorbi laboribus mortein sibi instare persentirel, cardinales ad se accersivit, rogavitque ut veniam darent, si in cogendo senatu tardior ac rcmissior fuisset, id affecta;
fuere.
thali,

Panvinus - bis verl)is Decessit Paulus XV Ivalendas Septembris hora XXI, auiio iMDLix, Ponlilicatus anno iv, supra inensem secundum et diem xxvii. Cadaver canonicis Sancti-Petri ferelrum sustollentibus in Rasilicam Vaticanam tenui pompa delatum est, et lateritio tumuio sepultum. Vacavit tunc Sedes menses quatuor et dies septem . 36. Mortno Pontifice, coorta Romai seditio, et pactioiies in conclavi sancitse a cardinaliOas. Dum extremis (I) adbuc viribus coUuctaretur Pauius cum morle, erupit popularis furor, qui pluriinorum animisconceptus diu [iressusmetu fuerat, quod censuramfidei acerbissimam excrcuissetob funestissimam eorum temporum sortem et nonnullos insontes iniquis suspicionibus
vel circa . His consenlit

oppressisset,

dum nimium
:

patulas aures dela-

valetudini ac senio adulto tribuerent, sanctissi-

mum
gio

quo maxime reliopprimunturque hsereticorum iinpii conatus ac insidia;, enixc commendavit; hortatus ctiam est, ut in creando optimo Pontiinquisitionis ollicium,

asseritur

flce

mutua animorum consensione

consjiira-

rent, deficientc(juc jain

voce purpuratos Patres

ba;c Firmanus narrat XVIII Augusti agente in extremis Paulo IV coorta seditio, fracti carceres, inquisitionis domus expoliata factoimpetu, partimque combusta, concursumque ad conventum Sanctffi-Mariie super Minervam, atque ad delcndum tlammis coenobium parata; faces, sedauctoritale compressi Juliani Cajsarini populi signiferi seditiosi . Irrupere etiam seditiosi iii Ca|)itolium, ac statuam Pauli e Pario marinore cximio artis lcnocinio sculptam violaruiil, prwciso iml)ie ca|)ite, quod omni contumeliarum gcncre delioncstarunt, perque Urbem rai)larunt, deinumquc iuTyberim projeceruul, publico ctiam edicto omnia Caraflarum iusiguia dcleta, lace-

loribus prccberet, de
'

qua seditione

'

Panvin. in

Vit. Paul.

IV.

>

Act. Consist. Ms. Vatic.

Panvin. ibid.

Ms. Tat.

to. ll.

anno brevem Pontificatus sui cursum confeeit, die XV kal. Septembris. Hujiis viii indoles ad severilatem et reddidit, in privata quidcm fortuna omnium opinione sanctum, in principalu vero quorumdani judicio temerarium, audacem, diguuiu tandem Pontilicatu antcquam oblinuisset, postquam obtiuuil. iudignum. Sed oplimus Pontifex laude cur fraudctur nibil est ; cum multa sint ct magna qujc dedit sanclimonia; speciraina ; liberalis ad stuporem, caslus ad exemplum, temperans ad miraculuni. Kjus fides et religio omnium tunc, et modo etiara posterorum oculos ad se converlunt. Quantum enim pro fidei Catholica) puritate asserenda egerit, fusissime exponit Silosia histor. Cleric. regular. Theal. lib. x. Primus h.-crc"
(1)

Paulus Papa IV

lioc

pictatem maximc composita

hominem

difficilem, inquielum, suspiciosum,

ticis et perniciosis

libris e lidelium

manibus excutiendis non Coustitutione tantummodo quam Julius

111

ejus suasu

aute ediderat, sed cl

lodice ejusmodi librorum vulgato providlt. Dein eo

primum

auctorc,

dum

cardinalls agerel, Inquisilionis tribunal Rom.^e constilulum est;


est.

mox

Pontifex renuntiatus
Italia,

fidei

propugnacutum
niultas
fidci,

islud, ut allbi pariler constitueretur adnisus

Pro

fide

asserenda in .\nglia, Scotia, Gcr-

mania,
nihil

Hispania,

quam

litteras, Constitutioucs,

lcges, labores

tulcrit, ediderit, sanciverit,

magnos principcs cum dc rebus


minas veritus. Publica

rcligionis el juribus Apostolica; Sedis ageretur,

Ca Annalibus discere licct. Apud semper pro imperio egil; nihil eorum auctorilalcm,

fidci

professio,

quam nunc

iisque

cuncipiunt cpiscopi, ab co priuium auctore iustitula est, quin ut in


stalueral,

eam

jurarent verbi Dei praicoues, et qui


S. buit.

sacras exomologcscs excipiuut, cdita Constituliuue sancieudum

Piu3 V execulioui mandavit. Qui vero tanlum

studii lidei adstruenda; iinpcudit, noii luinori pietalis ardore Dci cullui

quod cjus cousilium dein promovendo inculib.


-X.

Nam templornm

nilore et cultu delcclatus cst

maxime

cujus

rei

exempla suppeditat Silos

in Ilist. Cleric.

ncgular.

Canonicas
sacras

preces clericis quolidiano pensu indictas reformandas


Ponlificalia

instituit,

sed non absolvit. Verbi Dei prteconciu, qui

in

saccllo Apostolico

conciones, Pontificc inlerduiii clam auscullaule, baberet, primus destinavit. Ritus in sacris Poutiliciis

servaudos plerosque

reformavit.

iudumcnla velercm
lib.
l.

Sacras litlcras coluissc


affirmal

formam Paulum testis


in

restituil. Keliiiua

apud cumdcm Silos fusius exposila legas.


de Justificatione

est

scripta ah eo hiciibratio
in

advcrsus h,Treticos,

quam

in

Ms. Codice servari

idcm Silos

Alia

cjus scripta cxtant

bihliolheca Punlificia Ludovici Jacob. Kacundia


:

prxsertim

valuit siugutari, quain

Stanislaus llosius, vir sinc coutrovcrsia doctissimus, hoc siugulari elogio mactavil

Audivimus Christinnum Ciccroncm.


cardinalium conccrlaliones, tandem, opera pplissimum

Cnm
fuerit,

Scdes Pontificia mcnsibus quatuor, diobus

scplciii viuassel, inler varias

Alfonai ct Caroli CaraiTiE cardinalium, in

esl. Novus Ponlifex qna die rcnnntiatus quave Ponlificia corona dccoratus ex Annalibns discere licct. In annis Poutificatus supputandis a die acceptio Poulifici^c coronx incepil, ul conslat ex littcris ejusdcm Ponlificis icciUilis ab anualisla anno Min.xi, nuni. 21, in quibus dicm ultiinain Decembris cum anno sccnndo Pontificalus illigat ; c|uod alilcr constarc non possct, nisi annos Pontilicatus a dic vi Jauuarii anni Mm,x, quo PonliliMansi. ciam coronam acccpit, csordirclnr.

Joannem Angeluin Medira;uin Mcdiolanensein convcntum

cpocham

PII IV
rata atquc excisa.

ANNUS

1.

CHRISTI 1559.

41

Non

hrcc dcdccori vcrsa sunt

a piis, sed gloriir, cuni flagrantissimo religionis asscrend;r studio scveritatcm exercuissct.

Ne urbes, oppida, bona ac jura Ecclcsiai Romana3, vcl pcrmutationis, aut pramii, vel

Cum

deflagrasset

ille

popularis furor, qui a

compensationis, vel prwfectura; titulo, vel utilitatis, aut necessitafis specie alienenfur, aut fiduciario jure tradantur, licct alias tradifa forcuf,

prudentibus civibus et a cardinalibus eastigandus videbatur, admissi criminis ardente conscientia Uomanus populus sibi timcrc ccepit, ac vebementer angi, utque sua; consuleret sahiti, dic vigcsima tcrtia Augusti coacto Capitolino
senatu Urbis baroncs, qui antca ditrugcrant, revocavit, ut de focdcrc intcr sc sanciendo agercnt.
Inter eos
foederi

nec in longum tempus locentur, ulfra vifam


et sine consensu omnium cardinalium, exceptis fiduciariis I)onis consuetis, quaj nullani habent juris dicendi anncxam potcstatem ac penifus res sit irrita, si pertenfetur, et

Pontificis,

si

quis cardinalium assenserit, infamitc nota

Marcus Antonius Columna respondit,

inustus habeatur, creatusquc Pontifex labente


a suscepta tiara octiduo,

jam patrata indigna facinora se noUe consensum pra^starc, cum ipso inscio acta
circa
fuissent, se

Diploma de

his confe-

ctum promulget.
Ut crimina vacuo solio, vel Romse vcl admissa acerbius castigentur, nec ad veniam Pontifex se flecti patiatur, eaque de re Con
,

tamcn populo

in

iis,

quai in poste-

rum

acciderc possent, defendcndo


37.

non defu-

alibi

turum.
Pacata Urbc, comitia pro creando novo
Pontifice habituri cardinales judicarunt cardi-

stitutio edatur.
lis

Ne Pontifex Christianorum principumbel-

nalem Moronum ex Arcis AdrianK custodia, in qua ob affictam hsreseos suspicioncm innocens
flcis

detinebatur Pauli impcrio, ut pro futuri Pontieleetione suffragium confcrret, cum decrc-

toria sententia

damnatus nunquam

fuisset,

edu-

cendum
nuUas

:itaque inclusi conclavi cardinales, pro Christiana re constituenda flrmandaque, nonintcr se pactiones
'

armorum foedera cum aliquo adversus alium coeat, sed se communem omnibus parentcm exhibeat, ni urgens causa a majori cardinalium parte comprobata id exigeret. Det operam, ut Basilica Sancti-Petri ad coronidem perducatur.
seimplicet, vel

sanxere,

quarum

hcec

fuere prsecipua capita, ad quaj cardinalcs^ va-

PIUS
38. Creatio Pii

IV.

cuo sacrosancto
se obstrinxere
:

solio,

sacramento nuncupato
firmat.

Polliciti in

primis singuli, siPontificatum

adipiscerentur, conjunctionem

pacemque

inter

principes Christianos se promoturos, Concilii

OEcumenici opera, atque aliis rationibus licitis hareses et alias corruptelas ex imperio Christiano excisuros. Daturos operam, ut in Ecclcsia
universali et in curia

IV, qui promissa in conclavi ab omnibus sacramento confirmatis, postquam Sedes vacasset supra quafuor mcnses, cardinales, coUatis suffragiisacsummo consensu Pontificem crearunt Jo. Angelum Me-

His

maximis virtufibus conspicuiim, de quo Acta Consisforialia numeratis a


dices cardinalem
'

Romana

disciplina

morum

Nafivitate annis ba?c referunt

curiam extra Romam non translanec de loco in locum, nec e provincia in provinciam non creatum iri cardinales, nisi agfatem Ordinibus exercendis idoneam ex sacris canonibus fuerint adcpti, acvilse probitate, morumque puritafc, ac fama, et eruditione fulgeant ne duo fratrcs simul cardinalatum geranf promovendique octiduo ante dcnuntientur in cardinalium scnatu, nec ullos cardinales in arcano mcntis crcandos sibi rcscrvent. Testari possint cardinalcs de sacerdotiorum vectigalibus. Qui sex millia aureorum annua non habent, ducentos aurcos in singulos menses ex aerario Pontificio pcrcipiant, donec sacerdotia idonea sint naeti. Decimarum, et cujusvis tributi ac ccnsus immunitate gaudeant
instaurctur
:

tum

iri,

Romaj apud S. Petrum, etc. Conclavi hoc de more confecto die Luna3 xxv mensis Decembris MDLix, a Nativitate Domini, hora sepfima noctis vel.circa, fuif a reverendissimis DD. sanctcB Romana; Ecelesia? cardinalibus electus et assumptus in summum Ponlificcm reverendissimus Joannes Angelus tit. Sanetic Priscs presbyter cardinalis de Mediceis nuncupatus, qui nuncupari voluit Pius IV, et die Martis scquentis cum decantafionibus solitis fuit dedu,

ctus ad Basilicam Saneti-Petri


litis

et

deinde so-

Cffiremoniis et solemnifafibus ibidem per-

reduetus ad cameras Ponfificales, parte reverendissimorum cardinalium illum comiactis,

tante, aiiis vero habita licentia a Sanctifate sua

in porficu dictae Basilica3, ad

domos

suas rever-

cardinales.

tentibus.
nisi in

Ne judicio postulcntur,

crimine

haeresis, vel schismatis, vel la^sse majestatis, ac

tunc in secreto consistorio per cardinales deputatos cognoscatur causa.


1

Die vero Epiphaniffi Domini Nosfri Jesu prsccdenfibus cKremoniis, solemnitafibus et paramentis ad quoddam theatrum super scalas Basilicaj Sancti-Pefri para

Christi debitis
,

Ms. card. Spada

to.

cxxxvii.

p. 33.

'

Acta Cous.

.Ms.

card. Spada; sig.

num.

134. p. 273.

Akn.

Toiius XXXIV.

Rayn. XV.

42

PII IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1559.

tum adductus, ibidcm

fuit triplici diademate coronatus . cardinalis CaPost electionem continuo ratfa genibus flexis novum Pontificem oravit, ut
'

rum

nonum, ac
pritditos,

ordinuni juxta dispositionem sacrorum caviros bona; vila>, conversationis et faniic, ac littcrarum scicntia et bonis moribus

servabimusque omnino decretum

piai

injurias

contra
sed

suam domum

et

inquisilionis

raeraoria! Juliipapajin ct praideccssorisnostriin

Tribunal patratas condonare


tio tenuit,
alii

veilet. Pontifexini-

sacro consistorio editum de duobus fratribus

Sancti-Angeli cardinalis et suppliciter eadem peterent, dixit ad prcces

cum

germanis ad cardinalatus bonorem non assumendis, ita ut eodem tempore nuUo modo in

cardinalis Caraffai se ad

parcendum

reis

esse

codem

paralum,

dummodo
et

detrimenta, quoad posscnt,


in conclavi
:

carceribus

personis illata compensarent. Pro-

ximo vero ineunte anno pactiones


initas subjecto firmavit

(1

collegio esse possint et insuper juxta antiquara et laudabilera consuetudinera, promolionem faciendam saltem per octo dies ante cisdem cardinalibus in consistorLo, tunc pra;:

Diplomate

sentibus denuntiare, et cardinales creandos in

Ad futuram

rei

memoriam.

Decet Romanum Pontificem Doraini nostri Jesu Cliristi in terris vicarium ea, qua; et antequam ad summi Apostolatus apicem assumptus essct, inter ipsum et alios Sancta; Romanae Ecclesise cardinales pro bono pacis et felici regimine ipsius Romantc Ecclesiae et status Ecclesiastici maturo consilio ordinata etpromissa existunt^ semper rata babere, et illis, quo firmius subsistant, Aposlolici muniminis robur adjicere. Cum itaque nos tunc in minoribus
constituti, et Sanctaj-Prisca) tituli presbyter car-

quemcuraquc eorura in pectore reservare, aut aliquo alio exquisito modo secretura, etiam ad brevetempus, teipsa creatione publicare, nec

ncre debeamus
cardinalitiaj

Nonnullis interjectis, qua; ad

comnlodura amplificationemque spopondit, haec adduntur Et ad coercendara scelestorura boniinura audaciam,


dignitatis
:

qua; occasione Sedis Apostolica) vacantis ad perpetranda homicidia et alia facinora in alma Hrbe ac aliis civitatibus et terris eidem Roraanx Ecclesiai iramediate subjectis sub spe facilioris venia; abuti

nuncupatus, Sede Aposlolica vacante, in conclavi, in quo, divina favente clementia, ad sublimis Apostolatus apicem assumpti fuimus, una cuni vcnerabilibus fratribus
dinalis, de Medices

non verentur, curabimus et quod excessus hujusmodi Sede vacante commissi, et forsan, quod

cum

effectu faciemus,

nostris sanctffi

Romana?

Ecclesia; cardinalibus

in conclavi pro electione futuri


cis

Romani

Pontifi-

celebranda interessentibus, certa capitula inler nos et ipsos fralres maturo consilio facta subscripserimus, et postmodum ad bujusmodi Apostolatus apicem, mcritis licet imparibus, per eosdem fratres electi, capitula ipsa, prout illa in niinoribus constituti proniiseraraus subscribendo, pure, ct siraplicitcr, ac bona fide ad lilteram observare et adimplere solemni voto promiserimus et juravcrimus, et ita illa omnia ad ungucm observare intendaraus. Idcirco in prirais promittimus et juramus, quod omnibus
viribus nostris

committendi, longe acrius et severius etiam ad inslar criminis assassinii et Iffisaj majestatis puniantur, nosque in illis remittendis inexorabiles et omnino implacabiles redderaus, ut aliquando tantis abusibus finis imponatur . Et raox quodque nullo pacto bellum geremus adversus principes Christianos, aut cum
absit,
:

aliquo ipsorum contra alium foedus inibimus, aut ligara faciemus, sed nos coramunem patrem ct a3(jualera oninibus exliibebimus, nisi
ex juxta et urgenti causa, qua; a majori parte

eorumdeni cardinalium
ct

in consistorio

secrcto,

conabimur

ct

curabimus

inter

pcr raodura secretura probata fuerit. Necnon contra pcrsonas eorumdcm cardiliura quacumque de causa, nisi in casibus hxresis, sciiismatis, aut hcsw majcstatis in primo
capite
,

principes Christianos conservare unitatem et pacem, ct procurabimus omni studio etdiligentia,

ct

tunc

nonnisi

pra?ccdentc legitima

causiP cognitione, ac proccssu


cardinalil)us ad

ut

viis

lam per generale Concilium, quara aliis omnibus licilis irao cliam hoc nostro tcmet alii ab-

porc nccessariis extirpcntur liwreses

coram eisdcra idem de duarum partiura aliorum cardinaliura pncscnliuni cousensu per modum sccrctura prirstito, deputandis non procedi

usus, qui jamdiu in Ecclcsiam ct rcmpublicam Christianara irrepscrunt, ac curabinius ct cum


effectu facicmus,

facicmus,

quoscumque processus contra


illius

formam

quod univcrsalis Ecclcsia

ct

clavicditi, ct

Romana

curia reformentur, incipiendo ob claa tribunaiii)us Urbis, ip-

raoreni univcrsalera

saraquc curiam non transferenuis exlra almam Urbem nostram, nec dc loco ad locum, nec de provincia ad proviuciam. Non ctiara assuincraus cardinales, nisi couslilutos in
a>lalc sacro-

in pricccdonti conconlirmalionc faclos, nullos et irritos dcclarando. Pra;lerca civitatcs, tcrras ct loca aut bona vcl jura cjusdcm Romana' Ecclcsiic, cliam ex causa permutalionis, el cura reconiitcnsa, aul

similis capituli

RuIKt

pro cvidcnti utilitatc, vel neccssilalc,


nari vel infeudari consueverint,

clsi

alic-

raus vcl
'

non alienabiiufeudabimus, aul ad longum lcmpus


alio lilulo ullra vitani nosfrani conce-

Pallav. lo. u.

1.

IV. c.

10.

iiuiii.

8.

>

raul. IV.

lib. divers.

locabiraus, vcl jiignori Iradcnius, scu iu guber-

brcv. sig. 2903. p. 93.

nium aut

PII IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1559.
quffi

43

deimis, ctiam omnibus cardinalihus

pr.Tfatis

consenticntibus, nisi posscssiones ct fundos jurisdictioncm non liabcntes, qui a longissimo,

natalitium Scrvatoris nostri Jesu Christi insecuta cst anno mdijx .


iO. Delatum illi Pontificatum ob cximia ornamenta virtulum ceiisct Panvinus, qui fusc

creatus cst dic,

quadraginta annorum tcmporc citra alicnari vel infeudari consucvcrint et illa, quK de cxtcro ob lincam finitam, aut et si aliter factum alias lcgitimc devolventur

hoc

cst triginta vcl

illius primitias

prosequitur, ac gcsta inuncra ab eo rccenset, atque inter ca gcstam quKsturam

nullius roboris vel momcnti, et quandocum(|ue retractari possit et dcbeat. Et si


fucrit,

id

sit

(quam commissariatumvocant) bis in Pontificio exercitu in Hungaria contra Turcas, scmel in Germania contra Lutiieranos in subsidium Caroli Quinti Cajsaris,

quis

eorumdem

conscnserit,

cardinalium, quod absit, ad id non solum perjurus, sed infamis

utque

in cardinalatu docto-

infamia juris ct facti pcrpetuo existat, teneaniurquc dicti cardinalcs promovendi antc receptionem pilei jurare, prtemissis consensum non adhibere, et post coronationcm nostram iufra dcccm dies Bullam seu constitutionem edcrCj et publicari faccrc, ac quod nullo modo impcdiemus optionestitulorumet scx cpiscopatuum ad ipsos cardinales spectantium, sed anliquam etlaudabilem consuetudinem optandi juxta prioritatem eorumdcm cardinalium pr.Tsentium servabimus ct servari faciemus. Datuni Romaj apud Sauctum-Pctrum anno Incarnationis Dominica; mdlix, pridie idus Januarii, Pontificatus
nostri

rum virorumconsuctudine delectarctur, ut cjus mensa quoddam gymnasium esse videretur


:

tum de

ejus pia in paupercs liberalitate ac


:

mo-

rum

suavitatc hscc addit Miti ac prono ad misericordiam ingenio, tum cx consuetudinc ac sermone, tum ex rebus quas gessit, semper

habitus

est,

nam

pra^ter occultas

largitiones,

publice etiam quotidie omnibus inopia laborantibus, et ostiatim victum qui.erentibus tantum ad sublevandas eorum miserias distribuebat,

quantum pro diurno victu satis esse posset, ex quo Pater pauperum vulgo vocari coepit; sed tum praicipue, cum Urbe Tyberis inundatione
sub Paulo IV fame vexata quidquid in horreis ad familia; sua; in annuum usum condiderat, liberaliter ad egen plebis sustentationem primis mensibus deprompsit. Cum fraternam hajreditatem adiissct, veritus ne fratris causa, qui variis prsefucrat bellis, aliqui jacturam bonorum suorum fecissent, reditum annuum aureorum mille, et ex fraterno censu magna; Mediolanensium domui pauperum hospitali assignavit, utinde priussarcirenlur damnahis, quorum revera direpta csse bona constaret, deinde pauperes inflrmi alercntur, qui ctiam propria et opulentiora sacerdotia trium plus minus aureorum millium reditus eidem hospitali assignavit. In amicos liberalis, omnibus comis et perhumanus, justitia; cultor, et nefariorum hominum hostis acerrimus, ineacivitate, qua;mores hominum diligcntcr examinare solet, omnium consensu existimatus est, quarum haud dubie virtutum opinione gradum sibi ad maximum sacerdotium fecit . il. Primis ab accepta Pontiflcia dignitate diebus Pius reges de re tota certiores fecit, utque obfunestamconditionem tcmporum, quibus tot haircses inhorruerant, tot principes ac populi ab obsequioSedis Apostolica; defecerant, impar viribus munus subire formidarit, divini tamen subsidii spe ac flde confirmatus ad quosvis fercndos labores pro divina gloria propa-

anno

Quo30. Pii IV patria,familia et virtutes. ad primitias Pii IV attinet, fuit patria Mediolanensis, nam Medicea familia, qua; opibus et dignitatc florentissima principatum Florentia; gerit, civilibus turbis profuga Mcdiolanum ex parteconcesserat, atque in ea urbe in nobilissi-

mum hoc germen effloruerat, quod datum orbi ad gerendas res maximas prodigio ostensum Vagienti , inquit Panvinus ', adhuc in est cunis prodigiosa res accidit, summi alicujus principatus haud dubie pra>nuntia. Flamma repente cubiculum, in quo cubabat, de nocte illustrans, errabunda diu per omnes cubiculi partes circumvagata, ipsam ad postremum extinctam jamdudum lucernam, mirante nietuen:

tequc nutrice spontc accendit , quod non modo ob Pontificatum illi divinitus destinatum, sed etiam ob Concilium Tridentinum ab eo absolu-

tum, discussasque hfereseon tenebras, promotumque sanctum Carolum Borroniffium nepoEcclesifclumen futurus erat, est. De suscepto vero ab eo Pontiflcatu hgec narrat Panvinus Paulo IV vita functo post diuturnam, quatuor vidclicet mensium, discordibus comitiis, Pontificatus vacationem, tandem ex presbytero cardinale tit.
tem, qui
contigisse

magnum

putandum

Sanctaj-PriscK ipse
est

omnium

potissime electus

Romanus

Pontifex, qui sua humanitate et

ganda

promovendaque animarum

salute

se

clementia superiorum annorum acerbitatem leniret, afflictamque non modo Urbcm Romam,

pwne univcrsam Italiam recrearet, quam spem confirmare omnino et augere visus cst Pii nomine sibi indito. Pontifexautem Maximus
sed
'

compararit. Extant ejus littera; ad Philippum Hispaniarum regein conscripta;, quibus se maximam in flagrantissimo illius pro asserenda
rcligione studio

spem

collocasse profitetur.

Necnon rum, quibus

alia)

ad Priulum ducem Venetosignificat sc optimas spes de re

Bernard. Corius. Panvin. in ejus Vita.

Catholica concepisse,

cum

inter reges Catholi-

44
cos

PII IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.
Pontifici

efflorescat, compositisadversus hiTreticos conjungi posse, tnm singularem fiduciam in senatus Veneti pietate et virtute a sc positam significavit. 42. Electio F^rdinandi I a Pontifice confirmatur. Eodem dic coactus est solemnis cardinalium senatus, in quo acluni est de electione Fcrdinandi regis pro moderando Romanorum imperio confirmanda, cumque, sublato e vivis Carolo V, sublata:' quoque essent difficultates, quas Paulus IV objecerat, non potuisse illum

maxima concordia
bellis
illos

nuncupato cum imperiali corona fuerat

que

redimitus, Pius IV, consultis prius cardinalibus, re magna consiiii maturitate discussa, Ferdi-

nandum legibus creatum imperatorem pronuntiavit, cum pro Germaniae componendis rebus,
pro fide Catbolica adversus hEereticorum impetus propugnanda, pro

Turcarum propulsanda

tyrannide nullus aptior princeps evehi ad im-

rum

periumpotuisset moxque concitatissimoequoper intervalladispositorumcursu, rei fama ad Ferdinandum delala est.


:

jure abdicare se imperio, rescisso sacramento

PII IV

ANNUS

1.

CHRISTI

1560.

1.

Pius

IV thiara

Pontificia rcdimitur, ct a

Ferdinando imperatorc
obsccjnii jjlenas recipit.

Anno

litteras gratulalorias et

gratulatur suae Sanctitati de illius electione in Pontificcm, et offerebat se obsequentissiraum

Virginei partus

millesimo quingenlesimo supra sexagesimum, Indictione tcrtia, Pius IV Epiphania; die festo, Pontificia thiara solemni ritu redimitus est, de Meruit unus, quo liffic OnuphriusPanvinus quod non temere alii uni evenisse constat, ut
'

huic Sedi. Beatissimo in Christo patri et domino Pio Quarto, divina providentia sacrosanct universalis Ecclesise

summo

Ponlifici,

domino

reve-

tribus celebrioribus anni totius, Paschatis

fcsti-

rendissimo. Beatissime in Christo pater et domine, domine reverendissime. Post humilem com-

vitatibus, nasceretur, et Pontifex crearetur, ac

supremec demum caperct insignia dignitatis. !n primo cardinalium scnatu ab eo indiclo concepta pia consiliadc lidci puritate incorrupta servanda, de morum sanctifatc restituenda, de pace aienda, de juslitia inlegre administranda,
levandaque annona cxplicavit, ut referunt Acta
Consistorialia.

mcndationem fidelis observantia) nostra) continuum incrcmentum. Si unquam alias,


ccrtc proximis dicbus

et

his

gratissimum nobis nuntium allatum est, quando nimirum (ijuod fclix ac fauslum sit toti Christiaiuc rcipul)lica>) intclIcximus, Sanctitatem vestram, rcvcrcndissimorum dominorum cardinalium unanimi consensu Spiritus sancli gratia coopcrante ad
,
,

Fcrdinandus allato sibi nuntio, Pium IV novumPontificemexeuntcsuperiorcanno ipsius eleclioncm in imperatorem postCaroIiV rcnun2.

fastigium
sancla?

summi

Pontificatus

Uomanaj

et universalis

supremam Ecclesia; curam


,

ct

atque administrationcm clcctam


essc.

cl

susceplam
sit et

tiationcm approbasse, statlm Epistolas plcnas


actionis

Nam prKtcrquam quod


dcbcat publica
,

hiec hctilia

graliarum

Pontifici

scripsil,

(|ua'

in

csse

ct

communis omnibus
iis, qiii

lia
sis

Consistorio leclrc fucrunt, ut Acla Consisforiarcferunt. " Uomffi die Mcrcurii, ultima mcnJanuarii Mni.x, lectir fucrunt
littcra;

Clirislianis, ct pra^scrlim

afnicta'
slatui

rcli-

gionis el

omnium rcrumpublicaruni

conlalis

sereniselecti
,

sultum cupiunt, eo quod divina bcnignifatc

simi

domini

Fcrdinandi

impcraloris

pastor Ecclcsia' Dci obligcril. qui pra<(lilus sit tot virtutibus, ut spes sil, cjiiscximiam prudcntiam,
sapicntiani
.

'

(inuplirius Panvin. in cjus Vita.

'

Ms. card. Spadx


nuin. 2.

in

summam(|uc piclalcm

cl

p, 28:).

Apiid

Uzovinm

lo.

xx. an.

i:i(iO.

lir^cclarissimum

iii

rcm Christianam studium,

PII

IV

ANNUS

1.

CHRISTI 15G0.

4Ei

eidcm rcipublicrc Christiainr nonnisi maximo ornamcnto et commodo fiilurum nobis tamen
;

studio

opcram daturos, ut nunquam


isti

Sanctitas

vestra ullum vcl grati animi vcl


vantia; Sanctitati vestra; et
bita2

filialis

obscr-

spccialis causa est Uetandi.proptcr

vetcrcm no-

Sanclte Sedi de-

titiam ct familiaritatem, nobis a pluribus jam annis cum Sanctitale vestra intercedentcm. Cui quidcm tuenda; et conservandSanctitas veslra
nullis

officium in nobis requirere possit.

Deum

optimum Maximum sunimis precibus


iit

orantcs,

pia Sanctitatis vcstra' consilia et inslituta, ad


sua; divina; majeslalis, ac bencficium

unquam

officiis

dcfuit.

Eam

vcro nos-

laudem

trani l;x>titiam,
illo

cum

ita

commota

esset

primo

nuntio, ut ejus incremcnto vix vidcretur

rcliquus csse locus aliquis, auxcrunl tamen, supra quam dici qucat, lilterffi consiliarii et oratoris nostri, nobilis fidelis nol)is dilecti Fran-

eamquc diu salvam ct incolumem tueri ac conservarc, ac prosperis rerum successibus, omniquc dcmum felicitatis gcnerc fortunarcdignelur. De qua (|uidcm nostotius orbis convertere,
tra studiosissima intcntione, ac filiali

crga Sanc-

Barqnis de Turri, nccnon ca qufe nobis nobilis fidelis nobis dilectus Gregorius a Madrucio liber Baro coram nobis retulit, summam illam paternam benevolentiam conccrcisci, liberi

titatem vestram et sanctam Apostolicam

Sedem

supradictus noster orator Franciscus liber Baro de Turre Sanctitati vestra; plenius significare poterit, cui dignaet
,

observantia

devotione

nentia,

quam

Sanctitas vestra

non modo

in bis

bitur Sanctitas vestra de his et aliis rebus


:

cum

sermonibus, quos cum eo smpius post auspicatissimam suam electionem conferre dignata est, verum etiam in publica sacri illius coUegii reverendissimorumdominorum cardinalium conubi gregatione erga nos palam declaravit
,

eo humaniter tractare interim, dum altcr orator noster subsequatur, benignas aures pra;bere, et nos quoque loco et tcmpore paterne ac benevole commendatos habere. Dat. in civitate nostra

Vienna;

die

xvi

mensis

Januarii

anno

scilicct

tam amanter, tam paterne tamque

sa-

Domini mdlx.
Sanctitatis filius.
3.

pienter negotio, et difflcultati illi, quam nobis olimSanctitatisvestrffipraidecessorPaulus Quartus moverat,


voluit; in

vestra humilis et obsequens


Feiidinandus
.

justum et optatumfinemimponere qua quidem re pluribus explicanda, non est quod has nostras litteras absumamus, prajsertim cum id apud Sanctitatem vestram, quae ejus est summa a>quitas, supervacaneum censeamus, ut qua; causae nostra; rationes non omnino habeat incognitas; sed tamen si Sanctitas vcstra uberiorem adhuc et exactam istius negotii notitiam teneret, clarius adhuc cognosceret,

Pio.

Principes Christiani Concilium petunt a Ornavit verba operibus imperator;

quam

prster

omnem

rationem

et

squi-

comitem Arcus ad solitam obedientiam praestandam Pontifici misit ', qui cum huic muneri jam satisfecisset, nomine ipsius imperatoris petiit a Pontifice, ut Concilium, unicum tantarum infirmitatum remedium, congregare vellet, et non multum ad persuadendum laboris insumpsit, cuni jam Pius de eo indicendo cogitaret

tatem, et absque omni culpa nostra diversis cavillationibus onerati et traducti fuerimus quibus jam tandem impositum esse justum

ut

quapropter cum cpiscopumTarracinensem, suum ordinarium nuntium ad Catholicura


;

regem misisset,

illi

mandavit, ut inter

alia

finem merito Sanctitalis vestra;, cum optimaj et paterns erga nos voluntati, tum eximia! integritati ac justitia; acceptum ferimus. Porro licet hoc triduo vel quatriduo hinc profecturus sil solemnis noster orator, cui munus Sanctitati vestr noniine nostro, qua par est submissione, congratulandi, debitumque solitum reverenti
ac devotionis officium,

negotia, de restituendo Concilio Tridentino ageret, et ut Carafi^as in gratiam cum eo adduceret,

de restituendo Palliano flrmandaque concordia

sermonem
admissus

inferret.

fuit

Prima Aprilis die nuntius adpra^sentiamregis, cui ostcndit,


Sanctitas
in cjus auxiliis,

quantum sua
Christianorum

quod

more dominorum
,

pra2-

decessorum nostrorum, electorum Romanorum imperatorum praestandi imposuimus tamen cum is non possit illuc pervenire tam breviquam nos vellemus, equidem teneri non potuimus, quin hasce litteras nostras pra?mitteremus, quin saltem possit quadamtenus satisfieri ardentissimo nostro desiderio Sanctitati vestra;

potentissimus esset princcps, flderet, ea maxime tempestate, qua tota Christi Ecclesia circumfusa ab infensissimis hostibus cernebatur, in illo propterea firmissimam spcm collocaret sed quamvis Pius cognosccrct regis Catholici erga Deum et sanctam Sedem pietatem, tamen quod lapsis pluribus mensibus non modo nulla legatio, sed ne littera; quidem ad
;

eum
tum

pervenissent, quibus
gratularetur, jussit

novum

ipsi principa-

candorem quamprimum contestandi. Quamobrem non modo Sanctitati vestrffi ex animoetobsequenter congratulamur, sed etiam
animi
pro ista mirifica- in nospaternae et pia? voluntatis suffi

nuntium

regi signifi-

care, ut animadverteret, ne

ex hoc novatores

existimarent

regem Catholicum Apostolicam


Adderet, cardinalium con-

Sedem contemnerc.
'

demonstratione, quas possumus, maxiet

mas agimus
tati

habemus

gratias,

eidem Sanctinos

nzovius

ibid.
1.

mim.

3.

Palav.

to. ii.

I.

siv.

vestra;

ingenue

pollicentes,

summo

c. 2. iiuni. 3.

idem

c.

13.

num.

46

PII IX

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.
etiam OEcumenico, si opus fuerit, celese incubiturum, verum necesse fore, ut

^regationem Pontiflcem instituisse, qusc coram eo frequenter cogcbatur ad reformationem Ecclesiasticorum antc Concilium firmandam
,
;

cilio

brando

insolentia hffirelicorum regia vi comprimatur.


6. Extulit quoque merilis laudibus regiam pietatem, ac de obsequio regio nomine sibi delato Sigismundum certiorem fecit;tum illi

ideoque suam majcstalem orare, ut auxilia et consilia ad tam arduam rem perficiendam pra?staret ct quia camcrfc ApostoliCtC propter iioc
;

multi sumptus instarcnt, et wrarium

vacuum

ob praeterita bella esset, regiam deprecabatur majestalem, ut omni favore muniret Pontiflcios

suscepta consilia de congreganda Synodo OEcumenica aperuif, signiflcavitque infernunfium Apostolicum qui Ponliflcia regiaque fullus auctoritate

Hoc suam Sanctitatem eo liberius quo libentius ct amantius Cruciatai Bullam non requisifus suse majestati miserat, et Ferdinandum patruum in imperatorem recoquBGstores.

hiTreticorum seclas coerceat, transmit;

exigere,

tendum
vires

tum monuit

',

ut

antequam impiorum
si

conflrmafaj essent, eos coerceret, ac

gnoverat.
Hispaniaj rex muitis officiorum verbis dila-

qui in regia familia lue hseretica essent infecti, ipsos aula pelleret
:

tionem debita; reverentife excusavit, jam duos menses elapsos ab electione in oratorem comide Tendilia ad suam Sanctitatem ut ei debitam regio nomino deferret obedientiam, executionem vcro dilatam fuisse, ob oratoris inflrmam valetudinem et certiorem reddidit nuntium, nunquam se majori gaudio perfusum
tis
, :

quam cum audivit, eum in Pontificem electum, quod, et Epistola manu propria conscripta, ct postea sui oratoris opera testatum voluit Sanctitalis sufc pedes reverenter osculari ob beneflcium BuHfC CruciatcC contra inflfuisse,
;

Charissimo in Christo fllio ndstro Sigismundo Augusto Poloniae regi illustri. Charissime in Chrisfo fili nosfer, etc. Dilectus fiiius magister JoannesConraski notarius noster ct idem orator tuus in consistorio publico, ut mos est, fuo nomine ac mandato, nobis ac Sedi Apostol'cec obedientiam ac rcverenfiam dcbitam diligenter admodum prKstitit. Fecisti, charissime fili, quod Cafholicum re"
,

gem, quod devotum Ecclesirc filium dccuit.

Quam gratum

responso, quod

deles promulgatffi.

Quodad Concilium

spectabat

nobis istud officium fuerit, in tum ei publice dedimus, declaratum quidem a nobis fuit, sed famen re ipsa id sumus libentius declaraturi. Audientes enim
sinc maximo tuum perlurbatum

jam

rex Christianissimus ipsum requisierat, ut

non

dolore, quantopere
sit

regnum

simul cum eo apud suam Sanctitatem instaret pro celebratione Concilii; et jam multos viros doctos convocaverat Pliilippus, ut eorum consilium in re tam ardua audiret; post paucos autem dies nuntio rcspondit, se Concilii celebrationem approbare. 4. Interim novus Pontifex Pius vigilanter
reformationi, aliisciue gravissimis negotiis reli-

propfer crescentes quotidie hajreticorum sectas, sfafuimus jam eo propcdicm miftere nostrum ct Sedis Aposfolicse

nunfium, quo auctoritate nosfra et tua simul, malo isfi, anfequam vehementius ingravescat,
obvietur universa; Ecclesia? paci ac tranquillitati, postea OEcumenico Concilio, quod, Deo
:

juvante,

indicere ac

celebrare in
infra
et
:

gubernationi Pontiflcatus incumbebat, ut ex Actis Consistorialibus '. Hortatus est etiam reges atque principes, ut suam opcm auctoritatemque cum eo pro asserenda religione conjungerent, quo argumento Sigismundum
gionis, et

mus, consulfuri . Ef rissimc parenfum


,
,

animo habeTu quoque, chamajorum tuorum et

Poloniic rcgem sollicitavit, ut pra;sulcs adversus ha^rcticorum vim atque insidias tueretur.
5. Pontificis monita ad rcgem ct cpiscopos Decrcvcrat jam ad Polonix circa fuvreticos. Sedem Apostolicam Sigismundus rex oratorcm suum, qui luDrcseos in regno suo grassationes cxponeret, atque ad eas comprimendas consilium Ponlificium ac opcm deposccret cum itaque regius orator Pontifici regium obsequium delulissel, at(iue ctiam de revocanda in prislinum s|)lcndorem Kcclesiastica disciplina el cogenda Synodo verba fccissct responsuni

salutaribusque monifis nosfris obtcmperans, quantum pofes (persuasum aufcm habemus posse fe plurimum) ha;retica^ pravifatis pestem in regno fuo, dum pofes, reprime ha^reticis haM'cficorumque fautoribus omncm adifumad familiarifatem ef ad obsequia tua interclude, imo eos e regno expelle cf cjice si quos familiares tnos scniel ifcrumve correptos sanarc non potes, illos quamvis grati tibi,
regii
officii
:

memor,

memor,
si

quamvis accepti qui non

sint,

pcdi,

pra?cepli Domini nosfri non oculo, non manui,

nos scandalizaverint, parci vult, scd ca abs-

cindi ac projici, cos ipse


illos sfatucrc
fe

quoque,

si

gravius in
dcbililafi

non

sustines, saltem repellc abs

ac rcmove, uf vcl sic confusi ct


rcsipiscant.

illi

csl,

opcram

rcsliluend;c sanclitati nu>ruiu

adhibitum iri |tro dcbcllanda hajresi, et disciplina) ad prislinum nitorem rcvocanda;, etConIbi supra p. 283.

ha?c a nobis dicantur, ct (|uanfopere cxistimationcm, honorem ac dignifatcm tuam charam habeamus, regnique tui incolumitali ac

animo animo

Deus novit quam paterno

'

Pius IV. to.

1.

brcv. sig. 289C. Ep. c.\li.

PII IV
stabilitati

ANNUS

CHRISTI 1500.

47

consiilerc

ciipiamiis. Daliini

Romm

apud Sanctuni-l*etnim suh anniilo piscatoris Pontificatus uostri die xxu Februarii mdlx anno . Joanncs 7. Moniti sunt ab codem Pontifice
,

beat cssc neque sacerdotium, neque sacrificium, qua ratione Dcus ipse quodammodo in ordiacm cogi vidclur. Apparet alii falsum cssc,

'

archicpiscopus C.nesncnsis, et alii Polonia) pr;csulcs, ut in fido Catholica asserenda studia conjungerent, Sedem Apostolicam de his fjua;
forenl necessaria,

quod Christus dixit, fJoc cst corpus mciini; sed significari tantum Corpus essc Hguram vcl virtulem corporis. Apparet lertio, quandoquidem dixit Christus Qui crfdkkrit ct haptizatus fucrit, salous erit, propterea parvulorum baptis:

monerent

mum
eamque

nihil valere, ct cos dixit csse rebaptizan-

Keligionis causa (inquiebat) lantopere rePoloni;u pcrlurbatum audientes,

dos. Apparet quarto,

quandoquidcm

Prophcta

gnum

ob causam maxima soUicitudine affccti, vchementer cupiinus pro nostri muneris officio opportuna adhibere remedia, quibus ingravescens in dies

scriplum est Dcus; ct rursus


:

Audium quid loquatur in me Beatus vir, qucm tu crudicris,

docucrit: Nolite plures fieri macjistri, quoniam imus est maqister

Domiue; quin

ct ipsc Christus

malum, quantum divina misericordederit,

dia facultatis

reprimatur

nec

vero

non essc fidendum Scripturis, multo minus autcm ferendum csse externum
vester in Ccelis;

ullum, quod a nobis proficisci possil officium, abs tc et reliquis fratribus rcquiri patiemuretc. Martii mdlx . 8. Ex crebris de fide disceptatis controversiis in Polonia in eam impietatem plerique nobiles sunt prolapsi, ut cuique liceret de fidci sacra; mysteriis credere, quod luberet; adversus quam impietalcm necnon dc hsereticorum horrendis dissidiis, atque de tueuda colendaque

verbi seu pra^dicationis minislerium, sed de Coelo revelationes expectandas, ut ille nos doceat, qui solus cst verus magister. Sed quoratlinet enumerare singula? Si liberum crit unicuiquc credere, quod apparet in illius conscientia, tot erunt fides quot voluntatcs nec uUa est ccrtior et celerior ad interitum via, quam ut quod vult, cuique crcdere, quod vult, facere cuique liberum sit ibi cnim nullus jam videtur esse magistratus, nulla legitima pote; ;

sum

sanctissima religione Catholica

hsc

llosius

episcopus Warmiensis ad Palatinum Posnanien-

stas, etc.
9.

Datum

Vienna?, mdlx

sem

scripsit

Martino

Sboroneschi

Palatino

Posna-

niensi.

Postquam hanc nonnulli sunt opinionem


quidquid

secuti, ut pularent licere sibi crcdere,

impio tumidi fastu in id scelus prorupere, ut sacerdotes ad utramque speciem sibi porrigendam adigerent, cumque ex impuris sacerdotum moribus offendiculum gravc populus pateretur, ad hsc

In llungaria nobiles aliqui viri

appareat in earum conscientia, quorsum res redacta sit, vidimus nam et nostris temporibus
:

mala tollenda incumbentcm Strigoniensem archicpiscopum hortatus est Pontifex, ut constantiam in cceptis egregiis explicaret. In Moravia exorta est secta qua), ut retulit hoc anno Warmiensis episcopus ad cardinalem

eadem
rius
:

dicere licet, qu;e suo sa^culo dixit Hila-

atque misera bile est, tot nunc fides existere, quot volunta tes et tot nobis doctrinas csse, quot mores et tot causas blasphemiarum puUulare, quot vitia sunt dum aut ita fldes scribuntur ut volumus, aut ita, ut volumus, intelliguntur,

Periculosum

admodum

Moronum

ChristumDeum
re prorsus

esse negat, Baptis-

mum

da:!monum esse
inane,
et

prajstigias, Trinitatis vero

nomen
verum

vacuum

esse docet

habetque applausus multos non modo ex vulgo,


exequestri ordine . Lutherani et inter se, et ab aliis heereticis dissident. In Germania Lutherani in varias factiones dissecti generalem Synodum omnium Augustanam confessionem profltentium cogere meditati sunt, ac lenenses pseudotheologi supplicem libellum principibus porrexere, ut ad id opem auctoritatemque conferrent, in qua soli Lutherani congregati Sacramentarios et alios adversantesdamnare possint; inquo adverfenda
10.

et

cum secundum unum Deum et unum Dominum, ctunum Baptisma, etiam fides una
,

excidimus ab ea fide qua sola est et plures fiunt, ad id ceperunt esse,ut nulla sit . Dominatio vestra non procul abest a Pinczovia, ubi ante annos jam prope decem, istud Cacangelium potius quam Evangelium cepit originem nonne ipsi ejusdem illius schola magistri se mutuo vocant haTcticos? certe Stancarum parum abfuit quin flammis traderent, qui tam non major est han-eticus, quam ii qui diversum ab eo Pinczoviai sen sit,
,
:

dum

est

horuminsania,quicum Concilia OEcumcnica

respuant,

neccsse esse vult, non quod Ecclesia Catholica vult et docet, sed quod sibi apparet in sua conscientia credere.
tiunt
.

Et infra

Sic

fleri

in conciliabulis suis decreta cdere audeant, quibus plebeculam ipsorum deliramentis fascinatam constriclam vclint. Discussit vero divina providentia horum tenebrionum

Apparet uni in sua conscientia, quod non de-

malesana
titam ab

consilia, ut
iis

nunquam novatorcs cxpeeam Synodum cogere potuerint,


:

'

Pius IV. Ep. cviii. Joanni archiep. Gnesn.

Slanisl. Hosius

imo mutuis

dissidiis confusi se contrariis ana-

ep.

Warmiea.

E.\t. in

Ms. arch. Vat. sig. 3222, p. 27.

thematismis defixerint

in ducatu

cnim Wit-

48

PII IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.

tembergensi Brentius superintendens adversus Sacramentarios edictum promulgavit, at in Palatinatu Brentius et cum eoLutiierus ab Heidelbergensibus damnati fucre, ut refert Surius Non ita pridem superintendentes liis verbis Heidelbergenses hujusmodi decretumpromulLutheri et Brentii Cateciiismi cxtra garunt Ecclesiam cjiciantur et eorum scripta nullam habeant auctoritatem. Ecce ut ille Pontificiie auctoritatis impotentissimus exagitator etever'
:

reliquias gregis ab insidiis haereticorum vindi-

candas

incitavit,

fldei puritate

tum etiam Coloniensium in retinendaconstantiam meritislau-

dibus ornavit, qui


flagrantissimo

cum

ha^reticis cincti

essent,

<>

tamen sacro ardore

rcligionis

causam propugnabant. 13. Pontificis ad Ceesarem amantissimx litterse, quibus suorum consilionim rationem aperit.

Explicuit in
num studium

jam a suis plane idem eveniet omnibus


sor,

rcjicitur et profligatur
aliis

Turris BabylonicK

alios Germania; populos paterPius tum ad constituendas imperii res, Fcrdinandi electionem, quam Paulus IV confirmare abnuerat, ratam ac firmam
;

structoribus. Cerlarunt etiam contrariis libris nam Tilmannus Heshusius, lentc contra Sacramentarios librum typis excudit, in quo queritur, Zuinglii
:

habuit, ut inferius ex Actis Consistorialibus visuri sumus, ostenduntque ad electum imperaquibus torem subjecta; amantissima; littera; Pontificiorum consiliorum omnem rationem
'

et Calvini

errorem

late diffusum, ac

dogma Lu-

exposuit
Charissimo in Christo fllio nostro Ferdinando, Ilungaria! et Bohemiae regi illustri, eleclo

theranum etScripturis etPatribusadstruere conalus est, at contra Zuingliani suum ex iisdem probare moliuntur, Basileae enim prodiit Joannis
e Lashe

Romanorum

imperatori.

nomine

liber praiflxahac inscriptione

Responsio ad virulentam acmendaciisconfarcinatam Joachimi Westphali Epistolam quamdam qua purgationem Ecclesiarum peregrinarum Francofurti convellere conatur etc. Perspicue ex iis antilogiis patet, ad veram Ecclesiam Catholicam, qua; ex Apostolo columna est et flrmamentum veritatis, confugiendum. It. Hortatur Piiis Germanix episcopos iit Ad clerimores a hixuria et avaritia deturbent. hos et alios novatores aberrantes a veritatis via, ruentesque in a^ternai mortis praicipitia, ad veritatis et Ecclesia; castra revocandos Pontifex suscepta consilia celebranda; OEcumenicaj Synodi promovit^ de quibus Moguntinum archiepiscopum certiorem fecit^ monuitque ut cleri suse provinciK mores Ecclesiaslica disciplina castigaret, daretque operam, ut Sacramenta, qua par erat diligentia, puritate ac religione admi,

Charissime in Christo filinoster, etc. Advenientem ad nos dilectum filium nobilem virum Scipionem Comitem, Archi-Oratorem tuum,benigne, eoque quo decuit honore excepimus.
Grato vero accepimus animo, cum celsitudinis tuae litteras, quas nobis in publico Consistorio reddidit, tum officium debitum, quod ipse per

nobis more regum et Catholicorum imperatorum omnium pr;edecessorumtuorum pr?estitisti, quod quidem, sicut pium principem et Catholicum defensorem decet, non dubitamus,

eum

te reipsa

prcestiturum omnibus in rebus, obsequium sancta?que ejus fidei defensionem, vel ad nostram et S. R. E. dignitatem pertincbunt, quod sicuti de tua nobis
esse
qua;, vel ad Dei
pietate pollicemur, ita
tu;e

hoc de nobis serenitati

persuasum esse volumus, et paterno nos animo semper dignitati, amplitudini ct gloriae tua; consulturos, et daturos omnem operam,
tioni

nistrarentur.
12. Concepta; sunt
liltera!

iisdem sententiis

alia;

ad Joannem Gebhardum designalum archiepiscopum Coloniensem, ac Joannem archipra!sulem Treverenscm, necnon ad Theodoricum Worniatienscm electum Mindenscm, Julium Nuuburgensem cpiscopos, quos expoliendis cleri moribus, atquc ad sanctioris vita; for-

enixurosque ut tuaj de nobis spei et cxpcctarespondeamus, sicut officii nostri ratio poslulat, tum in tuenda atque augcnda pace atiiue concordiainterprincipcsChristianos, tum in tollendis ha;resibus atque dissidiis, et pristina tramiuillitatc ac decore EccIesi;vDei restitucndo, tum in horlandis cxcitandisque regibus
ac principibus Cliristianis, ut in im|)ios hostes
rcligionis nostr;earmaconvertant

mam

revocandis dare opcram jussit. Ut vero (Jermania; clerus impudicilia! cfrno imiuinatior
crat, ita Corsica' cierus avariti;i! sordil)us jicrli-

quK quidem omnia tanto studio curabimus ut maximum omnium, (|uai a Deo accepinius, bcneficiorum
:

tuserat, quas abslergi ab Alcriensi,

Adjacensi,

existiniaturi suinus,

si

pro his rcbus nobis da-

Sagoncnsi, Acciensi.Mariancnsi cpiscopis imperavit adeo diligenter, ut postiiac ea heditatis nota ac suspicionc non laboraret, paribus(|uc monilis aliarum ])rovinciarum pra'sules inslrucli fuissc vidcntur.Propterea Joanuem Osna-

sanguinem et vitam ipsam profuiuIore,ctc. Datum Roma^ apudSanctum-Potrumsub annulo


retur
Piscatoris miu.x, Poiitificatus noslri aiino
li. Sigiiilicavit
i

cliam

aliis litlcris

'

Ca-sari

quantam spem inojus


que ad
cilavit
'

virtutecollocassct, illniuin-

burgenscm ei^iscoimm, at(|ue Sigismundum electum Magdcburgensem archiepiscopum ad


1

pielatcni

Chrislianam provehendam

Siir. in

CoiDm.

Pius IV.

lo.

I.

biev.

sigii.

2897. Epr Lxxxvi.

Ibid.

sign.

'

Ibid. cap.

iOO

cl

207. Ep. ccv, ccxxxvi.

2890. Ep. LXXXVll.

PII

IV

ANNUS

CHRISTI 1560.
tur,

49
fide

Ferdinando Hungariir.
clecto

et Boiiemice
etc.

regi

ad

quem

in

Catholica instruendum

iiliistri,

Romanonim

imperatori,

mus,

te

Plane persuasiun habemus, imo vero scisicut clarie menioriaj fratri tuo Carolo
piissimis princi-

confirmandumque Pontifex Stanislaum Hosium Varmiensem in Polonia cpiscopum, Theologica


eruditione controversiarumquc, qu;e
reticis vertunlur, peritia

cum

haj-

impcratori, et majoribus luis

norentissimum, misit

pibus in im|)erio ac regnis successisti, ita tum eoruui pietatis et studii in religionem Catlioliimilator semper e.vtiteris, futurum omni tempore religionis, fideique Catbolicffi, tam turbulentissimis temporibus constantissimum advocatum ct defensorem, nostrorumque piorum

internuntium in aula Ca^sarea, qui pluribus colloquiis cum rege habilis oflusas regiaj menti
tenebras Catholica; veritatis luce discussit, suo-

cam

rumque colloquiorum rationem Carolo Borromeo cardinali exposuit '. In primis explicuit ancipitem et variam, totiesque mutalam circa
Eucharistiam Lutheranorum fldem, ut penitus exciderint a fide, ac suspensi, quid crederent, fluctuarint, ex quo fidem Catholicam abjecerunt, atque ex erroribus in graviores prolapsi errores, Christi divinitatem negare coeperint, Confessio-

consiliorumcum reliquis reipublicsD Cbristianae


partibus,

tum

in primis isli nobilissima? nationi


;

salutarium adjutorem
vel

neque ulio

loco, vel

iionori noslro, vel Sedis

Apostolicfe dignitati,

sanctajmatrisEcclesiseobsequiisdefuturum;

qua quidem de

te, charissimeflli, spe explorata, certaque fiducia adducti, simul ac in boc loco

nemque Augustanam
larint.
16.

in pluribus articulis vio-

fuimus conslituti, ea tibi paterni amoris nostri signa dedimus, quoe abste inlitteris ipsis animo commemorata gratissimo, jucunda tibi fuisse gaudemus, efc. iii Febr. mdlx . 15. Maximiliano Bohemia} regi in fide fluctnanti Pius

Paribus paterni amoris

IV Hosium

mittit qui illum confirmet.


offlciis

complexusest

Pius Maxiniilianum regem Bohemiae Ferdinandi fllium natu maximum, qui illi de parto Pontiflcalu gralulatus fuerat, ac de concepto auimi decreto de collocanda omni opera pro heereticis ad salutem revocandis, abolendisque vitiis et corruptelis omnibus certiorem fecit. Maximiliano regi Bohemia?.
'

Borromeo cardinali. ad regem venissem V kal. Februarii, obtuleram ei brevem quemdam Catechismum, in quo de Ccena Domini haec illi verba legi Ccena Domini est Sacramentum, seu divinum signaculum, quo Christus vere prasens offert ac donat pane et vino Corpus et Sanguinem suum. Haec dixi Vidit serenitas vestra, quod qui scripsit catechismum hunc, cum toties variare videret Coufessionem Augustanam, quae principio quidem sub speciebus panis et vini, deinde, quod in et sub pane, postremo, quse Galvini quoque sententia est, quod cum pane
((

Cum

Charissime,
prnestitif,

etc.

Jucundum uobis

et gra-

nobis cxhibetur Gorpus et Sanguis Christi, nescierit in hac varietate, quam sententiam amplecteretur.

quod tua nobis serenitas per ex quibus in spem venimus fore, ut de quo munere uobis gratulata est, ad
fuit offlciiim,

tum

lilteras

ut qiiam lector vellet,

Itaque omisit prspositiones omnes, eam adderet, sed hoc in


potuit, ubi ne-

Germanico peraeque facere non


:

idem sustinendum
illisque

et recte

fuugendum pro tua


:

parte nos efiain adjuves, ut principem illo patre

majoribus ortum decet . Et infra Quod ad nos attinet, daturi omnem operam

cessarium erat addere prsepositionem, itaque Hoc est Coena Domini, et scripsit his verbis Sacramentum, et divinum signaculum, in quo Christus vere praesens veraciter nobis Corpus
etSanguinem suum exhibet. Hic, dixi, cum absqueprajpositione rem exprimere non posset, maluit signaculum illud omittere, nimirum, ut nos Catholici dicimus, speciem panis et vini, ut aiunt Lutherani panem et vinum, et simpliciter. dicit, quod exhibet nobis Corpus et Sanguinem

sumus pro credito nobis dispensationis officio, quautum quidem diviua opitulaute misericordia efflcere poterimus, ut Ecclesiam Dei jam pridem diabolicis artibus turbatam, in commodiorem
statuni redigamus, iisque a recto itinere aber-

ranlibus in salutis viam paterna charitate et sollicitudine reducendis, ctcterisque

omnibus
;

re-

suum,

silentio prseterito signo, in

quo exhibet.

emendatione indigent, corrigendis id nobis propositum habentes, ut Dei honori, et cum reliquarum nationum, tum in primis nobilissimffi nobisque charissimffi Germanorum gentis quieti, concordia; salutique consulamus,
bus,
quffi

Miratus est rex,


ego, audire

cum hoc

audivit ex me.

Tum

quosdam in isto conventu Numburgensi principibus omnibus Prodixi, velle

me

testantibus hoc persuadere, ut quai prima fuit

confessio oblata Carolo imperatori ante triginta

etc. Dat. etc. .

annos,

ei

subscribant omnes, nec ab ea se un-

Fluctuare videbatur in fide Maximilianus rex Bohemiffi, ex quo nefaria ducis Saxonia; persuasione impios haereticorura libros perlegerat,

quam

jam omnes isti fere principes, cum in aliis nonnullis, tum in doginate de venerabili Sacramento
discessuros promiltant. Atqui, dixi,
Eucharistiffi
,

quorum

argutiis illusus,

cum

doctrina

parum

valeret, pfene

Lutherana fraude

irretitus teneba-

stana

quam

a prima illa Gonfessione Augulongissime discesserunt, nam in

'

Pius IV.

lib.

brev. sig. 2961. p. 43.

'

Stanisl. Ilosius. Ext.

iii

.Ms.

arch. Vat. sig.

iiuiii.

'iiii. p. 07.

AMN.

TOMUS XXXIV.

Rayn. XV.

50
illa,

PIT IT

ANNITS

1.

CHRISTI 1500.

dogma de
non autem
;

Eucharistia plane
in,

fiiit

Catlioliet

ciim, senseninl
vini,

enim sub speciebus panis


sub, et

pane el vino Saniruinem Christi ilaque nunquam fuit verum de Kiicbarislia dogma a Catlioiicis impugnatum. Ex (|uo faclum est, quod etiam in apologia sua l*liili()pus articulum bunc defendendum non suscepit, cum eum refellisset nemo. Rex vero Habeo, inquil, Confessionem Augustanam primam illam mox adferam, et videbo quibus verbis itaque protulit articulus hic sit conscriptus librum, et ila reperit esse scriptum, sicut a me fuerat diclum. Tum ego Bonam spem,in(|uam,
rcaliter nobis exbiberi

cum

Corpus

et

(inquam) Serenitas vestra, quod ipsi negant se Missam abolevisse, sed magna cum reverentia retinere quaesivit locum et reperit, ac ita se rem babere cognovit. Dicunt enim se Missam non abrogassc, quin ritus illius omnes, ct cerimonias relinere, nisi quod ()leraque Germanica lingua dicantur nundinationes autem missarum prohibuisse. Et cerle, inquit rex, non potest negari, quin magni fuerint abusus prsDser: ;

tim in illis nundinationibus. Tum ego Quod negant se missam abrogasse, ritusque illius et ceremonias, id falsum esse multis in locis res
:

ipsa clamat, ut verbis confulari necesse non sit itaque et in boc discessum est ab Augustana

concipio non qui pacis et dileclionis, sed (jui dissensionis Deus est, eum colunt, quod futura est vel bac in re magna inter eos dissensio, et non minus ipsi interse quam nobiscum pugnabunt. Nam quod ad Eucharisliic dogma attinet, si volunt illud amplecti juxta veram illam et
;

Confessione. Soli

propemodum
iis,

sunt in Germa-

nia Norimbergenses ex

qui discesserunt a

nobis, qui rilus el ceremonias Ecclesiaslicas,

etiam in missa,

quam

celebrare putant, relinere

videntur, reliqui lere

germanam confessionem Augustanam, quam


imperatori Carolo prolulerunt, necesse esl, quod cum Catholicis de eo consenlianl etLutheri sententiam rejiciant, qui dixit in pane, sub pane

omnes abrogarunt, nisi quod Marcbio quoque Brandeburgeusis elector adbuc retinere dicitur quod autem ad nundi;

naliones attinet,

ulinani negari

possit fuisse

aliquando, sed paucorum crimen nondebelEcclesia; praejudicii quidquam adferre, nec propter

simul; Calvini quoque, qui dixitcum pane Cbristi Corpus nobis exhiberi, quodque Calholicum est doceant, sub speciebus panis et vini id fieri, in quam senlentiam, ut omnes conveniant, non
credo. Nec ego credo, inquit rex, nam ex maxima parle facti sunt jam Calviniani. Hic videt,

quando semel in uno Catholica,quam postea variiB mulltTque discessiones consequantur. Visum cst reclum, ut amplecterenturnescio quam confessionem Augustanam, nunc eo progressi sunt, ut negenl esse verum quod dixitChristus Hoc est Corpus meum. Videbit Sereuitas vcstra, quod non quiescent, donec buc eliam usque progredianlur, ut dicant falsum esse quod dixit Evangclista, Vcrbum Caro tactum est, quod ot in Moravia ct in Hungaria pncdicari non ignorat Serenitas vestra. Et certe si fas estarguere mendacii Veritatem i[)sam, Christum Deum dicentem Tloc cst Corpus mciim, non video quomodo probiberi possit, quominus liceat etiam arguerc mendacii discipulum (ibrisli Joanncm Verbum caro facium Evangclistam dicenlem est. Cum autem inspiceret rex confessioncm Augustanam, incidit in illud quoquc, in quo negant sc tollere confessioncm auricularem, quam esse necessariam dicunt privalam absolulionem, nisi quod nolunt bomincs adigi ad anxiam illam peccatorum omnium enumcrationem, quam recordari non ()ossunt, cum scri()luui sil Dclicta fjuis intellif/it? ab occultis meis tmuula mc. Tum ego Nec Ecclesia, in(]uam, adigit quemquam ut ea recenseal, ()uoruui non potest meminisse; verum el islc arliculus a()ud illosjam non observatur, ut in eo (ju()(|ue disccssum sit a Confessione Auguslana. Repcriet aulem et hoc
inquam, Serenitas
vestra,

deficitur ab Ecclesia

abusum bonus usus est abrogandus . Et pauio post Nunc boc, nunc illud mutandum esse putaverunt, ad extremum et sacerdotium et sacrificium abrogarunt, et ipsam etiam veritatem corporis Cbnsti in Eucharistia negarunt: demum eo res pervenil, ul audeat insipiens in corde suo dicere, et in lectis palam prsedicare Christus non est Deus, sancta Trinitas non est Deus, sancta Trinitas non est adoranda. Periculosa est, dixi, omnis, quacumque in re, qusc pnesertim ad religionem pertinct mutatio quamvis ea parva videri possit, nihil autem tutius, quam credere sanctam Calbolicam Ecclc: ;

siam,

illi

se

totum subjicere

ct in illius tradi-

tionibus acquiescere. Visus est huic sermoni

meo

rex assentiri.
((

Datum

Vicnna; xxix Januar.

anno mdlv.
Stamslaus Hosits, episcopus Warmicnsis
".

17.

cum

Habuit idem episcopus Warmiensis Maximiliano Bohemi;e rege plura alia col-

fidei (^alholica} controvcrsiis, de quibus Borromeum cardinalcm cerliorem iecit, ac inter aliu mense Septembris, cum eo de bonis o|)eribus, qu;c neganlLulherani ad salutemesse necessaria, disseruit, nelandissuuumquc eorum

loquia de

im()ielalem ac su()erbiam in regiis oculis de-

horrenda etiani eoruindcm novatorum mendacia, ()uibus lalsa doctoribus Catholicis


fixit
,

alfinguut, confulavil,

lMiili()))ique

Melanclonis
car-

ad Sacramentanos inclinanlis iin)iosturas delexit


',

de ((uibus ba^c ad Joannem


scri))sit
:

Moronum

dinalcm

'

Sl. episc.

Wjiniiei). K\l. in

Ms.

arcli.

Val.

sign. mini. 3222.

p, 433.

PII IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.

51

Reverendissimo in Christo patri illustrissimo D. D. Joaiini Morono S. R. E. cardinaii, et

quos autem omnes desipere persuasum habent.

episcopo Albanensi, D. observantissimo. Quid vel cum regia serenitate, vel


regia majestate superioribus
e.x iis quffi

affingit

Legisse memini, quse false scliolasticis Philippus Melancton qui vult illis
,

cum

diebusgerim, DD. Borromeo, cognoscet dominatio vestra. Video quod magis


iis

scripsi reverendissimo

Wittembergensem Confessionem rex propendet. Itaque omnia facio, ut ei persuadere possim, quo minoris faciat etiam Confessionem Augustanam, et ei prajferat Cbristianam. Hoc animadvertere mihi sum visus, quod incipit fluctuare, neque mediocriter commovetur istis ipsorum inter se dissidiis. Multus mihi fuit cum illo sermo de bonis operibus, quae dixi negare Lutherum, quod sintnecessaria. Respondit ille, quod neque Lutherus, neque sectatores ejus hoc negent. Ego vero Scio, inquam prsecise necessaria esse non negant, sed ad salutem necessaria esse
iu

Augustanam

quam

in

ignotum Christum fuisse, quod nihil docucrunt de fide intuente, non nostram digiiitatem, sed mediatorem. Etmox Nihil profert Philippus prscter mera mendacia nam cum noii haberet, quod in Ecclesia! doctrina merito posset reprehendere, finxit ipse sibi monstra, quee impugnaret, quo niagis miror, quod hujus hominis scriptis, quaj non aliunde {|uam ex mendaciis
:

confiata sunt, tantuni tribuatur.

Nolle autera

me, ut rex mihi credat,


ipsis

nisi contraria

omnia

in

doctoribus ostendero, quod suo tempore me facturum esse recepi. Haec ego propterea contra Philippum pluribus disserui, quod mihi sum animadvertere visus, pluris a rege Philippum fieri, quam caeteros quem ego
scholasticis
:

prae caeteris insector, quoties

cum

rege

'

mihi

negant.

Ita,

inquit, res est


:

negaiit ad salutem

esse necessaria

rem sunt necessaria? Num ad condemnationem? Si haec est bonorum operum ratio, prsstat illis esse vacuum, et omni scelerum ac flagitiorum
ergo, inquam, ad
:

Quam

genere coopertum. Fides, inquit ille, non potest esse absque operibus. Tum ego Nonne Odem habent da?mones, et contremiscunt? Qui dsmonia ejiciebant in nomine Domini, qui prophetabant, qui multas virtules faciebant, nonne fidem habebant ? quos tamen a se discedere jubet Dominiis, quod eos operarios iniquitatis esse dicat. Nonne dicit Paulus Si fidem habitero , ita ut montes transferam , charitatem autem non habuero, nihil prodest? Qui vel unus locus perspicue satis docet, posse esse fidem
:

multis argumentis, quod Sacrademonstrare conor. Dixit mentarius fuerit autem mihi rex, quod habeat librum ab Augusto Saxoniffi duce missum, in quo Philippus disertis verbis suam de Sacramento Eucharistiae sententiam explicat, seque idem sentire quod Lutherum declarat. Ego vero dixi, milii suspectum esse librum hunc, quod non prodierit in lucem vivo Philippo, quod multorum convitiis jam ab annis aliquot nunquam adduci potuit, ut suam de hoc Sacramento sententiam expliest,

sermo

et

caret,

seque ab ea suspicione, in

quam
,

venerat,

quod cum Sacramentariis faceret purgaret; nunc demum eo mortuo proferri nescio quod scriptum sub ejus nomine, quod ego illius esse non credo. Nam etiam in colloquio WormanuUis rationibus perficere potuisse PhicoUegas, ut inter haereticos, qui fuerant aeque Lutheranorum atque Christianorum judicio damnati, Sacramentarios numeraret. Hic fere fuit cum rege sermo meus, etc. Datum Viennee in Austria die xxv Septembris anno Domini mdlx. Ejusdem illustrissimae et reverendissimse dominationis vestrae servitor addictissimus.
tiensi
lippi

extremum certum est de fidelibus futurum, non de infidelibus, nam qui non credit jam judicatus est, fidelium
sine operibus. Judicium illud
igitur opera discutientur
in

extremo judicio,
dederint

num

paverint esurientes,

num

potum

sitientibus, etc. quae prosequitur

Evangelista.

Tum

Fides, inquit, vera non potest esse rex Illa fides operibus destituta? Ego vero inquam, de qua Paulus loquitur, quod per charitatem operatur, certum est quod otiosa non est, sed est operibus exornata, et hanc ad salutem esse necessariam docet Ecclesia, quae cum operatur per charitatem, non est sola, sicut isti docent, sed sunt illi opera conjuncta, et vocant scholastici fidem hanc formatam, de quibus et ipsis pieraque sum locutus, ac judicavi scholasticos illos, qui nunc in contemptum adducuntur, sermone quidem imperitos fuisse, non
: : ,

Stanislaus, episcopus

Warmiensis

18. In alio

mense

rege inito Octobri Stanislaus Hosius, ostensis Luthe-

colloquio

cum eodem

ranorumlibris,demonstraviteoruindem impiam
vaesaniam, qui Lutheri verba cum verbis Christi conferre auderent demonstravit etiam calhedram Lutheri cum Petri Calhedra non comparandam, cum Petro Christus promiserit fidem
:

ejus

autem scientia, nam ornatum quidem et splendorem oratiouis non habuere, sed inter ea plus esse in uno Thoma Aquinate doctrinae, quam in omnibus istis uostri sceculi doctoribus qui postquam ab Ecclesia Dei discesserunt in, ,

non Luthero non defuturani cumque Lutherum loco Christi habeant Lutherani, ab ejus tamen decretis discedere, nec ullam in eorum fide certitudinem reperiri, et quemque sua somnia pro divina Scriptura obtrudere; ac
,
:

si

Romanum
'

Pontificem errare posse ganniant,

flati

sensu carnis sua, se solos sapere,

reli-

Ma.KiiiiiliHiuij 11.

52

PII IT

ANNUS
;

1.

CHRISTI 1560.
,

multo magis de Luthero id sentiendura cumque novatores occinant magis Deo obediendum quam hominibus, convinci varios ab iis Deos coli, cum quisque suam opinionem, ut divinam colat eosdem pari impudentia in Cffisarem insurrexisse ac in Pontificem, cum Carolum V ab eo proscripti proscripsere, proscriptumque a uu:

jam arguuntur ejus Cathedram successisse quod non successerint in doctrinam Lutheri. Volunt errare posse papam, volunt errare posse pra^ceptores suos, cur non autem concedere debeant errare potuisse Lutherum quoque,
,

mine divulgarunt, nec miniis sprevisse decretorias Ca^sarei senatus sentcnlias,

quam

Conci-

liorum, atque aGallo Lutiierano Wittembergensibus objectum, eos ab Augustana confessione


defecisse, ac

dogma cum tanla pertinacia defendunt? jam non ille fuit homo que errori obnoxius ut Quamobrem in hac istorum alii ? Et mox conlentione nihil tutius videtur, quam Ecclesiam ducem sequi Petrique Cathedra; conjunctum esse. Cum hoc audissel a me serenitas
cujus
: ,

ad

Palatinuni

Philippum Melanctonem in litteris se Calvinistam professum in


articulo
,

illius visa est

non mediocriter commoveri


:

Et

post nonnulla

Eucharistije
datis

in

aliis

ad

Saxonem

Maximilianum regem transmissis, Lutheranum se profiteri, ex quibus constat, perfidiam pro flde eos sectari, quae omnia Caroio Borromeo cardinali idem episcopus
alque ad
'

recensuit his verbis

Borromeo

cardinali.
pr;c-

illius, quod nulla magis usitata canlilena, quam quod obedire magis oportere Deo dicunt (]uam hominibus. Quasi vero Lutherus Deus sit, cui necesse sit obedire. Putant se obedire Deo Adiaphoristffi, [lutant idem et qui insectantur eos rigidi Lutherani, neque diversum sentiunt.etSacramentarii,

Iterum dixi serenitati

sit hfereticis

Cum

venissem ad rcgem, produxi libellum

et

Anabaptistse,

et

reliqua fa?x ha;reticorum.

Nicolai Galli,

quo graviter insectabatur

ceptores suos Wittembergenses, et post allata ejus delira verba, quibus Lutherum commendabat tanquam novum Heliam a Deo excitatum,
regi dixi,

tamen quisque non Deo, sed suo, aut alicujus, cujus opinionem amplectitur, capiti obedire se non obscure declarat, cum nemo Deo obediat nisi qui Ecclesia; per quam Deus
Inlerea
,

me non

hominum
theri sui

posse satis mirari istorum audaciam et impudentiam, qui Lu-

loquitur obedit.

Qutesivi fiutem ex illius majestate


,

num
lato

doctrinam non alio loco, quam quo Christi doctrinam haberi volunt, et ejus verbum,

intelligeret

quod

ibi

scribit

Gallus de
titulo

Dei

verbum
si

vocari

non dubitent

Quee

est,

inquam,

non

est ha;c ipsissima idololatria?

quoniam

Luthero discesserunt,
facinus patrasse

prseceptores illorum, in nonnuUis a magnum eos et indignum


queritantur,
et

contra supremam potestatem cum non satis assequi memoria tenere procuIduJDio se responderet Serenitatem ejus dixi, quotempore conlra seditiosos quosdam principes bellum susceperat
;

proscriptionis

decreto

sub

Dei

cum

ipsi in

multo pluribus discesserint a


corporis Ecclesia: doctrina,
prfficlaro

Christi, et ejus

non modo nihil se peccasse agnoscunt, verum cliam tanquam de


aliquo facto gloriantur. Quae vero comparatio cathedrai Lutheri cum Cathedra cum huic promiserit Deus nunquam Petri
,

Carolus imperator, quod contra eos proscriptionis decretum tulerat illi vero lantidem fecerunt proscriptionem Ca-saris, quanti Pontificis
:

excommunicationem. Itaque quemdam, ac typis mandarunt, qui passim terebatur manibus omnium, in quo fingebant Christum pro tribunali sedenet

episcoporum

scripserunt libellum

.esse

defuturam fidem ejus, de


extet ?

illa

promissum

Quam

praiclare

nullum tale autcm fecit

Deus, ut qui discesserunt a Petri Cathedra, ac diversum ab ea sibi doceri permiserunt, ii lumc accuscntur, quod et ipsi discesserinta Calhedra Lutheri, quem isti Stoici Lutherani non alio, quam quo Petrum, alque adco Christum ipsum loco haberi volunt, et adorari. Quid aulem faciat hominibus iis, qui nec Ecclesiam nec prajceptores suos audirc voIunl?quid aliud cx eo consequi necesse est, nisi ut tot sinl seclie, quot

tem, et sententiam proscriptionis conlra Carolum imperatorem ferentem quem jam non iniperatorem, sed Carolum a Gandavo voca;

hant. Sic videt, inquam, serenilas vestra,

quod

qui sunt novum hoc Evangelium amplexi, non magis dc Pontificis, quam dc C;rsaris auclorilate labefaclanda vel evertenda polius consilia ca-

piunt quod idem quoque in Gallia nunc fieri, ubi dicuntur ex subditis nonnulli conlra regcm
;

suum

arnia coepisse. Sed et in Gcrmania

quidam

principes,

cum

sit

a judicio Canu'r;e lala contra

sunt iiomines,dum unicuiqueScripturam inlcrpretari juxta sui cordis visioncm licebil, et (juod

ipse scnserit, id

Inde adeo nala' sunt h.creses

a Petri de Zuinglianis,.Vnabaptistis etcielerisportenlis.

lanquam Dci verbum haberi. ista; omnes, (|uod Calhcdra discessum est. Nil jam dicam
Lulheri discipuli, qui videnlur in
num. 322i.
jU.

eos sentenlia, dicuntin- judicatimi faccre nolle, quod eos judices male pronuntiassc aftirmanl. Nec video, si licitum est Conciliorum decrela

cum
elsi

pro nihilo habere, cur non idem liccal de judicamera) imperialis decretis faccre, quos
viros

graves essc

et

doctos libenler con-

Etiam
1

ipsi

^lanisl. llijsiHS. E.xl. in .Ms. arch. V.il. sig.

p.

ccdam.graviores tamen mullo sunt et doctiores ac plures etiam, qui ex tolo orhc Chrisliano ad OEcumenicum Concilium couveuiunt. Ita jam,

PII IV
proli dolor

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.
:

53
sicut

eo ventum est, ut quisquc sibi judicium de Scripturis, de jiidicum Camerac imperialis deque Conciliorum decrctis arro^^et, ct quod suo capiti videtur, id sibi scquendum cssc putet. Legi postea locum qucmdem cx eodem iibro, ubi Wittcmbcrgensibus crimini dat Gallus, quod Coiifessionem Augustaiiain abnegaverint, quodque diaconos suos proliibuerinl, ne mentionem ejus in concione facerent ostendi siniul quituis in rebus Wittembcrgcnses ab Augustana Confcssione, sive a Lutberi doctrina
I

tione contcnti

contra,

prsentcm

inhiK-

rcre

falentur injiistitiam, et sic futurain etiam inha?rcntcm sibi pocnam sentiant scmpiternam:

cumqiie niulta dixisscm conlra imputalam istam injustitiam, iaudavit ipscquoqiic rex versus hos tanquam fcstive scriptos, ctc. Datum Vienna; XXV Novembris mdlx . 20. MenscDecembri accersitusaMaximiliano regc Stanisiaus Hosius Warmicnsis cpiscopus

Novatorum
sidia,

discessisse dicantur

Et infra

H?ec ct alia
est

circa fulcm manifesta ostendit disubiue Pbiiippus Melancthon mutata quinquies Confessione Augustana Zninglianismum
et

cum
tati,

dicerem, ac dccKirarem tum


audivit

illius sereniilli

me

patientcr,

neque visus
,

ritatis

scrnio

meus

ingratus accidere

etc.

