türk tabipleri birliði

m e s l e k i

s a ð l ý k

v e

g ü v e n l i k

d e r g i s i

Dr. Özkan Kaan KARADAÐ
MSc. Ýþ Saðlýðý Bilim Uzmaný S.B. Ankara Meslek Hastalýklarý Hastanesi

SOLVENT NEDENLÝ SAÐLIK RÝSKLERÝNÝN YÖNETÝMÝ
Birçok solvent kimyasalý vardýr. Aþaðýdaki Tablo-1 tüm kimyasallara yer vermemektedir. Ayrýca yer verilen kimyasallarýn tüm kullaným alanlarý da belirtilmemiþtir. Solventlerin malzeme güvenlik formlarý elde edilerek içerdikleri kimyasallar ve saðlýk etkileri incelenmelidir.

Solvent Nedir?
Endüstride hemen her sektörde solvent kullanýlýr. Solventler, içerdikleri kimyasal maddelerin özelliklerine göre tehlikeli madde ve kullaným sonucunda da tehlikeli atýk özelliði gösterirler. Solvent etkilenmesi açýsýndan boya, vernik, cila imalatý, uygulanmasý, uzaklaþtýrýlmasý, metal parlatma, mürekkep, toner kullanýlan baský iþleri, astarlama, kaplama iþleri, kuru temizleme yoðun solvent kullanýlan bu nedenle de ilk akla gelen iþlerdir. Ancak solventler endüstride çok daha geniþ bir kullaným alanýna sahiptir; metal eþya üretiminde boyama öncesi, kaynak iþlemi öncesi yað gidermede, makine bakýmýnda parça yýkamada, plastik eþya üretiminde hemen her aþamada, yapýþtýrýcý kullanýlan hemen tüm iþlerde, böcek öldürücü imalatýnda, kimyasal madde imalatýnda hatta kozmetik üretiminde solventler kullanýlýr.
Tablo -1: Bazý solvent kimyasallarý ve sýk kullanýldýðý iþler Solvent Kimyasalý Sýk Kullanýldýðý Ýþ Aseton Trikloroetilen Toluen Metilklorit Metil Etil Keton (MEK) Perkloro Etilen Siklohekzanon N Metil Pirolidon (NMP) Tetrahidrofuran (THF)

Solventler Ýnsan Vücuduna Hangi Yollarla Girerler
Ýnsan vücuduna üç yolla giriþ yaparlar. Solunum yoluyla: Çoðu solvent oda sýcaklýðýnda hýzla buharlaþabilir özelliktedir. Solvent buharý, zerrecikleri ve solventle kirlenmiþ tozlar akciðerler aracýlýðýyla kolayca kana karýþmaya aracýlýk ederler. En önemli etkilenme yoludur. Yutma yoluyla: Solvent bulaþmýþ ellerle yenilen yemek ya da doðrudan solvent bulaþmýþ yiyeceklerin tüketilmesi sindirim yoluyla maruziyete neden olur.

Endüstriyel kaplama, kozmetik üretimi Yað giderme Endüstriyel kaplama, çeþitli üretim iþleri (geniþ kullaným alaný) Boya sökme Basým iþleri (mürekkep içeriði ve mürekkep çýkarýcý), böcek öldürücü üretimi Kuru temizleme Plastik, böcek öldürücü üretimi, elektronik endüstrisinde kaplama iþi Elektronik endüstrisinde, plastik üretimi, petrokimya endüstrisi, böcek öldürücü üretimi Plastik üretimi, böcek öldürücü imalatý, polimer kaplama, parfüm üretimi

21

Ekim-Kasým-Aralýk 2005

Kýsa süreli etkilenme: Deri sorunlarýna (temas eden deri alanýnda kuruma. Solunum yoluyla vücuda alýnan solventler kana karýþýp diðer organlarda da zarar oluþturacaktýr ancak öncelikle üst solunum yollarýnda (burun. Uyuklamaya. gýrtlak. kýzarma ve sývý dolu kabarcýklar oluþmasý). çatlama. Deri yoluyla alýnmasý durumunda ise benzer ýrgalanma durumu etkilenen deri bölgesi için geçerli olacaktýr. Özellikle halojen içeren solventler. Bazý solventlerin uyuþturucu etkileri olabilir. Etkilenme süresinin fazlalýðý. Mide bulantýsý ve rahatsýzlýk hissine yol açabilir. Bireysel alýþkanlýklar da etkilenme ve saðlýk bozukluðu oluþumunda önemli faktörlerdir. Bireysel hassasiyet genetik yapýdan. geliþimini ve aðýrlýðýný deðiþtiren önemli bir faktördür. solventin ve ortamda bulunun diðer toksik kimyasallarýn deri yoluyla vücuda giriþini kolaylaþtýrmasý açýsýndan da önemlidir. Solunum yollarýnda basit ýrgalanma kýsa süreli etkilenme ile oluþur. Etkilenen deri kýzarýk. solventlerin birçoðu yanýcý. hijyen kurallarýna uymama durumu etkilenmeyi kolaylaþtýrýr. Ekim-Kasým-Aralýk 2005 . Çoðunlukla geçicidir ve yoðun solvent maruziyeti gerektirir. Kýsa süreli etkilenmelerle ortaya çýkan saðlýk bozukluklarý: Tek bir etkilenme ya da kýsa süreli etkilenme söz konusudur. Etkilenme yolu saðlýk bozukluðunun tipini. 22 Solventlerin Saðlýk Üzerine Etkileri Hangi Faktörlere Baðlýdýr Öncelikle hangi solventin kullanýldýðýna baðlýdýr. geliþim hýzý ve aðýrlýðý deðiþecektir. yutak. bronþlar) ýrgalanmaya yol açacaktýr. Saðlýk bozucu etki temel olarak solvente ne kadar süre maruz kalýndýðý ve ne düzeyde maruz kalýndýðý ile iliþkili olarak aðýrlaþýr. Deriden rahatlýkla emilir ve kana geçerler. kiþilerin saðlýðý üzerinde uzun süreli etkiler oluþabilir. Bu özellikleriyle iþ kazalarý oluþumuna doðrudan ya da dolaylý katký saðlayabilirler. Baþ aðrýsýna. Ayrýca. çeþitli metabolizma farklýlýklarýndan etkilenir. Solventlerin saðlýk bozucu etkileri birbirlerinden oldukça farklýdýr ve solventler çoðunluklu çeþitli karýþýmlar halinde piyasaya sürülürler. Deride ýrgalanma: Solventlerin deri yüzeyindeki koruyucu yað tabakasýný ve deri yaðlarýný çözüp uzaklaþtýrmasý ile ilgilidir. Kýsa süreli etkilenmelerin ortaya çýkýþý için yoðun solvent maruziyeti gereklidir. kuru ve kaþýntýlýdýr. daha önce geçirilmiþ hastalýklardan. Ancak. sývý solventler yutuluyorsa bunlara baðlý olarak çeþitli etkiler görülebilir. Ayný ortamda solventler dýþýnda kimyasallarýn varlýðý saðlýk sorunlarýný artýracaktýr. Çok yoðun bir etkilenme akciðer ödemine yol açabilir. sulanma ve aðrý oluþur.türk tabipleri birliði m e s l e k i s a ð l ý k v e g ü v e n l i k d e r g i s i Deri yoluyla: Yað çözen özellikleriyle derinin koruyucu etkisini azaltýrlar. Burun. etkiler hýzlý baþlar ve görece hýzlý sonlanýr. ortamda bulunun solventin yoðunluðunun fazlalýðý etkilenme aðýrlýðýný arttýrýr. yanmalarý sonucunda dioksin ve furan gibi zehirli gazlar oluþtururlar. yoðun etkilenmenin baygýnlýk ve hatta ölümle de sonuçlanabileceði unutulmamalýdýr. kolay buharlaþýp ortama zehirli veya patlayýcý gaz karýþýmlarý verebilen özelliðe sahiptir. Bireysel hassasiyet saðlýk bozukluðu oluþumunda etkilidir. uçucu. Etkilenme aðýrlýðýna baðlý olarak saðlýk bozukluðunun tipi. Gözlerde yanma. Sürekli olarak bazý solventlere maruz kalýndýðýnda ise. Sigara içme alýþkanlýðý. Solventlerin Saðlýk Üzerine Etkileri Solventlerin içerdikleri kimyasallara göre farklý saðlýk bozucu etkileri olduðu yukarýda da anýlmýþtýr. alkol kullanýmý. Çalýþtýðýnýz ortamda solventlerin buhar ve gazlarýný soluyorsanýz. solventler cilt ile temas ediyorsa. Derinin koruyucu tabakasýnýn solventler tarafýndan uzaklaþtýrýlmýþ olmasý. Þu durum yaþamsal tehlike yaratýr: Gözlerde ýrgalanma: Yüksek yoðunlukta solvent buharý olan ortamlarda geliþebilir. basit çatlaklardan süregen deri iltihabýna kadar saðlýk sorunlarý öncelikle yaþanacaktýr. Dikkat daðýnýklýðýna. Etkilerin sonlanmasý maruziyetin kesilmesinden bazen sadece dakikalar sonra gerçekleþir. Deride kuruma. gýrtlak ve akciðerde yanma hissi ve öksürüðe yol açar. Solventler içerdikleri maddelere göre insan saðlýðýný farklý þekilde etkileyebilir.