Subdit

MebTnctbonem in controversia Ccenfe Domini ad Fridericum comitem Palatinum Rbeni se aperte Calvini partium sequacem declarasse in alia vero, quam Augustus Saxonia; dux ad regem miserat, professum esse, se idem plane, quod
:

Caivinismum admisisset, eumdemqiie vi veadactum confessumesse,immutata vetere fide, quibuslibet fingendi quajiibet monstra indultamiicentiam cx quo illustrcet cons|)icuum sit, non esse tutum a vetere fide Catholica discedere, ac Lutherum palam scri|itis suis professum esse, non malam csse transubstantiatio;

nis fidem, sed jurgii excitandi causa


Pontificis

eam puro

Lutberus de Eucbaristia, sensisse, perfldiamque hominis dato regi Mebinctbonis judicio in controversia apud Palatinum agitata ostendisse. Datum XXXI Octobris mdlx .
J9.

Disccptavit

idem Episcopuscum eodem

odio pernegasse, qua> cum rex perpendisset, professus est se tantam vjcsaniam execrari, de quibus omnibus (larolus Borromaeus cardinalis certior ab Hosio redditus est bisce litteris
'
:

rege de justitia brereticorum imputata, sed nulla, qua gloriantur illi, quibus a Catholico
poeta argute objectum fuerateos imputata quoque gloria contentos, veris suppliciis discru-

Borromaio cardinali.

ciandos esse, cum vere injusti esse velint, in quam sententiam has litteras ad Cardinaiem e Puteo mense Novembri adulto exaravit Puteo cardinali. XVkalendas Decembris misit ad me rex, ut ad se venirem bora iv feci quod jussit, ac ostendi ilii versiculos quosdam, nescio quo
'
;

Quinto idus mensis bujus, cum nihii minus expectarem, significavit mihi serenissimus rex ut ad se venirem. Tuli mecum libros, inter quos erant duo, quorum uterque fuitinscriptus: Corpus doctrince Christianae. Unius auctor erat Pbiiippus Melancthon, inoliisLutheranus aiterius Vigandus, ex durioribus Lutheranis. Exhisimulque indicavi, quod istorum bui regi uterque vocaret doctrinam suam doctrinam
;

auctore conscriptos, de imputata Lutberanorum


justitia
:

qua tamen abesset uterque iongissime, quod corpora heec duo inter se pugnarent . Et infra Dixi quod quae Confessio priimperatori Carolo fuit oblata, scripta fuit
Cbristi, a
:

mum

Ponis justilian)

tibi

imputalam
tibi ipsi,

Noa

quao ponitur orthodoxe inhajrens

Cur hoc? es male conscius


Cui ut
justitiae nihil,

sed ingens

Contra injustitis lues inhsret.

ninc spes omnis abest tua sahitis


Ni
qiiis

justitiam det imputalaui

justitia; imputator absens, Ut respondeat ergo condeceater Jus causis nieriloque relribulum

Esto

Sic ut juslilia cst libi impulata,

verbis, quod sub speciebus panis et vinivere exhibeatur Corpus et Sanguis Christi deinde mutata fuit in hunc modum, quod in et sub pane et vino vere exhibeatur. Itaque subinde variat Philippus in sua ista magnifica Confessione, quam in pierisque iocis quinquies mu Hanc recens tasse dicitur . Et pauio post editam Confessionem AugustanamCalvinus amiis
: :

Sic mercede fruaris imputata, Proque injustilia qus tibi inh;cret

plectitur

una cum Lasko,

ct

eam secum

facere

Est et poena tibi futura iuhasrens.

et festivum carmen hoc mihi neque potuisse quidquam scribiverius, nam qui nolunt babere nisi imputatam jutitiam, sequum cst, ut iidem non babeant nisi imputatam gloriam, ut sicut abest ab illis omnis justitia, sic absit etiam omnis merces

Lepidum hoc

videri dixi,

sua Confessione feriestram aperuit Zuinglianismo, sive Calvinismo. Legi postea in prajfatione Philippi verba Non dissimulari potcst motis rebus mailla gnam varietatem opinionum exortam esse ;et concedit anarchia licentiam malis ingeniis
:

gioriatur. Sic Pbilippus in

fingendi

monstruosa dogmata
vestra,

Hic videt

serenitas

quomodo

fatetur Philippus

motis rebus

magnam
;

varietatcm opinionum
?

seterna^ gloriae, et sola

sint

utriusque iniputa-

exortam csse

quis autem est qui movit res


num. iii>.

HosiHS

cardiii.

lixt.

iii

Ms. arch. Val. sig. mui). 3222. p. bo.

Stanisl. llosius. lixl. lu Ms. arch. Val. sig.

\>.

54

PII IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.
,

An non Lutberus primo, deindesectator hic


Pliilippus
?

ejus

translatam
21.

quod

sibi

munus gratum

esse

Voluitsibi licereLutherus, ut nova quEedam dogmata proferret, qufe hactenus Ecutque suum singulorum clesia Dei ignoravit
:

ostendit, etc.

Datum xiv Decembris mdlx . Bavariss ducem hortatur Pius adcomtan-

intelleclum prodiiceret, jiidiciumquesuum privatum publico totius Ecclesia; judicio prfeferret, quid ex eo postea fuit consecutum ? Exorti

Edoctus fidei Catholicee doctrifide. ab Hosio Maximilianus rex obslruxit aures susurrisLulheranorum, etconstanlissime fidem Catholicam propugnavit, quamvis concitatas de

tiam in

nam

sunt Zuinglius, Muncerus, Pacimontanus, SuServetus, et alia id genus hominum portenta, cum viderent rem Luthero succedere, et illius verbum lanquam Dei verbum
venckfeldius,

se

pravas suspiciones non omnino sedaverit.

Fiorebat vero in Germania defensge flagrantissimo studio Catholica; fidei fama Albertus Bavaria; dux, ad

ab imperitis adorari
struosa dogmata
,

finxerunt,

et

ipsi

monplures

et

eorum nonnulii

quam Lutheplenus est nunc mundus monstruosis dogmatibus adeo non est tutum ab eo discedere, quod est Catholicum, et suum, vel unius alicujus singularemintellectumsequi. Vocamus Fidem Catholicam et Ecclesiam Catholicam. Illius nobis doctrina amplectenda est, nec sit
discipulos et sectarios nacti sunt,

rus

sic

quem incitandum in eo pietatis et cursu Pontifex proposuit illi imitanda majorum exempla, quibus et felicem aeternitatem sibi comparaturus et apud homines summum decus collecturus esset, si egregiis cceptis
glorifc
'

insisteret.

In

Alberto duci Bavaria;. maximis curis et soUicitudinibus, quas

ex suscepto tanto munere sustinemus, non mediocriter nos consolatur talis filii erga nos et

ut pluris

de ea privatumjudicium interponendum, id, quam illius judicium faciamus. Non est unius alicujus hominis movere, quod est ab Ecclesia constitutum, quod simul ut in
aliqua re factum
alife

uUum

est,

fieri

non potest quin

et

sanctam matrem Ecclesiam tanta pietas atque devotio, qua quidem in re Icetandum quoque est nobilitati tuas, dilecte fili, et divinum beneficium agnoscendum, quod bona; memorise parentuni et mnjorum tuorum vestigiis insistis, qui usque
eo
pii et

multae moveantur, et

magna rerum

pertur-

orthodoxi principes fueruntj ut vel sanCatholicfe


fidei

batio consequatur. In Conciliis determinandum est, si de qua re dubitatur, neque permitten-

guinem ipsum pro


Matris Ecclesice
fuerint
,

et

sanctee

dum

est, ut

aliquis doctrinam

suam

verbi Dei

defensione profundere parati maximamque quoad vixerunt eo


,

multa in hancsententiam subdit Scimus quod omnia, quEe dixit, scripsit Lutherus, non in alium finem retulit, quam ut papalum everteret, et hoc nunc vocatur Dei verbum, non agnoscere papam. Etiam
titulo venditet . Et posl
:

nomine laudem

adepti

sunl, et

ad meliorem
egregie

vitam translati, pietatis

et conslantice suee prae-

mium nunc

percipiunt, quos
tuaj

cum tam

apertam veritatem
et

in

odium

papae

oppugnavit,

produxi ei quemdam libellum, quem scripsit LutberusdeadorationcEacharistiffi,ubi inter cstera scribit, non multum referre, etiamsi quis credat transubstantiationem.modosimul credat sed quoibi esse Corpus et Sanguinem Christi niam,inquit, papistiE vehementer urgenl transubstanliationem istam absque Scriptura, nos
;

constantiam et prajclaram voluntatem erga Sedem Apostolicam, ac sanctam matrem Ecclesiam meritis in Domino laudibus prosequimur, etc. xs Februarii mdlx . Addidit quoque pios stimulos Henrico Brunsvicensi duci juniori Pius, ut in colenda fide Catholica constanter perstaret, nec se ha;reimiteris, fidei

non ob aliud, quam ut adversemur illis, et in despectum illorum voluinus hanc opinionem tueri, quod ibi maneat verus panis ct vinum cum Corpore et Sanguine Christi. Hoc dixi vocatur nunc Dei verbum, novas opiniones fin:

ticorum dolis illaqueari pateretur, illique paterna omnia officia detulit. Quanto etiam amore atque ad eos adcomplecteretur llungaros versus Turcicam tyrannidem lucndos paratus
,

esset, sigiiificavit Nicolao archiepiscopo.


Tua; fraternitati, reliquisque qui istis in partibus supcrestis, tanlo majore studio adfuturi, ct quid(|uid poterimusauxilii laturi sumus,

gere,

et
ct

ab Ecclesia; conscnsu
:

discedere

in

odium
non
est

despectum papa; at(|ui Dei verbum nisi charitas,a qua quantum isti remoti
(jui

sunt, videt sercnilas vestra,


spirant
unilas.

nihil

aliud

quanto longius a nobis remoti estis, et propter impiorum hostium propinqiiitalcm majore in periculo cum commissis vobis ovibus versamini .
22. Archepiscoptts Toletanus hxresis sttspi-

quam odium
fit,

et

contemptum erga eum,


iiispiceret
:

cujus ministerio

ut conservctur ciiarilas ct

cionc notatiis.

Sparsa?

tum erant per Hispafaces, ad

Tum

rcx,

cum locum hunc

non i^robo ista. .\lqui talia sunt, inquam, ferc dogmata Lutheri, niliil aliud quam odium, (|uain contumeliam quamdam spiquo magis ab illius doctrina cavere rantia cordati debent. Obtuli illi postea Confessionem Christianam nostram in Gcrmanicam linguam
Certe,

inquit, cgo

niam hffireseos Lulhcrana? gucndas Philippus rcx, ut


religionc,
cae

quas

restin-

crat exaggerata sa-

pienlia ornatissimus, ac probe norat, convulsa

regum

solia ruere viresquc rcipubli-

mille dissidiis infringi,

omnem

diligentiam

Piiis IV.

lo.

I.

sig.

2896.

lip.

r.ii.

Pir

IV

ANNUS

I,

CHRISTI 1560.

55

atquc operam clefixii, fideique sacrae censorcs ad severitalem in reos ini|)ietatis exercendam armavit, adeo ut Bartiiolom;rus c Miraruia Ordinis Prrcdicatorum arcliieiiiscopus Toletanus, ejus criminis suspicione notatus, in vincula conjectus sil, cumciue de judicio lefjitimo variic controversicC ol)ort essent, quod ille Hispania-

Hispaniarum rege Catholico nobis desuper humiliter supplicante,

facultatem

et

potestatem

perliltcras dicti pra^deccssoris prnMlictas

eidem

Ferdinnndo
sas,

et inqnisitori, ut prajfertur,

conces-

etcum omnibus acsingulis


desuper confectas
litteras

in eis contentis,

alias

hujusmodi au-

ctoritatc

Apostolica per alias nostras in simili

rum primas
pietate

diceretur, Pius

'

in Pliilipi^i rcyis

tiduciam rcposuit, utilli auctorilatem contulerit ad constituendos judices, qui cam causam decrctoria

tantam

pra^sidii et justitia;

iorma brevis lilteras confirmaremus, approbavimus cl innovavimus, easque plenai firmitatis robur obtinere, ac eidem Ferdinando archiepiscopo, ct pro tempore existenli generali inquisitori
prffifato, tani dicto biennio elapso, quam eliam alio illud immediate sequenie biennio

sententia definirent

Ad fuluram rei memoriam. Alias postquam felicis recordationis Pau-

lus papa IV prsedecessor noster, per


pto,

eum

accc-

quod

in

alia; exorta? liaBreses

regnis Hispaniarum Lutherana et pullulare coeperunt, ct laita

ipsumque Ferdinandum dumtaxat suffragari archiepiscopum, et pro lempore generalem inquisitorem ad illam executionem alias in forma
,

servata

tius

serpere videliantur,

ut de

aliquibus

etiam Ecclesiarum praelatis verisimiler suspicari posset, huic morbo efficaciter mederi volens venerabili fratri Ferdinando archiepiscopo
Hispalcnsi principali hacretica; pravitatis in dictis regnis inquisitori, quod usque ad biennium

procedere libere et licitc posse et deaddita porro ea lex fuit, ne bere decrevimus adversusepiscopos, archiepiscopos, patriarchas et primates decretoria a censoribus fidei pronuntiareiursententia, sed ad Pontificemjudiciaria acta rite confecta iransmittereniur, uijudi:

de consilio dilectorum filiorum supremi consilii inquisitionis hujusmodi contra quoscumque episcopos, archiepiscopos, patriarcbas et pri-

ciariam sententiam ferrei. Cum vero bis mandaiisinstructusFerdinandus Hispalensis archiepiscopusToletani causam Palentino etPIacentino episcopis cognoscendam demandasset, Toleia-

mates in eisdem regnis degentes, super haeresibus hujusmodi inquirere, et quoscumque processus formare, et superinde legitima indicia ad capturam sufficientia comperta forent, acverisimiliter formidaretur, ne ipsi sic inquisiti
episcopi, archiepiscopi, patriarcha? et primates a regnis praedictis aufugerent, seu alias se absentarent, aut alias

nus archiepiscopus

eumdem Ferdinandum
et

et

Abulensem episcopum,
se contendit,

Andraeam Peresium
suspectosjudices
es-

fidei censurffi pra?fectos sibi

gravesque inde contentiones exarserunt, qufficum Pontiflci relataessent, ui litium


anfractus abscinderet,

bac

sanxit

Ne, inquit,

scopo videretur expedire

eidem Ferdinando archiepicosdem inquisitos


,

ob altercaliones ei differentias, qua? super judicio suspicionum pra?iensarum hujusmodi ortee suni, et in futurum verisimiliter oriri possuni,
causa
dicti

episcopos, archiepiscopos, patriarchas et primates in aliquo tuto loco et securo aliqua fideli custodia arrestare et cuslodiri facere valeret,
ila

Bartholomaii archiepiscopi in

infini-

ium
sii,

protrahatur, sed ea quanto citius fieri posdebite finiatur el ierminetur, pro nostri pa-

tamenquod

tantocitius ipse Ferdinandusar-

storalis officii

debito opportune providere vo-

chiepiscopus posset eumdem praedecessorem de his omnibus certiorem reddere, ac ipsos arrestatos archiepiscopos, patriarchas et ptimates

lenies, ac de prseclara integritate, probitate, ac prudentia dicti Philippi regis plurimum in Doconfisi, moiu proprio, eiex certa scientia, ac matura deliberatione nostra, et de Apostolicffi potestatis plenitudine eidem Philippo regi

mino

una cum

indiciis contra

eos militantibus, et

cum loto processu contra eos babito in forma fidem faciente suo sub sigillo ad ipsum pra;decessorem transmitteret, plenam et liberam per ejus in forma brevis litteras facultatem concesserat et auctoritatem earumdem litterarum vi;

ut

unum, duos,

sibi

aut tres, yel plures, et tot quot expedire videbitur episco|)OS, aui alios proet peritos viros Ecclesiasticos judices,

bos justos

gore dictus Ferdinandus arcbiepiscopus inquisitor venerabilem fralrem archiepiscopum Toletanum de Lutherana etalia forsan hseresi suspectum et accusalum capi et carcerari, aut arre-

in causa hffiresis bujusmodi, contra dictum Bartholoma;um archiepiscopum nominare qui causam praidiciam audire, cognoscere et fine debito terminare possini libcre ei liciie valeat, plenam, liberam, et

non iamen suspectos

mandavit, prout ipse Bartholomffius archiepiscopus carceratus et arrestalus detinetur de prsesenti. Nos postmodum nefandis bairesum erroribus omni, quo poterimus, salubri remedio pro salute gregis Dominici obviare cupienstari

omnimodam
ritate

auctoritatem et facultatem auctoAposiolica pra^faia tenore prffisentium

concedimus pariier ei impartimur, elc. Datum Komie apud S. Petrum die v Maii mdlix . De hujusmodi auctoritaie PhiIi|)po regi tributa extant Apostolica) ad ipsummet eadem dic
dala; littera;.
23.

tes

cbarissimo in Christo
brev. p.

filio

nostro Philippo

Pio IV.

lib.

IH.

Visum

cst

nonnuUis

vi

hujus decreti,

et

56

PII

IT

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.
erant religionis Catholicae res, ad quas confir-

conceptis verbis auctoritatem attributam, ut judices Ecclesiastici a Philippo rege designati ferendfe in archiepiscopum decretoria; sententiec
potestate ac jure poilerent, sed cum hoc repugnaret archicpiscopali auctoritali jurique Pontificio, consultus de bis Pontifex obscura et involuta vcrba nitidius expressit, sanxitque ut judices illi a rege constituti, actionis judiciariiu instruendfc conficiendseque in archiepiscopum jure atque auctoritate valerent, a ferenda tamen decretoria sententia sibi temperarent, cu-

mandas Pius cum


regis,

Francisci

11

Gallia; et Scotise

ac Marire regina; oratorem, qui vetere


Ponlifici regio

more obsequia

nomine devoverat,

excepisset, constituendfe, pristinseque dignitati

ac splendori restituendse religionis

dorem

aperuit, ac se

sacrum arjam ad depravalos mores

ad pietatis veteris normam revocandos multa gessisse, atque Concilii OEcumenici celebrandi ad omnia religionis dissidia extinguenda flxam

voluntatem aninio concepisse significavit

jus ferend;c jus sibi Pontifex


('

'

reservavit
in

Responsum datum

oratori

Francorum

re-

Ad futuram rei memoriam. Nuper emanarant a nobis littera;

forma

obedientiam tributani sanctissimodomino nostroPio paptelV de mense


gis et reginfc Scotia? post

brevis tenoris subsequentis, videlicet, etc. Cum autem intentionis, et mentis et voluntatis no-

Maii .MDLX.

IUustrissime domine orator. Etsi sanctis-

semper fuerit et sit, ut priTdlcti judices per ipsum Phiiippum regem nominandi in causa liseresis contra dictum Bartholoma?um archiepiscopum, processum solummodo facere et formare et us<iue ad sententiam definitivam exclusive dumtaxat procedere possint, eapropter motu, scientia et deliberalione, ac potestatis
stree

simus dominus nostcr hunc sumini sacerdotii honorem sola Dei benignitate ad se delatum fuisse intelligat, jucunda tamen ipsi est charis-

simorum
et MaricC

in Cliristo filiorum

suorum

Francisci

plenitudiue similibus, auctoritate Apostolica tenore prsesentium attestamur, decernimus, atque declaramus, intentionis, ac mentis, et voluntatis nostra fuisse et esse, quod judices prsefati processiun in causa pricdicta conficere ac formare usque ad sententiam definitivam exclusive duntaxat procederc valeant, volentes pro-

Francorum,etScotife regum gratulatio pietatis index, qua sanctissimum dominum nostrum prosequuntur obedientia vero quam iidem sanctissimo domino nostro per te oratorem
;

animo a sanctissimo quidem pro tali pietate et obsequio ambobus regnorum suorum incolumitatem et quietem, secundosque rerum
praestant, gratissimo

suum

domino nostro

accipitur. Qui

omnium
tum

eventus, ac divinae gralije incremen-

precatur, eisque et malri regis religiosis-

cessuni sic per eosdem judices, ut prgefertur, formatum in authentica et valida forma redigi,

simse, sapientissim;e reginae genlili suseofficia


defert, qua? ab amantissimo benignissimo patre expectari debent, summo eo studio, quotiescumque occasio dabitur, prsstiturus. Quod ad Ecclesia; statum attinet Sathana; artibus tantopere perturbatum, sanctissimus dominus noster memor olficii sui,simulatque Ecclesiaj gubernacula suscepit, ad eam constituendam, et ad pristinum ei decorem et tranquillitatem reddendam, coepit incumbere, ita(|ue et ea corrigere contiuuo aggressus est, quK in moribus et disciplina sacerdotum emendatione egere visa sunt, et ad hscreses ct schisinata tollenda OEcumcnicum et generale Conet

omnia polliceturet

sicque redactum

ct

cbausum eorum

sigiilis

mu-

nitum ad nos transmitti, ut illo diligenler viso etmature considerato, quod secundum Deum et
justitiam fuerit in causa ipsa, qua' uobis et Sedi Apostolic specialiterreservataexislit, inconsis-

nostrorum conterminare atque judicare possimus; decernentes nihilominus irrilum et inane quidquid secus forsan est hactenus atteutatum, vei in postcrum super his a quoquam quavis auctoritale scienter vel ignoranter contigerit attentorio nostro secreto de fratrum
siiio deliberare,
tari.

Non

obstantibus, etc.
etc. dic
iii

Datum Romte apud


Julii

Sanctum-Petruni,

mdlx, an.

cilium, sicut rex Christianissimus optat, indicere prope


stituit,

Extracta est ha!c causa archicpiscopi Toleexpcnsa tani ad Pii V ct Grcgorii XIII teuipora autem re a Komana inquisitione nihil solidi rc:

diem

et celebrare
si

Deojuvante con-

cupiens,

fieri

possit, taiitam

ovium

pcrtum fuit, ut archiepiscopus manifestic noxa; damnarelur, sed solum ut obstringeretur ad ejurandum hajreseos crimen ob vebemenlem suspicioncm, (|uam excitaratde suic fidei pravitate. Verum idem carcere liber RomiC obiil, exhibilis non soium incontaminata! fidei, sed sin,

mullitudinem crrantium ac dispersarum ad ovile Domini suis ipsius quanqiiam senilibus humeris reportare, quarum salutcm sanguine et vita sua libenter redemerit. Ad hoc autem pium ct saluhun ooiisiliuni exe^iuendum, cum cicteroriim Christianorum principiim auxilio se

usurumejus
is

conlldit, iie(|ueeiiim duhital,

quin

gularis pietatis indiciis.


2i. /{''spoiisum dfitiim oratori regina! Scoti.v

majoriiin suoruin privstantissimorum

regum

glori.T

cum

civleris virtulibus

tuiu

dc periculis prxscntibus Ecclesise.


Scolia
'

In Gallia

optimc de

et

Ecclesia Dei, et de hac sancta Sede


prscclare respoasurus

merendo
.

vehcmentius perturbalae ac labcfaclata!


lib.
I.

sit.

.\momls L.wellixis

'

Pius IV.

p.

no.

'

Pal.

I.

.\iv.

nuin. 21.

:25.

Renovantur indulta concessa Gallige

re-

PII

IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.

57
facerc

niantc

De Calvigibus a Pontificidits prseccdentibus. hjEreseos in Gallia grassalionibus, ad qiias compescendas a Francisco rege Concilinin
niox dicoliir. Ilic vero ordincni temporiim secuti non pr;ctermittcmus Kranciscum Secundum regem oratoris opcra flagitassc
expclebalnr,

voluit contenta, observare et obscrvari


promittcl)al.
(I

Sanctitas

sua

precibus dicti
ct formis,

Francisci

regis iu ea partc annuens, privilcgia et indulta


l>ra'dicta

cisdem modis
Henrico

dictum
dicto

dominum Jnlium

et a Pontifice, ut indulla Pontilicia Francisco Henrico II regibus concessa de propouemlis ad gerendos-cpiscopatus, vel capesscnda alia opulenla sacerdolia viris, sibi Francisco II conlirmarcntur, cui cuin significatum esset eorum indultorum, sive privilegiorum, ac pactorum inier Lconem X ct Franciscum I initorum leges
I

rcgi

quibus per pra?deccssorem pra;concessa fuerunt eidem


,

Francisco rcgi, sic tamen, quod dictus Franciscus rex hujusmodi concordala el alia pcr dic-

tum Henricum regem promissa,


dalis ac patentibus litteris
ct

et in

concor-

prtcdictis contenta,

in

omnibiis

et

per omnia juxta illorum

fuisse Sicpius a regiis administris violatas

ma-

tenorem observare, et observari facere, ac infra sex menses ab ipsa die computandos suas patentes
litteras

gno juris Ecclesiastici damno, convcntum est ea novo regi a novo Pontificecollatum iri, modo exemplo Ilcnrici II regiis litteris eadem tormula
conccptis pollicerctur velera convenla sanctissime servatum iri, ac si qute a regio senatu his
contraria pertentarentur, ea rescissum
iri,

ratificationis

ct

acceptationis

omniuin, tam in concordatis,quam litteris prtedictis contentoruni prajdictorum, et infra alios sex menses ex tunc immediate sequentes alias
patentes litteras signiflcantes,

quod hujusmodi

de

quibus
hffic

cum

in

cardinalinm senatuactum
'

esset,

Consistorialibus

Monumcntis
:

a vicccan-

cellario cardinale consignata sunt

XIX Januarii mdlx.


II
,

Cum

serenissimns
Ilenrico

doniinus Franciscus defuncto nissimus

Francoruni rex Christia-

clarae

memoria

eorumdem Francornm

rege genitore suo, cui nonnulla nominandi ad Ecclesias cathedrales etiam metropolitanas, et monasteria, ac priora-

concordata et alia pra;inissa, ac in concordatis et litteris prcemissiscontenla praidicta in regno, et Delphinalu, ac comitatu, nccnon ducatu, et provincia prEedictis observantur, ac in vlridi observanlia existunt, plenam fldem de hujusmodi observatione per cas faciendo, ad Sanctitatcm suam et Sedcm Aposlolicam transmittere oinnino teneatur. Alioquin primo et ullimo dictis sex mensibus, et deindo toties quoties illa, eorum aliqua non observari, aut in viridi

tus

conventuales, et vere electivos

in

regno

usu non
rit,

esse, et ex eis aliquid detrahi contigeet

Francia?,

ac Delphinatu, et comitatu Valenti-

omnia

nensi, ac
tanniffi

etiamnum ad
et

cathedralcs, et melropoProvinciae
consistentia

dicta,

ac inde

singula privilcgia, ct indulta praesecuta qua;cumque, resoluta,

litanas Ecclesias, ac monasteria in ducatu Bri,

revocata, cassa etextincta, et annullata,


irrita ct inania,

necnon

provincia

extra Romanam curiam pro tempore vacantia, antea similis memoria^ Francisco simililer Francorum regi ejusdem Henrici regis genilori per
felicis

momenti
tas

sint,

nulliusque efflcacia;, roboris vel et esse censeantur, proutSancti-

recordationis

tem

VII,

seu alios

Leonem X et ClemenRomanos Pontifices ad ejus


forma
in eisexpressis con-

sua illa in hujusmodi eventum ex nunc prout ex tunc, et e contra rcvocavit, cassavit, ac irritum decrevit, quamdiu idein Franciscus
rex vitani duxerit in hunanis, duntaxat concessit .
26. CalvinistcB conjwationem contra regeni Adjectaj sunt in Actis ConGallix conflant. sistorialibus Hcnrici II ad Julium 111 duae lit-

vitam certis

modo

et

cessa privilegia, et

indulta eisdem modis et

formis, quibus dicto Francisco regi genitori suo

concessa eranl apud Sanctitatem suani pro similibus privilegiis et indultis, et ut illa prout Domino Henrico regi genitori suo concessa erant ejus vita durante concedercntur instaret.

terai,

quaj suis locis inserta} fucrunt

',

quibus

juris Pontificii dignitatcm.Iibertatemque a suis administris labefactari non passurum spondebat, ex


litteras

Lcclo

per

me

vicccancellarium tenore
III

quarum formula
Franciscum
est,
II

certarumlittcrarumejusdem Hcnrici regis olim


felicis

et cxemplo conceptas ad Pium IV transmisisse

recordationis Julio papa?

Sanctitatis

non dubium

cum

Pontificiffi

majestatis cul-

transmissarum, quibus iuter alia declarabat, intentionemsuani fuisse et esse noLi transgredi nec terminos nec sensum concordatorum inter dictum Leonem et Sedeni Apostolicam, et prsedictum Franciscum rcgem ejus genitorem initorum, ncc illis uti, seu illa locum haberc in Britannia, neque provincia
suai prfcdecessori

tor atque religionis vindex

Provinciic, sed

illa, et

in eis, ac alia in dictis

acerrimus essct, a Guisanorum enim principum in asserenda religionis dignitate opiime de Ecclcsia meritorum consiliis regebatur, quare in Hugonottos acerbissimis suppliciis animadvertit. Infaustum hujus sectsB nomen hoc anno usurpari capit, sivc a Gnoslicis, quorum sordcs in suis conventiculis clandcstinis imitari dicerentur, sive ab

patentibus

litteris,

quorum lenorem
sig.

hic inseri
'

An. 1550

el l?j;jj.

Franciic. Bclcar.
Dial.
2..

I.

xxviil. Flor. Ftem.

'

Acla Cons. Ms. card. Spada;

num.

i:jt.

p. 274.

de Antouio

c. 3. nuui. 4.

Lidanus

dub.

ANN.

TOMUS XXXIV.

Rayn. XV.

58
Hugone quodam

Pir IV

ANNUS

1.

et

CHRISTI 1560.
contra Ecclesiam Catholicam, Pontificem et

inagistello Parisiensi, qui non secus Gallos infecerat, quam Bohemos Petrus Dresdensis, sive ab Turnonensi porfa, qua; Hugonis dicitur, circa quam ccetus suos cogebant,
vel

episcopos, et totam Ecclesiasticam hierarchiam

quod Lemuruni instar, tiuos Turonenses ad puerorum terriculamentuni Hugones \ocabant, noctu convenirent, sive quod ab Helvetiis Ens f/iicnaus, id est, homines seditiosi vocitati sint, vei etiam, quod iNannetis convenientes haretici,
tesseram ad scinternosccndum adhiberent verbis latinis conceptam, /ntc nos, ideo a cardinale Lotharingo, eorum machinationibus deteclis, publice vocati Uiujuenots. Calvinistarum interea,
sive

baccando, quod estordinarium Calviniana? disputationis subjectum. Deinceps vero media luce eadem patrare audehant, et pra;terea in concionibus suis contra regem cceperunt nominatim invehi, et libros famosos passim spargere non contra regem modo, sed contra Deum primo, tum contra regem, principesque, et qui regi erant a consiliis, velin regis aula vivebant,

quibus modis necesse eratmalum ingravescere. Et multa quidem multisinlocis proditorie con-

Hugonottorum

factio,

quaj

maximam

po-

puli multitudinem corruperat,

jduriumque non
,

modo

nobilium, sed eliam principum, ipsiuset Ludovici regisque Navarra; que regina;
,

Condaii ejus fratris patrocinio superbiebat, dolore et rabie efferata, specie evertenda; Guisa-

norum

potentia?,

quos

in

ducere omni
factioni,

arte

nitehatur

puhlicum odium adilli procerum


,

juncta

Guisanum nomen oderat, conad regnum evertendum perditissima


qua;

consilia instruxit, adeo ut Galli impiis Calvini

deliramentis fascinati, exuta religione simul omnem erga siuim regem amorem et ohser-

regem, seditiose contrarempublicam, impie Deum gerebantur ', sed tamen propter reorum maximam multitudinem consilio regis visum est cum illis indulgenter agere, et meliora ah iisdem sperare in posterum. Ergo venia omnium prwteritorum scelerum Calvinistis omnibus facta est, exceptis tamen ab hac indulgentia concionatoribus, ministris, et qui sub velo religionis conjuraverant contra regem, reginam matrem, uxorem, fratresregis, principes consiliarios, aut contra statum reipuhlica?; sed hoc decretum camino oleuin addidit, et incendium multo vehementius auxit ministri enim
tra

contra

veri inccndiarii, et flahella seditioniim,

tum

de-

vantiam exuerint, atque


duelles, patria?
civerint,

nefandissimos pcrhostes, regisque proditores desiii

mum

niulto plurihus mendaciis, rithmis, famo-

sis libellis

contra regem, principcsque regios

adeo verum

est,

ut

(lui

Deo

et Ecclesise

fldem violant, regi servare nesciant, ut docto Commentario contra Hugonottos probat Guillelmus Rossaius, eos, nec Christianos, nec politice esse Gallos, quorum perfidiam turbasque ab iis

toti populo, odiosissimos reddere satagehant, et denique de rege, principi-

emissis,

et

regem,

et

principes

maxime

Calvinianis,

quam

hoc anno excitatas subjcctis verhis descrihit. A primo Calvinismi in Gallia jacto lapide omnia acla Calvinistarum quid aliud fuerunt, quam violationes etcontemptiones legum, quas
'

busque uno impetu interflciendis consilia dira machinahantur. Secuta est mox conjuratio Ambosiana. 28. Conflari ea coepta superiori anno ' Genua; auctore Joanne Calvino liseresiarcha, qui tamen indolens eam contrario exitu disjectam,
cjus invidiam a se depellere conatusest scriptis

suprema in Galliis aucloritas regia, et Parlamenta sanciverant? quam multa statuerat Francontra hanc hffiresim suis temporibus in Gallia serpere incipientem? quam multa paternis sanctionibus - addidil Henricus II? quid ejus fllius Franciscus II ? Uuoniam, inquit, conlra cdicta Francisci ct Henrici II nocciscus
I

turna in civilatc Parisiensi et alibi audimus fieri conventicula, in (|uibusSacramenla contra ritus Ecclesia; CatlioIic;e niinistrantiir, prohibemus ea in posterum |)ra>cipimusque donius
,

eas, in
ficnt,

quibus deinceps

tales cu;lus ct coitiones

penitus destrui, et in vaslitate perpetua jacere, ut nunquam postea ex;edificentur .


27. Huic regis edicto si fuisset ohiemperatum, quomodo potuisset Allieismus isle in (Jailia radices agerc ? tantum vero abest, ut liuic

ad Henricum HuIIingerum et Ambrosium Blaurcum apostatam litteris imitatus in eo impietatis magistrum Lutlierum, qui cum rusticanos Germanos ad scditionem coiilra Ecclesiasticum et politicum slatuni iiiflaminasset, in eos ca^SOS ac prostralos tanquam in seditiosos ac reos, nec jam Evaiigolicos acerrime invcctus erat. iXactiis is erat (Jodefredum Rarrium Renandium nobilem Pefrocorium manu impigrum, ac ingciiio et eloiiuciitia iira^ditum, qui ol) falsi crimen in exiliuiii rclcgatus Lausanam, deinde Genevam se confulerat, audacissimisque consiliis insfructus in Galliam reversiis, abjecto priori iiomine,
;

se Forestiim dixit, variisque circumciirsatioiii-

bus miuisfrorum (^.alvinianorum ope fretus comitihus(|ue a classis Gallica; pr;efecto quem

sanctioni rcgia' Calvinista.' parueriiil, ut i)ostea

Amjralium vocant,
Calviiiianos noiiiles,

acccptis,

liisfrafa
coiivciifii

Gallia
apiid

multo magis quam antea temporihus nocturnis sua tenehrarum opcra peregcrint concionando,
'

maxime

iii

Nannetes habifo, ad convellcndum


<

Gallicum

Guill. Jloss.-cus

iii

lib.
'

Hugunolas, ncc Chiislianos, noc


Pigl.
I.

polilice
I.

Eilicl.
I.

i(l.

Mnilii. c. 12. Dcllcforest. ubi sup.

>

Pius
1.

IV.

esse Gallos p. 372.

llisl.

l.

20. liellefure^l.

vi.

lo.

bicv. sign. 2S96. p. 238.

Sur. in

Comm.

llelcar.

xxviii.

Calvin. Ep. ccxciii et ccxcvi.

PII IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.
illis

59

statum, regemque btercticum, sicut iii Dania, Suecia et Anglia constiincndiim, accendit, de quo Surius ex scriptis tunc divulgalis in Gallia
'

enim

sc
?

reconciliaturos caesis avunculis

sperassont
qui ubi

Tyrannus sa?vissimus metus


corriiiuit, si

est,

h<TC

memorat
,

Exlat scriptum

C.alli

cujus-

dam

in

quo

inter

refertur, nefandissimum

de vita agitur, ct facultas datur, nemini un(|uam parcit . Dics ad sexlum idus Marlias i)r;escriptus, quo ex

homincm

Genevae initum fuisse consilium dc lioc ipso regina uxore, regina matre Francisco rege Francisci,et ejus liberis, proceribus bonis, ma,

omnibus provinciis

Galliae

Ilugonottaj

copiae

Blesias confluerent, ibienim

regem

se reperfu-

rosarbifrabanfur, sed discussit divina providentia perduellium Calvinianorum consilia. Pricmonitns cst Guisius dux plurium litteris, ac

gistratibus ad
et posl

cerlum diem commodo loco per

insidias trucidandis, at(|ue ejus crudelissimse,

iiomines natos atrocissima; conspiratio-

Avenelli causidici Calviniani relatione amplis-

tionis

Bezam principem, Calvinuni auctorem, Ottornanum subsignatorem, Spifamium suasoreni, onines Gallia?

sima de conjuratione
Is

regem

Blesiis

in eum ac regem conflata. Ambasiam, munitam arcem,

scios fuisse. Si

quam

praidones et lanistas conplura nosse juvat, legat

religionis et regis, adversus exitiosas Calvini, et

prwsidio minore tueri poterat, firmatam variisque locis copias disposuit ad venientes conjuratos intercipiendos, qui cum
deduxit,

quam

Ottomanni conjuratorum factiones defensionem primam . Consciam fuisse bujus Mariee conjurationis Elisabetham reginam Stuartffi semulae, quae Anglicanos titulos Scolis adjunxerat, odio, refert Belcarius -. Tentarunt conjurali Antonium Navarrs regem ad hoc
Bezae, et
,

non parum ob mutationem loci perturbati fuissent, in flagitio tamen obfirmati, dum pergerent, paratis laqueis se induerunt, caesi enim sunt qui ad palrandam cadem adventabant,
atque inter eos totius
conjurationis

legatus

interpres in flagitio flagranti,

dum

copias suas

flagitium pellicere,

eumque

conspirationis prin-

jungeret, confossus a Pardiliani,


rat,

cipem constiluere, cum Guisanisinfensus esset, a quibus a regni Gallici procuratione submotus erat, sed is nefariis iis consiliis se admiscere detrectavit;

quareLudovicumCondeum ambitionis

facibus ardentem, invadenda?que tyrannidis cu-

pidissimum, sibi ducem summum suadente Castilione Amyralio delegeruiit. Is cum nietueret, ne vires ad everfendam regis etGuisanorum potentiam deficerent, palam nomen profiteri non est
ausus, ut scelus, si non succederet e sententia, inficiari posset, atque adeo Capitis Muti nomen
conjurationis principi indilum
fuit, cujus legaGotofredus Barrius vulgo Renaldus se gessit, licet nullo hactenus militari aut civili claro munere functus esset, sed litibus multos annos transegisset, sacerdotiique opulenti spe vel jure controverso deturbatus, ex desperatione ad Calvinum ac Bezam confugerat mirum est tot nobiles egenti bomini parere

quem occidefamulo, cujus cadaver in furcam actum Ambasia; in ponte cum hac inscriptione aliquot dies spectatum est, Renaldus, qiti se Forestamimdici voluit, rebellium dux. Comprehensus est Bigna, qui illi a secretis erat, atque ex arbitrariis notis, quas habebat, ipso eas spe veniae
interpretante,
ries, quae

tota conjurationis patefacta

se-

regio Diplomate

pridie idus Aprilis

cujusque senatum Ludovicus Condeus princeps se rebellium ducem inficiatus


transmisso

ad provincise

descripta ac promulgata
est,
sit

est.

quem
enim

tum

se

filio

regina Catharina tutata est; persuaregi, ne illum in suspicionem

vocaret, ne

conjuratorum

numerum
illis

augeret,

adjungeret; protexit pariter Castilionem Aniyralium, quem


in

ac ne forte

Navarrum regem
niisit,

Normanniam
:

ut

tumultuum

initia, si

voluisse, sed
tuni

cum

legationis

suae

instrumentuendae ac
impulit.

protulisset, specie religionis

spe ingentium praedarum eos ad

arma

qui orirentur, compesceret, quos e contra ille maxime auxit atque his duobus instrumentis ad miscendam Galliam, sive ut putabat, ad asserendam suam auctoritatem contra Guisiorum pofentiam, re autem vera ad fovendam

Divulgarunt Calvinistae non aliud ab iis susceptum consilium, quam ut Guisanos fratres sibi exosos, quos viam sibi ad solium regium munire
sparsis
variis
libellis

haeresim usa
29.

est, ut saepius

lugebit oratio.

De expugnanda Geneva, ex qua

pium sumpsil conjuratio,


et Philibertus

princicogitant Franciscus rex

criminati

erant,

comprehenderent, atque ad suae administrationis reddendam rationem coram judicibus, aut


in sancliore Concilio

habendam

cogerent.

At

si, inquit Belcarius, viribus superiores fuis-

sent,

haud dubium, quin utrumque immaniter

trucidassent, quibus Franciscum regem, Stuardamque reginam addidissent, aut saltem hanc

ad Elisabelham Anglia; reginam Kmulam, et bujus conjurationis consciam misissent, qui


Sur. ia

dux Sabaudim. Cum Genevae conflatam esse hanc conjurafionem a Calvino et Theodoro Beza Hugonottorum Caliphis constaret, sumpta sunt Genevae expugnandae expurgandaequc illius Hugonotticaj htereseos sentinai consilia, ac Franciscus rcx Philiberto duci Sabaudia; opem pollicitus est, ut rebellem urbem suae ditioni restifueret, de quo sacro foedere sancito Pontifex Francisco regi his litferis
'

gratulafus,

utque rem perficeret horfatus


1.

est

Comm.

lielcar.

I.

xxvni.

Pius IV.

to.

brev. sig. 2S96. Ep. ccxxxviii.

60

Pir IT

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.
30.

Charissimo in Christo

filio

nostro Fran-

Promoveri sacra ea consilia evertendae


,

cisco

Francorum

regi Christianissimo.

pestilentiae

Aiidivimus majestatem tuam pollicitam


filio noljili

essc dilecto

viro

Emmanueli

Phili-

berto Sabaudifc duci, amita> tua; marito,

opem

cathedra; quam Calvinus fixerat Gebennse, ut Gehennae infernali tradendis infelicissimis Calvinistis serviret, non potuere ob immaturam Francisci II regis mortem ac secuta

atque auxiliuni tuum ad recipiendum oppidum Genevam ditionis sua, qua in re adeo consi-

lium tuum laudamus, ut nihil a te sapientius, nec majore laude dignius fieri possejudicemus.
Est enim ea urbs ut omnes sciunt, fuitque semper hffireticorum omnium Gallice et Italiae is est fons unde perditissima haud asylum
, ;

dubie consilia superioribus diebus manarunt ad tumultus et seditiones in regno tuo excitandas. Nunquam dum ea urbs in ha;reticorum
potestate erit, fidei Catholicre hostibus, Ecclesiaj

inimicis

rebellibus tuis receptaculum deerit.

Itaque hortamur quanto animi studio possumus, atque adeo rogamus majestatem tuam, ut

Sabaudipe duci, quanta maxima potest ad oppidum recuperandum, equitum, peditum atque omnis generis auxilia subministret, quod
ipsi

id

Apparuit in hoc consilio cxcmplum in impios politicos, ut cum Franciscus I rex, Sabaudia? ducis odio, Gebennam haTcticam in impietate et perduellione, sprela Dei et religionis causa, submissis pra?sidiariis copiis anno hujus sa?culi trigesimo sexto confirinasset, in ea urbe veluti in Sathanaj fornace conflata sint omnia fulmina, quaj in Gallorum regum capita a rcbcUibus expedita fuerunt. In ea omnes conjurationum, seditionum fraudum ac proditionum series contextac, in ea libri, (jui miseros lectores impietate haeretica contaminarunt, cxcusi, in ea niinistri impietate blasi)hemiisque armati, quas per Galliae urbes disseminarunt, in ea civilium bellorum sata atque perducta consilia qu83
dissidia.
triste divina? justititc
, ,

Gallorum

cum

faciet, et

Deo gratissimum
quieti

faciet, et

regni

adempto enim haireticis regni sui illo quod paratum habent receptaculo, eorum, qui in eodem regno male cogitant, animos et audaciam franget, etc. Datum Roma! die xiv Junii mdlx .
sui paci

ac

consulet

Pellicere in

eamdem armorum
'

Helvetios conatus est Pontifex atque episcopo Comensi Pontificio apud eos inlernuntio, dedit imperia, ut IlelvetiosCatholicos ad foedus instaurandum cum duce Sabau,

societatem Catholicos,

innumeras strages Francisci I stirpem florentissimam maximis calamitalibus obruerunt atque extinxerunt. Sed ne luctum ac funera accersamus ante teinpus, ad id unde digressa est, orationem revocemus. 31. Edictiim Remorentinense quo censura sacrse ficlei in Gallia constitiiitur. Remorentinensc edictum mense Maio promulgatum est, quo sacrse fidei censura in sanctiore concilio,et
post

demum

in senatu Parisiensi, Guisiis auctoribus consti-

tuta est

cumque

superioris conjurationis ex

hffireticorum conventiculis, permissaque profltend?e impietatis libertate,


esset,
ille

dise incitaret

fama

Pontifici delata

Joanni Antonio cpiscopo Comensi, nostro et Sedis Apostolicfe apud Helvelios nuntio. Venerabilis frater, etc. Dilectum fllium Emmanuelem Philibertum Sabaudi.T ducem id

sumus, ut dilecti filii Helsecum et amiciliam renovent, quam rem cum utrisquc magnopere utilem fore intelligamus, fraternitatcm tuam
agere certiores
facti

pro dignitate Pontificii muneris ad exscindendas hEerescs, quie Galliam infecerant, excubias pastorales intcndendas, judiciariamque sevcritatem distringendam ratus, Franciscum Turnonium cardinalem exercenda' fidei censura; in tota Gallia pra?fecit
'

vetii Catholici foedus

amplissimisque
episcopo Osas|)irct

hisce mandatis instruxit.


tiensi,

monemus,
dentia ad

tibique

mandamus,

ut nostro no-

Venerabili fratri Francisco salutem, elc.

mine ipsos Helvetios pro data tibi a Deo pruipsum fffdus ct amicitiam renovandam vehcmenter horteris, ostcndasquc, nihil
eos nobis gratius atque optatius facere posse, cum res illius principis ;eque nobis cura^
sint

Cum

ad nihil magis nostra

in-

tentio,

quam

ut fides Catliolica nostris

polis-

simum temporibus

ubi(]ue floreat ct augeatur,

ac oinnis hajretica pravilas a Christi fldelibus, nostra diligentia, procul pellalur, et ipsorum fldelium

cui ac si nostraj ipsorum proprianulla in re deesse volumus, sicut nec ipsis unquam pro paterno, quo eosprosequimur amore, hanc rcni, ut ex senteiilia sumus defuturi conflcialur, tanlo studio et diligentia curari abs
,
, :

animas Dco iucrifaciamus, libenter

operain vigilem inpcndimus, iit diabolica fraude dccepti ad caulain Dominicam rcvcrtantur, ac
cunctis crroribus cxliipalis cjus(l(>ui
ct observanliain
fidoi

/eius

tecupimus, ut nullius gratius nobis


prrnstare possis, sicul cx lilteris
filii

offlciiim
dilccli

ipsorumcorda fidcliiim forlius imprimantur; et si (|ui animoriim pcrversilalc


iii

quoquc

ducli

corum damiiato proposito

jicrscvcrarc

noslri

Caroli cardinalis

Horromiri, nostri
xiii

sccundum carnem
Junii MDLX.

nepotis, inlclliges. etc.

volucrint, lalilcr in illos aniiiiadvcrlatiir. ()uod illoruin pccnaaliis sit in cxcmplum. Cum ita(|uo
sicut

plurimorum
IV.
iiiiii).

flde

dignonim
icceiil.

relalione nobis

'

PiiiB IV. In.

I.

brcv. sig. 2896. Kp. f.rxLVll.

1'iiis

\cl.

LtS.

iiun).

05i.

|i.

li\.

PII

IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.

61

nuper non sine animi nostri displicentia innotiiit,

loco, qui tibi aut deputatis

in

regno Francia\

et diversis civitatibiis,

eligendus,

(|ui

hujusmodi videbitur magis ad poenain quam ad custo-

terris et locis cliarissimo in Clirislo filio noslro

Francisco Fraiicoriim
jectis, diversa;

rejfi

Clirislianissimo sub-

ntriusiiue sexiis persona? Lullie-

ranam
errores

et

i>leras(|uo alias

damnatas luprcses

et

vel tormenlis cx|)onere, et ad senlenliam cliam definilivam seu finalem contra eosdem prout tibi visum fuerit procedere, ac si necesse fuerit aliquem clericiim, et in

diam videalur,

luimani gencris inimico suadentc, non vereantur in earum animarum perniciem et gravem divime Majestatis offensam, ac
sequi,
ortliodoxse fidei scandalum ac irre[)aral)ile detrinientum iios, ne luijusinodi pestes in |)erniciem aliorum sua venena latius diflundant, opportunis remediis, j^rout nostro incumbit officio,
:

providere volentes, ac de fidei zelo, prudentia, rectitudine, in arduis longa experientia, doctrina, auctoritate et potentia, quibus illarum

sacris etiam presbyteratus ordinibus constitutum, propter pra<missa degradari et curia; saeculari tradi, ad cjiis degradalioncm acttinlom pcr loci ordinarium, (jui id onus subire debeat, eliam nullo alio prajlato secum interveniente, seu, eo absente, aut recusante, vel non valente, aut alias, Catholicum antistitem, quem ad id duxeris eligendum,et deputandum, etiam nuUa

personam tuam multipliciter insignivit, et quibus propterea in partcm Apostolica? sollicitudinis merito assumptus conlargitor Altissimus

tinuo refulges, specialem in Domino fiduciam sumenles, et indubie sperantes, quod tu pro
tuis innatis nobilitate, dexteritate,
tate, et in

distinctione locorum habita, ac etiam non communicato processu causaj si tibi vcl dictis deputalis videbilur, sed ostensa illi dumtaxat sententia super degradatione hujusmodi lata, accitis ac sibi in hoc assistentibus uno alio antistite, seu duobus aut tribus abbatibus, vel
,

aliis

magnanimi-

tutis,

personis in dignitate Ecclesiastica constiac deinde ad dictae curia; saeculari tradi-

bsereses et errores

omnibus providentia circumspecta, hujusmodi cxslirpare, et


et

tionem procedere, seu procedi facere, necnon


contradictores
tibi vel a te

erranles corrigere, necnon deviantes ad rectum

quoscumque ac rebelles ac deputatis in praemissis non parentes,


,

tramitem reducere,

ipsius

ortliodoxaj fidei

fructuosos palmites plantaretoto nixu exquires, motu proprio, non ad tuain, vel alterius pro re nobis super hoc oblatpe petitionis instantiam,
sed de nostra mera deliberalione, et ex certa nostra scientia, citra tamen dilectorum filiorum nostrorum Caroli Sanctai-Cfeciliai de Lotharingia, et Caroli Sancti-Sixti de

opportuni juris remediis compescere, et in praeomnibus auxilium brachii saecularis invocare et implorare, necnon officiales desuper necessarios, etiam clericos saeculares, seu Ordimissis
. Et prsmissis et circa ea necessaria, seu quomodolibet opportuna facere, et exequi possis et valeas, plenam

num quorumcumque
infra
:

regulares deputare

Omniaque

alia et singula in

Vendosme

pres-

byterorum, ac Odetti Sancti-Adriani diaconi de


Castillion

et

liberam,

amplam

et

omnimodam
,

potestatem
et

nuncupatorum cardinalium,

hiereticse

et

facultatem auctoritate

scientia

tenore
,

pravitatis inquisitorum, in partibus


ritate

illis

aucto-

Apostolica deputatorum, et in iis propterea nullatenus pra^judicare intendimus, revocate in nostrum et Apostolicae Sedis tionem commissarium, ac hoereticae pravitatis hujus,

concedimus et indulgemus etc. Datuin Romae apud Sanctum-Petrum anno Inpra>dictis

carnationisDominicffi mdlx, idibus Junii, Pontificatus nostri


32.

anno

modi inquisitorem generalem


ritate

in regno, civita-

tibus, terris et locis praefatis Apostoiica auctopraefata, tenore


et Sedis Apostolicae

Franciscus rex auctoritate regia Ecclesiasticos judices ', nam provinciarum magistratibus ac praefectis pridie idus

Fulciebat

pra^sentium ad nostrum beneplacitum constituimus

et deputamus, ac tibi ut tu solus sine episcopo, etiam simi^liciter, et de plano, ac absque advocatorum et judiciorum strepitu et figura, in

quoniam ex haereticorum conventibus emerserat perduellio, caverent ne ulla in urbibus et oppidis eorum foro obnoxiis conventicula hominum, neve concursus fieri
Aprilis edixerat, ut

paterentur, et qui in
aliter ac

iis

deprehenderentur, non
affice-

negotio inquisitionis hfereticje pravitatis bujuset quoscumque utriusque modi procedere vel de fide suspectos tam sexus ha?reticos Ecclesiasticos quam Laicos, cujusque status, ordinis et conditionis ac qualitatis gradus
,

rei majestatis laesae supplicio

rentur; addideratetiam.utantiqua
plina instauraretur,

morum disciSynodum omnium Galliae


mensem indictum

episcoporum
iri.

intra

sextuni

Restituendai hujus disciplinae


;

morum

neces-

faerint,

seu capere, ac tutae custodiae mancipare, ponendo etiam illos in compedibus vel in manicis ferreis, si tibi visum
citare, arrestare

fuerit

faciendum; necnon conlraillos, dequibus

pro hujusmodi negotio secundum Deum etjustitiam videbis expedire, inquirere, atque etiam

ob perditos enim plurium clericorum mores, ac praesulum negligentiam vel impietatem, hreresim late in Galliis propagatam quare Pontifex eumdein Franciscum Turnonium, et Carolum Lolharingum
sitas significata est Pontifici
,

cardinales Apostolicae Sedis legatos in Gallia

absque eodem episcopo

illos

duro carceri,

sive

arctius, per te aut a te deputatos, in

quocumque

62
decrevit, ut

PII

IV

ANNUS

1.

et

CHRISTI 1560.
ac ad provinecessaria

mores perditos justa censura perConciliorum leges


et

dentes, et aliter considerantes,

cellerent, veteres

sancto-

siones et remedia

morbo hujusmodi

rum
flde

Patriim

institiita

instaurarent, aberrantes a

opportuna attentius prospicientes, Evangelicaj

ad pristinam EcclesJK conjimctionem traducerent Venerabili fratriFranciscoepiscopoOstiensi de Turnone, ac dilecto fiiio Cnrolo tit. S. Apollinaris presbytero de Lolliaringia nuncu[)atis
'

semper et Apostolica; doclrina', ac sanctorum Patrum traditionibusef institutis, necnon sacro-

rum generalium Conciliorum

decretis

inha;-

cardinalibus in regno Francifc, necnon universis provinciis


,

civitatibus et terris cliarisfilio

rendo, qua>cumque statuta, ordinationes et decreta qua; vobis pro religionis et fidei Catholica; conservatione et augmento, ac lia;resis et damnatorum errorum exstirpalione.Catbolicorum et
Christi fldelium quiete, et errantium in ad sanctam et Catholicam doctrinam et pertinaciuin autem, veritatis viam reductione et in IitTeresi ac erroribus hujusmodi induratorumjuxta canonicas sanctiones punitione ct eradicatione, acinsuper prselatorum et aliorum quorumciim([ue EcclesicB ministrorum ab Eccie-

simo

in

Cliristo

nostro Francisco Fran-

piorum
fide

corum

regi Cliristianissimo subjectis, noslris et

Apostolica; Sedis legatis, salulem, etc.

non sine magna animi nostri molestianobisnuper innotuit, inregno Francia;,


sicut

Cum

ac certis civitatibus, terris et locis, charissimo in Christo filio nostro Francisco Francorum regi
diversi armorum Chrislianissimo subjectis tumultns, seditiones et conspirationes potissimum fermento hferetica) pravilatis, ex partibus convicinis peste Lnliierana laborantibus contracta;, et proptcr bella, quaj superioribus
,

siastica disciplina et a recto via; vita> tramite

deviantiiim correctione et reformatione, A[)Ostolica? auctoritatis, et in Romanos Pontifices et

Sedem Apostolicam

annis viguerunt, et incuriam, et negligentiam prcElatorum, et aliorum superiorum dicti regni, ac tam prcelatorum eorumdem, quam reliquarum Ecclesiasticarum personarum sajcularium
et regularium corruptos mores, et collapsam Ecclesiasticam disciplinam conniventibus oculis dissimulata?, et sensiin auctoritate provenientes

insurrexerunt

et brevi

mensum
magno

creverint,

ut

illis

tempore adeo in imvix ac non sine


;

licet certo

apparatu resisti posse videatur ct sciamus, pra;fatuin Franciscum regem pro ejus pietate cl religionead imitationem praeclarae mcmoria3 inclylorum Francia^ regum prffidecessorum suoruin, caiisai Dei et suse liubelli

dcvotionis conservatione et manutentione, ac denique pro totius regni illius pace et tranquillitate, ct ejus incolarum utilitate ac animarum salute necessaria, seu quofaciatis et modolibet op[)ortuna videbunlur constituatis, et deinde omnia et singula per vos facta et constituta sub excommunicationis, suspensionis et interdicti, ac aliis Ecclcsiasticis sententiis, censuris et |)oenis, etiam privationis ac de[)ositionis ab officiis et beneficiis, necnon inhabilitatis ad illa et alia in posterum obtinenda, ac pecuniariis, et aliis vestro arbitrio
,

iniponendis, et applicandis poenis in pra;dicto

regno, provinciis, ac terris, ab omnibus utriusque sexiis fldelibus inviolabiliter observari

mandetis ac

faciatis

cum

effectu.

Nos cnim

jusmodi omnibus suis virilius, ut cocpit, minime defuturum, volcntes tamen cum Dei adjiitorio
prout ex nostro pastorali officio prsecipue tenemur, partes nostras omni studio ct diligentia implere. Vos , et infra, in necnon universis prodicto regno Francia; vinciis, civitatibus et terris eidem Francisco regi subjectis, nostros et Sedis Apostolicae de latere legatos ad noslrum et dict;c Sedis benetenore prreplacitum auctoritate Apostolica scntium ad infrascri|)ta dumtaxat constituimus
in
,
,
,

vobis, ut in pra?missis

omnibus

et singulis, in

eodem negotio

casibus videlicet ha;resis et schismatis contra quoscumque, etiam episcopos, archiepiscopos, et primates, ac alios quavis Ecclesiastica vcl

miindana dignitate

priTcmincntia vel

excel-

Icntia fulgentes, juxta

aliarum litlerarum no-

slrarum vobis desupcr s[)ecialiter conccssarum tcnorem qucm |)ra)sentibus haberi volumus
,

pro expressis, in aliis vero vitjeet morum reforniationis ac disciplina; Ecclesiastica; constitutionem concerncnlii)us, ut similiter contra qiios-

et

deputamus

quamprimum
et

et mandaiuus, ut tanto oneri vos accingentes, ac pro commissionis

cumqiie
et

e[)isco[)OS et alios prailatos luijusmodi,

ca[iitiila,

universitates, et collegia, et alias

im|iIcmento et executione coiijiinctim proccdcntcs, vocatis eliam, si vobis videbitur, ac vobisciim adhibilis pra>latis, ac in sacra Thoologia magistris.seu jiirisi)eritis,
aut
aliis

mandati hnjusmodi

singularcs [)ersonas Ecclesiasticas, sa^culares, velcujusvisOrdinisregiilares in [)rauuissis, quo-

personis lilterarum scicnlia


in

i^r.Tdilis,

viris Catholicis

primis cl minime susi^eclis, sed Deum timentibus, et religioncm ac unitatem Ecclesrasticam zelantibus, arbilrio vcstro
eligendis
,

modolibet culpabiles, summaric, simpliciter el de i)lano, ac sine stici^itu et figura judicii, sola facti veritale inspccta, ac manu regia sub pra;missis et aliis vcstri arbilrii pnis procederc,
dcfinire, proiHintiare,

cmendare,

ct

reformare, corrigere el pcr vos fcrendas sententias, defi-

pra;inissa

omnia malurc
rccenl. 1392. p. 91.

per|)cn-

nitiones, emciulationcs, corrcctioncs ac puni-

tiones (juascum(|uc appcllationc postposita cxc'

Piiis IV. rcg.

sig.

num.

18.

qui libere et

licite valealis

invocato etiam ad

PII IV

ANNUS

CHRISTI

560.

63

lioc

si

tenore prmdictis ex certa nostra scientia, ac de Apostoiicjc potestalis plenitiidine, liccntiam et faciiilalem

picnam

opus fiierit, et liberam

aiixilio brachii

srecularis,

aiiclorilale et

conccdimus. i\on obstanlihiis,


Chrisli

etc. Insiiper, ct

per visccra misericordiae Domini

nostri Jesu

obtestamur i)ra;fatum i''ranciscum legem, qui nomen Clirislianissimi ob suorum prffidecessorum pro Catholica tide et Sedis Apoconservatione prsclara gesta merito slolica;
retinct, ut pro ejus innata Cbristiana pietale, ac

critate non video, quid aliud prccmolliendo ita vchementi nostratium dissidiorum paroxysmo, vel optare vel consulere possim, quam inoderatain aliquam syncatabasim, id est, condescendenliam, qua utraqiie pars se nonnihil accommodct, et baclcnus tainen obscciindct, ut immobilia et publica, et universali superiorum ab

ineunle
per

jam Ecclesia auctoritatc inducta, nisi eamdem, hoc est, etiam publicam immota

in

vestri

et Sedem eamdem revcrentia, nobis in Apostolatus hujusmodi ministerii executione assisterc, ac auxilium ct favorem, suumque, si opus fuerit, bracbium sceculare pra?stare velit, in quo rem sua majestate dignam faciet,

nos

cujusque affectione, ne dicam, libidine ne moveantur. Sine hac, inquam, condescensione, nulla neque reslat neque constat concordia, sed periculi e contrario permultum est, ne dum nos invicem supportare, dum
sint; privata certe
vel tantillum decidere

prajmium ac sua

sibique proinde a Deo optimo maximo cceleste el ejus regni prosperitas et


ac a nobis

augmentum

condigna

gratiarum

onera portare, dum de jure nostro adeo prajfracte recusamus, totius jacturam faciamus. Ad hanc concordiffi viam utroque semper oculo collimavimus, eodem hactenus spectaverunt conciones,
alter alterius

S. Petrum anno Incarnationis Dominicse mdlx, XVI kal. . Jul., Pontificalus nostri anno

actio proveniet, etc. Dat.

Rom. apud
i

consilia,

semperque

vita comile,
.

et

Domino

danle, spectabunt scripta nostra

Quidam poUttci insipienter consulunt Non deenon (lurius agendum cum hwreticis. rant qui non rigide agendum censebant cum
33.

34. Qui acutius rem cernebant, non aliam ineundae concordiae cum Calvinistis rationem esse censebanl, quam ut Calvinistce ejurata impietate Calbolicam religionem profilerentur, nec

bffireticis,

scd iis ex parte consentiendum ad alendam niuluam concordiam, inter quos molse colliores Calbolicos Claudius Espcnceus locat in Epistola ad Micbaelem Hospitalium, veruintamen standum Concilio et traditionibus antiquis contendebat Ecquis nostrum, quod Gentiles quondam illi adPhilippum Apostolum, non liodie ad pastorem suum quisque claniat Domine, volumus Jesum videre? et quis nobis respondeat Ha?c est via, ambulate in ea ? Ilccc ergo non minus nunc, quam olim dicit Domi' : :

se Ecclesiae flcta;

nuper inslar fungorum

enatae,

sed veleri ab Apostolis ad hanc setatem univer-

sum

per

concordiae specie

orbem propagatae adjungerent, nec rem Catbolicam prodi ferre

polerant, de quo Claudius Espencaeus, qui ad Adiapboristas inclinabat, in litleris ad Odettum Castilloneum, quem baeresim alere ignorabat, ita querebatur: Tale nobis.tempus pepererunt,

4um

nus

State supervias et videte, interrogale de


sit

semilis antiquis, quaj

in ea et invenietis refrigerium

ambulate animis vestris hoc est apud mentes religiosas atque siinplices compendium, tum erroris deponendi, tum veritatis inveniendae ac eruendse nam si ad divina; traditionis originein revertamur, cessat error
via bona, et
: ;

humanus,

sacramenlorum ccelestium ratione nube tenebrarum obscurum latebat, luce veritatis aperitur, ut Pompeio scribit martyr invictus et diseret

perspecta, quidquid sub caligine ac

tus rhetor D. Cyprianus.Si canalis aqua; copiose

prius et largiter fluens subilo delicit, nonne ad

fontem pergitur, ut illicdefectionis ratio noscatur


?

sectae. tum hypocrita;, ut jam quod nuper Luthero Erasmus impegit, de Deo nec bene loqui liceal, nec male, nec ulli pejus utrinque audiunt aut inhumanius accipiuntur, quam qui de parlibus invicem conciliandis traclant aut cogitant, qui quae ad pacem sunt Hierusalem propter fratres et proximos suos rogant, aut loquuntur, quique eis qui adliuc longe sunt legatione missa de pacis conditionibus agunt. Mirum ab Evangelicis, quam parum Evangelice, ab Ecclesiasticis, quam nihilo magis Ecclesiastice tractantur atqui talium criticorum alii de sua non tamen praesenti apud Deum in Christo gratia et justitia, sed etiam de vita cum Christo in Deo abscondita, de ajterna sui ad salutem destinatione et praescientia, de sui quisque nominis certissima, etindelebili in coelis et
;

Et

mox

Quod

et

nunc

facere oporlet

in libro vitae inscriptione

Dei sacerdotes pra;cepta divina servanles, ut in

nuntiant

',

ac

Dominicam

quibus nutat ac vacillat verilas, et Evangelicam et traditionem reverlamur, et inde nostri ratio, unde et ordo et origo
,

ad

originem Apostolicam

secretis, et

securi perinde proab aeternis Deo consiliis aut quodam quasi inodo coaterni fuissi

sent. Alii Ecclesiam, ut vere est, veritatis

columprae-

surgat actus
surrexit, qui-e

nam

et

firmamentum, nec unquani

in fide de-

fecturam, nec inferi portas adversus


se castris esse

eam

duni antiqua verilas et vera antiquitas, non adeo omnibus allucet, equidem pro mea medio>

valituras sic conUdant et defendant, ut in ejus

merere ac mililare non contenti,


ii.

CUudius Espencsus

iu

p.

aii

.Mictiael.

Hospitalium Cauc. C2S.

'

Aug. de bapt.

1.

c. 5.

; ,

64

PII

IV

ANNUS

1,

CHRISTI 1560.
ejus nobis et Sedi Apostolicye valde opportuna erant sed tamen cupientem Ecclesiam sibi
:

eam quoque
sese

illam ipsam viventis Dei

domum,

esse pra?fracte contendant, ac proinde se


esse,
indevial)iles,

in fide, ac in lionis morilnis judicandis indefectibiles

commendatam
passi

revisere,

eo facilius discedere

inobliqual)iies.

In

inquam, partium conlentione, (luis quid utrisque, quam cum Augustino dicat; homines sumus, et aliter quam res liabet sapere, luimana tentatio est sententiam autem suam nimis amando, ad pra>cidendam usque
lanta,

commodius

sumus, quod non ignoramus in illis partibus haeretica.' pravitatis pestem late admodum serpere, corroborarique cocpisse, cui malo reprimendo, populisque in fide Catholica continendis prajsentiam viri tanta virtute solertia atque industria pra?diti peroi^portunam fore existimavimus. Dedimus autem ei inter catera hoc quoque in mandatis, ut postquam majeslatem tuam, et nostro et suo ipsius nomine salutaverit, ad charissimum in Christo filium nostrum
,

communionem
ptio
:

at in
;

nuUo

pervenire, diabolica pracsumfalli aut desipere, angelica per-

fectio
eis

cum ergo homines re simus, spe Angeli, resurrectione fequales futuri, quamdiu An-

geli perfeclionem non habemus, diaboli prtesumptionem non habeamus; tentatio nos non

apprehendat

nisi

humana

Antonium Navarrae regem se conferat, de quo, quia rumores duriores sunt, mandavimus, ut eum nostro nomine diligenter officii sui admoregno illo ac dominio Benearcorrectione egere cognoverit, auctoritate nostra emendet. Non egere ipsum cardinalem
neat, quaeque in
nia;

ad impietatis Adiaphoristarum sive indifferentium scopulos Claudius Espencfeus in Scola Sorbonica clarus, dum concordiam bello funestiorem sectatur; impie enim nolebat Im^reticos damnari anathemale, alqueab Ecclesi<Ecommunione segregari, a qua tamen jam se ipsos per prava dogmata secreverant, de quibus dicil Apostolus Judas
35. Allidi se
sinit iis verbis
:

commendatione nostra persuasum habemus

cum

tuum

majestati tuaj nota esse sciamus, et perpeejus erga te studium, et observantiam, et

Bi

siint

qid segregant semetipsos, animnles. spi-

ritiim

non habentes. Ac tantum abest, ul nimise severitatis Romanus Pontifex accusandus fuerit, ut polius de nimia illius indulgentia conque-

rendum

esset

ni

patris indulgentia

fuisset.

Damnavit Piu^ hoc anno Nannetensem episcohserelicum decretoria anatliematis sentenConsistorialia Die Veneris xvi Aprilis mdlx. Ad relationem reverendissimi D. Saraceni fuit condemnatus episcopus Nannetensis, et pronuntiata sententia, prout in
tia,

pum

insignem fidem, ac merita erga clarae memoria; patrem et avum tuum reges Christianissimos sed tamen, quod hancipsam quoque ob causam pra^ter eximiam virtulem suam, et vitfe ac morum honestatem nobis charus admodum et probatus est, hortamur majestatem tuam, ut erga talem virum, ita de regno Gallico meritum, pristinam benevolentiam suam non conservet modo, sed eliam augeat sicutfacturam eam esse
confidimus. Dat. Roma; apud Sanctum-Petrum sub Annulo Piscatoris die xiii Julii mdlx, Pontificatus nostri
37.

ut habent Acta

'

anno

>'.

Quod ad duriores de Antonio Navarra;

cedula sanctissimi Domini nostri . Sacris etiam interdictus erat episcopus Nivernensis qui propter patrui impietatem suspicione perstriclus fuerat, sed cognita ejus innocentia in Consistorio eodem xvi Aprilis habito absolutus est, liberaque illi sacrorum administratio permissa. 36. Armeniaciis cardinalis in Galliam mitti-

rege rumores allinet ', Ambasiana' conjurationis fuisse illum conscium refert Belcarius, at-

que etiam Theodorum

Bezam perdilissimum

li.fresiarcham, alios(]ue Calvinianos ministros

Gebcnna Neracum
fariis

accersivisse,

eorumque ne,

ad confirmandiim in fule rerjcm et reQinani Navarrse. Ad convellendam etiam gliscentem


tiir

concionibus itilerfuisse. At Bouchartus litleris ad Navarrei regis scrinio pra^feclus Galli;e regem, necnon ad cardinalem Lolharin-

gum

Benearnia h.-presim, asscrcndamque Catholicam religionem, Pontifex Georgium Armeniacum cardinalem misit, jussitque ut Anlonium Navarra; regem ad pra^cipilia lufreseos declinantem, ut ferebat fama^officii prwmoneret, dc
in

monuil Antonium regcm non assenfratre Condeo a Gebennensibus ministris persuaso ad pcrturbandam regni padatis,
sisse,
licet a

cem

incilarclur.

Quod vero ad

auditas ab Anlo-

nio rege pcstiferas ministrorum Calvinianorum

quo

hffic "

ad Franciscum regem scripsit ' Charissimo in Chrislo filio nostro Fran:

cisco

Francorum
Charissime

regi Cliristianissimo.
in

conciones attinol, de his monilus Ponlifex % illum amantissimis litlcris monuit, utin admittendis concionatoribus cautior essel, ne sc in h.Trcticorum errores Impelli sineret, sed inavita
rcligionc, in i)ua tot reges |)ietale inclaruerant,

Chrislo

fili

noster, etc.

\\\-

vili

quidem fecimus, ut dilectum filiuni nostrum Georgium til. S. Laurcnlii in Lucina presbyterimi cardinalcm dc Arnumiaco vocatum, a
nobis dimitleremus
;

conslantcr ha-reret, filiosque in orlhodoxa flde educandos curaret.

Charissimo

in Christo filio nostro

Anlonio

etcnim consilium

et

fides

Navarr;c rcgi illustri.

Ms. card. Spadas sig. nuni. .U.

'

Pius IV.

lo.

i.

brev.

'

llelcar.

I.

xxviii

cl

.'5xi\.

I.

xxix. num.

:t.

l'ius IV.

lo.

I.

num. 2896. Ep. CCUV.

Iircv.

sig.

2890. Ep. ccLVlii.

Pir IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.
salutis luic studio prolicisci
ei

65

ct

Cliarissimc in Clirislo fili noster, salutom Apostolicam bcnedictioncm. Quia scrcnitatis tiix exislimatio et saliis nobis cliara eslpcrincle
-<
,

tum

pcrsuasum

tibi
iis,

habeas. Dcdimus

praelcrca in mandatis,

quibusopus

ac tlebet
veri,
tc

idcirco

non potuimus non commo-

rum

facultatibus impcrtitis animasaluti simul, ct regno isti, ct dominio tuo


fuit,

et

ad aures nostras rumores quidani dc indigni pcrvcncrunt. Mirum nobis admodtim propcmodum incredibile visum cst, tc Chri-

cum

Benearnia; consulcrc cu|)ientes, ut in illo regno, ct aliis ditionis tua' locis, ca qutc cmendatione

indigcre

pcrspexcrit,

corrigat,

dctiiuc
,

stianissimis
cito,

ortum majoribus potuissc

tam

tam levibus hffireticorum argumentis in crrorcm impelli, et ab ca lidc temerc deductum, tjuam parcntes ac majorcs omnes tui perpetuo tenuerunt, tjuamque ct ipse in Baptismo profcssus esses, et per tot annos tenuisscs, in perniciosissimamct tantoperedamnatam ha?resim prrecipitem actum fuisse. Tandemvero acccrsilum ad nos dilectum filium nostrum Georgium tit. S. Laurentii in Lucina presbyterum cardinalem de Armeniaco appellalum, bis de rebns diligenter percontati cum esscmus,
fecit

ut operam opportunis remediis adhibendis mala qu sananda fuerint sanct, providcatque ne quid admittatur, quod boni cujust|uam animum offendere aut honorcm et dignitatem tuam regiam hrdere ac violarc possit, quic i|ui,

dcin illumquc pro sua cgregia ct [)ra'slanti fide, prudentia, dcxteritate sedulo curaturum csse

confidimus. Dat. Boma! apud Sanctum-Petrum sub annulo piscatoris dic ui Junii mdlx, Pontificatus nostri
38. i\ec

anno

".

fides, ut plus

pcrspecta ejus et probata qdmodum nobis uni de tc, quam cwteris omnibus
;

Benearnia modo heeresi admodum infecta erat, sed etiam alia; urbes, et oppid;i, (luibus Antonius rex et Joanna rcgina dominabantur, dira

credendum esse putaverimus officii autem nostri memores, cupientcsque hos de te rumores celeriter extingui, tuumque nomen in dcbito esse apud omnes honore et gloria, hortandam inDomino serenitatem tuam esse a nobis duximus, et paterne monendam, ut in concionatoribus admittendis
facile
tas,

Calvinismi peste latius ingravescentc polluebantur, de quo apud Joannam reginam gravissime Pius questus est ', eamque monuit, ut opinionem optimam dc ipsa ac viro a Georgio cardinale

Armcniaco confirmatam tueretur,

nc abjicerct fidem,
cris

quam
,

in baptismalibus sa-

ne nimis quosvis divini verbi pra?dicatores admitcautus


sis,

admodum

niulti

enim

in vestimentis
et

ovium veniunt,

saeculorum consensu erat recepta, tot doctorum testimotot sanctorum miraculis, tot Martyrum niis sanguine constabilita.
erat professa

quae

omnium

qui intus lupi rapaces sunt,

Christumassidue

in ore habent, queni corde et factis negant, ve-

ritatisque Evangelica! magistros ct doctores se


esse profltentur,

gnant.

cum eam tamen maxime oppuHujusmodi impostorum sermo serpens ut

Charissimse in Christofiliffi nostra; Joannse Navarrae reginse illustri. Charissima in Christo filia nostra, salutem et Apostolicam benedictionem. Serpere ad'(

cancer diligentissime vitandus est, et providcudum ne subjectos regno tuo populos perniciosa doctrina sua imbuerc possint. In ea autem fide tibi, cbarissime fili, reliquisque vivendum est, quam a matre tua Ecclesia didicisti, quic [^erpetuo tot sfficulorum consensu reeepta fuit quam parentes et majores tui, quoruni vestigiis insistere tlebes tenuerunt, quam omnes omniuni nationum
sunt.
Illud
et a?tatum sancti Patres secuti etiam serenitali luaj attendendum est, oportere te isto loco positum, non crimine solum hffiresis, sed quavis etiam levissima suspicione ejusmodi criminis carere quo enim
;

eo et corroborari in regno isto, locisque aliis serenissimi regis conjugis tui heereticam audi-

mus
pere

pravitatem, ut non possimus non


iis,

qui de vobis disseminati sunt,


;

magnorumosolli-

ribus

commoveri

cujus nostra; de vobis

citudinis testem

habemus dilectum

fllium no-

strum Georgium cardinalem de Armeniaco vocatum, qui quidcm consolari nos et ut quam optime de vobis speremus adducere conatus
est; itaque

nisque
nacti,

et dignitatis vestra;

tam idoneum hominem existimatiotantopere studiosum


noluimus, quin his
te litteris

praitcrire
et

hortaremur
tis

tuae

moneremus, ut generis et salumemor ab omni non modo hujusmodi

alliore in

gradu dignitatis locatus

es, et

plus talis

de te susjiicio CEeteris obesse posset. Curandum vcro cst. ut liberos tuos ab iis erudiendos et instituendos curcs quorum tum mslitutione
,

crimine, sed ejus etiam suspicione integram te conservare velis, neque liffireticorum fraudibus

doctrinaque Catholica, tum moribus ctiam ct exemplis melioresfieri possint, quibus de rebus
ipsi cardinali,

qucm

existimationis et dignilatis
diligenter agat,

tuai

studiosissimum novimus, ut nostro nomine


ipse

coram

quoque tccum
te,

man-

davimus, hortantes

ut

mus, tum quai


AxN.

is

dicct, in

tum eam

qua; nos scripsiparteni accipias,

abduci te ab ea fide patiaris, quam majores tui constantissime tenuerunt, et in his ille clarse mcmoriffi Franciscus Francorum rex patruus tuus uon cognomine modo, sed re ipsa Christianissimus, et mater tua piissima, et sanctaj Ecclesiie pr;pceptorum observantissima regina, quam fldem ipsa in Baptismo professa es, quae denique omniura saeculorum consensu recepta,
'

ui a paterna erga

te charitate, et

cum

famic,

Pius IV.

lo.

1.

brev. sig. 2896. Ep. cclvi.

Toircs XXXIV.

Rayn. XV.

66
et

PII
tot

IT

ANNUS

I.

CHRISTI 1560.
ad invadendum comitalum Avenionensem pelcum(|ue icto fcedere impio, simul Vezonum

etiam sanguine comprobala

sanctoruin, non auctoritate niodo, sed fuit, nec ab Ecclesia Catholica, quae una cst, extra quam salvus esse

lexit,

nemo

poiest, corpore segregeris, sed ipsa in re-

Malossenum codem die occupare statuissent, Huiotinus adversa valetudine implicitus consilio
et

ligione Catholica maneas, et

eadem filios tuos, imbuendos cures, omnibus denique et dictis et faclis te vere Catholicam reginam et Christianissinioruni regum progeniem ostenut debes,

vires

Mombrunus Malossenum* intercepit, Vezonianos conversurus, at Jacobus Maria Salla Vivariensis episcopus prolegatus Avenionensis copias ex finitimis provinciis ad
abstitit, at

in

das; quibus de rebus ipsi cardinali in mandatis dedimus ut ipse quoque tecum et cum serenissimo rege conjuge tuo verbis nostris agat.

comprimendos ferocientesCalvinistas
ac

contraxit,

Pontifex de his tumultibus cerlior factus

Franciscum Turnonium cardinalem


revertentem,

Proinde, ul hjec, qua; ipsi scripsimus,

et

quse

is

optimam partem accipias, amore nostro profecta esse existimes, sicut scrutator cordium novitDeus, serenitatem tuam rogamus. Datum RomBe apud Sanctum-Petrum sub annulo piscatoris die . III Julii MDLX, Pontificalus nostri anno 39. Calvimsmus in Gallia proficit et vcxat Damnavit quidem Antonius rex Cal7'efinum.
tecum
et a

loqu'etur, in

paterno erga

te

in Galliam Francisco rege agere jussit, ut auxilia Avenionensi prolegato submitteret, tum Georgio cardinali Armeniaco dedit mandata ', ut absente Alexandro Farnesio cardinale Avenionensi legato Avenionem peteret, civesque

cum

adversus novatorum molitiones in Romanai Ecobsequio contineret. Dilecto filio nostro Georgio tituli SanctiLaurentii in Lucina presbytero cardinali, de ArclesiBe fide et

vinisticam hfercsim, alque majorum religioni verum constanter insistendum sibi decrevit
:

meniaco
u

ap|)ellato.

Cum

allatum ad nos fuerit a

Mombruno

Joanna

ha;sit in flagitio, licet illud

impia hypo-

quodam

iniquitatisfiliohfereticorum duceoppi-

crisi tegere

conata

sit,

ciem obsequium addixerit

atque in fallacem spePontifici, ut paulo

inferius dicemus. Licet vero, conjuratione Ambosiana oppressa, hcrresis pariler oppressa vide-

nonnullis provinciissigna ex iila conjuratione, velut ex sopito male incendio, novaj conjurationes in Gallia exarserunt. In Phocensi provincia
deretur,

tamen

illa in

sui furoris edidit, atque

Antonius ac Paulus Movani fratres nobilitatem avitam cum foedassent Calvinismo, omnem late regionem foedavcrant, ac licet Antonius Pragvignani sub Henrico rege a populo caesus fuisset
',

(lum Malosenam comitatus nostri Venaysini ditionis SanctcB Romana? EcclesicC nuper occupatum fuisse, hortati sumus per litleras venerabileni fratrem nostrum Franciscum episcopum Ostiensem, quem pervenisse jam ad aulam Christianisslmi regis pulamus, ut hoc negotium virtuto et pietate sua dignum suscipiens, Chrislianissimum regem, cujus animum ipso et clarsc menioricC patre etavo suo Christianissimis regibus, aliisque majoribus suis dignum esse minime dubitamus, excitet ad opem et auxilium sanctcT Romans! Ecdesi.T fovendum, et nefario-

Paulus tamen in haircsi obfirniatus,


j^rffisidio

niili-

tarique

septus sexaginta pseudo-ecclesias sive Calvinistica conventicula constituerat, coactisque bis mille equitibus ac magno pedi-

tumnumero, Aquensem
quotcivibus
pcrfldiae

civitateni,

inilacumalico-

sociis

intercipere medi-

rum hominum reprimendam et ulciscendam audaciam sacrilegosque conatus sed quia neccssarium esse intelligimus absenle lcgato, (lucmpiam magna? auctorilatis virum, et illis populis gratum esse, qui prsesentia, virlute et prudentia sua eorum populorum nostrorum, quos palerna
:

tatus est, sed virtute civium, qui

Tendanum

charilalc diligimus, quieti et incolumitati consulat, (iui(|ue

mitem

excivere, rei^ulsus est, ac licct pactione militari cum Tendano oblinuisset, ut domi suic consistere, et hccreseos sacra, vel impuras cxc-

op|)idum illud ex ha?reticorum

manibus ereptum Sedi Apostolica) rccuperef, consiliis iis, qua; tempus poslularc cognovcrit
tuam, quam hujus SanctcT Scdis studiosissimani essc novimus convcrsis mentis nostrcT oculis, eam ad obeundum munus aptissimam esse judicavimus, laborem hunc libenter divini obsequii ct sancl;c hujusSedis causasuscepturum esse confisi, ctc. Dat imperia, ul .Vviniouem se conferal, civesqiu^ advcrsus novalores confirmet. < Dalum xxi Augusti mdi.x .
capiendis, ad circumspectioncm
Caliiolicic fidei ct diguitatis
li).

crationes colere

tamen ob templorum mctuens (k-bcnnam perfugit. irrcpserat eadem lucs iu comitatum Avenionensem, at(|ue Alcxander Iluiotinus
posset,
ex[)ilationcs et alia flagiliasibi

juris|(eritus,

cum

a Pontificiis inagistratii)us in

crimen suscepta; impielalis


retur, a sociis violatcT

Calvinisla-

adduceacceplo

religionis reis

procuratorio instrumcnto ad
avita

Mombrunum
al(|ue

ah

nobilitatc

degcnercm,

audacissi-

mum

ad oninc scclus, perfugit, fugauKiuc mcditanlem, (|uod a senalu (.ralianopolitaud iu crimen rcbellionis in rcgcm ac regios magistratus
propugnat;e(|ue hiereseos vocaretur,
Comm.
xxviii.

nalis

Turnonius \ qui

Acceplis porro Ponliflciis lilleris cardiliim adverso Riiodauo

Lugdunuin pelebal ad
brev.

.Mombrunum
ccxcvni.

affinem

cum

suis
1

l'iii3

IV.

lib.

sign.

2896. Ep.

'

Belcalr.

>

Belcair.

rer. Gall.

I.

1.

xxvni. mim. 60.

PII

IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.

67

neptis
niliil

siiPP

viriim scripsit,

iit

arnia ponorot, sod

fanaticorum 'Anabaptistarum deliramenta venditabat. At hrovi periit siiis fraudibus impostor,

apud pertiiiacissimum lionnncm porfccit, regom vero permovit, ut ad euni pcrdomandum auxiliadocernoret, adeo uta Dolpliinaliiim nobilitate lias Ief;es
tis

accipcro coactus sit, ut dissolu(lui eum erant secuti, domum et sacra bini rcdireut, Romans Ecclesitc ritus retineront, si id recusarent, el rcgno et Venusino comitatu exirent, Mombruno vero pcrmiscopiis ipsc, ct
'

Rorbonio enim cardinale Rothomagensi antiprolegato provincisB ac senatu comprehensus, qua^stione habita, flammis traditus est,
stite, et

omnisque ejus jactantia

in

fumos

abiit,

cujus

cognati diio fraudibus adeo erant fascinati, ut

nunquam cum
redactum
est. Ita

crediderint moriturum,

in cineres videre,

donec quibus gula fracta

sum, utcum
flcxu

iis,

quos
:

vellet coniitibus,
at ille

domuin

rediret

pricsenti

mensis subduc-

42.

ea factio dissipata est. Tentat Pontifex tum per litteras,

tum

non stetit. in Del-il. Oborta quoque seditio Valentiic phinatu -, quam Joannes Monlucius episcopalis
tus periculo pactis
licet

ordinisproditorvenenatisconcionibusinfecerat; enim diii hypocrisi llagitia subornarit, dc-

mum a Pontifice damnatum anathemate ob crimen h;creseos visuri sumus in ea ergo urbe Calvinistse, inter quos Mirabellus et Quintellus principem locum oblinebant, publice hgeresiin
;

profiteri proterve ausi sunt, ac

primum gymna-

sium, in quo juris civilis interpretatio docedein Franciscanorum templum occubatur parunt, quorum fiinestum exemplum Sanromanenses et Montelimardenses secuti sunt, sed dux Guisius Delphinatium prsetor misso
,

Malgerone
pescuit.

viro

militari

eum furorem com'

Nec minus

in

Normannia

Calvinistarum

projecta audacia sese extulit. Miserat Catharina

regina in eam provinciam Gasparem Colinium Castillionem classis Gallicfc prfffectum, horum temporum facem ac turbinem, ut exorientes tumultus reprimeret, at ille eos magis concitavit,

per diversos priucipes Elizabetham ad veram Tot Galliarum turbaj Scotifidem revocare. cum bellum traxere, de quo antequam agamus, de Elisabetha AnglitE regina, qua3 illud movit, nonnulla prpcmittenda sunt. Potiebatur illa Anglise et Hiberni;c sceptris, sed iniquo jure, cum suspectaque etiam adulterio suscepta esset esset ejus natalium origo, num ex Henrico eam traxisset, cum ejus mater Anna Bolena ob admissos plures amatores capitali supplicio esset affecta, adoo ut ob minorem longe suspicionem Mariam Alphonsi regisCastellae filiam ab Hispanis sceptrorum jure deturbatam viderimus spectabat vero jure sceptrum Anglicum ad Mariam Stuartam Henrici Vlllexsorore proneptem, extincta Maria regina, mox atque adeo illa Anglici regni insignia assumpserat, consulente Lolharingo cardinale, eamquereginamoptabant qui ab avita religione non defecerant, Angli tum ut tota insula in duo regna divisa in unum redintegrata coalesceret nec deerant spes e Scotia educendse, conjunctis Gallorum viribus, expeditionis, maxime si Philippus Hispaniai rex

'

cujus persuasione
ritus

Dieppenses

menses, ac Fani-Loii
pietatis
,

cives

Calvinistica?
,

Cadoim-

odio hfpreseos,

quam

Elisabetlia profitebatur,

publice exercuerunt

idemque

Rothomagi accidisset nisi senatus sua prudentia impiorum impetum cohibuisset; in ea


urbe ludi litterarii magister Anabaptista trium linguarum Latina?, Grsecae et Hebraica; egregie peritus novum et insanum dognia invexit
:

inter Henricum, Philippum transactum videbatur. His curis anxiam Elisabetham adhortatus est Pontifex amantissima legatione ac paternis litteris, ut orthodoxam religionem al)jecfa impia hseresi amplecteretur, monuitque ut caveret a pravis suasoribus, qui suis tantum
se Gallis adjungeret, ut antea
Italicis

cum

rebus

cessit, ac

jactavit se

novum

Dei

prophetam

divinis affla-

commodis
que
se

inescati, regiaj illius dignitati asse-

tibus collustrari, stultamque populi multitudiin quibus ad suas conciones pellexit facundia usus in campis, nam excludebatur suadebat auditoribus Antichristum vi urbe armorum brevi periturum, atque hoc nomine
, ,

rendae ac saluti

non studerent, paratissimum-

nem

ad illam in

dam

exhibuit,

gremium Ecclesia? recipientum de Concilio OEcumenico

designabat regem, quo Calviniani Pontificem depingebant, non successisse Amhosianam conjurationem, quod ipse non pra^fuisset, se exercitus

ducem

Deo selectum, ut omncs impios


,

celebrando certiorem fecit, provocavitque ad immortalem gloriam ex tam egregio facto colligendam; legatione functus est Vincentius Parpalia abbas Elisabethse cognitus; littera! vero subjectis verbis conceptaefuere Charissimse in Christo filis nostrge Elisabethaj Angiia? reginffi illustri.

everteret atque terris exturbaret

pibus, nec magistratibus parceret, se

nec princinon ante

PIUS PAPA

IV.

moriturum, quam mundiim ab omni labe peccati [)urum, atque omnis peccati exortem statueret
:

densis,

moliebatur instar Joannis, sartoris Leynovum imperium condere, atque alia


I.

Charissima in Christo filia nostra, salutem et Apostolicam benedictionem. Quantopere cupiamus, nostro ita pastorali officio postu-

'

Bclcair.

xxvni. num.

61.

= Ib.

num.

56.

ib. u. i)7.

' Belcair. 1. XXVIII. num. 51. num. 2896. Ep. ccxiv.

Pius IV. tom.

i.

brcv. sign.

68

PII

IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.

lante, saluti tuae consulere, et honori tuo simul

Charissime in Christo

fili

nosfer, etc. Cu-

regnique

stabilitati prospicere, et scrutator cor-

dium novit Deus, et ipsa intelligere poteris ex mandatis, qusc dileclo luiic lilio Vincentio Parpalia^ abbati Sancli-Salvatoris, homini tibi noto nobisque probalissimo, ad te dedimus. Proinde horfamur et monemus cclsitudinem tuam eliam
atque etiam, charissima fiiia, ut repudiatis sed ipsos se malis suasoribus, qui non te amant, suisque ipsorum cupiditatibus inser\'iunt, Dei timorem in consilium adhibens, tempusque tua risitationis agnoscens paternis nostris monitis salutaribusque consiliis obtemperes, omniaque de nobis polliceare, qua> non modo ad anima" tuie salutem conservandam, sed etiam ad dignitatem tuam regiam slabiliendam et conflrmandam, pro auctoritate, pro loco,
, ,

pro muneris a Deo nobis commissi offlcio damnum illud sarcire, fam grave et tam deplorandum, quod obifu pia? memoriffi Marise
pientes

Anglorum reginffi uxoris oliin sia, rcgnumque illud iferiim


unifafi,

fuae fecit Eccle-

ipsius

Ecclesia;

Deo juvanfe, lesfifuere, misimus illuc hominem idoneum ciiin lifferis et inandatis,
sicut majesfas tua cerfior fiet a dilecto filio
bili viro

no-

Francisco Varga orafore apud nos tuo. Hunc cum pro tua pietafe Catiiolicffi religionis studio desiderium hoc nobls tecum sciamus esse commune, confidimus majestatem tuam, ubi hoc consilium nosfrum cognoverif, hortationi nosfrae locum minime relicturam sed
,

omni

cura, studio, diligenfia et aucforitate sua enixuram, uf regina, qua; hodie illud regnum
tencf,

ac munere, quod nobis a Deo commissum fuit; a nobis desideraris, qui te, sicut optamus et
redieris, si in Ecclesia; gremium eodem quo Evangelicus ille Pater reversum ad se fllium amore sumus, ct honore ac lactitia requanquam co major latitia nostra cepturi futura est, quod is unius filii salute gavisus csf, tu tecum una universos Angliaj populos trahens, non solum ex tua, sed ex totius nationis salufe

monifis nostris el consiliis salutaribus

speramus,

obfemperef,quod eo studiosius majestatem tuam facfuram esse speramus, quod cum superioribus annis regnum illud Ecclesiaj reconciliatum fuit, secundum Deum magna ex parfe id opus tnx pietafis fuisse, feque summam iu ea re laudem ab omnibus consccutum esse meminimus intelligis autem pro tua piefate dafam
:

tibi idcirco a

nos et universitatem fratrum nosfrorum, quos propediem, Deo juvante, ad tollendas ha-reses in OEcumenico generalique Concilio congregatos audies, universamque Ecclesiam Isetitia complebis, quin efiam ccelum ipsum exhilarabis, ex fam memorabili facto admirabilem nomini tuo gloriam, et mullo splendidiorem ea quam geris coronam adeptura sed hac de re
;

Deo siimmam pacem summamque tranquillitatem fuisse, nimirum, ut ad tollendas undique ha-reses, bellumque hocintestinum Ecclesia? sedandum, omnem curam et diligentiam tuam converfercs. Nosfi quoque pro tua sapienfia quanfopere tuis Anglia? finitimis
ditionibus expediat

rcgnum

illud ab haeretica

pravifafe purgari, sed

cum

te

tua siionfe para-

fum

pluribus verbis idem Vinccntius tecum aget, ac nostrum tibi paternum animum declarabit quem, ut benigne excipias diligenferque audias,
,

persuasum habeamus ad hanc rem perficiendam, nos adhorfaudo longiores non


csse
:

eamdemque
Dat.

uf

ejus

orationi

fidem

habeas

sicut nobis ipsis, serenitatem

tuam rogamus.
i

Pefrum sub annulo piscaanno . iS. Plurimum aucforitafe pollcre apud Elisabefham credebafur Philippus Hispaniie rex, iit qui conjurationis in Mariam reginam conflat;i! ream, jam ante vifa; reservasset, ac sine

Romfe apud

S.

toris die v Maii mdi.x, Ponfifi. nosfri

tantum, charissime fili, petimus, ut quid rogatu et precibus nosfris pafernis addi ad fuum hujus rei studiiim pofcst, addcrevelis, et pro fcpcundissimis rerum tuarum cventibus gralum tuum erga Dciiin animum in hoc opere, quo nulliim est sancfius, nec Cafholico rege dignius declarare. Rogamus pra^fcrca, ut nunfio nosfro hac re nomine nosfro tecuin agenti parem fidem habeas, atquc habcres nobis ipsis.
erimiis
si

Daf.

Roma; apud Sancfum-Petrum


i

siib

aiinulo

cujus prcBsidio segre adversus Maria> Stuarta^ ScotifP et Gallia; rcgina> potcntiam sc fueri

piscatoris dic v Maii mdlx, Ponfificatiis noslri

anno

Philippum ergo regem Jonfifex horfatus cst, ut omnem regiam operam pro Elisaposset.

li.

Habcbat l^hilippus rcx

in

Klisahcfha;

betha et Anglia ad fidei Cafliolica' conjuncfioncm revocandis collocaret, tum etiam signifiIJclgii cavit; Anglis ha;rcsim pronicnfilms provincias in maximum discrimen adducfuin iri, necnon immortale decus, Anglis ad vciam religioncm conversis vindicafisquc ab a>fcrno
,

aula oratorcm cpiscopuin Aquilanum pictatc et docfrina specfabilem, (lui in Cafholicis Anglis
in vcra rcligione conlirmandis, ac

promovendis
,

rcligioiiisrcbus scdiilam oiicram navnbat, (|uem l'ontifcx de piis cjus studiis gratiiiatus horfatus est, ut idonca opportunitale iisus, Elisabe-

exitio, sibi
n

comparatunim

'

reginfc sana coiisilia a>fcrni rcgni assequcndi orthodoxajquc pictatis rcstifuciida> sugfh;e

Charissimn

in Clirisfo filio nostro Ilispa-

gercrcf

'

niarum

regi Catholico.

Vcncrabili

fratri

Alvaro dc Ouadra cpi-

Piiis IV.

lo.

1.

brcv. sig.

28%. Ep.

rr.xvii.

'

Piiis IV. lo.

I.

sig. nuin.

2896. Ep. cclix.

PII IV

ANNUS

1.

et

CHRISTI 1560.

69
litteris

scopo Aquilano regis


tori

Catliolici

in Anglia ora-

venimus; itaque misimus ad eam cum

Venerabilis frater.
filii

Cuni ex

litteris

tuis

scriptis dilecto filio nobili viro Francisco Varga^


ciiarissinii in Christo

noslri IMiiliiipi llisiia-

niarum regis Catliolici aputl nos oratori, tum ex cjusdem oratoris largo et accurato sermone libentcr cognovimus, quam pio animo, quantoquc Catbolic;r
fniei et

Sedis Apostolicic studio

mandatis dilectum fllium Parpaliam SanctiSalvatoris abbatem, bominem nobis [irobatissinium, et propter notitiam, quam babet, bominnni et rerum illarum, valdc ad lioc negotium tractandnm idoneum. Nunc majestatem tuam, cum idem quod nos cupere pro suo in Catholicam fldcni studio sciamus, hortamur et rogamus, ut ad hanc tam piam actionem nostram

manentes confirmarc coneris, et coeteros, quos a recto itinere humanrc salutis hostis abduxit, in salutis viam
istbic etin reiigione Catbolica

adjuvandam omni cura,

diligentia et auctoritate

hortationibus reducere. Ista sunt olficia digna rcgis oratore Catbolici, ista ordinem et personam tuam decent laudamus vebementer hac in re diligentiam et piuni studiuni tuum. Vlaceat Omnipotenti Deo pro sua misericordia ojus animum, cujus in potestate est lioc temtuis
;

sua velit incumbere, et cum per litteras, tum etiam per nuntios reginam hortari, ut nostris salutaribus consiliis acquicscens ad Ecclesia; CatholiccE unitatem redeat, salutique sua; et regno simul bac occasione oblata consulat, impetratura a nobis quidquid ad stabiliendum

regnum suum esse duxerit postulandum, quod quidem secundum Deum a nobis concedi possit, etc.

pore regnum Anglice, impellere, ut salutaribus monitis et consiliis tuis acquiescat. Tu vero defatigari noli, dum istoapud eani munere fungeris, opportuno atque apto tempore easuadere illi, qu;c ad a^ternam salutem animaj ipsius et tot populorum pertinent, atque ut sibi et regno consulat atque prospiciat bortari quain ad rem quidquid tibi illique a nobis auxilii afferri potest, omni animi studio deferimus. Deus Servator omnium novit, quam paterna sollicitudine ejus saluti simnl et bonori ac nobilissimi quondam regni incolumitati consulere cupiamus, qua; quidem si fleri posset, nostro ipso cum sanguine redimeremus. Istius tu quidem
: ,

i6.

V Maii mdlx . Fracta in Scotia potentia Gallica.


irriti

Cecidere

piissimi conatus Pii Pontiflcis,

fracta Gallica potentia, illaque cujus terrore Elisabetba ad offlcium redigenda sperabatur', Hispano et Caesareo foedere fulta se adversus

jura Mariai Stuarta? Scotia;, et Galliaj reginae, quibus titulis Anglicum adjunxerat, tueretur,

Calvinianorumque rebellio
dicatum
est,

in

regem

Gallia? con-

citata fuerit. Certior ilia facta fuit, ut antea in-

Gaspare Colinio Castilionreo,

Calvinianffi impietatis ac factionis signifero, de

Franciscum- regem

piff

sedulitatis

mercedem

Deo

bonorum

omnium remuneratore

assequeris, sed ne nos

cujus ipse erat arcbitectus, in et Guisios conflata, societatemque cum eo coivit, quam in maximam Galliaj perniciem tot annis aluit erectaque
conjuratione,
:

quidem talium officiorum immemores erimus, etc. Decima Martii mdlx . ir>. Prseter Pbilippum regem Hispaniic adbibuit Pontifex interpretem concordia;

animis ob tumultus Gallicos, perduellium Scotorum hareticorum patrocinium arripuit, atque


incitata,

cum

Ro-

a Colinio Gallica; classis pra;fecturam gerente cum Guisii regina; Stuartaj avunculi

Ecclesia instaurandae, publicseque Anglorum salutis promotorem apud reginam Elisabetbam Ferdinandum Casarem, cui conceptas spes Anglorum gentisab impietate ad verse religionis cultum revocandge significavit utque Csesaream operam pro legatione Pontiflcia provehenda conjungeret, reginamqueEIisabetbam,
,

mana

Jacobum Brossianum rei militaris peritissimum legatum regio nomine cum copiis in Scotiam
misissent,

curassentque a Pontiflce

Romano

Nicolaum Pelleucum Ambianensem episcopum legatum mitti, ut regina vidua soror, quae re-

gnum

Scotia; administrabat, uteretur ejus opera ad eos Scotos, qui ad Calvinum defecerant, ad

et

litteris

et nuntiis

ad pristinam Ecclesia>
im])elleret
',

Romanae

religionis

pristiria instituta
;

amplec-

conjunclionem
postulavit

redintegrandam

Charissimo in Christo fllio nostro Ferdidinando Ilungari et Bohemiae regis illustri in

Romanorum imperatorem

electo, etc.

Pastoralis nos offlcii ratio impulit, ut tensi

temus,

tantum damnum, quod Ecclesia fecit memoriae Mariaj regina; defectione illius regni, Deojuvante, sarcire possimus, regina, quse illi successit, una cum popost obitum pi
pulis Anglia; ad unitatem Ecclesise Catholica' iterum revocata, cujus rei nonnullam in spem

tenda reducendos cogendosquc scriptum vigesima quarta Martii in vulgus edidit, quo de Anglici regni insignibus a Maria Scotia) et Gallia; regina correptis, deque missis in ScotiamGallicis copiis vebementer questa esi, conceptasque suspiciones belli e Scotia ad Angliam invadendam a Gallo rege gerendi divulgavit, regemque Franciscum ac Mariam reginam excusans, in Guisios, qui ardentes ambitione, rejectis regiae stirpis principibus, in tenera regis aetate regis procurationem sibi arrogassent, invidiam omnem detorsit ne vero inopino impetu Anglos
:

'

Pius IV.

to. I.

brev. sig.

num. 2896. Ep. 211.

Belcar.

1.

xxviii. luim. 50.

, :

: ,

70

pn rv ANNUS

1,

CHRISTI 1560.
asseruit, ac Scotos hjereticos suis partibus adversus reginam Scotiae adjunxit, et sacra illa consilia Anglire per Scotiam subjiciendae veteri religioni penitus evanuerunt. Philippus vero Hispaniffi rex, qui exosam habebat Gallorum potentiam, non advertit, confirmata ha^resi in Anglia etScotia,etiamin Belgii provincias illam

opprimant, se terra marique copias contrahere; atque hostium conatus occupare decrevisse itaque duos validos exercitus terra mari(|ue in Scotiam immisit, urgente ilhim prodilore Coliaccendente ac nio, seditionesque in Gallia licet Franciscus rex misso ad Elisahetham Joanne Monlucio Valentinensi pseudoepiscopo
'
:

oratore eas suspiciones amovere conatus


pacis

sit,

ac

studium dechirarit,

illa

Lethae

portum

mille passihus Edimburgo regia Scotia? civitate distantem ab bEereticis incitata, terra marique ineunte Aprili obsedit, cui Scoti rebelles Calvinistae ad duodecim millia se conjunxere, adeo ut Elisabelba in Scolia" potiundae spem veniret, nam Galli imprudenti consilio usi, non modo

propagatum iri ac perduellihus ipsius aliquando auxilia suhministranda, quamvis a Pio Pontiflce prwmonitus esset. Caeterum ejus pacis
,

beneflcio

Edimhurgum

reginae administratrici

fundos eorum, qui lia;resim

sectati erant, pro-

scripserant, sed etiam indicto vectigali novo populum ad defectionem irritaverant, dum puta-

rent cum solis Scotis sibi rem fore. At e;c Elisabethae spes dissolutae sunt, licet enim Gal-

exeuntibus hacreticis, qui ejus urbis cives non erant, ac Palatium Coenohii Sanctee-Crucis restitutum regina vero Angliae exercitus suos e Scotia revocavit, atque in posterum negotia administrationemque Scotorum non curaturam poUicita est, sed promissa infregit, nec pacis foedcra cum Galli rege coluit, sed astu, et tacitis artibus, ac vi conjuratos juvit, ut inferius
;

dicetur.
47. Celebres

rexcivilihusimplicitusdissensionibusnovas in Scotiam copias contra Anglos summifTere non potuerit, tamen Jacobus Brossianus regius legatus fortissime Anglorum impetus excepit,
liae

ordinum conventus apud Fon-

tem-BelleeaquaR, in quious edictum Bemorenti-

nense funditus everlitur.

Fracta

elisa in Scotia Gallica potentia,

ita atque Calvinistarum

crehrisque eruptionibus
vires

attrivit, at

demum cum

Scotorum

Calvinistica factio distraxisset

Gallorum ferocia magis exasperata


cardinalis

licet
est.

antea castigata esset


'

Promovit

imprudenter

enervassetque, nec Galliae rex novas subsidiarias copias submittere posset, tandem X kalendas Augusti iniquissimis his condilionibus, quihus res Catholica in Scotia pessumdata est, pax intcr Anglos et Scotos redintcgrata Ut haerelici, qui
:

defecere ah avita religione sumpsereque arma,

ea pro palriaj lihertale et immunitatibusconservandis a Francisco et Maria Stuarta jure sumj)sisse declarentur, ut
sit,

Lotharingius defuncto Olivario ad regii scrinii pr;cfecturam Michaelem Hospitalem, virum quidem doctum, sed nullius religionis, ac vere atbeum, qui patrem medicum Renatae sororis, avum vero Avenionensis Synagogae Judaeum hahuerat. Is Ecclesiasticorum honoruni invadendorum avidus Castilioni Calvinianorum duci se totum addixit, ac nascentihus
seditionibus

Edimburgensibus liberum
profiteri,

magnum momentum

addidit.

Is

quam

velint religionem

reliqui

sectarii sua instituta et rilus

a regc, el regina

uxore, ac regina vidua regni adniinislralrice exercere permittantur, Letbana arx dirualurj Galli milites in Galliam redirecogantur, insul;e
Equaria' pro|)Uguaculo, ac Dombarraj arci rex

Remoretinense edictum temperavit (1), atque exercendffi censurs fldei potestatem ab Ecclesiasticis judicibus ad laicos transtulit, cum illi multo minus strenue eo munere dilficili perfuncturiessent Edixittamen, nequa conventicula, ne qua seditio, ne quavis puhlicafierent
:

tantum praesidiarios cuiquc imponere, nec plures possint; munera lionoraria ac dignilates Scotis tantum, non Gallis conferantur, rex et regina Galluc titulos atqne insignia Angliae in posterum abjiciant, leges statuta atque consuetudines Scotiic,exce[itis his, quac ad rcligionem pertinent, retineantur. Ila Elisabetha hajresim Calvinisticam in Scolia
et regina sexaginta
'

si

qui fecisse arguerentur, priesidiales judices,

intra

(juorum jurisdictionem
de
liis

id

accidisset, de-

cem numero
cerent
,

sine provocatione cognos-

si

tol

judices

anticiuioribus causidicis

non reperirenlur ex numerus impleretur


, :

convicti perinde ac lacsae majcstatis rei

puni-

rentur,
lanles

suhirent
.x.xviii.

easdem poenas socii, consentienles, ceeasdem concionalores^ qui


:

Belcar.

1.

xxvm.

nuni.

!>2,

53, 54,55.

Bclcar.

1.

nuiii.

57.

(1) Gdictuoi

inlelligiinus. Narral

nemorctincnse (nomoranlin) a Michaele llospitali procuratuni, lon);c alitcr liabuissc sese cx Chronico Joannis du Tillcl enim ille hoc anno, Maio mense, cdictum prodiissc Rcmorelii, quo unis et solis episcopis cognitio de crimine hEresis

reservabalur, sublala supremo Parisiensi senatui cxterisquc laicis judlcibus racullale, nc quid in causis illis, nisi forte a clericis requisiti, molirentur. Cxterum haud ila inulla posl, die scllicel vi Augusti, alio cdicto ad Funlem bclii (Fontaincbleau) promulgalo declaralum fuit
illa Cnnslilulionc uihil quidquam demi auctoritalis supromo Parisiensi senalui dc criinine h.xresis coguoscciidi. Idcm qunquc scnplor inferius addil, die x Scplemhris apud S. Gcrmanum rcgias lillcrns prodiissc. quihiis injunctum est pr.Tsulihus, ot ad diem HX Januarii sive l.utetiam, sivc ad allum, quo rurle iudicereulur, convenircnt liHUin, ul ile religionc ciMcrisquc ad cullum Dei pertineulibus Iraclarcnl. Malc crgo scribil annalisla iium. :!S rondiclum fuisse episcopis ccrtuni locuin, ul ihi dc cogcndo rEcunicnico Concilio agerenl, atque indc ad Conciliuni illud pcrgcrciit. Indlclum cst cniin episcopis ut vcnlrent ad Concilium, niui quidem (Ecumenicum Maksi. a Pontiflce decrelum, scd nationalc ab ipsis relebrandum, cl indictum a rcgc.

priori

PII

IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.
tligandis ipse
totius

71
:

sine episcoponini suoruni, aut aliorum idpni jus liabentium permissione concionem liaberent,

operam omnein dedit


imperii
si

addidit, ut

Christiani

Concilium celebran-

famosorum

iibelloriim auctores, (|ui(|ue


:

diim iiromoveretiir, quod


set,

eos, vel distril)uunt, vel typis mandaiit

delato-

totius (lalliK

episcopi

suum

impetrari non poscelebrarent,

ribusquiiigenli luimmi Fraiicici


darentiir
:

exeorum bonis

ad quod etiam hajretici Calviiiiani eriidiliores


admitterentur, ut periculum fieret, num una cum ca'teris consentire [)Ossent nec objectio;

ac calumniatores |)oenam, (|uam tacaeteri

lionis vocant, penderent. Additiim est et aliud

edictum, quo episcopi in sua provincia,


bantur.

nem eorum recipiendam

contendit, qui dice-

sacri ministri in suis ccenobiis residere jube-

rent ea dogmata, quae nunc vocantur in con-

kalendas Septembris mdlx ', cum solemnes proceruni conventus baberentur apud Fontem-Bellte aqua>, Gaspar Colinius Castilioi8.

nus Calvinista

nequissimus, omniumque in regem ac regnum sedilionum signifer, atque


regina? Anglia;

troversiam,ab antiquisConciliisdamnata fuisse; non essc contra novatores pugnandum armis vel suppliciis, sed solo Dei verbo, sumpto a veteribus exemplo, conclusit quae venena nefandissimus ille hypocrita inspersit multis elo:

quentiae

flosculis,

mendaciorumque

fucis

ac

nomine duos libellos regi obtuiit, quibus se de Ambasiana coujuratione et caeteris seditionibus purgare conabantur, poscebantque, ut supplicia, religionis asserenda^ causa, impiis proposita, usque ad OEcumenicum Concilium remitteret, quasi ab OEcumenicis Conciliis prfeteritis Calvini brereses non essent damnatce; utque templa, in quibus blaspbemas suas conciones et sacra execranda peragerent, ipsis atfribuerentur
:

fdderatus, Calvinistarum

pigmentis coloravit, ut Herodiadis filia! saltatricis in morem simplices quosque mulcendo


,

deciperet, ac lasciviendo jugularet.

dixit,

Post bunc Mortierus indoctus sententiam tertioque loco Carolus Mariliacus arcbi'

epiicopus Viennensis multis legationibus functus, ac Borboniis principibus addictissimus. Is prolixa usus oratione, contendit vanas esse

OEcumenici spes, non esse situm in Gallorum potestate, ut Pontifex Maximus, impeConcilii

tanta fuit perditissimi hominis

dentia, ut hgec

impucoram rege Christianissimo tueri

ausus sit. Ejus libelli Albaspinseo scribpe traditi, quos ut ab omnibus audirentur, aita voce legit, ac tum Joannes Monlucius pseudo-episcopus Valentinus, Calviniana ha?resi contaminatissimus, ob quam demum Pontiflcio anathe-

Christiani reges, Germana late patens natio de tempore, loco Concilii, forma sive ratione statim consentiant, cum enim id alii promovere student, alii interrumpere conantur;
rator,

itaque ad totius nationis Concilium accurrendum, quod jain rex promulgarit postulatum a Carolo V Clementem VII ut Concilium congre;

mate damnatus

est, inter alia in

episcoporum,

garet ad instaurandam sacrorum ministrorum

curionuin Cceterorumque virorum sacratorum impuros mores, negligentiam et iguorantiam acerrime invectus est, nulla proborum virorum
habita ratione,

disciplinam,

invectasque nuper de religione controversias componendas, respondisse novae


veteribus Conciliis conbonis etiam moribus sacrorum niinistrorum, ac caeterorum Christianorum aeque consultuin, si antiqua decreta observentur tum ordinum triuin conventus ut pernecessarios
fiitata,
;

illius doctrinfe placita a

cum

ipse inter

improbos

esset

improbissimus, velletque universos perpetuo concubinatu foedari, evertere altaria, ac sacra


inox impia oratione Catholico clero opposiiit minisfros Calvini vel Satliana', quos modestiae, diligentise atque eruditionis laude frequentius immerito ornavit, qui concionibus plures in suam sententiam vei
;

omnia convellere

nam

suasisse.

Nono kalendas Septembris


mira impudentia questus
satellitio

Castilio
est,

ralius

Amiquod rex
adversus

flrmissiino

latus
;

cingeret

errorem pellexissent, tum regias matronas ac


puellas aulicas scelerate hortalus est, ut Psal-

conjuratorum insidias hoc.malum esse exemplum, quod rex timere suum populum assuesceret
;

moruni Davidicorum versionem a Marotto Morione et Theodoro Beza ba^resiarcha corruptam, ad instillandam ignaris hscresim, et veteres sacrosanclffi Ecclesicc ritus deserendos, in templis et extra

eos qui libellos dedissent ad quinquasi

ginta millia, ut se subscriberent,

opus

esset,

accessuros

ut novo' militum custodiae regi attribulae auferrentur, atque trium


:

tum

institit,

templa cantillarent, Arii impuden',

tissimi a?mulator egregius

quisacrarum

lit-

terarum abutens verbis effceminatis, ridiculisque numeris, ad simililudinem .-Egyptii Sotadee


haeresiniTbalia conscripta promulgavit. Ad haec expetiit simulanfer, ut episcoporum et curionum inores emendarentur, quibus tamen pro-

ordinum conventus indicatur, ac sacrorum ininistrorum disciplina instauretur. Quorsum haec diceret, docuere secuti eventus, et quaenam disciplina ab eo expeteretur, trucidati ac inauditis suppliciis excarnificati sacerdotes, incensa templa, eversa allaria, prophnnata sacra ostenderunt. Refutata; sunt illius proditoria? voces a

'

Fraoc. Belcar. Episc.

I.

.xxviii.

num.
.\th.

63.
1.

c.

S.

Atban.

de
'

senlen.Dvon. Godes. Herman. Vii. S.

i.

13.

Idem

ibid.

num. C5

et 66.

72
Guisio duce
;

PII IV
aiictas jure regias

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.
:

custodias post

Ambasianam conjurationem, nbi multi in eum arma sumpserunt, nec valere eorum excusationem, qui divuigant, non adversus regem, sed adversusejus ministros arma sumpla; neminem
enim, nec a
;

nec a cardinale privatim oflensum si qui ergo oITendantur, propter regni administrationem offendi, et qui boc modo arma capiunt adversus regem capere . Tum response,

sum

cardinal. Lotbaringii sul)dit Belcarius


se regi

'

et quia Ponatque imperator, et cseteri reges principesque prope convenerant de cogendoOEcumenico Concilio, episcopi Galli ad IV idus Januarii ad aulicum coinitatum vocati sunt inde ad Concilium profecturi. " Expetiti fuerunt illi Gallorum episcoporum convcntus, tum ab ha;retieis, tum a Calholicis, sed discrepante longe consilio, ac jure formldatum est, ne in iis aliquid novi ab impiis
tifex,
,

quos missuri essent, designarent

Libellos ab Amyralio oblatos rcfutavitet


:

men-

pertentaretur.
49.

dacii arguit

obtemperaturos dicunt, at sub conditione, si illorum persuasionem sequatur, aut saltem approbet huncautem celebrcm conventum attestari, antiquamne, et tot sa^culis, tot Conciliis confirmatam religionem, an potius bomuncionum istorum novam j^ersuasionem sequi rex debeat si cis tempia ad conciones et Sacramenta administranda condonabit, eorum persuasionem comprobabit, augustum illud atque baereditarium Christianissimi cognomen amitlet, et certam ;cterna! felicitatis jacturam
: ;

oriri

Porro, qufe ex nationali Concilio expossent mala ', episcopus Viterbiensis in


('

faciet.

Quodquinquagintabominummilliasupra commemoratos libellos subscripturadicunt, liis


decies, aut potius vicies centena millia rex opponet, qui a sua,
:

litteris die decima quinta Septembris car. Turnonio directis significavit, ubi sic habct Existimatio bonitatis ct prudcntise, quffi summa de illustrissima dominatione vestra apud me cst, ut crederem, persuaserunt, ad istam aulam non tam celeriter, ut alii optabant, accessisse ob decreta prffiterita; Assembleae. Uuod si re vera ita est., ut cogito, non modo excusationem, verum etiam laudem meretur; vellem et ipse, quantum in me est, idem agere, consideransetenimpartim, qureexequuntur, par-

Gallia nuntius

tim, quai diriguntur,


afferre possim,

hoc est, ab anliqua religione non discesserunt qua autem pietate isti persuasionem suam promoveant, cognoscere operse pretium est ex famosis libellis scilicet, quos ubique locis publicis affixerunt, ex quibus duosetviginti adversum sescriptos proferre potest, quos djligenter conservat, idque sibi magna; gloria; fore ducit, quod tam sceleratorum bominum probris conscissus sit seditiosos graviter puniendos censuit, ca;teros, qui nec seditiones cient, nec conventicula faciunt, verum persuasionem suam privatim exercent, suo judicio relinquendos, nec suppliciis afficiendos putat, quai hactenus non multum |)rofuerunt. De Concilio OEcumenico addidit cardinalis non quidcm illudinregia situm potestate, quod nec in C;csarca fuisset. De nationis (^oncilio addidit in eo duntaxat de sacrorum ministrorum po[)ulique moribus decernendum, non
;

omni

cum nullum his remedium alio loco quam liic esse


ves,

vellem.

Jam illustrissimam dominationem


,

aliquid novi moliendnm rcnovari in co posse vetera Universalinm Conciliorum aulProvincia:

lium

sancita,

nihil

tamen addcndum,

at(|ue

tram scrij)turam vidisse credo qua omnes pra^sules ad Congregationem ne dicam ad nationale Concilium convocantur, et certus sum atlente considerasse per illam liberam omnibus audiendi et loquendi concessam facultatem esse ut autem insupcr innotescat dominationi vestrai, qua; mihi palam relata fuernnt per quemdam illius Assembleae pra^sulem, sciat familiari meo renuntiatum fuisse, dari ab aliquibus operam, ut omnes regis subditi Geneva; commorantcs, ad congregationem vocentur, spe allecti illos ad unitalem Ecclesiai rationibus adducendi. Quod tam longe a mea sententia est, tamque pravi exempli et pejoris consequentioe judico, ut causain polius rcligionis confundendam vcrear. Uiiod si non aliud exinde malum sit fulurum, istud certe ailerit, quod luereticis audaciam aiigebit, et venena iibi(jue dilliiiidendi occasionem i^ra^bebit; niin(|uam eqiiidcm viam periculis adco plenaui indignam(]ue initu,
, ;

episcopos in suas dioeceses abituros, de iis (|u;e ad disciplinam ac mores pertinenl in(|uisituros conventum autcm trium ordinum laudavit, ut
;

ros opiiiabar,

(|u;v

cuin, prieter religionis detri-

mentum,
sum,
nisi

aiictorilatem (|iiO(]ue ipsius rcgis et

cognoscanl omnes,

quam

justc

ac |)rudenter

regnum

administraretur.

aliud credcre posdc [^roximo maximam conspiciendam confusionem, nc (iicam totius regni jacluram
;

utilitatem labcfaclct, (]uid

kalendas Scptembris regi;e societatis e(|uites in c;u(linalis Lotharingi S(Mitcnti;iru concurrerunt, ac Vli kal. triuni ordinum convcntus indiclus cst in iV idus Decembris, ac juss;i' singul;c provinci;e suos ctttus cogerc, ut (iiiiil in convcntu propoiiendiim csset, cxpeiideieiil, et
VIII

quarc

vestram illustrissimam dominalioiuMu prudcntcr agcre liis lcm[loribus al) iiis regionibus se dongare, modo mutato consilio, |)lurimiiiu expcdire jiidico, iit (]uantocius veniat, malisquc immiiicnlibus ali(]iiod remedluni alVeial (]iiod si forle ]iostea
si

inilio E|)islol;c dixi

'

Ms. caid.

S|iu(l.i'

lo.

xx.xi. p. aC5.

PII IV

ANNUS

CIIRISTI 15G0.
disturl)ando

73
atfulgeret spes, id saltem ob-

illa

avertere noii esse in sua polestatc cogiio-

nuUa

verit, tiinc post


aiisit

protestationem
trafjediiB

iliscetlat,

ne

talis

tenderet, ut ejus celebratio ad amii exitum dif-

indisna'

speclator.

l'alli

cerle

ilhistrissimnm cardinalem Lotharingnm vcreor, dum alios ex semetipso nietiens credit, in liis
seditionibus,

majorem partem

religionis maf^is

cum Antoiiiiis facunde exposuissimul ac rcgina respoiiderunt, nunquam ipsorum fuisse mentem nationale Concilium convocare, prfEcipue cum adsit Concilii
ferretur. Qwai
set,

rex

respectui, tjuam desiderio

furandi, et confu-

Generalis spes, sed


tanta

cum

sui regni tiirbationes


aliqiiid
;

sioni luijus monarcliia^, vel cjus gubernationis

adeo creverint, compulsos

remedii ad

linem impono. Postquam lijvc scripseram, litteras ultima Augusti dio a nuntio Hispaniarum accepi, quibus

immutationi adlursiiram,

et hic

a rege Calliolico ad Gallicam

aulam Antonium

celebrationem Concilii nationalis dissuadeat, testatur, a quo aliquem fructum praistolamur, cum a principe tant<e auctoritatis, et per ministrum inter primos prsecipuum executioni mandetur, additis tu;c illustrissima> dominationis persuasionibus. 50. Antonio itaque Toletano Galliam petenti rex Catholicus in mandatis dederat, ut nationale Concilium pro viribus deturbaret jubebaturque bac pra?sertim ex causa ostendere, non esse Concilium nationale celebrandum, ex quo manifeste pra?judicium Concilio

Toletanum

mitti, ut

mala evitanda adinvenire ob hanc causam ultiinuin celebratum. Provinciarum pncsides ad decimam Decembris diem vocatos, episcopis et Ecclesiarum prsesulibus datam mense Januario diem decimam. Non definiendorum
fidei

articulorum causa, scd instauranda? disciex qua coIla[)sa pravaque administratione, dissidia, qua^ hodie Christianum perturbant imperium manarint, et ha;c a majori parte,
plincP,

tam ])ra^sulum

'

erant, decreta fuisse

quam procerum qui vocati et quia pars magna eorum


,
; ,

novis hieresibus contaminata est ac posset contingere, ut in utroqiie coetu indicto, aliquid

Generali,

inferebatur
et

quod propediem coadunandum erat, quod Concilium profecto verum


,

nientem regis Christianissimi, qui aperte ])romulgavit se velle in lege ac religione prffdecessorum suorum vivere ac mori, atque in ea snos subditos continere, decerni posset; cujus
pra^ter

certum remedium morborum et divisionum Christianitatis erat futurum. Quemadmodum


ergo rex Pbilippus voluntati suie Sanctitatis, et

ostendit mandata Hispanarum virium potenti(B, se grates maximas Catholico regi de optima voluntate agere, perpenso tamen rerum prsrei

gratia

Antonius Comes

offerendffi Gallo regi

ejus determinationi se submisit, cujus est baic

prcipue curare,
per

et

ad

quem

ba!C peculiariter

sentium statu, tuendse regise amplitudinis, declinandorumque periculorum causa indictos,

attinent, et sicuti instante rege Christianissimo

tum Ordinum
coetus, in

suum oratorem ad hanc rem amplectendam animum applicuit ita etiam rex Galliarum
,

idem
et

agat, ut sicuti per

crebuit,

totum orbem fama perquod imperator, rex Christianissimus

regni, tum pra?sulum totius regni quibus non de fide, sed de moribus ad puritatem redigendis, et de pra:'sulum ad Concilium OEcumenicum profectione decernen-

dum

sit,

revocari

non

posse.

Cum

vero

eorum

Catholicus voluntatem
,

cum

Pontifice con-

junctam gerant curantes omnes simul ut Concilium Generale celebretur, ita convenit, ut nullum signum ostendatur, quo favor iis contraria sentientibus prsestetur, qui

ccetuum necessitas oriatur ex nimia Concilii OEcumenici dilatione, verum remedium futurum, si, dimissa Concilii Tridentini prosecutione, cui

nunquam

Protestantes sunt assen-

cum

ipsis in

suri, ac sine

quibus religionis res in maxima

celebratione Concilii Generalis non conveniunt;

pertarbationis causa esset, maximo cum praejudicio sanctae Ecclesia;. Atque ut hoc melius regi suaderet, inferre jubebatur, quod quamvis Philippus nosset vires illi non deesse adversus quoscumque principes,
illis

enim superbi

el

ea natione suis commodis addictissima constitui possint, et ut indicti coetus, quos aliqui

et

ad suorum subditorum audacem insolentiam reprimendam, eosque mulctandos et cogendos,


ut sub religionis

Concilium nationale vocant, discuti possint, novum Concilium sine mora aperiatur, nec de loco litem moveri, cum ille quo Cassar et rex Catholicus convenerint admittatur, demum de disturbandis episcopjorum Gallorum conventibus
indicti

obedientia debita vivant, tamen ne coactus contra propriam auctoritatem et dignitatem aliquid agat omnes quas expedirejudicaverit sui regni vires, in manu arbitrii
,

quidquam decerni non posse, nisi in Decembrem ordinum coetus


De
his factus certior ab
^

prius
habiti

fuerint.

Catholicus rex

ejus relinquendas otferebat, ne adactus aliquid


praeter dignitalem ageret,

quod

in isto sui regni

exordio
tur

suam minueret auctoritatem. Jubebainsuper Antonius ipse, ut si quando res inicerneret, ut dc Concilio

quo adeo loco positas


'

oratore suo Pontificem ursit ad dissolvenduni nationale Gallorum Concilium, ex quo gravissima incommoda, ac damna certissima, atque' irreparabilia^ abjecto Concilio OEcumenico sint consecutura, et quia mutata sententia Franciscus rex de loco controversiam moverat,
51.
Ext. reg. Catli. respousuiii
ib.

.Ms. card.

Spadx

to.

xxxi.

p. 41.

p.

ANN.

TOMTis XXXIV.

Ratn. XV.

74

PII IV

ANNUS

CHRISTI 1560.
mente, ac
fixa

ac cuin Vercellas et Bisuntum proposuisset, significarat se Bisuntum pra>optare ac prfeferre xxx Octob. mdlx Vercellis, respondit Toleti
Gallo oratori Calholicus rex, se nullius loci singularis optioneni percupere, sed

sententia,

butus, misit ad

Pontificem abbatem

maximo gaudio deliMannam

tantummodo
Christiani

damnis universis

et ])rivatis

totius

imperii occurrendi studio duci, secjue acturum

cum

Csesare,

ut

gratum acceptumque locum

habeat, de quo Pontifex ac rex Christianissinuis inler se convenerint. Signiflcarat vero Ferrariensis cardinalis Lotharingo cardinali scriptis Aureliffi x Octobris mdi.x litteris, Pontificem,
rire constituisse, cui

aut Vercellis, aut Casali, Concilium brevi apeultima Octobris rescripsit

Lotharingus ',Franciscum regem ex eo maxi-

mam

lcelitiam coepi5se,rogavitque

utrem ocius

urgeret, in celeritate

cnim omnem vim remedii


posse indictum

sitam, nec alio

modo melius
;

nationis Gallicana? Concilium everti,

quam

si

OEcumenicum
Franciscus rex

celebretur quo etiam argumento


-

rescripsit Ferrariensi cardinali,

deque optima mente Pontiflcis lajlatus institit, ut ex mandatis ab Engolismensi episcopo proponendis indictio Concilii celerrime promulgaretur, aliter enim religionis dissidiis in Gailia consuli non posse, atque ita Gallorum ])riicsulum coetus disturbandos cum non fuerint
,

senatorem, ac elemosynarum regiarum administrum, qui deprecaretur, non tantum ut perstaret in eo sacrosancto mentis decreto, verum rem ad exitum quantocius perduceret ad Christianum imperium tot sectis ha^resibusque laniatum ad pristinam conjunctionem redintegralionemque revocandum, quin etiam jussus exponere, plures opinatos Pontifices antecessores non sincero animo, sed flcto rein aggressos, suscepti quidein Pontiflcalus principio eximiam voluntatem congrcgandffl Synodi explicuisse, sed verba operibus non ornasse, externaque congregatam enim specie promissa elusisse Synodum cceptam levibus de causis dissolutam fuisse, atque ex inlerrupta Synodo graviora longe damna,quam utilitatem religionis Catholicaj allata, ex non continuato enim Concilio certissimefluxisse causam inaxima! partis haeresum atque sectarum, qufe hodie orbem pervagantur; Pontiflcia vero Sanctitas hffic regis monita ardentiori pietatis studio, ac tenero erga Bcatitudinem Pontiflciam amori adscribat. Flagitavit idem abbas nomine regio ne
,

(I

Pontifex suspensionem Tridentini decrelo abrogaret, sed novum Concilium indiceret in loco

indicti^ nisi in

casu ciuo OEcumenicum Conci-

lium non celebraretur, et ita subditis nationalem Synodum ])ostulantibus ea fueiit promissa, impediretur, de quibus si ab OEcumenica non Engolismensisepiscopus orator regius cumipso csset colioquium habiturus. Cum vero Franciscus rex oratorem vcteri more ad deferendum atque efflagitannovo Pontiflci obscquium dum Concilium ad toUenda religionis dissidia decrevisset, hoc illi responsum inter alia reddi,

principesque imperii, convenire possent; Tridentum enim, ut accejierat, admoduin ob angustias loci afque inopiam, incommoduin videbatur, ubi, cum a Julio III Concilium iterum fuisset redintegratum, a inagna principuin Christianorum parlc non fuisset admissum
tuto, ad

quem imperator
tuin

tuni

Catholici,

Protestantcs

vigere

modo easdem
teneri, qui

plicitos

causas, eodem morbo imantea wgri erant, ac nisi

modo
illi
:

tum

est

Quod adEcclesias slatum

attinet,

Sathana?

tantopcre perturbatum, Sauctissimus Dominus noster ^ memor officii sui, simul atque EcclesiiP gubernacula suscepit, ad eain constiarlibus

consulatur eorum valefudini, veniantque ad Concilium, ad |)ristinum statum recasuros non eniin Germanos, non Anglos, non alios Protestantes Tridentum accessuros, atque ita celebrationem Concilii ludibrio versum iri atque
irritam futuram,

cum

aberrantcs ac divulsi ab

tuendam

et

(|iiillitatcm

decorem ac reddendam incumbere cffipit


ad pristinum
ei

tran:

Ecclesiaj conjunctione

eam

sint

cxcusalionem
controvernullo

ita-

obtensuri,

jam

in

eo loco

maximam

que et ea corrigere continuo aggressus est, quaj in moribus reipublica, ac disci|)lina; sacerdotuin emendatione egere visa sunt, cl ad errores ac schismata toUenda OEcuineniciini Concilium,
sicut rex Chrislianissimus ojjtat, indicere pro|)C

siarum jiartem decisam


audiendos, (|iianquain

esse, nec ulterius ipsos

regia

majestas

modo eorum causam defendendam

suscipere velil, sed tantiimmodo adinoneat, nihil hoc ])ra3sertim initio agendum, quod valeat iis excusa-

diem ac celebrare Deo juvanle


picns,si
fieri

constituit, cu-

possit.tantam oviuin inultitudincm erranlium ac disi^ersarum ad ovile Domiiii suis


liurneris rejjortarc,
et vita siia liboiitcr

(juarum salulcm sanguine


redemerit.
II

52. "Cerlior faclus Fraiicisciis

Galliie rex

'

dc optima Ponlificis
'

j^ro

cclebrando Concilio

causam afTerre, iit non compareant, nec submittant Concilio. Proinde videri ab imperatore sciscitandum, an Catholici omncs ac Protestantes in aliquo dcsignando loco consenliant, qui si a^ijue commodus ac Tridentum extitcrit, a sua Bealitiuline admitteiidiini, ac mox indictioncm Concilii promulgaiulam, illiidtionis

sc

Extat. cnrd.

l.ol. lit.

ad Ferrar. card. ibid. p. 372.

ih.

Franc. rcg.

lil.

2919. p. 48.

' Piiis IV. lib. brcv. divcrs. sig. p. 373. clc. Abbati Maniia data instruclio. Exl. in .Ms. card.

(lue cclcbraiidiim
Exliit

cilissime, ad (juod |)ra'sules

Gallos

sil

regia majeslas missiira, sciiiie obstric-

Spad

sig.

num. 137.

p.

18.'>.

lura ad oinuia illiiis decieta integerrime observanda. Hegem vero Catholicum electionem loci

PII

IV

ANNUS

1.

CHRrSTi 1560.

75

ad Cirsarem alqiie ordines iniperii retiilisse, at(|ne ad delectnm locnm Hispanos pra^snles

cus

sulcs et oratores decrevisse, quan(|Uiuu HenriII, ob contracta cum Julio III ac Ciesarc

niissurum ;religionisnostriPvnlnera sanari non |)0sse, si Germania adeo sauciata, totcjuc alfecta damnis, Concilii opcra ac beneficio non convalescat,

bclla,

instaurato Concilio Tridentino interesse


si

noluerit, Porro ubi

tinum,

congregatum fuerit Tridenopportuna visa fuerit loci mutatio pro


reipublicie Christiana' bono, Pontili-

qnod
:

in loco ejus regionis

hominibus

communi
sit

accepto celebrandum sit, ita enim sponte ad id accessuros faclam vero inter alia loca menlionem Spiric, Hapuenose,Wormatinp,TriTeverorum,

ciam Sanctitatem non dissensuram, modo lutus


locus, nec suspectus hiBreseos, uti consentacst. Placere admodum regi Catholico suspensionis abrogationem, ut les citius conficiatur, ita opinatur Sanctitas Pontificia placituram regi Christianissimo, qui prompto erga Deum obsequio, religionisque cura nemini cedat, ma-

ncum

plurium aliarum, conimeiitnum affluentia opportunissimarum urbium, inter quas Constantia a Germanis maxime expetatur, ad quam sc lubentissime accessuros i^rofiteantur, hanc vero non longo intervailoMediolano dissitam,ad
ac

quam

Poutificia Sanctitas se confeire possit, pro

cujus loci securitate imperator, ordinesque impcrii, atque GaHia^ et Hispanise reges prfbsidia

xime cum regni Gallici status hodicrnns pra;sentissimum Concilium eftlagitet verumtamen expressum ejus in ea re consensum expectatum
:

iri,

atque interea temporis rem

cum

imperatore
internun-

idonea sint constituturi, et quidem videri tutelam loci spectare ad imperatorem, qui ob insigne erga religionem studiuni interesse Concilio possit, cui se interfuturum Gallics majestati spoponderat, ac ni aliqua difficultate fuerit im-

electo pertractandam,

cum

Gallica majestas ad
:

Cffisaream referat

suam sententiam

tium vero rem, tum

cum

Ca.'sare,

tum etiam

cum

Gallico oratore in

aula CiEsarea collatu-

Gallorum regem, ad quem, ut EcclesiiE primogenitum id munus spectat, iUi non defuturum. Jussus quoque est abbas Manna exponere regiam majestatem accepisse ingratam acciplicitus,
'<

rum, utomnes ad eumdem flnem ac Chrisliani imperii publicum bonum consensu unanimi
conspirent, inque certam
ferri,

spem Pontificem

ef-

imperatorem, animadverso eo potentissistudio, Tridenli desig-

morum duorum regum

nationi assensurum, Pontificiaque opera a Ca-

disse Pontificise Sanctitati indictionem Concilii

priBsulum Gallorum, at nil novi in ea re pertentatum, episcopos cnim esse regios senatores, atque ad consilium ab iis rogandum congregari posse; atin causa rnorum, doclrina; ac fidei sine expressa Pontificis auctoritate novare quidquam vel immutare nunquam meditatam, ac si OEcu-

rogandum, expetique, idem officium a Christianissima majestate apud Ca'sarem pra^stetur, ut celerrime tantis
tholica majestate de ea re ut

menica Synodus cito celebretur, omnes alios episcoporum conventus sublatum iri si vero Pontificia Beatitudo in sententia congregandi Concilii non perstiterit, a;qui accipiat, ut GaHicana Synodus populo jam promissa atque vehementer expetita celebretur,
;

malis occurratur, retardatamque se adversa valetudine fuisse. Quod ad Concilium nationale attinet, Ponlificiam Beatitudinem pricfldere, regiam majestatem illud congregari non passuram, cum flagrantissimum Pontificis studium pro cogendo OEcumenico animadvertat. De loci custodia cogitatum iri, cum is designatus fuerit, necde conferendis pro eo flrmandostipendiis illata erat mentio, sed de cogendis ad offlcium, ac persequendis iis, qui parere Concilio detrec-

53.

Respondit ad haec Pius Pontifex

',

noHe jam suscipere partes texendae apologiae prsedecessoruni Pontificum vel piam eorum
,

mentem adversus objecta vindicare, id tantummodo nitide ac sincere ad divinam gloriam, reHgionis sanctaeque Sedis Apostolicse decus spe-

Concilium OEcumenicum tutum ac liberum celebretur celerrime ad tot ruinas et calamitates reparandas, nec locum commodioctari, ut

rem Tridentino occurrere ad moras omnes

et

adversum quos firmissimum armorum sanciendum sit, ut cardinalis Lotharingus admonnit, ad quod Sua Sanctitas paratissima est, sumptuumque ratam portionem collatura. M. XIV Octobris mdlx, Franciscus II Gallorum rex Christianissimus mandata dedit Philiberto episcopoEngolismensi regio oratori, ut significaret, se ex relatis ab abb. Coenomanensi, Pontificium erga se studium insigne, ac puram sinceramque mentem congregandi OEcutaverint,

focdus

'

controversias abscindendas, suspensionemque sive intermissionem ilHus uno verbo tolH posse,

menici Concilii liberi ac tuti, ut periclitanti labantique reipubliciE Christianse succurratur,


facinus,

jam omnes Christianos principes, ipsosque etiam Protestantes in eum locum consensisse, ut in aHo ad imperatorem electum rcsponso demonstratur, cujus exempUim abbati Manuie
ac

tradendum

sit,

Meminisse probe

rege Francisco approbatum, atque ad


'

eum locum a eum pra;-

hoc augustissimum omnium esse quod Pontificatum suum ornare possit, in quo perducendo Christianissimus tanquam Ecclesisc primogenitus omni contentione ipsi sit obsecundalurus, ad quod Pontificiam Sandignovisse;
ctitatem ab ipso Pontificatus exordio repetitis
num. 31.

Ext. ibid. p. 191.

'

Ext. in .M5. card. Spadae sig.

p. 369. ex Ital.

76

PII IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.

legationibus cohortatus sit, atque maximas spes ex benignis ac promptissimis responsis Pontificis ad id pro|)ensissimi conceptas fovere. .lam

extremum atque unicum malorum impendentium remedium; magno enim numero conluti

gregati

sapientissimi viri

exquirent

modos

vero cnm eadem repetere snpervacaneum foret, ardentissimis votis insistere, ut quantocius res adeo necessaria ac salutaris operi commendetur, indictioque optimi, OEcumcnici ac lihcri
Conciiii promulgetur, nulla edita

quibus

malum

in dies ingravescens tolli possit,

quod quidem

fluxisse constat ex novis opinio-

mentione ins-

taurandi vel continuandi Tridentini ob amplissimas causas ab abbateCoenomanensi expositas


Pontificiffi Sanctitati.
Quod spectat ad ea, qua" sua Sanctitas proposuit in data abbati Ca^nomanensi instru-

regem Catholicum gratam et acceptam habere Tridentini Concilii prosecutionem, rescissamque ejus suspensionem, optimeque rei consulfum fore, si Christianissimus rex in eamdem concurreret sententiam regia majestas
ctione,
,

nibuset religionenova, quibus pars subditorum regiaj majestatis adeo imbuta et infecta est, ut proeatuenda, spretisbonorumjactura ac morte, extrcma quscque pericula sibi adeunda [lutaverint, unde gravissimi tumultus emerserunt, quorum suprema medela in optima Synodo OEcumenica consistit; at quia tcnuissimffi illius cogenda^ atque perficienda; spes erant, ut superioribus tcmporibus animadversum est, rcgia majestas ad motus concitatos compescendos,

Pontificiam Sanctitalem rogat, ut perpendat,


licet ambo reges ad eumdem finem collimenl, tamen ob varietatem subditorum, ct discrei)antiam circumstantiarum, in eligendis me-

quod

ac remcdiis dissentire jure posse, atquc adeo propositum regis Catholici cxemplum non valere; caDterum regiam majestatem in ea fixam sententiam, OEcumenicum tutum ac liberum Concilium, cujus judicium nemo refellere possit, omnino necessarium, atque utilissimum ad sedanda reipublic Christianffidissidia, pacemque restituendam, nec uUum occurrere dubium quin rex Catbolicus, ut fratcr optimus, ac sapientia et virtutibus ornatissimus, huic rei sese
diis

utque ostenderet se noUe inani spe subditos laclare, decrevit eo casu, quo non congregarctur Concilium, utcoetus episcoporum regni co^ gcrcntur, in quibus audiri possent, ut assidue magnis clamoribus eftlagitant, atque adeo Pontificia Sanctitas asqui bonique consuiat si OEcumenicoConcilio non celebrato, ad nationis Gallican Synodum congregandam descendatur, maxime, cum facilcsolventur hi conventus
,

aperto OEcumcnico Concilio tulo, libere ac recentissime indicto, ut omnis pra^textus pervicajactitant,

adimalur iis, qui se Concilio subjicere proptereaque ea Synodus Gallicana tanlum indicta est in diem vigesimum Januarii
cia'

accommodet, cum jam mentem suam optimam non dissentiat circa locum celebrandi Concilii, de quo Christianissimus nullani moturus est controversiam, imo,
patefecerit, pariterque

anni proximi, qui incidit in mensem decimum tertium hujus Pontificatus. Praeterea jussus est episcopus EngoliS' mensis proponere ob oculos Sanctitafis sua; regiam majestatem adversa conditione tcmporum
ac necessitate oppressam esse; habita proinde ejus rei ratione, dignetur adscribcre regia; majestatis erga subditos

ne retardandi sanctissimi operis detur occasio, regia majestas in eum locum designandum asscntitur, quem impcrator et rex Catholicus elegerint, ut antea declaratum est. Cum vero dixerit Pontificia Sanctitas, ne regia majcstas ulterius progredi sinat indictionera Concilii nalionalis, cum Pontificia Sanctitas ad celebrandum Concilium OEcumcnicum sit paratissima, regia majestas ccrlissimc spon-

amori,

ct impatientia?,

ac

dolori concepto ex abjecta a suis Ecclesia? observantia,


si

libere sua? Sanctitati exponat,

qu

possint juvare ac promoverc


tas a

hc sacrosancta

Pontificiee Sanctitatis consilia, cui regia majes-

Deo precatur longiorem vitam viresque,

ac virfutem provocandi in opus pii illius desiderii, quo fiagrarc Pontitlciani Sancfitafem ccr-

tissimc tenet, ad perficienda ca quiT utilitatem

purum, ct libcrum Concilium aperiatur, omnes alios provinciarum coetus sup|)rimendos, eorumque memoriam extinctum iri, sin vero non cogalur Condet,
si

OEcumcnicum,

ac

universo Christiano impcrio,ac bcafitudini sutc

laudem cl gloriam immortalcm allatura sunt quffi omnia a Philibcrto Naldio Engolismensi episcopo Ponlifici exposita fuere. Romaj v NO'
:

cilium vel cjus cclcl)ritas diffcratur, tunc se adactum iri ad totius regni cpiscoporum ccelus congregandos, in quibus tamcn
nccessitale

vembris mdlx
'm.

Diffiai/fofes

/ocwn

Coiui/ii.

Cum

objccts!

circa

morhim

ct

ad cogendam

Synodum

non putct

Pontificia Sanctitas

aliquid

conlra

yeterem doclrinam ac rcligionein |)crtentalum iri, vcl advcrsus oi)se(iuium dcbitum Scdi Apostolicsc, imo ineundam rationem, qua occurratur,

OEcumenicam omni diligcntia ac industrla viriumque confcnfione Pius IV incumbcrct, maxima; emcrserc dinicultatcs, qua^ invicfa constantia a Ponfificc pcrdomifa; ac discussa- fucrunt; ul dc co Evangclicum illud vcic usurparc
liccat
',

nc rcligio atqm; obscrvanlia crga


lai)cl',utcnlur

Scdcm
,

Apostolicain

cvcrlanlin(|uc

;ic

liisti/icnfa est snpiciitia

fi/iis

siiis,

ct

propterca illud consiiium suggcslum

fuil regi;e

majcstati a speclalissimis suis rcgni viris, vc-

Pir IV
l);ivi(Uciim possit occini

ANNIIS

1,

CHRISTl 1560.
filium
praestarc,

77
ut

illiiil

',

Filii

Ephrem

clesiflc

ad

fclices

tamen
flagranseveri-

intrmlentes, ct millentes arciim conversi si/nt in


die
bcUi.

exitus Concilium pcrduci possit,

qnod

Eteniin

Ferclinandus imperator, ad

tissimis votis studiisque eftlagitat, ex pia liducia

qucm
tur,
iii

speclabat praecipuam operani conlerre,

monere Pontiflcem, Protcslantcs nimi;c


tatis at(]ue accrbilatis

ut solemnes

cpiscoporum coetus congrej^aren(|uil)us reli(]u;v hwrcseon pestes exscin-

perstringerc partem Ca-

crrorunKjue tenebra' disculerenlur, l'io Ponlilici multa opposuit, (]u;v uuiversalis Synodi celebrilateni vel retardarent, vel omnino impcdirent pacem in primis in toto Cliristiano imperio pernecessariam, cuniquc nuper (Jallos inter ct Anglos bcUum cxarsissct, prius illud extinguendum, componcndasque discordias, ne in percurando univcrssc Ecclesise corporc laborante maxima impedimenta cx Anglia contlnrendcrentur,
:

tholicam, quod in celcbranda pr;rtcritis annis Synodo Tridenlina, nec tidei public;B ac tuti commeatus syngrapliam ea forma tradiderit,

quam HasileenseConcilium

[{oliemistradidisset,

nec facili aditu ad colloquia habenda fuisscnt admissi, quinimo cum suae contessionis Sym-

bolum exhiberent,

ut vel a Patribus falsitatis argueretur, vel ipsis relollondoruin Concilii de-

lur, objecit

ex Concilio Tridenti congregando

cretorum facultas perniilteretur, de])oscerent, nullum ex iis eblandiri et cousequi potuisse; ut ne vero quid simile in poslerum contingeret,
Protestantibusque cuinulate satisfierct, Ferdinandus Csesar deprecatus est. Mirum est, hsec
scripta fuisse a Cffisare,

vcl nullas vel exiguas

bene gcrendarum rerum

spes allucescere

cclebrato
III

enim primum
vel

Paulo

111,

deinde a Julio

iterum instaurato

cum

constiterit teterri-

Concilio Tridentino, vel

parvam

nullam de-

mas calumnias

a Protestantibus impactas Ca-

cerptam utilitatem, cum reges ac principes illi non interfuerint, nec oratores, qui eorum personani sustinercnt paucis exceiitis submiscrint dandam proinde a Pontiflce summam opcram, ut omncs Christiani reges ac respublics! suos
transmittcrcnt oratores, quod se et Hispanise

cumque Synodus ad eas refellendas, discutiendosque impios Protestantium errores se accingerct, Saxonem ad Synodum
tholicffi Ecclesise,

opprimendam armis intercipiendunKjue Carolum V Csesarem cum validissimo exercitu


,

provolasse.
('

rcgem Catholicum, necnon Germaniaj principes Catholicos tum Ecclesiasticos tum laicos amplissime facturos i)0llicebatur
pes, qui
:

Movit etiam Ferdinandus C;csar nonnullas

difficultates circa
cilii,

progressum exitumque Con-

at

vero princi-

Augustanam confessionem profltentur, non accessuros, uec oratores transmissuros


:

nec se florere ea armorum iiotentia, ut ipsos ad id arduum opus adigere posset, nec ullaratione publica; utilitati conducere, adversus eos pro ea causa bellum suscipere, ex quo universa Germania ca?dibus et flammis fcedanda cvertendaque foret, cum probc nosset eos arctissimo fcedere pro tuenda hjcresi inter se conjunctos, atque ad resistendum comparatos, verum se non defuturum Cresareo muneri, ut omnibus amanlissimis offlciisac omni humanitatis genere eos ad Concilium pelliceret. Praeterea suadere nisus est Pontifici, ut priscorum Pontiflcum exempla imilatus ad solemne Concilium se conferrel, ut niajorem illius decretis auctorilatem conciliaret de loco vcro
:

an Pontifex pra?teriti Concilii decretatueri ac conflrmare meditaretur, illudque redintegrare atque ad exitum definitis reliquis controversiis perducere, non quod Cfesar editas in eo sanctiones rescindi vellet, vel earum vim ac ro-

bur infringere auderet, sed quod Protestantes


eas refellerent, atque adduci in controversiam et audiri vellent tum quod nounulli principe
:

Catbolici,

quo verbo Henricum

II

Galliic

regem

adversus Concilium conjurarat, Tridentina Acta non admitterent, adeo ut non


notabat, qui
sint defuturi, qui

contendantCathoIicorumprfe-

sulum solemnes Tridentinos conventus, sed numero exiguos, innumerae adversantium multitudini uon prsecellere. Objectum prpeterea est a Csesare intermis<(

ConciIii,subdidit Tridentum

cum

praesules in ea urbe

jam

non esse idoneum, ante non semel


sed
in

sive suspensionem Concilii biennii excurrentis flexu fuisse definitam, jam vero ab ea octo ferme annos excurrissc, neque de ea intermissione proroganda quidquam sancitum,

sionem

graviora

incommoda

perpcssi essent, propter-

Tridentino ifaque sopito nec redintegrato, no-

eaque non in

Ilalise limite,
,

Germania

vum Concilium
rise

a Pontifice

cogendum

vidcri,

aliam ampliorcm urbem vel Coloniam, vel Ratisbonam, vel Constantiam designandam videri, ad quas Pontifex facili itinere accedere
possit.

indeque amplioris honoris

cumulum

illius glo-

addendum, cum tam magnificum opus non

alieuis laboribus, sed Sanctitatis sutc apicibus


et industriee tribueretur.