Erkek ve kadýn üreme sisteminde. N-hekzan. Ýþçi saðlýðý ve iþ güvenliði alanýndaki Türk mevzuatý son yýllardaki hýzlý deðiþimine raðmen güncel bir ‘izin verilebilir limit’ belirlememiþtir. Bu etkilenme önce parmaklarda sonra ilerleyerek bacaklar ve kollarda yorgunluk. aðrý. sinirlilik. yorgunluk ve bulantý yakýnmalarý görülebilir. Ýnsan yaþam kalitesini ileri düzeyde ve uzun süreli ya da hayat boyu bozan ve bazen yaþam süresini kýsaltan saðlýk bozukluklarýdýr. Kimyasallarýn etki düzeyleri ile ilgili fikir sahibi olunabilmesi amacýyla Amerika Birleþik Devletleri OSHA (Mesleki Saðlýk Güvenlik Ýdaresi)’nin belirlediði izin verilebilir deðerler Tablo-2’ye eklidir. Toluene. Düzensiz kalp atýmlarý görülebilir. Etkilenme aðýrlýðý ile paralel biçimde. baþaðrýsý. çýrpýnma ve baygýnlýk sýrasýyla geliþir. koordinasyon kaybý. Neþelilik hali. Solunum yollarýnda tekrarlayan ýrgalanma bronþ iltihabý oluþturarak süregen öksürük ve balgam yakýnmalarýna yol açar. akciðer. güçsüzlük. Solvent Riskinin Yönetimi. çatlamýþ ve pullanmýþ görünümdedir. Önlenmesi ve Korunma : Ortam ölçümleri: Riskin derecesinin bilinmesi kontrolün baþlangýcýdýr. Benzer güçte kanýtlar gebelik öncesi solventlere maruz kalan ‘baba’ durumunda gebeliðin etkilenebildiði yönünde mevcuttur. idrar torbasýnda kanser oluþturabildiði kanýtlanmýþtýr. Sinir sistemi: Birçok solvent merkezi sinir sistemini özellikle beyini etkiler. Kan üretim sisteminde. dolaþýmdaki kan hücrelerine zarar vererek ya da kan hücresi üretimini bozarak kan hücre sayýsý ve iþlevini olumsuz etkilerler. Ölçümler statik toplayýcý pompalar ya da iþçinin solunum bölgesin- Ekim-Kasým-Aralýk 2005 . Tekrarlayan. Çoðunlukla bulgu gözlenmez. Karaciðer: Bazý solventler özellikle klorinli tiptekiler. ksilene ve boya incelticiler gibi karýþým halinde bulunan solventlere maruz kalan boyacýlar ve aðaç iþçilerinin eþlerinin gebeliðinde kendiliðinden düþük. böbrek. Böbreklerde. Seçilmiþ Solventlerle Etkilenmede Saðlýk Bozukluklarý Bazý solvent kimyasallarýnýn beraber anýldýklarý saðlýk bozukluklarý vardýr. yorgunluk. alýnganlýk. Tetrakloretilen. Derinin tekrarlayan ýrgalanmalarý süregen deri iltihaplanmasý oluþturur. kloroform. Uzun süreli etkilenmeler düþüncelere yoðunlaþma güçlüðü ve kiþilik deðiþiklikleri oluþturabilir. his kaybý. Kalp ritim bozukluklarý: Bazý solventler kalp kasýnýn duyarlýlýðýný artýrýrlar. Deride (Süregen deri iltihaplanmasý). Kanser: Benzenin etkilenen iþçilerde kansere yol açabildiði bilinmektedir. Aþaðýda yer alan Tablo2 söz konusu saðlýk bozukluklarýna yer vermektedir. hareket kaybýna yol açar. 1. kalýn. karaciðer hasarýna yol açabilirler. uyku hali. doðumsal anomali riski yüksek bulunmuþtur. Kan hücresi sayýsýnýn ileri düzeyde düþüþüyle bulgular izlenir: Yorgunluk ve enfeksiyonlara karþý direncin azalmasý görülür. toluen ve alifatik hidrokarbonlarýn düþüklere yol açabildiði yönünde güçlü kanýtlar söz konusudur. disoryantasyon. trikloretilen gibi bazý solventlerin hayvan deneylerinde pankreas. Hamile kadýnlarda fetüste saðlýk bozukluklarýna yol açar. Benzenin özellikle ileri düzeyde riskli olduðu. uzun süreli solvent etkilenmesi: Beyin ve sinir sisteminde. düþük aðýrlýklý bebek doðumu. karbon disülfid ve metil n-butil keton gibi bazýlarý duyu organlarý ve kaslarýn sinirleri olan ‘uç sinirleri’ etkilerler. Karaciðerde (Karaciðer hasarý). Karbon tetraklorid. Gebelik: Gebelikte solvent etkilenmesinin düþük doðum aðýrlýðý ve anne karnýnda ölüme yol açabildiði düþünülmektedir. 23 Kan: Etilen glikolün de içinde bulunduðu birkaç solvent. uyuþukluk. kan hücreleri sayýsýnda azalma ve lösemi ye yol açabileceði de hatýrlanmalýdýr.4-dioksan. Uzun süreli etkilenmelerle ortaya çýkan saðlýk bozukluklarý: Görece az yoðun solvent maruziyeti ve tekrarlayan maruziyet söz konusudur. Vinil kloridin insan da karaciðer kanserine yol açabildiði de bilinmektedir.türk tabipleri birliði m e s l e k i s a ð l ý k v e g ü v e n l i k d e r g i s i Merkezi Sinir Sistemi (beyin ve omurilik) baskýlanmasý: Solvent etkilenmesi alkol kullanýmýný taklit eden bir sarhoþluk hissi oluþturur. sert. Deri kuru. Saðlýk bozukluklarý yavaþ ilerler ancak ortaya çýktýklarýnda tedavileri ya zor ya da olanaksýzdýr. görülen belirtiler de aðýrlaþýr: ‘ayaklarýn yerden kesilmesi’ hissi. sersemlik. Ýþ ortamýnda solvent ölçümlerinin yapýlmasý gereklidir.