His adjecit, licet probe norit

non esse
Concilio

CEcsarei

muneris
ad

formam pertractandarum
spectantium
se Catholicce Ec-

rerum

religioncm

Auxere eas difficultates celebrandi Connonnulli Ecclesiastici et laici, qui metuebant, ne obsoleti corum morcs Concilii dccretis

cilii

lir.Tscriberc, secl

obsequentem

percellerenlur, in quo
vidite su;e

argumento

li;erelici

in-

lualignum virus eflundebaiil, jactabantque EccIesias*icorum virorum mores esse

78
perditissimos
;

Pir IV

ANNUS

CHRISTI 1560.
sfo,

ac licet innlla pro restifuendo

qui

ci

bonam
ad

lianc

mentem

dedit, cor ejus

morum

nitore pra-clnrissime fuissent sancita,


EcclesiastiCtE disciplinsB sanctitatem
:

inclinante

amplectenda

atque

exequenda

non tamcn
rcstitutam

dogmatum
in in
,

itaque

varietate

non

paterna monita Sanctifatis su;c, qua; in hac re certe nihil aliud quam bonum [lublicum spec-

adeo aspere damnala,

eam curam incumbenclcro sanctioris vitaj

dum
lint,

Pontifice

ut
;

splendor revocetur
aliud videri,
,

cum

aliud clerici esse ve-

nempe

haliitu mililes, qu.Tslu


:

clerici

etiam

politici
et

dum,

sentiebant neutrum exliibere bumana^ imbecillitati compatiensacrorum canonum deliniendam aceractu

bitatem,

quorum

argutiis ac susurris illusus

quam ut paterna charitate malas omopiniones sine cujusquam injuria, aut dcdecore possit exfinguere, hoc, inquam, solum agit, in hoc incumbit, hoc rcspicit. Habet quidem et imperator in hac re partes suas, ut scilicet ipse bono publico consulat, et controversias et dissidia componat, sed pra;tcr id etiam hoc proprium, ut conservationi
tat,

nihil

niuin

Ferdinandus Ca^sar suggessit Pontifici, ut cum sacerdotes conjugia, laici sub utraque specie
continentibus votis efflictim depostulatis assentirelur ita enim sacerdotes ad lionestum vitae genus rcvocandos, ac Lutheranos in Ecclesia^ caslra traposcerent,

regnorum suorum ditionumque


dignitati imperatoris consulat,

provideat, ut

quw cum sem-

communionem

per ex religionis perturbationibus fuerit immi-

eorum

ducendos. Descendebat in eam CsDsaris sententiam etiam cardinalis Augustanus, ac plures etiam pietate pra^stantes viri, pio Lutheranorum ab ha^resi abducendorum ardore ac spe incitati sensere permitti ha?c duo capita concordiac posse, tum in proximo principum conventu in

Germania habendo

sollicitandos principes Lu-

theranos ut ad Concilium mitterent oratores, et tum principes Catholicos inler se arctissimo foedere conjungendos .
56. His acceptis monitis, Pontifex
'

benignitate ac prudentia Casari in hunc

summa modum

responderi jussit Scriptum, quod a sacratissimo imperatore missum est, quo Sanctissimo Domino nostro respondet ad ea, quic cum ejus majestate su[)er negotio Concilii per episcopum Warmiensem nuntium A|)Ostolicum verbo agitata atque tractata sunt, id a Sanclitate sua diligentcr lectum atque examinatum est, qusc et vehementer commendat pielatem imiieratoris, promptumque animum, quo celebrationem Concilii aniplectitur, ct ei (|uantum [lotest gratias agit. Vidit sane et cousideravit Sanctitas sua causas, quac majestati ejus difficultatem huic negotio facere videntur, simulque rationem reformanda; Ecclesiastica; disci[>linir,

ne idem ei nunc quoque a Turcis exteris hostibus est afflicta, sed etiam ipsiusmet Germanise armis viribusque dejecta, quas contra par fuit oinnes ad tuendum, ampliflcandumque imperium consentire. Cuin ergo Sanclissimus Dominus noster omnein curam suam ad bonum publicum dirigat, videatque ex celebratione Concilii non opem inodo lapsis religionis rebus afferri, sed et ipsi etiain imperatori ad ejus regnorum ditionumque tutelam non paruin utilitatis ostendi, non dcerit officio suo, quin eorum, qua? sibi recta videantur, etiam atque etiam commonefaciat majestatem suam, non modo ut hominem in tanto fastigio constilutum, sed ut amicum peculiarem suum. Atque hoc eum primuin considerare vult, quandocuinque de rebus
nuta,
est,

timendum

eveniat,

cum non modo

religionis

tractatur,

simplicitale debere procedi,

omni cum sinceritate et tanquam de re ad

Deuin plane pertinente, qui cordium occulta rimatur, et viam nobis veritatis charitatisque pr;T?scribit, opcra^ pretium est ea reminisci, quai in Germania acciderinl ex quo ibi controversitc
de rcligione cseperunt. Efcnim videre licet sa?pe quidein de concordia csse traclatum, sed quia eaconcordia non ad religionem, ad quam debe-

ad alia humana commoda atque rationcs refcrebalur, idcirco ibi sempcr in dics inagis magisque labefactatam esse religionem
baf, sed

quam

i[)sa pro[)onit, sin-

gularemque modestiam, qua


insinuandis,
appositas,
([uas

utitur in

iis

rcbus

ad volunlatcm [)0|)ulorum
et

eorumquc reductionem

([uietciu

utiles arbitratur, sed illam ut verc ab amantis-

simo filio profectam, vereque Cliristianam rcverentiam in |)rimis probavit Sanctitas sua, (jua majestas ejus omnem sententiam suam subjicil
judicio, et Apostolictc Sedis, et Sanctitalis siia
,

atque subversam, cum magno sane oinnium Gcrmania' partium detrimento. Contrarium huic excmplum cxtat Angli;r regni, ([uod [)0st diuturnum schisma in potestafcm regin;v Mariaj rcductum, [)aucis mensibus, ne bello ((uidcm Gallico obstaiite, universum ad unitalem Cafholic;r Ecclesi;i;
aliiis
((iie

rediit,

quia nimirum iiullus ibi

habitus est sco[)us,

quam

i|)sa religio,

ne-

aliud sibi [)ro[)osueranl,

([ui ei rei

[^rnpfuc-

qua; impcratoris sincerifate invicein freta, bo-

runt, ([uam

ncgotium Dei,

naquc existimalione, quam cum de sc haberc confldil, in magnam s[)em venit, hunc dc Concilii

Gcrmaniic

af((uc Auglia'

rium
dari a

li((ui(lo

((ua; duo schismala altcrum alferi confraoslcndunl in hujusuiodi iicgoliis

exifum pervcnfurum, Deo ac Domiiio noslro Jcsu Chricclcbratioue traclatum


ail

o|)latuiu

Deo vires

sincerifafi, ((u;c i|)suni

solum
iitilita-

intucfur, adimi
tes

liuman;c asfuti;r,

qii;c

suas religione praetexit, ut ne((uc has, quisolis inhiat,

Ms. card. Spadie

sig.

num.

31. p. .108.

bus

consequi possit, neque in ea,

PII

IV

ANNUS

1.

CIIRISTI 1560.

79

cui non bona fide laborat, rclifjionc proficiat. Idcirco vidctur Sanctissiino Doinino nostro, cuin propler tot de rcligione discordias

augustiam, qutc objiciuntur ei loco, contrarium manifeste liquet, nam et regio per se ferax est,

sectasque nuilliplices totajam nutet Ciiristiana respublica, debere sine timorc, sine dubitatione aliqua, plane ob boc solum, ut lapsa) religionis res in [)ristinuni statuni reducantur, ad celebra-

abundansqueoinnis generis commealuum, ejusque necessitatibus ex Germania Ilalia(|ue com-

mode
fuit

tionem Concilii Tridentini deveniri, sperarii]ne felicein a Ueo et Doniino nostro Jesu Ciiristo omnium bonorum datore successum, et ut ud ea tractanda vcniatur, qua; proprie pertinentad CKsaream inajestatem. Quoad objectam ab ea difficultalem belli inter Anglos et Gallos, lioc
respondetur,

subveniri polest, et urbs si alias judicata capax, multo nunc magis judicari debet, cum a;dificiis quam tunc amplioribus exornata est, et certe ea capere posset onincs aulas
l^rincipum Christianorum
:

cjuod

si

inaximeTriprincipibus
Tridenli

dentum capax non esset, modare posset Pontiflci

ea res magis incomaliis(jue

quam
erit,

imperatori, qui solus esl

dominus comihospites

tatus Tyrolis,

eam

difficultatem multis de causis,

ubi

alii

domique suie erit, cum omnes peregrini at(juc

parvi fuisse momenti, et nunc consecuta jam pace omnino cessare. Uuod desiderari videtur Sanctissimum Dominum nostrum ipsummet adesse Concilio,

qua> addiici possent,

erunt. Preeterea considerare


iis

debet imperator
in

boc ut
sed et
tati

fiat

ab ipsius Sanctissimi voluntate de-

pendet, qui

jam non modo prKsentiam suam, vitam ipsam et sanguinem publicai utiliSanctitas Sua,
esse judicabit, et expedire
sanctae

constituit exponere. Itaque

Germania proponuntur, neque Pontificem, neque i|)sum adeo imperatorem esse posse securum nam cum Germania aperta sit et patens, et propter prseterita bella referta militibus, iisdemque propter pritsentem pacem otiosis, erit in audacissimi
nullo alio in loco ex
(jui
;

quod opportunum
religioni

atque huic

Sedi,

nullo

un-

quam tempore

erit prEetermissura.

cujusque principis potestate manum cogere, tumuItumconcitare,Conciliumopprimere, quod evenire Tridenti non potest, degentis in potestate majestatis suai sitique intra illas

Quod ad fidem publicam Protestantibus dandam, quodque ad id pertinet, quod audiri petunt, ne id quidem habebit uUam difficultatem, nain et Pontifex, quoad ipsum attinet,
fldem publicam dabit,
et

montium

fauces, quee

ipsum ab improvisa violentia reddunt tutum, et si qua vis ingruat, spatium dant
sese ex periculo recipiendi.
" Debet item considerare inajestas sua, non convenire, neque par esse, postquam omnes alii

ea forma, qua; vel

unquam

amplissima, et idem Pontifex universumque Concilium libenter eos audient; quamobrem non arbitratur Sanetilas sua queri eos posse de Concilio Tridentino, cnjus rei penes eos qui adfuerunt sit
est data vel dari possit

principes in
sibi

hunc locum consenserunt,

sine

re cat

eam

persuaderi, ut controversiam induest ha>c deliberatio,

super loco Tridenti, etenim integra majessua;

tati

non

jam enim conomnibus,

tantum

fides.

stituta res est,

jam locus

a Cliristianis

Restat ex difflcultatibus a C;iesarea majestate in scripto per eam misso propositis unum
caput,

quod tanquam majoris momenti plenius tractatum est, atque in plura cajiita diffusum, id est, de loco Concilii. Atque in bac re desideratur majestatem suam bene considerare rationes, quae ei adducuntur ab iis, qui eam abstrahere conantur ob continuationem Concilii Tridentini, etenim invenieteas parviesse momenti,

nam quod

dicitur Concilium per duos tantum annos fuisse suspensum, cumque jam lapsi occto alii fuerint, per quos nulla nova sit facla suspensio, continuari id Concilium non posse, sed novum institui debere, ea res non ita se habet suspcnsio enim a Concilio facta est ad biennium, a Julio vero III facta fuit ad suum et Sein hoc tamen dis Apostolica; beneplacitum Pontifexet Concilium convenerunt, ut expectari deberet finis beilorum atque opportunius tempus, (juod cum nunc advenerit, consecuta ubique jam pace, certe Concilium Tridentinum pristinas vires suumque vigorem, si id Pontifici videatur, resumere potest. Quoad penuriam annonae habitandique
; ;

atque ab ipsaraet Germania in publicis conventibus, atque ab ipsa adeo majestate sua electus est, non modo tanquam vices gerente imperatoris, sed etiam ut rege Ungarise afque IJohemise, magnoque princi|)e aliquot aliarum Germaniae regionum, atque hi qui majestati suae has dubitationes suggerunt, niliil aliud agunt quam ut eam ab observatione eorum, quaj ab ipsajam promissa sunt, abstrahant, Conciliique progressum novis periculosisque ejus celebrandi rationibus proponendis disturbent el impediant; etenim ab omni ffquitate alienum est,
vult Pontifex, idque

postquam Tridentinum Concilium continuare fleri imjieratoris committere, alios nunc conari, ut id ulterius trahant,
subjiciantque

temeritati

cujusque principis,

quem suarum rerum


et pio,

pceniteat.

a principe tam religioso cujusmodi imperator est, nihil noxii neque damnosi expectari potest, hortatur eum

Postquam autem

velit

Sanctissimus Dominus noster atque enixe rogat, borum temporum conditionem, qu;c nullam moram patiuntur, expendere, molusque regni Francias considerare, quibus nisi subita

80

PII IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.
lllud,

convocalione Concilii obviam iri non potest, neve patiatur lianc controversiain progredi, sed tanquani rem induhitalani ct jam constitutam
deliniat, liabita pra?scrtim rationesinceri etvere

inquil,

minime

silere volo,

usque

adeo placuisse hunc imperatori, ut

cum

a Gallis

lium

soUicitaretur, peteretur et curaretur, ut Conciin aliam quampiam GermaniiE civitatem


transferretur,

Christiani auimi

Sanctilatis

sua-,

parata?

una

prudentissime
aut

et

Christiane ad-

providere quibuscumque opus fuerit, sine ulla prorsus ficlione aut destinatione propria; utilitatis sua?, sed ob Dei tantum

cum

Concilio

modum

responderit, non posse in

Germania

re-

periri, aut tutiorem,

honorem, et salutem commoditatemque populorum, cujus rei tam certa indicia se daturam
ut omnes nosse possint paternum atque animuni Sanclitatis suaj erga illam nobilem Gernianicam nationem, quodque honestis in rebus et justis non modo pater ejus et pastor, sed etiam studiosus etfautor existet, idque cum certa spe et fiducia fore, iit rebus profitetur,

commodiorem ullum iocum tenenda! Synodo, quam is sit, et qui de translatione cogitaret, nihil aliud agere, quam ut Synodus dissolvatur magno cum dedecore
reipublicK Christiana}, ipsosque ha^reticos nul-

amorem

lum omnino locum tutum, aut satiscommodum


huic negotio conficiendo reperturos
.

Multis-

que

interjectis addit Cardillus

Tam

salubri aura et benigno ccelo Triden-

tuin fruitur, ut,

cum duobus

his proximis annis,


pestis

cum
dis,

charitate atque in spintu

lenitatis agitan-

nusquam

in

plerisque Germani;r locis

Deus ac Dominus noster.lesus Christus, pro


:

sua misericordia serenas tranquillasque reddat

essc desierit, qua; ingentem hominum copiam abstulit atque absumpsit, cerle Tridentum nullo

qucmadmodum e contrario, partium mentes si progressus impediat Concilii Tridentini, et offensiones animorum manebunt, et pervicaces
de religione discordiaj, qua; sicut in pra^teritum
pestilentes

morbo, non dico populari, sed qui aliqua rationetimeri posset, perti:rbatumest,usqiie adeo, ut ex quadringentis fere episcopis et presbyteris doclis hominibus, qui magna ex parte annis
graves, a^tale confecti, affectaque valetudine ex studiis atque negotiis Tridenti adsunt, vix unus

fuerunt,

ita

magnie parti reipublicse Clu-istianai in posterum totius ejus ruinam et


atlinet,

cladem minantur. Quod ad reformationem

quamvis

adeam jam aliqua ex parte devenerit Sanctissimus Dominus nostcr, iis, quae hic occurrunt,
jestas sua ex aliorum

tamen capita qua; masuggestionecommemorat, id est, de Communione sub utraque specie, et connubio Sacerdotum, ctc. sic respondit sanctitas sua debere majestatem suam ad hoc ipsum ut de his rcbus tractetur, et super his divino instinctu definiatur, quod ad unitatem sit Ecclesiai, omnibus impedimentis loci, temvarie providendo, ad
illa

aut alter interierit, nisi hoc summo Dei beneficio ha^retici adscribant, qui eos servare vult, qui in unum convenerunt, utEcclesi;c suffi causam agant, et hostibus fidei et religionis gladio spiritus resistant, quod est verbum Dei >'. 57. Ex testimonio oratoris Veneti aperte con-

anitmim induxisse non disPonsolvendnm, sed prorogandum Concilium. tifex igitur, ut Concilii celebrationem prudcntia ac consilio quantocyus promovere mutaret, frequenter oratores principum ad colloquium adstat Pontificem sibi in

poris personarum(|ue pra^cisis,

quantum

qui-

hibebat, ac pra;cipue Marcum Antonium Amulium Yeneta' rcipublica oratorem quem po' ,

ad eam spectat, huic Tridentino Concilio neque enim nullum securius neconsentire que prajsentius remedium altlictis Germaniie rebus inveniri potcst. Qiio Concilio congregato, si deinde videbifur expedirc locum mutari

dem

stea ob

compertam pietatem ac prudcntiam

in

spondet

iioc
iis

semper

Sanctissimus Dominus noster, se (]n;c justa et convenientia fuerint,

sacrum cardinalium collegium cooplavit. Cum hoc itaijue, ut ex ejus Epistolis ad senatum Venotum habetur, contulit primo qiiod ad dissolvenduni nalionale Gallorum Concilium, Generale quantocius celebrare intendebat quodque
;

bonumque pubiicum resi^exerint, consensurum modo locus ilic securus sit, ne^iue de hwresi
suspectus, ut par est . Ita exclustc sunt omncs cic urbes lia^retica
peste contaminataj Augusta, Sjiira, Hagenoa, Vormatia, Constanlia, (juas Galkirum rex a Trotestantibus,

ad Consistorium evocatos, oratorcs qiioquc principum accersitus erat, ul firmam suam meiiloiu de hoc
in se(|uenti die Mercurii post cardinales

declararct,

eorumque ad opus

in exitiim iicrdu,

cendum
('

auxiliiim exposceret

tuin

subdidit

Suspensioncm aiiferemus, et Concilium Tridcntiniim nunquam revocalum continuabimus,


ct voliinuis
iit

qui

Concilium

su;e

potestati ob-

qiiiv

reformatione iiuligcnt refidci

noxiiim hal)ore affectal)ant, illusus proitosucrat. Quam vcro inanes forent argiiti;e ol)ject;e adversus Tridentiiuim locuin, (|uein tot incominodis horrcre fiiigcitant, (lcmonstral Gaspar Cavadversus i'rodillus in cgicgio Cummcntario
'

formentiir, ct noviis ordo persona> ct rcbus noslris

imponatiir. Ues tamcn


,

illibatas volii,

miis scrvari

sanctamque istam Sedem


in reliquis ct si

(]u;r

imperii Cluistiani caput essc debet, el

fuit,

et

testantium nugasedito.
Pap. 51.

nccesse est ut sit; nos submittenuis,


'

aliorum

jiidicio
resti-

de jure aliqiiid
iii

Kpist. M. An. Aiiiul. 27 Miiii.

Ms. canl. S|)ailx p. Uii.

, :

PII

IV

ANNUS

1,

CHRISTI 15G0.

81

luere teuebiniur, reslituemus

Aikiidit ac luec

ut orator suo

nomine

reipuljlicie
si

sententiani

circa Concilium erflagitarel, ac,

(|uari(lo

opus
'

essel ut aliijuani Venelai ditionis

urbem

pro

Concilio destinaret, an Senatus ultro lil)ens(|ue


eani concederet? cumcjue alias cuni Amulio Fontifex de liis disseruisset, obortas(|ue impe-

Lusitanus orator, laudataque Poulificis sententia, sui regis obedienliam obtulit, at(jue ut executioni ([uamprimum maiularetur, euixe [)0stulavit. Post tres eos oratores annucute PonAmulius Venetus in hanc senleutiam tifice
,

efiatus

ad sanaudas lueresum infirmitates nul-

tandem, ut dilatio omnis Concilii celebrandisubmoveretiir, die secunda Julii, convocatis ad se principum oratoribus, nem[)e imperatoris, Hispaniarum, Lusitano, Veneto ac Florentino, Gallus vero vocatus lunc non fuit, cum interipsum et His|)anum
ratoris difticultates retulisset,

de loco digniori concertaretur ac primum Pontifex de hoc ipso egit, dicens Finis liuic rei [)onendus est, et aliquaudo terminum [)one, :

pra'sens remedium elapsis tempoadinveutum, quam Concilii celebrationem, ideoque agendas ccelesti numini gratias, quod suo in terris vicario [)iam hanc et sauctam mentem infudisset ut ad uuiversorum salutem respiciens, altero oculo, qute ad religionis confirmationem, altero, qutc ad [)riuci[)um beneficium conducerent perlustraret quos suis in ditionibus pacem alere non posse,

lum magis
ribus

ni religioni tuenda3 incubuissent, aperte recen-

mus, ut oratores pro rebus


simul convcnire queant, apiculum simul coram

[)ublicis tractandis

cum modo ob
Pontifice

honoris
priiici-

adstare ad

cousuleudum uon

possitis.

Quid exiude

vestrorum poteutise deperiet? quam satius esset rem componere, et quiete vivere . Tum eisdem ex flde retulit, quam sincere Concilii celebrationem oplaret, cum propter ingruentes loci difficultates, absque ulla sui nomiuis jactura ad |)lures aunos extrahere posset; ostenditque eis, quam aptum eidem celebrando foret Trideutum, imminentia insuper mala, si iilterius ditferretur; oratores denique ipsos est adhortatus, ut animi sui sensus, quos jam per suis litteras cunctis principibus exposuerat

pum

tium turbarum lachrymabiles causaj demonsfrabant. Cfeterum cum scirel, qua avita erga Sanctam Sedem reverentia sua semper respublica creverit, non ambigebat, quin et qua? Pontifex decerneret, approbatura esset, et quaj i[)sa posset, ad ipsius decreta in exitum pervehenda, ultro libensque collatura. Pari quoque

modo
buit.

Florentinus orator Pontificis mente ap-

probata, sui principis obsequium et

opem

exhi',

Cumque coetum
<<

dimilteret Pontifex

ut

gesta scriberent principibus suis hortatus est


58.
et

Interjecto itaque tempore,

cum regum

principum responsa

ad

Pontificem allata

quoque datis ad ipsos Epistolis confirmarent, quosetiam admonereut, ut si quid novi vellent
suggerere, suis ad ipsos responsionibus declararent; ipsorum
sua, ad

euim

cousilio

magis

uti,

quam

quam

spectabat, auctoritate Coucilium

cogere velle. Spem etiam ingentem se habere dixit, quod Germauiee principes ultro convenirent, ideoque omnem abrumpendam moram, nihilque aliud superesse, quam ut a suis [)rincipibus oratores responsa referrent quibus
,

de more colloquens, siquod Hispaniarum rex Coucilium, etpro loco Concilii Trideutum approbans, regui prtesules se missurum fuissct pollicitus, quodque in calce Epistola; subdidisset, non esse absque voluntate imperatoris et regis Galliae congregandum. Rex vero Galli, quamvis Concilium approbaret, locum improbabat, suosque adesse non possetestabatur, ni Constantia?, Trefuissent,
gnificavit
ipsi,

cum Amulio

veris,

Spira?, Vormatia?, vel

in

civitate

Agau-

neusi congregaretur, insuper etiam edita jam Tridentina decreta revocari postulabat. De im-

acceptis

Concilium aperire,

et

legatos

illico

destinare Pontifex testabalur. Haec


cipis

cum

expo-

suisset Pontifex, Ca?saris orator de pia sui priu

mente brevi oratioue certiorem Pontiflomnibus obaudientem futurum promisit, de loco Concilii difflcultates aliquot timere se dixit, ac demum piam Sanctitatis suaimentem commendavit. Pluribus locutus est Vargas Hispauiarum regis orator, cum comes Tendilia; extra ordinem legatus

cem

reddidit, papa; dicto in

mente cum Amulio locutus, de submisso illius scripto, quod antea recitavimus, magnisque quas obtendebat difricultatibus disseruit, illud addeus, uihil sua referre, hunc rnagis, quam alterum locum praieligere, nec sibi invisas Germanite civitates; ad quas tanien, subdidit, opus esset ut episcopi accedentes et recedentes tutum iter haberent, ne illud Frideperatoris etiam
rici

cognomento Barbarossai canendum


Cenlum
Papa;
legati veniant hucusqiie rogati,
prailati

esset.

propter a^gritudinem abesset, re altius repetita orationem suam de causis Conciliorum, ac de


praeteritis Conciliis est orsus,

maneant liucusque

ligati.

multusque

fuit in

invehendo conlra nationale Concilium, quod Galli cogere meditabantur quod neutiquam omnino ferendum admodumdiffuse disceptavit.
,

Idem breviter conflrmavit Castellauo idiomate


Ep. XXXI Maii p. 149. Ep.
iii Julii

Qutesivit prajterea ex Amulio Pontifex quid sibi videreturde postulatis imperii, nempe de sacerdotum conjugio, etlaicali cominunione sub utraque specie; in quibus, quamvis ipse pro sua auctoritate dispensare posset, liberara

p. 154.

Ext. Mar. An.

Amul. ap. Ms. card. Spail

1. ii.

p. 265.

ANN.

TOMUS XXXIV.

Rayn. XV.

82

Pri

IV ANNIJS

CHRISTI

560.

tamen Concilio facultatem hicc discutiendi relinquere volebat, cui Amulius primum pauca demisse prrcfatus in commendationem tot iusignium virorum, quos Pontifex apud se liabeliat,
eosque in consilium advocare poterat, respondit,

nec tu ipse cogitare poteris. Huc omnia hoc cogitatus omnes noctu diuque consumit, nec modo cum voluncere,
illius consilia spectant, in
tate,

cum
sit,

scientia ac potestate, sed insuper,

si

opus

cum gravidamno,cum

Concilia leges esse,etAristolelem docuisse,

sione, ipsiusque vita'

sanguinis effudiscrimine laboribus se


est,

minus bonas non esse leviter immutandas, ne bomines ad earum inobserleges quantumvis

exponere alaccr promptusque


cetur initium,

ut

omni

in-

dustria istud sanctum Concilium

bonum

auspi-

vantiam scnsim defleclerent. Pontifex Amulii


dicta confirmans, subjecit, vellc se

cum

prreci-

puis ex omni regione viris cuncta in consultationem referre, atque a principibus singulis duos exquirere viros auctoritate et doctrina
insignes, qui, si quK in illorum rcgionibus patercntur gravamina, ipsum edocerent, ne quid

meliorem prosecutionem, exituuKjue optimum sortiatur; adDeiomnipotentis gloriam, sanctse hujusceSedis exaltationem, ac

tur

penitus vel lateret, vel indiscussum pra^terireatque ab ipsamel Venetorum republica consilium prffisertim expectare. Cui cum Amu,

imo universi nomine supplicationes et preces ad numen placandum in omnibus piorum hominum locis ofleruntur . Hsec Aurelius, qui unus ad obstruendum os loquentolius

Christianaj

reipublica?

orbis beneficium, alque hoc

tis

lius debitasretulisset grates, Pontificis

animum

iniqua satis superque sit. 00. Eeeretki student Concilio disturbnndo. Cum igitur Pius in Concilio celcbrando tam
,

de Germania ad pristinum fldei nitorem revocanda co potissimum tempore in spem meliorem erexit, quo ingruentibus quotidie novis ac novis opinionibus experientia jam nosse inceperat, defectionem aSedeApostolica nihil emolumenti attulisse quin Turcarum immanitati ac formidini, divisis intrinsecus animis, cxposuisse. Pontifex autem, coUaudato prudentissimi oraloris sermone, pro fide Catholica confirmanda accrrime se pugnaturum promisit. 59. Hic enimvero detegenda simul ac rejicicnda occurrit mendacissima Soavii impostura, qua suadcre nititur, Pium non tam de cogendo, (|uam de dissolvendo Concilio cogitasse; atque ideo relatis cjusdem prolixis de Concilio cclebrando sermonibus ha?c subinfert
,

obfirmatus esset
hffirctici e

malorum omnium

satores

contrario ad disturbandum hoc Con-

cilium vires omnes suas conferebant, lantumque aberat, ut subjicere sevcllent legibus Concilii, ut potius exambirenl impie, ut eorum placitis subjiceretur Concilium, in quo everteretur Ecclesiastica

hierarchia,

nonnuUasque
'

nefarias conditiones. quibus celebraretur, pro-

ponere ausi sunt, quas Gerardus Ilambaldus episcopus Civitatensisconfutavitedito Commentario, quem Joanni cardinali Moronoinscripsit Prima conditionum, quas proferunt qui
:

><

Ecclesiam impugnant, ha^c est, quod liberum Christianum Concilium inRomano imChristi

perio Germanicffi nationis celebretur

Et infra

Omnibus
tifex)

excogitatis decrcvit (scilicet l^ius

Pon-

in

omnem

cvcntum,

bonum

esse consi-

Quare Concilium in Germanica natione cclebrandum exoptant? an ad ;egras animas si)irituales medicos vocant ? Sed quid hoc ?

lium, promptum, imo cupidum se ostcndcre, et aliorum dcsideria pra-vcnire, ut magis impedi-

menta tcgerentur,
fidcm,

ct

majorem

sibi conciliaret

oppositas ab aliis difficultates repra'scnlaret supcrioribuscausis delil)crationes


:

dum

illas refcrcns,

quas

humanum

judicium asse-

qui non posset. Ha-c Soavius, scrutator scilicet egrcgius aicanorum cordis, qui cum diligcn-

quando unquam a?gri medicis pra-scripserunt locum medendi ? crrant igitur adversarii quando his conditionibus, spiritualibus medicis pncscribuiit locum modumque, quibus in sanandis eorum icgritudinibus utantnr ctsi his conditionibus hoc illos voluissc minime credo, cum uibil apud me antiquius, (juam hos, dum
:

Concilium
tur.

tiam ac vota Pii inficiari non posset, pro libito suo omnia simulale fecisse autumat. Sed facile ini(|uitas oppilabit os suum, si lector Amulii Epistolas altenle pcrspcxcrit, ex quibus, quam facilc Pius, vel prolraherc, vel dissolvere Consi principibus difficultatcs ciliuin potuissct objicicnlibus ccssisset, luce clarius animadvertct, cxilus(]uc ipse rci iniquissimam diluit dt:tergil(iuc calumiiiam. Uuibus omnibtis alia insuper Aurclii Porccllagha! Kpislola Vinccntio Gon/.ag;c scripla luirilice atteslatur, ciim locutus (lc slalu Komaiiic curiic ct dc (^oncilio iiicc habcl Postrcmo, (|ua diligenlia, (|uibus ^iribus l'ontifcx lotiis sit ad bciic dirigcndiim istiid saiictmn C(Uicilium, ncc cgo pro V(>rilalc di, :

a Ca^sare peiunt, onuiibus viribus contondere, nc Ecdesia" Concilium congrcge-

Uuis enim sanus homo leclis his condilionibus de hoc potesi ambigerc? Nec mirum,

quod
lii

ii,

qui pcssimam

causam tuenlur,

Coiici-

judicium, (luo^juo modo possunt, optaiit dcfugcrc. Scd lias tandcm i)ra>claras conditiones pcrspicuis rationibus arguanuis. Altcra vcro cst Lullicranorum conditio, quod Concilium a papa non judicelur. Tertiam adduiil, quod papa illius non sil pra;scs, sed subditus sit Concilio; cujus uovic Ecclcsiir mcmbrasiul, Christiana' au maligiiantinm, satis
'

npMrd. namliiildns Ep.


I.

Civilaleii.
i.

I.

i.

CoDfiitalioiiis conditionuni
lixt. in

icccnliiim liiBrelicoriim

ad Jo. car. Moromim.

Ms.

arcli.

Vat

sii;.

mim. 3J00.

p. 37,

PII IV

ANNUS
liis

1.

CHRISTI 1560.
gustino
,

83
,

perspiciic ostendunt advcrsarii, ciim

condi-

Ilicronymo

tionibus conenlur intringero Apostolictc Sodis auLlorilateni, (juani non inodo a Conciliis uni-

i\ic;cno ct Cbalcedonensi, et ex
tiiulitionc.

Cbrysostomo, Conciliis usu Ecclesia' ac

Non

senseruiit, in(|uit, cuin advcr-

versalibus inipartilam, et ab antiqnis Palrilius

receptam, priedicatam alcjue protectam, sed a Cbristo etiam traditam luissc cognovimus. i\ec i)r;L'ter rationcm, prinuu Sedis auctoritatem impugnare conlendunt, nam lioniani Pontilicis senlentia, (|uolquot luerunt, omnes ba^relicos impugnatos atque damnatos
vere
ortliodoxis

congre(juaiuUxiuidcm Aposlolicic Sedis Icgatos, vcluti pap;c litteris crant adinoniti, Concilii Non possuprccsides susceperunt . Et infra mus coniirmare quainam sint Canonicte Scriplurie, si vetustissimos bos Ecclcsiie usus, (juos recentes IiKreticinon suscipiunt, quinimo damsariis Patr(!s in Clialccdoneiisi (ioncilio
gati,
:

esse co}^noscunt
tiflcis

(juare, et ipsius Suniini i*on-

judicium sententianuiue perliinesccntes,

quod fugere non possunt, ejus auctoritatem quanivis temere et impudenter conantur inlrinquoniani scribunt, Concigere. Dicant euim lium a papa non judicetur, a quo judicabitur? Si enim alicujus judicio non egerct, ut ratum lirmuinque sit, vaiiuni esset scribere, a papa non judicetur Sed si negabunt adversarii, ut bancperspicuam rationein eflugiant; aquoquain Conciiia judicari facile arguuntur: nam(si quse
: :

nant, comprobare non possumus. Est pcrspicHuin Lulberanorum tbeologos bas praiclaras conditiones conscripsisse, ut a causa inaxime

justa Ecclesia Cbristi caderet.

Quarta conditio, quod


:

arcbiepiscopi, et

episcopi liberentur a juramentis, et quod libcra

habeant vota, subdola est nam quod libera babeant vota, id maxime procurat Pontifex,
))

quod vero solvantur religione sacramenti, quo adstricti sunt Pontiflci, iniquum; non enim propterea ordinum imperii in comitiis vota desinunt esse libera, quia sacramento Ctvsari sunt obstricti ;-quo utique liberari se nunquam Lutberani [loposcerunt.
" Fallax quoque estconditio quinta (juod Propbetica et Apostolica Scriptura sit judex in controversiis . Refellit |)luribus auctor bffireticorum fraudes ac tenebras, quibus obsiti sunt: non enim de Scriptura controversia est, sed de sensu, quem falsum omnes bairetici illi affinxerunt, Satbana; ipsaScripturaabutentisexempIo;
:

sunt bicreticorum Concilia) ab ba?reticis congregata, atque perfecta nonnulla Concilia sint,
toria scribit

siquidem in tripartita Ecclesiastica bisTbeodoretus Arianos decein Conciiia babuisse. Asserant, qua ratione Cbristiani populi percipiunt Ariminense Concilium bmreticorum esse, Nic;Tnum vero ortbodoxum ? si bocdicentlegitime congregatum, illud ininiine, cavcant ne tertiam conditionem oppugnent et
patet
;

penitus tollant

si

veroasserantNica;ni Concilii

Patres fuisse orlliodoxos, Ariminensis vero baireticos, aut saltem, qui recte sentiebaut,
reticis fuisse seductos,

eumque tantum verum, quem


Ecclesia, quse ex Apostolo

Catbolica teneat

ab

bas-

qua ratione

id

compropariter

lumna
verbo.

babunt,
forte

cum borum ConciliorumPatres

et code quo plura Hosius episcopus Warmiensis in libello de expresso Dei

firmamentum

est veritatis

Scripturae divin testiinoniis utantur? Dicent

Arianos in pravum sensum divina


arripuisse, sed

testi-

Conditio sexta

iniquissima est

Quod

quo judice, si nullum est Apostolicce Sedis judicium, id comprobabunt, cum liiTC Concilia bauc sententiam, illa illam tueautur? Opus est igitur Concilia ab aliquoju-

monia

eorum Catbolicaatqueortbodoxa qua?que baereticasint,perspiciamus nulla enim alia ratione id conseqni possumus sed si ab
dicari, ut quee
; ;

aliquo sunt judicanda Concilia, certe ab

illo

Lutberanorum non solum audiantur, sed etiam voces decisivas babeant . Non enim unquain bteretici ad Concilia sunt admissi, nisi ut doceantur qui enim novatffi doctrinai rei sunt, admitti non debent in judices. Septima Quod tbeologi Lutberanorum sint in protectione Cajsaris . Ad bajc Rambaldus Ut tbeologi Lutberanorum sint in protbeologi
: :

sunt judicanda,
sia;

quem

Cbristus universte Eccle-

tectione Ca?saris, opus est, ut bujus Cbristi Ecclesiffi

pastoremelegit, cui uni totius gregis Domi-

viva sint

membra, quod banc solam,

curam demandavit. Is quidem Romanus Ponlifex est scribit enim Mattbieus V Tu cs


nici
:

quaiii Cbristus super

Petms,

et siiper
etc.

luotcpetrain xdificabo Ecclesiam

petram aidificavit, Ecclesiam ipse protegat, bujusque solius protector sit. Quod vero addiderc Et habeant salvum con:

meam
meas
;

Scribit
:

dixisse Cbristum
id
sit

quoque Joannes uni Petro Pascc agnos meos : pasce oves


pastores, ut
,

ductum

tanta fuit Ecclesiae

in Protestantcs

benignitas,

est,

laicos ct laicorum

unum

Cbristiani

gregis ovile

veluti

per

syngrapham iis, quibus voluere verbis, conceptam tradiderit, ut in fide ortbodoxa instrui possent. At ii tanquam
ut publica; fidei

Oseam futurum esseSpiritus sanctus annuntiat;


Congregabiintur fiUiJuda et ponent sibimet caput
et filii Israel pariter,

aspides surdaj aures suas pertinacissimc obturarunt.


Octava conditio est Quod non secundum muUitudinem votorum, sed secunduni Scripturam definiantur omnia . His verbis perfidia;
:

unum;

et

rursus

fict

unum

unus pastor, etc. Confirniat banc Pontiflcis in Ecclesiani universam et Concilia aucloritatem ex sanctis Patribus, Cypriano, Auovile et

sua)

asylum condunt

nam quidquid

contraco-

84

PII

IV

ANNUS

CHRISTI 1560.

rum

haereses

fiierit clofinitiim,

mnx

contendent,
iis

maxime profiiturum
ipsam

et

majestas sua, quoad


illi

non esse secundum Scripturam ab tam definitum.

de[irava-

pertinet, itidem huic curae, ut ordines

61. Ciim prhicipibus arjit Pontifex de mox Ut vero haerelici ferre non cogendo Concilio.

poterant quod Pontifex praeesset Concilio, ita e contra Ferdinandus Caesar maximis instabat precibus, ut Pontifex pra;sens Concilio interesset, illique prrcsideret, cum omnia felicius per-

Augustanae confessionis amplissimo salvo conductu muniantur, pro sui Cffsarei muneris ratione non deerit, quo amplior enim et securior illis dabitur fides publica, eo magis sperandum
erit
illos

ad

comparendum

et

submittendum
.

se

Concilio
:

moveri atque induci posse

Et

infra
'<

ductum
nacula

iri

censeret,

si
,

prasens Concilii guber-

moderaretur

quo

argumento extant
:

subjectcE litterfc ad

Pium

datfp

Cum

Sanctitas sua,

non obstantibus

illis,

qua; a majestate sua bono et sincero zelo Sanctitati ejus proposita fuere perpendenda et consideranda, existimet, cessante nunc difficultale belli, quod inter Gallos ct .Vnglos superioribus

Postremo majestas Cai-sarea arbitratur, ad |iromovendiim progressum Concilii ct consequendum optatum ejus exituin,non parum momenti allaturum, si Sanctissimus Domiuus noster, qiiemadmodum majestas sua Caesarea Sanctitatem ejus sincero etcandido corde reverenter admonuit, ante vel post publicam indictionem, cos reges, principes ac potentatus Christianitatis specialiter requisierit, qui in

mensibus gestum est{quam majestas sua

Ca?sa-

proximo

rea inter alias difficultates in discursu suo a]Iegaverat) consecuta nimirum pace, opportunum tempus oblatum esse celebrandi Concilii, majestas Ca-sarea ipsa quoque Sanctitatis sufc beniguce voluntati ac sapicntissimo judicio obsequenter plane subscribit. Quod autem Csesarea majestas Sanclita-

Concilio Tridentino non adfuerunt, videlicet, regem Christianissimum, ac serenissirnos Angli.T, Scotia?,

Dania?, Suetia' etPolonia! reges, ac

illustrissimum dominium Venetum, et populos Helvetios, atque alios, ut ct ipsi a communi et publica actione sese non sejungere, sed haud gravatim in eodem Concilio adesse velint Et
:

tem ejus vehementer desideret in Concilio praesentem esse, id quoquc non aliter, quam bona
majestate sua Caesarea propositum fuit; prwsertim cum majestas sua Caeet pia intentione a

mox

.\ccidit

pra^terea majestati suae Caesareae

sarea intellexerit, id non modo a felicis recordationis praedecessoribus Sanctitatis sua? pro

magna

parte observatum,

verum

in

quibusdam

Conciliis diserte constitutum fuisse, praesentiam Summi Pontificis, Romanorumque S. R. E. car-

auditu jiicundissimum, quod Sanctitas ejus jam aliqua ex parte devenerit ad instituendan reformationem, iis, quae isthic in alma Urbe occurrunt, pervarie providendo rogatque majestas quo sua Cffisarea Sanctitatem ejus summo potest, studio, ut dignetur, postpositis et prae:
,

cisis

dinalium
Csesarea

in ipso Concilio esse


;

accommodam
omnino

et

multimode fructuosam

etsi

confldit

sua majestas Sanctitatem ejus pro spectata sua pietale et cximio in rem Christianam studio sua sponte ad id jiropensam fore,
freta

quibuscumque locorum, temporum et personarum impedimenlis, tam pio, salutari et necessario instituto prosequendo perficiendoque sedulo ac jugiler insistere, in primis benigne curare, operamque dare, ut istiusmodi rcformatio non solum Romae, scd etiam et
praecipue in
illis

tamen ipsius sanclissimi Domini nostri erga majestatem suam benevolentia et ciiaritate, voluit Sanctitatem ejus nunc iterum confidentcr hortari, prout vchementer etiam

locis

instituatur,

in

quibus
judicat

summa

religionis discordia vigent. Ita

namque

Cfrsarea ejus majestas, ut

quemadmodum Deus

atque etiam hortatur, ut Sanctitas ejus sua praesentia, pcriculo ct jactur tot millium animarum occurrcrc, totique Christiano gregi juxla
officium

suum
si

Etenim

Sanclitas ejus

pastorale salubriler mcdcri velit. sici^e dicto Concilio

(quod pie credendum estl |)opuIiim suum Christianiim proptcr ejus pcccala tiim aliis multis ac diversis calamitatibus involiitum affiigi, tum etiam hoc pcrniciosissimo schismale, ac rcligionis dissidio, imuimcrisque et horrendis opinionibiis dilacerari justo suojiulicio permittit;
sic

praesens aderit, ipsa quotiue Ciesarea majcstas prompta parataquc est ad ilhul in propria per-

vitae

sona venire,

et

Deo bcnc juvante

in

illo

omnia

ctiam non possc facilius, (]uam cmcndatione et pia atque Catholica rcformatione irani ejus averti, placari, aut vicissim divinam ejus

ea scdiilo facere ct pi\Tstare, (lUif ad officium pii ctCalhoIici imperaloris spcctant. Porro (|uod Sanctissimiis Dominus noster

misericordiam
post

et

clcmentiam impetrari

Paulo

ordinibus ac slalibus .\ugiislana? Conlessionis fidcm publicam dalurus sit, in ca forma, (|iKr vel un^juam dala sit vel dari possit amplissima,
et qiiod Sanctitas

sua curatura

sit, iit

illi

(|uo-

que audiantur, majcslas C;esarca


Sanctilalis su;p

arliilratiir

hoc

Et quia Sanctissimus Dominus noster vidctur rcjicere ad Concilium ea, qua^ Ca^sarea cjus majcstas Sanctitati sux' in jiraedicto suo disciirsu de calice laicis, etconjugio presbytcris sa'cularibiis iiululgcudo, bonactcaiulida mciitc pcrpciidcnda proposuil, eo modo, (|iio tiiiic ma-

pium

(onsiliiim rcbiis omnilius

jestati sua' a viris piis, Catholicis et orlhodoxis,

PII

IV

ANNUS

1.

cii

CIIRISTI

1560.

85

ac Saiictilalis sua\ ipsiusquc sancta' Sedis Apoac publica' pacis ot slolica' obscrvautissimis
,

horlandos duxeris, (|uodquc nuUum abs te offigonus, n(!c Synodo ipsi, nec nobis dofuturum
isti

bono zelo rclata non quod majcstas duorum illorum articulorum concessionem seu |)ermissionem pro sc ipsa requircrct, sed cani dumtaxat ob causam, quod judicio et scntontia illorum, et aliorum quoquc Catliolicorum, (|ui voluntates el studia (lOrmanorum melius quam alii lortrani|uillitatis studiosissimis,

essc i)olliccris, ])ia

cupiditati tuic

summam
prteclara

fuerant,

laudom tiibucnfos, pro

tua crga nos

volunlato dobitas ctiam gratias agimus. Scire

autom seronitatcm luam volumus, constituisse nos Concilium ipsum in urbc Tridcntina, ubi
superioribus annis cceptum, et propter objecta im|)odimonta fuorat intermissum, eo animo instaurarc, ut
si

tassis perspexciunl,

magna

spos ostcndatur bac

quis poslea ad id

peragendum

ratione

non exiguum animarum lucrum ficri posse, majestas sua Cwsareo non potest sane
quani de
iis

commodior
tur;

locus deloctus fuerit, eo transfera-

difflteri,

rebus nusquam rectius tractari possit aut debeat, quam in Concilio generali. Quia tamcn in convocatione ejus tot Et mox Sanctitas occurrunt difticultates sua dignabitur deliberare, et slatuere, quod oppressis rebus religionis ac reipublica; Christianaj maxime appositum et utile fore judica: :

niliil onim in pra'sentia commodius esse duximus ad obviam eundum malis, qutc impenderc gravia admodum vidcbamus. Qua in re pium aniinum noslrum, ct te, et cseleros reges ac nationes omncs in dies magis pcrspecturos esse confidimus, etc. Datum Uoma; apud Sanctum-Petrum sub annulo Piscatoris die Octobris MDLX, Ponlificatus noslri anno .
i

verit, etc. .

63.

Sollicitatus etiam

fuerat a Sebastiani

Urgebant cajteri quoque reges Pontificem, ut Concilium OEcumenicum lanquam optatissimum vulnerum Ecclesi remedium indiceret, inter quos etiam Sebastianus Lusitaniae
62.

regis patruo Henrico cardinale, ut ad

nendos

compomores studia converteret, atque ad decreta antea Tridenti ea de re edita in opus perducenda incumberet, cujus pia vota sibi
cleri

rex suas preces porrexerat, cui a Pio


est
',

responsum

acceptissima,

eamque curam
'

sibi
:

anliquissi-

illud
:

omnino

Tridenti celebrare consti-

mam
"

tuisse

futuram Pius significavit Henrico tit. SS. !V Coronatorum presby-

Charissimo in Christo

filio

nostro Sebaillustri.

tero cardinaU, etc.


" Quod multis verbis nos pie cohortatus cs, ut Tridentini Concilii correctionem morum pertinentia Apostolica comprobantes servanda cohortalionis tuaj, quam grato sane

stiano Portugallia! et

Algarbiorum regi

admodum
decreta ad auctoritate

Charissime in Christo fili noster, etc. Littera! tua? xxix die Julii data;, quibus voluntatem nostram celebrandi OEcumenici generalisque Concilii ab ipso Pontificatus nostri initio declaratam summopere laudas, et ad id peragendum nos veliementer hortaris, nobis jucundissimse
fuerunt. Animum enim tuum ista istate tanta jam erga sanctam Matrem Ecclesiam pietate im-

curemus, accepimus

animo, memores, id de ipsis decretis consilii capiemus, quod, re diligenler perpensa, ratio
suaserit, confisi fore, ut ea in re et in cajteris

butum, tanto Catholica;


esse declarant, ut

fidei

studio prpeditum

circumspectio tua, et reliqui omnes in dies magis perspiciant nobis curs esse, ut iis, qua; correctione indigent,

cum aetate processeris, illos pia memoria; reges avum et proavum tuum
optime de Ecclesia
tos
et religione Catholica

quaque maximam

sacerdoti-

meri-

bus invidiam conflarunt correctis, Ecclesiam in statum quam commodissimum poterimus su-

auguremur

Ecclesia? ipsi in te redditos et


te

restitutos
tura;

fore,nam

impulsu, tum

generis tui vi, ac nacharissim;e In Christo filia;


filii

cum

nostra; regina; avi tuge, et dilecti

nostri

pcrno ipsius Dei auxilio, iisque, qui sollicinostra participes sunt, adjuvantibus redigamus, etc. Die i Sept. mdlx . 6i. Sacramento obstvinxjit Pius suscepturos
tudinis

cardinalis palrui institulione disciplinaque sanctissima illorum regum vestigiis praclare insistere

posthac

munus episcopale ad tenendum et profitendum quss hucusque decreta fuerint contra


heerelicos.

videmus. Divinum porro favorem adeo


tuis

tibi

Cum perpendisset Pontifex collap-

adesse ex recentibus victoriis intelleximus, ut

sam sacerdotalem disciplinam, morumque

ni-

reruma majoribus
et

geslarum magnitudinem

gloriam
isti

felici isto

regni lui initio

pemodum
pise

assecutus.

jam sis proQuo nomine non solum


et

torem obsolevisse episcoporum culpa, qui abjecta Ecclesiarum suarum administratione, vel in aula Pontificia vel in regum ac principum comiEcclesias
tatu versabantur, sacro proposito edlcto ad suas iit se reciperent, imperavit, ac sacris

fortique nationi,sed univcrsse Ecclesia;

gratulamur, cujus recentes cladcs

damna,

quae aliis in locis accepit, tuis sunt victoriis

compensata
Concilii
siae

sed quod adeo cupis OEcumenici

prarogativis eas, qui parerent mandatis,ornavit, tum episcopale munus posthac suscepturos sanctissimis constrinxil legibus, ac subjectam Sa-

remedium tot et tam gravibus Ecclevulneribus adhiberi, ut nos etiam ad hoc


28%. Ep. ccclvi.

cramenti formulam, qua damnantur recentiores


'

'

1'ius IV. to. I. lib. sig.

Pius

V. to.

I.

brev. sig. 2896. Ep. ccclv.

86
lifcreses,

Pir IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.

mincupare

jussit, de

quo Acta Con-

Est autcm in hoc


latrise,

sacramento Christus

sistorialia' ferunt
IV Septembris mdlx, apud Sanctumconsistorium, in quo Sanctitas sua monuit omnes arcliiopiscopos, episcopos, etc. praesentes, ut debeant accedere ad residentiam

cultu

qui vero Deo debetur, adorandus.

Roma;
fuit

Marcum

sub sola panis specie integrum Corpus ct Sanguinem, totum Christum veraciter sumunt, divinoque prfccepto satisfaLaici
Christi
ciunt.
Sacramcntum Poenitentia? lapsis post Baptismum est ad salutem necessarium. Hujus

in suis Ecclesiis, et per secretarium fuit lecta

buUa, et prscepti, bus concessorum.

et

privilegiorum residenti-

Publicavit decreta et articulos fidei jurandos per episcnpos et alios prwlatos in susceptione

vero tres sunt partes^ cordis contritio, oris sacerdoti jurisdictionem habenfi integra peccato-

rum

confessio, et ad arbitrium

ejusdem sacer-

muneris consecrationis,

et

expeditione litterarum addi, in juramenti, ac registrari in quinterno CancellarlEe

mandavit in solita forma

dotis satisfactio.
Si

vero poenitentes in Dei charitate deces-

tenoris luijus.
65.

antequam dignis poenitentia" fructibus de peccatis commissis et omissis satisfecerint,


serint,

Symbolum Apostolorum,

et alia,

quao

eorum anima^
ut a poenis

pocnis Purgatorii purgantur, et

ab Ecclesia sunt recepta, universas traditiones, qua a sancta Sede Apostolica et Romana Ecclesia divinse censentur, et qutc ab ipsis Apostolis quasi per manus ad nos usque pervenerunt, atque OEcumenica Concilia in iis, qua? de flde decernunt, veluti sacram Scripturam credimus,
et

hujusmodi releventur, prosunt eis vivorum fldelium suffragia, Missarum scilicet


cleemosyna}, et alia pieopera, et offlcia, et indulgentife secundum Sancta; Romanaj Ecclesiae et ApostollcBe instisacriflcia, orationes, et
tatis

tuta.

amplectimur,

et

veneramur.

Sacra; Scriptursc juxla sancta; matris Ec-

mens
pedit.

Sacramento Extrema? - Unctionis segroti sanatur, corpus ctiam, in quantum ex-

clesise

sensum, Patrumque consensum interpreSancta Apostolica Sedes


et

tanda) sunt.

In

Sacramento Ordinis, hujusmodi

tradi-

Romanus Pon-

tur spiritualis potestas,


is
,

quam nemo

habet, nisi
,

universum orbem tenet primatum, ipseque Pontifex Romanus successor est Petri principis Apostolorum, et verus Chrisli vicarius,
tifex in

toliusque Ecclesijc caput, et

omnium
i|)si

Cbristiain beato

Sacramentum ab episcopo juxta Romana; Ecclesise ritum, quoad essentialia, coUatum est. Quffiad Ordinis spectant potestatem, aque
cui hoc
sancta;

norum

pater et doctor existit, et

Petro pascendi, regendi et gubernandi universalem Ecclesiam a Domino nostro Jesu Cbristo

mali ac boni sacerdotes administrant, atque vim, qu ad jurisdictionem attinet, quamdiu


illis

non

fuerit abrogata.
si

plena potestas tradita est. " Novjc Legis septem sunt Sacramenta a Christo instituta, ut Baptismus etc. qua; non solum significant gratiam, sed etiam contincnt,
ac digne suscipientibus conferunt.

Matrimonii vinculum,
fuerit ct

legitimc contranullis de causis

ctum

consummatum,

dirimi potest.
Votum castitatis sacris ordinibus conjunclum, atque vota, qua; in probaiis rcligionibus

Baptismus ad salutem omnibus mortainfantibus


;

emittuntur, et alia qua^cumque


fideliter

rite

suscepta,

libus est necessarius, eliam

delet

vero

omnem

culpam, etoriginalem, etaclualem,


re-

simiil

pcnnam omncm pro culpa debitam


ct iterari

mittit, filios Dei efficiladoptivos, aperit

rcgnum

Ccelorum,

non

potest.

Confirmalione datur gratia Spiritus sancti ad robur, ut Cbristianus audactcr ('bristi nomcn coiifilcatur. Ordinarius vcro ConfirmaIn tionis ministcr est cpiscopus.

sunt observanda. Pcccata non accidunt, volcnte vel efficiente Dco, sed permittente, id ost, non impedientequominus fiant,(iuarc pcccaticulpa libero hominis arbitrio attribuenda est, quod primi parentis inobedientia non extinctum, scd viribus attcnuatum ct inclinatum est. Dei autcm
gratia iira-vcnilur, a peccatis libcratur, sanatiir,
ct
iit

ris,

Corpus in sacramento Allatolusque Christus sub specie lam panis


Christi
vini rcaliter continclur, transsubstantiatis
in

Verum

(luc sanato libcro arbitrio pcr


,

niandala servare possimiis, adjuvafur: itagratiam Dei ct

quam
pane
"

Corpus

Christi, vino

insanguinem,

vir-

opcra vita; ictcrna' mcritoria merita Christi iiomo justificatus operatur. Ad impii juslificationcm rcquiritur Dei
prtcvcniens gratia, ct libcri
arbitrii

tulc divina.

motus

in

Eucharistia non soluin sacramcnlum csl, ct cibus anima; sjjirilualis, scd etiam nova?
legis sacriflcium,

Deum

pcr aclum

fidci, ct spci, ct

dilcctionisDci

quod

iii

memoriam

passionis

Christi pro vivis ct defunctis offertur.

inchoationcm, et delcstationcm pcccnli, ac propositum susciiiicndi Itaptismum, cl pie vivondi. Ad iiifaiilium vero jiislincationcm sola Baplismi
lcgitima suscoplio
siiHicil.

'

Ad.

i;un. .Mj. card. Siuda; sig. iiUm. 131. p. 309.

Ad lapsorum autom

posl Itaplismum jiis-

PII IV
tiflcalionoin necesse cst,
iit

ANNUS

1.

CIIRISTI 1560.

87

oxcitante

Deo pro-

tenda, ac tencnda ab omnibiis, qui curae,adminisfrationi ac jiirisdictioiii nostric conimissi ct snbditi, iie(|ue unciuam aliquid, (piod illis, vel

curet peccator amissain j^ratiam |)er Pocnitenqiii ti Sacramentiim recuperare. Ca'teriim


,

justificantur,

non modo reputantur, sed vere


rccipienlcs,

illoruin alicui ex tolo, vel ex parte

sit

conlra-

nominantur
quisqiie

justi, et siinl, justitiam in se

suam
in

dum

unusper Spirilnm

cordibiiseornm cliarilas Ciirisli diffunditur, atque ipsi inlueret. Virgo Dei Genitrix, Angeli et sancti religiose coli del)ent et invocari ut eoruni moritis
et

sanctnm

rium, aut dissonum, doceri, praedicari, quod in me erit, permittain, atque ita corain vobis, etc. et in inanibus veslris afflrino, promitto et voVCO )). GO. Dederat antca episcopis impcria Pius,
ut strenuam

emendandis sacerdolum moribus


;

precibus jiivemur.

Crux Cbristi et imagines, ac qiKCciimque attigerunt, adoranda snnt, juxta Ecclesia' Catholiciu doctrinam et (idein.

operani navarent iisiiue Pontiflciam mentem de celebrando OEcumenico Concilio patetecerat, paratosque ad id essc jusserat, quo argumento
extant Encyclicse
riac datfe,

Dcipara;

Virginis MaricC, Angeloriim,


',

et

sanctorum sunt imagines adorandae


pora
et reliquiae qiutvis.

lumcor-

pum
cilio

littera; ad praesules HungaStanislaum Warmiensem episcoad Ferdinandum Caesarem de eodein Con'

cum

cum

eo acturum misisset.

Sanctorum memoriffi

praeterea, etvigilige,

Venerabili fratri Nicolao archiepiscopo


Venerabilis frater
etc.

et dies festi Cliristo, Virgini Matri, et Angelis et

Strigoniensi.

Sanctis dedicati religiose colendi sunt.

Etsi venerabilis

Jejunium QuadragesiniiT,

alia jejunia, et

frater Stanislaus episcopus

Warmiensis nuper

aliae abstinenlia' a cibis,

pra!ce[)it,

quieEcclesia observare reverenter sunt observanda.

Cspremoniae, ritns et mores

omnes ab Ec-

clesia recepli et probati, qui vel ad divina officia, vel alia qua^vis

ad charissimum in Christo fllium nostruin Ferdinanduin Roinanoriiin imperatorem electum a nobis missus, noster et Sedis Apostolicae nuntius, tibi et reliquis istarum partiuin episcopis
optim;c inentis ac fraerga voscharitatis, tamenfaciendum quoque nobis duximus, ut litteris nostris fraternitatem tuam salutanles, indicaremus paralosesse
testis esse potest nostrse
ternffi

munia

Ecclesiastica adhi-

bentur, observari debent.


Constitutiones Ecclesiae, canones, sanctiones, pffinae, decreta, sive ad Ecclesiasticam pie-

tatem et morum compositionem attineant, sive ad disciplinam, et morum einendationem, malorumque depulsionem, qua) vel a summo Pontifice, vel a Conciliis, vel a quavis legitima auctoritate proflciscuntur, et suscipi reverenter et
fideliter servari debent.

nos pro

offlcii

nostri

munere,

et Calholica; reli-

gioni, et reliquis fratribus quidquid

possumus

opis atijue auxilii afferre, cujus rei cansa, scito constituisse nos propcdiem Deo juvante OEcuet generale Concilium celebrare, cum aut hoc remedio, aut nullo alio Ecclesiffi pacein et tranquillitatem et decorem prislinum restitui posse existimemus. Quod consilium nostrum principibus omnibus, quorum apud nos orato-

menicum

Postremo, quod attinet ad hujus tatis, omnium temporum, ab haneticis orlas vel suscitatas in dogmatibus divinis atque Ec

alque

clesiasticis controversias,

et

perversas doctriet

res sunt,

jam notum fecimus. Quapropter,


iis,

dile-

nas

illud

tenemus, credimus,

confitemur,

ctissime frater,

quae in cleri tui nioribus sunt


fleri

quod sancta Romana Ecclesia


confitetur.
(1

tenet, credit et

emendanda, quam commodissime


et Ecclesiae
erit,

poterit,

correctis, interea te ad pra?standum

tuum Deo
Ifu-

hacreticis,

Anathema omnibus omniuin temporum atque ha^resibus, nominatim vero,

Catbolicae offlcium,

cum opus

para, sicut de tua pra3clara voluntate nobis

anathema hujus a?tatis lu-cresiarchis Luthero, OEcoIampadio, Zuinglio, liolhmanno, Calvino,

eorumque sequacibus, aliisque omnibus hajreticis, quascumque in sectas dissecti sint, vel quovis nomine censeantur, universis et eorum
hajresibus anathema.

persuasum habentes parat-um te fore confldimus. Si quam vero ad rein, qua3 ad te pertinet, eosve, qui adhuc tuo regimine gubernantur,
pertineat, nostra tibi et Ajiostolicae Sedis auctoritate

opus

est,

desideriis tuis,

quantum qui-

dem cum Domino potcrimus, benigne et libenter admodum satisfacere parati sumus, etc. Dat.
die VII Junii

Forma juramenti preestandi per promovendos ad jireelatiiras.

mdlx

G7. Ritrsitm

indicitur

Conciliiim

num.
Ego N
toto corde ntque ore confiteor,

Tridenti-

agitata,

Re diu cum regibus ac principibus iisque ad celcbrandum Concilium inu-

firmiterque teneo

singula in supradictis articulis seu canonibus contenta, eaque proponam el proponi curabo, credenda, conflet
'

omnia

tua animorum conspiratione consentientibus, Pontifex medio Novembri in cardinaliiim senalu flxain animo l*ontiflcio senlentiam princiPius IV.
hrev. sig. nuni. 2896, Ep. CCXL.

1(1

est in

honore habendae.

lo.

1.

PII IV

ANNUS

1.
'

CHRISTI 1560.

piimque consenslonem aperuit,


Consistorialia

iit

tradunt Acta

cum omne donum optimuni superne


,

ad nos descendat a Patre luminum, ha;resumque praedi-

Roma;, die Veneris xv Novembris mdlx, Consistorium, in quo Sanctissimus Dominus noster retulit principes convenisse, ut Concilium Tridentinum celebraretur, et hac de cau-

fuit

tutio,

ctarum extirpalio orthodoxaeque fidei restiquam cupimus et speramus, quamque, hoc praesertim pacis inter Christianos principes

sa decrevit

fieri

sup|)licaliones et jejunia cele-

brando Missam in Ecclesia Beata^ Marije supra Minervam, necnon injunxit reverendissimis dominis, Saraceno, Puteo,
et aliis theologis, ut et

sancti

Clementis,

conficerent Bullam, quae

confecta legeretur in Consistorio, ut alias fuit

factum
68.

Promulgata
piis

diclio Concilii

est paucis post diebus incontinuamli Triclenti, ac fideles


-

moniti
reses,

rare, ut illud

precibus diviiiam clenientiam exoConcilium ad exscindendas haepietatis splen-

pristinumque Christians

dorem restituendum promoveret, eaque de causa


decretae

solemnes supplicationes,

et

gratuila
iis,
:

reliqui
rite

noxarum

reatus venia proposila

qui

Sacramentis conscientiam expiassent Pius papa IV ad futuram rei memoriam etc. Ingemiscimus semper, et ex intimo corde dolemus, cum tantum piarum animarum numerum, quas Christus Dominus noster pretiosissimo sanguine suo redemit, pro])ter falsas et perversas hsereticorum doctrinas de ipsius sanctcB

tempore, cuncta; Christiana; reipublica; plurimum fructuosam et utilem fore sperandum est, Dei manu ad nos ventura sit, et litteris edocti, Patres nostros jejuniis sype et lachrymis, orationibusquc et eleemosynis integra fide et sincero alTectu factis et eflusis divinam iram placavisse, extinctisque dissensionibus concordiam et unitatem Ecclesia; impetra\isse. Siquidera fere non fit, ut Deus multorum preces non exaudiat, quodque singulis oratoribus forte fuerat negaturus, id plurium precantium. unanimitati tribuere non raro consucvit, quaque sancta impulsi ratione nos solemus indicere supplicationes, et eisdem sanct.T Romanse Ecclesire cardinalibus totius Romana' curi pra^latis comitati die Dominico, quce erit xxiv pra;sentis mensis Novembris, e Basilica S. Petri usque ad Ecclesiam bcata; Mariae suiier Minervam processionaliter pedibus concedente Domino incedere decrevimus, ibique solemni Missa per aliquem ex dictis cardinalibus cclebrata omnes ad Dominum pias preces effundemus, ut laudabilia et salutaria nostra consilia adjuvando prosequi
velit.

matris Ecclesice sinu


fuisse
,

ctum ptum

et obedientia abstraquotidieque religionis contemcrescere, atque |)er omnes prcne provin-

facilius ea, qua;

Quare ut multiplicatis intercessionibus cupimus, ab ipso Deo conse-

cias Christiani orl)is

cum

incredibili

earumani-

marum

jaciura sparsas esse atque disseminatas


ita sint,

cernimus. Quce cuni

assidue optavimus,

non solum errantes fllios ad rectam viam revocare, verum ipsorum hsereticorum mentes, si qua ralione possemus, sanare; id enim nobis in primis tentandum conandumque vidctur, quod profecto Dei Optimi Maximi inelfabili bonitate, et

quamur, omiies et singulos ulriusque sexus tam in alma Urbe nostra, quam quibuscumque regnis, dominiis, civitatibus, oppidis, terris et locis per universum mundum constitutis horfamur in Domino, et enixe requirimus, ac paterne admonemus, ut postquam praesentes ad eorum notitiam pervenerint, ad Dominum nostrum Jesum Chrislum Patrem miChristi fideles,

clementia favente,

si

tot ac lanlis

tur-

binibus tandem aIi<)uando sedandis occurrerit,


Concilii cclebrationem alias |)er
tifices

Romanos Pon-

pra-deccssores nostros in civitale Triden-

indiximus continuandam, qua certe nullum salutarius prajsentiusve hiscc malis rcmedium reperiri possc semper existimavimus sic cnim vulnera, cum a s.tvissimis inlidelibus,
tina factam
:

sericordiarum et Deum totius consolationis hucorde conversi, conscientiam suani studeant diligentcr examinare, discutere, et ad humilem suorum peccatorum confessionem de\enire, ac quarla et scxta feriis, necnon dieSabbati ejusdem vel allerius immediate scquentis Hebdomada^ jcjunenl, alque oratioiiibus, ct eleemili

tum improbis
fiicta,

Iwcrelicis Catliolica^ Ecchjsia' in-

sananda esse ccnsuimus. Hac igitur ratione adducli ad sacratissimam universalem Sy-

nodum in cadem civitatc Tridontina de venerabilium fratrum nostrorum sanchc Romana" Ecclesitccardinaliumconsilioetasscnsupropcdiem indicere, clcontinuare stuiiuinuis, al(|ue decrc\imus, eamque Spiiitu sancto adjuvantc oplimo
fineconclusum
nitali
'

mosyiiarum largitionibus, seii aliis piis opcribus juxla eorum conscientiam, sivc sacerdotum, quibus peccata sua confitebuntur, salutare consilium vacent,ac die Dominico dictum diein Sabbathi proxime subsequenle sanctissimam corporis ejusdem Domini nostri Jesu Cliristi
Eucharistiam revcrenter et devote suscijtiant, intimoque corde Dcum altentius orent, ut tandem populi sui, pro cujus salute Crucis aram subire non dubilavit, miscrtus a pra^sentibus
calamilalibus liberaic, ha>rescs extirpare, ObAiimenici Concilii celebrationem fclicitcr iiromovcrc, paccmqiie iiitcr ipsos Christianos |)riiKipcs coiifovcre ct conservare digiielur, quo
cuiii dicti

iri,

i;l

opialain iiniversa' Chrislia-

saluteni

allaturam
ord. Spada)
In.

contidimus.
cxxxiv.
,\U.
|).

Itaque
'

Acl. Consisl. Ms.

320.

Kxl. in

Act. Conc. Trid.

pcr Alpli. Servalium.

Fianc. card. Uar. sigua.

Dum. 1109.

p. 170.

omncscjusfidelesper ipsius sauclae Synodi pro-

Pir IV

ANNUS

i.

CHRISTI 1560.
.liilius

m
ci

seciitionem, ct opfatam perfectionem afquc fincm, impiis extirpatis li;vresil)iis, omnibiis^iiic


sulilatis (lissidiis,

autem, qui

succcssit, in

eamdem

ctiam pertidissimoruin infide-

civitatcm Tridenfinam id rcvocavit, (|uo (luidem temporc facta alia quredam decreta sunl. Sed

lium

Cliristiana^ rclifrionis iiostium

metu

vaciii

cum

in

propinquis Germania! locis tumultus


fuissent, ct

ac soluti, divinfEijuo ejus majestati cultum dcbitum et pium faniulatum quictius et securius
exhifiere possint, etc. liisfructi sunt piacularcs

excitati

bellum

in Ifalia et Gallia

gravissimum

exarsissef, rursus

Concilium su-

saccrdofcs amplissima potcstate ad

solvcndos
sacras fun-

omnes criminum nexus, precesque


,

et rite Sacramenfis exomologeseos denfilius atque Eucliaristia! procuratis firafuita noxarum condonafio proposifa. < natuni Uoma", ctc, ilie XX Novembris, Pontificatus noslri anno ". (li). Iiidicta cst dies Concilii celebrandi in
i

spensum ct dilatum fuit, adnifenfc nimirum humani generis hosfe, aliasque ex aliis difficultates et impedimenta objicienfe, ut tantum Ecclesiai conimodum, quod prorsus auferre non
poterat,

salfem

quam

diutissime

retardaret.

proximam
neriSj

rcferunt Acta
sloriuni,

Domini cclebrifatem, ut Roma; die Vexxix mensis Novembris mdlx, fuit Consirosuriientis
'

Consistorialia

Uuanfopere vero infcrca aucta' fuerunl, et multiplicafa! cf piopagafa' luereses quantopere schisma creverit, sine maxiino animi dolore nec meminisse possumus, necreferre sed cum tandem pius et misericors Dominus, qui nun(juam ifa irascifurut misericordiae obliviscatur,
, :

lecta

fuit

Bulla

indictionis

Concilii

diem Paschatis proxime fufuri per Sanctifatis Suse secretarium . Conceptum crat subjectis verbis illud Diploma
Tridenfini ad
:

regibus ct principibusChristianis pacem et unitatem donare dignatus est, qua nos occasione

spem vcnimus ipsius misequoque Ecclesia; malis eadem Concilii via fmis imponatur. Nos
oblafa
in

maxiniam

ricordia freti fore, ut his tantis

PIUS EPISCOPUS SERVUS

SERVORUM

DEI.

itaque ad schisma ha?resesque toUendas, ad corrigendos et reformandos mores, ad pacem


inter Christianos principes conscrvandam, celebrationem ejus non esse duximus diufius diifercndam. Ilabita igitur cum venerabilibus fratribus nosfris sancta; RomanaB Ecclesiaj cardinalibus dcliberafione matura, factis etiam consilii

Ad futuram
Ad
Ecclesiffi

rei

memoriam.

regimen, licettanto oneri inipares, sola Dei dignatione vocati, statim circumferentes mentis oculos per omnes reipub. Christianai partes, cernentesquc non sine magno liorrore, quam longe lateque pestis ha?rcsum et schismatis pcrvasisset, et quanta Cbrisfiani po-

nostri certioribus charissimis in Chrisfo

filiis

nostris Ferdinando
fo, et aliis

Romanorum imperatore elecpiefate etsapientia

morcs correctione indigerent, in eam cucogitationem pro suscepti muneris officio incumbere cKpimus, quemadmodum ipsas lia;reses extirpare, fanfumque et tam perniciosum schisma tollere, moresque adeo corrupfos et depravafos emendare possemus. Cum aufem intelligcremus, ad hfec sedanda mala aptissimum esse remedium, quod Sancta ha?c Scdes adhibere consuevisset, OEcumenici generalisque Concilii ejus congregandi, et Deo juvanfe celepuli

regibus atque principibus, quos qui-

ram

et

dem,
nobis

sicut de

eorum summa

poUicebamur,

paratissimos

ad ipsius

adjuvandam invenimus, ad Dei Omnipofentis laudcm, honorem et gloConcilii celebrationem

riam, afque universalis Ecclesia; utilifatem, de

eorumdem fratrum nostrorum sensu sacrum OEcumenicum et

consilio et as-

generale Concilium ct auctoritate ejusdem Dei et beaforum Petri et Pauli Aposfolorum, qua nos quoque in
ferris

brandi
et ejus
stris,

consilium

cccpimus.

Indicfum

illud
III

fungimur,

freti et

subnixi, in civifafe Tri-

quidem antea

fuita felicisrecordatiouisPauIo

successore Julio prfedecessoribus no-

sed variis de causis sa^pius

impeditum

et

inferpellatum perfici non potuit. Siquidem Paulus cum id primum in urbem Mantuam, deinde

dentina ad sacratissimum diem Resurrectionis Dominica? proxime fufurum indicimus, et ibi celebrandum, sublata suspensione quacumque, statuimus atque decrevimus. Quocirca venerabilcs fratres nostros omnibus ex locis patriarchas, archiepiscopos, episcopos, ct dilectos filios

Vicentiam indixisset, quasdam ob causas in


teris ejus

lit-

expressas id primo suspendit, posfea


franstulit
:

Tridenfum

deinde cum quibusdam de causis ibi quoque ejus celebrandi tempus dilatum fuisset, tandem suspensione sublafa in eadem civifafe Tridenfina inchoafum fuit; verum Sessioiiibus aliquot habitis, nonnuUis decretis factis, ipsum se posfea Concilium aliquibus de causis, accedenfe etiam Sedis Apostolicaj
auctoritate,

abbates cmferosque quibus in Conciliis generalibus sedere, et senfeufiam dicere, jure coramuni, vel ex privilegio, vel ex antiqua consuetudine licet, vehementer in Domino hortamur
et

monemus, atque etiam

districfe

pnrcipiendo

mandamus
poenis,

in virtufe sanctaj obedientia?, in


prffistiterunt,
et

vim

quoque juramenti, quod

Bononiam

transtulif.

'

Ms. card. Spad sup. pag. 320.

Exl. in

Xd. Conc.

Trie.

anle sess. 17.

sub quas in eos, qui ad Concilia generalia convenire neglexerint, sacris sciunt esse canonibus constitutas, ut ad Concilium ibi celebrandum conveniant intra eam diem, nisi forte impedimento fuerint legitimo prspediti, quod ta-

AMN.

TOMTJS XXXIV.

Kavn. XV.