MSS.MSS D.ÜSY G. uyuklama. Kl: Kalp. USS D. sarýlýk.G. narkoz etkisi. KDS.D. baþaðrýsý. kol ve bacaklarda yorgunluk hissi. ilgi azalmasý. narkoz etkisi. MSS G.MSS. morarma.MSS D.B. uyuklama.D D.K D. MSS.G.D.G.K. kas yorgunluðu. ÜSY.Kc D.K.MSS. narkoz etkisi. narkoz etkisi Irgalanma.ÜSY. narkoz etkisi. uykusuzluk (Kansere yol açtýðý þüphesi vardýr) Ketonlar Aseton Metil etil keton Metil butil keton Metil isobutil keton Eterler Etil eter Ýsopropil eter Etil format Metil asetat Etil asetat Ýsopropil asetat Amil asetat Glikoller Etilen glikol Sellosolv Diðerleri Turpentin Karbon disülfid Dioksan 1.MSS D.Kc B. uyuþukluk.türk tabipleri birliði m e s l e k i s a ð l ý k v e g ü v e n l i k d e r g i s i Tablo -2: Kimyasallarýn beraber anýldýklarý saðlýk bozukluklarý ve izin verilebilir deðerler Kimyasal PEL Etkilenen Organ Saðlýk Bozukluðu (ppm) Alkoller Metanol Etanol N propil alkol Ýsopropil alkol Alifatik Hidrokarbonlar Pentanlar Hekzanlar Heptanlar Petrol Nafta Gazolin Kerozen 200 1. ÜSY: Üst Solunum Yollarý.B. deri iltihaplanmasý Irgalanma. dalak ve karaciðer hasarý Irgalanma.D. alkol sonrasýnda kýzarma. deri iltihaplanmasý. narkoz etkisi.B. uç nöropatisi Irgalanma.B. USS. akciðer ödemi. deri iltihaplanmasý Irgalanma. USS: Uç Sinir Sistemi.B. aplastik anemi Kuruma. kalp ritmi bozukluðu.Kc Irgalanma.ÜSY. narkoz etkisi.G. MSS.A D. narkoz etkisi.ÜSY. narkoz etkisi. Kr: Kromozom. koma. karaciðer hasarý.Kl D. Kc: Karaciðer. uyuklama.000 200 100 100 400 500 100 200 400 250 100 200 100 20 100 D. kalp ritmi bozukluðu. karaciðer ve D: Deri. böbrek ve idrar torbasý hasarý MSS.A. narkoz etkisi.MSS G. narkoz etkisi.Kc.MSS.K. M: Mide.D.MSS MSS.D. narkoz etkisi Irgalanma. karaciðer.D G. deri iltihaplanmasý Irgalanma. çýrpýnma. Kr. kas gücü kaybý. böbrek hasarý Irgalanma. psikolojik. baþ dönmesi Kuruma. kalp ritmi bozukluðu.USS D. baþ dönmesi Titremeler.ÜSY. deri iltihaplanmasý.ÜSY.Kc.D. MSS: Merkezi Sinir Sistemi. akciðer ödemi.ÜSY. akciðer ödemi. uyku hali.MSS. narkoz etkisi.D.Kl Görme siniri hasarý. narkoz etkisi. B: Böbrekler.MSS. deri iltihaplanmasý Irgalanma.A. sinirsel ve kalpdamarsal hastalýklar.MSS.MSS.ÜSY. KDS: Kalp Damar Sistemi. bulantý.G Irgalanma.Kc. narkoz etkisi.ÜSY. karaciðer ve böbrek Irgalanma. psikozlar.MSS ÜSY.MSS ÜSY. akciðer ödemi.ÜSY. kimyasal pnömoni. aðrýsý Irgalanma.Kc. narkoz etkisi Irgalanma.ÜSY.D ÜSY. lösemi.B MSS. kimyasal pnömoni Irgalanma.Kc D.D G.ÜSY. deri iltihaplanmasý Irgalanma.G D. narkoz etkisi. narkoz etkisi.M D. narkoz etkisi. Ý: Ýdrar Torbasý 24 Ekim-Kasým-Aralýk 2005 . akciðer ödemi. çýrpýnma Irgalanma. mide aðrýsý.G.KDS D.G. narkoz etkisi. kalp ritmi bozukluðu (Kansere yol açtýðý þüphesi vardýr) Irgalanma.Kl D. narkoz etkisi. kan hücreleri iþlev bozukluðu. narkoz etkisi Irgalanma. deri iltihaplanmasý Irgalanma.USS.ÜSY.000 200 400 1.A.ÜSY.G.Kc. narkoz etkisi Deri iltihaplanmasý.MSS D. akciðer ödemi. bulantý. ilgi azalmasý. karaciðer iltihaplanmasý.Kc D. böbrek hasarý.MSS ÜSY. böbrek hasarý Aromatik Hidrokarbonlar Benzen 1 Toluen 200 Ksilen 100 Kömür Nafta Nitrobenzen Klorinli Hidrokarbonlar Karbon tetraklorid mide Metilen klorid Metil kloroform Tetrakloretan Etilen diklorit Trikloretilen Perkloretilen kullanýmý 100 1 10 500 350 5 50 100 100 Irgalanma. sayýklama.MSS D. damar sertleþmesi Kc.MSS D.ÜSY. baþ dönmesi Irgalanma.ÜSY. narkoz etkisi.B.000 500 500 500 D.MSS.D.B. uyuþukluk. narkoz etkisi.MSS. yanýklar Irgalanma. böbrek ve deri hasarý Irgalanma. puslu görme Irgalanma. kimyasal pnömoni Irgalanma.ÜSY.MSS. deri iltihaplanmasý. deri iltihaplanmasý. akciðer ödemi Irgalanma. kimyasal pnömoni.B. G: Göz.A D. narkoz etkisi.B.MSS. deri iltihaplanmasý Irgalanma.G.ÜSY. narkoz etkisi Irgalanma.G. deri iltihaplanmasý Irgalanma. kimyasal pnömoni Irgalanma.MSS.MSS ÜSY. narkoz etkisi.MSS.MSS. narkoz etkisi.Ý Irgalanma.ÜSY.G.ÜSY.MSS. A: Akciðerler. K: Kan. narkoz etkisi.ÜSY.A D. karaciðer ve böbrek hasarý Irgalanma. mide aðrýsý.