90

Pll

IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.

men impedimentum
Monemus quorum interest

per legitimos procuratores

Synodo probare debebunt.


pra?terea

paterna hortatione incitatus facies aliquanto etiam studiosius, ut memor imperatorii munefili,

omnes

et

singulos,

ris,

\el inleresse poterit, ut in Con-

ac majorum tuorum, qui maxime Catholici principes optime de EcclesiaDei meriti fuerunt,

cilio

Christo

adessenon negligant; cbarissimos vero in filios nostros Romanorum imperatorcm electum, caterosque reges et principes, quos

coneris studio et auctoritate tua ipsius Concilii

optandum sane esset Concilio interesse posse, hortamur et rogamus, ut si ipsi interesse Concilio non potuerint, at oratores suos prudentes,
nomine
pietate,

celebrationem populo Christiano tantopere salutarem ac necessariam, quam maxime adjuvare, oratoresque viros graves et prudentes et
pios mittas, qui

nomine tuo Concilio

intersint,

graves et pios virosutique niittant,qui i|)sorum intersint, curentque diligenter pro sua

curesque ut ex regionibus istis proelati omnes omni excusatione omissa iii urbem Tridenlum
ad pra^stitutam diem convenianl, ul i|)sorum, et aliorum, qui ca;teris ex partibus venient, frequentia, et

utex eorum regnis atque dominiis prxlati sine recusatione ac mora, tam necessario tempore, Deo et EcclesicC offlciuni suum pras-

cum aliorum

principum, tum tuo in

eosdem eliam curaturos esse minime dubitamus, ut per ipsorum regna et dominia tutum et liberum itcr pra^latis eorumque familiaribus, comitibus et aliis omnibus ad Concilium euntibus, ct ab illo redeuntibus pateat, benigneque ac comiter, et omnibus in locis recipiantur atque tractentur, sicut quod ad nos attinet ipsi quoquc curabimus, qui nihil omnino pra^termittere decrevimus, quod ad tam pium et salutarc opus perflciendum a nobis in
stent
:

primis studio Concilium ad Dei honorem et gloriam feliciler celebrari, et ad optatum finem divina opitulante gratiaperduci. NuUa enim, ut vides, pietati tuae de Dei religione, et de ejus Ecclesia optime merendi magis idonea offerri potest occasio, nullum tempus opportunius, quo pro maximis a Deo affectus beneficiis gratum

animum

lioc loco constitutis

prrestari possit; nihil, ut

Deus

scit, (jUEcrentes aliud, nihil propositum habentes in boc Concilio celebrando, nisi honorem ipsius Dei, dispersarum ovium reductionem ac salutem, et perpetuam Christiana' reipublictc tranquillitatem et quictem^ etc. Datum

perpetuum protectionis incrementum tibi tuisque liberis et imperio promovere possis, etc. 71. Datis eodem argumento lillcris pridie kalendas Decembris Franciscum Francorum regem, qui ardentissimis studiis, et operoso amdeclarare, et
ejus auxilium, et gratia;
'

bitu Concilium flagitarat, certiorem fecit Pontifex

dc indicto Concilio Tridentino, precesque

addidit, ut parta^ a niiajoribus, qui optime de

Ecclesia erant meriti, gloriae


toritate instructos mitteret,

memor,

Concilii

Romffi apud Sanctum-Petrum anno Incarnationis Dominica;, II kalendas Decembris, Pontificatus nostri

celebrationem promoveret, oralores regia auc-

tum

prajsules regni
:

anno

sui die constituta

illi

interesse curaret

Pius ad imperatorem et Gallise regem iit Concilio faveant. Proximo ab his litteris promulgatis die, Pontifex Ferdinandum CcCsarem hortatus cst ', ut pielatem suam in
70. Scribit

Charissimoiu Christo filionostroFrancisco

Francorum

regi Christianissimo.

el

Charissime in Christo fili noster, salutem .\postolicani benedictionem. Vexata* ct tani-

provehenda Tridenlini Concilii celebratione explicaret, atque pra^claro eo facinore gratum se erga Deum, a quo tot beneficiis ornatus esset,
pra?staret

diu laboranti Ecclesiffi Dei gravissime, cujus regimini liccl indigni prsesumus pro nostri
,

Ferdinando

Romanorum

iniperatori electo.

laboranti Eccujus rcginiini, licet indigni, ])ra!sumus, pro muneris nostri ollicio subvenire priino quoque tcmpore cupienles, hcsterno die ad Dci Omnipotenlis laudem dc venerabilium fralrum
AffiictjE ct

jam diu gravissime

clesicC Dei,

subvenire primo quo(}ue tempore cupientes, hesternodie ad Dei Omnipotentis laudeni de vencrabilium fratruiii noslrorum saiicla' Ronianaj Ecclesiie cardinaliuni consilio et assensu OEcunienicum ct gcnerale Concilium in civitate Tridenlina cclcbrandum indiximus, cujus indiclionis litterarum exemplum niajesofficio
cuiii Iiis litlcris accipiet. Eain majcpietalem erga niatrem Ecclesiam, tantnnKiue erga religioncm Catholicam studium novimiis, ut horlatione nostra niiuime opns csse
stali lua'

muneris

tas tua

una

nostroruni sancta> Roman.T Ecclesia' cardinalium consilio ct assensu OKcnmcnicum et generale

Concilium

in civitateTridenlina
,

indixlmus,
Iiis

cujus indiclionis litlerarum exem|)Ium majeslas tua una


accipiet. .Majestatis

qnas edidinms,

cum

lilloris

Une pictas erga malrcni Ecclesiam, et slndiiun erga religionem Calliolicam

adeo omnibus perspectnm est, iit iKirlalioncni nostram super\acan(>am csse iiitelligamus, scd tamen, (|tiod tua sponle faclurus es, cliarissime
I'iiis

intclligamus cum recordcmiir i)r;csertiin (|uam diligcnler ad ipsum convocandum Concilium nos Iiorlalus sis! Id tameii, quod tiia spontc faclurus cs, cliarissime fili, ut iiaterna horlatioiie ctiam invilatus facias studiosins
,

liortaiKhim in

Domino duximus

et

rogandam
regii, pra'-

majestatem tuani, ut
'

memor

offlcii

IV. (livcrs.

lil.

sit;.

i'Jl!l.

|i.

iH.

l'iiis

IV. lo.

1.

biov. sig. 2896. Ep, ccclxv.

PII

IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.
pictate
;

91
ac ne quid istbic

clarissimiquc cognominis; mcmor ctiam clara nioniori;c patris, et avi, majoriim(|uc luorum,
qui Cliristiauissimi rcgcs ct optimc dc Ecclcsia mcriti fueruut, des operam, ct cnitaris, ut sludio et auclorilatc tua ipsius Concilii celcbralioncm
po|)ulo Ciu-isliano tanlopere salutarem,

virtutc, prudcnlia,

quam

scandalum aliquod cxcitarc possit; quan(|uam fraternilatcm tuam etiam sine liorlationc noslra i[)sam omnibus, sicut solet, optimi cardinalis officiis functuram essc minime dubitamus. Dat. Romai apud S. Pctrum
admittatur, (|uod

adjuvcs, oratorcs(]ue, viros gravcs, prudcntes ac pios mittas, qui nominc tuo Concilio intersint, curesquc, ut rcgni tui pra^lati omnes

maxime

sub

annulo
73.

l^iscatoris

die

ultima

Novem-

bris MDLX, Pontificatus nostri

anno

Lntherani pirncipes

et

omni excusationc omissa in urbcm Tridcntum ad prsstitutam dicm convcniant, ut ipsorum,


et

Attulit xvii Decembris ad Concilium. ad Gallicam aulam Nichettus abbas Diploma

tantur

magistratus invi-

quentia

aliorum, qui ca>teris cx partibus vcnicnt, frecommuniquc studio Concilium ad Dei


feliciter

honorem

celebrctur, ct ad oi)latum

Onem
dii,

divina opitulantc gratia perducatur, stuquod in Dci causam contuleris, maximum

scternum ab ipso Dco pra^mium percepturus, quam quod regno tuo optime consulas. Datum Romic apud S. Petrum sub annulo Pisc.
et

Pontificium indictionis Concilii Tridentini, ex quo regina atquc omncs procercs maxima conccpta} Iwtitia! signa ostenderunt, at deinde ad cujuspiam suggestionem, ea verba in malam partem acccpta sunt, sublata suspcnsione Concilii Tridentini, ne Protestantibus illius non ad'

prtcter

mittendi occasionem pra>starent; et quia expetita a nonniillis

fuerat declaratio, ut Concilium

XXX Novembris mdlx anno i .


die
72. Pollcbat in Gallica

Pontificatus nostri

edita antea decreta Tridentina rescindere ac retractare posset,

quos haud dubie

hi-creticos exti-

maxima auctoritateFranciscusTurnonius cardinalis, quam tamen impii infringere nitebantur, piorum enim
aula

tisse

constat

quanquam

et

Catholici aliquot

ignari ac inani pietalis

specie illusi, concor-

optimorumque consiliorum auctor erat cui propterfla Pontifex signilicavit non modo impendentia mala Conciiii indicti opera averti
,

diam omni belio funcstiorem flagitarent, cum non adverterent sanctos Patres pro iitterula adversus Arianos, pro accentu adversus Nestorianos ad sanguinem usque decertasse, et quod
iota

posse, sed etiani affulgere spem, ut vetera Ecclesiffi

unum,

aut unus apex ex Evangelico pra;-

vulnera ad sanitatem pcrducantur, ac proinde industria sua apudregem perficeret, ne quod novum offendiculum postbac in Gallia expotius
ii,

scripto prffiteriri

non debeta

lege, res ita

com-

posita est a Pio Pontifice, ut


servarit,

superiorum decre-

torum Tridentinorum dignitatem illibatam conreges vero ac principes I^utheranos

quos muneris rcligio ad adjuvandos sacros episcoporuni conventus obstringcret, Tridentum se conferrent '.
citaretur, sed
Venerabili fratri nostro Francisco episcopo Ostiensi, cardinali Turnonio vocato, in regno Francise nostro et Apostolica' Sedis dc

humanissimis iitteris - provocarit, ut oratores suos ad Concilium Tridentinum mitterent, quo argumento haj ad Suecia; et Norvegiaj regem transmissfe sunt, et Zacharias Delpbinus IMiarensis cpiscopus

idemque internuntius ad eum


fiiio

laterelegato.

destinatus est

Libentissime ad Dei
Pontificatus initio

bonorem

et

univer-

74.
cife et

salis Ecclesia; utilitatcm prccstitimus,

quod ab

Charissimo in Christo Norwegife regi iliustri.

nostro Sue-

ipso

scis

nos pollicitos ac
dic vencrabi

PIUS PAPA

IV.

professos fuisse. Hcstcrno

enim

lium fratrum nostrorum sanctse Romanse EcclesicB cardinalium cousilio Concilium OEcume-

nicum et generale in civitate Tridcntina celcbrandum indiximus, sicut cx littcrarum exemplo supcr ejus indictionc cditarum cognosccs.

Confidimus in Domino forc, ut boc remedio non modo occurratur scandalis, quai timebantur, sed vetera ctiani Ecclesiffi vulnera divina auxiliante gratia sanentur.

Nunc hortamur

univer-

sos istius regni arcbiepiscopos et episcopos, ac


cjcteros, qui ad Concilia generalia ire debent,

Charissime in Christo fili noster, saiutem et Apostoiicam bcnedictionem. Ejusmodi munus licet infirmis admodum viribus sustincmus, ut si diiigenter et fideliter cemmisso nobis officio functi fucrimus, intelligamus, et Deo nos propitio usuros, et aliorum simul et nostrse ipsorum saiuti esse consuituros quapropter ne a quoquam partes desiderari possint, ad toiicndas fidei et religionis conlroversias atque dissidia, ct ad corrigendos mores, pristinamque unitatem atque concordiam Christiano nomini restituen;

dam

communibus adeos

dalis litteris, ut

omni excu-

pie implorare

satione omissa, officio ac religioni sua; consuiant. Id ut ita fiat fraternitas

quod non desistimus, OEcumenicuui et generaic Concilium iu civitate Tridcntina ceicdivina misericordia! auxiiio confisi,

tua diligenter cuni

cliarissimo in Cbristo

nostro rege Cbristianissimo agat, providcatque pro sua singulari


filio
Pius !V. 10. vii. brev. sig. 280G. Ep. cccLXiii.

brandum indiximus, editis liac de re iitteris, quarum excmpium cum his conjunctum ad
'

Ms. card. Spada;

sis,'.

'

tem. Germ.

mun.

.'il.

p. 377. Ep.

Vilecb.

lit.

ad in-

Pius IV.

to. vii.

brev. sig. 2890. Ep.

cccLXlii.

92

PII IV

ANNUS

CHRISTI 1560.
diu scissam unitatem diruptamque concordiam, quam ad rem agendam opportunum nobis tempus obtulit divina clementia, sedatis inter principes Christianos bellis et pace composita itaque totettantas de religione dissensiones, et
,
:

serenitatem tuam aferri jussimus. Quamobrem paterno animo majestatem tuam hortandam

duximus et vehementer rogandam, ut officii regii memor, velis ad Concilium oratores mittere cum mandatis, ut mos est, tuo illi nomine interfuturos ut tuse serenitatis ac cffiterorum re-

tam perniciosa schismata

tolli,

atque, ct

quffi

gum

principum studio Christiano populo salulare


et
,

tani

pium et tam opus commodius


dc rpligione dis-

perfici possit, ut sedalis islis

sensionibus, ca'terisque, qua; correctione indigere \isa fuerint, sacrteSynodi judicio eniendatis, sua EcclesiE quies et tranquiilitas, suusque decor restituatur, cujus rei studium nostrum, et mentem rectam et sinceram, ut manifeslius

perspicere possis, adire ad serenitatem tuam voluimus venerabilem fratrem Zachariam episcopum Pharensem nuntium nostrum pluribus verbis ea tibi declaraturum, quem ut benigne
et diiigenter audias, et ejus orationi

fldem ple-

tuam veliementer in Domino rogamus. Datum Roma; apud SanctumPetrum sub annulo piscatoris die v Dec. mdlx, PontiQcatus nostri anno .
hal)eas, serenitatem
i

nam

emendari et corrigi cupicntes, Deo auctore nuper indiximus OEcumenicum et generale Concilium sicut cognoscetis exBulIa; cxemplo, quam edidimus, et ex nuntio hoc nostro, spectatie fidei viro, qui quidem nostram piam et sinceram mentem, et salulis omnium studio incensam Deo teste voluntatem vobis mandato nostro pluribus declarabit. Proinde paterna vos charitate hortamur, ut fidem ejus orationi habentes, ad reparandam Cliristiani nominis unilatem. Dei honoris, et vestrff salutis causa vestrum studium cum nostro conjungere velitis, sicut vos facturos esse confidimus. Datum Roma" apud Sanctum-Petrum sub annulo piscatoris die xiii Deccm. bris MDLX, Pontificatus nostri anno
correctione indigere constiterit,
,

Successerat recenter Henricus Gustavo parenti, qui anno regni trigesimo quinto e vivis abierat, mutata3 religionis rationem a>terno ju'

universam pa?ne nobilitatem metueret, ne recens occupatum sceptrum sibi extorqueretur. Rogatus quoquc est Dania; rex a Pontifice -, ut ad Concilium Tridentinum oratores mitteret. 75. Augustus etiam Saxoni^ dux elector
dici redditurus. Is

deleverat,

dum

iisdem verbis litter fuere transmissffiad aliarum civitalum Lutheranarum magistratus, ad senatum HahT, Goslaria?, Lubeci, Brunsvici, Magderburgi, necnon eodem ferme exemplo ^ ad senatum Augustse, Spirs, Wormati, Francfordia;, Ulma'; omnes enim ha;retici amantissime ad redintegrandam pristinam cum Ecclesia conjunctionem, repetendam(|ue salutis ffiterna; viam a qua aberrabant,
Concepta;
'

invitati sunt.

imperii, amanter a Pontifice sollicitatus

'

est de

77.

Omneni curani impendit Pontifcx


Christiani,

ul

eadem re, misso ad eum Jo. Francisco Commendono episcoi)0 Zacyntbiorum. Idipsum pra^stitum cum Joachimo marchione Brandeburgensi,
Germania; principibus ad quos onines invitandos Commendonus expediebatur. Meminit hujusce * provincia; Commendono attributfc Latinus Latinius in Epistola ad Andream Masium conscripta XII kal. Januarii Commendonus legationem adGermania! principes omnes Synodi Tridentum revocanda;
caeterisque
, :

etiam Orientales, Pellicere quoque OrienConcilium adeant. tales ad Concilium Tridentinum annisus est Pius, atque ad Cophtorum patriarcham Alexandrinum, ChristophorumRodericum sacerdotem Societatis Jesu inisit, qui illum hortaretur ad

omncs principes

unum

vel

plures preesules ^'Egyptios

idoneis

fultos mandatis, qui Concilio interessent, trans-

causa suscepit. Quid

sit

futurum, cxpectatur.

is

autem ante
Cffisarem
7r>.

dies octo profectus est recta prius ad

mittendos. Legationis hujusce mittenda^ occasionem dederat homo Syrus, qui Roma^ sub Paulo IV appariicrat, qui sc lcgalum ferebat Alcxandrini patriarcha-, cui Cophti parcnt, lit-

.
,

Nec principes modo Lulherani sed etiam liberarum Germaniie civitatum magistratus ad Concilium Tridenlinum vocati, ut subjccla>
<<

tcrasquc Arabicc scriptas sua^ legationis et obequam patriarcha Romano Pontifici exhibebat, indices detulerat cumque nullus
dientia'
, ,

Dilcctis

ad Argentinenses littcra; oslcndunt filiis consulibus et scnatui civila'

lis

Argentina?.
<<

tunc fortc Roma; adesset, qui linguam illain nosset, sub Pio IV cardinalis Alcxandrinus rem attentius cxplorare jiissus, veritatem illariim, novas(|uc insupcr hetiores littcras accc|)il, qui-

PirS PAPA IV. salutem ct Aposloiicam benedictionem. (^ommisso noi)is officio im|)ellimur,
Diiccti filii,

bus virum aliquem,


Ecclesia
se milli postulabal.
'

cum ([uo dc cum Romanaconjungcnda

(]o|)lilorum
agitan^l, ad

Clirislo|)horum igitur Ro-

ut

omni cura, studio

et solliciliulinc

iiuMimba-

mus adreconciliaudum
'

populi Christiani nimis

dericum c Gcrmania rcdiiccm i^luribiis instructum monitis Ponlifex ad illuiu Icgal, siiuul-

' Hiiis iil)i siip. q. Wt. NaUlis com. bist. I. xiii. p. il2. et Ep. cccLXil. * Lal. I,upub. par. ii. p. :ii. 0. I. brev. sig. 2896. Ep. r.ccLxxv.

> lliid.
'

Tius IV.

Ib.

posl cauij. Ep.


I.

Ep. cccLX.xiv.

"

P.iocb. p. 2.

I.

v.

Ilisl.

Soc.

PII

IV

ANNUS
ut ad

1,

CHRISTI 1560.

93

quc Bullani indictionis


Jo.

Coiicilii,

illud

varias provincias ac regna distribuit, qui Syno-

|>atriart'liam invitaret, subniittit, qui

una cuui
e.\

Baplista Eliano, qui Cliristianus

Judcto
pra;cla-

factus

linguarum

ot

nationum peritiam

dum hanc in civilate Tridenlina cogciidam denuntient, diplomata in Lusitaniam, Hispaniam, Galliam, Angliain, Gcrmaniam superiorem et
inferiorem, Helvetios, Boeiniam Uungariam, Poloniam, Prussiam, Jloscoviam, Dalmatiam,
,

rissima cliaritate sociahat, iter aggressus, nonnisi sequenti anno legationis sufc mandata complevit,

cum tamen

ex lioc apposito Brevi

'

apa

pareat, lioc

auno ojusmodi provinciam


filio

illi

Armeniam, Grfficiam per eos mittit, nullumque Europaj aliarumvc regionum anguIllyrium,
pr;eteriri ubi Christiani nominis vestigium aliquod supersit, cui non ha?c OEcumenica Syuodus celcbranda significetur . Sed jam ad res Gallicas, quas occasione indicti Concilii, enarrare distulimus, gravissimis seditionum ab hfereticis concitatarum turbinibus concussas, orationem revocemus. 79. Anabaptista flanmiis damnatns. Non Calviniana tantum, autLutherana ik-ercsis nobi,

PontiDce commissam.

luin jubct

Dilecto

cietatis

Kodriguez SoJesu prolessori, nostroA. S. in /Egypti


Cliristoplioro
fili,

partibus nuntio.

-'

Dilecte

etc.

Difficultatibus
sacri

quibuset at-

dam

qufP

celebrationi

OEcumenici

generalis Concilii nioram aliquot


tulerunt, post
sublatis,

mensium

tuum discessum Dei benignitate compertum liabemus, conventuros esse propediem Tridentum omnium, quie Scdi Apostolica^

lissimuni illud

regnum

infecerat, sed

horrenda

obediunt, nationum episcopos, nostris et

regum litteris admonitos. Itaque opportunum nunc demum tempus esse duximus, venerabilem quoque fratrem nostrum patriarcbam Alexandrinum nationis Copbtorum, ad quem te nuntium nostrum misimus, de indicto Concilio
certiorem facere, ct bortari, ut mittat unum pluresve, prout ei placuerit, ipsiusnomine Concilio interfuturos. Scribinuis autem ad eum litteras, quariim ad te exemplum misimus, ct cum eis una mittimus bullam de indictionc Concilii. Exemplum illi abs te tradi nolumus, cum Deo juvante ad eum perveneris, sed tum dcmuin, cum semel iterumque allocutus, sensum et voluntatem ejus plane perspexcris, liortandus abs te erit, ut cum aptis mandatis unum pluresve primo quoquc tempore ipsius nomine
Concilio interfuturos mittat.

singuli ha;rctici pro v.Tsani capitis libidine sacras Scripturas e.xpla-

hKresum

colluvies,

cum

narent, seque divinorum arcanoruin participes


jactarent, ex quibus

Nortmannus ludiinagister illusus a dEEmone, Anabaptisticos Joannis Leydcnsis furores imitatus, Gallorum piorum cse-

des spirabat affectabatque tyrannidem, cujus enthusiasmos ac furores flammis corapressos


narrat Belcarius

'
:

Accidit, ut quidain

puerorum

institutor,

quos tres linguas Latinam, Gra-cam, Hcbraicam simul accurate docebat,-et natura eloquens magnam populi multitudincm ad suas concioret,

nes invitabat, sibi Dei spiritum inspirare diceAntichristum brevi periturum, se exercitus
a
et

Cum primum
et

au-

tem eo perveneris, nos de adventu tuo,

de eo

quod

egeris

quodque

speres,

nos diligenter

facies cerliores.

Datum Romse apud Sanctum-

Deo selectum, ut omnes impios evertetcrra summoveret, nec principibus aut magistratibus parceret, se non ante moriturum, quam munduin purum omnis pcccati culpajque exortem statuat, et multa alia hujusce notce addebat, qua fanatici Anabaptista} somret

duccm

de

l'etrum sub annulo piscatorisMDLX, Pontiflcatus


nostri

anno

Non

misit

quidem patriarcha Cophtorum


;

niarunt; tanta autein eloquentia pollebat, ut permulti ad illum confluerent, ct quod ab urbe cxcludebatur, in apcrtis campis concionabatur,

ad Concilium procuratorem quin consucto gentis more scmper, utaiebat illc, alia cogitantis, alia simulantis Romana; Ecclesia? non se
conjunxit.

quapropter senatus cardinalem Borboniuin Rothomagensein archiepiscopum, ac Villabonem BuIIionii rcguli Normanniae" prffitoris legatum accersivit qui fanaticum hominem compre,

De hac Pontificis diligentiain vocandis omnibus ad indictum Concilium, qui Christia78.

hendi, et qua?stione habita teineritatis poenas igne luere jusserunt . Duo ex prfecipuis ejus

num nomen

profitebantur, ha^c refert Gabriel


-

sequacibus adeo promissis ejus erant fascinati,

diligenter conscripsit, ac postea cardinalitiosapices adcptus est.


"

Palaeottus, qui Concilii Acta

non prius falsa eum dixisse crediderint, quam redactum in cineres conspexerint, quibus miut
tiore supplicio gula fracta est.
80. Patcfacta conjiiratio ciijus caput et dujc Condasus in vincula conjicitur. Extremo Augusto palefacta est atrocissima conjuratio cujus auctor Conda^us princeps extitit, pellectique in illius socictatem feruntur nonnulli Catholici, quibus invisa erat florentissimaGuisiorum auc-

Editis

litteris

suinmus

Pontifex

nihil

omnino

pra^tcrmitterc sibi in

animum

inducit,

ut Concilium hoc ejusauctoritate celebrandum,

magnos

et pra^claros,

([uantum

in eo erit, pro-

gressus faciat. In primis quamplures nuntios, eosdemque praistantes vario ex ordine viros, in

' Cius IV. lo. I. brev. sig. 289G. Ep. ccclii. .\cu Conc. Trid. per Gal. Paleol. p. 86.

Ms. car. Barh.


1

^'ranc. Belcar.

I.

x.kviii. nuin. 87.

94
toritas
,

PII rV

ANNUS

1.

te

CHRISTI 1560.

inter qiios Montmorantius Magister equituni in crimen vocatus. At divina providen-

numero amicorum

tantum periculum discussit, cum h;tretici nocendi studio fidissimos regis clientes ad scelus pellicere tentassent, atque nefaria arcana temere aperuissent, de quibus Franciscus II rex has ad ducem Sahaudiaj litteras dedit Coacto apud rontemheIlffiaqua> sanctiore senatu regio ad expedienda optima in rebus asperis consilia, sedandaque religionis dissidia,
tia
'
:

versaris, propterea moneo ac rogo, ut mihi consilio, viribus tuis idoneis, loco et tempore non desis, cum enim sis
miiii amore conjunctissimus, ita in tuo auxilio maxime pra;Ddo. Proficisci jussi prafectum castrorum Santandreanum in Lugdunensem pra-

fecturam suam, teque de

mearum rerum

statu

facere certiorem, sicuti aliosque etiam provin-

ac motus praiteritis mensibus concitatos compescendos, persuasus sum ah eo pro tollendis

ciarum pra-fectos in sua loca pariter dimisi, ut peditatu et equitatu sint instructi atque ad impcria regia comparati, speroque me perfidos

compressurum, suhditosque populos


religione

in offlcii

de religione dissensionibus unicum remedium fore OEcumenicum Concilium, illudquc a me omni conatu promovendum, quod si in longius tempus extraheretur, tenuesquc illius congrc-

contcnturum. Deum interea precor, ut te salvum et incolumem servet. Datum apud Fontemaquajbella! ultima Augusti mdlx .
81.

Non

defuit Francisco
,

II

GalliBe regi Phi-

gandi spes essent, cogendam omnium tolius regni Ecclcsiarum Synodum, quam prajdeces-

libertus

dux Sahaudia;

et

Calhaphractorum

equitum

manum

submisit, ac sex millia pediesse jussif, datisque


significavit se etiam
'

sorum exemplo
indixi
,

in

decimum Decembris diem

ut

meorum suhditorum querimonias

tum subsidiaria accincta mense Septemhri litteris

audiam, eorumque malis medear, levemquc eorum onera. Interea volente numine, dum regni proceres ducesque, oi-dinumque regni primarii meo hserercnt lateri, erupitin luccm maxima conjuratio, ipsa Amhosiana atrocior nonnulli enim militarium ordinum ductores mili;

cum

tesque mihi subditi ac fidissimi aperuerunt se fuisse ad ineundam cjus conjurationis societatem, ad pr^standum fidem, stipendium recipiendum, ac sponsionem dandam de corripiendis armis labente Septemhri mense, adversus regiam majestateni, regnique exilium alia conet quia conjuratio silia perducenda pelleclos ea jam diu trahcbatur, innumeri centuriones
;

militesque subornati erant nomineConda-i principis ducis, adduntquc nonnulli regem Navarra; ejus conjurationis participem essc, ac reginam Angliai stipendioruni partem subministrare ad

aliis copiis ad ferendam regi opem provolaturum. Pontiflcius vero internuntius, qui in aula Sabauda agehat, signiflcavit Pontiflci, ex litteris reginaj matris, acLotharingi cardinalis, et ducis Guisii, et aliorum plurium constare conjuratorum principem esse Conda?um, qui affectata! tyrannidi religionem pra^texat, de intercipiendis rege ac regina, trucidandis Guisiis sumpta fuisse consilia, ac diem nonum ad patrandum Hagitium constitutum, codemquc tempore in Normandia et in Aquitania tumultus concitandos. 82. Detectis hfcrcticorum insidiis,dc Conda-o intercipiendo sumpta sunt consilia , indictorumque Aurelia? triuni ordinum regni conventuum occasio opportuna visa est. Ad eos Fran-

ciscus rex

rem conficiendam

quo audito, meojussucaptus est vicedominus Carnutensis, qui ejus flagitii consors convictus est, dedique mandata
;

XV kal. Novemhris se contulit, fideique Catholicai asserenda! atque haMcscos opprimcnda' prKclarissimum specimen cdidit, ut
refert Belcarius

^
:

In

sancliore (inquit) consilio

dccretum

regi Navarrffi, ut fidei suai

experimcntum

daret,

fuit, ut

omnes

sua3 fldei professionem facerent

caplo Condffio fratre atque ad me perducto, ut conspectu ejusdem regis ah objectis se purget apud me, quod si id recusavcrit, dccrevi
in

regiorum armorum potentiam in euni cxcrcerc. Et quia perpensa lioruni perfidorum audacia projecta, incertum cst an velint in meo rcgno experiri armis, proptcrea coiiortes idoneislocis instructas disposui, utanlc^iuam copiasjungere possint, opprimantur, ac si cxtcrna arma vocarc
opus
fuerit,

a Sorhonicis thcologis anno hujus sa?culi ([uadragesimo secundo diclata fuerat, |)cena rccusantihus proscrii)tionis indicta, qua^ non solum in posscssioncs, vcrum etiam in reorum corpus rcdimdaret. In co consilio cum Guisanis fratrihus cardinalis Turnonius, Brissacus, ac Sanctandreanus marcsciialli primas ferebant,
uti

Mommorencius cquitum magister,

rogavi regcm llispania! sororium


antc

ac tres cjus nepotcs, cardinalis, amiralius, Andclotus Castiliones aherant.


III kal. Novcm!)ris Navarrus ac Condanis Aurcliam appulerunt rcge salutato, CondaMim Cliavignius ac Brezeus praHorianorum iiipi^otoxotarum pra^fecti (trelicnderunt ".Tcrriti illius

meum,

ut

cum jam

me

offlciis

verhorum

amantissimis ac lihcrali virium sponsione prosecutus fucrit, copias suhsidiarias suhmittat ail fidcm Catholicam in mco rcgno assercndam, ac suhditos ineos in officio continendos ct quia
:

calamilalc Andelolus,

Castillio ct alii Aurclia

me
'

i>roxima allingis

propinquitale, at(|uc in
'

Ext. ejus
1.

lit.

in .Ms. card. 8.

Spada:

sig.

iiuiii.

31. pag. 36-1.

Bclcar.

I.

XXIX. num. 9. Ms. card. SpadK

sig.

num.

31. p. 3G3.

Bclcar.

xxix. num.

PII

IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560,
tali

95
tempore

diffiifj^eriint,

qui postoa fiirorcm in Catliolicos

que adco universa Dci Ecclesia


;

etfiuierunt.

Tum

sul)clit

auctor

',

ut jutlices dati

sint Condcco,

qui variis diffugiis ciuni cludere conatus sit


:

corum

judi-

successionc restitutum amisimus ii)si sane optifilium, amisit Ecclesia rcligionis Cathofelici

amisisse videbatur, tua statim fucrit

mum
lica;

Postremo
fuit,

(inquit) ut capite lucrct

pro-

piissimum dcfcnsorem, sed nec

ipsi

minus

nuntiaturn

quod decrclum omnes propesubscri(|ui

modum
pserunt,

consilii sanctioris consiliarii

de tua erga nos et hanc Sedem pietate spondcmus, nec minus Ecclesia sibi de tuo in Catholi-

cancellario et Mortiero exceptis,


:

propter regis valetudinem ditferebant subscripscrunt et plerique Gallia; proceres, ac decem


et

cam religionem animo poUicelur eodem enim sanguine, eodem genere ortus, eadem disciplina institutus, non potes non illius et majorum
;

octo regiic socielatis cquites nuper crcati, ct


alii,

tuorum omni
ma;
tua;

pietatis et virtutis
si,

laude existere

comitatu erant, necnon ct supplicum libcUorum magistri et senatores Lutetia accersiti comes Sancerrius submulti
qui
in rcgis
:

tum

simillimus, pr;cscrtim
peraris.

ut debes, sapientissi-

matris monitis atque consiliis obtem-

scribere recusavitj quamvis ut subscriberet, se-

iterum rex injunxisset. Postridie idus Octobris crassus liumor e cerebro in regis aurcm sinistram defluxerat, qui in apostema
ita languentem debilitavit, ut nonis Decembris animam efflarit. Venenum ab Am-

mel atque

conversus,

istius gubernacula divina ad te providentia detulit, ut tuse erga Deum et ipsius Ecclesiam pietatis declaranda; maximam facultatem habilurus sis, ad quam declarandam, ut omni animi studio incumbas, te, charissime fili, hortamur et monemus. NuIIa potes firmiora tui rcgni fundamenta

Eo auteni tempore regni

brosio chirurgo Calviniano, et


in regis
83.

Mommorenciano
.

jacere,

nuUa

re ccrtius divinae tibi protectionis

aurem inditum fcrunt

auxilium parare,

quam

si

quam optime

de Ec-

Condolet Pontifex de morte Francisci regis , ex qua tnarimim patitur damnum religio Catholica. Passa est Cbristi Ecclesia gravissi-

clesia Dei et sancta religione ac fide Catholica

naam

in

Francisci
;

II

Gallite

et

ScoticC

regis

obitu jacturam

ad Calvinismum enim e Gallia excindendum auhelabat, nec modo tueri reli-

gionem Catholicam

in
:

Scotia poterat,
at

verum

etiain Anglite reslituere

Deo visum estillum,

ut pie creditur, e terreno ad coeleste

regnum

mereri studueris. Omnium hoc quideni Christianorum regum officium est, sed ab eo maxime postulandum, qui prpcclarum istud Christianissimi cognomen adeptus est. De nobis nicijestas tuaea sibi omnia studia omnesque eos honores polliceri, et potest et debet, qua; a benignissimo et amantissimo patre filius expectare debet, adeo nos tua; gloriae cupidos, adeo re-

evocare.

Ob secutas

in aula perlurbationes ca-

rum tuarum

studiosos esse experieris, ut inter

ruit regiis sepulchralibus honoribus, at

eam

caeteros reges eximie te nobis

charum

esse in-

(inquit Belcarius) piis

mentibus sui niemoriam

tellecturus sis, sicut ipsi

quoque ea de tua erga

reliquit, ut illius interitum multis

cum

lachry-

nos

mis etiam nunc deplorent, qui titulus non solum omnes sepullura; honores contemnit, verum etiam superbas quasque aliorum reguni \ictorias longe superat . Successit illi in regno Gallico proximus natu fraterimpubesCarolus IX cui de fratris obitu condoluit Pontifex, utque religionis Catholica; patrocinium susciperet, suasit hisce litteris", ac Laureutium episcopum

pietate nobis pollicemur, parentibus orto, et a Christianissimo rege expectanda sunt. Sed haec commodius tibi expouet venerabilis frater Laurentius episcopus
et

hanc Sedem

qucC ab

illis

Firmanus

quem

tali

tempore paterni nostri


,

Firmanum ad eum

misit. ut de paternis in
:

eum

erga te animi declarandi causa ad te misimus, cujus orationi fidem ut habeas majestatem tuam rogamus. Omnipotentem Deum precamur, charissime fili, ut te benedicatet i)erpetuo tueatur et custodiat. Datum Roma; apud San-

studiis faceret certiorem

Charissimo in Christo
Charissime in Christo

filio

nostro Carolo
etc.

Francorum

regi Christianissimo.
fili,

ctum-Petrum sub annulo Piscatoris die xiv Decembris mdlx, Pontificatus nostri anno . Moerentem etiam Mariam rcginam Scotia; et
i

Obitu im-

GallicT consolatus est

Pius

',

utquc Christiana

maturo clara; memoriai Francisci regis fratris tui tantum doluimus quantuni pro paterno amore, quo illum dileximus, dolebamus sed animo ad te cogitationeque conversa, qui in regno illi successisti, gratias egimus misericordiarum Patri et totius consolationis Deo, qui ut prope est semper iis qui tribulato sunt corde, nostrum dolorem continuo lenire dignatus est, cum id, quod ejus morte Sedes Apostolica at, :

constantia viri obitum ferret, ac divinae voluntati

accommodaret, hortatusest Francorum Cristianissima;. Hortamur serenitatem tuam ut divinse providentia; judiciis, sicut piam reginam decet, patienter acquiescas, et in eo spem tuam repose
<(

MaricC regina;

nas, qui prope est

iis,

quique misericordiarum

qui tribulato sunt corde, est Pater et Deus to-

tius consolationis, etc. xxiii

Decembris mdlx

'

Franc. Belcar.

1.

.x.xix.

num.

7.

Pius IV. to.

i.

biev. sig.

Pius IV.

1.

I.

brev. sig. 289G. Ep. cccscix. de morle Kran.

il.

2S9G. Ep. cccLXXiii.

96
84.

PII IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.

Orbatam viro Francisco Galliae rege Mareginam passam esse maximas calamitates ', ac demiim ab Elisabetlia semuia
riam
Scotiffi

quffi

quamvis Calvinianam summopere h^resim latenter foveret, lamen ad illam usque diem
publice profiteri, vol religione erubuerat, vel

Anglite regina capitali supplicio alfectam suo

loco lugebit oratio.


Francisci
II

Quantum

vero vulnus ex
haeretici

regis obitu Catliolica religio in Gal-

lia acceperit,

mox
rege

apparuit,

nam cum
vitreque

a Francisco
rio edicto

bonorum

proscrip-

tione damnati fuissent, ut vidimus,

mox

contra-

sublata est ea proscriptio, et qui religionis causa in custodiam dati, donati libertate, parique honoris gradu Calviniani atque

princeps circitor morte e custodia, in qua Aureliaj fuerat emissus, llanum Navarri arcem, mox Feram profectus, ibi in libera custodia fuit, donec in aulam revocaretur. Hinc impia Calvinianorum factio furore et
Catholici
alfecti.
-

Condsus

duodecim

dies a Francisci

II

regis

numero

adevertendum Gallicum regnum, quorum malorum causam in ambitiomiriflce aucta

nominis conservandi respectu formidavePium Pontificem legationem mittunt, simulque Epistolas Joanna; manu subscriptas, quibus se, et Catholicam esse profltebatur, et nunquam S. R. E. obedientia descituram poUicebatur. Obivit legalionem istam Petrus Albretius, Joannis Navarra; regisfllius naturalis, olim Benedictinae familia; secundumYcpes alumnus, qui postea Convenarum episcopus fuit; hic jiostridio idus Docembris a Pontiflce ad colloquium publice est admissus, quo tempore ejus nomine orationem ad Pontiflcem habuil vir ubi clarissimus Marcus Antonius Muretus inter alia, qua; de Pontifice est locutus, de Con Erecilii ab ipso indictione facla ha!c subdit xisti animos omnium, indicto, quod tanlopere
regii
rat,

ad

'

optabatur, iiniversali Conciiio. Injecisti


fore, ut

spem

nem

Catiiarina!

reginaj

refundit

Belcarius

Factionem

(inquit) Pontificiorum ct Calvinia-

norum
magis

ita alebat,

utPontificios, id cst, Piomansc

religionis assertores ct propugnatores, (luibus


fidebat^ viribus superiores esse mallct,

liwresum poste sublata, sacrosanctum Josu Cliristi nomen, codem animo, eadem voce, iisdcm ritibus ab omnibus invocetur. Et in Omnia sporamus a te excitatum iri, qure fra
:

jacorc sontis, tantis

Calvinianos autem non male calere, ne prorsus animum desponderent . Subdit auctor, qua
arte sit usa, ut

tamquc diulurnis dissensionibus jiorculsa alque prostrata. Videre jam videmur illud tempus, cum per te constituatur
Ecclesiastici ordinis

Antonium Navarra; regem ad


Gallici

auctoritas

confirmentur

permittendam

ilii

regni adminislratio-

vcteres ritus, pravse opiniones abolcantur, concordia, ne


ris

nem

De ejus (inquit) ac Conda?i fraregcm conspiratione ccrtis argumentis intellexisse declaravit, ut non solum ad regni administrationem adspirare non dcbeat, verum
adegerit.
tris in

unquam

postea dissolvi possit, seve-

legibus vinciatur. Multa jiordidit Ecclesiasti-

crimen illi, fratrique remitlatur, prtcciare secum actum putet, nam


si
Iffisffi

regiae majeslatis

nisi regis

filii

indignationi obstitisset, de
fuisset, se

illis

cus ordo, ct ornamenla dignitatis, et pra-sidia stabilitatis sua; qui nisi per te recipiat, a nemino sibi restitui posse censet . Obscquio hujusmodi por Potrum cxhibito Pius - hisce verbis por Pontificium scribam respondere
:

jam supplicium sumplum


per
ita

vero semregiam stirpem dilexisse, ut ne filius in

mandavit

Gratulatio sorenissimorum Navarra;


.\ntonii
ol

re-

omnibus modis sibi obstandum judicarit. Se nunc primam rcgni administrationem non ambire: Blancam F^udovici Pii matrem eadem ante magna cum laude ct populi gratulatione defimctam; videret itaquo, ut eadcm
sicviret,
sibi ccderet,

eam

Joanna; sanctissimo Domino nostro probata, et pcrinde ac dobot accepta est ctgrata. Obediontiam vcro, (|uam per te Sanctitati sua; et

gum

Sodi Apostolic;i'

modo

pra'slilorunt,

nc

<|uid,

gravius in illum moliri


facilis,

cogeretur. Navarrus natura


nis conscius, inter

conspiratio-

perpctuo pr;oslituros so professi sunt, libenter is ct grato animo accipit una cum venerabilibus fratribus suis sancta; Koman;!' Ecclosia^
ot

constilutus, ct

medias Guisanorum copins Monpenscrian;c uxoris admoni-

cardinalilius,

tione perlerrefactus, Catharina< regni adminis-

tralionem cessit, ccssionem(|ue scripto manda. Ob hanc cessioncm ])oslca Conda^us princeps condonahi' sibi vil;r bcnefi-

tam subscripsit
cii

immemor

postea

contcndil

(laliici

rogni

procurationcm ad so spoclaro, acconso(|ue civili bcllo religionem Calliolicam delere in (lallia conatus osl, utsuo loco dicetur.
8."i.

laudcm tribuit, mcmoros(|uid ipsos illis majoribus ortos deceat, qua pictate, (|ua flde liaiic Sanclam Sodem colcre dobcant^ pra*claro se intolligoro ostendunt; itaquo non dubitat, (|uin ut aliorum rcgum, sic jiio oorum studio at(iuo opo usurus sit ad Concilimn, quod nnpor iiulixit cclcbrandum, cl quictom ac paeis

magnamquc

quod communis

stirpissua;

/'///

acribil rcr/i ]\'"i'/irr,v rnDinirndaiis

/psi Carolitin pueritm.

Sub
iii

restitucndam . honoribus cjus oratore Ponlifox Navarra' rogom ccrtiorcin focit, utquc
univorsali
I'A'(lcsi;p

com

De exccplo

dcliitis

exitum

i)ra>sentis

Carolum rcgcm
Arnal. Olbcnalo
Ilb.

iu

sustinoiulo

(lallico scoplro

anni Antonius Navarra; rex, ac Joanna regina,


Udcar.

'

I.

.xxix.

'

in

nolll. nlrlusi)(ic Vdsc.

.\1.

Ant.

iM.

Or. 4.

'

Groiiioinl.

llisl.

Prolest. Ilcbcllion. c. 1.

rins IV.

brev. div. sig. 2919. p. 19.

PII

IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.

97

consiliis suis et operajiivarct, hortatiis cst,

ut Poiitificiain intcrnuntium ia Galliam

tum missum

bcnigne audirct.

Cnm vero Pontificiffi litter sub iioc codcm anno sint signat, manifesti crroris arguuntur ct Sammartani, qui ad inse^iuenArnaldus tem annum legationcm istam rejecerunt Cliarissimo inClirislo filio nostro Antonio
' :

pcramantcr rcscripsimus, nostrum erga amorcm, quibuscumque in rebus cum Doniino poterimus, declaraturos nos esse professi. Quam opportunus tuus ad cos advenliberis

cos patcrmim

tus fucrit, intellcximus, ita(|ue

mus fruclum

consilii

nostri.

magnuni cepiNunc etsi admo-

dum
et

gravi de causa istuc profectum audivimus,

tamcn cum post discessum tuuin cliarissimus


oplimus filiusnoster Franciscus rex Christianissimus decesscrit, delato ad ejus fratrem lilium item nostrum charissimum Carolum rcgno, magno intcresseputamus te tali tempore ipsi Navarrtc regi adessc, sicut tc (|uoquc pro tua prudcntia intclligere minimc dubitamus. Proinde ut caiteris reliclis rebus illuc, quam
cclcrrime
,

Navarra? regi illustri. Cliarissime in Ciiristo


et

fili

noster, salutcni

Apostolicam benedictionem. Dilectus filius orator tuus commisso sibi a te ct a charissima in Christo filia nostra regina uxore tua officio diiigentcr et pie
nobilis vir Petrus Albertus

admodum functus cst. Nos vero et ipsum ea qua dcbuimus bcnignitate excepimus nullo honoris genere quod aliorum rcgum oratoribus
,

sine valeludinis tuic

incommodo

simili de causa liuc vcnientibus haberi consueverit,

prtermisso, et tua; ac ipsius regina; erga

hanc Sanctam Sedem pietatis et fidei animo accepimus. Cujuspietatis vestra; magnum vos a Doniino prffimium accepturos esse minime dubitamus. Nos quidem habebilis ad ea semper paratos, in quibus, vel honori vel commodis vcstris, cum Deo consulere poferimus. Dolorem queni obitu clarai
nos
et

circumspectionem tuam hortamur. Datum Roma? apud Sanctum-Pctrum sub annulo piscatoris xx Decembris mdlx, Pontificatus nostri anuo i .
poteris, revcrtaris,
87.

indicia gratissimo

Post partam de
terra

Tiircis

victoriom Chris-

tiani
et

mox

marique

devicti

apud TripoUm,

mcmoriifi Francisci

Francorum
filii

regis Christia-

nissimi ceperamus, lenivit nobis continuo feiix


cliarissimi in Christo
sui successio, de

nostri Caroli fratris

nere ortus
tua; in

est,

quo quidem ct quod illo geet quod in administratione regni

decumse impositee rerjnis Hispanis in auxilium contra Turcas. Suscepta est hoc anno expeditio a Philippo II rcgc Hispania) in Africam horlatu Joannis Valett;e Parisotli iMelitensium cquitum principis, duce Joanne Laccrda prorege Siciliffi, qui primos impetus non advcrsus Tripolim a Draguto obsessam, sed adversus Gerbam, sive Meningcm insulam convertit, eamque de parta victoria ab eosubegit, cui Pontifex

'

primis serenitatis consilium et amorem illi afTuturum esse speramus, prKclara nobis pollicemur et expcctamus. Veuerabili fratri Laurentio episcopo Firmano, cui has litteras dcdimus, nonnulla quoque mandata ad screnitatem tuam dedimus, ejus igitur orationi fidcm
ut habeas rogamus.

dem

certior factus his littcris gratulatiis est

Dilecto

filio

nobili viro Joanni de Lacerda


Siciliic, et

duci Medinffi-Cceli proregi

pro sere-

nissimo rege Hispaniarum Catholico Christiani exercitus capitaneo generali.

Dilecte

fili,

nobilis vir, etc. Litteris tuis

Datum Romaj apud Sanc-

tum-Petrum sub annulo piscatoris die xvni Decemb. MDLX, Pontificatus nostri anno i . 86. Extant eodem argumenio ad Georgium

de re prospere gesta, et insula Tripolitano bello maxime opportuna in potestatem tuam redacta ccrtiores facti, manantibus propter gaudii magnitudinenilachrymis.debitas omnipotenti Deo
gratias egimus, qui

Armeniacum cardinalem
quibus etiain

Pontificite

litteraj

-,

tam

felix istius sanctaj ex-

ad regem Navarra? conferret, illique in ea Gallicarum rerum mutationc consilio adesset, remque Catholicam tueretur. " Dilecto filio noslro Gcorgio cardinali de
rogavit_, ut se

eumdcm

peditionis initium nobilitati tua; concesserit,

animi magnitudini majorem gratulamur; cum autem non parvum hoc divina? clemcntiaj pignus habeanius, sperandumque sit bellum istud tuo ductu fclicitcr
tuffique virtuti et
in

modum

Armeniaco vocato. Grato animo admodum, ut debuimus, accepimus charissimorum in Christo filiorum uostrorum regis et rcginai Navarra? littcras pie

et ex sententia

confcctum

iri,

eo adjuvante, in

admodum
et

scriptas, et obedientiam, ac

cultum,

qua" aliorum Christianorum

regum more nobis

cujus manu sunt bellorum exitus et victoria;, nos, quodofficiinostri ratio postulat, exemplum Moysis in bcllo contra Amalccitas imitantcs, [u-eccs ad omnipotentem Deum pro nostrorum victoria funderc, tibique et exercitui isti benediccre nondesistimus, et uta piis
supplicetur, curabimus, etc.
citus ad

Sedi Apostolica? prrestiterunt. Nos quoque, quod tibi gaudio fore scimus, oratori ipsoruni eosdem quos cfcterorum regum oratoribus haberi mos cst, honores habuimus, eorumque
'

omnibus eidem

Decrevit Lacerda prorex dux Christiani cxcrconfirmandum ejus insuhu imperium

adactis in Philippi regis fidein barbaris,


krn. Nol. ulriusqiie Vasc. Sam. to.
1.

arccm

ii.

Gall. chr. in

Pius IV in
sig.

l.

brev. sig. 2896. Ep. cccLXVii.

ep. coini.
1.

Pius IV.

brcv.
'

2896. Ep. cccxciv.

Pius IV.

lo.

I.

biev. sig. 1790. lip. i.lxi.

ANN.

TOMUS XXXIV.

Rayn. XV.

98

PII lY

ANNUS

CHRISTI 1560. non una tantum ex


tibus proposuit,
parte, sed

quam

hostibus eripuerat^ magnis operibus


in

nire, ut firmissimo imposito pra^sidio

impetus jiropulsare posset,

muTurcarum qua munienda

stare coci^it, seque ad id parare


tantce

undequaque infemagnis apparaimminenti ruina non


sed etiam universce
expellere,

dum

occupatur, coacto militari consilio illi consullum est, ut ad classem reficiendam una cum illa vela faceret in Siciliam, ut si Turcica classis
in eas oras incurreret, refccta classe, collectis-

soliim pro

suorum locorum,
et a

rei|)ublica? Christianse defensione, se totis viri-

bus opponere,

republica ipsa

ac luijus expeditionis

que viribus novis auctus Turcicam classem


vaderet, vel ad

in-

tum

filium

ducem generalem dilecnobilem virum dcLacerda ducem de

expugnandam Tripolim novem ante annis amissam impetus extremos imprimeret, quod salutare consilium militare non secutus est Lacerda Ilis|)ana! classis imperator, sed

Medina-Ca?Ii ipsius Sicilifc proregem deputavit; verum quia provincia ha^c, consideratis, tum
ipsius
archipiratffi
,

tum etiam immanissimi


conalibus arconfidit,

Turcarum
dua

tyranni, cujus auxilio frctus ipse ar-

in arce firmanda moras exTurcica duce Piali-Bassa octoginta quatuor triremibus majoris longitudinis, et aliis qualuor brevioris conflata in Christianam classem im[)aratam, dum miles eam conscenderet, irruerit, tantoque terrore compleverit, ut cum ancipiti ccrtamine dc victoria possent

imprudenter tantas
traxit, ut classis

chi[)irata prtemissa tentare audel,

est et difficillima^

eam

dictus Philippus rex

suis facultatibus

assumere nullo modo

cum

illius facultates

plurimum

exhaustae sint

contendere Christiani, spem inanem collocarint in fuga, perturbato omni ordine, cladique certissima; se objecerint,
ca^si in
illi

propter gravissimas expensas, quas sajpius susNos itaque tantis malis occurrere, cidemque Philippo regi in tam necessaria expeditione aliquo subsidio adesse cupientes, universos et
tinuit.

quorum

nulla [lugna, sed


',

singulos Christi fideles cujuscumquc dignitatis, status, gradus vel conditionis existentes auctoritatc

cladi interfuit,

fuga adeo, ut Petrus Machiavellus ePrcpanitano portu, in

(jui

qucm

perfugcrat, ad

duccm

Florentia; scripserit, ex

Omnipotentis Dei requirimus, ac monehortamur ut Philippo regi et Joanni duci prffifatis in pra^missa expedilione cum bo-

mus

et

classe Christiana, qure triremibus quinquaginta

nis vel personis suis conslanter assistant

quod

majoribus, minoribus quatuor, navibus onerariis viginti, et aliis pluribus niinoribus conslaseptemdecim tantum triremes hostium bat
,

ut promptius et alacrius facerc studeant, eis ac


illis singulis de Omnipotentis Dei misericordia, ac beatorum Petri ct Pauli Apostolorum ejus auctoritate, ac de verbo ejus, qui est veritas et

cruentas

manus

evasissc, alias viginti octo tri-

remes captas, oncrarias quatuordecim; ca^sa Christianorum octodecim millia referunt. Contigit ea funestissima clades die duodecima Maii, ut narrat Machiavellus, quam cum Hispanus
orator significasset Pontifici, ita tamen, ut ejus Pontifex ilispani magnitudinem extenuarit
,

vila, ac

clientes imperii, propositis

sacrarum Indulgen-

tiarum pra.'miis hortatus est -, ut ad novam instruendam classem pro Clirisli nominis gloria stipem subsidiariam conferrent. 88. Ad futuram rei memoriam. Cum charissimus in Christo filius noster Philip[ius Hispaniarum rex Calholicus, sicut nobis significari fccil, progenilorum suorum, qiii Christianam ditionem, devictis et debellalis Christi nominis liostibus, non parum pro|)agarunt, in Iioc vestigia imilari volcns, et attenle

nobis in persona cjusdem B. Petri dixit, Quodcimique liQavcris si/pcr tcrram erit ligatum et in Coelis, ac etiam de Apostolica! potcstalis plenitudine nobis coelitus tradila plenariam omnium [icccatorum suorum indulgentiam el remissionem in subsidium Terrfp-Sanctjc, ct con(ra perfidissimos Turcas proficisccntibus ac in auno Jubileo concedi solila, motu pro[)rio et ex
certa nostra scienlia, per prajsentes misericordi-

Domino relaxamus , et infra Cum autcm, sicutidem Philippus rexnobis nuper per oratorem apud nos suum ex[)rimi curavit, ipsc superioribus niensibus validam et instruclam classem cum lccla plurimarum copiarum manu
ter in
:

summa

diligcntia, sollicitudine incrcdibiliquo

conspiciens,

quod

nefandissimus

arclii[)irafa

impensa ad cx[)ugnandum i[)sam Tri[ioliin miserit, jam(|ue cjusdem ducis Mcdina^-Civli virtute, ac militum suorum aninii magnitudinc ac
roborc, Alzarim, vulgo Celvas nuiicupadim,
(ir-

Dragut nuncupalus, fidci (latholicic per|ictuiis hostis,arccm Tri[ioIis, quain ijisc archi[)ira(a

(anquam locum ad regnum


et

Sicilia', et llaliam,

etiam Uis[)aniani infestandam o|)|)or(unam occupavera(, ct iiuuimeris [)iratis, qui oninia eorum incursionibus [)crturbabant, re[)leverat,

missinuim sajvissimorum hosiium [)ro[)Ugiiaculuin, constanlissiineoppugnando (andciu divina adjulus vir(u(e expugnaveri(, dcmuiu cx improviso, mili(ibus(|uc
tale cogilanlibus,
i[)sius
Pliilip[ii

rcgis,

nihil

nec lucluendbus, ciim niunisa'vissiiui

munirc,

et in po[)ulos ac loca ipsi Phili[)[)() regi

lissima
liostis

e(

|)oteii(issima

Turcarum

subjecla sua incxplebili rabic s;evire, ac coiitinuis invasionibus, incursionibus cl cladibus


1

maritima classe supcrvenicnte, uiia pars cjusdcm Pliili[)pi regis classis ab ipsis hoslibiis
ca[)ta, cl

ad illorum [)o(es(a(cm rcdac(a exista(,

I'eli. Macliiavcl.

in

lil.

ad Duc. Klor. xv Maii cxl.


Uiisbciiiiiiis
iil

I.

iii.

Iil.

princ. p. 201.

i'iii

FoglicU lladiiaims
1.

lOpisl.

Sp.

iiinii.

:!S.

ut

liiijusmodi

Turcariim iiuiuaiiissiiuo furori

IV.

i.sig. asya.

[i.

lo:.

diclus l'hilippus ubsistcre, lenasquc inarilinias

PII

IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.

99

religionis Christianac tueri ct dcfcndcrc possit


et \alcat,
niiiitcs et belli

intra

novani maritiinam classcm novosque ()ra>parare indigcal, ad quod facicndum

munitionem reperti sunt a perfidis Christianum sanguinem sitientibus miscre atquc


fuerunt
,

crudclitcr contrucidati

rcliqui

cum

molcni sustinendam euni suas ipsc IMiilippus rcx facultates pro cximia ct maxima iilustri cjus pietate, et erga Cliristianam rcligioncm propcnsissima voluntatc ultro ac liljcnter conferre videanuis,

classe capta adducti sunt Constantinopolim, at-

magnosque

in

posterum

in

iis

pompa traducti coram Solimoneta rccentiTurcicis charactcribus ea verba imprimi jussit; Non quxro reli(jionem armis, sed imperiitm. Alvarus dux tenquc
in triumphali in

manno, qui

rebus impensas facturum, tum vcro nos cx injuncto nobis pastoralis cl universalis curie officio lliesaurum Dominicum nobis divinitus

tatus est minis ac promissis, ut a Christo deficeret

ad Mahometem, sed

illc, et carcerem, et alia adversa, vel opes, ac militarcm prfcfecturam contra

erogandum esse censuimus, elc. amplissimam noxarum veniam omnibus Philippi regis clicntibus

Persas promissam pro Christo sprevit.


90. Cum his victoriis insolescerent TurctC, ac majora adversus Christianum nomen molirentur, PontifexPhilippo regi ad novam classem

Hispanis,

Italis,

Siculis, Sardis,

Belgis,

Burgundis, Indisque impertimur, qui procurati sacramenlis indictam stipem a Joanne episcopo Lucensi ci rei prffifecto contulcrint pro classe adversus Turcas instruenda comparandaque. Datum Romaj apud Sanctum-Petrum XXI Maii mdlx, anno . 89. Partain navalem victoriam de Cliristianis terrestri alia cumulare aggressus est Pialis Bassa, atque arccm recenter in Gerba insula extructam obsidione cinxit, cui Mauri violata, quam dederant Hispanis fide, se conjunxerunt. Dragutus etiam tredecim triremes egregie instructas ad Pialim adduxit, Tunetanus rex, qui nostris subsidiarias copias ad pellendos Africa Turcas spoponderat inclinavit ad victorem
rite
i
' ,

instruendam ex opibus
crevit, datis

et

vectigalibus Eccle-

siasticis sitis in ejus ditione ha;c subsidia de-

nuntio

in

Joanni episcopo Bononicnsi interHispania hisce litteris *, quarum pree:

plura pralia fortissiine gesta aqufe et commeatuum inopia laborare cwpeChristiani

post

cipuam partem decerpimus Animadvertentes, quod impiissimus Turcarum tyrannus pluribus elatus victoriis superiori tempore innumerabilibus calamitatum generibus Christianum orbem affecerat, et pajne contriverat, huic tanto tamque gravi malo et imminenti periculo occurrere cupientes, cum idob facultatum nostrarum et Sedis Apostolicse tenuitatem prjestare minus valeremus, considerantes, quod Christianissimus in Christo filius noster Philippus Hispaniarum rex Catholicus,

majorum

vestigia imitatus ditionis Christianae

runt, ac VII idus Julii facta cruptione intra ag-

geres hostem invasere tanto impetu, ut terrore ac cffidibus hoslilia castra compleverint, atque

provincias et loca vasionibus tueri


bili

non solum ab infidelium


,

in-

sed etiam ipsis infidelibus bellum inferre intenderet, verum quia incredi-

ad fugam spectare coegerint, sed


Alvari ducis imperio ad diripienda

cum

spreto

immensaque impensarum mole

quam

impedimenta
atque

se convertissent, hostis ex fuga se collegit,

in diripientes tanto inipetu incurrit, ut victoriam


illis

extorserit, pauloque ante victores in fugam fossasque impulerit, inde omnia acerbiora nostris fuere, ac
latitia

Sebastiani Siculi opera arte stilex aqua salsa dulcis effecta, sed qu.T tanto

multos jam per annos, sicut omnibus notum est, facerc coactus fuit, adeo erat, et etiam nunc est pecuniis exhaustus, ut ejus opes regnorumque et dominiorum suorum ordinarii proventus nequaquain sufficerent, nos cogitantes causam hujusmodi, tam piamtamque necessariam, om-

nium

Christi fidelium, tani clericorum,

quam

numero non sufflceret adeo ut multi Hispani in impiam rabiem efferati ad Turcas defecerint, quorum exemplum ex caeteris nationibus mille
et

laicorum

etpropterea illos in ea communiter contribuere debere, ut ingruentibus hujusmodi periculis occurrere-

communem existere,

quadraginta secuti sunt.

mus

et infra

fregere animos, sed Turcas tot attrivere incommodis, ut nisi defuisset iis
alii

Non tamen

stolicffi

potestatis

De motu proprio, et de Apoplenitudine eidem Philippo


ad id toties
sibi

regi, ut per se, vel alium, seu alios

constantia Turcse, magnis difficultatibus pressi

quoties et

quandocumque

visum

obsidionem ultra mensem Augustum extrahere non possent, milites itaque adversus Alvarum ducem constantia? admirabilis virum, cum subsidiorum spe omni essent destituti, seditione mota, deditionis verba nuncuparunt, pactioncque militari constituta, qua libertas iis promissa terafidei Turcicae infeliciter se commiserunt; at

putandum, seu deputandos


fortalitia, terras, villas

tot

fuisset deoppida, arces,

et loca,

redditus

summam

viginti

quorum annui quinque millium du-

cum
cic;e

munitionis portas aperuissent, ignari Turimmanitatis ac perfidia;, omnes quotquot

catorum auri largorum secundum communem extimationem valorem annuum non excederent (scilicetex bonis Ecclesiarum etmonasteriorum quorumquc) ac cidem Philippo regi, ita quod dc illis omnibus tanquam in suis propriis libere
et licite

disponere, et facere, et
VII. p. 241.

illis frui, et

gau-

'

Natalis com. lib. xin.

Pius IV.

1.

100
dere posset
, et

PII

IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.

infra

ramiis, etc. Dat.


91.

Romfc apud
i

Decrevimus et declaS. Petrum xxi No-

Yembris mdlx, anno

illis ultro mari infcrendum, aut etiam ad peregrinos Sepulchri Dominici excipiendos tuteque transfretandos, apposito propugnaculo

luni

Nicosiensem In Oriente Veneti Turcicam donat Pius IV. potentiam sua classe continebant, ne liberius se in Christianum imperium cffiinderet, quos Pontifex ob eximia in rempublicam Cliristianam merita, utque facilius Cypri regnum tuerentur, designandi ex patritiis Venetis archiepiVenetis archiepiscopntiim

fiilcita

esse dignoscatur

ac

propterea facile

judicantcs, quanta

cura, sollicitudine et dili-

gentia

regnum

istud custodirc,

quam non

fa-

etiam privatos ad illiusinlima, ac pra!serlim ignotos ad publica ejus, vel sacra, vel saicularia munia admittere, quamque vehemcnter optare soleatis, ut non solum inibi porcile ca-teros

scopi Nicosiensis praerogativa donavit subjecto

tuum navalium arciumque


fidisque mililibus credatur
,

custodia Venetis
sed etiam ut regni

Diplomate

'

Dilectis

filiis

nobilibus viris
etc.

diici

et

do-

catbedrales
existit,

minio Venetiarum,

et potissimum, qua; metropolis NicosicnsisEcclesia pra^latis vestratibus,


,

Cum

inter anxias Apostolatus nostri sol-

licitudines considerantes hinc videlicet, quan-

tam ipsa rcspublica jacturam, quod doicnler rcfcrimus, in

et

supramodum,

Graicia aliisquc

provinciis Orientalibus, partim obstinatis illo-

rum populorum

desideriis, partim principum ca'lcrorumquc Christianorum luctuosis atcjue importunis factionibus, aliisquc peccatis nostris id exigcntihus passa sit, quautasque non solum amcenas insulas, urbes florentissimas ct munitissimas arces, verum eliam amplissima integra regna perniciosus ille Cbrisliani nominis liostis, imo Dci nobis irati flagellum Turca, ferro, flamma, ruina devastarit, absum-

committatur. Idcirco nos instar prudentis naufragm classis praifecti, qui laceratarum navium remigumque superstitum reliquias colligens, nonnunquam validam unius anchoram alteri antcsignanai, et ad primum qiiemque casum destinakc triremi coaptare solitus est, ad gratam aliquam insignium vestrorum de Sede ct rcpublica praifatis mcritorum, ac per vos illa-

rum

gratia

indefcsse susccptorum

laborum

et

|)criculorum, gravissimorumqiie, quos ne


in dictis peregrinis libcralitcr

dum

annuatim vehenin classe,

dis et revcliendis,

verum etiam

mari-

timoque apparatu ad frequentes Turcarum motus niira ccleritale expediendos tan^iiiam magnanimiCliristifideliumexcubitoresimpigreiierfcrtis

pscrit ct tyrannidi sua? subjugaverit

pricterea

quam

exiguai vircs

humana\ quam

con(juassati

sumptuum recognitioncm
licet

et

recompenmetropoli

obices,

innrmaquc seu potius male compacfa

sam,
satis

exiguam,
fidis

futuris, quse in exteris, nec

adversus ilhim pestis hiimana'. torrentem propugnacula nobis supersint, ila quod nisi immcnsa Domini nostri Jesu Chrisli pietas hoc suum pcculium tanto pretio sibi paratiim incffabilis misericordia! oculis respexissct, ipsoque

vobis

pra'sulibus dicta;

prieficicndis aliquando succedere possent peri-

culis obviare,

que liberare,
gestis
veslri

coopcrante invicta
inibi

mililiai vestra^ vcxilla firniius

vosque ab hac suspicionc metupro rebus a vobis pra>clare hac speciali gratia veluti debita hujus Senatus magnificentia^ laureola donare
et
.

in parlibus illis tcrra mariquefixissctis, nulluni

volentes

Dominic;c Crucis vestigium in apcrto su;

pcressct

vimus,

inde vcro cum hilariori menle revolquam feliciler et strcnue insulam Cyprum cum siio rcgno ab lioc orbe nostro Chri-

Juspatronatus, ct pra;Pontifici pro tcmiiore existenti pcrsonam idoneam ad ipsam Ecclesiam Nicosienscm . Et paiilo posl infra sex
Et infra
:

standi nobis, ct

Romano

stiano, tam longo maris terraique spatio rcmotam Syria'que et ^Egy|)to fcre coiitcrminam Turcarum armis undi(jue circuinsei)tam et crotcrorum larbarorum insidiis obiioxiam, non
,

menscs a die vacationis hujusmodi conccdimus, etc. Datum Ronne apud S. Pctrum anno Incarnationis l)ominica< Mni.x, XIV kalendas Januarii, Pontificatus nostri
aii.
i

Pontificis bencficcntiam Veneti hcto aiiimo

ac

soluni perpetuo mililari pedilum c^iuitumijuc, omni instruclissima) classis pnrsldio in ho-

dicrnum us(|uc diein rclinuislis, veiuin ctiam operosis portuum insigniuiu munimcnlis roborastis,

cxceperc ', inquc eonim gratiam Philippus darissima Mocenicorum familia arcbicpiscopus clcctus cst; qui in provinciam disccdcns cum idoneis aliquot ad agriim Dominicum cxcolen-

pra^claris civitalibus ct populosis oppi-

hominum Chrislicolarum fn;(|uentia, omnigcnum mercatoruni conciirsu larga opum imiltiplicuni cxiibcraiitia, lcrliliumdis

decorastis,

dum operariis, silvcsccntein adco Iribiilis ac vcpribus vineam invcnit, ut in eadciu familia,
inlra(|ue

eosdem
el

parietes, vir, uxor, lihcri, alii

alios profilercnlur rilus, pauci(|uc uiiuiu(|ucm-

quc agrorum cuUura, anliqiux


siia;

illi

amplitiidiiii

piam intcgrc
tur; adco
iit

constanter: sed

(|ua< ciii in (|uo-

propcmodum

resliluistis, adcoiil ipsa Cliri-

(|uc blandircntur, ca notarant cl

sliana rcspiiblica millo alio lirmiori, magis(|uc


vcl ad iiropulsandas hostiuminjurias vcl ad bi>l-

unus idcm(|uc cum

ca-lcris

conscctabandiebus

'

l*olr. Just.

liist.

Vcn.

I.

xiv. Saccliiii.

liist.

Soc. Jcsu.

lo.

ii.

IMus IV. rcg.

si|;.

mim,

18. ct alio rcccDt. 1932. p. !)3.

lib. IV.

Pir lY
profiteretur, fcria

ANNTTS

1.

CHRISTI 1560.

101

r,rff>cum

se

tamcn

(juarta,

Tulliano optaverat)

ipsumquc

illi

in

diaconum

qua interdictus

Grtecis cst usus cariiium,


;

morc

et qui dc ctero Latinos scviveret Latiiiorum (|uebatur, dic Sabljati, quo Gra^cis carnibus

\esci fas est, g^rrecaretur

deniquc Latinoruin

(]uoque sacerdotum non ncmo ritu GriTcorum iixores babebat. Plurima hujusmodi monstronim farrajro succrevisse turba diccbatur pcr

cardinalcm praifccit, qui iv Septcmbris transfertur ad Ecclesiam Sancti-Martini in Montibus per obitum cardinalis .\riani vacantem. Assignavit reverendissimo Sorbellonio Ecclcsiam Sanctixxvi Aprilis reveGeorgii ad Velum Aureum rendissimo de Medicis assignavit tit. Sanctoe:

Maria^ in

Dominica

.
'

abscntiam pastorum, quos longo jam tcmporc, annis ut aicbant, septnaginta^ scdcs primaria
,

nullos vidisset; quaj cum exscindere moliretur Philippus, inolita pra>peditus consuetudine, ac paulo post ad Conc. Tridentinuiu \ocatus, nou
eo,

ad prwfcctum Consentiunt his littera! ducatus MedioLani commendatitia^, ut Carolo cardinali ad ineundam archiepiscopatus posses-

sioncm opera non dcesset. Nobili viro Ferdinando duci Suessa? regis
Catholici in statu Mediolanensi locumtenenti.
De vcnerabilium fratrum nostrorum sanRomana? Ecclesia; cardinalium consilio at-

quo cupiebat, ctumquc est ', ut

potuit ardore perllccrc


tol

fa-

rituum divisiones sensim tlorentissimam illam urbem, totum(|ue ipsum regnum eo perduxerint, ut paucos post annos,
peccatis

cta;

que consensu nuper in Consistorio secreto, per-

corum

id

exigentibus,

Turcarum

iin-

petuum

Ecclesia^ MedioLanensis, pastoris solatio

manitati ac funestissinii^i direptioni patuerint; sicque feracissima iUa regio, qua> ut Prophet verbis utar, - Juxta ubertatem tcrrx sux exuberavit simulacris,

destituta^,

divisum

quod mox minatur accepit eorum, nunc interibunt. 92. S. Carolus Borromseus creatur cardinalis,
cst cor

administratorem constituimuset fecidilectum fllium Carolum Borromwumsancta! Romante Ecclesioc diaconum cardinalem nostrum ex sorore nepotem, nobis adeo probatum, ut confidamus Ecciesiaj illi a nobis bene

mus

consultum fuisse
in Christo
filii

eumdem autem

charissimi

eligitur archiepiscopus Mediolanensis, et consti-

nostri regis Catholici tantopere

tuitur protector

Sedem Apostolicam.
inter alios Pontificis

Behetiorum Catholicorum apud Hoc anno auctus et sa-

cer cardinalium senatus, in

quem

adlectus est

neposCarolus Borroma^us,

studiosum, atque observantem, ut neque in sacrum cardinalium coilegium asciscere, neque Ecclesiae illi prseficere quemquam potuerimus, qui omnibus studiis atque obsequiis regiai ejus
majestatiinservire paratior
juvet.
sit .

ut antea insinuatum est, futurus ;eternum illius

Preces addita?,

senatus decus atque


sanctitatem,
strarat,

ornameutum ob cximiam
eo nascente prsemon-

ut administros illius ad possessionem

ineundam

quam Deus

insolito

anno salutis mdxxxviii, demisso coelitus lumine in cubiculum maternum, in


a pluribus conspecto, ut nar-

quo nascebatur,
rat

Februarii mdlx . 93. Non amplissimi illius sacerdotii opes recepit Carolus, ut luxu et magnificentia lasciviret, sed uteas ad divini cultus gloriam verteret.

Paulus V in Diplomate, quo illuni in Sanctorum numerum retulit de memorata vero cardinaliumcreatione hajcreferunt Acta Consi:
'

Quanta porro

integritate

Borromanis Me-

diolanensis archiepiscopatus administrationem


variensis

storialia.

Roma>,dieMercurii,ultima mensis Januarii MDLX, Sanctissimus dominus noster crcavit et assumpsit in sancts Romana; Ecclesia; cardinales Joannem de Medicis illustrissimi domini et Carolum Borroducis Florentiffi natum msDum, et Joannem Antonium Sorbellonium ex episcopo Fulginatensi presbyterum cardina"
,

No Mediolani, si qua de episcopus causa in rebus Ecclesiie constituendis, gregeque ad rectam viam redueendOj sumptu opus esse viderat, de suo liberaliter jussit suppedi:

gesserit, describit Carolus a Basilica Petri

tari, ut nihil

penitus ex ipsius Ecclesiffi fructi-

lem.

bus ipse Romae tunc existimetur percepisse . Aronffi quoque multa distribuit, dum litteris operam daret humanioribus, atque abbatiam Aronensem gereret, inquit idem auctor Sacer:

Septima Februarii deputavit administra-

dotii fructus sacros esse reputans,

quorum

sibi

torem Ecclesiae Mediolanensis, tunc per cessio-

nem

reverendissimi D. card. Ferrariensis vacantem, reverendissimum dominum Carolum Borromffium in xxi suse aetatis anno constitutum XXVI Aprilis creavit legatum Bononiaj et
:

utpote abbati, Deo reddenda ratio esset, patrem, cujus alioqui voluntati obsequi diligenter studebat, modeste monuit, qui una
facultatibus suis
bat,

cum

casteris

minime

id

adhuc abbatiaj res dispensasibi justum neutriusque saluti


converti, ac non quodpius Patertantum
filii

Romandiola'. Concessit et assignavit reverendissimo BorromiEo Ecclesiam SS. Viti et Modesti (cardinalis enim Caraffa tit. S. Nicolai in Carcere

consentaneum
sent eos in

videri, qui fructus sibi superes-

rem familiarem
;

potius dari pauperibus

abest, ut moleste acceperit, ut

religione

Anton. Marii Gralian.

1.

ii.

de bello Cyprio.

Osec x.

'

' Ext. in Bull. et in

Append.

Vil. S. Caroli. Acta Cons. Ms. card.

Piiis IV. to. II.

brev. sig. 2896. Ep. Lxxxix.


1.

Carol.Novar.

Spadffi sig. p. 283.

cpisc. in Vil. S. Caroli.

1.

102
praeclaraque indole

PII IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.
,

Iffitus, ac pra gaudio lachrymans, administralionem ei sine mora reliqucrit, quod si patri aliquid ex iis necessarii sumptus causa opus erat, mutuuni dabat fllius, quod

blica negotia
ut nulhis fere
nalis

gravissimasque

res

gerendas
est,

ostendit ab initio propensionem.

Eo factum

apud cognatum Pontificem

cardi-

majore auctoritate atque administratione


fuisse videretur
:

cgenis restitueretur . Ut vero adolescens abbas senio provectos abbates in monachis ad religiosa" vita? instituta cogendis
ei

postea, vel

unquam

virtute vicerit, narrat


ciplina, inquit,

memoratus auctor Disstudium non mediocre ostendit in veteribus monachis quibusdam Ecclesiffi suffi Aronensis corrigendis, qui quidem a beato Benedicti instituto tam longe aberant,
:

sacra?

utvix ipsius monastici vestitus vestigium


nerent.

reti-

. Et paulo post mandatis muneribus summam fidem, incredibilemque diligentiam, tum mentem prorsus incorruptam, qufe neque cupiditate, neque ullius gratia unquam moveretur, sed in omni re consultanda et dijudicanda, quod justissimum esset, id spectaret, et exequeretur semper pristinam item patientiam, ut nuUius errato, vcl molestia commotus quid-

Pra?stitit in

Quorum

licentiani

cum

sibi

minime
alios vic-

quam

faceret, aut diceret in

quemquam

contucapti

ferendam adolescens abbas judicaret,


offlcio continuit,

meliosum.

Cum

autein plerique amplitudinis

tus asperitate, alios arcta custodia punivitet in

divitiarumque

splendore

commodociue

quanquam

nullo ejus generis

delicatiores fiant, laboresque dignitati conjunc-

proposito exemplo, quod sequeretur . Coluerat vero adeo in adolescentia pietatem honestatemque, ut eluxeril semper in eo animus excelsus, ac mens ab humanis cupiditatibus ambitioneque aliena, nec ullo unquam casu, aut famulo-

tosfugiant; contra hic adolescens sese patien-

tissimum prffistabat, multum scribendi dictandique laborem suscipiebat, diuturnam iis, qui
alloqui vellent
i)").

operam dabat

Expetitus est ab Helvetiis Catholicis,

rum

aliquid,

commoveri visus, ut loqueretur quod contumeliam aut liberiorem indignationem ytrx seferret, ut admirabundi ejus
ignavia
94. Agebat tantummodo inquit auctor, vigesimum secundum annum cum illi archic>>,

rant, in proteclorem

qui ad salutandum Pontificem oratorem miseapud Sedem Apostolicam,


illi

quod nuinus
est
:

a Pio his litteris

'

demandatum
et

socii testati sunt.

Dilecto filio Carolo SS. Viti diacono cardinali Borromseo vocato.

Modesli

piscopatus Mediolanensis delatusest aPontiflce,


qui prffiterea Romana dilionis administrationiffi,

Cum

dilecti

filii

Helvetii, Lucernae, Vra-

Transilvaniai et Subsilvauia3, Suitii, Thu-

nem, illi mandavit, de qua viris gravibus in consilium adhibitis assidue consultaret, supplices libellos,
ac

Friburgii et Salodoriseptem pagorum seu cantonum Catholicorum per oratorem suum ad


rigii,

mandata omnia qua^cumque

essent subnotari jussit. Auctoritatis Pontificiaj

munera gravissima negotiaque quotidie omnium curarum suarum consiliorumque participem fecit, ac administrum .
per se
detulit, et

Ostendunt id litter.T Pontificia? ad internuntium in regno Neapolitano agentem data;


' :

archiepiscopo Surrentino in regno Neapolis, nostro et Apostolicaj Sedis nuntio. " Venerabilis frater, etc. Cum nos dilectum

Venerabili

fratri Julio

nos nuper destinatum a nobis petierint, ut te sibi in protectorem apud nos et Sedem Apostolicam dare et concedere dignaremur; nos honesto huic corum desiderio pro nostra paterna in cos benevolenlia satisfacere cupientes, te, quoad egeris in humanis, eorumdem septem cantonum Ilclvetiorum Catholicorum apud nos ct eamdem Apostolicam Sedem protectorem, ita quod eoruin res et negotia, qua? in dies occurrent, tam apud nos,
Pontifices

quam

alios

Romanos

filium

conum cardinalem Borromwum vocatum,

Modesti dianostrum secundum carnem ncpotem, participcm curarum et negotiorum nobis assidue incumbentium fecerimus, eique inter multa alia sibi
Viti ct

nostrum Carolum SS.

pro tempore existentcs, ac Sedem Apostolicam, agere, tractare, procurare, promovereque liberepossis etvaIeas,auctoritate Apostolica tenore pra?sentium creamus, constitui-

mus
S.

a nobis demandata, onus etiam ad

to scribcndi, quoties occasio sese tulerit, injunxerimus, id-

et dcputamus etc. Dat. Rom. apud Petrum die xii Martii mdlx, anno i . 9(i. Complexus est Carolus cardinalis singulari bcnevolentia Helvetios divinamque gloriam
,

circo volumus, ct
ris

tibi

mandamus,
a

ut ejus littelial)eas,

ajiud cos maxiinc promovit, ut dicetur inferius,

plenam

et
si

indubiam fidcm scmper


illcr

perinde ac
fuissent.

tibi

nobis ipsis scripta>

Datum Boma> apud Sanctum-Pctrum, etc. die xv Martii mhi.x, anno . Perfunctuin illum strenue dcmandato iniinere narrat Vit;c ejus scriptor, reruinquc ai) eo gestarum oculalus tcstis Ipsc miram in pui
:

necnon plurimam juventutem cx ea gente pietate ct litteris erudicndam curavit, ut sacra apud eam digne administraret. De siisccpto vero ab eo plurium gentiumpatrociniolia'c me Lusitania? morat ^ Novaricnsis cpiscopus regnum ct Helvetica^ gentis septcm pagi Catholici in cjus erant clientela, quibus non inullo
:
'

Piu3 IV.

1.

I.

p. 26.

Pius IV.

lib.

brcv. p. 102.

'

Car. Nov. Ep.

iii

Vil. S. Caroli.

Pir IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.
:

103

post Germania inferior addita est. Universiis Ordo Franciscanoriim, Carmclilariim, Humiliatorum, et item canonicorum regularium S. C.ru-

Uonue die Mercuriixix mensis Junii deputati fucrunt octo cardinales, videlicet dc

narrant
(^esis,

dcUa

(^ueva, Saracenus, (Alexandrinus),

Conimhricensis, invTtcrea sacri milites tum Hierosoiymitani, tum ,Iesu Cliristi J.usilania} ejus tuleia' fuerunt commcndati . In florenlissimo hoc rerum slatu Carolus
cis

Puteus, Sancti-CIenientis, Senonensis, Urbinatensis et Cornelius, ([ui de])utali fuerunt super

examine cardinalium, qui delinentur


Sancti-Angeli
.

in
',

arce
qui-

Extant vero
in

litlerie Pii

Borromffius non splendore |)urpura3, non o|>uni aflluenlia, non honorum j:;loria, non aulici ap-

bus Paulo Odescalco


homicidiis et
aliis

regno Neapolitano inin

ternuntio mandata dedit, ut testes audiret de


fiagitiis

paratus fastu illusus


celsior
(in(iuit)

humanis omnibus Magna ad divina ardentiusaspiravit


est,

sed

regno Neapoli-

'

repentinaque dignitatis amplificatio, si exemphx et insligationes accedunt, sa>pe mores ac naturam i])sani perturbaf. At tantis copiarum bhandimentis delinitus ad pcrfectiorem tamen vita? disciplinam oculos retorquebat, et ad liumana omnia contemnenda se ipse frequenter excitabat. Cumquc multos post
prffisertim

tano patratis, de quibus (^arolus cardinalis Caraffa in crimcn vocabatur, actaque judiciario

ordine ritc confecta transmilteret. Incurrerat Carolus Caraffa cardin. in gravissima odia Philippi regis Hispaniarum non modo ob tentatum Gallicis armis regnum Neapolitanum, sed maxime ob aspersum Carolo V parenti slructarum
vitaj insidiarum ignominiocrimen, tandemque illum in judicio diu cxtracto succubuisse visuri sumus. 98. Absolvitur cardinalis Moromis, etadmajorem dignitatem proveliitur. Absolutus e contra fuerat a Pio Pontifice Joannes cardinalis Moronus, qui ab iniquis delatoribus crimine

Pauli IV Pontificis

annos Dei beneficia secum reputaret, commemorare solitus fuit, inusitata se ratione ad
sanctiora pietatis officia, religiosioremque vi-

sum

tam fuisse perductum neque enim angustas asperasve res, ut plerumque flt, Deum adhibuisse, sed prosperas, niaximeque florentes, ut in iis rerum humanarum levitatem inanitatemque divino lumine perspiciens, ad ea, quaj so:

hrereseos appelitus fuerat apud


hfereses Concilii
Tridentini

tanien divina ])rovidentia illum ad

Paulum IV, cum damnandas


desti-

lida, gravia

seternaque sunt, animum adjiceret. Interim non solum aliquid amplius ut humanum est, ex opibus Ecclesia? quotidie sibi addi non
postulabat, sed eliam ultro a Pontifice tradita

prffisidem

nasset, de cujus illustrata innocentia, qute in


dignitatis, atque etiam vitaj

discrimen venerat,
:

ha;c referunt Acta

Consistorialia

propemodum
valde

accipiebat invitus,

quod ex co-

Romaj

dise xiii Martii


:

et alii qui ex eo pendebant, querebantur, et quod virlutis erat, ut liumana perversitas est,angusto parvoque animo tribuebant. Virginalem modestiam, qute semper in ejus moribus eluxerat, exquisite retinuit, et in eo genere non modo (]uidquam male ap-

gnatis nonnulli

rium . Et paulo post rium Ptolemajum sententia, in quacontinebatur absolutio reverendissimi domini cardinalis Moroni, cum antea tempore Pauli IV fuerit accusatus de hairesi, el fuit absolutus,

mdlx, fuit ConsistoLecta fuit per secreta-

cum

subscrip.

tione reverendissimorum Putei et Alexandrini

petere

unquam

ulli

visns

est

sed insidias

Coucepta
sententia

fuit subjectis

verbis lata a Pontifice

quoque non semel paratas sancte admodum


vitavil.

In

nomine

sancta? et individuae Trinitatis

cardinalcm Caroliim Caraffam, et ejits fratrem ducem Pallicmi. Longe abfuerat in pari dignitatis gradu ab his virlutum exemplis Carolus cardinalis Caraffa
97. Proceditur contra

Patris, et Filii, et Spiritus sancti.

PIUS PAPA

IV.

Inter cajteras pastoralis curaj sollicitudi-

Pauli IV Pontificis nepos, qui

humanarum

re-

nes nobis jugiter imminentes, illa est praEcipua, ut ad Dei gloriam et augmentum ejus fidei, ne-

rum amore

irretitus, patruum Pontificem proniorem ad iras, ad bella civilia inter reges accendenda alendaque, ob Hispanorum admi-

gotium sanctai inquisitionis,

cum omni

ea, ut

decet, justitia et puritate peragatur, ut scilicet

nistrorum insolentiam, incitasse ut sibi vel suis novos principatus in ea Christiani imperii perturbatioue compararet, gravioraque scelera admisisse accusatus est apud Pontificem, qui justitiaj studio adductus, ad detcrrendos Pontificum nepotes, ne patruorum facilitale ad iniquas exercendas artes ac tyrannideni abuterentur illum hoc anno una cum fratre et Aiphonso card. in Hadriana; molis carceres compegit, de quo hrec Acta Consistorialia
,

contra tanti criminis reos id agatur, quod contagiosa ipsius enorinitas agendum requirit, et e contra
is

discretionis

servetur, ne

honorum
et

ordo in praecedentibus innocentia insidiis pateat


pietatis specie

malignantium,
innoxii, et ne

sub

graventur

quod pcr circumspectam Sedis

Apostolica; vigilantiam ad exterminationem hseretica" pravitatis salubriler est provisum, per

malitiosam calumniantium ini(]uitatem cedat in fidelium detrinientum et scandalum universo-

rum. Sane dudum tempore Pontificatus Pauli


'

'

.Nov.

Ep.

iii

ejus

Vil.

Act.Cijns..Ms. card.

Spadx

sig. nura. 31.

Pius

lib.

brcv. sig.

num. 1898.

p.

li8.

Act. Cons. p.

104

PII IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.

papfc IV prffidecessoris nostri sanctac memoria;, causa licet niilliter et injuslc mota inter procuratorem nostrum, tunc suum fiscalem, et officium sanctii' Inquisitionis actores ex una, et dilectum filiuni noslrum Joannem tit. Sanct;c Maria; Translyljcrim ejusdem S. R. E. presbyterum cardinalem, Moronum vulgariter nuncupatum, e.\ altera parte, dc et super eo, quod prtendebatur, eumdem Joannem cardinalem in nonnullis articulis pro parte fisci et offlcii pra}dicti produclis, male et aliter quani sancta Ro-

tem, seu ejus suspicionem quomodolibet concernentibus culpabilem convictum, aut confes-

sum
in

vcl

apprehensum
iis,

aut

aliquo

modo
fisci

suspectum, aut etiam legitime diffamalum, sed

omnibus

quae contra

eum

pro parte

et offlcii praidicti, ut pra;fertur, pr;i;tendebantur,

mana

et

Catliolica

Ecclesia teneat, sensisse,

rebusque aliislatius inactis causa? et causarum luijusmodi deductis Nos post nostram ad summi Apostolatus apicem divina favente clementia assumptionem, causa pra-dicta adhuc indecisa pendente reassumpta cum dilectis filiis Jacobo tit. Sancta^-Maria; in Via Puteo, et Michaele tit. Sanctai Maria; supra Minervam Alexandrino, summo inquisitore, sacnc Theo; ,

innocentissimum, et nedum culpa, sed omni prorsus suspicione carentem quinimo ex deductis pro parte ipsius Joannis cardinalis conet judicamus ipsum, tam in stare dicimus articulis illis, quam in omnibus aliis sanctam Christi fidem, et Christianam religionem concerncntibus bene, sancte, Calholice, et juxta S. R. E. et sanctorum Patrum Traditiones omni tempore scnsisse et tenuisse, et ita non solum verbis, sed etiam opcribus ubique semper test;itum esse, et pro tali ab omnibus probis et Catholicis viris semper habitum et reputatum fuisse ubique locorum. Idcirco illum ab omnibus et singulis contra eum, ut pra;fertur, pro
:

logiffi

magistro, sancta3 RomanEe Ecclesiai pres-

parte

fisci

seu

officii

sancta; Inquisitionis

pra'-

byteris cardinalibus
Inquisitionis,
et

ambobus

in officio sanctae

tensis imputationibus, et a quibuslibet in

pro-

pnrdecessore nostro inler alios judicibus, et in hac causa a nobis specialiter deputatis, quoad ejus merita cognoscendam et nobis referendam commisimus. Qiii
a
visis et
fisci

mature discussis omnibus pro parte

seu officii prtedicti deductis, et ex adverso exceptionibus quoque et jurii)us pro parleJoannis cardinalis |)roductis et probatis, nobis sta-

tum

totius causa; retulerunt

conformem inno-

ubique contentis, allegatis et positis tanquam innocentem et innocentissimum, omnique pra^tensaehaeresis culpa macula et suspicione carentem absolvendum et liberandum fore, et esse, prout absolvimus et liberanuis, proque absoluto et liberato haberi volumus ct mandamus carcerationem quoque, inquisitionem et processum praedictum, aliasque vexationes praMnissorum occasione ipsi Joanni carcessu
fisci
;

Nos igitur bac causa inter procuratorcn), seu offlcium pr;pdictum ex una, etdilectum filium Joannem pra;dictum parte ex altera coram nobis, et de mancentia; priedicti Joannis cardinalis.

dinali factas, illatas et praeslitas, fuisse et esse

temerarias, iniquas, et

illicitas,

ac injustas, et

de facto et pcrpcram factas, el [^ra^sumptas, ct

dato nostro coram proedictis cardinalibus sic pendentc, liabita prius relatione prajdicta, el de
meritis totius
informati,

etiam

nuUam propter minimam

causai etiam aliter ad


nostri Jcsu
Cliristi

Domini
in

plenum nomine
tri-

praemissa ivstimationis notam ullo modo incurrissc decernimus, ac de et supcr illis omnibus et singulis pr;emissis procuratori fiscali et officiis pradictis

invocato, per iiancnostram diffinilivam senten-

tiam,

quam

supremo

juslitifp

throno pro

bunaii sedentes, et solum Deum pr;e oculis habenles de illorum et aliorum sacr;v pagin;c, et jurisi^eritoriun consilio ferimus in his scriptis,

perpetuum silenlium imponendum esse et imiionimus, et ita dicimus, absolvimus, liberanuis, et dcclaramus, ac sententiamus omni mcliori modo. Ila pronuntiamus.
ii

Ita

videtur pronunliandum Serv. etc. Ja-

ram

l)ronuntiamus,sententiamusetdcfininius,captuet carcerationem dicti Joannis cardinalis

cobus Puleus. In oadem sententia cum sanctissimo ctcum reverendissimo domino Piitco coiicardiiialis Alexandrinus venio. FraterMichacl

tcmpore Pontificalus Pauli pra-dicti, ctforsan de illiiis mandato, nullis pcnitus ad id legitimis indiciis pr;cccdentibus factam, nccnon inquisitioncm contra eum formatam, ct totuin processum contra ipsum Joannem cardinalcm
alias

huinill. etc. Sanctitatis vcstr;r, etc.


*H).

dinalis

Provcctus cst iii eodcm consistorio carMoronus ad m;ijorem dignitatem, atque

cx prcsbytero Sanct;c-Mari;v Traiist\berim, crca-

factum, pr;csertim cx defectu form;i' in capilulis conclavis cjusdem l*auli contra hujusmodi cardinalem nccessaria^ non scrvat;p, luilliter ct de
faclo processissc,

annullamus

etirritanuis, nul;

liusque momcnti fuisse decerninuis et niliilominus dicimiis, et judicamus etiam cx l;\Ii processu ipsum cardinalcm fiiissc aiit csse dc liaMosi,
et

Joannem
aiit

ncciiiaiiuam

quibiisvis delictis

Albancnsis cpiscopus, cuin Pacecchus carin codem eliam Consistorio cardinalis Turnonius c Sabincnsi cpiscopatuad Osticiiscm,exliiictocariiiiiali licllayo, Rdbcrlus vero Lenoncurtus ad Sabincnsem traiislati fucrc. Porro ccrliorem fccit Ponlifex Ferdiiiaiuliim eleclum imperatorem, noii iiiodo c;irdiiialciii iMoroiuim oniiii crimiiic caruisse, scd cliani omni criminis siispicioiie.
tiis

dinalis e vivis abiisset

criminibus liajicsum,

cl

hicrclicam luvuila-

"

Cliarissimo in Christo

filio

uostro Ecrdi-

PII

IV

ANNUS

1.

CIlKl.STl

I5{)0.

05

iiaiulo lhinji;ariii', r>olieiiii;i' rof^i

iihi^lri

oh!clo

ruiii

lAitherus nocuissct Kcclcsia'

ille |>erpoIi-

Koiiiaiioriim imperalori.

Cliarissime in Christo

fili

iioster, olc. Ahi-

jestaU'iii tuain iioii

ignorarc crcdiinus, in-iccicccssori noslro fehcis rcconhitionis Taulo IV dih'cluiii lilium iiostruni Joanncm Sanche-Maria'

monstra, qua' pluribus erant liorrori, in venustiorcm formam redcgit hic Confessionem Augustanam composuil, ac s;Tipius immutavit, utpote liumanum
vit(!jus scripta, et liajrcsum
;

commcntum, suaque
ruiii

hypocrisi, ct blanda
,

mo-

TranstybcrimpresbyterumcarclinalcmMoronum appcllatum in suspicionem iionnullam vcnisse,


ininus
scntire

ct

orationis suavitate

at(|uc

eloqucntia

Gcrmanitc principcs fascinavit, quos Luthcri


furor ct insolcns insania ollendebat
Ii;i'resum
in suis fuit
:

eum

recte de alicjuibus tidei Calliolicte

novarum

dogmatibus, eamc]uc ob causam in custodia diu liabitum iuisse. Cujuscausai cognitioiiem propter ipsius magniludincm, nos simul ac vocati ad Apostolicaj Sedis rcgimeii hiimus,
statim dclcgavinuis aliquot ex venerabilibus h'atribus nostris S. l{. E. cardinalibus integcrrimis
viris, ct juris utriuscjue

auctor, (|uas Joanncs Coclilaus

IMiilippicis ad

rem

confutavit, at^juc intcr alias

Carolum Quintum C;i'saMahomctis bal-

nea induccre apud suos visus est, dum Baptismum pro peccatisabluendis re|)etendumvoIuit, hoc eniin facilius et blandius remedium, quam
difficilis et

ac Tlieologia; peritissi-

acerbff cxhomologeseos Sacramen:

mis, mandantes eis, ut Dei tantum tiniorc ante oculos liabito, diligenter ct subtiliter inquisita
vcrilate, ad nos.
hiissct,

tum opinabatur
se ffiquare

hi

enim haresiarchic non modo

Christo, sed pra?ferre voluere,

dum

quid super ea re compertum


qui

referrent;

cura, fide et diligentia

quidem, cum sumnia mandatum nostrum cxe-

institutorum ab eo Sacramenlorum partem delere, vel immutarc, aut alia substitucrc, ac fiiigere voluerunt; cum dubius in fide semper tluctuasset, in

cutos se esse retulissent, ac sibi cognilum et

comperlum esse testati fuissent, niliil contra ipsum cardinalem jure aclum, nibil probatum fuisse, contraque et ex plurimorum, eorumque
gravissimoruni testium
diclis, et ex aliis

nam

extremo vit;c actu maximc ostcndit, adjuratus a matre anu adliuc superstite,
foret sequenda, respondit, Luthe-

qu;ie rcligio

proba-

tionibus certissimis constare sibi, ac patere, iu-

esse, Catholicam securiorem. Afficitur hoc elogio a Surio Lutheranismi cgregius propagator, licet in Eucharistiaj
'

ranam jucundiorem

nocentem eum, nec crimine solum, sed onini prorsus suspicione criniinis carere. Nos omnibus qua' acta fuerant diligenter auditis
et coii-

negotio Zuinglianismi, quain Lutherismi csset


studiosior.

Multum
sibi

is

vir nocuit Ecclesia?, vel

hoc solo nominc, quod modestia quadani usus

sideratis, et ejus viri innocentia plane perspecla,

multorum

incautos animosconciliavit,
ipso redderet. Fertur

cum

eum,
et

sicut justitia postulabat, ab

omni crimine

Lutherus sane importunus etvehemens invisum


se nonnullis
Iioc

ab omni suspicionc ejus absolvimus, sicut

autem
ct

inlelligere |)otcris ex sententia, qu;c in Consistorio nostro secreto lecta et publicata fuit

Melancthon aliquot Lutheri scripta limasse


castigasse, quai alioqiii in

cum
liis

luccm

sic

emissa, ut
et

ingenti

omniuni fratrum nostrorum approbala^titia,

Lutherus impotenU quodam animi impetu


insolentia ea

tione atque
litteris

cujus

exemplum cuin
:

confecerat

plurimum

Lutheri

serenitatem

conjunctim ad te misimus qua de re tuam certiorcm faciendam esse duximus, cum lioc a^quum ac justum esse, et pricstantissimis virtutibus, multisqueac magnis liujus cardinalis erga Sedem Apostolicam meritis

dogmaU detractura fuisse putantur. Fuit Melancthon admoduin familiaris Sacramentariis, quippe a quorum dogmate non valdc abhorreret.

deberi a nobis intelligercmus, ut famai atcjus,

que existimalioni

qu;c bujusmodi sus|)i-

cione fortasse nonnibil violata fuisset, consule-

remus, quod discussa omni fals;c suspicionis nebula fidei candor ejus omnibus notus sit atque perspicuus hTtum optatumque nuntium pro tua ergaSedem Apostolicam devotione allaturos nos esse majestati tua; minime dubitantes.
, ;

Joannem Crispinum adcdenda denuo OEcolampadii scripta hortatus est, Bullingero et Calvino de rebus suis sa^pe scripsil familiariter, multis studiosis auctor fuit, ut Tigurum et Ccnevam ob cognoscendam liquido de Eucharistia sententiam sc confcrrent. Et quia illum non puduit a patris sui Lutheri dogmate Eucharistico

dissentirc
et

ipsius

quo(|uc

discipuli

et

vivum, elmortuum multis conviciis, ut quidam scribit Sacramcntarius, lacerarunt.


alumni,
Et quidni illum lacerent sui, quando
ille toties

Datum RomcC apud Sanctum-Petrum


Maii MDLX, Pontificatus nostri

dic xviii

anno

100. Philippi Melancthonifi obitiis. Ubiithoc anno Pbilippus MeIancthon,acinterram tenebrarum, quam nomine pra;ferebat, abiit, Tcnam, inquam, tcncbrarum, ct itmbra mortis. nbi scmpiternm horror inhabitat. Hic fuit Lutheri inter-

pres

',

sine quo, inquit

Joannes Cochlajus, pa-

laceravitmatrem Ecclesiam Catholicain? 101. Heiclelberg;e exurrjit novus h.vresiarcha. Prodiit Heidelberga; novus hwresiarcha Boquinus apostata; liic voluit Christum non csse pro omnibus mortuiim, ncc ab omnibus in Eucharistia accipi; quam priorem lia'resim denuo iii Gallis rcpullulantem nostra ;ctalc

'

Sur. in Conim. hoc anno. Joan. Coclil. inPliil.

ANN.

T0.MUS XXXIV.

RaYS. XV.

106
lunocentius Decimus ct

PII IV

ANNUS

1.

CHRISTI 1560.

Alexander Septimus

Apostolicis sanctionibus jugularunt. 10-2. Congensibus Evanr/elium prsedicatur.

nos ac penitus tradiderimus, fore ut ille nobis vita et salus sit, omniaque ad vitam necesaltera est, saria abundantissime suppeditet
:

Illatuui cst hoc ipso anno Evangelium


gno Congitano
a
' :

in re-

ut intelligatis,

cum morbo

aliquo vcl alio

vit;e

Gonsalvo Sylveria Lusilano Societatis Jesu sacerdotc, de cujus prseclaro Gonstudio liaec scribit Nicolaus Godignus zalus de via fessus, nec satis consistens,regem,

incommodo

Dei causa praepedimur, tuncipsum


sine illa
:

per se nostra gerere negotia, et otiosam atquc

inanem esse hominis operam, quando


aliquid sibi divina bonitas

agendum assumit

nimirum Congitanum,

adit, datas ipsas a

Cons-

iantino prorege Indiarum litteras offert, adventus sui causam exponit. Ilisce rebus majorem in modum latus rex, ila in primis litteras accesingulariter honoratum Mox reginam, principes filios, caeteramquc domus suai nobilitatem ad audiendum Gonzalum acciri jubet. Adsunt, ct
pit,

ut se a prorege
testiflcaretur.

quare sive ullam sanitatis passi jacturam, sive aliis involuti malis a proposito retardemur, ferenda nobis wquo animo omnis rerum vicissitudo est, ac tola nostri nostrorumque negotiorum cura in Deum jactanda, ipsique infinita^

palam

semper agendae gratiae, quod efficere solus velit, qua; nos ob animi nostri elationem et pravitatcm corrumperemus potius, quam efficeremus.
In

Cafres notcu inferioris nobilibus permixti. attentis omnibusac stupentibus, deCbristi fide dicereGonzalusaggredilur, primaque ponil Christianee doctrina' fundameuta. Pauca eo die
alii

nobis ipsis observate, charissimi fratres,

Tum

quod dico. Cum enim gravissimo omnes teneremur morbo essemusque ad omnia plane
,

inepti,

multo plus divina

pra;stitit

bonitas,

inculcata; reliqua in sequentes omissa, et pedetentini exposita; donec apte omnes Christianis praeceptionibus instructi, et coelesti lavacro idonei judicati.
bat,

quam

viribus integris sperare, aut etiam cogitare nos ipsi poteramus. Nihil igitur nostra a;gritudo nobis, aut Cafrum conversioni incom-

Tum

vero celeritate, ut locus fere-

maxima, splendidoque rerum variarum

apparatu, lustrali aqua simul aspersi rex, regina, regii liberi, propinqui nobiles permulti, et quotquot fere in aula crant. Constantini no-

modavit, quin potius magnum attulit adjumentum, ut et virium nostrarum infirmitatem et immensam Dei clementiam melius agnosceremus. Quod ad me attinet, in Monotapa* regnum,

men impositum

regi, in

memoriam,

et

magni

Constantini imperatoris, sub quo florere Christiana religio olim cocpit, et Constantini Brigantis

duce numine, propediem proficiscar, ctc. Ha;c Gonzalus, qui, cum etiam Monotapa; regem ejusque matrem lustralibus aquis abluisset, ac
perfidus rcx,

tunc India; proregis, de ipso Congensi rege, deque ejus ad Christi conversionem optime meriti. ReginaCatiiarinae, reginajsoror Isabella} nomen accepit. Illa a Catliarina Joannis Tertii Lusitanorum regis conjugc, et Caroli V imperatoris sorore,

ingenium
fidelis

rediisset,

Mahumetanis impellentibus, ad anno insequcnti postridic

idus Martias ipso jubente,

mercedem

lingua;

hsc ab

Isabella Odoardi principis

uxore, Jamii Brigantinorum ducis filia, atque ejusdem proregis Constanlini sorore. Regis filii et alii viri principes aliis (juoquc Lusitanorum principum nominibus honorati sunt. Septem

optatam mortem recepit Sylveria. 103. Ercctio ducatus Brachiani et Marchionatus AnfjuiUaraR pro Paulo Jordano Ursino, et Antequam ad anni cxitum succcssorifius. referemus, perveniamus, Pii papa^ Diploma quopraeclarissimamUrsinorumfamiliam,erccto iu (lucatum Bracchiano, nobili eorum dilionis opiiido decoravit, eo prwcipuc noinine, quod

'

hebdomadas commoratus Gonzalus est; ([uo tempore tantum Christo adscripsit .'Ethiopum numerum quantum studiosissimus quisquc posset optarc . Sacram pra;terea tedcm assumpta; in coclum Deipar.x titulo ibi extrui coeptam, narrat Sacchinus. CiEterum, ut Kvanhic
,

Apostolica;

glorioso

titiilo

Sedi seinper devota cxtiterit; quo magis, quam totavitis insigiiium


inclarescit.
rei

virorum monumentis
><

Ad perpiituam
Cuiu doinus

mcmoriam.
Ursina
et
in-

et nobilis familia

tcr aiitiiiuas alm;c Irbis nostralias

domos

fami-

gelici missi

ab

animarum

lucris

exquirendis

admoduin

illustris cxistat, Scdi et

Romana'

nullis, vel periculis vel laboril)us absterreantur, sciantque se potcntes tunc csse, cum inlirman-

Kcclesia' priedicttc
(|uc

semper dcvota

fucrit, cx ca-

non solum
III

fclicis

recordationis iNicolaus

tur, juvat hic ejusdem (ionzali Sylveriai ad Patrcs, qui eranl in India Lpistolam dcscriberc, Duplici dc causa, charisin qua sic liabet
:

papa

multiquc cjusdem Romanie Ecclcsia;

card. scd nuilli (|iio(nic domicelli |H'iscie illius


virtulis

Romana> alumni

in egrcgios

arnuirum

simi fralres, luuc advos scribo

prima, ut

illiid

mcmincrim, quod nemo vcslrum ignorat, neque ignorare potest, si Oeo cjus(|ue obse(|uio
juxta sacrosancta- obedieiiliie pra'scriptum totos

dnces evaserinl, fortemque el memorabilem dicta" Sedi operam, tam in bcllicis, quam in (lonieslicis, aliis(|ue rebus strenuc navaverint,
ac proplerca, et ex ccrtis

aliisanimum noslrum movcnlihus causis domuin pr;edictam, ac di'

'

Nic. Codigmis

iii

Vilii

liuiisal. Sylviii'.

I.

ll.

c.

o. Saccli. to.

il.

Hi=t. Soc. an. Io60.

riUb IV. rcg. s\(.

iiiiin.

18. icccnl. 19;i2. p.

117.

PII rV

ANNUS

1,

CHRISTI 1560.

107

loctum
(lomus

filiiim

nobilem vinim Pauliim

Jorcla-

Mum Ursinum Uomanum primarium


el famili;e

ejusilom

Ursin;c virum, ejusque pos-

teritalem specialis gratire favorc prosequi volentes, ex

mox

in

molu proprio, etc. Bracliianum et perpetuum et nol)ilem ducatum, cum

jurisdictione, imperio et gladii potestate, et privilegiis, prrerogativis, signiset insigniis

ad perj)etuum et nobilem ducatum pertinentibus Apostolica auctoritate cx certa scientia, tenore pra^sentium erigimus et instituimus, etc. Datum
llomie a|iud
nis

reconditum antea manebat, super ipso corpoul)i locatum fueral, salvum, integrum, illa^sum(|uc re[)crtum esse ad Dei Domini nosfri Jesu (Ihristi laudem et gloriam sem|)iternam. Nos igitur tali tantoquc nuntio audito, statim rei magnitudine ac gravitate permoti, aliquem virum religione, integritate, prudentia, atque doclrina praeditum nobis deligendum duximus, quem pro hujus miraculi certa et indubitata veritate habenda, ad locum, in quo virtus Altissimi ita aperte se manifestavil, mitteremus;
rali,

Sanctum-Petrum anno Incarnatioi

itaque fraternitati

tucC

per prffisentes

manda-

Dominicse mdlx, Yll idus Octobris, PonliO.

calus noslri anno


104.

mus, ut quamprimum ad terram Morri Vallium praidictam ac mouasterium te personaliter


conferas, ibique omnia, qu;e in

Veritas prxsrntia; Christi Corporis in

Illustrata Sacramento miraculo comprobatur. est hoc anno in Piceno veritas praesenticE Christi in Eucharistiae Sacramento prodigio insigni, cum incenso templo, inter cinerum cumulos

renda
teris

et

tali casu inquiconsideranda fuerint, majori quo po-

studio ac sollicitudine
,

alte

et
,

perpendas
divino
alios,

inspicias

et

consideres

mature necnon

quascumque personas, qua admirabili


,

etiam tabernaculo argenteo, in linteamine, quod corporale vocant,


Eucharistia
liquefacto

ac vere huic facto intervenerunt et quosvis successus conscios, aut participes, quos

integra reperta est

sed hfec a Pontiflce

'

au-

diamus

ad perhibendum testimonium idoneos et opportunosesse cognoveris,pro indagandaet habenda


veritate, ad te evocare studeas, et eos

Venerabili fratri Ludovico episcopo BriVcnerabilis frater, etc. Allatum nuper ad

tinoriensi.

modum
rint,

res gesta fuerit, idque

quemadquo pacto vide-

aut sciant, diligenter scruteris, interroges

nos

fuit,

quod certemirabile
fieri

in virtute Potentissimi

etomnia credere debemus,


dictu est,

die Marlis postPascha Resurrectionis Dominicae proxinife prceteritaj


in Ecclesia monasterii fra-

trum ordinis
trae

sancti Francisci de observantia in

Vallium provincise nosAnconitan consistentis casu quodam incendium adeo magnum fuisse, ut ex
territorio oppidi Morri

marchise

eo Ecclesia ipsa tota conflagraverit


post diebus,
sice in

paucisque

etexamines, illorumque dicta ipsis formaliter examinatis in scriptis redigas, caetera quoque ad hoc necessaria exequaris; denique super his omnibus processum in forma valida et probante formes et facias, illudque sic per te confectum et manu notarii publici subscriptum ad nos quantocyus referre procures, ut eo inspecto, et facti veritale cognita et comperta, pro eximia nostra pietate, et propensa in Redemptorem

dum

altare niajus

ejusdem Eccle-

nostrum devotione,

locum coopertum reduceretur, cineresque quo id facilius fieret, removerentur, inter cineres hujusmodi et fragmenta prsegrandis marmorei lapidis altari superstare soliti, fervoreque ignis in centum et amplius partes disjecti, sanctissimum Eucharistiae Sacramentum, quod in Tabernaculo argenteo deaurato,a flam-

et celeriter deliberare et prosequi valeamus, quae pro tantae tanique memorabilis rei pondere agenda, providenda explicandaque nobis esse videbuntur; super praemissis euim omnibus et singuiis tibi plenam et amplam facultatem et auctoritatem concedimus per easdem pracsentes in contrarium facientibus non obstantibus quibuscumque. Datum
:

marum impetu consumpto, et penitus liquefacto


'

Romae apud Sanctum-Petrum anno i .

die vii Maii mdlx,

Pius IV.

lib. sig.

num. 2898.

p. 138.

108

PII

IV

ANNUS

2.

CHRISTI 1561,

PII IV

ANNUS

2.

CIIRISTI

15^,1.

I. Praesidefi Concilii desifjnati a Pnntificp, cardin(des\creati, et indulgentise concessx oranAnno post Christibus pro felici rerum exitu.

rii fuit Consistorium. S. D. N. creavit et assumpsit insanctffi Romana-Ecclesia! presbyteros et diaconos cardinales infrascripto ordine qui

tum nalum millesimo quingentesimo

sexage-

sequitur, videlicet

R.

Dom. Hieronymum

ar-

simo primo, Indictione quarta, Pius Pontifex


flagrantissimo asserendac religionis: studio ad

susccpta sacra consilia de celebranda Synodo OEcumenica promovenda, atque in opus perducenda incubuit, cum ob abruptas, intermissasque, vel suspensas a superioribus Pontifici-

chiepiscopum Salernitanum Seripandum, R. D. nernnrdum episcopum Sancli-Pauli, de Salviatis, R. P. D. Stanislaum cpiscopum Varmien., R. P. D. Petrum Franciscum Ferrerium episcopum Vcrcellcn., R. P. D. Ludovicum episcopum Pisauren., R. P. D. Antonium episcopum Atrebaten., de Granvela, R. P. D. Philibertum Xal-

bus Synodos

hffireses

longe efferatiores incre-

vissent, atque insolescentibus impiis, Catholici

dum episcopum Engolismcnsem


siera.
,

de

la

Rordi-

piorum itaque animis debilitati moererent omnium expectationem spemque non wquavit modo, sed etiam diligentia vicit. Itaque quarta decima die mensis Februa:

rii

',

ut habent Acta Consistorialia, coacto se-

natu, deputati

fuerunt lcgati de lafere ad sa-

crum OEcumenicum

reverendissimi DD. Puteus

facultatibus etc. nis Latinus Latinius, cardinalis Putei a secretis,


in Epistola

Concilium Tridentinum et Mantuanus cum Meminit ejusmodi designatio=.

ad

Andream Masium

Nunc pa-

tronus meus valet, quanquam debilitate pedum ingredi nondum potest, domi ccrte adhuc se
continet,

Diaconos vero dominum Ludovicum Estensem, dominum Ludovicum electum Tridentinum, D. Marcum Siticum electum Cassadominum Franciscum Gonzagam nenscm D. Franciscum de Avalos, D. Alphonsum Cesualdum, D. Franciscum Pacccchum, D. Joannem Franciscum abbatem de Gambara, D. .Marcum Antonium Amulium oratorem Venctum, D. Rernardum Navagerium, D. Hieronymum de Corregio, ac aliorum rcverendissimorum ejusdem sanctffi Romana; Ecclcsia> cardinalium cajtui, etc. aggregavit, cardinalesque fore, et
, ,

esse, ac pro cardinalibus iiaberi dcbcre, ct ple-

neque

in

publicum

prodit. Is

XVI

iial.

num

Marlii dcsignatus est freciucnti

ad

Synodum Tridentinam cum


.

scnatu legatus revcrcndissimo

jus cardinalatus in rc (lua^situm eis csse decrcvit ct pronuntiavit ctc. admisit etc. pra;-

Pergiteliam enarrare, (]ucmadmodum, novis a Pontifice cardinalibus crcatis, Dcinde, tres alii addili sint Concilio legati inquit, cooptatis in cardinalium collegium (hio-

Mantuano

scntibus vcro de more birctum rubrum benedictum per Sanctitatcm suam tradidif, abscntibus autem per nuntiuni suum specialem Iransmisit, ac presbylcros cl diaconos cardinales
respcctivc publicavil,
singulis
cl

cum

relenlione pro

eorum

dcviginti viris illustrii)us, additi sunt Ircs lcgati, Warmiensis, Salcrnitanus ct IMsauricnsis

omnium

bcnelicioruni, ct poiisionum,

cardinales,

Tridenti

quorum ali^iui anlc erunt . Quinam autcm


:

Pasciialia fcsla

fucrint duode-

jurium ad bcncruia. Dic vcro x Marlii mdi.xi, Ronnc fuit Consislorium, in quo S. D. i\. prirler revcrcndissimos legalos jam dcpulatos ad Concilium Trideiilinum, vidclicct Puleiim
ct

viginti isti

cardinales, cxhibcnl Acta Consisto-

Man-

riaiia per ha!C


"

vcrba Romtc dic vigcsima scxta mcnsis Ecbriiato.

luanum, dcimlavil,
licet,
ita

scii

creavil Ircs alios, videet

Salernilanum, Varmicn.

Simoiiellam;

'

Mi. card. Spada;

cxxxiv. p. 22C.

To.

ii.

I.iinib. p. S7.

quod interim rcvcrendiss. D. Varmicnsis remancret legatus de latcrc apud screiiissimum

Pir

IV

ANNUS

2.

CHRISTI 1561.

109

imperatorem
:

Qiiffi

ad Hosium ipsum

cum

moram non
mus.

patiuntur, per alios viros virtute et

.lacobus cardinalis Puteus scribcret ', lurc habet Tu, quod magno desiderio tonebamus,

auctoritate pra^stantes efficere diligenter ciu'e-

Siripando et Simonetta reverendissimis cardinalil)us adjunctus nobis collcga cs in legatione ad


,

cum

Cum itaque nos nuper ad schismata ct hareses, qua-, per omnes reipublic Christiana' partes pervaserunt, lollendas, necnon ad corriet reformandos mores Christiani populi, pacemque intcr Christianos fprinci[)es conservandam, de venerabilium fratrum nostrorum

Synodum.

Faxit

Deus optimus Maxi,

gendos

mus ut in gravissimo negotio perficiendo omncsomnium ordinum et nationum voluntates


ila

coeant, ut
etc.
"

unum omnes

velimus

et sentia-

mus,

Qui, etinaliaad

eumdem- postcomillis

mendatum

Pontificissingulare judicium in
:

Quos, inquit, oplarc poteram coUegas sapientiores, meique amantiorcs milii dari, quam qui dati sunt?Quare in spem certam veni fore, ut ex sententiasuccedant omnia, quando initia tam prospera ceciderunt. Magna et quidem merito apud omnes est collegarum meorum probitatis eruditionisque opinio, spectata sa^pius est eorum in rebus arduis agendis industria, itaque bono animo sum, speroque
designandis

Roman Ecclesiai cardinalium consilio assensu sacrum OEcumeuicum Concilium in civitate Tridentina ad sacratissimum dieni resurrectionis Dominica^ proxime futurum, per alias nostras sub plumbo confectas litleras celebrandum decreverimus, prout in eisdem lilteris plenius continetur x\os nolentes, tani sanctuni celebrandi ipsius Concilii initium uUo pacto impediri, quod forte contingeret, si nobis variis
sanctae
ct
:

in dies corporis

infirmitatibus, ac alias multi-

Deum

Ecclesia.' sua5 calamitates miseraturum, tandem aliquando ejus tranquillitatem nobis

redditurum

ad eamdem civilatem Tridcntinam ad pra?sens accedere, et ipsi Concilio juxta animi nostri desiderium interesse nequeuntibus, nullus nostro illuc nomine mitteretur vos fide, prudentia, probitate, doctrinaet
pliciter impeditis et propterea
;

Addunt Acta

in

eodem

Consistorio conces-

rerum experientia admodum


atque etiam probatos,

claros,

insignes
libera ac

pallium a Pontifice archiepiscopo Maxcamanan in Armenia, ex quo constat ^ Armenos obsequio et fidei confessione conjunctos
fuisse

sum

cum

plena

omnimoda legatorum
tionis,

de latere potestate, spe-

cialique et expresso mandato, necnon ratiliabiet aliis clausulis in similibus apponi de simili eorumdem fratrum nostrorum consilio el assensu noftros et Apostolicae Sedis legatos de latere auctoritate Apostolica tenore prresentium constituimus et deputamus, vosque ad dictam civitatem Tridentinam pro Concilio
solitis,

esse

cum

Ecclesia

Romana

Placuit etiam, ut
deci-

aiunt Acta Consistorialia, in Consistorio

ut aliquibus cardinalibus nuper creatis mitterentur pilei et in eodem Consistorio fuit data crux reverendis:

maseptima ejusdem mensis MOLxr,

simo Salernitano legatoad Concilium, comitato reverendissimis cardinalibus extra portam

Sancti-Petri de
2.

more

hujusmodi celebrando, tanquam pacis angelos destinamus, ac vobis, seu uno aut duobus, vel
tribus,

Patrumsenatu conscriptum ac proDiploma de quinque iis legatis Concilii Tridentini pra?sidibus designatis, quod subjectis verbis conceptum est, eodemque die consignatum
In eo

mulgatum

est

'

mento tantum

detentis,
in

seu pluribus ex vobis legitimo impedivel absentibus, uni, si unus


dicta
iis

civitate affuerit, seu

duobus,
civitate

aut tribus, vel

exvobis.qui

in

eadem

Pius episcopus,
ac
,

etc. Dilectis filiis

Jacobo

Tridentina prffisentes fuerint, ad celebrationem ipsius Concilii, favente Domino, procedendi,


ac nomine et auctoritate nostra illi prsesidendi, necnon quacumque in eodem Concilio pro tempore decisa etordinata, ac per majorem partem vestrum in dicta civitateTridentina praesentium comprobata observari mandavit, in illo, pro vestra pietate et sapientiaea omnia quae in pra?libet

Sanctffi-Maria' inVia, Puteo, etHercuIi S. Mariae-

NoviB, de Mantua,

Hieronymo Sanctae-Suet

sannae
netcB,

Seripando

Stanislao

necnon Ludovico

S. Cyriaci in

Warmiensi, Thermis, Simo-

titulorum presbyteris cardinalibus nun-

cupatiSj nostris et Apostolicffi Sedis de latere


legatis, salutem, etc.

Regimini

et cura;

universalis gregis Domi-

missis et circa ea necessaria, et alias quomodoopportuna esse, aliasque ad laudem et

nici, meritis

minoj pra-sidentes,

admodum
spectat

imparibus, disponente Doac sollicite, quemad boni et prudentis patris familias


licet

honorem Dei
speciale

sic utiliter

mandatum

pertinere noveritis, etiamsi magis exiganf, faciendi, gerendi et


et

exercendi plenani

liberam auctoritate

et te-

officium

injunctum nobis pastoralis

muneris debitum exercere pro virili nostra studemus, ut ea qua; rationabilibus et legitimis
obsistentibus causis per nos ipsos prsestare

nore praedictis concedimus potestatem et auctoritatem. Quocirca circumspectioni vestrfc per


Apostolica scripta

mandamus

quatenus
ita

in-

non
quaj

junctum vobis munus hujusmodi

possumus, prsertim quando

talia sunt,

impellere studeatis, ut sperati fructus inde proveniant, vosque a nobis commendationem et a Deo
,

'

To.

I.

Lucub. Lat. p. 193.


lib.

Pag. 193.
p.

3 ib.

p. 331.

bonorum operum

retributore felicitatis aeternae

'

Pius IV.

Bull. sig.

num. 1954.

!00.

gloriam consequi valeatis. Datum Roma; apud

110
Sanctum-Pfifrum
anno

pir rv

ANNUS

2.

christi 1561,

Incarnalionis

Domi-

niciE MDLXi, VI idus Martii, Pontificatus nostri

anno
3.

ii

festum Paschalis Resurrectionis Domini nostri Jesu Christi, qui erat dies vi Aprilis mdlxi, piiblicavit edila Bulla, qua; incipit, Ad Ecrfesix
rcr/ime)i etc. sub data Romffi apud SanctumPetrum III lcalend. Decembris mdlx, Pontificatus siii anno i, nec multo post, nempe die x .Martii MDLXi, creavit quinque ipsius sacri Concilii prsesidentes et legatos, videlicet illustrissimos DD. Jacobum tit. Sanctce-Maria in Via Puteum, Herculem tit. Sanctfc-Marise Novpc, de Mantua; Hieronymum tit. Sanctai-Susanna', Seripandum, Stanislaum, tit. Sancti-Pancratii, Varmiensem, et Ludovicum tit. Sancti-Cyriaci in Thermis, Simonetam nuncupatos, sancta; Romana; Ec,

De

liisce

legalis decretis,

deque instau'

rato Concilio hfec Angelus iMassarellus

scribit

De sacro OEcumenico Concilio Tridentino Maximo. Sacrosanctum OEcumenicum et generale Concilium Tridenlinum suspensum fuerat ad biennium sub Julio III Pontifice Maximo anno Domini mdlii, die xxviii mensls Aprilis, ob visub
S. D. N. Pio IV Pontifice

gentia tunc bella in diversis orbis partibus, ac

praisertim in Germania
sio ipsa facta fuit, ut

ea

tamen lege suspen-

si

ante ipsum biennium

statim sus[)ensio sublata vero ultra biennium impedimenta, qua; tunc Concilii celebrationem impediebant, perdurassent, Concilii item suspensio perduraret. Obiit interea Julius Papa III die xxiii Martii mdlv, creaturque Pontifex Maximus Marcellus II die x Aprilis dicti anni, et post eum (qui xxiii tantum diebus vixit) Paulus IV die xxiv Maii subsequentis, sub cujus Pontificatu obiit
res
,

pacata fuisset
,

clesia;
4.

presbyteros cardinales

censeretur

si

Ad

pelliciendos ad Concilium praesules,

ac fideles ad sacras prcces pro divina ope concilianda fundendas incitandos, gratuitam noxa-

rum veniam

iis proposuil ', qui rite sacramentis muniti legatorum ingressum sua prasentia cohonestarent ac pro felici successu Concilii
,

orarent

Univcrsis et singulis Christi fidelibus pra>-

Carolus V imperator die xxi Septembris mdlviii, vigente eo tempore maximo bello inter Pbilip-

sentes litteras inspecturis, salutem, etc.

Hispaniarum regem Calbolicum, et Henricum II Callorum regem Cbristianissimum, inter quos tandem Dei benignitale pax constiluta est mense Aprilis mdlix, mortuo vero Paulo IV die xviii Aug. ipsius
ipsius Caroli filium,

pum

Cum nos superioribus mensibus, devenerabilium fratrum nostrorum S. R. E. cardinalium consilio et assensu, sacrum OEcumenicum et universale Concilium in civitate Tridentina ad sacratissimum diem Resurrectionis Dominica? proxime futurum ad Dei Omnipotentis

anni mdlix, creatur Pontifex Maximus S. D. N. Pius IV die xxvi Decembris ejusdem anni, qui quidem Pontifex statim initio sui Pontificatus, cum animadverteret sanctam Dei Ecclesiara maximis incommodis atque calamitatibus ex tam variis in Catholica religione subortis ha^reerroribus atque dissidiis afflictam ac sibus misere laceram, ut eam aliquando de his malis liberam in pristinum candorem ac puritatem restitueret, exemplo prsedecessorum suorum sacruin OEcumenicum et universaie Concilium, utpote unicuin ct salubre remedium, celebrandum decrevit idque co ardejitiore animo fecit, cuin impedimenta, quaj antea Concilii celebrationem, ut superius demonstralum est, remorabantur, essent amota, pace scilicct inler Ciiristianos principes conslituta, (juare publicato prius die xix Novembris mdlx, per univcrsum orbcm soleinni ac plenissimo Jubileo orantibus pro felici successu ipsius Concilii, die Dominica II mensis Decembris dicti anni ad Dei laudcm cl gloriam, ad exaltatioiiem et incrementum lidei Catiiolica), ad exstiri)atioiieu) hxrcsum, morum(|ue reformationem, ad Ecclcsia^ ad depressionem iiostis iinionem cl pacem Chrisliani nominis, indictioncm seu prosecutionem ipsius Concilii in civilate Tridentina ad
,
: ,

laudem,

et Christianse

reipublica; tranSanctcE-.Mariaj in

quillitatem celebrandum decreverimus.et nuper


dilectos filios nostros
Via,

Jacobum

Puteum,

et

Herculem Sancta^-Maria; Novse,

de Mantua, et

Seripandum,

et

Hieronymum Sancta>-Susannae, Stanislaum Warmiensem, necin Tliermis, Si,

non Ludovicum Sancti-Cyriaci

monetam nuncupatos

titulorum presbyteros cardinales ad nostro nomiiie eidem Concilio priPsidendum legatos noslros de()utaverimus

nos cupieiilcs pro jiastorali nostro officio, et erga Cliristi fideles charitate, tam sanctum opus
spiritualibus gratiis decorare,
gulis

omnibus

et

sin-

utriusque

sexus

Christi

fldelibus vere

pffinitenlibus et confessis, seu statutis a jure

temporibus firinum confitcndi propositum habentibus, (jui ingressui corumdem cardinalium lcgatorum vel alicujus eoruni in civitatem ipsam Tridentinam interfucrint, et pro cclebratione (^jusdem Concilii pias ad
ctfuderint,

cam indulgentiam

et

Deum preces pcccatoriim re-

niissionem etiam |ilenariam concedimus (]uani ipsi cardinales lcgati, vd ali(|uis corum declaravcrit, super (luo plenissimam eis ct eorum
cuilibct

tribiiimus potestatein

contrariis
S.

obslantibus, clc.

Datum Romsc apud


anno
ii

non Petrum

die XXI Martii mdlx,


ri.

DicerScV sauctioncs quibtis providct Piits


uum. 2898.

Vat. sig.

Aug. MassarelluB anlc actis Concil. Trid. sub Pio oum. 3212. p. 147.

IV. Ms. arch.


I

l'lus|!V,

1.

I.

siR,

p. 418.

Pir IV
liljcrtati

ANNUS

2.

CHRISTI 1501,

111

Voncilii et snccessioni Pontificum,

dude-

runte Concilio.
ciniii

Pervenere Tridentum

'

sexla Aprilis cardinales legati, solcniniiiiie

clemenlia se admittendos, inque reditu Omnium vero hiereticorum iinpudentissimus BuUingerus iu Concilium lidiniittendos norint.

summa

ponipa urbem iugressi sunt liora \igesiina secunda, quibus cardinalis Madrutius magno novcmque episcopis stinobilium comitatu
,

brum

scripsit,

ac

scripserat

jam

ante

ipsum

Petrus Paulus Vergerius iiequissimus [ucreticus, (jui fallaci argulia utebatur, nunquam pri-

patus occurrerat tertio extra

urbem

milliari,

niagnoque ac kcto populi concursu excepti fuere, de quo eorumdem legatorum ad cardinalem Rorroma;um cxtant littera\ Instructi sunt iidem cardinales auctoritatc
a Pontifice, ut lia'reticos,

stinam Ecclesiarum redintegrationem instaurairi, nisi in aliquo consenserint, eoque fuco contendebat veterem Conciliorum morem convellendum, ad quic ailudere Zanchium in iis,

tum

quic pro|)Osuerat,
VI Julii
'

Borromico

cardinali

legati

non

ejuralis publice

erroribus

conciliarent EcclesicB S ne pudor

responderunt. Consueto, ut alibi diximus, hcBieticorum commento, cum apud Catholicos alte

plures a via salulis adeunda absterreret, de quo legati Carolo cardinali Borromaso gratias ege-

runt xixMaii. Cum vero in Lovanieiisi Academia Michacl Baius et Joannes Hessels disseminatis novis o|)inionibus turbas excitassent, ac pars ad
Parisienses

tbeologos confugisset a quibus Baius el Ilessels damnati fuerant, hinc inde controversiarum libri niagno fidelium offendiculo plures evulgati fuere quapro|iter cardinales legati Carolo cardinali Borromso suaserunt, ut sedandis earum Academiarum turbis daretur opera cumque Pontifex Wilielmum
, , ;

fixum sit, (|uod niliil tam cogat in mortem, quam sub obtentu fidei integritatem ejusdem fidei violare, exploratumque sit, quemadmodum Nazianzenus aiebat ^ Parvo lapide submoto, flumen totum in pronum trahi . 7. Ut vero legati ad incertos rerum eventus amplissima potestate suffulti essent, ac comparati ad imminentia pericula lavertenda, defugiendasque hostium insidias, Pontifex eosdem legatos amplissima auctoritate instruxit, utCon'

cilium Tridento in aliam civilatem,


dissolvere, utque

si

res pos-

ceret, transferre possent, coelusque Tridentinos

Lindanum theologum

Romam
est,
si

accersivisset

mandata sua poenarum adjec-

oplinuim fore judicatum

Pontifex Lova-

tione armarent, jus contulit.


Dilectis filiis

niensibus theologis darct imperia, ul omissis iis controversiis ad defendendam fldem Catholicam adversus hiereticos conjungerent sludia, al(|ue ex suis aliquos ad ConciliumTridentinum mitterent ac si quis e factionis auctoribus
;

Cum

Jacobo, etc. nos superioribus mensibus, ex cau-

sis tunc expressis, sacrum OEcumenicum et generale Concilium in civitate Tridentina indixerimus, et quoniam ipsi legitime impediti ad

Tridentum accedere, illum humanissime habitum iri significaret. De horum theologovellet

interesse
licaj

dictum Concilium personaliter accedere, illique non possemus, vos nostros et ApostoSedis legatos de latere in eodem Concilio de venerabilium fratrum nostrorum S. R. E.

rum

opinionibus, et de via, quatutius cum istis agendum, plura infra videbimus exlitteris cardinalis Commendoni, qui valde utilia consilia dedit, ut turbte ab istis theologis excitatjE sedarentur.
esset
().

Contigit

% ut nonnulli cx Lutheranis,

in

quibus fuere Zanchius et Sturmius erudilionis fama celebres, Concilium Tridenti indictum laudareut, sed

mutandam

Concilii

formam

obten-

derent, abreptique impia vajsania poscerent, ut

episcopi religione sacramenti Pontifici prstiti

solverentur
teris,

signiflcarunt vero Carolo Borrolegati datis Tridenti vi Julii


si

ma!0 cardinales

lit-

posse eos ad Concilium accedere

velint,

cardinalium consilio, constituerimus et deputaverimus, vosque ad eamdem civitatem, tanquam pacis angelos, ad praesidendum dicto Concilio nomine et auctoritate nostra etSedis destinaverimus, prout in diversis nostris desuper confectis litteris plenius continetur; nos ne tam sanctum celebrationis Concilii hujusmodi opus ex incommoditate loci, aut alias quovis modo impediatur, aut plus debito ditferatur, opportune providcre volentes, motu proprio, et ex certa nostra scientia, ac de Apostolicis potestatis plenitudine, de simili consilio, vobis in simul,
aut tribus, vel duobus ex vobis reliquis legitimo impedimento detentis, seu forsan inde

humanissimeque auditum iri ", inanem vcro penitus atque a veritate abhorrentem esse eo-

rum opinionem,qui
esse, ut advcrsus

putent episcopos obstrictos conscientiam suam in Concilio senteulias promant si quid ex injustis petitis indultum fueril Protestantibus antequam ad Concilium venerint, in pervicacia futuros obfir;

absentibus,quandocumque vobis videbitur,Concilium prajdictum de eadem civitatc Tridentina ad quamcumque aliam commodiorem, et opseu tutiorem civitatem vobis portuniorem
,

visam transferendi

et

immutandi,

et

illud

in

maliores, quasi

dcndam
1

illis

causam vicerint; caeterumspon liberi commercii syngrapham, ut

ipsa civitate Tridentina supprimeiidi et dissol-

vendi, necnon prcclatis et aliis personis Concilii

Ext. ia

Ib.

Ms. Fran. card. Barber. sign. num. 1344. Ep. 3 Ib. Ep. XV et xvi. Ep. IX. * Ib. Ep. xvu.

i.

'
2

Mb.

Ext. in Ms. Fran. card. Barber. sign.

Ep. XIX.

Or. 1.

num. 1341. Ep. xix,


1654. p. 104.

Pius IV.

lib.

Bull. sig. nuui.

11-2

PII

IV
in

ANNUS
eadem

2.

CHRISTI

15(j1,

hujusmodi, nc in eo ad ulteriora
tate
et

civi-

Tridentina procedant, etiam sub censuris poenis Ecclesiasticis inliibendi, ac idem Conin
alia civitate
et

hujusmodi, ad quam contimutari contigerit nuandi, tenendi et celebrandi, et ad illud prulatos et alias personas ipsius Concilii Tridentini etiam sub perjurii, etaliis in lilteris indictionis
cilium
illud

transferri

Romana, etcausarumac litterarum Apostolicarum audicntia ab Urbe rccesserimus, vel in ipsa Urbe, seu nobis ab ea quovis modo absentibus ante nostrumad illam reditum, alibi ubicumquc ita Domino volente deccdere, in quibuscumque statu ct terminis Concilium ipsum iucrit, et quantacumque civitas, scu locuria
cus, in

quo seuqua nos etiam

inibi forsan

cum

hujusmodi expressis poenis evocandi, eidemque sic translato et mutato Concilio nomine et auctorilate pnedicta prccsidendi, et in
Concilii

curia et audicnlia prwdictis deccdemus, ab eadem Urbe distct, et civitati Tridentins, aut alteri,

ubi Concilium
,

etiam fuerit, vicina seu

eo procedendi, caeteraque in pr;emissis et circa ea necessaria et opportuna alias juxta priorum

vicinus cxistat

electio

Romani

Pontificis

in

vobis directarum litterarum nostrarum conti-

nentiam

et

tenorem faciendi, statuendi,

ordi-

nandi et exequendi plenariam et liberam Apostolicaauctoritaletenorepr.Tsentiumconcedimus potestalemet facultalem.etc. DatumRomacapud


S.

Petrum anno Incarnationis


8.

Itominicffi mhlxi,

kal. Octobris, Pontificatus nostri

anno

Urbs ipsa interdicto Ecclesiastico per nos apposito tunc subjaceat, vel inibi de oppressione dubitaretur, superquo majori parti cardinalium, tunc in civitate seii loco deccssus nostriexistenlium stari debeat, et tali casu in civitate Castellana, seu Urbevetana, vel Perusina civitatibus, servato scriptura) hujusmodi ordine, dummodo illa;, ut pra-fertur,

alma Urbe

pra>fata, nisi

Ad propulsanda ctiam schismatum

dis-

interdict aut rebellcb tunc


ea, in qua, seu

non

sint, et

non

in

crimina, asserendamque Apostolicae Sedis auctoritatem adversum eos, qui in Concilio novis
turbis Ecclesiam miscere molirenlur, deligcn-

dique Pontificis jus ad Concilium devolutum affectarent, si Concilii celebrandi tcmpore excurrente Pontificem e vivis migrare contigerit, sanxit Pius jus illud, tuiic non ad Concilium, sed ad cardinalium senatum spectare, ac si ipse
extra

cujus dicBcesi nos deccdcre continget, aut Tridentina,scu alia, ad quam Concilium hujusmodi translatum fucrit civitate, ct solum per ipsos S. R. E. cardinales, ct non per

Concilium hujusmodi, aut ctiam


cardinalibus
gorii
quffi

cum eisdem
,

aliquos

dicti

Concilii

servatis

alias Alexandri IV, qua? Licet de evitanda, et Gre-

in

Lugdunensi, qu;r Ubi periculum,

et

Urbem

in alio loco e \ita discederet, pro-

nuntiata sententia distinxit, qua ratione, quove


in loco pro

Xe Roma)H 'infi'\\)\m\{ Clementis V, Romanorum Pontificum praHlecessorum nostrorum


in Viennensi Conciliis circa electionem

subrogando novo Pontifice conven'

tandem

turi esscnt, ut ex subjecta Constitutionc


tebit

pa-

editis Constitutionibus, etaliis extravagantibus,

Ad

futurani rei

memoriam.

Prudentis patrisfamilias spectat cuncta domo sunt providc disponerc, quod illa debito ordine procedant, nec unum aliud impcdiat, aut aliqua eorum insimul confusioncm inducant. llinc cst, quod nos, qui a siimmo Patre-familias in illius domo, meritis licet imliaribus, dispensatores cffecti sumus^ et cx cauexpressis sacrum OEcumenicum ct sis tunc gcncralc Concilium in civitate Tridcntina indiximus, ne, si forte cveniat nos Concilio iiujusmodi durante jiro divina voluntate deccdcrc, supcr electione Homani Pontificis confusio oriatur, ct cxinde perturbandic unitatis Eccle

qutc in ejus

omnibus in eis contcntis, quibus per hoc non intendimus prsjudicarc, fieri dcbeat, decerncntes cx nunc cardinales praefalos etiam pcr Concilium hujusmodi dispensari nullatenus posse, ac quamcumque electionem Romani
ac
alias

Pontificis coiitra pra;sentium tenorem, Concilio

hujusinodi durante, attcntatam, nullam, irritam et inanem, nulliusque roboris vcl momcnti fore, ct ca non obstantc per cosdcni cardinalcs
ad illam electioncm Romani Pontificis, scrvata earumdem pr;esentium forma, proccdi debere, ac similiter ex tunc irritum et inane, quicquid sccus supcr his a quoquam quavis ctiam Concilii ejusmodi auctoritate scientcr vel ignorantercontigcril attcntari. NuIIi crgo, ctc. Datum Roma,' anno Incarnat. Dominica; mdlxi, X ka-

sia-

|ira^sletur occasio,

haiiita

sufier

iiis

cum

vcnerabilibus fratribus nostris S. R. E. cardinalihus inatura deliberatione ct diligcnti cxamiiic, dc i|)sorum fratrum consilio ct unanimi

lendas Octohris, Pontificatus nostri anno ii >. 9. Confirmavit camdcm sanctionem Pius
in Consistoriis proximo mcnsc hahitis, in quihus etiam sanxit Romanum Ponlificem non possc cligcre siiii successorem, vcl sihi coadjutorcm conjuncta successionis spc vcl jurc adsciscere, (iu;v cx cjusdem Actis repeter clubct
'

conscnsu, cx certa nostra scientia ac dc Apostolic;c potestatis pleniludine, statuimus, decernimus cl nrdinamus, (|uod si contingat nos, Coiicilio hujusinodi durantc, ctiamsi cjusdein Coiicilii causa vel occasionc, aut alias(|uoinodoIibct ctiam pro sola voluntalc nostra, ctiaiii cuin
'

"

XXovembris

S. D.

i\.

fccil

vcrbum dc
de

refor-

mationc univcrsalt,
'

ct pra;scrtim

iis,

qua}

l'ius

IV. lib. Uull. sig. 19ol.

aii.

u.

tii.

LX.XXViu.

Acl. Cuusisl.

sii,'.

luim. Vi\. p. UIJ

PII IV

ANNUS

2.

CHRISTI 1561.

113

speclanl ad electionem
siis
:

futiiri Pontificis ct riir-

claiisura viventes, tain in

alma Urbe

nostra,

<<

bris MDLXi, tuit Gonsistoriuni, in

Koin;p apud Sanctuni-Petruni xix Noveniquo Sanctitus

dominiis clprovinciis, civitatibus, oppidis, tcrris et iocis per universum terrarum orbem existenles, etiam atquc
in
regiiis,

quani

quiltiiscumquo

sua decrevitetdeclaravit, (|uod occurrente ol)itu suo ^quod Deus averlal) pendente Concilio Tridentino, eleclio successoris liat per cardinales, non autein per Conciliuni, cuin decreto irritauli, ac aliis clausulis necessariis el opportunis.

ctiamhortamurin Domino,paterncmonemus,ac
intimo sincerissimo<iue mentis aflectu enixc requiriinus; inllrbevidelicetdegentes,utin (juarta
et sexta feriis ac die

Sabbatlii

i^roxime futuri,
;

vel altcrius
alii

immediale sequentis Hebdomadcc vero extra dictam Urbem quomodolibet con-

Declaravit etiam et decrevit,

quod Roma-

nus Pontifex non possit sibi eligere successorem, nec assumere coadjutorem cum futura successione, etiam de consensu omnium etsingulorum cardinalium, sed electio spectet ad
cardinales libere,

postquain pricsentes ad eorum notitiam pervenerint, in siinilibus qiiarta ac sexta feriis, ac die Sabbathi alterius duarum liebdomadastituti,

rum, tunc,

cum

decreto irritanti

Occasionem luijus sanctionis restituenda? potius quam inslituenda^cum jam olim in Concilio

Romano sub

Bonifacio

II

'

emanaverit
-

videtur ex parte innuere Victorellus

in Additio-

nibus ad Vitam Pii IV, quam Diana par. 10. tractat. 5. de potestate Pontif. eligendi sibi successorem retulit, quem lector sciendi cupidus cousulere potest invenietque agitatam inter canonistas questionem, sitiie hoc jure, ut vo,

ut pra'fcrtur, sequentium, jejuniis, atque orationibus, et elemosynarum erogationibus, seu aliis piis operibus juxta eorum conscientiam, seu sacerdotum quibus peccata sua confltebuntur, salutare consilium vacent, et die Dominico dictum diem Sabbathi tunc proxime subsequente sacratissimam ejusdem Domini nostri Jesu Christi Eucharistiam reverenter ac devote suscipiant, ipsumque Redemptorem nostrum pro felici successu ejusdem Concilii pie

cant, divino, an canonico, vel naturali


;

inter-

dictum quam etiam controversiam doctissime more suo expendit Prosper Fagnanus V. S. RefeTendainui in 2 parte primi Decretal. cap. Accepimus tium. 16.
10.
hffic

rogareque non cessent, quod ut facilius Deo propitio consequi valeamus, nosipsi solemnes indicere supplicationes, et una cum venerabilibus fratribus nostris sanctffi Romante Ecclesise cardinalibus, omnibusque prselatis, et Romana; Ecclesiae magisac suppliciter orent,
tratibus die Dominico, qui erit vigesimus ter-

Preces indictee in

formam Jubilei.

Dum

Pius decerneret, divinam clementiam precibus publicis implorandam censuit, sanxitque, ut populi jejuniis castigarent corpora, mentes Sacramentis reGcerent, precibus placarent Nu-

mensis Novembris, e Basilica usque ad Ecclesiam beatae Mariae Virginis de Populo, concedente Domino, incedere decrevimus, ibique solemni missa celetius

prsesentis

Sancti-Petri

brata,

men, sacrasque obirent supplicationes, de quibus indicendis actum in Consistorio referunt Acta ' XNovembrisMDLXi, fuit Consistorium, in quo fuerunt decretae supplicationes, Missse, et jejunia pro die Dominicocumlndulgentiis Extat de his Diploma postridie datum Ad futuram rei memoriam.
: : :

ces pro

omnes ad Dominum pias ac devotas pretam salutari opere feliciter dirigendo

Gratuitam criminum, quae sacra exomologesi rite expiata fuerint, veniam impartitur iis, qui, servatis preescriptis jejuniis
efl^undemus, etc .

Cupientes exnostri pastoralis offlcii nobis munere, ut sacruni OEcumenicum generale Concilium Tridentinum prosperum et felicem a Deo bonorum omniura auc

eleemosynis erogatis, vel si fuerint inopes quinquies Pater et Averepetierint, seque Eucharistise sacramento communierint. Datum Romee apud S. Petrum mdlxi, XVII kal. Decembris,
et

divinitus injuncti

Pontiflcatus
11.

anno

ii

tore

successum obtineat, ac Salvatoris D. N. Jesu

Statuta circa jus sententiam ferendi, sedium ordinem, et diem inchoationis Concilii. Addunt Acta Consistorialia plura alia gravis-

Christi, cujus vices, meritis licet

imparibus, in terris gerimus, prsccepta sequentes, qui nobis per suum sanctissiinum os veritatis dicit, Petite,
et accipietis, pulsate, et

sima decreta pro temperando optimo Concilii


statu atque ordine constituendo. In primis,

cum

aperietur vobis, et rursus

episcoporum regnum sit Concilium, atque eorum sit muneris in controversiis fidei sententiam ferre, sancituni est eorum procuratores suffragii ferendi jure atque auctoritate non pollere Die v Decembris , inquiunt Acta, fuit decretum, quod nonpossent habere votum, nisi
:

per Prophetam, Clama, ne cesses, et quasi tuba exalta vocem tuam, quod superiori anno feci-

mus,

ita et

nunc

auctoritate Apostolica ex parte

Omnipotentis Dei, et perviscera illius misericordia; oinnes fet singulos utriusque sexus Christi

praesentes in sacro

OEcumenico Concilio
re

Com',

fideles cujusvis Ordinis regulares

etiam sub

positum itaque de ea
ac subjectis verbis

edictum Pontiflcium
:

Bar. lo. vii. an. 531. Fasserin. de Elect. Can.


'

promulgatum

Ep. Ciacc. Bar. de Jui-. Ecc. lo. i. * Pius IV. reg. 5ig. auDi. Pag. 564.

1953. p. 370.
AiNiN.

'

Pius IV.

1. 1.

brev. sig. 1934. Ep. cx.

TOilUS

miV.

RaYN. XV.

114

'(

PII IV

ANNUS

2.

CHRISTI 15G1,

Ad

iiituram rei

memoriam.

Dudum non sine animi nostri nia-rore prospicicnles, quam longc lateque liEerescs et
schismata in tolo fere terrarum orlje vagarcntur et quolidie crcscercnt, quam ctiam mores Cliristiani populi deformati forent, ut quantum cum Domino possemus, pro nostri pastoralis officii debito tot ct tanlis calamitatibus opportune pro-

ipsos personaliter comparentes ad sententias in eodem Conciliodicendas, admitti procuratores


;

vero, ctsi praelati sinl, et jure proprio

vocem

in

Concilio habcant, ad allegandas et probandas excusationes impeditorum dumtaxat audiri de-

bere

hortantes

nihilominus denuo

et requi-

rentes patriarchas, arcliiepiscopos, episcopos,

videremus, unicum ct prtescns remedium iiujusce morbi aptissimum OEcumenici generalisque Concilii celebrationem fore existimavimus itaque vestigiis etiam nonnullorum prajdecessorum nostrorum inlia^rentes, dudum Concilium ipsum in civitatc Tridentina celebrandum indiximus, ac venerabiles fratres no;

abbates, ct alios prtTdictos, cisque non solum sub perjurii, ct aliis pra^diclis pccnis per eos,
nisi pra;scntibus

cum

effectu paruerint, incur-

rendis, ut mandatis procurationis per cos forsan


factis,
tis,

stros

])atriarchas,

archiepiscopos, episco|)os,

abbates, et alios, quibus in Concilio gcnerali


sententias dicendi est data potestas, horlati fui-

quoadsententias dicendas, minime attenillis potius revocatis et revocatione procuratoribus intimata, ipsimet personaliter, et non per |)rocuratorem, praitcrquam ad docenduin de legitimis eorum iin])cdimentis, quibus tamen cessantibus, de comparitione personali nullatcnus libercntur, ad dictam civitatem
sed

mus

et

nionuimus, atque

illos in virtute

obcdientiai et juramenti per eos

prffistiti, et

sanct sub

quantocitius

personaliter

conferre,

et

ipsius

Concilii plenaria celebrationi intcresse debeant.

poenis contra eos qui ad Concilia generalia venire neglcxerint, a sacris canonibus constitutis

Decernentes mandata per eos facta, et forsan facienda quoad facultatem dicendi scntentias,
nulla et invalida, et nullius roboris vel

praecepimus
nisi legitimo

et

mandavimus,

ut in dicta civitatc

mo-

Concilii cclebrandi causa convcnire dcbercnt,

mcnti fore

ct

csse

et

minime

admitti de-

impcdimento dctcnti forent, quod tamen per eorum procuratores Synodo probarc
tenerentur, prout in nostris desuper confcctis litteris plenius continetur. Cum autem licet ma-

Komffi apud Sanctum-Petrun anno Incarnationis Dominiccc mdlxi, pridie kal. Januarii anno ii . 12. Ne qua etiam de sedium ordine proberc, etc. Dat.
edria, sive honoriflcenlioris loci dignitate affe-

gnus prailatorum numerus una


nerit, multi

cum

Icgatis

nostris co destinatis in dicta civilate

jam convead pra^-

tamen

alii

prailati

et alii

sens vocati desidcrentur,

quorum

aliqui, sicut

accepimus, proprii officii et jurisjurandi immcmores, sub diversorum impcdimcntorum prtctextu pcrsonaliter ad dictam civitatem acccdere minime curent, scd procuratores ad se cxcusandum a comparitione hujusmodi, et insuper ad scntcntias vicc ipsorum in Concilio dicendas constituerint nos considerantes gravitatcm ncgotiorum ibidcm Iractandorum talem ac tantam esse, ut de summa religiouis Christiana^ hoc tempore agatur, ct propterea valde expcdiensac necessarium esse, ut ipsa negotia, pra-sentia,
:

ctanda oriretur inter Patres contentio sed summo ordine ac tranquillitate peragerentur omnia, sedium ordo distinctus est a Pontifice, ut Synodus tanquam castrorum acies ordinata consisteret. Keferunt etiam Acta Consistorialia
,

'

additum legatum aliis prioribus,nimirum cardinalem Constaiitienscm, quod ex subjecto Diplomate conflrmatur, quodlcgalis inscriptum cst Dilcctis filiis Jacobo Sancta;-Maria! in Via, Puteo, et Herculi Sancttc-Maritc Noviv, de Man(i

tua, ac HieronymoSanctas-Susannac, Seripando,

ctStanisIao S. Laurcntii in Panis et perna, War-

micnsi, ac Ludovico Sancti-Cyriaci in Thermis,

consilio, et judicio

ipsorummet

|)ra'Iatorum, et
fuit, el

aliorum quorum industria electa

nulla-

Simonetpc, titulorum prcsbytcris, nccnon Marco Kasilica; xii A])ostoIorum diacono de Altaemps nuncupatis, cardinalibus nostris, et Apostolicai
Sedis de laterc legatis, salutcm ct Apostolicam beiicdiclioncm.

tenus per substitulos tractentur, et linc dcbito

complcantur, liabila sui)cr liis cum vcncrabilibus fralribus nostris S. K. E. cardinalibus delibcralionc matura, dc eorum consilio et assensu,
felicis recordationis 1'auli
])apa'

Tertii ])ra'de-

cessoris nostri, qui Concilio simili in dicla civitalc Tridcntina indicto lioc idcm slatuit, vesligia
secjucntcs,

paccm et concordiam nusemper inquirimus, ita ex dcbito nostr;e ])astoraIis sollicitudinis tcnemur illa submovcrc, qum discordiam suscitare ct scandalum iiitroduccrc posse videntur. Itaijuc
((

Sicut ca, qua;

triunt, ])ura iiicnte

Apostolica aucloritalc,
cl

ct

cx cerla
j^ra^latos,

ad lollendam
qutc
Trid.
intcr

omnem

controvcrsi;c matcriam,

scicnlia

dcccrnimus

declaramus,

i^ritlatos

et alios jus

diccndi scntcntlas in Concilio, ul pra'fcrtur, habentcs, nisi legitimo im|)C(limcnto


detincantur, pcr se ipsos, et non j^cr prociuatorcs, nisi ad doccnduiiule imjjcdimcnto hujus-

OKciimcnici ct j)ro tcmj)orc


juajcedcnlia lortc

ad cclcbratiouem sacri generalis Concil. in civitale

congrcgatos sui)cr corum

jam
1:11.

sint exorf;i' ct in dies

modi,

in diclo Concilio comj^arcrc, cl illius cc'

Acl. Cousisl. sig. iiuin.


|ici

.Ms.

l'r,)ii.

caid. Uaib. sig.

II0!1.

iiralioiii

intcrcssc lciicri ct obligalos cssc, ac

Acl. ruiic. iiiil.

Aslulpli. Scivaulius. Scripl. Dp. Tdeai. Sccr.

PTT

IV

ANNUS

2.

CTIRTSTI

15(11,

n;

oriri possunt,
tes

maiuiainus, ut
,

voliimus ac vobis per pra?spnomnes el singulos prtelatos


vcneral)iies
patriarclias

cognovimiis; quod ad noslra de Concilio adjuvanda consilia tanto studio incumbis, ut aliis
rcgibus et principibus (ihristianis ])ra'claruni quod imilentur cxemi)Iuin ])ra?bcas, summis tc

])ra.Hiictos

videlicet

primo, secuiido arcliiepiscopos, tertio auteni loco episcopos iii (luil)usvis actil)us secunilum gradum et ordinem suaruni adeorum Ecclesias promotionum, ita quod, qui promotus prior ad eas fuerit, in suo quisque ordine, prior existat incedere, sedere, et

Domino laudibus extollimus. Retribuat tibi Dominus ])ro tam pia voluntate, et in hoc
in

SKCuIo, ct in altero ea praemia qua? mereris. Nos, sicut ex ipsius oratoris tui litteris intel-

locum

liabere,

nulla iiabita

ratione ad ipsorum dignitates primatiales, sive


sive pra?lensfe ill;c fuerint, auctoritate nostra faciatis, studioseque et diligenter procuverae,
retis,

prudentia et pietate concordibus animis in virtute Spirilus sancti cum Dei Omnipotentis honore atque timore, quiete ac feliciter procesicque pro
vestra
istic

geratis, ut

cuncta

non desistimus tain salutare opus et tam nccessarium, qiianla possumus diligentia, pro nostri muncris officio promovere, tamctsi non intermittat humaiune salutis hoslis id quantum potest, impedire, sed speramus fore ut Dei misericordia, qure Ecclesia? su;e nunlexisti,

quam
et

deest,

omnes ad extremum
.

difficultales

impedimenta removeat ac
iri.

repellat, etc. xxvi

dere valeant, non obstantibus prgemissis, et quibusvis Constitutionibus et ordinationibus


,

Aprilis MDLxi

Apostolicis, ca'terisque contrariis

quibuscum-

que.

Datum Roma? apud Sanctum-Petrum sub


anno
ii

PcUicerc etiam ad Concilium studuit Pontifex missis internunliis ac litteris Germanos principes; quo argumento Albertuin Mar-

annulo Piscatoris, die ultima Decembris mdlxi,


Pontificatus nostri
13.
.

chionem Brandeburgensem in Prussia ducem humanissime rogavit ', ut oratores suos ad


indictum Conciliuin transmitteret.

quentis anni

Designatus est Epiphanise dles insepro inchoando Concilio, tum de

Dilecto

filio

nobili viro Alberto .Marchioni


in Prussia.

emendandis corruptelis, qua; vitio temporum in Romanam aulam irrepserant, necnon de integritate in conferendis sacerdotiis,

Brandeburgensi duci PIUS

PAPA

IV.

detergen-

Dilecte

fili,

nobilis vir, salutem et Aposto-

daque

avaritia in cardinalium senatu agitatum, narrant Acta his verbis IX Decembris mdlxj, fuit Congregatio, in qua fuit factum verbum de reformatione curi.T, et circa datariatum deputavit omnes theologos et canonistas et capita Ordinum. Et super officio camerariatus eosdem theologos et canoni'

reverendissimum D. vicarium. Item die xvii Decembris mdlxi fuit Consistorium, in quo Sanctitas sua fecit verbuin de non creandis cardinalibus his temporibus, cum Collegium sit satis frequens, et aptum his prsesentibus occasionibus ad consulendum, et reliqua faciendum, qurc oportuerit. Fuit deputatus terminus ad aperiendum Concilium pro die Epiphania; .
stas ac

licam benedictionem. Pro commissi nobis officii munerc ad sedandas tot et tantas dc religione controversias, et tollenda tam diuturna tamque pernlciosa schismata, de venerabilium fratrum nostrorum S. R. E. cardinalium consilio et assensu indiximus OEcumenicum et gcnerale Concilium Tridenti Deo favente celebrandum, de qua re edidiinus Bullam, cujus exemplum ad te per pra^sentem nuntium misimus sicut reliquos autem princines hortati sumus, ita nobilitatem tuain hortandam in Domino duximus, ut
;

suis ipsa quoque oratoribus mittcndis ejus nomine Concilio interfuturis, sicut pio Christiani principis studio dignum est, pro sua virili, tam sanctum et salutare opus adjuvet. Datum Roinae apud SanctumPetrum sub annulo

li. Pdlkere ad ConciUum stiidet Pontifex regem PorturjaUix, Germanos principes et etinm. Moschonim ducem. Dum ha?c pro dirigendo

Piscatoris die xx Augusti mdlxi


nostri

Pontificatus

anno

ii

Concilio statueret Pius, non destitit reges ac principes incitare, ut oratores suarumque ditionum

resi

episcopos ad

quain

re

cum

indictum Concilium mitterent, Sebastianus rex I.iisitaniae arden-

IC. Prussiae finitima Livonia Lutherana haeetiam maxime containinata erat, oh quod flagitium, permittenle Deo, a Moscovitis evastata gravissimisque calamitatibus attrita fuerat, ex quibus Pontifex maximum dolorcin se

tius pietatis
jectis litteris

studium explicaret, Pontifex


illi

sub-

traxisse equestris Ord. S.

MariaeTheutonicorum

estgratulatus

magistro significavit, rogavitque

Sebastiano Portugallise

et

Algarbiorum

corum

-, ut Catholireliquias a vi et insolentia haereticorum

regi.

vindicaret,

suumque nuntiuin ad Concilium


filio

Oratorem tuum jam abs te ad sacrum Concilium destinatum fuisse, et episcopos aliquot ex regno tuo, ut iter jam ingrederentur, admonitos esse, aliis postea secuturis, libenter
'(

transmitteret.

Dilecto
Dilecte

Ordinis
in
et

Fratrum SanctaeApostolicam bene-

Mariae

Theutonicorum
fili,

Livonia magistro.

salutem

Ep. XLVIII.

>

Pius IV.

to.

II.

brev. sig. 2897. p. lli

' jb.

Rp. xxiii.

116
dictionem. Auditis

PII IV

ANNUS

2.

CHRISTI 1561..
((

damnis
nationi

et
isti

calamitatibus

Charissimo in Christo

fllio

nostro Joanni

quas

finitimi

liostos

graves admo-

Basilio,

magno

Moscoviae duci.

dum

intulisse

sane doluimus, nec

dicuntur, pro eo ac debuimus, possumus non angi et

vehementer esse solliciti, metuentes ne peccala nostra et animos ct vires hostium augeant,

PIUS PAPA IV. Charissime in Christo flli noster, salutem et Apostolicam benedictionem. Ad regendam beatissimi Apostolorum principis Petri Sedem,

dum Deum placare negligimus, ejus in nos iracundiam vehementer irritamus. Scimus quanqui

licetsine meritis

nostris, sola Dei miseratione

vocati, statim pro suscepti

topere Catholica fides in ista natione viguerit ex eotempore, quo vestri Ordinis egregia virtute,
industria, pietate fuit insita et propagata; nunc autem islhic auctas et multiplicatas fuisse

muneris offlcio et Dominici gregis amore, in eam curam et cogitationem incumbere cepimus, quomodo tot et
tantas hajreses alias ex aliis exortas extinguere,
et

hsereses audimus,

humani generis hoste longe

lateque disseminante zizania, et adeo a paterna flde et religione orthodoxa recessum esse, ut, quod sine gemitu dici non potest, non ita multi
supersint, qui

veram illam
:

et

antiquam

religio-

itaque cujus religio et fidcs retineant conculcatur, quis iram et ultionem ejus dubitet

nem

tam perniciosa schismata tollere, atque ita populos ab antiqua et orthodoxa religione et fide miserabiliter abductos ad Ecclesise Cathopossimus; cujus rei lica? unitatem reducere causa prsedecessorum nostrorum laudabilem et salubrem consuetudinem sequentes, de venerabiliuni fratrum nostrorum S. R. E. cardinalium
consilio et assensu,

OEcumenicum

ct

generale

nos tantis istius et aliarum provinciarum malis mederi, pro injuncto nobis
provocari
?

His

Concilium in urbeTridento, in Germanite Ualiseque confinio posita, post maturam deliberatio-

Apostolicse servitutis offlcio, et cupimus et jam coepimus, sed tanti oneris magnitudinem soli

nem celobrandum

duxinius, sicut celsitudo lua

intelliget cx litlerarum

possumus; itaque venerabilium fratrum noslrorum auxilium nobis esse duximus adjungendumconvocatoOEcumenico generalique Concilio, sicut devotionem tuam audivisse jam credimus, in civitatem Tridentinam.
sustinere non

exemplo, per quas illud indiximus. Mos autem hic fuit eorumdem prs-

decessorum nostrorum Romanorum Pontificum, ut quotiescumque hujusmodi Concilia congregarent, toto ex orbe terrarum jjrincipes
Christianos per litteras et nuntios invitaront, ut communis fidei et religionis causa, si ipsi ad ea

Sed aliorum praterea auxilioetope indigemus, qua salutaria nostra consilia facilius ad optatum exitum adducere possimus, atque alii

accedere non possent, saltem oratores mitterent, qui ipsis Conciliis

eorum nomine

interes-

quidem alibi tu autem isthic operam tuam nobis, imo Deo ipsi navare, et potes et debes quod ut facias, utque offlcii et salutis tuje memor, quantum consilio et auctoritate poles, hffireses isthic reprimas, Ecclesias, quas adhuc incolumes esse audimus tueare, clerum et CEBteros Catholicam fidem adhuc lenentes ab
,
:

sent atque assisterent. Quapropter nos quoque, sicut cicteros reges et principes Christianos ad

fungendum officium tam pium


hortati

et

necessarium

hsereticorum insidiis defcndas, ipsosque h;ereticos ad Ecclesiam Catholicam revocare coneris, ut deniquc oratorcm et nuntium tuum ad Concilium, Deo annucnte, propediem aperien-

celsitudinem tuam, quam licet maximo terrarum intervalloa nobis remotam, proptor Cliristiana^fldei cultum, insignemque i|)sius virlufem, paterna charitate complectimur, cuiquc negotium hoc ad Dei honorem et animarum salutem pertinens, ut Christiano princi|ii, curai perinde ac debet, fore confldimus, hortandam in Domino et rogandain duxi-

sumus,

ita

dum mittas, ctc. Datum Roma; apud SanctumPetrum, sub annulo IMscat. die i Februar. mdlxi, Pontificatus nostri anno ii 17. De Moscovilis, qui Livonia; partem a Romano divulsam imperio suic ditioni adjunxerant, adConcilium vocandis egit (|uo(|uc Pius ',
atque in ea re Fcrdinaudi olccti imperatoris, Maximiliani regisBoiiemia!, Sigismundi Augusti rogis PoloniiB auctoritatem adhibuit, ct ad Joaiiiuim Basilium, magnum Moschorum duccm, Zachariam riiarenscm cpiscoiium iulerniintium d(!crovil, al(|uo schismalico principi
ralidiicm
iiidicli Coiicilii

mus, ut ipsa quoque

mittere

primo quoque

tom|)ore oratoros suos velit cum mandatis, viros prudentes ot Doum timentes, qui ipsi Concilio

una cum cieterorum principum Chrislianorum


oratoribiis assistant,
pr.TDscntia

quorum
Synodo

erit

adventus

et

sacrtc

ipsi

gralissima.

Tu

vero, ciiarissime

flli, pro islo studio in Doum et Ecclesiam collato, a nobis quidem et universis Chrisliaiiis laudom maximam consequcris a Doo aulom omiiium bonorum opcrum rcmune,

ratorc, ot in

lioc ol in altero

sa^culo priPiiiium

amanlor
:

cx|)Osuit

-',

ct

ad volorom

ciiin

Koiuana Ecclcsia conjunctioprovocavit

ncm rcdiutegraudam
'

Ib.

To. II. brev. sig. 2899. Ep. xlix. ' Pius IV. lo. Ep. LVii el LVlll.

Ibid.
ii.

Ep. l.

Ib. lip.

xlvii.

roi agondae causa ad soroiiitjitom tiiam ciim liis littoris et ipsius Rtilla' oxoiuplo vonoiabilom fnitrom Zapradalum chariani opiscopuiu Pharonsem goncris nobilitalo ct ob egregias virlutos suas nobis valde accoptum et probatum, cujus in

accipios.

Misimiis aulom

liu.jiis

brev. sig. 2897. Ep. .\l.

aliis nostris ct

Scdis Apostolicae negotiis lidei

PII IT

ANNUS

2.

CHRISTI 1561,

117

sincoritatem,
cxperli

et

Catliolicfc

religionis

zelum

illis

siimus,

quem

rcverentia

henigne

pro Sedis Apostolicre cxcipias atque audias,


ut

quas

plcnas justitia? cl religionis causas, propter i'ontifex Concilium apcrire, simul(|ue In-

dictionis

Bullam cjusmodi conceptam verbis

lidemc|ue plenam liabeas, et utquam celcrrime cxpeditum ad nos remittas, a celsitudine tua

exarare, ac reverendissimum Delphinum,

etme

ipsum (Commendonus

ipse suo, et aliorum no-

Uatum Romaj apud S. Petrum sub annulo Piscatoris die xiii Aprilis MDLXi, Pontificatus nostri anno ii .
|)etimus et rofjamus.
18. Caruil felici cxitu ea legalio, cum Joannes Basilius secundis insolescens rebus in vetere perfidia obduruisset. Ila^sere quoque obflrmati in impictute Lutberani principes, quos a Pontifice sollicitatos, ut generali totius Ecclesia; conventui se conjungerent, refert Surius
:

miiie scribebat) ad Germania' principcs mittere

decreverat. Tum etiain revcrcndissimis, quse nobis mandata luerant, et cum Germaniae principibus ageremus exposui. Quare cum
' ,

omnium

in

unum

senlentia; congruissent, die

Dominico quinta mensis ad imperatoris alloquium, prout postulavcramus, admissi comiter, benigneque Commendonum excepit, qui Pontificia

Anno,

inquit,

MDLXi,conventus

fuit

principum

litteras

primum benedictione Ca>saiem donans, subinde ei Ponlificis manu scriptas


quibus a Ca>sare
perlectis,
: ((

Augustana^ conlessionis Numburgi in Tliuringia; quidam Zuinglianus scribit, in hoc conventu acerrime actuni esse, ut ferebatur, de Zuinglianis solemniter et quam apertissime condcninandis. Misitadeum conventum PiusIV Pontifex nuntium suum longe doctissimum, nobili a|)ud Venetos stirpe editum, cui C;psar Ferdinandus suumquoque legatum adjunxerat, sed quod principes Augustanae confessionis suorum concionatorum verbis plus a>quo tribuerent,
19.
illa

rcddidit,

orationem

suam Commendonus est orsus Pontificem maximum occurrendum tot hmresibus, magna
incrementa capientibus ratum, postquam et coelestium opem veniamque implorasset, et regum cacterorum, et ipsius in primis
in dies

et Dei,

Cffisaris

sententias perrogasset, Christianffi rei-

publicae Concilium de inlegro cogere

Tridentum

decrevisse, ut discussis, quibus Christiana res in sectas ac dissidia abit, erroribus, antiquus

Pontiflcis legatio
et

parum

effecit.

Delphinus cardinales legati Ferdinanditm imperatorem adeunt, eique expomint quo finc et quali modo cof/ere Con.cilium Pontifexstatuerit. Utautem totius Commendoni legationis, quem hicSurius intelligit\ quffi non ad unum Nauburgi conventum contracta, sed ad omnes pa^ne Germaniee principes una cum Delphino extensa fuit innotescat

Commendonus

aut

decor, speciesque, et pax Ecclesiaj redderetur, si qui adamatas semel opiniones pertinavoluissent,
illi

cius amplecti
festa

a cfcteris

mani-

animi labe

distinguerenlur.

Quanquam

ordo,

jucundum

lectori

arbitrati

sumus, rem

totam ab ipso sui exordio auspicari. Jussus fuit ante omnes Ferdinandum Caesarem adire Commendonus, perlataquead eum Pontiflcis voluntate, ejus ad reliqua consilio maxime uti
:
((

autem omnes universe per edictum evocarit, tamen dedisse hoc Pontificem dignitati Germanicse, suoque in gentem illam summo ac singulari animo, ut duos episcopos, se, et Pharensem obireomneGermanicumnomen,et singulos princi[)es, liberasque civitates ad id Concilium celebrandum, ac de communibus rebus in medium consulendum adhortari jusserit. Quod quo promptius, ac sine ullo metu a multis fieret, velle jubereque Pontiflcem omnibus tuto
veniendi publica sub fide potestatem esse, jusque libere atque audacter apud Patres disserendi, qua quisque de re, seu conqueri, seu disceptare, seu rogare Patres voluerit. Petere ergo a Ca^sare, ut qui reliquos reges dignitate
priBstaret, exemplo quoque anteeat, et Tridentum primo quoque tempore legatos suos mittat, qui non peragendis modo, sed inchoandis quoque rebus adsint, salutaremque hunc Pon-

Circiter itaque

kal.

Januarii anno mdlxi


venit.

inquit Gratianus,
sius episcopus
rias

Viennam

Erant apud

Cffisarem Pontificis nuntii duo, Stanislaus Ho-

Warmiensis, Polonus, et ZachaDelphinus episcopus Pharensis, Venetus, paulo ante de Hungaricis rebus ad Ferdinandum missus. Atque is proficisci ad civitales regulosque, qui Rhenum accolunt, eosque ad Concilium invitare est jussus, dum Commendonus trans Visurgim Albimque interiora Germaniae peragratur. Cum his communicatis rebus una ad Cfesarem postera die deducuntur, habitique colloquii seriem ad cardinalem BorromjEum his lilteris perscribunt . Nuntius Commendonus ^ tertia die hujus mensis ad hauc aulam appulit, et cum per reverendissimos Warmiensem et Delphinum de statu rerum hujus aulae edoctus fuissel, aperuit
Com.

juvet

conatum, opibus, auctoritate, consilio Haec, et alia hujusmodi elocutus Commendonus, plura ad sinceram Pontiflcis charitatem ostendendam adjunxit, qua omnes homines salvos fleri et ad veritatis agnitionem venire non optabatmodo, sed pastorali insuper sollicitudine promovebat. Hinc nimirum, postquam summo Dei beneficio, pax inter principes Christianos coaluisset, perop|)ortunum Concilii celebrandi tempus adesse; immortalcs proinde
tificis
.
,

'

Sar. in

Vita; car.

Comm.

1.

u.

c.

1.

-^

'

Ms. card. Bar-

ber. ia Reg. Ep. card.

Commeadoni.

PII

rv

ANNUS

2,

CHRISTI 1561
CcTterisque principibus Concilium videretur in aliquod ulterius tempus prorogandnm, requisitum Pontificem assensurum constanter sperabat. Profecli igitur a Cfesare,

numini

gratias rciidcndas, qiiod lalem Pontifici

injecisset

mcntem, talcque

Caesari
fuisset

religionis
elargitus.

studium ac soUicitudinem
Caesar Pontifici

pro impcrtila benedictione demisse gratias agens, summaque erga ipsum exhibitaobservantia, pium cogendi Concilii, quod tantopere cxpetierat, institutum collaudat, seque in auctoritate ejus futurum scmper, neque passurum ulla re desiderari abs se

primum

cum

in

domum

reverendissimi Warmiensis nos recepissemus,

Commendono negotium datum,


ruerat, in

ut, (jucT disse-

summam

rcdacla, Cacsari exhibenda

offlcium

suum

pollicitus
iilos,

Monuit

'

nuntios,

Germania; principes

qui a Catliolica rcli-

gionis fide desciverant, postquam de Pontificis Maximi voluntate habendi Conciiium certiores locum missis inter se nuntiis facti sunt diemque statuisse, quo et ipsi de suis rcbus convenirent, nimirum, an debeant in Concilio apparere, et si debeant, quomodo debeant? Diem ad IX l<al. Februarii, locum Nauburgium Misniffi urbem ad Salam fluvium sitam dele, ,

omne distrahendum negotium inferponeretur otTensio, si scriptura negarefiir. Ergo accurata prremissa consultatione, cum nostrum omnium in unum congruissent sententiT, placuit sequenti Epiphaniorum die scripturam Ca?sari offerre, quam una cum illius responsis ad calcem Epistolrc referemus.
disponerot, ne aliqua ad
Hesterna die qufc dies octava imperator accersitis nobis scriptum responsionis suk tradidit, subdiditqiie, quando commodius universos Germaniae principes coactos in unum ipsi allocuturi videantur sibi quidem videri, ut eo ima uterque nuntius proficiscatur,profecturusinde ad destinatum postea quisqiie itcr. Cumque plura pro sua sentenfia Cum conventus attulisset, postremo subdidit

Et paulo post
fuit,

mensis

gisse.

Verum

instare diem, nec


,

Germanos

credi

ut si in tempore diu Nauburgii moraturos adesse vclint, ne differendus discessus sit, et iter maturandum. Dcnique, cum arduum negotium diceret, multaque indigere consultatione,

iste

magnus multusque

sit,

alter alteri adju-

necesse est, inquit, ut scripto mihi significetis, quid Pontifex optct, ut principibus istis renunut (|uid tiemus, et cum ipsis transigamus postca respondendum sit, accurate cogitemus. Sub ha!C auditanuntius Delphinus imperatorem et in monuit, satis jam abunde Pontificem BuUa Concilii, et in Epistola sua manu exarata animum suum aperuisse datoque mandato
,

mento erit, si illuc una convenerint. Ncs vero, posfquam a Csesare facultatem accepissemus,
ut videlicet liceretnobis ante alia responsionem

suam legere iterum apud reverendissimum Warmiensem convenimus, ac de tota re scisci,

quamvis secus initio sentiret reverendissimus Delphinus, quod constifutum a Ponfantes,

cavisse,

ne nuntii

scripturas

multiplicarent.

Verum, cum Ca^sar mire in siia sententia esset obfirmatus, nos opportunum neutiquam rati in ipso tractationis limine illum abalienatumanimo a nobis reddere, incommodisque suspicionibus
illius

ordinem haudquaquam immutandum aliisque duobus ut famen Cwsari nuntiis morem gereret, in eamdemipse quoquc descendit sententiani. Quare tertio abhinc dic Nauburgium pergemus, elc. Vicnna V idus
tifice

censeret,

Januarii mdlxi

>.

mentem

pulsare, angustiis pra?sertim tem-

20. Epistolfp

junctnm
in

erat scriptum,

quod

non omnino denegare decrevimus. Non tamen omisit revcrcnquin denuo assereret dissimus Delphinus totum id, quod scripto proferri quiverat, jam
poris exclusi, scripturam ipsi
,

imperafori protulerant, simulque quod ab ipso

acceperant responsum,
((

hunc

modum

Scriptum Cajsarea; majestafi traditum die

V .lanuarii.
((

in Pontificis

Diplomate

et

litteris

exhiberi; nec
ipsi cssent nia*

Cum

sacra Cresarea majcstas vesfra nobis

aliud scripto addi posse,

quam quod

modo elocuti. Tum Cccsar, saltem, inquit^ qua; Commcndonus disseruit, in soriptum rodigite, ne quando memoria mea pr.Ttorfluant, maluriusque discuti possint; idquo, (juam citissime fiat, cum Nauburgi conventus maximc instet. Atquc hic velut obiter insinuare visus cst, tom-

(|ua3 dc legatione ad Germasecum agebamus, traderemus, respondimus.SanctissimumDominumnostrum, tum vestra! CTsarea; majestatis consilio, fum singulari siia charitate adductum, nuntios legasso, (lui singiilis GormaniT principibus Sanc-

mandaverit, ut ea,
principcs

titatis

sua" littoras roddant,


i>laiio

RuUam

Conc. dofclifforis

pus cclcbrationi universalis Concilii pra'scriptum, arctum nimis essc, quod idco conlractum
opinabatur C;psar, ut Gallicis rchus consulcretur. Ilioc cum dixissot imperator, reverendissimus Commendonus rcspondit Pontificom afrebus mcderi satagentoni flictis Christianis niliil romcdii duxisse majoris, quam ul ocius
:
,

rant, ot illis oa
cilio

polliceanlur, qiia- dc Con-

in

autographis Sancfitatis sua-

ad

CTsaream majcsfafom vesfram


pressa
Ca>sar
:

rcporiunfiir ox-

qiias ciim Jain inajesfas vosfra rocoporif,

niliil rcli(iui

siiporosse vidchatur, nisi ul (iiiando

ifa

juboaf, alforamus cliam ipsi oxompla


;

Concilium convocarof, quod


'

si

majcstati surr,

liftcrarum ad Gormaniir principcs ciim impcralum nohis sit, scriplis nc agaimis, liltcras
taiitum Sanctifatis sua>, ef Concilii lUilIam fra-

riralian. ibid.

damus, reliqua scrmone

et

alloculionc conficia-

PII IV

ANNUS

'2.

CHRISTI 1561

119

Ad hfpc cum majestas vestra Cnpsarea l)enignissimo respondens, prwciperet tamen,ut ca qua^ dixeramus, omnino scriberemus, ut suic
nius.

Sacra Cicsarea majestas D. noster clemenfiliali

tissimus, ea, (iua> par est,


tellexit

reverentia, in-

tantum memoria' consuleret, parendum nol)is Ea vero summatim luec sunt Sanclissimum dominum nostrum pro iiistantia
esse duximus.
:

({Uiccumque sibi Sanctissimus D. N. per reverciulissimum D. cpiscopum Zacynthium

nuntium suum

in

negotio sacro OEcumenici

Concilii, qiiod in civilate Tridcntina ad

sua (juotidiana et soUicitudine omnium Ecclesiarum cuncta experiri, tiua? salva fide et pietatc possit, ut (juod inlirmum est consolidetur, quod

proxime futurum Hesurrectionis Dominic;e diem cele-

brandum

indixit,

paterne scribere

et

nuntiarc

voluit. Vidit insuper majcstas

sua Cajsarca for-

iegrotum sanetur, (|uod confractum alligetur,

mam

quod obductiun reducatur, neque solum revertentibus


flliis,

sucC ad

litterarum fidei conciliatricum Sanclitatis quosdam reges, atquc etiam electorcs ct

rere, sed in

ut in Evangelio habetur, occurlonginqua adhuc regione commo-

rantes invitarc, horlarique in s|)iritu lenitatis et


charitatis, ut ad

Concilium veniant, quod quisi qua de re dicere aut conqueri voluerintj et si justa petent, etiain exaudire. De publica autem lide, nihil opus est quicquam repetere Sanctitatem suam

dem

illos pie et

paterne audiet,

confessionem quas Pontifex ad majestatem suam Csesaream dedit, nunjestas sua conjccisset, pncfatum rcvcrendissimum D. episcopum Zacynthium solum accc])isse hanc provinciam proficiscendi ad dictos electores ct principes imperii, tamcn gratissimum accidit
profitentes. Et licct cx
iis,

principes

imperii

Augustanam

majestati sua2 Caesare;e, postea


litteris,

tumex

prfL'dictis

jam

Ctvsare;c majestati vestrse scripsisse, se

li-

bentissimc concessuram, forma, quK unquam concessa sit, aut dari possit, amplissima nihil summo l*ontifice mitius, nihil clementius, nihil quod iiii(|uain opportunius acciderit ad restiluendam Ecclesisc unitatem, ad componenda
;

ex verbis dicti reverendissimi D. nuntii episcopi Zacynthii cognovisse, id negotii


a Sanctitate ejus simul

tum

quoque esse reverendis-

simo D. episcopo Pharensi, ac dicto reverendissiino D. Zacynthiensi commissum, ita nimirum,


ut hic in inferiore,
ille

vero in superiore Ger-

dissidia
Iiatcrej

sectas

in

infinitum discindi

abunde

befactari, nec

atque hinc divina et humana oninia laEcclesiam dumtaxat perturbari,

regnorum omnium fundamenta evelli, etad universam Christiani nominis perniciem Turcis aditum patefieri prajsenti remedio opus esse,
scd
;

mania Sanctitatis sucTB mandata exequeretur. In quo quidem Concilii negotio, cum Sanctissimus D. noster majestatem suam paterne coliortetur, ut ipsos reverendissimos D. D. nuntios tum contuni favore opportuno Cwsar pratermittere non potest, quin eis mentem et sententiam suam hoc scripto lalius aperiat. Et primum quod ad ordincs imperii Gatholicos attinet, nec multa deliberatione, ncque etiam apud eos mullis majestatis suie monitis et persuasionibus opus fore exislimat, quandoquidem omnino persuasum habet, revesiliis

suis instrueret
velil,

prosequi

nuUum vero adhiberi posse, pra^ter OEcumejiicum Conciliuin Sanctissimumque D. N. ut celerius haberi possit, non unum solum modo,
;

sed duos misisse nuntios ad Germaniic principes, alterum, qui Bavariam, Sueciam, Slassiam
et

Franconiam obiret, alterum, qui Saxoniam, Sei)temtrionales regiones, et inferiorem Germaniam. Statuisse Sanctitatem suam^ ut Pharensis
episcopus
in

superiorem, Zacynthius in inferio-

rem proflciscantur, tamen mandasse ut htcc omnia referamus ad CcPsaream majestatem vestram, ut ejus auctoritate, et consilio gerantur,

illis, et maxime in Ecqui alias Pontifici et Sancta; Sedi Apostolica? obstricti sunt (cum secularium sit numerus valde exiguus), omnem [iromptitudi-

rendissimos nuntios in
clcsiasticis,

nem

et

obedicntiam reperturos esse. Sed quod attinet ad ordines Augustana*

simulque etiam gratias agamus, quod Sanctitasuffi nuntiis idoneos et ipsam legationis socios addituram sit pollicita. Pontiflcis ipsius denique nomine, majestatem vestram C;esaream rogamus, suos ul deligat oratores, qui cuni principibus agant, ut religionis causam, et paternum consilium, et singulare studium, ac belis

confessionis, miijestas Caisarea reverendissimis

D. D. nuntiis celare non potest,

quod pro certo onines ilios electores ct principes, aut plerosque saltem personaliter ad

compertum habeat

diem vigesimum pr;csentis mensis in civitate Naumburgensi congregatum iri. Itaque licct majestas sua Caesarea non cogitet ipsis reverendissimis D. D. nuntiis

nevolentiani suic Sanctitatis erga inclytam na-

modum

alium a mandatis

tionem (iermaniic advenit. Deus et Domiuus noster Jesus Christus sacram Casaream majestatem vestram diu incolumem tueatur, ad incolumilatem Ecclesia; recuperandam et conscr-

Pontificis pra^scribere, censet tamen, ad expe-

vandam

suic

enim
hiec

pietati

et rcligioni

nunc

diendam banc rem, plurimum momenti allaturum, si reverendissimi D. D. Pharensis et Zacynthius ambo via recta ad convcntum illum se conferant; ita namque non solum ])oterunt cvitari

Calholica Ecclesia
Caisar, ubi

maxime

nititur .

majores laborcs atque molestite, quajlorent


si

a nuntiis

accepit,

suam
:

suscipienda',

omnes

illi

electores ])rincipes et

(juoque responsionem per ha3c verba subjecit Scriptum a Caesurea majestate traditum.

stalus essent singillatim adeundi, sed id etiam

perutile dignoscetur,

quod hac ratione reveren-

120

PII IV

ANNUS

2.

CHRISTI 1561.

dissimi D. D. nuntii longefacilius ciiiusque sint

ticulares conventus, ad quos electores et prin-

certum
turi,

et

determinatum responsum consecusi

cipes imperii ipsimet invicem sese convocant,


sicuti publici et generales toconventus, in iongum tem|)us, sed plerumque paucissimorum dierum spatio absolvuntur, ita ut tanta opportunilas judicio majestatis suae minime praetereunda esse videatur. Parata autem est CiBsarea majestas juxta banc Sanctilatis sua; palernam requisitionem, prout etiam ipsamet jam ante in animo liabuit, idoneos ex suis eodem allegare, ut ordines illos Augustanai Confessionis ad comparendum in Concilio, omni benigno atque paterno studio, requirat;ac semper studiose,ut locus dabitur, boc ipsum salutare institutum juvare et promovere non desinet; quin et ab ipsis reverendissimis

circumeuntes, convenerint singulos in sua pro\incia; nunc, quando omnes una simul sunt congregati, uon cst vereudum, ne ab alio ad alium, tempus pro responsione terendo, remittantur, quod si quidani ex ipsis non adfuerint, tunc (juisque ex pra^scripto ipsum singillatim poterit convenire. In litteris etiam fidei effectricibus, quas Pontifex ad eosdem confessionis Augustana; ordines dedit, Itetanter cognovit, quod tam paterao et benigno erga illos affectu agat, et tametsi majestas sua Cffisarea uon diffidat, quin etiam ipsi reverendissimi nuntii, pro spectata ipsorum prudentia, modestia, et in rebus agendis industria atque dexteritate sint

quam

non extraliuntur,

lius imperii

idem

facturi,

moremque optimeSan-

D. D. nuntiis Apostolicis nullam in se ejus rei

tamen idipsum quoque consulere et commendare non desinit, certus, quod leniter agendo, mulcendoque animos plus quam casligando apud alienatos et contumaces sint profecturi.
ctissimi D. N. voluntati gessuri,

majestas sua Ca'sarea conjectura assequi valeat quid responsi ipsi reverendissimi D. D. nuntii a dictis electoribus, atque principibus Augustan;c confessionis simul, vel seorsim sint accepturi, ()uia tamen antea quoque Sanctissimus D. N. de prsescripto quodam, cujus exemplar rursum Cicsar

Quanquam praderea
facili

curam, diligentiam aut studium dcsiderari patietur. Postremo Casar ipsis reverendissimis D. D. nuntiis haud gravatim aliquos idoneos et probatos homines adjunget, qui commodis eorum in hoe ilinere jugiter assistant, omnemque
perficienda; volunfatem,
pra'stent. Tradet quoque eis neopportunam publicam fidem, ac summo et paterno studio commendabit carissimo filio suo serenissimo principi domino Ferdinando archiduci Austria;, ut Nauburgium per

haud

bonam operam
et

cessariam

commodius Bohemiajiterproperantibus omnem


benevolentiam prajstet, quo facilius expeditiusque susceptum iter perflcere possint. Erilautem non modo majestati suse Cwsarea; admodum gratum, sed etiam ad promovcndum hoc pium Concilii opus perutile ut qua; quivis rex vel princeps diceret, cognoscerent et ad se referrent; his etenim cognitis, poterit majestas sua facilius commodiusque prosequi qua>cumque ad o|itatum totius negotii exitum conducere
existimaverit
-21.

ipsis reverendissimis D. D.

nuntiis pro
statuit,

abimiiliali

danti

cautela

communicandum

quadam flducia ccrtiorem fecit, quod iniqua) multum conditiones exprimebantur, queis iidem
AugustantE confessionis ordines sese Concilium acceptaturos esse, et non aliter coram majestate
sua Caesarea in proximo pra:terito imperiali conventu professi fuerant, ideo majestas sua
Caesarea duxit, eas ipsis D. D. nuntiis nunc in memoriam revocare, ne improvisos et imparatos easdem reposcentes adoriantur, possint-

Prteter ha>c, quaj scripto Ca^sar nuntiis

que accurate perpendere, an et (|uid nomirie et loco Sanctitatis sua? fuerit dicendum. Postremo CfEsar ex pricdictis litterarum exemplis, illud
quoque, non absque singulari voluptate pcrcepit,

signiflcaverat, alia etiam,


et

cum

iterum Delflnum

Commendonum
:

aiidiret, ex|)ressit, (|ua'

com-

muni

Ei)istola cardiuali

Borroma;o nuntiarunt,

ha!c scribentes

quod

saepe dicti reverendissimi D. D. nuntii

Apostolicum

inandatum

quoque

acce|)erint

rum

Dcniiiue imperator nobis tria dixit; quopriinum fuit, principes indiclionem istius

agendi cum serenissimo regc Danifc, qui quidem Serenissimus rex et ipse de facili in i)rcCdicta eiectorum et principum Augustana; Confessionis congregatione Nauburgii intererit quod maxime opportunum secum agendi tempus rcbatur Cicsar, nuntiisquc proponebat. Ca3tcrum (|uando rcvercndissimi nuntii boc consilium prolicisccndi ad dictum Nauburgciiseni convenliim probaverint, id etiam summa et in:

Concilii conlinuationcm exislimantes suspicio-

nibus csse replcfos, suisque Epistolis lurc su;c bonum proinde consilium cxistimare, ut nos hujus continuationis scrupulum ab eorum animis tollamus. Secundum quod nos cum ipsis modcsta gravitate agamus, otTcramusque amplissimam lidcm puquod scripto, sicut mos esl blicam. Tertium (;ermani;r, nobiscum agere volunt, dc (iiio nobis
Caisarca' majestati annuntiasse,
;
;

violabiiis necessitas postulat, ut iUw, omiii


et cuiictatione

mora

statucndum

crat. Ileverendissimiis

Conimcndo-

poslposita, aggrediantiir, adeoiiec

niis rcspoiulit

primum

Uiiod ad lidcm piibli-

que nec dicin (|uidem,


gant,

liorani unaiii iicgli-

tum

pro|)tcr loci distantiam, ciim propler

indicti

temporis angustias;

nam

isliusniodi par-

mciilcm iiiuonosque qucmadmodiim in mandatis accepimus promptissime et omni sccurilate

cam

attinet, j;im C;csari Pontilicis


,

lesccrc

PII

IV

ANNUS

2.

CIIRISTI 1561.

12!

jam lUillam

pleiiam illam onerre. Uuoatl conlinualionem indiclionis a C.Tsarc visam, sciri;

nec que (jualiter Fontifcx volucrit cxarari nostrum essc de liac re cum aliijuo disceptare, sed solummodo ad Concilium adliortari et iiivitarc, uhi libere quisquc j^otcrit de (iuacumi|ue autem re loqui et benigne audielur. Quod scripto negotium istud agitcmus memiiicrit Cissar, ut alias innuimus, hoc nobis a Pontificc vctitum, nec alia quidem ex causa, nisi ad cavillationes litesque inutiles submovendas; quid cnim opus est scripto, (|aando tanta sinceritate
, ,

promptitudincm ad oiiem omnein pro Concilio subiiifereiidam tribucrit, ut sub taiitis priiicifiibus, geminis(|uc
indiderit, taleuKiuc Cicsari
iiiscc

fulgentibus Ecclcsi;e luminaribus ollusas

reipubliCcB Christiaiue tcncbras dispergerct et


illustraret. H;cc

cum jucundc

accejiisse ostcn-

promptam denuo suam voluntatcin opcramque ad pia Pontificis consilia promovenda exhibuit, neccssumque dixit ad istum
deret C;csar,

acccderc convcntum,

qucm

oinnino cogenduin

itcratis jain nunliis acceperat, ac

propediem

il-

agitur,

lotaque Pontificis intentio

summatim

luc oratorem suuin dirigere spopondit; jain(|uc ad Ccrmaniaj principes exemplar littcraruin
Pontificis submiserat, caveratque ne ipsa auto-

declaratiir in autographis littcris ad Cicsaream

majestatem vcstram datis, quibus jus libcre atque audacitcr disscrendi ac conqucrendi omnibus danduni tcstatur? Uuoad ultimum vero,scilicet, ut cum principibus modesta gravitate tractemus, dabimus ultro libenterque hoc non soluni Pontificis ct Casaris jussionibus, sed propri;x?

grapha mitterct, scd ipsaruin tantuin


veritus, ne verba illa, /tiain
sione,

summam,

cum

sconjiii/tis r/fi/-

quT

in eis legebantur,

longe sccus inter-

pretarentur, quasi
disponcrct.

arma contra ipsos movere Uenique ad modestiam et gravitatcin

adhortatus, ut impigre pro Dei obsequio laborareinus, adjunxit.

luis

quoquc clectioni. X Haec omnia cum rcverendissimus Delphisuo quoque calculo approbasset ncc ultra
:

Cicsar loqueretur, facta abeundi potestatc dis-

cessimus

vero hoc ipso tenipore in Cliristiaperniciem multa ct maximaTurCT molirentur, de fcedere inter Pontificem c^cterosque principes contra illos incundo cogitatum
2.

Cum

nre reipublicT

Quoniam vero
accitos,

Co?sar consilium

Pontifici

est,

imposita^que fuerant

Commendono

partes,

dederat, ut e variis nationibus episcopos

Romam

ut lioc
gestai

quoque cum Ca^sare

transigcrct. Hle rei

reformationi stabiliend;c praeponeret,

Commcndonus occasionem nactus, hiTC quoque cum imperatore agitandi, Carolo cardinali Borrom;co, quae cum illo gesserat, per litteras nuntiavit, dicens, quod cum ('ffisar de cogenda pralatorum congregatione ad reformandos mores
Pontifici
scripsisset,
,

lain annuntians,

rationem Borroinao cardinali per EpistoCscsarcm ita erga opus hujusreperisse dicit, ut
liccc

modi
cerct

afTcctuin

tamcn

conji-

agre ad

tractanda descendere, quod


prin-

iniruin in

moduin cuperetapud Germania


,

cipcs suspicionem vitare, ne specie inferendi

Pontifex

summopere

ap-

Turcis belli
contraheret.
venisset,

militiam ad ipsos oppriincndos

jirobaverit

nientcmque

Ca^sarca?

majestatis

condignis extulerit laudibus, cum nihil magis in votis habeat, quam suo muneri, Dcoque satisfacere, ac

Dc Concilio vero, cuin Commendonus cum rege quoque Bohemia? in colloquium

hsc ab

ipso accepisse, cardinaH Borroin

collapsam disciplinam pro viribus rcstituere, cujus gratia Concilium jam indixerat, ejusque progressum et exitum ferventissime optabat cui etiam, ne quod impedimenti afferri cxistimaretur, ab evocando Romam episcopos
;

msio datis
Heri

litteris,

liunc

modum

testatur.

serenissimo Romanoruin rege ad longum scrmones protraxi inultum ille dc (Joncilio, de principum conventu, de mittendis ad
;

cum

ipsos Pontificis litteris


latione,

ac nuntiis, deque appelfilios

abstinuissc

quando autcm secus Csesar ac principes consiilerent, etiain in hoc sui muneris
;

si

qua ipsos dilectos

nuncupat, locu-

partesPonlifexlmpIebit. C;esar, probata Pontifirespondit quod, cum Pontifex his omnibus occurrere per Concilium decreverit,
cis sententia,
;

illud oinnino

proinovendum censcbat, suamque

summopere lauquod super cateros bmnes Pontifices davit egisset, suamqueoptimam inentem demonstrasset. Multa quoque de principum Gcrmanorum ingenio, de ipsorum commodis ac dissidiis sutus est. Pontificis benignitatem
,

omnem
tur,

pollicebatur operain, ut ad cxitum per-

bintulit,

duceretur. Si qua; vero impedimenta nasceren-

nireconfcssionein,arbitrabatur.

tunc ad istud aliud remedium confugiensubdiditque, Pontificis cogitatum summopere pium ac prudentia plenuin fuissc, utpote quod prTclaram mentis sinceritatem, animique sui promiititudiiiem ad celebrandum Concilium in hoc ctiam demonstraverint. Tunc ego Haudquaquam ambigenduin, respondi, divinam cle-

dum;

unain nullatenus posse conveMaxima insupcr se affectum lcctitia dixit, quod sibi relatum fuerat, Nanburgii conventum hoc etiam prajcipue nominc imperatum, ut accurata consultatione arliculus iste perpendatur Et si cwidum cst ad Concilium, quomodo cundum? Licet obfirmata
in
:

quos

hcereticoruin pcrvicacia
sit

parum utiquc

spci pos-

tribuere.

Tum regem

enixis precibus obse-

menliam

oculis misericordiaj

suk respexisse

cravi, uti

super sanctuariuin suuin, cuin Pontifici patcrnam adeo mentem erga ipsos vel filios alienos
.\>-N.

juvaret,

piissimum islud opus pro viribus adquod ct se faclurum ultro libcnsquc cst pollicitus. Nuntiavit Commcndnniis nliis littoris

TOMUS

XX.XIV.

Ratn. XV.

122

PII IV

ANNUS

2.

CHRISTI

561

eidem cardinali Borroiriteo, qualiter Csesar donuo de conditionibus a Protestantibus petitis, ut Concilio assentiantur, disseruerit, quodquc cognoverat, quod si ifisi in sua obdurali pervi"
cacia constiterint, Catholici (lermanise principes,

cardinalis Borroma;i
sent, tanta

ad ipsum datas obtulisipsum erga Apostolicam Sedem de-

missione

et

Commendonus
niri,

obsequio pra>ditum repererunt, ut ad cardinalem Borroma?um scriin

bens asseruerit, nullum inter principes adinvequi

ac praecipue episcopi e suis ditionibus non recederent, propter multos quos relinquerent sibi

eum

reverentia erga Pontificem,

sanctamque Sedem antecedat

subjectos ha?retica labe inquinatos. Intellexerat

Nauburgium

nuntiis

scribitGratianus

quoque, CcEsareos oratores ad conventuni

desti-

natos post ipsos nuntios illuc adfuturos, idque

tiK officium, nec

obviam missum, nec uUum omnino hospilalc quidquam

Advenientibus ', nec honoris aut amici:

composito decretum, ut nimirum secundas ipsi nanciscerentur aures, ne forte negotium cum Csesareis oratoribus jam transactum, itidemque transigendum prfetexentes principcs, inauditos
nuntios dimitterent. Nihil tamen magis negotii ac difficultalis interim putabat fore, quam anti-

tributum. Biduo cognoscendis rebus dato, tertia die constituunt, ut singulos sua' quisque provincia; privatim conveniat. Delphinus ad Palatinum Pdieni, Commendonusadducem Saxonise (ii, quia e septem viris erant, qui jus creandi

Romani imperatoris habent


bant) raittunt, qui adeundi

ca'teris

cmine-

quum

gentis illius

morem

pra;termittere, scripto

tempus postulent.

scilicet

omnia transigendi, ad quam incommo-

dam suspicionem
cere,
ris

avertendam, prcPtersoIlicitam nuutiorum curam, plurimum spcrabat coudu-

Ab utroque idem responsum, in communi conventu, nihil nisi de communi sententia agi
posse
,

relaturos

ad

socios

et

quod

Csesarei oratores, qui Pontiflcis litte-

omnium
inde in

significaturos

Romanis.
et

voluntatem Decernitur

instructi

adventuri erant, sinceram ipsius

corum

consilio privatiscolloquiis in rc:

mentem, [ilenamquc fidem, quod essent admittendi, testatam facient.

publica opus non esse

verba legatorum ab

adversariis venientium

omnibus

coram esse

Legatorum in conventu Naubwfjensi oratio7ies coram Liitheranis frementibus,sed nihil objicientibus. Cum verojam Nauburgici con23.

ne ventus instaret dies, timereutque nuntii anlequam illuc accederent, dissolveretur, Antonium Cachium opportunis hisce prccceptionibus ac monitis pra^mittere decreverunt Cum conventus Nauburgii institutus ante
,

audienda. Ab hoc decreto mittunt cum militum cohorte , quam Saxo ad cuslodiam corporis habere circa se consuevit, primos amicorum, qui nunlios in Curiam deducunt . Hos in Epistola sua receusens Comniendonus -, Palalini

nomine
et

scribit fuisse

Marescallum quemdam,
principis a se-

doctprem

Nemium primarium

nostrum adventum dissolvi facile queat, tu, omni abrupta mora, illuc propera. Quod si principes ibidem ad nostrum usque accessum pcrmansuros cognoveris, illud tantum cura, ut nobis parentur hospitia; sin autem celerem conventus dimissionem vcreberis singulos
,

veroSaxoniee nomine consiliarium Wolphaugum KoIIct, qui Concilio Tridentino olim interfuerat, ct Franciscum Cram itidem
cretis; ducis

ducis a consiliis

Nunlii,

dem minime
ausi,

voluissent,

quanquani id quitamen recusare non


,

principes invises, nostroque

nomine nuntiabis,

summum

Pontificemduos legassenuntios, alteruni, qui superiorem Germaniam, alterum,qui inferiorem obiret. Hos, cum Viennai comperissent indictum Nauburgii conventum, magnis ilineribus Pragam ad diem vigesimam Januarii appulisse, profectioneni in crastinum hucusquc jiarantes. Kogant proinde cclsitudincs suas, ne graventur triduo adhuc pro Christian;c reipublica; utilitate subsislere, donec cl ipsi vigesinia octava mensis dic accedant. Quod si forte Nauburgensis episcopus adcsset, ab ipso, qucC cxe(juenda sunt, poteris cognoscerc iiisunKjue
,

ab his exclusi forent ab nuUis satis benigne acciperentur, ire porro et alloqui universos statuunt. Curru vectos Germaui, (jui ad deducendum eos venerant, pedibus, quod honoris esl, antecesscrunt, et jiriucipes ingredientibus ad se omnes assurrexere; uon tamen illis dexfras ex more

ne

si

deinde

Germanorum

gentis porrexerunt, qui


sicuti servalus amicitia'

mos apud Germanos,

pignus habet, ifa \nxvtermissus, non (hibium est alieui atque aversi animi argumentum . Uninam autem singillatim luerint priucipes, qui tunc ibi aderanl
enarrat
sessiouis

Commendouus his verbis Ilic erat corum ordo. lu primo subsellio duo
:

clcctorcs,

Saxo ncmjie

et

Palatinus,

cousidc-

ajiud

principes
.

dilationis

interpretcni

adhi-

bant.

E regione i|)Sorum scabello cousidebal

berc

Vienna disccdenles nuntii Pragam septima die, alquc indc Ilycme sicva, atquc adco
1\.

frigida, ut ferri vix jiossel, viaque jicr IJoiicmiie

comcs Ilastaim Brandcburgensis electoris orator, pone illum Wolphaugus dux Namburgcusis, mox dux \ illembergeiisis, jiost liuuc Carolus marchio Radciisis, hiiicproximus lanlgravii
filius,

saltusmaximc nivii)usim|iedita,dicdecinia(|uinta

ac (lomum.lo. Georgius Palalinus

Nun-

.\au!)urgium venerunt. {'ragju

cum

rcrdinan'

duni archiduccm Austri;c regni moderalorcm convcnisscnl, lillerasquc lum Ponlilicis, tum

Lib.

II.

c. 2.

Vil. Jo. Kr. card. (".oninieiidoni.

'

Ep. ad card.

Rorom.

PII IV
Pontificis odictiquo
(]ui

ANNUS

2.

CHRISTI 1561,

123

fii

littcras

cxcmpla

siiigii-

acccptis codicillis, ut erant s4anles, innuernnt nuntiis, ut pra^paralo suliscilio villoso strato holoserico considcront, iiui
lis

rcddidcrunt,

curn ipsos
vitassont,

primum
diccntes

principes ad
:

scdendum

in-

sedeant celsitudinos vcstra', nna simul omnes, cnnctis tacentil)us, consederunt. lU)i consedcre, prior Delpliinus
ut

de rcligione hominum opiniones, quot voluntates, tot Evangelia, quot doctores, una sit fides mentiuni, ct actionum pictas, sunscjueEcclesiif antiquus decor restifuatur . 2(). Cum dicendo finem Delphinus imposuisset, Commendonus ejus excipiens orationem
subjecit
('
:

Oratio- episcopi Zacynthien. in

conventu

orationcm suam in liunc


2.').

modum

est orsus.

ad principcs Protestantes.
<'

l)nrgico
"

Propositio c|)iscopi nelpliini in Nauprincipum Protestantium convontu. (]um |)rimum Snmmus Pontifcx ad Eccle

Cum tandem

utriquc nostrum

Summus
eadem

Poniifex niandata dederit, cujus una et


est

si;r

reg:imon divino
ot

munere

est evocatus, pro

suscepti muneris officio pastorali in

eam

statim

cogitationom incumbero cccpit, quonam potissimum niodo corrupti emendarentur essetque mores dissensiones removerentur tcrra tandem labii unius, el idipsum dicerent, sentirent saperentque nationes omnes. Et quoniam ad ejusmodi, tam niala sananda, quam bona consciinenda nuUum hactenus apfius remedium Piomana Ecclesia novisse reperitur quam OEcumonici Concilii celebrationem, Pon-

curam

erga universam istam inclytam nationem ciiarifas, repetenda niihi non esso arbitror, quee reverondissimus dominus Piiaren. e|)iscopus ad superiores Germania' princi|)es nuntius modo
exposuit. Sed

neque reipublica' Christianai

ca-

lamitates pluribus explicabo, quas

nedum

celsi-

tudines vestrae illustrissima; pro


prudentia,
sed

summa earum

nemo
sit,

quo

res deducta

quin intelligat, imo quo prolabatur in dies.


fere est,

tifox liabila

prius super hac re matura

cum am-

plissimo reverendissimorum cardinalium collegio consideratione , factisque ejus consilii

Aliud ex alio malum oritur, et nostris dissensionibus Christi hostibus adifum patefacimus, ad Christiani nominis perniciem, cui tandem obviam iri res ipsa postulat. In pra^sentiarum vero propositis ob oculos periculis occurrendum suadet temporis opportunitas, tum pacata a beltiflce

consortibus serenissimo Ferdinando electo Romanorum imperatore, ca^terisque regibus ac


principibus, sacrnm

tandem generaleConcilium

tum divinitus Pio Ponnobis dato, cujus praiter caiferas virtutes incredibilis est benignitas et studium in celsitulis

Christiana republica,

ad

proximum Resurrectionis Dominicae festum

dines vestras illustrissimas singulare, ut

nuUa

Tridonti celebrari, auctoritatesibi divinitus clargita statuit atque decrevit.

unquam amplior
in

et

commodior olim

data, aut

Cum

vero id ad noti-

tiam principum omnium eam etiam ob causam pervenire cuperet Summus Pontifex, ut iidem suum studium cum Sedis Apostolicaj studio

et tranquillitatis Ecclesia;

posterum dari posse videatur occasio pacis revocand. Sane quiillud


et

dem

de fide

de

omnes in primis cogitare debent, agi animarum salute, neque religionis


evelli posse,

conjungerent, ac pietatis, religionis etfidei unitatis causam protegendam susciperent; quia inclytam Germanorum nationem semper in visceribus habuit, ejusque tranquillitatis ac pacis summopero cupidus fuit, ambos nos nuntios legavit, qui suo et Apostolicae Sedis nomine singulos sacri Romani imperii principes conveniremus, eosque hortaremur, postularemus, ob-

fundamenta

quin regna
;

et

imperia

eodem modo

labefactata concidant

aut

nuUum

prorsus, aut unum id, de quo agitur, universale Concilium superesse in tanta opinionum varie-

divinarum humanarumque rerum perlurbatione, perfugium, ad quod Christiani homines ex sinceritate, sicut ex Deo, et coram Deo
tate, et

secraremusque, ut pro "viribus, quoniam in eodem Concilio pacis, mansuetudinis et charitatis plena futura sint omnia, quando idem Concilinni quacumque de re non modo auditurum, sed justa etiam postulata est exauditurum, cum nihil tandom aliud agendum sit, nisi, ut probatis probandis, damnatisque damnandis, diu nimium scissa unitas divisaque concordia reparetur, eniti velint, ut faustum principium laetumque progressum Dei munere sortiatur; prwsertim cum Summus Pontifex publicam dare fidem ami)lissimis, quam unquam alias concessa vel concedenda fuerit, cxaratam formis, sit paratus. Oralores proinde suos, ut ad Concilium opportunis instructos mandatis immittant, colsitudines vestras paterne hortatur et rogat, utque
sedatis dissidiis,

inChristo soUiciti de unitate spiritus, in vinculo l^acis suas contentiones et controversias referant, ut, quemadmodum de Clirisfo Jesu dictum cst, interfecisse illum omnes inimicitias in semetipso, ita per OEcumenicum Concilium, sublatis de religione dissidiis,
lis,

moribusque purga-

fidei vedepulsis errorum tenebris, Chrisfiano orbi affulgeat, simusque universi unum corpus in
ritas,

suus decor Ecclesi* restiluatur, ac

Domino, idipsum sapiamus, pacem diligamus, et Deus pacis et dilectionis sit nobiscum . Nuntiis orantibus, decem circiter ex iis, qui in Concilio ex more aderant, singula verba excipientes, utriusque orationem perscripserunt,
et

ipse Wittembergensis

dux plura identidem

cum jam

(proh dolorl)

tol sint

adnotabat. Tum duo electoros, cum (|ua;dam inter se essent collocuti, ac Wolphango Neumburgensi duci, simulque duci Wittembergensi

124

PII IV

ANNUS

2.

CHRISTI 15(i1.

communicari
toris Palatini

jussissent, per

Masquitium clcc-

cancellarium responsum dederunt


:

omnium nominc hoc

lllustrissimi principcs audierunt ea, qua>


Ponliticis
cst

quo eam scriptam, flrmatamque, et comprobatam illustribus sacrarumLitterarum testimoniis Carolo V Caisari triginta abhinc annis Augustai tradiderc. Sed neque tum temcre, aut lcvibus de
causis feccre, ut a Pontificum ditione ac potcstate, cui

nominc exposuistis. Et quia ncgolium, dccernere inodo nolunt. Convenient inter se ad responsum dandum. Interim cupiunt, ut qua; vos, Pontificis legati, di-

Romani arduum

quando non Jcsu

parere antea assueverant^ desciscercnt, Christi nomcn aut gloriam

xistis,

ea scrijjta deferatis . Tum nuntii Satis aperte (respondcrunl) Pontifex mentem suam in Concilii Bulla declaravit, satisquc Ca?sari per
:

litteras

cnncta significavit. Nos, ne scripturas

multipliccnius, in mandatis accepimus . Masquitius sub ha-c audita cunctos principes colloquendo conveniens, demum hc respondit
:

propagari curarive ab iis, sed propria- ])otentifc atque am])litudini studerc didiccrant. Ncque nunc sibi statuunt Pio IV ad Concilium vocanti obtempcrandum, penes quem ne esse quidem ullum ejus rei arbitrium sciunt. Etcnim auditu eliam indignum est, eum disccptatorem

Illustrissimi

responsionem

Principes inlellexerunt vestram nec super hoc ulferius vos ur-

gent. Itaque disccdentes nuntii, iisdem comitantibus Germanis, a quibus antea dcducti fucrant, redierunt. Yix quadrantis unius spatium intercesscrat ',cuni missi aprincipibus tres viri

aliorum controversia} ac discriminum statui, qui ipse discordiarum ac dissensionum omnium fons et origo sit, etinjudicis scdere locum cum, quem maxime sisti ad judicium, interrcosque haberi convenit, et a quo uno veritas ipsa tam diu, tam immaniler oppugnatiu'. Cui enim obscura sunt Pontificum Bomanorum studia committendi assidue armis inter se nati(uies,

eorum, quos

ipsi,

quia publicarum rcrum par-

dissidiaque serendi, quo ex aliena

])er-

ticipes ac ministros habcnt, consiliarios vocant, advenerc, introductiquc litteras, quas nuntii a

Pontifice Maxinio singulis principibus reddidcrant, ad eos retulcrunt, bis totidem ferme verbis usi
:

potentiam augeant? Cui non nota insectatio ac sffivitia adversus eos, qui a cultu ipsorum atque inanium idolorum ad vcram pictatcm animum traduxerunt? Quis vcro
nicie, suas ipsi

opes

et

Principcs,

appellatos se
vcrtcrunt,

filios a

cum has litteras eis redderetis, Homano Pontifice non adnon hatali

nescit,

quantum contaminata;
,

superstitionis et

qucm

(]uia ipsi parcntis loco

bent, nc litteras

quidcm

cum

appcllalione

opinionum dispersum per gentes sil a Romanis Pontificibus quantum tenebrarum Evangelii luci otfusum, et nunc maxime offunfalsariun

accipere ab eo volucrunl. Attamcn ad ea, quK vos ipsis dixistis, respondebunt . Picsponsum a Commendono esl, non alitcr appcllatos a Ponlifice

Maximo Germanos

principes,

quam quo-

datur? IJt tctriorcs ac foediorcs crrorcs ferat foveatque vester iste Pontificatus, quam olim et ante cognitum Christum gentes habuerc (juod detestabilius est, res impias ct execrabiles
:

modo

Ca-sar ipse cicterique Christiani reges et principes nuncupari ab eo consucverunt. Illi positis littcris abicre, Bullam tamen Concilii sibi reservavcrant. Triduo post expectantibus

honestis nominibus tegitis, et

morum
vero

et sacro-

rum
et

corruptores, uni sacrarum


i\'os

legum auctores

custodes habcri vultis.

cum

ipsi

cu-

nuntiis Hit ad accipiendum responsum in conventum vocarcntur, decem ad eos consiliarii, primarii iiomines magna comitum frequentia,

missu principum vcncre

intcr

quos dignitatc

pr;estabant Masquiiius, et Gregorius Dracovius, amicorum intimi, ille IValatini, iiic Saxonia; ducis.

pimus, tum in omnibus esse populis non dubitainus, probos ct reipublicffi amantcs viros, (jui vanas istas fraudes et impuras corruptelas, quibus deformatam Ecclesiam cernimus, abolcri aufcrriquc cupianf, ct veram, et cum ccclcstibus jussis conscnticntem disciplinam re-

(Imnes a nuntiis

summa cum
'

comitatc

at-

que benignitatc appellati atquc accepti cum multarum linguanun essent, Dracovius vir
peritus, ncc ignarus diccndi, ita Latinc,appcllatis primum nuntiis Ucvrrnidia Dnmuiis, incu'pit
:

Uuod sanc in primis cura' essc dcbuisset Romanis l'ontificibus qui sibi tot sa^culis su])erbum in Christiana rcpublica titulum, summiuuijuc sacrcrum jus arrogarunt. Sed nimiriini constat cos, id quidem minime vellc, (jui una dominandi libidinc occiipati, cumuianstitui.
,

2".

cipcs,

Mngnopcrc miranlur Gcrmania^ prinqua tandem de sc opinionc, aut spc trctus

siipcrstitionibus, (jiiam divinis rcbus ordinandis magis intcndiint. Falso pr;ctcrca et iiii(jiic (Jcrmani levitafis vobis insimiilantur, et sibi
(lis

Romanus
et

Pontifex

eorum

tentare constantiam,
sit

non consfarc,
riis et
tiir,

sc

compellare lcgationibus
sil,

ausus

cum

incrcdibilc

ignorare eum, qua^ jura sacro-

i)lurcs(iuc in sectas divisi confrarcpiignantibus opinionibus jactari diciincum iina nostroriim oiunium voliintns el

rum

sancta Germanis, (|uam de divinis rcl)us

infixam animis fidem habeant ab eo tcmpore,


I

Tirat.
(lic

Vil. c.inl.

Comm.
.ipiwl

1.

ri.

r.

J.

I.

Ibid.
stip.
c.

c.

D.

'

Mp.

r.om.

vni Fcbr.

rnril.

lliiili.Tr.

ulii

.\ntoniiis
"i.

M.iria

conscnsio sit in cam doctrina formiilam, (|iiani scripto coin])rehensam August;c cx aucforifale Ca^saris cdidimiis ab ea nostri principes, ncqiie sc disccssuros uiKiiiam profifcntiir, ct miniine
:

firat. in Vil.

Comm.

c. 3.

Calliiv.

In,

ii.

xv.

vero legcs imponi

sibi a

Romano

Ponlifice pas-

Pir IV

ANNUS

2.

CIIRISTI 1561,

125

suros.

iniperio,
ter,

nisi Cocsaris Xullu? enini niortalium Germani continenlur, quippe liic arl)i,

mcntis errore, aut altcrius impulsu lapsi, ab aliis discreparent. Quoties enim accidit, ut ;egra,
ac gravi ac pcstileuti lueresi laborantes provinci;e, Concilii auctoritate accepta, ad sanitalem

ac princeps, et capui
;

rerum

est in Ciiristiana

repul)lica
et

liuic,

non

1'ontilicibus vestris, justa

legitima Concilia cogere al(|ue liabere, jus est.

\ quo cum legali ail conventum bunc venerint, iis suam de convocando lioc tempore Concilio
rationcm, ac sentcntiam principes exponent
:

oftlciumque redierint? Et quisadeo projccti pudoris est, qui plus sapienli;c. plus consilii vindicet uni sibi, quam tribuat universis? Et adversari consensui eorum accedat, (juos Deus nobis

cum Romano

Pontilice

omni rerum communi-

interpretesreligionumetsacrorummagistrosdedit, et

catione in perpetuum sibi abstincndum esse,


staluunt. Vos vero iidem principes, qnia claris

(|uibus ipse praisentiam sui in |)erpetuum

Venetorum

familiis orlos, et egregiis virtutis ac

ravit? At vos etiam de

sapientia' laudibus e.xcellentes esse viros acce-

perunt, omni quoque bonore et observantia dignos judicant, pr;estitissentque ea vobis, si privati buc, non Pontificis Romani jussu, ad eos
venissetis
28.

manifesto nuniine declaexemplo ac de jure Concilia convocandi, babendique dubitare et cavillari vultis? Tnde vero vobis venit in mentem banc potestatem a Pontificibus .Maximis, penes quos ab Ecclesia? ortu, Dei bominumque concessu fuitperpetua(|ue mansitad, Ca^sares transest poUicitus, et sa^pe

Jam

vides, lector, qualis

sit

Xovatorum

doctrina, repleta
ticT,

nimirum non
Augustinus
'

spiritu sai)ien:

sed, ut aiebat

"

Impatientia?,

quo solent h.xreticorum fervere pr;ecordia, et pacem perturbare sanctorum >'. Sed quomodo Resnunlii, secundum quod scriptum est ponde stulto Jiixta stuUitiam suam, ne sibi sa:

piois videatui\ ingesta convitia rejecerint, vi-

deamus

His acceptis, nuntii pauca inter se collo-

nec usuriiarunt unquam ut suam, el Ferdinandus ipse, ad quem scilicet eam defertis, non recipit? Quippe discrimina sui et Pontificis muneris,et novit ille, et qui virest antiquK sanctitatis, etiam servat ea autem, qua? sint, non est hujus loci disserere, neque omnino res ullum sermonem desiderat, cum obscurum nemini sit, qua fide, et observantia, et optimus quisque CTsarum PontiflcesMaximos coluerint, et Ferdinandus colat, et quam ipse paterno aniferre, qui
:

ea esse ferenda statuunt. Tum Fecere, inquit, prudentervestri principes, qui quando talia responsuri erant, absenlibus ipsis, ea, quam corani dici a vobis
cuti,

non

taciti

mo

Commendonus

illud

atque amore a Pio'Pontifice babeatur. At ne quidem est ignotum, quam propensa Pon-

tificum
fuerint,

Maximorum

studia in

quantaque ornamenta

Germanos semper in hanc gentem

maluerunt. Quo enim acerbitas ista ac licentia verborum advcrsus eos, qui ad suum testandum studium reipublicff" vestrumque, in ultimam usque Germaniam venire nos jusserunt ? Scilicet hunc quoque morem a doctoribus, ac magistris vestris didicistis incessendi contumeliis,

Uude enim vobis C^sares? L'nde imperii boc decus etjus imperatoris eligendi, quo caeteris nationibus pr;efulgetis? An igitur Pius IV Pontificum aliorum vestigia secutus, et
contulerint.
officii ac person;^ memor, qu;c illi divinitus est imposita, parentis et rectoris humani generis, si

invidiaque onerandi eos,

quorum redargui

ra-

errantis Germania^
si

curam

babet,

si

monitum

vos,

tionibus ac veritate revinci vos sentitis, cujus

tamen ea

vis est, ut maledictis illustretur, non obruatur. Cseterum ego dicta criminose a vobis
in Pontifices

revocatum a pravissiniis erroribus, invitatumqueadConcilium nos misit quorum tamen dignitati tribuere vos aliquid videpatria charitate

Maximos refellam, non imitabor, quoque et temperamento linguse, non solum causa, vinci a nobis intelligatis. Quo animo, et quo consilio Pius Pontifex Maximus vocatum Germanos ad Concilium miserit, dictum abunde a collegameque est nuper apud istos principes, optimo scilicet et cum publico, tum in primis Germania? salutis cupido,
ut vos modestia
licet

mini, id ei audacise vertetis ? Mirari vos dicitis ? Videre vel hinc licet, quam a recto vestrorum
ac veritate desciveritis illi duaut incommodis eorum- rebus nusquam alio fidentius, quam ad Pontifices Maximos refugerunt. Vos Pontificeni ultro admoventem
;

majorum more
biis

id vobis, ut cretera, suspiciose criminoseque libeat interpretari. In sanandis ergo Ecclesiae morbis, nec justius aliud, nec, usu compertum est, salubrius ullum remedium majores nostri adhibuerunt, quam aucloritatem publici Concilii, cujus tanta majestas sanctitasque apud omnes Christianos omnibus temporibus fuit, ut ejus jussis baud secus quam coelestibus monitis paruerint homines, ii etiam, qui aut proprio

vulneribus vestris manus, iniqua cum exprobratione repellitis. Revocandi autem veterem disciplinam, ad eamque corruptos bomiuum

mores emendandi curam ad Pontificem Maximum pertinere, quod objicitis, et nos fatemur. Atqueid quidem PiusIV, statim ac est Pontifex
renuntiatus, enixeac studiose facere est
sus, et
ao-o-res-

'

S. .\ag.

(ie

Civ. nei

1.

xii. c. 2.

Prov. xxvi.

idem opus incumbit; et res est, quo absolutius pcrfectiusque conficiatur, omniaque qua> ubique sunt, incommoda comprehendat, universeque ad omnes permanet, de Concilii ipsius sententia, el ex consulto Patrum sanciri constifniin

nunc impensius quia magni negotii

126
que
et
voliiit,

PII IV

ANNUS

2.

CHRISTI 1561.

buil,

idqiie vobis igiiotum esse non decum, et edicfo contineatur, quod legistis, quac Romrc agiintur, porfcrri ad vos quo^iue

mentes vestras tenebris mersistis ? At etiam iniquo animo ferri a principibus vestris nuper dicobafis, quod nos varia, ac multiplici religione
impellique Germanos vobis objecimus, idque inficias ire, verecundia non fuit. An potest clarius, an cvidentius esse quidquam vestris infer vos de tota ca^lestium rerum acdivinarum
agitari,

potueruut, nisi capere cuncta in deterius, ct honesta rectaque nescire, et tantum secusfacta atque insectari liberet. Et quid reirehendere
,

ego nunc illam orationis vestra; partem refellam qua nobis superstitionis crimen, si Deo placet, et obscurati Evangelii invidiam maculamque infligere, odio veri et libidine maledicendi obcffcati, non estis veriti?Quibus gloriari liceret, nulla rc aque Romanam Ecclesiam ca>teris Christianis populis,

cseremoniarum rafione dissidiis et concertationibus?Una esf vestrum omnium consensio et conspirafio adversus nos Ecclesiamijue, a qua
dcfecisfis, csetera nihil dissimilius, nihil disjun-

ctius, nihil discrepantius,

an vero

id

non

festa-

quam

Evangelii pro-

tum omnibus? An non omnis


mania
est,

reforta libris Ger-

pagatione custodiaque perstitisse, nisi a consuetudine nostra abiiorreret, aliter quam in eo gloriari, ciijus coelesti

contraria et pugnantia docenfibus?

Numine

bfpc orbi terrarum

salulis et beatitudinis lux effulsit.

Sed profecto
ve-

constat

omnibus

antiquitatis

monumentis

An adeo hebefes nos, ac rudes Germanicarum rerum esse putafis, isfa ut ignoremus? At Lufherus quidem ipse, Paulusaltcr, utvos vultis, qui pra^ceps se ex Ecclesite navi in mare dejecit, a
quo
esf,

inaxime sanctitatis et doclrina3 laude floruerunt, Cbrisfianamque piefatem pariter moribus atque ingeniis illustrarunf, ab usque Aposfolorum mcmoria, ut quceque res dubia aut difflcilis explicatu incidisset, Roleres illos Patres qui

Augustana formula conflata quo satis constifif?An istam ipsam formulain non quotannis, quandiu
jacfafa a vobis
sibi,

quando

aiif in

vixit,

commutafam, divorsasque

in sententias

manam

Ecclesiam consulere, ejus(|ue responsis

haud secus ([uam divinis oracuiis stare consuevisse. Possem ergo, ad quamcumque ferra partem me verterem, percensere reges ultimarum (]uoque gentium, nationesque, qus sacrorum jura pefitum Romam miserunt. Possem et innuinerabiles

confortam edidit?Anqui posfea ipsum secuti sunt, non a^que licenter trahendo eam, quo ciijusque libiflo rapuit, totam aliam fecerunt? Sed quot jam rix;p inter vos dc dictis sentenfiisque Lufheri?Et quotus quisqueesf, qiii qua? placifa illi siinf probef ? Quot Melancthon ? Quot OEcoIampadius ? Quof Zwinglius ? Qiiot deniqiie
Calviniis fraliif ?Qiiot alii sexcenfi,
qiii

hominum

mulfitudines, Pontificum
illius EccIesicC

omnes

Roinanorum cura atque

studio

ab impiis falsarum religionum ludibriis, quibus captas mentes habebant, ad Chrisfi veri Dei

cultum

fraductas

commemorare, cum nulla

Christiana provincia sif, qua', aut accepta! aut coiiservaf.T. Catholicaj rcligionis gratiam Ro-

de summis rebus a Luthero atque inter se dissentiunt? Non modo civitas, aut municipium, sed ne doinus quidcm in Germania est ulla Iiorum certaminum expers. Cuin virouxor, cum parcnfibus liberi de fide sacrorum, de divinariini

lifterarum intelligentia altercantur. Foe-

non debeaf, sed ut alios mittam (neque enim mihi apud vos agenti aliena exempla con(|uircnda sunf) qiiaMO a vobis, unde Christiana> religionis fideique primum iiomen Germani audiveritis 'MJnde magislri piefatis, unde
maiia' Ecclesifc

min;e, pueri in circulis, in cauponis, inter po-

cula ludosque, quod

miserandum

gione

consfituiiiit.

est, de relivobis denique ipsis, lioc

ipso in convonfu,
possefis
licet,
iif

quanlum laborafum

est opere,

ul aliquam uniusmodi inontis speciem pra'forre

Evangelii
stiani

pervenorif
eritis, id

ipsius lumcn disciplina^iuo ad vos ?An inficias ire potestis, (|uodsi Clirisitis, quod barbaras supersfitiones exu-

?Quod

assciiiii

tanien neqiiivistis

sci-

discroparc iiifer so vera, ifa conjiingi ot convenire falsa non possunt. Et quanfo quis ab
Ecclesia)
i)ortii

secundiim Deuni benoficium esso RoAb hac prima Cliristiame piolatis semina jacfa iii vobis sunt,ab hac sacroruin jus, el Dei rite colendi ac do divinis rebus vero

magis

reccdit, (juanlo loiigius a

mamc

Ecclesiac?

vera sfabiliqiic

lide, in

errorum

voluti

pelagus

provehifiir, fanto coecioribus tliicfibiis jactatur,

recfeqiK! sentiendi traditarafio est, a^iua


isto

summo

imperii et majeslatis honore prrc ca^teris

geiilihus aucti at(|ue decorati estis.

Ab hac vos
ma-

Ecclesia, qinc beneliciis meruif, ut i^arcntis

jestalem apud vos obtincret, postquam grafia" obliti (lescivilis ab hac veritate ac fidei regula,

Quin vcstrorum doctorum revocet aliqiiando ad cognitionem veritafis, qiue simplex neque i)Ius una est. Quin imitamiiii Pauli Apostoli cxemplum, ad nostram erudifioiiom memoria' prodilum?Qui
fallacioribusijuo
iiivolvilur.

opinionibus

vos

ipsa variotas

inconsfanfiaiiue

ciini

niliil,

nisi

divino

spiritii

afllatiis ageref,

ad (luam omiies,
raiifur, geiifos,

(|ua! rite

Chrislum Doiim

veiio-

divinitus(iue
labi
af(|uo

Iraditam

sapienliam liaberet, ul

siias di; diviiiis

rebiis ratioiios

diroxeruiif, post(|uam decliiiasfis, et qiiod uiiuni

recfum (^sf ad C(i'liim itor reli(|uistis, iii_ (juos, Deus bone, el quam devios aufraclus dolloxislis?quibus vos crroribus implicastis?(|uibus

nullo modo possct, tamen admonitusdc ro, qua' justam dubilaudi causam liabere aliis vid^ui polcrat, ad Apostolorum Concilium retulit, ne lorte, ut
crraro
divinitus ilcm

Lucas inquil,

in

vanum

curreretautcucurrissct.

PII rV

ANNUS

3.

CHRISTI 1561,

127

Sed hoDC vos


pio
clus,
et

videritis. Pontifex

(|uidem Maximus

piique

parentis officio adversus vos funstudio, ut deviis quo(|ue

omniquo nixus

postulabat. Principes confessionem rctineri (luidem iliam admittebant, sed cum Melanctiionis simul Ajxilogia, hoc |ir;ecipue cousiliu,
(|uod

contumacibus filiis saluleni redderet, jiire vobis ac omni Gcrmani;e ex|)robarit iliud Evaugelii ; Quotics vohii congrcijare fi/ios liios, quemsub alas, e/ o/w/AY/.^Uuic autem postremo honorifice dc nobis ipsis dixistis, pro privato principum erga nos studio, privatas quoque gratias iis a nobis

cum

Melanctlioii in

Zwinglium

inclinasset,

multaiiue ejusdem haTesiarclue insania' semina


in suis sparsisset scriptis, a

condemiuindis prin-

admoiluni

iiallina congreijat pallos suos

cipibus

illis,

qui secla erant Sacramentarii, ab-

stinuissent, (|uales manifeste dicebantur, elector

Palatinus,

dux Wiltembergensis ac marchio Ha-

densis. VerumJo.Fridericusne^iuaquamconsilio

referre vos jul)emus.


re deberi nobis,

CaHerum
a

ea nos

non

alia

acquievit, quin indignatione

commotus, quasi

quam

ejus, a (juo niissi

sumus
hadi-

per contuuudiam, priucipes illos Sacramenta-

noniine, profitemur
bita oralione,

. Hit^c

Commendono

Germani nulio dato responso


;

scesserunt,

varie pro

cujusque ingenio dicta

pars veritate perculsi taciti ingeiniscere, fremere alii, ac indignari ea dicere


nunlii accipientes

riosetZwJMglianos appellavit, multasque turbas et conlentiones excitavit, nullo liabito cognationis et sanguinis respectu, (luo arclissime cum Palalino jungebatur elata nam^iue prima uxore,
:

quie Lantgravii fuerat filia.ex qua nullos susce-

tam

celebri loco ausus


'2tt.

nemo.

perat liberos, Jo. Fridericus ipse, et Jo. Guillel-

Asperai bujusce sententia;,

quam

Ger-

mus

mani principcs

in suscipienda Pontificis lega-

tione amplexi sunt,

quantumex eorum

consilia-

riis nuutii acceperunt, pra^cipuus auclor fuerat Christophorus Wittembergensium dux, qui prater insitam Germanorum ingeniis ferociam, magnas possidebat opes ademptas templis, unde justos dominos exturbarat, ac supra centum millium aureorum vectigal sibi ex illa rapina confecerat; eo Ecclesice infensior, quo plura

ejus frater duas electoris Palatini fllias matrimonio sibi copulavcrant ex quo corporum nexu nequaquam tamen, ut multi sperabant, ncxus quoque secutus est dogmatum et
:

animarum
pr;rstante,

divina misericorditcr providentia id


ut

hac ipsa intercedente divisione

exstimulati hseretici revertantur ad


in Hierusalem, qwx. est

Romana

Ecclesia,

Dominum cum

coguoscant, quod * Non est solium filix Chaldeeorum. Cum autem per hos dies nuntii saepe

Ecclesiae eripuerat ut
stoli

propemodum
est

illud

Apo-

cum principum

consiliariis agerent,

ac ssepe

ad Timotheum
:

'

scribentis videatur implecupiditas,

tum
tius,

Itadix

omnium malorum
Comniendonus

quam quidam
Epistola
se tulit
-

appetentes erraverunt a fide. Miin

ut ipsemet

commuui

cardinali Borromajo significavit, prae

ingenium Auguslus Saxoniai dux temapprime pacis studiosus, qui et ipsos nuntios per certos homines verbis obsequii plenis inviserat, et antequam
poralis

ac spiritualis

etiam illos ad prandium adhibuissent, plane acceperunt nullam erga Concilium animi propensionem existere, principesque existimare, BuUam indictionisexprcssam esse Concilii continuationem, ex illis forte verbis, Omni suspensiotie sublata, suspicantes, asscrebantque nullum ex Germaniaeepiscopis Tridentum accessu-

rum

et

antequamconventus ipsedissolveretur,

per consiliarios contumeliosa illa responsio redderetur, occasionem captans Nauburgio discesserat, quamvis omnium postremus, utpote proximior, esset profecturus. Cum itaque principes iNauburgii congregati jam plane Concilium celebrandum existimarent, ne populi suarum ex diversitate sententiarum facile in suspicionem venire possent, qusnam denique fldes

constitutum est inter ipsos, ut neque ipsi mitterentad Concilium, et metum injicerent Germaniffi episcopis, ne a custodia rerum suarum abcederent. Cum etiam ulterius de rebus Turcarum ac Moscovitarum sermo haberetur praisertim cum de counubio ducis Moscovise cum regis PoIoni;i3 sorore rumor csset, percunctati sunt a nuntiis, num Pontifex cum Moscovitis ageret,

cum fama apud i|)Sos


ducem

percrebuisset,

apud eos, apud quos uulla uec verba, nec scripta,utcum Athanasio loquar, robur habebant, sed omnia pro tempore mutabantur et transformabanlur, in unam omnes coire fidei formulam studuerunt. Sed cuni jam a veritate, qua.' nonnisi una est, quam Petri Cathedra tenet, excidissent, inter se quoquc haudcompaginari, quemadmodum neque parictes subtracto angulari lapide, potuerunt. \am ut scribit idem Comniendonus, Jo. Fridericus Vcmariensium dux puram illam dumtaxat confessionem a Luthero compositam, et Carolo V auno mdxxs exhibitam
'

a Pontiflce Moscovia;

foveri.

Ad

hcEc

rcsponderunt nuntii, aliis quidem temporibus oratores a Moscovita Romain submissos, qui a Pontificc titulum regium deprecantes, obedientiam ipsi Sedique Apostolica) observantiam pollicerentur, Grtecorum ritus ac schisma peninunc autem nuUum hujustus condemnaturi modi negotium cum Pontifice agitari, cujus animus ad benefaciendum nobilissimaj Germanorum nationi totus modo incumbebat. Et magnum proiccto (subdunt nuntii) istos Germanici; principes incessit timor, nc giiscens, hujus:

1.

ad Tim.

c. vi,

Eii.

vai. Feb.

s. Atliau. de Synodo.

' isa.

xlvij.

128

PII IV

ANNUS

2.

lis

CHRISTI 1561.
qua Concilium indictum fuit, popupersuadere nituntur, non expedire ad Conciibi

modi

nuptiariim

occasionc,

Polonia;

regis

tores a die,

potentia, in eoriim

damnum

augeretur, quod

regio ipsorum
tiesque

parum

a Polonia abesset, plani-

lium accedere, eo quod homines

nancisce-

maxima,

et in ea nuliac arces,

nec \ires

ad se defendcnduni suppeterent. 30. Cum duce Saxonise et clectore Brandeburrjico Commendonus (ifjit ; electoribus Coloniensi et Trevirensi legationem suam cxponit; Clivensem ducem, Bruxellas et Ar/uisgranum Abrupla itaque aclione illa, atque invisit.

rentur versutos, qui veritatis lumen dumtaxat extinguere conantur, quod solis ipsis solummodo a Deo infusum existimare debent, etc. .

Qutp aulem Commendono Lipsiffi acciderint, et quomodo dein Halam perrexerit ex ipsomet audiamus Lipsiam urbem, studiis insignem,
:

omni consultatione, cum


nus
se
abierit, nuntii

Jo. Fridericus
in

proti-

ubi appuli, statim ducis consiliarii, qui Nauburgii me agnoverant, inviserunt, plures postea
illius llniversitatis

conventu proripiens

suam ditionem
;

nona Februarii Xauburgio proanxii fecti ad reliqua obeunda digrediuntur quidem de rerum eventu,metuentes, nc urbes
principes Lutbcrana iiairesi infecli Pontiflcis Brevia essent acccptura;, cum hi, qui in conventu aderant, neutiquam recepissent. Et
ca'terique
Delpliinus, Franconia, Suevia ac iiavaria peragrata,

versitalis

morem
runt
;

doctores nomine ipsius Univisitatum venere, qui juxta nafionis Latina liabita oralione dcmissionis et

reverentia; plena, vini


alia

quoque munera obtule-

plurima ubique locorum eruditionis ac

bcnignitalis

vero, cui operosior


altera,

argumenta reliquit Commcndonus dcmandata fuerat provincia,


;

insuper munera paulo post ab ipsis urbis prffitoribus submissa. Quatuor in ista Universitate, diviti mercede conducti, pra!cipui Canonum doctores habentur. Prior Decretum explicat, alter Decretalium libros, tertius Sextuni, quartus Clcmentinas, idemque institutum
Vittembcrga" observari, quamvis heeresis initio

Naumburgio profectus cst dic, Lipsiam venit. Sed antequam ipsum abcuntem prosequamur, opera; pretium duximus ea, qua'
a

quam

hujusmodi volumina
restituta postliminio
etc.
.

inibi

flammis sint data,


lcctionc,

eorum

acccpi,

acciderint, prout ipse card.


flcavit,

Borroma?o signiPaulo antc nostrum discessum ex urbe Nauburgensi, pri'

31.

In alia

auteni,

(luam pcr arbitrarias

cnarrare. Sic igilur liabet

<<

notas conscripsit Epistola ad

eumdem
:

cardina-

lem Borroma^um

h;ec habet

Audivi,

ducem
;

mus

inter consiliarios Saxonia} ducis

me

invisit,

ac post multa

humanissima verba

dixit, se

suo

principi retulisse ea, de quibus multoties simul

marchionem, aliosque principcsnovum celebraturos conventum quoniam in Nauburgensi cum comite Palatino,
Saxonia;, Brandeburgii

egeramus, summumque pr;e se tulit dolorem, quod in hujusmodi conventu, el non in propria ditione suum principem rcperissem, quod non immiti vir ingenio, ut ipsemet animadvertere quiveram, lempori magisquam propria; sentenconatus tunc fuerit, etc. Noctc tijc inservire cadem, cum jam dux discessisset, Nauburgium suum secrctarium rcmisil, qui patcntibus litteris

Lantgravio, Vittembergensi duce aliisque convenire non poluerunt, qiiod in Calvini et Sacramentariorum ha^resim inclinarent. lllud etiam
accepi,

quod

in

eodem Nauburgico conventu

sedulo curavcrint

modum

aliquem invenire,

quoeffusam illam
fricnarent,

libros typis edondi licentiam

signo

acmanu

elcctorisconsignatis singulos

sua' ditionis

subditos proposita indignationis

quibus nova' quotidie proferebantur quominus bujusmodi tollerentur, obstitisse tot inter sc divisas principum de religionc sententias. Illud ctiam accepi, quod
opiniones, verum,

poena jubel)at, non solum itineris ductoribuset equis me pra'tereuutem instruerent, scd omni etiam honore exciperent (juod commode plurimum accidit, cum per lotam Misniam, partem(|ue Saxoniu' ab electore possessam transeundum fuerit. Altera die una cum Dclpiiino pro;

antcquam Nauburgium |iervcniremus, palam


principibus regina' Anglia^
fucrint, (juos,

oratores

admissi

cum

legationem de more expone-

rent, Lantgravius, qui

connubium

regina? cuni
in-

uno cx
essct
?

filiis

suis frustra

diuquc lcntaverat,

terrogavit,

episcopum Naumburgcnscm in loco,qui commorantcm convcnimus, qui cum Ponlificium Diploma et Concilii Bullam summa revercntia exccpissct, sc, quamvis scnio et podagra laborantcm, promptum atciuc parafectus,

Quandonam eorum regina paritura Quo dicendi modo oralorcs niaximc

dicitur Sait,

animi indignationc disccsscrant. potissimum de causa Calviniana pars incrcmenlum, addita regina^ auctoritate, sumolfcnsi
llac^iuc

summa

pscrat, spargcbantur(|ue de Lantgravio querchv,

tum ad Tridenlinam
buil.
dixit

civitalcm confcrcndi cxlii-

CuuKiuc muluis dissereremus collo(|uiis, mihi, AnnisdorlVum ct alioseuni scctanlcs

quod, cum cadem scntiret, privatas tamcn ob causas neglcxerit . llalam i>ipsia disccdens Commendonus
'

Thuringia publicis in concionibus doccrc, Bona opcra /icrniciosa csse ad salutcm: et (iiiod non ipse solus, scd omnes ha;retici concionain
'

vcnil, ut

Cratianus, pcrcgrinatiouis ejusdcm comes et lcslis oculatus, archicpiscopum Magdeburgenscm convcnircl Is crat
ibi, in(]uit
:

Ep. XVII Kcbiuarii.

>

Cap.

1.

1.

XII.

PII

IV

ANNUS

2.

CHRISTI 1561,
ei

129
liabere
:

.loachimi
Civsari,

Brandcbiirgii Septeinviri creando quos Gennani a niunere clectorcs ap:

miiltasque
e.jus

gratias

cxidoralam

sibi

jain oliin, ciiin in Panuoiiia inoraretur,

optimam
;

pellant. fliius
.loacliinii

sed eo non invento Herliiuiin ad

ipsius re^nani perrexit, Albi tluinine

ad Vitembergam trajecto. Op|)idum Lutlieri lurore et Caroli V victoria, ct l''riderici Saxonis et


l.antgravii clade nobilitatum..Ioacliimus Alberti

menlein siiinmam<|ue probitatem se (|uoque paci semiier iiiciibuisse, neqiie me iii hoc de se ipso existiinaiido fuisse deceptum,
pro concordia perpetuo insumpserit, ignariisequidcni, an liis immoraiis, pacem inter omnes et gratiam ineat. Paruin tamen sibi cura' ac ma'roris esse, quid tandein alii sentirent, conscientite sua; paci et verbo Deifreto, quo impellente, non aliqua vero levitate, Augustanam Confessionem admiserat, summoque desiderio mortalibus cunctis, ac pra;cipue Suinmo Ponli-

cum omne studium omnemque operam


asserenda

cura in flde Uoinana' Ecclcsia> diu retenmortem inde patris temporum illonim Itrocella alireptiis se lia>reticis adjunxerat. Sed tamen ex ingenio suo multa rctinuerat de pril>atris

tus,post

sfinis

Sacrorum

ritibus,

plina lAitheri respuerat.

multa item ex disciAdvenientem Commen-

doniini perlionoritice liospitio accepit, coluitque

omnibus humanitatis ofticiis, plura, ut ne a Catholico quidem pra'stari potuerint . Qua?


singillatim recensita pra'stat audire ab ipsomet

flci

veram agnitionein

fllii

Dei expetebat.
:

De
sui

indictione autein Concilii respondit


ipsius,

Non

Commendono
sit
;

in Epistola,

quam decima nona

nec Naumburgensis tantum conventus, sed multoruin aliorum principum et statuum


esse negotium
;

BoiToma'um conscripContinuo, inquit, ubi Berlinum appuli, elector per suum niarescallum, et a consiliis primum, insequenti luce me ad prandium invitavit, ad quod serius, (luam potui, accessi, veritus ne juxta Xauburgense decretum, ubi ejus consiliarii adfuerant, Pontiflcis Epistolam non recipertt: ideo inter epulas optabam colloquia miscere, ac mandata postea exponere. Itaque cum elector una cum suis consiliariis ad me
Februarii ad cardinalem

nil

proinde aliud responderi


statuissent

posse, nisi
cordi

quod communiler

positionis tainen et pacis studiuin sibi

comsemper
;

fulurum, quainvis, qiiod jam experientia magistra didicerat, nec principum voluntates, nec res ipsa difficultatibus plena multum sibi de illa promitterent, etc. .
S^iJ.

Haec

cum

audisset

Commendonus

',

ac

audiendumesset paratus, statim mensam

jussit

apponi, cumque interrecumbendum plura conferremus, sensim sermones flectere curavi de eo,quod Nauburgii inter principes evenerat, ac

de

summa

Pontiflcis benignitate,

paternaque ac
:

sincera erga

omnes voluntate

multaque

in

hanc sententiam fuerunt dicta. A prandio, cum mihi quietem imperasset, nec nisi altera die conveniendi sui potestatein fecisset, tunc, cuni per duas horas ante mensam, totidemque post illam, de Concilio piuribusque aliis rebus qu;cstiones mihi proposuisset, semper tamen mandata mea exponendi occasionem niilii surripiebat, quod cum animadvertissem, serioque apud primuin consiiiarium instarem, ut me audiret, ille principem semper ad me audiendum paratum dixit, optare tamen, ut quindecim vel
viginti dies ibi subsisterem.

Quod cum

fallendi

temporis gratia postulari cognoscerem, ne bonum otium contererem, amplius consiliarium

simul comperisset electoris animum ingenua quadam sinceritate ornatum, gratamque suininopere habuisse, quam ipsemet pariter exhibuerat sinceritatem, eo fidentius insinuare coipit, conscientiffi pacein, et fllii Dei agnitionem non alibi melius ac tutius, quain in universali Concilio exquirendam hanc sibi modo offerri, et deprecari ab illo, qui successor et ha^res illius existit, cui a Domino praeceptum fuerat, Ut nliquando conversm co)ifir?naret fratres suos, addito privilegio certissimo, Ut non deficeret fides sua, quod Dominus Jesus Christus ad hunc flnem suo in terris vicario impetravit. Ergo ad hunc a Deo constitutum judicem huiniliter accedat, lumenque illud sequatur, quod in continua Sedis Apostolica; successione et in perpetua atque constanti Patrum doctrinareperitur. Plurima in hanc sententiam, cum Commendonus esset elocutus, cupientem deinde di^cedere , scribit Gralianus, aliquod apud se dies precibus ct comitate retinuit, quolidie plures cum eo horas
:

consumeus, ut nunquam

nisi ffigre a colloquio

urgcbam, qui cum electore


facili

se

tandem acturuin

est poUicitus. Insequenti luce, cuin diluculo de

ac sermone ejus avelli vidcretur, viri ingenio atque eruditioue, ut ipse ferebat, delectatus. Itaque non difficile ei fuisset Joachimum ab illo errore, in quem credulitate lapsus erat, ad Ecclesiffi

ad principem aditu cognovissem, quod


suis consiliariis

jam cuin
viam
illi

me

operiretur, ob-

factus, ipso annuente, corain theologis

fidein reducere, fatentem

jam ignota

sibi

et consiliariis suis Pontiflcis

mandata cxposui,

fuisse multa, quaj

Commendonum

disputantein

Bullain Concilii
git,

et Breve simul exhibui. IUe singula accipiens, Breve aperuil, BuUain perle-

audierat, nisi
nuisset.

Nam

responsionem adaliam diem distulit, quam prolixam valde vigesima quarta inensis reddidit; cujus hc summa erat Pontiflcis salutationem se ea, quapar erat, reverentia.excepisse,
:

doctriuffi,

suoruin auctoritas eum contiGermania! principes omnes i|)si oinuium exterarum rcrum inoruinque

expertes, iniruin

quam
Coium.

se

plerumque

iis

cre-

'

Lib.

II.

c.

i.

Vil. carJ.

A.XN.

TOMUS XXXIV.

IUyn. XV.

130

PII IV

ANNUS

2.
Is

CHRISTI

561

dunt, quos sibi in Conciliiim asciverunt, scien-

opinione commendatos . Sed qurenam major animum ipsius obversaretur circa fidem Catholicam et Concilium difflcullas, Commendonus ipse suis litteris exponit In mullis cum se elector facilem demonstraslia juris, aiit industria'

per summam petulantiam responsum a marcbionc differendum, donec alios quoque prin-

set,

unum

illud

asperum nimis, nec suadibile

cxistimabat, quod

eorum

tlieologi a ferendis in

Concilio suffragiis arceantur; qua;

cum

sa^^pius

repeteret, multisque suam sententiam conaretur firmare rationibus, rogavi tandem ipsum,

propediem alloqueretur, exponit, quod haud ambigendum, veritati innixum, atque ad cmnes potissimum cavillationcs disjiciendas apprimc opportunum futurum, pra>cipue super requisito ad Concilium accessu quod nil aliud cquidem esset, ac si lepores ad concionandum inter leones profjrederentur. Atque in Concilium ipsumque Pontificem, cujus benignitatem Comcipes
;

quidnam respondendum esset aliarum sectarum bominibus, qui hsc eadem postularent, si quando Confessionistis conccderetur? Omnibus
dixit, quia Non Iiabcnt, ut ConfesDei Vcrhiim. Atqui omnes secta; (subjunxi) Dei verbum habere se credunt. Necessum proindc fuit, a Deo ccrtum in terris constitui judiccm, quem videmus in antiqua et perpetua
aliis

mcndonus extulerat, convicia ac maledicta contorquens, Pium insimulabat, quod eo auctore in Ilalia CKterisque provinciis hominum piorum carnificinffi (hac voce usus esl) exercerentur, non
aliam ob causam, quam quod puram Evangelicam doctrinam ament, erroresque ac idololatrias,quaintyrannidePonlificiasunt,necpossunt nec volunt admittere. Commendonus, quamvis sub ha?c audita multa intra se indignationc fuisset

neganda

sio)iista',

gubcrnationis Ecclesisc forma Uomanum Pontificem fuisse . Cum vero insequenti luce ad prandium ab electore adhibitus fuisset, simulque adesset doctor e suis cum denuo in eamdem sententiam loquerentur, ac nullam sectarum de jurc in Concilio sutfragium expetere
;

commotus quod

sciret decere, Pontifici, qui

tanta

cum

dilectione scripscrat,

camdem

vicis-

sim dilectionem, non autem contentionem et contumeliam referre, tamen, qua erat auimi
celsitudine ac prudentia, vultu placido ad Jo.

posse elector affirmaret, nam praeter id, quod falsa; sint, non etiam immcdiate Romana' Ecclesia;

Franciscum conversus manifeste ostendit Adrianum non ad ca, qua? proposita fuerant
,

respondisse, ac longe secus,


ficis

quam mens
fuissc

Ponti-

adversantur

quemadmodum Augustana
tollit, et

esset, Concilii
;

Bullam

interpreta-

confessio, qua; abusus prfficipue

revo-

tum

care Evangelii purilatem conatur, futiles hasce rationes strenue Commendonus disjecit, in tantum, ut cum abeundi facuitatem a Joachimo
'

suscepisse, quibus

nec colloquendi, sed accusandi causam omnibus manifeste nullum

exposceret,

hac illum

sibi

dicentem audivcrit

Reverendissime Domine, profecto injecistis mihi multas et magnas cogitationes . Magdeburgensis autem archiepiscopus ejus filius, cum verbis obsequentissimis Breve et indictionis BuUam excepissct, responsionem distuiit, donec cum patre consilium communicaret,<iuem Com-

mcndonus bonum

et

fidelem consiliarium res-

pondens secum habcre, onus nimirum episcoiiale, quod gerebat, rogavit, ut pro suo munere, (lui non solum archiepiscopus, sed etiam primas crat, suffragancos episcoi^os, antequam denuo reverleretur, ad Concilium pelliceret, exemplo(iuc

suo,
:

cum

ffitate

et

valetudine vigcret,

animarct ciii Magdeburgensis pronam maxime voluntatcm non Tridentum (himtaxat, sed ct Romam ipsain accedendi demonstravit. 33. Mox ca-ptum iter prosecutus Commendonus Brescam ad Jo. Franciscum marcliioncm elcchiris Brandcburgensis fratrein divcrtit, a

ab iis expectandum responsum, indicabat, in quibus rixandi potius quam charitatis afTectus eminebat non esse hoc legati officium, nec sui moris ita agere principibus ipsis solemne esse ab hujusmodi verbis abstinere, pracipue non lacessitis, sed in honore habitis, ac propriis in domibus. Hoc se eo gravius ferre, quo minus merito sui vel Pontificis accidisset. His dictis brevi responsione diluit cuncta illa, qua; Adrianus edixerat, ac Jo. Francisco in mcmoriam redcgit, Pontificis mentem in lioc positam, ut publica fides ad Concilium accedentibus detur utque omnes benignc illic audiantur, nec tanquam leporcs, ut insulsc aiebat Adrianus, inter leones, sed taniiiiam oves inter pastores. Demum, ut ipsemet marchio prudentis responsionis apud alios principcs auctor esset, interprcs; : ;

qiic pacis, luni tcmporalis,

tum

spirilualis,

quod
:

unum
cliio

Pontifex in volis habebat, cnixe rogavit assurgensque jam disccssum parabat, cum marct ipsc
:

effiagilavit

assurgens ut sccum pranderct tum, (luw consccuta sint ex ipsis


,

quo pcrliumaiiiter cum


(js Poiilificiis lilteris

fuissct cxceplus, acccp-

littcrarum

Commendoni
Jo.

verbis

'

videamus

spatium duaruni horarum

Cum mc

Franciscus

praiidio accc|>isset,

dari peliil, doiicc se ad consiliarios rcci[)crcl, ul (iiiid I5rcvi ac Bull.e Poiitincia; respoiulen-

vcrcnlia'
niciili

aperto scm|)cr capite, ca^lcrisquc omiiibus rcct obseiiuii signis discubiiit; advc-

Re dcliberala, iina ciim Adriano (|uodam doctore ad ipsum reverliliii.


diiin esscl, cogiiosccrcl.
Hx. tp.
siib

(h'iili'iii

alquc abcunti dexlcram pradniit disccliumanissimis verbis magnisijiie pol:

dic .\xv Tebr.

a'l

card. Hoiiom.

lili.

ad card.

lior.

iv Mar.

pir rv

ANNUS

2.

CHRISTI 1561,

131

licitationibus

esl

consiliarios, qui nie


cerent, suljuiisit,

prosecutus suos^iue omnes usque ad hospitiuni doiiuetiani

doctorem Adriane amaro accipercin aninio, exoravit. Kespondi, me nullo majori ad

ipsum

nnm,
illa
tis

qui qua' dixerat,

rofellenda

impulsum
;

rcspcclu, (inani salusi

ipsoruin dcsiderio

cum

de niea lantum

a^eretur causa, gauilendum potius milii esset, quod cum ipsi dissensionibus moduni imponere nollent, luijusmodi uterentur responsis,
(|u;x;

perspectam nostrs causiu justitiam red-

(lunt,

perpetuamquc benignitatis

et

charitatis

Pontiftcis
illc,

commendationem

iniportant.
:

Tum

cum hoc solum


.

(luestus dixisset

Monachi

fuerunt in causa harum rerum omniutn, profectus est


31.

Discedens Commcndonus Bresca ', Berlinum iteruni ad electorem rcdiit. Catholicam habebat uxorcni elector, Poloniae regis sororcni, ad quani quotannis semel a Polonia, qui mysteria divina pra?bcret, sacerdos Catholicus

sub sua^ Beatitudinis bcnedictione in Catliolica' usquc ad cxitum permancre, pro cujus vita ct folicitatc juges ad Deum preces fundebat. Multum per hos dies elector consultandi causa cum Commendono colkxiuebatur, necessitatem tot dissidiisflnem imi)oiicndi satis jani perspectam, viam tamen ad illa tollenda hucus(|ue ignolam.Uuiercbat(|ue inslanlcr,num Pontifex sutlragium theologis sua; partis un(juam esset concessurus, cum in Bulla indictionis, inquiebat, constet, (]uod vocat eos tantum, qui De juve, et consuetudine. Qua' cum Commendonus nullo negotio refelleret; ad alias elector expostulationes orationem flexit, quod jani olim Tridcnti tot dccreta Prolestanlibus absentibus essent sancita, cx quibus tot dilficultales modo emersissent. Has tamen omnes querelas
Ecclcsia' fide
niis sapienter avertil,

Commendocum toties vocali ac lam multo tempore expectati nunquam tamen accea Pontificiis in Proleslantes ipsos

accedebat

plures

mones

habuit,

Commendonus serslmulque cum filio Magdebur-

cum

hac

gcnsi archiepiscopo, qui per eos dies adhuc ibi

demum rogavit, comoratorum ad Conciliuni missioni operam darel, utque ad provinciam hujusmodi subeundam probalos viros pacisque
dere voluerint. Electorem
positioni alque
Profecto, studiosos deligeret. Cui Elector respondens, Theologi non quserunt pacem, sed semper contendunt , suam tamen pollicitus est operam. Discedendi veniam deprecantem ad
:

morabatur.

Is,

ubi nuntii reditum cognovit, po-

stridie cjus diei

ad

eum invisendum

perrexit,

pollicitamque Pontificio Brevi responsionem pcr suuni consiliarium in hunc modum reddi Innumeras Pontifici gratias habere, quod dit benedictionem sibi impertierit, talemque erga se vohintatem exhibuerit immortales Deo quod Pontificem tam benigno erga Germaniam
: ;

biduum adhuc subsistere impetravit elector, volens sacras, quas in suaEcclesia habebat reliquias, simul ac ritus, quibus illi inserviebalur, ostendere. Renuit Commendonus pr;esentiam

studio suscitaverit, cuni pro ejus potissimum


salute Tridentinum Concilium indixerit. Illuc se

suam
bere
:

missfc hominuni non


a prandio
ibi

initiatorum exhiest sanctissi-

tamen veneratus

indubitanter accessurum, doctrina a pluribus quidem episcopis, fidelitate tamen erga Pontificem a nemine superandum. Majori in posterum

custodiebantur, reliquias, quas summo nitore asservari inspexit, multis ad illas recludendas statuis argenteis, vasisque, et crucibus aureis prisca Caroli Magni, ut ipse levi memoria' lapsu opinabalur, vel, ut fortasse verius Pallavicinus arbitratur, Othonis I pietale et

mas, quae

cum
tioni,

fiducia Pontificem suis in necessitatibus,

ut qua ope,quo consilio ccenobiorum conservamitati incumbat, aditurum,


tificis

rerumque ad Ecclesiam spectanlium firquando ipsius Pontam paterno Brevi fuerat decoratus, cui

hanc propria exaratam


bat
)).

manu responsionem

da-

munificentia conflatis. Visebaluretiam ibi aurea Rosa Pontificis benedictione consecrala, quam Nicolaus Quintus Pontifex Maximus avo suo
transmiserat.
aegre

Commendonus

mirifice talem erga Ponti-

ficem observantiam laudans, illum ad ea, quiB

muneris erant, cognoscenda et obeunda prudenter et strenue incitavit summopere indolens tam pra:'clar;c indolis et mentis juvenem, erat enim annorum viginti duorum, hffireticis undique famulisadeo obseptum conspicere, ut ne unum quidem Catholicum dignoepiscopalis
:

Cum autem inclinata esset dies, admodum ab electore facultatem in crastinum proficiscendi extorsil, cum aCommendoni
alloquio divelli vix posset. Allera luce eleclcr

ipse

Commendonum

invisit, peliitque instanter,

ut sibi a Pontifice particulam ligni sanctissimae

Crucis Christi impetraret, aurefe simul et chrislallinffi Cruci affabre jam anlea excilatae, inclu-

verit. Interea,

cum

electoris conjux, quse diu-

dendam. Ha^c cum


divinae providentiac

tius laboraverat febre, convaluisset,


ea, quae
tia

summa

et

Pontificis

Catholicam decebat fceminam, reverenBreve suscipiens, magna, pro

lector audierit, quo paclo non obtupescet consilium, dum ad Hagiomachos ipsos confundendos, qui sanclorum reliquias ut daMTiones delestantur,

niissa sibi a Pontifice benedictione, voluptate

perfusa,

Commendonum rogavit, ut ejus nomine


pedes oscularetur, affirmans velle
v. an. 1561.

Apostolici

ut de cultu, ac veneratione ipsis habenda ', Inimici nostri essent judices, illas(|ue tani sedulo exquireret ac studiose custodirel Gereffecit,

Sac. hisl. Soc. Jesii

1.

132

PII IV

ANNUS

2.

CHRISTI 1561
36. In Ibiis

manirc pr?eci|nius princeps, qiiamvis a fide Catholica alienus, dum alii inlra ipsius Germania; fines tam rabida vcsania, more Gentilium ac ManicliKorum, in ipsas desa>virent. Sed jam historiam prosequamur. Elecfor, postquam sacratissimas Grucis
poposcisset,
facili

apud Agrippinensem Coloniam


I.

urbis ejus archiepiscopum S. R.

queni vo-

cant, Electorem conveniens, in loco, qui dicitur


Brall, ubi func non longe ab urbe morabatur, legationem suam exposuit Elector, respon:

reliquias

Commendono
quam

sione

primum cum

consiliariis
dixit

communicata,
pro Aposfolica transmissis ac
;

denuo ad consueta

religionis atque

grafias se Ponfifici agere

unitatis sarciendre colloquia revertitur,

collata benedictione et lifleris

aditu

consequendam

dicebat,

si

prohali

ex omni natione viri controversiarum omnium judices deligerentur. Verum Commendonus

cum manifeste ostendisset, nullibi resarciri posse fidei damna, nisi ubi non possit fides scntire defectum, ideoque nec alios exquirendos judices, quam Concilium legitime congregatum, cui certitudinem infallibilem conciliat infallibilis Spiritus sancti assistentia, dilatam per hujusmodi collocutiones post meridiem suam profectionem adornavit, cui discedenti elector litteras ad Pontificem tribuit, fuitque iiic unus, ut notat Sacchinus', omniuni Lutheranorum principum, qui lionorificentissime et Pontificis
tractavit legatum, et ad Pontificem scripsit, ac

sancfissimam ejus mentem commendavit, (|uod tot occurrentibus malis Germani;e potissimum impendentibus remedium afferre paraverit. Se quidem devotum semper, et Sedis Apostoiica" dicfo obsequentem futurum, ulfroque ad Concilium conventurum, quod famen, non communicato prius
polliceri

cum

Cgesarea majestate consilio,

nequibat . 37. Inde bidui itinere adverso progressus ad confiuentem Mosellae Riienique, Trevirorum item archicpiscopum adiit. Erat fum Treviren-

sium archiepiscopus, idemque Sacri Romani


imperii elector Joannes aPetra ejus noininis VI,
qui

cum

paucis Germaniae principibus, religio-

nis avitiE tutelam

defensionemque serio rece-

mentionem nunquam sine honore usurpavit. Abeuntem lcgatum ' multis et pretiosis muneribus studuit comitari, qua^ omnia cum Commendonus respuisset, duo electorem, ne sibi denegaret, postulavit nimirum, ut iibrum, quem conjugi SU3B Warmiensis episcopi nomine obtulerat,
de Pontifice
et

Romana

Ecclesia

perat, cujus virtufi suffragium ferens

Commen-

donus

'

ipse in Epistola ad cardinalem Borro:

maeum hiiec habet Quoad archiepiscopum Treverensem, non est hominem invenire majoris humanitatis, nec ferventioris zeli pro divino
famulatu, aut obsequentioris reverentia> crga

dignaretur legere continebat liber iste fidei Calholicai confessionem, atque Augustanaj Con;

Scdem Apostolicam Summumque Pontificem . Quffi aufem cum ipso egerit, propriis ad eum-

dem cardinalem

fessionis fallacias aperiehal.

Alterum ut mona-

apud I"'rancfordiam ad loca quaedam su-' biata restituerentur. Uuibus auditis, liberaliter pollicitus, approbare quoque visus est, quod
chis Chartusianis, qui

litteris explicuit his verbis Idibus Aprilis Confluentiam appuli et archiepiscopiim conveni, qui obsequium omne erga
:

Oderam adhuc remanserant,

caetera,

qute

obtulerat,

Commendonus
',

res-

puisset.
3.J.

Ponfificcm osfendens, sincere mihi retulit, C;esarem ad elecfores Ecclcsiasticos omnes litteras dedisse, ut cogitarent, quienam a|)tior judicaretur via ad Concilium promovendum, an imperialis diefa, vel cerfus quisque alius modus

Ab co

profectus Brunsvicensibus

Lure-

diefamque a fribus
stantes in ipsa

ipsis

elecforibus, consen-

nemburgensibus, c;elerisque regionis ejus


gulis episcopisque conventis, ad

tientibus sentenfiis, improbafam,

quod Prote-

Rhenum

per

sempcr

iniciuas atque insolentes

Vestphalos iter vertit, visis circa Paderbornam campis saltibusque Variana olim clade et Arminii victoria claris qua; loca post tot sa>cuIorum spatium a Germanis cum gloria et osten;

condifiones circa Coneilium obfirmato animo cxposcanf, cum quibus satius ac fructuosius erat singillatim agere, quod et me ipsuin experienfia edoclum non ambigebat, ciiin jirius in conventu iNauburgico, ac posfea cum clccfore Brandeburgensi egeram. Respondi^ me profecto hoc safis compertum habere vernmlamen a
;

tatione

majorum suorum

virtutis

monslrantur,

et hac noslra ipsa iutate a ceisissimo i)rincipe Ferdinando de Furslenbcrg episcojjo Padcrbor-

nensi et coadjutorc Monastoriensi pr;t'claris ingcnii sui monumentis fucre illuslrala. Prirerat

diefa

peculiaria hivc officia

non excludi, qua;

tum Paderbornensi
Hoja,

Ecclesiic .loanncs (^omes ab

iiuem insigni virtutum ornalu cultissitradunt scriptores. Is quamvis devcxa esset letale, ad Concilium tamen se venlurum Commendono promisit, ac |)lenas obsequii lit-

mum,

anfc(]nam principcs congrcgarentur, Civsar cum uno(|uo(|uo ipsorum auctoritate sua intorposifa seorsim obiref, iiec cum Prolestantibus solum, sed cum ipsis etiam Ecclesiasticis priiKi|)ibus. Res religionis in Gcrmania eo jam adaclas, ut
pra^sens rouiedium exposcaiif,

quod

si

diulius

tcras Pontilici rcddidit.


'

ultra dilVoratur, dilficilius ac periculosius eva

Ilist.

Soc. Jcsu an. loGI.


I.

Gra. Vil.

Gral. c. 4.

ii. In

libro inscriplo

Com. I. ii. c. Monum. Paderbor. cl in


in

l.

dot in (lies. Auctiores quotidie ha;reticos fieri,

l'oe'

mal. Ferdio. de Fursteober. Ilucolin.

Germ. Topog.

Ep. XXI. Ap.

PTI IV
|)iiiici|ics tniiUiiii ali(|iioIiii

ANNIIS 2.

CHniSTI 1561,

133

iicL-

eoriim jam scn-

rctico pro

rcsponsionead l'ontificem acceperat,

toiitiam addiictos, scd pliirimas quoqiic Catho-

misissct, (juid sibi

quoqne Trevircnsis

elector

liconim iirincipum provincias li;crescos viru infcctas ac contaminatas, c quii)us ncc consncta accipcrc vcctifjalia, ncc dcbitam cxigerc ol)cdicntiam ampliusvalehant.lnstarctcmpustotcalamitalilnis imjtoncndi modiim, velsaltcm occurrcndi.nc progrcdianlur ultcrius.Facilem essercm, si modo Catliolici viribus lonsje majores unum scnliant ac approbcnt. Hoc uiio nomine ha<relicorum potentiam metucndam, (jnod conjuncta

dc suo ad Concilium accessu rcsponderit, exponit. Elcctor nil magis optare se dixit, quam ad Concilium venire, 1'ontificem tamcn, ut patrem
ac

Dominiim
(lui

suppliciter orat,

animadvertcre

dignelur,

tuiiiultusolim fiierint cxorti,

cum

clectorcs ad Concilium accessisscnl, (juanta in

eorum
lio,

ditionibus pcricula,

nccessitate cogente, fuerit

quomodo e Conciabcundum; quot

in ipso rcditu

tamen conjunctio animorum summc inter sc dissidcntium, ([uos in unum dumtaxal conjunxit Catiiolica^ religioiiis odium, et bonosit, qu;T5

discrimina pertulerint. Nec memoria excidissc, qua^ seditiones antc annos dein ipsa Trevircnsi civitato excitattc fuerint,

cem

cum

ad Augustanum
sunt,

conventum elector
obsequio,
si

se

rum

Ecclesiasticoruni, qnibiis inhiant, rapina?


se salutem
in

contulisset. Dei proinde

res

eo,

omnem

(^atholicorum consen-

quo nunc
lius,

loco

constiterint, conducibi-

sione respicere, ex qua vel felicem dietse exi-

tum, velabsque ipsa dieta facilem ad Conciliuni promovendum ajjcriendam viam jam quantuni existimationis atque animi multis princi:

])ibus

Franconicum fffdus

attulerit, expcrientia

ipsa innotescere. Hiec de sententia

mea

tantnni,

Concilium submittere, (|uam ipsum coram adesse. Non intermissurnm sc tamen, quin omni studio una cum cfeteris clectoribus Concilii celebratio promoveatur, et certa aliqua suscipiatur via, qua gliscentibus in dies Gcrmania? malis ulterior prohibeatur excursio.
38.

oratores suos ad

non jussum, nec vclut Aposlolicum nuntium detulisse, ob studium invadend.T Germanica3 nationis, quam sa^pius lustraveram, et ob exploratum, quod in ipso electore cognoveram,
pro Catholica religione ardens studium. Elector post mnlta humanitatis et prudcntia> verba, pronuntiavit, quod, cum ipse ha^c allocutus
fuerini,

Cum

vero non

ita

pridem ab eodem

electore in ipsa Trevirensi civitate nobilis Aca-

demia
tatis

instituta fuisset, alque a patribus SocieJesu magno CathoHca! religionis emolumento administraretur, jjlacuit Commendono

fiducialiter

narrare volebat,
Belgicas

se

anno

ipsam invisere, atque, ut liabent Trevirenses Annales V, " est, Treviris ille certe magna et incrcdibili certe principis benevolentia, et

jani elapso

cum Csare

agitasse, ut foedus inter


,

omnium

electores

Ecclesiasticos

provincias

ordinum gratulatione acceptus.

Pr;rclare qui-

Catholico regi subjectas, Clivensium ducem,,et -Monasteriensem episcopuni, aliosque finitimos


|)rincipes percuteretur,

dem
ad

illud cecidit,

quodcum

pra>teritojam anno
Societalis
in

quod Franconio

foederi
in su-

docendum publice bonas artes homines accessissent, Commendonus


mico coetu eximie
lis
,

Acade-

responderet, bis conditionibus, ut


spirituales ac temporales
tur,

unum

periori Germania, et aliud in inferiori, status

de juventutis erndiendaB partibus, et ratione docendi in Christianis scbo-

Catholicorum tuere-

essetque

unum

alterijuxta necessitatis exi-

gentiam adjnmento et subsidio. Hoc cum Cgesari consilium placuisset, cnixe postulasse, ut cum duce Clivensium ejus genero caeterisque
aliis

rem

transigeret,

verumtamen hucusque

de foedere nil transactum.

Tum

sciscitatus

sum

ab electore, an Catholici regis voluntas super hoc fuerit explorata? responditque, magnam a rege exhibitam prompfitudinem. Ergo, adjeci, quis hujusmodi consilio obversatur? cumque
regis Catholici

professorum cujusque ostenderetque universas doctrinse copias, vel ad vitiorum et scelerum expugnanda monstra, vel ad C(ecos errorum ab Ecclesia propulsandos impetns, transfcrendas. Inde perlustratis anti(]uis etaugustis sanctorum Basilicis, et in fcde niaxima Pontificio ritu sacris peractis, undevigesimo Januarii Treviris discessit . Sed hoc anno insequenti
facultatis officio dissereret
:

tum denique de

sum veritus, ne ipsa promptiludo suspicionem injecerit, quasi protector electorum Ecclesiasticorum cseterorumque principum agnosci voluerit; verum nisi adinvcniatur via, qua Cathoconjuncti de metu ac lici simnl in unum servitute, qua premuntur, evadant, desperata
ignorare se fateretur, illud
,

cum denuo Commendonus Treviros invisisset. 39. Sed antequam ipsum abeuntem prosecontigisse arbitramur,

quamur, quaj prava in Agrijjpinensi Colonia hareticai pravitatis semina re])ererit, ac simul cxcindere molitus sit, inspiciamus Incom:

mode multum acciderat, i^cr illos quibus Commendonus Vestphaliam


tionis

ipsos dies,

peragrabat,

prorsus videtur in liis regionibus religionis causa, etc. Contluentia' xiv Aprilis . Et rursus

prior ccenobii praidicatorum, ad qiiem inquisimunus spectabat, moreretnr, nec aliis

cum cardinali Borroma?o per certum hominem Epislolas, quas a Catholicis


in
aliis lilteris,

eadem demandata adhnc fuerat. Alius vero inquisitor, qui archiepiscopi nomine alvigilia
'

principibus, et ab elcctore Brandeburgensi hx-

Brover. et Massenius. to.

ii.

an.

16ljl. niiin. 134.

134
teri

PII IV

ANNUS

2.

CHRISTI 1561,

adh.Trere

consueYerat
niliil

exacta essct aHate,


cillo

cum pa^ne jam penitus agere, imlie,

quoque

prai se tulit erga Pontiflcem

benevolenPost

tiam, quod ad miltendos oratores ad Concilium velut libcra respublica


ha;c theologia;
fuisset
invitata.

corpore, vaicbat.
fidei

Jamque

tribunal illud in

pernccessarium ab omni pa?ne olficio tam alieno tempore abstinebat. Idipsum Moguntinaet Trevircnsis provincia,qua} ab ipso Coloniensi in(|uisitorc ministros in causa fidei patiebatur. Ergo cum accipere consucverat nullus esset excubilor, qui lupos exofficio averteret, paulatim ad Christi gregem mactandum rapaces intrabant lupi. Et quamvis urbs ipsa
causis
,

facultates
,

aliosque

doctores

Commendonus accersens egrcgie Apostolici legati partes cum ipsis explevit, evellens nimirum ct destruens ea, qua; male succrescebant
corruptelarum germina,
et cEdificationem et aidlflcans et

plan-

tans, qu;e ad Ecclesiasticae discipliuffi

normam

esset Catholica, ac maglstratus qui

eam mode-

requirebantur. Institit etiam per Epistolas apud cardlnalem Alexandrinum supremum tunc inquisitorem, ut celerius de-

rabantur Catholici simul extarent, tamen, qui contagione hteretica jam erant infecti, sin minus alia possent saltem executiones contra hscreticos impediebant. li vero islorum freti auctoritale et auxilio, ex omnibus undique locis, et ex plurium sectarum colluvione Coloniam properabant, Lutherani, Zuingliani, Sacramentarii, ac ca;tera omnis a flde aberrantium fex. Detrimentosum quoque illud erat,
,

functo

successorem in munere

inquisitionis

decerneret.
40. Tum navigioexceptus secundo flumine ad Oceanum usque provehitur, tantum ex itinerc ad Clivensem regulum digressus, quiPontiflciam benedictionem et paternam ejus ad majorem suorum conservandam fldem adhortationem obsequentissime admitlens, a Catliolica
flde se

nunquam

defef turum professus, Concilii


et

quod Patres SocietalisJesurecipere, certumque eis domicilium ac templum tribuere cunctarentur; sed tanquam doctores potius, non veluti religiosi homines agerc in trium Coronarum pedagogio (Bursam ibi vocant) permittebantur.
Denique ad summam Catholic religionis perniciem accedebat, quod plures majoris auctoritatis cives filios litterarum disciplinis imbuendos non longe ab urbe ad magislros eruditos quidem, sed hffiretica ]uavitate infectos mittcbant, ac prfficipue ad locum, qui dicitur Danssaldorf,
ubi publice per eos dies Monemius quidam docebat, qui cum efferato esset animo erga religionem Catholicam, nihil habebat antiquius, quam adolesccntulos rabido in Ecclesiam odio scientiisque haercsi pollutis imbuere; qui demum patriam repetentcs, atque ad jus dicendum et prffituras exerccndas admovendi, verendum maxime erat ne omnia immiitantes Catholicam religionem everterent. His anxius curis Commendonus, cum Coloniai ad se venientes civitatis consules, exconsules et candidatos una cum aliis cxciperet, ac Pontificia mandata dc Coru^ilio exi)oneret, crepit simul constantiam eoriim in fide laudarc, sanctas(|nc, quibus regebantur leges; ex (|uibus summ;e prudentiiP ac pietatis fiicrat, caverc ne quis in civitate domicilium, qui non probe sit cognimultajque alix huic possit contrahere tus similes, quibus non modo oblenipcrare roligiosum crat, sed periculoso hoc temporo, similes dc novo condere, pcrulllc. Delinitos laudlbus rogavil, ut |)atriis consulentcs leglbus, haTclicos nullo prohliicnt(! uiulequa(|iu! connucntes
,

indictlonem summopcre laudavit,


suos, ac

oratores

omnia simul, quse Calholicum principcm decebant, spopondlt, opportunum autem,

aiebat, ut ex Concilio fructus, qui sperabatur,

accedcret,

omnium Germania; prlncipum

con-

sensum curare; seque ad illum extorquendum, interpretem ac sequestrem offerebat. Ac Commendonus, cum probe obflrmatam h;t>reticorum
principum pertinaciam cognovisset, gratiis requanta jampridcm Pontifex sollicitudlne hoc tentaverit, ipsum edocuit; quamve astute principes li semper spes omnes elevarent at(|ue eluderent; non esse proinde tam
latis duci,

salubre

remedlum paucorum obstlnatione

abji-

ciendum, nec bonis obesse malos debere, aut Ecclesiastlcam rclinquendam dlsclplinam, quia pauci, temerarii etimprobi, coelestes et salutares vias Domini derelinquunt, ut majora csse furcntlum scelera, quam sacerdotum judicia ccnseatur. Instlllt etlam cum duce miscere colloquia, ct pravas

quasdam

ex cjus

animo opi])Iuri-

nioncs evellere, qui Ingenio licet subfervido,

multa tamen humanitate erat pr;editus,

mumque Commendono
est habllus; qua'

tribuerc visus

est.

De

communionc primum subutraquc specicsermo


verat, abilla

(|uonlam sua In dltione Inolepopulos avertere impossibile p;i'ne duccbat; ejusquc utilltalcm inde etlam probare nitebatiir, quod plurcs luerctici, hac satisfactione acce])ta, li;vrcslm aversanfur, miilfique in

arcerent, at(|uc i|isorinn llbros Imprimi aul vc-

nundari inhibcront. Scnatus omno studlinn pro


Calhollca rcllglone liienda exhlbcns, et anll(|uas
scrvari
Icgcs, ct

novas ad sartam tectam(|U('


pollicilus
,

ob liujusdlmovcantur. Ilanc in suis provinciis ncc novam, ncc suo exortam tcmporc afflrmabaf, cum jam sub i])so pafris sul gubernio inolevlsset. De saccrdotum quoque comuibio multa dlsscnilt, |);uicorum, qiii suo in diicafu iioncsfe vivcrcnf, rarifatcm cxponcns; utquc huic, ca^fcrisquc, (|ui In EcclcIiaM"cticas

oplniones

admodum

i^roni

modi concessam formam ab

ils

fidem

rcddcndam condl

magnam

sia abusiis irrepserant,

obviam

irctiir,

cavcrc

.so

Pir IV

ANNUS

'2.

CIIRISTI 1501,
fidei Catliolic;c

135
com[iendio esse

Commcndoiius, ubi mentcm ducis accestudium in primis Ponlificis ostcndit, quo ut abusus de mcdio tollantur, niliil inlcntatuni
(lixit.
|)il,

cum plurimo
intelligcrct,

relini|uere,

omncmquc

sul>inferre

curam

ati|uc

quod princcps multorum statuum, magnaruuKiuc agnationum cssct ac rcgionibus illis dominaretur, (|u;c vicinas undiquc provincias,

opcram

satagebat, ad disci|)linam EcclcsiastiConcilii indictio

cam

recte institucndam restituendamquc,

abunde ipsa

quod demonstrabat. De

quidem, scd

Landgraviatu Hassia; excepto, Catholicas in fide admodum lucsitantes habe-

communione vero sub utraque specie ac saccrdotum connubio, cum multa dicerentur, id potissimum, ncc fruslra, curavit, ut luvc ipsa dux

suam communione sub altera tantum specie scnientiam exponens, bonam illam esse ac suffiConcilio decernenda relinquerct, qui et

de

cienlem est professus, atque integrum Cliristi Corpus cum Sanguine continere. Sed liomini suople ingenio ad pietatem ac fidem Catholicam propcnso, valdc a pravis suasoribus metuebat, ac pr;ccipue a concionatorequodam domestico, quem pcrniciosorum dogmatum sectatorem fama ferebat, eumdemque illum fuisse qui primus (incertum tamen, an ducis jussu) in Ecclesia Sancli-Francisci communionem sub utraque specie administraverat quid vencni lateret, quidve vitiosum in eo homine esset, ut duccm a concepta de ipsius doctrina, quam sanam putabat, opinione amoveret, prudenter ac leniter exposuit; consuetas hLcreticorum
,
,

Borrom;ro significavit, ut omni humanitatc ipsum allicere, ac inlra scpta Iloman;c Ecclcsise detinere studeref, cum pcriculosum valde esset, ne ipso ab illa deficicnte, contermina' quoque provinci;c dcficcrent. 41. Bruxellas iter suum peragens Commendonus applicuit, ac Margaritam Philippi regis sororem, qua' cum imperio iis gentilJus pr;rsidebat, simulque cardinalem Granvellanum convenit, qui litteris et mandatis Pontificis demisso animi obsequio acceptis, pra;clarum
rent, cardinali

pro fide Catholica ardorem exhibuere. Mox in Eburones ad Leodiensem episcopum transiit. Erat is Robertus a Bergh litteratorum pracipuus patronus, ac ut ipse Commendonus cardin. Mantuano scripsit, pr;csul omni honore
'

dignus

-,

prwclaris dotibus, generis nobilitate,


diligentia
illis

littcris, vita; integritate,

muncre
vit;i'

infirmus, qui
epilepsise
'

atque in suo explendo verum corpore ipsis diebus cum periculo


spectabilis,

morbo

laboraverat.

Hicsub diem

versutias aperiens, qui per

ambages perniciosa identidem spargentes dogmata, iniquorum more amicos suos lactant, et ducunt eos per vias non bonas. Multam quoque impendit curam, ut magistrum in su;c ditionis oppido

Pentecostes
ficiis

Commendono

conventus, Ponti-

magna

discipu-

monitis obsequentissimum se olTerens, paucos intra dies Leodium petere, ac su civitatis capitulo Pontificia jussa exponere decrevit, eaque tum stabilire qua> pro ejus adConcilium
abscntia disponere pro temporali ac spirituali ditionis gubernatione opuserat. Inde Aquisgra-

lorum frequentia pravas atque iu btTresim prolabcntes opinionesdocentem de suis finibus


ejiceret ac deturbaret.

Quem

et alias

increpiin

tuni professus dux, et provide in


officio

posterum

continendum promisit. His acceptis promissionibus, nuutius meliora in dies de duce spcrare, quod prffisertim ipsum cerneret ab Ecclesiarum spoliis invadendis, easque oneribus aggravandis abstinuisse, et si quEc apud

num divertit, de cujus adventu in historica Aquisgrani narratione ha;c habet Petrus a Beeck Anno aidlxi, duo legati alter a Summo
*
:

Pontifice Pio IV, alter a

Romanorum

rege Fer-

dinando Aquas appulere, quorum commissio, ut denuntiarent Concilium Generale; et OEcu-

ipsum in fide Catholica irrepserat nebula, aliorum magis consiliis, quam prava; ipsius volunlati dandum erat, cum ad Augustanam confessionem profilcndam saepius tcntatus, semper
constantissime recusaverit, ac summum Pontificem ea fuerit veneratione prosecutus ut quando de ipso sermo fuerat, illum compcllare consueverit Sauctissimum Doininum nostrum
,
'

menicum reassumendum csse circa enatas fidei controversias, ac simul indicerent, ut felicem successum, ac finem rei adeo salutaris ac neccssariffi

supplicationibus,

eleemosynis

ct ex-

piationibus delictorum fidelesjugiter promoverent. Eodem anno de mandato synodalis judicii in singulis paroeciis proclamatum, ut omnes
indigenaj juxta ritus
Ecclesi;e vitam
si

Catholicaj

et actiones

Romana^que componant; sccus,


editurus ex

Pium, sancta; Romanx et universalis Ecclesia} Pontificem Maximuyn. dominum nostrum clementissimum. Ouam ctiam indiscessu Commendoni aucliorcm oslendit, cum ipsum bis postulaverit, ut suo nomine Pontifici obsequium ac revercntiam pr;estarct, et se ipsum resque suas
illi commcndarct. Uuin et abeuntcm e palatio, domuni dcducere, ac novo unius hora; colloiiuio secum voluerat immorari. Hkc omnia,

quisquam supremum

vit;r spiritus

contemptu Sacramentorum, inde defluentium gratiarum viatico salutari Eucharistico pane


refici neglexerit,

sepultura asini sepeliendum,


Catholicis

et

qui in vivis
.

communionem cum

detreclarit, in

mortc itidem ab iisdem separan-

dum

Aliam insuper Catholica urbe dignissimam


Sam.
Gall. Clirisliaua lo.
in
- Bucel. Gcrniau. Topog. ii. C. 13. p. 207.

'

Ep.

Maii,

Comni.

Ep.

i.

Jun.

'-

136

PII

IV

ANNUS

2.

CHRISTI 1561.
Academiis

Constitutionem Commendonus adinvenii, qua cuncti a magistratibus arcebantur, qui anle eos initos, ct Catiiolicos se esse, et Catholicam religionem conservaturos non jurarent. Ab his
igitur,

numero, sed ab eorum probitate


comparari
43.
:

Verum

inter hujus Universitatis magi-

stros, qufestio ac dissensio (ut scribitGratianus)

cum

decreta

Pontificis

mandataque
reverentice ac

cxposuisset, altera luce


fldei

plenam

rcsponsionem accepit, cum primuin innumeras Pontifici gratias redderent pro Apostolica
impertita benedictione, ac insimul pro litteris submissis dein profiterentur in obedientia
;

magnis orta de rebus distraxerat civitatis studia, vehementerque accenderat juvenum animos, ut non modo in scholis palam pro sua quisque sed scriptis quoque, sententia contenderent
,

librisque

alienissimo tempore

sanctai Ecclesijc

inconcussam usquead mortem

Quae res datura incendium, aditumque hsDreticisad perturbandas Belgarum


placita

tueri

parabant.

novum

perseverantiam, Quoad Concilium vero, quando doctos et aptos ad hanc provinciam roperirent viros, confestim in oratores eligendos, atque ad Concilium legandos decretis postmodum illius absque ulla vel modica transgressione obtemperaturos. IIoc audito Commendonus rein ipsam probavit addidit tamen, non eam in oratoribus,
;

res faclura videbatur.

Eo accersilus Coinmendonus vocatis ad se, qui utriusque factionis capita erant, qua comiter appellando, qua
rebus
ipsis, qua;

leviter castigando, et de

in

quorum

munus

assentiri

tantum

est,

non
iis

disceptare, requiri doclrinam, utproinde ab

destinandis abstineant, si doctiores non adsint; percupere Pontificem, ut etipsi sualegatione in

usu disserendo, erumpentem illam flammam repressit, neque destitit, donec auctores quoque dissidii in gratiam concordiamque reduxit. Qua; res nou parvam illi famam atque existimationem adjunxit; quippe quos non magistratus auctoritas, non imperium prsesidis revocare a pertinaci
disceptationem
venerant, ex
potuerat, unius viri prudentia, aplusque mulcendis tractandisque eorum animis sermo ad pravam t-emulationem detrahendam protraxerit . Sed ut quiT, dum his inimorabatur curis, Commendonus cardinali Mantuano per litteras significaverit singillatim agnoscamus, reddemus hic ipsiusmet litterarum verba % quae hoc modo se habent 44. Quidam Michael Baio vir satis doctus opiniones quasdam ca^pit sectari circa liberum arbitrium, opera et alios articulos cui adha;sit postea Jo. Hessel vir pariter admodum doctus et vita; exemplaris. Hi continuo post susceptam publice illas doctoralis magisterii lauream cum per multosannos docuissent, ab illis desfi-

UEcumenico Concilio pietatem illam ostendegubernatione demonstrant, et coram universis nationibus honor iste tam reiigiosa' urbi tribuatur. Quie omnia ad senatum referenda inulta cum gratiarum actione, pronain Pontificis jussavoluntate
rent,
in

contentione

quam

propria?

urbis

sunt accepta.
4.i2.

In Academia Lovaniensi excitant

tur-

bas Baiiet Hessel opiniones, dequihm a Pontifice silentium indicitur. Sed jam, quee per ipsum

in

Brabantia acta sint

est

', inspiciamus. Lovanium ampla ac nobilis ejus gentis urbs, in quam

studiorum ac litterarum causa magnus


Belgio

e toto

circumjectisque provinciis adolescentium numerus convenire solet. Ac tum doctissi-

mis hominibus divinarum rerum

et

sacrarum

litterarum interpretibus florebat. IUius Academia; celebritatem atque frequentiam ne circumserpentes undique ha'reses ullo penitus

jacebat,

jamque res silentio salubriter involuta quando postremis hisce dicbus Fralres Ordinis Minorum corumquo discipuli super liis
tere;

prudenti cautione sancitum fuerat, ut qui noinen illi darc cupiebat, Sacramento se obslringeret, Perpetuo in Ecclesia Catholica permanendi, cujus caput llomanus Pontifex existit. Quod, cum varios ab illa Academia auditores avcrteret, quidam, quibus major lucri quam pietalis cura erat, de medio tollere satagebant. Verum Commondonus - exhibitis civitati, atque Academiio l*ontificiis litteris, adjuvantibus prsctcrea Margherita Bclgii modeinflcerent,
ratricc, etcardinali (iraiivcllano, ila

modo

controversias coeperunt agitare, qua; eo usque ut ab aliis antiquic incrcmentuin habucro


,

opinionis religiosis curatum fuerit, ut Sorbonica facultas doctrinam illam in doccin et octo

prudentiact

aucloritale sua adversariorum conatus discus-

amplius novitatis hiijusce infereno|)inio;cum |)ra>sertiin aperlo dcmonstraret, sevcriores fiiiversitatibus suis ab h.Treticis indiclas ct tamen custoditas leges, nominisquc celebritatem non a discipuloriim
sit,

ut iiuUa

da; succrevcrit

Verum alii ab hac censura ad Lovanienscs i|)Sos magistros provocantes emortuam pa-nc doctrinam denuo extraxerunt in lucom, Parisiensis Academiaj censuram novis proscindentes scriptis, quaj vicissim, illis auctoribus, redarguentes Sorbonici certamen adco forte susccpere, ut rumor jamsit, plures jani prIo disposuissc libros, ac rci hujusce fama (|uotidie pcrcrebroscit. Ambo isti, Michaol nomiio et .loannes, ad Concilium acccdere prajoptant jamque aliorum ivlatu didici, a Lovaniensium schola ad id dostinatos. Ncc ambigondum, (|uin so illic oxiiibero volinl.
articulos divisam condcmnarct.
;

'

Oral. Vil.

Com.

c. i.

I.

ii.

'iMs. card. Uarb. codeui loco i\m siiperiorcs, cl iiifcriorcs,

qiia;

Ep, card. Coni, xi Maii.

daiUiir

Comm.

Epistolic.

l'II

IV

ANNUS

2.

CHRrSTI 15^1.

137

et si (juando eis locjueiuii

lacuUas concodalur,

pericula, disscrui, ostcndens quanta sollicitu-

niultas prircipue in tjerniania turl)as conllaliunt,

dinc
et

incumbendum
:

esset,

rtcssemus cor unian

quod Protestantiuin principum suinmo ad jiropriam occulendam contumaciam emolumcnto vertcl ct quan(|uam a Concilio ipso blande rctrahantur, sua tamcn scripla palam evulj^a;

anima una

nihil per contentionem aut ina-

nem

gloriam, secl in humilitate superiorcs sibi invicem arbitrantes, qn;c ct alia hujuscemodi

verba probare, atque adeo benigne admitterc


visi sunf.

bunl, quorum jani doclrina absquc typis ac scriptis apiul complures disseminata est. Si quid autcm confra ipsos gravius statuatur, niliil tani cxtimesccndum, quam ne ab Ecclesia ad lucreticorum castra se conferant, atque in apostasiam ruant, incredibili liarum rcgioiuim exitio, apud t]uas illorum cxistimatio summa, et
fulei Catholica' veritas

mullis ex parlibus jam cssctque hiercticis in Iffititiam ct gaudium, qui quamvis scholasticos nostros parvi pendcre videantur, attamen si quidam e nobis ad ipsos delicit, plurimi eum faciunt, ipsiusque
nutat
;

qua et se purgabaf, et officium a me exhibitum commcndabat. Interjecfo deinde sex aut septeni dierum spatio, Hesselius quoque Episfolam scripsit, cujus exemplum, ut quid milii scriptum sit, illustrissimam dominationcm vestramnon lateat, submitto, in qua eonspiciet, quam summo desiderio flagrct de suis articulis in disceptationem venire, molctanus
misit,

Xcc multo syngrapham

i)osf

eorum discessum

Ti-

rasque omnes impatienfer


dere melius arbitratus,
vel
irritare

ferat. Hic

cum

ad

me

perlafas fuissent litferai, nihil responsionis red-

cum parum
,

religioni

opera

multum

utuntur,

cum jam

intcr ipsos,

conducere judicarem meis Epistolis quemquam,


,

qui vere sint docti, non sit invenirc, Lutheri dumtaxat, Philippi atque hujusmodi facis hominum scriptis incumbentes, ac scholasficum laborem fugientcs, in tantum, ut in tota Saxonia unum dumtaxat doctorem Alvarum et apostatam repererim. Hac famen non ita dixerim, de quibus nunc ut asseram doctores istos sernio, in ha?c prolapsuros verum epidemia
, ;

vel

commendare
instaret,

scripturasque

mulfiplicari

cum jam

profectionis meoe Leo-

dium versus tem|)us


niter salutaret
,

tabellarium re-

mittens, jussi doctorem

meo nomine perhuma,

morbi omnes in epidemiam facile resolvuntur imo ([uibusdam enuntiantibus digrassante,


;

dicere solifum nil aliud ab (juam schisma expectandum, ad aliquod ideo tempus a doctorali laurea suscipienda prohibitis. Magnam sibi ob docfrinam apud omnes existimafionem conciliarunt, ac probi quidem, attamen Cniuscujusque et modesti sunt viri
dici
, ,

Ruardum

ipsis,

cum per temporis angustias respondere discessurus non possem meque promptum paratumque, si qua in re opus ei fuerit, testaretur, atque ita cumulate satisfactum abs me dimisi. Interea, cum pergerem in itinere^ et ad res componendas Lovanium iterum redire paene decrevissem, obvium habui Patrem Everardum Societatis Jesu pra?positum provincialem, qui Lovanii residere consueverat (is erat Everardus Mercurianus, qui post Sanctum Franciscum Borgiam ejusdem
Societatis

superdia in eo, quod aqil, sita est. Csteris in rebus libenter omnia suffert. Alienissimo profecto

Pra?positus Generalis postea fuit renuntiatus,) quem pro veteri cum Joanne Hesselio amicitia,

hominem denuo

convenire,

tempore emerserunt circa hos articulos contenfiones ab hominibus doctrina prrestantibus, ac multorum stipatis discipulorum numero, quos pars quo(|ue magna Laureatorum, et Baccalaureorum, ac fere dimidia doctorum sequitur pars. Quinimo cum ad recens ereclas
episcopales sedes tres hujus Universitatis ho-

visere jussi, ac simul ostendere,

meoque nomine inquanto cum

animi angore iniquis hisce temporibus audiverim, in Univcrsitate fldci CathoIicK propugnatrice scissuras esse, quibus, qui oderant nos,
gloriarentur, et in

pertraherent.

mines, qui aliam tuebantur sententiam, assumpti fuerint, apud hos universa? theologica! facultafis dispositio paene remansisse videfur nec satis mihi adhuc consfat, an forte illorum electio istis indignationis extiterit causa. Baius multam erga Sanctam Sedem reverentiam pra;
;

bam, quin et cum secum collocutus eram, propositum, ne


nos, sed

sua pravitatis commodum Hoc fuissc meum, nec ambigesuum, etcujusque probiCatholici,

iBmulationes, detractiones, inflafiones sintinter omnis doctrina ad adiflcationem, et ab

omni prorsus offendiculo

se fert, sed in ejus dictis

qusdam

sunt, quoc su-

spicioncm aliquam ingerunt. Hesselius ejusdem Universitatis raodo est decanus. Hic me Lovanio altera vice transeunfem cum alio doctore,
Tiletano nuncupato,invisit,

aliena. Insuper illius docfrinam probatosque mores, qui per ora hominum ferebantur, commendavi quo factum est, ut heri Antuerpiam certum hominem ad me mitteret, qui multas mihi redderet gratias,
:

suamque operani
exhiberet.

CathoIica3

religionis

auxilio

cumque mutuo

col-

loqueremur, ac sensim curarem, ut de novis hisce opinionibus sermo caderet, maxima Immanitafe ac dexferitate cum ipsisde novitatibus
circa religionem, ac qua; ipsas consctiuerentur,

Aftamen vehementer extimesco, ne quandoque parvus hic ignis incendium vehementer exsuscitet, ac nisi pr;csens remedium
adhibeatur, paucos etiam intra dies, occasione accepta a provinciali Capitulo, quod Patres Ordinis Minorum sunt celebraturi, ubi et i[)sorum
Generalis Minister expectatur; tunc cnim,

tum

scandala,
A>N.

tum hoc potissimum


ToMis

tcnipore

cum

miv.

Kayin. .\V.

138
duo ad miinus Provincialis,

PII

IV

ANNUS

2.

CHRISTI 1561.
:

alter ex una, alter


,

eorum nominum famae consulatur


ut honoris specie

vel certe,

haud dubium, ex alia sententia concurrant quin addita etiam doctrinffi itmulatione, magnas concitaturi sint turbas. Jamque, qui anopiniones tueri profitentur novisque adversantur, Romani se causam dicturos, aliorumque sententias ut hajreticas delaturos mitiquas

ambo ad Concilium, velut papa; theologi, una cum duobus aliis, Lindano nempe ac Tiletano vocarentur idque quam primum magni interesse arbitrabatur, ut bonum
;

nacti

nantur, i]uod authentica plurium Universitatum censura, qua articuli illorum condemnanqua par est tur, sint muniti. Ego itaque ea
,

animi demissione, dominationi vestrse


simae dicam
tere,
:

illustris-

bonum

forsan esset consilium,

otium, antequam Concilium aperiretur, qua suasionibus, qua disputationibus, illorum hominum animos demulcerent, pravasque, si quae insedissent opiniones, refellerent. Nec absonum existimabat, ut ex una liac Universitate tot nomine Pontificis vocarenlur doctores, namque, inquiebat, non video ex qua alia Germania; Universitate

erumpentes ab his regionibus tlammas averet antequam quidquam novi moliantur

accedere possint. Coloniensis

vix

credo,
ibi

fratres, silentium a Pontiflce

omnino

indici, et

cum

quod praeter unum possit offerre, totum Thcologiie studium a solo CoUeisli ta-

causam ad
nise

advocare arreptaque prssentis Cohcilii occasione doctores aliquot e Germase


;

gio Societatis Jesu habealur; et Patres

Universitatibus, ac

prajsertim Colonicc et
,

lem juvenibus utilitatem alTerunt, litteris bonisque moribus cos imbuendo, urbique toti concionibus, confessionibus, ac vitae exemplo, ul quemquam ex ipsis vocare, majori ducerem detrimento,

rem ita dispoLovanii accersere Tridentum nendo, ut ambo isti Lovanienses ad hanc provinciam eligantur; certus, quod apud dominationem vestram illustrissimam, in qua sum-

quam

utilitati.

Equidem

in

Germania
in

nulla alia in re majus


tholicae religionis

aut validius reperi Ca-

ma
hc

est prudentia,

auctoritas et dexleritas, fax


forte existimetur,

pra'sidium,
erit,

quam

horum
fo-

majoris,

quam

periculi

Collegiis,

quae

optandum
opus

esset, ut

multa

atque incendii consopita extinguetur. Novse ista? opiniones, ut ipsa optime novit, febri hsereticffi omnino sunt similes, cui si priEsens adhibeatur remedium, faciie evanescit sin autem contemnitur, nulloque praecavetur pliarmaco, sera incassum mcdicina paratur, Hwc tamen cuncta,
;

rent. Vienna, si

imperator mittet, Ingolstadio Bavaria; dux, Staphilium, ut arbitror, destinabit. Reliquaj Universitates, vel tenues

admodum

sunt, vel haereticip.

niw theologi, quamvis

forte aliis doctrina

Attamen Germanon

prudentissimo dominationis veslrse illustrissimee judicio commilto unum addens, quod si mea heec sententia probelur, nihil est cunctandum, ne res etforatur, nam hoc cognito consilio, frustra remedium opponeretur . Hucusque Commendonus, qui pro exaggerata sua pruden,

praeceliant, maximo erunt usui cum haereticorum ingenium magis compertum, eorumque
dissidia, ac enascentes quotidie novitates

sub

tia

probe noverat, quantum omnis sententianovitas fuerit semper in Ecclesia suspecta,


in anliquitate

rum

oculos habeant, possintque commodius editos ab ipsis libros evolvere, qui plerumque modo Germanico idiomate conscribuntur. 40. Placuit Pontifici silentium indicere, demandataque fuit provincia cardinali Granvellano ', qui leniter ac [irudenter rcm tolam cousopire visus fuerat, ni illani dcnuorecrudescere

etquantum

usuquevetcri semper

reperiatur fundata firma securitas, dicente DoState super vias, et vimino per Pro|(iielam dete, et intcnogate de semitis antiquis, quse sit
'

via bona, et ambulate in ea, et invenielis refri-

f/erium animabus vestris. 45. His acceptis cardinalis Manluanus

una

Seripando, qui jam Tridentum pcrvenerant, plura super hoc excogitavcrunt consilia, qucc pariter Commendono comunuiicaverant, ul

cum

ejus

quoque

sentenlia proi)arentiu-. Illealterum

ex his duobus eligendum dijudicabal; vel quod Pontifex IJreve conscriberel, quo supjuTssis Michaelis P^aii et ,lo. llesselii nominii)US indiccret
iis

importunus superioris cujusdam Franciscanorum ardor, qui in subjeclos sibi viros, quod easdem tuerenlur seutentias alieniori sententias ipsas ut temporc animadvertens hffirelicas palam arguemlo, Romamque ad Pontificem pro hujusmodi censura deferendas, minitandu, doclorum simul ac discipulorum animos vulneraverat. Suspcnsa est itai|ue illorum ad Concilium vocatio -, donec procedenle temporc, cum incommoda omnis dc ipsis suspicio amota fuisset, Bclgaruiu gubernatrix eosdem honorifico regiorum theologorum tilulo Tridentum direxit, ubi cum nec tcmpus, nec occasio
fecisset
,
,

1'Yalribus

Ordinis Minorum,

ipsis sentiebant, ca;terisquc


liculis silcntium
;

quo

flet,

(|ui una cum omnibus dc liis arut Brevi hujusmodi


,

alloret de

illorum opinionibus publice dissesilentibus


illa

rendi,

quain

adversariorum scirmonibus celebrato .Michael ac .loannes ignorantiam cum obtcndere non possint, iioc veluli fraino detcrreanlur, el tamcn
'

compressa polius Scd (|uoniam aiebat Cilo (lucmadmodum Cyprianus rursus in incendium fiammurcvocalur, nisi toipsis ullro
cxtiiicla
,

tlaiuma

cst.

-^

'

P.illav.

1.

.\v. c.

7. iiuni.

II, li.

Possev. in Appai. Sac.

llierem. vi.

'

Hp. Ooni.

ii.

Jul.

Mjr. in Cal. Scrip. Belg.

Ep. .x.wiii.

Pn
tius iffnis

IV

ANNUS
denuo

2.

CHRISTI 156J,

139

etiam usquc ad cxtromam scintillam


sivc
vulfi:aliB

materi:i rostinsjnatur , paulatini

communi

singulfP peritum jurisconsultum submitlant, ut consilio articnlos duos cognoscerent


;
:

quodjam

pcr mnltos illorum opinionos


',

atque invosfigarent vidolicct


rent,

(luo pacto respon-

essent codices
erit,

quod mnltorumjactarcntur sermoniiuis,in tantum succrevit, ut nccesse fuvel

dore, scseqiio Concilii indictioni opponerc vale-

(|nod alihi vidcbimus, l)cafum

Pinm Unin-

cnm

ac ()uamnam Confessionem Augustanam, multotics immiitata fucrit, sequi debeant,


sint

tum, cjus(|ue successorom (ircg. Xlll, de[)oputlammic Ai)ostolicas Constitntiones pro aj?gere opponere; (|ua? iferum comi)ressa, itornmqnc erumpens novissimis hisce diebus Innocentium Decimum et Alexandrum VII Pont. Max. coegif, ut mala gcrmina cx iniccta illa radice pullulantia Apostolica falce succiderent. Scd
lanti

ac pnccipue, an Sacramentarii

condem-

nandi. Infolices

uno in aliud tamen dederunt coqitationes suas, ut reverlerentur ad Dcnm suum, sincereque illam, ({uam ma'

propemodum populi, qui ex maliim pra^cipitantcs Nunquam


:

lignc

fidem

jam ad
47.

iiisloriam

redeanius.

Commendonus Lubccam petit, et hujus civitatis statum deplorat; Daniam et Sueciam Cum itaque Comfrustra tentat inqredi. mendonus Ponlificis Maximi mandato ad Danise

Catliolicam reassumerent deseruerant sed obfirmato potius animo de malo in maliini volvi elegerunt; facti de numero illorum, de quibus Judas Apostolus ^ in sua Catho, ;

lica Epistola scribit

Vse

illis,

abierunt, profugi
stantes

nimirum semper \ Et errore BaJaam mercede


omni
*

qui in via Cain ac inconeffusi sunt,

ac Suecioe reges, ullimas GormaniEe ac Septentrionis oras incolentes, proficisci, atque eos invitare ad Concilium juberetur, properavit difQ-

illius videlicet,

qui Cadens apertos octdos habeignorantiffi

bat

ut

excusatione sublata

cillimum
ne

iter,

antequam

exiret i^stas, conficere,

Hyemc
.

in frigidissimis

regionibus prehende-

HoUandiam cum transisset, conscensa apud Amstelrodamum navi, Oceani sinum, cui
retur
In

incoltr Zudersoic

nomen

dedere, sisva vexatus

iram in die irje, eo quod veritatem Dei tot licet hsreseon fallaciis detectis in injustitiadetinere, quain profiteri maluerunt. 48. Sed ut miseriE Lubecensis civitatis in diversa distractse studia statum perspiciamus, Commendonum ipsum, qui post Pontificia exth(5saurizent
sibi

procell^trajecit, atque inde per Frisios et Saxo-

niam ad Lubecam, nobile ad Balticum oppidum


venif
. Ingenti(|ue dolore animi conspexit civilatem illam a fide Catholica adeo defecisse, ut vix in ea fldei vesligium esset reperire; mino-

mandata adhuc ibi operiebatur responsum, cardinali Borromseo per litteras scribentem consulamus Audivi multa de mea hac legatione coUoquia misceri. Alii quamvisLutheposita
:

rani, cogitantes

statum

in

quem

post religionis

humanitatem, quam apud cseteras Lulheranas urbes estexpertus. Inrebus autem civilibus populum multuni, sed paupequem concionatores adeo pro rem adinvenit arbitralii moderabantur, ut vel ipsi senatores eos metuerent nam si quando ab istis aliquid fuisset slatutum, quod concionatoribus esset ingratum ^ palam et ex superioriloco suis ipsi concionibus coarguebant; quadicendi libertate, cum nec ab iis aperte nominandis abstinerent, magnam sibi apud populum paraverunt auctoritatem, multanique a()ud nobiles formidinem.

remque apud

illos

mutationem inciderant, moerorem suum exprimebant benignamque reputabant Pontificis mentem quod optaret unumquemque de beneficio absolutionis gaudere. Alii e contra plenum fraudibus negotium aiebant, nec charitatis aut pacis studio, sed diaboli arte ad abusus et men,
,

dacia confirmanda contra verbum Dei, Pontificem molitum instructam proinde fraudem ul;

ciscerentur,

meque omni
;

colloquio ac respon-

summoverent vel si forte aliqua daretur, ejusmodi esset, qualem decebat puritatis Evansione
gelicffi

sectatores. Has partes concionatores foin suis

Hi

omnes

fere apostata3 erant, qui a religione

vebant, queis studium

ac pudicitia ad hscreticorum lustra popinasque confugientes, susceptis uxoribus ac liberis, opi-

palam

omne erat, Pontificem concionibus insigni onerare men-

busque

satis instructi,

omni simul hebdomada

ad obtrectationes ac discordias serendas, conspirationesque conflandas conveniebant. Constansque erat opinio, quod si ipsi Commeiutoni adventum odorati fuissent, omni illum aditu prohibore pro viribus tentassent. Nuntiatum hic ctiam Commendono fuit, Lubecam una cum septem aliis Vandalicis urbibus conventum Lu-

dacio, falsisque obtrectationibus illius famam atque existimationem evertere. Quae quamvis probe nossem, quantum a veritate abhorreant, molestius tamen ac gravius accidit mihi, quod
et

cuilibet Cbristiano ac pra^cipue Pontificis servo accideret, apostatam duarum spatio ho-

rarum vilium plebeiorumque hominum multitudine circumfusum adeo impudenter atque procaciter Apostolicam Sedcm, Christique vicarium, supremum omnium principem cujus pedes imperatores ac reges osculantift', arguere, probris ac contumcliis afficere, et impune aspernari. Cui rei prudenter obvertcndum curavi
,

cemburgi destinasse, accitos(|ue una cum tlieologis illarum urbium, ac insuper civitatis BremBe oratores, jussisseque, ut

cum
1.

ipsis paritcr

'

Cellol. in

App.

Hisl. Gothes.

'

Grsl.

ii. c.

4.

Ep. ad
'

card. Maat. et Bor.

Osee XI.

'

Jud. Ep. Cat.

'

Nuni. xxiv.

Rom.

i.

; :

140

PII

IV

AXNUS

2.

CHRISTI 15G1
Confessionis
tholicje se

nam

accersito Gaspare aSchenich,

quem

Caesar

nomine

vivere,

modo

veritati Ca-

mihi comitem, suumque commissarium decreverat, multisque ex canonicis, qui unameitineris

opponant,
et

quam

suas peculiares ha"sciant,

reses defendere,

quamvis aperte
est, inter se

quem-

promptum me esse dixi leniter audire quodcumque mihi dederint responsum an autem ipsi eadem sint suscepturi

cum

sippius pergunt,

adm