taþýyýcý kanallarýn hava akýmýný saðlayabilecek boyut ve þekilde planlanmasý. Kimyasallar açýsýndan kabul edilebilir sýnýrlar. iþ akýþlarýnýn solvent kullanýlmayan iþlemlerde çalýþan iþçilerin etkilenmesini engellemek amacýyla sýnýrlanmasý etkilenen iþçi sayýsýný düþürecektir. Tüm kimyasal maddelerin ‘Malzeme Güvenlik Formlarý Hazýrlanmalý’ ya da edinilmelidir. biyolojik izlemi yani iþçinin kan ve idrarýnda solvent ya da yýkým ürününün aranmasý yerine geçmez. Çünkü yüksek olasýlýkla her bir solvent ya da yýkým ürünü kan veya idrarda normal sýnýrlarda görülecektir. Genel havalandýrma yapýlýrken termal konfor koþullarý göz ardý edilmemeli ve kesinlikle uzman kiþilerden görüþ alýnmalýdýr. gücü. Solventi kaynaðýndan. Her iki analiz birbirini tamamlar yapýdadýr. Ekim-Kasým-Aralýk 2005 . Yönetsel önlemler. Lokal havalandýrma oldukça karýþýk ve özelleþmiþ bir konudur. gürültüsü. Ýþyerinde kirli alanlarda yemek yenmesi. yüksekliði. sigara içilmesi yasaklanmalýdýr. Solvent ve solvent içeren karýþýmlar kapalý kaplarda tutulmalýdýr. Bu kimyasallardan bazýlarý deðiþmeden birbirlerinin saðlýk etkilerini artýrýrlar. çok çeþitli solvent dýþý kimyasal maddeler de bir arada iþçiyi etkiler. iþyerinde genel saðlýk güvenlik politikasýnýn yaný sýra ‘solvent etkilenmesinin önlenmesi politikasý’ oluþturulmalý. 25 Mühendislik önlemleri: Ýþyerinde otomasyon ilk akla gelen mühendislik önlemidir. Ancak ayrýntýlý ve dikkatli yapýlacak periyodik muayene yararlý bilgiler saðlayabilir ve bu bilgilerin uluslar arasý otoritelerle paylaþýlmasý durumunda kabul edilebilir deðerler deðiþebilir. Ýþyerlerinde çoðunlukla birtek solvent bulunmadýðý gibi. fanlarýn konumu. Solvent kullanýlan iþlemlerin. Bu durumda biyolojik izlem de fazlaca bilgi vermeyecektir. Risk kontrolü önlemleri birbirini yadsýmayan ancak öncelik sýrasý belirleyen bir basamaklama ile uygulanmalýdýr: Ortadan kaldýrma/yerine koyma ve iþlem deðiþikliði. Solventler açýsýndan bakýlacak olursa bu taným narkoz etkisi oluþturmayan deðerler olarak basitleþtirilebilir. Ýþyeri ortamýnda söz konusu deðerler aþýlmamalýdýr. Solventten etkilenme riski baþat risklerden biriyse. Solvent buharýnýn yoðunlaþabileceði sýnýrlanmýþ alanlara giriþ yasaklanmalýdýr. Ayrýca riskli iþlemin kapalý sistemlere alýnmasý olanaklarý araþtýrýlmalýdýr. etkilenme düzeyinin düþmesine hizmet edecektir. o güne kadar yapýlmýþ bilimsel çalýþmalarla insanda saðlýk etkisi yaratmadýðý düþünülen havada maksimim kimyasal yoðunluðudur.daha az zararlý bir solventle deðiþtirilmesi olanaðý araþtýrýlmalýdýr. Üzerinde düþünülmeden gerçekleþtirilen lokal havalandýrma sistemleri iþe yaramayacaðý gibi ekonomik bir külfettir. Solvent içeren kaplar iþçinin anlayabileceði dil.türk tabipleri birliði m e s l e k i s a ð l ý k v e g ü v e n l i k d e r g i s i den sürekli alýnan örneklerde yapýlýr. Solventin kullanýlmamasý ya da zararsýz . Solvent kullanýlan iþyerlerinin genel havalandýrmasýnýn mekanize ve iyi yapýlmasý gereklidir. Özetle ve konumuz özelinde her biri kabul edilebilir sýnýrlarýn altýnda yoðunlukta solventler bir arada basitçe narkoz etkisine ve diðer saðlýk bozukluklarýna yol açabilirler. Ortam ölçümleri uluslar arasý kabul edilebilir sýnýrlarýn altýnda olmalýdýr. kirlenmiþ havanýn genel atmosfere atýlma koþullarý üzerinde düþünülmelidir. Kiþisel koruyucular. Lokal havalandýrma planlanýrken davlumbazlarýn tipi. Kabul edilebilir deðerlerin aþýlmamasý saðlýðýn korunmasýný garantiler mi? Bu tartýþma haklý ve önemlidir. Bazýlarý da reaksiyona girerek her birinden çok daha zararlý kimyasallar oluþturabilirler. duyurulmalý ve gereði yapýlmalýdýr. Yönetsel önlemler: Yönetsel önlemlerin genel ve en hatýrlatýlmasý gereksiz olaný ‘iþverenin iþçi saðlýðýný koruma yükümlülüðünden’ kaynaklanan deri ve solunum yoluyla solventle etkilenmenin engellenmesidir. içecek içilmesi. iþyeri atmosferine yayýlmadan uzaklaþtýrmak için lokal havalandýrma saðlanmalýdýr. Ortam ölçümü. Mühendislik önlemleri. Ýþyeri genelinde solvent yoðunluðunun azaltýlmasý riskli alanlarda da yoðunluðu azaltacak ve etkilenen iþçi sayýsýnýn. kaynaða ve riske göre konumu. simgeler kullanýlarak etiketlenmelidir. Riskin kontrolü: Solventle çalýþýlan iþyerlerinde iþçilerin saðlýðýnýn solvent nedeniyle bozulmasý engellenmelidir. Ortadan kaldýrma/yerine koyma ve iþlem deðiþikliði: Solvent riski olan her iþ akýþýnda düþünülmesi gereken bir kontrol basamaðýdýr.

türk tabipleri birliði m e s l e k i s a ð l ý k v e g ü v e n l i k d e r g i s i Yemek öncesi. Solventlerin söz konusu yýkým ürünlerinin kabul edilebilir bir düzeyin üzerinde deðerde saptanmasý bir hastalýk deðildir. Ortam solvent yoðunluðu. Ýþçilerin Saðlýk Durumlarýnýn Kontrolü Tüm alýnan önlemlerle ortam solvent yoðunluðu kabul edilebilir düzeyin altýna da indirilmiþ olsa bile ‘solventin saðlýðý bozma riski’ sýfýrlanmýþ kabul edilemez. Alýþkanlýklar. Kiþisel koruyucularýn kullanýlmasý: Kiþisel koruyucular diðer önlemleri desteklemek amacýyla kullanýlmalýdýr. yakýnma oluþturmadan tespiti hedeflenmelidir. Ýþçilerde etkilenme belirtileri görülmesi tüm risk yönetimi prosesinin gözden geçirilmesini gerektirir. hýzla dolaþýma geçebilen ve ayný hýzla vücutta enzimler aracýlýðýyla kimyasal yýkým ürünleri þeklinde ya da kendi haliyle vücuttan atýlan maddelerdir. n-heksan yýkým ürünü 2. aseton gibi birçok solvent doðrudan kanda ya da idrarda incelemeler yapýlarak tespit edilebilir. kiþisel hijyen deðerlendirme kriterleri arasýnda yer alabilir. iþ giysileri kullanýlabilinir. S-fenilmerkaptürik asit. izleme ve performans kriterleri saptamalýdýr. kullanýmý ve bakýmý konularýnda iþçinin eðitilmesi gereklidir. solunumla çýkarýlan havada ya da yýkým ürünlerinin idrarda. saðlýk zararý. diklorometan. iþyerinde solvent riskinin yönetilemediðinin kesin bir kanýtýdýr. Periyodik muayenelerinde dikkat edilmesi gereken noktalar: Periyodik muayenelerde etkilenmenin. transmukonik asit. Performans kriteri sadece ortam ölçüm deðerleri deðildir. Depo alaný iyi havalandýrýlmalý. özellikle böbrek. tetrakloretilen. Ýþçiler kullanýlan kimyasal maddeler. Derinin korunmasý amacýyla ‘solvent geçirgen olmayan’ eldivenler. Ýþ saðlýðý yönetimi. trikloretan. stiren yýkým ürünü mandelik asit. Kiþisel koruyucularýn riske uygun seçilmesi. Solvent depo alanlarý yanýcýlýklarý ve buharlaþabilirlikleri dikkate alýnarak dikkatle seçilmelidir. etkilenmenin devamlýlýðý gibi deðiþkenler dikkate alýnarak maske seçimi yapýlmalýdýr. Ancak solventlerin bilinen saðlýk zararlarýna yönelik yakýnmalar sorgulanmalýdýr. Periyodik muayenelerde idrar ya da kanda solventlerin ya da yýkým ürünlerinin tespiti mümkündür. diðer iþ alanlarý ile izolasyonu saðlanmalý ve serin olmalýdýr. içecek içilmeden önce. De26 ðerlendirme iþyerinde riskin düzeyini dikkate almalýdýr. Ýþe giriþ muayenelerinde dikkat edilmesi gereken noktalar: Solvent kullanýlan iþyerlerinde iþe giriþ muayenelerinde. Süreðen deri iltihaplanmalarý açýsýndan iþçi deðerlendirilmelidir. Geçmiþ hastalýk hikâyesi dikkatle alýnmalý. Ancak. Aþaðýda sorulan sorular periyodik muayeneler- Ekim-Kasým-Aralýk 2005 .5heksandion idrar örneklerinde tespit edilebilir. ayakkabýlar. kalp atým düzensizlikleri sorgulanmalýdýr. Ksilen. Solventlerin kendisinin kanda. Yukarýda sayýlan önlemlerin uygulanmasýna raðmen iþyeri ortamýnda solvent buharý yoðunluðu istenilen düzeye düþürülemiyorsa solunum koruyucular kullanýlabilir. Solventler. Solventle etkilenme riski yüksek iþ alanlarýnda uyarýcý levhalar bulundurulmalýdýr. Depolama iyi izlenerek minimum düzeyde tutulmalýdýr. Solunum koruyucu maskeler ya ‘kimyasal tutucu filtresi bulunan’ ya da ‘dýþarýdan hava saðlayan’ tipte olmalýdýr. kanda bakýlmasý mümkündür. idrarda. etkilenme aðýrlýðý. Karaciðer fonksiyonlarý deðerlendirilmelidir. Periyodik muayenelerde: Kullanýlan solvent içeriðine göre solvent ya da yýkým ürünleri kan veya idrarda araþtýrýlmalýdýr. Tek baþlarýna temel önlem gibi kullanýlmalarý kesinlikle yararsýzdýr. Solunum sistemi akciðer grafisi ve solunum fonksiyon testleriyle deðerlendirilmelidir. Akciðer ve karaciðer hastalýklarý açýsýndan kanýta dayalý deðerlendirmeler yapýlmalýdýr. Örneðin. Solventlerin yýkým ürünleri de araþtýrýlabilir. iþçiye uyumlu olmasý. stiren. Kan hücreleri sayýmý yapýlmalýdýr. riskin yönetimi. tuvalet öncesi ellerin yýkanmasý saðlanmalýdýr. akciðer. korunma önlemleri konularýnda eðitilmelidirler. riskleri. Ayrýca derinin korunmasý amacýyla ‘bariyer kremler’de kullanýlabilir. Basit uç sinir sistemi muayenesi yapýlmalýdýr. iþyeri hekimi iþçinin saðlýk durumunu dikkatle deðerlendirmelidir. benzenin yýkým ürünü fenol. Gözlük ya da yüz örtücülerin kullanýlmasý gözlerin etkilenme olasýlýðýný azaltýr. solunum sistemi hastalýklarý. Uç sinir sistemi basit muayenesi her iþçi için gerçekleþtirilmelidir. toluen yýkým ürünü hipurik asit ve o-kresol. toluen. iþçi saðlýk kayýtlarý da önemli performans kriteridir.

Encyclopaedia of Occupational Health and Safety.html.htm. aþaðýdaki sorulara yanýt veriniz.:Carl Zenz.co. Haftada bir kereden fazla baþ aðrýnýz olur mu? 16. 10. Sýk sýk herhangi bir konuya dikkatinizi odaklamakta zorlanýr mýsýnýz? 7. Yakýnlarýnýz hafýzanýzýn zayýflýðýndan þikayetçi mi? 12. SSK Sigortalýsýysanýz. Zaman zaman göðsünüzde sýkýþma hisseder misiniz? 13.iupac.occutech. 9. Genel olarak okuduðunuz bir yazýyý (gazete. Australian Government Publishing Service:1990 www. Sorulardan altýsýna olumlu yanýt verilmesi durumunda etkilenme olasýlýðý dikkatle araþtýrýlmalýdýr.gov. Cinsel iliþkiye ilginiz normal olarak düþündüðünüz Emekli Sandýðý Sigortalýsýysanýz.tr Tel: 0 312 580 83 95 (Pbx) Kaynaklar 1.gorillapvc.html.com/ocaw/txts/doc99994.2006. Eriþim Tarihi: 20. Türk Tabipleri Birliði Yayýnlarý:Ankara: 1992.American Lung Association. 2. asp?c=dvLUK9O0 E&b= 23040. 3.2006.01. Solvent etkilenmeli iþlerde çalýþýyorsanýz. Daha ayrýntýlý bilgi için: Ankara Meslek Hastalýklarý Hastanesi Web: www. Eriþim Tarihi: 20.2006. http://www. Eriþim Tarihi:20. Eriþim Tarihi: 20. Son Not Etkilenme testleri (solventin ya da yýkým ürünlerinin kan veya idrarda aranmasý) Meslek Hastalýklarý Hastaneleri’nde güvenilir koþullarda gerçekleþtirilmektedir.M.gov.ankarameslekhastanesi. Sýk sýk olaðan kabul edilebilecek durumlarda bile sinirlendiðiniz olur mu? 5.html. 01.: J.lungusa.2006. Kendinizi normal olmayan bir biçimde yorgun hissediyor musunuz? 2. com/solvents. Solvents at Work. Sýk sýk olaðan üstü durumlar haricinde terler misiniz? 9.2006. 1. Sýk sýk hatýrlamanýz gereken þeyleri not almak zorunda kalýr mýsýnýz? 14. www.au/PDF/Standards/ IndustrialOrganicSolvents. Engin Tonguç. 7.org/publications/pac/ 2000/7203/ 7203 pdf/7203 heinrich-ramm_385. 11.au/facts 051. 6.osha. 27 Ekim-Kasým-Aralýk 2005 . Fourth Edition. www. 8. Eriþim Tarihi: 18. Solvents in the Workplace . Ed. Eriþim Tarihi:18. Sýk sýk sobayý kapatmak. 2006. htm. Occupational Medicine. Niosh Health Hazard Evaluation Report.pdf.workershealth. 1994.gov/SLTC/autobody/docs/cdc002. Meslek Hastalýklarý Kýlavuzu. Baðlý bulunduðunuz Ýl Sigorta Müdürlüðü baþvurunuz halinde hastanemize sevkinizi gerçekleþtirecektir. Sýk sýk kol veya bacaklarýnýzda aðrýlý ürpermeler (‘diken diken olma’ hissi ) hissediyor musunuz? 4.01.2006.türk tabipleri birliði m e s l e k i s a ð l ý k v e g ü v e n l i k d e r g i s i de.01. ya da hobileriniz solvent etkilenme riskliyse etkilenmenizin deðerlendirilmesi için hastanelerimize baþvurabilirsiniz.org/site/ pp. http://www. Zayýf bir hafýzanýz mý var? 8. Eriþim Tarihi:18. Health Effects of Selected Solvents. Giysi düðmelerinizi açýp kapatýrken zorlanýyor musunuz? 10. Solvent Etkilenme Riski Olan Ýþyerleri Çalýþanlarýna Ve Saðlýk Elemanlarýna Etkilenme Deðerlendirmesi Ýçin Basit Bir Cetvel Ýþyerinizde solvent etkilenmesi riskiniz varsa. Stellman.webshells.com. Sýk sýk olaðanüstü durumlar haricinde keyifsizlik hisseder misiniz? 6. 4. çalýþtýysanýz ve solvent etkilenmesi ile ilgili yukarýda anlatýlan saðlýk bozukluklarýnýz varsa hastanelerimize sevkinizi saðlayýnýz. Eriþim Tarihi:18.01. http://www. Health Effects of Solvents. http://www. Biological Monitoring for Exposure to Volatile Organic Compounds. Solvent Exposure in the Workplace. risk altýnda olduðunuz bir iþ yürütüyorsanýz .nohsc.01.01.01 2006.za/ newpage14. kapýyý kilitlemek gibi yapmanýz gereken þeyleri ‘geri dönüp kontrol etmek’ zorunda kalýr mýsýnýz? 15. Ed. kitap) anlama güçlüðünüz var mýdýr? 11. http://www. Güç harcamadýðýnýz halde kalp çarpýntýsý hissediyor musunuz? 3. Industrial Organic Slovents. 5. Dr. pdf. riskle karþýlaþan iþçilerin her tür saðlýk muayenesinde tekrarlanabilir.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful