Tηλεµατική

Σηµείωση
Το ΕΑΠ είναι υπεύθυνο για την επιµέλεια έκδοσης και την ανάπτυξη των κειµένων σύµφωνα µε τη Μεθοδολογία της εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης. Για την επιστηµονική αρτιότητα και πληρότητα των συγγραµµάτων την αποκλειστική ευθύνη φέρουν οι συγγραφείς, κριτικοί αναγνώστες και ακαδηµαϊκοί υπεύθυνοι
που ανέλαβαν το έργο αυτό.

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ
Σχολή Θετικών Επιστηµών και Τεχνολογίας
Πρόγραµµα Σπουδών

ΠΛHPOΦOPIKH
Θεµατική Ενότητα

TΗΛΕΜΑΤΙΚΗ, ∆ΙΑ∆ΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Τόµος A'

Tηλεµατική
∆ΙΟΝΥΣΙΟΣ A∆ΑΜΟΠΟΥΛΟΣ
∆ρ Tηλεπληροφορικής,
Eρευνητής Surrey University, UK

ΠATPA 2002

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ
Σχολή Θετικών Επιστηµών και Τεχνολογίας
Πρόγραµµα Σπουδών
ΠΛHPOΦOPIKH
Θεµατική Ενότητα
TΗΛΕΜΑΤΙΚΗ, ∆ΙΑ∆ΙΚΤYΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Τόµος A'
Tηλεµατική
Συγγραφή
∆IONYΣIOΣ A∆AMOΠOYΛOΣ
∆ρ Tηλεπληροφορικής,
Eρευνητής Surrey University, UK
Ακαδηµαϊκός Υπεύθυνος για την επιστηµονική επιµέλεια του τόµου
ΠΑΥΛΟΣ ΣΠΥΡΑΚΗΣ
Kαθηγητής Tµήµατος Mηχανικών H/Y &
Πληροφορικής Πανεπιστηµίου Πατρών
Επιµέλεια στη µέθοδο της εκπαίδευσης από απόσταση
ANAΣTAΣIOΣ TPIANTHΣ
Γλωσσική Επιµέλεια
KΩNΣTANTINOΣ KΛAMΠANIΣTHΣ
Τεχνική Επιµέλεια
TYPORAMA
Καλλιτεχνική Επιµέλεια, Σελιδοποίηση
TYPORAMA
Συντονισµός ανάπτυξης εκπαιδευτικού υλικού και γενική επιµέλεια των εκδόσεων
ΟΜΑ∆Α ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ ΕΡΓΟΥ ΕΑΠ / 2001
ISBN: 960–538–352–7
Kωδικός Έκδοσης: ΠΛH 23/1
Copyright 2001 για την Ελλάδα και όλο τον κόσµο
ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ
Οδός Παπαφλέσσα & Υψηλάντη, 26222 Πάτρα – Τηλ: (061) 314094, 314206 Φαξ: (061) 317244
Σύµφωνα µε το Ν. 2121/1993, απαγορεύεται η συνολική ή αποσπασµατική αναδηµοσίευση του βιβλίου αυτού
ή η αναπαραγωγή του µε οποιοδήποτε µέσο χωρίς την άδεια του εκδότη.

¶ÂÚȯfiÌÂÓ·
K∂º∞§∞π√ 1

EÈÛ·ÁˆÁ‹ ÛÙËÓ TËÏÂÌ·ÙÈ΋

Σκοπός, Προσδοκώµενα αποτελέσµατα, Έννοιες κλειδιά,
Eισαγωγικές παρατηρήσεις .................................................................................................................................... 11
1.1

Έννοια της Tηλεµατικής – Oρισµός

1.2

Xαρακτηριστικά της πληροφορίας ................................................................................................ 15

1.3

Mορφές της πληροφορίας – Ψηφιακοποίηση
1.3.1 Kείµενο

............................................................................................

13

......................................................................

18

.................................................................................................................................................

21

1.3.2 Γραφικά και ακίνητη εικόνα ............................................................................................... 22
1.3.3 Kινούµενη εικόνα και κινούµενα γραφικά ............................................................. 24
1.3.4 Ήχος ......................................................................................................................................................... 25
1.4

∆ίκτυα Tηλεµατικής

1.5

Yπηρεσίες Tηλεµατικής

Σύνοψη

..................................................................................................................................

27

.........................................................................................................................

32

...................................................................................................................................................................................

40

Προαιρετική βιβλιογραφία ..................................................................................................................................... 41
K∂º∞§∞π√ 2

¢›ÎÙ˘· TËÏÂÌ·ÙÈ΋˜

Σκοπός, Προσδοκώµενα αποτελέσµατα, Έννοιες κλειδιά,
Eισαγωγικές παρατηρήσεις .................................................................................................................................... 43
2.1

Tηλεφωνικό δίκτυο ..................................................................................................................................... 47
2.1.1 ∆οµή του τηλεφωνικού δικτύου

......................................................................................

2.1.2 Iεραρχία δικτύου – ∆ροµολόγηση – Aριθµοδότηση
2.1.3 Συστήµατα διασύνδεσης – Tηλεφωνικά κέντρα

47

.....................................

50

...............................................

54

2.1.4 Eξέλιξη και προοπτικές του τηλεφωνικού δικτύου

........................................

55

2.2

Bασικές αρχές σχεδίασης δικτύων Tηλεµατικής .............................................................. 57

2.3

Ψηφιακό δίκτυο ενοποιηµένων υπηρεσιών (ISDN) ....................................................... 60

T H § E M AT I K H

6

2.3.1 H αρχιτεκτονική του δικτύου ISDN
2.3.2 Yπηρεσίες του δικτύου ISDN

............................................................................

61

...........................................................................................

67

2.3.3 Tα πλεονεκτήµατα του δικτύου ISDN ....................................................................... 69
2.3.4 Προοπτικές ανάπτυξης του δικτύου ISDN
2.4

Eυφυή δίκτυα (Intelligent Networks, INs)

............................................................

70

.............................................................................

72

2.4.1 Aρχιτεκτονική IN δικτύων ................................................................................................... 74
2.4.2 Yπηρεσίες IN δικτύων
2.4.3 Σηµατοδοσία
2.5

.............................................................................................................

78

....................................................................................................................................

79

∆ίκτυα µεταγωγής πακέτων
2.5.1 Πρωτόκολλο X.25

................................................................................................................

81

.......................................................................................................................

82

2.5.2 Mεταγωγή πλαισίου (Frame Relay)

.............................................................................

2.5.3 Aσύγχρονος τρόπος µεταφοράς (ATM)
2.6

...................................................................

86

...............................................................................................................................

89

...................................................................................................................................................................................

94

Eξειδικευµένα δίκτυα

Σύνοψη

83

Προαιρετική βιβλιογραφία ..................................................................................................................................... 97
K∂º∞§∞π√ 3

YËÚÂۛ˜ TËÏÂÌ·ÙÈ΋˜

Σκοπός, Προσδοκώµενα αποτελέσµατα, Έννοιες κλειδιά,
Eισαγωγικές παρατηρήσεις .................................................................................................................................... 99
3.1

Tαξινόµηση υπηρεσιών Tηλεµατικής

3.2

Yπηρεσίες Tηλεµατικής για επικοινωνία µέσω µεταφοράς κειµένου

.....................................................................................
........

103
108

3.2.1 Tηλεκειµενογραφία ................................................................................................................. 109
....................................................................................................................

112

..........................................................................................................................................

119

3.2.2 Tηλεεικονογραφία
3.3

Tηλεοµοιοτυπία

3.4

Hλεκτρονικό ταχυδροµείο .................................................................................................................. 122

3.5

Kινητές υπηρεσίες

....................................................................................................................................

128

3.5.1 Tηλεειδοποίηση .......................................................................................................................... 128

¶EPEXOMENA

7

3.5.2 Kινητή τηλεφωνία...................................................................................................................... 129
3.6

Yπηρεσίες ευρείας ζώνης

...................................................................................................................

3.6.1 Tηλεεικονοδιάσκεψη
3.6.2 Eικονοτηλεφωνία

.............................................................................................................

134

......................................................................................................................

136

3.6.3 Kαλωδιακή τηλεόραση
3.7

Yπηρεσίες Internet

133

........................................................................................................

136

...................................................................................................................................

138

3.7.1 Bασική Tεχνολογία Internet

............................................................................................

3.7.2 Hλεκτρονικό ταχυδροµείο στο Internet

.................................................................

139
144

3.7.3 Mεταφορά αρχείων .................................................................................................................. 147
3.7.4 Πρόσβαση σε αποµακρυσµένο τερµατικό

..........................................................

148

.................................................................................................................................................

149

........................................................................................................................................................

152

3.7.5 Usenet
3.7.6 IRC

3.7.7 Παγκόσµιος ιστός

.....................................................................................................................

3.7.8 Tηλεφωνία µέσω Internet

..................................................................................................

154
159

Σύνοψη ................................................................................................................................................................................ 163
Προαιρετική βιβλιογραφία

.................................................................................................................................

167

K∂º∞§∞π√ 4

™˘ÛÙ‹Ì·Ù· KÈÓËÙÒÓ Î·È AÛ˘ÚÌ·ÙÈÎÒÓ TËÏÂÈÎÔÈÓˆÓÈÒÓ

Σκοπός, Προσδοκώµενα αποτελέσµατα, Έννοιες κλειδιά,
Eισαγωγικές παρατηρήσεις ................................................................................................................................ 169
4.1

Kυψελοειδή δίκτυα .................................................................................................................................. 173

4.2

H τεχνολογία GSM

..................................................................................................................................
...............................................................

176

..............................................................................

180

4.2.1 H αρχιτεκτονική του συστήµατος GSM
4.2.2 Yπηρεσίες του συστήµατος GSM

176

4.2.3 Tα πλεονεκτήµατα του συστήµατος GSM .......................................................... 185
........................................................................................................

186

.......................................................................................................................

188

4.2.4 To σύστηµα DCS 1800
4.3

Aσυρµατική τηλεφωνία

T H § E M AT I K H

8

4.4

Πρωτόκολλο ασυρµατικής πρόσβασης (WAP) ............................................................... 191

4.5

To µέλλον των κινητών και ασυρµατικών επικοινωνιών

.......................................

194

Σύνοψη ................................................................................................................................................................................ 197
Προαιρετική βιβλιογραφία

.................................................................................................................................

199

K∂º∞§∞π√ 5

EÊ·ÚÌÔÁ¤˜ TËÏÂÌ·ÙÈ΋˜

Σκοπός, Προσδοκώµενα αποτελέσµατα, Έννοιες κλειδιά,
Eισαγωγικές παρατηρήσεις ................................................................................................................................ 201
5.1

Eφαρµογές οµάδων εργασίας

.........................................................................................................

204

5.1.1 Σηµαντικές έννοιες και όροι ............................................................................................ 206
5.1.2 ∆ιαχείριση ροής εργασίας

.................................................................................................

5.1.3 Hλεκτρονική αρχειοθέτηση και διαχείριση εγγράφων

.............................

5.1.4 Σχεδιαστικά χαρακτηριστικά εφαρµογών οµάδων εργασίας

..............

208
211
214

5.1.5 Συµπεράσµατα ............................................................................................................................. 215
5.2

Tηλεκπαίδευση ............................................................................................................................................ 216

5.3

Tηλεϊατρική .................................................................................................................................................... 222

5.4

Tηλεργασία ..................................................................................................................................................... 226

5.5

Hλεκτρονική ανταλλαγή δεδοµένων

5.6

Hλεκτρονικό εµπόριο

5.7

Στρατηγική για την υιοθέτηση εφαρµογών τηλεµατικής

........................................................................................

231

............................................................................................................................

235

.......................................

241

5.7.1 Aνάγκη σχεδιασµού ................................................................................................................ 241
5.7.2 Mελέτη σκοπιµότητας ........................................................................................................... 243
Σύνοψη ................................................................................................................................................................................ 245
Προαιρετική βιβλιογραφία

.................................................................................................................................

.........................................................................................

251

..........................................................................................................................................................................

277

Aπαντήσεις Aσκήσεων Aυτοαξιολόγησης
Γλωσσάρι

248

¶ÚfiÏÔÁÔ˜

Το βιβλίο αυτό εξετάζει το γνωστικό αντικείµενο της «Τηλεµατικής» στα πλαίσια της
θεµατικής ενότητας που αναφέρεται σε σύγχρονα δίκτυα Η/Υ και διαδίκτυα του προγράµµατος σπουδών «Πληροφορικής» που διαθέτει το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήµιο.
Ο όρος Τηλεµατική (Telematics) ή Τηλεπληροφορική (Teleinformatics) καλύπτει
εννοιολογικά το διαρκώς διευρυνόµενο κοινό τόπο που δηµιουργήθηκε από τη
σύγκλιση και µερική ολοκλήρωση των τεχνολογιών της πληροφορικής και των τηλεπικοινωνιών, η οποία έγινε δυνατή λόγω των προόδων της µικροηλεκτρονικής και
της ψηφιακής τεχνολογίας.
Απόλυτα σύµφωνα µε τον ορισµό αυτό, στο Κεφάλαιο 1 εξετάζονται ορισµένες βασικές έννοιες και αναλύονται τα σηµαντικότερα χαρακτηριστικά των δύο κύριων
συστατικών µερών της Τηλεµατικής, δηλαδή των δικτύων τηλεµατικής και των υπηρεσιών τηλεµατικής. Στη συνέχεια, το Κεφάλαιο 2 παρουσιάζει τα βασικά δοµικά
και λειτουργικά χαρακτηριστικά των κυριότερων τεχνολογιών δικτύων τηλεµατικής
που βρίσκονται σήµερα σε χρήση, κάνοντας αναφορά, όπου αυτό είναι δυνατό, και
στις υπηρεσίες που µπορούν να προσφερθούν πάνω σε αυτά.
Στη λεπτοµερή εξέταση των σηµαντικότερων υπηρεσιών τηλεµατικής εστιάζει το
Κεφάλαιο 3, ενώ το Κεφάλαιο 4 περιγράφει και επεξηγεί βασικές έννοιες και τεχνολογίες που σχετίζονται µε τα συστήµατα κινητών και ασυρµατικών τηλεπικοινωνιών,
λόγω της ραγδαίας ανάπτυξης που γνωρίζουν και των εξαιρετικών µελλοντικών προοπτικών τους. Τέλος, το Κεφάλαιο 5 εξετάζει τα λειτουργικά χαρακτηριστικά µερικών σηµαντικών εφαρµογών τηλεµατικής, που προκύπτουν από το συνδυασµό δύο
ή περισσότερων υπηρεσιών τηλεµατικής για την κάλυψη πιο σύνθετων πληροφοριακών και επικοινωνιακών αναγκών και οι οποίες αναµένεται να γνωρίσουν µεγάλη διάδοση τα επόµενα χρόνια, στα πλαίσια της σταδιακής εξελικτικής πορείας προς
την επερχόµενη κοινωνία των πληροφοριών. Το βιβλίο συµπληρώνεται από ένα
γλωσσάριο, το οποίο επεξηγεί συνοπτικά επιλεγµένες σηµαντικές έννοιες και όρους
και από έναν πίνακα που περιέχει τις κυριότερες συντοµογραφίες που χρησιµοποιούνται.
Στο σηµείο αυτό θα ήθελα να εκφράσω τις ιδιαίτερες ευχαριστίες µου στον κ. Κωνσταντίνο Α. Παπανδρέου για τις εύστοχες παρατηρήσεις του, για τη συµβολή του στη
διαµόρφωση του γνωστικού πεδίου της Τηλεµατικής και για τις προσπάθειές του για
διάδοσή του στην Ελλάδα, στον κ. Παύλο Σπυράκη για τη βοήθειά του στη συγκρότηση και διαµόρφωση του εξεταζόµενου εκπαιδευτικού υλικού, τόσο από τη θέση

10

T H § E M AT I K H

του ακαδηµαϊκού υπεύθυνου, όσο και από αυτή του κριτικού αναγνώστη και τέλος
στην κα. ∆ήµητρα Παρασκευοπούλου και τον κ. Χρήστο Παναγιωτακόπουλο από το
Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήµιο για την αµέριστη συµπαράστασή τους κατά τη συγγραφή του βιβλίου και την καθοριστική συµβολή τους στην ολοκλήρωσή του.
∆ιονύσης Ξ. Αδαµόπουλος

∂ÈÛ·ÁˆÁ‹ ÛÙËÓ ∆ËÏÂÌ·ÙÈ΋
™ÎÔfi˜

1
º

Στο κεφάλαιο αυτό θα αναλύσουµε και θα ορίσουµε βασικές έννοιες, οι οποίες σχετίζονται µε το γνωστικό αντικείµενο της Τηλεµατικής ή Τηλεπληροφορικής. Η ορθή
και σε βάθος κατανόηση των εννοιών αυτών αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για
τη µελέτη των κεφαλαίων που θα ακολουθήσουν.

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτό το κεφάλαιο θα µπορείτε να:
• ορίσετε το γνωστικό αντικείµενο της Τηλεµατικής·
• περιγράψετε τους δύο βασικούς τρόπους ερµηνείας της έννοιας της πληροφορίας·
• αναφέρετε τις έξι κυριότερες µορφές µε τις οποίες µπορεί να εκφραστεί η πληροφορία·
• περιγράψετε για κάθε µία από τις µορφές αυτές τα βασικά χαρακτηριστικά τους·
• περιγράψετε πέντε κατηγορίες στις οποίες είναι δυνατό να διακριθούν τα δίκτυα
τηλεµατικής·
• ορίσετε την «υπηρεσία τηλεµατικής»·
• προσδιορίσετε έξι όρους που χρησιµοποιούνται για την περιγραφή υπηρεσιών.

ŒÓÓÔȘ ÎÏÂȉȿ
• τηλεµατική / τηλεπληροφορική
• σύστηµα τηλεµατικής
• πληροφορία
• µορφές πληροφορίας (κείµενο, γραφικά, ακίνητη εικόνα, κινούµενη εικόνα, κινούµενα γραφικά, ήχος)
• ψηφιακοποίηση
• δίκτυα τηλεµατικής
• υπηρεσίες τηλεµατικής
• εφαρµογή τηλεµατικής

§

π

K E º A § A I O 1 : E I ™ A ° ø ° H ™ T H N T H § E M AT I K H

12

• υπηρεσίες πολυµέσων
• κοµιστικές υπηρεσίες
• τηλεϋπηρεσίες
• συµπληρωµατικές υπηρεσίες
• υπηρεσίες προστιθέµενης αξίας

∂ÈÛ·ÁˆÁÈΤ˜ ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂȘ
Η εξάπλωση της χρήσης συστηµάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών (Η/Υ) στον ευρύτερο γεωγραφικό χώρο κατά την τελευταία κυρίως εικοσαετία δηµιούργησε την ανάγκη σύνδεσης και επικοινωνίας των συστηµάτων αυτών µεταξύ τους. Για το σκοπό
αυτό χρησιµοποιήθηκαν αρχικά τηλεπικοινωνιακά µέσα που είχαν σχεδιασθεί για
άλλου είδους επικοινωνίες (π.χ. τηλεφωνία).
Μέσα στην ίδια εικοσαετία όµως υπήρξαν σηµαντικές εξελίξεις και στο χώρο των
τηλεπικοινωνιών, που χαρακτηρίζονται κυρίως από την εφαρµογή της ψηφιακής
τεχνολογίας, η οποία αποτελεί τη γέφυρα ολοκλήρωσης της τηλεπικοινωνιακής τεχνολογίας και της τεχνολογίας των υπολογιστών.
Η σύγκλιση και η σύζευξη των δύο αυτών τεχνολογιών (Πληροφορική και Τηλεπικοινωνίες) οδήγησε στην εµφάνιση της Τηλεµατικής ή Τηλεπληροφορικής. Η εξέλιξη αυτή, σε συνδυασµό µε την πτώση του κόστους λειτουργίας των διάφορων µερών
των συστηµάτων Η/Υ και τηλεπικοινωνιών, δηµιούργησε τις αναγκαίες προϋποθέσεις για την ανάπτυξη κατανεµηµένων πληροφοριακών συστηµάτων και υπηρεσιών.
Στο κεφάλαιο αυτό θα ορίσουµε αρχικά τον επιστηµονικό τοµέα της Τηλεµατικής.
Κατόπιν θα περιγράψουµε τα βασικά χαρακτηριστικά της πληροφορίας και θα εξετάσουµε τις κυριότερες µορφές µε τις οποίες µπορεί να εκφραστεί η πληροφορία. Στη
συνέχεια θα αναλύσουµε τα σηµαντικότερα χαρακτηριστικά των δύο βασικών συστατικών µερών της Τηλεµατικής, δηλαδή των δικτύων τηλεµατικής και των υπηρεσιών
τηλεµατικής. Η πλήρης κατανόηση των εννοιών αυτού του κεφαλαίου είναι απολύτως αναγκαία, καθώς αποτελούν τη βάση πάνω στην οποία στηρίζεται η παρουσίαση των θεµάτων των επόµενων κεφαλαίων αυτού του βιβλίου.

1 . 1 E N N O I A T H ™ T H § E M AT I K H ™ . O P I ™ M O ™

13

1.1 ŒÓÓÔÈ· Ù˘ ∆ËÏÂÌ·ÙÈ΋˜. √ÚÈÛÌfi˜

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• ορίσετε τον επιστηµονικό τοµέα που χαρακτηρίζετε ως Τηλεµατική και να προσδιορίσετε τα όριά του·
• αναφέρετε δύο όρους που χρησιµοποιούνται ως συνώνυµοι του όρου Τηλεµατική·
• εξηγήσετε γιατί ένα σύστηµα τηλεµατικής είναι ουσιαστικά ένα σύστηµα διαχείρισης πληροφοριών.
Είναι πλέον αδιαµφισβήτητο γεγονός ότι οι τηλεπικοινωνίες αποτελούν σήµερα τη
βάση και την απαραίτητη προϋπόθεση της οικονοµικής και κοινωνικής ανάπτυξης
κάθε χώρας και λαού. Αυτό οφείλεται στο ότι η απρόσκοπτη και αποτελεσµατική
µετάδοση κάθε είδους πληροφορίας αποτελεί κρίσιµης σηµασίας παράγοντα για τη
λήψη πολιτικών, οικονοµικών, διοικητικών και άλλων αποφάσεων, αφού συνδέεται
σε αποφασιστικό βαθµό µε την ορθότητα ή µη των αποφάσεων αυτών.
Στόχος των τηλεπικοινωνιών είναι η αποστολή πληροφοριών διαφόρων µορφών (οµιλίας, κειµένου, ακίνητης ή κινούµενης εικόνας) από ένα γεωγραφικό σηµείο σε ένα
άλλο. Απαραίτητη είναι και η επιβεβαίωση από τον εξουσιοδοτηµένο παραλήπτη
της πλήρους, ορθής και κατανοητής λήψης των πληροφοριών αυτών.
Ο τρόπος µε τον οποίο επιτυγχάνεται η επικοινωνία αυτή µεταβάλλεται µε την πάροδο του χρόνου και χαρακτηρίζει την αντίστοιχη ιστορική εποχή στην οποία αναφέρεται. Σταθµός σε αυτή την εξελικτική πορεία υπήρξε αναµφίβολα, τόσο η εφεύρεση του τηλεγράφου από τον Samuel Morse το 1854, όσο και η εφεύρεση του τηλεφώνου από τον Graham Bell το 1876, που χωρίς υπερβολή έθεσε τα θεµέλια µιας
νέας εποχής σε ολόκληρο τον κόσµο. Οι εφευρέσεις αυτές εξάλλου, επιτρέποντας τη

Πληροφορική

Tηλεµατική Tηλεπικοινωνίες

™¯‹Ì· 1.1

Τηλεµατική

14

K E º A § A I O 1 : E I ™ A ° ø ° H ™ T H N T H § E M AT I K H

διακίνηση πληροφοριών σε µεγάλες αποστάσεις, συνέβαλαν στην καθιέρωση του
όρου Τηλεπικοινωνίες (Telecommunications).
Μετά τη δεκαετία του 1950, χάρη στη δυναµική εµφάνιση της τεχνολογίας των ηλεκτρονικών υπολογιστών και στην εφαρµογή τους σε όλες τις πτυχές της οικονοµικής, κοινωνικής και επιστηµονικής ζωής, η βιοµηχανική κοινωνία άρχισε να παραχωρεί σταδιακά τη θέση της στην πληροφορική ή µεταβιοµηχανική κοινωνία. Οι
διαρκώς αυξανόµενες ανάγκες πληροφόρησης που προέκυψαν στήριξαν τη ραγδαία
εξέλιξη που σηµειώθηκε τις τελευταίες δεκαετίες στο χώρο της πληροφορικής
(informatics ή computer science) και της µικροηλεκτρονικής (microelectronics). Η
εξέλιξη αυτή είχε ποικίλες και εξαιρετικά σηµαντικές επιπτώσεις στις τηλεπικοινωνίες. Η σπουδαιότητα των επιπτώσεων αυτών ήταν τόσο µεγάλη ώστε οδήγησε στη
δηµιουργία ενός νέου επιστηµονικού τοµέα που χαρακτηρίζεται µε τον όρο Τηλεµατική (Telematics).
Ο όρος αυτός καλύπτει εννοιολογικά το διαρκώς διευρυνόµενο κοινό τόπο που δηµιουργήθηκε από τη σύγκλιση και µερική ολοκλήρωση των τεχνολογιών της πληροφορικής και των τηλεπικοινωνιών (όπως φαίνεται στο Σχήµα 1.1), η οποία έγινε
δυνατή λόγω των προόδων της µικροηλεκτρονικής και της ψηφιακής τεχνολογίας.
Στις τηλεπικοινωνίες περιλαµβάνονται και τα µέσα µαζικής επικοινωνίας (ραδιόφωνο, τηλεόραση, κ.λπ.).
Ο όρος Τηλεµατική δηµιουργήθηκε και παρουσιάστηκε το 1978 από τους Simon
Nora και Alan Minc ως σύνθεση των λέξεων telecommunications και informatics
στην περίφηµη έκθεσή τους που εξέταζε τη σύζευξη των δύο αυτών τεχνολογιών και
η οποία συντάχθηκε κατά παραγγελία του προέδρου της Γαλλικής ∆ηµοκρατίας.
Συνώνυµος του όρου αυτού θεωρείται από πολλούς ο όρος Τηλεπληροφορική. Στις
Ηνωµένες Πολιτείες της Αµερικής αντί των παραπάνω όρων χρησιµοποιούνται
συχνά οι όροι Compunication (Computer και Communication) και Computer
Communications.
Ένα σύστηµα τηλεµατικής χαρακτηρίζεται από τη διαχείριση πληροφοριών. Οι διάφορες πληροφορίες, οι οποίες αποτελούν αντικείµενο διαχείρισης από ένα σύστηµα
τηλεµατικής, ακολουθούν χρονικά και λογικά έναν κύκλο, µια πολυφασική διαδικασία επεξεργασίας των πληροφοριών και επικοινωνίας. Ο κύκλος αυτός περιλαµβάνει
τις φάσεις δηµιουργίας – εισόδου, επεξεργασίας, αρχειοθέτησης, αναζήτησης – ανάκτησης, τηλεπικοινωνιακής αποστολής – µετάδοσης – λήψης, καθώς και εξόδου των
πληροφοριών. Εποµένως, ένα σύστηµα τηλεµατικής είναι ουσιαστικά ένα σύστηµα
διαχείρισης πληροφοριών, το οποίο αξιοποιεί στο έπακρο τις δυνατότητες των τηλε-

1 . 2 X A PA K T H P I ™ T I K A T H ™ ¶ § H P O º O P I A ™

15

πικοινωνιακών δικτύων και των συστηµάτων Η/Υ (λογισµικό και υλικό). Για το λόγο
αυτό, στις επόµενες παραγράφους, πριν την εξέταση των δικτύων και των υπηρεσιών
τηλεµατικής, θα αναπτυχθούν συνοπτικά βασικές έννοιες οι οποίες σχετίζονται µε τα
χαρακτηριστικά και τις διάφορες δυνατές µορφές της πληροφορίας.
¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 1.1
∆ώστε τον ορισµό της Τηλεµατικής και εξηγήστε γιατί ένα σύστηµα τηλεµατικής
χαρακτηρίζεται από τη διαχείριση πληροφοριών.

1.2 ÷ڷÎÙËÚÈÛÙÈο Ù˘ ÏËÚÔÊÔÚ›·˜

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• περιγράψετε τους δύο βασικούς τρόπους ερµηνείας της έννοιας της πληροφορίας·
• εξηγήσετε τη σηµασία της διοίκησης πληροφοριών σε ένα σύστηµα τηλεµατικής·
• αναφέρετε τέσσερα βασικά χαρακτηριστικά που θα πρέπει να έχουν οι πληροφορίες που διαχειρίζεται ένα σύστηµα τηλεµατικής.
Στην καθηµερινή µας ζωή γινόµαστε αποδέκτες πληροφοριών οι οποίες προέρχονται
από πολλές και ποικίλες πηγές. Παραδείγµατα τέτοιων πηγών είναι οι εφηµερίδες,
η τηλεόραση, οι βιβλιοθήκες, οι τράπεζες, οι σταθµοί των τρένων, κ.λπ. Η χρησιµότητα των πληροφοριών αυτών δεν είναι πάντοτε δεδοµένη. Αντίθετα, είναι δεδοµένη η ανεκτίµητη αξία της πληροφορίας στη λήψη αποτελεσµατικών αποφάσεων
καθοριστικής σηµασίας για το σύνολο σχεδόν των δραστηριοτήτων ενός ανθρώπου.
Υπάρχουν δύο βασικοί τρόποι ερµηνείας της έννοιας της πληροφορίας: ο αντικειµενικός (objective) και ο υποκειµενικός (subjective).
Σύµφωνα µε την αντικειµενική θεώρηση της πληροφορίας, η πληροφορία θεωρείται ως µια ουδέτερη, αυθύπαρκτη, συνεπής και αµετάβλητη οντότητα. Εποµένως, η
πληροφορία υπάρχει ανεξάρτητα από τον αποδέκτη της. Πιθανή παρερµηνεία οφείλεται σε έλλειψη κατανόησης της πληροφορίας και µπορεί να αποφευχθεί µε προσεκτικότερη εκπαίδευση του αποδέκτη στην ορθή ερµηνεία της πληροφορίας. Οι
αποδέκτες και χρήστες της πληροφορίας είναι δυνατόν να τη διαχειρίζονται (µέσω

K E º A § A I O 1 : E I ™ A ° ø ° H ™ T H N T H § E M AT I K H

16

προκαθορισµένων διαδικασιών) χωρίς να είναι αναγκαίο να κατανοούν τη σηµασία
της. Αυτός ο τρόπος θεώρησης της πληροφορίας απεικονίζεται στο Σχήµα 1.2.
Παρουσίαση τηςy
Πληροφορίας
∆ιεργασία

Πληροφορία

Nέα Πληροφορία

Xρήστης της Πληροφορίας

™¯‹Ì· 1.2

Αντικειµενική
θεώρηση της πληροφορίας

™¯‹Ì· 1.3

Υποκειµενική
θεώρηση της πληροφορίας

Η υποκειµενική θεώρηση της πληροφορίας χρησιµοποιεί τον όρο «πληροφορία»
για να τονίσει τη διάκριση ανάµεσα στο πρωτογενές υλικό (το οποίο περιγράφεται
µε τον όρο «δεδοµένα») και τη σηµασία την οποία αποδίδεται σε αυτό από κάποιον
(ο οποίος συνήθως χαρακτηρίζεται ως «χρήστης»). Εποµένως, πληροφορία και δεδοµένα είναι δύο έννοιες ξεχωριστές και ευδιάκριτες. Για παράδειγµα, ένα µήνυµα ηλεκτρονικού ταχυδροµείου που στέλνεται σε µια επιχείρηση και στο οποίο αναφέρονται τα τεχνικά χαρακτηριστικά ενός µηχανήµατος αποτελεί απλώς ένα τµήµα δεδοµένων. Γίνεται όµως πληροφορία για τον προϊστάµενο του τεχνικού τµήµατος που
θα το χρησιµοποιήσει σε µια εισήγησή του για την ανανέωση του εξοπλισµού της
εταιρείας. Επίσης, γίνεται διαφορετικό είδος πληροφορίας για τον υπεύθυνο προµηθειών που θα βασισθεί σε αυτό για να συντάξει µια παραγγελία για το συγκεκριµένο µηχάνηµα. Αντίθετα, το µήνυµα αυτό µπορεί να µην έχει καµία απολύτως επίδραση σε κάποιον εργαζόµενο στο λογιστήριο. Συνεπώς, τα δεδοµένα (data) µπορούν να οριστούν ως οι απεικονίσεις γεγονότων, ιδεών, εννοιών, συναλλαγών, κ.ο.κ.,
ενώ η πληροφορία (information) ως δεδοµένα τα οποία έχουν υποστεί επεξεργασία
µε τέτοιο τρόπο ώστε να είναι χρήσιµα στον αποδέκτη τους. Αυτός ο τρόπος θεώρησης της πληροφορίας απεικονίζεται στο Σχήµα 1.3.

Παρουσίαση τωνy
∆εδοµένων
∆ιεργασία

Πρωτογενήy
∆εδοµένα

Nέα ∆εδοµένα

Xρήστηςy
(µετατροπή των δεδοµένωνy
σε πληροφορία)

1 . 2 X A PA K T H P I ™ T I K A T H ™ ¶ § H P O º O P I A ™

17

Η διάκριση ανάµεσα σε πληροφορίες και δεδοµένα δεν αποκλείει την εµφάνιση
παρερµηνείας. Αιτία είναι το ότι ο δότης της πληροφορίας πρέπει να την εκφράσει
µε τέτοιο τρόπο, ώστε ο αποδέκτης να µπορέσει να την ερµηνεύσει όπως ο δότης θα
επιθυµούσε. Είναι φανερό εποµένως, ότι η πληροφορία ως οντότητα είναι σε θέση
να εξελίσσεται διαρκώς και έχει δυναµικό χαρακτήρα, ενώ αντίθετα τα δεδοµένα
είναι στατικά και αµετάβλητα. Προκειµένου να τονιστεί η σπουδαιότητα του ρόλου
των χρηστών στην επιτυχηµένη σχεδίαση και λειτουργία ενός συστήµατος τηλεµατικής, στο βιβλίο αυτό θα ακολουθηθεί η υποκειµενική θεώρηση της πληροφορίας.
Η διοίκηση πληροφοριών (information management) είναι αναγκαία σε κάθε σύστηµα τηλεµατικής, από τον αρχικό σχεδιασµό του µέχρι και την καθηµερινή λειτουργία του, καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του. Η διοίκηση πληροφοριών περιλαµβάνει την οργάνωση διαδικασιών και την επιβολή προτύπων (standards), ώστε να ελέγχονται ποιοτικά και ποσοτικά οι πληροφορίες µε τελικό σκοπό τον έλεγχο της πληροφοριακής ροής, τη µεγιστοποίηση της χρησιµότητας του συστήµατος για τους χρήστες του και την ελαχιστοποίηση του κόστους. Ειδικότερα, θα πρέπει να λαµβάνονται όλα τα αναγκαία µέτρα, ώστε οι πληροφορίες που διαχειρίζεται ένα σύστηµα
τηλεµατικής να έχουν τα ακόλουθα βασικά χαρακτηριστικά:
Ακρίβεια: Ο τρόπος µε τον οποίο διακινούνται οι πληροφορίες πρέπει να εξασφαλίζει την ορθότητά τους και η µορφή τους να τις κάνει εύκολα κατανοητές και χρήσιµες, επιτρέποντας να διορθώνονται εύκολα τυχόν παρουσιαζόµενα σφάλµατα.
Προσπέλαση: Οι πληροφορίες πρέπει να υφίστανται τέτοια επεξεργασία, ώστε να
είναι ευχερής, τόσο η αρχειοθέτησή τους, όσο και η ανάκτησή τους όποτε απαιτείται.
Ταχύτητα: Οι πληροφορίες πρέπει να είναι γρήγορα διαθέσιµες, τόσο κατά την ανάκτησή τους, όσο και κατά την αποστολή τους, ώστε να εξασφαλίζεται η επικαιρότητά τους και η απροβληµάτιστη αξιοποίησή τους.
Οικονοµία: Οι πληροφορίες πρέπει να παρέχονται κατά τον πιο οικονοµικό τρόπο
σε συσχετισµό µε τον όγκο τους ή και την απαιτούµενη ταχύτητα παροχής τους.
Τα χαρακτηριστικά αυτά είναι δυνατόν να εξασφαλιστούν σε ικανοποιητικό βαθµό
µόνο κάτω από µια ολοκληρωµένη προσέγγιση, τόσο του σχεδιασµού, όσο και της
λειτουργίας ενός συστήµατος τηλεµατικής.
¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 1.2
Συγκρίνετε την αντικειµενική µε την υποκειµενική θεώρηση της πληροφορίας.

K E º A § A I O 1 : E I ™ A ° ø ° H ™ T H N T H § E M AT I K H

18

1.3 ªÔÚʤ˜ Ù˘ ÏËÚÔÊÔÚ›·˜ – æËÊÈ·ÎÔÔ›ËÛË

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• αναφέρετε τις έξι κυριότερες µορφές µε τις οποίες µπορεί να εκφραστεί η πληροφορία·
• περιγράψετε για κάθε µία από τις µορφές αυτές τα βασικά χαρακτηριστικά τους.
• διακρίνετε µεταξύ αναλογικών και ψηφιακών σηµάτων και να δώσετε από ένα
παράδειγµα για κάθε κατηγορία σήµατος·
• αναφέρετε τρεις λόγους για τους οποίους σε ένα σύστηµα τηλεµατικής είναι επιθυµητή η χρήση της πληροφορίας σε ψηφιακή µορφή·
• εξηγήσετε τη διεργασία της ψηφιακοποίησης·
• αναφέρετε τις δύο βασικές µορφές κειµένου·
• προσδιορίσετε τις βασικές διαφορές γραφικών και ακίνητων εικόνων·
• εξηγήσετε τη διεργασία της συµπίεσης·
• αναφέρετε τα δύο σηµαντικότερα πρότυπα στο χώρο της κινούµενης εικόνας·
• προσδιορίσετε τους δύο βασικούς παράγοντες από τους οποίους εξαρτάται η
ψηφιακοποίηση του ήχου.
Οι κυριότερες µορφές µε τις οποίες µπορεί να εκφραστεί η πληροφορία και οι οποίες είναι γνωστές και ως τύποι πληροφοριών (information types), είναι οι εξής:
• Κείµενο (text).
• Γραφικά (graphics).
• Ακίνητη εικόνα (still image ή still picture).
• Κινούµενα γραφικά (moving graphics) ή κινούµενα σχέδια (animation).
• Κινούµενη εικόνα (moving picture ή motion video).
• Ήχος (sound).
Οι πληροφορίες µεταβιβάζονται µέσα από ένα δίαυλο (κανάλι) επικοινωνίας ή γενικότερα µέσα από ένα δίκτυο τηλεµατικής υπό µορφή σηµάτων. Τα σήµατα αυτά αποτελούν αναπαράσταση των πληροφοριών υπό µορφή κάποιου φυσικού µεγέθους (π.χ.
τάση ηλεκτρικού ρεύµατος).

1.3 MOPºE™ TH™ ¶§HPOºOPIA™ – æHºIAKO¶OIH™H

Τα διάφορα σήµατα που µεταβιβάζονται µπορούν να πάρουν δύο µορφές: την αναλογική (analogue) και τη ψηφιακή (digital). Τα αναλογικά σήµατα χαρακτηρίζονται
από µια συνεχή µεταβολή µιας παραµέτρου τους (π.χ. τάση, συχνότητα, κ.λπ.) µέσα
στο χρόνο. Στα ψηφιακά σήµατα η µεταβολή της αντίστοιχης παραµέτρου είναι ασυνεχής (διακριτή) µέσα στο χρόνο. Παράδειγµα αναλογικού σήµατος είναι τα ηχητικά κύµατα της ανθρώπινης φωνής, ενώ παράδειγµα ψηφιακού σήµατος είναι τα δυαδικά ψηφία (bits) που διακινούνται στο εσωτερικό ενός Η/Υ. Αντίστοιχα µε τα σήµατα, η πληροφορία ανάλογα µε το σήµα που την αντιπροσωπεύει έχει αναλογική ή
ψηφιακή µορφή.
Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του ποµπός και δέκτης αναλογικών σηµάτων, ενώ
για την επικοινωνία µεταξύ µηχανών προσφέρονται καλύτερα τα ψηφιακά σήµατα.
Σε ένα σύστηµα τηλεµατικής είναι επιθυµητή (ίσως µάλιστα πολλές φορές να απαιτείται κιόλας) η χρήση της πληροφορίας σε ψηφιακή µορφή για τους ακόλουθους
λόγους:
1. Η παρουσίαση της πληροφορίας στους χρήστες ελέγχεται από Η/Υ ή από µικροεπεξεργαστές, δηλαδή από κατεξοχήν ψηφιακά συστήµατα. Επίσης, τα συστήµατα αυτά πολλές φορές συµµετέχουν ενεργά, τόσο στην παραγωγή της πληροφορίας, όσο και στον έλεγχο των συσκευών που χρησιµοποιούνται για την αποθήκευση της πληροφορίας.
2. Αυξάνεται ο βαθµός ολοκλήρωσης (integration) που µπορεί να πετύχει το σύστηµα τηλεµατικής. Ελαχιστοποιείται έτσι ο αριθµός των αναγκαίων διαφορετικών
υπολογιστικών, περιφερειακών και αποθηκευτικών συσκευών. Εποµένως, απλοποιείται η σχεδίαση του συστήµατος και ελαττώνεται το κόστος του.
3. Αυξάνεται η αλληλεπιδραστικότητα (interactivity) του συστήµατος τηλεµατικής.
Ο χρήστης µπορεί, για παράδειγµα, να καθορίζει επιµέρους χαρακτηριστικά του
τρόπου µε τον οποίο του παρουσιάζονται οι πληροφορίες.
Η διεργασία που απαιτείται για τη µετατροπή ενός αναλογικού σήµατος πληροφορίας σε ψηφιακό (Analog to Digital conversion ή A/D conversion) ονοµάζεται
ψηφιακοποίηση (digitisation). Η διεργασία αυτή, η οποία απεικονίζεται στο Σχήµα
1.4, περιλαµβάνει τρία βήµατα. Αρχικά, το αναλογικό σήµα υφίσταται δειγµατοληψία (sampling). Παριστάνεται έτσι µε δείγµατα πλάτους του που λαµβάνονται ανά
ορισµένα χρονικά διαστήµατα. Τα δείγµατα αυτά στη συνέχεια κβαντοποιούνται,
δηλαδή στρογγυλεύονται προς την πλησιέστερη ακέραιη τιµή της κλίµακας πλάτους
και ακολούθως κωδικοποιούνται, δηλαδή οι στρογγυλεµένες ακέραιες τιµές πλάτους
παριστάνονται, σύµφωνα µε ένα δυαδικό κώδικα, µε αντίστοιχους δυαδικούς αριθ-

19

K E º A § A I O 1 : E I ™ A ° ø ° H ™ T H N T H § E M AT I K H

20

µούς. Η αντίστροφη διαδικασία της µετατροπής ενός ψηφιακού σήµατος σε αναλογικό (Digital to Analog Conversion ή D/A conversion) απαιτείται κατά την παρουσίαση της πληροφορίας στους χρήστες ενός συστήµατος τηλεµατικής.

(α) Aναλογικόy
Σήµα
6.2

5.9
4.1

3.0

2.8
1.4

1.3

Ts
(β) ∆ειγµατοληψία
6

6
4

3

3
1

011

001

1
110

001

011

110

100

(γ) Kβαντοποίηση και Kωδικοποίηση
™¯‹Ì· 1.4

Η διεργασία της
ψηφιακοποίησης

011001110001011110100
(δ) Ψηφιακό Σήµα

Στις επόµενες παραγράφους θα παρουσιαστούν συνοπτικά τα βασικά χαρακτηριστικά των κυριότερων µορφών της πληροφορίας.

1.3.1 KEIMENO

21

¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 1.3
Με βάση την εµπειρία σας δώστε παραδείγµατα αναλογικών και ψηφιακών σηµάτων. Τι είναι και τι περιλαµβάνει η διεργασία της ψηφιακοποίησης;

1.3.1 ∫›ÌÂÓÔ

Το κείµενο (text) αποτελεί την παλαιότερη µορφή αλληλεπίδρασης µεταξύ ανθρώπων
και Η/Υ και διατηρεί ακόµη σε σηµαντικό βαθµό τη σπουδαιότητά του. Η χρήση του
είναι επίσης ο πρωταρχικός τρόπος ασύγχρονης επικοινωνίας (επικοινωνίας δηλαδή
που χαρακτηρίζεται από χρονική υστέρηση) µεταξύ ανθρώπων (µέσω βιβλίων, εφηµερίδων, συµβατικού και ηλεκτρονικού ταχυδροµείου). Το κείµενο µπορεί να είναι:
Απλό (plain) ή χωρίς µορφοποίηση (unformatted): Ο αριθµός των διαθέσιµων χαρακτήρων, ο οποίος ονοµάζεται σύνολο χαρακτήρων (character set), είναι περιορισµένος και περιλαµβάνει τους απολύτως αναγκαίους (γράµµατα, αριθµούς και κάποια
ειδικά σύµβολα). Επίσης το µέγεθος και ο τρόπος εµφάνισης των χαρακτήρων είναι
προκαθορισµένος και αµετάβλητος.
Πλούσιο (rich) ή µορφοποιηµένο (formatted): Το σύνολο των χαρακτήρων είναι
εκτεταµένο και επιτρέπει τη χρήση διαφορετικών µεγεθών και γραµµατοσειρών, υποστηρίζοντας συγχρόνως ποικίλους τρόπους εµφάνισης.
Στην περίπτωση του απλού κειµένου, το πιο διαδεδοµένο σύνολο χαρακτήρων είναι
αυτό που προσδιορίζει ο κώδικας ASCII (American Standard Code for Information
Interchange). Χρησιµοποιεί 8 δυαδικά ψηφία (bits) για την κωδικοποίηση κάθε χαρακτήρα και εποµένως υποστηρίζει 256 (= 28) διαφορετικούς χαρακτήρες. Κάθε ένας
από τους χαρακτήρες αυτούς απεικονίζεται σε µια οθόνη Η/Υ χρησιµοποιώντας
(συνήθως) µια µήτρα 8 ¥ 8 εικονικών στοιχείων (picture elements, pixels)[1].
ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 1.1
Να υπολογίσετε σε πόσα bytes αντιστοιχεί το κείµενο που εµφανίζεται στην οθόνη
ενός Η/Υ όταν η ανάλυση της οθόνης είναι 640 ¥ 480 εικονικά στοιχεία. ∆ιευκρινίζεται ότι το κείµενο είναι απλό (plain), κωδικοποιηµένο σύµφωνα µε τον κώδικα ASCII και κάθε χαρακτήρας απεικονίζεται χρησιµοποιώντας µια µήτρα 8 ¥ 8
εικονικών στοιχείων.

[1] Σε µια οθόνη Η/Υ οι εικόνες σχηµατίζονται µε το «άναµµα» (ενεργοποίηση) µικρών εικονικών στοιχείων (pixels).

K E º A § A I O 1 : E I ™ A ° ø ° H ™ T H N T H § E M AT I K H

22

1.3.2 °Ú·ÊÈο Î·È ·Î›ÓËÙË ÂÈÎfiÓ·

Τα γραφικά (graphics) αποτελούνται (και περιγράφονται) από αντικείµενα, όπως
γραµµές, καµπύλες ή κύκλοι και εποµένως διατηρούνται τόσο πληροφορίες για τη
δοµή τους, όσο και η σηµασιολογική τους ταυτότητα. Έτσι, τα γραφικά είναι αναθεωρήσιµα (revisable), επειδή είναι δυνατό να τροποποιηθούν. Κάθε ένα από τα επιµέρους αντικείµενα που τα αποτελούν µπορεί, για παράδειγµα, να διαγραφεί, να
µετακινηθεί ή να αλλάξει µία ή περισσότερες από τις ιδιότητες που το χαρακτηρίζουν (χρώµα, πάχος, κ.λπ.). Αυτού του είδους τα γραφικά είναι πολλές φορές γνωστά και ως διανυσµατικά γραφικά (vector–drawn graphics) ή διανυσµατικά σχέδια
(vector drawings).
Τύπος
Όνοµα

Μορφή
Αποθήκευσης

Ακίνητη

Χάρτης δυαδικών

Εικόνα

ψηφίων (bitmap)

Ακίνητη

Χάρτης δυαδικών

Εικόνα

ψηφίων (bitmap)

™¯‹Ì· 1.5

Τρόποι
δηµιουργίας
ακίνητης εικόνας
και γραφικών

Προέλευση
Όνοµα

Τρόπος ∆ηµιουργίας

• Σάρωση εκτυπωµένων σελίδων
• Σύλληψη από αναλογική φωτογραφική µηχανή και ψηφιακοποίηση
Σάρωση αληθινής
• Σύλληψη από ψηφιακή
ακίνητης εικόνας
φωτογραφική µηχανή
• Σύλληψη από αναλογική βιντεοκάµερα και επεξεργασία από Η/Υ
• ∆ηµιουργία από λογισµικό Η/Υ
• Αποτέλεσµα εξόδου από λογισµικό
Σύνθεση ακίνητης
Η/Υ
εικόνας µε τη
• Σύλληψη της τρέχουσας οθόνης Η/Υ
βοήθεια Η/Υ
(screen capture)
• Μετατροπή από γραφικά
• ∆ηµιουργία από συντάκτη γραφικών

Γραφικά

Αντικείµενα

Χρήση Η/Υ

• Αποτέλεσµα εξόδου από λογισµικό
Η/Υ

Σε αντίθεση µε τα γραφικά, η ακίνητη εικόνα (still image ή still picture) ή απλώς
εικόνα δεν είναι αναθεωρήσιµη, καθώς δε διατηρεί πληροφορίες για τη δοµή της.
Περιγράφεται ως ένας δισδιάστατος πίνακας εικονικών στοιχείων, ο οποίος ονοµάζεται χάρτης δυαδικών ψηφίων (bitmap). Ένα εικονικό στοιχείο είναι το ελάχιστο
διακριτό κοµµάτι µιας εικόνας.
Γραφικά και ακίνητες εικόνες είναι δυνατό να δηµιουργηθούν µε διάφορους τρό-

1 . 3 . 2 ° PA º I K A K A I A K I N H T H E I K O N A

23

πους, όπως φαίνεται στον πίνακα του Σχήµατος 1.5. Πλεονέκτηµα των ακίνητων
εικόνων είναι το ότι δεν απαιτούν καµία επεξεργασία για την απεικόνισή τους σε µια
οθόνη Η/Υ, ενώ µειονέκτηµά τους είναι ο µεγαλύτερος αποθηκευτικός χώρος που
απαιτούν σε σχέση µε τα γραφικά.
Για την ελάττωση του χώρου αυτού εφαρµόζονται διάφορες τεχνικές συµπίεσης
(compression). Κατά τη συµπίεση χρησιµοποιείται µια σειρά δεδοµένων για να περιγράψει µια άλλη, µεγαλύτερη σε µέγεθος, σειρά δεδοµένων. Περιλαµβάνει ένα πρώτο
στάδιο κωδικοποίησης των δεδοµένων, τα οποία για να είναι δυνατό να ξαναχρησιµοποιηθούν, χρειάζεται να «αποσυµπιεστούν», ώστε να αναπαραχθούν τα αρχικά
δεδοµένα περνώντας από ένα στάδιο αποκωδικοποίησης. Για παράδειγµα, σχέση
συµπίεσης 2 προς 1 (2:1) σηµαίνει ότι το µέγεθος των δεδοµένων µειώθηκε στο µισό.
Η συµπίεση βασίζεται σε διάφορους υπολογιστικούς αλγόριθµους που εφαρµόζονται, είτε ως λογισµικό, είτε ως υλικό. Οι πιο σηµαντικές τεχνικές συµπίεσης στο
χώρο της ακίνητης εικόνας είναι:
• Συµπίεση RLE (Run Length Encoding). Συναντάται κυρίως σε αρχεία PCX.
• Συµπίεση LZW (από τα ονόµατα των Lempel, Ziv και Welch που την επινόησαν).
Συναντάται κυρίως σε αρχεία GIF και TIFF.
• Συµπίεση JPEG (Joint Photographic Experts Group) µε σχέση συµπίεσης 15:1.

¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 1.4
Εντοπίστε οµοιότητες και διαφορές ανάµεσα στα γραφικά και τις ακίνητες εικόνες. Ποιοι είναι οι βασικοί τρόποι µε τους οποίους µπορούν να δηµιουργηθούν;

ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 1.2
Να υπολογίσετε σε πόσα bytes αντιστοιχεί µια ακίνητη εικόνα διαστάσεων 768 ¥
576 εικονικών στοιχείων όταν το βάθος χρώµατος είναι 24 bit. Με ποιον τρόπο
είναι δυνατό να ελαττωθεί ο αριθµός αυτός περισσότερο;

K E º A § A I O 1 : E I ™ A ° ø ° H ™ T H N T H § E M AT I K H

24

1.3.3 ∫ÈÓÔ‡ÌÂÓË ÂÈÎfiÓ· Î·È ÎÈÓÔ‡ÌÂÓ· ÁÚ·ÊÈο

Η κινούµενη εικόνα (moving picture ή motion video) εκπέµπεται (συνήθως) ως αναλογικό σήµα το οποίο εµπεριέχει ήχο και ακίνητες εικόνες σε µια συγκεκριµένη χρονική αλληλουχία. Το σήµα αυτό παρουσιάζεται σε µια τηλεόραση ή σε µια οθόνη
Η/Υ (σε ολόκληρη την οθόνη ή σε τµήµα αυτής) ως µια ακολουθία από ακίνητες
εικόνες ή πλαίσια (frames). Με τη γρήγορη ανανέωση των πλαισίων δίνεται η εντύπωση της κίνησης, καθώς το ανθρώπινο µάτι δεν προλαβαίνει να αποτυπώσει µια
συγκεκριµένη στατική εικόνα.
Ο επιθυµητός ρυθµός ανανέωσης των πλαισίων (frame rate) προσδιορίζεται από διάφορα πρότυπα. Τα σηµαντικότερα είναι:
• Το πρότυπο NTSC (National Television Standards Committee) στις ΗΠΑ, σύµφωνα µε το οποίο ο ρυθµός ανανέωσης των πλαισίων πρέπει να είναι 30 fps
(frames per second).
• Το πρότυπο PAL (Phase Alteration Line) που χρησιµοποιείται στην Ευρώπη, σύµφωνα µε το οποίο ο ρυθµός ανανέωσης των πλαισίων πρέπει να είναι 25 fps[2].
Για να µπορέσει το αναλογικό σήµα κινούµενης εικόνας να γίνει αντιληπτό και επεξεργάσιµο από έναν Η/Υ, θα πρέπει να µετατραπεί σε δυαδικά ψηφία. Τα αρχεία
όµως που προκύπτουν έχουν τεράστιο µέγεθος, το οποίο εξαρτάται από:
1. Το ρυθµό ανανέωσης των πλαισίων από τα οποία αποτελείται η κινούµενη εικόνα.
2. Το µέγεθος των πλαισίων.
3. Την ποιότητα του ήχου που συνοδεύει την κινούµενη εικόνα.
4. Τον αριθµό των χρωµάτων που χρησιµοποιούνται. Ο αριθµός των δυαδικών
ψηφίων ανά εικονικό στοιχείο (bits per pixel) καθορίζει τον αριθµό των χρωµάτων που µπορούν να χρησιµοποιηθούν από κάθε εικονικό στοιχείο. Για παράδειγµα, 24 bits per pixel επιτρέπουν τη χρήση 224 διαφορετικών χρωµάτων από
κάθε εικονικό στοιχείο.
Σύµφωνα µε τα παραπάνω, το µέγεθος του αρχείου που απαιτείται για την αποθήκευση ψηφιακά κωδικοποιηµένης κινούµενης εικόνας µπορεί να υπολογιστεί ως
εξής:
Μέγεθος = ρυθµός ανανέωσης πλαισίων ¥ µέγεθος πλαισίων ¥
χρονική διάρκεια εξεταζόµενης κινούµενης εικόνας

[2] Στη Γαλλία ειδικά χρησιµοποιείται το πρότυπο SECAM που απαιτεί κι αυτό 25 fps.

1 . 3 . 3 K I N O Y M E N H E I K O N A K A I K I N O Y M E N A ° PA º I K A

25

όπου:
µέγεθος πλαισίων = ύψος πλαισίου ¥ πλάτος πλαισίου ¥ bytes ανά εικονικό στοιχείο.
¶·Ú¿‰ÂÈÁÌ· 1.1
Tο µέγεθος του αρχείου το οποίο περιέχει ένα λεπτό κινούµενης εικόνας, µε πλαίσια 320 ¥ 240 εικονικών στοιχείων, ρυθµό ανανέωσης πλαισίων 15 fps και 24 bit (3
bytes) ανά εικονικό στοιχείο είναι:
15 ¥ (320 ¥ 240 ¥ 3) ¥ 60 = 198 MB.
Ο µεγάλος όγκος δεδοµένων της ψηφιακής κινούµενης εικόνας επιβάλλει τη χρήση
διάφορων τεχνικών συµπίεσης. Οι κυριότερες από αυτές είναι οι εξής:
Συµπίεση H.261px64 (για υπηρεσίες εικονοτηλεφωνίας και τηλεεικονοδιάσκεψης)
µε σχέση συµπίεσης από 100:1 ως 2000:1.
Συµπίεση MPEG (Moving Pictures Expert Group) µε σχέση συµπίεσης 200:1. Υπάρχουν τρεις εκδοχές της: MPEG–1, MPEG–2 και το επερχόµενο MPEG–4.
Τέλος, κατ’ αναλογία µε τα γραφικά, τα κινούµενα γραφικά (moving graphics) ή
κινούµενα σχέδια (animation) περιλαµβάνουν ένα σύνολο από οπτικά αντικείµενα
µε συγκεκριµένη χρονική αλληλουχία, τα οποία εµφανίζονται στην οθόνη ενός Η/Υ
ως αποτέλεσµα της εκτέλεσης ενός προγράµµατος σε πραγµατικό χρόνο (real–time).
Πλεονέκτηµά τους είναι το ότι είναι αναθεωρήσιµα (µπορούν δηλαδή να υποστούν
αλλαγές), ενώ µειονέκτηµά τους είναι η (συχνά σηµαντική) επεξεργαστική ισχύς που
απαιτείται για την αναπαραγωγή τους.
ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 1.3
Πόσα δευτερόλεπτα κινούµενης εικόνας είναι δυνατόν να αποθηκευτούν α) σε ένα
CD–ROM και β) σε ένα DVD–ROM; Χρησιµοποιείται το τηλεοπτικό σύστηµα
PAL, µε πλαίσια 640 ¥ 480 εικονικών στοιχείων και βάθος χρώµατος 24 bit.

1.3.4 ◊¯Ô˜

Τα ηχητικά σήµατα είναι εκ φύσεως αναλογικά. Η µετατροπή τους σε ψηφιακά επηρεάζεται από δύο καθοριστικούς παράγοντες: το ρυθµό δειγµατοληψίας (sampling
rate) και το µέγεθος βήµατος (step size).
Ο ρυθµός δειγµατοληψίας καθορίζει τον αριθµό των δειγµάτων που λαµβάνονται

K E º A § A I O 1 : E I ™ A ° ø ° H ™ T H N T H § E M AT I K H

26

από το αναλογικό ηχητικό σήµα κάθε δευτερόλεπτο. Είναι φανερό ότι όσο πιο υψηλός είναι ο ρυθµός δειγµατοληψίας, τόσο πιο ποιοτικό είναι το ηχητικό αποτέλεσµα.
Το µέγεθος βήµατος προσδιορίζει τον αριθµό των δυαδικών ψηφίων που χρησιµοποιούνται για την παράσταση του πλάτους των δειγµάτων που λαµβάνονται µετά
από την κβαντοποίησή τους (βλέπε και Ενότητα 1.3). Εποµένως, όσο µεγαλύτερος
είναι αυτός ο αριθµός, τόσο περισσότερο ο παραγόµενος ήχος προσεγγίζει το αρχικό αναλογικό ηχητικό σήµα. Στην περίπτωση της ψηφιακοποίησης της ανθρώπινης
φωνής λαµβάνονται 8000 δείγµατα / sec και το µέγεθος βήµατος είναι 8 bit. Αν όµως
απαιτείται η ψηφιακοποίηση ήχου σε ποιότητα CD, ο ρυθµός δειγµατοληψίας πρέπει να είναι 44,1 kHz και το µέγεθος βήµατος 16 bits (2 bytes).
Το µέγεθος του αρχείου που απαιτείται για την αποθήκευση ψηφιακά κωδικοποιηµένου ήχου είναι:
Μέγεθος = µέγεθος βήµατος ¥ ρυθµός δειγµατοληψίας ¥ αριθµός καναλιών ήχου ¥
χρονική διάρκεια εξεταζόµενου ήχου.
¶·Ú¿‰ÂÈÁÌ· 1.2
Το µέγεθος του αρχείου το οποίο περιέχει ένα λεπτό στερεοφωνικού ήχου (απαιτούνται δηλαδή δύο κανάλια ήχου) ποιότητας CD είναι:
2 ¥ 44.100 ¥ 2 ¥ 60 bytes = 176.400 ¥ 60 bytes = 10.584.000 bytes ~10 MB
Ο απαιτούµενος αποθηκευτικός χώρος µπορεί να ελαττωθεί µε τη µείωση του ρυθµού δειγµατοληψίας σε 22 kHz ή 11 kHz και του µεγέθους βήµατος σε 8 bit, σε
βάρος βέβαια πάντοτε της ηχητικής ποιότητας. Ένας άλλος τρόπος είναι η εφαρµογή τεχνικών συµπίεσης (MPEG Audio Layer I, II και III).
ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 1.4
Να υπολογίσετε τον αποθηκευτικό χώρο (εκφρασµένο σε ΜΒ) που απαιτείται για
να παρασταθούν ψηφιακά 40 λεπτά µουσικής (δηλαδή ένας δίσκος βινυλίου) µε
ποιότητα CD και στερεοφωνικό ήχο. Αν ο ψηφιακά κωδικοποιηµένος ήχος είναι
επιθυµητό να µεταδοθεί (στα πλαίσια κάποιας υπηρεσίας τηλεµατικής), ποιο ρυθµό
µετάδοσης δεδοµένων θα πρέπει να έχει το χρησιµοποιούµενο δίκτυο τηλεµατικής.

ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 1.5
Τόσο η κινούµενη εικόνα, όσο και ο ήχος αποτελούν µορφές πληροφορίας των

1 . 4 ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

27

οποίων η διαχείριση αποτελεί αντικείµενο πολλών υπηρεσιών τηλεµατικής. Αναφορικά λοιπόν µε αυτές τις δύο µορφές πληροφορίας απαντήστε αν είναι σωστές
ή λάθος οι ακόλουθες προτάσεις:
Σωστό

Λάθος

Ο ψηφιακά κωδικοποιηµένος ήχος οδηγεί σε µεγαλύτερα µεγέθη αρχείων από την ψηφιακά κωδικοποιηµένη κινούµενη εικόνα. ❑

Ο ρυθµός δειγµατοληψίας ενός ηχητικού σήµατος καθορίζει
τον αριθµό των δειγµάτων που λαµβάνονται από το ηχητικό
σήµα κάθε δευτερόλεπτο.

Η καταγραφή (αποθήκευση) των ηχητικών σηµάτων είναι
δυνατή µόνο µετά την ψηφιακοποίησή τους.

Η συµπίεση MPEG µπορεί να χρησιµοποιηθεί και για ψηφιακά κωδικοποιηµένη κινούµενη εικόνα και για ψηφιακά
κωδικοποιηµένο ήχο.

1.4 ¢›ÎÙ˘· ∆ËÏÂÌ·ÙÈ΋˜

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• αναλύσετε την έννοια του δικτύου τηλεµατικής·
• δώσετε δύο παραδείγµατα δικτύων τηλεµατικής·
• περιγράψετε τον τρόπο µε τον οποίο επιτυγχάνεται η επικοινωνία στη γενική µορφή
ενός δικτύου τηλεµατικής·
• περιγράψετε πέντε κατηγορίες στις οποίες είναι δυνατό να διακριθούν τα δίκτυα
τηλεµατικής·
• εξηγήσετε γιατί το τηλεφωνικό δίκτυο διαδραµατίζει (και θα διαδραµατίζει και στο
µέλλον) σηµαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της Τηλεµατικής.
Τα δίκτυα τηλεµατικής (telematic networks) αποτελούν τη βασική υποδοµή πάνω
στην οποία πραγµατοποιούνται οι διάφορες υπηρεσίες τηλεµατικής. Στην έννοια του
δικτύου τηλεµατικής περιλαµβάνονται οι γραµµές µετάδοσης, τα κέντρα µεταγωγής

K E º A § A I O 1 : E I ™ A ° ø ° H ™ T H N T H § E M AT I K H

28

™¯‹Ì· 1.6

Γενική µορφή
ενός δικτύου
τηλεµατικής

και οι τερµατικές συσκευές των χρηστών. Παραδείγµατα δικτύων τηλεµατικής αποτελούν, τόσο το γνωστό σε όλους τηλεφωνικό δίκτυο, όσο και ένα οποιοδήποτε
δίκτυο επικοινωνίας υπολογιστών ή δίκτυο υπολογιστών (computer network) που
νοείται ως ένα σύνολο αυτόνοµων υπολογιστών που συνδέονται µεταξύ τους. Από
πολλούς ο όρος «τηλεπικοινωνιακό δίκτυο» θεωρείται συνώνυµος του δικτύου τηλεµατικής. Ο χαρακτηρισµός όµως ενός δικτύου ως τηλεπικοινωνιακό δίνει µεγαλύτερη έµφαση στα φυσικά / τεχνικά χαρακτηριστικά του (εκείνα δηλαδή που σχετίζονται µε τον τρόπο συγκρότησης και λειτουργίας του δικτύου), ενώ αντίθετα ο
χαρακτηρισµός του ως δικτύου τηλεµατικής µεταθέτει το ενδιαφέρον στις υπηρεσίες που παρέχονται πάνω στο συγκεκριµένο δίκτυο. Έτσι, στο βιβλίο αυτό θα προτιµάται η χρήση του όρου «δίκτυο τηλεµατικής» ή απλά «δίκτυο».
Πηγήy
Πληροφορίας

Ποµπόςy
(Kωδικο-y
ποιητής)

Kανάλιy
Eπικοινωνίας

∆έκτηςy
(Aποκωδικο-y
ποιητής)

Προορισµόςy
Πληροφορίας

Η γενική µορφή ενός δικτύου τηλεµατικής φαίνεται στο Σχήµα 1.6. Η µεταβίβαση
πληροφοριών από έναν ποµπό προς ένα δέκτη γίνεται µε τη βοήθεια ενός κώδικα,
που εξασφαλίζει ότι οι πληροφορίες του ποµπού γίνονται κατανοητές από το δέκτη,
ενός συστήµατος µετάδοσης, ενός καναλιού (διαύλου) επικοινωνίας και ενός συστήµατος λήψης. Στην περίπτωση της τηλεφωνικής επικοινωνίας µεταξύ δύο ανθρώπων
για παράδειγµα, οι ιδέες του ενός συνοµιλητή (του ποµπού) εκφράζονται µε λέξεις
µιας γλώσσας (κώδικας) και ο ήχος των λέξεων αυτών (δεδοµένα) µετατρεπόµενος
σε ηλεκτρικό σήµα από την τηλεφωνική συσκευή µεταβιβάζεται µέσω του τηλεφωνικού δικτύου (κανάλι) στην τηλεφωνική συσκευή του άλλου συνοµιλητή (του
δέκτη) ο οποίος ακούει και κατανοεί τα όσα ελέχθησαν καθώς γνωρίζει και αυτός
την ίδια γλώσσα (τον κώδικα). Το παράδειγµα αυτό φανερώνει ότι πολύ συχνά η επικοινωνία µπορεί να είναι αµφίδροµη (ο ποµπός µπορεί να είναι ταυτόχρονα και
δέκτης) και ότι η χρήση κοινού κώδικα είναι απαραίτητη για την πραγµατοποίηση
της επικοινωνίας (αν µιλάτε ελληνικά σε κάποιον που δε γνωρίζει παρά µόνο γερµανικά δεν πρόκειται να πετύχετε και πολλά πράγµατα). Για την επικοινωνία δύο
υπολογιστών πρέπει καταρχήν να επιτευχθεί µε κάποιον τρόπο η σύνδεσή τους (µε
ένα απλό καλώδιο, ασύρµατα, κ.λπ.) και να συµφωνηθεί κάποιο πρωτόκολλο επικοινωνίας (ένας κώδικας). Από τη µορφή της σύνδεσης, τον τύπο του πρωτοκόλλου
και τις ιδιοµορφίες του µέσου από το οποίο περνούν τα δεδοµένα εξαρτώνται διάφορες παράµετροι, όπως η ποιότητα, η αξιοπιστία, η ταχύτητα και το κόστος της επικοινωνίας.

1 . 4 ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

29

Τα δίκτυα που καλύπτουν τις πάσης φύσεως ανάγκες τηλεπικοινωνίας µπορούν να
διακριθούν µε βάση διάφορα κριτήρια ή χαρακτηριστικά.
Στα δίκτυα µεταγωγής, που αποτελούνται εκτός από τις γραµµές µετάδοσης και από
µια ιεραρχία κέντρων µεταγωγής, είναι δυνατή η αποκλειστική επικοινωνία µεταξύ
δύο οποιωνδήποτε χρηστών που είναι συνδεδεµένοι στο δίκτυο αυτό. Παράδειγµα
τέτοιων δικτύων είναι το τηλεφωνικό και το τηλετυπικό δίκτυο, καθώς και τα δίκτυα
µεταγωγής δεδοµένων (µεταγωγή κυκλωµάτων, µηνυµάτων, πακέτων).
Στα δίκτυα διανοµής ή εκποµπής από ένα κεντρικό σταθµό αποστέλλονται µηνύ-

Μορφές Επικοινωνιών
Τηλετυπία

Εύρος Φάσµατος

Ρυθµός Μετάδοσης

Ζώνης Συχνοτήτων

∆εδοµένων

120 Hz

< 50 bit/s

.
.
.
∆εδοµένα, Κείµενο,
Ακίνητη εικόνα

.
.
.
3.400 Hz

.
.
.

.
.
.

Τηλεφωνία,
∆εδοµένα, Ακίνητη

9.600 bit/s

3.400 Hz

εικόνα
.
.
.

48 kbit/s
64 kbit/s
.
.
.

Μουσική υψηλής
Πιστότητας (Hi–Fi),

2 ¥ 16 kHz

2 ¥ 400 kbit/s

∆εδοµένα
.
.
.

.
.
.

Κινούµενη εικόνα
(Τηλεόραση),

5 MHz

~ 70 Mbit/s

∆εδοµένα
.
.
.

.
.
.

™¯‹Ì· 1.7

Μορφές επικοινωνιών και
οι απαιτήσεις
µετάδοσής τους

30

K E º A § A I O 1 : E I ™ A ° ø ° H ™ T H N T H § E M AT I K H

µατα προς όλους τους χρήστες που συνδέονται µε τον κεντρικό σταθµό. Η σύνδεση
αυτή µπορεί να είναι ενσύρµατη ή ασυρµατική. Χαρακτηριστικά παραδείγµατα
τέτοιων δικτύων είναι τα δίκτυα µαζικής τηλεπικοινωνίας στα οποία περιλαµβάνονται τα ασύρµατα ραδιοτηλεοπτικά δίκτυα, τα δίκτυα ενσύρµατης τηλεόρασης, κ.ά.
Κατ’ αναλογία µε τα δίκτυα διανοµής υπάρχουν επίσης δίκτυα συλλογής στα οποία
κάθε χρήστης συνδέεται µε ένα κεντρικό σταθµό στον οποίο έχει τη δυνατότητα να αποστέλλει µηνύµατα. Τα δίκτυα συλλογής συνυπάρχουν συνήθως µε τα δίκτυα διανοµής.
Με κριτήριο τη µορφή του σήµατος που µεταβιβάζεται µέσα από ένα δίκτυο, τα
δίκτυα τηλεµατικής µπορούν επίσης να διακριθούν σε αναλογικά και σε ψηφιακά.
Το συµβατικό τηλεφωνικό δίκτυο αποτελεί κλασικό παράδειγµα αναλογικού δικτύου σχεδιασµένου και κατασκευασµένου να µεταδίδει τα αναλογικά σήµατα οµιλίας.
Σε ένα καθαρά ψηφιακό δίκτυο, τόσο η µεταγωγή, όσο και η µετάδοση γίνονται µε
βάση την ψηφιακή τεχνική. Τα δίκτυα µεταγωγής δεδοµένων είναι σε µεγάλο βαθµό
(ή και ολοκληρωτικά) ψηφιακά.
Ένα άλλο κριτήριο διάκρισης µεταξύ των δικτύων τηλεµατικής είναι η δυνατότητα
µεταφοράς µεγάλου όγκου πληροφοριών στη µονάδα του χρόνου. Η παράµετρος που
χαρακτηρίζει τη δυνατότητα αυτή είναι για µεν τα αναλογικά δίκτυα το διατιθέµενο
εύρος φάσµατος ζώνης συχνοτήτων (bandwidth) που εκφράζεται σε Hertz (Hz), για
δε τα ψηφιακά δίκτυα ο ρυθµός µετάδοσης δεδοµένων (data signalling rate, bit rate)
που εκφράζεται σε bit/s ή bps. Στο Σχήµα 1.7 παρουσιάζονται οι απαιτήσεις σε εύρος
φάσµατος ζώνης συχνοτήτων και οι αντίστοιχοι ρυθµοί µετάδοσης δεδοµένων που
θέτουν οι διάφορες µορφές επικοινωνιών στο δίκτυο τηλεµατικής για µετάδοση.
Άλλα κριτήρια ταξινόµησης των δικτύων τηλεµατικής είναι το µέγεθος του δικτύου, το οποίο επηρεάζει τη δοµή του (τοπικά δίκτυα, µητροπολιτικά δίκτυα, δίκτυα
ευρείας περιοχής), τα χρησιµοποιούµενα µέσα µετάδοσης (κοινά καλώδια, οµοαξονικά καλώδια, οπτικές ίνες, ασυρµατικά µέσα, δορυφόροι, κ.λπ.), η κυριότητα του
δικτύου (ιδιωτικό, δηµόσιο), κ.λπ.
Ιδιαίτερα σηµαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της τηλεµατικής διαδραµατίζει το τηλεφωνικό δίκτυο. Παρά το γεγονός ότι το δίκτυο αυτό προορίζεται για τη µεταβίβαση φωνής (δηλαδή αναλογικών σηµάτων), ενώ πολλές από τις υπηρεσίες τηλεµατικής έχουν ψηφιακή µορφή, η καθολική του εξάπλωση, αλλά και το ύψος των κεφαλαίων που έχουν επενδυθεί σ’ αυτό, επιβάλλουν την εκµετάλλευσή του για πολλά
χρόνια ακόµη. Επιπρόσθετα, πολλές από τις υπηρεσίες τηλεµατικής είναι δυνατόν
να πραγµατοποιηθούν πάνω στο τηλεφωνικό δίκτυο.
Στις πιο προηγµένες βιοµηχανικά χώρες έχει σχεδόν ολοκληρωθεί η µετατροπή του

1 . 4 ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

31

τηλεφωνικού δικτύου σε ψηφιακό. Η µικροηλεκτρονική και η ψηφιακή τεχνολογία
εξάλλου καθιστούν τεχνικά εφικτή και οικονοµικά σύµφορη τη µετατροπή των αναλογικών σηµάτων οµιλίας σε ψηφιακά, ώστε να είναι δυνατή η ενιαία ψηφιακή αντιµετώπιση των σηµάτων, είτε αυτά προέρχονται από αναλογικές, είτε από ψηφιακές
µορφές επικοινωνιών, τόσο στη µετάδοση, όσο και στη µεταγωγή. Τελικός στόχος
της εφαρµογής της ψηφιακής τεχνολογίας είναι η σταδιακή εξέλιξη του τηλεφωνικού
δικτύου σε ψηφιακό δίκτυο ολοκληρωµένων υπηρεσιών (Integrated Services Digital
Network, ISDN). Πάνω σε ένα τέτοιο δίκτυο θα είναι δυνατή η πραγµατοποίηση όχι
µόνο της τηλεφωνίας, αλλά και όλων των άλλων υπηρεσιών τηλεµατικής (µε κάποιους περιορισµούς όµως αναφορικά µε τη µεταβίβαση κινούµενης εικόνας).
Το δίκτυο ISDN αναµένεται, µε την πρόοδο της τεχνολογίας και ιδίως µε την εγκατάσταση οπτικών ινών στις συνδροµητικές γραµµές, να µετεξελιχθεί σε ένα δίκτυο
ISDN ευρείας ζώνης (Broadband ISDN, B–ISDN), πάνω στο οποίο θα είναι δυνατή, πέραν των άλλων υπηρεσιών τηλεµατικής και η (χωρίς περιορισµούς) µεταβίβαση κινούµενης εικόνας (εικονοτηλέφωνο, τηλεεικονοδιάσκεψη, κ.λπ.).
Τέλος, οι δύο τελευταίες δεκαετίες ανέδειξαν µια νέα ανάγκη στην τηλεπικοινωνιακή αγορά. Η ανάγκη αυτή αναφέρεται στην τηλεπικοινωνιακή εξυπηρέτηση των χρηστών, όχι µόνο όταν βρίσκονται σε συγκεκριµένους χώρους (σπίτι, γραφείο, κ.λπ.),
όπου και παρέχονται τα σηµεία πρόσβασης προς τα τηλεπικοινωνιακά δίκτυα, αλλά
και στις περιπτώσεις που είναι κινούµενοι. Προβλέπεται µάλιστα ότι θα υπάρξει µια
ταχεία διείσδυση µιας µεγάλης ποικιλίας κινητών υπηρεσιών στις αµέσως επόµενες
δεκαετίες. Οι υπηρεσίες αυτές θα βασίζονται στη χρήση ασυρµατικών δικτύων (για
µικρές αποστάσεις της τάξης των διαστάσεων ενός γραφείου ή διαµερίσµατος ή έστω
πολυκατοικίας), κυψελοειδών δικτύων κινητών επικοινωνιών (για ευρύτερες γεωγραφικές περιοχές, όπως πόλεις, επαρχίες, χώρες, κ.λπ.) και δορυφορικών δικτύων
(για κάλυψη επικοινωνιακών αναγκών ακόµη και σε παγκόσµιο επίπεδο).
¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 1.5
Αναφέρετε όσες κατηγορίες δικτύων τηλεµατικής γνωρίζετε. ∆ώστε παραδείγµατα όπου µπορείτε.

¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 1.6
«Η ανάπτυξη των υπηρεσιών τηλεµατικής αναµένεται να είναι σταδιακή. Η παρού-

K E º A § A I O 1 : E I ™ A ° ø ° H ™ T H N T H § E M AT I K H

32

σα δικτυακή υποδοµή επιβάλλει την πραγµατοποίηση επενδύσεων µεγάλης κλίµακας. Το δίκτυο του µέλλοντος θα είναι αποτέλεσµα µιας βαθµιαίας εξελικτικής
διαδικασίας».
Σχολιάστε την ορθότητα της πιο πάνω διαπίστωσης. Προσδιορίστε παράγοντες από
τους οποίους εξαρτάται η ταχύτητα που θα χαρακτηρίζει την εξελικτική διαδικασία προς το δίκτυο του µέλλοντος.

ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 1.6
Είναι σωστό ή λάθος ότι:

Το Internet είναι ένα δίκτυο τηλεµατικής.

Σωστό

Λάθος

1.5 ÀËÚÂۛ˜ ÙËÏÂÌ·ÙÈ΋˜

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• ορίσετε µε δύο τρόπους την «υπηρεσία τηλεµατικής»·
• διακρίνετε τη διαφορά ανάµεσα σε µια τηλεπικοινωνιακή υπηρεσία και σε µια υπηρεσία τηλεµατικής·
• εξηγήσετε ποιες υπηρεσίες τηλεµατικής ονοµάζονται υπηρεσίες πολυµέσων και γιατί·
• δώσετε δέκα παραδείγµατα εφαρµογών τηλεµατικής στις οποίες είναι δυνατό να
αξιοποιηθούν οι υπηρεσίες πολυµέσων·
• αναφέρετε τα τρία είδη υπηρεσιών που διακρίνει η ITU·
• ορίσετε το κάθε ένα από αυτά τα είδη και να δώσετε από δύο παραδείγµατα για
κάθε είδος·
• αναφέρετε τις δύο βασικές αιτίες στις οποίες οφείλουν οι υπηρεσίες τηλεµατικής
τη δηµιουργία τους και τη σταδιακή εξέλιξή τους·
• αναλύσετε την έννοια των υπηρεσιών προστιθέµενης αξίας χρησιµοποιώντας τέσσερα παραδείγµατα.

1 . 5 Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

Η ανάπτυξη των τεχνολογιών των τηλεπικοινωνιών, των ηλεκτρονικών υπολογιστών
και των µηχανών γραφείου αφ’ ενός, καθώς και ο συνδυασµός των τεχνολογιών
αυτών κατά οικονοµικό τρόπο αφ’ ετέρου, είχαν ως αποτέλεσµα τη δηµιουργία νέων
δυνατοτήτων επικοινωνίας και πληροφόρησης. Οι δυνατότητες αυτές άρχισαν να
εµφανίζονται ως δηµόσιες υπηρεσίες (public services) που προσφέρονται συνήθως
από τους τηλεπικοινωνιακούς οργανισµούς (δηµόσιους ή ιδιωτικούς) των διάφορων
χωρών προς τους πελάτες τους.
Έτσι, εκτός από τις υπάρχουσες υπηρεσίες τηλεφωνίας και τηλετυπίας (telex), άρχισαν να προσφέρονται και οι λεγόµενες υπηρεσίες τηλεµατικής, όπως, για παράδειγµα, η τηλεοµοιοτυπία, το ηλεκτρονικό ταχυδροµείο, η τηλεειδοποίηση, το εικονοτηλέφωνο, η καλωδιακή τηλεόραση, κ.λπ.
Αν και η έννοια της «υπηρεσίας» δεν έχει ακόµη διεθνώς αποσαφηνισθεί, µπορούµε να ορίσουµε στην περίπτωση αυτή ως υπηρεσία τις δυνατότητες επικοινωνίας που
προσφέρει ένα τηλεπικοινωνιακό σύστηµα στους χρήστες του. Κατ’ αυτόν τον τρόπο,
υπηρεσία τηλεµατικής είναι η δυνατότητα επικοινωνίας που προσφέρει ένα δίκτυο
τηλεµατικής στους χρήστες του. Είναι φανερό ότι υπηρεσίες και δίκτυα τηλεµατικής βρίσκονται σε άµεση αλληλεπίδραση µεταξύ τους. Για το λόγο αυτό, η αναφορά σε µια συγκεκριµένη υπηρεσία τηλεµατικής πολλές φορές υπονοεί και το κατάλληλο δίκτυο τηλεµατικής πάνω στο οποίο η υπηρεσία αυτή πραγµατοποιείται και
παρέχεται.
Χαρακτηριστικό της σηµασίας και της γενικής αποδοχής του όρου «υπηρεσίες τηλεµατικής» είναι και το ότι η ∆ιεθνής Ένωση Τηλεπικοινωνιών (International
Telecommunications Union, ITU), ως παγκόσµιο ρυθµιστικό όργανο στον τοµέα των
τηλεπικοινωνιών, περιέλαβε τον όρο αυτό στις «συστάσεις» που εξέδωσε κατά το
1980 [3]. Πιο συγκεκριµένα, σύµφωνα µε την ITU, οι υπηρεσίες τηλεµατικής ορίζονται ως εξής:
«Υπηρεσίες τηλεµατικής είναι το σύνολο των υπηρεσιών οι οποίες είναι διαφορετικές από τις συµβατικές τηλεφωνικές και τηλεγραφικές υπηρεσίες και
οι οποίες είναι δυνατό να παρέχονται στους συνδροµητές ενός τηλεπικοινωνιακού δικτύου. Οι υπηρεσίες αυτές επιτρέπουν να στέλνονται ή να λαµβάνονται ενηµερωτικές πληροφορίες δηµόσιες ή ιδιωτικές στις οποίες συµπερι-

[3] Οι «συστάσεις» αυτές εκδόθηκαν από την CCITT (International Telegraph and Telephone
Consultative Committee) η οποία ήταν µέχρι το 1994 αυτόνοµο οργανικό τµήµα της ITU.
Στη συνέχεια, µετά από αναδιοργάνωση της ITU, έγινε τµήµα του τοµέα τηλεπικοινωνιακών προτύπων της ITU (ITU–T).

33

34

K E º A § A I O 1 : E I ™ A ° ø ° H ™ T H N T H § E M AT I K H

λαµβάνονται λήψη στοιχείων από αρχεία, εµπορικές ή τραπεζικές εργασίες,
κλείσιµο θέσεων, κ.λπ.»
Λαµβάνοντας υπόψη όλα τα παραπάνω µπορεί να δοθεί ο εξής ορισµός της υπηρεσίας τηλεµατικής:
Μία υπηρεσία τηλεµατικής είναι µια γεωγραφικά κατανεµηµένη οντότητα [4] η οποία
παρέχει σε έναν αριθµό από ανθρώπους (χρήστες, συνδροµητές) ένα προκαθορισµένο και προσεκτικά επιλεγµένο, σύνολο διευκολύνσεων που σκοπό έχουν την µε
ολοκληρωµένο τρόπο κάλυψη (µιας πιθανότατα µεγάλης ποικιλίας) πληροφοριακών
και επικοινωνιακών αναγκών, αξιοποιώντας τους πόρους υπαρχόντων και νέων
δικτύων τηλεµατικής.
Πολλές φορές χρησιµοποιείται ο όρος «τηλεπικοινωνιακή υπηρεσία» ως συνώνυµος
της υπηρεσίας τηλεµατικής. Ο χαρακτηρισµός όµως µιας υπηρεσίας ως τηλεπικοινωνιακής δίνει µεγαλύτερη έµφαση στις δικτυακές της απαιτήσεις και γι’ αυτό ο
αντίστοιχος όρος χρησιµοποιείται κατά κύριο λόγο από τους παροχείς δικτύων
(network providers). Αντίθετα, ο όρος υπηρεσία τηλεµατικής δίνει µεγαλύτερη έµφαση στον τρόπο µε τον οποίο είναι δοµηµένη η υπηρεσία, καθώς και σε εκείνα τα
χαρακτηριστικά της υπηρεσίας που εξαρτώνται από το συγκεκριµένο περιβάλλον
µέσα στο οποίο πραγµατοποιείται και τη χρήση την οποία αναµένεται να έχει. Έτσι,
ο όρος αυτός προτιµάται από τους παροχείς υπηρεσιών (service providers), τους σχεδιαστές υπηρεσιών (service designers) και τους τελικούς χρήστες. Στο βιβλίο αυτό
επικρατεί η χρήση του όρου «υπηρεσία τηλεµατικής» ή απλά «υπηρεσία».
Ο συνδυασµός δύο ή περισσότερων υπηρεσιών τηλεµατικής για την κάλυψη πιο σύνθετων πληροφοριακών και επικοινωνιακών αναγκών ονοµάζεται εφαρµογή τηλεµατικής (telematic application). Χαρακτηριστικά παραδείγµατα τέτοιων εφαρµογών
είναι, στο χώρο της εκπαίδευσης/κατάρτισης η τηλεκπαίδευση (telelearning ή
teletraining), στο χώρο της ιατρικής η τηλεϊατρική (telemedicine) και στον εργασιακό χώρο η τηλεργασία (teleworking).
Πολλές από τις νέες υπηρεσίες τηλεµατικής χαρακτηρίζονται από την ολοκληρωµένη διαχείριση περισσότερων της µιας µορφών πληροφορίας (βλέπε και Ενότητα 1.3).
Οι υπηρεσίες αυτές είναι γνωστές ως τηλεµατικές υπηρεσίες πολυµέσων
(multimedia telematic services) ή απλά υπηρεσίες πολυµέσων (multimedia services),
όπως φαίνεται και στο Σχήµα 1.8. ∆ιευκρινίζεται ότι ο όρος πολυµέσα ή πολλαπλά

[4] Στην πραγµατικότητα είναι ένας συνδυασµός από επιµέρους συνεργαζόµενες οντότητες,
οι οποίες είναι γεωγραφικά κατανεµηµένες.

1 . 5 Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

35

Yπηρεσίες ήχουy
(τηλεφωνία,εκποµπή ήχου, κ.λπ)

Tηλεµατικές,
Yπηρεσίες,
Πολυµέσων
Yπηρεσίες δεδοµένων,y
κειµένου,γραφικώνy
(µεταφορά δεδοµένων,y
videotex, telefax, κ.λπ)

Yπηρεσίεςy
κινούµενης εικόναςy
(εικονοτηλεφωνία,y
τηλεεικονοδιάσκεψη,y
δορυφορική TV,y
κ.λπ)

™¯‹Ì· 1.8

Τηλεµατικές υπηρεσίες πολυµέσων

µέσα (multimedia) ορίζεται ως η ολοκλήρωση υπό τον έλεγχο υπολογιστή των διάφορων βασικών τύπων πληροφορίας, κατά την οποία η πληροφορία µπορεί να µεταδίδεται, να υφίσταται επεξεργασία και να αναπαρίσταται ψηφιακά. Οι αναφερόµενοι βασικοί τύποι πληροφορίας περιλαµβάνουν κείµενο, γραφικά, ακίνητη εικόνα,
κινούµενη εικόνα (video), κινούµενα γραφικά (animation) και ηχητικά σήµατα (οµιλία, ήχος). Χαρακτηριστικά παραδείγµατα υπηρεσιών πολυµέσων είναι το ηλεκτρονικό ταχυδροµείο το οποίο ενσωµατώνει διάφορες µορφές πληροφορίας
(multimedia e–mail) και ο Παγκόσµιος Ιστός (World Wide Web, WWW).
Εφαρµογές τηλεµατικής (εκτός αυτών που έχουν ήδη αναφερθεί) στις οποίες είναι
δυνατό να αξιοποιηθούν οι υπηρεσίες πολυµέσων είναι οι ακόλουθες:
• ∆ιαπροσωπική επικοινωνία και ανταλλαγή µηνυµάτων (τηλεεικονοδιάσκεψη, εικονοτηλεφωνία).
• Ολοκληρωµένα οργανωτικά περιβάλλοντα, όπως ολοκλήρωση γραφείου µέσω
υπολογιστή (Computer Integrated Office, CIO) και ολοκλήρωση παραγωγής µέσω
υπολογιστή (Computer Integrated Manufacturing, CIM).
• Τηλεαγορές, τηλετραπεζικές εργασίες (για αύξηση της εξυπηρέτησης και της

K E º A § A I O 1 : E I ™ A ° ø ° H ™ T H N T H § E M AT I K H

36

ασφάλειας των συναλλαγών).
• Ταξιδιωτικά πρακτορεία (επιλογή ξενοδοχείων, τόπων διαµονής).
• Μεσιτικά γραφεία ακινήτων (επίδειξη σε βίντεο για την εξοικονόµηση χρόνου και
µετακινήσεων).
• Έρευνα αγοράς (ερωτήσεις και επιδείξεις µέσω βίντεο).
• Τηλεπαρακολούθηση και τηλεπίβλεψη (οικίας, παιδιών, ηλικιωµένων, κ.λπ.).
• Αποµακρυσµένος έλεγχος, συντήρηση και επισκευές (telerobotics).
• Συµβουλευτικές υπηρεσίες (πρόσβαση σε ειδικές ικανότητες και πείρα συµβούλων, κατανεµηµένος έλεγχος έργου και λήψη αποφάσεων).
• ∆ραστηριότητες διασκέδασης και αναψυχής (διαλογικά παιχνίδια, κλήση κινούµενης εικόνας, τηλεεικονοδιάσκεψη, ολογραφία).
Σύµφωνα µε την ITU, οι υπηρεσίες (µε την ευρεία έννοια του όρου) που προσφέρονται από ένα δίκτυο τηλεµατικής διακρίνονται σε:
• Κοµιστικές υπηρεσίες (bearer services).
• Τηλεϋπηρεσίες (teleservices).
• Συµπληρωµατικές υπηρεσίες (complementary services).
Οι κοµιστικές υπηρεσίες είναι δικτυακές υπηρεσίες που παρέχουν στο χρήστη τη
δυνατότητα πρόσβασης σε ποικίλες µορφές επικοινωνιών. Οι υπηρεσίες αυτές δεν
είναι άµεσα κατάλληλες για ανθρώπους χρήστες για τους οποίους τα ψηφιακά σήµατα δεν έχουν άµεση σηµασία. Χρήστες των κοµιστικών υπηρεσιών είναι κυρίως υπολογιστές ή άλλες ψηφιακές τερµατικές συσκευές. Είναι φανερό ότι κάθε υπηρεσία
τηλεµατικής εµπεριέχει έναν αριθµό από κοµιστικές υπηρεσίες.
Παραδείγµατα τέτοιων υπηρεσιών είναι το εύρος φάσµατος ζώνης συχνοτήτων, ο
ρυθµός µετάδοσης δεδοµένων και ο τρόπος µεταγωγής (µεταγωγή κυκλωµάτων,
µηνυµάτων, πακέτων), που είναι γνωστά ως ιδιοχαρακτηριστικά µεταφοράς (transfer
attributes) του δικτύου.
Κατά την ITU η τηλεϋπηρεσία ορίζεται ως «ο τύπος τηλεπικοινωνιακής υπηρεσίας,
ο οποίος µε τη χρήση της τερµατικής συσκευής και των λειτουργιών της παρέχει
στους χρήστες ένα τρόπο επικοινωνίας καθορισµένο από πρωτόκολλα επικοινωνίας,
που έχουν συµφωνηθεί µεταξύ του χρήστη και του τηλεπικοινωνιακού οργανισµού
ή µεταξύ των χρηστών». Οι τηλεϋπηρεσίες δηλαδή προσεγγίζουν σε σηµαντικό
βαθµό εννοιολογικά τις υπηρεσίες τηλεµατικής.

1 . 5 Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

37

Σηµεία επαφής χρήστη µε υπηρεσία

Σηµεία σύνδεσηςy
τερµατικού µε τοy
δίκτυο

Xρήστης

Tερµατικό

∆ίκτυοy
Tηλεµατικής

Tερµατικό

Xρήστης

Kοµιστικήy
Yπηρεσία

Tηλεϋπηρεσία

Το συµβατικό (αναλογικό) τηλεφωνικό δίκτυο παρέχει δυνατότητα τηλεφωνικών
κλήσεων (µεταγωγή κυκλώµατος) και φορείς µετάδοσης εύρους ζώνης 3.1 kHz
(κοµιστική υπηρεσία). Ανάλογα µε την τερµατική συσκευή που συνδέεται σ’ αυτό
διακρίνονται οι παρακάτω τηλεϋπηρεσίες:
• Τηλεφωνία (τηλεφωνική συσκευή).
• Τηλεοµοιοτυπία (συσκευή τηλεοµοιοτυπίας – fax).
• Επικοινωνία υπολογιστών (διαποδιαµορφωτής – modem και Η/Υ).
Η προσφορά της τηλεϋπηρεσίας καθορίζεται από το δίκτυο, την τερµατική συσκευή
(τερµατικό) και το χρήστη. Ο χρήστης αντιλαµβάνεται τηλεϋπηρεσίες, ενώ στο τερµατικό προσφέρονται κοµιστικές υπηρεσίες. Η αλυσίδα χρήστη – τερµατικού – δικτύου απεικονίζεται στο Σχήµα 1.9.
Οι συµπληρωµατικές υπηρεσίες είναι επιπρόσθετες ευκολίες που παρέχουν τα δίκτυα
τηλεµατικής, όπως για παράδειγµα, φραγή εισερχόµενων ή εξερχόµενων κλήσεων,
αναλυτική χρέωση, εκτροπή κλήσεων, κ.λπ. Οι υπηρεσίες αυτές δεν µπορούν να προσφερθούν σε ένα χρήστη ως ξεχωριστές υπηρεσίες. Πρέπει να προσφέρονται µαζί ή
σε σχέση µε µια τηλεϋπηρεσία και αποτελούν στοιχεία εισροής εσόδων για τους τηλεπικοινωνιακούς φορείς εκµετάλλευσης των δικτύων. Επισηµαίνεται όµως ότι η ίδια
συµπληρωµατική υπηρεσία µπορεί να είναι κοινή σε πολλές τηλεϋπηρεσίες.
Οι υπηρεσίες τηλεµατικής οφείλουν τη δηµιουργία τους και τη σταδιακή εξέλιξη και
διάδοσή τους κατά κύριο λόγο σε δύο αιτίες:

™¯‹Ì· 1.9

Κοµιστικές
υπηρεσίες και
τηλεϋπηρεσίες

38

K E º A § A I O 1 : E I ™ A ° ø ° H ™ T H N T H § E M AT I K H

1. Στις διαρκώς αυξανόµενες και διαφοροποιούµενες ανάγκες για επεξεργασία πληροφοριών και επικοινωνία που χαρακτηρίζουν τις βιοµηχανικά προηγµένες χώρες.
Οι ανάγκες αυτές δηµιούργησαν την απαραίτητη ζήτηση, ώστε νέες δυνατότητες
πληροφόρησης και επικοινωνίας να γίνουν οικονοµικά βιώσιµες.
2. Στη ραγδαία ανάπτυξη που παρουσίασε τις τελευταίες δεκαετίες µια σειρά νέων
τεχνολογιών αιχµής όπως η πληροφορική, η οπτοηλεκτρονική (οπτικές ίνες), η
αεροδιαστηµική (τηλεπικοινωνιακοί δορυφόροι) κ.ά., καθώς και στην εξίσου
ραγδαία πτώση των προϊόντων των τεχνολογιών αυτών.
Μέσω των υπηρεσιών τηλεµατικής αναπτύσσονται διάφορες δραστηριότητες, η
ύπαρξη των οποίων επιφέρει εντατικότερη χρησιµοποίηση των δικτύων τηλεµατικής. Ως παραδείγµατα αναφέρονται τα ακόλουθα:
• Με µια συσκευή τηλεοµοιοτυπίας (fax) ανταλλάσσονται αντίγραφα εγγράφων
µεταξύ δύο χρηστών του τηλεφωνικού δικτύου, οι οποίοι είναι όµως κάτοχοι
συσκευής τηλεοµοιοτυπίας. Για τους µη κατόχους θα µπορούσαν να υπάρχουν
γραφεία κατάθεσης των προς αποστολή εγγράφων και τελικής διακίνησής τους
στους παραλήπτες. Κατ’ αυτόν τον τρόπο αναπτύσσεται ένα νέο είδος «ταχυδροµικής» υπηρεσίας που προσθέτει κίνηση στο τηλεπικοινωνιακό δίκτυο.
• Με µια συσκευή τηλεειδοποίησης (pager) ειδοποιείται ο κάτοχός της ότι κάποιος
από έναν περιορισµένο κύκλο ανθρώπων που ο ίδιος έχει επιλέξει (γραµµατέας,
σύζυγος) τον αναζητεί και ακολούθως τηλεφωνεί σε όποιον γνωρίζει τον αριθµό
κλήσης του στο σύστηµα της τηλεειδοποίησης. Η ανάπτυξη γραφείων που λειτουργούν ως «γραµµατεία» (ίσως σε εικοσιτετράωρη βάση) και που µε τη σειρά
τους ειδοποιούν τον κάτοχο της συσκευής τηλεειδοποίησης, κάνει πολύ πιο ελκυστική την ιδέα της τηλεειδοποίησης και αυξάνει θεαµατικά την τηλεπικοινωνιακή κίνηση των δικτύων τηλεειδοποίησης.
• Οι κάτοχοι προσωπικών υπολογιστών µπορούν να επικοινωνούν µέσω του τηλεφωνικού δικτύου ή µέσω ειδικών δικτύων δεδοµένων (π.χ. δικτύων X.25). Αυτή η επικοινωνία δεν έχει νόηµα µεταξύ δύο οποιωνδήποτε χρηστών, γιατί είναι ακαθόριστο
τι θα έχουν να ανταλλάξουν (όπως δεν τηλεφωνεί ένας συνδροµητής σε κάποιον άλλο
άγνωστο). Η ύπαρξη υπολογιστών που λειτουργούν ως τράπεζες πληροφοριών (µε
πληροφορίες για δροµολόγια, διασκέδαση, εισιτήρια ή εγκυκλοπαιδικές, νοµικές και
άλλου είδους πληροφορίες) δηµιουργεί υπηρεσίες ηλεκτρονικής πληροφόρησης, οι
οποίες αυξάνουν την τηλεπικοινωνιακή κίνηση των αντίστοιχων δικτύων.
• Όλες οι υπηρεσίες προφορικής πληροφόρησης µέσω της τηλεφωνίας (πληροφορίες συνδροµητών, πληροφορίες διοικητικού περιεχοµένου δηµόσιας διοίκησης),

1 . 5 Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

39

προφορικής αναγγελίας περιστατικών (άµεση δράση αστυνοµίας, πυροσβεστική
υπηρεσία, οδική βοήθεια, πρώτες βοήθειες, υποµνήσεις και αφυπνίσεις), ή η ύπαρξη φωνητικών θυρίδων σε χώρους που εγκαθίστανται µαγνητόφωνα για κατάθεση µηνυµάτων (voice mail) δηµιουργούν επιπλέον κίνηση στο τηλεφωνικό δίκτυο.
Όλες αυτές οι δραστηριότητες, που αφορούν στην ικανοποίηση διάφορων ανθρώπινων αναγκών µε κατάλληλη χρήση των υπηρεσιών τηλεµατικής, και των οποίων το
πλήθος είναι ακαθόριστο, ονοµάζονται υπηρεσίες προστιθέµενης (στα δίκτυα τηλεµατικής) αξίας (Value Added Services, VAS), καθώς επιφέρουν επιπλέον έσοδα χωρίς
την απαίτηση επιπρόσθετου εξοπλισµού (τουλάχιστον για την υποδοµή). Οι υπηρεσίες αυτές παρέχονται από τους παροχείς προστιθέµενης αξίας (VAS providers).
Τα τελευταία χρόνια η διάδοση των υπηρεσιών τηλεµατικής επιταχύνεται συνεχώς,
τόσο λόγω της καλύτερης προώθησης και διαφήµισης των δυνατοτήτων τους, όσο
και λόγω της µείωσης του κόστους τους. Σηµαντική όµως είναι και η συµβολή της
ταχείας εξάπλωσης και ωρίµανσης νέων δικτύων τηλεµατικής, όπως το ∆ιαδίκτυο
(Internet) και τα δίκτυα κινητών επικοινωνιών (mobile communication networks). Οι
υπηρεσίες τηλεµατικής αποτελούν καινοτοµίες µεγάλης κλίµακας, οι οποίες τείνουν
να καθιερώσουν νέους τρόπους επικοινωνίας µεταξύ των ανθρώπων, τόσο σε προσωπικό, όσο και σε επαγγελµατικό επίπεδο, συντελώντας αποφασιστικά στην πραγµατοποίηση της νέας παγκόσµιας κοινωνίας των πληροφοριών (information society).
¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 1.7
Ορίστε τους όρους «υπηρεσία τηλεµατικής», «τηλεπικοινωνιακή υπηρεσία», «υπηρεσία πολυµέσων». ∆ώστε από ένα παράδειγµα για κάθε έναν από αυτούς τους
όρους.

¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 1.8
Σε ποιες κατηγορίες διακρίνονται, σύµφωνα µε την ITU, οι υπηρεσίες (µε την
ευρεία έννοια του όρου) που προσφέρονται από ένα δίκτυο τηλεµατικής;
¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 1.9
Αναφέρετε υπηρεσίες τηλεµατικής που θα µπορούσαν να αξιοποιηθούν στα πλαίσια της ανοικτής και εξ’ αποστάσεως εκπαίδευσης. Περιγράψτε συνοπτικά ποια
πλεονεκτήµατα θα είχε για εσάς η χρήση αυτών των υπηρεσιών.

K E º A § A I O 1 : E I ™ A ° ø ° H ™ T H N T H § E M AT I K H

40

™‡ÓÔ„Ë
Η Τηλεµατική καλύπτει το διαρκώς διευρυνόµενο κοινό τόπο που δηµιουργήθηκε από
τη σύγκλιση και µερική ολοκλήρωση των τεχνολογιών της πληροφορικής και των
τηλεπικοινωνιών.
Ένα σύστηµα τηλεµατικής περιλαµβάνει δίκτυα και υπηρεσίες τηλεµατικής και χαρακτηρίζεται από τη διαχείριση πληροφοριών.
Υπάρχουν δύο βασικοί τρόποι ερµηνείας της έννοιας της πληροφορίας: ο αντικειµενικός και ο υποκειµενικός.
Οι κυριότερες µορφές της πληροφορίας είναι το κείµενο, τα γραφικά, η ακίνητη εικόνα, τα κινούµενα γραφικά, η κινούµενη εικόνα και ο ήχος.
Ψηφιακοποίηση είναι η µετατροπή ενός αναλογικού σήµατος σε ψηφιακό.
Τα δίκτυα τηλεµατικής αποτελούν τη βασική υποδοµή πάνω στην οποία πραγµατοποιούνται οι διάφορες υπηρεσίες τηλεµατικής.
Βασικές κατηγορίες δικτύων τηλεµατικής είναι τα δίκτυα µεταγωγής, τα δίκτυα διανοµής ή εκποµπής, τα δίκτυα συλλογής, τα αναλογικά και τα ψηφιακά δίκτυα.
Μια υπηρεσία τηλεµατικής παρέχει ένα σύνολο διευκολύνσεων (αξιοποιώντας τις
δυνατότητες δικτύων τηλεµατικής) µε σκοπό την κάλυψη πληροφοριακών και επικοινωνιακών αναγκών. Ο συνδυασµός περισσότερων της µίας υπηρεσιών τηλεµατικής ονοµάζεται εφαρµογή τηλεµατικής.
Οι υπηρεσίες πολυµέσων χαρακτηρίζονται από την ολοκληρωµένη διαχείριση περισσότερων της µιας µορφών πληροφορίας.
Σύµφωνα µε την ITU οι υπηρεσίες διακρίνονται σε κοµιστικές υπηρεσίες, τηλεϋπηρεσίες και συµπληρωµατικές υπηρεσίες.

™YNOæH

¶ÚÔ·ÈÚÂÙÈ΋ ‚È‚ÏÈÔÁÚ·Ê›·

Περισσότερες πληροφορίες για τον τρόπο ορισµού της Τηλεµατικής και των υπηρεσιών τηλεµατικής, καθώς και περιγραφές συγκεκριµένων υπηρεσιών τηλεµατικής
µπορούν να βρεθούν στο Κεφάλαιο 2 του (Παπανδρέου, 1989) και στο Κεφάλαιο 8
του (Παπανδρέου, 1996). Θέµατα σχετικά µε δίκτυα τηλεµατικής εξετάζει το βιβλίο
(Simon, 1996), ενώ οι διάφορες µορφές της πληροφορίας και τα χαρακτηριστικά τους
επεξηγούνται διεξοδικά στο Κεφάλαιο 3 του (Fluckiger, 1995). Τέλος, πολλά παραδείγµατα υπηρεσιών και δικτύων τηλεµατικής περιέχονται στα βιβλία (Heldman,
1993), (Heldman, 1994), και (Pecar, 1993).
Παπανδρέου, Κ.Α. (Επιστηµονική Επιµέλεια), «Τηλεπληροφορική», Ελληνική Εταιρεία Επιστηµόνων Η/Υ και Πληροφορικής (ΕΠΥ), Αθήνα 1989.
Παπανδρέου, Κ.Α., «Αυτοµατισµός Γραφείου», Εκδόσεις Νέων Τεχνολογιών, Αθήνα
1996, ISBN: 960–7235–70–3.
Fluckiger, F., «Understanding Networked Multimedia: Applications and Technology»,
Prentice Hall, 1995, ISBN: 0–13–190992–4.
Heldman, R., «Future Telecommunications: Information Applications, Services &
Infrastructure», McGraw–Hill, 1993, ISBN: 0–07–028039–8.
Heldman, R., «Information Telecommunications: Networks, Products & Services»,
McGraw–Hill, 1994, ISBN: 0–07–028040–1.
Pecar, J.A., O’Connor, R.J., Gardin, D.A., «Telecommunications Factbook»,
McGraw–Hill, 1993, ISBN: 0–07–049183–6.
Simon, E., «Distributed Information Systems: From Client / Server to Distributed
Multimedia», McGraw–Hill, 1996, ISBN: 0–07–709076–4.

41

¢›ÎÙ˘· ∆ËÏÂÌ·ÙÈ΋˜
™ÎÔfi˜

2
º

Στο κεφάλαιο αυτό θα παρουσιασθούν τα βασικά δοµικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά των κυριότερων τεχνολογιών δικτύων τηλεµατικής που βρίσκονται σήµερα
σε χρήση, κάνοντας αναφορά, όπου αυτό είναι δυνατό, και στις υπηρεσίες που µπορούν να προσφερθούν πάνω σε αυτά.

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτό το κεφάλαιο θα µπορείτε να:
• περιγράψετε τη δοµή του τηλεφωνικού δικτύου·
• προσδιορίσετε µε ακρίβεια βασικές έννοιες που σχετίζονται µε το τηλεφωνικό
δίκτυο, όπως η ιεραρχία του δικτύου, η δροµολόγηση, η αριθµοδότηση και τα
συστήµατα διασύνδεσης·
• σκιαγραφήσετε την πιθανή εξέλιξη του τηλεφωνικού δικτύου·
• αναφέρετε και επεξηγήσετε τις βασικές αρχές σχεδίασης δικτύων τηλεµατικής·
• αιτιολογήσετε την εµφάνιση και διάδοση του δικτύου ISDN·
• περιγράψετε την αρχιτεκτονική του δικτύου ISDN·
• αναφέρετε και επεξηγήσετε τις υπηρεσίες που είναι δυνατόν να παρέχονται σε ένα
δίκτυo ISDN·
• ορίσετε την έννοια των ευφυών δικτύων·
• περιγράψετε την αρχιτεκτονική των ευφυών δικτύων·
• αναφέρετε και επεξηγήσετε τις υπηρεσίες που είναι δυνατόν να παρέχονται µέσω
ενός ευφυούς δίκτυoυ·
• περιγράψετε τα βασικά χαρακτηριστικά του πρωτοκόλλου X.25·
• περιγράψετε τα βασικά χαρακτηριστικά της τεχνολογίας µεταγωγής πλαισίων·
• εξηγήσετε βασικές έννοιες που σχετίζονται µε την τεχνολογία του ασύγχρονου τρόπου µεταφοράς·
• περιγράψετε σηµαντικά εξειδικευµένα δίκτυα που βρίσκονται σε λειτουργία στην
Ελλάδα.

§

π

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

44

ŒÓÓÔȘ ÎÏÂȉȿ
• δηµόσιο τηλεφωνικό δίκτυο µεταγωγής
• αστικό δίκτυο
• υπεραστικό δίκτυο
• ιεραρχία τηλεφωνικού δικτύου
• τερµατικά κέντρα
• κοµβικά κέντρα
• κύρια κέντρα
• πρωτεύοντα κέντρα
• υπερροή
• συνδροµητικός αριθµός
• υπεραστικός κώδικας
• χαρακτηριστικός αριθµός κλήσης
• αριθµοδότηση
• τηλεφωνικά κέντρα
• βασικό σχέδιο αριθµοδότησης, χρέωσης, δροµολόγησης, µετάδοσης, σηµατοδοσίας, συγχρονισµού και ποιότητας προσφερόµενων υπηρεσιών
• ψηφιακό δίκτυο ολοκληρωµένων υπηρεσιών
• κανάλι τύπου Β, D και Η
• πρόσβαση βασικού ρυθµού
• πρόσβαση πρωτεύοντος ρυθµού
• λειτουργικές οµάδες
• σηµεία αναφοράς
• ευρωπαϊκό ISDN
• ISDN στενής ζώνης
• ISDN ευρείας ζώνης
• ευφυές δίκτυο
• δοµοστοιχεία ανεξάρτητα υπηρεσιών
• περιβάλλον δηµιουργίας υπηρεσιών
• περιβάλλον διαχείρισης υπηρεσιών
• σύστηµα διαχείρισης υπηρεσίας

E I ™ A ° ø ° I K E ™ ¶ A PAT H P H ™ E I ™

• σύνολα δυνατοτήτων ευφυών δικτύων
• σηµείο µεταγωγής υπηρεσίας
• σηµείο ελέγχου υπηρεσίας
• σύστηµα διαχείρισης υπηρεσίας
• σηµείο δεδοµένων υπηρεσίας
• ευφυές περιφερειακό
• σηµατοδοσία κοινού καναλιού Νο. 7
• δίκτυο σηµατοδοσίας
• δίκτυο µεταγωγής πακέτων
• πρωτόκολλο X.25
• µεταγωγή πλαισίου
• προσωρινό νοητό κύκλωµα
• µόνιµο νοητό κύκλωµα
• κωδικός αναγνώρισης σύνδεσης επιπέδου γραµµής
• έλεγχος συµφόρησης
• υποσχόµενος ρυθµός πληροφορίας
• ασύγχρονος τρόπος µεταφοράς
• κυψέλη
• σύγχρονος τρόπος µεταφοράς
• εξειδικευµένα δίκτυα
• Hellaspac, Hellascom, Hellastel

∂ÈÛ·ÁˆÁÈΤ˜ ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂȘ
Τη σηµερινή εποχή η πληροφορία παίζει σηµαντικό ρόλο. Κάθε στιγµή διακινούνται
σηµαντικά ποσά πληροφοριών, είτε σε ψηφιακή µορφή, είτε σε αναλογική. Η διακίνηση των πληροφοριών αυτών στο πρόσφατο παρελθόν επιτυγχανόταν αποκλειστικά µέσω ανεξάρτητων δικτύων τηλεµατικής, κάθε ένα από τα οποία χαρακτηριζόταν
από τη χρήση διαφορετικής τεχνολογίας (π.χ. τηλεφωνικό δίκτυο, δίκτυα µετάδοσης
δεδοµένων, δίκτυο τηλετυπίας, κ.λπ.). Το αποτέλεσµα ήταν να δηµιουργούνται µεγάλα οικονοµικά και τεχνικά προβλήµατα, αφού κάποιος ο οποίος επιθυµούσε να χρησιµοποιήσει τις υπηρεσίες περισσότερων ανεξάρτητων δικτύων θα έπρεπε να διαθέτει ιδιαίτερη γραµµή σύνδεσης µε κάθε ένα από τα δίκτυα αυτά, έχοντας κατ’ αυτόν

45

46

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

τον τρόπο πολλά σηµεία σύνδεσης µε το δίκτυο (network access points). Με την ενοποίηση των δικτύων και την ταυτόχρονη ψηφιακοποίηση των σηµάτων, όπως θα επεξηγηθεί στη συνέχεια αυτού του κεφαλαίου, γίνεται προσπάθεια για να ξεπεραστούν
τα προβλήµατα αυτού του είδους.
Επισηµαίνεται ότι ένα δίκτυο τηλεµατικής είναι ουσιαστικά ένα τηλεπικοινωνιακό
σύστηµα το οποίο αποτελείται από τερµατικές συσκευές, όπως είναι οι Η/Υ και τα
τερµατικά κάθε είδους (π.χ. τηλεφωνικές συσκευές), οι οποίες συνδέονται µεταξύ
τους. Η έννοια της σύνδεσης ταυτίζεται µε τη δυνατότητα ανταλλαγής πληροφοριών
µεταξύ των τερµατικών συσκευών. Η σύνδεση µπορεί να πραγµατοποιείται µε ενσύρµατα µέσα (π.χ. οµοαξονικά καλώδια, οπτικές ίνες, κ.λπ.), αλλά και ασυρµατικά
(µικροκύµατα, δορυφορικές ζεύξεις, κ.λπ.). Βασικός σκοπός των δικτύων τηλεµατικής είναι να επιτρέπουν σε πολλούς χρήστες να µοιράζονται ή να ανταλλάσσουν πληροφορίες, να εκµεταλλεύονται την επεξεργαστική ικανότητα διασυνδεδεµένων Η/Υ,
να έχουν πρόσβαση σε αποµακρυσµένες βάσεις δεδοµένων και γενικά να χρησιµοποιούν µια µεγάλη ποικιλία υπηρεσιών τηλεµατικής, οι οποίες προσφέρονται αξιοποιώντας τις δυνατότητες των δικτύων τηλεµατικής και χρησιµοποιώντας τα ως την
αναγκαία υποδοµή τους.
Σε απόλυτη συµφωνία µε τις πιο πάνω παρατηρήσεις, το κεφάλαιο αυτό ξεκινάει µε
την παρουσίαση και περιγραφή του τηλεφωνικού δικτύου, το οποίο αποτελεί το µεγαλύτερο τηλεπικοινωνιακό σύστηµα που βρίσκεται σε χρήση και καλύπτει σχεδόν ολόκληρο τον πλανήτη. Στη συνέχεια εξετάζεται το ψηφιακό δίκτυο ενοποιηµένων υπηρεσιών (Integrated Services Digital Network, ISDN), το οποίο θεωρείται ως η πιθανότερη µετεξέλιξη του τηλεφωνικού δικτύου και κατόπιν καλύπτονται θέµατα που
σχετίζονται µε την έννοια των ευφυών δικτύων (Intelligent Networks, INs). Τα δίκτυα
µεταγωγής πακέτων αποτελούν το επόµενο αντικείµενο εξέτασης του κεφαλαίου
αυτού. Έµφαση δίνεται στην παρουσίαση του πρωτοκόλλου X.25 και στην επεξήγηση των τεχνολογιών µεταγωγής πλαισίου (frame relay) και ασύγχρονου τρόπου µεταφοράς (Asynchronous Transfer Mode, ATM). Το κεφάλαιο ολοκληρώνεται µε µια
σύντοµη αναφορά (προσαρµοσµένη στην Ελληνική πραγµατικότητα) σε εξειδικευµένα δίκτυα. Επισηµαίνεται ότι πολλές από τις δικτυακές τεχνολογίες που παρουσιάζονται στο κεφάλαιο αυτό µπορούν να χρησιµοποιηθούν (και χρησιµοποιούνται) στα
πλαίσια του ∆ιαδικτύου (Internet), το οποίο θα εξετασθεί σε συνδυασµό µε τις αντίστοιχες υπηρεσίες στο επόµενο κεφάλαιο (Κεφάλαιο 3).

2.1 TH§EºøNIKO ¢IKTYO

2.1 ∆ËÏÂʈÓÈÎfi ¢›ÎÙ˘Ô

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• περιγράψετε τη δοµή του τηλεφωνικού δικτύου·
• αναφέρετε και εξηγήσετε τις βασικές οικονοµικοτεχνικές αρχές που καθορίζουν τη
δοµή των σύγχρονων τηλεφωνικών δικτύων·
• αναφέρετε δύο βασικές κατηγορίες τηλεφωνικών δικτύων·
• περιγράψετε τη βασική ιεραρχία κέντρων ενός τηλεφωνικού δικτύου·
• εξηγήσετε τον τρόπο µε τον οποίο γίνεται η δροµολόγηση της κίνησης στο τηλεφωνικό δίκτυο·
• αναφέρετε και εξηγήσετε τα διαφορετικά είδη αριθµοδότησης που είναι δυνατόν
να εφαρµοσθούν στο τηλεφωνικό δίκτυο·
• περιγράψετε τη λειτουργία των τηλεφωνικών κέντρων ως συστηµάτων διασύνδεσης στα πλαίσια του τηλεφωνικού δικτύου·
• σκιαγραφήσετε την πιθανή εξέλιξη του τηλεφωνικού δικτύου.
Το υπάρχον δηµόσιο τηλεφωνικό δίκτυο µεταγωγής (Public Switched Telephone
Network, PSTN) αποτελεί µία από τις σηµαντικότερες υποδοµές της Τηλεπληροφορικής. Όπως αναφέρθηκε και στην Ενότητα 1.4 του Κεφαλαίου 1, το δίκτυο αυτό
µπορεί να θεωρηθεί ως βασική υποδοµή για πολλές από τις υπηρεσίες τηλεµατικής.
Εξάλλου η καθολική εξάπλωση του δικτύου αυτού σε συνδυασµό µε το µέγεθος των
επενδυµένων σ’ αυτό κεφαλαίων δε θα επέτρεπε την αντικατάστασή του σε σύντοµο χρονικό διάστηµα µε κάποιο άλλο δίκτυο πιο κατάλληλο για τις υπηρεσίες τηλεµατικής. Εποµένως, λόγω του σηµαντικού ρόλου που διαδραµατίζει το τηλεφωνικό
δίκτυο στην ανάπτυξη των υπηρεσιών τηλεµατικής θα παρουσιαστούν συνοπτικά
στις επόµενες παραγράφους τα κυριότερα χαρακτηριστικά του.
2.1.1 ¢ÔÌ‹ ÙÔ˘ ÙËÏÂʈÓÈÎÔ‡ ‰ÈÎÙ‡Ô˘

Για να συνδεθεί ένας συνδροµητής αποκλειστικά µε έναν άλλο συνδροµητή, προκειµένου να ανταλλάξουν (φωνητικά) µηνύµατα, πρέπει να υπάρχει µια γραµµή µεταβίβασης των µηνυµάτων αυτών µεταξύ τους. Αν για τη σύνδεση καθενός συνδροµητή µε καθέναν από τους υπόλοιπους προβλεπόταν και µια αποκλειστική γραµµή επικοινωνίας, τότε θα χρειαζόταν ένα πολύ µεγάλο πλήθος τέτοιων γραµµών. Όπως φαί-

47

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

48

νεται και στο παράδειγµα του Σχήµατος 2.1 (α), για την αποκλειστική επικοινωνία
10 συνδροµητών µεταξύ τους απαιτούνται 45 γραµµές. Το δίκτυο που προκύπτει κατ’
αυτόν τον τρόπο σύνδεσης ονοµάζεται πολυγωνικό και για τη σύνδεση µε ένα τέτοιο
δίκτυο ν συνδροµητών µεταξύ τους απαιτούνται ν(ν–1)/2 γραµµές σύνδεσης.

(α)

Συνδροµητικές γραµµές

(β)
Kέντρο

Συνδροµητικές γραµµές
Zευκτική δέσµη

(γ)
Kέντρα

™¯‹Ì· 2.1

Αρχές διαµόρφωσης τηλεφωνικού
δικτύου

Συνδροµητής

Tηλεφωνικό Kέντρο

Για να µειωθεί ο αριθµός των αναγκαίων γραµµών µπορεί να χρησιµοποιηθεί ένα
(τηλεφωνικό) κέντρο µεταγωγής ή διασύνδεσης, όπως φαίνεται και στο παράδειγµα
του Σχήµατος 2.1 (β). Το κέντρο αυτό αναλαµβάνει να συνδέσει αποκλειστικά τις
γραµµές δύο συνδροµητών που καταλήγουν σ’ αυτό, έτσι ώστε αυτοί να επικοινωνήσουν µεταξύ τους. Στην περίπτωση αυτή, ο αριθµός των γραµµών που απαιτού-

2.1 TH§EºøNIKO ¢IKTYO

νται για τη σύνδεση ν συνδροµητών µεταξύ τους είναι ν. Το δίκτυο που προκύπτει
κατ’ αυτόν τον τρόπο ονοµάζεται αστεροειδές.
Αν τοποθετηθούν δύο κέντρα στο δίκτυο αυτό, όπως φαίνεται στο παράδειγµα του
Σχήµατος 2.1 (γ), τότε µειώνονται τα µήκη των γραµµών που συνδέουν τους συνδροµητές µε το κέντρο τους και έτσι προκύπτει επιπλέον οικονοµία στις συνδέσεις.
Σ’ αυτή την περίπτωση προκύπτει όµως η ανάγκη να συνδέονται τα κέντρα µεταξύ
τους µε δέσµες ζευκτικών γραµµών. Η καθεµιά από τις γραµµές της δέσµης δεν ανήκει αποκλειστικά σε ένα συνδροµητή, αλλά του παραχωρείται µόνο για το χρόνο που
ο συνδροµητής θέλει να επικοινωνήσει µε έναν άλλο συνδροµητή ο οποίος είναι
απευθείας (αστεροειδώς) συνδεµένος µε το άλλο κέντρο. Επειδή οι συνδοµητές που
συνοµιλούν συγχρόνως σε ένα τηλεφωνικό δίκτυο είναι στατιστικά µόνο ένα µικρό
µέρος του συνόλου των συνδεµένων στο δίκτυο αυτό συνδροµητών, οι γραµµές ζεύξεις µεταξύ των κέντρων είναι πολύ λιγότερες από το συνολικό αριθµό των συνδροµητών των κέντρων αυτών.
Η πραγµατική δοµή των σύγχρονων τηλεφωνικών δικτύων καθορίζεται από τις τρεις
οικονοµικοτεχνικές αρχές που παρουσιάστηκαν προηγουµένως, δηλαδή από τη:
• Μείωση του πλήθους των αποκλειστικών συνδέσεων µε την παρεµβολή κέντρων.
• Μείωση του µήκους των συνδροµητικών γραµµών µε την παρεµβολή κέντρων.
• Σύνδεση των κέντρων µεταξύ τους, σύµφωνα µε τις στατιστικές / ποσοτικές ανάγκες επικοινωνίας.
Τα σύγχρονα τηλεφωνικά δίκτυα αποτελούνται βασικά από τις τηλεφωνικές συσκευές, τις συνδροµητικές γραµµές που συνδέουν τις συσκευές µε το αντίστοιχο κέντρο,
καθώς και από µια ιεραρχία κέντρων και συνδέσεων.
Τα τηλεφωνικά δίκτυα διακρίνονται σε αστικά και σε υπεραστικά. Σε ένα αστικό
δίκτυο συνδέονται όλοι οι συνδροµητές ενός γεωγραφικά περιορισµένου τόπου,
όπως για παράδειγµα µιας πόλης. Ανάλογα µε τον αριθµό των συνδροµητών και τη
γεωγραφική έκταση της πόλης, ένα αστικό δίκτυο είναι δυνατό να περιλαµβάνει ένα
ή περισσότερα αστικά κέντρα.
Τα κέντρα αυτά συνδέονται µε το υπεραστικό κέντρο της πόλης ή της περιοχής, το
οποίο µε τη σειρά του συνδέεται µέσω του υπεραστικού δικτύου µε τα υπεραστικά
κέντρα άλλων πόλεων ή γεωγραφικών περιοχών. Μέσω των υπεραστικών κέντρων
κάθε πόλης και του υπόλοιπου υπεραστικού δικτύου, του οποίου η ιεραρχία περιγράφεται στη συνέχεια, είναι δυνατή η υπεραστική επικοινωνία µεταξύ συνδροµητών
διαφόρων πόλεων και γενικότερα γεωγραφικών περιοχών. Τα υπεραστικά κέντρα συν-

49

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

50

δέονται επίσης µε το διεθνές τηλεφωνικό κέντρο της χώρας, το οποίο µε τη σειρά του
είναι συνδεµένο µε τα διεθνή τηλεφωνικά κέντρα άλλων χωρών, ώστε µέσω αυτού να
επιτυγχάνεται η διεθνής επικοινωνία µεταξύ συνδροµητών διαφόρων χωρών.

¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 2.1
Ποιες είναι οι τρεις (3) οικονοµικοτεχνικές αρχές που καθορίζουν τη διαµόρφωση
ενός τηλεφωνικού δικτύου;

¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 2.2
Ποιες είναι οι δύο κατηγορίες στις οποίες είναι δυνατόν να διακριθεί ένα τηλεφωνικό δίκτυο ανάλογα µε τον τρόπο σύνδεσης των συνδροµητών µεταξύ τους; Ποια
είναι τα βασικά πλεονεκτήµατα και µειονεκτήµατα της καθεµίας;

2.1.2 πÂÚ·Ú¯›· ‰ÈÎÙ‡Ô˘ – ¢ÚÔÌÔÏfiÁËÛË – ∞ÚÈıÌÔ‰fiÙËÛË

Η βασική ιεραρχία κέντρων και συνδέσεων του υπεραστικού δικτύου της Ελλάδας
φαίνεται στο Σχήµα 2.2. Στην κατώτερη βαθµίδα (την τερµατική περιοχή) υπάρχουν
τα Τερµατικά Κέντρα (Τε.Κ.) µε τα οποία συνδέονται αστεροειδώς οι συνδροµητές.
Ένα Τε.Κ. είναι κατά κανόνα το αστικό κέντρο µιας πόλης ή ενός χωριού. Τα Τε.Κ.
γειτονικών περιοχών συνδέονται αστεροειδώς µε τα υπερκείµενα Κοµβικά Κέντρα
(Κο.Κ.). Έτσι, ένας συνδροµητής µιας τερµατικής περιοχής µπορεί να επικοινωνεί
µε έναν άλλο συνδροµητή µιας άλλης τερµατικής περιοχής, που ανήκει όµως στην
ίδια κοµβική περιοχή, µέσω του κοινού υπερκείµενου Κο.Κ. Τα Κο.Κ. µε τη σειρά
τους συνδέονται αστεροειδώς µε το υπερκείµενο Κύριο Κέντρο (Κ.Κ.) της αντίστοιχης περιοχής που ανήκουν. Τέλος, τα Κ.Κ. συνδέονται αστεροειδώς µε τα υπερκείµενα Πρωτεύοντα Κέντρα (Π.Κ.), που αποτελούν την ανώτατη βαθµίδα του υπεραστικού δικτύου της χώρας. Τα Π.Κ. συνδέονται µεταξύ τους πολυγωνικά.
Οι αστεροειδείς συνδέσεις στα διάφορα επίπεδα (εκτός του ανώτατου επιπέδου των
Π.Κ.) δηµιουργούν µια αυστηρή ιεραρχία µεταξύ των συνδεοµένων κέντρων και
παριστάνονται µε πλήρεις γραµµές στο Σχήµα 2.2. Το αυστηρά ιεραρχηµένο δίκτυο
των γραµµών αυτών ονοµάζεται βασικό δίκτυο και οι σχετικές ζεύξεις µεταξύ των
κέντρων αποτελούν τις κανονικές γραµµές. Εκτός από αυτές τις ζεύξεις, υπάρχουν
για λόγους ασφαλείας και οικονοµικότητας και οι λεγόµενες ευθείες ή γεφυρωτικές

2 . 1 . 2 I E PA P X I A ¢ I K T Y O Y – ¢ P O M O § O ° H ™ H – A P I £ M O ¢ O T H ™ H

51

ζεύξεις. Οι γεφυρωτικές ζεύξεις ενώνουν απευθείας κέντρα του ίδιου ή και διαφορετικού επιπέδου. Στο Σχήµα 2.2 παριστάνονται µε διακεκοµµένες γραµµές όλες οι
δυνατές περιπτώσεις γεφυρωτικών ζεύξεων για την επικοινωνία των συνδροµητών
Α και Β που ανήκουν σε διαφορετικά Π.Κ.[1]
∆ιεθνές ∆ίκτυο

∆ιεθνές Kέντρο

Πρωτεύοντα Kέντραy
(π.χ. Πάτρα 6)

Kύρια Kέντραy
(π.χ. Mεσολόγγι 63)

Kοµβικά Kέντραy
(π.χ. Aιτωλικό 632)

Tερµατικά Kέντραy
(π.χ. Nεοχώρι 6392)

Συνδροµητές
™¯‹Ì· 2.2

A

B
Kανονικές γραµµές
Γεφυρωτικές ή ευθείες

Η δροµολόγηση της κίνησης µέσω των κανονικών γραµµών παρέχει τη δυνατότητα
συστηµατικής αριθµοδότησης και καλής εκµετάλλευσης των γραµµών αυτών. Στην

[1] Αυτό βέβαια δε σηµαίνει ότι σε κάθε πραγµατική περίπτωση συνυπάρχουν όλες αυτές οι
γεφυρωτικές ζεύξεις.

Η δοµή του ελληνικού τηλεφωνικού δικτύου

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

52

περίπτωση όµως που απαιτείται η σύνδεση δύο γεωγραφικά γειτονικών κέντρων,
που δεν ανήκουν όµως ιεραρχικά στο ίδιο υπερκείµενο κέντρο, είναι πολλές φορές
οικονοµικότερη η απευθείας σύνδεση µεταξύ τους µε γεφυρωτική ζεύξη, για να αποφευχθεί η µεγάλου µήκους κανονική όδευση. Έτσι, όταν υπάρχει µεγάλη τηλεφωνική κίνηση µεταξύ δύο κέντρων, που δεν ανήκουν στο ίδιο υπερκείµενο κέντρο, γίνεται προσπάθεια να δροµολογηθεί η κίνηση αρχικά µέσω της συντοµότερης ευθείας
ζεύξης, κατόπιν µέσω της επόµενης συντοµότερης ευθείας, αν υπάρχει, κ.ο.κ. και
µόνο στην περίπτωση που όλες οι ευθείες ζεύξεις είναι κατειληµµένες διοχετεύεται
πλέον η κίνηση µέσω των κανονικών γραµµών. Κατ’ αυτόν τον τρόπο στις κανονικές γραµµές διοχετεύεται η υπερροή, το πλεόνασµα δηλαδή της κίνησης των γεφυρωτικών ζεύξεων.
Κάθε συνδροµητής µιας αστικής περιοχής χαρακτηρίζεται από ένα συνδροµητικό
αριθµό ή, όπως συνήθως λέγεται, από τον αριθµό τηλεφώνου του. Για την επικοινωνία στο εσωτερικό µιας αστικής περιοχής, η οποία συµπίπτει µε την περιοχή του
αντίστοιχου Κο.Κ., οι συνδροµητές επιλέγουν µόνο τον συνδροµητικό αριθµό. Για
να επικοινωνήσει όµως ένας συνδροµητής µιας αστικής περιοχής µε ένα συνδροµητή µιας άλλης αστικής περιοχής πρέπει αρχικά να επιλέξει ένα χαρακτηριστικό αριθµό, που δείχνει ότι πρόκειται για υπεραστική κλήση (στην περίπτωση της Ελλάδας
ο αριθµός αυτός είναι το 0), κατόπιν έναν άλλο αριθµό, που ονοµάζεται υπεραστικός κώδικας ή χαρακτηριστικός αριθµός κλήσης και χαρακτηρίζει την αστική
περιοχή (Κο.Κ.) του καλούµενου συνδροµητή, και τέλος το συνδροµητικό αριθµό.
Ο συνδροµητικός αριθµός και ο υπεραστικός κώδικας αποτελούν τον εθνικό συνδροµητικό αριθµό. Ο αριθµός 0 που προτίθεται του εθνικού συνδροµητικού αριθµού, όταν πρόκειται για υπεραστική κλήση, και ο 00, όταν πρόκειται για διεθνή
κλήση, αποτελούν αντίστοιχα το υπεραστικό και το διεθνές πρόθεµα.
Οι υπεραστικοί κώδικες είναι δυνατόν να κατανεµηθούν στα υπεραστικά κέντρα µιας
χώρας, είτε µε τρόπο τύχαιο ή ελεύθερο, είτε µε τρόπο συστηµατικό ή δικτυοδέσµιο.
Στην περίπτωση της ελεύθερης ή τυχαίας αριθµοδότησης ο υπεραστικός κώδικας
δεν έχει καµµιά σχέση µε τη δοµή του δικτύου. Στην περίπτωση όµως της συστηµατικής ή δικτυοδέσµιας αριθµοδότησης ο υπεραστικός κώδικας του κάθε υπεραστικού κέντρου έχει στενή σχέση µε τη διαµόρφωση του δικτύου και τη θέση του
κέντρου µέσα στο δίκτυο αυτό.
¶·Ú¿‰ÂÈÁÌ· 2.1
Όλοι οι χαρακτηριστικοί κώδικες που έχουν τα ίδια πρώτα ψηφία ανήκουν σε γειτονικά κέντρα που βρίσκονται µέσα στα όρια µιας ορισµένης ευρύτερης περιοχής.

2 . 1 . 2 I E PA P X I A ¢ I K T Y O Y – ¢ P O M O § O ° H ™ H – A P I £ M O ¢ O T H ™ H

53

Έτσι, στο Π.Κ. που έχει έδρα την Πάτρα και έχει υπεραστικό κώδικα το 6 υπάγονται
τα Κ.Κ. µε τους αντίστοιχους αριθµούς Πάτρας 61, Πύργου 62, Μεσολογγίου 63,
Αγρινίου 64, Ιωαννίνων 65, κ.λπ. Στο Κ.Κ. Μεσολογγίου υπάγονται τα Κο.Κ. µε
τους αντίστοιχους υπεραστικούς κώδικες Μεσολογγίου 631, Αιτωλικού 632, Ναυπάκτου 634, κ.λπ. Στο Κο.Κ. Αιτωλικού υπάγονται τα Τε.Κ. µε τους αντίστοιχους
αριθµούς Αιτωλικού 6322, Νεοχωρίου 6329, κ.λπ. Το τελευταίο ψηφίο του αριθµού
κάθε Τε.Κ. είναι ενσωµατωµένο ως πρώτο ψηφίο στους συνδροµητικούς αριθµούς
που υπάγονται στο Τε.Κ. αυτό. Έτσι, όλοι οι συνδροµητικοί αριθµοί του Αιτωλικού
αρχίζουν από 2, του Νεοχωρίου αρχίζουν όλοι από 9, κ.ο.κ.
Ο τρόπος χρησιµοποίησης του υπεραστικού κώδικα από το συνδροµητή καθορίζει
δύο διαφορετικά συστήµατα αριθµοδότησης, δηλαδή την ανοιχτή και την καλυµµένη αριθµοδότηση. Στην ανοιχτή αριθµοδότηση ο υπεραστικός κώδικας επιλέγεται
µόνο στις υπεραστικές κλήσεις, όπου ο καλών συνδροµητής πρέπει να ξέρει όχι µόνο
το συνδροµητικό αριθµό του καλούµενου, αλλά και τον υπεραστικό κώδικα τον
οποίο προτάσσει µαζί µε το πρόθεµα 0 κατά την επιλογή πριν από το συνδροµητικό
αριθµό. Αντίθετα, στην καλυµµένη αριθµοδότηση κάθε συνδροµητής έχει µόνο έναν
αριθµό µε τον οποίο τον καλούν, είτε για αστικές, είτε για υπεραστικές κλήσεις.
Τέλος, το σύστηµα αριθµοδότησης της Ελλάδας χαρακτηρίζεται από σταθεροψηφιακή αριθµοδότηση µε οκτώ ψηφία. Αυτό σηµαίνει ότι το σύνολο των ψηφίων κάθε
εθνικού συνδροµητικού αριθµού (υπεραστικός κώδικας + συνδροµητικός αριθµός)
είναι σταθερό και ίσο µε οκτώ. Για το λόγο αυτό οι συνδροµητικοί αριθµοί της περιοχής Αθηνών, που ο υπεραστικός κώδικας είναι µονοψήφιος (1), είναι εφταψήφιοι,
ενώ οι συνδροµητικοί αριθµοί στις περιπτώσεις που ο υπεραστικός κώδικας είναι
διψήφιος (π.χ. Πάτρας – 61), είναι εξαψήφιοι, κ.ο.κ.
Συµπερασµατικά εποµένως, η αριθµοδότηση του ελληνικού τηλεφωνικού δικτύου
χαρακτηρίζεται ως συστηµατική, ανοιχτή (εκτός της περιοχής Κο.Κ. που είναι κλειστή) και σταθεροψηφιακή µε οκταψήφιους εθνικούς συνδροµητικούς αριθµούς.
ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 2.1
Να συµπληρωθούν τα κενά στις πιο κάτω προτάσεις µε τις κατάλληλες λέξεις:
Τα τερµατικά κέντρα συνδέονται ακτινωτά στα υπερκείµενα ………………………….
Ο αριθµός κλήσης ενός συνδροµητή και ο …………………………. του υπεραστικού
κέντρου στο οποίο ανήκει σχηµατίζουν τον …………………………. του.
Η …………………………. ή …………………………. αριθµοδότηση απαιτεί προγραµµατισµό στην

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

54

κατασκευή του δικτύου και πρόβλεψη για τη δηµιουργία µελλοντικών κέντρων.
Στην …………………………. επιλέγεται ο χαρακτηριστικός αριθµός µόνο στις υπεραστικές κλήσεις.

ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 2.2
Απαντήστε στις ερωτήσεις που ακολουθούν επιλέγοντας για κάθε µία από αυτές
τη σωστή απάντηση (X στην κατάλληλη θέση). ∆ιευκρινίζεται ότι σε κάθε ερώτηση αντιστοιχεί µόνο µία σωστή απάντηση.
1. Η ιεραρχία του τηλεφωνικού δικτύου από την κατώτερη προς την ανώτερη βαθµίδα περιλαµβάνει:
α) Τοπικά κέντρα, Περιοχικά κέντρα, Κύρια κέντρα, Πρωτεύοντα κέντρα.

[]

β) Τερµατικά κέντρα, Πρωτεύοντα κέντρα, Κοµβικά κέντρα, Κύρια κέντρα.

[]

γ) Κοµβικά κέντρα, Κύρια κέντρα, Πρωτεύοντα κέντρα, Τερµατικά κέντρα.

[]

δ) Τερµατικά κέντρα, Κοµβικά κέντρα, Κύρια κέντρα, Πρωτεύοντα κέντρα.

[]

2. Πόσο εύρος ζώνης φάσµατος συχνοτήτων (bandwidth) απαιτείται για την τηλεπικοινωνιακή µετάδοση, µε αναλογικό τρόπο, της ανθρώπινης φωνής:
α) 31 kHz

[]

β) 3.100 Hz

[]

γ) 3.100 kHz

[]

δ) 3 Hz

[]

2.1.3 ™‡ÛÙËÌ·Ù· ‰È·Û‡Ó‰ÂÛ˘ – ∆ËÏÂʈÓÈο ΤÓÙÚ·

Κατά τις πρώτες µέρες της τηλεφωνίας, οι τηλεφωνικές συνδέσεις µπορούσαν να επιτευχθούν µόνο χειροκίνητα, µε τη µεσολάβηση τηλεφωνητριών. Πιο συγκεκριµένα,
ο συνδροµητής που επιθυµούσε να τηλεφωνήσει, επικοινωνούσε µέσω της συσκευής του µε την τηλεφωνήτρια και ζητούσε προφορικά να συνδεθεί µε τον καλούµενο
συνδροµητή. Ο αριθµός του καλούµενου µπορούσε να περνά προφορικά από τηλεφωνήτρια σε τηλεφωνήτρια µέχρι να βρεθεί το κέντρο του καλούµενου. Όσο διαρκούσε η σύνδεση, λυχνίες έµεναν αναµµένες για να πληροφορήσουν µε το σβήσιµό
τους ότι η κλήση τελείωσε και η τηλεφωνήτρια έπρεπε να τερµατίσει την κλήση.

2 . 1 . 3 ™ Y ™ T H M A T A ¢ I A ™ Y N ¢ E ™ H ™ – T H § E º ø N I K A K E N T PA

Αυτός ο τρόπος λειτουργίας του τηλεφωνικού δικτύου άρχισε να αλλάζει µόνο µετά
το 1892, όταν ο Almon Strowger δηµιούργησε τις προϋποθέσεις για την αυτόµατη
τηλεφωνία κατασκευάζοντας τον πρώτο ηλεκτροµηχανικό διακόπτη. Μέχρι τότε η
κάθε σύνδεση απαιτούσε σηµαντική απασχόληση ανθρώπινου δυναµικού, που µε
την πρόοδο της τεχνολογίας των ηλεκτροµηχανικών διακοπτών µειώθηκε και τελικά εξαλείφθηκε. Αυτό επιτεύχθηκε µε τη χρήση αυτόµατων ηλεκτροµηχανικών τηλεφωνικών κέντρων µεταγωγής κυκλώµατος.
Γενικά τα τηλεφωνικά κέντρα παρέχουν τη δυνατότητα σε κάθε συνδροµητή να διασυνδέεται αποκλειστικά µε οποιονδήποτε άλλο συνδροµητή για να πραγµατοποιήσει τηλεφωνική συνδιάλεξη. Εκτός από την κατ’ επιλογή διασύνδεση µεταξύ δύο
συνδροµητών, τα κέντρα εκτελούν και άλλες λειτουργίες, όπως, για παράδειγµα, την
έναρξη, επίβλεψη και τερµατισµό της συνδιάλεξης, τελοχρέωση, κ.λπ. Σήµερα χρησιµοποιούνται ψηφιακά ηλεκτρονικά τηλεφωνικά κέντρα στα οποία, τόσο οι διατάξεις ελέγχου, όσο και τα όργανα που πραγµατοποιούν τις συνδέσεις των γραµµών
οµιλίας είναι ηλεκτρονικά. Επίσης, το αναλογικό σήµα της οµιλίας µετατρέπεται σε
ψηφιακό µέσα από µια διεργασία ψηφιακοποίησης (βλ. Ενότητα 1.3 του Κεφαλαίου 1). Πιο συγκεκριµένα, οι παλµοί (τα δείγµατα) που λαµβάνονται µε τη δειγµατοληψία του αρχικού αναλογικού σήµατος κωδικοποιούνται (συνήθως) µε τη µέθοδο
της Παλµοκωδικής ∆ιαµόρφωσης (Pulse Code Modulation, PCM), έτσι ώστε µέσω
της τηλεφωνικής γραµµής να µεταβιβάζονται µόνο ψηφιακά σήµατα οµιλίας.
2.1.4 ∂ͤÏÈÍË Î·È ÚÔÔÙÈΤ˜ ÙÔ˘ ÙËÏÂʈÓÈÎÔ‡ ‰ÈÎÙ‡Ô˘

Τα τελευταία χρόνια όλες οι τηλεφωνικές εταιρείες ασχολούνται µε την ψηφιακοποίηση των τηλεφωνικών δικτύων. Ανάλογα µε το βαθµό ψηφιακοποίησής τους τα
τηλεφωνικά δίκτυα ταξινοµούνται στις εξής τέσσερις κατηγορίες:
1. Στην πρώτη κατηγορία τα τηλεφωνικά κέντρα είναι αναλογικά. Η επικοινωνία
µεταξύ των κέντρων γίνεται αναλογικά, καθώς επίσης και η επικοινωνία µεταξύ
των κέντρων και των συνδροµητών.
2. Στη δεύτερη κατηγορία τα τηλεφωνικά κέντρα είναι πάλι αναλογικά, αλλά επικοινωνούν µεταξύ τους ψηφιακά. Η επικοινωνία όµως µεταξύ των κέντρων και
των συνδροµητών πραγµατοποιείται µε τρόπο αναλογικό.
3. Στην τρίτη κατηγορία τα τηλεφωνικά κέντρα είναι ψηφιακά µε ψηφιακή µεταγωγή. Η επικοινωνία όµως κέντρου / συνδροµητή παραµένει αναλογική. Τα
δίκτυα αυτά ονοµάζονται ενοποιηµένα ψηφιακά δίκτυα (Integrated Digital
Networks, IDN).
4. Στην τελευταία κατηγορία τα τηλεφωνικά κέντρα είναι ψηφιακά και η επικοινωνία

55

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

56

µεταξύ των κέντρων, καθώς και µεταξύ των κέντρων και των συνδροµητών γίνεται ψηφιακά. Τα δίκτυα αυτά ονοµάζονται Ψηφιακά ∆ίκτυα Ενοποιηµένων Υπηρεσιών (Integrated Services Digital Network, ISDN) και προσφέρουν στους συνδροµητές τη δυνατότητα ταυτόχρονων κλήσεων, καθώς και διάφορες υπηρεσίες.
Σε ένα τηλεφωνικό δίκτυο µπορεί να υπάρχει ένας συνδυασµός από τις πιο πάνω
κατηγορίες, καθώς παράγοντες οικονοµικοί, λειτουργικοί και εξυπηρέτησης συνδροµητών, είναι δυνατόν να επηρεάσουν σε σηµαντικό βαθµό τη σχεδίαση ή την
επέκταση του δικτύου.
¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 2.3
Αφού αναφέρετε τις κατηγορίες στις οποίες ταξινοµούνται τα τηλεφωνικά δίκτυα
ανάλογα µε το βαθµό ψηφιακοποίησής τους, να σχολιάσετε την παρακάτω πρόταση:
«Επειδή ο κύριος στόχος στο σχεδιασµό ενός τηλεφωνικού δικτύου είναι η αξιόπιστη, γρήγορη, οικονοµική και οµοιόµορφη εξυπηρέτηση όλων των συνδροµητών, στις επεκτάσεις των δικτύων αυτών προβλέπεται σχεδόν πάντα και µια ολική
αντικατάσταση του παλιού υλικού µε νέο µέσα σε χρονικά πλαίσια που συνήθως
εξαρτώνται από οικονοµικούς παράγοντες».
ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 2.3
Ποιες από τις πιο κάτω προτάσεις αναφορικά µε το τηλεφωνικό δίκτυο είναι
σωστές ή λάθος;
Σωστό

Λάθος

Κατά τη διαµόρφωση ενός υπεραστικού δικτύου χρηςιµοποιείται
αποκλειστικά η αστεροειδής ή ακτινωτή σύνδεση ανάµεσα
στα τηλεφωνικά κέντρα που το απαρτίζουν.

Για να κατευθυνθεί µια κλήση προς οποιοδήποτε αστικό κέντρο
µιας χώρας είναι πάντοτε αναγκαίο να επιλεγεί πριν από
το συνδροµητικό αριθµό ένας τριψήφιος χαρακτηριστικός
αριθµός κλήσης.

Στην περίπτωση της καλυµµένης αριθµοδότησης ο καλών
συνδροµητής κάνει περισσότερη επιλογική εργασία.

Οι τηλεφωνικές εγκαταστάσεις είναι δυνατόν να είναι,
είτε δηµόσιας χρήσης, είτε ιδιωτικής χρήσης.

2 . 2 B A ™ I K E ™ A P X E ™ ™ X E ¢ I A ™ H ™ ¢ I K T Y ø N T H § E M AT I K H ™

2.2 µ·ÛÈΤ˜ ·Ú¯¤˜ ۯ‰›·Û˘ ‰ÈÎÙ‡ˆÓ ÙËÏÂÌ·ÙÈ΋˜

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• αναφέρετε και επεξηγήσετε τις βασικές αρχές σχεδίασης δικτύων τηλεµατικής·
• προσδιορίσετε τα βασικά χαρακτηριστικά τους και τα βασικά συστατικά τους µέρη.
Η σχεδίαση δικτύων τηλεµατικής (κυρίως ευρείας περιοχής) αποτελεί µια από τις
πιο σηµαντικές δραστηριότητες των τηλεπικοινωνιακών οργανισµών. Η επιτυχηµένη έκβασή της προϋποθέτει την προσεκτική αξιολόγηση και µελέτη πολλών παραγόντων, όπως η χρησιµοποίηση του υπάρχοντος εξοπλισµού, ο ρυθµός αύξησης του
πληθυσµού / χρηστών, η ανάπτυξη της οικονοµίας, η σταδιακή µετάβαση προς τις
νέες τεχνολογίες, κ.λπ.
Οι βασικές αρχές σχεδίασης δικτύων τηλεµατικής συνήθως ονοµάζονται «Βασικά
Σχέδια». Τα πιο σηµαντικά από αυτά είναι τα εξής:
·) µ∞™π∫√ ™Ã∂¢π√ ∞ƒπ£ª√¢√∆∏™∏™

Βασικός σκοπός του σχεδίου αριθµοδότησης είναι να χορηγήσει σε κάθε συνδροµητή και σε κάθε υπηρεσία του δικτύου έναν απλό και µοναδικό κωδικό, ο οποίος
να επιτρέπει γρήγορη και αυτόµατη αποκατάσταση κλήσης.
Επιµέρους στόχοι ενός οργανωµένου και λειτουργικού σχεδίου αριθµοδότησης είναι
οι ακόλουθοι:
• Η αναγνώριση των συνδροµητών που καλούν προκειµένου να γίνει χρέωση για
τις κλήσεις.
• Η εγγύηση της επέκτασης των συνδροµητικών γραµµών (λόγω της αύξησης των
συνδέσεων συνδροµητών στο δίκτυο), χωρίς τον επηρεασµό της δοµής του σχεδίου αριθµοδότησης.
• Η δηµιουργία ενός συστήµατος αριθµοδότησης µε µακροχρόνια προοπτική (περίπου 40 χρόνια).
• Η δηµιουργία µιας σειράς αριθµών για συνδροµητές µε όσο το δυνατόν λιγότερα
ψηφία.
• Η δηµιουργία µιας οµοιόµορφης και απλής µεθόδου επιλογής του αριθµού των
συνδροµητών σε όλη την επικράτεια.

57

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

58

• Η δηµιουργία απλών κωδικών αριθµών για συγκεκριµένες υπηρεσίες που να είναι
ίδιοι σε όλη τη χώρα.
• Η απλοποίηση του συντονισµού µε άλλα σχέδια αριθµοδότησης.
‚) µ∞™π∫√ ™Ã∂¢π√ Ã∂ø™∏™

Τα έξοδα ανάπτυξης, λειτουργίας και συντήρησης ενός δικτύου τηλεµατικής καλύπτονται κυρίως από τους συνδροµητές, οι οποίοι πληρώνουν για τη σύνδεσή τους
και για τη χρήση του δικτύου.
Ο βασικός σκοπός του σχεδίου χρέωσης είναι να καθορίσει τα τέλη σύνδεσης και
χρήσης του δικτύου, τις υπηρεσίες για τις οποίες οι συνδροµητές πρέπει να χρεώνονται, καθώς και τον τρόπο υπολογισµού της χρέωσης των συνδροµητών ανάλογα µε
το είδος και τη διάρκεια της χρήσης (π.χ. των συνδιαλέξεων). Επειδή είναι δύσκολο
για έναν τηλεπικοινωνιακό οργανισµό να καθορίσει τη χρέωση των συνδροµητών
ανάλογα µε το κόστος ανάπτυξης, λειτουργίας και συντήρησης του δικτύου, συνήθως οι συνδροµητές χρεώνονται µε ένα σταθερό τέλος σύνδεσης, µε ένα επίσης σταθερό µηνιαίο τέλος χρήσης του δικτύου, καθώς και µε ένα ποσό που εξαρτάται από
το είδος και τη διάρκεια των κλήσεων.
Επιµέρους στόχοι ενός σχεδίου χρέωσης είναι οι ακόλουθοι:
• Οι όροι χρέωσης να είναι απλοί και κατανοητοί.
• Η τεχνική χρέωσης να είναι απλή και αξιόπιστη.
• Η χρέωση να είναι δίκαιη για όλους τους συνδροµητές.
• Το σχέδιο χρέωσης να αποφέρει τα απαιτούµενα έσοδα για την κάλυψη των αναγκών του δικτύου.
Á) µ∞™π∫√ ™Ã∂¢π√ ¢ƒ√ª√§√°∏™∏™

Το σχέδιο δροµολόγησης περιγράφει το σχεδιασµό του δικτύου τηλεµατικής, καθώς
και τον τρόπο διεκπεραίωσης της κίνησης.
Πιο συγκεκριµένα, το σχέδιο δροµολόγησης, µεταξύ άλλων, καθορίζει:
• Τη δοµή του δικτύου, τον τρόπο διασύνδεσης των κέντρων και την ιεραρχία µεταξύ των κέντρων.
• Τους κανόνες για τη δροµολόγηση της κίνησης που προκαλείται από τις υπηρεσίες που προσφέρονται πάνω στο δίκτυο.
• Τα κέντρα –κόµβους του δικτύου για τη µεταγωγή των εθνικών και διεθνών κλήσεων.

2 . 2 B A ™ I K E ™ A P X E ™ ™ X E ¢ I A ™ H ™ ¢ I K T Y ø N T H § E M AT I K H ™

‰) µ∞™π∫√ ™Ã∂¢π√ ª∂∆∞¢√™∏™

Το σχέδιο µετάδοσης προσδιορίζει τεχνικά χαρακτηριστικά, καθώς και την επιθυµητή απόδοση του δικτύου αναφορικά µε:
• Τα ανεκτά όρια εξασθένησης και παραµόρφωσης της φωνής κατά τη διάρκεια µιας
συνδιάλεξης.
• Το επίπεδο του θορύβου που παρεµβάλλεται σε µια συνδιάλεξη σε σχέση µε τη
φωνή (λόγος σήµατος προς θόρυβο).
• Τις πιθανές συνακροάσεις µεταξύ γραµµών.
• Τα ανώτατα επιτρεπτά επίπεδα ηχούς που τυχόν εµφανίζονται σε ορισµένα είδη
συνδέσεων.
• Τους ρυθµούς µετάδοσης δεδοµένων στις περιπτώσεις ψηφιακών ζεύξεων.
Â) µ∞™π∫√ ™Ã∂¢π√ ™∏ª∞∆√¢√™π∞™

Το σχέδιο σηµατοδοσίας αποσκοπεί στη δηµιουργία ενός ευέλικτου συστήµατος
σηµατοδοσίας, το οποίο θα παρέχει γρήγορη και αξιόπιστη µεταφορά σηµάτων µεταξύ των διαφόρων µονάδων ενός δικτύου τηλεµατικής.
Το σχέδιο σηµατοδοσίας, µεταξύ άλλων, περιλαµβάνει:
• Κανόνες για τη σηµατοδοσία µεταξύ κέντρων.
• Κανόνες για τη σηµατοδοσία µεταξύ συνδροµητών και κέντρων.
• Περιγραφές σηµάτων που προσδιορίζουν την κατάσταση των συνδροµητικών
γραµµών.
• Περιγραφές σηµάτων για τη µεταφορά του συνδροµητικού αριθµού ή της χρησιµοποιούµενης υπηρεσίας.
ÛÙ) µ∞™π∫√ ™Ã∂¢π√ ™À°Ãƒ√¡π™ª√À

Ο συγχρονισµός όλων των κόµβων ενός δικτύου τηλεµατικής για την κάλυψη των
διαρκώς αυξανόµενων απαιτήσεων για υπηρεσίες τηλεµατικής υψηλής ποιότητας
αποτελεί σκοπό του σχεδίου συγχρονισµού.
Το σχέδιο συγχρονισµού, µεταξύ άλλων, περιλαµβάνει:
• Κανόνες για την αποστολή σηµάτων ελέγχου που θέτουν σε λειτουργία τα ρολόγια των κέντρων.
• Κανόνες για το συγχρονισµό των κέντρων του δικτύου µεταξύ τους, καθώς και

59

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

60

για το συγχρονισµό του δικτύου µε άλλα διασυνδεδεµένα δίκτυα.
• Συστάσεις για τα ανώτατα όρια της πληροφορίας που µπορεί να χαθεί ή να µεταδοθεί επαναληπτικά.
˙) ™Ã∂¢π√ ¶√π√∆∏∆∞™ ¶ƒ√™º∂ƒ√ª∂¡ø¡ À¶∏ƒ∂™πø¡

Το σχέδιο ποιότητας καθορίζει τους στόχους για όλες τις προσφερόµενες υπηρεσίες
τηλεµατικής, καθώς και για όλες τις σχετιζόµενες µε ποιότητα απαιτήσεις του δικτύου. Μεταξύ άλλων, περιγράφει θέµατα διαχείρισης, οργάνωσης, λειτουργίας και
συντήρησης του δικτύου, θέµατα διασφάλισης και εφεδρείας των κόµβων και των
µέσων µετάδοσης και καθορίζει τα επιτρεπόµενα ποσοστά απωλειών κλήσεων.

2.3 æËÊÈ·Îfi ¢›ÎÙ˘Ô ∂ÓÔÔÈËÌ¤ÓˆÓ ÀËÚÂÛÈÒÓ (ISDN)

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• αιτιολογήσετε την εµφάνιση και διάδοση του δικτύου ISDN·
• περιγράψετε την αρχιτεκτονική του δικτύου ISDN·
• αναφέρετε τους τρεις τύπους καναλιών που χρησιµοποιούνται για την πρόσβαση
ενός χρήστη στο δίκτυο ISDN, προσδιορίζοντας για κάθε έναν από αυτούς το ρυθµό
µετάδοσης δεδοµένων που υποστηρίζει·
• αναφέρετε τους δύο βασικούς τύπους πρόσβασης που παρέχονται από ένα δίκτυο
ISDN και το συνολικό ρυθµό µετάδοσης που η κάθε µία από αυτές υποστηρίζει·
• περιγράψετε τις λειτουργικές οµάδες και τα σηµεία αναφοράς που διακρίνονται σε
ένα δίκτυο ISDN·
• αναφέρετε και επεξηγήσετε τις υπηρεσίες που είναι δυνατόν να παρέχονται σε ένα
δίκτυo ISDN·
• προσδιορίσετε τα πλεονεκτήµατα του δικτύου ISDN·
• σκιαγραφήσετε τις προοπτικές ανάπτυξης του δικτύου ISDN.
Οι υπάρχουσες τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες εξυπηρετούνται σήµερα από διαφορετικά δίκτυα (τηλεφωνικό, τηλετυπικό, δεδοµένων, κ.λπ.). Ο διαχωρισµός αυτών των
δικτύων οφείλεται όχι µόνο σε τεχνικούς, αλλά και σε ιστορικούς λόγους. Οι µελλο-

2.3 æHºIAKO ¢IKTYO ENO¶OIHMENøN Y¶HPE™IøN (ISDN)

ντικές ανάγκες επικοινωνίας µε τη διαφοροποίηση που τις χαρακτηρίζει είναι ασύµφορο να ικανοποιούνται µε τη δηµιουργία διαρκώς και νέων ξεχωριστών δικτύων,
καθώς η προσέγγιση αυτή παρουσιάζει σηµαντικά µειονεκτήµατα γιατί εµφανίζει:
• Τεχνική πολυπλοκότητα: Κάθε δίκτυο παρουσιάζει ιδιαιτερότητα ως προς τον υλικό
εξοπλισµό (hardware) που χρησιµοποιεί και τη λογική που το διέπει. Εποµένως,
για την υποστήριξη των δικτύων αυτών απαιτείται η δηµιουργία εξειδικευµένων
οµάδων, η οποία έχει ως συνέπεια µεγαλύτερο κόστος σε προσωπικό, σε εξοπλισµό και σε εκπαίδευση.
• Εµπορική πολυπλοκότητα: Τις περισσότερες φορές ο ίδιος χρήστης είναι πελάτης
πολλών δικτύων ταυτόχρονα, τα οποία έχουν διαφορετικά τεχνικά χαρακτηριστικά και διαφορετικά τιµολόγια.
• Αυξηµένο κόστος: Το κάθε δίκτυο απαιτεί τα δικά του τερµατικά, καθώς και ειδικό εξοπλισµό σύνδεσης.
Αυτοί οι λόγοι οδήγησαν στην ιδέα ενός δικτύου το οποίο θα παρέχει τη δυνατότητα να προσφερθούν πάνω σ’ αυτό κατά ολοκληρωµένο τρόπο, όχι µόνο οι υπάρχουσες, αλλά και οι αναµενόµενες να αναπτυχθούν τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες.
Ένα τέτοιο δίκτυο δεν παρέχει οικονοµικά πλεονεκτήµατα µόνο στο χρήστη, αλλά
και στον τηλεπικοινωνιακό οργανισµό που προσφέρει υπηρεσίες, αφού αποφεύγεται κατ’ αυτόν τον τρόπο η δηµιουργία νέων δικτύων κάθε φορά που πρέπει να προσφερθεί µια νέα υπηρεσία. Επιτυγχάνεται έτσι µεγιστοποίηση της αποδοτικότητας
του δικτύου µε συνακόλουθη ελαχιστοποίηση του κόστους.
Για τους λόγους αυτούς επιδιώκεται εποµένως η σταδιακή µετατροπή του υπάρχοντος αναλογικού τηλεφωνικού δικτύου σε ένα δίκτυο που θα βασίζεται στην ψηφιακή τεχνολογία, τόσο στη µεταγωγή, όσο και στη µετάδοση και πάνω στο οποίο θα
είναι δυνατή, όχι µόνο η υποστήριξη της τηλεφωνίας, της τηλετυπίας και της µετάδοσης δεδοµένων, αλλά και όλων των υπηρεσιών τηλεµατικής. Το Ψηφιακό ∆ίκτυο
Ενοποιηµένων Υπηρεσιών (Integreted Services Digital Network, ISDN), όπως ονοµάζεται το δίκτυο αυτό, αναµένεται να αποτελέσει τη νέα ενιαία δικτυακή υποδοµή
του άµεσου µέλλοντος, τόσο σε εθνικό, όσο και σε διεθνές επίπεδο.
2.3.1 ∏ ∞Ú¯ÈÙÂÎÙÔÓÈ΋ ÙÔ˘ ‰ÈÎÙ‡Ô˘ ISDN

Ένα δίκτυο ISDN καθορίζεται από την τυποποίηση των διατάξεων διεπαφής των
χρηστών και υλοποιείται ως ένα σύνολο από ψηφιακές διατάξεις (κέντρα) µεταγωγής και γραµµές µεταβίβασης που υποστηρίζουν διάφορους τύπους κίνησης. Ο χρήστης έχει πρόσβαση στο δίκτυο ISDN µέσω µιας τοπικής διάταξης προσαρµογής, η

61

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

62

οποία τον συνδέει µε ένα ψηφιακό κανάλι συγκεκριµένου ρυθµού µετάδοσης δεδοµένων. Γενικά, ο τρόπος µε τον οποίο ένας χρήστης µπορεί να χρησιµοποιήσει το
δίκτυο ISDN, καθώς και η διεπαφή µε αυτό αποτελούν βασικά στοιχεία της αρχιτεκτονικής ενός δικτύου ISDN που θα εξετασθούν στις επόµενες παραγράφους.
2.3.1.1 ¶ÚfiÛ‚·ÛË ¯Ú‹ÛÙË ÛÙÔ ‰›ÎÙ˘Ô ISDN

Βασικές δοµικές µονάδες του ISDN είναι τα κανάλια µετάδοσης των 64 kbps που
αναπτύχθηκαν για την ψηφιακή µεταβίβαση οµιλίας στο τηλεφωνικό δίκτυο. Καθένα από τα κανάλια αυτά µπορεί να υποστηρίζει ένα κανάλι οµιλίας. Για τις ανάγκες
της σηµατοδοσίας χρησιµοποιείται ένα ξεχωριστό κανάλι, επειδή τα κανάλια των 64
kbps δε µεταφέρουν σήµατα σηµατοδότησης.
Η ITU–T (βλ. και Ενότητα 1.5 του Κεφαλαίου 1) προσδιορίζει τρεις τύπους καναλιών:
• Κανάλι τύπου Β για δεδοµένα µε ρυθµό µετάδοσης 64 kbps.
• Κανάλι τύπου D για σηµατοδοσία (κυρίως) µε ρυθµό µετάδοσης 16 kbps ή 64 kbps.
• Κανάλι τύπου Η για δεδοµένα µε ρυθµούς µετάδοσης 384 (Η0), 1536 (Η11) και
1920 (Η12) kbps.
Πιο συγκεκριµένα, το κανάλι Β είναι το βασικό κανάλι του χρήστη και µπορεί να
χρησιµοποιηθεί για να µεταφέρει, είτε δεδοµένα, είτε ψηφιοποιηµένη οµιλία, είτε
µίγµα δεδοµένων και οµιλίας.
Το κανάλι D εξυπηρετεί τη σηµατοδοσία των καναλιών τύπου Β που συγκροτούν
τη σύνδεση. Χρησιµοποιείται επίσης και για τη µετάδοση δεδοµένων χαµηλού ρυθµού µετάδοσης. Για την ανταλλαγή σηµάτων σηµατοδοσίας µεταξύ χρήστη και
δικτύου χρησιµοποιείται η σηµατοδοσία εκτός ζώνης (out–band signalling). Η σηµατοδοσία απασχολεί το κανάλι D για µικρά µόνο χρονικά διαστήµατα. Εκτός από τα
πακέτα σηµάτων σηµατοδοσίας που έχουν πρώτη προτεραιότητα, στο κανάλι D µπορούν επίσης να µεταβιβάζονται δεδοµένα µε χαµηλότερη προτεραιότητα ώστε να
γίνεται καλύτερη εκµετάλλευση της διατιθέµενης χωρητικότητας των 16 (ή 64) kbps.
Τέλος, το κανάλι Η χρησιµοποιείται για την κάλυψη αναγκών µεταβίβασης µεγάλου όγκου δεδοµένων για εφαρµογές, όπως η τηλεφωνία υψηλής πιστότητας, η µετάδοση κινούµενης εικόνας, κ.λπ.
Οι παραπάνω τύποι καναλιών οµαδοποιούνται ώστε να αποτελέσουν τυποποιηµένες δοµές µετάδοσης οι οποίες προσφέρονται από το δίκτυο για την εξυπηρέτηση
των χρηστών. Οι δοµές αυτές είναι η πρόσβαση βασικού ρυθµού (Basic Rate Access,
BRA) και η πρόσβαση πρωτεύοντος ρυθµού (Primary Rate Access, PRA).

2.3.1 H APXITEKTONIKH TOY ¢IKTYOY ISDN

63

Η πρόσβαση βασικού ρυθµού παρέχει στο χρήστη δύο κανάλια τύπου Β των 64 kbps
που µεταφέρουν δεδοµένα και φωνή και ένα κανάλι D µε ρυθµό µετάδοσης 16 kbps.
Τα κανάλια αυτά εξυπηρετούνται από το ζεύγος των χάλκινων αγωγών του κοινού
τηλεφωνικού δικτύου που συνδέει το χρήστη µε το τηλεφωνικό κέντρο. Η ολική
παρεχόµενη δυνατότητα µεταβίβασης στο χρήστη ανέρχεται σε:
2B+D = 2 ¥ 64 kbps + 16 kbps = 144 kbps.
Με τη σύνδεση αυτή ικανοποιούνται σε µεγάλο βαθµό οι ανάγκες επικοινωνίας των
µεµονωµένων χρηστών, των νοικοκυριών, καθώς και των µικρών επιχειρήσεων. Με
την πρόσβαση βασικού ρυθµού επιτυγχάνεται η εξυπηρέτηση µιας τηλεφωνικής επικοινωνίας στο ένα κανάλι, ενώ στο άλλο κανάλι ταυτόχρονα µπορεί να εξυπηρετείται η επικοινωνία δεδοµένων ή κάποια υπηρεσία τηλεµατικής (π.χ. τηλεοµοιοτυπία).
Οι υπηρεσίες αυτές είναι δυνατόν να προσφέρονται, είτε µέσω πολυλειτουργικών
τερµατικών διατάξεων, είτε µέσω ξεχωριστών απλών τερµατικών διατάξεων.
Στην Ευρώπη η πρόσβαση πρωτεύοντος ρυθµού παρέχει στο χρήστη 30 κανάλια Β
των 64 kbps και ένα κανάλι D µε ρυθµό µετάδοσης 64 kbps, µε συνολικό ρυθµό
µετάδοσης:
30B+D = 30 ¥ 64 kbps + 64 kbps = 1924 kbps.
Στις ΗΠΑ, Ιαπωνία και Καναδά ο συνολικός ρυθµός µετάδοσης είναι 1544 kbps και
αντιστοιχεί σε δοµή που προκύπτει από τη σύνθεση 23Β καναλιών και ενός D (των
64 kbps) [23B+D].
H πρόσβαση πρωτεύοντος ρυθµού προσφέρεται για την εξυπηρέτηση επαγγελµατικών χρηστών µε µεγαλύτερες ανάγκες επικοινωνίας, όπως, για παράδειγµα, η σύνδεση µε δευτερεύουσες συνδροµητικές εγκαταστάσεις (PABX), όπου απαιτούνται συνήθως πολλά κανάλια για τη σύνδεση µε το κέντρο του δηµόσιου τηλεφωνικού δικτύου.

ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 2.4
Απαντήστε στις ερωτήσεις που ακολουθούν επιλέγοντας για κάθε µία από αυτές
τη σωστή απάντηση (X στην κατάλληλη θέση). ∆ιευκρινίζεται ότι σε κάθε ερώτηση αντιστοιχεί µόνο µία σωστή απάντηση.
1. Πόσο εύρος ζώνης φάσµατος συχνοτήτων (bandwidth) απαιτείται για την τηλεπικοινωνιακή µετάδοση, µε ψηφιακό τρόπο, της ανθρώπινης φωνής:
α) 3 kbps

[]

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

64

β) 300 Hz

[]

γ) 3.000 Hz

[]

δ) 64 kbps

[]

2. Η πρόσβαση βασικού ρυθµού (basic rate) σε ένα δίκτυο ISDN παρέχει στο χρήστη, µέσω των καναλιών τύπου Β, συνολικό ρυθµό µετάδοσης δεδοµένων:
α) 64 kbps

[]

β) 128 kbps

[]

γ) 1,54 Mbps

[]

δ) 44 Mbps

[]

3. Η πρόσβαση πρωτεύοντα ρυθµού (primary rate) σε ένα δίκτυο ISDN παρέχει στο
χρήστη, µέσω των καναλιών τύπου Β, συνολικό ρυθµό µετάδοσης δεδοµένων:
α) 64 kbps

[]

β) 128 kbps

[]

γ) 1,92 Mbps

[]

δ) 1984 kbps

[]

2.3.1.2 ¢ÈÂ·Ê‹ ÛÙÔ ‰›ÎÙ˘Ô ISDN

Η φυσική και λογική πρόσβαση του χρήστη στο δίκτυο ISDN επιτυγχάνεται µέσω
της διεπαφής (interface), η οποία διαµορφώνεται σύµφωνα µε τις απαιτήσεις συνεργασίας χρήστη – δικτύου. Για τη διαµόρφωση της διεπαφής η ITU–T προσεγγίζει το
πρόβληµα διακρίνοντας λειτουργικές οµάδες και σηµεία αναφοράς (Σχήµα 2.3). Οι
λειτουργικές οµάδες (functional groups) είναι σύνολα από λειτουργίες οι οποίες µπορεί να απαιτηθούν κατά τη φάση πρόσβασης στο δίκτυο και υλοποιούνται από µία
ή περισσότερες διατάξεις προσαρµογής (ή επιµέρους τµήµατά τους). Τα σηµεία αναφοράς (reference points) είναι ιδεατά σηµεία που χωρίζουν τις λειτουργικές οµάδες.
Για παράδειγµα, σε µια δεδοµένη υλοποίηση, ένα σηµείο αναφοράς µπορεί να αντιστοιχεί σε µια φυσική διεπαφή µεταξύ δύο τµηµάτων µιας διάταξης.
Οι λειτουργικές οµάδες που διακρίνονται στο δίκτυο ISDN είναι οι εξής:
• Τερµατισµός ∆ικτύου 1 (Network Termination 1, NT1): Η οµάδα αυτή περιλαµβάνει λειτουργίες που σχετίζονται µε τον κατάλληλο φυσικό και ηλεκτρικό τερµατισµό του δικτύου στην πλευρά του χρήστη. Το ΝΤ1 ανήκει στον παροχέα του ISDN

2.3.1 H APXITEKTONIKH TOY ¢IKTYOY ISDN

R

65

S

T

U

TE2
TA

Kοινόy
Tερµατικό

TE1

NT2

NT1

LT

ST

™¯‹Ì· 2.3

Tερµατικόy
ISDN

Οι λειτουργικές οµάδες
και τα σηµεία αναφοράς
στο δίκτυο ISDN

(και ελέγχεται από αυτόν) και αποτελεί το «όριο» µε το δηµόσιο δίκτυο. Είναι υπέυθυνο για την προσαρµογή των τερµατικών διατάξεων στο συνδροµητικό βρόχο,
καθορίζει τις µηχανικές και ηλεκτρικές προϋποθέσεις για τη σύνδεση, συντήρηση
και διακοπή της ζεύξης, καθώς και τις τυπικές τιµές για τους ρυθµούς σηµατοδοσίας. Επιπρόσθετα, το ΝΤ1 εκτελεί όλες τις λειτουργίες παρακολούθησης της γραµµής [όπως ελέγχους «επιστροφής» (loopback) και παρακολούθηση απόδοσης].
• Τερµατισµός ∆ικτύου 2 (Network Termination 2, NT2): Στην οµάδα αυτή περιλαµβάνονται λειτουργίες υψηλότερου επιπέδου, όπως η πολυπλεξία, η µεταγωγή,
η συγκέντρωση, ο χειρισµός πρωτοκόλλων, η αξιόπιστη µετάδοση, ο έλεγχος ροής
της πληροφορίας και ο έλεγχος προσπέλασης της πληροφορίας στο δίκτυο. Τονίζεται ότι το ΝΤ2 έρχεται σε επαφή και µε το σηµείο αναφοράς S από την πλευρά
του τερµατικού και µε το σηµείο αναφοράς Τ από την πλευρά του δικτύου.
• ∆ιάταξη Τερµατισµού 1 (Terminal Equipment 1, TE1): Η οµάδα αυτή περιλαµβάνει λειτουργίες που αφορούν τον τερµατικο εξοπλισµό και αντιστοιχεί σε διατάξεις οι οποίες υποστηρίζουν τα πρότυπα διεπαφής µε το ISDN, όπως για παράδειγµα, ψηφιακά τηλέφωνα, Η/Υ και ψηφιακές συσκευές τηλεοµοιοτυπίας.
• ∆ιάταξη Τερµατισµού 2 (Terminal Equipment 2, TE2): Και η οµάδα αυτή περιλαµβάνει λειτουργίες που αφορούν τον τερµατικό εξοπλισµό, αλλά αντιστοιχεί σε
κοινές τερµατικές συσκευές, οι οποίες δεν ακολουθούν τα πρότυπα διεπαφής µε
το ISDN, όπως για παράδειγµα οι Η/Υ µε διεπαφές V.24 (RS232) ή X.21. Οι διατάξεις αυτές απαιτούν για τη σύνδεσή τους στο δίκτυο την προσθήκη ενός µετατροπέα που ονοµάζεται προσαρµογέας τερµατικού (Terminal Adaptor, TA).
• Τερµατισµός Γραµµής (Line Termination, LT): Η οµάδα αυτή βρίσκεται στο τηλεπικοινωνιακό κέντρο και ανήκει στη γραµµή του κάθε συνδροµητή. Τη σύνδεση

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

66

µεταξύ κέντρου και συνδροµητή περικλείουν από τη µια µεριά το LT και από την
άλλη το ΝΤ1. Τα LT και ΝΤ1 έχουν στην αρµοδιότητά τους την παρακολούθηση
της ποιότητας της µετάδοσης, την προστασία από τυχόν παρεµβάσεις, κ.λπ.
• Τερµατισµός Μεταγωγής (Switching Termination, ST): Η οµάδα αυτή αποτελεί
το τοπικό κέντρο µεταγωγής του δικτύου ISDN. Εκεί φθάνει η πληροφορία του
χρήστη για να γίνει η πρώτη µεταγωγή. Οι κύριοι παράµετροι που προσδιορίζουν
την ψηφιακή µεταγωγή στο κέντρο είναι ο ρυθµός µετάδοσης, ο τρόπος που γίνεται η µεταγωγή (µεταγωγή κυκλώµατος ή µεταγωγή πακέτων) και ο τρόπος που
αποκαθίσταται η επικοινωνία (κλήση µε επιλογή, µόνιµη σύνδεση).
Τα σηµεία αναφοράς ορίζονται σε σχέση µε τις λειτουργικές οµάδες και είναι τα εξής:
• Σηµείο αναφοράς R [από το rate (ρυθµός)]: Αναφέρεται στη λειτουργική προσαρµογή µεταξύ ενός τερµατικού ΤΕ2 που δεν είναι συµβατό µε το ISDN και ενός
προσαρµογές τερµατικού ΤΑ που το συνδέει στο δίκτυο.
• Σηµείο αναφοράς S [από το system (σύστηµα)]: Αναφέρεται στη λειτουργική προσαρµογή µεταξύ ενός ISDN τερµατικού (ΤΕ1) και ενός ΝΤ2 ή µεταξύ ενός προσαρµογέα τερµατικού ΤΑ και ενός ΝΤ2. ∆ιαχωρίζει τον τερµατικό εξοπλισµό του
χρήστη από τις επικοινωνιακές λειτουργίες που σχετίζονται µε το δίκτυο.
• Σηµείο αναφοράς Τ [από το terminal (τερµατικό)]: Αναφέρεται στη λειτουργική
προσαρµογή µεταξύ του άκρου του δικτύου από πλευράς χρήστη ΝΤ2 και του
άκρου από πλευράς δικτύου ΝΤ1. Αντιστοιχεί στον ελάχιστο τερµατισµό δικτύου ISDN στην πλευρά του χρήστη, διαχωρίζοντας τις διατάξεις χρήστη και παροχέα δικτυακών υπηρεσιών.
• Σηµείο αναφοράς U [από το user (χρήστης)]: Αναφέρεται στη λειτουργική προσαρµογή µεταξύ του ΝΤ1 και του LT. Ορίζει τον τρόπο σύνδεσης του ΝΤ1 στο
τηλεφωνικό κέντρο ISDN.
ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 2.5
Απαντήστε αν είναι σωστές ή λάθος οι εξής προτάσεις αναφορικά µε το δίκτυο
ISDN:

Για τη διαµόρφωση της διεπαφής στο δίκτυο ISDN διακρίνονται λειτουργικές οµάδες και σηµεία αναφοράς.

Σωστό

Λάθος

2.3.2 Y¶HPE™IE™ TOY ¢IKTYOY ISDN

67

Ένα ψηφιακό συνδροµητικό κέντρο µεταγωγής (PABX)
αποτελεί µια διάταξη η οποία υλοποιεί λειτουργίες
της λειτουργικής οµάδας ΝΤ1.

Για τη σύνδεση κοινών τερµατικών συσκευών σε ένα δίκτυο
ISDN απαιτείται η λειτουργική οµάδα ΤΕ1.

2.3.2 ÀËÚÂۛ˜ ÙÔ˘ ‰ÈÎÙ‡Ô˘ ISDN

Σύµφωνα µε την ITU οι υπηρεσίες που παρέχονται σε ένα δίκτυο ISDN διακρίνονται σε κοµιστικές υπηρεσίες (bearer services), τηλευπηρεσίες (teleservices) και
συµπληρωµατικές υπηρεσίες (complementary services) (βλ. και Ενότητα 1.5 του
Κεφαλαίου 1).
Οι κοµιστικές υπηρεσίες είναι υπεύθυνες για τη σωστή µεταφορά της πληροφορίας
µεταξύ διεπαφών χρήστη – δικτύου (ΝΤs). Επειδή κάθε υπηρεσία έχει διαφορετικό
τρόπο κοστολόγησης και λειτουργίας και γενικότερα διαφορετικά χαρακτηριστικά,
είναι διαθέσιµοι 13 παράµετροι (attributes) για τον ακριβή προσδιορισµό των υπηρεσιών αυτών. Από αυτές τις παραµέτρους, οι 7 αναφέρονται στη µεταφορά της πληροφορίας, οι 2 στον τρόπο προσπέλασης και οι 4 είναι γενικής χρήσης. Για κάθε µία
παράµετρο υπάρχει µια ποικιλία τιµών, έτσι ώστε να είναι εφικτοί πολλοί συνδυασµοί. Για παράδειγµα, η χωρητικότητα του καναλιού για τη µεταφορά φωνής είναι
64 kbps, ενώ για εφαρµογές τηλεόρασης είναι 215 Mbps.
Οι κοµιστικές υπηρεσίες διακρίνονται σε:
1. Υπηρεσίες µεταγωγής κυκλώµατος: Αυτές προσφέρονται από το µέσο µεταφοράς
(δίκτυο ISDN) και είναι οι εξής:
―Μεταφορά οµιλίας µε χρήση 64 kbps.
―Μεταφορά δεδοµένων µε χρήση 64 kbps.
―Μεταφορά ήχου 3,1 kHz και δεδοµένων στα 64 kbps.
2. Υπηρεσίες µεταγωγής πακέτων: Μέσω των υπηρεσιών αυτών είναι δυνατόν να
χρησιµοποιηθεί το ISDN ως δίκτυο πρόσβασης σε δίκτυα µεταγωγής πακέτων.
Οι τηλεϋπηρεσίες είναι ολοκληρωµένες υπηρεσίες µεταξύ των χρηστών και συνδυάζουν τη µεταφορά πληροφορίας µε κάποιες λειτουργίες επεξεργασίας της πληροφορίας. Οι τηλεϋπηρεσίες που προσφέρονται από το ISDN είναι οι εξής:
• Τηλεφωνία 3,1 kHz (συµβατική τηλεφωνία).

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

68

• Τηλεφωνία 7 kHz (ήχος υψηλής ποιότητας και µουσική).
• Τηλετυπία.
• Τηλεοµοιοτυπία.
• Τηλεκειµενογραφία.
• Υπηρεσία µικτού τύπου.
• Τηλεεικονογραφία.
• Εικονοτηλεφωνία.
Οι συµπληρωµατικές υπηρεσίες συµπληρώνουν και εµπλουτίζουν τις βασικές και
προσφέρονται µόνο σε συνδυασµό µε αυτές. Οι συµπληρωµατικές υπηρεσίες τις
οποίες έχουν συµφωνήσει να υλοποιήσουν οι τηλεπικοινωνιακοί οργανισµοί της
Ευρώπης είναι οι εξής:
• Ενηµέρωση χρέωσης (Advice of Charge, AOC).
• Παρουσίαση του αριθµού του συνδροµητή που καλεί (Calling Line Identification
Presentation, CLIP).
• Απαγόρευση παρουσίασης αριθµού (Calling Line Identification Restriction,
CLIR).
• Παρουσίαση του αριθµού που απάντησε (COnnected Line identification
Presentation, COLP).
• Απαγόρευση παρουσίασης του αριθµού που απάντησε (COnnected Line
identification Restriction, COLR).
• Υπηρεσία κλειστής οµάδας συνδροµητών (Closed User Group, CUG).
• Ολοκλήρωση κλήσης σε κατειληµµένο συνδροµητή (Completion of Calls to Busy
Subscriber, CCBS).
• Υπηρεσία συνδιάσκεψης (CONFerence call add on, CONF).
• Υπηρεσία καθορισµού συνάντησης (Meet Me Conference, MMC).
• ∆ιεπιλογή (Direct Dialling In, DDI).
• Πολλαπλοί συνδροµητικοί αριθµοί (Multiple Subscriber Number, MSN).
• Υποδιευθυνσιοδότηση (SUB–addressing, SUB).
• Μεταφορά τερµατικών (Terminal Portability, TP).
• Σηµατοδοσία µεταξύ χρηστών (User–User Signalling, UUS).

2 . 3 . 3 TA ¶ § E O N E K T H M ATA T O Y ¢ I K T Y O Y I S D N

69

• Αναµονή κλήσης (Call Waiting, CW).
• Μεταβίβαση κλήσης (Call Deflection, CD).
• Τριµερής επικοινωνία (Three ParTY service, 3PTY).
• Εξακρίβωση κακόβουλων κλήσεων (Malicious Call Identification, MCID).
Αξιοποιώντας τις υπηρεσίες που παρέχονται σε ένα δίκτυο ISDN είναι δυνατό να
υλοποιηθούν πολλές εφαρµογές τηλεµατικής, όπως, για παράδειγµα, η µεταφορά
αρχείων και δεδοµένων, η τηλεργασία, η τηλεκπαίδευση, η τηλεϊατρική και η τηλεδιάσκεψη.
¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 2.4
Σε ποιες κατηγορίες διακρίνονται οι υπηρεσίες που παρέχονται σε ένα δίκτυο
ISDN; ∆ώστε µερικά παραδείγµατα για κάθε κατηγορία;

2.3.3 T· ¶ÏÂÔÓÂÎÙ‹Ì·Ù· ÙÔ˘ ‰ÈÎÙ‡Ô˘ ISDN

Τα σηµαντικότερα πλεονεκτήµατα της τεχνολογίας ISDN είναι τα εξής:
• Φθηνή, γρηγορότερη και ποιοτικά ανώτερη ψηφιακή µετάδοση, λιγότερο ευαίσθητη στο θόρυβο, τόσο κατά τη µετάδοση οµιλίας (τηλεφωνία), όσο και κατά τη
µετάδοση δεδοµένων.
• Ασφαλέστερη µετάδοση.
• Απλοποιηµένη και τυποποιηµένη καλωδίωση.
• Καλύτερη και πιο αποτελεσµατική χρήση του τηλεφωνικού δικτύου.
• Προσπέλαση σε πολλές εφαρµογές µέσω µόνο µίας σύνδεσης.
• Μία και µοναδική εµπορική σχέση µε το ενιαίο δίκτυο.
Επιπρόσθετα, τα πλεονεκτήµατα της τεχνολογίας ISDN είναι δυνατόν να εξετασθούν, τόσο από την οπτική γωνία του απλού συνδροµητή, όσο και από την οπτική
γωνία των επιχειρήσεων.
Πιο συγκεκριµένα, για τους συνδροµητές τα κυριότερα πλεονεκτήµατα είναι τα εξής:
• Νέες υπηρεσίες.
• Πολλαπλές συνδέσεις ταυτόχρονα στην ίδια πρόσβαση.
• Υψηλής ποιότητας συνδέσεις.

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

70

Για τις επιχειρήσεις τα πιο σηµαντικά πλεονεκτήµατα είναι τα εξής:
• Προηγµένες υπηρεσίες και εφαρµογές.
• Κανάλια ικανά για µετάδοση φωνής και δεδοµένων.
• Μεγαλύτερη αξιοπιστία.
2.3.4 ¶ÚÔÔÙÈΤ˜ ·Ó¿Ù˘Í˘ ÙÔ˘ ‰ÈÎÙ‡Ô˘ ISDN

Στο παρελθόν η εφαρµογή της τεχνολογίας ISDN ήταν διαφορετική µεταξύ κρατών.
Αυτό είχε ως αποτέλεσµα την έλλειψη συνεργασίας µεταξύ των υπηρεσιών, καθώς
και του εξοπλισµού που υποστήριζε αυτές τις υπηρεσίες. Το Ευρωπαϊκό ISDN
(Euro–ISDN) είναι µια πανευρωπαϊκή προσπάθεια να υιοθετήσουν όλες οι χώρες
ένα κοινό τρόπο επικοινωνίας, έτσι ώστε να αποφεύγονται τα πιο πάνω προβλήµατα. Το Ευρωπαϊκό ISDN υλοποιείται µε βάση πρότυπα του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Τηλεπικοινωνιακών Προτύπων (European Telecommunications Standards
Institute, ETSI), όπως συµφωνήθηκε µεταξύ 25 ευρωπαϊκών τηλεπικοινωνιακών
οργανισµών που υπέγραψαν το µνηµόνιο συµφωνίας (Memorandum of
Understanding, MoU) το 1989, µε στόχο την εισαγωγή και τη σταδιακή εξάπλωση
του ISDN στην Ευρώπη.
Η δυσχέρεια µεταβίβασης µεγάλου όγκου πληροφοριών που υπάρχει στο ISDN στενής ζώνης (Narrowband ISDN, N–ISDB), αναµένεται να ξεπεραστεί µε την εγκατάσταση οπτικών ινών και στη συνδροµητική βαθµίδα του δικτύου (Fiber in the
Loop, FITL), η οποία στο άµεσο µέλλον αναµένεται να γίνει οικονοµικά συµφέρουσα. Έτσι, σύντοµα θα αρχίσει η εξέλιξη του ISDN σε ISDN ευρείας ζώνης
(Broadband ISDN, B–ISDN). Η βασική χωρητικότητα του καναλιού του δικτύου
αυτού κυµαίνεται µεταξύ 30–150 Mbps.
Καθώς οι προσπάθειες για τη δηµιουργία της υποδοµής που απαιτεί το Β–ISDN γενικεύονται, κάνουν την εµφάνισή τους νέα πρότυπα, τα οποία αφορούν, τόσο συστήµατα µετάδοσης, όσο και συστήµατα µεταγωγής και τα οποία αναµένεται να κυριαρχήσουν τα επόµενα χρόνια. Στα νέα αυτά πρότυπα συγκαταλέγεται η τεχνολογία
SONET/SDH (Synchronous Optical NETwork / Synchronous Digital Hierarchy), η
οποία αναφέρεται σε συστήµατα µετάδοσης µε διαβιβαστική ικανότητα µεγαλύτερη από 150 Mbps, καθώς και η τεχνολογία ΑΤΜ (Asynchronous Transfer Mode), η
οποία αναµένεται να υπερισχύσει της τεχνολογίας STM (Synchronous Transfer
Mode) που χρησιµοποιείται στη µεγάλη πλειοψηφία των σηµερινών συστηµάτων.
Τέλος, η µεταβολή του αναλογικού τηλεφωνικού δικτύου σε ψηφιακό δίκτυο ενοποιηµένων υπηρεσιών (ISDN) και αργότερα σε δίκτυο ευρείας ζώνης (B–ISDN) θα

2.3.4 ¶POO¶TIKE™ ANA¶TY•H™ TOY ¢IKTYOY ISDN

71

επιδράσει σηµαντικά στη µελλοντική δοµή του δικτύου και θα συντελέσει στην αποφυγή των µειονεκτηµάτων που επέβαλλαν οι περιορισµοί του κλασικού τηλεφωνικού δικτύου. Έτσι, οι πολλές ιεραρχικές βαθµίδες κέντρων που υπάρχουν στο τηλεφωνικό δίκτυο, θα περιοριστούν στα µελλοντικά δίκτυα µόνο στην τερµατική και
στη ζευκτική βαθµίδα, µε σηµαντική εξοικονόµηση κόστους επένδυσης και λειτουργίας του δικτύου.
ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 2.6
Απαντήστε αν είναι σωστές ή λάθος οι εξής προτάσεις αναφορικά µε το δίκτυο
ISDN:
Σωστό

Λάθος

Η υπηρεσία κλειστής οµάδας συνδροµητών είναι µια συµπληρωµατική υπηρεσία η οποία προσφέρεται από ένα δίκτυο ISDN.

Ένας καλούµενος χρήστης δεν είναι δυνατόν να γνωρίζει τον
αριθµό ISDN του χρήστη που τον κάλεσε.

Η τεχνολογία ISDN διευκολύνει τη µη µόνιµη σύνδεση µεταξύ
αποµακρυσµένων δικτύων.

ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 2.7
Απαντήστε στις ερωτήσεις που ακολουθούν επιλέγοντας για κάθε µία από αυτές
τη σωστή απάντηση (X στην κατάλληλη θέση). ∆ιευκρινίζεται ότι σε κάθε ερώτηση αντιστοιχεί µόνο µία σωστή απάντηση.
1. Το δίκτυο ISDN:
α) Μπορεί να πραγµατοποιηθεί πάνω στο αναλογικό τηλεφωνικό δίκτυο.

[]

β) Απαιτεί την εγκατάσταση οπτικών ινών.

[]

γ) Προϋποθέτει την εγκατάσταση ψηφιακών κέντρων µεταγωγής.

[]

δ) Απαιτεί την ύπαρξη δορυφορικών συνδέσεων.

[]

2. Ο όρος ISDN ευρείας ζώνης (Broadband ISDN ή B–ISDN) αναφέρεται:
α) Στην πρόσβαση πρωτεύοντα ρυθµού (primary rate), η οποία παρέχει
στο χρήστη ρυθµό µετάδοσης δεδοµένων µεγαλύτερο από την πρόσβαση
βασικού ρυθµού (basic rate).
[]

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

72

β) Στη χρήση περισσότερων του ενός καναλιών τύπου Β σε ένα δίκτυο
ISDN.

[]

γ) Σε µια µετεξέλιξη του δικτύου ISDN η οποία βασίζεται σε νέες
τεχνολογίες ευρείας ζώνης.

[]

δ) Σε ένα πρότυπο το οποίο περικλείει όλες τις υπάρχουσες τεχνολογίες
ευρείας ζώνης.

[]

2.4 ∂˘Ê˘‹ ¢›ÎÙ˘· (Intelligent Networks, INs)

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• ορίσετε την έννοια των ευφυών δικτύων·
• αναφέρετε τις λειτουργίες που παρέχονται σε ένα ευφυές δίκτυο από τα «δοµοστοιχεία ανεξάρτητα υπηρεσιών» (SIBs), επεξηγώντας συγχρόνως και τη χρησιµότητα που αυτά έχουν·
• σκιαγραφήσετε τον τρόπο µε τον οποίο δηµιουργείται µια νέα υπηρεσία σε ένα
ευφυές δίκτυο·
• περιγράψετε την αρχιτεκτονική των ευφυών δικτύων·
• αναφέρετε και επεξηγήστε τις υπηρεσίες που είναι δυνατόν να παρέχονται µέσω
ενός ευφυούς δίκτυoυ·
• αναφέρετε τα κυριότερα πλεονεκτήµατα της σηµατοδοσίας κοινού καναλιού Νο. 7.
Τα τελευταία χρόνια, µια σειρά από παράγοντες επέβαλλαν µια επαναξιολόγηση του
τρόπου µε τον οποίο παρέχονται ορισµένες υπηρεσίες τηλεµατικής, οι οποίες αποτελούν προέκταση της τηλεφωνικής υπηρεσίας. Οι κυριότεροι από αυτούς τους
παράγοντες είναι:
• Η απελευθέρωση της αγοράς των τηλεπικοινωνιών.
• Η εµφάνιση νέων τεχνολογιών µεταγωγής (switching) και σηµατοδοσίας
(signalling).
• Οι απαιτήσεις των παροχέων υπηρεσιών (service providers) για αξιόπιστες επι-

2 . 4 E Y º Y H ¢ I K T YA

κοινωνίες, γρήγορη ανάπτυξη και παροχή υπηρεσιών, δυνατότητα µεταβολής των
υπηρεσιών και ελάττωση των λειτουργικών εξόδων.
• Οι απαιτήσεις των χρηστών για υπηρεσίες καλύτερης ποιότητας και για παροχή
εξειδικευµένων υπηρεσιών.
Στα πλαίσια αυτής της επαναξιολόγησης εντάσσεται και η γενικότερη ιδέα των
ευφυών δικτύων (Intelligent Networks, INs), η οποία κατά κύριο λόγο προϋποθέτει:
• Το σαφή διαχωρισµό του τρόπου µε τον οποίο πραγµατοποιείται η µεταγωγή στο
δίκτυο από το λογισµικό που ορίζει και ελέγχει µια συγκεκριµένη υπηρεσία.
• Την κατασκευή του λογισµικού των ποικίλων υπηρεσιών από έναν περιορισµένο
αριθµό από προτυποποιηµένες ενότητες λογισµικού (software modules), οι οποίες πραγµατοποιούν στοιχειώδεις υπηρεσίες του δικτύου.
• Την παροχή ενός µηχανισµού ελέγχου, που έχει την ευθύνη για τη σωστή διεπαφή ανάµεσα στις ενότητες λογισµικού και στον τρόπο µε τον οποίο πραγµατοποιείται η µεταγωγή στο δίκτυο.
Τονίζεται ότι η έννοια των δικτύων ΙΝ είναι πολύ γενική και γι’ αυτό έχουν δοθεί
πολλές διαφορετικές ερµηνείες τους. Στη διεθνή τυποποίηση, σταδιακά γίνεται αποδεκτός ο εξής ορισµός ενός δικτύου ΙΝ:
«Ένα δίκτυο ΙΝ είναι ένα δίκτυο τηλεπικοινωνιών, µε δυνατότητες που δεν εξαρτώνται από υπηρεσίες, το οποίο επιτρέπει στους παροχείς υπηρεσιών να ορίσουν ανεξάρτητα ή να προσφέρουν ανταγωνιστικά προηγµένες υπηρεσίες».
Σηµαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι ένα ΙΝ δίκτυο εστιάζει περισσότερο σε µια
λογική (και όχι σε µια φυσική) όψη του δικτύου και των υπηρεσιών που αυτό παρέχει. ∆ιαφορετικά φυσικά στοιχεία (physical components) είναι δυνατόν να χρησιµοποιηθούν για την παροχή των ποικίλων λειτουργιών που απαιτεί το λογισµικό των
υπηρεσιών. Αυτό έχει ως αποτέλεσµα ένα δίκτυο ΙΝ να είναι δυνατό να θεωρηθεί
µε αρκετούς διαφορετικούς τρόπους, που όλοι σχετίζονται µεταξύ τους: ως ένα
δίκτυο από φυσικά συστατικά στοιχεία, ως ένα σύνολο από λειτουργίες που αλληλεπιδρούν µεταξύ τους ή ως µια οµάδα από ενότητες λογισµικού που χρησιµοποιούνται για την υλοποίηση υπηρεσιών.
Στη σηµερινή του µορφή, ένα δίκτυο ΙΝ είναι ένα δηµόσιο τηλεφωνικό δίκτυο το
οποίο περιέχει ψηφιακά κέντρα, σε κάποια από τα οποία έχει τοποθετηθεί ειδικό
λογισµικό προηγµένων υπηρεσιών (ΙΝ υπηρεσιών). Στις υπηρεσίες αυτές έχουν πρόσβαση όλοι οι συνδροµητές του δικτύου και όχι µόνο αυτοί που είναι συνδεδεµένοι
στο συγκεκριµένο κέντρο. Γενικά, ένα δίκτυο ΙΝ είναι ανεξάρτητο από συγκεκρι-

73

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

74

µένη τεχνολογία δικτύου και έτσι µπορεί να χρησιµοποιηθεί µε οποιαδήποτε τεχνολογία δικτύου (π.χ. δίκτυο ISDN), αρκεί αυτή να παρέχει τις απαραίτητες δυνατότητες σηµατοδοσίας.
Τα δίκτυα ΙΝ προσφέρουν πολλά πλεονεκτήµατα στους τηλεπικοινωνιακούς οργανισµούς, µεταξύ των οποίων και αυξηµένα εισοδήµατα (πιο πολλές κλήσεις ολοκληρώνονται). Επιπλέον, οι προσφερόµενες υπηρεσίες προς τους πελάτες είναι καλύτερες,
όπως επίσης καλύτερη είναι και η εκµετάλλευση της τηλεπικοινωνιακής υποδοµής.
¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 2.5
Σχολιάστε συνοπτικά τρεις (3) τουλάχιστον παράγοντες που επηρέασαν την ανάπτυξη των ευφυών δικτύων.

2.4.1 ∞Ú¯ÈÙÂÎÙÔÓÈ΋ π¡ ‰ÈÎÙ‡ˆÓ

Οι ενότητες λογισµικού από το συνδυασµό των οποίων κατασκευάζονται οι υπηρεσίες ενός ΙΝ δικτύου ονοµάζονται δοµοστοιχεία ανεξάρτητα υπηρεσιών (Service
Independent Building Blocks, SIBs). Κάθε SIB εκτελεί κάποια συγκεκριµένη λειτουργία και, όπως φαίνεται και στο Σχήµα 2.4, έχει πάντα µια είσοδο (inlet) και µία
ή περισσότερες εξόδους (outlets).

Eίσοδος

Όνοµα SIB
Έξοδοι

™¯‹Ì· 2.4

∆οµοστοιχεία ανεξάρτητα υπηρεσιών (SIBs)

∆εδοµένα

Όπως φανερώνει και το όνοµά τους, τα SIBs είναι ανεξάρτητα από κάποια συγκεκριµένη ΙΝ υπηρεσία, αφού σχεδιάζονται έτσι ώστε να είναι δυνατή η επαναχρησιµοποίησή τους σε διάφορες ΙΝ υπηρεσίες. Οι τυπικές λειτουργίες που παρέχονται
από SIBs περιλαµβάνουν:
• Απλή αναζήτηση σε βάση δεδοµένων.
• Σύνθετη και υπό συνθήκη αναζήτηση σε βάση δεδοµένων.
• Αναζήτηση δεδοµένων από αποµακρυσµένη βάση δεδοµένων.
• Έναρξη διαλόγου µε την πλευρά που καλεί ή καλείται για πρόσθετες πληροφορίες.
Συνδυάζοντας τα κατάλληλα SIBs επιτυγχάνεται η λογική µιας ΙΝ υπηρεσίας (service

2.4.1 APXITEKTONIKH IN ¢IKTYøN

75

logic). Για την τελική υπηρεσία απαιτούνται και τα κατάλληλα δεδοµένα (service
data). Όπως φαίνεται και στο Σχήµα 2.5, αυτά µπορεί να είναι τοπικά δεδοµένα
(local data) ή γενικά δεδοµένα (global data).
Για τη δηµιουργία νέων υπηρεσιών και τη διασφάλιση της ανάπτυξής τους, ένα
δίκτυο ΙΝ διαθέτει ένα περιβάλλον δηµιουργίας υπηρεσιών (Service Creation
Environment, SCE) και ένα περιβάλλον διαχείρισης υπηρεσιών (Service
Management Environment, SME). Οι παροχείς υπηρεσιών χρησιµοποιούν αυτά τα
δύο περιβάλλοντα για την ταχεία δηµιουργία νέων υπηρεσιών και για την προσαρµογή τους στις ιδιαίτερες ανάγκες των πελατών. Πιο συγκεκριµένα, για τη δηµιουργία µιας νέας ΙΝ υπηρεσίας, ο σχεδιαστής της υπηρεσίας (service designer) χρησιµοποιεί το SCE για να προσδιορίσει τη λογική της. Η λογική αυτή καθορίζει την
κατάλληλη ακολουθία από SIBs που πρέπει να «κληθούν» για να πραγµατοποιήσουν
το σκοπό της υπηρεσίας. Το SCE παρέχει επίσης εργαλεία λογισµικού για την πραγµατοποίηση δοκιµών λειτουργίας και επίδοσης. Όταν ολοκληρωθούν οι δοκιµές, η
λογική της υπηρεσίας υποβάλλεται στο σύστηµα διαχείρισης υπηρεσίας (Service
Management System, SMS), το οποίο αποτελεί τµήµα του SME. Κατά την έναρξη /
ενεργοποίηση της υπηρεσίας το SMS µεταφέρει την κατάλληλη λογική και τον
κατάλληλο συνδυασµό δεδοµένων στις διάφορες πλατφόρµες που επιλέγονται για
την υποστήριξη της υπηρεσίας.

SIB

SIB

Λογική Yπηρεσίας
SIB
SIB

Tοπικά ∆εδοµένα

™¯‹Ì· 2.5

Γενικά ∆εδοµένα
∆εδοµένα Yπηρεσίας

Λογική ΙΝ υπηρεσίας και δεδοµένα

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

76

H ITU–T ορίζει µε κατάλληλες συστάσεις (Recommendation Q.1200) διάφορες
εκδοχές ενός δικτύου ΙΝ µε τη µορφή συνόλων δυνατοτήτων (Capability Sets, CSs).
Ολοκληρωµένη είναι η προτυποποίηση των συνόλων δυνατοτήτων 1 και 2 (CS1 και
CS2), τα οποία προσδιορίζουν έναν αριθµό από SIBs. Υπό εξέλιξη βρίσκεται η προτυποποίηση του συνόλου δυνατοτήτων 3 (CS3), το οποίο θα αναφέρεται και σε υπηρεσίες ευρείας ζώνης.
Η αρχιτεκτονική ενός τυπικού ΙΝ δικτύου απεικονίζεται στο Σχήµα 2.6. Ένα δίκτυο
ΙΝ είναι ουσιαστικά ένα δίκτυο λειτουργιών, όπου διάφορες γενικές λειτουργίες
συνεργάζονται για να υποστηρίξουν τα SIBs που χρησιµοποιούνται για την υλοποίηση των ΙΝ υπηρεσιών. Τα πιο σηµαντικά φυσικά συστατικά στοιχεία για την υποστήριξη των γενικών λειτουργιών ενός ΙΝ δικτύου είναι τα εξής:

SMS

SDP

IP

SCP

SCP

SCP

SSP

SSP

™¯‹Ì· 2.6

Η αρχιτεκτονική
ενός ΙΝ δικτύου

Ψηφιακό ∆ίκτυο

• Σηµείο Μεταγωγής Υπηρεσίας (Service Switching Point, SSP): Παρέχει έλεγχο
κλήσης για κάθε υπηρεσία και µεριµνά για τις ανάγκες µεταγωγής των υπηρεσιών.
Αποτελεί επίσης τη διεπαφή µε τις κοµιστικές υπηρεσίες (bearer services) της χρησιµοποιούµενης δικτυακής τεχνολογίας.
• Σηµείο Ελέγχου Υπηρεσίας (Service Control Point, SCP): Περιέχει τη λογική των
ΙΝ υπηρεσιών (δηλαδή τα κατάλληλα SIBs και τα αναγκαία δεδοµένα) και είναι
αυτό που εκτελεί τις ΙΝ υπηρεσίες.

2.4.1 APXITEKTONIKH IN ¢IKTYøN

• Σύστηµα ∆ιαχείρισης Υπηρεσίας (Service Management System, SMS): Παρέχει
τη διεπαφή µε τα φυσικά συστατικά στοιχεία του ΙΝ δικτύου που αναγκαία για
την πραγµατοποίηση των ΙΝ υπηρεσιών. Επίσης, έχει τα κύρια αντίτυπα των βάσεων δεδοµένων του ΙΝ δικτύου (master copy), συντηρεί τις βάσεις δεδοµένων του
SCP, συλλέγει στατιστικά στοιχεία και εκτελεί µετρήσεις.
• Σηµείο ∆εδοµένων Υπηρεσίας (Service Data Point, SDP): Περιέχει δεδοµένα για
το δίκτυο και τις υπηρεσίες που απαιτούνται από το SCP για τον έλεγχο των υπηρεσιών.
• Ευφυές Περιφερειακό (Intelligent Peripheral, IP): Έχει την ευθύνη για την αλληλεπίδραση µε τον τελικό χρήστη (π.χ. πραγµατοποιεί µετατροπή πρωτοκόλλων)
και συντελεί στην αύξηση των προσφερόµενων ΙΝ υπηρεσιών.
Ο τρόπος λειτουργίας των πιο πάνω βασικών φυσικών συστατικών στοιχείων ενός
ΙΝ δικτύου είναι ο εξής:
1. Το SSP ανιχνεύει από ένα σηµείο διέγερσης την αίτηση ενός χρήστη.
2. Το SSP ρωτάει το SCP για τις ενέργειες που θα γίνουν.
3. Το SCP συµβουλεύεται τη λογική της επιθυµητής υπηρεσίας και στέλνει τις
κατάλληλες εντολές στο SSP.
4. Το SSP απαντάει στις εντολές. Μπορεί να υπάρχει διάλογος, τόσο µε το χρήστη,
όσο και µε το SCP.
5. Στην περίπτωση της επικοινωνίας µε το χρήστη µπορεί να γίνει πρόσβαση στο IP
για την παροχή πληροφοριών ή άλλων διευκολύνσεων στο χρήστη.
6. Το SMS παρακολουθεί τις στατιστικές και την επίδοση της υπηρεσίας και µπορεί, σε µερικές περιπτώσεις, να είναι προσβάσιµο από το χρήστη για τροποποίηση της υπηρεσίας.
Επισηµαίνεται ότι στην πρώτη εκδοχή του ορισµού ενός δικτύου ΙΝ, το SSP και το
SCP βρίσκονταν ορισµένα στο ίδιο κέντρο που ονοµαζόταν σηµείο µεταγωγής και
ελέγχου υπηρεσίας (Service Switching and Control Point, SSCP). Στην επόµενη
εκδοχή όµως, το SSP και το SCP είχαν τη δυνατότητα να τοποθετηθούν σε διαφορετικά κέντρα ή και στο ίδιο. Η µεταξύ τους επικοινωνία γίνεται µε σηµατοδοσία
CCS No 7 (βλ. υποενότητα 2.4.3.) και απαιτεί κάποιο ιδιαίτερο πρωτόκολλο, το
INAP (Intelligent Network Application Part), το οποίο βασίζεται στη χρήση του
TCAP (Transaction Capabilities Application Part) και του SCCP (Signalling
Connection Control Part).

77

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

78

ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 2.8
Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις, αναφορικά µε την τεχνολογία των ευφυών
δικτύων, είναι σωστές ή λάθος;
Σωστό

Λάθος

Μια υπηρεσία ΙΝ είναι ορισµένη σε ένα µέρος του δικτύου
(σε ένα κέντρο), αλλά είναι χρησιµοποιούµενη από όλους
τους συνδροµητές και όχι µόνο από αυτούς που είναι
συνδεδεµένοι στο συγκεκριµένο κέντρο.

Τα SCPs επιτρέπουν την επικοινωνία µεταξύ ενός ΙΝ δικτύου
και των συνδροµητών του.

2.4.2 ÀËÚÂۛ˜ IN ‰ÈÎÙ‡ˆÓ

Οι υπηρεσίες που παρέχονται µέσω ενός ΙΝ δικτύου παρέχουν σηµαντικές διευκολύνσεις στους χρήστες, αλλά αποδίδουν και σηµαντικά κέρδη στους φορείς που τις
παρέχουν.
Χαρακτηριστικές ΙΝ υπηρεσίες είναι οι ακόλουθες:
• ∆ωρεάν τηλεφωνική κλήση (freephone): Ο καλούµενος χρεώνεται για την κλήση
ανεξάρτητα από την προέλευση και τη χρονική διάρκεια της κλήσης, π.χ. υπηρεσίες παροχής πληροφοριών.
• Τηλεφωνική κλήση µε επί πλέον χρέωση (premium rate): Ο καλών πληρώνει τον
καλούµενο για διάφορους λόγους πληροφόρησης, π.χ. πρόγνωση καιρού, παροχή
ιατρικών / νοµικών πληροφοριών, κ.λπ.
• Παγκόσµιος αριθµός κλήσης (universal number): Ένας συνδροµητής µε γεωγραφικά κατανεµηµένες τηλεφωνικές συνδέσεις (π.χ. µε γραφεία σε διάφορα µέρη
του πλανήτη) µπορεί να έχει έναν µόνο αριθµό κλήσης.
• Αυτόµατο σύστηµα τηλεψηφοφορίας (automatic televoting system): Ο συνδροµητής µπορεί να καλέσει κάποιο ειδικό νούµερο για να καταγράψει µια ψήφο (θετική ή αρνητική). Ο παροχέας της υπηρεσίας µπορεί να µετρήσει το συνολικό αριθµό των ψήφων.
• Τηλεφωνική κλήση επείγουσας ανάγκης (emergency response): Οργανισµοί για την
αντιµετώπιση επειγουσών αναγκών, οι οποίοι είναι γεωγραφικά διάσπαρτοι,

2.4.2 Y¶HPE™IE™ IN ¢IKTYøN

79

καλούνται µε έναν απλό αριθµό.
• Εθνικής εµβέλειας κάρτα συνδιαλέξεων (nation wide calling card): Ο συνδροµητής µπορεί να κάνει κλήση από κάθε δίκτυο στην χώρα και προς κάθε δίκτυο και
το κόστος της κλήσης του θα ελαττωθεί από τον προπληρωµένο λογαριασµό του.
Κλήσεις θα γίνονται δεκτές όσο ο συνδροµητής δεν υπερβαίνει το όριο του λογαριασµού του.
• Τηλεφωνική κλήση µε χρήση πιστωτικής κάρτας (credit card calling): Ο συνδροµητής µπορεί να κάνει κλήσεις σε όλο τον κόσµο χρεώνοντας το λογαριασµό της
πιστωτικής του κάρτας.
• Επιβεβαίωση στοιχείων πιστωτικής κάρτας (credit card verification): Ένας συνδροµητής έχει τη δυνατότητα ελέγχου της πιστωτικής κάρτας, π.χ. ενός πελάτη
του, πριν τη δεχθεί.
• Αυτόµατη κατανοµή εισερχόµενων κλήσεων (network automatic call distribution):
Επιτρέπει σε έναν συνδροµητή να κατανείµει µε αποτελεσµατικό τρόπο όλες τις
εισερχόµενες κλήσεις προς έναν αριθµό ανθρώπων (π.χ. υπαλλήλων του) ή οµάδων.
• Κλειστή οµάδα χρηστών (closed user group): Μια οµάδα συνδροµητών µπορεί να
περιορίσει την πρόσβαση στις κλήσεις µόνο στα µέλη της οµάδας.
• Αναµονή κλήσεων (queuing): Η υπηρεσία αυτή επιτρέπει κλήσεις να µπουν σε
κάποια λίστα αναµονής αν ο αριθµός των κλήσεων είναι µεγαλύτερος από αυτόν
που µπορεί να εξυπηρετηθεί.
¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 2.6
Aναφέρετε πέντε (5) χαρακτηριστικές υπηρεσίες ευφυών δικτύων που προσφέρονται από τον ΟΤΕ στην Ελλάδα.

2.4.3 ™ËÌ·ÙÔ‰ÔÛ›·

Η επικοινωνία µεταξύ SSP και SCP βασίζεται στη σηµατοδοσία κοινού καναλιού
Νο. 7 (Common Channel Signalling No. 7, CCS No. 7) και ειδικότερα στο ΙΝΑP. Η
σηµατοδοσία κοινού καναλιού προσδιορίζει ένα δίκτυο σηµατοδοσίας (signalling
network), το οποίο είναι ανεξάρτητο από την τηλεφωνία. Το δίκτυο αυτό έχει τη
δυνατότητα να µεταφέρει ψηφιακή πληροφορία υπό µορφή πακέτων (packet
switching) σε κανάλια των 64 kbps και µπορεί να χρησιµοποιηθεί, τόσο για τηλεφωνία, όσο και για υπηρεσίες ΙΝ και υπηρεσίες ISDN.

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

80

To CCS No. 7 αποτελείται από επίπεδα και ακολουθεί σε µεγάλο βαθµό το διαχωρισµό σε επίπεδα και τη λειτουργία του µοντέλου αναφοράς για διασύνδεση ανοικτών συστηµάτων (Open System Interconnection, OSI).
Τα κυριότερα πλεονεκτήµατα του CCS No. 7 είναι τα εξής:
• Μεγάλη χωρητικότητα: Μεγάλος όγκος πληροφορίας µπορεί να µεταφερθεί µέσω
του δικτύου σηµατοδοσίας.
• Μικρός χρόνος αποκατάστασης κλήσης: Λόγω της µεγάλης ταχύτητας σηµατοδοσίας (50–100 ms / κλήση) ένας πολύ µεγάλος αριθµός κλήσεων µπορεί να εξυπηρετηθεί από ένα κανάλι σηµατοδοσίας.
• Υψηλή αξιοπιστία: Το σύστηµα ενσωµατώνει µεγάλο αριθµό ελέγχων.
• Ευελιξία: Το σύστηµα µπορεί να µεταφέρει κάθε µορφή ψηφιακής πληροφορίας.
• ∆υνατότητα χρήσης από πολλές υπηρεσίες: Εκτός από την τηλεφωνία µπορεί να
χρησιµοποιηθεί και από υπηρεσίες ΙΝ και από υπηρεσίες ISDN.
• Επεκτασιµότητα: Νέα σήµατα είναι δυνατόν να παραχθούν για την κάλυψη νέων
αναγκών σηµατοδοσίας.
ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 2.9
Στο σχήµα που ακολουθεί παρουσιάζεται ένα τµήµα ενός ΙΝ δικτύου που χρησιµοποιείται για την επικοινωνία δύο συνδροµητών Α και Β. Οι αριθµοί που εµφανίζονται πάνω στο σχήµα συµβολίζουν τις διαδοχικές φάσεις µιας ΙΝ κλήσης, η
οποία ξεκινάει από το συνδροµητή Α και έχει ως παραλήπτη το συνδροµητή Β.
Να επεξηγήσετε συνοπτικά τις ενέργειες που
πραγµατοποιούνται σε κάθε µία
από αυτές τις φάσεις:

6
SSP
7
5

Συνδροµητής A

1

Tοπικόy
Kέντρο
2

3

SSP
4
8
Συνδροµητής B
Tοπικόy
Kέντρο
9

10

2 . 5 ¢ I K T YA M E T A ° ø ° H ™ ¶ A K E T ø N

81

ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 2.10
Μια εταιρεία παροχής υπηρεσιών Α επιθυµεί να χρεώνεται για όλες τις εισερχόµενες κλήσεις. Επιπλέον επιθυµεί να καλείται µε τον ίδιο συνδροµητικό αριθµό
από οποιοδήποτε σηµείο της χώρας. Η εταιρεία διαθέτει γραφεία σε διαφορετικές
περιοχές και το κάθε γραφείο καλείται µε ένα µόνο συνδροµητικό αριθµό.
Κατά τη διάρκεια των εργάσιµων ωρών, οι εισερχόµενες κλήσεις θα κατευθύνονται στο πλησιέστερο προς το συνδροµητή γραφείο. Μεταξύ 5 µ.µ. και 9 µ.µ. οι
κλήσεις θα κατευθύνονται στα κεντρικά γραφεία της εταιρείας, ενώ τις βραδινές
ώρες και τα Σαββατοκύριακα ο συνδροµητής θα ακούει το ηχογραφηµένο µήνυµα
ότι η εταιρεία είναι κλειστή.
Τέλος, η εταιρεία επιθυµεί να κρατούνται στατιστικά στοιχεία των εισερχόµενων
κλήσεων στα διάφορα γραφεία της, έτσι ώστε να γνωρίζει τις ανάγκες σε προσωπικό σε κάθε µία περιοχή της χώρας που έχει γραφείο.
Να παρουσιασθεί σχηµατικά, χρησιµοποιώντας κατάλληλα δοµοστοιχεία ανεξάρτητα υπηρεσιών (Service Independent Building Blocks, SIBs), η λογική µιας ΙΝ
υπηρεσίας δωρεάν τηλεφωνικής κλήσης (freephone), η οποία να ικανοποιεί τις
απαιτήσεις της εταιρείας Α, όπως αυτές διατυπώθηκαν προηγουµένως.

2.5 ¢›ÎÙ˘· ÌÂÙ·ÁˆÁ‹˜ ·Î¤ÙˆÓ

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• αναφέρετε και να εξηγήσετε τους δύο βασικούς τρόπους επικοινωνίας που χρησιµοποιούνται σε ένα δίκτυο X.25·
• περιγράψετε τα βασικά χαρακτηριστικά του πρωτοκόλλου X.25·
• περιγράψετε τα βασικά χαρακτηριστικά της τεχνολογίας µεταγωγής πλαισίων·
• αιτιολογήσετε τη σπουδαιότητα του ελέγχου συµφόρησης·
• εξηγήσετε τον τρόπο µε τον οποίο χρησιµοποιείται ο «υποσχόµενος ρυθµός πληροφορίας» (CIR) σε δίκτυα µεταγωγής πλαισίων·
• εξηγήσετε βασικές έννοιες που σχετίζονται µε την τεχνολογία του ασύγχρονου τρόπου µεταφοράς·

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

82

• προσδιορίσετε τη διαφορά ανάµεσα στο σύγχρονο και στον ασύγχρονο τρόπο µεταφοράς.
Όταν ένας υπολογιστής Α θέλει να επικοινωνήσει µε έναν αποµακρυσµένο υπολογιστή Β, µπορεί να χρησιµοποιήσει, αντί για µια επιλεγόµενη τηλεφωνική γραµµή
(dial–up σύνδεση) ή µια µισθωµένη γραµµή (leased line), ένα δίκτυο µεταγωγής
πακέτων (Packet Switched Data Network, PSDN). Τα δίκτυα αυτά παρέχουν την
αναγκαία υποδοµή (στη σχετική βιβλιογραφία συνήθως παριστάνονται µε ένα σύννεφο) για να εξασφαλίζεται η επικοινωνία ανάµεσα σε οποιοδήποτε ζευγάρι υπολογιστών έχει πρόσβαση σε αυτά. Οµαδοποιούν τα ψηφιακά δεδοµένα που στέλνει ο
αποστολέας σε οµάδες που ονοµάζονται πακέτα (packets), τα δροµολογούν µέσα
από τα κοµβικά σηµεία του δικτύου τους και εξασφαλίζουν µε διάφορες τεχνικές
διόρθωσης την ορθή µετάβαση των πακέτων στον παραλήπτη. Με τα δίκτυα µεταγωγής πακέτων µεγιστοποιείται η χρήση των τµηµάτων του δικτύου, όπως κόµβοι,
γραµµές επικοινωνίας, κ.ά. Συνήθως είναι δηµόσια συνδροµητικά δίκτυα και η λειτουργία τους βασίζεται, είτε στη χρήση του πρωτοκόλλου X.25, είτε στη χρήση της
τεχνολογίας µεταγωγής πλαισίων, είτε στη χρήση της τεχνολογίας του ασύγχρονου
τρόπου µεταφοράς. Τα βασικά χαρακτηριστικά των τριών αυτών εναλλακτικών δυνατοτήτων θα επεξηγηθούν συνοπτικά στις επόµενες παραγράφους.
2.5.1 ¶ÚˆÙfiÎÔÏÏÔ X.25

Σύµφωνα µε το πρωτόκολλο αυτό (το οποίο αποτελεί δηµιούργηµα της ITU–T), κάθε
ζευγάρι χρηστών (για παράδειγµα Η/Υ Α και Η/Υ Β) µπορούν να ανταλλάξουν πακέτα επικοινωνώντας χρησιµοποιώντας έναν από τους εξής δύο τρόπους:
• Προσωρινό νοητό κύκλωµα (Switched Virtual Circuit, SVC): Ο υπολογιστής Α
καλεί τον υπολογιστή Β για επικοινωνία, αυτός αποδέχεται την κλήση και έτσι
αποκαθίσταται η σύνδεση, η οποία διατηρείται ανοικτή όσο διαρκεί η επικοινωνία του Α µε τον Β και έπειτα διακόπτεται. Η σύνδεση αυτή ουσιαστικά µοιάζει
µε τη σύνδεση που επιτυγχάνεται µε τη χρήση επιλεγόµενης τηλεφωνικής γραµµής (dial–up σύνδεση).
• Μόνιµο νοητό κύκλωµα (Permanent Virtual Circuit, PVC): Ο υπολογιστής Α έχει
ένα µόνιµο νοητό κανάλι επικοινωνίας µε τον υπολογιστή Β. ∆εν υπάρχει η έννοια
της κλήσης (επιλογής), καθώς τα µόνιµα νοητά κυκλώµατα δηµιουργούνται από
το φορέα του δικτύου. Η σύνδεση αυτή αντιστοιχεί στις µισθωµένες τηλεφωνικές
γραµµές.
Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι ένας συνδροµητής µπορεί µε τη σύνδεσή του σε ένα

2.5.1 ¶PøTOKO§§O X.25

83

δίκτυο Χ.25 (είναι ένα δίκτυο το οποίο χρησιµοποιεί το πρωτόκολλο X.25) να έχει
ταυτόχρονα ενεργοποιηµένα πολλά προσωρινά ή / και µόνιµα νοητά κυκλώµατα.
Τα πακέτα που χρησιµοποιούνται από το πρωτόκολλο X.25 είναι µεταβλητού
µήκους. Τυπικό µέγεθος πακέτου είναι τα 128 ή 256 bytes, αλλά είναι δυνατόν να
προσδιοριστούν και πακέτα µε µεγαλύτερο µέγεθος (£ 4.096 bytes). Κάθε συνδροµητής που συνδέεται µόνιµα στο δίκτυο έχει έναν µοναδικό κωδικό αριθµό αναγνώρισης που ονοµάζεται διεύθυνση χρήστη στο δίκτυο (Network User Address,
NUA) και ουσιαστικά αντιστοιχεί στον τηλεφωνικό αριθµό του τηλεφωνικού δικτύου. Τα δίκτυα X.25 δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στον εντοπισµό και τη διόρθωση των
λαθών στα εσωτερικά κοµβικά σηµεία τους, για αυτό και τα πακέτα τους έχουν µεγάλη επιβάρυνση (overhead) από δυαδικά ψηφία (bits) που χρησιµοποιούνται για έλεγχο και διόρθωση λαθών. Είναι κατάλληλα για µεταφορά δεδοµένων µεταξύ υπολογιστικών συστηµάτων, ενώ δεν χρησιµοποιούνται για τη µετάδοση (ψηφιοποιηµένης) φωνής, γιατί αφενός σε ορισµένες περιπτώσεις έχουν µεγάλες καθυστερήσεις,
αφετέρου επαναµεταδίδουν (retransmit) τα πακέτα που δεν παραλήφθηκαν σωστά –
φαινόµενα που προκαλούν προβλήµατα στη λήψη και την κατανόηση της φωνής. Ο
ρυθµός µετάδοσης δεδοµένων που υποστηρίζουν τα δίκτυα X.25 αρχίζει από 1.200
bps και στις περισσότερες περιπτώσεις δεν ξεπερνά τα 256 kbps. Στην Ελλάδα ένα
χαρακτηριστικό δίκτυο Χ.25 είναι το δίκτυο Hellaspac που παρέχεται από τον ΟΤΕ
(βλέπε υποενότητα 2.6).
¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 2.7
Εξηγήστε συνοπτικά γιατί ένα δίκτυο X.25 δεν είναι κατάλληλο για τη µετάδοση
φωνής.

2.5.2 ªÂÙ·ÁˆÁ‹ Ï·ÈÛ›Ô˘ (Frame Relay).

Η τεχνολογία µεταγωγής πλαισίου (frame relay) αποτελεί ουσιαστικά εξέλιξη της
τεχνολογίας µεταγωγής πακέτων σε δίκτυα X.25. Αποσκοπεί στη βελτίωση της επικοινωνιακής απόδοσης, προσφέροντας µικρότερες καθυστερήσεις, καλύτερη χρήση
του διαθέσιµου εύρους ζώνης και µειωµένο κόστος επικοινωνιακών διατάξεων. Υποστηρίζει τη µεταγωγή πακέτων µεταβλητού µήκους και µπορεί, είτε να υλοποιηθεί
ως µια ιδιωτική δικτυακή υποδοµή, είτε να ληφθεί ως υπηρεσία από ένα δηµόσιο
δίκτυο. Ένα βασικό χαρακτηριστικό της είναι ότι οι ενδιάµεσοι κόµβοι του δικτύου
απλά προωθούν τα πακέτα (τα οποία ονοµάζονται πλαίσια), ενώ οι διάφοροι έλεγ-

84

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

χοι ορθής λειτουργίας εκτελούνται στα επικοινωνιακά άκρα, από πρωτόκολλα ανώτερων επιπέδων.
Η µεταγωγή πλαισίου, όπως υπονοεί και το όνοµά της, αναφέρεται στη µεταγωγή
µονάδων δεδοµένων µεταβλητού µήκους (πλαίσια). Αρχικά, η τεχνολογία αυτή αποτέλεσε µια επιπρόσθετη κοµιστική υπηρεσία µεταγωγής πακέτων στα πλαίσια των
δικτύων ISDN. Στη συνέχεια έγιναν µεγάλες προσπάθειες τυποποίησης της τεχνολογίας ως ανεξάρτητης τεχνικής λύσης, ενώ παράλληλα συνεχίσθηκε και η ανάπτυξή της στα πλαίσια του ISDN. Η µεταφερόµενη πληροφορία ακολουθεί το πρωτόκολλο πρόσβασης στη γραµµή D (Link Access Protocol D, LAP–D) που επιτρέπει
τη λογική πολυπλεξία µέσα σε µια φυσική γραµµή. Έτσι, είναι δυνατή η ταυτόχρονη µεταφορά πολλαπλών λογικών συνόδων, µεταξύ διαφόρων επικοινωνούντων
άκρων, µέσα από µια φυσική γραµµή.
Ο όρος «µεταγωγή πλαισίου» αναφέρεται, είτε στην αντίστοιχη υπηρεσία, είτε στην
υποκείµενη τεχνολογία. Συνήθως ο όρος «υπηρεσία µεταγωγής πλαισίου» αναφέρεται σε µια υπηρεσία που παρέχεται από ένα δηµόσιο δίκτυο, ενώ ο όρος «τεχνολογία µεταγωγής πλαισίου» υπονοεί υλοποιήσεις λύσεων µε τη χρήση ιδιωτικών
δικτύων. Τα δίκτυα που βασίζονται στη µεταγωγή πλαισίου υποστηρίζουν ρυθµούς
µετάδοσης δεδοµένων 64 kbps, N ¥ 64 kbps και 2.048 Mbps. Κάποιοι κατασκευαστές προσπαθούν να επεκτείνουν το φάσµα «ταχυτήτων» στα 45 Mbps, ενώ υπάρχουν εργαστηριακές υλοποιήσεις που φθάνουν µέχρι τα 100 Mbps.
Η τεχνολογία µεταγωγής πλαισίου είναι προσανατολισµένη προς την παροχή υπηρεσιών µε σύνδεση (connection oriented). Στην περίπτωση αυτή, πριν από την ανταλλαγή δεδοµένων τα δύο επικοινωνούντα άκρα εγκαθιστούν µια λογική σύνδεση.
Έτσι, για κάθε παρεχόµενη υπηρεσία, υπάρχουν οι ακόλουθες τρεις φάσεις: (α) εγκατάσταση σύνδεσης, (β) µεταφορά δεδοµένων και (γ) τερµατισµός της σύνδεσης. Οι
φάσεις αυτές ορίζουν την ακολουθία των γεγονότων, εξασφαλίζοντας την επιτυχή
µετάδοση των δεδοµένων.
Η υπό εξέταση τεχνολογία υποστηρίζει υπηρεσίες τόσο µόνιµων όσο και προσωρινών νοητών κυκλωµάτων. Στην περίπτωση των προσωρινών νοητών κυκλωµάτων,
το νοητό κύκλωµα εγκαθίσταται µετά από αίτηση / κλήση ενός χρήστη, διευκολύνοντας έτσι τη δυναµική συνδεσιµότητα. Το επιπλέον κόστος είναι ότι η φάση εγκατάστασης σύνδεσης εισάγει µια καθυστέρηση για κάθε κλήση. Αντίθετα, για τα µόνιµα νοητά κυκλώµατα που αποτελούν και τη συντριπτική πλειοψηφία εµπορικών υλοποιήσεων, η εγκατάσταση γίνεται µία φορά µόνο αρχικά από το διαχειριστή του
συστήµατος, για λογαριασµό του χρήστη. Έτσι, δεν υπάρχει η ανάγκη για σηµατο-

2 . 5 . 2 M E TA ° ø ° H ¶ § A I ™ I O Y

δοσία σε πραγµατικό χρόνο. Μπορεί φυσικά να υπάρξει σηµατοδοσία άλλης µορφής, αλλά αυτή δε σχετίζεται µε την εγκατάσταση του νοητού κυκλώµατος. Η χρήση
µόνιµων νοητών κυκλωµάτων συνεπάγεται ότι κάποιοι πόροι του δικτύου αποδίδονται στους χρήστες ανεξάρτητα από τις τρέχουσες λειτουργικές συνθήκες τους.
Βασική έννοια στα δίκτυα µεταγωγής πλαισίων είναι ο κωδικός αναγνώρισης (ταυτοποιητής) σύνδεσης επιπέδου γραµµής (Data Link Connection Identifier, DLCI),
ο οποίος ουσιαστικά είναι ο αύξοντας αριθµός που προσδιορίζει το µόνιµο ή το προσωρινό νοητό κύκλωµα της σύνδεσης δύο συνδροµητών Α και Β. Κατά τρόπο ανάλογο µε τα δίκτυα X.25, κάθε συνδροµητής µπορεί να έχει πολλά DLCIs για ταυτόχρονη επικοινωνία µε πολλούς άλλους συνδροµητές.
Στη µεταγωγή πλαισίου, ο κάθε χρήστης µπορεί να έχει στη διάθεσή του το συνολικό εύρος ζώνης. Προβλήµατα συµφόρησης δηµιουργούνται όταν πολλοί χρήστες
ζητούν ταυτόχρονα τις υπηρεσίες του δικτύου, δηµιουργώντας υπερφόρτωση. Οι επιδράσεις που µπορεί να έχουν καταστάσεις συµφόρησης στη λειτουργία ενός δικτύου είναι σηµαντικές. Καθώς αυξάνει το φορτίο, το δίκτυο εισέρχεται σε µια περιοχή «ήπιας συµφόρησης», που χαρακτηρίζεται από αυξηµένη καθυστέρηση και πτώση
της απόδοσης. Η περαιτέρω αύξηση του φορτίου, οδηγεί σε καταστάσεις σοβαρών
συµφορήσεων που οδηγούν σε ραγδαία αύξηση της καθυστέρησης και τελικά σε
κατάρρευση του δικτύου. Ο έλεγχος συµφόρησης έχει ως στόχο την αποφυγή τέτοιων καταστάσεων.
Γενικά, ο έλεγχος συµφόρησης αποτελεί κοινή ευθύνη τόσο του δικτύου όσο και των
τελικών χρηστών. Το δίκτυο έχει τη συνολική ευθύνη της παρακολούθησης του επιπέδου στο οποίο βρίσκεται η συµφόρηση, ενώ οι χρήστες µπορούν να ρυθµίζουν
κάθε φορά τη ροή της κίνησής τους. ∆ύο είναι οι βασικές κατηγορίες στρατηγικών
ελέγχου συµφόρησης: (α) αποφυγή συµφόρησης (congestion avoidance) και (β) αποκατάσταση / επανόρθωση από κατάσταση συµφόρησης (congestion recovery).
Άµεση σχέση µε τον έλεγχο συµφόρησης έχει και το γεγονός ότι κάθε χρήστης διαπραγµατεύεται, κατά τη φάση της σύνδεσης, έναν «υποσχόµενο ρυθµό πληροφορίας» (Committed Information Rate, CIR), που εκφράζεται σε bps. Το αιτούµενο
CIR εκφράζει την εκτίµηση του χρήστη για την κίνηση που θα δηµιουργήσει κατά
την περίοδο αιχµής. Ως απάντηση στην αίτηση αυτή, το δίκτυο του δίνει µια τιµή
CIR, που µπορεί να είναι µικρότερη ή ίση από αυτή που ζητήθηκε, και η οποία
εκφράζει την «υπόσχεση» του δικτύου να υποστηρίζει το συγκεκριµένο ρυθµό µε
την προϋπόθεση της απουσίας λαθών / δυσλειτουργιών (δηλαδή κάτω από κανονικές συνθήκες λειτουργίας του δικτύου). Κατά τη φάση της λειτουργίας, το δίκτυο

85

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

86

παρακολουθεί το ρυθµό των δεδοµένων του συγκεκριµένου χρήστη σε σχέση µε το
CIR που του έχει δοθεί. Όσο ο ρυθµός είναι µικρότερος από τη συµφωνηθείσα τιµή
CIR, δεν επεµβαίνει στα πλαίσια και τα προωθεί κανονικά. Για ρυθµό πάνω από το
CIR, τα πλαίσια εξακολουθούν να προωθούνται αλλά η παράδοσή τους δεν είναι
πλέον εγγυηµένη. Τέλος, υπάρχει ένα άνω όριο ρυθµού (CIR), η υπέρβαση του οποίου οδηγεί σε απόρριψη κάθε πλαισίου.
¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 2.8
Προσδιορίστε τη σχέση της τεχνολογίας µεταγωγής πλαισίων µε τα δίκτυα ISDN.

2.5.3 ∞Û‡Á¯ÚÔÓÔ˜ TÚfiÔ˜ ªÂÙ·ÊÔÚ¿˜ (ATM)

Ο ασύγχρονος τρόπος µεταφοράς (Asynchronous Transfer Mode, ATM) είναι µια
τεχνολογία µεταγωγής και πολυπλεξίας σε επίπεδο κυψελών (cells). Χαρακτηρίζεται ως ασύγχρονη λόγω του τρόπου µεταφοράς των κυψελών. Η θέση µιας κυψέλης,
κατά τη διαδικασία της µεταφοράς, δεν εξαρτάται από το χρόνο, όπως συµβαίνει στο
σύγχρονο τρόπο µεταφοράς (Synchronous Transfer Mode, STM). Πιο συγκεκριµένα, το εύρος ζώνης είναι διαιρεµένο σε σχισµές χρόνου (χρονοθυρίδες) καθορισµένου µήκους. Αυτές οι χρονοθυρίδες κατανέµονται ανάλογα µε τις ανάγκες µεταφοράς πληροφορίας που υπάρχουν και για το λόγο αυτό δεν έχουν προκαθορισµένες
χρονικές θέσεις (για παράδειγµα εντός ενός πλαισίου που επαναλαµβάνεται περιοδικά). Εποµένως, αντί της αναγνώρισης της σύνδεσης από τη χρονική θέση, οι σχισµές του χρόνου αναγνωρίζονται µε σαφείς προθεµατικές ετικέτες. Η διαφορά των
δύο τρόπων µεταφοράς (ασύγχρονου και σύγχρονου) παρουσιάζεται στο Σχήµα 2.7.
Ο όρος «τρόπος µεταφοράς» έχει ως σκοπό να δηλώσει ότι το ΑΤΜ είναι µια τεχνική πολυπλεξίας και µεταγωγής. Ως πολυπλεξία ΑΤΜ θεωρείται η διαδικασία συνδυασµού κυψελών, που περιέχουν διαφορετικές πληροφορίες, πάνω στην ίδια φυσική γραµµή. Επίσης, το ΑΤΜ έχει σχεδιασθεί ως ένας γενικού σκοπού, προσανατολισµένος προς τη σύνδεση, τρόπος µεταφοράς για ένα ευρύ φάσµα υπηρεσιών. Υποστηρίζει κίνηση προσανατολισµένη προς τη σύνδεση (connection oriented), καθώς
και κίνηση χωρίς σύνδεση (connectionless).
To ATM περιέχει είτε µόνιµα είτε προσωρινά νοητά κυκλώµατα, τα οποία µπορούν
να υποστηρίξουν «σταθερό ρυθµό δυαδικών ψηφίων» (Constant Bit Rate, CBR) ή
«µεταβλητό ρυθµό δυαδικών ψηφίων» (Variable Bit Rate, VBR). Κάθε κυψέλη

2 . 5 . 3 A ™ Y ° X P O N O ™ T P O ¶ O ™ M E TA º O P A ™

87

Aσύγχρονος Tρόπος Mεταφοράς (ATM)
Πηγή A

A3

Πηγή B

B3

Πηγή Γ

Γ3

A2

A1
B1

Γ2

Γ3

Γ2

B3

A3

A2

Γ1

B1

A1

Γ1
Xρόνος
Σύγχρονος Tρόπος Mεταφοράς (STM)

Πηγή A

A3

A2

A1
Πλαίσιο 3

Πηγή B

B3

Πηγή Γ

Γ3

B1
Γ2

Πλαίσιο 2

Γ3 B3 A3 Γ2

Πλαίσιο 1

A2 Γ1 B1 A1

Γ1
Xρόνος

ΑΤΜ που στέλνεται στο δίκτυο, περιέχει πληροφορίες διευθυνσιοδότησης που επιτρέπουν την εγκατάσταση ενός νοητού κυκλώµατος µεταξύ των σηµείων αποστολής και λήψης. Στη συνέχεια όλες οι κυψέλες µεταφέρονται µέσω του νοητού κυκλώµατος µε τη σειρά αποστολής τους.
Βασικόs στόχος του ΑΤΜ αποτελεί η δηµιουργία ενός ενιαίου δικτύου χρησιµοποιώντας τις αρχές µεταγωγής και πολυπλεξίας της τεχνολογίας ΑΤΜ, το οποίο θα υποστηρίζει ένα ευρύ φάσµα υπηρεσιών (και υπηρεσίες πολυµέσων). Ως βάση για τη
φυσική µετάδοση χρησιµοποιούνται τα πρότυπα SONET(SDH)/STM που επιτρέπουν πολύ υψηλούς ρυθµούς µεταφοράς. Επίσης, το ΑΤΜ παρέχει πολλαπλές κλάσεις ποιότητας υπηρεσιών (Quality of Service, QoS) για την υποστήριξη εφαρµογών µε ιδιαίτερες απαιτήσεις σε ότι αφορά τα κριτήρια λειτουργίας (καθυστέρηση
ή / και απώλεια κίνησης). Ένα άλλο βασικό χαρακτηριστικό του ΑΤΜ είναι η παροχή εύρους ζώνης κατόπιν ζήτησης, χρησιµοποιώντας προσωρινά νοητά κυκλώµατα
και η υποστήριξη πρόσβασης σε διαθέσιµο εύρος ζώνης µε διαδικασίες που συναντώνται συνήθως σε περιβάλλοντα τοπικών δικτύων (Local Area Networks, LANs).
To ATM έχει προταθεί ως η τεχνολογία που θα αντιµετωπίσει τις αδυναµίες των
υπαρχόντων τρόπων µεταφοράς και θα οδηγήσει στη δηµιουργία και διάδοση των
ψηφιακών δικτύων ευρείας ζώνης. Συνδυάζει τα πλεονεκτήµατα τόσο της µεταγωγής πακέτων όσο και της µεταγωγής κυκλώµατος. Από την τεχνική µεταγωγής πακέτων χρησιµοποιεί τη διαδικασία στατιστικής πολυπλεξίας διαφόρων ροών κίνησης
από διάφορες πηγές πάνω από συγκεκριµένες φυσικές γραµµές. Από τη µεταγωγή

™¯‹Ì· 2.7

Σύγκριση ασύγχρονου (ATM) και
σύγχρονου (STM)
τρόπου µεταφοράς

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

88

κυκλώµατος έχει κρατήσει την προσέγγιση της απλής και γρήγορης επεξεργασίας
των κυψελών, αποδίδοντας το ρόλο του ελέγχου και της διόρθωσης των σφαλµάτων
στα δύο άκρα επικοινωνίας.
Ένα δίκτυο ΑΤΜ έχει τη δυνατότητα µεταφοράς όλων των τύπων πληροφορίας. Το
υποκείµενο δίκτυο µεταφοράς είναι ανεξάρτητο από τους διαφόρους υποστηριζόµενους τύπους υπηρεσιών. Ένα δίκτυο ΑΤΜ παρέχει δύο κατηγορίες διατάξεων προσαρµογής: (α) την προσαρµογή δικτύου σε δίκτυο (Network–to–Network Interface,
NNI) και (β) την προσαρµογή χρήστη σε δίκτυο (User–to–Network Interface, UNI).
Τα βασικά χαρακτηριστικά της τεχνολογίας ΑΤΜ είναι τα ακόλουθα:
• Η πληροφορία µεταδίδεται µε τη µορφή σύντοµων και σταθερού µήκους οµάδων
δεδοµένων που ονοµάζονται κυψέλες. Η απαιτούµενη ευελιξία για την υποστήριξη µεταβαλλόµενων ρυθµών µετάδοσης παρέχεται µέσω της µετάδοσης του
απαραίτητου αριθµού κυψελών ανά µονάδα χρόνου. Η κυψέλη αποτελεί τη βασική µονάδα µεταφοράς και µεταγωγής.
• Η επικεφαλίδα κάθε κυψέλης περιέχει κωδικούς αναγνώρισης (ταυτοποιητές) νοητού µονοπατιού (Virtual Path Identifier, VPI) και νοητού καναλιού (Virtual
Channel Identifier, VCI). Οι ταυτοποιητές αυτοί καθορίζουν τη διεύθυνση δροµολόγησης και χρησιµοποιούνται στη διαδικασία της πολυπλεξίας.
• Η µεταφορά πληροφορίας σε ένα δίκτυο ΑΤΜ βασίζεται σε ένα πρωτόκολλο
χαµηλού επιπέδου. Ο έλεγχος ροής και η αντιµετώπιση λαθών και δυσλειτουργιών γίνονται µεταξύ των άκρων που επικοινωνούν. Με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται η αύξηση της ταχύτητας και της απόδοσης σε µια σύνδεση του επιθυµητού εύρους ζώνης.
¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 2.9
∆ίνεται η εξής πρόταση:
«Το ΑΤΜ υπόσχεται µεγάλη και ευέλικτη χωρητικότητα, εξυπηρέτηση διάφορων
υπηρεσιών από ένα ενοποιηµένο δίκτυο και καλύτερη αξιοποίηση των πόρων του
δικτύου, µε την εκµετάλλευση της στατιστικής φύσης της τηλεπικοινωνιακής κίνησης, αλλά και της πληροφορίας αυτής καθ’ εαυτής»
Συµφωνείτε ή όχι; Αιτιολογήστε συνοπτικά την απόφασή σας.

2 . 6 E • E I ¢ I K E Y M E N A ¢ I K T YA

89

ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 2.11
Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις, αναφορικά µε τα δίκτυα µεταγωγής πακέτων,
είναι σωστές ή λάθος;
Σωστό

Λάθος

Η µεταφορά φωνής πάνω από ένα δίκτυο ΑΤΜ δεν είναι δυνατή. ❑

Τα δίκτυα που βασίζονται στη µεταγωγή πλαισίου υποστηρίζουν ρυθµούς µετάδοσης δεδοµένων µεγαλύτερους
από τα δίκτυα X.25.

2.6 ∂ÍÂȉÈÎÂ˘Ì¤Ó· ‰›ÎÙ˘·

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• αναφέρετε σηµαντικά εξειδικευµένα δίκτυα που βρίσκονται σε λειτουργία στην
Ελλάδα·
• περιγράψετε τα βασικά χαρακτηριστικά του δικτύου Hellaspac·
• περιγράψετε τα βασικά χαρακτηριστικά του δικτύου Hellascom.
Τα δίκτυα τηλεµατικής που εξυπηρετούν τις ανάγκες ενός συγκεκριµένου φορέα ή
µιας οµάδας χρηστών ονοµάζονται εξειδικευµένα δίκτυα. Τα δίκτυα αυτά παρουσιάζουν σηµαντικές διαφοροποιήσεις από τα υπόλοιπα δίκτυα τηλεµατικής, καθώς
η λειτουργία τους απαιτεί:
• Ειδικό σχεδιασµό ανάλογα µε τις ανάγκες του χρήστη και τις δυνατότητες της
υπάρχουσας δικτυακής υποδοµής.
• Ειδικό εξοπλισµό στους χώρους των χρηστών ή / και στα κέντρα του τηλεπικοινωνιακού φορέα.
• Ειδικό λογισµικό που διεκπεραιώνει τις διάφορες εργασίες.
• Ειδικό προσωπικό, τόσο από πλευράς χρηστών, όσο και από πλευράς τηλεπικοινωνιακού φορέα, που είναι υπεύθυνο για τη διαχείριση και τη συντήρηση του
δικτύου.

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

90

Στην Ελλάδα λειτουργούν σήµερα αρκετά εξειδικευµένα δίκτυα, καλύπτοντας κυρίως
ανάγκες για υψηλούς ρυθµούς µετάδοσης δεδοµένων, αξιοπιστία, ποιότητα και ασφάλεια στη µεταβίβαση των δεδοµένων. Την εκµετάλλευση των δικτύων αυτών την έχει
ο Οργανισµός Τηλεπικοινωνιών της Ελλάδας (ΟΤΕ), ενώ την ευθύνη για τη διαχείρισή τους σε άλλα δίκτυα την έχει ο ΟΤΕ και σε άλλα οι ίδιοι οι χρήστες.
Τα εξειδικευµένα δίκτυα που λειτουργούν στην Ελλάδα είναι όλα δίκτυα δεδοµένων
και χρησιµοποιούνται για τη διασύνδεση Η/Υ ή δικτύων Η/Υ. Τα πιο γνωστά και
σηµαντικά εξειδικευµένα δίκτυα στην Ελλάδα είναι:
• Τα δίκτυα των τραπεζών που συνδέουν τα παραρτήµατα / υποκαταστήµατα των
τραπεζών µεταξύ τους.
• Τα δίκτυα κράτησης θέσεων των αεροπορικών εταιρειών.
• Τα δίκτυα Hellaspac και Hellascom του ΟΤΕ, που επιτρέπουν τη διασύνδεση Η/Υ.
Το δίκτυο παροχής πληροφοριών Hellastel του ΟΤΕ, που δίνει τη δυνατότητα µετάδοσης πληροφοριών µέσω του επιλεγόµενου τηλεφωνικού δικτύου.

¢›ÎÙ˘Ô Hellaspac

To δηµόσιο δίκτυο µετάδοσης και µεταγωγής πακέτων δεδοµένων Hellaspac έχει
σχεδιαστεί για τη µετάδοση δεδοµένων µεταξύ Η/Υ και δικτύων Η/Υ. Υποστηρίζει ρυθµούς µετάδοσης δεδοµένων µέχρι 256 kbps και πραγµατοποιεί κωδικοποίηση των ψηφιακών δεδοµένων (που προέρχονται από Η/Υ), έτσι ώστε αυτά να
µεταδοθούν σε αναλογικούς φορείς επικοινωνιών.
Μέσω του δικτύου Hellaspac, ένας συνδροµητής είναι δυνατόν να συνδεθεί µε
οποιονδήποτε άλλο συνδροµητή του δικτύου. Έτσι είναι δυνατόν, για παράδειγµα,
δύο υποκαταστήµατα µιας επιχείρησης να συνδεθούν µεταξύ τους ή ένας συνδροµητής να συνδεθεί µε µια βάση δεδοµένων ή µε ένα δίκτυο που ανήκει σε µια επιχείρηση, κ.ο.κ.
∆ύο τύποι συνδέσεων υποστηρίζονται από το δίκτυο Hellaspac. Ο ένας τύπος είναι
η σταθερή σύνδεση µεταξύ δύο συνδροµητών και ο άλλος η επιλεγόµενη σύνδεση. Επίσης, όταν η σύνδεση γίνεται µέσω του επιλεγόµενου τηλεφωνικού δικτύου, υπάρχουν δύο τύποι τερµατικών που µπορούν να συνδεθούν στο δίκτυο. Ο ένας
τύπος είναι τα τερµατικά µεταγωγής δεδοµένων σε πακέτα και ο άλλος τα τερµατικά ασύγχρονης επικοινωνίας. Ο πρώτος τύπος µπορεί να πραγµατοποιεί και
να δέχεται κλήσεις, ενώ ο δεύτερος τύπος µόνο να πραγµατοποιεί κλήσεις. Όλα τα

2 . 6 E • E I ¢ I K E Y M E N A ¢ I K T YA

τερµατικά που συνδέονται στο δίκτυο πρέπει να χρησιµοποιούν µια συσκευή διαµόρφωσης – αποδιαµόρφωσης (modem) που µετατρέπει την ψηφιακή ροή των
δεδοµένων σε αναλογική, προκειµένου να τη µεταβιβάσει µέσω τηλεφωνικής γραµµής και αντίστροφα.
Το δίκτυο Hellaspac περιλαµβάνει έναν ορισµένο αριθµό Κέντρων Μεταγωγής
Πακέτων (κόµβων), που συνδέονται µεταξύ τους µε κυκλώµατα υψηλού ρυθµού
µετάδοσης δεδοµένων. Κάθε κόµβος αναγνωρίζει τη διεύθυνση προορισµού των
πακέτων και τα κατευθύνει κατάλληλα µέχρι να φθάσουν στο σηµείο προορισµού
τους. Εκεί αφαιρούνται οι πληροφορίες που συνοδεύουν το κάθε πακέτο και το
µήνυµα παίρνει την αρχική του µορφή. Μεταξύ των κόµβων τα δεδοµένα κωδικοποιούνται σύµφωνα µε το πρωτόκολλο X.25, ανεξάρτητα από το πρωτόκολλο που
χρησιµοποιείται για τη σύνδεση των επιµέρους συνδροµητών µε το δίκτυο.
Το δίκτυο Hellaspac προσφέρει τα εξής πλεονεκτήµατα στους συνδροµητές / χρήστες του:
• Αξιοπιστία: Ο εξοπλισµός των κόµβων είναι προηγµένης τεχνολογίας και για
όλες τις σηµαντικές εγκαταστάσεις προβλέπονται εφεδρικές µονάδες και εφεδρικές γραµµές µετάδοσης, στις οποίες µεταβιβάζεται αυτόµατα ο φόρτος εργασίας σε περίπτωση βλάβης.
• Ευελιξία: Ο χρήστης έχει τη δυνατότητα να επιλέξει τον τρόπο σύνδεσής του µε
το δίκτυο και έτσι είναι δυνατόν, συνδεόµενος µέσω του τηλεφωνικού δικτύου,
να έχει πρόσβαση σε πολλές διαφορετικές βάσεις δεδοµένων.
• Ποιότητα: Η κωδικοποίηση των δεδοµένων σύµφωνα µε το πρωτόκολλο X.25
επιτρέπει το συνεχή έλεγχο της ακεραιότητας των µεταγόµενων δεδοµένων και
την απαίτηση εκ νέου αποστολής τους σε περίπτωση λάθους.
• Ασφάλεια: Η φύση της τεχνικής µεταγωγής των δεδοµένων σε πακέτα και ορισµένες πρόσθετες ευκολίες του δικτύου ελαχιστοποιούν τον κίνδυνο µη εξουσιοδοτηµένης πρόσβασης.
• Επεκτασιµότητα: Το δίκτυο έχει τη δυνατότητα να επεκτείνει / αυξάνει το ρυθµό
µετάδοσης δεδοµένων που υποστηρίζει (τη «χωρητικότητά» του), όπως και να
ενσωµατώνει νέους τύπους υπηρεσιών.
• Τυποποίηση: Το δίκτυο λειτουργεί σύµφωνα µε διεθνή πρότυπα, πρωτόκολλα
και προδιαγραφές.

91

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

92

¢›ÎÙ˘Ô Hellascom

Το δίκτυο Hellascom είναι ένα τηλεπικοινωνιακό δίκτυο µετάδοσης δεδοµένων και
φωνής, το οποίο παρέχει, τόσο ψηφιακά κυκλώµατα χαµηλού ρυθµού µετάδοσης
δεδοµένων (από 2.400 bit/s µέχρι 19.200 bit/s), όσο και ψηφιακά κυκλώµατα και
υποδίκτυα υψηλού ρυθµού µετάδοσης δεδοµένων (n ¥ 64 kbit/s, όπου 1 < n < 30).
Είναι ένα από άκρο σε άκρο ψηφιακό δίκτυο σταθερής σύνδεσης συνδροµητών
που είναι δυνατόν να βρίσκονται σε όλη τη χώρα, αρκεί να είναι κοντά σε κάποιον κόµβο του Hellascom.
Απευθύνεται αποκλειστικά σε επαγγελµατικές εφαρµογές, οι οποίες χρειάζονται
ανταλλαγή µεγάλου όγκου πληροφοριών και υψηλή ποιότητα µετάδοσης. Οι συνδροµητές έχουν στη διάθεσή τους ένα αµιγώς ψηφιακό δίκτυο από άκρο σε άκρο
και έτσι αποφεύγεται η χρήση διατάξεων διασύνδεσης που συχνά αποτελούν πηγή
προβληµάτων. Επίσης, το δίκτυο είναι διαφανές (transparent), δηλαδή έχει τη δυνατότητα να µεταφέρει οποιαδήποτε δοµή δεδοµένων χρησιµοποιούν τα υπολογιστικά συστήµατα των συνδροµητών του.
Το δίκτυο Hellascom αποτελείται από κόµβους και τερµατικές µονάδες δικτύου
που επιβλέπονται και διαχειρίζονται από ένα κεντρικό σύστηµα διαχείρισης δικτύου (Network Management System, NMS). Έτσι, είναι δυνατός ο έλεγχος της διασύνδεσης του συνδροµητή από άκρο σε άκρο, καθιστώντας εύκολες τις µεταβολές
διαφόρων παραµέτρων και δίνοντας τη δυνατότητα στο κέντρο ελέγχου να ανιχνεύει οποιαδήποτε δυσλειτουργία άµεσα και να πραγµατοποιεί διορθωτικές κινήσεις χωρίς να χρειάζεται πάντα η κινητοποίηση ανθρώπινου δυναµικού στις περιοχές των εγκαταστάσεων.
Το δίκτυο Hellascom προσφέρει τα εξής πλεονεκτήµατα στους συνδροµητές / χρήστες του:
• Αξιοπιστία: Όλο το δίκτυο ελέγχεται κεντρικά µε αποτέλεσµα να υπάρχει αξιοπιστία στην υποστήριξη της επικοινωνίας και άµεσες αντιδράσεις στις ανάγκες
των χρηστών.
• Ποιότητα: Εξασφαλίζεται από τον ψηφιακό χαρακτήρα ολόκληρου του δικτύου και από τις τεχνικές ανίχνευσης και διόρθωσης λαθών που ενσωµατώνει.
• Ασφάλεια: Η υποκλοπή δεδοµένων από το δίκτυο είναι πρακτικά αδύνατη λόγω
του σχεδιασµού του.
• Ταχύτητα: Ο ρυθµός µετάδοσης δεδοµένων µπορεί να φθάσει τα 2 Mbit/s.

2 . 6 E • E I ¢ I K E Y M E N A ¢ I K T YA

93

¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 2.10
Ποιες είναι οι βασικές διαφορές του δικτύου Hellaspac από το δίκτυο Hellascom;
Είναι τα δύο δίκτυα ανταγωνιστικά µεταξύ τους;

¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 2.11
Μια εταιρεία κατασκευής και διάθεσης βιοµηχανικού εξοπλισµού Α διαθέτει ένα
εργοστάσιο στην περιοχή της βιοµηχανικής περιοχής του Βόλου, αποθήκη πρώτων υλών στην περιοχή του λιµανιού της Πάτρας, αποθήκες προϊόντων στην Αθήνα
και στην Θεσσαλονίκη και δέκα σηµεία πωλήσεων διασκορπισµένα σε µεγάλες
περιφέρειες της χώρας. Προκειµένου να µπορούν οι υπεύθυνοι της επιχείρησης να
έχουν πλήρη εικόνα της τρέχουσας κατασκευαστικής και οικονοµικής δραστηριότητας, υπάρχει σε κάποιο κεντρικό σηµείο για την εταιρεία ένα σύστηµα Η/Υ, το
οποίο είναι συνεχώς ενήµερο για όλες τις κινήσεις.
Έτσι, όταν κάποιος από τους περιφερειακούς πωλητές χρειάζεται να βρει κάποιο
εξάρτηµα που του ζήτησε ένας πελάτης, ζητά αυτή την πληροφορία από τον κεντρικό Η/Υ. Στη συνέχεια υπάρχουν δύο πιθανά σενάρια αλληλεπίδρασης:
1. Ο Η/Υ στέλνει στον πωλητή όλο το αρχείο µε τα διαθέσιµα εξαρτήµατα ανά
την Ελλάδα και αυτός εξετάζει αν το έχει στη δική του αποθήκη. Αν δεν το έχει,
αποφασίζει από ποιο υποκατάστηµα της εταιρείας τον εξυπηρετεί να το ζητήσει και ο αµέσως µετά στέλνει το ανανεωµένο αρχείο στον κεντρικό Η/Υ.
2. Ο Η/Υ επεξεργάζεται τοπικά το αίτηµα του πωλητή και τον ενηµερώνει µε
κατάλληλο µήνυµα ή ότι το επιθυµητό εξάρτηµα είναι στη δική του αποθήκη
(του πωλητή) ή για το υποκατάστηµα της εταιρείας που το διαθέτει και από το
οποίο είναι καλύτερα να το ζητήσει (γιατί είναι π.χ. πιο κοντά του). Στη συνέχεια ο Η/Υ ενηµερώνει το σχετικό αρχείο.
Ποια δικτυακή υποδοµή προτείνετε να χρησιµοποιηθεί σε κάθε σενάριο αλληλεπίδρασης και γιατί; Περιγράψτε συνοπτικά τη δικτυακή αυτή υποδοµή και αναφέρετε τα πλεονεκτήµατα που είναι δυνατό να προσφέρει στην εταιρεία Α;

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

94

ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 2.12
Απαντήστε στην ερώτηση που ακολουθεί επιλέγοντας τη σωστή απάντηση (X στην
κατάλληλη θέση). ∆ιευκρινίζεται ότι σωστή απάντηση είναι µόνο µία.
Πώς είναι δυνατόν να ταξινοµηθούν τα πιο κάτω δίκτυα µε βάση το µέγιστο δυνατό ρυθµό µετάδοσης δεδοµένων που είναι σε θέση να προσφέρουν (από τη χαµηλότερη τιµή προς την υψηλότερη τιµή):
α) ∆ίκτυο HELLASPAC, τηλεφωνικό δίκτυο, ISDN στενής ζώνης.

[]

β) Τηλεφωνικό δίκτυο, δίκτυο HELLASPAC, ISDN στενής ζώνης.

[]

γ) ISDN στενής ζώνης, δίκτυο HELLASPAC, τηλεφωνικό δίκτυο.

[]

δ) Τηλεφωνικό δίκτυο, ISDN στενής ζώνης, δίκτυο HELLASPAC.

[]

™‡ÓÔ„Ë
Το τηλεφωνικό δίκτυο αποτελεί βασική υποδοµή για πολλές υπηρεσίες τηλεµατικής.
Τα σύγχρονα τηλεφωνικά δίκτυα αποτελούνται από τις τηλεφωνικές συσκευές, τις
συνδροµητικές γραµµές που συνδέουν τις συσκευές µε το αντίστοιχο κέντρο, καθώς
και από µια ιεραρχία κέντρων και συνδέσεων.
Κάθε συνδροµητής µιας αστικής περιοχής χαρακτηρίζεται από ένα συνδροµητικό
αριθµό, ο οποίος µαζί µε τον υπεραστικό κώδικα αποτελούν τον εθνικό συνδροµητικό αριθµό.
Ο τρόπος χρησιµοποίησης του υπεραστικού κώδικα από το συνδροµητή καθορίζει
δύο διαφορετικά συστήµατα αριθµοδότησης: την ανοιχτή και την καλυµµένη αριθµοδότηση.
Ανάλογα µε το βαθµό ψηφιακοποίησής τους τα τηλεφωνικά δίκτυα ταξινοµούνται σε
διάφορες κατηγορίες.
Οι βασικές αρχές σχεδίασης δικτύων τηλεµατικής ονοµάζονται «Βασικά Σχέδια». Τα
πιο σηµαντικά από αυτά είναι τα βασικά σχέδια αριθµοδότησης, χρέωσης, δροµολόγησης, µετάδοσης, σηµατοδοσίας, συγχρονισµού και ποιότητας προσφερόµενων υπηρεσιών.
Το δίκτυο ISDN είναι ένα δίκτυο που βασίζεται στην ψηφιακή τεχνολογία, τόσο στη
µεταγωγή, όσο και στη µετάδοση.

™YNOæH

Σε ένα δίκτυο ISDN, η πρόσβαση βασικού ρυθµού παρέχει στο χρήστη δύο κανάλια
τύπου Β των 64 kbps που µεταφέρουν δεδοµένα και φωνή και ένα κανάλι D µε ρυθµό
µετάδοσης 16 kbps.
Σε ένα δίκτυο ISDN, η πρόσβαση πρωτεύοντος ρυθµού παρέχει στο χρήστη 30 κανάλια Β των 64 kbps και ένα κανάλι D µε ρυθµό µετάδοσης 64 kbps.
Οι λειτουργικές οµάδες που διακρίνονται στο δίκτυο ISDN είναι ο τερµατισµός δικτύου 1 (ΝΤ1), ο τερµατισµός δικτύου 2 (ΝΤ2), η διάταξη τερµατισµού 1 (ΤΕ1), η διάταξη τερµατισµού 2 (ΤΕ2), ο τερµατισµός γραµµής (LT) και ο τερµατισµός µεταγωγής (ST). Τα σηµεία αναφοράς που χωρίζουν αυτές τις λειτουργικές οµάδες είναι τα
R, S, T, και U.
Οι υπηρεσίες που παρέχονται σε ένα δίκτυο ISDN διακρίνονται σε κοµιστικές υπηρεσίες, τηλευπηρεσίες και συµπληρωµατικές υπηρεσίες.
Το ISDN ευρείας ζώνης (B–ISDN) αποτελεί µετεξέλιξη του ISDN στενής ζώνης
(N–ISDN) που θα επιτρέπει τη µεταβίβαση µεγάλου όγκου πληροφοριών.
Ένα δίκτυο ΙΝ είναι ένα δίκτυο τηλεπικοινωνιών, µε δυνατότητες που δεν εξαρτώνται από υπηρεσίες, το οποίο επιτρέπει στους παροχείς υπηρεσιών να ορίσουν ανεξάρτητα ή να προσφέρουν ανταγωνιστικά προηγµένες υπηρεσίες.
Οι ενότητες λογισµικού από το συνδυασµό των οποίων κατασκευάζονται οι υπηρεσίες ενός ΙΝ δικτύου ονοµάζονται δοµοστοιχεία ανεξάρτητα υπηρεσιών (SIBs).
Για τη δηµιουργία νέων υπηρεσιών και τη διασφάλιση της ανάπτυξής τους, ένα δίκτυο
ΙΝ διαθέτει ένα περιβάλλον δηµιουργίας υπηρεσιών (SCE) και ένα περιβάλλον διαχείρισης υπηρεσιών (SME).
Η αρχιτεκτονική ενός τυπικού ΙΝ δικτύου περιλαµβάνει ένα σηµείο µεταγωγής υπηρεσίας (SSP), ένα σηµείο ελέγχου υπηρεσίας (SCP), ένα σύστηµα διαχείρισης υπηρεσίας (SMS), ένα σηµείο δεδοµένων υπηρεσίας (SDP) και ένα ευφυές περιφερειακό (IP).
Ένα δίκτυο ΙΝ είναι σε θέση να παρέχει µεγάλο αριθµό υπηρεσιών και βασίζεται στη
χρήση σηµατοδοσία κοινού καναλιού Νο. 7.
Τα δίκτυα X.25 δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στον εντοπισµό και τη διόρθωση των λαθών
στα εσωτερικά κοµβικά σηµεία τους.
Η τεχνολογία µεταγωγής πλαισίου (frame relay) αποσκοπεί στη βελτίωση της επικοινωνιακής απόδοσης, προσφέροντας µικρότερες καθυστερήσεις, καλύτερη χρήση
του διαθέσιµου εύρους ζώνης και µειωµένο κόστος επικοινωνιακών διατάξεων.

95

96

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

Ο ασύγχρονος τρόπος µεταφοράς (ATM) είναι µια τεχνολογία µεταγωγής και πολυπλεξίας σε επίπεδο κυψελών.
Ένα δίκτυο ΑΤΜ έχει τη δυνατότητα µεταφοράς όλων των τύπων πληροφορίας.
Τα δίκτυα τηλεµατικής που εξυπηρετούν τις ανάγκες ενός συγκεκριµένου φορέα ή µιας
οµάδας χρηστών ονοµάζονται εξειδικευµένα δίκτυα.
Τα πιο γνωστά και σηµαντικά εξειδικευµένα δίκτυα στην Ελλάδα είναι τα δίκτυα
Hellaspac και Hellascom του ΟΤΕ, που επιτρέπουν τη διασύνδεση Η/Υ, και το δίκτυο
παροχής πληροφοριών Hellastel (επίσης του ΟΤΕ).

¶ P O A I P E T I K H B I B § I O ° PA º I A

¶ÚÔ·ÈÚÂÙÈ΋ ‚È‚ÏÈÔÁÚ·Ê›·

Περισσότερες πληροφορίες για το τηλεφωνικό δίκτυο, τον τρόπο λειτουργίας του
και την τεχνολογία στην οποία βασίζεται µπορούν να βρεθούν στο Κεφάλαιο 2 του
(Παπανδρέου, 1989), στο Κεφάλαιο 1 του (Μπίλλης, 1996), στο Κεφάλαιο 5 του
(Downey, 1998), καθώς και στα βιβλία (Κοκκινάκης, 1991), (Clark, 1993), (Horrocks,
1993), (Flood, 1998) και (Pecar, 1993). Το δίκτυο ISDN εξετάζεται διεξοδικά στο
βιβλίο (Griffiths, 1992), ενώ σηµαντικές πληροφορίες για αυτό µπορούν να βρεθούν
στo Κεφάλαιο 11 του (Αλεξόπουλος, 1991), στο Κεφάλαιο 3 του (Μπίλλης, 1996),
στο Κεφάλαιο 8 του (Παπανδρέου, 1996), στο Κεφάλαιο 6 του (Downey, 1998),
καθώς και στα βιβλία (Clark, 1993), (Heldman, 1993), (Heldman, 1994), (Horrocks,
1993) και (Pecar, 1993). Τα ευφυή δίκτυα εξετάζονται διεξοδικά στο βιβλίο
(Magedanz, 1996), ενώ σηµαντικές πληροφορίες για αυτά µπορούν να βρεθούν και
στα βιβλία (Clark, 1993) και (Horrocks, 1993). Τα δίκτυα µεταγωγής πακέτων και
οι σχετιζόµενες µε αυτά δικτυακές τεχνολογίες περιγράφονται λεπτοµερώς στα
βιβλία (Ποµπόρτσης, 1997) και (Black 1997). Τέλος, περισσότερες πληροφορίες για
τα δίκτυα Hellaspac και Hellascom περιέχονται στα Κεφάλαια 5 και 6 του (Μπίλλης
1996) και στο Κεφάλαιο 5 του (Παναγιωτόπουλος, 1994).
Αλεξόπουλος, Α., Λαγογιάννης, Γ., «Τηλεπικοινωνίες και ∆ίκτυα Υπολογιστών»,
Αθήνα 1991, ISBN: 960–220–086–3.
Κοκκινάκης, Γ.Κ., ∆εµπόνος, Γ.Α., «Τηλεπικοινωνίες», Ίδρυµα Ευγενίδου, Αθήνα
1991.
Μπίλλης, Ε.Χ., «Συµπλήρωµα Τηλεφωνίας», Εκδόσεις Συµµετρία, Αθήνα 1994.
Παναγιωτόπουλος, Π., ∆ραγώνας, Γ., Σκουρλάς, Χρ., «Τηλεπληροφορική και ∆ίκτυα
Υπολογιστών», Εκδόσεις Νέων Τεχνολογιών, Αθήνα 1994, ISBN:
960–7235–56–8.
Παπανδρέου, Κ.Α. (Επιστηµονική Επιµέλεια), «Τηλεπληροφορική», Ελληνική Εταιρεία Επιστηµόνων Η/Υ και Πληροφορικής (ΕΠΥ), Αθήνα 1989.
Παπανδρέου, Κ.Α., «Αυτοµατισµός Γραφείου», Εκδόσεις Νέων Τεχνολογιών, Αθήνα
1996, ISBN: 960–7235–70–3.
Ποµπόρτσης, Α., «Εισαγωγή στις Νέες Τεχνολογίες Επικοινωνιών», Εκδόσεις Α. Τζιόλα Ε., Θεσσαλονίκη 1997, ISBN: 960–7219–64–3.
Black, U., «Emerging Communications Technologies», Prentice Hall, 1997, ISBN:
0–13–742834–0.

97

98

K E º A § A I O 2 : ¢ I K T YA T H § E M A T I K H ™

Clark, M.P., «Networks and Telecommunications: Design and Operation», John
Wiley & Sons, 1993.
Downey, D., Boland, S., Walsh, P., «Communications Technology Guide for
Business», Artech House, 1998, ISBN: 0–89006–827–5.
Flood, J.E. (editor), «Telecommunications Networks», 2nd edition, IEE
Telecommunications Series 36, 1998, ISBN: 0–85296–886–8.
Griffiths, J.M., «ISDN Explained», 2nd edition, John Wiley & Sons, 1992, ISBN:
0–471–93480–1.
Heldman, R., «Future Telecommunications: Information Applications, Services &
Infrastructure», McGraw–Hill, 1993, ISBN: 0–07–028039–8.
Heldman, R., «Information Telecommunications: Networks, Products & Services»,
McGraw–Hill, 1994, ISBN: 0–07–028040–1.
Horrocks, R.J., Scarr, R.W.A., «Future Trends in Telecommunications», John Wiley
& Sons, 1993, ISBN: 0–471–93724–X.
Magedanz, T., Popescu–Zeletin, R., «Intelligent Networks: Basic Technology,
Standards and Evolution», International Thompson Computer Press, 1996, ISBN:
1–85032–293–7.
Pecar, J.A., O’Connor, R.J., Gardin, D.A., «Telecommunications Factbook»,
McGraw–Hill, 1993, ISBN: 0–07–049183–6.

ÀËÚÂۛ˜ ∆ËÏÂÌ·ÙÈ΋˜
™ÎÔfi˜

3
º

Στο κεφάλαιο αυτό θα παρουσιασθούν και θα εξετασθούν ορισµένες από τις πιο
σηµαντικές υπάρχουσες υπηρεσίες τηλεµατικής, οι οποίες πραγµατοποιούνται πάνω
σε ποικίλα δίκτυα τηλεµατικής. Έµφαση θα δοθεί στην επεξήγηση των βασικών λειτουργικών χαρακτηριστικών τους.

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτό το κεφάλαιο θα µπορείτε να:
• ταξινοµήσετε τις υπηρεσίες τηλεµατικής µε βάση διάφορα χαρακτηριστικά τους
γνωρίσµατα – κριτήρια·
• αναφέρετε τα βασικά χαρακτηριστικά της τηλεκειµενογραφίας, της τηλεεικονογραφίας, της τηλεοµοιοτυπίας και του ηλεκτρονικού ταχυδροµείου·
• επεξηγήσετε τον τρόπο λειτουργίας της τηλεειδοποίησης·
• περιγράψετε συνοπτικά ένα σύστηµα τηλεφωνίας κυψελοειδούς µορφής, αναφέροντας συγχρόνως και τα σηµαντικότερα πλεονεκτήµατα που αυτό έχει·
• σκιαγραφήσετε τρεις υπηρεσίες ευρείας ζώνης (τηλεεικονοδιάσκεψη, εικονοτηλεφωνία και καλωδιακή τηλεόραση)·
• εξηγήσετε βασικές έννοιες που σχετίζονται µε το ∆ιαδίκτυο (Internet) και την τεχνολογία πάνω στην οποία αυτό στηρίζεται·
• περιγράψετε τα βασικά λειτουργικά χαρακτηριστικά των σηµαντικότερων υπηρεσιών Internet.

ŒÓÓÔȘ ÎÏÂȉȿ
• ανοιχτές και κλειστές υπηρεσίες
• υπηρεσίες στενής ζώνης

• υπηρεσίες αποκλειστικής ή εξατοµικευµένης επικοινωνίας

• υπηρεσίες ευρείας ζώνης

• υπηρεσίες συλλογής ή συγκέντρωσης

• ακίνητες ή σταθερές υπηρεσίες

• ενσύρµατες υπηρεσίες

• κινητές υπηρεσίες

• ασυρµατικές υπηρεσίες

§

π

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

100

• αλληλεπιδραστικές υπηρεσίες

• εικονοτηλεφωνία

• υπηρεσίες διανοµής

• εικονοτηλέφωνο

• τηλεκειµενογραφία

• καλωδιακή τηλεόραση

• τηλεεικονογραφία

• υπηρεσίες Internet

• κέντρο videotex

• ARPANET

• κέντρο διαχείρισης τηλεεικονογραφίας

• πρωτόκολλο TCP/IP

• εξυπηρετητές εφαρµογών τηλεεικονογραφίας

• παροχέας υπηρεσιών Internet

• παροχέας πληροφοριών ή περιεχοµένου

• δροµολογητής

• αλφαµωσαϊκή κωδικοποίηση

• IP διεύθυνση

• αλφαγεωµετρική κωδικοποίηση

• σύστηµα ονοµάτων περιοχής

• αλφα–φωτογραφική κωδικοποίηση

• εξυπηρετητής ονόµατος

• επιχειρησιακή τηλεεικονογραφία

• αρχή πελάτη / εξυπηρετητή

• τηλεοµοιοτυπία

• πρωτόκολλο SMTP

• ηλεκτρονικό ταχυδροµείο

• πρωτόκολλο POP

• γραµµατοκιβώτιο

• πρωτόκολλο IMAP

• συστήµατα ηλεκτρονικού χειρισµού
µηνυµάτων

• κωδικοποίηση ΜΙΜΕ

• MOTIS / X.400

• πρωτόκολλο FTP

• µηνύµατα χρηστών
• αποκρίσεις

• υπηρεσία πρόσβασης σε αποµακρυσµένο τερµατικό

• διερευνητικά µηνύµατα

• πρωτόκολλο Telnet

• αντιπρόσωπος χρήστη

• εικονικό τερµατικό

• αντιπρόσωπος µεταφοράς µηνυµάτων

• υπηρεσία Usenet

• αποθήκη µηνυµάτων

• θεµατική οµάδα

• σύστηµα µεταφοράς µηνυµάτων

• υπηρεσία IRC

• τηλεειδοποίηση

• κανάλι

• κινητή τηλεφωνία

• παγκόσµιος ιστός

• τηλεφωνία κυψελοειδούς µορφής

• υπερκείµενο

• κυψελοειδές ασυρµατικό δίκτυο

• ιστοσελίδα

• κυψέλη

• σύνδεσµος

• τηλεεικονοδιάσκεψη

• λογισµικό πλοήγησης – περιήγησης

• παροχέας υπηρεσιών δικτύου

• υπηρεσία µεταφοράς αρχείων

E I ™ A ° ø ° I K E ™ ¶ A PAT H P H ™ E I ™

101

• υπερµέσα

• τεχνολογίες συνεχούς ροής δεδοµένων

• θέση ιστού

• τηλεφωνία µέσω Internet

• µηχανή αναζήτησης

• αλγόριθµοι κρυπτογράφησης µε κοινά
κλειδιά

• πύλη
• δίκτυο intranet

∂ÈÛ·ÁˆÁÈΤ˜ ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂȘ
Οι υπηρεσίες τηλεµατικής λόγω της τεράστιας ανάπτυξης της πληροφορικής και της
ολοένα διευρυνόµενης χρήσης της, παρουσίασαν τα τελευταία χρόνια υψηλό ρυθµό
ανάπτυξης. Ο βαθµός διείσδυσής τους βέβαια ποικίλλει από χώρα σε χώρα και εξαρτάται ιδιαίτερα από το γενικότερο επίπεδο ανάπτυξής της. Αναµφίβολα όµως αποτελούν µια ιδιαίτερα σηµαντική τεχνολογική εξέλιξη, η οποία τείνει να διαφοροποιήσει δραστικά τις διαδικασίες και τα µέσα επικοινωνίας των ανθρώπων στη σηµερινή σύγχρονη κοινωνία. Για το λόγο αυτό, µετά την εξέταση των δικτύων τηλεµατικής
(στο προηγούµενο κεφάλαιο), τα οποία αποτελούν την αναγκαία υποδοµή για την
παροχή υπηρεσιών τηλεµατικής, στο κεφάλαιο αυτό εξετάζονται µερικές από τις πιο
σηµαντικές υπηρεσίες τηλεµατικής.
Πιο συγκεκριµένα, το κεφάλαιο αυτό ξεκινάει παρουσιάζοντας διάφορους τρόπους
µε βάση τους οποίους είναι δυνατό να ταξινοµηθούν οι υπηρεσίες τηλεµατικής. Στη
συνέχεια εξετάζονται σε σηµαντικό επίπεδο λεπτοµέρειας ορισµένες από τις πιο γνωστές υπηρεσίες τηλεµατικής, εστιάζοντας στην περιγραφή και επεξήγηση των βασικών χαρακτηριστικών τους. Οι υπηρεσίες που εξετάζονται και οι οποίες πραγµατοποιούνται πάνω σε µια ποικιλία δικτύων τηλεµατικής είναι η τηλεκειµενογραφία
(teletext ή videotex εκποµπής), η τηλεεικονογραφία (interactive videotex), η τηλεοµοιοτυπία (facsimile ή telefax ή fax), το ηλεκτρονικό ταχυδροµείο (electronic mail
ή e–mail), η τηλεειδοποίηση (paging), η κινητή τηλεφωνία (mobile telephony), η
τηλεεικονοδιάσκεψη (videoconference), η εικονοτηλεφωνία (videotelephony) και η
καλωδιακή τηλεόραση (cable TV). Επισηµαίνεται ότι η υπηρεσία της κινητής τηλεφωνίας, λόγω της σπουδαιότητάς της, της µεγάλης διάδοσής της και των εξαιρετικών
µελλοντικών προοπτικών εξέλιξης που τη χαρακτηρίζουν εξετάζεται διεξοδικά στο
επόµενο κεφάλαιο (Κεφάλαιο 4).
Τέλος, επειδή στο άµεσο µέλλον το ∆ιαδίκτυο (Internet) αναµένεται να χρησιµοποιείται ολοένα και περισσότερο ως η βασική τηλεπικοινωνιακή υποδοµή για την παροχή ποικίλων υπηρεσιών και εφαρµογών τηλεµατικής, το κεφάλαιο αυτό ολοκληρώ-

102

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

νεται µε τη συνοπτική παρουσίαση των σηµαντικότερων χαρακτηριστικών του ∆ιαδικτύου και την εξέταση των κύριων υπηρεσιών τηλεµατικής που παρέχονται πάνω
σε αυτό. Έτσι, µέσα από την περιγραφή της υπηρεσίας του ηλεκτρονικού ταχυδροµείου στο Internet, της υπηρεσίας µεταφοράς αρχείων (ftp), της υπηρεσίας πρόσβασης σε αποµακρυσµένο τερµατικό (telnet), των υπηρεσιών Usenet και IRC, και του
παγκόσµιου Ιστού (World Wide Web), επεξηγούνται βασικές έννοιες, οι οποίες είναι
αναγκαίες για την κατανόηση οποιουδήποτε συστήµατος τηλεµατικής βασίζεται στη
χρήση του ∆ιαδικτύου.

3 . 1 T A • I N O M H ™ H Y ¶ H P E ™ I ø N T H § E M AT I K H ™

3.1 ∆·ÍÈÓfiÌËÛË ˘ËÚÂÛÈÒÓ ÙËÏÂÌ·ÙÈ΋˜

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• επεξηγήσετε την έννοια των ανοιχτών και κλειστών υπηρεσιών τηλεµατικής·
• ταξινοµήσετε τις υπηρεσίες τηλεµατικής µε βάση διάφορα χαρακτηριστικά τους
γνωρίσµατα – κριτήρια·
• περιγράψετε την ταξινόµηση που προτείνει η ITU για τις υπηρεσίες τηλεµατικής.
• οµαδοποιήσετε ορισµένες από τις πιο σηµαντικές υπηρεσίες τηλεµατικής µε βάση
τις απαιτήσεις τους σε δίκτυο και το είδος της επικοινωνίας που επιτρέπουν / υποστηρίζουν.
Οι διάφορες υπηρεσίες τηλεµατικής µπορούν να ταξινοµηθούν σε ανοιχτές και κλειστές υπηρεσίες και µάλιστα τόσο από τεχνική όσο και από νοµική άποψη. Ως τεχνικά ανοιχτές υπηρεσίες θεωρούνται εκείνες στις οποίες είναι τεχνικά πραγµατοποιήσιµη η επικοινωνία των συνδροµητών της υπηρεσίας, έστω και αν χρησιµοποιούνται
επιµέρους συστήµατα από διαφορετικούς κατασκευαστές. Για να επιτευχθεί αυτό πρέπει να τηρούνται ορισµένες τεχνικές προδιαγραφές και συµβάσεις που αφορούν
κυρίως τα πρωτόκολλα και τις διεπαφές επικοινωνίας. Ως νοµικά ανοιχτές θεωρούνται εκείνες οι υπηρεσίες στις οποίες επιτρέπεται να λάβει µέρος κάθε συνδροµητής.
Τα χαρακτηριστικά µιας ανοιχτής υπηρεσίας τηλεµατικής είναι:
1. Συµβατότητα µεταξύ των (εγκεκριµένων) τερµατικών συσκευών και συστηµάτων.
2. Εγγυηµένη ποιότητα υπηρεσίας (άρση βλαβών, συντήρηση, κ.λπ.).
3. ∆ηµόσιος κατάλογος µε τα στοιχεία των συνδροµητών της υπηρεσίας.
3. Χρέωση των συνδροµητών της υπηρεσίας µε βάση συγκεκριµένα κριτήρια
(«λογικά τέλη»).
Από τα παραπάνω χαρακτηριστικά τα τρία τελευταία υπάγονται στην περιοχή ευθύνης του εκάστοτε τηλεπικοινωνιακού οργανισµού που προσφέρει την υπηρεσία, ενώ
η συµβατότητα µεταξύ συσκευών και συστηµάτων αποτελεί αντικείµενο προσπαθειών τυποποίησης των διεθνών κυρίως οργανισµών όπως η ITU, o ∆ιεθνής Οργανισµός Τυποποιήσεων (International Standards Organisation, ISO), κ.λπ.
Για την ταξινόµηση των υπηρεσιών τηλεµατικής µπορούν να χρησιµοποιηθούν επιπρόσθετα διάφορα χαρακτηριστικά τους γνωρίσµατα – κριτήρια.

103

104

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

Έτσι, ανάλογα µε το εύρος ζώνης του φάσµατος συχνοτήτων που απαιτείται για τη
µεταβίβαση, οι υπηρεσίες τηλεµατικής µπορούν να διαχωριστούν σε υπηρεσίες στενής ζώνης (narrowband) και σε υπηρεσίες ευρείας ζώνης (broadband).
Mε βάση το είδος ή το περιεχόµενο της µεταβιβαζόµενης πληροφορίας, οι υπηρεσίες µπορούν επίσης να διακριθούν σε υπηρεσίες φωνής, κειµένου, ακίνητης ή
κινούµενης εικόνας, δεδοµένων, κ.λπ.
Ανάλογα µε τη δυνατότητα κίνησης των συνδροµητών, οι διάφορες υπηρεσίες τηλεµατικής µπορούν να ταξινοµηθούν σε ακίνητες ή σταθερές (fixed) και σε κινητές
(mobile) υπηρεσίες.
Με κριτήριο την τοπολογία του δικτύου µεταβίβασης, καθώς και τη ροή των πληροφοριών στο δίκτυο, οι υπηρεσίες διακρίνονται σε υπηρεσίες διανοµής, όπου από
ένα κεντρικό σηµείο οι πληροφορίες διαβιβάζονται προς όλους τους συνδροµητές ή
σε υπηρεσίες αποκλειστικής ή εξατοµικευµένης επικοινωνίας, όπου κάθε συνδροµητής µπορεί να συνδέεται αποκλειστικά µε οποιονδήποτε άλλο συνδροµητή επιθυµεί. Οι υπηρεσίες διανοµής µπορούν επίσης να συνδυασθούν µε υπηρεσίες συλλογής ή συγκέντρωσης, κατά τις οποίες κάθε συνδροµητής µπορεί να αποστέλλει
πληροφορίες προς έναν κεντρικό σταθµό. Παράδειγµα τέτοιας υπηρεσίας αποτελεί
η καλωδιακή τηλεόραση µε κανάλι επιστροφής, µέσω του οποίου κάθε συνδροµητής µπορεί να διαβιβάζει προς τον κεντρικό σταθµό ορισµένες πληροφορίες.
Με κριτήριο την ιδιότητα του χρήστη ή γενικότερα τη χρήση των διαβιβαζόµενων
πληροφοριών, οι υπηρεσίες τηλεµατικής µπορούν να διακριθούν σε επαγγελµατικές
υπηρεσίες που απευθύνονται σε επαγγελµατίες και σε οικιακές που απευθύνονται
σε νοικοκυριά ή ιδιώτες συνδροµητές.
Με βάση τη µορφή του µεταβιβαζόµενου σήµατος µπορούν επίσης να χωριστούν σε
αναλογικές (analogue) και σε ψηφιακές (digital) υπηρεσίες, ενώ ανάλογα µε το µέσο
µεταβίβασης σε ενσύρµατες (wired) και ασυρµατικές (wireless).
Τέλος, ανάλογα µε το φορέα εξόδου, οι υπηρεσίες τηλεµατικής µπορούν να διακριθούν σε υπηρεσίες εξόδου στο χαρτί (hardcopy) ή εξόδου σε οθόνη (softcopy).
Σύµφωνα µε την ITU, οι υπηρεσίες τηλεµατικής (και κυρίως οι τηλεµατικές υπηρεσίες πολυµέσων) κατατάσσονται σε δύο µεγάλες κατηγορίες:
1. Αλληλεπιδραστικές υπηρεσίες (interactive services), όπου το κάθε άκρο µπορεί
να στείλει πληροφορίες προς το δίκτυο µε αποδέκτη το άλλο άκρο.
2. Υπηρεσίες διανοµής (distribution services), όπου µόνο το ένα άκρο στέλνει πληροφορίες.

3 . 1 T A • I N O M H ™ H Y ¶ H P E ™ I ø N T H § E M AT I K H ™

Οι αλληλεπιδραστικές υπηρεσίες διακρίνονται περαιτέρω σε:
1. ∆ιαλογικές υπηρεσίες (conversational services), οι οποίες περιλαµβάνουν:
― Μετάδοση κινούµενης εικόνας και ήχου για υπηρεσίες τηλεµατικής τύπου
εικονοτηλεφωνίας, τηλεεικονοδιάσκεψης και οπτικής επιτήρησης, οι οποίες
µπορεί να έχουν εφαρµογές σε θέµατα τηλεκπαίδευσης, τηλεπαραγγελιών,
τηλεδιαφήµισης, ασφάλειας κτιρίων, ελέγχου και επιτήρησης της κίνησης,
µεταφοράς τηλεοπτικών αρχείων, κ.λπ.
― Μετάδοση ήχου για εκποµπή πολλαπλών ακουστικών σηµάτων, οι οποίες µπορεί να έχουν εφαρµογές στην ταυτόχρονη µετάφραση σε πολλές γλώσσες κειµένων ή οµιλιών, στη µετάδοση πολλαπλών ακουστικών προγραµµάτων, κ.λπ.
― Μετάδοση δεδοµένων για µεταφορές µεγάλων αρχείων ή παραστατικών
εγγράφων, οι οποίες µπορεί να έχουν εφαρµογές σε συνδέσεις τοπικών
δικτύων υπολογιστών (Local Area Networks, LANs) µεταξύ τους, σε µεταφορά αρχείων κινούµενης εικόνας, σε µεταφορά σταθερών εικόνων, κ.λπ.
2. Υπηρεσίες µηνυµάτων (messaging services), οι οποίες περιλαµβάνουν:
― Μετάδοση κινούµενης εικόνας και ήχου για παροχή υπηρεσιών οπτικού γραµµατοκιβωτίου µε συνοδεία ήχου (επαγγελµατικές εικόνες, ιατρικές εικόνες,
τηλεπαιχνίδια, κ.λπ.).
― Μετάδοση παραστατικών εγγράφων για ταχυδροµείο ανταλλαγής ανάλογων
κειµένων.
― Υπηρεσίες µε δυνατότητες επιλογής του χρήστη για µεταφορά κειµένου, γραφικών, ήχου και σταθερών εικόνων, οι οποίες µπορούν να χρησιµοποιηθούν
σε εφαρµογές τηλεκπαίδευσης, τηλεδιαφήµισης, άντλησης ειδήσεων, τηλεπρογραµµατισµού, κ.λπ.
3. Υπηρεσίες ανάκτησης (retrieval services), οι οποίες περιλαµβάνουν µετάδοση
δεδοµένων, κειµένου, γραφικών, ήχου, σταθερής εικόνας και κινούµενης εικόνας
για εφαρµογές, όπως:
― Τηλεεικονογραφία (videotex) υψηλών ταχυτήτων για τηλεκπαίδευση, τηλεπαραγγελίες, άντληση ειδήσεων, κ.λπ.
― Κλήση κινούµενης εικόνας (video on demand) για ψυχαγωγικούς ή εκπαιδευτικούς σκοπούς.
Οι υπηρεσίες διανοµής διακρίνονται περαιτέρω σε:

105

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

106

• Υπηρεσίες χωρίς κανένα έλεγχο του χρήστη (τύπου ανοιχτής εκποµπής, όπως οι
ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκποµπές). Χαρακτηριστικά παραδείγµατα είναι η
εκποµπή κινούµενης εικόνας (καλωδιακή τηλεόραση ελεύθερη, µε πληρωµή ανά
κανάλι ή µε πληρωµή ανά χρόνο θέασης) και η εκποµπή κειµένου (ηλεκτρονική
εφηµερίδα).
• Υπηρεσίες µε έλεγχο από την πλευρά του χρήστη. Σ’ αυτές ο χρήστης µπορεί να
διαλέξει την αρχή της εκποµπής της πληροφορίας ή µια εναλλακτική από κάποιο
µενού επιλογής. Χαρακτηριστικά παραδείγµατα είναι η τηλεδιαφήµιση και (ανάλογα µε τον τρόπο υλοποίησής της) η τηλεκπαίδευση.
Στον πίνακα του Σχήµατος 3.1 παρουσιάζονται ενδεικτικά ορισµένες αντιπροσωπευτικές υπηρεσίες τηλεµατικής. Ως κριτήρια οµαδοποίησης στον πίνακα αυτό έχουν
χρησιµοποιηθεί οι απαιτήσεις σε δίκτυο, το είδος της επικοινωνίας και η ονοµασία ή
η µορφή της υπηρεσίας. Όπως φαίνεται στον πίνακα αυτό, πολλές υπηρεσίες τηλεµατικής είναι δυνατόν να πραγµατοποιηθούν στα ήδη υπάρχοντα δίκτυα (τηλεφωνικό, τηλετυπικό, δίκτυα δεδοµένων, ασύρµατα δίκτυα, δίκτυα κινητών επικοινωνιών),
ενώ για άλλες απαιτείται η δηµιουργία νέων δικτύων που θα αναπτυχθούν για το
σκοπό αυτό. Οι απαιτούµενες επενδύσεις για τη δηµιουργία των νέων δικτύων αυξάνονται ξεκινώντας από το άνω µέρος του πίνακα στο Σχήµα 3.1 και κατεβαίνοντας
προς το κάτω µέρος του. Είναι φανερό ότι πάνω στα νέα δίκτυα θα µπορούν να προσφερθούν και οι υπηρεσίες που προσφέρονται ήδη στα υπάρχοντα δίκτυα.
Χρησιµοποιώντας ως βάση την ταξινόµηση των υπηρεσιών τηλεµατικής σύµφωνα µε
τον πίνακα του Σχήµατος 3.1, στις επόµενες παραγράφους θα εξετασθούν µερικές από
τις πιο σηµαντικές υπηρεσίες τηλεµατικής. ∆ιευκρινίζεται ότι δε γίνεται αναφορά στις
υπηρεσίες µεταφοράς δεδοµένων, γιατί αυτές αποτελούν αντικείµενο εξέτασης ξεχωριστών µαθηµάτων / βιβλίων. Επίσης, οι κινητές υπηρεσίες τηλεµατικής (και ιδιαίτερα η κινητή τηλεφωνία), λόγω της σπουδαιότητάς τους και της µεγάλης διάδοσής τους,
επανεξετάζονται διεξοδικότερα σε µεγαλύτερο επίπεδο λεπτοµέρειας στο επόµενο
κεφάλαιο (Κεφάλαιο 4). Τέλος, οι υπηρεσίες τηλεµατικής που προσφέρονται στο ∆ιαδίκτυο (Internet) περιγράφονται στο τέλος του κεφαλαίου, επειδή το ∆ιαδίκτυο αναµένεται να χρησιµοποιηθεί στο κοντινό µέλλον (και ως ένα βαθµό ήδη χρησιµοποιείται) µε επιτυχία ως υποδοµή για την παροχή ποικίλων υπηρεσιών τηλεµατικής.
¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 3.1
Αναφέρετε πέντε (5) τουλάχιστον κριτήρια – χαρακτηριστικά που είναι δυνατόν
να χρησιµοποιηθούν για την ταξινόµηση διάφορων υπηρεσιών τηλεµατικής.

3 . 1 T A • I N O M H ™ H Y ¶ H P E ™ I ø N T H § E M AT I K H ™

Aπαιτήσεις σε ∆ίκτυο

107

Eίδος Eπικοινωνίας

Oνοµασία–µορφή Yπηρεσίας

Eπικοινωνία φωνής

Προηγµένη τηλεφωνία
Tαχυτηλετυπία (teletex)
Tηλεκειµενογραφία

Eπικοινωνία κειµένου

(Videotex εκποµπής ή teletext)
Tηλεεικονογραφία
(∆ιαλογικό videotex)
Tηλεοµοιοτυπία

Eπικοινωνία ακίνητης εικόνας
Hλεκτρονική εφηµερίδα

Yπάρχοντα ∆ίκτυα

Eνσύρµατα ∆ίκτυα

Eπικοινωνία µεταξύ H/Y
Eπικοινωνία δεδοµένων
Mεταφορά αρχείων
Συνδυασµός επικοινωνίας
φωνής, κειµένου, εικόνας και
δεδοµένων

Hλεκτρονικό ταχυδροµείο
Παγκόσµιος ιστός (WWW)
Tηλεπίβλεψη

Tηλεπίδραση
Tηλέλεγχος
Tηλεφωνική συνεδρίαση
Tηλεσυνεδρίαση

Tηλεφωνική συνεδρίαση
µε γραφικά
Tηλεειδοποίηση

Aσύρµατα ∆ίκτυα,
∆ίκτυα Kινητών Yπηρεσιών

Aσύρµατη, κινητή

Kινητή τηλεφωνία
Aσύρµατη επικοινωνία φωνής,

Nέα ∆ίκτυα Eυρείας Zώνης

κειµένου, εικόνας, δεδοµένων
Kαλωδιακή τηλεόραση (µε ή
∆ίκτυα διανοµής

Eπικοινωνία κινούµενης

χωρίς κύκλωµα επιστροφής)

εικόνας (∆ιανοµή)
∆ορυφορική τηλεόραση
Eικονοτηλέφωνο

∆ίκτυα µεταγωγής

™¯‹Ì· 3.1

Ταξινόµηση υπηρεσιών τηλεµατικής

Eπικοινωνία κινούµενης
εικόνας (Mεταγωγή)

Tηλεεικονοδιάσκεψη
Kλήση κινούµενης εικόνας

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

108

3.2 ÀËÚÂۛ˜ ÙËÏÂÌ·ÙÈ΋˜ ÁÈ· ÂÈÎÔÈÓˆÓ›· ̤ۈ ÌÂÙ·ÊÔÚ¿˜ ÎÂÈ̤ÓÔ˘

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• εξηγήσετε γιατί η τηλεκειµενογραφία και η τηλεεικονογραφία χαρακτηρίζονται ως
υπηρεσίες τηλεµατικής που υποστηρίζουν την επικοινωνία µέσω µεταφοράς κειµένου·
• περιγράψετε τον τρόπο µε τον οποίο πραγµατοποιείται η τηλεκειµενογραφία·
• αναφέρετε τα βασικά χαρακτηριστικά της τηλεεικονογραφίας·
• προσδιορίσετε τι απαιτείται για την παροχή της υπηρεσίας της τηλεεικονογραφίας·
• αναφέρετε και περιγράψετε συνοπτικά τα βασικά πρότυπα παρουσίασης της πληροφορίας στην υπηρεσία της τηλεεικονογραφίας·
• προσδιορίσετε τις πιθανές χρήσεις που µπορεί να έχει η τηλεεικονογραφία σε συνδυασµό µε το είδος της πληροφόρησης που είναι δυνατό να παρέχει.
Η επικοινωνία µέσω της µεταφοράς κειµένου (ή απλώς επικοινωνία κειµένου) είναι
µια περιληπτική έννοια που περιλαµβάνει τις υπηρεσίες εκείνες που χαρακτηρίζονται από την τηλεπικοινωνιακή µεταβίβαση κωδικοποιηµένων πληροφοριών κειµένου. Τα ψηφία που συνιστούν το µεταβιβαζόµενο κείµενο (αριθµοί, γράµµατα και
ειδικά σύµβολα) κωδικοποιούνται σύµφωνα µε έναν προκαθορισµένο κώδικα σε
αντίστοιχα ψηφιακά σήµατα. Οι πληροφορίες εξόδου απεικονίζονται, είτε πάνω σε
χαρτί (hardcopy), είτε σε οθόνη (softcopy).
Οι δύο πιο σηµαντικές υπηρεσίες τηλεµατικής που περιλαµβάνει η έννοια της επικοινωνίας κειµένου, οι οποίες και θα εξετασθούν στις επόµενες παραγράφους, είναι
η τηλεκειµενογραφία (teletext ή videotex εκποµπής) και η τηλεεικονογραφία
(videotex ή viewdata) ή διαλογική τηλεεικονογραφία (interactive videotex).
Και οι δύο αυτές υπηρεσίες χαρακτηρίζονται από τη µεταβίβαση ολόκληρων «σελίδων» (frames ή pages) πληροφοριών που εµφανίζονται στο δέκτη της τηλεόρασης,
ο οποίος είναι εξοπλισµένος µε πρόσθετη διάταξη αποκωδικοποιητή (decoder), ή σε
οθόνη υπολογιστή. Οι µεταβιβαζόµενες πληροφορίες που αποτελούν τη «σελίδα»
είναι ψηφιακά κωδικοποιηµένες.
Κάθε σελίδα (24 γραµµές µε 40 χαρακτήρες η κάθε γραµµή συνήθως) γεµίζει την
οθόνη και αποτελεί τις περισσότερες φορές αυτοτελή πληροφοριακή οντότητα. Η
σελίδα, εκτός από γράµµατα, µπορεί να έχει και σχήµατα ή παραστάσεις που συντί-

3 . 2 Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M A T I K H ™ ° I A E ¶ I K O I N ø N I A M E ™ ø M E TA º O P A ™ K E I M E N O Y

109

™¯‹Ì· 3.2

Παραδείγµατα
σελίδων τηλεεικονογραφίας

θεται από µικρότερα στοιχειώδη γραφικά σύµβολα, όπως δείχνει το Σχήµα 3.2.
3.2.1 ∆ËÏÂÎÂÈÌÂÓÔÁÚ·Ê›·

Η τηλεκειµενογραφία είναι µια υπηρεσία τηλεµατικής που αφορά στη µετάδοση πληροφοριών κειµένου από έναν τηλεοπτικό ποµπό µέσω των ηλεκτροµαγνητικών κυµάτων. Οι πληροφορίες αυτές εκπέµπονται µαζί µε το σήµα του κανονικού προγράµµατος και µέσα σ’ αυτό και λαµβάνονται σε ειδικά προσαρµοσµένες τηλεοπτικές
συσκευές που αποτελούν τους δέκτες αυτής της µονόδροµης επικοινωνίας (από έναν
κεντρικό ποµπό προς ένα σύνολο δεκτών). Ένα τυπικό σύστηµα τηλεκειµενογραφίας φαίνεται στο Σχήµα 3.3.
Οι µεταδιδόµενες πληροφορίες κειµένου βρίσκονται αποθηκευµένες, µε τη µορφή
βάσεων δεδοµένων (data bases), σε έναν Η/Υ στον ποµπό της τηλεόρασης. Εκεί διαµορφώνονται σε σελίδες µε βάση την τεχνική καταλόγου (menu), µετατρέπονται σε
ψηφιακό σήµα και µεταδίδονται µέσω του τηλεοπτικού δικτύου χρησιµοποιώντας
ορισµένες κενές γραµµές σάρωσης[1] (ουσιαστικά κενές θέσεις φάσµατος του τηλε-

[1] Οι κενές αυτές γραµµές είναι γνωστές ως κατακόρυφο διάστηµα απάλειψης (Vertical
Blank Interval, VBI).

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

110

™¯‹Ì· 3.3

Ένα τυπικό σύστηµα τηλεκειµενογραφίας

αποκωδικο-y
ποιητής

εκποµπήy
τηλεοπτικούy
σήµατος

σελίδεςy
τηλεοπτικούy
προγράµµατος

αποθήκηy
σελίδων

πληροφορίες
TV

Tηλεχειριστήριο

οπτικού σήµατος) που υπάρχουν στο εκπεµπόµενο από τον τηλεοπτικό σταθµό σήµα
του κανονικού προγράµµατος της τηλεόρασης.
Οι φασµατικές γραµµές που χρησιµοποιεί το σύστηµα τηλεκειµενογραφίας είναι
αόρατες για τον τηλεθεατή και έτσι επιτυγχάνεται εκποµπή πρόσθετης πληροφορίας
µέσω της τηλεοπτικής υπηρεσίας χωρίς απαίτηση επιπλέον φάσµατος. Το επόµενο
βήµα µετά από τη «φόρτωση» των σελίδων στις κενές γραµµές σάρωσης είναι η
µεταφορά τους στην κεραία λήψης του δέκτη. Εκεί, ο ειδικός αποκωδικοποιητής που
θα πρέπει να διαθέτει ο τηλεοπτικός δέκτης ανιχνεύει τη σελίδα από το λαµβανόµενο τηλεοπτικό σήµα, την αποθηκεύει στην ειδική µονάδα αποθήκευσης της συσκευής και κατόπιν η πληροφορία αναπαράγεται στην οθόνη.
Η αποστολή των σελίδων γίνεται συνεχώς και κυκλικά, µαζί µε το σύνηθες τηλεοπτικό πρόγραµµα και σελίδες µεγάλου ενδιαφέροντος είναι δυνατόν να επαναλαµβάνονται. Κάθε σελίδα έχει ένα δικό της κωδικό αριθµό. Για να εµφανίσει ο

3 . 2 Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M A T I K H ™ ° I A E ¶ I K O I N ø N I A M E ™ ø M E TA º O P A ™ K E I M E N O Y

συνδροµητής µια συγκεκριµένη σελίδα στο δέκτη του, πρέπει να πληκτρολογήσει
τον κωδικό της αριθµό (τον οποίο γνωρίζει από πριν) στο τηλεχειριστήριο (TV
control) της τηλεόρασής του ή σε ειδικό χειριστήριο ενσωµατωµένο σ’ αυτό. Στη
συνέχεια ο αποκωδικοποιητής µε βάση τον ίδιο αυτό κωδικό αριθµό επιλέγει, από
τις σελίδες που φθάνουν διαρκώς, εκείνη που έχει το δοθέντα αριθµό και την εµφανίζει στο δέκτη. Τονίζεται ότι ο χρήστης δεν µπορεί να επηρεάσει την εκποµπή της
πληροφορίας.
Είναι φανερό ότι αφού χρησιµοποιείται µικρό µόνο µέρος του τηλεοπτικού φάσµατος, ο όγκος πληροφοριών που µπορεί να µεταδοθεί είναι περιορισµένος. Με χρήση,
για παράδειγµα, δύο φασµατικών γραµµών της κάθετης σάρωσης της οθόνης και µε
αλλαγή σελίδας κάθε 1/4 του δευτερολέπτου, είναι δυνατόν να µεταδοθούν 100 σελίδες σε 25 δευτερόλεπτα (Βρετανικό σύστηµα). Έτσι, και επειδή η εκποµπή των σελίδων είναι κυκλική, για να µη ξεπεράσει ο χρόνος αναµονής του συνδροµητή ένα ορισµένο ανεκτό όριο, το πλήθος των σελίδων περιορίζεται σε 100 – 200. Για το λόγο
αυτό το σύστηµα είναι κατάλληλο για τη µετάδοση σύντοµων και βραχύβιων πληροφοριών, όπως, π.χ. αθλητικά νέα, δελτίο καιρού, χρηµατιστήριο, σύντοµες ειδήσεις, κ.λπ.
Αυτή η υπηρεσία τηλεµατικής πρωτοεισάχθηκε στην Αγγλία µε τα ονόµατα Teletext,
Ceefax και Oracle και ακολούθως διαδόθηκε και σε όλες σχεδόν τις προηγµένες
χώρες (π.χ. Antiope στη Γαλλία).
Σήµερα, σηµαντική έρευνα διεξάγεται αναφορικά µε τον τρόπο µε τον οποίο είναι
δυνατόν να επιτευχθεί βέλτιστη ταξινόµηση των σελίδων της πληροφορίας µε κριτήριο το χρόνο απόκρισης του συστήµατος. Τονίζεται τέλος ότι τα υπάρχοντα συστήµατα τηλεκειµενογραφίας εµφανίζουν διαφορές ως προς τη δοµή τους. Η τυποποίηση πάντως της υπηρεσίας αυτής ακολουθεί πλέον τα πρότυπα της τηλεεικονογραφίας. Άλλωστε γίνονται προσπάθειες για την εξ ολοκλήρου συγχώνευση των δύο
συστηµάτων µε µελλοντική επικράτηση της τηλεεικονογραφίας.

111

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

112

ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 3.1
Απαντήστε στις ερωτήσεις που ακολουθούν επιλέγοντας για κάθε µία από αυτές
τη σωστή απάντηση (X στην κατάλληλη θέση). ∆ιευκρινίζεται ότι σε κάθε ερώτηση αντιστοιχεί µόνο µία σωστή απάντηση.
1. Ποια από τις παρακάτω προτάσεις αναφορικά µε την τηλεκειµενογραφία δεν
είναι σωστή:
α) Οι µεταδιδόµενες πληροφορίες κειµένου βρίσκονται συγκεντρωµένες
σε τράπεζα πληροφοριών στον ποµπό της τηλεόρασης.

[]

β) Απαιτείται η χρήση ειδικού αποκωδικοποιητή.

[]

γ) Ο όγκος των πληροφοριών που µπορεί να µεταδοθεί είναι απεριόριστος. [ ]
δ) Ο χρήστης δεν µπορεί να στείλει πληροφορίες στο κέντρο videotex.

[]

2. Στην τηλεκειµενογραφία ο συνδροµητής για να εµφανίσει µια συγκεκριµένη
σελίδα στο δέκτη του πρέπει:
α) Να πληκτρολογήσει τον κωδικό της αριθµό στο τηλεχειριστήριο
της τηλεόρασής του.

[]

β) Να ζητήσει τηλεφωνικά τη συγκεκριµένη σελίδα από το κέντρο videotex,
χρησιµοποιώντας τον κωδικό της αριθµό.
[]
γ) Να πληκτρολογήσει τη συχνότητα εκποµπής της στο τηλεχειριστήριο
της τηλεόρασής του.

[]

δ) Ο συνδροµητής δεν έχει αυτή τη δυνατότητα.

[]

3.2.2 ∆ËÏÂÂÈÎÔÓÔÁÚ·Ê›·

Η τηλεεικονογραφία είναι µια υπηρεσία τηλεµατικής που πραγµατοποιείται µε τη
συνδυασµένη χρήση της συσκευής τηλεόρασης, του ηλεκτρονικού υπολογιστή και
του τηλεφωνικού συστήµατος.
Όπως δείχνει το Σχήµα 3.4, ο συνδροµητής της υπηρεσίας αυτής επιλέγει µε την
τηλεφωνική του συσκευή τον αριθµό τηλεφώνου του κέντρου videotex. Στο κέντρο
videotex είναι αποθηκευµένος ένας µεγάλος αριθµός (ª 105) σελίδων µε πάσης φύσεως πληροφορίες. Κάθε µία από τις σελίδες αυτές χαρακτηρίζεται, όπως και στο
videotex εκποµπής, από έναν κωδικό αριθµό µε τον οποίο ο συνδροµητής µπορεί να
καλέσει τη συγκεκριµένη σελίδα. Η επιλογή της επιθυµητής σελίδας από το συν-

3 . 2 . 2 T H § E E I K O N O ° PA º I A

113

Kέντρο Videotex

Tηλεόραση µε αποκωδικοποιητή

Mονάδαy
Mνήµη
Eλέγχου

Aπό/πρός άλλα κέντρα Videotex

Tηλεφωνικό Kέντρο

Modem

™¯‹Ì· 3.4

Tηλεχειριστήριο

Tηλέφωνο

Σύνδεση συνδροµητών
τηλεεικονογραφίας

δροµητή γίνεται µε την πληκτρολόγηση του κωδικού της αριθµού στο τηλεχειριστήριο της τηλεόρασης. Η συσκευή τηλεόρασης είναι συνδεδεµένη µε το τηλέφωνο του συνδροµητή, έτσι ώστε να είναι δυνατή η µεταβίβαση του επιλεγέντος κωδικού προς το κέντρο videotex. Το κέντρο videotex µε τη σειρά του µεταβιβάζει µέσω
της τηλεφωνικής γραµµής τη σελίδα που ζητήθηκε υπό µορφή ψηφιακών πληροφοριών προς το συνδροµητή και η σελίδα εµφανίζεται στη συσκευή τηλεόρασης του
συνδροµητή. Επειδή οι µεταβιβαζόµενες πληροφορίες είναι ψηφιακής µορφής, απαιτείται η τοποθέτηση στη συσκευή του συνδροµητή ενός διαµορφωτή – αποδιαµορφωτή (modem). Η επικοινωνία του συνδροµητή µε το κέντρο videotex µπορεί να
πραγµατοποιηθεί και µε τη χρήση ειδικού τερµατικού (ή Η/Υ µε ειδικό λογισµικό)
στην περίπτωση που δεν είναι διαθέσιµη τηλεοπτική συσκευή.
Εκτός από την αναζήτηση των σελίδων µε βάση τον κωδικό τους αριθµό, το σύστηµα µπορεί, µε τη βοήθεια ευρετηρίων και ερωτήσεων, µε εναλλακτικές δυνατότητες
απάντησης (menu) από το συνδροµητή, να «καθοδηγήσει» το συνδροµητή µε διαδοχικά διαλογικά βήµατα στην εξεύρεση των πληροφοριών που αυτός επιθυµεί.
Πέρα όµως από την άντληση πληροφοριών, ο συνδροµητής µπορεί µέσω του τηλεχειριστηρίου της συσκευής του να αποστείλει πληροφορίες προς το κέντρο videotex
και µέσω αυτού προς άλλους συνδροµητές που επιθυµεί.

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

114

Το κέντρο videotex περιλαµβάνει ένα κέντρο διαχείρισης τηλεεικονογραφίας
(videotex management centre) και έναν αριθµό από εξυπηρετητές εφαρµογών τηλεεικονογραφίας (videotex application servers).
Πιο συγκεκριµένα, το κέντρο διαχείρισης τηλεεικονογραφίας είναι ένας Η/Υ γενικού σκοπού που οι λειτουργίες του είναι οι εξής:
• Παρακολούθηση και έλεγχος λειτουργίας της υπηρεσίας.
• ∆ιαχείριση στοχείων χρέωσης – παροχέων πληροφοριών.
• ∆ιαχείριση στατιστικών στοιχείων.
Οι εξυπηρετητές εφαρµογών τηλεεικονογραφίας είναι και αυτοί γενικού σκοπού
Η/Υ, υψηλών όµως προδιαγραφών, οι οποίοι υποστηρίζουν τις εξής λειτουργίες:
• ∆ιαχείριση των βάσεων πληροφοριών στις οποίες είναι αποθηκευµένες οι «σελίδες» της υπηρεσίας.
• Υποστήριξη των παροχέων πληροφοριών για την τροφοδότηση και ενηµέρωση
των βάσεων πληροφοριών.
• ∆ιαχείριση και έλεγχο της πρόσβασης των χρηστών.
• Υποστήριξη ηλεκτρονικών γραµµατοθυρίδων και ανταλλαγής µηνυµάτων µεταξύ των χρηστών της υπηρεσίας.
Για την πραγµατοποίηση της τηλεεικονογραφίας χρησιµοποιείται ως τηλεπικοινωνιακή υποδοµή το τηλεφωνικό δίκτυο και το δηµόσιο δίκτυο µεταγωγής πακέτων
δεδοµένων (π.χ. το Hellaspac στην Ελλάδα), σε συνδυασµό µε ειδικές τηλεπικοινωνιακές διατάξεις πρόσβασης στην υπηρεσία (Videotex Access Points, VAPs). Οι
διατάξεις αυτές υποστηρίζουν τις εξής βασικές λειτουργίες:
• ∆ιαχείριση τερµατικής συσκευής χρήστη.
• Έλεγχο πρόσβασης χρήστη.
• Τοπική προσωρινή ενταµίευση και συγκέντρωση δεδοµένων.
• Υποστήριξη σελίδων υποδοχής στην υπηρεσία.
• Υποστήριξη πρωτοκόλλου επικοινωνίας µε εξυπηρετητές εφαρµογών τηλεεικονογραφίας.
Η (δηµόσια) υπηρεσία της τηλεεικονογραφίας παρέχεται από τον τηλεπικοινωνιακό
οργανισµό της χώρας στην ιδιοκτησία του οποίου ανήκουν:
• Οι ειδικές τηλεπικοινωνιακές διατάξεις πρόσβασης στην υπηρεσία (VAPs).

3 . 2 . 2 T H § E E I K O N O ° PA º I A

• Το τηλεφωνικό δίκτυο.
• Το κέντρο videotex.
• Οι ειδικές διατάξεις που εξασφαλίζουν τη δυνατότητα επικοινωνίας µε υπηρεσίες
videotex άλλων χωρών.
∆ιευκρινίζεται ότι υπεύθυνοι για την τροφοδότηση και συντήρηση των βάσεων πληροφοριών είναι οι παροχείς πληροφοριών ή περιεχοµένου (information ή content
providers). Αυτοί για τη διαµόρφωση των σελίδων χρησιµοποιούν ειδικές τερµατικές συσκευές (editing terminals), που είναι συνήθως προσωπικοί Η/Υ εφοδιασµένοι
µε κατάλληλα προγράµµατα και κατάλληλες περιφερειακές διατάξεις για τη δηµιουργία και εισαγωγή σελίδων µε κείµενο και γραφήµατα.
Τα συστήµατα τηλεεικονογραφίας στις διάφορες χώρες χαρακτηρίζονται από πληθώρα υλοποιήσεων διαφορετικών προτύπων, τόσο σε ότι αφορά την «παρουσίαση»
των σελίδων των βάσεων πληροφοριών στις τερµατικές συσκευές των χρηστών, όσο
και σε ότι αφορά το «διάλογο» των VAPs µε τους υπολογιστές των παροχέων πληροφοριών τηλεεικονογραφίας.
Η σύσταση Τ.101 της ITU–T καθορίζει τα πρότυπα παρουσίασης των πληροφοριών
τηλεεικονογραφίας στις οθόνες των τερµατικών συσκευών των χρηστών, είτε πρόκειται για κείµενο, είτε για γραφήµατα. Τα πρότυπα αυτά διακρίνονται, ανάλογα
κυρίως µε τον τρόπο κωδικοποίησης των γραφηµάτων, στις εξής βασικές κατηγορίες:
• Πρότυπο αλφαµωσαϊκής (alphamosaic) κωδικοποίησης: Σύµφωνα µε το πρότυπο αυτό η οθόνη χωρίζεται σε 24 γραµµές των 40 χαρακτήρων. Για την παράσταση κειµένου κάθε χαρακτήρας αντιπροσωπεύει ένα χαρακτήρα ASCII, ο οποίος αναπαράγεται στην οθόνη µέσω µήτρας 8 ¥ 10 στιγµάτων, συνδυασµοί των
οποίων δίνουν µικρά και κεφαλαία γράµµατα, σύµβολα, κ.λπ. Για την παράσταση γραφηµάτων κάθε χαρακτήρας αντιπροσωπεύει ένα µωσαϊκό, το οποίο είναι
µια µικρή µήτρα 3 ¥ 2 στιγµάτων, δηµιουργώντας έτσι µια οθόνη 72 ¥ 80 στιγµάτων. Η διακριτική ικανότητα δεν είναι υψηλή, αλλά είναι αρκετά καλή για απλά
γραφικά. Το πρότυπο αυτό έχει ευρεία εφαρµογή κυρίως στις ευρωπαϊκές εφαρµογές τηλεεικονογραφίας, όπου και χρησιµοποιούνται τρεις διαφορετικές παραλλαγές του: το Profile 1 (από τη Γερµανία), το Profile 2 (από τη Γαλλία) και το
Profile 3 (από την Αγγλία).
• Πρότυπο αλφαγεωµετρικής (alphageometric) κωδικοποίησης: Το πρότυπο αυτό
χρησιµοποιεί «στοιχειώδεις εντολές σχεδίασης» (primitives)[2] για την απεικόνι[2] Για παράδειγµα, εντολές για τη σχεδίαση γραµµής, κύκλου, έλλειψης, κ.λπ.

115

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

116

ση των γραφηµάτων. Επειδή για την εκτέλεση των εντολών αυτών απαιτούνται
ειδικές διατάξεις και λογισµικό το σύστηµα λήψης γίνεται ακριβό, αλλα δίνει
όµως ποιοτικά καλά αποτελέσµατα. Το πρότυπο αυτό έχει εφαρµογή κυρίως στη
Βόρειο Αµερική µέσω του πρωτοκόλλου NAPLPS (North American Presentation
Level Protocol Syntax).
• Πρότυπο αλφαφωτογραφικής (alphaphotographic) κωδικοποίησης: Το πρότυπο αυτό χρησιµοποιεί εικονικά στοιχεία (picture elements, pixels) για την απεικόνιση των γραφηµάτων µε µεγάλη λεπτοµέρεια (σχεδόν φωτογραφική). Έχει
εφαρµογή κυρίως στην Ιαπωνία (σύστηµα CAPTAIN).
Ο διάλογος µεταξύ των VAPs και των υπολογιστών των παροχέων πληροφοριών
τηλεεικονογραφίας πραγµατοποιείται µέσω ειδικών πρωτοκόλλων, που ονοµάζονται
πρωτόκολλα επικοινωνίας. Τα πρωτόκολλα αυτά, αφενός ελαχιστοποιούν την ποσότητα των µεταφερόµενων πληροφοριών µέσω του δικτύου και αφετέρου εξασφαλίζουν την προστασία των µεταφερόµενων πληροφοριών. Τα χρησιµοποιούµενα πρωτόκολλα επικοινωνίας είναι τα Prestel Gateway (διάφορες παραλλαγές), X.29, EHKP
και Videotex Interworking VI.
Η τηλεεικονογραφία λόγω της ικανότητάς της για διακίνηση µεγάλου όγκου αποθηκευµένων πληροφοριών, του διαλογικού χαρακτήρα της και του απλού τρόπου
χρήσης της παρέχει πολύ µεγάλες δυνατότητες πληροφόρησης, τόσο για τα νοικοκυριά, όσο και για τους επαγγελµατικούς συνδροµητές. Πιο συγκεκριµένα, η τηλεεικονογραφία µπορεί να παρέχει:
1) Πληροφόρηση για το ευρύ κοινό, όπως:
― Ηλεκτρονική εφηµερίδα.
― ∆ιαφηµίσεις / πληροφορίες για προϊόντα.
― Αθλητικά γεγονότα.
― ∆ροµολόγια µεταφορικών µέσων (αεροπλάνων, λεωφορείων, τρένων, πλοίων).
― Ασφαλιστικές πληροφορίες (προγράµµατα, συµβόλαια ασφαλίσεων, κ.λπ.).
― Κέντρα διασκεδάσεως, θέατρα, κινηµατογράφοι.
― Ξενοδοχεία, εστιατόρια.
― Χρηµατιστηριακές πληροφορίες.
― Οικονοµικές πληροφορίες (δάνεια, οµόλογα, τιµές συναλλάγµατος, επιτόκια, κ.λπ.).
― Τουριστικές πληροφορίες (µουσεία, αρχαιολογικοί χώροι, κ.λπ.).

3 . 2 . 2 T H § E E I K O N O ° PA º I A

2) Εξυπηρέτηση µέσω ηλεκτρονικών γραµµατοθυρίδων ατοµικής χρήσης, όπως:
― Ανταλλαγή µηνυµάτων.
― Αποστολή ευχετήριων καρτών.
― Παραγγελία ανταλλακτικών εξαρτηµάτων.
― Παραγγελία ειδών για διανοµή (ποτά, αναψυκτικά, κ.λπ.).
― Ηλεκτρονικά παιχνίδια (π.χ. σκάκι) µεταξύ αποµακρυσµένων χρηστών.
― ∆ιεξαγωγή µαθηµάτων µεταξύ αποµακρυσµένων χρηστών.
3) ∆ιαλογική ατοµική εξυπηρέτηση, όπως:
― Ηλεκτρονική ταχυδροµική αγορά ειδών (home shopping).
― Κρατήσεις θέσεων σε θέατρα, εκδηλώσεις, µεταφορικά µέσα (home booking).
― Κρατήσεις ξενοδοχείων και εκδροµών (holiday booking).
― Πληρωµή αγορών και λογαριασµών µέσω τραπεζικού λογαριασµού (home
banking).
Επίσης, στα πλαίσια ενός δηµόσιου συστήµατος τηλεεικονογραφίας µπορούν να
δηµιουργηθούν κλειστά συστήµατα οµάδων χρηστών (closed user groups), όπως,
για παράδειγµα, συστήµατα πληροφοριών για έναν οργανισµό ή ιδιωτική επιχείρηση, στα οποία µπορούν να έχουν πρόσβαση µόνο οι εργαζόµενοι στις επιχειρήσεις
αυτές. Επιπρόσθετα, η τηλεεικονογραφία µπορεί να εγκατασταθεί και να λειτουργήσει ως αυτόνοµο ενδοεπιχειρησιακό σύστηµα για την κάλυψη των πληροφοριακών αναγκών µιας επιχείρησης (επιχειρησιακή τηλεεικονογραφία).
Σε αντίθεση όµως µε τις παραπάνω αναµφισβήτητα σηµαντικές δυνατότητες της
τηλεεικονογραφίας και παρά τις αρχικά αισιόδοξες προβλέψεις, η επιτυχία της υπηρεσίας υπήρξε σχετικά µικρή. Ιδίως στις Η.Π.Α. όπου υιοθετήθηκαν πρότυπα µε
απαιτήσεις γραφικών υψηλής ποιότητας (NAPLPS) οι τερµατικές διατάξεις είχαν
απαγορευτικό κόστος για την εξάπλωση του συστήµατος. Μόνη εξαιρετικά επιτυχηµένη εφαρµογή της τηλεεικονογραφίας θεωρείται το Γαλλικό Teletel, όπου ο Γαλλικός οργανισµός τηλεπικοινωνιών διέθεσε φθηνά τερµατικά (Minitel) µε µακρόχρονη απόσβεση κόστους. Άλλες γνωστές εφαρµογές τηλεεικονογραφίας είναι το
Σουηδικό DataVision, το Αγγλικό Prestel, το Καναδικό Vista, το Γερµανικό
Bildschirmtext, το Viewtron (Η.Π.Α.) και το Videotel (Ιταλία). Στην Ελλάδα ο ΟΤΕ
έχει αναπτύξει ένα δηµόσιο σύστηµα τηλεεικονογραφίας, µε το όνοµα Hellastel, ενώ
ήδη υπάρχουν σε λειτουργία αρκετά ιδιωτικά συστήµατα τηλεεικονογραφίας.

117

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

118

Πρόσφατα όµως παρατηρείται αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για την τηλεεικονογραφία, µε παράλληλη όµως χρήση του προσωπικού υπολογιστή (Personal
Computer, PC) στη θέση της τερµατικής διάταξης τηλεεικονογραφίας µε κατάλληλο φυσικά λογισµικό τηλεεικονογραφίας. Επιπρόσθετα, γίνονται προσπάθειες για
τη συγχώνευση των συστηµάτων τηλεκειµενογραφίας και τηλεεικονογραφίας σε ένα
µικτό σύστηµα και για την αποτελεσµατική διασύνδεση των διαφόρων συστηµάτων
τηλεεικονογραφίας µεταξύ τους.
¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 3.2
Επεξηγήστε το ρόλο που έχει το κέντρο videotex σε ένα σύστηµα τηλεεικονογραφίας.

ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 3.2
Απαντήστε στην ερώτηση που ακολουθεί επιλέγοντας τη σωστή απάντηση (X στην
κατάλληλη θέση). ∆ιευκρινίζεται ότι σωστή απάντηση είναι µόνο µία.
Ποιο από τα παρακάτω δεν αποτελεί χαρακτηριστικό της τηλεκειµενογραφίας,
αλλά της τηλεεικονογραφίας:
α) Η φιλικότητα προς το χρήστη.

[]

β) Η αµφίδροµη επικοινωνία.

[]

γ) Ο περιορισµένος όγκος των αποθηκευµένων πληροφοριών.

[]

δ) Η χρήση modem.

[]

3.3 TH§EOMOIOTY¶IA

3.3 ∆ËÏÂÔÌÔÈÔÙ˘›·

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• περιγράψετε τον τρόπο µε τον οποίο πραγµατοποιείται η υπηρεσία της τηλεοµοιοτυπίας·
• προσδιορίσετε τις βασικές µονάδες / τµήµατα από τις οποίες αποτελείται µια
συσκευή τηλεοµοιοτυπίας·
• αναφέρετε τα κυριότερα χαρακτηριστικά των διαφόρων ειδών συσκευών τηλεοµοιοτυπίας κατά ITU–T·
• εξηγήσετε µε ποιες µορφές είναι δυνατό να προσφερθεί η υπηρεσία της τηλεοµοιοτυπίας στο κοινό.
Η τηλεοµοιοτυπία (facsimile ή telefax ή fax) είναι µια υπηρεσία τηλεµατικής που
έχει ως αντικείµενο τη µεταβίβαση ακίνητης εικόνας και τη δηµιουργία στον τόπο
λήψης ενός αντιγράφου σε χαρτί, της εικόνας που µεταβιβάζεται.
Η ακίνητη εικόνα µπορεί να είναι σελίδα κειµένου γραφοµηχανής, εκτύπωση Η/Υ,
χειρόγραφο, φωτογραφία, σκίτσο, σχέδιο, κ.λπ. Η τηλεοµοιοτυπία ως τεχνική µεταβίβασης γραπτών και εικονογραφηµένων πληροφοριών είναι από πολλά χρόνια γνωστή. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι η πρώτη εφαρµογή τηλεοµοιοτυπίας τοποθετείται
γύρω στα 1890, όταν ο Alexander Bayne ανέπτυξε µια τεχνική για τη µετάδοση εικόνων µέσω των τηλεφωνικών γραµµών. Η διάδοση όµως της τηλεοµοιοτυπίας ως υπηρεσίας τηλεµατικής άρχισε στις περισσότερες χώρες µόλις τα τελευταία χρόνια, λόγω
της πτώσης του κόστους των τερµατικών συσκευών και της τυποποίησης που επιτεύχθηκε στο ενδιάµεσο χρονικό διάστηµα.
Η τυπική λειτουργία των συσκευών τηλεοµοιοτυπίας (που διαδραµατίζουν συγχρόνως το ρόλο του ποµπού και του δέκτη) περιλαµβάνει τη µετατροπή της τυπωµένης
πληροφορίας σε κατάλληλα κωδικοποιηµένο ηλεκτρικό σήµα, το οποίο µεταδίδεται
µέσω απλών ή ενοικιασµένων τηλεφωνικών γραµµών µε τη χρήση ενσωµατωµένου
διαµορφωτή – αποδιαµορφωτή (modem). Η µετατροπή γίνεται µε οπτική ανίχνευση της σελίδας από ηλεκτρονικούς αισθητήρες ανίχνευσης (sensors) που αναζητούν
φωτεινές περιοχές ή σκοτεινά σηµεία. Κατά τη λήψη της σελίδας, το λαµβανόµενο
ηλεκτρικό σήµα αποσυµπιέζεται και αποκωδικοποιείται παράγοντας µια σειρά δυαδικών ψηφίων τα οποία ενεργοποιούν εκτυπωτικές κεφαλές και τυπώνουν έτσι την
πληροφορία, είτε σε θερµικό, είτε σε απλό χαρτί.

119

120

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

Πιο συγκεκριµένα, µια συσκευή τηλεοµοιοτυπίας αποτελείται από τις εξής µονάδες
/ τµήµατα:
• Αναγνώστης (reader): Είναι το µέρος της συσκευής που διαβάζει το έντυπο που
θα µεταδοθεί. Έχει µια κεφαλή οπτικής ανάγνωσης η οποία σαρώνει µια σελίδα
και την αποµνηµονεύει µε τη µορφή γραµµών µεταβλητής φωτεινότητας (µαύρο
– γκρί – άσπρο), ανάλογα µε την απόχρωση του εντύπου.
• Κωδικοποιητής (coder): Κωδικοποιεί την εικόνα που έχει «διαβάσει» ο αναγνώστης σε µια µορφή κατάλληλη για µετάδοση µέσα από τηλεπικοινωνιακές γραµµές (π.χ. τηλεφωνικά κυκλώµατα).
• ∆ιαµορφωτής (modulator): Αυτή η µονάδα υπάρχει στις συσκευές που εφαρµόζουν τεχνικές ψηφιακής µετάδοσης και διαµορφώνει το σήµα που θα µεταδοθεί
από ψηφιακό σε αναλογικό.
• Ποµπός (transmitter): Μεταδίδει την εικόνα µέσα από το τηλεπικοινωνιακό
δίκτυο.
Οι πιο πάνω µονάδες χρησιµοποιούνται για τη µετάδοση του κειµένου. Για τη λήψη
και την αναπαραγωγή του χρησιµοποιούνται οι εξής µονάδες / τµήµατα:
• Αποδιαµορφωτής (demodulator): ∆ιαµορφώνει το αναλογικό σήµα που λαµβάνεται από το τηλεπικοινωνιακό δίκτυο σε ψηφιακό. Υπάρχει µαζί µε το διαµορφωτή σε ένα ενιαίο σύνολο (modem).
• ∆έκτης (receiver): Λαµβάνει το σήµα που µεταδόθηκε µέσα από το τηλεπικοινωνιακό δίκτυο, αφού αυτό έχει αποδιαµορφωθεί προηγουµένως.
• Αποκωδικοποιητής (decoder): Αποκωδικοποιεί το σήµα σε µια µορφή ίδια µε
αυτήν που «αποµνηµονεύτηκε» από τη µονάδα ανάγνωσης.
• Εκτυπωτής (printer): Αναπαράγει την εικόνα σε χαρτί.
Οι υπάρχουσες σήµερα συσκευές τηλεοµοιοτυπίας χωρίζονται από την ITU–T, η
οποία έχει κάνει την ταξινόµηση και τυποποίησή τους (συστάσεις T.5, T.6, T.62,
T.72, T.73), µε κριτήρια την ταχύτητα µεταβίβασης και τη µορφή του διαβιβαζόµενου σήµατος (αναλογικό ή ψηφιακό), σε τέσσερις οµάδες (groups). Οι παλαιότερες
συσκευές (Group 1 και Group 2) απαιτούσαν 3 έως 6 λεπτά για την αποστολή µιας
σελίδας µεγέθους Α4. Οι συσκευές Group 3 απαιτούν 20–80 δευτερόλεπτα, ενώ οι
τερµατικές διατάξεις Group 4 απαιτούν µόνο 5 δευτερόλεπτα, αφού χρησιµοποιούν
ειδικές τεχνικές συµπίεσης δεδοµένων και µεταδίδουν το σήµα σύµφωνα µε το πρωτόκολλο X.25. Τονίζεται πάντως ότι για την ικανοποιητική απόδοση των συσκευών

3.3 TH§EOMOIOTY¶IA

Group 4 απαιτείται η ύπαρξη καναλιού 64 kbps. Εποµένως, οι συσκευές αυτές αναµένεται να διαδοθούν µετά από την επικράτηση του δικτύου ISDN.
Μια άλλη διάκριση των συσκευών τηλεοµοιοτυπίας αναφέρεται στην αυτόµατη ή
χειροκίνητη λειτουργία τους. Έτσι, οι πρώτες συσκευές που εµφανίστηκαν τη δεκαετία του 1960 ήταν χειροκίνητες. Ο χειριστής επικοινωνούσε τηλεφωνικά µε τον
παραλήπτη, ώστε ο δεύτερος να θέσει σε λειτουργία τη συσκευή λήψης. Κατόπιν ο
αποστολέας τοποθετούσε το µήνυµα στη συσκευή και πίεζε το διακόπτη αποστολής
του µηνύµατος, ενώ ο παραλήπτης έπρεπε να φροντίζει τη ροή του χαρτιού εκτύπωσης στη συσκευή λήψης. Οι ηµιαυτόµατες συσκευές επιτρέπουν λήψη µηνυµάτων χωρίς παρακολούθηση από χειριστή, αλλά αποστολή µόνο υπό την επίβλεψη
χειριστή. Τέλος, οι αυτόµατες συσκευές, που προήλθαν κυρίως από την εξέλιξη των
µικροεπεξεργαστών, παρέχουν ποιότητα εκτύπωσης, αξιοπιστία µετάδοσης και επιτρέπουν λήψη πολλαπλών αντιγράφων, αποστολή ενός εντύπου σε πολλούς παραλήπτες, χρονικό προγραµµατισµό της µετάδοσης, αυτόµατη επιλογή και άλλες δυνατότητες. Μια από τις πιο σηµαντικές από αυτές είναι η ικανότητα σύνδεσης µε Η/Υ
µέσω µιας σειριακής θύρας (RS–232C). Έτσι είναι δυνατόν να παρακάµπτεται το
σύστηµα οπτικής ανίχνευσης της συσκευής και το κείµενο ή το σχεδιάγραµµα να
στέλνεται απευθείας από τον υπολογιστή.
Η υπηρεσία της τηλεοµοιοτυπίας είναι δυνατόν να προσφερθεί στο κοινό µε τις εξής
µορφές:
1. Από τερµατικές συσκευές που είναι εγκατεστηµένες στο συνδροµητή (αποστολέα και παραλήπτη).
2. Από συσκευές σε ειδικά δηµόσια τηλεπικοινωνιακά γραφεία, όπου πηγαίνει ο
συνδροµητής, που δε διαθέτει ο ίδιος συσκευή τηλεοµοιοτυπίας και καταθέτει το
προς µεταβίβαση έγγραφο, το οποίο ακολούθως διαβιβάζεται τηλεπικοινωνιακά
προς τον παραλήπτη ή, αν αυτός δε διαθέτει τερµατική συσκευή, στο αντίστοιχο
γραφείο στον τόπο του παραλήπτη, όπου, είτε παραλαµβάνεται από αυτόν, είτε
του επιδίδεται µε διανοµέα.
3. Μελλοντικά, η αποστολή µπορεί να γίνεται και από «ηλεκτρονικά γραµµατοκιβώτια» εγκατεστηµένα σε κοινόχρηστους χώρους (όπως είναι σήµερα τα τηλέφωνα µε νοµισµατοδέκτη ή τα καρτοτηλέφωνα στους τηλεφωνικούς θαλάµους).
Η υπηρεσία της τηλεοµοιοτυπίας έχει ήδη εισαχθεί στις περισσότερες προηγµένες
χώρες και η εξάπλωσή της είναι ταχεία, αφού η υπηρεσία αυτή είναι απλή, οικονοµική, υποκαθιστά ένα µέρος της ταχυδροµικής υπηρεσίας και είναι πολύ εξυπηρετική
για τους επαγγελµατικούς συνδροµητές, στους οποίους κυρίως απευθύνεται. Η αύξη-

121

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

122

ση του ρυθµού εγκατάστασης των συσκευών τηλεοµοιοτυπίας στις προηγµένες χώρες
κατά τα τελευταία χρόνια είναι της τάξης µεγέθους του 50% κατ’ έτος. Στην Ελλάδα, όπως και στο εξωτερικό, η τηλεοµοιοτυπία γνωρίζει σηµαντική διάδοση.

¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 3.3
Περιγράψτε τον τρόπο µε τον οποίο λειτουργεί µια συσκευή τηλεοµοιοτυπίας, δίνοντας έµφαση στο ρόλο και τη χρησιµότητα των βασικών της µονάδων / τµηµάτων.

3.4 ∏ÏÂÎÙÚÔÓÈÎfi Ù·¯˘‰ÚÔÌ›Ô

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• προσδιορίσετε τα χαρακτηριστικά γνωρίσµατα ενός συστήµατος ηλεκτρονικού ταχυδροµείου·
• αναφέρετε και εξηγήσετε τα διαφορετικά είδη µηνυµάτων που είναι δυνατόν να
διακινούνται σε ένα σύστηµα ηλεκτρονικού ταχυδροµείου·
• περιγράψετε τον τρόπο µε τον οποίο πραγµατοποιείται η υπηρεσία του ηλεκτρονικού ταχυδροµείου σύµφωνα µε το πρότυπο MOTIS / X.400.
Το ηλεκτρονικό ταχυδροµείο (electronic mail ή e–mail) αποτελεί µια από τις πιο
διαδεδοµένες και πιο δηµοφιλείς υπηρεσίες τηλεµατικής. Ουσιαστικά έχει ως αντικείµενο τη µεταβίβαση κωδικοποιηµένων πληροφοριών, σε ελάχιστο χρόνο, σε έναν
ή περισσότερους παραλήπτες, οι οποίοι είναι δυνατόν να βρίσκονται σε διάφορες
τοποθεσίες.
Η υπηρεσία αυτή πραγµατοποιείται µε χρήση του Η/Υ και κατάλληλου λογισµικού
(προγράµµατα ηλεκτρονικού ταχυδροµείου). Απαραίτητη φυσικά προϋπόθεση είναι
η σύνδεση του υπολογιστή σε κάποιο δίκτυο υπολογιστών. Η σύνδεση αυτή είναι
δυνατόν να γίνει, είτε σε περιβάλλον τοπικού δικτύου, είτε (χρησιµοποιώντας
modem) µε το επιλεγόµενο τηλεφωνικό δίκτυο ή κάποιο δίκτυο δεδοµένων ευρείας
περιοχής (ιδιωτικό ή δηµόσιο) ή το ∆ιαδίκτυο (Internet)[3].
Κάθε συνδροµητής της υπηρεσίας αυτής έχει µια «διεύθυνση» που τον χαρακτηρί[3] Θέµατα που αφορούν ειδικά το ηλεκτρονικό ταχυδροµείο στο ∆ιαδίκτυο (Internet e–mail)
παρουσιάζονται στην Ενότητα 3.7.2.

3 . 4 H § E K T P O N I K O TA X Y ¢ P O M E I O

ζει µε µονοσήµαντο τρόπο και ένα γραµµατοκιβώτιο (mailbox) στο οποίο αποθηκεύονται όλα τα µηνύµατα που προορίζονται γι’ αυτόν µέχρι αυτός να τα διαβάσει.
Το γραµµατοκιβώτιο αντιστοιχεί στην πραγµατικότητα σε αποθηκευτικό χώρο, ο
οποίος βρίσκεται σε έναν κεντρικό υπολογιστή του δικτύου µε τον οποίο συνδέεται
ο συνδροµητής της υπηρεσίας του ηλεκτρονικού ταχυδροµείου.
Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ένας οποιοσδήποτε συνδροµητής µπορεί να συντάξει το µήνυµα που επιθυµεί να στείλει και να καθορίσει τους επιθυµητούς παραλήπτες, προσδιορίζοντας απλώς τις ηλεκτρονικές διευθύνσεις τους. Το µήνυµά του θα σταλεί µέσω
του δικτύου και θα αποθηκευτεί στα γραµµατοκιβώτια των παραληπτών, έστω και
αν αυτοί απουσιάζουν. Στη συνέχεια, κάθε παραλήπτης µπορεί να διαβάσει το µήνυµα, όποτε αυτός το επιθυµεί και είτε να το αποθηκεύσει για περαιτέρω επεξεργασία,
είτε να το διαγράψει, είτε να το χρησιµοποιήσει για να απαντήσει σε αυτόν που του
το έστειλε.
Για ένα τέτοιο σύστηµα ηλεκτρονικού ταχυδροµείου χρειάζεται ένα ειδικό πρόγραµµα ηλεκτρονικού ταχυδροµείου, το οποίο εκτελεί όλες τις αναγκαίες εργασίες.
Σε πολλές περιπτώσεις, ένα τέτοιο πρόγραµµα αποτελεί µέρος του λειτοργικού
συστήµατος. ∆ιευκρινίζεται ότι ένα µήνυµα µπορεί να αποτελείται από µερικές γραµµές ή από αρκετές σελίδες (π.χ. µια εγκύκλιος). Συνήθως, το µήνυµα που στέλνεται
πρέπει να πληκτρολογηθεί από κάποιο τερµατικό ή να έχει προετοιµαστεί από ένα
σύστηµα επεξεργασίας κειµένου.
Επειδή πολλές τηλεφωνικές εταιρείες και δηµόσιοι τηλεπικοινωνιακοί οργανισµοί
ενδιαφέρονται να προσφέρουν υπηρεσίες ηλεκτρονικού ταχυδροµείου, τόσο σε ιδιώτες συνδροµητές, όσο και σε επιχειρήσεις, έγιναν στο παρελθόν και συνεχίζουν να
γίνονται σηµαντικές προσπάθειες για την τυποποίηση της υπηρεσίας αυτής.
Έτσι, το 1984 η ITU–Y καθόρισε µια σειρά από πρωτόκολλα για τα Συστήµατα
Ηλεκτρονικού Χειρισµού Μηνυµάτων (Message Handling Systems, MHS), στα
οποία υπάγεται και το ηλεκτρονικό ταχυδροµείο. Αυτή τη σειρά των πρωτοκόλλων,
που πήρε τελικά τη µορφή της σύστασης X.400, ο ISO προσπάθησε να την ενσωµατώσει στο µοντέλο αναφοράς για διασύνδεση ανοικτών συστηµάτων (Open
Systems Interconnection, OSI), κάτω από την ονοµασία MOTIS (Message–Oriented
Text Interchange Systems). Τελικά, το 1988, η ITU–T, τροποποίησε τη σύσταση
X.400, ώστε να την κάνει συµβατή κατά το µέγιστο δυνατό βαθµό µε το πρότυπο
MOTIS του ISO, συντελώντας έτσι στην επικράτηση του προτύπου MOTIS/X.400
στα περισσότερα συστήµατα ηλεκτρονικού ταχυδροµείου.
Το πρότυπο MOTIS/X.400 αναφέρεται σε όλα τα χαρακτηριστικά γνωρίσµατα ενός

123

124

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

συστήµατος ηλεκτρονικού ταχυδροµείου, αρχίζοντας από τη στιγµή που ο αποστολέας αποφασίζει τη συγγραφή ενός µηνύµατος και τελειώνοντας τη στιγµή που ο
παραλήπτης λαµβάνει και επεξεργάζεται το µήνυµα αυτό. Τα βασικότερα από αυτά
τα γνωρίσµατα είναι:
1. Η σύνθεση του µηνύµατος (composition): Αναφέρεται στη διεργασία δηµιουργίας µηνυµάτων και απαντήσεων. Αυτή µπορεί να γίνει µε τη βοήθεια ενός συνηθισµένου συντάκτη κειµένου (text editor) και την παράλληλη χρήση ποικίλων
διευκολύνσεων που παρέχει το σύστηµα (αυτόµατη γραφή της διεύθυνσης του
παραλήπτη στην κατάλληλη θέση, κ.λπ.).
2. Η µεταφορά (transfer): Αναφέρεται στην τηλεπικοινωνιακή µεταβίβαση µηνυµάτων από τον αποστολέα στον παραλήπτη, η οποία είναι διαφανής (transparent)
και στους δύο επικοινωνούντες συνδροµητές.
3. Η αναφορά (reporting): Αφού ολοκληρωθεί η µεταφορά του µηνύµατος ο αποστολέας ενηµερώνεται για την αλάνθαστη ή όχι άφιξή του στον τόπο λήψης.
4. Η µετατροπή (conversion): Ενδέχεται να είναι απαραίτητη προκειµένου να µπορέσει το µήνυµα να εµφανιστεί στην οθόνη ή να τυπωθεί στον εκτυπωτή του
παραλήπτη (π.χ. όταν το µήνυµα στέλνεται από έναν υπολογιστή σε µια συσκευή
τηλεοµοιοτυπίας).
5. Η µορφοποίηση (formatting): Αναφέρεται στη µορφή που έχει το µήνυµα όταν
εµφανίζεται στην οθόνη του παραλήπτη. Επισηµαίνεται ότι το µήνυµα είναι δυνατό να έχει µορφοποιηθεί χρησιµοποιώντας ένα συγκεκριµένο πρόγραµµα µορφοποίησης (π.χ. ένα συγκεκριµένο επεξεργαστή κειµένου).
6. Η διάθεση (disposition): Αφορά τη χρησιµοποίηση του µηνύµατος από τον παραλήπτη, ο οποίος ενδέχεται, είτε να το αχρηστεύσει αµέσως µετά τη λήψη του, είτε
να το διαβάσει πρώτα και µετά να το αχρηστεύσει, ή να το διαβάσει και µετά να
το αποθηκεύσει για περαιτέρω επεξεργασία. Τονίζεται ότι πρέπει να υπάρχει ένας
τρόπος για την ανάκτηση µηνυµάτων που έχουν αποθηκευτεί, την ανάγνωσή τους
ξανά, την προώθησή τους, ή την επεξεργασία τους µε άλλους τρόπους.
Μαζί µε τις πιο πάνω βασικές υπηρεσίες, τα περισσότερα συστήµατα ηλεκτρονικού
ταχυδροµείου που ακολουθούν το πρότυπο MOTIS/X.400 παρέχουν µια µεγάλη ποικιλία προωθηµένων χαρακτηριστικών, όπως:
• Η δηµιουργία γραµµατοκιβωτίων για αποθήκευση του εισερχόµενου ταχυδροµείου. Στην περίπτωση αυτή υπάρχουν εντολές για τη δηµιουργία και την καταστροφή των γραµµατοκιβωτίων, την επιθεώρηση των περιεχοµένων τους, την

3 . 4 H § E K T P O N I K O TA X Y ¢ P O M E I O

εισαγωγή και τη διαγραφή µηνυµάτων, κ.λπ.
• Η χρήση λίστας διανοµής (distribution list), η οποία είναι µια λίστα µε διευθύνσεις ηλεκτρονικού ταχυδροµείου. Όταν ένα µήνυµα στέλνεται στη λίστα διανοµής, διαβιβάζονται όµοια αντίγραφά του σε κάθε διεύθυνση της λίστας.
Το πρότυπο MOTIS/X.400 και γενικά όλα τα συστήµατα ηλεκτρονικού ταχυδροµείου, ταξινοµούν τα µηνύµατα που διακινούνται στις εξής κατηγορίες:
1. Μηνύµατα χρηστών (user messages): Αυτά περιέχουν πληροφορίες που στέλνονται από τον ένα συνδροµητή της υπηρεσίας αυτής στον άλλο. Αποτελούν την
πιο σηµαντική κατηγορία µηνυµάτων ενός συστήµατος ηλεκτρονικού ταχυδροµείου και είναι αυτά που δικαιολογούν την ύπαρξή του. Τα µηνύµατα αυτά µπορεί να είναι οσοδήποτε µεγάλα και είναι δυνατόν να περιέχουν οτιδήποτε επιθυµεί ο αποστολέας.
2. Αποκρίσεις (replies): Πρόκειται για µηνύµατα που δηµιουργούνται από το σύστηµα µε σκοπό να σταλούν στον αποστολέα και να τον ενηµερώσουν για το αν το
µήνυµά του έφτασε ή όχι στον προορισµό του. Οι χρήστες µπορούν να ζητήσουν
ένα µήνυµα να δηµιουργεί µια απόκριση µόνο αν αυτό παραδόθηκε, µόνο αν αυτό
δεν παραδόθηκε, σε όλες τις περιπτώσεις ή σε καµµιά περίπτωση.
3. ∆ιερευνητικά µηνύµατα (probes): Είναι ειδικά δοκιµαστικά µηνύµατα που αποτελούνται από κενούς φακέλους. Ο σκοπός της αποστολής ενός διερευνητικού
µηνύµατος είναι να εξακριβωθεί αν ο προορισµός είναι προσεγγίσιµος. Επιπλέον, από τις σφραγίδες χρόνου και τοποθεσίας που επισυνάπτονται στα µηνύµατα αυτά από όλες τις ενδιάµεσες µηχανές κατά µήκος του δρόµου, ο αποστολέας
µπορεί να προσδιορίσει τη διαδροµή που ακολούθησε το µήνυµα και το χρόνο
που χρειάστηκε.
Το Σχήµα 3.5 δείχνει το µοντέλο που χρησιµοποιείται από το πρότυπο
MOTIS/X.400, καθώς και από τα περισσότερα συστήµατα ηλεκτρονικού ταχυδροµείου. Πιο συγκεκριµένα, ο αντιπρόσωπος του χρήστη (User Agent, UA) παρέχει
τη διεπαφή µε το κυρίως σύστηµα του ηλεκτρονικού ταχυδροµείου. Επιτρέπει στους
χρήστες να συνθέτουν, να αποστέλλουν και να λαµβάνουν µηνύµατα, καθώς και να
διαχειρίζονται γραµµατοκιβώτια. Ο αντιπρόσωπος µεταφοράς µηνυµάτων (Message
Transfer Agent, MTA) κάνει δεκτά τα προς αποστολή µηνύµατα από τους αντιπροσώπους των χρηστών και φροντίζει ώστε να ξεκινήσει η αποστολή τους. Ένα µήνυµα, πριν παραδοθεί στον προορισµό του, είναι δυνατόν να περάσει από πολλούς αντιπροσώπους µεταφοράς µηνυµάτων.

125

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

126

UA
UA

UA
MS

MTA

Περιοχή 1

MTS

Περιοχή 2
MS

MTA

™¯‹Ì· 3.5

Γενικό µοντέλο
ενός συστήµατος
ηλεκτρονικού
ταχυδροµείου

UA

UA
UA

UA:User Agenty
MS:Message Store

MTA:Message Transfer Agenty
MTS:Message Transfer System

Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων ο αντιπρόσωπος του χρήστη βρίσκεται σε έναν
προσωπικό Η/Υ στο χώρο του χρήστη (στο σπίτι ή στη δουλειά του), ενώ ο αντιπρόσωπος µεταφοράς µηνυµάτων σε έναν ισχυρό Η/Υ στο χώρο του παροχέα της
υπηρεσίας του ηλεκτρονικού ταχυδροµείου. Ο αντιπρόσωπος µεταφοράς µηνυµάτων διατηρεί ηλεκτρονικά γραµµατοκιβώτια για κάθε χρήστη σε µια περιοχή που
καλείται αποθήκη µηνυµάτων (Message Store, MS). Εισερχόµενα µηνύµατα µπορούν να τοποθετούνται σε αυτά τα γραµµατοκιβώτια µέχρι ο χρήστης να συνδεθεί
µε τον αντιπρόσωπο µεταφοράς µηνυµάτων για να τα επεξεργασθεί (να τα διαβάσει,
να τα διαγράψει, να τα µετακινήσει σε άλλα γραµµατοκιβώτια, κ.ο.κ.).
Η συλλογή όλων των αντιπροσώπων µεταφοράς µηνυµάτων ονοµάζεται σύστηµα
µεταφοράς µηνυµάτων (Message Transfer System, MTS) και διαιρείται σε διοικητικούς χώρους αρµοδιότητας (administrative domains). Μερικοί από αυτούς τους
χώρους αρµοδιότητας είναι δηµόσιοι και την ευθύνη για τη λειτουργία τους έχει ένας
κρατικός τηλεπικοινωνιακός οργανισµός, ενώ άλλοι είναι ιδιωτικοί και ανήκουν αποκλειστικά σε µια εταιρεία.

3 . 4 H § E K T P O N I K O TA X Y ¢ P O M E I O

127

ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 3.3
Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις, οι οποίες αφορούν ορισµένες σηµαντικές υπηρεσίες τηλεµατικής, είναι σωστές ή λάθος;
Σωστό

Λάθος

Ως τερµατική συσκευή τηλεεικονογραφίας µπορεί να χρησιµοποιηθεί αποκλειστικά και µόνο η συσκευή της τηλεόρασης.

Ο χρόνος µετάδοσης µιας σελίδας Α4 από µια συσκευή τηλεοµοιοτυπίας εξαρτάται αποκλειστικά και µόνο από το ρυθµό
µετάδοσης δεδοµένων που υποστηρίζει το τηλεπικοινωνιακό
δίκτυο που χρησιµοποιείται για τη µετάδοση.

Το πρότυπο MOTIS/X.400 είναι σε θέση να διευκολύνει ένα
διευθυντή ο οποίος επιθυµεί να στείλει ένα µήνυµα ηλεκτρονικού
ταχυδροµείου σε κάθε έναν από τους υφιστάµενούς του, τους
πελάτες του ή τους προµηθευτές του.

Το ηλεκτρονικό ταχυδροµείο µπορεί να χρησιµοποιηθεί για
την ανταλλαγή µόνο µηνυµάτων κειµένου.

ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 3.4
Απαντήστε στην ερώτηση που ακολουθεί επιλέγοντας τη σωστή απάντηση (X στην
κατάλληλη θέση). ∆ιευκρινίζεται ότι σωστή απάντηση είναι µόνο µία.
Η υπηρεσία τηλεµατικής που έχει ως αντικείµενο τη µετάδοση ακίνητης εικόνας σε µεγάλες αποστάσεις και την αναπαραγωγή της εικόνας αυτής σε χαρτί
στον τόπο λήψης είναι:
α) Η καλωδιακή τηλεόραση.

[]

β) Η τηλεεικονογραφία (διαλογικό videotex).

[]

γ) Το ηλεκτρονικό ταχυδροµείο.

[]

δ) Η τηλεοµοιοτυπία.

[]

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

128

3.5 ∫ÈÓËÙ¤˜ ÀËÚÂۛ˜

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• περιγράψετε τον τρόπο µε τον οποίο πραγµατοποιείται η υπηρεσία της τηλεειδοποίησης·
• αναφέρετε τα βασικά χαρακτηριστικά γνωρίσµατα της υπηρεσίας της κινητής τηλεφωνίας·
• περιγράψετε συνοπτικά ένα σύστηµα τηλεφωνίας κυψελοειδούς µορφής, αναφέροντας συγχρόνως και τα σηµαντικότερα πλεονεκτήµατα που αυτό έχει.
Το κύριο χαρακτηριστικό των κινητών υπηρεσιών (mobile services) τηλεµατικής
είναι ότι ο ένας τουλάχιστον από τους δύο επικοινωνούντες συνδροµητές είναι κινούµενος. Έτσι, αντίστοιχα, ένα τουλάχιστον τµήµα του δικτύου είναι αναγκαστικά
ασυρµατικό. Στις επόµενες παραγράφους περιγράφονται δύο αντιπροσωπευτικές
κινητές υπηρεσίες.
3.5.1 ∆ËÏÂÂȉÔÔ›ËÛË

Η τηλεειδοποίηση (paging) επιτρέπει τη µονόδροµη µεταβίβαση απλών σηµάτων
από µια τηλεφωνική συσκευή προς ένα φορητό δέκτη (pager). Σε κάθε συνδροµητή
που είναι εφοδιασµένος µε ένα τέτοιο δέκτη παραχωρούνται, από τον τηλεπικοινωνιακό οργανισµό που προσφέρει την υπηρεσία, ένας έως οκτώ εξαψήφιοι συνήθως
αριθµοί κλήσης. Ο φορητός δέκτης, του οποίου το µέγεθος είναι λίγο µεγαλύτερο
από το µέγεθος ενός κουτιού τσιγάρων, διαθέτει µεταξύ άλλων βοµβητή για την
παραγωγή τόσων διαφορετικών ηχοσηµάτων όσοι και οι αριθµοί κλήσης που του
έχουν παραχωρηθεί. Παρέχεται έτσι στους συνδροµητές η δυνατότητα να ειδοποιούνται, οπουδήποτε κι αν βρίσκονται, ότι κάποιος επιθυµεί να επικοινωνήσει µαζί
τους.
Για να γίνει η επικοινωνία µε το συνδροµητή που έχει το δέκτη αυτό, πρέπει ο συνδροµητής που τον καλεί να επιλέξει από µια κοινή τηλεφωνική συσκευή αρχικά το
χαρακτηριστικό αριθµό της υπηρεσίας αυτής (0921 για τον ΟΤΕ) και στη συνέχεια
τον αριθµό κλήσης του δέκτη. Η κλήση αυτή µεταβιβάζεται µέσω του τηλεφωνικού
κέντρου του καλούντος προς το κέντρο τηλεειδοποίησης της περιοχής που βρίσκεται ο καλούµενος, από όπου εκπέµπεται πλέον µέσω δικτύου ασυρµατικών ποµπών
µια ορισµένη συχνότητα. Η συχνότητα αυτή διεγείρει το φορητό δέκτη του καλού-

3.5 KINHTE™ Y¶HPE™IE™

129

µενου συνδροµητή και ο δέκτης δίνει ακουστική ένδειξη (διακεκοµµένος τόνος),
καθώς επίσης και οπτικό σήµα (π.χ. ανάβει η αντίστοιχη ενδεικτική λυχνία). Η σηµασία των σηµάτων αυτών είναι προσυµφωνηµένη µεταξύ καλούντος και καλούµενου. Αν ο συνδροµητής έχει περισσότερους από έναν αριθµό κλήσης µπορεί να προσυµφωνηθεί για κάθε αριθµό και διαφορετική αντίστοιχα πληροφορία. Στην περίπτωση αυτή διαφέρει από αριθµό σε αριθµό το ηχοσήµα και η ενδεικτική λυχνία που
ανάβει στο δέκτη. Η υπηρεσία αυτή προσφέρεται από τον ΟΤΕ και λειτουργεί από
το 1987 στην Ελλάδα. Σύντοµα αναµένεται η εισαγωγή του πανευρωπαϊκού συστήµατος τηλεειδοποίησης ERMES (European Radio MESsaging System) που θα δίνει
τη δυνατότητα να εµφανίζονται στη µικρή οθόνη του φορητού δέκτη και κάποια
σύντοµα αλφαριθµητικά µηνύµατα. Η δυνατότητα αυτή θα επιτρέψει την προσφορά ποικίλων υπηρεσιών προστιθέµενης αξίας (π.χ. υπηρεσίες αποστολής µηνυµάτων, που αφορούν τις καιρικές συνθήκες, τις πρόσφατες ειδήσεις, την κυκλοφοριακή συµφόρηση, υπηρεσίες φωνητικού γραµµατοκιβωτίου, κ.λπ.).
ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 3.5
Απαντήστε στην ερώτηση που ακολουθεί επιλέγοντας τη σωστή απάντηση (X στην
κατάλληλη θέση). ∆ιευκρινίζεται ότι σωστή απάντηση είναι µόνο µία.
Ποια από τις προτάσεις που ακολουθούν δεν είναι αληθής αναφορικά µε την
υπηρεσία της τηλεειδοποίησης:
α) Κάθε συνδροµητής της υπηρεσίας είναι εφοδιασµένος
µε ένα φορητό δέκτη.

[]

β) Η τηλεειδοποίηση επιτρέπει τη µετάδοση φωνής.

[]

γ) Ένας συνδροµητής µπορεί να έχει περισσότερους
από έναν αριθµούς κλήσης.

[]

δ) Χρησιµοποιεί δίκτυο ασυρµατικών ποµπών.

[]

3.5.2 ∫ÈÓËÙ‹ ÙËÏÂʈӛ·

Σε αντίθεση µε την τηλεειδοποίηση που επιτρέπει τη µεταβίβαση ενός απλού σήµατος µόνο προς µία κατεύθυνση, η κινητή τηλεφωνία (mobile telephony) επιτρέπει τη
διεξαγωγή πλήρους τηλεφωνικού διαλόγου. Γι’ αυτό το λόγο θεωρείται επέκταση
της κοινής τηλεφωνικής υπηρεσίας, για τις περιπτώσεις εκείνες που ο ένας τουλάχιστον συνδροµητής είναι κινούµενος.

130

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

Οι συσκευές των κινούµενων συνδροµητών είναι από άποψη χειρισµού πανοµοιότυπες µε τις κοινές τηλεφωνικές συσκευές, ενώ είναι δυνατόν να είναι εγκατεστηµένες και σε οχήµατα. Από τη συσκευή αυτή ο συνδροµητής µπορεί να επιλέξει οποιονδήποτε άλλο συνδροµητή της τηλεφωνικής υπηρεσίας (κινούµενο ή όχι), µε τον
ίδιο τρόπο που γίνεται η κοινή τηλεφωνική επιλογή. Παρόµοια είναι και η διαδικασία επιλογής του αριθµού ενός κινούµενου συνδροµητή. Η αποκατάσταση της επικοινωνίας γίνεται µε τη βοήθεια δικτύου ασυρµατικών σταθµών εκποµπής – λήψης
που µπορούν να συνεργάζονται, όταν χρειάζεται, µε το υπόλοιπο τηλεφωνικό δίκτυο.
Με την εγκατάσταση και χρήση δικτύων κινητής τηλεφωνίας δεν είναι απαραίτητη
η χρήση δισύρµατης χάλκινης γραµµής, η οποία είναι απαραίτητη για τη διεκπεραίωση οποιασδήποτε ενσύρµατης τηλεφωνικής κλήσης. Αποτέλεσµα αυτής της µεθόδου είναι ότι το πιο δαπανηρό µέρος ενός τηλεφωνικού συστήµατος, δηλαδή το συνδροµητικό δίκτυο, µπορεί να παρακαµφθεί. Το πλεονέκτηµα αυτό αποκτά ιδιαίτερη
σηµασία για τις αποµακρυσµένες περιοχές, όπου η κατασκευή ενός υπόγειου ή εναέριου δικτύου, ή και η επέκταση του ήδη υπάρχοντος, είναι µια πολύ δαπανηρή και
χρονοβόρα διαδικασία. Σε αντίθεση, η οποιαδήποτε µορφή µελλοντικής επέκτασης
ή συντήρησης του δικτύου της κινητής τηλεφωνίας είναι ευκολότερη και οικονοµικότερη.
Η πρώτη γενιά όµως των συστηµάτων κινητής τηλεφωνίας παρουσίαζε ορισµένα
βασικά µειονεκτήµατα που διαδραµάτισαν ανασταλτικό ρόλο στην ανάπτυξη της
υπηρεσίας αυτής. Τα σηµαντικότερα από αυτά ήταν το υψηλό κόστος, ο όγκος και
το βάρος του φορητού ασυρµατικού ποµποδέκτη και τηλεφώνου, τα σχετικά υψηλά
τέλη και η φτωχή απόδοση του συστήµατος. Πρόβληµα επίσης ήταν και η µη βέλτιστη χρησιµοποίηση του παρεχόµενου περιορισµένου φάσµατος των συχνοτήτων
µε αποτέλεσµα την παρεµβολή διάφορων ζεύξεων µεταξύ τους, ιδίως σε γεωγραφικά περιορισµένους χώρους (π.χ. αστικά κέντρα), όπου απαιτείται µεγάλος αριθµός
τέτοιων ζεύξεων συγχρόνως. Επίσης, στη διαδικασία λειτουργίας των συστηµάτων
αυτών παρουσιαζόταν έλλειψη µυστικότητας, ενώ υποστηριζόταν περιορισµένος
αριθµός χρηστών και περιοχών εξυπηρέτησης.
Με την ανάπτυξη της µικροηλεκτρονικής και κυρίως µε την εφαρµογή της τηλεφωνίας κυψελοειδούς µορφής, έγινε δυνατή η αντιµετώπιση και επίλυση των παραπάνω προβληµάτων. Έτσι, τα τελευταία συστήµατα κυψελοειδούς ασυρµατικού
δικτύου (cellular network), παρέχουν τη δυνατότητα στο χρήστη να κάνει τηλεφωνικές κλήσεις σε οποιαδήποτε σχεδόν χώρα υπάρχει τέτοιο δίκτυο, καθώς και να
απολαµβάνει το σύνολο των εξυπηρετήσεων που παρέχει ένα τυπικό ψηφιακό τηλεφωνικό κέντρο σε έναν ενσύρµατο, µε την κλασική έννοια, συνδροµητή.

3.5.2 KINHTH TH§EºøNIA

131

Kέντροy
Mεταγωγής

Σταθµόςy
Bάσης (ΣB)

Kινητήy
Mονάδα

Kυψέλη

ΣB
Kυψέλη

Ένα βασικό κυψελοειδές σύστηµα αποτελείται, όπως δείχνει το Σχήµα 3.6, από τρεις
µονάδες: την κινητή µονάδα (mobile unit), το σταθµό βάσης (base station) και το
κέντρο µεταγωγής (Mobile Switching Center, MCS). Η βασική ιδέα είναι η διαίρεση
µιας µεγάλης γεωγραφικής περιοχής σε µικρότερες που ονοµάζονται κυψέλες (cells),
έτσι ώστε οι ποµποί να είναι µικρής ισχύος και να µπορούν να χρησιµοποιηθούν οι ίδιες
συχνότητες σε διαφορετικές µη γειτονικές κυψέλες. Κάθε κυψέλη διαθέτει ένα σταθµό
βάσης µε κατάλληλη κεραία που καλύπτει όλη την έκτασή της. Ο σταθµός βάσης συνδέεται ασύρµατα µε τις κινητές µονάδες και καλωδιακά µε το κέντρο µεταγωγής.
Πιο αναλυτικά, τα σηµαντικότερα πλεονεκτήµατα του συστήµατος αυτού είναι:
• Η µεγάλη χωρητικότητα, δηλαδή η δυνατότητα του συστήµατος να µπορεί να εξυπηρετεί χιλιάδες συνδροµητές εντός της περιοχής εξυπηρέτησης, όπως είναι για
παράδειγµα ένα κύριο πληθυσµιακό κέντρο (π.χ. η Αθήνα).
• Η βέλτιστη χρησιµοποίηση του παρεχόµενου φάσµατος συχνοτήτων. Αυτή µετράται ως ο αριθµός των ταυτόχρονων συνδιαλέξεων που µπορούν να λάβουν χώρα
ανά MΗz και ανά τετραγωνικό µέτρο.
• Η δυνατότητα επαναχρησιµοποίησης των διαύλων επικοινωνίας.
• Η ικανότητα εξυπηρέτησης πάσης φύσης συνδροµητικών αναγκών σε συνδροµητές που είναι εφοδιασµένοι µε κάθε είδους κινητές ή φορητές συσκευές.
• Η προσιτότητα, αφού το σύστηµα είναι προσπελάσιµο από συνδροµητές οι οποίοι βρίσκονται εκτός της κανονικής ζώνης εξυπηρέτησης και ταξιδεύουν σε άλλες
περιοχές ή ζώνες (roaming).

™¯‹Ì· 3.6

Σύστηµα κυψελοειδούς τηλεφωνίας

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

132

• Η κάλυψη όλης της χώρας. Παρέχει δηλαδή τον ίδιο βαθµό εξυπηρέτησης σε ολόκληρη τη χώρα.
• Η προσαρµογή στις εκάστοτε ανάγκες. Το σύστηµα δηλαδή παρέχει τη δυνατότητα ρύθµισης της χωρητικότητάς του σύµφωνα µε τις ανάγκες της περιοχής
(εντός ορίων) µε την προσθήκη ή αφαίρεση διαύλων οµιλίας.
• Η παροχή µεγαλύτερης µυστικότητας. Προβλέπεται εξάλλου η κωδικοποίηση της
πληροφορίας για µεγαλύτερη µυστικότητα.
• Το ευρύ φάσµα δυνατοτήτων επικοινωνίας, όπως για παράδειγµα τηλεοµοιοτυπία
ή µεταφορά δεδοµένων, αξιοποιώντας τα χαρακτηριστικά του δηµόσιου τηλεφωνικού δικτύου.
• Ο υψηλός βαθµός εξυπηρέτησης και η πιστότητα συνδιαλέξεων, που είναι τουλάχιστον όµοια µε του δηµόσιου τηλεφωνικού δικτύου. Επίσης, το σύστηµα παρέχει τη δυνατότητα τερµατισµού κλήσης, µαγνητικής καταγραφής µηνυµάτων, συνδιάσκεψης, ένδειξης χρέωσης, µεταφοράς κλήσης σε άλλο συνδροµητή, αναµονής εισερχόµενης κλήσης, κ.λπ.
• Το σύστηµα είναι προσιτό στο κοινό από οικονοµικής άποψης.
Για όλους αυτούς τους λόγους αναµένεται και για τα επόµενα χρόνια γρήγορη ανάπτυξη της υπηρεσίας αυτής[4], η οποία προορίζεται να εξυπηρετήσει κυρίως επικοινωνίες φωνής, αλλά και (δευτερευόντως) επικοινωνίες δεδοµένων.

¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 3.4
Ποια είναι τα σηµαντικότερα πλεονεκτήµατα των συστηµάτων τηλεφωνίας κυψελοειδούς µορφής;

ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 3.6
Απαντήστε στις ερωτήσεις που ακολουθούν επιλέγοντας για κάθε µία από αυτές
τη σωστή απάντηση (X στην κατάλληλη θέση). ∆ιευκρινίζεται ότι σε κάθε ερώτηση αντιστοιχεί µόνο µία σωστή απάντηση.
1. Το GSM είναι:

[4] Η κινητή τηλεφωνία προσφέρεται από το 1991 στην Ελλάδα και σηµειώνει έκτοτε µεγάλους ρυθµούς ανάπτυξης.

3.6 Y¶HPE™IE™ EYPEIA™ ZøNH™

α) Μια συσκευή που χρησιµοποιείται σε τηλεοπτικές συνεδριάσεις.

133

[]

β) Ένα σύστηµα συµπίεσης της εικόνας που βασίζεται στο ότι µικρό
µόνο τµήµα της οθόνης µεταβάλλεται µεταξύ δύο διαδοχικών εικόνων [ ]
γ) Ένα ενιαίο πανευρωπαϊκό σύστηµα κινητής τηλεφωνίας ξηράς.

[]

δ) Ένα πρωτόκολλο επικοινωνίας που χρησιµοποιείται σε δίκτυα
ευρείας περιοχής.

[]

2. Τα κυψελοειδή (cellular) συστήµατα κινητής τηλεφωνίας έχουν διαδοθεί πολύ διότι:
α) Επιτρέπουν την επαναχρησιµοποίηση του φάσµατος συχνοτήτων
σε µικρές αποστάσεις.

[]

β) Έχουν µικρές τερµατικές συσκευές.

[]

γ) Επιτρέπουν αµφίδροµη εικοινωνία.

[]

δ) Καλύπτουν µεγάλες γεωγραφικές αποστάσεις.

[]

3.6 ÀËÚÂۛ˜ ¢Ú›·˜ ˙ÒÓ˘

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• περιγράψετε τον τρόπο µε τον οποίο πραγµατοποιείται η υπηρεσία της τηλεεικονοδιάσκεψης·
• αναφέρετε σηµαντικές εφαρµογές που µπορεί να έχει η υπηρεσία της τηλεεικονοδιάσκεψης·
• εξηγήσετε τους βασικούς λόγους για τους οποίους µια τηλεεικονοδιάσκεψη υπερτερεί έναντι των παραδοσιακών συνεδριάσεων·
• προσδιορίσετε τη βασική ιδέα στην οποία στηρίζεται, τόσο η υπηρεσία της εικονοτηλεφωνίας, όσο και η υπηρεσία της καλωδιακής τηλεόρασης.
Με τις υπηρεσίες ευρείας ζώνης (broadband services) είναι δυνατή η µεταβίβαση
µεγάλου όγκου πληροφοριών, είτε αυτές αφορούν κείµενο, είτε εικόνα (κινούµενη
ή ακίνητη), ή συνδυασµό αυτών.
Οι ενσύρµατες υπηρεσίες ευρείας ζώνης απαιτούν για την πραγµατοποίησή τους τη

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

134

δηµιουργία νέων δικτύων, είτε διανοµής, είτε µεταγωγής. Η δηµιουργία των δικτύων
αυτών, ιδίως όταν πρόκειται για δίκτυα µεταγωγής, απαιτεί υψηλές επενδύσεις, η
σκοπιµότητα των οποίων θα πρέπει να αποτελέσει αντικείµενο σοβαρής έρευνας.
3.6.1 ∆ËÏÂÂÈÎÔÓԉȿÛ΄Ë

Η υπηρεσία της τηλεεικονοδιάσκεψης (videoconference) παρέχει τη δυνατότητα σε
πρόσωπα που βρίσκονται σε διαφορετικούς τόπους να επικοινωνούν µεταξύ τους
οπτικά και ακουστικά, ώστε να είναι δυνατή η πραγµατοποίηση συνεδριάσεων.
Για την πραγµατοποίηση της υπηρεσίας αυτής συνήθως (χωρίς αυτό να είναι απαραίτητο αν η αναγκαία λειτουργικότητα µπορεί να εξασφαλιστεί και µε άλλους τρόπους) δηµιουργούνται ειδικά studio, τα οποία είναι εξοπλισµένα µε τηλεοπτικούς
δέκτες, τηλεοπτικές µηχανές λήψης, µεγάλες οθόνες ικανοποιητικής ευκρίνειας,
µικρόφωνα, µεγάφωνα και άλλο βοηθητικό εξοπλισµό (π.χ. συσκευές τηλεοµοιοτυπίας, τράπεζα συσκέψεων, κ.λπ.), όπως δείχνει το Σχήµα 3.7. Τα studio αυτά είναι
συνδεδεµένα µεταξύ τους µε σταθερές ζεύξεις ευρείας ζώνης από όπου διαβιβάζονται τα τηλεοπτικά, τηλεφωνικά, κ.λπ. σήµατα.
Έτσι, όταν, για παράδειγµα, τα στελέχη µιας επιχείρησης στην πόλη Α θελήσουν να
συνεδριάσουν µαζί µε τα στελέχη του υποκαταστήµατος της ίδιας επιχείρησης στην

Tηλεοπτικές µηχανές λήψης

Mεγάφωνα
Tηλεοπτικές οθόνες

Mηχανή λήψης εγγράφων

™¯‹Ì· 3.7

Studio τηλεεικονοδιάσκεψης

Tράπεζα σύσκεψης

Mικρόφωνα

3.6.1 TH§EEIKONO¢IA™KEæH

135

πόλη Β πηγαίνουν αντίστοιχα στα studio των δύο πόλεων από όπου, µέσω του τηλεπικοινωνιακού εξοπλισµού, οι µεν µπορούν να βλέπουν και να ακούουν τους δε (και
αντίθετα) και να µεταβιβάζουν κατά τις ανάγκες έγγραφα, σχέδια, κ.λπ., µέσω των
συσκευών τηλεοµοιοτυπίας, προς υποστήριξη της συνεδρίασης.
Τέτοια συστήµατα τηλεεικονοδιάσκεψης υπάρχουν σήµερα σε πολλές χώρες. Στην
Ελλάδα ο ΟΤΕ έχει εισαγάγει την υπηρεσία αυτή, η οποία χρησιµοποιείται κυρίως
για επικοινωνία µε το εξωτερικό. Η υπηρεσία αυτή είναι δυνατόν να πραγµατοποιηθεί µέσω τηλεοπτικών ευθειών ζεύξης, που µπορεί να εξυπηρετηθούν στις περισσότερες περιπτώσεις και από το υπάρχον σήµερα τηλεπικοινωνιακό δίκτυο.
Σηµαντικές εφαρµογές της τηλεεικονοδιάσκεψης είναι οι εξής:
• Τυπικά επιχειρησιακά συµβούλια ρουτίνας.
• Μη προγραµµατισµένα συµβούλια έκτακτων αναγκών.
• Εκπαιδευτικά και επιµορφωτικά προγράµµατα.
• Επαγγελµατικές ενηµερώσεις.
• Ιατρικές διαγνώσεις από απόσταση.
• Αντιµετώπιση κρίσιµων ή απροσδόκητων εξελίξεων σε βιοµηχανικούς ή κρατικούς οργανισµούς.
Η τηλεεικονοδιάσκεψη, εκτός από το ότι αποτελεί µια οικονοµικά συµφέρουσα επιλογή για την πραγµατοποίηση πάσης φύσεως συσκέψεων αφού υποκαθιστά πλήρως
τα ταξίδια, υπερτερεί έναντι των παραδοσιακών συνεδριάσεων και επειδή επιτρέπει:
• Τη γρήγορη ανταλλαγή πληροφοριών, σχεδίων, παρατηρήσεων και προτάσεων.
• Την ταχύτατη λήψη αποφάσεων.
• Τη συµµετοχή περισσότερων προσώπων.
• Την αυτόµατη καταγραφή των συνοµιλιών και των µηνυµάτων.
• Την παράλληλη πρόσβαση σε άλλους πόρους για πληροφόρηση (π.χ. βάσεις δεδοµένων).
ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 3.7
Είναι σωστή ή λάθος η πιο κάτω πρόταση αναφορικά µε την υπηρεσία της τηλεεικονοδιάσκεψης;

Η τηλεεικονοδιάσκεψη απαιτεί την ύπαρξη ειδικά διαµορφωµένου χώρου (studio), ο οποίος διαθέτει κατάλληλο εξοπλισµό;

Σωστό

Λάθος

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

136

™¯‹Ì· 3.8

Ενδεικτική
συσκευή εικονοτηλέφωνου

3.6.2 ∂ÈÎÔÓÔÙËÏÂʈӛ·

Ως αντιπροσωπευτική υπηρεσία που απαιτεί δίκτυο µεταγωγής ευρείας ζώνης µπορεί να θεωρηθεί η εικονοτηλεφωνία (videotelephony), η οποία βασίζεται στη χρήση
ενός εικονοτηλέφωνου (videophone ή picturephone). Κάθε τερµατική συσκευή εικονο–τηλεφώνου διαθέτει, όπως φαίνεται στο Σχήµα 3.8 εκτός από το µικρόφωνο και
το ακουστικό που διαθέτουν και τα κοινά τηλέφωνα, µια τηλεοπτική µηχανή λήψης
και ένα τηλεοπτικό δέκτη ενσωµατωµένα συνήθως σε µια συσκευή. Έτσι, οι συνοµιλούντες συνδροµητές µπορούν να βλέπουν ο ένας τον άλλο, καθώς µιλούν ή να
δείχνουν ο ένας στον άλλο έγγραφα, κ.λπ.
Η εικονοτηλεφωνία µπορεί σήµερα να πραγµατοποιηθεί µε περιορισµένη όµως ποιότητα εικόνας χρησιµοποιώντας ως τηλεπικοινωνιακή υποδοµή το δίκτυο ISDN.
3.6.3 ∫·Ïˆ‰È·Î‹ ÙËÏÂfiÚ·ÛË

Η καλωδιακή τηλεόραση (cable TV) θεωρείται αντιπροσωπευτική υπηρεσία που
απαιτεί δίκτυο διανοµής ευρείας ζώνης. Στην καλωδιακή τηλεόραση, το τηλεοπτικό
σήµα διοχετεύεται από ένα ή περισσότερα κεντρικά σηµεία στους συνδροµητές
(τηλεθεατές), όχι πλέον ασυρµατικά, αλλά µέσω ενός ενσύρµατου δικτύου που οι
απολήξεις του συνδέονται στις συσκευές τηλεόρασης των συνδροµητών.
Ένα τέτοιο δίκτυο µπορεί να αρχίσει µε τη δηµιουργία εσωτερικών δικτύων κοινής
κεραίας στα διάφορα κτίρια (πολυκατοικίες, κ.λπ.), τα οποία αργότερα µπορούν να

3.6.2 EIKONOTH§EºøNIA

137

συνδεθούν µε το υπόλοιπο (εξωτερικό) δίκτυο διανοµής. Στο δίκτυο αυτό είναι δυνατό να διοχετεύεται µεγάλος αριθµός προγραµµάτων, τα οποία µπορούν να προέρχονται, είτε από τοπικά, είτε από εθνικά studio τηλεόρασης ή ακόµη και από τηλεοπτικούς δορυφόρους (δορυφορική τηλεόραση). Επισηµαίνεται ότι µέσα από ένα
τέτοιο δίκτυο διανοµής ευρείας ζώνης µπορούν να πραγµατοποιηθούν και πολλές
άλλες υπηρεσίες ευρείας ζώνης, ιδίως όταν στο δίκτυο αυτό προβλεφθεί κανάλι επιστροφής (ευρείας ή στενής ζώνης) από το συνδροµητή προς το κέντρο.
ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 3.8
Απαντήστε στις ερωτήσεις που ακολουθούν επιλέγοντας για κάθε µία από αυτές
τη σωστή απάντηση (X στην κατάλληλη θέση). ∆ιευκρινίζεται ότι σε κάθε ερώτηση αντιστοιχεί µόνο µία σωστή απάντηση.
1. Το ελληνικό δηµόσιο σύστηµα τηλεεικονογραφίας που δηµιουργήθηκε από τον
ΟΤΕ είναι το:
α) HELLASPAC.

[]

β) HELLASTEL.

[]

γ) HELLASCOM.

[]

δ) DAS.

[]

2. Ποια από τις παρακάτω υπηρεσίες τηλεµατικής απαιτεί δίκτυο διανοµής ευρείας
ζώνης:
α) Η τηλεεικονογραφία.

[]

β) Η κινητή τηλεφωνία.

[]

γ) Η καλωδιακή τηλεόραση.

[]

δ) Η τηλεοµοιοτυπία.

[]

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

138

3.7 ÀËÚÂۛ˜ Internet

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• εξηγήσετε βασικές έννοιες που σχετίζονται µε το ∆ιαδίκτυο (Internet) και την τεχνολογία πάνω στην οποία αυτό στηρίζεται·
• προσδιορίσετε τον τρόπο µε τον οποίο πραγµατοποιείται η πρόσβαση στο Internet·
• περιγράψετε τον τρόπο µε τον οποιο πραγµατοποιείται η υπηρεσία του ηλεκτρονικού ταχυδροµείου στο Internet·
• εξηγήσετε βασικές έννοιες που σχετίζονται µε την υπηρεσία µεταφοράς αρχείων
(ftp) και την υπηρεσία πρόσβασης σε αποµακρυσµένο τερµατικό (telnet)·
• αναφέρετε τα πιο σηµαντικά γνωρίσµατα των υπηρεσιών Usenet και IRC·
• περιγράψετε τα βασικά λειτουργικά χαρακτηριστικά του Παγκόσµιου Ιστού
(WWW)·
• σκιαγραφήσετε τις προοπτικές χρήσης του Internet για την πραγµατοποίηση τηλεφωνικών συνδυαλέξεων.
Το Internet (∆ιαδίκτυο) είναι ένα παγκόσµιο δίκτυο υπολογιστών οι οποίοι είναι διασυνδεδεµένοι µεταξύ τους. Σε µεγαλύτερο επίπεδο λεπτοµέρειας το Internet θα µπορούσε να οριστεί ως ένα σύνολο δικτύων και Η/Υ, οι οποίοι χρησιµοποιούν τα πρωτόκολλα Ελέγχου Μετάδοσης (Transmission Control Protocol, TCP) και ∆ιαδικτύου (Internet Protocol, IP) και λειτουργούν ως ένα ενιαίο παγκόσµιο διαδίκτυο.
Όσον αφορά τις δυνατότητές του, το Internet επιτρέπει τη µετάδοση διαφόρων τύπων
δεδοµένων, όπως κείµενο, φωτογραφίες, ήχο, φωνή, κινούµενη και ακίνητη εικόνα,
και αποτελεί την αναγκαία υποδοµή για µια σειρά από πολύ σηµαντικές υπηρεσίες
τηλεµατικής (υπηρεσίας Internet) οι οποίες θα εξετασθούν στην ενότητα αυτή. Εκατοµµύρια άνθρωποι χρησιµοποιώντας τις δυνατότητες του Internet ανταλλάσσουν
µηνύµατα, επικοινωνούν µε εταιρείες, κυβερνητικές υπηρεσίες, πανεπιστήµια, αγοράζουν προϊόντα, πληροφορούνται, διαφηµίζονται και ψυχαγωγούνται.
Η ιστορία του Internet ξεκινά στα µέσα της δεκαετίας του 1960 µε τη σχεδίαση και
σταδιακή ανάπτυξη του δικτύου ARPANET (Advanced Research Projects Agency
NETwork) από την Υπηρεσία Προηγµένων Ερευνητικών Προγραµµάτων του
Υπουργείου Άµυνας των ΗΠΑ (Advanced Research Projects Agency, ARPA) σε
συνεργασία µε τα πανεπιστήµια UCLA, Stanford και Utah σε µια προσπάθεια δηµι-

3.7 Y¶HPE™IE™ INTERNET

ουργίας ενός συστήµατος στρατιωτικών επικοινωνιών που θα συνέχιζε να λειτουργεί κάτω από συνθήκες πολέµου, όταν το µεγαλύτερο µέρος των τηλεπικοινωνιακών
γραµµών θα είχε αχρηστευθεί. Το ARPANET ήταν ένα δίκτυο µεταγωγής πακέτων
και αποτελούνταν από µισθωµένες γραµµές που συνδέονταν σε κόµβους µεταγωγής.
Τέθηκε σε επίσηµη λειτουργία το 1971 και οι πρώτες υπηρεσίες που πρόσφερε ήταν
η µεταφορά αρχείων και η (δυνατότητα για) αποµακρυσµένη σύνδεση (βλ. υποενότητες 3.7.3 και 3.7.4). Αργότερα (το 1972) στις υπηρεσίες αυτές προστέθηκε και το
ηλεκτρονικό ταχυδροµείο (βλ. υποενότητα 3.7.2).
Προκειµένου το ARPANET να µπορέσει να ανταποκριθεί στις αυξηµένες επικοινωνιακές ανάγκες που υπήρχαν, το 1974 παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά τα πρωτόκολλα TCP/IP και η αρχιτεκτονική διασύνδεσης µε τη χρήση δροµολογητών. Το
1982 το TCP/IP καθιερώθηκε ως το βασικό επικοινωνιακό πρωτόκολλο του
ARPANET.
Κατά τη διάρκεια ανάπτυξης του ARPANET, καθώς και κατά τα πρώτα χρόνια της
λειτουργίας του, έγινε φανερό ότι και ερευνητές µη στρατιωτικών εφαρµογών θα
µπορούσαν να κάνουν χρήση και να αξιοποιήσουν τα πλεονεκτήµατα του νέου δικτύου. Έτσι, δηµιουργήθηκε το MILNET για την εκπλήρωση καθαρά στρατιωτικών
σκοπών, ενώ το ARPANET παρέµεινε για χρήση στα πλαίσια ερευνητικών και
άλλων µη στρατιωτικού χαρακτήρα δραστηριοτήτων. Καθώς το ARPANET ξεπέρασε τα όρια του στρατιωτικού δικτύου και προστέθηκαν σε αυτό δίκτυα πανεπιστηµιών, εταιρειών, οργανισµών και κοινότητες χρηστών έγινε γνωστό ως Internet
(∆ιαδίκτυο). Στις επόµενες παραγράφους θα εξετασθούν βασικές έννοιες που σχετίζονται µε το Internet και την τεχνολογία πάνω στην οποία αυτό στηρίζεται και θα
περιγραφούν τα σηµαντικότερα λειτουργικά χαρακτηριστικά των κυριότερων υπηρεσιών Internet.
3.7.1 µ·ÛÈ΋ Ù¯ÓÔÏÔÁ›· Internet

To Internet είναι συνυφασµένο µε τη χρήση του πρωτόκολλου TCP/IP το οποίο είναι
ένα επικοινωνιακό πρωτόκολλο που προδιαγράφει τη µεταφορά δεδοµένων. Στην
πραγµατικότητα ο όρος TCP/IP δεν αναφέρεται σε µία µόνο οντότητα, αλλά σε δύο
διαφορετικά πρωτόκολλα (το TCP και το IP). Επισηµαίνεται επίσης ότι συχνά ο όρος
TCP/IP χρησιµοποιείται για να περιγράψει µια ολόκληρη οµάδα οµοειδών πρωτοκόλλων (στα οποία συµπεριλαµβάνονται και τα πρωτόκολλα TCP και IP), τα οποία
προσδιορίζουν τον τρόπο επικοινωνίας σε δίκτυα υπολογιστών. Η χρήση της ονοµασίας TCP/IP έχει επικρατήσει για όλη την οµάδα επειδή τα πρωτόκολλα TCP και
IP είναι τα περισσότερο γνωστά.

139

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

140

Η τεχνολογία TCP/IP προέκυψε από την ανάγκη να αναπτυχθεί µια προτυποποιηµένη διαδικασία επικοινωνίας η οποία θα µπορούσε να χρησιµοποιηθεί από µία µεγάλη ποικιλία συστηµάτων. Τα δίκτυα που χρησιµοποιούν το πρωτόκολλο TCP/IP ονοµάζονται TCP/IP διαδίκτυα (TCP/IP internets). Τονίζεται ότι ένα TCP/IP διαδίκτυο
µπορεί να είναι ένα οποιοδήποτε δίκτυο που χρησιµοποιεί τεχνολογία TCP/IP και όχι
κατ’ ανάγκη το παγκόσµιο ∆ιαδίκτυο (Internet). Όταν µια επιχείρηση χρησιµοποιεί
τεχνολογία TCP/IP και υπηρεσίες Internet στο δικό της ιδιωτικό δίκτυο, τότε το δίκτυο
αυτό, το οποίο ουσιαστικά είναι ένα TCP/IP διαδίκτυο, ονοµάζεται intranet.
Για τη σύνδεση µε το Internet, στην απλούστερη δυνατή περίπτωση, απαιτείται ένας
Η/Υ, µια τηλεφωνική γραµµή, ένας διαποδιαµορφωτής (modem), λογισµικό TCP/IP
(το οποίο είναι συνήθως ενσωµατωµένο στο λειτουργικό σύστηµα), λογισµικό επικοινωνίας (όπως ένα πρόγραµµα προσοµοίωσης τερµατικού, ένα πρόγραµµα πλοήγησης, κ.λπ., όπως θα επεξηγηθεί στις επόµενες παραγράφους) και ένας παροχέας
υπηρεσιών Internet (Internet Service Provider, ISP), ο οποίος παρέχει πρόσβαση
στο Internet και στις σχετικές υπηρεσίες τηλεµατικής.
Ο τρόπος µε τον οποίο πραγµατοποιείται µια απλή Internet σύνδεση απεικονίζεται
στο Σχήµα 3.9. Μια απλή Internet σύνδεση µπορεί να είναι:
• Επιλεγόµενη απλή (dial–up): Χρησιµοποιείται µια απλή τηλεφωνική γραµµή η
οποία είναι αφιερωµένη στο χρήστη κατά τη διάρκεια της σύνδεσής του στο
Internet. Γίνεται η κλήση στον ISP και η γραµµή απελευθερώνεται όταν κλείσει
η σύνδεση µε το Internet. Περιστασιακοί χρήστες χρησιµοποιούν αυτό τον τρόπο
σύνδεσης.
• Επιλεγόµενη ISDN (dial–up ISDN): Απευθύνεται σε πιο απαιτητικούς χρήστες
αφού προσφέρει ταχεία πρόσβαση (4–10 sec) και 2 έως 4 φορές µεγαλύτερο εύρος
ζώνης (ρυθµό µετάδοσης δεδοµένων).

™¯‹Ì· 3.9

Μια τυπική απλή
Internet σύνδεση

• Μισθωµένη γραµµή (leased line): Πρόκειται για µόνιµη σύνδεση. Γίνεται χρήση
µιας τηλεφωνικής γραµµής η οποία είναι αφιερωµένη στο χρήστη για τη σύνδεση του στο Internet 24 ώρες την ηµέρα. Χρησιµοποιείται κυρίως από απαιτητικούς χρήστες όπως εταιρείες.

Xρήστης
Internet

M
M
Modem
Tερµατικό

Παροχέας Yπηρεσιώνy
Internet (ISP)

3.7.1 BA™IKH TEXNO§O°IA INTERNET

141

Xρήστες

Aντιπυρικόy
Tείχος

Tηλεφωνικό δίκτυο,y
ISDN, µισθωµένη γραµµή,y
Πλαισιοµετάδοση

Internet
LAN

∆ροµολογητής
∆ροµολογητής
Modem,y
Προσαρµογέας τερµατικού ήy
CSU/DSU

Αν η πρόσβαση στο Internet γίνεται µέσα από µια επιχείρηση που διαθέτει ένα εσωτερικό τοπικό δίκτυο (Local Area Network, LAN), τότε εκτός από το επιλεγόµενο
τηλεφωνικό δίκτυο ή το δίκτυο ISDN είναι ενδεχόµενο να χρησιµοποιείται τεχνολογία µεταγωγής πλαισίου (frame relay) ή µισθωµένη γραµµή, ενώ όπως φαίνεται
στο Σχήµα 3.10 απαιτούνται ενίοτε δροµολογητές (routers) και συστήµατα ασφάλειας (αντιπυρικά τείχη, firewalls).
Και στις δύο περιπτώσεις η πληροφορία διακινείται µε τη µορφή πακέτων, τα οποία,
προκειµένου να φθάσουν στον προορισµό τους, διατρέχουν το Internet µε την παρέµβαση των ISPs. ∆ιευκρινίζεται ότι η τηλεπικοινωνιακή ραχοκοκαλιά (backbone) του
Internet, καθώς και οι κεντρικές του αρτηρίες συντηρούνται, υποστηρίζονται, επιβλέπονται και διαχειρίζονται από µια οµάδα µεγάλων παροχέων δικτυακών υπηρεσιών, οι οποίοι ονοµάζονται παροχείς υπηρεσιών δικτύου (Network Service
Providers, NSPs). Οι ISPs συνδέονται µε τους NSPs µέσω τηλεπικοινωνιακών γραµµών υψηλής ταχύτητας.
Καθοριστικό ρόλο στη λειτουργία του Internet διαδραµατίζουν οι δροµολογητές, οι
οποίοι µπορούν να θεωρηθούν ως έξυπνες υπολογιστικές συσκευές, που αποθηκεύουν σε πίνακες στοιχεία για την τοπολογία του Internet. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, κάθε
δροµολογητής έχει πολύ καλή εικόνα της διαµόρφωσης του δικτύου στο οποίο ανήκει ο ίδιος, καθώς και των δικτύων που αναπτύσσονται γύρω από αυτόν. Βασική
εργασία του είναι να προωθεί µε ευφυή τρόπο τα πακέτα που λαµβάνει (εξετάζοντας
τη διεύθυνση προορισµού τους η οποία είναι προσαρτηµένη σε αυτά) στον επόµενο

™¯‹Ì· 3.10

Μια τυπική
επιχειρησιακή
Internet σύνδεση

142

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

δροµολογητή, µέχρι αυτά να φθάσουν στον προορισµό τους. Αυτό σηµαίνει ότι ο
δροµολογητής λαµβάνει χιλιάδες αποφάσεις το δευτερόλεπτο, ώστε να εξασφαλίζει
το καλύτερο δυνατό µονοπάτι για την προώθηση και διακίνηση των πακέτων που
εξετάζει. Αν µια τηλεπικοινωνιακή γραµµή τεθεί εκτός λειτουργίας ή κάποιος υπολογιστής / κόµβος είναι απασχοληµένος λόγω φόρτου εργασίας, ο δροµολογητής θα
επιλέξει αµέσως µια εναλλακτική διαδροµή. Για να είναι αποδοτικός ο τρόπος εργασίας τους οι δροµολογητές ανταλλάσσουν πληροφορίες ειδικού τύπου µεταξύ τους,
ώστε να είναι ενήµεροι της κατάστασης όπως αυτή διαµορφώνεται δυναµικά και να
διατηρούν στους πινακές τους ανανεωµένα και έγκυρα στοιχεία τοπολογίας. Η
ανταλλαγή πληροφοριών µεταξύ των δροµολογητών δεν είναι πάντοτε µια εύκολη
διαδικασία, καθώς διάφορα συστατικά µέρη του Internet αλλάζουν µε ταχύ ρυθµό.
Από τα παραπάνω είναι φανερό ότι η λειτουργία του Internet στηρίζεται στη διασύνδεση ενός µεγάλου αριθµού δικτύων µέσω δροµολογητών. Ο χρήστης µπορεί να
έχει πρόσβαση σε υπολογιστές ή πόρους σε οποιοδήποτε από αυτά τα δίκτυα. Προκειµένου τα πακέτα να φθάσουν στο δίκτυο προορισµού τους µπορεί να περάσουν
µέσα από ένα πολύ µεγάλο αριθµό δικτύων. Η αποστολή των πακέτων στον προορισµό τους γίνεται µε τέτοιο τρόπο ώστε να µη γίνεται αντιληπτή από το χρήστη /
αποστολέα. Το µόνο που θα πρέπει να γνωρίζει ο χρήστης για να έχει πρόσβαση σε
έναν άλλο υπολογιστή είναι η Internet (IP) διεύθυνσή του, η οποία τον χαρακτηρίζει και τον προσδιορίζει µε τρόπο µοναδικό σε ολόκληρο το Internet. Γενικά η δοµή
της IP διεύθυνσης δίνει πληροφορίες για το πώς θα φθάσει το πακέτο στο υπολογιστικό σύστηµα προορισµού. Πρόκειται για έναν µοναδικό αριθµό των 32 bit, ο οποίος εµφανίζεται ως µια οµάδα τεσσάρων δεκαδικών αριθµών των 8 bit, χωριζόµενων
από µία τελεία (π.χ. 128.10.2.1). Επειδή όµως οι χρήστες βρίσκουν αρκετά δύσκολο το να θυµούνται διευθύνσεις αυτής της µορφής, χρησιµοποιούν αντί αυτών των
διευθύνσεων συµβολικά ονόµατα µε τα οποία αναφέρονται τόσο στους υπολογιστές
όσο και στα δίκτυα.
Η αντιστοίχιση των συµβολικών ονοµάτων µε τις IP διευθύνσεις γίνεται µε τη βοήθεια του συστήµατος ονοµάτων περιοχής (Domain Name System, DNS). Το σύστηµα αυτό ουσιαστικά αποτελεί ένα µηχανισµό απεικόνισης των IP διευθύνσεων σε
συµβολικά ονόµατα και το αντίστροφο. Περιέχει έναν ιεραρχικά οργανωµένο χώρο
ονοµάτων και η λειτουργία του στηρίζεται σε µία κατανεµηµένη βάση δεδοµένων.
Η ιεραρχική δοµή του χώρου ονοµάτων εξασφαλίζει την επεκτασιµότητά του, αφού
δεν υπάρχει περιορισµός στο βάθος της ιεραρχίας. Η ύπαρξη της κατανεµηµένης
βάσης δεδοµένων επιβάλλεται από τον όγκο των δεδοµένων που πρέπει να είναι αποθηκευµένα και από τη συχνότητα µε την οποία υποβάλλονται οι ερωτήσεις. Αν στη

3.7.1 BA™IKH TEXNO§O°IA INTERNET

θέση της κατανεµηµένης βάσης δεδοµένων ήταν µια κεντρική βάση δεδοµένων θα
υπήρχαν σηµαντικά προβλήµατα επικοινωνίας από το µεγάλο αριθµό ερωτήσεων
που θα δέχονταν καθηµερινά από τους χιλιάδες υπολογιστές που είναι συνδεδεµένοι στο Internet. Για τη λειτουργία του το σύστηµα DNS χρησιµοποιεί τους εξυπηρετητές ονόµατος (name servers), οι οποίοι βρίσκονται διάσπαρτοι σε διάφορα
σηµεία του Internet και συνεργάζονται µεταξύ τους.
Όπως ήδη αναφέρθηκε, το σύστηµα DNS χρησιµοποιεί µια ιεραρχική αρχιτεκτονική, η οποία διαιρεί το χώρο των συµβολικών ονοµάτων σε ένα σύνολο περιοχών οι
οποίες περαιτέρω µπορούν να διαιρεθούν σε άλλες υποπεριοχές, κ.ο.κ. Στο πρώτο
επίπεδο περιοχών ανήκουν οι βασικές περιοχές που βρίσκονται στο δεξί άκρο κάθε
συµβολικού ονόµατος. Υπάρχουν επτά τέτοιες περιοχές στις οποίες κατατάσσονται
τα δίκτυα ανάλογα µε τις δραστηριότητές τους. Οι περιοχές αυτές αναφέρονται κατά
κύριο λόγο στις ΗΠΑ και είναι οι ακόλουθες:
• .arpa: Ειδικοί Internet οργανισµοί.
• .com: Εταιρείες.
• .edu: Εκπαιδευτικά ιδρύµατα.
• .gov: Κυβερνητικοί οργανισµοί.
• .mil: Στρατιωτικοί οργανισµοί.
• .net, .org: Οτιδήποτε δεν µπορεί να καταταγεί σε µία από τις προηγούµενες κατηγορίες.
Εκτός από τις πιο πάνω βασικές περιοχές που αναφέρονται στις ΗΠΑ υπάρχει επίσης µία βασική περιοχή για κάθε χώρα. Οι περιοχές αυτές προσδιορίζονται συνήθως
από ένα µικρό τµήµα του ονόµατος της χώρας στην οποία απευθύνονται. Για παράδειγµα για την Ελλάδα χρησιµοποιείται το .gr, για την Αγγλία το .uk, για τη Γερµανία το .de, κ.ο.κ.
Κάτω από κάθε µία από τις βασικές περιοχές υπάρχει ένα δεύτερο επίπεδο περιοχών
που προσδιορίζει συνήθως τον οργανισµό στον οποίο ανήκει το δίκτυο. Κάθε µία
από τις περιοχές δευτέρου επιπέδου (domains) είναι µοναδική. Συνήθως τα ονόµατα που τους εκχωρούνται (domain names) είναι αντιπροσωπευτικά και χαρακτηρίζουν τον οργανισµό ή την εταιρεία στην οποία ανήκουν. Τα ονόµατα περιοχής βρίσκονται αριστερά των ονοµάτων των βασικών περιοχών και διαχωρίζονται από αυτά
µε µία τελεία. Για παράδειγµα, η δικτυακή περιοχή ote.gr ανήκει στη βασική περιοχή της Ελλάδας και το όνοµα περιοχής ote προσδιορίζει την περιοχή που έχει παραχωρηθεί στον Οργανισµό Τηλεπικοινωνιών της Ελλάδας (ΟΤΕ).

143

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

144

Ο οργανισµός ή η εταιρεία στην οποία έχει παραχωρηθεί ένα όνοµα περιοχής είναι
ο αποκλειστικός υπεύθυνος για τη διαχείρισή του. Έτσι, αν ο διαχειριστής του συγκεκριµένου συστήµατος στον οργανισµό αυτό διαιρέσει το (εταιρικό) δίκτυο σε µικρότερα υποδίκτυα, τότε η διαίρεση αυτή µπορεί να επεκταθεί και στην περιοχή ονοµάτων του οργανισµού. Κάθε νέο υποδίκτυο αντιστοιχεί σε µια περιοχή ονοµάτων
τρίτου επιπέδου (subdomain), η οποία αναγράφεται στα αριστερά των ονοµάτων
περιοχής και διαχωρίζεται από αυτά µε µία τελεία. Για παράδειγµα, η δικτυακή
περιοχή dm.ote.gr ανήκει στη βασική περιοχή της Ελλάδας (.gr), στην περιοχή ονοµάτων του ΟΤΕ (ote.gr) και χαρακτηρίζει το σύνολο των συµβολικών ονοµάτων που
έχουν παραχωρηθεί στο διοικητικό µέγαρο του ΟΤΕ. Έτσι, το συµβολικό όνοµα
artemis.dm.ote.gr προσδιορίζει το υπολογιστικό σύστηµα «artemis» που βρίσκεται
στο διοικητικό µέγαρο του ΟΤΕ και ανήκει στο εσωτερικό του δίκτυο.
Τέλος, επισηµαίνεται ότι σχεδόν όλες οι υπηρεσίες Internet βασίζονται στην αρχή
πελάτη / εξυπηρετητή (client / server). Σύµφωνα µε την αρχή αυτή, υπάρχει πάντα
ένα πρόγραµµα (ή γενικότερα ένα υπολογιστικό σύστηµα) που ζητάει κάποια υπηρεσία / εξυπηρέτηση (πελάτης, client) και ένα πρόγραµµα (ή γενικότερα ένα υπολογιστικό σύστηµα) που παρέχει την υπηρεσία αυτή (εξυπηρετητής, server).
¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 3.5
Να αναφέρετε τις σηµαντικότερες εναλλακτικές δυνατότητες για την πραγµατοποίηση:
• Απλών Internet συνδέσεων.
• Επιχειρησιακών Internet συνδέσεων.

¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 3.6
Περιγράψτε τον τρόπο µε τον οποίο λειτουργεί το σύστηµα ονοµάτων περιοχής
(Domain Name System, DNS) στο Internet και σχολιάστε τη χρησιµότητά του.

3.7.2 ∏ÏÂÎÙÚÔÓÈÎfi Ù·¯˘‰ÚÔÌÂ›Ô ÛÙÔ Internet

Το ηλεκτρονικό ταχυδροµείο θεωρείται από πολλούς ως η βασικότερη υπηρεσία
Internet. Οι βασικές αρχές του ηλεκτρονικού ταχυδροµείου στο Internet δεν διαφέρουν από αυτές που αναφέρθηκαν στην Ενότητα 3.4. και αφορούν γενικά την υπη-

3 . 7 . 2 H § E K T P O N I K O TA X Y ¢ P O M E I O ™ T O I N T E R N E T

ρεσία του ηλεκτρονικού ταχυδροµείου ανεξάρτητα από τη δικτυακή υποδοµή / τεχνολογία που χρησιµοποιείται για την υλοποίησή της. Τα πλεονεκτήµατα που προσφέρει το ηλεκτρονικό ταχυδροµείο στο Internet έχουν να κάνουν µε το κόστος, την
ταχύτητα παράδοσης και τη φιλικότητα προς το χρήστη. Επισηµαίνεται ότι αναγκαία
προϋπόθεση είναι κάθε χρήστης της υπηρεσίας να έχει τη δική του µοναδική ηλεκτρονική ταχυδροµική διεύθυνση (π.χ. john@netcom.gr).
Όπως αναφέρθηκε και στην Ενότητα 3.4 κάθε δίκτυο που παρέχει υπηρεσία ηλεκτρονικού ταχυδροµείου χρησιµοποιεί κάποιο πρωτόκολλο για την υποστήριξη της υπηρεσίας αυτής. Στο Internet το πρωτόκολλο αυτό ονοµάζεται SMTP (Simple Mail Transfer
Protocol) και αποτελεί τµήµα του TCP/IP. Εποµένως, για να στείλει ένας χρήστης ένα
µήνυµα ηλεκτρονικού ταχυδροµείου (e–mail) πρέπει να επικοινωνήσει µε έναν Η/Υ
που να υποστηρίζει το SMTP – κάθε ISP έχει ειδικό Η/Υ για την εξυπηρέτηση της αλληλογραφίας. Στην πλευρά του παραλήπτη χρειάζεται και πάλι ένας Η/Υ που να υποστηρίζει το SMTP, ώστε να λάβει το µήνυµα και να το παραδώσει στον παραλήπτη.
Πιο συγκεκριµένα, µετά τη συγγραφή του µηνύµατος από τον αποστολέα µε τη βοήθεια κάποιου κειµενογράφου (editor), το µήνυµα αποστέλλεται µε τη βοήθεια κάποιου ειδικού προγράµµατος (mailer) στον υπολογιστή που εξυπηρετεί την αλληλογραφία του αποστολέα. Αυτός, χρησιµοποιώντας το πρωτόκολλο SMTP, θα ελέγξει
τον παραλήπτη του µηνύµατος και θα το στείλει µέσω του Internet.
Στην πλευρά του παραλήπτη, ο υπολογιστής που λαµβάνει το µήνυµα θα εξετάσει τα
στοιχεία του παραλήπτη. Αν αυτός είναι υπαρκτός, τότε θα τοποθετήσει το µήνυµα
στο γραµµατοκιβώτιό του. Ο παραλήπτης, χρησιµοποιώντας κάποιο κατάλληλο πρόγραµµα για την ανάγνωση των µηνυµάτων του (mailer) θα διαβάσει τα µηνύµατα που
έχουν τοποθετηθεί στο γραµµατοκιβώτιό του. Όπως και στο παραδοσιακό ταχυδροµείο, έτσι και στην περίπτωση αυτή δεν απαιτείται συντονισµός στις ενέργειες αποστολής και λήψης από πλευράς χρηστών. Ο αποστολέας στέλνει το µήνυµα και ο
παραλήπτης το λαµβάνει χωρίς να χρειάζεται και οι δύο χρήστες να είναι ταυτόχρονα συνδεδεµένοι στο Internet ή να έχουν κάποιας άλλης µορφής επικοινωνία.
Τα λάθη που είναι δυνατό να προκύψουν κατά την αποστολή ενός µηνύµατος είναι
κυρίως δύο. Το ένα είναι ο αποστολέας να έχει δηλώσει ως παραλήπτη υπολογιστή
έναν ανύπαρκτο υπολογιστή. Στην περίπτωση αυτή θα ειδοποιηθεί αυτόµατα µε
κατάλληλο µήνυµα ότι δεν υπάρχει ο υπολογιστής στον οποίο ζήτησε να σταλεί το
µήνυµα. Μια άλλη περίπτωση λάθους είναι να υπάρχει ο παραλήπτης υπολογιστής,
αλλά να µην υπάρχει σε αυτόν ο παραλήπτης χρήστης. Τότε το µήνυµα θα φθάσει
ως τον παραλήπτη υπολογιστή, ο οποίος και θα ενηµερώσει µε κατάλληλο µήνυµα
τον αποστολέα ότι δεν υπάρχει ο συγκεκριµένος χρήστης. Είναι αυτονόητο ότι, αν

145

146

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

ο παραλήπτης χρήστης έχει γραφεί λάθος από τον αποστολέα αλλά είναι υπαρκτός
χρήστης, τότε το µήνυµα θα παραληφθεί από το λανθασµένο παραλήπτη.
Εκτός από το πρωτόκολλο SMTP υπάρχουν και άλλα πρωτόκολλα ηλεκτρονικού ταχυδροµείου που χρησιµοποιούνται στο Internet. Ένα από αυτά είναι το πρωτόκολλο POP
(Post Office Protocol), το οποίο αναλαµβάνει την ανάγνωση της αλληλογραφίας από τον
υπολογιστή που την εξυπηρετεί, όταν ο χρήστης χρησιµοποιεί για την πρόσβασή του στο
Internet συνδέσεις τύπου SLIP ή PPP (Point–to–Point Protocol). Στις συνδέσεις αυτές,
οι οποίες αποτελούν τον κανόνα όταν η πρόσβαση στο Internet γίνεται µέσω µιας απλής
τηλεφωνικής γραµµής (dial–up), ο υπολογιστής του χρήστη έχει δική του IP διεύθυνση,
αλλά επειδή δεν είναι συνεχώς συνδεδεµένος στο Internet, η αλληλογραφία του εξυπηρετείται από ειδικό Η/Υ του ISP (εξυπηρετητή αλληλογραφίας, mail server), ο οποίος
είναι συνεχώς συνδεδεµένος στο Internet, ώστε να µη χάνονται µηνύµατα.
Προκειµένου ο χρήστης να διαβάσει τα µηνύµατα που απευθύνονται σε αυτόν και
έχουν αποθηκευθεί στο γραµµατοκιβώτιό του, χρησιµοποιεί κάποιο κατάλληλο πρόγραµµα και συνδέεται µε τον εξυπηρετητή αλληλογραφίας χρησιµοποιώντας το πρωτόκολλο POP. Αφού πιστοποιήσει την ταυτότητά του, µεταφέρονται τα µηνύµατα από
το γραµµατοκιβώτιο στον υπολογιστή του χρήστη, ώστε να µπορέσει να τα διαβάσει.
Ένα πρωτόκολλο µε λειτουργία παρόµοια µε αυτή του POP, αλλά µε σαφώς περισσότερες δυνατότητες είναι το πρωτόκολλο IMAP (Internet Message Access Protocol).
Το ηλεκτρονικό ταχυδροµείο στο Internet µπορεί να χρησιµοποιηθεί για να µεταφέρει, εκτός από απλά µηνύµατα που περιέχουν κείµενο, και σύνθετα έγγραφα, εικόνες, ήχο, κινούµενη εικόνα και γενικά αρχεία οποιουδήποτε τύπου. Το πρωτόκολλο
SMTP όµως δεν έχει ενσωµατωµένες τέτοιες δυνατότητες, αφού προοριζόταν µόνο
για τη µεταφορά απλών µηνυµάτων µε κείµενο. Για το λόγο αυτό τα προς αποστολή αρχεία έπρεπε να µετατραπούν κατάλληλα ώστε το τελικό αποτέλεσµα να µπορεί να διαβιβαστεί µέσω του SMTP. Αν και η διαδικασία της κωδικοποίησης είναι
γενικά απλή, ο παραλήπτης θα πρέπει να γνωρίζει τον τρόπο µε τον οποίο κωδικοποιήθηκε ένα αρχείο και να διαθέτει τα κατάλληλα εργαλεία λογισµικού για την αποκωδικοποίησή του. Για να αντιµετωπισθεί το πρόβληµα αυτό καθιερώθηκαν ορισµένες κωδικοποιήσεις, µε πιο σηµαντικές την κωδικοποίηση uuencode, η οποία
προέρχεται από το λειτουργικό σύστηµα Unix, και την κωδικοποίηση MIME
(Multipurpose Internet Mail Extensions), η οποία είναι και η πλέον σύγχρονη[5].

[5] Επισηµαίνεται ότι τα σύγχρονα προγράµµατα αποστολής και λήψης ηλεκτρονικού ταχυδροµείου διαθέτουν αυτόµατες διαδικασίες για την κωδικοποίηση και αποκωδικοποίηση
αρχείων.

3 . 7 . 3 M E TA º O PA A P X E I ø N

147

∆ιευκρινίζεται ότι η κωδικοποίηση ΜΙΜΕ ουσιαστικά αποτελεί ένα πρωτόκολλο το
οποίο συµπληρώνει τις δυνατότητες του SMTP. To MIME δε χρησιµοποιείται µόνο
από το ηλεκτρονικό ταχυδροµείο αλλά και από άλλες υπηρεσίες Internet, κυρίως για
τον προσδιορισµό του περιεχοµένου αρχείων ή µηνυµάτων. Σε κάθε µήνυµα που ακολουθεί το πρωτόκολλο ΜΙΜΕ υπάρχουν επικεφαλίδες (headers) οι οποίες προσδιορίζουν το περιεχόµενο του µηνύµατος. Το ίδιο το µήνυµα παραµένει ένα απλό µήνυµα κειµένου, συµβατό µε τις απαιτήσεις του SMTP, ώστε να µπορεί να µεταφερθεί
µέσω του τελευταίου στο Internet. Αν στο µήνυµα υπάρχουν αρχεία, τότε το πρόγραµµα που λαµβάνει τα µηνύµατα ενηµερώνεται από τις επικεφαλίδες για το ακριβές περιεχόµενο του µηνύµατος και ενεργεί ανάλογα. Για παράδειγµα από τις επικεφαλίδες µαθαίνει αν στο µήνυµα αυτό υπάρχουν αρχεία γραφικών, κινούµενης εικόνας ή ήχου, ώστε να επιλέξει τις κατάλληλες εφαρµογές για την εκτέλεσή τους, αρχεία
εφαρµογών, ώστε να τις ενεργοποιήσει για να τα προβάλει ή κείµενο και µε ποιο
σύνολο χαρακτήρων κ.λπ. Είναι εποµένως φανερό ότι το MIME επιτρέπει την αποστολή µηνυµάτων µε ελληνικούς χαρακτήρες και γενικότερα χαρακτήρες εκτός των
λατινικών, τους οποίους το SMTP δεν επιτρέπει να µεταφέρονται απευθείας.
ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 3.9
Ποιες από τις πιο κάτω προτάσεις, οι οποίες αφορούν την υπηρεσία του ηλεκτρονικού ταχυδροµείου στο Internet, είναι σωστές ή λάθος;
Σωστό

Λάθος

Στο Internet δεν είναι δυνατό να σταλεί µήνυµα ηλεκτρονικού ταχυδροµείου το οποίο να είναι γραµµένο
στην ελληνική γλώσσα.

Ένα µήνυµα ηλεκτρονικού ταχυδροµείου είναι δυνατόν
να κρυπτογραφηθεί.

3.7.3 ªÂÙ·ÊÔÚ¿ ·Ú¯Â›ˆÓ

Η υπηρεσία αυτή βασίζεται στη χρήση του πρωτοκόλλου FTP (File Transfer
Protocol) το οποίο επιτρέπει τη µεταφορά αρχείων µεταξύ υπολογιστών που χρησιµοποιούν τεχνολογία TCP/IP. Πιο συγκεκριµένα, το πρωτόκολλο FTP επιτρέπει τη
δηµιουργία ενός αντιγράφου από ένα αρχείο που βρίσκεται αποθηκευµένο σε έναν
υπολογιστή σε έναν άλλο υπολογιστή. Έτσι, ένας χρήστης µπορεί να πάρει ή να στείλει αρχεία από κάποιον άλλο υπολογιστή. Η ασφάλεια του συστήµατος εξασφαλί-

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

148

ζεται µε την υλοποίηση ενός ελέγχου εξουσιοδότησης για κάθε χρήστη που ζητά πρόσβαση στο σύστηµα. Ο έλεγχος εξουσιοδότησης πραγµατοποιείται µε τη χρήση ενός
ονόµατος χρήστη και ενός κωδικού πρόσβασης τα οποία εκχωρούνται από το διαχειριστή του συστήµατος και ελέγχονται κάθε φορά που ο χρήστης ζητά πρόσβαση
στο σύστηµα. Μέσω του πρωτοκόλλου FTP ο χρήστης δεν έχει πλήρη πρόσβαση
στο σύστηµα, αλλά µόνο δικαίωµα αντιγραφής αρχείων.
Η λειτουργία της υπηρεσίας µεταφοράς αρχείου είναι περισσότερο πολύπλοκη από
τη λειτουργία του ηλεκτρονικού ταχυδροµείου. Το πρωτόκολλο FTP συνδυάζει δύο
διαφορετικές συνδέσεις: µία για τη µεταφορά των δεδοµένων και µία για τις σχετικές εντολές. Αυτό συµβαίνει γιατί η µεταφορά αρχείων συχνά παίρνει πολύ χρόνο
και οι σχεδιαστές του πρωτοκόλλου ήθελαν να επιτρέψουν στους χρήστες να µπορούν να συνεχίζουν να στέλνουν εντολές ενώ η µεταφορά ενός αρχείου βρίσκεται
σε εξέλιξη. Για τη µεταφορά αρχείων εκτός από το πρωτόκολλο FTP χρησιµοποιείται και το πρωτόκολλο TFTP (Trivial File Transfer Protocol), που είναι ένα πολύ
απλό πρωτόκολλο, το οποίο στερείται ασφάλειας (δεν εκτελεί έλεγχο εξουσιοδότησης) και βασίζεται στη χρήση µη αξιόπιστων συνδέσεων.
3.7.4 ¶ÚfiÛ‚·ÛË Û ·ÔÌ·ÎÚ˘Ṳ̂ÓÔ ÙÂÚÌ·ÙÈÎfi

Η υπηρεσία αυτή είναι γνωστή ως telnet (telecommunications network) και παρέχει
δυνατότητες αποµακρυσµένης σύνδεσης. Επιτρέπει δηλαδή την προσπέλαση σε προγράµµατα εφαρµογών, τα οποία υπάρχουν σε διάφορους υπολογιστές στο Internet,
από οποιοδήποτε υπολογιστή του Internet ή άλλου διασυνδεδεµένου µε αυτό δικτύου. Με αυτόν τον τρόπο ένας χρήστης που εργάζεται στον υπολογιστή του µπορεί
να συνδεθεί µε έναν αποµακρυσµένο υπολογιστή και να εκτελεί σε αυτόν προγράµµατα χρησιµοποιώντας το δικό του τερµατικό. Οι εντολές που πληκτρολογεί στο τερµατικό του µεταφέρονται µέσω της τηλεπικοινωνιακής σύνδεσης στον αποµακρυσµένο υπολογιστή και έτσι ο χρήστης µπορεί και εργάζεται σαν να βρισκόνταν
εµπρός από τον αποµακρυσµένο υπολογιστή. Τονίζεται ότι ο αποµακρυσµένος υπολογιστής µπορεί να βρίσκεται οπουδήποτε. Έτσι, είναι δυνατό να ανήκει στο ίδιο
τοπικό δίκτυο µε τον υπολογιστή του χρήστη της υπηρεσίας, ή σε κάποιο άλλο
δίκτυο της ίδιας εταιρείας / οργανισµού, ή µπορεί να βρίσκεται οπουδήποτε στο
Internet. Η µόνη αναγκαία προϋπόθεση είναι ο χρήστης να έχει άδεια πρόσβασης
στο αποµακρυσµένο σύστηµα.
Επειδή οι εφαρµογές που εκτελούνται σε έναν υπολογιστή εξαρτώνται ως ένα βαθµό
από τα χαρακτηριστικά και τον τύπο του υπολογιστή αυτού, θα πρέπει, για να είναι
δυνατή η πραγµατοποίηση µιας αποµακρυσµένης σύνδεσης, να υπάρχει ένα πρωτό-

3 . 7 . 4 ¶ P O ™ B A ™ H ™ E A ¶ O M A K P Y ™ M E N O T E P M AT I K O

κολλο που να εξασφαλίζει την επικοινωνία µεταξύ του τερµατικού που χρησιµοποιεί ο χρήστης και του τερµατικού στο / για το οποίο είναι γραµµένη η εφαρµογή. Για
το σκοπό αυτό χρησιµοποιείται το πρωτόκολλο Telnet µε το οποίο υλοποιείται η ιδέα
του εικονικού τερµατικού στην τεχνολογία TCP/IP. ∆ιευκρινίζεται ότι ο όρος εικονικό τερµατικό αναφέρεται σε µια αφηρηµένη δοµή, η οποία αποτελεί τον ενδιάµεσο ανάµεσα στο τερµατικό του χρήστη και σε αυτό της εφαρµογής. Και τα δύο αυτά
τερµατικά εκτελούν τις απαιτούµενες µετατροπές για την αντιστοίχηση των καταστάσεών τους σε αυτές του εικονικού τερµατικού, ώστε να υπάρχει µια κοινή γλώσσα επικοινωνίας. Κατ’ αυτόν τον τρόπο µέσω του πρωτοκόλλου Telnet καθορίζονται
οι παράµετροι επικοινωνίας και τα χαρακτηριστικά τερµατικού που πρέπει να χρησιµοποιούνται και από τα δύο επικοινωνούντα µέρη κατά τη διάρκεια της σύνδεσης.
Το πρωτόκολλο Telnet (όπως και τα πρωτόκολλα SMTP και FTP) ακολουθεί το
µοντέλο επικοινωνίας του πελάτη / εξυπηρετητή, όπου ο υπολογιστής του χρήστη
έχει τον Telnet πελάτη και ο αποµακρυσµένος υπολογιστής στον οποίο βρίσκεται η
εφαρµογή έχει τον Telnet εξυπηρετητή.
Όταν ξεκινά η εκτέλεση του κατάλληλου προγράµµατος για την υπηρεσία αυτή ο
χρήστης δηλώνει το όνοµα ή τη διεύθυνση του υπολογιστή µε τον οποίο θέλει να
συνδεθεί. Από τη στιγµή που έχει εγκατασταθεί η αποµακρυσµένη σύνδεση, οτιδήποτε γράφει ο χρήστης στην οθόνη του υπολογιστή του, µεταφέρονται στο αποµακρυσµένο υπολογιστικό σύστηµα. Μεταξύ των δύο αυτών συστηµάτων υπάρχει µία
µόνο σύνδεση από την οποία µεταφέρονται και εντολές και δεδοµένα. Όταν ο χρήστης χρειάζεται να στείλει µια εντολή (π.χ. να προσδιορίσει τον τύπο του τερµατικού ή να αλλάξει κάποια επιλογή λειτουργίας) ένας ειδικός χαρακτήρας χρησιµοποιείται για να δείξει ότι ο επόµενος χαρακτήρας είναι εντολή. Όπως και το πρωτόκολλο FTP έτσι και το Telnet εκτελεί έναν έλεγχο εξουσιοδότησης για λόγους ασφαλείας. Ο έλεγχος αυτός βασίζεται σε ένα όνοµα χρήστη και ένα κωδικό πρόσβασης
που εκχωρεί ο διαχειριστής του αποµακρυσµένου συστήµατος στους χρήστες µε
δικαίωµα πρόσβασης.
3.7.5 Usenet

Η υπηρεσία αυτή, µετά το ηλεκτρονικό ταχυδροµείο, είναι η υπηρεσία µε το µεγαλύτερο όγκο διακινούµενης πληροφορίας. Βασίζεται στην επικοινωνία ενός µε πολλούς (όχι όµως ταυτόχρονα) και στη µετάδοση µηνυµάτων σε µια οµάδα ειδικού
ενδιαφέροντος.
Το Usenet ουσιαστικά πρόκειται για ένα παγκοσµίου εµβέλειας σύστηµα διασκέψεων, το οποίο µπορεί να χρησιµοποιηθεί για κάθε είδους συζητήσεις και ανακοινώ-

149

150

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

σεις από τους χρήστες του Internet. Αποτελείται από ένα σύνολο θεµατικών οµάδων ειδικού ενδιαφέροντος (newsgroups) κάθε µία από τις οποίες οριοθετεί µια
περιοχή συζήτησης γύρω από ένα συγκεκριµένο θέµα. Τα ονόµατα των θεµατικών
οµάδων είναι καταχωρισµένα ιεραρχικά ανά θέµα, ώστε να διευκολύνεται ο εντοπισµός τους κατά την αναζήτησή τους. Στις θεµατικές οµάδες του Usenet στέλνονται
(post) άρθρα ή µηνύµατα από χρήστες του Internet µε τη χρήση κατάλληλων προγραµµάτων. Τα άρθρα και τα µηνύµατα αυτά µεταφέρονται σε άλλα συνδεδεµένα
δίκτυα µε τη χρήση ενός ειδικού πρωτοκόλλου που ελέγχει τη λειτουργία του Usenet
(Network News Transfer Protocol, NNTP) και υπολογιστών που χρησιµοποιούνται
για το σκοπό αυτό (εξυπηρετητές Usenet, Usenet servers). Η µεταφορά τους γίνεται
χωρίς την παρέµβαση του χρήστη και µπορεί να φθάσει σε όλα τα (επιµέρους) υποδίκτυα που υποστηρίζουν το Usenet, ώστε κάθε άρθρο / µήνυµα να µπορεί να διαβαστεί από τους χρήστες του Internet σε όλο τον κόσµο. Αυτοί µε τη σειρά τους µπορεί να γράψουν τις δικές τους θέσεις αναφορικά µε ένα συγκεκριµένο θέµα που συζητείται στο Usenet ή να «ανοίξουν» κάποιο δικό τους θέµα συζήτησης, συντηρώντας
έτσι τη λειτουργία του Usenet.
Οι θεµατικές οµάδες του Usenet είναι ιεραρχικά οργανωµένες και αποτελούνται από
ορισµένες βασικές κατηγορίες, στις οποίες δηµιουργούνται υποκατηγορίες που οδηγούν σε συγκεκριµένες θεµατικές ενότητες. Στο Usenet αυτή τη στιγµή υπάρχουν
οκτώ βασικές κατηγορίες οι οποίες αποτελούν και τον επίσηµο κορµό του. Οι κατηγορίες αυτές είναι:
• comp (computers): Καλύπτει θέµατα τα οποία σχετίζονται µε Η/Υ. Σε αυτά περιλαµβάνονται θέµατα για επιστήµη υπολογιστών, προγράµµατα, παιχνίδια, γλώσσες προγραµµατισµού, κ.λπ.
• humanities: Καλύπτει θέµατα σχετικά µε τις τέχνες.
• news: Είναι η κατηγορία που αφορά τη διαχείριση του ίδιου του Usenet. Καλύπτει θέµατα διαχείρισης των θεµατικών ενοτήτων, αλλά και θέµατα εγκατάστασης εξυπηρετητών Usenet και προγραµµάτων ανάγνωσης Usenet.
• rec (recreation): Καλύπτει θέµατα ψυχαγωγίας, καθώς και όσα σχετίζονται µε διάφορα ενδιαφέροντα (π.χ. κινηµατογράφος, µουσική, τηλεόραση, κ.λπ.).
• sci (scientific): Περιλαµβάνει συζητήσεις για επιστηµονικά θέµατα σε επίπεδο
εφαρµογής, θεωρητικό ή έρευνας. Καλύπτει θέµατα µαθηµατικών, φυσικής, χηµείας, αρχαιολογίας, ψυχολογίας, κ.λπ.
• soc (social): Καλύπτει κοινωνικά θέµατα. Σε αυτήν την κατηγορία κάθε έθνος

3 . 7 . 4 ¶ P O ™ B A ™ H ™ E A ¶ O M A K P Y ™ M E N O T E P M AT I K O

(συµπεριλαµβανοµένου και του ελληνικού) έχει τη δική του θεµατική οµάδα όπου
συζητιούνται ποικίλα εθνικά θέµατα.
• talk: Είναι µια κατηγορία για συζητήσεις επί διαφόρων θεµάτων, όπως θέµατα
φιλοσοφίας, πολιτικής, θρησκείας, κ.λπ.
• misc (miscellaneous): Καλύπτει θέµατα που δεν µπορούν να ενταχθούν σε κάποια
από τις άλλες κατηγορίες ή ανήκουν σε περισσότερες από µία, όπως µικρές αγγελίες, θέµατα επενδύσεων, κ.λπ.
Επισηµαίνεται ότι οι κατηγορίες του Usenet, αλλά και το ίδιο το Usenet στο σύνολό του, έχουν έναν καθαρά δυναµικό χαρακτήρα, µε αποτέλεσµα κατηγορίες και
(ακόµα συχνότερα) θεµατικές οµάδες να δηµιουργούνται συνεχώς, καθώς αυξάνουν
οι ανάγκες και τα ενδιαφέροντα των χρηστών και ολοένα και περισσότεροι χρήστες
από διάφορους τοµείς χρησιµοποιούν το Internet και τις υπηρεσίες του. Σήµερα υπολογίζεται ότι υπάρχουν πάνω από 20.000 θεµατικές οµάδες στο Usenet, συµπεριλαµβανοµένων και των τοπικών ή εταιρικών θεµατικών οµάδων, οι οποίες είναι
δυνατό να προσπελασθούν από συγκεκριµένους Usenet εξυπηρετητές.
Όπως έχει ήδη αναφερθεί όλες οι θεµατικές οµάδες του Usenet ανήκουν σε κάποια
κατηγορία και η ονοµασία τους στηρίζεται σε µια ιεραρχική δοµή µε κορυφή την
κάθε κατηγορία. Οι υποκατηγορίες που περιλαµβάνει αυτή η ιεραρχική δοµή και οι
οποίες σχηµατίζουν τα ονόµατα των θεµατικών οµάδων χωρίζονται µε τελείες. Ως
ένα παράδειγµα χρησιµοποιείται η κατηγορία «comp», η οποία περιλαµβάνει θέµατα για Η/Υ. Ένα από τα θέµατα της κατηγορίας αυτής είναι και τα λειτουργικά
συστήµατα, τα οποία υπάρχουν στην υποκατηγορία «os» κάτω από την κατηγορία
«comp». Έτσι, κάθε θεµατική οµάδα που αναφέρεται σε λειτουργικά συστήµατα έχει
ως αρχή του ονόµατός της το «comp.os». Στη συνέχεια ακολουθεί το όνοµα του
συγκεκριµένου λειτουργικού συστήµατος που ενδιαφέρει, όπως «linux»,
«ms–windows», «os2», κ.λπ. Έτσι, κάθε θεµατική οµάδα που αναφέρεται στο λειτουργικό σύστηµα linux έχει ως αρχή του ονόµατός της το «comp.os.linux». Με
παρόµοιο τρόπο δηµιουργούνται ακόµα πιο συγκεκριµένες υποκατηγορίες και τελικά θεµατικές ενότητες όπως, για παράδειγµα οι «comp.os.linux.setup»,
«comp.os.ms–windows.apps.utilities.win98», κ.ο.κ.
Κάθε χρήστης για την ανάγνωση θεµατικών οµάδων του Usenet χρειάζεται ένα πρόγραµµα που θα του επιτρέπει να προσπελάσει κάποιον εξυπηρετητή Usenet και να
διαχειριστεί µε ευκολία τις θεµατικές οµάδες και τα µηνύµατά τους. Πιο συγκεκριµένα, ένα πρόγραµµα ανάγνωσης µηνυµάτων από το Usenet (Usenet reader) θα
πρέπει να επιτρέπει στο χρήστη:

151

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

152

• Να µπορεί να καθορίσει τις θεµατικές οµάδες που τον ενδιαφέρουν και να τις
παρακολουθεί µε εύκολο τρόπο. Η διαδικασία αυτή ονοµάζεται συνδροµή
(subscription) σε θεµατικές οµάδες, αλλά δεν έχει την έννοια της πληρωµής για
την παρακολούθησή τους, αλλά την έννοια της εκδήλωσης ιδιαίτερου ενδιαφέροντος για ορισµένες θεµατικές οµάδες από πλευράς του χρήστη στο πρόγραµµα
που χρησιµοποιεί.
• Να διαβάζει µόνο τα νέα µηνύµατα µιας θεµατικής οµάδας και όχι αυτά που έχει
ήδη διαβάσει.
• Να οµαδοποιεί τα µηνύµατα ανά συζήτηση (thread) και όχι να τα παραθέτει απλώς
κατά χρονική σειρά.
• Να παρέχει µια εύχρηστη και φιλική διεπαφή χρήστη µε όσο το δυνατόν περισσότερες δυνατότητες επιτρέπει το πρόγραµµα (π.χ. διαχείριση ηλεκτρονικού ταχυδροµείου, αποκωδικοποίηση αρχείων από µηνύµατα, κ.λπ.).

¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 3.7
∆ώστε ορισµένα παραδείγµατα θεµατικών οµάδων από κάθε µία από τις βασικές
κατηγορίες που διαθέτει το Usenet, εξηγώντας συνοπτικά τον τρόπο µε τον οποίο
προκύπτουν τα ονόµατά τους.

3.7.6 IRC

Η υπηρεσία IRC (Internet Relay Chat) επιτρέπει την ταυτόχρονη επικοινωνία ενός
µεγάλου αριθµού χρηστών, οι οποίοι χωρίζονται σε οµάδες ανάλογα µε το θέµα που
συζητούν.
Η λειτουργία του IRC βασίζεται στο επικοινωνιακό µοντέλο πελάτη / εξυπηρετητή.
Η βασική λειτουργία του IRC εξυπηρετητή (IRC server) είναι να συνδέει µε το υπόλοιπο IRC δίκτυο όσους IRC πελάτες (IRC clients) κάνουν «σχετική αίτηση» και
να µεταφέρει από και προς αυτούς το κείµενο µε το οποίο επικοινωνούν οι χρήστες
της συγκεκριµένης υπηρεσίας σε πραγµατικό χρόνο. Έτσι, αρχικά ο IRC πελάτης
καλεί τον IRC εξυπηρετητή, ο οποίος πραγµατοποιεί τη µεταξύ τους σύνδεση. Από
εκείνη τη στιγµή και µέχρι να τερµατιστεί η µεταξύ τους σύνδεση, ο IRC πελάτης
µπορεί µέσω του IRC εξυπηρετητή να επικοινωνεί µε οποιονδήποτε χρήστη βρίσκεται στο ίδιο IRC δίκτυο.
Είναι εποµένως φανερό ότι οποιοσδήποτε χρήστης της υπηρεσίας IRC µπορεί να

3.7.6 IRC

153

επικοινωνεί µε άλλους χρήστες της ίδιας υπηρεσίας πληκτρολογώντας κάποιο κείµενο το οποίο µεταφέρεται µέσω του Internet. Το κείµενο εµφανίζεται στις οθόνες
όσων χρηστών είναι συνδεδεµένοι στο ίδιο IRC δίκτυο την ίδια χρονική στιγµή, αν
υπάρχουν οι κατάλληλες προϋπόθέσεις για να το δουν. Αυτό συµβαίνει γιατί οι χρήστες της υπηρεσίας IRC είναι χωρισµένοι σε µια σειρά από «δωµάτια συνοµιλίας»
(chat rooms), τα οποία στο IRC αποκαλούνται κανάλια. Έτσι, ένας χρήστης µπορεί
να δει µόνο τα µηνύµατα που στέλνονται στο κανάλι στο οποίο βρίσκεται. Τα κανάλια συνήθως χαρακτηρίζονται από το θέµα συζήτησής τους (topic) και µε βάση αυτό
συγκεντρώνουν όσους χρήστες δείχνουν ενδιαφέρον για το συγκεκριµένο θέµα.
Υπάρχουν βέβαια και πολλά κανάλια µε ανοιχτά θέµατα συζήτησης, όπως τα #hellas,
#athens, #talk, #chat, #friends, # (γνωστό και ως κανάλι–κενό), κ.ο.κ. Όλα τα κανάλια ξεκινούν µε το σύµβολο «#», ενώ οι εντολές της υπηρεσίας IRC έχουν ως πρόθεµα το σύµβολο «/» (π.χ. /join #όνοµα_καναλιού)

Στην υπηρεσία IRC οι χρήστες επικοινωνούν µέσα από την ανταλλαγή κειµένου
και έτσι δυσκολεύονται να εκφράσουν τα συναισθήµατά τους. Για το λόγο αυτό
δηµιουργήθηκαν τα smileys, τα οποία είναι µια σειρά από εκφράσεις συναισθηµάτων αποτυπωµένες σε σύµβολα.
Τα πιο σηµαντικά και πιο διαδεδοµένα από αυτά είναι τα εξής:
:–)

Χαµόγελο

:)

Αδύναµο χαµόγελο

;–)

Χαµόγελο µε κλείσιµο του µατιού

(–:

Χαµόγελο ενός αριστερόχειρα

(:–) Τεράστιο χαµόγελο
(:–( Πολύ λυπηµένο πρόσωπο
:–*

Φιλί

:–/

Σκεπτικιστικό ύφος

:–>

Σαρκαστικό χαµόγελο

;–(

∆άκρυα χαράς

:–P

Έκφραση προσώπου µε τη γλώσσα έξω

B–)

Χαµόγελο κάποιου ο οποίος φορά γυαλιά

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

154

3.7.7 ¶·ÁÎfiÛÌÈÔ˜ ÈÛÙfi˜

Ο παγκόσµιος ιστός (World Wide Web, WWW ή W3) είναι ένα εργαλείο αναζήτησης και παρουσίασης των πληροφοριών που βρίσκονται στο Internet. Αρχικά δηµιουργήθηκε για τη διακίνηση επιστηµονικών πληροφοριών µεταξύ πανεπιστηµιακών
οµάδων που βρίσκονταν σε γεωγραφικά διασκορπισµένες περιοχές. Βασίζεται στην
αρχή πελάτη / εξυπηρετητή και χρησιµοποιεί την τεχνική του υπερκειµένου
(hypertext) για τη δηµιουργία πληροφοριακών αντικειµένων (γνωστών ως ιστοσελίδες), τα οποία είναι δυνατόν να αποτελούνται από κείµενο, εικόνα (στατική ή
κινούµενη) και ήχο. Εποµένως, ο WWW υιοθετεί ένα εξαιρετικά αποτελεσµατικό
γραφικό περιβάλλον επικοινωνίας µε το χρήστη και επιτρέπει την απεικόνιση και
µετάδοση πληροφορίας οποιουδήποτε τύπου. Το περιβάλλον αυτό δίνει τη δυνατότητα ενεργοποίησης διαφόρων συνδέσµων (links) οι οποίοι οδηγούν σε πληροφοριακά αντικείµενα (ιστοσελίδες), οπουδήποτε και αν αυτές βρίσκονται στο Internet.
Πιο συγκεκριµένα, το υπερκείµενο είναι µια µορφή παρουσίασης ενός γραπτού κειµένου στην οποία η διαδοχή των τµηµάτων του δεν ακολουθεί κατά ανάγκη τη φυσική σειρά παρουσίασης που επιβάλλεται από τη σελιδοποίηση του κειµένου. Οι αυτοτελείς ενότητες υπερκειµένου που εµφανίζονται στην οθόνη του υπολογιστή ονοµάζονται ιστοσελίδες. Τµήµατα τα οποία παραπέµπουν σε άλλα τµήµατα της ίδιας
ή άλλων ιστοσελίδων ονοµάζονται κόµβοι. Οι αναφορές ή παραποµπές ενός τµήµατος σε ένα άλλο ονοµάζονται σύνδεσµοι (links).
Με τη χρήση των συνδέσµων ο αναγνώστης ενός υπερκειµένου δε διαβάζει απλά
ένα κείµενο, αλλά έχει τη δυνατότητα να «κινείται» µέσα σε αυτό. Ο αναγνώστης
δηλαδή «περιηγείται» ανάµεσα στους κόµβους µιας ιστοσελίδας, αλλά και όλων των
άλλων ιστοσελίδων στις οποίες αυτή οδηγεί. Το γραφικό περιβάλλον επικοινωνίας
επιτρέπει στο χρήστη να επιλέγει κατάλληλα σε µια ιστοσελίδα µια έντονα φωτιζόµενη (highlighted) λέξη, η οποία µπορεί να τον οδηγήσει, είτε σε κάποιο άλλο τµήµα
της ίδιας ιστοσελίδας, είτε σε κάποια άλλη ιστοσελίδα. Μέσω των έντονα φωτιζόµενων λέξεων πραγµατοποιούνται οι µεταβάσεις (συνδέσεις) µεταξύ των τµηµάτων
των διάφορων ιστοσελίδων. Τα εργαλεία λογισµικού µε τα οποία πραγµατοποιείται
η ανάγνωση των ιστοσελίδων αποτελούν το λογισµικό πλοήγησης – περιήγησης
(browsers). Ο όρος περιήγηση εκφράζει τη δυνατότητα του αναγνώστη να διαβάζει
το κείµενο µε τη σειρά που αυτός θεωρεί καλύτερη, κινούµενος µέσω των διαθέσιµων συνδέσµων µεταξύ των διαφόρων τµηµάτων των ιστοσελίδων. Τα συστήµατα
υπερκειµένου που δεν περιλαµβάνουν µόνο κείµενο αλλά και άλλους τύπους πληροφορίας (όπως π.χ. γραφικά, κινούµενη εικόνα, ήχο, κ.λπ.) χαρακτηρίζονται ως
υπερµέσα (hypermedia).

3.7.7 ¶A°KO™MIO™ I™TO™

Κάθε ιστοσελίδα είναι προσπελάσιµη από οπουδήποτε στο Internet µέσω της διεύθυνσής της (Universal Resource Location, URL) που τη χαρακτηρίζει µε τρόπο µοναδικό. Ο WWW εποµένως, αξιοποιώντας τις δυνατότητες των πολυµέσων, δηµιουργεί έναν εύκολα προσβάσιµο παγκόσµιο πληροφοριακό χώρο. Τέλος, ένα ακόµη πλεονέκτηµα του WWW είναι η ανεξάρτητη από οποιοδήποτε υπολογιστικό περιβάλλον γλώσσα ανάπτυξης των πληροφοριακών του αντικειµένων, η οποία είναι γνωστή ως HTML (HyperText Markup Language).
Αν και µέσω του παγκόσµιου ιστού και των σχετικών προγραµµάτων πλοήγησης
υπάρχει πρόσβαση σε όλα σχεδόν τα πρωτόκολλα τεχνολογίας TCP/IP (για παράδειγµα FTP και Telnet), το πρωτόκολλο που χρησιµοποιείται για τη µεταφορά υπερκειµένου είναι το HyperText Transfer Protocol (HTTP), το οποίο και αυτό βασίζεται στην αρχή πελάτη / εξυπηρετητή. Οι WWW εξυπηρετητές είναι υπολογιστικά
συστήµατα µόνιµα συνδεδεµένα στο Internet τα οποία φιλοξενούν τις ιστοσελίδες
που είναι διαθέσιµες προς πρόσβαση. Μέσω των ιστοσελίδων παρέχεται ένα σηµείο
παρουσίας στο Internet, τόσο για επιχειρήσεις όσο και για ιδιώτες, εξυπηρετώντας
σκοπούς διαφήµισης και πληροφόρησης, αλλά και εµπορικούς σκοπούς. Προγράµµατα πλοήγησης, τα οποία ουσιαστικά αποτελούν WWW πελάτες, έχουν αναπτυχθεί για όλες τις υπολογιστικές πλατφόρµες και για όλα τα λειτουργικά συστήµατα.
Από τα περισσότερο δηµοφιλή προγράµµατα πλοήγησης είναι ο Microsoft Internet
Explorer και ο Netscape Communicator.
Επιχειρήσεις, οργανισµοί, αλλά ακόµη και ιδιώτες µπορούν να κατασκευάσουν τη
δική τους θέση ιστού (web site), η οποία αποτελείται από έναν WWW εξυπηρετητή συνδεδεµένο σε µόνιµη βάση στο Internet που φιλοξενεί ένα σύνολο από ιστοσελίδες. Συνήθως οι µεγάλες επιχειρήσεις και οργανισµοί έχουν τους δικούς τους
WWW εξυπηρετητές, ενώ οι µικρότεροι χρήστες «τοποθετούν» τις ιστοσελίδες τους
στους WWW εξυπηρετητές των ISPs. Αυτοί οργανώνουν λογικά τους WWW εξυπηρετητές τους κατά τέτοιο τρόπο ώστε να µπορούν να «φιλοξενήσουν» τις ιστοσελίδες πολλών διαφορετικών χρηστών.
Μέσω του WWW µπορεί κανείς να έχει πρόσβαση σε πληροφορίες από διάφορες
πηγές σε διάφορα σηµεία της γης. Η πρόσβαση στις πληροφορίες αυτές γίνεται συνήθως χρησιµοποιώντας τη διεύθυνση (URL) της αρχικής ιστοσελίδας (home page)
µιας θέσης ιστού. Είναι αυτονόητο ότι λόγω του µεγάλου αριθµού αρχικών ιστοσελίδων είναι πολύ δύσκολο να τις θυµάται κανείς όλες. Έτσι, στην περίπτωση που
κάποιες WWW διευθύνσεις είναι άγνωστες, η αναζήτηση πληροφορίας στο WWW
µπορεί να γίνει, είτε µέσω των συνδέσµων που παρέχουν κάποιες ιστοσελίδες προς
άλλες µε σχετικό (ή και όχι) περιεχόµενο, είτε µέσω ειδικών µηχανών αναζήτησης.

155

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

156

Οι µηχανές αυτές (που ουσιαστικά αποτελούν εξειδικευµένα προγράµµατα), συµβουλευόµενες µια βάση δεδοµένων που διαθέτουν, είναι σε θέση να οδηγήσουν στην
επιθυµητή πληροφορία. Χαρακτηριστικά παραδείγµατα µηχανών αναζήτησης είναι
οι: Yahoo, Altavista, Lycos και Infoseek. Η λειτουργία τους είναι πολύ σηµαντική
αν αναλογιστεί κανείς το τεράστιο πλήθος ιστοσελίδων που υπάρχει και το γεγονός
ότι, σύµφωνα µε εκτιµήσεις, ο WWW διπλασιάζεται περίπου κάθε 55 ηµέρες!
Ιδιαίτερη αναφορά είναι απαραίτητο να γίνει στις πύλες (portals) οι οποίες είναι ειδικές θέσεις ιστού που περιέχουν ένα µεγάλο αριθµό από WWW διευθύνσεις ταξινοµηµένες σε ένα µεγάλο πλήθος από θεµατικές κατηγορίες, ώστε να διευκολύνουν το
χρήστη στην αναζήτηση πληροφοριών. Οι πύλες έχουν ως στόχο τους να αποτελέσουν
κοµβικά σηµεία στο Internet που θα προσφέρουν συνολική και αναλυτική πληροφόρηση και ενηµέρωση για ένα µεγάλο αριθµό θεµάτων, προϊόντων και υπηρεσιών.
Τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει η ανάπτυξη δικτύων οργανισµών και επιχειρήσεων, τα οποία χρησιµοποιούν τα πρωτόκολλα επικοινωνίας του Internet και τα βασικά χαρακτηριστικά της υπηρεσίας του παγκόσµιου ιστού. Αυτά τα δίκτυα ονοµάζονται intranets και συνήθως χρησιµοποιούνται από επιχειρήσεις που επιθυµούν να
έχουν πρόσβαση στο δίκτυό τους µόνο µέλη του προσωπικού τους. Ένα intranet είναι
δηλαδή ένα (περιορισµένης εµβέλειας) δίκτυο Internet στο εσωτερικό µιας επιχείρησης. Με τον τρόπο αυτό οι υπολογιστές της επιχείρησης επικοινωνούν µεταξύ
τους όπως ακριβώς επικοινωνούν οι υπολογιστές στο Internet. Ένα δίκτυο intranet
δεν περιορίζεται σε µία συγκεκριµένη γεωγραφική περιοχή, αλλά αντίθετα είναι
δυνατό να εκτείνεται σε διάφορες περιοχές όπου βρίσκονται γραφεία ή εγκαταστάσεις της επιχείρησης.
Χαρακτηριστικές υπηρεσίες που µπορεί να προσφέρει ένα intranet είναι:
• Ηλεκτρονικό ταχυδροµείο.
• Πρόσβαση στο Internet και αναζήτηση πληροφοριών µε χρήση τεχνολογίας
WWW.
• Ηλεκτρονική διακίνηση και διαχείρηση εγγράφων.
Μερικά από τα βασικά χαρακτηριστικά των intranets είναι ότι είναι εύκολα επεκτάσιµα, παρέχουν στους χρήστες τη δυνατότητα εύκολης αναζήτησης, ανεύρεσης και
πρόσβασης σε πληροφορίες, είναι συµβατά µε τις περισσότερες υπολογιστικές πλατφόρµες και µπορούν να ενσωµατώσουν εύκολα τις ήδη υπάρχουσες πηγές πληροφοριών της επιχείρησης.

3.7.7 ¶A°KO™MIO™ I™TO™

∆¯ÓÔÏÔÁ›Â˜ ™˘Ó¯ԇ˜ ƒÔ‹˜ ¢Â‰ÔÌ¤ÓˆÓ (Streaming Media)

Οι τεχνολογίες συνεχούς ροής δεδοµένων (streaming media) περιλαµβάνουν τις
τεχνολογίες που επιτρέπουν τη χρήση κινούµενης εικόνας και ήχου στον Παγκόσµιο Ιστό. Τα τελευταία χρόνια οι τεχνολογίες αυτές γνωρίζουν συνεχή ανάπτυξη
και διάδοση λόγω της συνεχούς αύξησης των ταχυτήτων σύνδεσης µε το Internet
και της δηµιουργίας αποτελεσµατικών αλγορίθµων συµπίεσης των δεδοµένων που
µεταφέρουν την κινούµενη εικόνα και τον ήχο.
Στην περίπτωση της κινούµενης εικόνας, οι τεχνολογίες συνεχούς ροής δεδοµένων
διακρίνονται σε:
• Τεχνολογίες αναπαραγωγής της µεταδιδόµενης εικόνας σε πραγµατικό χρόνο
(real time): Στην περίπτωση αυτή, µετά την «αίτηση» ενός χρήστη για την
παρουσίαση ενός αρχείου κινούµενης εικόνας (video clip), αρχίζει να γίνεται η
µεταφορά των δεδοµένων και η αυτόµατη αναπαραγωγή όσων από αυτά έχουν
φθάσει.
• Τεχνολογίες αναπαραγωγής της µεταδιδόµενης εικόνας µε χρονική καθυστέρηση (pseudo–streaming video): Στην περίπτωση αυτή η κινούµενη εικόνα
µεταφέρεται µε χρονική καθυστέρηση. Πιο συγκεκριµένα, πραγµατοποιείται,
είτε µεταφορά της κινούµενης εικόνας εξ ολοκλήρου στο σκληρό δίσκο και αναπαραγωγή της µετά το τέλος της µεταφοράς της, είτε µεταφορά και αναπαραγωγή µε κάποια χρονική καθυστέρηση, δηλαδή όταν καταφθάνει ικανοποιητική
ποσότητα δεδοµένων, ώστε να αναπαραχθούν µε αποδεκτό αποτέλεσµα.
Είναι φανερό ότι καλύτερο αισθητικό αποτέλεσµα επιτυγχάνεται µε την τεχνολογία αναπαραγωγής της µεταδιδόµενης εικόνας σε πραγµατικό χρόνο. Η χρήση όµως
της τεχνολογίας αυτής δεν είναι πάντοτε αποδεκτή λόγω ειδικών συνθηκών οι οποίες µπορεί να επικρατούν, όπως η χαµηλής ταχύτητας διαθέσιµη δικτυακή σύνδεση ή η υψηλή κοστολόγησή της από τον ISP που την παρέχει στα πλαίσια µιας υπηρεσίας.
Στην περίπτωση της µεταφοράς ήχου, οι τεχνολογίες συνεχούς ροής δεδοµένων
(streaming audio) κωδικοποιούν κατάλληλα τον ήχο, είτε κατευθείαν από την πηγή
του, είτε από σχετικά αρχεία τα οποία τον αποθηκεύουν, µε τη βοήθεια κατάλληλου κωδικοποιητή (encoder). O κατάλληλα κωδικοποιηµένος ήχος µεταφέρεται,
αφού χωριστεί σε «πακέτα δεδοµένων» και αναπαράγεται σε πραγµατικό χρόνο
όταν ζητηθεί από κάποιο χρήστη. Χαρακτηριστικές εφαρµογές της µετάδοσης ήχου
στο Internet είναι:

157

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

158

• Η µετάδοση µουσικής, είτε µε τη µορφή ηχητικών αποσπασµάτων, είτε µε τη
µορφή συνεχόµενης ροής ήχου.
• Η πλήρης και ολοκληρωµένη ηχητική επένδυση ιστοσελίδων.
• Η «ζωντανή» µετάδοση ραδιοφωνικών προγραµµάτων και άλλων εκδηλώσεων
που είναι δυνατό να καλυφθούν ηχητικά.
Οι σηµαντικότερες τεχνολογίες συνεχούς ροής δεδοµένων στο χώρο του Internet
είναι οι Real Video και Real Audio της Real Networks, καθώς και οι σχετικές
τεχνολογίες που έχουν ενσωµατωθεί στον Microsoft Media Player.

¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 3.8
Επισκεφθείτε τη θέση ιστού (web site) του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστήµιου –
ΕΑΠ (http://www.eap.gr) και διατυπώστε συνοπτικά τις προτάσεις σας για την
καλύτερη δυνατή αξιοποίησή του, τόσο στα πλαίσια της διδασκαλίας του συγκεκριµένου µαθήµατος, όσο και γενικότερα στα πλαίσια της ανοικτής και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης.

ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 3.10
Απαντήστε στις ερωτήσεις που ακολουθούν επιλέγοντας για κάθε µία από αυτές
τη σωστή απάντηση (X στην κατάλληλη θέση). ∆ιευκρινίζεται ότι σε κάθε ερώτηση αντιστοιχεί µόνο µία σωστή απάντηση.
1. Το ARPAnet είναι:
α) Το βασικό πρωτόκολλο επικοινωνίας
που χρησιµοποιείται στο Internet.

[]

β) Η αρχική µορφή του δικτύου Internet.

[]

γ) Τµήµα του Internet (υποδίκτυο)
που χαρακτηρίζεται από υψηλό εύρος ζώνης.

[]

δ) Μια υπηρεσία Internet.

[]

2. Για την ανάγνωση των ιστοσελίδων (web pages) που είναι αποθηκευµένες σε
µια θέση ιστού (web site) είναι απαραίτητη:

3.7.8 TH§EºøNIA ME™ø INTERNET

159

α) Η διαθεσιµότητα µεγάλου εύρους ζώνης.

[]

β) Η χρήση µισθωµένης τηλεπικοινωνιακής γραµµής.

[]

γ) Η συνδροµή σε έναν παροχέα υπηρεσιών Internet.

[]

δ) Η χρήση προγράµµατος Usenet.

[]

3.7.8 ∆ËÏÂʈӛ· ̤ۈ Internet

Το Internet παρέχει τη δυνατότητα για µετάδοση φωνής παρακάµπτοντας έτσι τη
χρήση του τηλεφωνικού δικτύου. Η τηλεφωνία µέσω Internet πραγµατοποιείται µε
τη χρήση ειδικού λογισµικού που είναι εγκατεστηµένο σε έναν Η/Υ µε δυνατότητες
υποστήριξης πολυµέσων, ο οποίος δηλαδή διαθέτει κάρτα ήχου, µικρόφωνο, ηχεία
και προφανώς σύνδεση στο Internet. Τα διάφορα είδη λογισµικού που έχουν αναπτυχθεί είναι ιδαίτερα φιλικά προς το χρήστη. Τα περισσότερα από αυτά υποστηρίζουν ηµιαµφίδροµη (half duplex) επικοινωνία, επιτρέποντας µόνο στον ένα από τους
δύο χρήστες να µιλά κάθε φορά, αλλά όχι και στους δύο ταυτόχρονα. Πρόσφατα
παρουσιάσθηκαν και προγράµµατα που υποστηρίζουν αµφίδροµη (full duplex) επικοινωνία µε τη χρήση κατάλληλων modem υψηλής ταχύτητας. Σε όλες όµως τις περιπτώσεις θα πρέπει να υπάρχει συµβατό λογισµικό και στα δύο µέρη.
Ανεξάρτητα από το είδος της επικοινωνίας (ηµιαµφίδροµη ή αµφίδροµη) η µετάδοση φωνής στα δίκτυα µεταγωγής πακέτων όπως το Internet παρουσιάζει ορισµένες
δυσκολίες. Το γεγονός ότι δεν υπάρχει µια σταθερή σύνδεση από την οποία διέρχονται τα δεδοµένα (όπως όταν χρησιµοποιείται το τηλεφωνικό δίκτυο) σε συνδυασµό
µε τις υψηλές απαιτήσεις της φωνής σε θέµατα συγχρονισµού και καθυστέρησης δηµιουργούν προβλήµατα στην επικοινωνία. Έτσι, µια πιθανή απώλεια πακέτων που µεταφέρουν δεδοµένα φωνής ή τυχόν µεγάλες καθυστερήσεις που µπορούν αυτά να υποστούν έχουν ως αποτέλεσµα την παροχή φωνητικής τηλεφωνίας χαµηλής ποιότητας.

£¤Ì·Ù· ·ÛÊ¿ÏÂÈ·˜ ÛÙÔ Internet

Υπάρχουν αρκετοί τρόποι µε τους οποίους κάποιος είναι εφικτό να αποκτήσει µερικό ή ολικό έλεγχο ενός υπολογιστικού συστήµατος στο Internet, ώστε να αποκτήσει πρόσβαση στα αρχεία του ή απλώς να προξενήσει διαταραχές στη λειτουργία
του. Ο απώτερος στόχος κάποιου που «επιτίθεται» σε έναν υπολογιστή στο Internet
είναι να αποκτήσει πρόσβαση σε αυτόν µε προνόµια διαχειριστή (administrator),
ώστε κατόπιν να µπορεί να τον ελέγχει απόλυτα. Σε άλλη περίπτωση, ο επιτιθέµε-

160

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

νος µπορεί να ανακαλύψει κάποια «τρύπα» στους κανόνες ασφαλείας που τηρεί
µια υπηρεσία Internet, µε αποτέλεσµα, για παράδειγµα, να µετατρέψει / καταστρέψει αρχεία στα οποία δεν θα έπρεπε να έχει πρόσβαση. Τέλος, ο επιτιθέµενος
µπορεί να εκµεταλλευθεί αβλεψίες των διαχειριστών ή αδυναµίες του λειτουργικού συστήµατος του υπολογιστή, καθώς και του ίδιου του πρωτοκόλλου TCP/IP,
ώστε να καταστρώσει µια επίθεση που θα οδηγήσει τον υπολογιστή, είτε σε απότοµη πλήρη παύση της λειτουργίας του (crash), είτε σε ολική ή µερική αδυναµία
εξυπηρέτησης των αιτήσεων από άλλους υπολογιστές (denial of service), αν πρόκειται για κάποιον εξυπηρετητή.
Είναι εποµένως φανερό ότι η ασφάλεια ενός υπολογιστικού συστήµατος στο
Internet δεν είναι ποτέ απόλυτη. Προκειµένου ένας υπολογιστής να είναι ασφαλής
πρέπει να εξασφαλισθεί η άµυνά του απέναντι, τόσο σε εξωτερικές επιθέσεις, όσο
και σε επιθέσεις προερχόµενες µέσα από το ίδιο το σύστηµα. Σε ό,τι αφορά στη
δεύτερη περίπτωση, φροντίζει συνήθως το ίδιο το λειτουργικό σύστηµα επιτρέποντας τον πλήρη έλεγχό του µόνο στους διαχειριστές του. Αναφορικά µε την αντιµετώπιση εξωτερικών επιθέσεων, αυτή είναι ευθύνη του διαχειριστή, καθώς αυτός
αποφασίζει για το πόσο «ανοικτό» είναι ένα σύστηµα προς τα έξω. Γενικά, οι διαχειριστές οφείλουν, σε κάθε αλλαγή που επιφέρουν στο σύστηµα, να λαµβάνουν
υπόψη τα ζητήµατα ασφαλείας που τίθενται, δοκιµάζοντας (αν είναι δυνατόν) την
αντοχή του συστήµατος µε την εφαρµογή των νέων παραµέτρων. Φυσικά, για να
γίνει κάτι τέτοιο, πρέπει οι διαχειριστές να µπορούν να εµπιστευθούν το λειτουργικό σύστηµα του υπολογιστή και γενικότερα όλον τον κώδικα που εκτελείται µέσα
στο υπολογιστικό σύστηµα.
Ακόµα όµως και ο ασφαλέστερος υπολογιστής στο Internet δεν µπορεί να αποτελεί εγγύηση για την προστασία δεδοµένων αν αυτά φυλάσσονται ή µεταφέρονται
όπως ακριβώς έχουν. Έτσι, προσωπικά µηνύµατα ή εµπιστευτικές πληροφορίες,
όπως ο αριθµός µιας πιστωτικής κάρτας ή ένα σύνολο από κωδικούς πρόσβασης
(passwords) για την πρόσβαση σε κάποιον υπολογιστή πρέπει να κωδικοποιούνται,
αν πρόκειται να µεταφερθούν µέσω του Internet ή να παραµείνουν αποθηκευµένα
µέσα σε κάποιον υπολογιστή συνδεδεµένο µε αυτό. Σε αντίθετη περίπτωση, είναι
πάντοτε ευάλωτα στις επιθέσεις τρίτων, σε ενδιάµεσους υπολογιστές στην πρώτη
περίπτωση ή στον ίδιο υπολογιστή στη δεύτερη περίπτωση.
Το σηµαντικότερο πρόβληµα σχετικά µε την κωδικοποίηση των πληροφοριών που
αποστέλλονται σε κάποιον µέσω του Internet είναι ότι ο παραλήπτης πρέπει να έχει
κάποιον τρόπο για να τις αποκωδικοποιήσει. Στους απλούστερους αλγόριθµους

3.7.8 TH§EºøNIA ME™ø INTERNET

161

κρυπτογράφησης αυτό σηµαίνει ότι ο παραλήπτης θα πρέπει να έχει στη διάθεσή
του το «κλειδί», δηλαδή µια σειρά από χαρακτήρες σύµφωνα µε τις οποία κρυπτογραφήθηκαν οι µεταδιδόµενες πληροφορίες. Αυτό φυσικά δεν είναι πάντοτε
εύκολο και, σε κάποιες περιπτώσεις, συµβιβάζει την ασφάλεια της κωδικοποίησης.
Η λύση στα προβλήµατα αυτού του είδους προέρχεται από τη χρήση αλγορίθµων
κρυπτογράφησης µε κοινά κλειδιά (public key cryptography). Οι αλγόριθµοι αυτοί
βασίζονται στην ιδέα ότι οποιοσδήποτε επιθυµεί να (απο)κρυπτογραφήσει µια πληροφορία, χρησιµοποιεί δύο κλειδιά (ένα προσωπικό και ένα κοινό), τα οποία έχουν
µεγάλη σχέση µεταξύ τους, αλλά είναι ακατόρθωτο (σε λογικά χρονικά πλαίσια),
να βρει κάποιος το ένα, γνωρίζοντας το άλλο. Έτσι, όταν ο αποστολέας πρόκειται
να στείλει την πληροφορία, χρησιµοποιεί το κοινό κλειδί του παραλήπτη για να
την κρυπτογραφήσει και ο παραλήπτης χρησιµοποιεί το προσωπικό του κλειδί για
να την αποκρυπτογραφήσει. Με αυτόν τον τρόπο, οι δύο πλευρές αρκεί να ανταλλάξουν τα κοινά τους κλειδιά, ώστε να έχουν µια κρυπτογραφηµένη επικοινωνία.
Ο πιο γνωστός αλγόριθµος κρυπτογράφησης µε κοινά κλειδιά είναι αυτός της αµερικάνικης εταιρείας RSA Data Systems, που χρησιµοποιείται για την υλοποίηση
του πρωτοκόλλου SSL (Secure Sockets Layer), µε τον οποίο επιτυγχάνεται η κρυπτογραφηµένη επικοινωνία δύο υπολογιστών στο Internet.

ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 3.11
Απαντήστε στις ερωτήσεις που ακολουθούν επιλέγοντας για κάθε µία από αυτές
τη σωστή απάντηση (X στην κατάλληλη θέση). ∆ιευκρινίζεται ότι σε κάθε ερώτηση αντιστοιχεί µόνο µία σωστή απάντηση.
1. Ποια από τις πιο κάτω υπηρεσίες Internet χρησιµοποιείται για την πολλαπλή
µετάδοση µηνυµάτων σε µια οµάδα ανθρώπων που ενδιαφέρονται για ένα
συγκεκριµένο θέµα:
α) Ftp.

[]

β) Usenet.

[]

γ) World Wide Web.

[]

δ) Telnet.

[]

2. Ποια από τις πιο κάτω υπηρεσίες Internet είναι η πλέον κατάλληλη για τη µεταφορά αρχείων:

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

162

α) World Wide Web.

[]

β) Usenet.

[]

γ) Ftp.

[]

δ) E–mail.

[]

3. Ποιος από τους πιο κάτω όρους µπορεί να χρησιµοποιηθεί καλύτερα για να
χαρακτηρίσει ένα ενδοεπιχειρησιακό δίκτυο το οποίο παρέχει τις βασικές υπηρεσίες Internet:
α) WAN.

[]

β) TCP/IP.

[]

γ) World Wide Web.

[]

δ) Intranet.

[]

4. Ποια από τις πιο κάτω προτάσεις αναφορικά µε το Internet δεν είναι σωστή:
α) Επιτρέπει τη µετάδοση διαφόρων τύπων δεδοµένων.

[]

β) Είναι ένα εκ φύσεως απόλυτα ασφαλές δίκτυο.

[]

γ) Αποτελείται από ένα πολύπλοκο σύστηµα αλληλένδετων µερών.

[]

δ) Απαιτεί από κάθε χρήστη να έχει µοναδική ταυτότητα.

[]

™YNOæH

™‡ÓÔ„Ë
Οι υπηρεσίες τηλεµατικής διακρίνονται σε ανοιχτές και κλειστές υπηρεσίες.
Για την ταξινόµηση των υπηρεσιών τηλεµατικής µπορούν να χρησιµοποιηθούν διάφορα χαρακτηριστικά τους γνωρίσµατα – κριτήρια.
Σύµφωνα µε την ITU, οι υπηρεσίες τηλεµατικής διακρίνονται σε αλληλεπιδραστικές
υπηρεσίες (διαλογικές υπηρεσίες, υπηρεσίες µηνυµάτων και υπηρεσίες ανάκτησης)
και σε υπηρεσίες διανοµής (υπηρεσίες χωρίς κανένα έλεγχο του χρήστη και υπηρεσίες µε έλεγχο από την πλευρά του χρήστη).
Η επικοινωνία µέσω της µεταφοράς κειµένου (ή απλώς επικοινωνία κειµένου) είναι
µια περιληπτική έννοια που περιλαµβάνει εκείνες τις υπηρεσίες τηλεµατικής που χαρακτηρίζονται από την τηλεπικοινωνιακή µεταβίβαση κωδικοποιηµένων πληροφοριών
κειµένου.
Η τηλεκειµενογραφία είναι µια υπηρεσία τηλεµατικής που αφορά στη µετάδοση πληροφοριών κειµένου από έναν τηλεοπτικό ποµπό µέσω των ηλεκτροµαγνητικών κυµάτων και µαζί µε το σήµα του κανονικού τηλεοπτικού προγράµµατος.
Η τηλεεικονογραφία είναι µια υπηρεσία τηλεµατικής που πραγµατοποιείται µε τη συνδυασµένη χρήση της συσκευής τηλεόρασης, του ηλεκτρονικού υπολογιστή και του
τηλεφωνικού συστήµατος.
Για την πραγµατοποίηση της τηλεεικονογραφίας χρησιµοποιείται ως τηλεπικοινωνιακή υποδοµή το τηλεφωνικό δίκτυο και το δηµόσιο δίκτυο µεταγωγής πακέτων
δεδοµένων, σε συνδυασµό µε ειδικές τηλεπικοινωνιακές διατάξεις πρόσβασης στην
υπηρεσία (VAPs).
Η παρουσίαση των πληροφοριών τηλεεικονογραφίας στις οθόνες των τερµατικών
συσκευών των χρηστών ακολουθεί είτε το πρότυπο αλφαµωσαϊκής κωδικοποίησης,
είτε το πρότυπο αλφαγεωµετρικής κωδικοποίησης, ή το πρότυπο αλφα–φωτογραφικής κωδικοποίησης.
Η τηλεεικονογραφία λόγω της ικανότητάς της για διακίνηση µεγάλου όγκου αποθηκευµένων πληροφοριών, του διαλογικού χαρακτήρα της και του απλού τρόπου χρήσης της παρέχει πολύ µεγάλες δυνατότητες πληροφόρησης, τόσο για τα νοικοκυριά,
όσο και για τους επαγγελµατικούς συνδροµητές.
Η τηλεοµοιοτυπία είναι µια υπηρεσία τηλεµατικής που έχει ως αντικείµενο τη µεταβίβαση ακίνητης εικόνας και τη δηµιουργία στον τόπο λήψης ενός αντιγράφου σε
χαρτί, της εικόνας που µεταβιβάζεται.

163

164

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

Το ηλεκτρονικό ταχυδροµείο έχει ως αντικείµενο την τηλεπικοινωνιακή µεταβίβαση
κωδικοποιηµένων πληροφοριών, σε ελάχιστο χρόνο, σε έναν ή περισσότερους παραλήπτες, οι οποίοι είναι δυνατόν να βρίσκονται σε διάφορες τοποθεσίες.
Τα περισσότερα συστήµατα ηλεκτρονικού ταχυδροµείου ακολουθούν το πρότυπο
MOTIS / X.400.
Τα µηνύµατα που διακινούνται σε ένα σύστηµα ηλεκτρονικού ταχυδροµείου διακρίνονται σε µηνύµατα χρηστών, αποκρίσεις και σε διερευνητικά µηνύµατα.
Το κύριο χαρακτηριστικό των κινητών υπηρεσιών τηλεµατικής είναι ότι ο ένας τουλάχιστον από τους δύο επικοινωνούντες συνδροµητές είναι κινούµενος.
Η τηλεειδοποίηση επιτρέπει τη µονόδροµη µεταβίβαση απλών σηµάτων από µια τηλεφωνική συσκευή προς ένα φορητό δέκτη.
Η κινητή τηλεφωνία, σε αντίθεση µε την τηλεειδοποίηση, επιτρέπει τη διεξαγωγή πλήρους τηλεφωνικού διαλόγου.
Με τις υπηρεσίες ευρείας ζώνης είναι δυνατή η µεταβίβαση µεγάλου όγκου πληροφοριών, είτε αυτές αφορούν κείµενο, είτε εικόνα (κινούµενη ή ακίνητη), είτε συνδυασµό αυτών.
Η υπηρεσία της τηλεεικονοδιάσκεψης παρέχει τη δυνατότητα σε πρόσωπα που βρίσκονται σε διαφορετικούς τόπους να επικοινωνούν µεταξύ τους οπτικά και ακουστικά, ώστε να είναι δυνατή η πραγµατοποίηση συνεδριάσεων.
Αντιπροσωπευτική υπηρεσία που απαιτεί δίκτυο µεταγωγής ευρείας ζώνης είναι η
εικονοτηλεφωνία, η οποία βασίζεται στη χρήση ενός εικονοτηλέφωνου.
Στην υπηρεσία της καλωδιακής τηλεόρασης, το τηλεοπτικό σήµα διοχετεύεται από
ένα ή περισσότερα κεντρικά σηµεία στους συνδροµητές (τηλεθεατές), όχι ασυρµατικά, αλλά µέσω ενός ενσύρµατου δικτύου που οι απολήξεις του συνδέονται στις
συσκευές τηλεόρασης των συνδροµητών.
Το Internet (∆ιαδίκτυο) είναι ένα παγκόσµιο δίκτυο υπολογιστών οι οποίοι είναι διασυνδεδεµένοι µεταξύ τους. Είναι συνυφασµένο µε τη χρήση του πρωτόκολλου TCP/IP
που είναι ένα επικοινωνιακό πρωτόκολλο που προδιαγράφει τη µεταφορά δεδοµένων.
Για τη σύνδεση µε το Internet, στην απλούστερη δυνατή περίπτωση, απαιτείται ένας
Η/Υ, µια τηλεφωνική γραµµή, ένας διαποδιαµορφωτής (modem), λογισµικό TCP/IP,
λογισµικό επικοινωνίας και ένας παροχέας υπηρεσιών Internet (Internet Service
Provider, ISP), ο οποίος παρέχει πρόσβαση στο Internet και στις σχετικές υπηρεσίες
τηλεµατικής.

™YNOæH

Καθοριστικό ρόλο στη λειτουργία του Internet διαδραµατίζουν οι δροµολογητές, οι
οποίοι µπορούν να θεωρηθούν ως έξυπνες υπολογιστικές συσκευές, που αποθηκεύουν σε πίνακες στοιχεία για την τοπολογία του Internet.
Κάθε υπολογιστής συνδεδεµένος στο Internet έχει µια µοναδική διεύθυνση (IP διεύθυνση) η οποία τον προσδιορίζει µε τρόπο αποκλειστικό. Η διεύθυνση αυτή αντιστοιχεί στο συµβολικό όνοµα που διαθέτει ο υπολογιστής µε τρόπο που προσδιορίζεται από το σύστηµα ονοµάτων περιοχής (Domain Name System, DNS).
Oι υπηρεσίες Internet βασίζονται στην αρχή πελάτη / εξυπηρετητή (client / server),
σύµφωνα µε την οποία υπάρχει πάντα ένα πρόγραµµα (ή γενικότερα ένα υπολογιστικό σύστηµα) που ζητάει κάποια υπηρεσία / εξυπηρέτηση (πελάτης, client) και ένα
πρόγραµµα (ή γενικότερα ένα υπολογιστικό σύστηµα) που παρέχει την υπηρεσία αυτή
(εξυπηρετητής, server).
Η λειτουργία του ηλεκτρονικού ταχυδροµείου στο Internet βασίζεται στη χρήση του
πρωτοκόλλου SMTP που αποτελεί τµήµα του TCP/IP. Άλλα πρωτόκολλα ηλεκτρονικού ταχυδροµείου που χρησιµοποιούνται στο Internet είναι τα SMTP, POP και
MIME.
Η υπηρεσία µεταφοράς αρχείων στο Internet βασίζεται στη χρήση του πρωτοκόλλου
FTP, το οποίο επιτρέπει τη µεταφορά αρχείων µεταξύ υπολογιστών που χρησιµοποιούν τεχνολογία TCP/IP.
Η υπηρεσία telnet παρέχει δυνατότητες αποµακρυσµένης σύνδεσης σε έναν υπολογιστή στο Internet. Χρησιµοποιεί το πρωτόκολλο Telnet µε το οποίο υλοποιείται η ιδέα
του εικονικού τερµατικού στην τεχνολογία TCP/IP.
Το Usenet είναι ένα παγκοσµίου εµβέλειας σύστηµα διασκέψεων, το οποίο µπορεί να
χρησιµοποιηθεί για κάθε είδους συζητήσεις και ανακοινώσεις από τους χρήστες του
Internet. Αποτελείται από ένα σύνολο ιεραρχικά οργανωµένων θεµατικών οµάδων
ειδικού ενδιαφέροντος (newsgroups), κάθε µία από τις οποίες οριοθετεί µια περιοχή συζήτησης γύρω από ένα συγκεκριµένο θέµα.
Η υπηρεσία IRC (Internet Relay Chat) επιτρέπει την ταυτόχρονη επικοινωνία ενός
µεγάλου αριθµού χρηστών του Internet, οι οποίοι χωρίζονται σε οµάδες ανάλογα µε
το θέµα που συζητούν.
Ο παγκόσµιος ιστός (World Wide Web, WWW ή W3) είναι ένα εργαλείο αναζήτησης
και παρουσίασης των πληροφοριών που βρίσκονται στο Internet. Βασίζεται στην
αρχή πελάτη / εξυπηρετητή και χρησιµοποιεί την τεχνική του υπερκειµένου (hypertext)
για τη δηµιουργία πληροφοριακών αντικειµένων (γνωστών ως ιστοσελίδες), τα οποία

165

166

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

είναι δυνατόν να αποτελούνται από κείµενο, εικόνα (στατική ή κινούµενη) και ήχο.
Ένα δίκτυο intranet είναι ένα δίκτυο στο εσωτερικό µιας επιχείρησης, το οποίο χρησιµοποιεί τα πρωτόκολλα επικοινωνίας του Internet και τα βασικά χαρακτηριστικά
της υπηρεσίας του παγκόσµιου ιστού.
Το Internet επιτρέπει τη διεξαγωγή τηλεφωνικών συνδυαλέξεων µε τη χρήση ειδικού
λογισµικού.
Η ασφάλεια ενός υπολογιστικού συστήµατος στο Internet δεν είναι ποτέ απόλυτη. Για
το λόγο αυτό πολλές φορές οι πληροφορίες που αποστέλλονται σε κάποιον µέσω του
Internet κωδικοποιούνται χρησιµοποιώντας αλγορίθµους κρυπτογράφησης µε κοινά
κλειδιά.

™YNOæH

¶ÚÔ·ÈÚÂÙÈ΋ ‚È‚ÏÈÔÁÚ·Ê›·

Περισσότερες πληροφορίες για πολλές από τις υπηρεσίες τηλεµατικής που εξετάζονται στο κεφάλαιο αυτό µπορούν να βρεθούν στο Κεφάλαιο 2 του (Παπανδρέου,
1989), στο Κεφάλαιο 8 του (Παπανδρέου, 1996), καθώς και στα βιβλία (Αλεξόπουλος, 1991), (Downey, 1998), (Heldman, 1993) και (Heldman, 1994). Η υπηρεσία της
τηλεεικονογραφίας εξετάζεται διεξοδικά στο βιβλίο (Αθανασιάδου, 1992) και στο
(Βουλοδήµου, 1995), η τηλεοµοιοτυπία στο (Halton, 1993), το ηλεκτρονικό ταχυδροµείο στο Κεφάλαιο 11 του (Fluckiger, 1995) και στο (Βουλοδήµου, 1995), και η
τηλεειδοποίηση στο (Lin, 1997). Χρήσιµα στοιχεία για τις υπηρεσίες ευρείας ζώνης
περιέχονται στο (Κωσταράς, 1997). Η υπηρεσία της τηλεεικονοδιάσκεψης περιγράφεται λεπτοµερώς στο Κεφάλαιο 10 του (Fluckiger, 1995), ενώ τα λειτουργικά χαρακτηριστικά και οι τεχνολογίες υποστήριξης της καλωδιακής τηλεόρασης εξετάζονται στο (Κονιδάρης, 1999). Τέλος, περισσότερες πληροφορίες για το δίκτυο Internet
και για τις υπηρεσίες που παρέχονται πάνω σε αυτό µπορούν να βρεθούν στα βιβλία
(Μπαλτατζής, 1999) και (Downey, 1998).
Αθανασιάδου, ∆., «Το Σύστηµα ∆ιαχείρισης Πληροφοριών Videotex», Εκδόσεις
Anubis, 1992, ISBN: 960–306–016–X.
Αλεξόπουλος, Α., Λαγογιάννης, Γ., «Τηλεπικοινωνίες και ∆ίκτυα Υπολογιστών»,
Αθήνα 1991, ISBN: 960–220–086–3.
Βουλοδήµου, Ε., «Παροχή Υπηρεσιών ∆εδοµένων από τον ΟΤΕ», Μηνιαία Τεχνική
Επιθεώρηση, Τεύχος 46, Νοέµβριος 1995, σελ. 34–38.
Κονιδάρης, Α., Μπούρας, Χ., Σπυράκης, Π., «Οι ∆ικτυακές Τεχνολογίες Υποστήριξης και οι Παρεχόµενες Υπηρεσίες της Καλωδιακής Τηλεόρασης», Τεχνική Επιθεώρηση, Οκτώβριος 1999, σελ. 37–43.
Κωσταράς, Γ.Ν., «Μελλοντικές Υπηρεσίες και οι Εφαρµογές τους», Τεχνική Επιθεώρηση, Απρίλιος 1997, σελ. 32–35.
Μπαλτατζής, Α., Σακλαµπανάκης, Γ., «Εισαγωγή στο Internet», Εκδόσεις Anubis,
1999, ISBN: 960–306–221–9.
Παπανδρέου, Κ.Α. (Επιστηµονική Επιµέλεια), «Τηλεπληροφορική», Ελληνική Εταιρεία Επιστηµόνων Η/Υ και Πληροφορικής (ΕΠΥ), Αθήνα 1989.
Παπανδρέου, Κ.Α., «Αυτοµατισµός Γραφείου», Εκδόσεις Νέων Τεχνολογιών, Αθήνα
1996, ISBN: 960–7235–70–3.
Downey, D., Boland, S., Walsh, P., «Communications Technology Guide for

167

168

K E º A § A I O 3 : Y ¶ H P E ™ I E ™ T H § E M AT I K H ™

Business», Artech House, 1998, ISBN: 0–89006–827–5.
Halton, K., «Facsimile», in: «Telecommunications Engineering: A Structured
Information Programme», The Institution of British Telecommunications
Engineers (IBTE), Issue 8, 4/93, pp. 11.4.1–11.4.8.
Heldman, R., «Future Telecommunications: Information Applications, Services &
Infrastructure», McGraw–Hill, 1993, ISBN: 0–07–028039–8.
Heldman, R., «Information Telecommunications: Networks, Products & Services»,
McGraw–Hill, 1994, ISBN: 0–07–028040–1.
Lin, Y.–B., «Paging Systems: Network Architectures and Interfaces», IEEE Network,
Vol. 11, No. 4, July / August 1997, pp. 56–61.
Fluckiger, F., «Understanding Networked Multimedia: Applications and Technology»,
Prentice Hall, 1995, ISBN: 0–13–190992–4.

™˘ÛÙ‹Ì·Ù· ÎÈÓËÙÒÓ Î·È ·Û˘ÚÌ·ÙÈÎÒÓ ÙËÏÂÈÎÔÈÓˆÓÈÒÓ
™ÎÔfi˜

4
º

Στο κεφάλαιο αυτό θα εξετασθούν και θα επεξηγηθούν βασικές έννοιες και τεχνολογίες που σχετίζονται µε τα συστήµατα κινητών και ασυρµατικών τηλεπικοινωνιών,
θα παρουσιασθούν οι τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες που προσφέρονται από αυτά και
θα σκιαγραφηθούν οι µελλοντικές προοπτικές τους.

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει το κεφάλαιο αυτό θα µπορείτε να:
• προσδιορίσετε τα βασικά χαρακτηριστικά της κυψελοειδούς µεθόδου ραδιοκάλυψης·
• περιγράψετε την αρχιτεκτονική του παγκόσµιου συστήµατος κινητών επικοινωνιών GSM και τις υπηρεσίες που αυτό παρέχει, καθώς και να σχολιάσετε τις µελλοντικές προοπτικές του·
• περιγράψετε συνοπτικά τα πιο σηµαντικά συστήµατα ασυρµατικής τηλεφωνίας·
• εξηγήσετε τη σηµασία και τον τρόπο λειτουργίας του πρωτόκολλου ασυρµατικής
πρόσβασης WAP·
• σκιαγραφήσετε το µέλλον των κινητών και ασυρµατικών επικοινωνιών.

ŒÓÓÔȘ ÎÏÂȉȿ:
• κυψελοειδή δίκτυα
• κυψελοειδής µέθοδος ραδιοκάλυψης
• κυψέλη
• επαναχρησιµοποίηση συχνοτήτων
• κυψελοειδή συστήµατα κινητής τηλεφωνίας πρώτης γενιάς (1G), δεύτερης γενιάς
(2G) και τρίτης γενιάς (3G)
• σύστηµα AMPS
• παγκόσµιο σύστηµα κινητών επικοινωνιών GSM
• τεχνολογία GSM

§

π

K E º A § A I O 4 : ™ Y ™ T H M ATA K I N H T ø N K A I A ™ Y P M AT I K ø N E ¶ I K O I N ø N I ø N

170

• ραδιοδιεπαφή
• τεχνολογία πολλαπλής πρόσβασης µε διαίρεση χρόνου TDMA
• υποσύστηµα µεταγωγής
• κέντρο κινητής τηλεφωνίας
• περιοχή εξυπηρέτησης
• οικεία βάση δεδοµένων εγγραφής
• βάση επισκέψεως δεδοµένων εγγραφής
• κέντρο πιστοποίησης συνδροµητών
• κέντρο τεκµηρίωσης τερµατικών συσκευών
• κέντρο εποπτείας και συντήρησης
• υποσύστηµα σταθµού βάσης
• ελεγκτής σταθµού βάσης
• σταθµός βάσης
• περιοχή εντοπισµού
• εναλλαγή
• συνδροµητική κάρτα ταυτότητας SIM
• σύστηµα διεπαφής
• περιαγωγή
• υπηρεσία σύντοµων µηνυµάτων
• εκποµπή µηνυµάτων τοπικής εµβέλειας
• τηλεφωνική συνδιάσκεψη
• υπηρεσία µετάδοσης δεδοµένων και fax
• πληροφόρηση κόστους συνδιάλεξης
• αναµονή κλήσεων
• υπηρεσία φωνητικής πληκτρολόγησης
• κρυπτογράφηση
• πιστοποίηση ταυτότητας συνδροµητή
• διόρθωση σφαλµάτων
• περιοδική εναλλαγή συχνότητας
• ψηφιακό επικοινωνιακό σύστηµα DCS 1800
• υπηρεσίες προσωπικών επικοινωνιών

E I ™ A ° ø ° I K E ™ ¶ A PAT H P H ™ E I ™

• ασυρµατική τηλεφωνία
• συστήµατα CT0, CT1, CT2 και CT3
• βελτιωµένες ψηφιακές τηλεπικοινωνίες µε ασυρµατικά τηλέφωνα DECT
• συστήµατα σταθερών ασυρµατικών δικτύων
• πρωτόκολλο ασυρµατικής πρόσβασης WAP
• µοντέλο λειτουργίας WAP
• WAP πύλη
• περιβάλλον ανάπτυξης και εκτέλεσης εφαρµογών WAP
• γλώσσα WML
• γλώσσα WMLScript
• παγκόσµιο σύστηµα κινητής τηλεφωνίας UMTS
• κυκλωµατοµεταγωγή δεδοµένων υψηλής ταχύτητας HSCSD
• γενικό σύστηµα ραδιο–πακέτων GPRS
• βελτιωµένοι ρυθµοί µετάδοσης για την εξέλιξη του GSM EDGE
• δορυφορικά συστήµατα προσωπικών επικοινωνιών

∂ÈÛ·ÁˆÁÈΤ˜ ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂȘ
Η κινητή τηλεφωνία (mobile telephony) είναι µία από τις γρηγορότερα αναπτυσσόµενες και πλέον απαιτητικές υπηρεσίες τηλεµατικής που έχουν εµφανισθεί. Σήµερα
αντιπροσωπεύει ένα µεγάλο και συνεχώς αυξανόµενο ποσοστό επί του συνόλου των
νέων τηλεφωνικών συνδέσεων στην παγκόσµια αγορά των τηλεπικοινωνιών και γνωρίζει ραγδαία ανάπτυξη, αφού αποτελεί απάντηση στις συνεχώς αυξανόµενες απαιτήσεις για ευέλικτες και αξιόπιστες επικοινωνίες χωρίς σύνορα. Ανάλογη ανάπτυξη
γνωρίζουν και τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας πάνω στα οποία παρέχεται η υπηρεσία
της κινητής τηλεφωνίας. Μαζί, δίκτυα και υπηρεσίες, αποτελούν τα συστήµατα κινητών και ασυρµατικών επικοινωνιών, τα οποία λόγω της σπουδαιότητάς τους εξετάζονται στο κεφάλαιο αυτό.
Τα πρώτα συστήµατα κινητών επικοινωνιών εγκαταστάθηκαν στις ΗΠΑ στη δεκαετία του 1920 για τις ανάγκες των τοπικών αστυνοµικών αρχών. Όµως, ο περιορισµένος αριθµός των διαθέσιµων συχνοτήτων σε συνδυασµό µε τη φύση της διάδοσης
των ηλεκτροµαγνητικών κυµάτων στο χώρο, που λόγω της εξασθένησης του σήµατος, περιορίζει γεωγραφικά την περιοχή ραδιοκάλυψης, εµπόδισε την περαιτέρω εµπορική εφαρµογή και διάδοσή τους.

171

172

K E º A § A I O 4 : ™ Y ™ T H M ATA K I N H T ø N K A I A ™ Y P M AT I K ø N E ¶ I K O I N ø N I ø N

Η λύση στα πιο πάνω προβλήµατα δόθηκε πολλές δεκαετίες αργότερα µε την εφαρµογή της κυψελοειδούς (cellular) µεθόδου ραδιοκάλυψης. Όπως αναφέρεται στην
Ενότητα 4.1, σύµφωνα µε τη µέθοδο αυτή µια µεγάλη γεωγραφική περιοχή χωρίζεται σε µικρότερες υποπεριοχές – κυψέλες (cells), η κάθε µία από τις οποίες καλύπτεται τηλεπικοινωνιακά από ένα σταθµό βάσης (base station), ενώ οι διαθέσιµες
συχνότητες επαναχρησιµοποιούνται σε µη γειτονικές κυψέλες (επαναχρησιµοποίηση
συχνοτήτων, frequency reuse). Η ευρεία εµπορική διάδοση των κινητών επικοινωνιών βασίστηκε στην κυψελοειδή δοµή των συστηµάτων κινητής τηλεφωνίας.
Για το λόγο αυτό, το συγκεκριµένο κεφάλαιο µετά από µια σύντοµη αναφορά στα
κυψελοειδή δίκτυα (cellular networks) στην Ενότητα 4.1 εστιάζει στο παγκόσµιο
σύστηµα κινητών επικοινωνιών (Global System for Mobile communications, GSM),
το οποίο αποτελεί το σπουδαιότερο πρότυπο ψηφιακής κινητής τηλεφωνίας. Έτσι,
στην Ενότητα 4.2 επεξηγούνται τα βασικά χαρακτηριστικά της αρχιτεκτονικής του
συστήµατος GSM, περιγράφονται οι πιο σηµαντικές τηλεϋπηρεσίες και συµπληρωµατικές υπηρεσίες που είναι δυνατόν να πραγµατοποιηθούν πάνω σ’ αυτό, αναφέρονται τα κυριότερα πλεονεκτήµατά του σε σύγκριση µε τα υπάρχοντα αναλογικά
συστήµατα κινητών επικοινωνιών και περιγράφεται συνοπτικά το ψηφιακό επικοινωνιακό σύστηµα DCS 1800 (Digital Communication System 1800), το οποίο αποτελεί µετεξέλιξη του συστήµατος GSM.
Στη συνέχεια, η Ενότητα 4.3 εξετάζει τα πιο σηµαντικά συστήµατα ασυρµατικής τηλεφωνίας, ενώ η Ενότητα 4.4 εστιάζει στο πρωτόκολλο ασυρµατικής πρόσβασης WAP
(Wireless Application Protocol), περιγράφοντας τα σηµαντικότερα λειτουργικά χαρακτηριστικά του και σχολιάζοντας τις προοπτικές του µέσα από τις εφαρµογές που µπορεί να έχει. Τέλος, η Ενότητα 4.5 παρουσιάζει συνοπτικά σηµαντικές µελλοντικές
τάσεις στο χώρο των κινητών και ασυρµατικών επικοινωνιών.

4 . 1 K Y æ E § O E I ¢ H ¢ I K T YA

4.1 ∫˘„ÂÏÔÂȉ‹ ‰›ÎÙ˘·

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• εξηγήσετε τον τρόπο µε τον οποίο επιτυγχάνεται η κυψελοειδής µέθοδος ραδιοκάλυψης·
• προσδιορίσετε τις πιο σηµαντικές προϋποθέσεις από τις οποίες εξαρτάται η επιτυχηµένη λειτουργία ενός κυψελοειδούς συστήµατος κινητής τηλεφωνίας·
• περιγράψετε τον τρόπο µε τον οποίο έγινε η µετάβαση στο παγκόσµιο σύστηµα
κινητών επικοινωνιών GSM, αναφέροντας συγχρόνως τους κύριους λόγους που
οδήγησαν στη δηµιουργία του.
Οι συνεχώς αυξανόµενες ανάγκες παροχής κινητών επικοινωνιών οδήγησαν στη
χρήση όλο και υψηλότερων συχνοτήτων, µε αποτέλεσµα τη δηµιουργία προβληµάτων κατά τη διαχείριση του διαθέσιµου φάσµατος. Επίσης, η φύση της διάδοσης των
ηλεκτροµαγνητικών κυµάτων στο χώρο, περιορίζει γεωγραφικά την περιοχή ραδιοκάλυψης και εποµένως την έκταση της περιοχής εξυπηρέτησης των χρηστών των
κινητών υπηρεσιών.
Για την αντιµετώπιση των δύο αυτών προβληµάτων εφαρµόστηκε η κυψελοειδής
(cellular) µέθοδος ραδιοκάλυψης. Σύµφωνα µε τη µέθοδο αυτή, µια µεγάλη (συνήθως) γεωγραφική περιοχή που πρόκειται να καλυφθεί τηλεπικοινωνιακά χωρίζεται
σε µικρότερες υποπεριοχές, οι οποίες ονοµάζονται κυψέλες (cells). Για λόγους απλότητας, οι υποπεριοχές αυτές είναι δυνατόν να θεωρηθούν ως εξάγωνα που συνορεύουν εφαπτόµενα µεταξύ τους και δηµιουργούν µια κυψελοειδή δοµή ή µοναδιαίο
πλέγµα (cell pattern), όπως φαίνεται στο Σχήµα 4.1. Το πλέγµα αυτό επαναλαµβανόµενο µπορεί να φθάσει και να καλύψει µια ολόκληρη χώρα.
Εντός των κυψελών γίνεται εκποµπή µιας οµάδας συχνοτήτων ή καναλιών / ραδιοδιαύλων µε συγκεκριµένη µέθοδο πολυπλεξίας και µικρή ισχύ, ώστε το σήµα να περιορίζεται κατά το δυνατόν και να καλύπτει µόνο το εµβαδό της συγκεκριµένης κυψέλης.
Για το λόγο αυτό, είναι δυνατόν η ίδια συχνότητα να ξαναχρησιµοποιηθεί για να καλύψει µια άλλη κυψέλη, η οποία βρίσκεται σε ορισµένη απόσταση από την πρώτη (επαναχρησιµοποίηση συχνοτήτων, frequency reuse). Για να περιορισθεί στο ελάχιστο η
παρεµβολή µεταξύ τους (συγκαναλική παρεµβολή), οι κυψέλες οργανώνονται σε οµάδες ή δοµές (patterns) των τεσσάρων, επτά, δώδεκα ή περισσότερων κυψελών, εντός
των οποίων γίνεται εκµετάλλευση όλων των διαθέσιµων καναλιών επικοινωνίας.

173

K E º A § A I O 4 : ™ Y ™ T H M ATA K I N H T ø N K A I A ™ Y P M AT I K ø N E ¶ I K O I N ø N I ø N

174

5
6

4
7

1

3
2

™¯‹Ì· 4.1

Κυψελοειδής δοµή
επτά εξαγωνικών
κυψελών

Όσο πιο πολλά είναι τα διαθέσιµα κανάλια µέσα σε µια κυψέλη, τόσο µεγαλύτερος
είναι ο αριθµός των συνδροµητών που είναι δυνατόν να εξυπηρετηθεί. Κατά συνέπεια, στις αστικές περιοχές η κυψέλη περιλαµβάνει περισσότερα κανάλια, ενώ στις
ηµιαστικές και στις αραιοκατοικηµένες λιγότερα.
Απαραίτητες προϋποθέσεις από τις οποίες εξαρτάται η επιτυχηµένη λειτουργία ενός
κυψελοειδούς συστήµατος κινητής τηλεφωνίας είναι οι ακόλουθες (βλ. και υποενότητα 3.5.2):
• Μεγάλη συνδροµητική χωρητικότητα: Το κυψελοειδές σύστηµα πρέπει να σχεδιάζεται έτσι ώστε να επιτρέπει τη διαχείριση µεγάλης τηλεπικοινωνιακής κίνησης (µεγάλου αριθµού κινητών συνδροµητών) εντός και εκτός πυκνοκατοικηµένων περιοχών µε τη χρήση ενός σταθερού αριθµού ραδιοδιαύλων.
• Μεγάλη απόδοση του διαθέσιµου φάσµατος ραδιοσυχνοτήτων: Οι συχνότητες
λειτουργίας ενός κυψελοειδούς συστήµατος πρέπει να διαχειρίζονται µε βέλτιστο
τρόπο ώστε να επιτυγχάνεται η µέγιστη δυνατή απόδοση του διαθέσιµου φάσµατος ραδιοσυχνοτήτων. Ως µέτρο της απόδοσης αυτής χρησιµοποιείται ο αριθµός
των ραδιοδιαύλων φωνής και δεδοµένων που βρίσκονται σε χρήση κάποια συγκεκριµένη χρονική στιγµή, ανά MHz φάσµατος ραδιοσυχνοτήτων και ανά τετραγωνικό χιλιόµετρο (km2) της περιοχής που βρίσκεται υπό εξυπηρέτηση.
• Συµβατότητα: Τα διάφορα κυψελοειδή συστήµατα πρέπει να είναι συµβατά µεταξύ τους αναφορικά µε το υλικό (hardware) και το λογισµικό (software) που χρησιµοποιούν, τόσο σε εθνικό, όσο και σε διεθνές επίπεδο.
• Προσαρµογή στην εκάστοτε πυκνότητα τηλεπικοινωνιακής σύνδεσης: Τα κυψελοειδή συστήµατα πρέπει να προσαρµόζονται ανάλογα µε την εµφανιζόµενη τηλε-

4 . 1 K Y æ E § O E I ¢ H ¢ I K T YA

πικοινωνιακή κίνηση, η οποία είναι δυνατό να µεταβάλλεται σηµαντικά, τόσο από
περιοχή σε περιοχή, όσο και εντός της ίδιας περιοχής σε διαφορετικά χρονικά διαστήµατα.
• Ποιότητα επικοινωνίας: Τα κυψελοειδή συστήµατα πρέπει να παρέχουν µεταδιδόµενο σήµα υψηλής ποιότητας στους κινητούς συνδροµητές, ώστε οι αντίστοιχες παρεχόµενες υπηρεσίες να είναι τουλάχιστον ισοδύναµες µε αυτές των σταθερών δικτύων.
• Προσιτό κόστος: Η σχεδίαση, η υλοποίηση και η εγκατάσταση των κυψελοειδών
συστηµάτων θα πρέπει να γίνεται µε τέτοιο τρόπο ώστε οι προσφερόµενες υπηρεσίες να είναι προσιτές στο ευρύ κοινό.
Τα πρώτα εµπορικά συστήµατα κυψελοειδούς κινητής τηλεφωνίας (συστήµατα πρώτης γενιάς, 1G) που εµφανίστηκαν στις Η.Π.Α. (1977), στην Ιαπωνία (1979) και στις
Σκανδιναβικές χώρες (1981), αναπτύχθηκαν ξεχωριστά και βασίστηκαν στην αναλογική τεχνολογία. Χαρακτηριστικό παράδειγµα τέτοιου συστήµατος είναι το σύστηµα AMPS (Advanced Mobile Phone System). Τα αναλογικά συστήµατα κινητής
τηλεφωνίας αποτέλεσαν µεγάλη εµπορική επιτυχία στο χώρο των τηλεπικοινωνιών
στη δεκαετία του 1980, µε ρυθµούς ανάπτυξης που ξεπέρασαν κατά πολύ τις αρχικές προβλέψεις. Ιδιαίτερα υψηλοί ρυθµοί ανάπτυξης παρατηρήθηκαν στις Σκανδιναβικές χώρες και στη Μ. Βρετανία, όπου ο ανταγωνισµός ανάµεσα στους φορείς
εκµετάλλευσης των δικτύων αυτών (network operators) ήταν έντονος. Η απότοµη
ανάπτυξη όµως δηµιούργησε σταδιακά προβλήµατα συµφόρησης στα αναλογικά
δίκτυα εξαιτίας, αφενός της έλλειψης νέων συχνοτήτων και αφετέρου της µη βέλτιστης χρήσης των συχνοτήτων του διαθέσιµου φάσµατος. Από την άλλη πλευρά, η
ανεξάρτητη ανάπτυξη πολλών και διαφορετικών µεταξύ τους συστηµάτων κινητής
τηλεφωνίας δηµιούργησε προβλήµατα ασυµβατότητας µεταξύ των δικτύων. Ο συνδροµητής ενός δικτύου δεν µπορούσε να χρησιµοποιήσει τις υπηρεσίες άλλων
δικτύων έξω από τη χώρα του. Γενικά πάντως η εµπειρία από τα αναλογικά συστήµατα κινητής τηλεφωνίας ήταν θετική και έδειξε καθαρά τη µεγάλη ανάγκη της αγοράς για παροχή υπηρεσιών κινητής τηλεφωνίας.
Οι συνεχώς αυξανόµενες ανάγκες της Ευρωπαϊκής αγοράς για υπηρεσίες κινητής
τηλεφωνίας, τα προβλήµατα συµφόρησης που διαφαινόταν στα µεγάλα υπάρχοντα
αναλογικά δίκτυα, καθώς και τα προβλήµατα συµβατότητας των σχετικών τεχνολογιών οδήγησαν στη δηµιουργία του παγκόσµιου συστήµατος κινητών επικοινωνιών
(Global System for Mobile communications, GSM), το οποίο αποτελεί πανευρωπαϊκό πρότυπο στηριζόµενο στην ψηφιακή τεχνολογία και προσδιορίζει τα συστή-

175

176

K E º A § A I O 4 : ™ Y ™ T H M ATA K I N H T ø N K A I A ™ Y P M AT I K ø N E ¶ I K O I N ø N I ø N

µατα κινητής τηλεφωνίας δεύτερης γενιάς (2G).
Στις επόµενες παραγράφους εξετάζεται διεξοδικότερα η τεχνολογία GSM, τόσο γιατί
υπερκαλύπτει λειτουργικά τα παλαιότερα αναλογικά συστήµατα κινητής τηλεφωνίας, όσο και γιατί αποτελεί πρότυπο, το οποίο υιοθετείται όχι µόνο σε Ευρωπαϊκή,
αλλά και σε παγκόσµια κλίµακα.
4.2 ∏ ∆¯ÓÔÏÔÁ›· GSM

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• αναφέρετε τα βασικά λειτουργικά χαρακτηριστικά του συστήµατος GSM·
• περιγράψετε την αρχιτεκτονική του συστήµατος GSM προσδιορίζοντας τις οντότητες / βαθµίδες από τις οποίες αποτελούνται τα επιµέρους υποσυστήµατα του
συστήµατος GSM·
• αναφέρετε και αναλύσετε τις πιο σηµαντικές τηλεϋπηρεσίες και συµπληρωµατικές
υπηρεσίες που παρέχονται από το σύστηµα GSM·
• προσδιορίσετε τα κυριότερα πλεονεκτήµατα του συστήµατος GSM σε σύγκριση µε
τα υπάρχοντα αναλογικά συστήµατα κινητών επικοινωνιών·
• αναφέρετε τα βασικά λειτουργικά χαρακτηριστικά του συστήµατος DCS 1800, το
οποίο αποτελεί µετεξέλιξη του συστήµατος GSM.
Το σύστηµα GSM χρησιµοποιεί τη ζώνη συχνοτήτων των 900 MHz και µέθοδο
πολυπλεξίας στη ραδιοδιεπαφή (radio interface) που βασίζεται στην τεχνολογία πολλαπλής πρόσβασης µε διαίρεση χρόνου (Time Division Multiple Access, TDMA).
Η εκποµπή του κινητού σταθµού (uplink) πραγµατοποιείται στη ζώνη συχνοτήτων
των 890–915 MHz, ενώ η αντίστοιχη λήψη (downlink) στη ζώνη των 935–960 MHz.
Η απόσταση των ραδιοδιαύλων (φερουσών συχνοτήτων) πρέπει να είναι 200 ΚΗz,
οπότε στα 25 MHz του διαθέσιµου εύρους ζώνης προσφέρονται προς χρήση 124
κανάλια. Με τη χρησιµοποίηση της τεχνικής TDMA κάθε κανάλι µπορεί να χρησιµοποιηθεί ταυτόχρονα από 8 συνδροµητές µε αποτέλεσµα ο αριθµός των διαθέσιµων καναλιών να φθάνει τα 992.
4.2.1 ∏ ∞Ú¯ÈÙÂÎÙÔÓÈ΋ ÙÔ˘ Û˘ÛÙ‹Ì·ÙÔ˜ GSM

Η αρχιτεκτονική του συστήµατος GSM απεικονίζεται στο Σχήµα 4.2. Με βάση τα
λειτουργικά χαρακτηριστικά του το σύστηµα GSM χωρίζεται σε τρία επιµέρους υπο-

4.2 H TEXNO§O°IA GSM

177

συστήµατα: το υποσύστηµα µεταγωγής (switching system), το υποσύστηµα σταθµού βάσης (Base Station System, BSS) και το υποσύστηµα του κινητού σταθµού
(Mobile Station, MS).
ISDN
BSC

BSC

PSPDN
CSPDN
PSTN

MSC

PLMN
VLR

HLR

EIR

AUC
OMC

Aποκατάσταση κλήσεων και µεταφορά σηµατοδοσίας
Mεταφορά σηµατοδοσίας
Mεταφορά σηµατοδοσίας
MSC: Mobile Switching Centre
HLR: Home Location Register
VLR: Visitor Location Register
AUC: AUthentication Centre
EIR: Equipment Identity Register
OMC: Operation and Maintenance Centre
BSC: Base Station Controller
BTS: Base Transceiver Station
MS: Mobile Station

ISDN: Integrated Services Digital Network
PSPDN: Public Switched Packet Data Network
CSPDN: Circuit Switched Public Data Network
PSTN: Public Switched Telephone Network
PLMN: Public Land Mobile Network

Υποσύστηµα Μεταγωγής
Περιλαµβάνει τις λειτουργίες µεταγωγής (switching) και αποθήκευσης (storage) στοιχείων των συνδροµητών. Αποτελείται από τις εξής επιµέρους οντότητες / βαθµίδες:
• Κέντρο Κινητής Τηλεφωνίας (Mobile Switching Centre, MSC): Είναι ένα ψηφιακό κέντρο, εξοπλισµένο µε κατάλληλο υλικό (hardware) και λογισµικό (software),

™¯‹Ì· 4.2

Η αρχιτεκτονική
του συστήµατος
GSM

178

K E º A § A I O 4 : ™ Y ™ T H M ATA K I N H T ø N K A I A ™ Y P M AT I K ø N E ¶ I K O I N ø N I ø N

το οποίο έχει την ευθύνη για τις λειτουργίες µεταγωγής των κινητών συνδροµητών (MS) που βρίσκονται εντός της συγκεκριµένης γεωγραφικής περιοχής που
εποπτεύει (περιοχή εξυπηρέτησης, MSC service area).
• Οικεία Βάση ∆εδοµένων Εγγραφής (Home Location Register, HLR): Είναι µια
βάση δεδοµένων που περιλαµβάνει (ηµι–µόνιµα) στοιχεία τα οποία χαρακτηρίζουν τους κινητούς συνδροµητές που βρίσκονται στην περιοχή που εποπτεύεται
από αυτή. Τα στοιχεία αυτά, µε εντολές µέσω κινητών σταθµών, µπορούν να διαβαστούν, να τροποποιηθούν και να διαγραφούν. Αφορούν την ταυτότητα των
κινητών συνδροµητών, καθώς και τη θέση τους µέσα στο δίκτυο της κινητής τηλεφωνίας (Public Land Mobile Network, PLMN), ώστε να δροµολογούνται κατάλληλα οι εισερχόµενες προς αυτούς κλήσεις.
• Βάση Επισκέψεως ∆εδοµένων Εγγραφής (Visitor Location Register, VLR): Είναι
µια βάση δεδοµένων που αντιστοιχεί σε συγκεκριµένο MSC και περιλαµβάνει
στοιχεία των επισκεπτών – κινητών συνδροµητών (visitors), καθ’ όλη τη χρονική περίοδο παραµονής τους στην περιοχή εξυπηρέτησης του MSC, ανεξάρτητα
από την προέλευσή τους.
• Κέντρο Πιστοποίησης Συνδροµητών (AUthentication Centre, AUC): Εκτελεί
κρυπταλγόριθµους και παρέχει κρυπτογραφικά «κλειδιά» (keys) ελέγχου προσπέλασης στο σύστηµα, τόσο για την προστασία του δικτύου από µη εξουσιοδοτηµένους χρήστες, όσο και για τη διασφάλιση του απορρήτου των συνδιαλέξεων.
• Κέντρο Τεκµηρίωσης Τερµατικών Συσκευών (Equipment Identity Register, EIR):
Είναι µια βάση δεδοµένων που ελέγχει τη γνησιότητα των τηλεφωνικών συσκευών, απαγορεύοντας την πρόσβαση στο δίκτυο σε όσες δεν έχουν δικαίωµα εξυπηρέτησης, είτε γιατί έχουν δηλωθεί ως κλεµµένες, είτε γιατί δεν εκπληρούν τις
αναγκαίες τεχνικές προδιαγραφές.
• Κέντρο Εποπτείας και Συντήρησης (Operation and Maintenance Centre, OMC):
Παρέχει τη δυνατότητα εποπτείας και ελέγχου στο δίκτυο κινητής τηλεφωνίας και
εξασφαλίζει τη σωστή λειτουργία των επιµέρους τµηµάτων του.
Υποσύστηµα Σταθµού Βάσης
Περιλαµβάνει τον Ελεγκτή Σταθµού Βάσης (Base Station Controller, BSC) και το
Σταθµό Βάσης (Base Transceiver Station, BTS). Πιο συγκεκριµένα:
• Ελεγκτής Σταθµού Βάσης: Ελέγχει, επιβλέπει και εκχωρεί κανάλια στους σταθµούς βάσης που υπάγονται στη γεωγραφική περιοχή ευθύνης του. Η περιοχή αυτή
ονοµάζεται περιοχή εντοπισµού (Location Area, LA) και αποτελεί υποπεριοχή

4 . 2 . 1 H A P X I T E K T O N I K H T O Y ™ Y ™ T H M AT O ™ G S M

της περιοχής εξυπηρέτησης ενός MSC. Επίσης, ο BSC επεξεργάζεται τις αναφορές των κινητών σταθµών (MSs) σχετικά µε την ποιότητα των ζεύξεων και την
ισχύ των λαµβανοµένων σηµάτων. Με τον τρόπο αυτό λαµβάνεται έγκαιρα η απόφαση για τη διαδικασία της εναλλαγής (handover), µε την οποία αποκαθίσταται
νέα ζεύξη µεταξύ κινητού συνδροµητή και σταθµού βάσης. Η διαδικασία της
εναλλαγής εξασφαλίζει την απρόσκοπτη επικοινωνία του κινητού συνδοµητή όταν
για λόγους ποιότητας µετάδοσης αλλάζει κανάλι, ενώ συνοµιλεί ή στέλνει δεδοµένα.
• Σταθµός Βάσης: Περιλαµβάνει οµάδες ποµποδεκτών (Transceivers, TRX) που η
κάθε µία εξυπηρετεί συγκεκριµένη περιοχή ραδιοκάλυψης (κυψέλη). Κάθε κυψέλη αποτελεί υποπεριοχή της περιοχής εντοπισµού. Η επιλογή της θέσης ενός σταθµού βάσης γίνεται σύµφωνα µε κάποιο µοντέλο διάδοσης σήµατος στην κινητή
τηλεφωνία, λαµβάνοντας υπόψη το φυσικό περιβάλλον (φυσικά εµπόδια, όπως
βουνά, λόφοι, κτίρια, διάδοση πάνω από θάλασσα, κ.λπ.) και χαρακτηριστικά
όπως το ύψος τοποθέτησης της κεραίας, η ισχύς εκποµπής και η συχνότητα εκποµπής. Η ισχύς εκποµπής του σταθµού βάσης είναι της τάξης των 10 W, ενώ η
εµβέλειά του σε ελεύθερο πεδίο φθάνει τα 35 km. Το όριο αυτό στην ακτίνα της
κυψέλης δεν τίθεται λόγω της εξασθένησης του σήµατος, αλλά λόγω της χρονικής υστέρησης στην ανταλλαγή σηµατοδοσίας σε µεγαλύτερες αποστάσεις. Επισηµαίνεται πάντως ότι σύγχρονες τεχνικές επιτρέπουν την εκποµπή και λήψη σε
µεγαλύτερες αποστάσεις, µε αποτέλεσµα η ακτίνα της κυψέλης να µπορεί να φθάσει τα 70 km περίπου. Γενικά, η σχεδίαση ενός δικτύου GSM εξαρτάται από την
τοπολογία, τη γεωµορφολογία και τις συνδροµητικές ανάγκες της δεδοµένης
περιοχής. Έτσι σε αστικές περιοχές οι κυψέλες είναι µικρές και πιο πυκνές. Αυτό
επιβάλλεται λόγω της πυκνής δόµησης και της αυξηµένης συνδροµητικής βάσης
στα αστικά κέντρα. Αντίθετα σε ηµιαστικές και αγροτικές περιοχές οι σταθµοί
βάσης τοποθετούνται µε βασικό κριτήριο τη ραδιοκάλυψη που προσφέρουν και
διαστασιοποιούνται ώστε να ικανοποιούν µικρότερη συνδροµητική βάση.
Κινητός Σταθµός
Είναι η συσκευή (φορητή ή προσαρµοσµένη σε αυτοκίνητο) που χρησιµοποιείται
από το συνδροµητή για να προσπελάσει το δίκτυο. Στο εσωτερικό της περιέχει µια
συνδροµητική κάρτα ταυτότητας (Subscriber Identity Module, SIM), η οποία είναι
απαραίτητη για τη λειτουργία της. Η κάρτα SIM είναι ουσιαστικά µια «έξυπνη»
κάρτα που διαθέτει µικροεπεξεργαστή και µνήµη. Στην κάρτα αυτή είναι αποθηκευµένα στοιχεία που αφορούν το συνδροµητή, όπως ο διεθνής αριθµός του
(International Mobile Subscriber Identity, IMSI), καθώς και διάφορες άλλες παρά-

179

180

K E º A § A I O 4 : ™ Y ™ T H M ATA K I N H T ø N K A I A ™ Y P M AT I K ø N E ¶ I K O I N ø N I ø N

µετροι, όπως η ταυτότητα της τελευταίας περιοχής εντοπισµού, οι αλγόριθµοι πιστοποίησης και ελέγχου του συνδροµητή, κ.λπ., τα οποία χρησιµοποιούνται για την αναγνώριση του συνδροµητή από ένα δίκτυο GSM ανεξάρτητα από τη συσκευή την
οποία χρησιµοποιεί. Η µνήµη της κάρτας SIM χρησιµοποιείται επίσης για την αποθήκευση µηνυµάτων, ενώ µε τη συνεχόµενη αύξηση της επεξεργαστικής ισχύος και
του µεγέθους της µνήµης, η κάρτα αυτή αναµένεται να αποκτήσει µεγαλύτερη σηµασία και περισσότερες δυνατότητες. Για την προστασία της κάρτας SIM και την αποτροπή χρήσης της από τρίτους υπάρχουν αποθηκευµένοι σε αυτή δύο κωδικοί. Ο
πρώτος είναι ο τετραψήφιος προσωπικός κωδικός αριθµός (Personal Identification
Number, PIN), ο οποίος εισάγεται στην τερµατική συσκευή πριν από κάθε χρήση.
Αν δοθεί λάθος κωδικός PIN τρεις φορές, τότε η κάρτα SIM «κλειδώνει» και µπορεί να «ξεκλειδωθεί» µόνο µε την εισαγωγή του οκταψήφιου προσωπικού αριθµού
ξεκλειδώµατος (Personal Unlocking Key, PUK).
Το σύστηµα GSM χρησιµοποιεί εξελιγµένα συστήµατα διεπαφής (system interfaces)
για την επικοινωνία µεταξύ των οντοτήτων / βαθµίδων του, όσο και για την επικοινωνία του µε «ξένα» δίκτυα. Μέσω των συστηµάτων διεπαφής επιτυγχάνεται η συµβατότητα µεταξύ διαφορετικών GSM δικτύων, παρέχοντας στους κινητούς συνδροµητές τη δυνατότητα περιαγωγής (roaming) σε όσες χώρες διαθέτουν GSM δίκτυο.
Κατ’ αυτόν τον τρόπο, κάθε κινητός συνδροµητής έχει τη δυνατότητα να απολαµβάνει τις ευκολίες (facilities) που του παρέχει η συνδροµή του, όχι µόνο στη χώρα
του, αλλά και σε όποια άλλη χώρα υπάρχει GSM δίκτυο.
Επιπρόσθετα, το σύστηµα GSM παρέχει τη δυνατότητα σύνδεσης ενός κινητού συνδροµητή µε έναν PSTN / ISDN συνδροµητή σε ολόκληρο τον κόσµο, καθώς και τη
δυνατότητα στο διαχειριστή του εκάστοτε δικτύου GSM να προσαρµόσει τη δοµή
των διάφορων βαθµίδων του συστήµατος σύµφωνα µε τις απαιτήσεις του.
4.2.2 ÀËÚÂۛ˜ ÙÔ˘ Û˘ÛÙ‹Ì·ÙÔ˜ GSM

Οι βασικότερες υπηρεσίες (τηλεϋπηρεσίες και συµπληρωµατικές υπηρεσίες) που
παρέχονται από το σύστηµα GSM (εκτός από την τηλεφωνία, η οποία χαρακτηρίζεται από την πλήρως ψηφιοποιηµένη µετάδοση της φωνής) είναι οι ακόλουθες:
Υπηρεσία Σύντοµων Μηνυµάτων (Short Message Service, SMS)
Ο στόχος της υπηρεσίας αυτής είναι η αποστολή σύντοµων µηνυµάτων (µέχρι 160
χαρακτήρες), από το σύστηµα διαχείρισης µηνυµάτων ή το κέντρο εξυπηρέτησης, ή
από οποιοδήποτε συνδροµητή µέσω του κέντρου αυτού, προς τον κινητό σταθµό του
επιθυµητού συνδροµητή και αντίστροφα. Στην περίπτωση που ο κινητός σταθµός

4 . 2 . 2 Y ¶ H P E ™ I E ™ T O Y ™ Y ™ T H M AT O ™ G S M

είναι εκτός λειτουργίας, ή ο επιθυµητός συνδροµητής βρίσκεται εκτός περιοχής
κάλυψης, τότε το µήνυµα αποθηκεύεται στο δίκτυο και µεταδίδεται µόλις ο κινητός
σταθµός τεθεί σε λειτουργία ή ο συνδροµητής βρεθεί εντός περιοχής κάλυψης. Αν ο
κινητός σταθµός είναι κατειληµµένος, τότε το µήνυµα αποθηκεύεται στην κάρτα
SIM και µπορεί να ανακληθεί αργότερα όταν τελειώσει η τρέχουσα συνοµιλία. Επιπλέον, η λήψη του µηνύµατος κοινοποιείται στον αποστολέα, ο οποίος έτσι γνωρίζει αν και πότε έχει ληφθεί το µήνυµα που έστειλε.
Εκποµπή Μηνυµάτων Τοπικής Εµβέλειας (Cell Broadcast)
Η υπηρεσία αυτή επιτρέπει την εκποµπή σύντοµου µηνύµατος (µέχρι 93 χαρακτήρες) από το κέντρο εξυπηρέτησης σε όλους τους κινητούς σταθµούς µέσα σε µία
κυψέλη ή σε µια οµάδα κυψελών. Οι κινητές µονάδες πρέπει να είναι σε κατάσταση λειτουργίας ή σε αδρανή κατάσταση προκειµένου να λάβουν το µήνυµα (στην
περίπτωση αυτή δεν πραγµατοποιείται επιβεβαίωση της λήψης του µηνύµατος στον
αποστολέα). Με τον τρόπο αυτό µεταδίδονται ποικίλες πληροφορίες σε ενδιαφερόµενους συνδροµητές. Οι πληροφορίες αυτές είναι δυνατόν να αφορούν την κίνηση
σε συγκεκριµένους δρόµους, πρόγνωση και δελτίο καιρού, εφηµερεύοντα φαρµακεία, τιµές µετοχών, κ.λπ. Για την υπηρεσία αυτή δεν απαιτείται ειδική συνδροµή.
Τηλεφωνική Συνδιάσκεψη (Conference Call)
Η υπηρεσία αυτή δίνει τη δυνατότητα σε τρεις ή περισσότερους (µέχρι πέντε) συνδροµητές να συνοµιλούν ταυτόχρονα. Οι συµµετέχοντες συνοµιλητές µπορεί να ανήκουν σε διαφορετικά δίκτυα GSM (εσωτερικού ή εξωτερικού) ή ακόµη και σε σταθερό τηλεφωνικό δίκτυο (εσωτερικού ή εξωτερικού). Η υπηρεσία της τηλεσυνδιάσκεψης µπορεί να πραγµατοποιηθεί, είτε µε την ενεργοποίηση των κλήσεων από τον
ενδιαφερόµενο συνδροµητή προς τους συµµετέχοντες συνδροµητές ή και µε εισερχόµενες κλήσεις από τους συµµετέχοντες συνδροµητές προς τον αποδέκτη συνδροµητή. Κατά τη χρονική διάρκεια της εξέλιξης της υπηρεσίας αυτής µπορεί να κληθεί κάποιος εκτός της τηλεσυνδιάσκεψης µε αποτέλεσµα η εξωτερική αυτή κλήση
να γίνει ενεργή και η τηλεσυνδιάσκεψη να σταµατήσει προσωρινά. Στην περίπτωση αυτή κανείς από τους συµµετέχοντες συνοµιλητές δεν µπορεί να ακούσει την εξωτερική συνοµιλία, αλλά κατά τη διάρκειά της οι συµµετέχοντες συνοµιλητές µπορούν να συνεχίσουν τη µεταξύ τους συνοµιλία. Επίσης, υπάρχει η δυνατότητα αποκλειστικής επικοινωνίας µε έναν από τους συµµετέχοντες συνοµιλητές, κατά τη διάρκεια της οποίας οι υπόλοιποι συνεχίζουν κανονικά τη µεταξύ τους συνοµιλία.
Υπηρεσία Μετάδοσης ∆εδοµένων και Fax (Data and Fax Transmission Service)
Η υπηρεσία αυτή επιτρέπει στους συνδροµητές τη δυνατότητα µετάδοσης δεδοµέ-

181

182

K E º A § A I O 4 : ™ Y ™ T H M ATA K I N H T ø N K A I A ™ Y P M AT I K ø N E ¶ I K O I N ø N I ø N

νων µε ρυθµούς της τάξης των 9,6 kbps. Έκτος από τον κινητό σταθµό, ο συνδροµητής χρειάζεται και έναν προσαρµογέα µετάδοσης δεδοµένων (Data Service
Adapter, DSA) ή την ειδική κάρτα διασύνδεσης µε Η/Υ (PC card), καθώς και έναν
(φορητό) υπολογιστή ή µια συσκευή τηλεοµοιοτυπίας. Συνηθισµένες εφαρµογές της
υπηρεσίας αυτής είναι η πρόσβαση στο ∆ιαδίκτυο (Internet), οι πωλήσεις οι υποστηριζόµενες από υπολογιστή (computer–aided selling), οι συµβουλευτικές υπηρεσίες οι υποστηριζόµενες από υπολογιστή (computer–aided consulting), η παροχή
τεχνικής υποστήριξης, η τηλεµετρία (telemetry), η διαχείριση στόλου (fleet
management), κ.λπ.
Πληροφόρηση Κόστους Συνδιάλεξης (Advice of Charge)
Η υπηρεσία αυτή δίνει τη δυνατότητα πληροφόρησης για τη χρέωση κάθε κλήσης η
οποία πραγµατοποιείται από τον κινητό σταθµό του συνδροµητή. Επίσης, υπάρχει
η δυνατότητα προσδιορισµού του κόστους για κάθε κλήση (εθνική ή διεθνή) παρουσιάζοντας τις αντίστοιχες πληροφορίες χρέωσης στην οθόνη του κινητού σταθµού,
πριν ακόµη η κλήση αυτή πραγµατοποιηθεί.
Αναµονή Κλήσεων (Call Waiting and Call Hold)
Η υπηρεσία αυτή επιτρέπει την απάντηση σε µια νέα εισερχόµενη κλήση, ενώ υπάρχει κάποιος άλλος συνδροµητής στη γραµµή. Επίσης, αν κατά τη διάρκεια της τρέχουσας συνοµιλίας εισέλθει µια νέα κλήση, τότε θα ενεργοποιηθεί ένα ακουστικό
σήµα το οποίο θα υποδεικνύει ότι υπάρχει δεύτερη κλήση σε αναµονή. Στην περίπτωση αυτή, ο συνδροµητής είναι δυνατόν να θέσει την τρέχουσα κλήση σε κατάσταση αναµονής, να µιλήσει στο δεύτερο συνοµιλητή και µόλις τελειώσει να επανέλθει στην αρχική συνδιάλεξη. Η υπηρεσία αυτή επιτρέπει τη δυνατότητα ανταλλαγής µεταξύ των κλήσεων. Για παράδειγµα, ο τρέχων συνοµιλητής µπορεί να τεθεί
σε κατάσταση αναµονής, να πραγµατοποιηθεί ένα νέο τηλεφώνηµα, και µετά το
τέλος του να ξαναενεργοποιηθεί η αρχική συνδιάλεξη.
Υπηρεσία Φωνητικής Πληκτρολόγησης
Η υπηρεσία αυτή επιτρέπει στον συνδροµητή να ενεργοποιεί τον κινητό σταθµό µε
τη φωνή του, χωρίς να χρειάζεται να πληκτρολογήσει. Έτσι, σε ένα όχηµα χρησιµοποιείται η συσκευή ανοικτής ακρόασης, η οποία περιλαµβάνει την κυρίως µονάδα του ποµποδέκτη, ένα υπερευαίσθητο µικρόφωνο, ένα µεγάφωνο και µια εξωτερική κεραία. Επίσης, υπάρχει δυνατότητα επιλογής για χρήση αγγλικής ή ελληνικής
γλώσσας στη φωνητική πληκτρολόγηση. Στα πλαίσια της υπηρεσίας αυτής δηµιουργείται ένα αρχείο το οποίο περιέχει συνδροµητές που καλούνται πιο συχνά µε τα
τηλέφωνά τους.

4 . 2 . 2 Y ¶ H P E ™ I E ™ T O Y ™ Y ™ T H M AT O ™ G S M

Άλλες (συµπληρωµατικές) υπηρεσίες που παρέχονται από το δίκτυο GSM είναι οι
εξής:
• Παρουσίαση στον καλούµενο της ταυτότητας του καλούντος συνδροµητή και
το αντίθετο (χορηγείται στον καλούντα).
• Παρουσίαση στον καλούντα του αριθµού του καλούµενου και το αντίθετο (χορηγείται στον καλούµενο).
• Εντοπισµός από τον καλούµενο µιας κακόβουλης κλήσης (malicious call
tracing).
• Εκτροπή εισερχόµενων κλήσεων προς έναν άλλο αριθµό (χωρίς περιορισµό):
Όλες οι κλήσεις που προορίζονται για κάποιον αριθµό κατευθύνονται προς έναν
άλλο. Αυτό γίνεται χωρίς να περιορίζεται η δυνατότητα πραγµατοποίησης απερχόµενων κλήσεων (όποτε είναι επιθυµητό) από τον αριθµό που δε δέχεται εισερχόµενες.
• Εκτροπή κλήσεων σε ειδικές περιπτώσεις: Γίνεται όταν ο συνδροµητής δεν απαντήσει µέσα σε τακτό χρονικό διάστηµα (π.χ. µετά από έναν ορισµένο αριθµό ηχοσηµάτων) ή όταν συνοµιλεί µε κάποιον και παρά τον ειδικό τόνο που λαµβάνει
ότι ένας τρίτος τον ζητάει δεν ανταποκρίνεται. Συµβαίνει επίσης και όταν ο συνδροµητής δεν είναι δυνατό να βρεθεί, είτε λόγω συµφόρησης του δικτύου, είτε
λόγω µη απόκρισης της συσκευής του µετά την αποστολή του σήµατος τηλεειδοποίησης.
• Αυτόµατη ολοκλήρωση µιας κλήσης προς κατειληµµένο συνδροµητή
(completion of call to busy subscriber): Ο εγγεγραµµένος σ’ αυτή την υπηρεσία
συνδροµητής, µπορεί να καλέσει ένα συνδροµητή που εκείνη τη στιγµή είναι
κατειληµµένος, όταν αυτός τελειώσει τη συνδιάλεξή του, χωρίς να είναι υποχρεωµένος να κάνει νέα επιλογή του αριθµού του.
• Κλειστή οµάδα συνδροµητών (closed user group): Η υπηρεσία αυτή παρέχει τη
δυνατότητα σε ορισµένους συνδροµητές (κινητούς ή του σταθερού δικτύου) που
αποτελούν οµάδα, να συνοµιλούν µόνο µεταξύ τους.
• Μεταφορά κλήσης σε άλλο αριθµό (call transfer): Ο συνδροµητής µπορεί να στείλει µια κλήση που έχει αποκατασταθεί (εισερχόµενη ή απερχόµενη) προς έναν
τρίτο αριθµό (κινητό ή σταθερό). Η υπηρεσία αυτή διαφέρει από την εκτροπή κλήσης επειδή αναφέρεται σε µια πλήρως αποκατεστηµένη κλήση, ενώ η εκτροπή
σχετίζεται µε εισερχόµενη κλήση, που δεν πρόλαβε ακόµη να ολοκληρωθεί.
• Φραγή, διαφόρων παραλλαγών (barring of calls): Παρέχεται φραγή της εισερχό-

183

184

K E º A § A I O 4 : ™ Y ™ T H M ATA K I N H T ø N K A I A ™ Y P M AT I K ø N E ¶ I K O I N ø N I ø N

µενης κίνησης, της απερχόµενης διεθνής κίνησης, της υπεραστικής ή ακόµη και
προς µια συγκεκριµένη κατεύθυνση. Μπορεί επίσης να επεκταθεί ώστε να συµπεριλάβει και περιπτώσεις περιαγωγής.
• Κλήσεις χωρίς χρέωση (freephone service) που καταλήγουν σε συγκεκριµένο
αριθµό µε χρέωση του καλούµενου.
Η παροχή µερικών συµπληρωµατικών υπηρεσιών είναι δυνατόν να συνοδεύεται από
συνθηµατικό κωδικό αναγνώρισης. Σε αυτήν την περίπτωση, κάθε χειρισµός (όπως
π.χ. ενεργοποίηση, διαγραφή, κ.λπ.) γίνεται µε ταυτόχρονη εισαγωγή του κωδικού
αναγνώρισης. Οι κωδικοί αυτοί είναι συνήθως τετραψήφιοι αριθµοί (0000 ως 9999)
και ο συνδροµητής έχει τη δυνατότητα να τους τροποποιεί όποτε το επιθυµεί. Αν
όµως, αφού καθορισθεί ένας κωδικός, εισαχθεί λάθος τρεις διαδοχικές φορές, τότε
µπλοκάρονται όλες οι συναφείς µε αυτόν υπηρεσίες και χρειάζεται η παρέµβαση του
φορέα παροχής της κινητής τηλεφωνίας. Προφανώς, µε τον τρόπο αυτό εξασφαλίζεται ότι µόνο εξουσιοδοτηµένα άτοµα µπορούν να χρησιµοποιούν µια συγκεκριµένη συµπληρωµατική υπηρεσία, ενώ η τερµατική συσκευή µπορεί να χρησιµοποιείται από περισσότερους χρήστες.
Οι διαδικασίες που απαιτούνται για τη χρησιµοποίηση ή τη διακοπή µιας συµπληρωµατικής υπηρεσίας είναι (κατά περίπτωση) οι ακόλουθες:
• Εγγραφή – παροχή (provision) της υπηρεσίας.
• Προετοιµασία του συστήµατος από το φορέα της υπηρεσίας.
• ∆ιακοπή (withdrawal) από µια υπηρεσία (µόνιµη ή παροδική).
• ∆ιαγραφή (erasure) από το σύστηµα όλων των πληροφοριών που υπάρχουν σχετικά µε ένα συγκεκριµένο συνδροµητή ως προς µια συγκεκριµένη υπηρεσία.
• Ενεργοποίηση (activation) µιας υπηρεσίας στην οποία έχει προηγηθεί εγγραφή,
ώστε ο συνδροµητής να µπορεί να τη χρησιµοποιήσει. Η ενεργοποίηση, ανάλογα
µε την περίπτωση, µπορεί να γίνει από το φορέα της υπηρεσίας, το συνδροµητή ή
και από το ίδιο το σύστηµα. Η αντίθετη εργασία είναι η απενεργοποίηση κατά την
οποία σταµατά (εθελούσια) για ένα χρονικό διάστηµα η λειτουργία της υπηρεσίας.
• Επίκληση – δραστηριοποίηση (invocation) της ενεργοποιηµένης υπηρεσίας.
• ∆οκιµή (testing) της ορθής λειτουργίας µιας υπηρεσίας.
• Ενηµέρωση του συνδροµητή έπειτα από αίτησή του (interrogation) για το πλήθος
και τα είδη των υπηρεσιών στα οποία συµµετέχει, καθώς και για την κατάστασή
τους (αν είναι ενεργοποιηµένα ή όχι).

4 . 2 . 3 TA ¶ § E O N E K T H M ATA T O Y ™ Y ™ T H M AT O ™ G S M

Για το χειρισµό όλων των συµπληρωµατικών υπηρεσιών από έναν κινητό σταθµό
είναι αναγκαία η χρησιµοποίηση από το συνδροµητή των πλήκτρων * και # που
υπάρχουν στο πληκτρολόγιο της συσκευής.
4.2.3 ∆· ÏÂÔÓÂÎÙ‹Ì·Ù· ÙÔ˘ Û‡ÛÙËÌ·ÙÔ˜ GSM

Τα κυριότερα πλεονεκτήµατα του συστήµατος GSM σε σύγκριση µε τα υπάρχοντα
αναλογικά συστήµατα κινητών επικοινωνιών είναι τα ακόλουθα:
• Βελτιωµένη ποιότητα φωνής λόγω ειδικής ψηφιακής επεξεργασίας της οµιλίας,
έτσι ώστε να ελαττώνονται σε µεγάλο βαθµό ο θόρυβος και οι παρεµβολές.
• Εφαρµογή κρυπτογράφησης (encryption) για διασφάλιση του απόρρητου των
συνδιαλέξεων, καθώς και πιστοποίηση ταυτότητας του συνδροµητή
(authentication) για προστασία του δικτύου από µη εξουσιοδοτηµένους χρήστες.
• Εφαρµογή τεχνικών διόρθωσης σφαλµάτων (error correction).
• Εφαρµογή της τεχνικής περιοδικής εναλλαγής συχνότητας (frequency hopping)
µεταξύ εκποµπής και λήψης για ελάττωση των παρεµβολών.
• Οικονοµική χρήση µπαταρίας µε εφαρµογή της τεχνικής ασυνεχούς εκποµπής
και λήψης (discontinuous transmission and reception, DTX/DRX), µε συνέπεια
την ελάττωση των παρεµβολών, αλλά και τη µείωση του όγκου των τηλεφωνικών
συσκευών.
• ∆υνατότητα ελέγχου της ισχύος εκποµπής (power control) µε βάση τα χαρακτηριστικά του περιβάλλοντος διάδοσης (π.χ. στάθµη παρεµβολών, διαστάσεις κυψελών, κ.λπ.).
• Χρησιµοποίηση έξυπνης συνδροµητικής κάρτας (SIM) µε την οποία χρεώνεται
ο χρήστης και όχι ο κάτοχος της τηλεφωνικής συσκευής.
• ∆ιαρκής επικοινωνία του κινητού σταθµού µε το σταθµό βάσης µέσω ειδικής
σηµατοδοσίας (signalling), για το συνεχή υπολογισµό της ποιότητας της ζεύξης
και της ισχύος του λαµβανόµενου σήµατος (signal quality and signal strength
measurements). Συνέπεια αυτού είναι να παρέχεται η απαραίτητη πληροφορία στο
σύστηµα, ώστε να αποφασίζεται αν πρέπει ή όχι ο κινητός σταθµός να «κλειδωθεί» σε διαφορετικό σταθµό βάσης από τον αρχικό (εναλλαγή – handover).
• Αυξηµένη χωρητικότητα του συστήµατος λόγω, τόσο του είδους της διαµόρφωσης (Gaussian Minimum Shift Keying, GMSK) που χρησιµοποιείται, η οποία
θεωρείται ανθεκτική σε παρεµβολές γειτονικού καναλιού (adjacent channel), όσο
και της χρησιµοποίησης πυκνότερου δικτύου κυψελών µικρότερων διαστάσεων,

185

K E º A § A I O 4 : ™ Y ™ T H M ATA K I N H T ø N K A I A ™ Y P M AT I K ø N E ¶ I K O I N ø N I ø N

186

χωρίς αντίστοιχη ελάττωση του πλήθους των καναλιών[1].
¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 4.1
Ποιοι είναι κατά τη γνώµη σας οι κυριότεροι λόγοι στους οποίους οφείλεται η µεγάλη εξάπλωση των συστηµάτων κινητής τηλεφωνίας;

ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 4.1
Ποιες από τις πιο κάτω προτάσεις αναφορικά µε τα συστήµατα κυψελοειδούς κινητής τηλεφωνίας είναι σωστές ή λάθος;
Σωστό

Λάθος

Τα κυψελοειδή δίκτυα είναι σε θέση να αντιµετωπίσουν
αποτελεσµατικά το πρόβληµα της αύξησης της τηλεπικοινωνιακής κίνησης σε µια συγκεκριµένη γεωγραφική περιοχή.

Στα κυψελοειδή δίκτυα δεν είναι δυνατή η απρόσκοπτη
συνέχιση της επικοινωνίας ενός κινητού σταθµού κατά την
κίνησή του από µια κυψέλη προς µια άλλη.

4.2.4 ∆Ô Û‡ÛÙËÌ· DCS 1800

Το Ψηφιακό Επικοινωνιακό Σύστηµα DCS 1800 (Digital Communication System
1800) αποτελεί ένα σηµαντικό βήµα προς την κατεύθυνση της ανάπτυξης Υπηρεσιών Προσωπικών Επικοινωνιών (Personal Communication Services, PCS). Γενικά το σύστηµα DCS 1800 στοχεύει στην ικανοποίηση των αναγκών µιας διευρυµένης αγοράς κινητών υπηρεσιών εξασφαλίζοντας υψηλής ποιότητας επικοινωνία,
υψηλή χωρητικότητα από πλευράς εξυπηρέτησης χρηστών και άριστη κάλυψη σε
πυκνοκατοικηµένες περιοχές, ακόµη και στο εσωτερικό κτιρίων.
Το σύστηµα DCS 1800 αποτελεί µετεξέλιξη του συστήµατος GSM. Εποµένως, βασίζεται στις τεχνικές προδιαγραφές του GSM στις οποίες όµως έχουν επέλθει ορισµένες µεταβολές και τροποποιήσεις που κυρίως προέρχονται από την αλλαγή της περιοχής συχνοτήτων και από τη χαµηλότερη ισχύ που χρησιµοποιούν οι σταθµοί βάσης

[1] Αυτό βέβαια έχει ως συνέπεια την πιο συχνή επαναχρησιµοποίηση των συχνοτήτων.

4.2.4 TO ™Y™THMA DCS 1800

187

και οι κινητοί σταθµοί. Στο σύστηµα DCS 1800 η εκποµπή του κινητού σταθµού
(uplink) πραγµατοποιείται στη ζώνη συχνοτήτων των 1.710 – 1.785 MHz, ενώ η
αντίστοιχη λήψη (downlink) στη ζώνη των 1.805 – 1.880 MHz. Όπως και στο σύστηµα GSM, η απόσταση των ραδιοδιαύλων (φερουσών συχνοτήτων) πρέπει να είναι
200 kΗz, οπότε στα 75 MHz του διαθέσιµου εύρους ζώνης προσφέρονται προς
χρήση 374 κανάλια. Με τη χρησιµοποίηση της τεχνικής TDMA κάθε κανάλι µπορεί
να χρησιµοποιηθεί ταυτόχρονα από 8 συνδροµητές µε αποτέλεσµα ο αριθµός των
διαθέσιµων καναλιών να φθάνει τα 2.992.
Οι κυριότερες διαφορές του συστήµατος DCS 1800 έναντι του συστήµατος GSM
είναι οι ακόλουθες:
• Υψηλότερη περιοχή συχνοτήτων λειτουργίας.
• Μικρότερη ισχύς εκποµπής, τόσο των φορητών συσκευών, όσο και των σταθµών
βάσης.
• Μικροκυψελοειδής δοµή (κυψέλες διαµέτρου 0,2 – 8 km).
• Μεγαλύτερη χωρητικότητα.
• ∆υνατότητα περιαγωγής εντός της ίδιας χώρας (εθνική περιαγωγή), που επιτρέπει την περιαγωγή µεταξύ δικτύων DCS 1800 στην ίδια χώρα, από τη στιγµή που
τα δίκτυα αυτά δεν την καλύπτουν ολόκληρη.
Επισηµαίνεται ότι το κόστος για την επικοινωνιακή κάλυψη µιας περιοχής µε το
σύστηµα DCS 1800 είναι πολύ υψηλότερο από το αντίστοιχο κόστος που απαιτείται
όταν χρησιµοποιείται το σύστηµα GSM. Αυτό οφείλεται στο µικρότερο µέγεθος που
έχουν οι κυψέλες στο σύστηµα DCS 1800, αφού µε τον τρόπο αυτό αυξάνεται σηµαντικά το κόστος του απαιτούµενου εξοπλισµού (είναι αναγκαίοι περισσότεροι σταθµοί βάσης). Λαµβάνοντας όµως υπόψη τη µεγαλύτερη χωρητικότητα του συστήµατος και µε δεδοµένη τη διαρκή αύξηση των συνδροµητών της κινητής τηλεφωνίας,
είναι φανερό ότι οι προοπτικές απόσβεσης και κέρδους ενός συστήµατος DCS 1800
είναι θετικές.
¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 4.2
Συγκρίνετε το σύστηµα GSM µε το σύστηµα DCS 1800. Αναζητήστε περισσότερες πληροφορίες στους σχετικούς δικτυακούς τόπους (web sites) που αναφέρονται
στην προαιρετική βιβλιογραφία στο τέλος αυτού του κεφαλαίου.

K E º A § A I O 4 : ™ Y ™ T H M ATA K I N H T ø N K A I A ™ Y P M AT I K ø N E ¶ I K O I N ø N I ø N

188

4.3 ∞Û˘ÚÌ·ÙÈ΋ ÙËÏÂʈӛ·

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• αναφέρετε τα πιο σηµαντικά συστήµατα ασυρµατικής τηλεφωνίας·
• προσδιορίσετε τα βασικά λειτουργικά χαρακτηριστικά των συστηµάτων CT0, CT1,
CT2 και CT3, του συστήµατος DECT και των συστηµάτων σταθερών ασυρµατικών δικτύων.
Η υπηρεσία της ασυρµατικής τηλεφωνίας χαρακτηρίζεται από την ασυρµατική
(χωρίς τη χρήση καλωδίων) ζεύξη της τερµατικής συσκευής του χρήστη µε την απόληξη του τηλεπικοινωνιακού δικτύου και προορίζεται για την επικοινωνιακή κάλυψη πεζών συνδροµητών σε σχετικά περιορισµένους (περίπου σε απόσταση 300
µέτρων από τη βάση της τηλεφωνικής συσκευής) εσωτερικούς και εξωτερικούς
χώρους, όπως, για παράδειγµα, ένα διαµέρισµα, µια πολυκατοικία ή ένα συγκρότηµα γραφείων.
Τα κυριότερα συστήµατα ασυρµατικής τηλεφωνίας είναι τα ακόλουθα:
Συστήµατα CT0 και CT1
Τα συστήµατα CT0 (Cordless Telephony 0) και CT1 (Cordless Telephony 1) χρησιµοποιούν αναλογική τεχνολογία και αποτελούν την πρώτη γενιά συστηµάτων ασυρµατικής τηλεφωνίας. Πιο συγκεκριµένα, το σύστηµα CT0 λειτουργεί στις περιοχές
συχνοτήτων 1,6 – 1,8 MHz και 47 – 48 MHz, ενώ το σύστηµα CT1 λειτουργεί στις
περιοχές συχνοτήτων 914 – 915 MHz και 959 – 960 ΜΗz. Το σύστηµα CT1 προσφέρει σηµαντικά βελτιωµένη ποιότητα φωνής σε σχέση µε το σύστηµα CT0, αν και
εξακολουθεί να παρουσιάζει σηµαντική ευαισθησία στο θόρυβο και τις παρεµβολές
και ιδιαίτερα χαµηλό εύρος ζώνης. Εξαιτίας όµως του χαµηλού του κόστους το
σύστηµα CT1 υιοθετήθηκε αρχικά (τη δεκαετία του 1980) από πολλές ευρωπαϊκές
χώρες. Συµπληρωµατικό του συστήµατος CT1 είναι το σύστηµα CT+, το οποίο χρησιµοποιεί το επιπλέον φάσµα συχνοτήτων 885 – 887 MHz και 930 – 932 ΜΗz, έχει
αντίστοιχες επιδόσεις µε το σύστηµα CT1 και υιοθετήθηκε αρχικά από τη Γερµανία
και την Ελβετία.
Σύστηµα CT2
Τo σύστηµα CT2 (Cordless Telephony 2) λειτουργεί µε βάση την ψηφιακή τεχνολογία στην περιοχή συχνοτήτων 864,1 – 868,1 MHz και προσφέρει στους χρήστες

4 . 3 A ™ Y P M AT I K H T H § E º ø N I A

βελτιωµένη ποιότητα οµιλίας, ασφάλεια και µειωµένες παρεµβολές. Χρησιµοποιεί
την τεχνολογία πολλαπλής πρόσβασης µε διαίρεση συχνότητας µε υποστήριξη αµφίδροµης λειτουργίας µέσω διαίρεσης χρόνου (Frequency Division Multiple Access /
Time Division Duplex, FDMA / TDD). Πιο συγκεκριµένα, σύµφωνα µε την τεχνολογία FDMA το διαθέσιµο εύρος συχνοτήτων διαιρείται σε 40 διαφορετικά κανάλια
(ένα για κάθε συνοµιλία) το καθένα από τα οποία έχει εύρος 100 kHz, ενώ σύµφωνα µε την τεχνολογία TDD κάθε κανάλι διαιρείται σε εναλλακτικές χρονικές σχισµές
οµιλίας και ακοής για αµφίδροµη λειτουργία. Το σύστηµα CT2 υποστηρίζει ρυθµούς
µετάδοσης δεδοµένων από 2 kbps έως 32 kbps. Μια βελτιωµένη έκδοση του συστήµατος CT2, η οποία αναπτύχθηκε από την εταιρεία Northern Telecom, είναι το
σύστηµα CT2Plus. Και τα δύο αυτά συστήµατα έχουν χρησιµοποιηθεί σε πολλές
ευρωπαϊκές χώρες για την υλοποίηση ασυρµατικών τηλεσταθµών (Telepoints). Ένας
ασυρµατικός τηλεσταθµός είναι ουσιαστικά ένα είδος «τηλεφωνείου» στο οποίο
έχουν πρόσβαση οι κάτοχοι κατάλληλης ασυρµατικής τηλεφωνικής συσκευής, έτσι
ώστε να µπορούν να τηλεφωνήσουν, αλλά όχι όµως και να δεχθούν τηλεφωνήµατα.
Σύστηµα CT3
Τo σύστηµα CT3 (Cordless Telephony 3) αναπτύχθηκε από την εταιρεία Ericsson
µε βάση το σύστηµα CT2Plus. Βασίζεται στην τεχνολογία πολλαπλής πρόσβασης
µε διαίρεση χρόνου (Time Division Multiple Access, TDMA) και προσδιορίζει τη
χρήση 4 ραδιοδιαύλων (καναλιών). Κάθε ραδιοδίαυλος διαιρείται σε 16 χρονικές
σχισµές (time slots), ένα ζευγάρι από τις οποίες απαιτείται για κάθε αµφίδροµη τηλεφωνική συνδιάλεξη. Έτσι, στο σύστηµα CT3 κάθε ραδιοδίαυλος µπορεί να υποστηρίξει 8 αµφίδροµες επικοινωνίες φωνής. Επειδή το σύστηµα αυτό προορίζεται για
να καλύψει επικοινωνιακές ανάγκες σε περιβάλλοντα υψηλής πυκνότητας χρηστών
(όπως, για παράδειγµα, ένα γραφείο), βασίζεται στη χρήση πολύ µικρών κυψελών,
οι οποίες ονοµάζονται πικοκυψέλες (picocells).
Σύστηµα DECT
To σύστηµα Βελτιωµένες Ψηφιακές Τηλεπικοινωνίες µε Ασυρµατικά Τηλέφωνα
(Digital Enhanced Cordless Telecommunications, DECT), αποτελεί ευρωπαϊκό πρότυπο, χρησιµοποιεί την περιοχή συχνοτήτων 1.880 – 1.900 MHz και λειτουργεί
περισσότερο ως ένα κυψελοειδές σύστηµα (όπως το σύστηµα GSM), παρά ως ένα
κλασικό σύστηµα ασυρµατικής τηλεφωνίας. Όπως και το σύστηµα CT3 χρησιµοποιεί πικοκυψέλες και βασίζεται στην τεχνολογία TDMA. Πιο συγκεκριµένα, προσδιορίζονται 10 ραδιοδίαυλοι (κανάλια), καθένας από τους οποίους διαιρείται σε 24
χρονικές σχισµές, µε αποτέλεσµα να υποστηρίζονται 12 αµφίδροµες επικοινωνίες

189

190

K E º A § A I O 4 : ™ Y ™ T H M ATA K I N H T ø N K A I A ™ Y P M AT I K ø N E ¶ I K O I N ø N I ø N

φωνής από κάθε ραδιοδίαυλο. Μια πικοκυψέλη στο σύστηµα DECT καθορίζεται από
την εµβέλεια της βάσης µιας DECT τερµατικής συσκευής, η οποία φθάνει τα 50
µέτρα στο εσωτερικό κτιρίων και τα 300 µέτρα σε ελεύθερο χώρο. Κάθε βάση DECT
µπορεί να δεχθεί µέχρι έξι ασυρµατικές συσκευές, ενώ είναι εφικτή η σύνδεση βάσεων DECT µεταξύ τους για την επικοινωνιακή κάλυψη µεγαλύτερων γεωγραφικών
περιοχών. Επίσης, η κάθε ασυρµατική συσκευή µπορεί να δηλωθεί σε περισσότερες
από µία βάσεις DECT, δηµιουργώντας έτσι ένα εκτεταµένο δίκτυο κινητής επικοινωνίας σε επίπεδο οικίας ή εταιρείας ή ακόµα και ενός µεγάλου εργοστασιακού
χώρου. Το σύστηµα DECT είναι σχεδιασµένο µε τέτοιο τρόπο, ώστε να µπορεί να
µεταφέρει και δεδοµένα (µε ρυθµούς µετάδοσης που µπορούν να φτάσουν τα 553
kbps) παράλληλα µε τη φωνή και εποµένως είναι δυνατό να χρησιµοποιηθεί για τη
δηµιουργία ασυρµατικών τοπικών δικτύων.
Συστήµατα Σταθερών Ασυρµατικών ∆ικτύων
Τα συστήµατα σταθερών ασυρµατικών δικτύων αξιοποιούν δύο περιοχές συχνοτήτων, στα 3,5 GHz και στα 25 GHz, οι οποίες βρίσκονται υψηλότερα από το φάσµα
συχνοτήτων στο οποίο λειτουργεί το σύστηµα DECT. Η περιοχή των 3,5 GHz προορίζεται κυρίως για οικιακή και περιορισµένη εταιρική χρήση (όπως για πρόσβαση
σε υπηρεσίες Internet και φωνητική τηλεφωνία), ενώ η περιοχή των 25 GHz, λόγω
των υψηλότερων ρυθµών µετάδοσης που υποστηρίζει, είναι κατάλληλη για εφαρµογές εταιρικής διασύνδεσης. Πιο συγκεκριµένα, στα 3,5 GHz οι ρυθµοί µετάδοσης
δεδοµένων που µπορούν να επιτευχθούν είναι συνήθως 163 kbps και 326 kbps, ενώ
στην υψηλότερη συχνότητα φθάνουν τα 2 Mbps. Παράλληλα, επισηµαίνεται ότι µπορεί να προσφερθεί φωνητική τηλεφωνία υψηλής ποιότητας µέσω των υπαρχόντων
τηλεφωνικών συσκευών. Ο εξοπλισµός που χρειάζεται να εγκατασταθεί στο συνδροµητή ή σε κάποια οµάδα συνδροµητών είναι µια µικρή κεραία σε κάποιον εξωτερικό χώρο, η οποία θα συνδέεται µε µια συσκευή τερµατισµού. Η συσκευή αυτή
επιτρέπει την εύκολη σύνδεση, τόσο µε τις (υπάρχουσες) τηλεφωνικές συσκευές,
όσο και µε τον Η/Υ. Για τη λειτουργία βέβαια ενός συστήµατος σταθερού ασυρµατικού δικτύου απαιτείται η ανάπτυξη ενός σχετικά πυκνού δικτύου κυψελών, αφού
καθεµία από αυτές µπορεί να καλύψει µια απόσταση από 400 µέτρα έως 40 χιλιόµετρα µε δυνατότητα εξυπηρέτησης 2.000 περίπου συνδροµητών ταυτόχρονα.

4 . 4 ¶ P ø T O K O § § O A ™ Y P M AT I K H ™ ¶ P O ™ B A ™ H ™

4.4 ¶ÚˆÙfiÎÔÏÏÔ ·Û˘ÚÌ·ÙÈ΋˜ ÚfiÛ‚·Û˘ (WAP)

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• αναφέρετε τους λόγους που οδήγησαν στη δηµιουργία του πρωτοκόλλου WAP·
• προσδιορίσετε τα βασικά δοµικά στοιχεία του µοντέλου λειτουργίας του πρωτοκόλλου WAP·
• προσδιορίσετε τα βασικά συστατικά µέρη του περιβάλλοντος ανάπτυξης και εκτέλεσης εφαρµογών WAP·
• σχολιάσετε τις εφαρµογές που µπορεί να έχει το πρωτόκολλο WAP.
Οι περισσότεροι χρήστες της υπηρεσίας της κινητής τηλεφωνίας χρησιµοποιούν το
κινητό τηλέφωνο ως µέσο για την πραγµατοποίηση φωνητικών τηλεφωνικών κλήσεων, καθώς και για την ανταλλαγή γραπτών µηνυµάτων. Επιπρόσθετα, ορισµένοι
κάτοχοι κινητών τηλεφώνων χρησιµοποιούν τις συσκευές τους σε συνδυασµό µε
κάποιο φορητό Η/Υ για να αποκτήσουν πρόσβαση στο Internet και στις σχετικές
υπηρεσίες (βλ. Ενότητα 3.7) οπουδήποτε και αν βρίσκονται. Ταυτόχρονα, µε την
πάροδο του χρόνου, η ανάγκη για ολοένα µεγαλύτερο βαθµό δικτύωσης καθίσταται
επιτακτική. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι µεγάλος αριθµός χρηστών επιζητούν τη δυνατότητα να έχουν πρόσβαση σε δίκτυα παροχής πληροφοριών (όπως το
Internet) ακόµα και κατά τη διάρκεια της µετακίνησής τους.
Οι νέες αυτές ανάγκες σε συνδυασµό µε την αλµατώδη αύξηση των κατόχων
συσκευών κινητής τηλεφωνίας και το θεαµατικό ρυθµό ανάπτυξης του Internet οδήγησαν τις µεγαλύτερες εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον τοµέα των τηλεπικοινωνιών να δηµιουργήσουν ένα νέο πρωτόκολλο επικοινωνίας µε την ονοµασία
Πρωτόκολλο Ασυρµατικής Πρόσβασης (Wireless Application Protocol, WAP),
µέσω του οποίου κάθε κάτοχος συµβατής τηλεφωνικής συσκευής µπορεί να αποκτήσει πρόσβαση στο πλούσιο πληροφοριακό περιεχόµενο του Internet. Παράλληλα, κάθε επιχείρηση, ανεξάρτητα από το µέγεθός της µπορεί να γνωστοποιήσει τις
υπηρεσίες της και να διαθέσει τα προϊόντά της στο ιδιαίτερα ευρύ κοινό των κατόχων συσκευών κινητής τηλεφωνίας.
Το πρωτόκολλο WAP παρουσιάστηκε πρώτη φορά το 1997 από τις εταιρείες
Ericsson, Motorola, Nokia και Phone.com (πρώην Unwired Planet). Πιο συγκεκριµένα, το ∆εκέµβριο του 1997 οι συγκεκριµένες εταιρείες δηµιούργησαν το WAP
Forum (http://www.wapforum.org), µε σκοπό τον έλεγχο της ανάπτυξης του νεοϊ-

191

192

K E º A § A I O 4 : ™ Y ™ T H M ATA K I N H T ø N K A I A ™ Y P M AT I K ø N E ¶ I K O I N ø N I ø N

δρυθέντος πρωτοκόλλου επικοινωνίας. Μέσα στο δεύτερο τέταρτο του 2000 οι εταιρείες που συµµετείχαν ως µέλη στο WAP Forum είχαν ξεπεράσει τις 200, φανερώνοντας το πολύ µεγάλο ενδιαφέρον που έχει επιδείξει ο επιχειρηµατικός κόσµος για
το WAP από την πρώτη στιγµή της δηµιουργίας του.
Το µοντέλο λειτουργίας του WAP παρουσιάζει πολλές οµοιότητες µε αυτό του
Internet. Έτσι, πολλά από τα στοιχεία που απαρτίζουν το περιβάλλον λειτουργίας
του Internet χρησιµοποιούνται από το WAP χωρίς καµµία τροποποίηση. Το µοντέλο λειτουργίας του WAP περιλαµβάνει τα εξής βασικά δοµικά στοιχεία:
• Κινητό τηλέφωνο: Το πρωτόκολλο WAP περιλαµβάνει ένα σύνολο κανόνων µετασχηµατισµού, οι οποίοι καθιστούν δυνατή την παρουσία πληροφοριακού περιεχοµένου από το Internet στις µικρές οθόνες που διαθέτουν τα κινητά τηλέφωνα
µε τη µορφή WAP σελίδων ή καρτών όπως συνήθως αναφέρονται εξαιτίας του
περιορισµένου µεγέθους τους. Για το λόγο αυτό ένα κινητό τηλέφωνο προκειµένου να µπορεί να χρησιµοποιήσει το WAP πρέπει να είναι εφοδιασµένο µε ένα
ειδικό πρόγραµµα πλοήγησης (WAP micro–browser). Το πρόγραµµα αυτό είναι
ειδικά σχεδιασµένο για να µπορεί να απεικονίζει πληροφορίες στην περιορισµένου µεγέθους οθόνη ενός κινητού τηλεφώνου (ή κάποιας άλλης φορητής ασυρµατικής συσκευής), έτσι ώστε ο χρήστης να βλέπει όσο το δυνατόν περισσότερο
χρήσιµο περιεχόµενο.
• WWW εξυπηρετητής (server): Πρόκειται για έναν εξυπηρετητή πανοµοιότυπο µε
αυτόν που χρησιµοποιείται στα πλαίσια της υπηρεσίας του Παγκόσµιου Ιστού (βλ.
υποενότητα 3.7.7). Είναι επιφορτισµένος µε την ικανοποίηση των απαιτήσεων
που διατυπώνει ο χρήστης χρησιµοποιώντας το κινητό του τηλέφωνο.
• WAP πύλη (gateway): Αποτελεί το συνδετικό κρίκο ανάµεσα σε ένα κινητό τηλέφωνο που υποστηρίζει το πρωτόκολλο WAP και σε έναν WWW εξυπηρετητή. Πιο
συγκεκριµένα, αναλαµβάνει την προσαρµογή και το µετασχηµατισµό των δεδοµένων, ώστε ο WWW εξυπηρετητής και η συσκευή του χρήστη να µπορούν να
επικοινωνήσουν µεταξύ τους.
Για την ουσιαστική αξιοποίηση του πρωτοκόλλου WAP ιδιαίτερα σηµαντικός είναι
ο ρόλος του περιβάλλοντος ανάπτυξης και εκτέλεσης εφαρµογών WAP (WAP
Application Environment, WAE). Βασικά συστατικά µέρη του περιβάλλοντος αυτού
είναι οι γλώσσες σχεδίασης WAP σελίδων WML (Wireless Markup Language) και
WMLScript. H WML είναι βασισµένη στις γλώσσες σχεδίασης ιστοσελίδων HTML
και HDML (Handheld Device Markup Language), οι οποίες χρησιµοποιούνται στην
υπηρεσία του Παγκόσµιου Ιστού στο Internet, µε τη δεύτερη (HDML) να αναφέρε-

4 . 4 ¶ P ø T O K O § § O A ™ Y P M AT I K H ™ ¶ P O ™ B A ™ H ™

193

ται κυρίως σε φορητές επικοινωνιακές συσκευές (handheld devices). Επισηµαίνεται
ότι η WML είναι βελτιστοποιηµένη για χρήση σε περιβάλλοντα περιορισµένου
εύρους ζώνης, καθώς και µικρής ποσότητας µνήµης και επεξεργαστικής ισχύος, όπως
είναι τα ασύρµατα δίκτυα και οι συσκευές κινητής τηλεφωνίας αντίστοιχα. Σε συνδυασµό µε την WML χρησιµοποιείται η γλώσσα WMLScript για την υλοποίηση σχετικά σύνθετων λειτουργικών χαρακτηριστικών, όπως για παράδειγµα ο έλεγχος των
στοιχείων που εισάγει ένας χρήστης.
Οι εφαρµογές που µπορεί να έχει το πρωτόκολλο WAP καλύπτουν ένα ιδιαίτερα ευρύ
φάσµα. Χαρακτηριστικά παραδείγµατα αποτελούν η παροχή ειδήσεων, οικονοµικών
στοιχείων, εγκυκλοπαιδικών και ταξιδιωτικών πληροφοριών. Παράλληλα, λόγω του
ιδιαίτερα υψηλού επιπέδου ασφαλείας που υποστηρίζει το πρωτόκολλο WAP, κάθε
εταιρεία έχει τη δυνατότητα να διαθέσει τα προϊόντα και τις υπηρεσίες της στο χώρο
των ασυρµατικών δικτύων και ο χρήστης να πραγµατοποιήσει αγορές µε χρήση του
αριθµού της πιστωτικής κάρτας του. Συχνά µάλιστα χρησιµοποιείται ο όρος «κινητό
εµπόριο» (mobile commerce, m–commerce), σε αντιστοιχεία προς τον όρο «ηλεκτρονικό εµπόριο» (electronic commerce, e–commerce), ο οποίος αναφέρεται στη
διενέργεια συναλλαγών µε τη χρήση συσκευών κινητής τηλεφωνίας. Αυτό το είδος
εµπορίου αναµένεται να διαδοθεί ακόµη περισσότερο µε την εµφάνιση και διάδοση
κινητών τηλεφώνων που θα ενσωµατώνουν υποδοχή για ανάγνωση πιστωτικών καρτών, καθώς και συστήµατα βιοµετρικής αναγνώρισης, καθιστώντας τις συναλλαγές
µέσω ασυρµατικών δικτύων εξαιρετικά απλή και ασφαλής διαδικασία.
Είναι εποµένως φανερό ότι µέσω του πρωτοκόλλου WAP κάθε σύγχρονη επιχείρηση έχει τη δυνατότητα να απευθύνει τις υπηρεσίες και τα προϊόντά της στο πολυπληθές κοινό των κατόχων συσκευών κνητής τηλεφωνίας. Μέσω του πρωτοκόλλου
WAP είναι δυνατόν να διατεθεί σχεδόν όλο το φάσµα των υπηρεσιών τηλεµατικής
που ήδη προσφέρονται µέσω του Internet µε µοναδική εξαίρεση εκείνες τις υπηρεσίες που απαιτούν αυξηµένη επεξεργαστική ισχύ, µεγάλο εύρος ζώνης και γραφικό
περιβάλλον.
ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 4.2
Λαµβάνοντας υπόψη το µοντέλο λειτουργίας του πρωτοκόλλου WAP επεξηγήστε
τον τρόπο µε τον οποίο ένας χρήστης ο οποίος διαθέτει κινητό τηλέφωνο που υποστηρίζει το πρωτόκολλο WAP µπορεί να αντλήσει πληροφορίες από το Internet για
κάποιο θέµα που τον ενδιαφέρει.

K E º A § A I O 4 : ™ Y ™ T H M ATA K I N H T ø N K A I A ™ Y P M AT I K ø N E ¶ I K O I N ø N I ø N

194

4.5 ∆Ô Ì¤ÏÏÔÓ ÙˆÓ ÎÈÓËÙÒÓ Î·È ·Û˘ÚÌ·ÙÈÎÒÓ ÂÈÎÔÈÓˆÓÈÒÓ

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• προσδιορίσετε τα βασικά χαρακτηριστικά του παγκόσµιου συστήµατος κινητής
τηλεφωνίας UMTS·
• αναφέρετε πώς αναµένεται να εξελιχθεί ο υποστηριζόµενος ρυθµός µετάδοσης
δεδοµένων από τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας·
• σχολιάσετε το ρόλο των δορυφορικών συστηµάτων προσωπικών επικοινωνιών.
Το σύστηµα GSM υιοθετείται ως πρότυπο κινητών επικοινωνιών από όλο και περισσότερες χώρες σε παγκόσµια κλίµακα. Ο αριθµός των νέων συνδροµητών, τόσο του
συστήµατος GSM, όσο και των συστηµάτων κυψελοειδούς τηλεφωνίας, αυξάνεται
µε γρήγορους ρυθµούς, όπως φαίνεται στο Σχήµα 4.3. Έτσι, ενώ κατά το τέλος του
1992 οι συνδροµητές GSM ανέρχονταν σε 250.000 σε ολόκληρο τον κόσµο, στο
τέλος του 1999 ο αντίστοιχος αριθµός ήταν περίπου 254.000.000. Οι προβλέψεις
µάλιστα για το µέλλον είναι ιδιαίτερα αισιόδοξες (Σχήµα 4.3). Στην Ελλάδα µάλιστα, το τέλος του 2000, οι κάτοχοι κινητού τηλεφώνου έφτασαν τους 3.900.000 και
τα έσοδα των τριών παροχέων του χώρου (CosmOTE, Panafon, Telestet) µαζί τα 500
δισεκατοµµύρια δραχµές.
900Π
900

™¯‹Ì· 4.3

Ρυθµός αύξησης
των συνδροµητών
κυψελοειδούς
τηλεφωνίας και
του συστήµατος
GSM ειδικότερα

πελάτες σε εκατοµµύρια

800
640Π
600Π

700
600

συνολικοίy
συνδροµητές

500
400

Π=Πρόβλεψη

380Π

GSM
310

300

205
136

200
100
0

468

11 16

23 34

55
21

88
34 49

254

139
71

1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001
έτος (τέλος)

4 . 5 T O M E § § O N T ø N K I N H T ø N K A I A ™ Y P M AT I K ø N E ¶ I K O I N ø N I ø N

∆ιάδοχος του δικτύου GSM, αλλά και του δικτύου DCS 1800, το οποίο αποτελεί
µετεξέλιξη του δικτύου GSM, θα είναι το Παγκόσµιο Σύστηµα Κινητής Τηλεφωνίας (Universal Mobile Telephony System, UMTS) που εκπροσωπεί την τεχνολογία
της τρίτης γενιάς συστηµάτων κινητών επικοινωνιών (3G). Το σύστηµα αυτό θα έχει
τη δυνατότητα να προσφέρει παγκόσµια περιαγωγή, θα είναι σε θέση να παρέχει µε
ολοκληρωµένο τρόπο όλα τα είδη ασυρµατικών και κινητών υπηρεσιών, θα επιτρέπει την αποτελεσµατική διασύνδεση µε το Internet και θα υποστηρίζει αυξηµένο
ρυθµό µετάδοσης δεδοµένων (µέχρι 2 Mbit/s). Έτσι, θα επιτρέψει την ανάπτυξη και
διάδοση υπηρεσιών πολυµέσων (αλλά και εφαρµογών τηλεµατικής όπως αυτές που
περιγράφονται στο Κεφάλαιο 5) και στα συστήµατα κινητών επικοινωνιών.
Επισηµαίνεται ότι τα σύγχρονα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας που βασίζονται στο
σύστηµα GSM έχουν ρυθµούς µετάδοσης δεδοµένων 9,6 kbps, ενώ ήδη έχει αρχίσει σε αυτά η υλοποίηση της τεχνολογίας Κυκλωµατοµεταγωγής ∆εδοµένων Υψηλής Ταχύτητας (High Speed Circuit Switched Data, HSCSD), η οποία αυξάνει το
ρυθµό µετάδοσης στα 14,4 kbps για κάθε κανάλι δεδοµένων. Σύµφωνα µε την τεχνολογία αυτή είναι δυνατόν να χρησιµοποιηθούν (αν φυσικά έχει την ανάλογη δυνατότητα και το κινητό τηλέφωνο του χρήστη) µέχρι τέσσερα κανάλια (ανάλογα µε το
φόρτο του δικτύου GSM στην περιοχή που βρίσκεται ο χρήστης), ανεβάζοντας έτσι
τον υποστηριζόµενο ρυθµό µετάδοσης δεδοµένων στα 57,6 kbps. Το αµέσως επόµενο βήµα είναι η υποστήριξη της ασυρµατικής τεχνολογίας µεταφοράς δεδοµένων
και φωνής του Γενικού Συστήµατος Ραδιο–Πακέτων (General Packet Radio
System, GPRS), µε βάση την οποία το κινητό τηλέφωνο είναι πάντοτε έτοιµο να
πραγµατοποιήσει µεταφορά δεδοµένων (π.χ. να συνδεθεί µε το Internet), αφού δεν
υπάρχει διαχωρισµός µεταξύ των καναλιών φωνής και δεδοµένων. Κατ’ αυτόν τον
τρόπο ο ρυθµός µετάδοσης δεδοµένων ανέρχεται στα 150 kbps, αλλά απαιτείται
όµως η ύπαρξη κινητού τηλεφώνου συµβατού µε την τεχνολογία GPRS. Τέλος, το
τελευταίο στάδιο πριν από τη µετάβαση στο σύστηµα UMTS είναι η υιοθέτηση της
τεχνολογίας των Βελτιωµένων Ρυθµών Μετάδοσης για την Εξέλιξη του GSM
(Enhanced Data Rates for GSM Evolution, EDGE) που εξασφαλίζει την επίτευξη
ρυθµού µετάδοσης µέχρι 384 kbps.
Στη µελλοντική εξέλιξη των συστηµάτων κινητών και ασυρµατικών τηλεπικοινωνιών σηµαντικός αναµένεται να είναι και ο ρόλος των δορυφορικών συστηµάτων
προσωπικών επικοινωνιών (Satellite Personal Communication Systems, S–PCS),
τα οποία παρέχουν φωνητικές υπηρεσίες και υπηρεσίες τηλεµατικής χαµηλού ρυθµού µετάδοσης δεδοµένων σε µικρά και φθηνά τερµατικά τσέπης από παγκόσµιους
ή και περιοχικούς δορυφόρους χαµηλής (Low Earth Orbit, LEO), µέσης (Medium

195

K E º A § A I O 4 : ™ Y ™ T H M ATA K I N H T ø N K A I A ™ Y P M AT I K ø N E ¶ I K O I N ø N I ø N

196

Earth Orbit, MEO) ή γεωστατικής (Geostationary Earth Orbit, GEO) γήινης τροχιάς.
Στα επόµενα χρόνια αναµένεται να ξεκινήσει η λειτουργία αρκετών παγκόσµιων και
περιοχικών συστηµάτων S–PCS, πολλά από τα οποία θα είναι σε θέση να υποστηρίξουν και υπηρεσίες ευρείας ζώνης (Globalstar, Spaceway, Celestri, Teledesic,
Cyberstar, Skybridge, Euroskyway, κ.λπ.).
Συµπερασµατικά αναφέρεται ότι η σύγκλιση των υπηρεσιών τηλεµατικής που προσφέρονται από ενσύρµατα και ασυρµατικά τηλεπικοινωνιακά συστήµατα αναµένεται να γίνεται όλο και πιο έντονη. Η µεταξύ τους διάκριση θα γίνεται όλο και πιο
δύσκολη καθώς οι κινητές επικοινωνίες θα προσφέρουν τη δυνατότητα για χαµηλού
κόστους µεταφορά δεδοµένων σε υψηλούς ρυθµούς µετάδοσης και για την παροχή
υπηρεσιών πολυµέσων στους χρήστες.
ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 4.3
Είναι σωστή ή λάθος η πιο κάτω πρόταση;

Η εµφάνιση και διάδοση της κινητής τηλεφωνίας τρίτης γενιάς
(3G) αναµένεται να αυξήσει το πεδίο εφαρµογών
του πρωτοκόλλου WAP.

Σωστό

Λάθος

™YNOæH

™‡ÓÔ„Ë
Σύµφωνα µε την κυψελοειδή µέθοδο ραδιοκάλυψης µια γεωγραφική περιοχή χωρίζεται σε κυψέλες εντός των οποίων γίνεται εκποµπή µιας οµάδας συχνοτήτων ή καναλιών / ραδιοδιαύλων.
Αναγκαίες προϋποθέσεις για την επιτυχηµένη λειτουργία ενός κυψελοειδούς συστήµατος κινητής τηλεφωνίας είναι η µεγάλη συνδροµητική χωρητικότητα, η µεγάλη απόδοση του διαθέσιµου φάσµατος ραδιοσυχνοτήτων, η συµβατότητα, η προσαρµογή
στην εκάστοτε πυκνότητα τηλεπικοινωνιακής σύνδεσης, η ποιότητα επικοινωνίας και
το προσιτό κόστος.
Τα πρώτα εµπορικά συστήµατα κυψελοειδούς κινητής τηλεφωνίας (συστήµατα πρώτης γενιάς, 1G) βασίστηκαν στην αναλογική τεχνολογία.
Το παγκόσµιο σύστηµα κινητών επικοινωνιών GSM αποτελεί πρότυπο που στηρίζεται στην ψηφιακή τεχνολογία και προσδιορίζει τα συστήµατα κινητής τηλεφωνίας
δεύτερης γενιάς (2G).
Το σύστηµα GSM χρησιµοποιεί τη ζώνη συχνοτήτων των 900 MHz και µέθοδο πολυπλεξίας στη ραδιοδιεπαφή που βασίζεται στην τεχνολογία πολλαπλής πρόσβασης µε
διαίρεση χρόνου TDMA.
Η αρχιτεκτονική µεταγωγής του συστήµατος GSM περιλαµβάνει το κέντρο κινητής
τηλεφωνίας, την οικεία βάση δεδοµένων εγγραφής, τη βάση επισκέψεως δεδοµένων
εγγραφής, το κέντρο πιστοποίησης συνδροµητών, το κέντρο τεκµηρίωσης τερµατικών
συσκευών και το κέντρο εποπτείας και συντήρησης.
Το υποσύστηµα σταθµού βάσης του συστήµατος GSM περιλαµβάνει τον ελεγκτή του
σταθµού βάσης και το σταθµό βάσης.
Η συνδροµητική κάρτα ταυτότητας SIM είναι µια «έξυπνη» κάρτα µε επεξεργαστή
και µνήµη που έχει αποθηκευµένα διάφορα στοιχεία που αφορούν το συνδροµητή.
Οι βασικότερες τηλεϋπηρεσίες και συµπληρωµατικές υπηρεσίες που παρέχονται από
το σύστηµα GSM είναι η υπηρεσία σύντοµων µηνυµάτων, η εκποµπή µηνυµάτων τοπικής εµβέλειας, η τηλεφωνική συνδιάσκεψη, η υπηρεσία µετάδοσης δεδοµένων και
fax, η πληροφόρηση κόστους συνδιάλεξης, η αναµονή κλήσεων και η υπηρεσία φωνητικής πληκτρολόγησης.
Το σύστηµα GSM περιέχει αρκετά και σηµαντικά πλεονεκτήµατα σε σύγκριση µε τα
υπάρχοντα αναλογικά συστήµατα κινητών επικοινωνιών.
Το ψηφιακό επικοινωνιακό σύστηµα DCS 1800 αποτελεί µετεξέλιξη του συστήµατος

197

198

K E º A § A I O 4 : ™ Y ™ T H M ATA K I N H T ø N K A I A ™ Y P M AT I K ø N E ¶ I K O I N ø N I ø N

GSM και ένα σηµαντικό βήµα προς την κατεύθυνση της ανάπτυξης υπηρεσιών προσωπικών επικοινωνιών.
Τα κυριότερα συστήµατα ασυρµατικής τηλεφωνίας είναι τα συστήµατα CT0, CT1,
CT2 και CT3, το σύστηµα βελτιωµένες ψηφιακές τηλεπικοινωνίες µε ασυρµατικά
τηλέφωνα DECT και τα συστήµατα σταθερών ασυρµατικών δικτύων.
Το πρωτόκολλο ασυρµατικής πρόσβασης WAP επιτρέπει σε κάθε κάτοχο συµβατής
τηλεφωνικής συσκευής να αποκτήσει πρόσβαση στο πλούσιο πληροφοριακό περιεχόµενο του Internet.
Το µοντέλο λειτουργίας του πρωτοκόλλου WAP περιλαµβάνει τη χρήση συµβατών
κινητών τηλεφώνων, ενός WWW εξυπηρετητή και µιας WAP πύλης.
Βασικά συστατικά του περιβάλλοντος ανάπτυξης και εκτέλεσης εφαρµογών WAP είναι
οι γλώσσες σχεδίασης WAP σελίδων WML και WMLScript.
Οι εφαρµογές που µπορεί να έχει το πρωτόκολλο WAP καλύπτουν ένα ιδιαίτερα ευρύ
φάσµα.
Το σύστηµα GSM υιοθετείται από όλο και περισσότερες χώρες σε παγκόσµια κλίµακα και ο αριθµός των GSM συνδροµητών αυξάνεται µε ραγδαίο ρυθµό.
Το παγκόσµιο σύστηµα κινητής τηλεφωνίας UMTS αποτελεί διάδοχο των συστηµάτων GSM και DCS 1800, θα προσφέρει παγκόσµια περιαγωγή, ποικιλία υπηρεσιών,
αποτελεσµατική διασύνδεση µε το Internet και υποστήριξη αυξηµένου ρυθµού µετάδοσης δεδοµένων (µέχρι 2 Mbit/s).
Οι τεχνολογίες κυκλωµατοµεταγωγής δεδοµένων υψηλής ταχύτητας HSCSD, γενικού συστήµατος ραδιο–πακέτων GPRS και βελτιωµένων ρυθµών µετάδοσης για την
εξέλιξη του GSM EDGE αναµένεται να αυξάνουν διαρκώς το ρυθµό µετάδοσης δεδοµένων που υποστηρίζεται από τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας.
Στη µελλοντική εξέλιξη των συστηµάτων κινητών και ασυρµατικών τηλεπικοινωνιών
σηµαντικός αναµένεται να είναι και ο ρόλος των δορυφορικών συστηµάτων προσωπικών επικοινωνιών.

™YNOæH

¶ÚÔ·ÈÚÂÙÈ΋ ‚È‚ÏÈÔÁÚ·Ê›·

Οι βασικές αρχές στις οποίες στηρίζεται η λειτουργία των κυψελοειδών δικτύων κινητής τηλεφωνίας, καθώς και τα πιο σηµαντικά χαρακτηριστικά τους, εξετάζονται διεξοδικά στα Κεφάλαια 1 και 2 του (Κωτσόπουλος, 1997), στο Κεφάλαιο 3 του (Σούλης, 1992), καθώς και στα αρχικά κεφάλαια των βιβλίων (Bekkers, 1999), (Heine,
1999) και (Jacoda, 1993). Το σύστηµα GSM περιγράφεται µε λεπτοµέρεια στα βιβλία
(Bekkers, 1999), (Heine, 1999) και (Jacoda, 1993), στα άρθρα (Νόου, 1998), (Μαστοράκης, 1996) και (Scourias, 1997), καθώς και στο Κεφάλαιο 11 του (Βασιλόπουλος,
2000), ενώ χρήσιµοι δικτυακοί τόποι στο Internet (web sites) για το σκοπό αυτό είναι
οι http://www.gsmdata.com και http://www.mobilecomputing.com. Το σύστηµα DCS
1800 εξετάζεται, τόσο ως αυτόνοµη τεχνολογία, όσο και σε σχέση µε το σύστηµα
GSM, στα βιβλία (Κωτσόπουλος, 1997), (Bekkers, 1999) και (Heine, 1999). Περισσότερες πληροφορίες για τα συστήµατα ασυρµατικής τηλεφωνίας µπορούν να βρεθούν στο Κεφάλαιο 11 του (Βασιλόπουλος, 2000), καθώς και στο βιβλίο (Tuttlebee,
1997), ενώ το πρωτόκολλο WAP και οι (πιθανές) εφαρµογές του περιγράφονται
λεπτοµερώς και εξετάζονται διεξοδικά στα βιβλία (Αθηναίος, 2000) και (Van der
Heijden, 2000) και στους δικτυακούς τόπους http://www.wapforum.org και
http://www.wap.net. Τέλος, οι µελλοντικές προοπτικές των κινητών και ασυρµατικών
επικοινωνιών αναλύονται στα άρθρα (Adamopoulos, 1999), (Nadège, 1998) και στα
βιβλία (Bekkers, 1999), (Prasad, 2000) και (Jamalipour, 1997). Πιο συγκεκριµένα,
το παγκόσµιο σύστηµα κινητής τηλεφωνίας UMTS περιγράφεται στο Κεφάλαιο 10
του (Κωτσόπουλος, 1997), στο βιβλίο (Muratore, 2000), στο άρθρο (Richardson,
1999) και στο δικτυακό τόπο http://www.umts–forum.org, ενώ χρήσιµα στοιχεία για
τα δορυφορικά συστήµατα προσωπικών επικοινωνιών µπορούν να βρεθούν στα άρθρα
(Abrishamkar, 1996) και (Golding, 1998), καθώς και στο βιβλίο (Jamalipour, 1997).
Αθηναίος, Ν., «WAP για Επιχειρήσεις», Εκδόσεις Anubis, 2000, ISBN:
960–306–276–6.
Βασιλόπουλος, Χρ., Ντόκος, Ι., Σκουλάτος, Β., «Σύγχρονα Τηλεπικοινωνιακά
∆ίκτυα», Τόµος Γ’, Έκδοση ΟΤΕ, Αθήνα 2000.
Κωτσόπουλος, Σ., Καραγιαννίδης, Γ., «Κινητή Τηλεφωνία», Εκδόσεις Παπασωτηρίου, Αθήνα 1997, ISBN: 960–7510–43–7.
Μαστοράκης, Ν., «Η Κινητή Τηλεφωνία Σήµερα: Παρούσα Κατάσταση και Προοπτικές», Τεχνική Επιθεώρηση, Οκτώβριος 1996, σελ. 32–35.
Νόου, Κ., «Το Σύστηµα GSM και τα Πλεονεκτήµατά του», Τεχνική Επιθεώρηση,
Φεβρουάριος 1998, σελ. 32–34.

199

200

K E º A § A I O 4 : ™ Y ™ T H M ATA K I N H T ø N K A I A ™ Y P M AT I K ø N E ¶ I K O I N ø N I ø N

Σούλης, ∆., «Το Πανευρωπαϊκό Σύστηµα Κινητής Τηλεφωνίας GSM και η Εφαρµογή
του στην Ελλάδα», Αθήνα, Μάρτιος 1992, ISBN: 960–220–217–3.
Abrishamkar, F., Siveski, Z., «PCS Global Mobile Satellites», IEEE Communications
Magazine, September 1996.
Adamopoulos, D.X., Papandreou, C.A., Apostolas, C., Pavlou, G., Danopoulos, C.,
Makris, N., «Future Trends and Perspectives in Information Networking: Towards
Global Broadband Networks and Services», British Telecommunications
Engineering, Vol. 18, Part 2, August 1999, pp. 66–73.
Bekkers, R., Smits, J., «Mobile Telecommunications: Standards, Regulation, and
Applications», Artech House, 1999, ISBN: 0–89006–806–2.
Golding, L.S., «Satellite Communications Systems move into the Twenty–First
Century», Wireless Networks, No. 4, 1998, pp. 101–107.
Heine, G., «GSM Networks: Protocols, Terminology and Implementation», Artech
House, 1999, ISBN:0–89006–471–7.
Jagoda, A., Villepin, M., «Mobile Communications», John Wiley & Sons, 1993,
ISBN: 0–471–93906–4.
Jamalipour, A., «Low Earth Orbital Satellites for Personal Communication
Networks», Artech House, 1997, ISBN: 0–89006–955–7.
Muratore, F. (Editor), «UMTS: Mobile Communications for the Future», John Wiley
& Sons, November 2000, ISBN: 0471–72051–8.
Nadège, F., Faggion, F., Hua, T., «Personal Communication Services Through the
Evolution of Fixed and Mobile Communications and the Intelligent Network
Concept», IEEE Network, July / August 1998, pp. 11–18.
Prasad, R., Mohr, W., Konhäuser, W., «Third Generation Mobile Communication
Systems», Artech House, 2000, ISBN:1–58053–082–6.
Richardson, K.W., «UMTS Overview», Electronics & Communications Engineering
Journal, 1999, pp. 93–100.
Scourias, J., «Overview of the Global System for Mobile Communications», 1997
[http://ccnga.uwaterloo.ca/~jscouria/GSM/gsmreport.html].
Tuttlebee, W. (Editor), «Cordless Telecommunications Worldwide», Springer–Verlag,
London, 1997, ISBN: 3–540–19970–5.
Van der Heijden, M., Taylor, M. (Editors), «Understanding WAP: Wireless
Applications, Devices, and Services», Artech House, 2000, ISBN:1–58053–093–1.

∂Ê·ÚÌÔÁ¤˜ ÙËÏÂÌ·ÙÈ΋˜
™ÎÔfi˜

5
º

Στο κεφάλαιο αυτό εξετάζονται τα λειτουργικά χαρακτηριστικά µερικών σηµαντικών
εφαρµογών τηλεµατικής, οι οποίες αναµένεται να γνωρίσουν µεγάλη διάδοση τα επόµενα χρόνια, στα πλαίσια της σταδιακής εξελικτικής πορείας προς την επερχόµενη
κοινωνία των πληροφοριών.

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει το κεφάλαιο αυτό θα µπορείτε να:
• αναφέρετε τα κύρια χαρακτηριστικά των εφαρµογών οµάδων εργασίας και να επεξηγήσετε τις βασικές συνιστώσες τους·
• επεξηγήσετε την αναγκαιότητα της τηλεκπαίδευσης και τις διάφορες µορφές που
αυτή µπορεί να πάρει·
• περιγράψετε ένα τυπικό σύστηµα τηλεϊατρικής αναλύοντας τις λειτουργίες που αυτό
µπορεί να υποστηρίξει·
• προσδιορίσετε σηµαντικά θέµατα, παράγοντες και τεχνολογίες που σχετίζονται µε
την τηλεργασία·
• επεξηγήσετε τη σηµασία της ηλεκτρονικής ανταλλαγής δεδοµένων και να σχολιάσετε τον τρόπο µε τον οποίο µπορεί να εφαρµοσθεί·
• προσδιορίσετε τις αρχές του ηλεκτρονικού εµπορίου, τα συστατικά του στοιχεία,
τα πεδία εφαρµογής του, καθώς και σηµαντικότερα ζητήµατα που άπτονται της επιχειρηµατικής του διάστασης·
• επεξηγήσετε τα κύρια σηµεία µιας στρατηγικής για την υιοθέτηση εφαρµογών τηλεµατικής.

ŒÓÓÔȘ ÎÏÂȉȿ
• οµάδα εργασίας
• εφαρµογές οµάδων εργασίας
• λογισµικό οµάδων εργασίας (groupware)
• συνεργασία οµάδων εργασίας µε χρήση υπολογιστή

§

π

KEºA§AIO 5:

202

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

• συνεργασία υποστηριζόµενη από υπολογιστή CSCW
• ηλεκτρονικό ταχυδροµείο
• υπηρεσίες υποστήριξης οµαδικής εργασίας
• υπηρεσίες προγραµµατισµού χρόνου και τήρησης ηµερολογίου
• τηλεεικονοδιάσκεψη
• ροή εργασίας
• διαχείριση ροής εργασίας
• ροή εργασίας βασισµένη σε συναλλαγές
• ad hoc ροή εργασίας
• αντικειµενοστρεφής ροή εργασίας
• ροή εργασίας βασισµένη σε γνώση
• ηλεκτρονική αρχειοθέτηση και διαχείριση εγγράφων
• συστήµατα επεξεργασίας ειδώλων εγγράφων DIP
• συστήµατα διαχείρισης και ανάκτησης εγγράφων TM&R
• πλήρης αναζήτηση κειµένου
• µετασχηµατισµός επιχείρησης
• τηλεκπαίδευση
• µαθησιακή διαδικασία
• ακουστική τηλεκπαίδευση
• ακουστική τηλεκπαίδευση µε χρήση γραφηµάτων
• τηλεκπαίδευση µε χρήση πολυµέσων
• µικρόκοσµος γνώσης
• µακρόκοσµος γνώσης
• τηλεϊατρική
• τηλεδιάγνωση
• τηλεχειρουργική
• τηλεεικονοδιάσκεψη µεταξύ ιατρικών οµάδων
• υποστήριξη διακοµιστικών σταθµών
• εθνικό κέντρο τηλεϊατρικής
• τηλεργασία
• ευφυή συστήµατα βάσεων δεδοµένων

E I ™ A ° ø ° I K E ™ ¶ A PAT H P H ™ E I ™

• φιλτράρισµα πληροφορίας
• συστήµατα υποστήριξης τηλεργαζοµένων
• ηλεκτρονική ανταλλαγή δεδοµένων EDI
• UN/EDIFACT
• δίκτυα προστιθέµενης αξίας
• ηλεκτρονικό εµπόριο
• ηλεκτρονικό κατάστηµα
• αναδιοργάνωση επιχειρησιακών διεργασιών
• µελέτη σκοπιµότητας

∂ÈÛ·ÁˆÁÈΤ˜ ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂȘ
Όπως αναφέρθηκε και στην Ενότητα 1.5 του Κεφαλαίου 1, ο συνδυασµός δύο ή
περισσότερων υπηρεσιών τηλεµατικής για την κάλυψη πιο σύνθετων πληροφοριακών
και επικοινωνιακών αναγκών ονοµάζεται εφαρµογή τηλεµατικής (telematic
application).
Στο κεφάλαιο αυτό εξετάζονται τα βασικά χαρακτηριστικά σηµαντικών εφαρµογών
τηλεµατικής, οι οποίες, τα τελευταία ιδίως χρόνια, γνωρίζουν µεγάλη ανάπτυξη και
διάδοση. Οι εφαρµογές αυτές είναι οι εφαρµογές οµάδων εργασίας (στην Ενότητα
5.1), η τηλεκπαίδευση (στην Ενότητα 5.2), η τηλεϊατρική (στην Ενότητα 5.3), η τηλεργασία (στην Ενότητα 5.4), η ηλεκτρονική ανταλλαγή δεδοµένων (στην Ενότητα 5.5)
και το ηλεκτρονικό εµπόριο (στην Ενότητα 5.6). Το κεφάλαιο αυτό τελειώνει µε τη
διερεύνηση της στρατηγικής που απαιτείται για την αποτελεσµατική και αποδοτική
υιοθέτηση εφαρµογών τηλεµατικής (στην Ενότητα 5.7).
∆ιευκρινίζεται ότι οι εφαρµογές οµάδων εργασίας εξετάζονται στην αρχή του κεφαλαίου, γιατί εκτός από αυτόνοµες εφαρµογές τηλεµατικής µε σηµαντικές προοπτικές,
αποτελούν και κοινή συνιστώσα πολλών άλλων εφαρµογών τηλεµατικής, οι οποίες
έχουν ως έναν από τους κύριους στόχους τους την αποτελεσµατική υποστήριξη της
συνεργασίας ανάµεσα σε ένα σύνολο ανθρώπων που αποτελούν χρήστες των εφαρµογών αυτών.

203

KEºA§AIO 5:

204

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

5.1 ∂Ê·ÚÌÔÁ¤˜ ÔÌ¿‰ˆÓ ÂÚÁ·Û›·˜

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• αιτιολογήσετε τη χρησιµότητα και αναγκαιότητα των εφαρµογών οµάδων εργασίας σε µια σύγχρονη επιχείρηση·
• αναφέρετε τα κύρια χαρακτηριστικά µιας οµάδας εργασίας·
• ορίσετε τους όρους «λογισµικό οµάδας εργασίας» και «συνεργασία υποστηριζόµενη από υπολογιστή»·
• αναφέρετε χαρακτηριστικές υπηρεσίες τηλεµατικής που χρησιµοποιούνται στα πλαίσια εφαρµογών οµάδων εργασίας·
• προσδιορίσετε τις βασικές αρχές που πρέπει να διέπουν όλες τις εφαρµογές οµάδων εργασίας·
• επεξηγήσετε τα κύρια είδη ροής εργασίας ανάλογα µε τον τρόπο διαχείρισής της·
• περιγράψετε βασικές λειτουργίες του λογισµικού διαχείρισης ροής εργασίας·
• αναλύσετε τα βασικά χαρακτηριστικά των δύο κύριων κατηγοριών συστηµάτων
ηλεκτρονικής αρχειοθέτησης και διαχείρισης εγγράφων·
• αναφέρετε τα σηµαντικότερα σχεδιαστικά χαρακτηριστικά των εφαρµογών οµάδων εργασίας.
Το πλαίσιο δράσης των σύγχρονων επιχειρήσεων οριοθετείται από τον οξύ ανταγωνισµό, τα οριακά πολλές φορές περιθώρια κέρδους και τις συχνές κάθε είδους αλλαγές. Σε ένα τέτοιο τοπίο, η ανάγκη για υψηλή αποδοτικότητα, πιο ποιοτικές υπηρεσίες προς τους πελάτες, η αρτιότερη υποστήριξη των κάθε είδους συνεργατών και η
ικανότητα λήψης σωστών αποφάσεων υπό συνθήκες πίεσης είναι κάτι παραπάνω
από προφανείς. Η σωστή διαχείριση και ροή των πληροφοριών από / προς το εσωτερικό της επιχείρησης, η άρτια ενηµέρωση των στελεχών της και η αποδοτική µεταξύ τους συνεργασία είναι τρεις παράγοντες που µπορούν να συµβάλουν ουσιαστικά
προς αυτή την κατεύθυνση και αποτελούν βασικές προϋποθέσεις κατάκτησης στρατηγικού πλεονεκτήµατος και εποµένως επιτυχίας.
Στα πλαίσια υλοποίησης των πιο πάνω στόχων, οι επιχειρήσεις (σε παγκόσµιο επίπεδο) αντιµετωπίζουν σταδιακά τον υπολογιστή, όχι µόνο ως εργαλείο προσωπικής
παραγωγικότητας, αλλά και ως µέσο συνεργασίας του χρήστη του µε άλλους. Η

5 . 1 E º A P M O ° E ™ O M A ¢ ø N E P °A ™ I A ™

205

συνεργασία εξελίσσεται µεταξύ µιας οµάδας χρηστών, η οποία αποτελεί µια οµάδα
εργασίας (workgroup), µε κοινό εργασιακό στόχο και πρόσβαση στο «δικτυωµένο»
περιβάλλον της εταιρείας τους. Τα µέλη της οµάδας δεν είναι απαραίτητο να συνυπάρχουν στον ίδιο χώρο (πρόσβαση στο δίκτυο µπορεί να έχει και κάποιος µε ένα
φορητό υπολογιστή ή γενικά µε τον υπολογιστή του σπιτιού του), ούτε να συνεργάζονται κατά το ίδιο χρονικό διάστηµα (κάποιος µπορεί να επεξεργάζεται τα αποτελέσµατα της δουλειάς άλλων).
Είναι προφανές όµως ότι είναι απαραίτητη κάποιου είδους υποδοµή που θα εξασφαλίζει τη συνεργασία των µελών της οµάδας, επιλύοντας τα πρακτικά προβλήµατα που σίγουρα θα δηµιουργούνταν διαφορετικά (π.χ. παρακολούθηση των συναλλαγών ανάµεσα στους χρήστες και πληροφόρησή τους) και απαλλάσσοντάς τους από
χρονοβόρες, κοπιαστικές και επισφαλείς διαδικασίες στο µέγιστο δυνατό βαθµό. Το
ρόλο αυτό αναλαµβάνουν οι εφαρµογών οµάδων εργασίας, οι οποίες έχουν ως βασικό συστατικό τους στοιχείο µια σχετικά νέα κατηγορία λογισµικού µε ειδικά χαρακτηριστικά, που είναι γνωστή ως λογισµικό οµάδων εργασίας (groupware). Η όλη
«φιλοσοφία» της συνεργασίας χρηστών, αλλά και εφαρµογών, είναι γνωστή ως
συνεργασία οµάδων εργασίας µε χρήση υπολογιστή (workgroup computing).
Οι εφαρµογές οµάδων εργασίας επιτρέπουν στους χρήστες ενός δικτύου να επικοινωνούν, να µοιράζονται πληροφορίες και να αυτοµατοποιούν τις διαδικασίες της
δουλειάς τους, χρησιµοποιώντας υπολογιστές. Προσφέρουν ένα µεγάλο φάσµα επιµέρους υπηρεσιών τηλεµατικής, το οποίο δεν έχει ακόµη παγιωθεί, καθώς ο τοµέας
εξελίσσεται δυναµικά. Ορισµένες από αυτές τις υπηρεσίες είναι ευρύτερα γνωστές
και αντιληπτές (όπως το ηλεκτρονικό ταχυδροµείο), ενώ οι πιο προηγµένες αποτελούν προνόµιο λίγων µεγάλων εταιρειών.
Στις επόµενες παραγράφους εξετάζονται διεξοδικά τα σηµαντικότερα θέµατα που
σχετίζονται µε τις εφαρµογές οµάδων εργασίας. Πιο συγκεκριµένα, διευκρινίζονται
αρχικά ορισµένες σηµαντικές έννοιες και όροι. Στη συνέχεια αναλύονται θέµατα
σχετικά µε τη διαχείριση ροής εργασίας και την ηλεκτρονική αρχειοθέτηση και διαχείριση εγγράφων που αποτελούν βασικές συνιστώσες κάθε εφαρµογής οµάδας εργασίας. Τέλος, περιγράφονται τα σχεδιαστικά χαρακτηριστικά των εφαρµογών οµάδων
εργασίας και δίνονται κάποια συµπεράσµατα.
¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 5.1
Αναφέρετε παραδείγµατα περιπτώσεων συνεργασίας µεταξύ των µελών µιας οµάδας τα οποία θα ήταν δυνατό να υποστηριχθούν, κατά τη γνώµη σας, από εφαρµογές οµάδων εργασίας.

KEºA§AIO 5:

206

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

5.1.1 ™ËÌ·ÓÙÈΤ˜ ¤ÓÓÔȘ Î·È fiÚÔÈ

Μια οµάδα εργασίας είναι ένα σύνολο από ανθρώπους που λειτουργούν ως µια µονάδα, επικοινωνούν απευθείας µεταξύ τους και έχουν µερικά ή όλα από τα ακόλουθα
χαρακτηριστικά:
• Επικοινωνία: Τα µέλη µιας οµάδας πρέπει να είναι σε θέση να επικοινωνούν απευθείας µεταξύ τους για θέµατα που αφορούν, είτε την οµάδα, είτε τις δικές τους
δραστηριότητες.
• Αναγνώριση: Τα µέλη µιας οµάδας πρέπει να αναγνωρίζουν τον εαυτό τους ως
µέλη της συγκεκριµένης οµάδας. Η αίσθηση της οµαδικότητας επηρεάζει σε µεγάλο βαθµό τις ατοµικές ενέργειες των µελών της.
• Μεγάλη διάρκεια ζωής: Μία οµάδα είναι ενδεχόµενο να έχει µεγάλη διάρκεια
ζωής, καθώς οι οµάδες έχουν την ικανότητα να αντικαθιστούν τα µέλη τους που
αποχωρούν.
• Κίνητρο: Τα µέλη µιας οµάδας πρέπει να έχουν ένα κίνητρο, τόσο για να ενταχθούν αρχικά στην οµάδα, όσο και για να συνεχίσουν να παραµένουν µέλη της.
Γι’ αυτό το λόγο είναι αναγκαίο να προκύπτει ατοµικό όφελος ή κάποιο είδος
ανταµοιβής λόγω της συµµετοχής στην οµάδα.
Κάθε είδος πληροφορίας (έγγραφα, κείµενο, κινούµενη εικόνα, κ.λπ.) απαραίτητης
για συνεργασία, ανταλλάσεται και διαµοιράζεται µεταξύ όλων των µελών της οµάδας. Κατ’ αυτόν τον τρόπο τα µέλη της οµάδας είναι σε θέση να βλέπουν και να επεξεργάζονται τις ίδιες διαµοιραζόµενες πληροφορίες. Συνεπώς είναι πλέον δυνατή η
συνεργασία για την πραγµατοποίηση συζητήσεων, την υποβολή προτάσεων, την από
κοινού δηµιουργία εγγράφων, κ.λπ.
Ο όρος λογισµικό οµάδων εργασίας (groupware) περικλείει τις σκόπιµες εκείνες
οµαδικές διεργασίες και διαδικασίες, οι οποίες αποβλέπουν στην πραγµατοποίηση
συγκεκριµένων επιδιώξεων, καθώς και εκείνα τα εργαλεία λογισµικού που είναι ειδικά σχεδιασµένα για την υποστήριξη και διευκόλυνση των εργασιών µιας οµάδας. Η
αρχή της υποστηριζόµενης από υπολογιστή συνεργασίας (Computer Supported
Cooperative Work, CSCW) στηρίζεται σε παρόµοια ιδέα µε αυτή του λογισµικού
οµάδων εργασίας, αφού αναφέρεται στην υποστήριξη της συνεργασίας στα πλαίσια
µιας οµάδας σε ένα γεωγραφικά κατανεµηµένο περιβάλλον, χρησιµοποιώντας υπολογιστές και ενοποιηµένα δίκτυα υπολογιστών. Πρέπει να σηµειωθεί ωστόσο ότι
στον όρο CSCW αποδίδεται συνήθως µια πιο ευρεία έννοια καθώς θεωρείται προσανατολισµένος περισσότερο στην ανθρώπινη συµπεριφορά παρά στην ίδια την
τεχνολογία.

5.1.1 ™HMANTIKE™ ENNOIE™ KAI OPOI

Το λογισµικό οµάδων εργασίας χρησιµοποιείται στα πλαίσια των εφαρµογών οµάδων εργασίας για την υποστήριξη των ατόµων που εργάζονται σε οµάδες εργασίας.
Ανεξάρτητα από τη γεωγραφική θέση που βρίσκονται τα άτοµα που ανήκουν στην
οµάδα, καθώς και από τους πόρους που αυτά τα άτοµα χρησιµοποιούν, οι εφαρµογές οµάδων εργασίας τους παρέχουν τη δυνατότητα να µοιραστούν από κοινού τις
υπάρχουσες πληροφορίες προκειµένου να τις χρησιµοποιήσουν προς την επίτευξη
του κοινού τους στόχου. Τονίζεται ότι µια οµάδα εργασίας είναι µια οµάδα από
άτοµα που δουλεύουν µαζί για να επιλύσουν κοινά προβλήµατα χρησιµοποιώντας
τις ίδιες πληροφορίες και τους ίδιους πόρους. Αυτή η οµάδα εργασίας δεν είναι απαραίτητο να εργάζεται στον ίδιο χώρο αλλά µπορεί να είναι διεσπαρµένη γεωγραφικά, όπως επίσης είναι δυνατόν να εργάζεται σε διαφορετικές χρονικές στιγµές.
Χαρακτηριστικά παραδείγµατα υπηρεσιών τηλεµατικής που περικλείονται από τις
εφαρµογές οµάδων εργασίας είναι τα ακόλουθα:
• Ηλεκτρονικό Ταχυδροµείο: Είναι ίσως ο απλούστερος και σηµαντικότερος τύπος
ενδοεπικοινωνίας µεταξύ των µελών µιας οµάδας. Περιλαµβάνει τη δυνατότητα
για αποστολή και διανοµή εγγράφων µεταξύ των χρηστών του συστήµατος.
• Υπηρεσίες υποστήριξης οµαδικής εργασίας: Οι υπηρεσίες αυτές στηρίζονται
στην αποτελεσµατική διαχείριση της ροής εργασίας (workflow management),
αξιοποιώντας τις δυνατότητες που προσφέρει η ηλεκτρονική αρχειοθέτηση των
πάσης φύσεως διακινούµενων εγγράφων.
• Υπηρεσίες προγραµµατισµού χρόνου και τήρησης ηµερολογίου: Οι υπηρεσίες
αυτές επιτρέπουν στα µέλη της οµάδας εργασίας να έχουν προσπέλαση σε πληροφορίες που αφορούν διάφορα γεγονότα και συναντήσεις, έτσι ώστε να υπάρχει
αποτελεσµατικότερη συνεργασία και χρήση του χρόνου και των πόρων.
• Τηλεεικονοδιάσκεψη: Επιτρέπει σε χρήστες οι οποίοι βρίσκονται αποµακρυσµένοι γεωγραφικά να επικοινωνούν οπτικά και ακουστικά σε πραγµατικό χρόνο. Και
στην περίπτωση αυτή συναντώνται χαρακτηριστικά διαχείρισης της ροής εργασίας
και αξιοποιούνται οι δυνατότητες της ηλεκτρονικής αρχειοθέτησης εγγράφων.
Βασικές αρχές οι οποίες πρέπει να διέπουν όλες τις εφαρµογές οµάδων εργασίας
είναι οι εξής:
• Αλλαγές στο περιεχόµενο και την εµφάνιση της πληροφορίας πρέπει να χαρακτηρίζονται από συνέπεια και να είναι αµέσως αναγνωρίσιµες από όλα τα ενδιαφερόµενα µέλη της οµάδας, χρησιµοποιώντας µεταξύ άλλων την αρχή WYSIWIS
(What You See Is What I See).

207

KEºA§AIO 5:

208

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

• Στην περίπτωση χρησιµοποίησης βάσεων δεδοµένων, η γρήγορη απόκριση στις
ερωτήσεις είναι απολύτως αναγκαία.
• Η διανοµή της πληροφορίας µε τη µορφή, για παράδειγµα, εικόνων υψηλής ανάλυσης ή σύντοµων σκηνών βίντεο, στα µέλη της οµάδας πρέπει να είναι επαρκώς
γρήγορη.
• H χρονική καθυστέρηση διάφορων ενεργειών και γεγονότων (π.χ. κινήσεις του
δροµέα, µαρκάρισµα πεδίων και αντικειµένων), καθώς και η καθυστέρηση από
τη διαχείριση των εξουσιοδοτήσεων, η οποία πρέπει να γίνεται σύµφωνα µε προσεκτικά σχεδιασµένους κανόνες (π.χ. διαχείριση σκυτάλης) και ρόλους ώστε να
επιτρέπει στα µέλη της οµάδας να συµπεριφέρονται µε τρόπο δυναµικό, πρέπει
να είναι αµελητέα.
• Οι δραστηριότητες (ατοµικές ή οµαδικές) όσων συµµετέχουν πρέπει να είναι δυνατό να αναπαραχθούν.
¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 5.2
Σχολιάστε συνοπτικά τη χρήση που θα µπορούσε να έχει κάθε µία από τις υπηρεσίες τηλεµατικής που εξετάζονται στο Κεφάλαιο 3 στα πλαίσια µιας εφαρµογής
οµάδας εργασίας. Ποια είναι η γνώµη σας για τη χρήση του Internet ως τηλεπικοινωνιακής υποδοµής εφαρµογών οµάδων εργασίας;

5.1.2 ¢È·¯Â›ÚÈÛË ÚÔ‹˜ ÂÚÁ·Û›·˜

Η ροή εργασίας (workflow) έχει τη βάση της στην ιδέα ότι οι διεργασίες στο χώρο
των επιχειρήσεων είναι στην πραγµατικότητα ένα σύνολο εργασιών που γίνονται σε
µία προκαθορισµένη σειρά και περιέχουν πληροφορίες από διάφορες πηγές. Ένα
παράδειγµα είναι η διαδικασία πρόσληψης σε µία επιχείρηση. Κάθε φορά που γίνεται µία καινούρια πρόσληψη µία συγκεκριµένη διαδικασία τίθεται σε λειτουργία.
Πληροφορίες που αφορούν θέµατα όπως το µισθό, την ασφάλιση, τα προσωπικά
στοιχεία, ή τη θέση του ατόµου που προσελήφθη, συλλέγονται, ελέγχονται και διανέµονται σε διάφορα τµήµατα για περαιτέρω επεξεργασία, µε γραπτά ή ηλεκτρονικά µέσα.
H ∆ιαχείριση της Ροής Εργασίας (∆ΡΕ) συνίσταται στη θεώρηση των διεργασιών
ως «δίκτυα ανθρώπινων σχέσεων» στα οποία υπάρχει ροή δεδοµένων και υλικών.
Ο στόχος είναι οι σχέσεις αυτές να γίνουν συγκεκριµένες, και κατόπιν να αυτοµατοποιηθούν οι εργασίες, καθώς και η ροή των υλικών και των δεδοµένων. Έτσι, το

5 . 1 . 2 ¢ I A X E I P I ™ H P O H ™ E P °A ™ I A ™

λογισµικό ∆ΡΕ χρησιµοποιείται όλο και περισσότερο ως αναπόσπαστο µέρος εφαρµογών οµάδων εργασίας. Η έµφαση στον αυτοµατισµό της ροής των δεδοµένων και
των ήδη υπαρχόντων καθηκόντων που σχετίζονται µε τη διακίνηση των δεδοµένων,
παραχωρεί τη θέση της στην αυτοµατοποίηση των ενεργειών που ορίζουν και κατευθύνουν την ίδια την εργασία.
Υπάρχουν τέσσερα είδη ροής εργασίας, καθένα από τα οποία απαιτεί µία διαφορετική προσέγγιση διαχείρισης:
• Ροή εργασίας βασισµένη σε συναλλαγές (transaction–based): Εντοπίζεται συνήθως σε τµήµατα «παραγωγής» όπου οι εργαζόµενοι εκτελούν σχετικές µεταξύ
τους εργασίες και το αποτέλεσµα είναι συνήθως το προϊόν της επιχείρησης (π.χ.
επεξεργασία αιτήσεων για δάνεια σε µία τράπεζα). Αυτό το είδος ροής εργασίας
χαρακτηρίζει επίσης συγκεκριµένες διοικητικές λειτουργίες, όπως η επεξεργασία
εντολών παραγγελίας, εκθέσεων εξόδων, ή αιτήσεων πρόσληψης. Η ∆ΡΕ για ένα
τέτοιο περιβάλλον πρέπει να υποστηρίζει δυνατότητες δροµολόγησης, δυνατότητα σύνδεσης µε άλλα προγράµµατα για τον αυτοµατισµό συγκεκριµένων λειτουργιών και εκτεταµένες αναφορές κατά την εξέλιξη της εργασίας.
• Ad hoc ροή εργασίας: Προκύπτει από συγκεκριµένες προσωρινές ανάγκες µιας
οµάδας εργασίας, τα µέλη της οποίας καθίστανται ενεργά ή ανενεργά ανάλογα µε
τη λειτουργία τους µέσα στην οµάδα. Λόγω του προσωρινού χαρακτήρα της διεργασίας, το λογισµικό της ∆ΡΕ πρέπει να παρέχει εργαλεία τα οποία επιτρέπουν
στα µέλη της οµάδας να χτίσουν µόνα τους τις απαραίτητες για την οµάδα διεργασίες. Επίσης, πρέπει να παρέχεται η δυνατότητα συχνών αλλαγών της διαδικασίας ροής εργασίας, καθώς οι απαιτήσεις της οµάδας εργασίας µεταβάλλονται µε
το χρόνο.
• Αντικειµενοστρεφής (object–oriented) ροή εργασίας: Αυτό το είδος ροής εργασίας δίνει περισσότερη σηµασία στην αυτοµατοποίηση των σχέσεων µέσα σε µία
διεργασία για την επίτευξη µεγαλύτερης παραγωγικότητας. Οι χρήστες έχουν τη
δυνατότητα να απεικονίσουν γραφικά και να µετατρέψουν µία ήδη υπάρχουσα διαδικασία ροής εργασίας. Η ∆ΡΕ σε αυτή την περίπτωση είναι διαχωρισµένη από τις
εφαρµογές και τις διαδικασίες συναλλαγών που ελέγχει, παρέχοντας τη δυνατότητα της ηλεκτρονικής διακίνησης «εργασίας» µεταξύ των εφαρµογών σύµφωνα µε
ένα προκαθορισµένο από το χρήστη πίνακα ροής εργασίας. Η «εργασία» µπορεί
να αποτελείται από διάφορους συνδυασµούς εικόνων, δεδοµένων ή µηνυµάτων.
• Ροή εργασίας βασισµένη σε γνώση (knowledge–based): Σύµφωνα µε αυτό το
είδος ροής εργασίας απαιτείται ένα νέο µοντέλο για τις διαδικασίες του οργανι-

209

210

KEºA§AIO 5:

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

σµού ώστε η επιχείρηση να ωφεληθεί πραγµατικά από την αυτοµατοποίηση της
ροής εργασίας. Έτσι, κατά την ανάλυση των διαδικασιών, εκτός από την εξέταση
για το ποιος κάνει τί, πότε και πώς, διερευνάται επίσης το γιατί και προσδιορίζονται µέθοδοι για τη µέτρηση της αποτελεσµατικότητας που επιτυγχάνουν οι ήδη
υπάρχουσες διαδικασίες. Σε αυτή την περίπτωση απαιτούνται οπτικοποιηµένα
εργαλεία προγραµµατισµού, τα οποία επιτρέπουν στους χρήστες να χτίσουν και
να δοκιµάσουν άµεσα διάφορα είδη ροής εργασίας («on–the–fly»).
Ανεξάρτητα από τον τρόπο διαχείρισης της ροής εργασίας, κάθε προσέγγιση πρέπει
να παρέχει εργαλεία για το χειρισµό των σχέσεων ανάµεσα στις πέντε βασικές συνιστώσες µιας διεργασίας µέσα στην επιχείρηση, οι οποίες είναι οι εξής:
• Άνθρωποι: Οι άνθρωποι είναι οι εκτελεστές των εργασιών σε κάθε σηµείο της
διεργασίας. Για παράδειγµα, κάποιοι άνθρωποι συλλέγουν τις πληροφορίες, κάποιοι τις αναλύουν, και κάποιοι άλλοι εγκρίνουν περαιτέρω ενέργειες.
• Κανόνες: Οι κανόνες καθορίζουν τη διαδικασία, όπως, για παράδειγµα, στην περίπτωση του κανόνα «όλοι οι εργαζόµενοι του επιπέδου 10 έχουν το δικαίωµα δωρεάν ασφάλισης ζωής».
• Πληροφορία: Η πληροφορία είναι ο τρόπος να γίνει ορατή η διεργασία σε όλους
όσους συµµετέχουν σε αυτή αλλά και σε εξωτερικούς παράγοντες. Παρέχει τη
δυνατότητα παρακολούθησης της διεργασίας και διατήρησης αρχείου της συσσωρευµένης εργασίας.
• Εργασία: Οι εργασίες είναι βήµατα ή δραστηριότητες που πρέπει να εκτελεσθούν
σε κάθε σηµείο µιας διεργασίας και πρέπει να είναι συνεπείς µε τους συνολικούς
κανόνες της οµάδας εργασίας. Για παράδειγµα, το άνοιγµα ενός φύλλου εργασίας
και ο υπολογισµός των κρατήσεων για ένα νέο υπάλληλο είναι µία εργασία.
• ∆ιαχείριση: ∆ιαχείριση είναι η δυνατότητα παρακολούθησης της ροής εργασίας
και της εκτέλεσης συγκεκριµένων ενεργειών όπου αυτό απαιτείται.
Το λογισµικό ∆ΡΕ, το οποίο αποτελεί µέρος των εφαρµογών οµάδων εργασίας, χρησιµοποιείται κατά κύριο λόγο για:
• ∆ροµολόγηση πληροφοριών: Σε πολλές περιπτώσεις ένας πίνακας σε µία βάση
δεδοµένων καθορίζει την πορεία για κάθε είδος πληροφορίας. Εξετάζοντας συγκεκριµένες καταχωρίσεις δεδοµένων, το λογισµικό ∆ΡΕ διακινεί αυτόµατα τα έγγραφα σύµφωνα µε τις οδηγίες που βρίσκονται στον πίνακα της βάσης δεδοµένων.
Όταν η πορεία των δεδοµένων δεν µπορεί να προκαθορισθεί µε ένα σύνολο κανόνων, αλλά εξαρτάται από την ίδια την πληροφορία που εισάγεται στο σύστηµα σε

5 . 1 . 3 H § E K T P O N I K H ™ A P X E I O £ E T H ™ H K A I ¢ I A X E I P I ™ H E ° ° PA º ø N

211

κάποιο στάδιο της διαδικασίας, χρειάζεται ειδικό λογισµικό το οποίο κατευθύνει
τα έγγραφα κατά περίπτωση.
• ∆ιεκπεραίωση εργασίας: Η ∆ΡΕ µπορεί αυτόµατα να ενεργοποιήσει διαδικασίες
οι οποίες εκτελούν συγκεκριµένες εργασίες χωρίς την ανθρώπινη παρέµβαση. Για
παράδειγµα, στην περίπτωση µίας πρόσληψης, η τοποθέτηση ενός ατόµου στο
επίπεδο 10 ενεργοποιεί την αυτόµατη δηµιουργία αίτησης για ασφάλιση ζωής, η
οποία θα έχει τα περισσότερα στοιχεία συµπληρωµένα µέσω των ήδη υπαρχόντων
δεδοµένων.
• Αναφορές εξέλιξης της εργασίας: Πολλές φορές είναι σκόπιµη η αναζήτηση
σηµαντικών στοιχείων που αφορούν στην εξέλιξη της εργασίας, ο έλεγχος των
σταδίων που έχουν ολοκληρωθεί και η επαλήθευση ότι όλα προχωρούν σύµφωνα µε το πρόγραµµα. Η ∆ΡΕ συχνά απαιτεί εκτεταµένες δυνατότητες αναφορών
εξέλιξης της εργασίας, ώστε να είναι δυνατόν να υπολογισθεί ο τρέχων όγκος
εργασίας, το µεγέθος της εργασίας που έχει συσσωρευθεί και ο χρόνος που αυτή
βρίσκεται συσσωρευµένη. Με αυτό τον τρόπο οι χρήστες µπορούν να εντοπίσουν
διάφορα σηµεία συσσώρευσης στο σύστηµα και να αναδιαµορφώσουν την ροή
των δεδοµένων ή / και των εργασιών.
¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 5.3
∆ώστε τους ορισµούς των όρων «εφαρµογή οµάδας εργασίας», «λογισµικό οµάδας εργασίας», «συνεργασία υποστηριζόµενη από υπολογιστή» και «διαχείριση
ροής εργασίας», σχολιάζοντας τη µεταξύ τους σχέση.

5.1.3 ∏ÏÂÎÙÚÔÓÈ΋ ·Ú¯ÂÈÔı¤ÙËÛË Î·È ‰È·¯Â›ÚÈÛË ÂÁÁڿʈÓ

Η ηλεκτρονική αρχειοθέτηση και διαχείριση εγγράφων αποτελεί βασική συνιστώσα των περισσότερων εφαρµογών οµάδων εργασίας. Υλοποιεί τις βασικές πράξεις
της εισαγωγής, επεξεργασίας, αρχειοθέτησης, αποθήκευσης και ανάκτησης εγγράφων. Οι µέθοδοι µε τις οποίες προσεγγίζεται το πρόβληµα της ηλεκτρονικής αρχειοθέτησης και διαχείρισης εγγράφων διαφέρουν ως προς τη µορφή των εγγράφων και
τις λειτουργίες επεξεργασίας τους.
Έτσι, στα συστήµατα επεξεργασίας ειδώλων εγγράφων (Document Image
Processing, DIP), κάθε έγγραφο που εισάγεται στο σύστηµα φυλάσσεται υπό τη
µορφή εικόνας. Το σύστηµα δηλαδή δεν κρατάει την πρωταρχική πληροφορία, που
µπορεί να είναι ένα ASCII κείµενο συνοδευόµενο από κάποια γραφήµατα ή εικόνες,

212

KEºA§AIO 5:

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

αλλά µια «φωτογραφία» του τελικού αποτελέσµατος όπως αυτό εµφανίζεται στο
χαρτί. Με τον τρόπο αυτό, µπορεί να εισαχθούν στο σύστηµα διάφορα έντυπα, εικόνες, ιδιόχειρες σηµειώσεις, καθώς και έγγραφα άλλων εταιρειών ή συνεργατών της
εταιρείας. Επιπλέον, δεν υπάρχει το πρόβληµα αποδοχής ενός κοινού µορφότυπου
εγγράφου (document format). Η εισαγωγή των δεδοµένων γίνεται συνήθως µε τη
βοήθεια ενός σαρωτή (scanner), ο οποίος οδηγείται απευθείας από το σύστηµα και
δείχνει στο χρήστη τη µορφή του εγγράφου αµέσως µετά το τέλος της σάρωσης. Ο
χρήστης µπορεί, είτε να διαβάσει ένα έγγραφο στην οθόνη του υπολογιστή του, είτε
να ζητήσει την εκτύπωσή του. Είναι φανερό ότι η ποιότητα του τελικού αποτελέσµατος δεν επηρεάζεται από την παλαιότητα της πληροφορίας.
Η αναζήτηση των εγγράφων γίνεται µε τη βοήθεια στοιχείων που καταχωρίζει ο χρήστης κατά την εισαγωγή του εγγράφου, συµπληρώνοντας κάποια φόρµα. Συνήθως,
η φόρµα αυτή χρησιµοποιείται και κατά την αναζήτηση των εγγράφων. Ο χρήστης
εισάγει τα στοιχεία που επιθυµεί και του επιστρέφονται οι εγγραφές που τα περιέχουν. Αν και χρησιµοποιούνται αλγόριθµοι συµπίεσης δεδοµένων κατά τη φύλαξη
των ειδώλων, ο χώρος που καταλαµβάνει ένα έγγραφο είναι αρκετά µεγάλος σε
σχέση µε την πρωταρχική πληροφορία. Φυσικά, η σχέση αυτή εξαρτάται και από τα
περιεχόµενα των εγγράφων. Αν τα έγγραφα περιλαµβάνουν ως επί το πλείστον εικόνες, τότε η επιπλέον πληροφορία δεν είναι τόσο σηµαντική, ενώ αν περιλαµβάνουν
κυρίως κείµενα το κόστος είναι σηµαντικό. Ένα άλλο στοιχείο που θα µπορούσε να
χαρακτηριστεί µειονέκτηµα είναι το γεγονός ότι η διαδικασία αναζήτησης βασίζεται στα στοιχεία που θα δώσει ο χρήστης κατά την εισαγωγή του εγγράφου και όχι
στα άµεσα περιεχόµενά του.
Τα συστήµατα διαχείρισης και ανάκτησης κειµένου (Text Management & Retrieval,
TM&R) έχουν ως βασικό στόχο τη διαχείριση εγγράφων που βρίσκονται ήδη σε
µορφή κειµένου (text) και προέρχονται από κάποιον επεξεργαστή κειµένου ή από
έγγραφα που έχουν ψηφιοποιηθεί µε τη χρήση σαρωτή και έχουν υποστεί οπτική
αναγνώριση χαρακτήρων. Τα έγγραφα αποθηκεύονται στο σύστηµα και καταλαµβάνουν τον ελάχιστο δυνατό χώρο. Ένα τέτοιο σύστηµα εξυπηρετεί περιπτώσεις
όπου τα γραφήµατα και οι εικόνες είναι σπάνιες ως ανύπαρκτες. Έτσι, βασικό µειονέκτηµα αυτών των συστηµάτων είναι ο περιορισµός στην πολυµορφία του κειµένου.
Αντίθετα, σηµαντικό πλεονέκτηµα αποτελούν τα ισχυρά εργαλεία αναζήτησης πληροφοριών που διαθέτουν. Τα περισσότερα συστήµατα έχουν δυνατότητες για πλήρη
αναζήτηση κειµένου (full text retrieval). Έτσι, όταν ένα κείµενο τοποθετείται µέσα
στο σύστηµα, γίνεται µια αυτόµατη διαδικασία και λαµβάνονται όλες οι πληροφο-

5 . 1 . 3 H § E K T P O N I K H ™ A P X E I O £ E T H ™ H K A I ¢ I A X E I P I ™ H E ° ° PA º ø N

ρίες που το χαρακτηρίζουν. Οι πληροφορίες αυτές είναι συνήθως όλες οι ξεχωριστές
λέξεις του κειµένου, αφού υποστούν κάποια επεξεργασία. Οι λέξεις αυτές τοποθετούνται σε έναν κατάλογο και συνδέονται µε το κείµενο ή τα κείµενα στα οποία βρέθηκαν. Όταν ο χρήστης ψάχνει για κάποιες πληροφορίες, δίνει στο σύστηµα τις
λέξεις που τον ενδιαφέρουν και αυτό ψάχνει αυτόµατα τον κατάλογο των λέξεων
που διαθέτει. Με τον τρόπο αυτό, εντοπίζονται εύκολα και γρήγορα τα κείµενα που
ενδιαφέρουν το χρήστη. Μερικά πιο εξελιγµένα συστήµατα παρέχουν τη δυνατότητα στο χρήστη να δώσει συνδυασµό λέξεων υπό τη µορφή φράσης. Επιπλέον, παρέχεται και η δυνατότητα χρήσης συνωνύµων που εξάγονται αυτόµατα από ένα
«θησαυρό» της γλώσσας. Η υλοποίηση αυτής της µεθόδου προϋποθέτει τη δηµιουργία καταλόγων µε λέξεις, οι οποίοι επιβαρύνουν το κόστος αποθήκευσης από
10% έως και 100%. Τέλος, τα συστήµατα αυτά συνήθως χρησιµοποιούν την τεχνική του υπερκειµένου (hypertext), µε βάση την οποία συνδέονται διάφορα κείµενα
µεταξύ τους µε τη βοήθεια κοινών εννοιών, επιτρέποντας τη µεταπήδηση του χρήστη από το ένα στο άλλο µε απλό και γρήγορο τρόπο (βλ. και υποενότητα 3.7.7).
Τα πιο πάνω συστήµατα ηλεκτρονικής αρχειοθέτησης και διαχείρισης εγγράφων,
στα πλαίσια εφαρµογών οµάδων εργασίας, προσφέρουν µια σειρά από οφέλη στη
σύγχρονη επιχείρηση, τα οποία προσδιορίζονται στα ακόλουθα:
• Αύξηση της παραγωγικότητας.
• Βελτίωση της επικοινωνίας µεταξύ των υπαλλήλων της επιχείρησης, µέσω του
συστήµατος.
• ∆ιευκόλυνση της διαδικασίας λήψης αποφάσεων, σε όλα τα επίπεδα της διοίκησης, καθώς οι πληροφορίες που διακινούνται µπορούν εύκολα να φιλτραριστούν,
ώστε να συγκεντρωθεί το πιο χρήσιµο υλικό.
• Αυτόµατη ενηµέρωση των βάσεων δεδοµένων στα συστήµατα διαχείρισης εγγράφων του δικτύου, ώστε οι πιο πρόσφατες εκδόσεις κάθε εγγράφου να µπορούν να
ανακτηθούν την ίδια στιγµή (µετά την ανανέωση) από οποιονδήποτε σταθµό εργασίας.
• Συνολική αντιµετώπιση του προβλήµατος της ασφάλειας των πληροφοριών, µε
τη δηµιουργία αντιγράφων ασφαλείας (back up).
• Αποδέσµευση παραγωγικού χρόνου µε την εκµηδένιση της φυσικής κίνησης για
τη µεταφορά των εγγράφων µέσα στην επιχείρηση.
• Ασφάλεια στην πρόσβαση των εγγράφων από µη εξουσιοδοτηµένα πρόσωπα, µε
την εφαρµογή συστήµατος κωδικών ασφαλείας.

213

KEºA§AIO 5:

214

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 5.4
Να συγκρίνετε τις δύο βασικές κατηγορίες συστηµάτων ηλεκτρονικής αρχειοθέτησης και διαχείρισης εγγράφων. Αναφέρετε τα οφέλη που είναι δυνατόν να προσφέρουν τα συστήµατα αυτά σε µια επιχείρηση, δίνοντας κατάλληλα παραδείγµατα όπου µπορείτε.

ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 5.1
Η πιο κάτω πρόταση αναφορικά µε τα συστήµατα ηλεκτρονικής αρχειοθέτησης
και διαχειρίσης εγγράφων είναι σωστή ή λάθος;

∆εν είναι δυνατή η πρόσβαση σε συστήµατα ηλεκτρονικής
αρχειοθέτησης και διαχείρισης εγγράφων µέσω του Internet.

Σωστό

Λάθος

5.1.4 ™¯Â‰È·ÛÙÈο ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο ÂÊ·ÚÌÔÁÒÓ ÔÌ¿‰ˆÓ ÂÚÁ·Û›·˜

Οι εφαρµογές οµάδων εργασίας χρησιµοποιούνται από τα µέλη µιας οµάδας. Εποµένως τα σχεδιαστικά χαρακτηριστικά τους προσδιορίζουν και επηρεάζουν άµεσα
την πρακτική τους αξία. Πρέπει εποµένως να:
• Παρέχουν µια φιλική και συνεπή διεπαφή χρήστη (user interface) σχεδιασµένη
σύµφωνα µε αυστηρά εργονοµικά κριτήρια. Η διεπαφή χρήστη είναι απαραίτητο
να παρουσιάζει την πληροφορία µε τρόπο πρακτικό και εύκολα κατανοητό, χρησιµοποιώντας γραφικά ή κινούµενη εικόνα σε συνδυασµό µε κείµενο και ήχο,
παρέχοντας συγχρόνως στο χρήστη βοηθήµατα για την καθοδήγησή του και την
πραγµατοποίηση επιλογών στο εσωτερικό ενός πληροφοριακού περιεχοµένου
πολυµέσων. Προσοχή απαιτείται για την αποφυγή δηµιουργίας πληροφοριακής
υπερφόρτωσης (information overload) στο χρήστη.
• Παρέχουν ευφυή υποστήριξη στους χρήστες χρησιµοποιώντας κατάλληλα µηνύµατα για τα λάθη συστήµατος και τις διευκρινιστικές πληροφορίες, καθώς και
υπηρεσίες βοήθειας (αναλυτικά µαθήµατα, ιεραρχική, βασισµένη στο περιεχόµενο και πραγµατικού χρόνου βοήθεια).
• Παρέχουν στους χρήστες αυξηµένη ευελιξία στον εντοπισµό των επιθυµητών πληροφοριών.

5 . 1 . 4 ™ X E ¢ I A ™ T I K A X A P A K T H P I ™ T I K A E º A P M O ° ø N O M A ¢ ø N E P °A ™ I A ™

• Αντιµετωπίζουν πιθανούς περιορισµούς του χρήστη λόγω του διαθέσιµου υλικού.
Για το λόγο αυτό οι εφαρµογές οµάδων εργασίας πρέπει να είναι:
• Αρθρωτές (modular), αποτελούµενες από έναν εύχρηστο αριθµό ξεχωριστών τµηµάτων.
• Προβλέψιµες στη συµπεριφορά τους.
• Εύκολα κατανοητές.
• Ολοκληρωµένες και λογικά συνεπείς αναφορικά µε τους τρόπους συσχέτισης των
διαφόρων τµηµάτων τους.
• Υποστηρικτικές, παρέχοντας γρήγορη και αποδοτική πρόσβαση σε επιθυµητές
πληροφορίες.
• Ανεκτικές σε λάθη, υποστηρίζοντας συγχρόνως την εύκολη ακύρωση των αποτελεσµάτων των λαθών.
• Επεκτάσιµες και προσαρµόσιµες.
• Αυτοτεκµηριούµενες.
5.1.5 ™˘ÌÂÚ¿ÛÌ·Ù·

Η µεγάλη σπουδαιότητα των εφαρµογών οµάδων εργασίας εντοπίζεται στο γεγονός
ότι είναι δυνατόν, σε συνδυασµό και µε άλλες αλλαγές οργανωτικού χαρακτήρα, να
βοηθήσουν στο µετασχηµατισµό µιας επιχείρησης (organizational transformation)
δίνοντάς της πλεονέκτηµα έναντι των ανταγωνιστών της. Πιο συγκεκριµένα, συµβάλλουν στο να αξιοποιήσουν οι επιχειρήσεις το ανθρώπινο δυναµικό τους – που
είναι ίσως και το σπουδαιότερο περιουσιακό τους στοιχείο – και να γίνουν πιο ευέλικτες για να µπορέσουν να επιβιώσουν µέσα στο έντονα ανταγωνιστικό περιβάλλον που διαγράφεται. Βέβαια, η υιοθέτηση εφαρµογών οµάδων εργασίας από µόνη
της δεν είναι αρκετή. Είναι απαραίτητη η ύπαρξη ορισµένων προϋποθέσεων που θα
ανοίξουν το δρόµο στις επιχειρήσεις για µια νέα πορεία.
Ξεκινώντας από την ανώτατη διοίκηση, αυτή είναι απαραίτητο να δηµιουργήσει ένα
όραµα µέσα στο οποίο όµως θα είναι ενσωµατωµένα και τα προσωπικά οράµατα
όλων των µελών της επιχείρησης. Με αυτόν τον τρόπο οι εργαζόµενοι αποκτούν
ισχυρό κίνητρο και υποκινούνται περισσότερο για την επίτευξη των στόχων της επιχείρησης. Επίσης, θεωρείται πρωταρχικής σηµασίας η µεταβίβαση ευθύνης αλλά και
διοικητικού έργου στους εργαζόµενους µέσα από µια συνεχή διαδικασία µάθησης
αλλά και υποστήριξης εκ µέρους της ανώτατης διοίκησης. Γενικά, η δηµιουργία κλί-

215

KEºA§AIO 5:

216

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

µατος συνεργασίας και η αίσθηση ότι όλα τα µέλη της επιχείρησης ανήκουν σε µια
οµάδα µε κοινούς στόχους θέτουν τις βάσεις για την επίτευξη αποτελέσµατος µέσα
από την υιοθέτηση εφαρµογών οµάδων εργασίας.
Η υιοθέτηση εφαρµογών οµάδων εργασίας από µία επιχείρηση αποτελεί αναµφισβήτητα µια απόφαση στρατηγικής σηµασίας που θα µεταβάλει το υπάρχον γραφειοκρατικό περιβάλλον της επιχείρησης σε παραγωγικό χώρο µε πραγµατικό όφελος, συντελώντας στην αποτελεσµατικότερη και αποδοτικότερη ενασχόληση των
στελεχών της επιχείρησης µε τις ουσιαστικές εργασίες και λειτουργίες της.
ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 5.2
Η πιο κάτω προτάση αναφορικά µε τις εφαρµογές οµάδων εργασίας είναι σωστή
ή λάθος;

Μια εφαρµογή οµάδας εργασίας είναι πολλές φορές αναγκαίο,
εκτός από το να επιτρέπει την επικοινωνία µεταξύ των µελών
µιας οµάδας, να εξασφαλίζει και το συντονισµό
των ενεργειών τους.

Σωστό

Λάθος

5.2 ∆ËÏÂÎ·›‰Â˘ÛË

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• αιτιολογήσετε τους λόγους εµφάνισης της τηλεκπαίδευσης δίνοντας έµφαση στα
οφέλη που απορρέουν από τη χρήση της·
• προσδιορίσετε τους λόγους που αναµένεται να ωθήσουν σε αύξηση της χρήσης
συστηµάτων τηλεκπαίδευσης·
• επεξηγήσετε τους τρεις βασικούς τύπους τηλεκπαίδευσης·
• περιγράψετε τη διαδικασία µε την οποία πραγµατοποιείται η µάθηση και τον τρόπο
µε τον οποίο αυτή επηρεάζει ένα σύστηµα τηλεκπαίδευσης.
Η ραγδαία ανάπτυξη των αναγκών πληροφόρησης και επικοινωνίας που χαρακτηρίζει τις σύγχρονες κοινωνίες καθιστά επιτακτικό το ριζικό εκσυγχρονισµό, τόσο του

5.2 TH§EK¶AI¢EY™H

περιεχοµένου, όσο και της µεθοδολογίας και των διαδικασιών εκπαίδευσης και
κατάρτισης.
Η πραγµατοποίηση των αλλαγών αυτών επιδιώκεται µε την εφαρµογή ποικίλων υπηρεσιών τηλεµατικής στο χώρο της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Αποτέλεσµα
των προσπαθειών αυτών είναι η εµφάνιση της τηλεκπαίδευσης (teletraining,
tele–education), η οποία υπόσχεται να υπερνικήσει τους περιορισµούς του χώρου,
του χρόνου και της απόδοσης που δηµιουργούνται από την αυξανόµενη γεωγραφική κατανοµή των κέντρων εκπαίδευσης / κατάρτισης και τη διαρκή εξέλιξη των
τεχνολογιών της πληροφορίας, ώστε να υποστηρίξει µε τρόπο αποτελεσµατικό τη
µάθηση µέσα από την ολοκληρωµένη χρήση πολλαπλών µορφών πληροφορίας.
Η κάθε µορφής µαθησιακή διαδικασία είναι µια ενεργή και δυναµική διαδικασία
που µπορεί να διεξαχθεί αποτελεσµατικά µόνο στα πλαίσια ενός κατάλληλου υποστηρικτικού περιβάλλοντος ικανού να παρέχει, τόσο τους απαραίτητους µαθησιακούς πόρους, όσο και ευέλικτα ερεθίσµατα µάθησης.
Ένα τέτοιο υποστηρικτικό περιβάλλον στην εκπαίδευση / κατάρτιση µπορεί να δηµιουργηθεί στα πλαίσια ενός συστήµατος τηλεκπαίδευσης, το οποίο είναι δυνατόν να
περικλείει ποικίλες υπηρεσίες πολυµέσων (π.χ. τηλεεικονοδιάσκεψη). Οι υπηρεσίες
αυτές επιτρέπουν κατά ευέλικτο, και µε την πάροδο του χρόνου διαρκώς οικονοµικότερο τρόπο, την αποθήκευση, µετάδοση, επεξεργασία, παρουσίαση και γενικότερα διαχείριση όλων των τύπων πληροφορίας. Έτσι, τα κυριότερα πλεονεκτήµατα
ενός συστήµατος τηλεκπαίδευσης είναι η µείωση του χρόνου και του κόστους µάθησης, η συνεπής καθοδήγηση, η ατοµικότητα (privacy), ο έλεγχος της διαδικασίας
µάθησης, η πρόσβαση σε αποµακρυσµένους ειδικούς, η αυξηµένη συγκράτηση,
ασφάλεια, πρόσβαση και κινητοποίηση, καθώς και το γεγονός ότι οι σπουδαστές
απολαµβάνουν τη µάθηση (edutainment).
Σε όλες τις χώρες που επιδιώκουν να διατηρήσουν υψηλά επίπεδα οικονοµικής ανάπτυξης και να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής, προβλέπεται µια διαρκής αύξηση της
χρήσης συστηµάτων τηλεκπαίδευσης για διάφορους λόγους, µεταξύ των οποίων οι
κυριότεροι είναι οι εξής:
• Η δραµατική αύξηση της ζήτησης για περισσότερη και καλύτερης ποιότητας
εκπαίδευση και κατάρτιση σε όλα τα επίπεδα θα απαιτήσει τη δηµιουργία περιβαλλόντων υποστήριξης της µάθησης υψηλής αποτελεσµατικότητας και συγχρόνως χαµηλού κόστους.
• Η συνεχής ανάπτυξη της τεχνολογίας των πληροφοριών, καθώς και η εξάπλωση
των καταναλωτικών ηλεκτρονικών και της δικτύωσης θα καταστήσει απαραίτη-

217

KEºA§AIO 5:

218

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

τη τη χρήση υψηλής πληροφοριακής τεχνολογίας για τη δηµιουργία και υποστήριξη περιβαλλόντων µάθησης.
• Οι ευκαιρίες για τις καινοτοµίες που θα δηµιουργήσει η διαθεσιµότητα τέτοιων
περιβαλλόντων, καθώς και η σχετική αναγκαιότητα να προσεχθούν ιδιαίτερα οι
γνωσιακές απόψεις του σχεδιασµού τους, θα αυξήσουν, τόσο την ανάγκη, όσο και
τις ευκαιρίες για σχετική έρευνα υψηλής ποιότητας και υποστήριξη του σχεδιασµού των συστηµάτων αυτών.
• Η διάδοση της τεχνολογίας της τηλεκπαίδευσης θα επιφέρει επανάσταση, τόσο
στη βιοµηχανική κατάρτιση, όσο και στην παροχή επαγγελµατικής κατάρτισης
καθ’ όλη τη διάρκεια της εργασιακής ζωής, προσφέροντας σηµαντικές εµπορικές
ευκαιρίες στην παροχή εκπαιδευτικού υλικού (courseware) και στην προµήθεια
διάφορων τύπων πλατφόρµας στις οποίες θα αξιοποιηθεί το υλικό αυτό.

∆άσκαλος

Mαθητής

∆ίκτυοy
Eπικοινωνιών
™¯‹Ì· 5.1

Ένα τυπικό
σύστηµα τηλεκπαίδευσης

Γεννήτριαy
Mαθηµάτων

Mάθηµα

Πλατφόρµαy
∆ιανοµήςy
Mαθηµάτων

Τα βασικά τµήµατα που συγκροτούν ένα τυπικό σύστηµα τηλεκπαίδευσης φαίνονται στο Σχήµα 5.1. Ένα τέτοιο σύστηµα µπορεί να θεωρηθεί ως ένα µαθησιακό
περιβάλλον στο οποίο το µαθησιακό αποτέλεσµα εξαρτάται από τη συνεργασία κάθε
συνιστώσας του συστήµατος.
Οι κύριοι στόχοι ενός συστήµατος τηλεκπαίδευσης είναι η αποτελεσµατική υποστήριξη εφαρµογών πολυµέσων στην εκπαίδευση / κατάρτιση, η παροχή δυνατοτήτων επικοινωνίας στους σπουδαστές / εκπαιδευόµενους σε ευρεία κλίµακα (ακόµη
και παγκόσµια) και η απρόσκοπτη και οικονοµική λειτουργία µε τη χρησιµοποίηση
τυποποιηµένων διατάξεων που παράγονται σε µεγάλο πλήθος. Ο σχεδιασµός και η
εφαρµογή ενός ικανού και αποτελεσµατικού συστήµατος τηλεκπαίδευσης είναι γενικά δυσχερής λόγω κυρίως του δυναµικού χαρακτήρα της διαδικασίας µάθησης και
απαιτεί µια ολοκληρωµένη και συστηµατική προσέγγιση.

5.2 TH§EK¶AI¢EY™H

∆ιακρίνονται οι ακόλουθοι τρεις τύποι τηλεκπαίδευσης:
• Ακουστική τηλεκπαίδευση (audio teletraining): Υποστηρίζει διπλής κατεύθυνσης ακουστική επικοινωνία ανάµεσα σε έναν καθηγητή και στους σπουδαστές
του, οι οποίοι βρίσκονται σε αποµακρυσµένες περιοχές (ακουστική συνδιάσκεψη, audioconferencing). Χρησιµοποιεί το δηµόσιο επιλεγόµενο τηλεφωνικό δίκτυο
ως τηλεπικοινωνιακή υποδοµή, σε συνδυασµό µε ειδικές συσκευές για την ελαχιστοποίηση του θορύβου και των παρεµβολών ιδίως κατά την περίπτωση που
συµµετέχουν µεγάλες οµάδες σπουδαστών. Βασικά δοµικά συστατικά της ακουστικής τηλεκπαίδευσης είναι οι τηλεφωνικές συσκευές, τα µικρόφωνα, τα ηχεία
και οι «ακουστικές γέφυρες» (audio bridges) που χρησιµοποιούνται για τη διασύνδεση πολλαπλών τηλεφωνικών γραµµών.
• Ακουστική τηλεκπαίδευση µε χρήση γραφηµάτων (audiographic teletraining):
Πρόκειται για ακουστική τηλεκπαίδευση η οποία υποστηρίζεται από τη µετάδοση γραφηµάτων µέσω συσκευής τηλεοµοιοτυπίας ή Η/Υ. Και στην περίπτωση
αυτή η φωνή παραµένει το κύριο µέσο επικοινωνίας, αφού η µετάδοση γραφηµάτων έχει απλώς συµπληρωµατικό ρόλο παρέχοντας τα απολύτως αναγκαία οπτικά ερεθίσµατα.
• Τηλεκπαίδευση µε χρήση πολυµέσων (multimedia teletraining): Υποστηρίζει
διπλής κατεύθυνσης οπτική και ακουστική επικοινωνία (τηλεεικονοδιάσκεψη)
ανάµεσα σε πολλαπλές τοποθεσίες κάνοντας χρήση υπολογιστικών συστηµάτων
(computer–based interactive videoconferencing), τα οποία επιτρέπουν την ανταλλαγή διαφόρων τύπων πληροφοριών (δεδοµένα, ήχος, φωνή, κινούµενη και ακίνητη εικόνα).
Και οι τρεις αυτοί τύποι τηλεκπαίδευσης προσφέρουν µια καλύτερη εναλλακτική
λύση σε σύγκριση µε άλλες (επίσης σύγχρονες) εκπαιδευτικές µεθόδους, όπως η
κατάρτιση µε χρήση υπολογιστή (Computer–Based Training, CBT), η υποβοηθούµενη από υπολογιστή διδασκαλία (Computer–Assisted Instruction, CAI), το εκπαιδευτικό ραδιόφωνο και η εκπαιδευτική τηλεόραση. Ο κύριος λόγος είναι ότι όλες
αυτές οι εκπαιδευτικές µέθοδοι είναι αλληλεπιδραστικές (interactive) µε έναν αυστηρά δοµηµένο και προγραµµατισµένο από πριν τρόπο. Σε αντίθεση, η τηλεκπαίδευση είναι αλληλεπιδραστική σε πραγµατικό χρόνο και µπορεί να προσαρµοστεί γρήγορα και µε επιτυχία στις ιδιατερότητες και τον τρόπο απόκρισης των σπουδαστών,
καθώς και σε ενδεχόµενες αλλαγές στο εκπαιδευτικό περιβάλλον.
Μέσω της τηλεκπαίδευσης τα πανεπιστήµια και τα διάφορα εκπαιδευτικά ιδρύµατα
/ κέντρα είναι σε θέση να προσφέρουν αποτελεσµατικά µαθήµατα και σεµινάρια από

219

220

KEºA§AIO 5:

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

απόσταση αντικαθιστώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο παραδοσιακές εκπαιδευτικές δοµές
και διαδικασίες. Έτσι, προσθέτουν «εικονικές συνιστώσες» στον τρόπο λειτουργίας
τους, ενώ είναι ακόµη δυνατόν να µετατραπούν σε εξ ολοκλήρου «εικονικούς οργανισµούς» (virtual organisations).
∏ ¢È·‰Èηۛ· Ì¿ıËÛ˘

Η µάθηση είναι µια αλληλεπιδραστική, δυναµική και ενεργός διαδικασία ανάδρασης κατά την οποία κινητοποιείται η φαντασία για τη διερεύνηση ενός εξωτερικού
περιβάλλοντος αλληλεπιδρώντας µε αυτό. Καθώς οι ανθρώπινες δυνατότητες επεξεργασίας της πληροφορίας περιορίζουν την αλληλεπίδραση των ανθρώπων µε ένα
µόνο τµήµα του περιβάλλοντος σε κάθε συγκεκριµένο χρονικό διάστηµα, η γνώση
που είναι το αποτέλεσµα της µαθησιακής διαδικασίας αποκτάται βήµα προς βήµα.
Οι περιορισµένες και απλοποιηµένες καταστάσεις που παρακολουθεί ή µαθαίνει ένα
άτοµο σε ένα καθορισµένο χρόνο αποτελούν ένα µικρόκοσµο γνώσης (knowledge
microworld). Στην ατέρµονα διαδικασία µάθησης, αυτοί οι µικρόκοσµοι γνώσης
διαπλέκονται σταδιακά σε µακρόκοσµους γνώσης (knowledge macroworld) που
καθορίζουν την ανθρώπινη ικανότητα κατανόησης και συνεργασίας.
Κατά τη διαµόρφωση του µικρόκοσµου γνώσης οι πληροφορίες εµπλέκονται και
χρησιµοποιούνται µε δύο τρόπους. Ο πρώτος τρόπος χαρακτηρίζει τον περιβάλλοντα χώρο, καθώς αυτός γίνεται αντιληπτός και παρέχει, για παράδειγµα, την πληροφορία που απαιτείται για την αναγνώριση και το χαρακτηρισµό των αντικειµένων και την κατασκευή των αντίστοιχων µοντέλων αυτών. Ο δεύτερος τρόπος
αφορά στο περιβάλλον και στην επίδραση που ασκείται σε αυτό. Κατ’ αυτόν τον
τρόπο παρέχεται η πληροφορία που απαιτείται ώστε µια ενέργεια να έχει ένα επιθυµητό αποτέλεσµα, όπως για παράδειγµα, την παραγωγή ή τη δηµιουργία αντικειµένων που έχουν ένα σύνολο χαρακτηριστικών. Οι δύο αυτοί τρόποι καθιστούν
προφανές ότι η πληροφορία µπορεί να είναι περιγραφική (όταν καθορίζει κατανόηση) και καθοδηγητική (όταν καθορίζει ενέργεια).
Κατά την αλληλεπίδραση µε ένα µικρόκοσµο γνώσης είναι αναγκαίο, αφενός να
γίνεται κατανοητός και αφετέρου να είναι δυνατή η αποτελεσµατική ενέργεια επ’
αυτού. Για την κατανόησή του απαιτείται ένα σύνολο εννοιών ή ιδεών (concepts),
ενώ για την επίδραση πάνω σ’ αυτόν απαιτείται ένα σύνολο σχεδίων (schemata).
Οι έννοιες προέρχονται µέσω αφαίρεσης από την εµπειρία και έχουν ως αποτέλεσµα την κατανόηση. Καθορίζουν έναν τρόπο επεξεργασίας στοιχείων που δίνει στο
χρήστη τη δυνατότητα να µεταφέρει και να χρησιµοποιεί σε µια τρέχουσα κατά-

5.2 TH§EK¶AI¢EY™H

σταση, προηγούµενες εµπειρίες. Τα σχέδια αποτελούνται από κανόνες και διαδικασίες που συνδυάζονται ώστε να διαµορφώνουν αποτελεσµατική δράση. Έτσι,
ολοκληρώνουν την υπάρχουσα γνώση και δηµιουργούν ένα διανοητικό εργαλείο
για την απόκτηση νέας γνώσης που στηρίζεται σε µια κυκλική διαδικασία καθοδηγούµενης διερεύνησης, µέσω µιας µεθόδου άτυπης δοκιµής – σφάλµατος.
Η προοδευτική ανάπτυξη και επεξεργασία εννοιών και σχεδίων έχει ως αποτέλεσµα τη µάθηση. Για το λόγο αυτό ένας µικρόκοσµος γνώσης αποτελεί ένα απλοποιηµένο, αλλά λογικά συνεκτικό σύστηµα που αναπαριστά ένα πεπερασµένο και
ειδικό µέρος του κόσµου, το οποίο δηµιουργήθηκε για τους σκοπούς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης.
Εποµένως για την ανάπτυξη µιας λεπτοµερούς κατανόησης ένα σύστηµα τηλεκπαίδευσης είναι απαραίτητο να υποστηρίζει τις ακόλουθες φάσεις µάθησης:
1. Προετοιµασία για την αντιµετώπιση του σχετικού εκπαιδευτικού υλικού.
2. Συγκέντρωση των απαιτούµενων πληροφοριών.
3. Συσχετισµός µε προηγούµενη γνώση.
4. Μετασχηµατισµός µέσω της δηµιουργίας οργανωτικών πλαισίων, τα οποία επιτρέπουν την ερµηνεία του εκπαιδευτικού υλικού.
5. Ανάπτυξη προσωπικής κατανόησης.
Επιπρόσθετα, προκειµένου να είναι αποτελεσµατική η εκπαίδευση και κατάρτιση,
είναι ανάγκη να ενσωµατωθούν σε ένα σύστηµα τηλεκπαίδευσης οι εξής διδακτικές λειτουργίες που σε ορισµένο βαθµό, είτε είναι παράλληλες, είτε επικαλύπτουν
τις φάσεις µάθησης:
1. Προσανατολισµός: Καθορισµός του σκηνικού και επεξήγηση των απαιτήσεων.
2. Κινητοποίηση: Πρόκληση και διατήρηση ενδιαφέροντος.
3. Παρουσίαση: Εισαγωγή νέας γνώσης στα πλαίσια µιας σαφούς υποστηρικτικής δοµής.
4. Αποσαφήνιση: Επεξήγηση µε παραδείγµατα και παροχή υποστήριξης όπου δεν
υπάρχει αρκετή προηγούµενη γνώση.
5. Λεπτοµερής επεξεργασία: Εισαγωγή πρόσθετου υλικού για ανάπτυξη λεπτοµερούς γνώσης.
6. Εµπέδωση: Παροχή ευκαιριών για ανάπτυξη και έλεγχο προσωπικής κατανόησης.
7. Επιβεβαίωση: ∆ιασφάλιση της καταλληλότητας της γνώσης και της κατανόησης που επιτεύχθηκε.

221

KEºA§AIO 5:

222

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 5.5
Πώς κατά τη γνώµη σας θα µπορούσε να συµπληρωθεί λειτουργικά ένα σύστηµα
τηλεκπαίδευσης χρησιµοποιώντας υπηρεσίες Internet, όπως το ηλεκτρονικό ταχυδροµείο και ο Παγκόσµιος Ιστός (World Wide Web, WWW), για την ικανοποίηση
µαθησιακών αναγκών σε µη πραγµατικό χρόνο;

5.3 ∆ËÏÂ˚·ÙÚÈ΋

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• προσδιορίσετε τις διαφορετικές µορφές που µπορεί να πάρει η τηλεϊατρική·
• περιγράψετε ένα τυπικό σύστηµα τηλεϊατρικής δίνοντας έµφαση στα λειτουργικά
χαρακτηριστικά του.
Η τηλεϊατρική (telemedicine) είναι µια εφαρµογή τηλεµατικής, η οποία έχει ως
στόχο της τη διευκόλυνση της παροχής υπηρεσιών υγείας. Η τηλεϊατρική έχει ιδιαίτερη σηµασία για την Ελλάδα, γιατί µπορεί να συµβάλλει σηµαντικά στην καλύτερη παροχή ιατρικών υπηρεσιών σε εθνική κλίµακα, παρακάµπτοντας τα εµπόδια που
δηµιουργούνται από τη γεωγραφική ανοµοιοµορφία της χώρας (ορεινά χωριά, µεγάλος αριθµός νησιών) και την πληθυσµιακή ανισοκατανοµή.
Η λειτουργία ενός συστήµατος τηλεϊατρικής αποβλέπει στο να συνδράµει ουσιαστικά:
• Ασθενείς: Με την παροχή έγκυρης και έγκαιρης διαγνωστικής βοήθειας, ώστε να
αποφεύγονται οι άσκοπες µετακινήσεις προς τα µεγάλα αστικά κέντρα για αναζήτηση ειδικού γιατρού ή όταν η µετακίνηση είναι επιβεβληµένη να γίνεται µε
ασφαλή τρόπο.
• Υγιή πληθυσµό: Με τη µείωση του αισθήµατος ανασφάλειας και µε την αύξηση
της εµπιστοσύνης των κατοίκων των αποµονωµένων περιοχών στις τοπικά παρεχόµενες υπηρεσίες ιατρικής φροντίδας. Επίσης, µε την εκπαίδευση του υγιούς πληθυσµού µέσω προγραµµάτων αγωγής υγείας.
• Στελέχη υπηρεσιών υγείας (ιατροί, νοσηλευτές, κ.λπ.): Με την αύξηση των γνώσεων και των ικανοτήτων τους µέσω ειδικών προγραµµάτων συνεχιζόµενης
κατάρτισης.

5 . 3 T H § E ´ AT P I K H

Η τηλεϊατρική µπορεί να πάρει τις εξής µορφές:
• Τηλεδιάγνωση: Είναι η παροχή ιατρικής γνώσης µε τη µορφή διάγνωσης ή ιατρικών συµβουλών µέσω της χρήσης υπηρεσιών τηλεµατικής. Στην κλασική της
µορφή, κλινικά στοιχεία (π.χ. ακτινογραφίες, καρδιογραφήµατα, κ.λπ.) µεταδίδονται µέσω δικτύου τηλεµατικής από έναν «µη εξειδικευµένο» ιατρό σε κάποιο
«εξειδικευµένο» ιατρό, ο οποίος, αφού τα εξετάσει στον υπολογιστή του, προχωρά στη διάγνωση της εξέτασης, την οποία επιστρέφει στον «µη εξειδικευµένο»
ιατρό µαζί µε οδηγίες. Η τηλεδιάγνωση είναι δυνατόν να πάρει διάφορες επιµέρους πιο συγκεκριµένες µορφές (τηλεακτινολογία, τηλεκαρδιολογία, τηλεπαθολογία, τηλεδερµατολογία, τηλε–οφθαλµολογία).
• Τηλεχειρουργική: Εξυπηρετεί την ανάγκη γνωστοποίησης και διάδοσης εξειδικευµένων χειρουργικών τεχνικών και γνώσεων, διευκολύνοντας την αρτιότερη και
αποτελεσµατικότερη εκπαίδευση, καθώς και την εξάπλωση των λαπαροσκοπικών
χειρουργικών διαδικασιών. Η χρήση ροµποτικών συσκευών επιτρέπει στους αποµακρυσµένους χειρούργους να συµµετέχουν ενεργά στη χειρουργική διαδικασία.
• Τηλεεικονοδιάσκεψη µεταξύ ιατρικών οµάδων: Για την παροχή εξειδικευµένων
υπηρεσιών υγείας από έµπειρους ιατρούς χρησιµοποιείται συχνά τηλεσυνδιάσκεψη µεταξύ δύο ή περισσοτέρων ιατρών. Στην ιδανική περίπτωση είναι δυνατή η
καθοδήγηση της εξέτασης µέσω τηλεεικονοδιάσκεψης, αφού ο έµπειρος ιατρός
µπορεί να βλέπει τον ασθενή κατά τη διάρκεια της εξέτασης και ταυτόχρονα να
καθοδηγεί το θεράποντα ιατρό. Σε άλλες περιπτώσεις είναι δυνατή η σύσταση
ιατρικών συµβουλίων µέσω τηλεεικονοδιάσκεψης, χωρίς την ανάγκη µετακίνησης των εξειδικευµένων ιατρών, οι οποίοι µπορεί να βρίσκονται σε διαφορετικές
χώρες του κόσµου.
• Υποστήριξη διακοµιστικών σταθµών: Αναφέρεται στις υπηρεσίες παροχής άµεσης
βοήθειας, οι οποίες στην Ελλάδα παρέχονται από το Εθνικό Κέντρο Άµεσης Βοήθειας (ΕΚΑΒ). Οι υπηρεσίες αυτές περιλαµβάνουν, τόσο την παροχή άµεσης βοήθειας
για την προσωρινή ιατρική αντιµετώπιση ενός προβλήµατος, όσο και την κατάλληλη
υποστήριξη κατά τη µεταφορά των ασθενών σε οργανωµένο χώρο επείγουσας ιατρικής[1]. Για την υποστήριξη των ασθενών κατά τη µεταφορά τους είναι αναγκαία η διασύνδεση των διακοµιστικών σταθµών πρώτων βοηθειών (ΕΚΑΒ, ασθενοφόρα, κ.λπ.)
µε ποικίλες ιατρικές µονάδες (π.χ. νοσοκοµεία, κέντρα υγείας, κ.λπ.).

[1] Τέτοιοι χώροι είναι οι σταθµοί πρώτων βοηθειών, τα εξωτερικά ιατρεία επειγόντων περιστατικών, οι µονάδες εντατικής θεραπείας, τα χειρουργεία, οι χώροι 24ωρης νοσηλείας, κ.λπ.

223

KEºA§AIO 5:

224

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

Παροχείς TηλεϊατρικώνYπηρεσιών

Nοσοκοµείο 1

Nοσοκοµείο 2

...

Nοσοκοµείο N

...

Kέντρο Yγείας N

Eθνικό Kέντροy
Tηλεϊατρικής

Kέντρο Yγείας 1

Kέντρο Yγείας 2

Xρήστες TηλεϊατρικώνYπηρεσιών

™¯‹Ì· 5.2

Ένα τυπικό σύστηµα τηλεϊατρικής

Ένα τυπικό σύστηµα τηλεϊατρικής απεικονίζεται στο Σχήµα 5.2. Στο σύστηµα αυτό,
οι χρήστες που µπορεί να είναι τα κέντρα υγείας, τα αγροτικά ιατρεία ή ακόµη και
µεµονωµένοι ιδιώτες ιατροί, συνδέονται µε το Εθνικό Κέντρο Τηλεϊατρικής. Αυτό
συγκεντρώνει τα αιτήµατα των χρηστών και επικοινωνεί µε τις ανεξάρτητες Υπηρεσίες Τηλεϊατρικής των νοσοκοµείων για να τα ικανοποιήσει. Οι ανεξάρτητες Υπηρεσίες Τηλεϊατρικής των νοσοκοµείων είναι δηλαδή οι παροχείς της ιατρικής υποστήριξης.
Το Εθνικό Κέντρο Τηλεϊατρικής λειτουργεί ως ρυθµιστικός παράγοντας (regulator),
µε σκοπό την εξασφάλιση των επικοινωνιών και τον έλεγχο της διαθεσιµότητας του
χρησιµοποιούµενου δικτύου, χωρίς να παρέχει το ίδιο ιατρική υποστήριξη. Οι λειτουργικές του δυνατότητες εξασφαλίζουν:
• ∆ιαθεσιµότητα: Το σύστηµα παρέχει αυξηµένη διαθεσιµότητα και εναλλακτικούς
τρόπους εξυπηρέτησης των χρηστών.
• Ευελιξία: Το σύστηµα διαθέτει ευέλικτη διαµόρφωση, ώστε να προσαρµόζεται
και να ταιριάζει σε ένα µεγάλο εύρος εργασιών, ανάλογα µε το µέγεθος και την
πολυπλοκότητά τους.
• Κλιµάκωση: Η ανάπτυξη του συστήµατος µπορεί να γίνεται σταδιακά, λαµβάνοντας υπόψη τους τεχνικούς και οικονοµικούς περιορισµούς.
• Επεκτασιµότητα: Το σύστηµα υιοθετεί αρχές κατανεµηµένου ελέγχου, οι οποίες

5 . 3 T H § E ´ AT P I K H

225

επιτρέπουν στο σύστηµα εύκολη επέκταση (πρόσθετα νοσοκοµεία, πρόσθετοι χρήστες, κ.λπ.).
• Ευκολία αναβάθµισης: Η δοµή του συστήµατος επιτρέπει την εύκολη αναβάθµισή του µε την ενσωµάτωση νέων τεχνολογιών.
• Συµβατότητα: Η υιοθέτηση προτύπων εξασφαλίζει τη συµβατότητα του συστήµατος επιτρέποντας την επικοινωνία του Εθνικού Κέντρου Τηλεϊατρικής µε αντίστοιχα κέντρα του εξωτερικού.
• Αξιοπιστία: Όλες οι λειτουργίες εκτελούνται ακολουθώντας µια συγκεκριµένη,
δοκιµασµένη και ασφαλή διαδικασία.
• Συντήρηση: Το σύστηµα διαθέτει εργαλεία λογισµικού και κατάλληλες διεργασίες για τη διευκόλυνση της συντήρησης.
• Συνεχής λειτουργία: Το Εθνικό Κέντρο Τηλεϊατρικής λειτουργεί όλο το 24ωρο,
έχοντας συνεχή και αδιάλειπτη λειτουργία.
Είναι φανερό ότι το σύστηµα τηλεϊατρικής του Σχήµατος 5.2 προϋποθέτει, για την
υποστήριξή του, την ανάπτυξη ενός ολοκληρωµένου δικτύου τηλεµατικής, το οποίο
θα αποτελείται από διασυνδεδεµένα τοπικά δίκτυα υψηλού ρυθµού µετάδοσης δεδοµένων (για τις ενδονοσοκοµειακές ανάγκες) και δίκτυα ευρείας περιοχής (για τη διασύνδεση των νοσοκοµείων και των κέντρων υγείας). Εποµένως, απαιτείται η µελέτη και αξιολόγηση κατάλληλων τεχνολογιών δικτύωσης, ώστε να επιλεγούν τελικά
οι βέλτιστες δικτυακές δοµές για τη διασύνδεση των ιατρικών µηχανηµάτων και των
σταθµών εργασίας ενδονοσοκοµειακά, αλλά και την αποδοτική επικοινωνία των
νοσοκοµειακών µονάδων µε τα κέντρα υγείας σε εθνική κλίµακα.
¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 5.6
Αναφέρετε τρόπους µε τους οποίους οι κινητές και ασυρµατικές υπηρεσίες τηλεµατικής που εξετάζονται στο Κεφάλαιο 4, θα µπορούσαν να χρησιµοποιηθούν στα
πλαίσια ενός συστήµατος τηλεϊατρικής, δίνοντας κατάλληλα παραδείγµατα όπου
µπορείτε.

¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 5.6
Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις αναφορικά µε την τηλεϊατρική είναι σωστές ή
λάθος;

KEºA§AIO 5:

226

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

Σωστό

Λάθος

Η τηλεϊατρική µε τη µορφή της τηλεχειρουργικής µπορεί
να χρησιµοποιηθεί για την εκπαίδευση ιατρών.

Η φροντίδα ενός ασθενή κατά τη µεταφορά του µε ασθενοφόρο προς ένα νοσοκοµείο µεγιστοποιείται µε τη βοήθεια
της τηλεϊατρικής.

Το τηλεφωνικό δίκτυο είναι πάντοτε αρκετό για την πραγµατοποίηση της τηλεϊατρικής.

5.4 ∆ËÏÂÚÁ·Û›·

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• ορίσετε την έννοια της τηλεργασίας επεξηγώντας τους βασικούς εναλλακτικούς
τρόπους µε τους οποίους είναι δυνατό να πραγµατοποιηθεί·
• αναφέρετε τους κυριότερους παράγοντες που ωθούν στην ανάπτυξη και εισαγωγή
συστηµάτων τηλεργασίας·
• προσδιορίσετε τους κυριότερους παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά την εξέλιξη της τηλεργασίας·
• περιγράψετε βασικές τεχνολογίες που σχετίζονται άµεσα µε την υλοποίηση λύσεων τηλεργασίας.
Η τηλεργασία (teleworking, telecommuting, homeworking) αξιοποιώντας υπηρεσίες
και δίκτυα τηλεµατικής απελευθερώνει τους εργαζόµενους από τη στατικότητα
χώρου και χρόνου που απαιτεί η παραδοσιακή θεώρηση της εργασίας. Αποτελεί έναν
ευέλικτο τρόπος εργασίας που καλύπτει µια ευρεία περιοχή δραστηριοτήτων και
χαρακτηρίζεται από εργασία µακριά από τον εργοδότη κι από την παραδοσιακή θέση
εργασίας, για ένα σηµαντικό ποσοστό του ωραρίου εργασίας. Η τηλεργασία µπορεί
να είναι είτε µερική είτε ολική (όσον αφορά το χρόνο απασχόλησης). Συχνά περιλαµβάνει ηλεκτρονική επεξεργασία πληροφοριών και πάντα περιλαµβάνει τη χρήση
τηλεπικοινωνιών, ώστε να διατηρείται η επαφή µεταξύ του αποµακρυσµένου εργοδότη µε τον εργαζόµενο.

5 . 4 T H § E P °A ™ I A

227

Η έννοια της τηλεργασίας περιλαµβάνει τους εργαζόµενους που εργάζονται στο σπίτι
(π.χ. προγραµµατιστές), από το σπίτι (π.χ. πωλητές) ή σε κέντρα εργασίας (δορυφορικά γραφεία). Ανάλογα µε τον τόπο εργασίας διακρίνονται διάφοροι τρόποι τηλεργασίας, όπως δείχνει το Σχήµα 5.3. Από το σχήµα αυτό προκύπτει µια πρώτη οµαδοποίηση των τρόπων τηλεργασίας στο σπίτι, εν κινήσει, καθώς και σε γειτονικούς
χώρους (γειτονικά γραφεία και δορυφορικά γραφεία).

Tόπος Tηλεργασίας

Στο σπίτι

Eν κινήσει

Oικίαy
Eργαζόµενου

∆ιαφορετικοίy
τόποι (οικία,y
στον πελάτη,y
ξενοδοχείο,y
αυτοκίνητο,y
γραφείο)

Γειτονικά γραφεία

Kοινός χώροςy
γραφείωνy
πολλώνy
εργαζοµένων

Kοινός χώροςy
γραφείωνy
πολλώνy
εργοδοτών

∆ορυφορικά γραφεία

Eπιχείρησηy
ήy
Eπιχειρησιακόy
τµήµαy
εργοδότη
™¯‹Ì· 5.3

Θέσεις τηλεργασίας

Eπιχειρησιακές θέσεις

Από τις κατηγορίες αυτές οι δύο πρώτες (στο σπίτι και εν κινήσει) φαίνεται να έχουν
τις καλύτερες προοπτικές ανάπτυξης, ενώ η τρίτη, παρά τις αντίθετες προβλέψεις,
δε φαίνεται να έχει επί του παρόντος ιδιαίτερες προοπτικές λόγω του σηµαντικού
κόστους κατασκευής και συντήρησης των απαιτούµενων χώρων και του εξοπλισµού,
εκτός βέβαια των περιπτώσεων που η λύση αυτή επιβάλλεται από ειδικές συνθήκες
ή ανάγκες (π.χ. ανάπτυξη αγροτικών και νησιωτικών περιοχών).
Οι κυριότεροι παράγοντες που επηρεάζουν ευνοϊκά την ανάπτυξη και εισαγωγή
συστηµάτων τηλεργασίας είναι οι ακόλουθοι:
• Η ανάγκη για επιχειρηµατική ευελιξία: Για την αύξηση της ανταγωνιστικότητάς
τους και την επιβίωσή τους οι µεγάλες επιχειρήσεις µετασχηµατίζονται γρήγορα
σε οµάδες µικρών ευέλικτων επιχειρήσεων, όπου κάθε µία από αυτές επικεντρώ-

Εναλλακτικοί τρόποι τηλεργασίας

228

KEºA§AIO 5:

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

νεται σε αντικείµενα που µπορεί να αντιµετωπίσει αποτελεσµατικά. Πολλές από
τις αντιπαραγωγικές δραστηριότητες / προϊόντα, είτε εξοβελίζονται, είτε ανατίθεται η ανάπτυξη / προµήθειά τους κατά τις ανάγκες σε άλλες εταιρείες
(outsourcing) µε αποτέλεσµα να δηµιουργούνται άλλες µικρές συνήθως ειδικευµένες εταιρείες. Οι έννοιες του downsizing ή και rightsizing περιγράφουν πλέον
συνήθεις τακτικές µετασχηµατισµού και επιβίωσης των επιχειρήσεων.
• Η ανάγκη µείωσης του κόστους: Η ανάγκη για µείωση του κόστους και µάλιστα
του σταθερού κόστους οδήγησε τις επιχειρήσεις στην αναζήτηση λύσεων, ώστε
να µειώσουν ένα σηµαντικό µέρος του κόστους τους που αποτελεί το κόστος
κεφαλαίων και δεσµεύεται σε χώρους γραφείων.
• Αύξηση της παραγωγικότητας: Η παραγωγικότητα αποτελεί σηµαντικό παράγοντα της ανταγωνιστικότητας. Σε µελέτες – συγκρίσεις µεταξύ συνηθισµένων
εργαζόµενων και τηλεργαζόµενων έχει τεκµηριωθεί η αυξηµένη παραγωγικότητα των τηλεργαζόµενων, καθώς και η µείωση του µη παραγωγικού χρόνου εργασίας σε περιβάλλοντα τηλεργασίας.
• Αύξηση της φροντίδας για το περιβάλλον και εξοικονόµηση ενέργειας: Η τηλεργασία οδηγεί ασφαλώς σε µείωση των µετακινήσεων και ως εκ τούτου σε µείωση της απαιτούµενης ενέργειας.
• ∆ηµογραφικές µεταβολές: Καθώς αυξάνει η γήρανση του πληθυσµού, στις πλέον
οικονοµικά ανεπτυγµένες χώρες, αντίστοιχα αυξάνονται και οι ανάγκες των εργαζοµένων για φροντίδα των εξαρτηµένων από αυτούς υπερηλίκων που διαµένουν
µαζί τους στο σπίτι. Αντίστοιχα ορισµένοι εργαζόµενοι δεν είναι δυνατόν να προσαρµοσθούν σε παραδοσιακά άκαµπτα ωράρια εργασίας. Έτσι, οι εργοδότες είναι
υποχρεωµένοι να υιοθετήσουν περισσότερο ευέλικτους τρόπους απασχόλησής
τους όπως είναι η τηλεργασία.
• Ποιότητα ζωής: Η φροντίδα για το περιβάλλον συµβαδίζει συνήθως µε την ανάγκη για αύξηση της ποιότητας ζωής. Παίρνοντας ως βάση υπολογισµών το χρονικό διάστηµα της 1 ώρας για τη µετακίνηση προς το γραφείο από το σπίτι το πρωί
και αντίστοιχα το απόγευµα, τότε η ετήσια απώλεια σε µη παραγωγικό χρόνο
ανέρχεται σε 440 ώρες ή 11 εβδοµάδες εργασίας.
Από την άλλη πλευρά, οι σπουδαιότεροι παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά την
εξέλιξη της τηλεργασίας σχετίζονται κυρίως µε τον ανθρώπινο παράγοντα και κατά
δεύτερο λόγο µε την τεχνολογία. Πιο συγκεκριµένα, οι παράγοντες αυτοί είναι οι εξής:
• ∆υσχέρειες διοίκησης: Παραδοσιακές ελεγκτικές διαδικασίες διοίκησης δεν είναι

5 . 4 T H § E P °A ™ I A

δυνατόν να εφαρµοσθούν σε τηλεργαζόµενους. Για την περίπτωση αυτή η διοίκηση θα πρέπει να προσανατολισθεί περισσότερο στην ποσοτικοποίηση του αποτελέσµατος στα πλαίσια της φιλοσοφίας της διοίκησης µέσω στόχων (management
by objectives). Αυτό απαιτεί µεγαλύτερη ειδίκευση των στελεχών διοίκησης και
πιθανόν αύξηση των δραστηριοτήτων διοίκησης.
• ∆υσχέρειες επικοινωνίας: Οι δυσχέρειες αυτές δεν είναι τεχνολογικού χαρακτήρα, δεδοµένου ότι η υπάρχουσα τεχνολογία σε µεγάλο βαθµό υποστηρίζει τις επικοινωνιακές ανάγκες, αλλά οφείλονται στην πληµµελή ανάλυση και το σχεδιασµό του πληροφοριακού συστήµατος που καλείται να υποστηρίξει την τηλεργασία αποµιµούµενο τις πραγµατικές επικοινωνίες.
• Κοινωνική αποµόνωση: Θεωρείται από τα σοβαρότερα προβλήµατα που αντιµετωπίζουν οι τηλεργαζόµενοι πλήρους απασχόλησης στο σπίτι από την πλευρά
τους, ιδίως για ανιαρές επαναλαµβανόµενες εργασίες. Η λύση στο πρόβληµα αυτό
µπορεί να δοθεί µέσω ελκυστικότερης διαµόρφωσης της εργασίας, είτε µε εφαρµογή ωραρίων µερικής απασχόλησης, είτε µε εργασία σε κέντρα τηλεργασίας, ή
ακόµα και µε συνδυασµό των δύο.
• Άλλοι ανθρώπινοι παράγοντες, όπως:
― Εντάσεις µεταξύ τηλεργαζόµενων και κανονικώς εργαζόµενων συναδέλφων τους.
― ∆ιατήρηση της επιχειρησιακής κουλτούρας.
― ∆ιασφάλιση της µεταφοράς γνώσεων και δεξιοτήτων.
Οι εφαρµογές τηλεργασίας περιλαµβάνουν τα βασικά λειτουργικά χαρακτηριστικά των
εφαρµογών οµάδων εργασίας (βλ. Ενότητα 5.1) και ενσωµατώνουν συνήθως ευφυή
συστήµατα βάσεων δεδοµένων και συστήµατα υποστήριξης τηλεργαζοµένων.
Πιο συγκεκριµένα, η αναζήτηση πληροφοριών στο εσωτερικό µεγάλων βάσεων δεδοµένων ή άλλων πληροφοριακών πηγών αποτελεί µια συνηθισµένη, αλλά συγχρόνως
χρονοβόρα και πολλές φορές επίπονη, δραστηριότητα για τη συντριπτική πλειοψηφία τηλεργαζόµενων. Μια λύση στο πρόβληµα αυτό είναι το φιλτράρισµα της πληροφορίας. Αυτό µπορεί να γίνεται από ευφυείς πράκτορες (intelligent agents), οι
οποίοι είναι δυνατό να παρέχονται, είτε από το δίκτυο, είτε από το υπολογιστικό
περιβάλλον του ίδιου του τηλεργαζόµενου.
Οι ευφυείς πράκτορες είναι προγράµµατα αναζήτησης και επιλογής πληροφοριών
και πραγµατοποιούν το φιλτράρισµα της πληροφορίας µε τρόπο που να αντανακλά
τις εργασιακές συνήθειες και προτιµήσεις του συγκεκριµένου τηλεργαζόµενου για
τον οποίο ενεργούν. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι πράκτορες επιλέγουν δεδοµένα, όχι

229

KEºA§AIO 5:

230

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

από µία στατική λίστα επιλογών, αλλά µε βάση τον τρόπο µε τον οποίο πραγµατοποιεί την εργασία του σε καθηµερινή βάση ο τηλεργαζόµενος.
Ακόµη όµως και µε αυτόν τον ευφυή τρόπο φιλτραρίσµατος, σε περιπτώσεις τεράστιου όγκου διαθέσιµων πληροφοριών, υπάρχει ακόµη η πιθανότητα δηµιουργίας
πληροφοριακής υπερφόρτωσης (information overload) στον τηλεργαζόµενο. Χαρακτηριστικό παράδειγµα αποτελεί η ύπαρξη µεγάλου αριθµού µακροσκελών εγγράφων, καθένα από τα οποία όµως περιέχει ένα πολύ µικρό µέρος χρήσιµης πληροφορίας. Λύση στο πρόβληµα αυτό καλείται να δώσει ο συνδυασµός των ευφυών πρακτόρων µε εργαλεία αυτόµατης σύνοψης κειµένων, τα οποία παρουσιάζουν στον
τηλεργαζόµενο τα επιθυµητά δεδοµένα σε συνοπτική µορφή.
Τέλος, ανεξάρτητα από το είδος τηλεργασίας που εφαρµόζεται, η παροχή υποστήριξης στους τηλεργαζόµενους (τεχνικής και µη τεχνικής φύσεως) είναι πάντοτε απαραίτητη. Ένας αριθµός εργασιών, οι οποίες σχετίζονται κυρίως µε τη συντήρηση και
υποστήριξη χρησιµοποιούµενου λογισµικού, είναι απαραίτητο να γίνονται σε τακτά
χρονικά διαστήµατα και µε τρόπο µη αντιληπτό από τον τηλεργαζόµενο, ακόµα και
όταν οι εργασίες αυτές πραγµατοποιούνται όταν αυτός χρησιµοποιεί το σύστηµα.
Παράδειγµα αποτελεί η αναβάθµιση των ποικίλων πακέτων λογισµικού που χρησιµοποιεί ένας τηλεργαζόµενος (π.χ. επεξεργαστές κειµένου, λογιστικά φύλλα, κ.λπ.)
στη νεότερη κάθε φορά έκδοσή τους, µε µεταφορά τους µέσω του δικτύου στο υπολογιστικό σύστηµα του τηλεργαζόµενου. Τονίζεται ότι σ’ αυτές τις περιπτώσεις είναι
απαραίτητο να λαµβάνεται µέριµνα για την έγκαιρη εκπαίδευση των τηλεργαζόµενων σε θέµατα που σχετίζονται µε αλλαγές που λαµβάνουν χώρα στο περιβάλλον
τηλεργασίας.
Η τηλεργασία ύστερα από µια σχετικά διστακτική έναρξη φαίνεται να εισέρχεται
στη φάση της ραγδαίας ανάπτυξής της. Στην εξέλιξη αυτή συµβάλλει αποφασιστικά η γρήγορη εξάπλωση νέων δικτύων τηλεµατικής που υποστηρίζουν υψηλούς ρυθµούς µετάδοσης δεδοµένων (όπως το δίκτυο ISDN). Χρειάζεται όµως προσοχή ώστε
να αντιµετωπισθούν µε επιτυχία οι δυσχέρειες του ανθρώπινου παράγοντα στο νέο
περιβάλλον εργασίας που πρέπει να οργανωθεί και να διοικηθεί µε νέους τρόπους
και µεθόδους.
¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 5.7
Αναφέρετε µε ποιους τρόπους είναι δυνατό να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες της
τηλεργασίας και να ελαχιστοποιηθούν οι δυσµενείς επιπτώσεις.

5 . 5 H § E K T P O N I K H A N TA § § A ° H ¢ E ¢ O M E N ø N

5.5 ∏ÏÂÎÙÚÔÓÈ΋ ·ÓÙ·ÏÏ·Á‹ ‰Â‰Ô̤ӈÓ

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• αναφέρετε τα κυριότερα χαρακτηριστικά και τα σηµαντικότερα οφέλη της ηλεκτρονικής ανταλλαγής δεδοµένων·
• προσδιορίσετε τα βασικά προβλήµατα που σχετίζονται µε την εισαγωγή της χρήσης της ηλεκτρονικής ανταλλαγής δεδοµένων.
Η Ηλεκτρονική Ανταλλαγή ∆εδοµένων (Electronic Data Interchange, EDI) ή το
«εµπόριο χωρίς έγγραφα» (paperless trade), όπως αλλιώς συνηθίζεται να αποκαλείται, έχει ως αντικείµενο τη µεταφορά στοιχείων / πληροφοριών µε τη µορφή µηνυµάτων, δοµηµένων σύµφωνα µε συγκεκριµένα πρότυπα, από ένα πληροφοριακό
σύστηµα σε ένα άλλο, µε ηλεκτρονικά µέσα.
Εποµένως, το EDI είναι µία διαδικασία ή µέθοδος για την πραγµατοποίηση συναλλαγών µεταξύ επιχειρήσεων, όπου τα δεδοµένα της συναλλαγής περνούν από τον
υπολογιστή της µιας επιχείρησης στον υπολογιστή της άλλης, χωρίς να χρειάζεται
ανθρώπινη παρέµβαση για την ερµηνεία ή την αντιγραφή των στοιχείων αυτών. Για
να υλοποιηθεί αυτή η αυτόµατη µεταφορά, οι πληροφορίες θα πρέπει να έχουν
κάποια προκαθορισµένη µορφή και να είναι δοµηµένες σύµφωνα µε συγκεκριµένους κανόνες, ώστε ο υπολογιστής να µπορεί να τις «µεταφράσει» στο µορφότυπο
(format) των ενδοεπιχειρησιακών εφαρµογών για να ενηµερώσει έτσι τα αρχεία ή
τις βάσεις δεδοµένων της συγκεκριµένης επιχείρησης.
Για τη δηµιουργία ενός ενιαίου προτύπου EDI, παγκόσµιας ισχύος και αποδοχής, ο
Οργανισµός Ηνωµένων Εθνών (ΟΗΕ) ξεκίνησε από το 1985 µια µεγάλη προσπάθεια που συνεχίζεται µε αµείωτη ένταση µέχρι και σήµερα. Αποτέλεσµα αυτής της
προσπάθειας ήταν η δηµιουργία του προτύπου UN/EDIFACT (United Nations / EDI
For Administration, Commerce and Transport) και η δηµιουργία αρκετών µηνυµάτων βασισµένων στους συντακτικούς κανόνες αυτού του προτύπου, που καλύπτουν
το εµπόριο και άλλους έντεκα τοµείς της οικονοµίας και της διοίκησης. Έτσι, αν ένα
µήνυµα (π.χ. µια παραγγελία) συνταχθεί από µία επιχείρηση µε βάση το πρότυπο
UN/EDIFACT, τότε µπορεί να ληφθεί και να αναγνωσθεί από όλες τις επιχειρήσεις
που χρησιµοποιούν το ίδιο πρότυπο σε όλο τον κόσµο. Το πρότυπο αυτό συντηρείται στην Ευρώπη από τον οργανισµό EBES (European Board for EDI
Standardisation), στον οποίο εκπροσωπείται και η Ελλάδα.

231

KEºA§AIO 5:

232

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

Το πρότυπο UN/EDIFACT αποτελείται από:
• Ένα σύνολο από συντακτικούς κανόνες (syntax rules), οι οποίοι καθορίζουν τη
δοµή των µηνυµάτων.
• Ένα σύνολο από κανόνες σχεδιασµού µηνυµάτων (message design rules), που
καθορίζουν τον τρόπο µε τον οποίο πρέπει να σχεδιασθεί ένα νέο µήνυµα µε βάση
το πρότυπο.
• Ένα σύνολο από ευρετήρια (directories), που καθορίζουν όλα τα δοµικά στοιχεία
ενός EDI µηνύµατος, καθώς και τους χρησιµοποιούµενους κωδικούς.
• Ένα σύνολο από τυποποιηµένα µηνύµατα, τα οποία αφορούν την παραγγελιοδοσία, την ανταλλαγή παραστατικών (όπως τιµολόγια, παραστατικά χρέωσης, δελτία παραγγελίας, κ.λπ.), την αποστολή τιµοκαταλόγων, την αποστολή εντολών
πληρωµής, τη διεκπεραίωση οικονοµικών συναλλαγών, κ.λπ.
Παρά τη σχετική προτυποποίηση, επισηµαίνεται ότι η εφαρµογή του EDI συναντά
µεταξύ άλλων και νοµικές δυσκολίες, δεδοµένου ότι στις περισσότερες χώρες δεν
κατοχυρώνεται η ηλεκτρονική ανταλλαγή παραστατικών. Εκτός από νοµικά θέµατα, τίθενται και θέµατα ασφάλειας κατά την αποστολή, τη µεταφορά και τη λήψη
των ηλεκτρονικών µηνυµάτων, τα σηµαντικότερα από τα οποία είναι τα εξής:
• Γνησιότητα µηνύµατος: Θα πρέπει να µπορεί να διαπιστωθεί ότι ο αποστολέας
του µηνύµατος είναι πράγµατι αυτός που αναγράφει το µήνυµα.
• Ακεραιότητα δεδοµένων: Θα πρέπει να µπορεί να διαπιστωθεί αν το µήνυµα
έφτασε στον προορισµό του όπως ακριβώς διαβιβάστηκε και ότι δεν αλλοιώθηκε
κατά τη µεταφορά.
• Μη αποποίηση αποστολής / λήψης: Ούτε ο αποστολέας, αλλά ούτε και ο παραλήπτης δε θα πρέπει να είναι σε θέση να αρνηθούν, ο µεν πρώτος την αποστολή,
ο δε δεύτερος τη λήψη ενός µηνύµατος.
Τα πιο πάνω θέµατα ασφάλειας είναι δυνατό να αντιµετωπισθούν µε τις υπηρεσίες
που προσφέρουν ειδικά δίκτυα, γνωστά ως ∆ίκτυα Προστιθέµενης Αξίας (Value
Added Networks, VANs). Τα δίκτυα αυτά λειτουργούν µε βάση την τεχνική αποθήκευσης και προώθησης (store and forward) και παρέχουν µια σειρά από υπηρεσίες
που συµβάλλουν σηµαντικά στη διευκόλυνση της εφαρµογής του EDI (υπηρεσίες
δικτύου, υπηρεσίες γραµµατοκιβωτίου, υπηρεσίες λογισµικού, συµβουλευτικές υπηρεσίες, υπηρεσίες υποστήριξης).
Με το EDI, η παραδοσιακή πορεία την οποία ακολουθούν τα παραστατικά και τα

5 . 5 H § E K T P O N I K H A N TA § § A ° H ¢ E ¢ O M E N ø N

λοιπά έγγραφα που εκδίδει ένα γραφείο, από την πληκτρολόγησή τους στο σύστηµα του αποστολέα µέχρι την ενσωµάτωσή τους στο σύστηµα του παραλήπτη, ακολουθεί µια νοητή «ευθεία» γραµµή, εξαιτίας της οποίας επιτυγχάνονται τα ακόλουθα οφέλη:
• Τα παραστατικά και τα λοιπά έγγραφα είναι διαθέσιµα στον παραλήπτη σε πολύ
µικρό χρονικό διάστηµα από την αποστολή τους.
• Ελαττώνεται η χρήση του χαρτιού στο χώρο του γραφείου, αυξάνοντας την παραγωγικότητα των υπαλλήλων και µειώνοντας το αντίστοιχο κόστος αποθήκευσης.
• Ελαττώνεται το χρονικό κόστος επαναπληκτρολόγησης και εξαλείφονται τα σφάλµατα επανεισαγωγής των στοιχείων στην εφαρµογή του παραλήπτη. Το επιφορτισµένο µε αυτή την εργασία προσωπικό µπορεί να χρησιµοποιηθεί σε άλλες πιο
παραγωγικές εργασίες.
Γενικά, τα πλεονεκτήµατα που αποκοµίζουν οι επιχειρήσεις από τη χρήση του EDI
µπορούν να συνοψιστούν στην ταχεία, αξιόπιστη και οµοιογενή διεξαγωγή επιχειρηµατικών συναλλαγών, µε αποτέλεσµα την ελάττωση του απαιτούµενου χρόνου και
ταυτόχρονα την εξάλειψη της πιθανότητας λάθους. Οι οργανισµοί που χρησιµοποιούν το EDI εµφανίζουν σαφέστατα ανταγωνιστικό πλεονέκτηµα, κυρίως λόγω της
ταχύτερης και ακριβέστερης διεξαγωγής των επιχειρηµατικών πράξεων µεταξύ τους.
Εκτός από τα πιο πάνω οφέλη, ένα λιγότερο άµεσο, αλλά πολύ σηµαντικό, πλεονέκτηµα της χρήσης του EDI είναι η δυνατότητα που προσφέρει για άριστο έλεγχο των
αποθεµάτων. Εξαιτίας της ηλεκτρονικής ανταλλαγής παραγγελιών και επιβεβαιώσεων, η επιχείρηση µπορεί να διατηρεί το βέλτιστο απόθεµα εµπορευµάτων, προϊόντων ή πρώτων υλών στις αποθήκες της, ελαχιστοποιώντας έτσι το κόστος διατήρησης ενός υπερβολικά µεγάλου και µη ορθολογικά κατανεµηµένου αποθέµατος.
Η εγκατάσταση ενός EDI συστήµατος συνοδεύεται εκτός από σηµαντικά πλεονεκτήµατα και από το αντίστοιχο κόστος. Έτσι, εκτός από το κόστος της εγκατάστασης και χρήσης ενός ολοκληρωµένου συστήµατος EDI (κατάλληλο λογισµικό,
κόστος τηλεπικοινωνιακού δικτύου, ενδεχόµενο κόστος υπηρεσιών VAN), υπάρχει
και το κόστος µιας πιθανής εσωτερικής αναδιοργάνωσης της επιχείρησης, καθώς και
το κόστος για την υποστήριξη του συστήµατος. Ωστόσο, η απόσβεση του κόστους
αυτού είναι άµεση συνάρτηση του πλήθους των συναλλασσόµενων µέσω EDI εταίρων και του όγκου των ανταλλασσόµενων δεδοµένων.
Γενικά, η δηµιουργία µιας «κρίσιµης µάζας» χρηστών, πέρα από την οποία τα πλεονεκτήµατα του EDI καθίστανται πλέον φανερά (λόγω του µεγάλου όγκου των

233

KEºA§AIO 5:

234

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

συναλλαγών και του σηµαντικού κόστους διεκπεραίωσής τους µε τον παραδοσιακό
τρόπο), αποτελεί ένα πολύ σηµαντικό βήµα για την προώθηση του EDI. Αυτός άλλωστε είναι και ο λόγος που τα περισσότερα δίκτυα / συστήµατα EDI ανά τον κόσµο
έχουν υλοποιηθεί δορυφορικά σε µεγάλους οργανισµούς και στο κύκλωµα πελατών
– προµηθευτών τους.
Τα τελευταία χρόνια, το EDI γνωρίζει σηµαντική ανάπτυξη (κυρίως στο χώρο των
µικροµεσαίων επιχειρήσεων) χρησιµοποιώντας το ∆ιαδίκτυο (Internet) ως δικτυακή υποδοµή για την κάλυψη των τηλεπικοινωνιακών του αναγκών. Συνέβαλε µάλιστα αποφασιστικά στην εµφάνιση του ηλεκτρονικού εµπορίου (electronic commerce,
e–commerce ή e–business), το οποίο ως όρος είναι πολύ ευρύτερος του EDI, και εξετάζεται στην επόµενη ενότητα (5.6). Γενικά, η χρήση των παραδοσιακών συστηµάτων EDI αναµένεται να παραµείνει προνόµιο των µεγάλων επιχειρήσεων που έχουν
τη δυνατότητα χρήσης εξειδικευµένων εφαρµογών και µίσθωσης υψηλού κόστους
δικτύων προστιθέµενης αξίας, ενώ ταυτόχρονα παρουσιάζουν πολύ εξειδικευµένες
ανάγκες, όπως υψηλό βαθµό ασφάλειας των συναλλαγών και υψηλή διαθεσιµότητα
των χρησιµοποιούµενων συστηµάτων. Από την άλλη πλευρά, το Internet µπορεί να
προσφέρει σηµαντικά οφέλη στις µικροµεσαίες επιχειρήσεις, αφού πλέον είναι σε
θέση να αξιοποιήσουν τις νέες τεχνολογίες για την υλοποίηση του EDI, αλλά και την
ανάπτυξη νέων επιχειρηµατικών δραστηριοτήτων.
ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 5.4
Ποιες από τις πιο κάτω προτάσεις αναφορικά µε την ηλεκτρονική ανταλλαγή δεδοµένων είναι σωστές ή λάθος;
Σωστό

Λάθος

Είναι δυνατή η χρήση του Internet για την ανταλλαγή
µηνυµάτων EDI.

Για την υλοποίηση εφαρµογών EDI δεν είναι δυνατόν
να χρησιµοποιηθούν απλοποιηµένες εκδοχές του προτύπου
UN/EDIFACT.

5.6 H§EKTPONIKO EM¶OPIO

5.6 ∏ÏÂÎÙÚÔÓÈÎfi ÂÌfiÚÈÔ

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• ορίσετε την έννοια του ηλεκτρονικού εµπορίου, σχολιάζοντας τους λόγους που οδήγησαν στην εµφάνισή του·
• προσδιορίσετε τους βασικούς συνδυασµούς εµπλεκόµενων εταίρων σε µια εφαρµογή ηλεκτρονικού εµπορίου·
• αναφέρετε τα σηµαντικότερα οφέλη του ηλεκτρονικού εµπορίου·
• εξηγήσετε τον τρόπο µε τον οποίο µια επιχείρηση µπορεί να προετοιµαστεί για την
αξιοποίηση του ηλεκτρονικού εµπορίου·
• περιγράψετε τα βασικά χαρακτηριστικά των ηλεκτρονικών καταστηµάτων στο
Internet.
Όσο διευρύνεται η εµπορική δραστηριότητα τόσο πιο πολύπλοκες γίνονται οι σχέσεις των εµπλεκόµενων στην εµπορική αλυσίδα, καθώς και τα εργαλεία που χρησιµοποιούν για να οργανώσουν αυτές τις σχέσεις. Πιο συγκεκριµένα, οι εµπορικές σχέσεις που διαµορφώνονται σήµερα µπορούν να διακριθούν σε αυτές που αφορούν
στην επικοινωνία πελατών και σηµείων πώλησης προϊόντων / παροχής υπηρεσιών
και στις σχέσεις µεταξύ επιχειρήσεων / άλλων οργανισµών (π.χ. τράπεζες). Είναι
φανερό δηλαδή ότι µια επιχείρηση ή ένας οργανισµός σε κάποιες περιπτώσεις λειτουργεί ως πελάτης µιας άλλης επιχείρησης, σε κάποιες άλλες ως συνεργαζόµενος
φορέας, κ.λπ., στην εµπορική αλυσίδα παραγωγής / δηµιουργίας, διάθεσης και προώθησης ενός προϊόντος ή µιας υπηρεσίας.
Ο όρος ηλεκτρονικό εµπόριο (e–commerce) χρησιµοποιείται για την περιγραφή της
ανάπτυξης εµπορικής δραστηριότητας στο Internet. Η εµπορική δραστηριότητα µπορεί να αφορά σε δύο ή περισσότερες επιχειρήσεις (business to business) ή σε µια επιχείρηση και το καταναλωτικό κοινό (business to consumer). Το ηλεκτρονικό εµπόριο διακρίνεται σε:
• Έµµεσο ηλεκτρονικό εµπόριο: Περιλαµβάνει την ηλεκτρονική παραγγελία υλικών αγαθών τα οποία εξακολουθούν να παραδίδονται µε παραδοσιακούς τρόπους,
όπως ταχυδροµικά ή µέσω ιδιωτικών υπηρεσιών διανοµής.
• Άµεσο ηλεκτρονικό εµπόριο: Περιλαµβάνει την ηλεκτρονική παραγγελία, πληρωµή και παράδοση άϋλων αγαθών και υπηρεσιών, όπως λογισµικό υπολογιστών,

235

236

KEºA§AIO 5:

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

ψυχαγωγικό περιεχόµενο ή υπηρεσίες πληροφόρησης σε παγκόσµια κλίµακα.
Οι εταιρείες συνήθως κάνουν χρήση και των δύο τύπων δραστηριοτήτων ηλεκτρονικού εµπορίου. Επισηµαίνεται πάντως ότι το έµµεσο ηλεκτρονικό εµπόριο εξαρτάται από ορισµένους εξωτερικούς παράγοντες, όπως από την αποτελεσµατικότητα
του συστήµατος µεταφορών.
Κάθε εφαρµογή ηλεκτρονικού εµπορίου χαρακτηρίζεται από έναν από τους πιο κάτω
συνδυασµούς ανάµεσα στους εµπλεκόµενους εταίρους:
• ∆ηµόσιος φορέας προς επιχείρηση: Η περίπτωση αυτή καλύπτει κάθε µορφή ηλεκτρονικής επικοινωνίας µεταξύ ιδιωτικών εταιρειών και των αρµόδιων (δηµόσιων)
αρχών, τόσο για τη διεκπεραίωση φορολογικών ή άλλων υποχρεώσεων, όσο και
για την αυτοµατοποίηση της διαδικασίας των δηµόσιων προµηθειών. Οι συναλλαγές των επιχειρήσεων µε τους δηµόσιους φορείς αφορούν συνήθως θέµατα
φορολογίας, εισαγωγές – εξαγωγές µέσω τελωνείων, δηµόσιες προµήθειες και
προηγµένες ηλεκτρονικές υπηρεσίες (π.χ. ηλεκτρονική πληροφόρηση, έκδοση
βεβαιώσεων – πιστοποιητικών, κ.λπ.). Με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται µείωση
των λειτουργικών εξόδων, καλύτερες υπηρεσίες, αποτελεσµατικότερος έλεγχος
των εσόδων και διαφανή δηµόσια διοίκηση.
• ∆ηµόσιος φορέας προς πολίτες – καταναλωτές: Στην περίπτωση αυτή οι πολίτες – φορολογούµενοι συναλλάσσονται µε τους δηµόσιους οργανισµούς χρησιµοποιώντας εφαρµογές ηλεκτρονικού εµπορίου, είτε για να ολοκληρώσουν τις
φορολογικές τους υποχρεώσεις, είτε για να προµηθευτούν τα απαραίτητα πιστοποιητικά ή βεβαιώσεις, ή ακόµη για να εξασφαλίσουν τις απαραίτητες πληροφορίες που χρειάζονται.
• Επιχείρηση προς επιχείρηση: Οι εφαρµογές αυτές στοχεύουν στην απλοποίηση
των διαδικασιών των επιχειρήσεων, που αφορούν στον έλεγχο και τη µείωση του
αποθέµατος, στην αυτοµατοποιηµένη αντικατάσταση των προϊόντων, κ.ά. Απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία των εφαρµογών της κατηγορίας αυτής είναι
η συνεργασία και ο συντονισµός των επιχειρήσεων.
• Επιχείρηση προς καταναλωτή: Οι εφαρµογές αυτές παρουσιάζουν µεγάλη διάδοση σε διεθνές επίπεδο, λόγω της ευρείας χρήσης των δυνατοτήτων του Internet,
το οποίο ενδείκνυται για την αποτελεσµατική προώθηση προϊόντων και υπηρεσιών σε µεγάλο εύρος πιθανών πελατών.
Οι τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών επιβάλλουν το ηλεκτρονικό εµπόριο ως εµπορική διαδικασία και κατά συνέπεια επιφέρουν σηµαντικές αλλαγές στη

5.6 H§EKTPONIKO EM¶OPIO

σχέση µεταξύ αγοραστή και πωλητή, στις ενδοεπιχειρησιακές και διαεπιχειρησιακές σχέσεις και λειτουργίες, στη διαφήµιση και προώθηση, στην υποστήριξη του
πελάτη, καθώς και στην παραγγελία, πληρωµή, διανοµή και παράδοση των προϊόντων. Το ηλεκτρονικό εµπόριο, που διεξάγεται εδώ και αρκετά χρόνια σε κλειστά
δίκτυα συναλλασσοµένων, µε µορφές όπως η ηλεκτρονική ανταλλαγή δεδοµένων
(EDI), αποκτά τελείως διαφορετική διάσταση µε τη χρήση του Internet. Πλέον, ένα
σηµείο πώλησης κάποιου εµπορικού προϊόντος ή παροχής κάποιας υπηρεσίας µπορεί να είναι ένας δικτυακός τόπος (web site) του παραγωγού του προϊόντος ή του
παροχέα της υπηρεσίας. Η δυναµική της αγοράς δεν έχει πλέον γεωγραφικούς περιορισµούς, καθώς οι πελάτες και οι προµηθευτές µπορούν να βρίσκονται σε οποιοδήποτε σηµείο του πλανήτη. Επιπρόσθετα, η επικοινωνία µεταξύ των εµπλεκοµένων
στην εµπορική αλυσίδα είναι πολύ φθηνότερη σε σύγκριση µε τους παραδοσιακούς
τρόπους επικοινωνίας.
Το ηλεκτρονικό εµπόριο βρίσκει εφαρµογή σε ένα ευρύ πεδίο δραστηριοτήτων,
πυρήνας των οποίων αποτελεί ο κύκλος των εµπορικών εφαρµογών. Χαρακτηριστικές εφαρµογές ηλεκτρονικού εµπορίου είναι οι ακόλουθες:
• Παροχή πληροφοριών για προϊόντα και υπηρεσίες (πριν την πώληση).
• Υποστήριξη πελάτη (πριν και µετά την πώληση).
• ∆ηµιουργία εικονικών επιχειρήσεων και εµπορικών κέντρων.
• Ηλεκτρονικές τράπεζες για την παροχή χρηµατοοικονοµικών υπηρεσιών / εξυπηρετήσεων.
• Ανάπτυξη κοινών επιχειρηµατικών διαδικασιών (shared business processes) µεταξύ επιχειρήσεων.
Όλο και περισσότερες επιχειρήσεις διαβλέπουν πολύ ενδιαφέρουσες προοπτικές στη
νέα αυτή µορφή εµπορίου και σπεύδουν να υλοποιήσουν κατάλληλες στρατηγικές.
Οι επιχειρήσεις που επιθυµούν να αναπτύξουν επιχειρηµατική δραστηριότητα στο
χώρο του Internet έχουν πλέον τη δυνατότητα να δηµιουργήσουν ηλεκτρονικά καταστήµατα (electronic stores), να προωθήσουν και να πουλήσουν τα προϊόντα τους ή
τις υπηρεσίες τους σε ένα κοινό που θα ήταν αδύνατο να προσεγγίσουν µε άλλο
τρόπο αλλά και να αυτοµατοποιήσουν τις συναλλαγές µε τα δίκτυα προµηθευτών,
κατασκευαστών και γενικότερα συνεργατών τους. Το Internet δίνει πλέον τη δυνατότητα στις επιχειρήσεις να διευρύνουν το δίκτυο πελατών – προµηθευτών τους πέρα
από τα στενά πλαίσια των αγορών στις οποίες δραστηριοποιούνται. Εκτός όµως από
τα οφέλη που παρουσιάζονται λόγω της ευρύτητας του κοινού που χρησιµοποιεί το

237

238

KEºA§AIO 5:

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

Internet, µε το ηλεκτρονικό εµπόριο προκύπτουν και άλλα πλεονεκτήµατα για µια
επιχείρηση, όπως η ευελιξία που παρέχεται στην παροχή υπηρεσιών, η βελτίωση της
ποιότητας των υπηρεσιών που προσφέρονται στους καταναλωτές, η παροχή και λήψη
εξειδικευµένων υπηρεσιών, η ελαχιστοποίηση των µεσαζόντων και η άµεση κάλυψη των αναγκών, ο µικρότερος χρόνος εκτέλεσης των εµπορικών συναλλαγών, η
ελαχιστοποίηση του κόστους παραγωγής και των τιµών, η δηµιουργία νέων επιχειρηµατικών ευκαιριών και, τέλος, ο µικρότερος χρόνος παραγωγής αλλά και προώθησης των προϊόντων.
Παρ’ όλα αυτά όµως εξακολουθεί να υπάρχει σκεπτικισµός στην επιχειρηµατική κοινότητα για θέµατα όπως η ασφάλεια των συναλλαγών, η επεκτασιµότητα των συστηµάτων ηλεκτρονικού εµπορίου και η αξιοπιστία που µπορεί να παρέχει το Internet.
Σηµαντικό θέµα είναι επίσης το νοµικό πλαίσιο στο οποίο θα κινηθεί το ηλεκτρονικό εµπόριο καθώς και η επιβολή φορολογίας.
Τέλος, απαιτείται προσπάθεια ώστε το ηλεκτρονικό εµπόριο και οι διαδικασίες που
απαιτούνται γι’ αυτό να µπορέσουν να ενσωµατωθούν οµαλά στα πληροφοριακά
συστήµατα των επιχειρήσεων, αξιοποιώντας τις δυνατότητες της τεχνολογικής υποδοµής που προϋπάρχει. Η συνεργασία των συστηµάτων ηλεκτρονικού εµπορίου µε
το επιχειρηµατικό λογισµικό που είναι ήδη εγκατεστηµένο αποτελεί καθοριστικό
παράγοντα για την ταχεία και οµαλή ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εµπορίου.
Στα πλαίσια του ηλεκτρονικού εµπορίου, προκειµένου οι επιχειρήσεις να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες που παρουσιάζονται χρειάζεται να αναθεωρήσουν τις δραστηριότητές τους και να τις προσαρµόσουν στο νέο περιβάλλον. Έτσι, χρειάζεται να
αναζητηθούν νέα επιχειρηµατικά πρότυπα, ικανά να αξιοποιήσουν τις νέες δυνατότητες που προσφέρονται από το ηλεκτρονικό εµπόριο, ώστε στις συνθήκες της ελεύθερης αγοράς και της διαρκώς εντεινόµενης παγκοσµιοποίησης (όπου κάθε αγορά
έχει πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες που παράγονται σε οποιαδήποτε χώρα), οι
επιχειρήσεις όχι µόνο να επιβιώσουν, αλλά και να αναπτυχθούν. Για το λόγο αυτό,
η αναδιοργάνωση επιχειρησιακών διεργασιών (Business Process Reengineering,
BPR) αποτελεί, την τελευταία δεκαετία, στόχο πολλών επιχειρήσεων ώστε, µεθοδολογικά, µε τη βοήθεια και την υποστήριξη των καινοτοµιών που εισάγονται από
την αξιοποίηση των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών, να µεγιστοποιήσουν την αποτελεσµατικότητα και την ανταγωνιστικότητά τους.
Με στόχο την ικανοποίηση του πελάτη και την πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων
του ηλεκτρονικού εµπορίου, η οριζόντια οργάνωση των επιχειρήσεων, που υποστηρίζεται από πληροφοριακά συστήµατα ολοκληρωµένης διαχείρισης εγγράφων

5.6 H§EKTPONIKO EM¶OPIO

239

και διευθέτησης εργασιακών ροών, υποκαθιστά την κατάτµηση σε διευθύνσεις και
τµήµατα, µειώνει τον κύκλο παραγωγής προϊόντων και υπηρεσιών, βελτιώνει την
ποιότητα και τη χρονική απόκριση, προκαλεί νέους τρόπους προώθησης των προϊόντων και εξυπηρέτησης των πελατών. Εποµένως, στα πλαίσια του ηλεκτρονικού
εµπορίου, το πληροφοριακό σύστηµα κάθε εταιρείας διαδραµατίζει καθοριστικό ρόλο
και, σε συνδυασµό µε τις τηλεπικοινωνίες, γίνεται µέλος διεπιχειρησιακών πληροφοριακών συστηµάτων όπου προµηθευτές, εργαζόµενοι και πελάτες εξαρτώνται από
αυτό. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η πληροφοριακή και δικτυακή υποδοµή, οι µέθοδοι
οργάνωσης και το ανθρώπινο δυναµικό αποτελούν τους αποφασιστικούς παράγοντες βελτίωσης της αποτελεσµατικότητας και ανταγωνιστικότητας µιας επιχείρησης.
∏ÏÂÎÙÚÔÓÈο ηٷÛÙ‹Ì·Ù·

Τα ηλεκτρονικά καταστήµατα (electronic stores) αποτελούν εφαρµογές ηλεκτρονικού εµπορίου οι οποίες έχουν ως σκοπό την προώθηση και πώληση αγαθών µέσω
του Internet. Συνήθως τα ηλεκτρονικά καταστήµατα λειτουργούν ως υποκαταστήµατα των αντίστοιχων (φυσικών) καταστηµάτων και σπανιότερα ως τα µοναδικά
σηµεία πώλησης των προϊόντων µιας επιχείρησης. Στόχος ενός ηλεκτρονικού καταστήµατος δεν είναι µόνο η προβολή των προϊόντων που εµπορεύεται, αλλά και η
εφαρµογή τεχνικών που προσδίδουν πρόσθετη αξία στην ηλεκτρονική παρουσία
του εµπόρου και ωθούν τον πελάτη να προτιµήσει την ηλεκτρονική αγορά µέσω
του Internet έναντι της παραδοσιακής.
Οι τεχνικές αυτές αφορούν κυρίως την αποτελεσµατική ανταπόκριση στις ανάγκες
του καταναλωτή µέσα από την παροχή υποστήριξης στον πελάτη (πριν και µετά
την πώληση). Για το λόγο αυτό πολλά ηλεκτρονικά καταστήµατα εκτός από το να
δίνουν τη δυνατότητα άµεσης παραγγελίας και αγοράς των προϊόντων που προωθούν (είτε µε αντικαταβολή, είτε µε τη χρήση πιστωτικής κάρτας), υιοθετούν και
µεθόδους για την αναγνώριση της ταυτότητας των πελατών και της σκιαγράφησης
των ιδιαίτερων αγοραστικών τους συνηθειών. Έτσι, κάθε φορά που ένας πελάτης
επισκέπτεται ένα ηλεκτρονικό κατάστηµα, είναι δυνατόν να δει κάποιες ιστοσελίδες διαµορφωµένες σύµφωνα µε τις απαιτήσεις και την αγοραστική του συµπεριφορά κατά την τελευταία του επίσκεψη στο συγκεκριµένο κατάστηµα.
Γενικά, διακρίνονται οι ακόλουθες γενιές ηλεκτρονικών καταστηµάτων:
• Πρώτη γενιά – Απλή παρουσία: Οι επιχειρήσεις ανακαλύπτουν σταδιακά την
αξία του Internet ως µέσου διαφήµισης και προσέλκυσης νέων πελατών και προχωρούν στη δηµιουργία ιστοσελίδων µε σκοπό τον πειραµατισµό στο νέο αυτό

KEºA§AIO 5:

240

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

χώρο και τη διερεύνηση των δυνατοτήτων του Internet.
• ∆εύτερη γενιά – ∆υνατότητα για παραγγελία: Αυτή η γενιά ηλεκτρονικών καταστηµάτων επιτρέπει στους καταναλωτές να παραγγέλνουν τα προϊόντα που επιθυµούν, επιβεβαιώνοντας ότι οι πωλήσεις προϊόντων µπορούν να αυξηθούν
σηµαντικά µέσω του Internet.
• Τρίτη γενιά – Ολοκλήρωση µε τα υπάρχοντα πληροφοριακά συστήµατα: Στόχος αυτής της γενιάς ηλεκτρονικών καταστηµάτων είναι η ολοκλήρωσή τους µε
τα υπάρχοντα πληροφοριακά συστήµατα των επιχειρήσεων. Έτσι αντιµετωπίζονται θέµατα που σχετίζονται µε την απευθείας καταχώριση των παραγγελιών
που γίνονται από το ηλεκτρονικό κατάστηµα στο πληροφοριακό σύστηµα των
επιχειρήσεων ώστε αυτές να διεκπεραιώνονται πιο γρήγορα και πιο άµεσα, µε
την αυτόµατη ενηµέρωση της αποθήκης, µε τη διαχείριση των προσφορών του
ηλεκτρονικού καταστήµατος, καθώς και µε τη δυνατότητα ηλεκτρονικής πληρωµής.
• Τέταρτη γενιά – Παροχή ποικιλίας υπηρεσιών µε ασφάλεια: Τα ηλεκτρονικά
καταστήµατα αυτής της γενιάς παρέχουν πληθώρα υπηρεσιών (όπως, για παράδειγµα, αυτόµατο υπολογισµό φορολογίας, ευέλικτη κοστολόγηση, εξατοµίκευση συµπεριφοράς καταναλωτή, κ.λπ.) και αντιµετωπίζουν αποτελεσµατικά θέµατα ασφάλειας και αποδοτικής διαχείρισης της αποθήκης και των αποθεµάτων.

ÕÛÎËÛË ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘ 5.5
Εξετάζοντας τον τρόπο που λειτουργούν διάφορα ηλεκτρονικά καταστήµατα στο
Internet (όπως, για παράδειγµα, το ηλεκτρονικό κατάστηµα Amazon,
http://www.amazon.com), να αναφέρετε τα κύρια βήµατα που απαιτούνται για να
ολοκληρωθεί η διαδικασία της αγοράς αγαθών στο Internet.

5 . 7 ™ T P A T H ° I K H ° I A T H N Y I O £ E T H ™ H E º A P M O ° ø N T H § E M AT I K H ™

5.7 ™ÙÚ·ÙËÁÈ΋ ÁÈ· ÙËÓ ˘ÈÔı¤ÙËÛË ÂÊ·ÚÌÔÁÒÓ ÙËÏÂÌ·ÙÈ΋˜.

¶ÚÔÛ‰ÔÎÒÌÂÓ· ·ÔÙÂϤÛÌ·Ù·
Όταν θα έχετε µελετήσει αυτή την ενότητα θα µπορείτε να:
• προσδιορίσετε τα σηµαντικότερα ζητήµατα που πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά το
σχεδιασµό µιας εφαρµογής τηλεµατικής·
• περιγράψετε τις φάσεις µιας µελέτης σκοπιµότητας για την εισαγωγή µιας εφαρµογής τηλεµατικής.
Η υιοθέτηση εφαρµογών τηλεµατικής από τις επιχειρήσεις είναι ένα δυναµικό φαινόµενο που αλλάζει εντελώς τον τρόπο εργασίας µέσα σε αυτές. Ειδικότερα, ο τοµέας στον οποίο συντελούνται οι µεγαλύτερες αλλαγές είναι αυτός της επικοινωνίας.
Μειώνεται η ανάγκη για άµεση επικοινωνία καθώς αντικαθίσταται µερικά από άλλες
µορφές. Με αυτόν τον τρόπο επιδιώκεται η µεταβίβαση µεγαλύτερου όγκου πληροφορίας, αλλά και η µείωση του χρόνου που µεσολαβεί µεταξύ της παρουσίασης ενός
προβλήµατος και της λήψης αποφάσεων για την επίλυσή του.
Ο βαθµός στον οποίο µια επιχείρηση θα αποφασίσει να υιοθετήσει ποικίλες εφαρµογές τηλεµατικής διαφέρει και εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Οι σηµαντικότεροι από αυτούς τους παράγοντες είναι το περιβάλλον της επιχείρησης, το εξωτερικό περιβάλλον (συνθήκες αγοράς), καθώς επίσης και οι στόχοι της επιχείρησης.
5.7.1 ∞Ó¿ÁÎË Û¯Â‰È·ÛÌÔ‡

Η εισαγωγή µιας εφαρµογής τηλεµατικής σε µια επιχείρηση µπορεί να προκαλέσει
οργανωτικά και άλλα προβλήµατα που έχουν σχέση µε:
• Απαιτήσεις γραφειακού χώρου και γενικότερα απαιτήσεις δηµιουργίας κατάλληλων συνθηκών περιβάλλοντος για το νέο εξοπλισµό.
• Την πρόσληψη προσωπικού και την εκπαίδευσή του για το χειρισµό της εφαρµογής τηλεµατικής, καθώς και η δηµιουργία νέων ειδικοτήτων µε ανάλογες σηµαντικές µεταβολές στις αµοιβές του προσωπικού και γενικότερα στην καριέρα του.
• Την πλήρη αξιοποίηση όλων των εξυπηρετήσεων που είναι δυνατόν να προσφερθούν από την εφαρµογή τηλεµατικής.
Για την αντιµετώπιση αυτών και άλλων προβληµάτων που µπορεί να προκληθούν
θα πρέπει η εισαγωγή µιας εφαρµογής τηλεµατικής να προχωρήσει από την αρχή
ακολουθώντας ένα προσεκτικό σχέδιο.

241

KEºA§AIO 5:

242

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

Ο σχεδιασµός µιας εφαρµογής τηλεµατικής ακολουθεί κατά βάση τις τεχνικές και
τις διαδικασίες που ακολουθούνται στο σχεδιασµό των πληροφοριακών συστηµάτων. Λόγω όµως της καθηµερινής εκτεταµένης και άµεσης επαφής µιας εφαρµογής
τηλεµατικής µε το ανθρώπινο δυναµικό µιας επιχείρησης και των σηµαντικών άµεσων και έµµεσων επιπτώσεων που έχει στη διαµόρφωση της καθηµερινής εργασίας
του, απαιτείται η ενεργός συµµετοχή και των χρηστών της εφαρµογής στη διαδικασία σχεδιασµού της, από τη φάση της αρχικής σύλληψης της ιδέας της µέχρι την
ανάπτυξή της και τη θέση της σε λειτουργία. Μόνο µε την ενεργό και διαρκή συµµετοχή των χρηστών θα εξασφαλισθεί η σχεδίαση µιας εφαρµογής τηλεµατικής που
θα ανταποκρίνεται στις προσδοκίες, όχι µόνο της επιχείρησης, αλλά και των εργαζοµένων. Η συµµετοχή αυτή θα συµβάλει στην αποδοχή (acceptance) της εφαρµογής από τους χρήστες που είναι αναγκαία προϋπόθεση για την επίτευξη των σκοπών
της. Η δεύτερη προϋπόθεση επιτυχίας, η οποία είναι κοινή στη σχεδίαση όλων των
σηµαντικών πληροφοριακών συστηµάτων είναι η δέσµευση και η υποστήριξη της
διοίκησης της επιχείρησης στην προσπάθεια αυτή.
H στρατηγική και οι στόχοι της επιχείρησης είναι δυνατόν να διαδραµατίσουν σηµαντικό ρόλο στην απόφαση για την υιοθέτηση µιας εφαρµογής τηλεµατικής. Έτσι, αν
η ανώτατη διοίκηση έχει θέσει ως στόχους τη συνεχή εισαγωγή νέας τεχνολογίας
µέσα στην επιχείρηση, τη βελτίωση της ποιότητας των παραγόµενων προϊόντων ή
των προσφερόµενων υπηρεσιών και τελικά την ικανοποίηση του πελάτη µπορεί να
αποκοµίσει σηµαντικά οφέλη από µια εφαρµογή τηλεµατικής.
Βασικά ερωτήµατα που πρέπει να απαντηθούν κατά το σχεδιασµό µιας εφαρµογής
τηλεµατικής είναι τα εξής:
• Τι είδος συστήµατος απαιτείται στη συγκεκριµένη περίπτωση;
• Ποιες λειτουργίες της επιχείρησης θα αυτοµατοποιηθούν άµεσα; Στο µέλλον;
• Ποιο θα είναι το αρχικό και το τελικό κόστος της εφαρµογής τηλεµατικής;
• Ποιες µεταβολές στο περιεχόµενο της εργασίας απαιτούνται;
• Πώς θα γίνει η σταδιακή εισαγωγή της εφαρµογής τηλεµατικής;
• Τι κίνητρα θα υπάρξουν για τους εργαζόµενους ώστε να τη χρησιµοποιήσουν;
• Τι εκπαίδευση απαιτείται και για ποιους;
• Ποιο είναι το επίπεδο της συνεργασίας που επιτυγχάνεται και η επιπλέον ωφέλεια
που προκύπτει για την επιχείρηση;
Τα ερωτήµατα αυτά µπορούν να απαντηθούν καταρχήν στα πλαίσια µιας µελέτης
σκοπιµότητας.

5 . 7 . 2 M E § E T H ™ K O ¶ I M O T H TA ™

5.7.2 ªÂϤÙË ÛÎÔÈÌfiÙËÙ·˜

Βασικός σκοπός της µελέτης σκοπιµότητας είναι να εξετάσει αν απαιτείται η εισαγωγή µιας εφαρµογής τηλεµατικής και σε καταφατική περίπτωση να παράσχει όλα
τα στοιχεία που χρειάζονται για τον επιτυχή σχεδιασµό της.
Οι φάσεις της µελέτης σκοπιµότητας είναι οι ακόλουθες:
• Καθορισµός αναγκών και απαιτήσεων: Το πρώτο βήµα µιας τέτοιας µελέτης είναι
ο καθορισµός των αναγκών και των απαιτήσεων και ο τρόπος κάλυψής τους από
την (υπό εξέταση) εφαρµογή τηλεµατικής. Ο καλύτερος τρόπος για τον καθορισµό αυτό είναι η ανάλυση των υπαρχόντων προβληµάτων και των συµπτωµάτων
που προέρχονται από τα προβλήµατα αυτά. Τέτοιου είδους προβλήµατα µπορεί
να είναι η προβληµατική συνεργασία στα πλαίσια µιας οµάδας, η χαµηλή ποιότητα της εργασίας, κ.ά.
• Καταγραφή των στόχων: Ο ακριβής εντοπισµός των προβληµάτων οδηγεί, στα
πλαίσια των γενικότερων στόχων της επιχείρησης, στον καθορισµό των στόχων
της εφαρµογής τηλεµατικής. Οι στόχοι αυτοί πρέπει να συγκεκριµενοποιηθούν,
ώστε να µπορεί να εκτιµηθεί η επιτυχία τους. Έτσι, εκτός των γενικών στόχων της
επιχείρησης που µπορεί να είναι η βελτίωση της ποιότητας και της ευελιξίας της
επιχείρησης θα πρέπει να αναζητηθούν και ειδικότεροι στόχοι, όπως, για παράδειγµα, η βελτίωση των επικοινωνιών και της συνεργασίας, η ποσοτική και ποιοτική βελτίωση συγκεκριµένων διεργασιών, κ.λπ. Στον καθορισµό και τη συµφωνία για τους στόχους σηµαντικός είναι ο ρόλος της διοίκησης της επιχείρησης.
• Υποστήριξη της ∆ιοίκησης: Για την επιτυχία των αλλαγών που επιφέρει η εισαγωγή µιας εφαρµογής τηλεµατικής είναι απαραίτητη η υποστήριξη της προσπάθειας εκ µέρους όλης της κλίµακας της διοίκησης από την αρχή ως το τέλος. Για
το λόγο αυτό θα πρέπει να εξηγηθούν στη διοίκηση (και µάλιστα εγγράφως υπό
µορφή εκθέσεως), αρχικά οι αλλαγές που πρόκειται να επέλθουν, το κόστος τους,
οι ανωµαλίες που µπορεί να προκληθούν κατά τη µεταβατική περίοδο και κατόπιν να ζητηθεί η έγκριση και η υποστήριξη σε όλες τις φάσεις του έργου.
• Σχηµατισµός οµάδας µελέτης: Η µελέτη θα πρέπει να αναληφθεί από οµάδα,
στην οποία µπορεί να µετέχουν, είτε εναλλακτικά, είτε σε συνδυασµό χρήστες από
την επιχείρηση, προµηθευτές εξοπλισµού και υπηρεσιών τηλεµατικής και ειδικοί
σύµβουλοι. Ιδιαίτερα σηµαντικός είναι ο ρόλος των χρηστών, οι οποίοι µπορούν
να συµβάλουν στο ρεαλιστικό σχεδιασµό και την αποδοχή της εφαρµογής τηλεµατικής.

243

KEºA§AIO 5:

244

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

Κατά τη διεξαγωγή της µελέτης σκοπιµότητας θα πρέπει να διερευνηθούν τρεις απόψεις της σκοπιµότητας:
1. Τεχνολογική σκοπιµότητα της εφαρµογής τηλεµατικής για την επιτυχή κάλυψη
συγκεκριµένων τρεχουσών και µελλοντικών αναγκών της επιχείρησης.
2. ∆οµική, λειτουργική και διαδικαστική σκοπιµότητα, ώστε να διαπιστωθεί η
έκταση και το βάθος των αλλαγών που απαιτεί η υιοθέτηση της εφαρµογής τηλεµατικής.
3. Οικονοµική σκοπιµότητα, ώστε να καθορισθεί το όφελος που θα προκύψει από
την εφαρµογή τηλεµατικής σε σύγκριση µε την επένδυση που θα απαιτηθεί.
Ο σκοπός της µελέτης σκοπιµότητας είναι η δηµιουργία µιας γενικής εικόνας που
θα αποτελέσει τη βάση για το σχεδιασµό της εφαρµογής τηλεµατικής. Τα στοιχεία
που θα συλλεγούν θα πρέπει να είναι ακριβή και κατά το δυνατόν ενιαία. Οι µέθοδοι που είναι δυνατόν να χρησιµοποιηθούν για τη συλλογή στοιχείων είναι πολλές
και επισηµαίνεται ότι συνήθως χρειάζεται ένας συνδυασµός µεθόδων για την άντληση των απαιτούµενων στοιχείων. Τέτοιες µέθοδοι είναι ενδεικτικά τα ερωτηµατολόγια, οι αναφορές εργαζοµένων, η παρατήρηση, κ.λπ.
Μετά τη συλλογή στοιχείων επακολουθεί η ανάλυση και η επεξεργασία τους, ώστε
να εξαχθούν συµπεράσµατα για τη σκοπιµότητα της εφαρµογής τηλεµατικής και τη
συνεισφορά της στην αύξηση της παραγωγικότητας και αποτελεσµατικότητας της
συγκεκριµένης επιχείρησης. Η µελέτη σκοπιµότητας θα πρέπει να υποβληθεί για
έγκριση στη διοίκηση της επιχείρησης, ώστε σε περίπτωση θετικής αξιολόγησης να
καταστρωθεί η στρατηγική για την εισαγωγή της υπό εξέταση εφαρµογής τηλεµατικής, η οποία θα περιλαµβάνει την ανάλυση, το σχεδιασµό και τέλος την υλοποίηση της αντίστοιχης εφαρµογής τηλεµατικής.
¢Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· 5.8
Για ποιους λόγους είναι αναγκαία η πραγµατοποίηση µιας µελέτης σκοπιµότητας
πριν από την εισαγωγή µιας εφαρµογής τηλεµατικής σε µια επιχείρηση;

™YNOæH

™‡ÓÔ„Ë
Οι επιχειρήσεις αντιµετωπίζουν σταδιακά τον υπολογιστή ως µέσο συνεργασίας µεταξύ µιας οµάδας χρηστών, η οποία αποτελεί µια οµάδα εργασίας (workgroup), µε
κοινό εργασιακό στόχο.
Οι εφαρµογές οµάδων εργασίας προσφέρουν την απαιτούµενη υποδοµή για την εξασφάλιση της συνεργασίας ανάµεσα στα µέλη µιας οµάδας εργασίας.
Ο όρος λογισµικό οµάδων εργασίας (groupware) περικλείει τις σκόπιµες εκείνες οµαδικές διεργασίες και διαδικασίες, οι οποίες αποβλέπουν στην πραγµατοποίηση συγκεκριµένων επιδιώξεων, καθώς και εκείνα τα εργαλεία λογισµικού που είναι ειδικά
σχεδιασµένα για την υποστήριξη και διευκόλυνση των εργασιών µιας οµάδας.
Η αρχή της υποστηριζόµενης από υπολογιστή συνεργασίας (Computer Supported
Cooperatve Work, CSCW) στηρίζεται σε παρόµοια ιδέα µε αυτή του λογισµικού οµάδων εργασίας, αφού αναφέρεται στην υποστήριξη της συνεργασίας στα πλαίσια µιας
οµάδας σε ένα γεωγραφικά κατανεµηµένο περιβάλλον, χρησιµοποιώντας υπολογιστές και ενοποιηµένα δίκτυα υπολογιστών.
Χαρακτηριστικά παραδείγµατα υπηρεσιών τηλεµατικής που περικλείονται από τις
εφαρµογές οµάδων εργασίας είναι το ηλεκτρονικό ταχυδροµείο, οι υπηρεσίες υποστήριξης οµαδικής εργασίας, οι υπηρεσίες προγραµµατισµού χρόνου και τήρησης ηµερολογίου και η τηλεεικονοδιάσκεψη.
Η ροή εργασίας (workflow) έχει τη βάση της στην ιδέα ότι οι διεργασίες στο χώρο
των επιχειρήσεων είναι στην πραγµατικότητα ένα σύνολο εργασιών που γίνονται σε
µία προκαθορισµένη σειρά και περιέχουν πληροφορίες από διάφορες πηγές.
Τα κύρια είδη ροής εργασίας είναι η ροή εργασίας η βασισµένη σε συναλλαγές, η ad
hoc ροή εργασίας, η αντικειµενοστρεφής ροή εργασίας και η ροή εργασίας η βασισµένη σε γνώση.
Το λογισµικό διαχείρισης ροής εργασίας, το οποίο αποτελεί µέρος των εφαρµογών
οµάδων εργασίας, χρησιµοποιείται κατά κύριο λόγο για δροµολόγηση πληροφοριών,
για διεκπεραίωση εργασίας και για αναφορές εξέλιξης της εργασίας.
Τα συστήµατα ηλεκτρονικής αρχειοθέτησης και διαχείρισης εγγράφων διακρίνονται
σε συστήµατα επεξεργασίας ειδώλων εγγράφων και σε συστήµατα διαχείρισης και
ανάκτησης κειµένου.
Οι εφαρµογές οµάδων εργασίας, σε συνδυασµό και µε αλλαγές οργανωτικού χαρακτήρα, είναι δυνατό να βοηθήσουν στο µετασχηµατισµό µιας επιχείρησης δίνοντάς

245

KEºA§AIO 5:

246

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

της πλεονέκτηµα έναντι των ανταγωνιστών της.
Οι κύριοι στόχοι ενός συστήµατος τηλεκπαίδευσης είναι η αποτελεσµατική υποστήριξη εφαρµογών πολυµέσων στην εκπαίδευση / κατάρτιση, η παροχή δυνατοτήτων
επικοινωνίας στους σπουδαστές / εκπαιδευόµενους σε ευρεία κλίµακα και η απρόσκοπτη και οικονοµική λειτουργία µε τη χρησιµοποίηση τυποποιηµένων διατάξεων
που παράγονται σε µεγάλο πλήθος.
Οι τρεις βασικοί τύποι τηλεκπαίδευσης είναι η ακουστική τηλεκπαίδευση, η ακουστική τηλεκπαίδευση µε χρήση γραφηµάτων και η τηλεκπαίδευση µε χρήση πολυµέσων.
Η µάθηση είναι µια αλληλεπιδραστική, δυναµική και ενεργός διαδικασία ανάδρασης
κατά την οποία κινητοποιείται η φαντασία για τη διερεύνηση ενός εξωτερικού περιβάλλοντος αλληλεπιδρώντας µε αυτό.
Η τηλεϊατρική είναι µια εφαρµογή τηλεµατικής, η οποία έχει ως στόχο της τη διευκόλυνση της παροχής υπηρεσιών υγείας.
Η τηλεϊατρική µπορεί να πάρει τη µορφή της τηλεδιάγνωσης, της τηλεχειρουργικής,
της τηλεεικονοδιάσκεψης µεταξύ ιατρικών οµάδων και της υποστήριξης διακοµιστικών σταθµών.
Η τηλεργασία αποτελεί έναν ευέλικτο τρόπο εργασίας που καλύπτει µια ευρεία περιοχή δραστηριοτήτων και χαρακτηρίζεται από εργασία µακριά από τον εργοδότη κι από
την παραδοσιακή θέση εργασίας, για ένα σηµαντικό ποσοστό του ωραρίου εργασίας.
Οι εφαρµογές τηλεργασίας περιλαµβάνουν τα βασικά λειτουργικά χαρακτηριστικά
των εφαρµογών οµάδων εργασίας και ενσωµατώνουν συνήθως ευφυή συστήµατα
βάσεων δεδοµένων και συστήµατα υποστήριξης τηλεργαζοµένων.
Η ηλεκτρονική ανταλλαγή δεδοµένων (EDI) έχει ως αντικείµενο τη µεταφορά στοιχείων / πληροφοριών µε τη µορφή µηνυµάτων, δοµηµένων σύµφωνα µε συγκεκριµένα πρότυπα, από ένα πληροφοριακό σύστηµα σε ένα άλλο, µε ηλεκτρονικά µέσα.
Ένα πρότυπο EDI παγκόσµιας ισχύος και αποδοχής είναι το πρότυπο UN/EDIFACT.
Τα τελευταία χρόνια το EDI γνωρίζει σηµαντική ανάπτυξη χρησιµοποιώντας το
Internet ως δικτυακή υποδοµή.
Ο όρος ηλεκτρονικό εµπόριο (e–commerce) χρησιµοποιείται για την περιγραφή της
ανάπτυξης εµπορικής δραστηριότητας στο Internet. Η εµπορική δραστηριότητα µπορεί να αφορά σε δύο ή περισσότερες επιχειρήσεις (business to business) ή σε µια επιχείρηση και το καταναλωτικό κοινό (business to consumer).

™YNOæH

Απαιτείται προσπάθεια ώστε το ηλεκτρονικό εµπόριο και οι διαδικασίες που είναι
αναγκαίες γι’ αυτό να µπορέσουν να ενσωµατωθούν οµαλά στα πληροφοριακά συστήµατα των επιχειρήσεων, αξιοποιώντας τις δυνατότητες της τεχνολογικής υποδοµής
που προϋπάρχει.
Τα ηλεκτρονικά καταστήµατα αποτελούν εφαρµογές ηλεκτρονικού εµπορίου οι οποίες έχουν ως σκοπό την προώθηση και πώληση αγαθών µέσω του Internet.
Για την αποτελεσµατική εισαγωγή µιας εφαρµογής τηλεµατικής σε µια επιχείρηση
είναι αναγκαίος ο σωστός και προσεκτικός σχεδιασµός της.
Βασικός σκοπός µιας µελέτης σκοπιµότητας είναι να εξετάσει αν απαιτείται η εισαγωγή µιας εφαρµογής τηλεµατικής και σε καταφατική περίπτωση να παράσχει όλα τα
στοιχεία που χρειάζονται για τον επιτυχή σχεδιασµό της.

247

KEºA§AIO 5:

248

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

¶ÚÔ·ÈÚÂÙÈ΋ ‚È‚ÏÈÔÁÚ·Ê›·

Περισσότερες πληροφορίες για τις εφαρµογές οµάδων εργασίας περιέχονται στα
βιβλία (Borghoff, 2000), (Chaffey, 1998) και (Rada, 1995), καθώς και στο άρθρο
(Robinson, 1994), ενώ ειδικότερα τα συστήµατα ηλεκτρονικής αρχειοθέτησης και
διαχείρισης εγγράφων εξετάζονται σε σηµαντικό επίπεδο λεπτοµέρειας στο βιβλίο
(Mattison, 1997). Θέµατα σχετικά µε τη διαδικασία της µάθησης και τον τρόπο µε
τον οποίο είναι δυνατό να υποστηριχθεί από τις τεχνολογίες της πληροφορικής και
των τηλεπικοινωνιών αναλύονται στα άρθρα (Fowler, 1996) και (MacFarlane, 1994),
ενώ τεχνολογικά θέµατα σχετικά µε την υλοποίηση εφαρµογών τηλεκπαίδευσης διερευνούνται στα άρθρα (Chiricossi, 1995), (Papandreou, 1998b), (Papandreou,
1998c) και (Zahariadis, 1997). Τα λειτουργικά χαρακτηριστικά και οι τρόποι υλοποίησης συστηµάτων τηλεϊατρικής εξετάζονται διεξοδικά στα βιβλία (Bauer, 1999)
και (Darkins, 2000), καθώς και στο άρθρο (Χαµπάκης, 1998), ενώ αντίστοιχα θέµατα για την τηλεργασία αποτελούν αντικείµενο εξέτασης του βιβλίου (Gray, 1993),
των άρθρων (Berry, 1996), (European Commission, 1999) και (Papandreou, 1998a),
καθώς και των δικτυακών τόπων (web sites) µε διευθύνσεις http://www.eto.org.uk
(European Teleworking Online) και http://www.telework–forum.org (European
Community Telework Forum, ECTF). Σηµαντικές λεπτοµέρειες για την ηλεκτρονική ανταλλαγή δεδοµένων (EDI) περιέχονται στα βιβλία (∆ουκίδης, 1993) και (Stultz,
2000), ενώ τα χαρακτηριστικά, οι εφαρµογές και οι προοπτικές του ηλεκτρονικού
εµπορίου εξετάζονται µε λεπτοµέρεια στα βιβλία (∆ουκίδης, 1998) και (Fingar,
2000), καθώς και στο δικτυακό τόπο µε διεύθυνση http://ecommerce.internet.com.
Τέλος, γενικότερα θέµατα που σχετίζονται µε την εισαγωγή εφαρµογών τηλεµατικής στις επιχειρήσεις παρουσιάζονται αναλυτικά στο βιβλίο (Ward, 1998) και στο
άρθρο (Κωσταράς, 1997).
∆ουκίδης, Γ., Θεµιστοκλέους, Μ., ∆ράκος, Β., Παπαζαφειροπούλου, Ν., «Ηλεκτρονικό Εµπόριο», Εκδόσεις Νέων Τεχνολογιών, 1998, ISBN: 960–7981–05–7.
∆ουκίδης, Γ., Φραγκοπούλου, Α., Αναγνωστόπουλος, Ι., «EDI: Ηλεκτρονική Μεταβίβαση ∆εδοµένων», Εκδόσεις Α. Σταµούλης, 1993, ISBN: 960–7306–22–8.
Κωσταράς, Γ.Ν., ¨Μελλοντικές Υπηρεσίες και οι Εφαρµογές τους», Τεχνική Επιθεώρηση, Απρίλιος 1997, σελ. 32–35.
Χαµπάκης, Μ., «Τηλεϊατρική: Τεχνολογικές ∆υνατότητες και Εθνική Στρατηγική»,
Τεχνική Επιθεώρηση, Ιούνιος 1998, σελ. 72–79.
Bauer, J.C., Ringel, M.A., «Telemedicine and the Reinvention of Healthcare»,
McGraw Hill, November 1999, ISBN: 0071346309.

¶ P O A I P E T I K H B I B § I O ° PA º I A

Berry, S., «Teleworking Today», Computing and Control Engineering Journal,
February 1996, pp. 4–10.
Borghoff, U.M., Schlichter, J., «Computer–Supported Cooperative Work:
Introduction to Distributed Applications», Springer Verlag, May 2000, ISBN:
3540669841.
Chaffey, D., «Groupware, Workflow and Intranets: Reengineering the Enterprise
with Collaborative Software», Digital Press, July 1998, ISBN: 1555581846.
Chiricozzi, E., Mancini, F., Paladin, G., Ruggieri, M., «Procedures and Classroom
Architectures for the Development of Tele–Teaching Activities», IEEE
Transactions on Education, Vol. 38, No. 1, February 1995, pp. 83–89.
Darkins, A.W., Cary, M.A., «Telemedicine and Telehealth: Principles, Policies,
Performance, and Pitfalls», Springer Verlag, February 2000, ISBN: 0826113028.
European Commission, «Status Report on European Telework – Telework 1999»,
Annual report, September 1999 [http://www.eto.org.uk/twork/tw99/].
Fingar, P., Kumar, H., Sharma, T., «Enterprise E–Commerce», Meghan Kiffer Press,
January 2000, ISBN: 0929652118.
Fowler, C., Mayes, T., Bowles, B., «Education for Changing Times», British
Telecommunications Engineering, Vol. 15, April 1996, pp. 32–37.
Gray, M., Hodson, N., Gordon, G., «Teleworking Explained», John Wiley & Sons, 1993.
MacFarlane, A.G.J., «The Future of Learning», British Telecommunications
Engineering, Vol. 13, October 1994, pp. 213–220.
Mattison, R., «Data Warehousing and Data Mining for Telecommunications», Artech
House, August 1997, ISBN: 0890069522.
Papandreou, C.A., «Technological Infrastructure and Tools for Teleworking»,
Proceedings of the 5th International Congress of Mechanical Engineering
Societies (ICOMES ’98), Athens, Greece, 1998, pp. 21–40.
Papandreou, C.A., Adamopoulos, D.X., «Design of an Interactive Teletraining
System», British Telecommunications Engineering, Vol. 17, Part 2, 1998, pp.
175–181.
Papandreou, C.A., Adamopoulos, D.X., «Modelling a Multimedia Communication
System for Education and Training», Computer Communications, Vol. 21, No.
16, 1998, pp. 584–589.

249

250

KEºA§AIO 5:

E º A P M O ° E ™ T H § E M AT I K H ™

Rada, R., «Interactive Media», Springer–Verlag, 1995.
Robinson, J.A., «Communications Services Architecture for CSCW», Computer
Communications, Vol. 17, No. 5, May 1994, pp. 339–347.
Stultz, R.A., Busby, M., «Demystifying EDI», Wordware Publishing, January 2000,
ISBN: 1556227086.
Ward, E., «World–Class Telecommunications Service Development», Artech House,
1998, ISBN: 0–89006–922–0.
Zahariadis, Th., Dede, A., Maffett, I., Stassinopoulos, G., «Telelearning: New Trends
in Education Through Global Multimedia Networks», Technology for Cooperative
Competition – IS&N ’97, Lecture Notes in Computer Science, Vol. 1238, 1997,
pp. 680–692.

∞·ÓÙ‹ÛÂȘ AÛ΋ÛÂˆÓ ∞˘ÙÔ·ÍÈÔÏfiÁËÛ˘

1.1
Σηµαντικό χαρακτηριστικό κάθε οθόνης είναι η ανάλυση ή η ακρίβεια της εικόνας
της. Η ανάλυση µετράται µε τον αριθµό των εικονικών στοιχείων που χρησιµοποιεί
η οθόνη. Όσο περισσότερα είναι αυτά, τόσο υψηλότερη είναι η ανάλυση (καθαρότερη εικόνα). Έτσι, ανάλυση 640 ¥ 480 σηµαίνει ότι η οθόνη αποτελείται από 640
στήλες µε 480 σειρές εικονικών στοιχείων, δηλαδή από 640 ¥ 480 = 307.200 εικονικά στοιχεία.
Οι χαρακτήρες του κειµένου σχηµατίζονται στην οθόνη µε διάταξη των εικονικών
στοιχείων σε πίνακα (µήτρα). Σύµφωνα µε την εκφώνηση, το µέγεθος του πίνακα
αυτού είναι 8 ¥ 8 = 64 εικονικά στοιχεία (τόσα εικονικά στοιχεία χρειάζονται για την
απεικόνιση ενός χαρακτήρα).
Εποµένως, ο αριθµός των χαρακτήρων που µπορούν να εµφανιστούν στην υπό εξέταση οθόνη είναι:
(640 ¥ 480) / (8 ¥ 8) = 307.200 / 64 = 4.800.
Κάθε ένας από αυτούς τους χαρακτήρες (όπως προσδιορίζει ο κώδικας ASCII) χρειάζεται για την κωδικοποίησή του 8 bit. Άρα, ο ζητούµενος αριθµός είναι:
(4.800 ¥ 8) bit = 38.400 bit = 38,4 kbit ª 4.7 kB.
1.2
Βάθος χρώµατος ονοµάζεται ο αριθµός των δυαδικών ψηφίων ανά εικονικό στοιχείο
που χρησιµοποιείται για την κωδικοποίηση πληροφοριών σχετικών µε το χρώµα.
Έτσι, όταν το βάθος χρώµατος είναι 24 bit κάθε εικονικό στοιχείο µπορεί να απεικονίσει 224 διαφορετικά χρώµατα. Καθώς 24 bit = 3 bytes, ο ζητούµενος αριθµός είναι:
[(768 ¥ 576) ¥ 3] bytes = 1.327.104 bytes = 1,296 MB.
Ο αριθµός αυτός µπορεί να ελαττωθεί χρησιµοποιώντας µία τεχνική συµπίεσης
(RLE, LZW ή JPEG). Επειδή η υπό εξέταση εικόνα είναι δυνατόν να έχει χιλιάδες
διαφορετικές χρωµατικές διαβαθµίσεις (αφού έχει βάθος χρώµατος 24 bit) καλύτερα αποτελέσµατα λαµβάνονται µε τη συµπίεση JPEG, η οποία έχει σχεδιαστεί µε
στόχο την όσο το δυνατόν µεγαλύτερη συµπίεση αρχείων εικόνων µε περιεχόµενο
φωτογραφικού τύπου (φωτοσκιάσεις, λεπτοµέρειες, ποικιλία χρωµάτων).
Υπάρχουν δύο κατηγορίες αλγορίθµων συµπίεσης: οι απωλεστικοί και οι µη απωλεστικοί. Χαρακτηρίζονται έτσι από το αν τα δεδοµένα µετά την αποσυµπίεση είναι

T H § E M AT I K H

252

ίδια µε αυτά πριν τη συµπίεση. Οι µη απωλεστικοί αλγόριθµοι δεν τα επηρεάζουν
καθόλου, γι’ αυτό και µπορούν να χρησιµοποιηθούν σε οποιονδήποτε τύπο δεδοµένων. Μη απωλεστική συµπίεση είναι η συµπίεση RLE και LZW. Απωλεστική είναι
η συµπίεση JPEG και µπορεί να χρησιµοποιηθεί µόνο σε εικόνες.
1.3
Με δεδοµένο ότι το βάθος χρώµατος είναι 24 bit (= 3 bytes), το κάθε πλαίσιο χρειάζεται:
[(640 ¥ 480) ¥ 3] bytes = 921.600 bytes = 900 kB ª 0,88 MB (1 MB = 1.024 kB).
Αφού χρησιµοποιείται το τηλεοπτικό σύστηµα PAL ο ρυθµός ανανέωσης των πλαισίων είναι 25 fps. ∆ηλαδή σε ένα δευτερόλεπτο µεταδίδονται 25 πλαίσια. Άρα, ένα
δευτερόλεπτο κινούµενης εικόνας απαιτεί:
(0,88 ¥ 25) MB = 22 MB.
Εποµένως, σε ένα CD–ROM, το οποίο έχει χωρητικότητα 650 ΜΒ, είναι δυνατόν
να αποθηκευτούν:
(650 / 22) sec ª 29,6 sec κινούµενης εικόνας.
Οµοίως, σε ένα DVD–ROM, το οποίο έχει χωρητικότητα 4,7 GB, είναι δυνατόν να
αποθηκευτούν:
[(4,7 ¥ 1.024) / 22] ª 218,8 sec ª 3,7 min κινούµενης εικόνας.
Από τα πιο πάνω αποτελέσµατα είναι φανερή η ανάγκη που υπάρχει για συµπίεση
της κινούµενης εικόνας. Για τις περιπτώσεις όµως που απαιτείται η µετάδοση της
ψηφιακά κωδικοποιηµένης κινούµενης εικόνας, πρέπει να επισηµανθεί ότι η συµπίεση (επειδή αλλάζει τη δοµή των δεδοµένων) µειώνει την ανεκτικότητα λάθους. Σε
αντίθεση, η µη συµπιεσµένη πληροφορία είναι αρκετά ανεκτική στα λάθη µετάδοσης ενός δικτύου τηλεµατικής (π.χ. στην απώλεια και την καταστροφή πακέτων).
1.4
Όταν η ψηφιακοποίηση του ήχου γίνεται σε ποιότητα CD, ο ρυθµός δειγµατοληψίας
είναι 44,1 kHz και το µέγεθος βήµατος 16 bit (= 2 bytes). Επιπλέον, επειδή ο ήχος
είναι στερεοφωνικός χρησιµοποιούνται δύο κανάλια ήχου. Έτσι, ο ζητούµενος αποθηκευτικός χώρος (βλέπε και ενότητα 1.3.4) είναι:
[2 ¥ 44.100 ¥ 2 ¥ (40 ¥ 60)] bytes = 423.360.000 bytes ª 403,7 MB.
Επειδή ο ρυθµός δειγµατοληψίας είναι 44,1 kHz, σε κάθε δευτερόλεπτο λαµβάνο-

A ¶ A N T H ™ E I ™ A ™ K H ™ E ø N AY T O A • I O K O ° H ™ H ™

253

νται 44.100 δείγµατα και το κάθε ένα από αυτά κωδικοποιείται χρησιµοποιώντας 16
bit (όσο το µέγεθος βήµατος). Άρα, σε κάθε δευτερόλεπτο προκύπτουν:
[(44.100 ¥ 16) ¥ 2] bit = 705.600 bit στερεοφωνικού ήχου.
Εποµένως, ο ζητούµενος ρυθµός µετάδοσης δεδοµένων είναι:
705.600 bit/s = 1,4 Mbit/s.
1.5
Σωστό
Ο ψηφιακά κωδικοποιηµένος ήχος οδηγεί σε µεγαλύτερα µεγέθη αρχείων από την ψηφιακά κωδικοποιηµένη κινούµενη εικόνα. ❑

Λάθος

Λάθος. Ο ρυθµός µετάδοσης δεδοµένων ψηφιακού ήχου
ανά δευτερόλεπτο δεν πλησιάζει τα εξωπραγµατικά µεγέθη
που συναντά κανείς στην περίπτωση της κινούµενης εικόνας.
Πρόβληµα όµως αποθηκευτικού χώρου αρχίζει να εµφανίζεται, είτε σε συνάρτηση µε τη διάρκεια του ήχου, είτε σε
συνάρτηση µε τον απαιτούµενο αριθµό των καναλιών ήχου.
Ο ρυθµός δειγµατοληψίας ενός ηχητικού σήµατος καθορίζει
τον αριθµό των δειγµάτων που λαµβάνονται από το ηχητικό
σήµα κάθε δευτερόλεπτο.



Σωστό. Η δειγµατοληψία του ηχητικού σήµατος αποτελεί
την πρώτη ενέργεια που γίνεται κατά την ψηφιακοποίηση
του ήχου. Συνήθως ο ρυθµός δειγµατοληψίας είναι
44,1 ΚΗz (44.100 δείγµατα το δευτερόλεπτο).
Η καταγραφή (αποθήκευση) των ηχητικών σηµάτων είναι
δυνατή µόνο µετά την ψηφιακοποίησή τους.

Λάθος. Η καταγραφή των αναλογικών ηχητικών κυµάτων
(αναλογική ηχογράφηση) περιλαµβάνει τη δηµιουργία ενός
µαγνητικού σήµατος που εξελίσσεται ανάλογα µε την εξέλιξη των ηχητικών κυµάτων και καταγράφεται σε µια
σταθερά κινούµενη µαγνητοταινία. Κατά την αναπαραγωγή,
τα µαγνητικά αυτά σήµατα µετατρέπονται σε ηλεκτρικά από
την κεφαλή ανάγνωσης, ενισχύονται και οδηγούνται στα
ηχεία, όπου χρησιµοποιούνται για την αναδηµιουργία
των αρχικών ηχητικών κυµάτων.

T H § E M AT I K H

254

Η συµπίεση MPEG µπορεί να χρησιµοποιηθεί και για ψηφιακά κωδικοποιηµένη κινούµενη εικόνα και για ψηφιακά
κωδικοποιηµένο ήχο.


Σωστό

Λάθος


Σωστό. Η συµπίεση MPEG αναφέρεται πρωτίστως στη
συµπίεση κινούµενης ψηφιακής εικόνας. Τα δεδοµένα
ήχου ενός οπτικοακουστικού σήµατος συµπιέζονται
σύµφωνα µε τις προδιαγραφές τριών αλγορίθµων που
έχουν ενσωµατωθεί στη συµπίεση MPEG
(MPEG Layer I, II και III).
1.6

Το Internet είναι ένα δίκτυο τηλεµατικής.

Σωστό. Το Internet (∆ιαδίκτυο) αποτελεί το δεύτερο
µεγαλύτερο δίκτυο τηλεµατικής µετά το τηλεφωνικό δίκτυο.
Πρόκειται για ένα τεράστιο δίκτυο υπολογιστών, το οποίο
καλύπτει ολόκληρο τον πλανήτη, παρέχοντας τη δυνατότητα
σε εκατοµµύρια ανθρώπους να ανταλλάξουν σε καθηµερινή
βάση µηνύµατα, να αναζητήσουν στοιχεία από τις πολυάριθµες πηγές πληροφόρησής του και γενικά να υποστηρίξουν
πληροφοριακά σχεδόν οποιαδήποτε δραστηριότητά τους.
2.1
Τα τερµατικά κέντρα συνδέονται ακτινωτά στα υπερκείµενα κοµβικά κέντρα.
Ο αριθµός κλήσης ενός συνδροµητή και ο χαρακτηριστικός αριθµός του υπεραστικού κέντρου στο οποίο ανήκει σχηµατίζουν τον εθνικό συνδροµητικό αριθµό του.
Η συστηµατική ή δικτυοδέσµια αριθµοδότηση απαιτεί προγραµµατισµό στην κατασκευή του δικτύου και πρόβλεψη για τη δηµιουργία µελλοντικών κέντρων.
Στην ανοικτή αριθµοδότηση επιλέγεται ο χαρακτηριστικός αριθµός µόνο στις υπεραστικές κλήσεις.
Συγχαρητήρια αν απαντήσατε σωστά. Αν όχι, διαβάστε ξανά την υποενότητα 2.1.2.
και προσπαθήστε πάλι.
2.2
1. Η ιεραρχία του τηλεφωνικού δικτύου από την κατώτερη προς την ανώτερη βαθ-

A ¶ A N T H ™ E I ™ A ™ K H ™ E ø N AY T O A • I O K O ° H ™ H ™

255

µίδα περιλαµβάνει τερµατικά κέντρα, κοµβικά κέντρα, κύρια κέντρα, πρωτεύοντα
κέντρα (Υποενότητα 2.1.2, Σχήµα 2.2). Εποµένως, σωστή απάντηση είναι η (δ).
2. Για την τηλεπικοινωνιακή µετάδοση, µε αναλογικό τρόπο, της ανθρώπινης φωνής
απαιτούνται 3.100 Hz. Εποµένως, σωστή απάντηση είναι η (β). ∆ώστε προσοχή
στη µονάδα µέτρησης που χρησιµοποιείται.
2.3
Σωστό

Λάθος


Κατά τη διαµόρφωση ενός υπεραστικού δικτύου χρησιµοποιείται
αποκλειστικά η αστεροειδής ή ακτινωτή σύνδεση ανάµεσα
στα τηλεφωνικά κέντρα που το απαρτίζουν.


Οι τηλεφωνικές εγκαταστάσεις είναι δυνατόν να είναι,
είτε δηµόσιας χρήσης, είτε ιδιωτικής χρήσης.
Σωστό. Οι δηµόσιες τηλεφωνικές εγκαταστάσεις περιλαµβάνουν τα δηµόσια τηλεφωνικά κέντρα και δίκτυα.
Οι ιδιωτικές τηλεφωνικές εγκαταστάσεις είναι τα συνδροµητικά κέντρα (Private Automatic Branch Exchanges,
PABXs) ή δευτερεύουσες συνδροµητικές εγκαταστάσεις.
Αυτά είναι ιδιωτικά κέντρα διασύνδεσης (switching) και
έχουν ως σκοπό να συνδέουν, αφενός µεν τις διαφορετικές
τηλεφωνικές συσκευές µέσα στο ίδιο κτίριο (ή τον ίδιο
οργανισµό) για να επικοινωνούν µεταξύ τους και
αφετέρου να διασυνδέουν τις συσκευές αυτές µε το
δηµόσιο τηλεφωνικό δίκτυο.

Λάθος. Κατά τη διαµόρφωση ενός υπεραστικού δικτύου
συνδυάζονται η αστεροειδής και η πολυγωνική σύνδεση
ώστε να επιτευχθεί το καλύτερο αποτέλεσµα. Έτσι, στις
χαµηλότερες βαθµίδες του δικτύου συνδέονται τα κέντρα
ακτινωτά, ενώ στην υψηλότερη βαθµίδα συνδέονται µε µια
πλήρη ή πολυγωνική σύνδεση. Παράδειγµα ενός τέτοιου
µεικτού δικτύου αποτελεί το τηλεφωνικό δίκτυο της Ελλάδας, η δοµή του οποίου παρουσιάζεται στο Σχήµα 2.2.
Για να κατευθυνθεί µια κλήση προς οποιοδήποτε αστικό κέντρο
µιας χώρας είναι πάντοτε αναγκαίο να επιλεγεί πριν από
το συνδροµητικό αριθµό ένας τριψήφιος χαρακτηριστικός

T H § E M AT I K H

256

αριθµός κλήσης.



Λάθος, που οφείλεται στην ύπαρξη της λέξης «πάντοτε».
Στο σύστηµα αριθµοδότησης αποτελούν εξαίρεση τα µεγάλα αστικά συγκροτήµατα τα οποία είναι έδρες Π.Κ. και
τα οποία µπορούν να καλούνται µε συντµηµένου υπεραστικούς κώδικες. Για το λόγο αυτό ο υπεραστικός κώδικας
της Αθήνας είναι το 1, της Πάτρας το 61, κ.λπ. Έτσι, |
επιτυγχάνεται συντόµευση της επιλογικής εργασίας
που κάνει ο συνδροµητής.
Στην περίπτωση της καλυµµένης αριθµοδότησης ο καλών
συνδροµητής κάνει περισσότερη επιλογική εργασία.
Σωστό. Αυτό συµβαίνει γιατί στις αστικές κλήσεις, που
αποτελούν συνήθως την πλειονότητα των κλήσεων,
ο καλών συνδροµητής είναι υποχρεωµένος να επιλέγει
πάντοτε και τον υπεραστικό κώδικα. Στην Ελλάδα
εφαρµόζεται η ανοιχτή αριθµοδότηση για επικοινωνία
µεταξύ συνδροµητών που ανήκουν σε διαφορετικά Π.Κ.,
Κ.Κ., και Κο.Κ. Εντός όµως της περιοχής του ίδιου Κο.Κ.
εφαρµόζεται η καλυµµένη αριθµοδότηση.
2.4
1. Για την τηλεπικοινωνιακή µετάδοση, µε ψηφιακό τρόπο, της ανθρώπινης φωνής
απαιτούνται 64 kbps όταν δεν πραγµατοποείται κανένα είδος συµπίεσης. Εποµένως, σωστή απάντηση είναι η (δ). ∆ώστε προσοχή στη µονάδα µέτρησης που χρησιµοποιείται.
2. Η πρόσβαση βασικού ρυθµού (basic rate) σε ένα δίκτυο ISDN παρέχει στο χρήστη,
µέσω των καναλιών τύπου Β, συνολικό ρυθµό µετάδοσης δεδοµένων 128 kbps.
(2B = 2 ¥ 64 kbps = 128 kbps). Εποµένως, σωστή απάντηση είναι η (β).
3. Η πρόσβαση πρωτεύοντα ρυθµού (primary rate) σε ένα δίκτυο ISDN παρέχει στο
χρήστη, µέσω των καναλιών τύπου Β, συνολικό ρυθµό µετάδοσης δεδοµένων 128
kbps. (30B = 30 ¥ 64 kbps = 1920 kbps = 1,92 Μbps). Εποµένως, σωστή απάντηση είναι η (γ).
Συγχαρητήρια αν απαντήσατε σωστά. ∆ιαφορετικά διαβάστε πάλι την υποενότητα
2.3.1.1.

A ¶ A N T H ™ E I ™ A ™ K H ™ E ø N AY T O A • I O K O ° H ™ H ™

257

2.5
Σωστό

Λάθος


Για τη διαµόρφωση της διεπαφής στο δίκτυο ISDN διακρίνονται λειτουργικές οµάδες και σηµεία αναφοράς.

Σωστό. Ο διαχωρισµός αυτός επιτρέπει την ανάπτυξη
προτύπων διεπαφής για κάθε σηµείο αναφοράς, τα οποία
δίνουν συγκεκριµένες οδηγίες στους κατασκευαστές δικτυακών προϊόντων και διευκολύνουν την υιοθέτηση τεχνικών
βελτιώσεων στις δύο πλευρές της διεπαφής χωρίς να αλλάζει
η λειτουργική οµαδοποίηση. Επίσης, ο χρήστης είναι σε
θέση, µε βάση ώριµα πρότυπα, να προχωρήσει στην καλύτερη, σύµφωνα µε τις ανάγκες του, αντιστοίχιση ανάµεσα
σε λειτουργικές οµάδες και προϊόντα δικτυακού εξοπλισµού.
Ένα ψηφιακό συνδροµητικό κέντρο µεταγωγής (PABX)
αποτελεί µια διάταξη η οποία υλοποιεί λειτουργίες
της λειτουργικής οµάδας ΝΤ1.



Λάθος. Yλοποιεί λειτουργίες της λειτουργικής οµάδας
ΝΤ2. Τονίζεται ότι είναι δυνατή η παροχή συνδυασµού
των λειτουργιών των οµάδων ΝΤ1 και ΝΤ2 από µια ενιαία
διάταξη Τερµατισµού ∆ικτύου 1,2 (Network Termination
1,2, NT12). Σε κάποιες χώρες η διάταξη αυτή ανήκει
στον παροχέα υπηρεσιών, ο οποίος παρέχει και το σύνολο
των υπηρεσιών στο χρήστη. Σε άλλες χώρες (π.χ. ΗΠΑ)
τα ΝΤ1 και ΝΤ2 δε συνδυάζονται ώστε να δίνεται στο
χρήστη η δυνατότητα να απευθυνθεί σε µια ανταγωνιστική αγορά για την προµήθεια των διατάξεων που
τοποθετεί στο χώρο του.
Για τη σύνδεση κοινών τερµατικών συσκευών σε ένα δίκτυο
ISDN απαιτείται η λειτουργική οµάδα ΤΕ1.
Λάθος. Οι κοινές τερµατικές συσκευές (οι µη συµβατές
µε ISDN) χαρακτηρίζονται ως ΤΕ2. Για τη σύνδεσή τους
σε ένα δίκτυο ISDN απαιτείται ο προσαρµογέας τερµατικού (TA), ο οποίος προσαρµόζει το σηµείο αναφοράς
R σε S.

T H § E M AT I K H

258

2.6
Σωστό
Η υπηρεσία κλειστής οµάδας συνδροµητών είναι µια συµπληρωµατική υπηρεσία η οποία προσφέρεται από ένα δίκτυο ISDN.

Λάθος

Σωστό. Πρόκειται για µια υπηρεσία που παρέχει τη δυνατότητα συγκρότησης οµάδων, όπου η πρόσβαση προς /
από τρίτους είναι απαγορευµένη. Τα µέλη µιας κλειστής
οµάδας χρηστών µπορούν να επικοινωνούν µεταξύ τους,
ενώ δεν µπορούν να επικοινωνούν µε χρήστες εκτός
της οµάδας.
Ένας καλούµενος χρήστης δεν είναι δυνατόν να γνωρίζει τον
αριθµό ISDN του χρήστη που τον κάλεσε.



Λάθος. Η υπηρεσία «Παρουσίασης του αριθµού
του συνδροµητή που καλεί» παρέχει στον καλούµενο τη
δυνατότητα να πληροφορείται τον αριθµό ISDN του καλούντος, καθώς και πρόσθετα στοιχεία αναγνώρισης της
ταυτότητάς του. Αυτή η δυνατότητα όµως αίρεται στην
περίπτωση που ο καλών έχει ενεργοποιήσει την υπηρεσία
«Απαγόρευσης Παρουσίασης αριθµού».
Η τεχνολογία ISDN διευκολύνει τη µη µόνιµη σύνδεση µεταξύ
αποµακρυσµένων δικτύων.
Σωστό. Είναι αρκετές οι εταιρείες που έχουν υποκαταστήµατα σε γεωγραφικά αποµακρυσµένες περιοχές, τα οποία
πρέπει να βρίσκονται σε επικοινωνία µεταξύ τους. Στην
περίπτωση που η επικοινωνία αυτή δε χρειάζεται να είναι
µόνιµη (οπότε η χρήση µισθωµένου κυκλώµατος είναι
προτιµότερη) µπορεί να χρησιµοποιηθεί η τεχνολογία
ISDN παρέχοντας υψηλούς ρυθµούς µεταφοράς δεδοµένων
για όσο χρονικό διάστηµα είναι αυτό απαραίτητο. Επίσης,
στη σύνδεση του τοπικού δικτύου µιας εταιρείας µε το
∆ιαδίκτυο (Internet), η τεχνολογία ISDN µπορεί να αντικαταστήσει την πολύ αργότερη σύνδεση µέσω γραµµής
επιλογής (dial–up) ή την ακριβότερη χρήση µισθωµένης
γραµµής (όταν αυτή δεν είναι απαραίτητη).

A ¶ A N T H ™ E I ™ A ™ K H ™ E ø N AY T O A • I O K O ° H ™ H ™

259

2.7
1. Το δίκτυο ISDN προϋποθέτει την εγκατάσταση ψηφιακών κέντρων µεταγωγής,
αφού όπως υποδηλώνει και το όνοµά του είναι ένα ψηφιακό δίκτυο. Εποµένως,
σωστή απάντηση είναι η (γ).
2. Ο όρος ISDN ευρείας ζώνης (Broadband ISDN ή B–ISDN) αναφέρεται σε µια
µετεξέλιξη του δικτύου ISDN η οποία βασίζεται σε νέες τεχνολογίες ευρείας
ζώνης (όπως, για παράδειγµα ο ασύγχρονος τρόπος µεταφοράς). Εποµένως,
σωστή απάντηση είναι η (γ).
2.8
Σωστό

Λάθος



Μια υπηρεσία ΙΝ είναι ορισµένη σε ένα µέρος του δικτύου
(σε ένα κέντρο), αλλά είναι χρησιµοποιούµενη από όλους
τους συνδροµητές και όχι µόνο από αυτούς που είναι
συνδεδεµένοι στο συγκεκριµένο κέντρο.
Σωστό. Λόγω αυτού του χαρακτηριστικού παρατηρείται
αύξηση του όγκου σηµατοδοσίας που πρέπει να
ανταλλαγεί µεταξύ των κέντρων και γι΄αυτό απαιτείται σωστή διαστασιοποίηση (dimensioning)
και σχεδιασµός του δικτύου.
Τα SCPs επιτρέπουν την επικοινωνία µεταξύ ενός ΙΝ δικτύου
και των συνδροµητών του.
Λάθος. Η επικοινωνία αυτή είναι αρµοδιότητα των IPs.
Ανάλογα µε τον τύπο της ΙΝ υπηρεσίας, ένα IP µπορεί
να χρησιµοποιηθεί για αναζήτηση, για την παρουσίαση
πληροφοριών από βάσεις δεδοµένων στον τελικό χρήστη,
κ.λπ. Μπορεί να τοποθετηθεί στο ίδιο κέντρο µε ένα SSP
και µπορεί να είναι κοινό για περισσότερα του ενός SSPs.
2.9

Οι ενέργειες που πραγµατοποιούνται σε κάθε µία από τις διαδοχικές φάσεις της υπό
εξέταση ΙΝ κλήσης είναι οι εξής:
1. Ο συνδροµητής Α καλεί ένα ειδικό νούµερο µε χαρακτηριστικό αριθµό κλήσης,
που δείχνει στο δίκτυο ότι πρόκειται για µια ΙΝ κλήση.

T H § E M AT I K H

260

2. Στο τοπικό κέντρο, το οποίο κανονικά είναι ένα αστικό κέντρο, ο αριθµός αναλύεται και αναγνωρίζεται η κλήση ως µια ΙΝ κλήση. Στη συνέχεια επιλέγεται η
επικοινωνία µε το σωστό SCP, το οποίο περιέχει το λογισµικό για τη συγκεκριµένη υπηρεσία, µέσω ενός SSP.
3. Η σύνδεση µεταξύ του αστικού κέντρου και του SSP µπορεί να χρησιµοποιηθεί
για φωνή και σηµατοδοσία.
4. Μέρος της πληροφορίας που απαιτείται για το χειρισµό της κλήσης, µε τη βοήθεια του χαρακτηριστικού αριθµού, λαµβάνεται από το SSP µε την ανάλυση
κατάλληλων πινάκων.
5. Οι λειτουργίες του SSP επικοινωνούν µε τις αντίστοιχες του SCP χρησιµοποιώντας σηµατοδοσία κοινού καναλιού.
6. Οι λειτουργίες του SCP αναλαµβάνουν τον έλεγχο της κλήσης και εκτελούν το πρόγραµµα για τη συγκεκριµένη υπηρεσία δίνοντας τις κατάλληλες εντολές στο SSP.
7. Το SSP παίρνει τον έλεγχο πάλι και προωθεί την κλήση προς την κατεύθυνση που
απαιτεί η υπηρεσία.
8. Το δίκτυο χειρίζεται την κλήση ως µια κανονική κλήση.
9. Το τοπικό κέντρο λαµβάνει την κλήση και την προωθεί στον κατάλληλο συνδροµητή.
10.Ο συνδροµητής Β λαµβάνει την κλήση.
Συγχαρητήρια αν απαντήσατε σωστά. Αν όχι µην απογοητεύεστε, καθώς η άσκηση
αυτή είναι αρκετά σύνθετη. Ξαναδιαβάστε την ενότητα 2.4.1. και προσπαθήστε πάλι.
2.10
Η ζητούµενη σχηµατική απεικόνιση µε βάση τις απαιτήσεις της εταιρείας παροχής
υπηρεσιών Α απεικονίζεται στο σχήµα που ακολουθεί. Συγχαρητήρια αν απαντήσατε σωστά. Σε αντίθετη περίπτωση µην απογοητεύεστε. ∆ιαβάστε απλώς πιο προσεκτικά ολόκληρη την Ενότητα 2.4.
2.11

Τα δίκτυα που βασίζονται στη µεταγωγή πλαισίου υποστηρίζουν ρυθµούς µετάδοσης δεδοµένων µεγαλύτερους
από τα δίκτυα X.25.
Σωστό. Στα δίκτυα που βασίζονται στη µεταγωγή

Σωστό

Λάθος


A ¶ A N T H ™ E I ™ A ™ K H ™ E ø N AY T O A • I O K O ° H ™ H ™

Hµέρα

∆-Π
Σ-K

Ώρα

9-17
17-21

261

Περιοχή 1
Mετρητής
Περιοχήy
Περιοχή 2
Προέλευσης

21-9

Άλληy
Περιοχή

Πληροφορίεςy
Xρέωσης

Γραφείο 1y
(άθροισµαy
κλήσεων)

Mετρητής

Γραφείο 2y
(άθροισµαy
κλήσεων)

Mετρητής

Kεντρικάy
Γραφείαy
(άθροισµαy
κλήσεων)

Mετρητής

Mήνυµαy
(άθροισµαy
κλήσεων)

∆-Π:∆ευτέρα έως Παρασκευήy
Σ-K:Σάββατο,Kυριακή

Aναφορά

πλαισίου, η µείωση της επιβάρυνσης από τη µη εκτέλεση
ελέγχων ορθής λειτουργίας οδηγεί σε µείωση της λειτουργικής και επεξεργαστικής πολυπλοκότητας και εποµένως σε µεγαλύτερους ρυθµούς µετάδοσης δεδοµένων από
αυτούς που επιτυγχάνονται στα δίκτυα X.25. Επισηµαίνεται
ότι η µείωση των διαφόρων διαδικασιών ελέγχου αντισταθµίζεται από την αύξηση της αξιοπιστίας των τµηµάτων
µετάδοσης και µεταγωγής της υποκείµενης επικοινωνιακής
υποδοµής.
Η µεταφορά φωνής πάνω από ένα δίκτυο ΑΤΜ δεν είναι δυνατή. ❑
Λάθος. Η µεταφορά φωνής πάνω από ένα δίκτυο ΑΤΜ
είναι άµεσα δυνατή αρκεί να µην απαιτεί πολύπλοκες
λειτουργίες ελέγχου κλήσεων. Σήµερα όµως τα δίκτυα
ΑΤΜ δε χρησιµοποιούνται (εκτός από πιλοτικές προσπάθειες) για επικοινωνία φωνής. Αυτό οφείλεται κυρίως σε
δύο λόγους. Στην υστέρηση που παρουσιάζεται στην
ολοκλήρωση των απαιτούµενων προτύπων και στο
γεγονός ότι ακόµη η σύγκριση των δικτύων ΑΤΜ µε τα
«παραδοσιακά» ψηφιακά δίκτυα, µε βάση κρίσιµες


T H § E M AT I K H

262

τεχνικοοικονοµικές παραµέτρους (όπως κόστος υλοποίησης, διαθεσιµότητα και προσφερόµενες δυνατότητες),
είναι σε βάρος τους.
2.12
Tα πιο κάτω δίκτυα µε βάση το µέγιστο δυνατό ρυθµό µετάδοσης δεδοµένων που
είναι σε θέση να προσφέρουν (από τη χαµηλότερη τιµή προς την υψηλότερη τιµή)
είναι δυνατόν να ταξινοµηθούν ως εξής: δίκτυο Hellaspac, δίκτυο Hellascom, δίκτυο
ΑΤΜ. Εποµένως, σωστή απάντηση είναι η (δ). ∆ιευκρινίζεται ότι ο ρυθµός µετάδοσης δεδοµένων σε ένα δίκτυο ΑΤΜ µπορεί να φθάσει και τα 155,52 Mbps.

3.1
1. Ο όγκος των πληροφοριών που µπορεί να µεταδοθεί από την υπηρεσία της τηλεκειµενογραφίας είναι περιορισµένος, γιατί για το σκοπό αυτό χρησιµοποιείται
µικρό µόνο µέρος του τηλεοπτικού φάσµατος. Εποµένως, σωστή απάντηση είναι
η (γ).
2. Στην τηλεκειµενογραφία ο συνδροµητής για να εµφανίσει µια συγκεκριµένη σελίδα στο δέκτη του πρέπει να πληκτρολογήσει τον κωδικό της αριθµό χρησιµοποιώντας το τηλεχειριστήριο της τηλεόρασής του. Εποµένως, σωστή απάντηση είναι
η (α).
3.2
∆υνατότητα για αµφίδροµη επικοινωνία παρέχει µόνο η τηλεεικονογραφία, αφού
µόνο αυτή επιτρέπει στο χρήστη να αποστείλει πληροφορίες προς το κέντρο
videotex. Εποµένως, σωστή απάντηση είναι η (β).
3.3

Ως τερµατική συσκευή τηλεεικονογραφίας µπορεί να χρησιµοποιηθεί αποκλειστικά και µόνο η συσκευή της τηλεόρασης.

Σωστό

Λάθος


Λάθος. Ως τερµατικές συσκευές τηλεεικονογραφίας µπορούν να χρησιµοποιηθούν, εκτός από συσκευές τηλεόρασης,
εξειδικευµένες τερµατικές συσκευές και προσωπικοί Η/Υ
εφοδιασµένοι µε κατάλληλο πρόγραµµα επικοινωνίας

A ¶ A N T H ™ E I ™ A ™ K H ™ E ø N AY T O A • I O K O ° H ™ H ™

263

– εξοµοίωσης τηλεεικονογραφίας.
Ο χρόνος µετάδοσης µιας σελίδας Α4 από µια συσκευή τηλεοµοιοτυπίας εξαρτάται αποκλειστικά και µόνο από το ρυθµό
µετάδοσης δεδοµένων που υποστηρίζει το τηλεπικοινωνιακό
δίκτυο που χρησιµοποιείται για τη µετάδοση.


Το πρότυπο MOTIS/X.400 είναι σε θέση να διευκολύνει ένα
διευθυντή ο οποίος επιθυµεί να στείλει ένα µήνυµα ηλεκτρονικού
ταχυδροµείου σε κάθε έναν από τους υφιστάµενούς του, τους
πελάτες του ή τους προµηθευτές του.

Λάθος. Ο χρόνος µετάδοσης µιας σελίδας Α4 από µια
συσκευή τηλεοµοιοτυπίας µπορεί να ελαττωθεί σηµαντικά
χρησιµοποιώντας τεχνικές συµπίεσης δεδοµένων, οι οποίες
εφαρµόζονται µετά την ανάγνωση της σελίδας και πριν
τη µετάδοσή της.

Σωστό. Το πρότυπο MOTIS/X.400 επιτρέπει τη µαζική
αποστολή µηνυµάτων ηλεκτρονικού ταχυδροµείου
κάνοντας χρήση µιας λίστας διανοµής. Έτσι, ο διευθυντής
δε χρειάζεται να στείλει ξεχωριστά το µήνυµα σε κάθε έναν
παραλήπτη. Η διευκόλυνση αυτή ανήκει στα προωθηµένα
χαρακτηριστικά του MOTIS/X.400. Αλλά τέτοια χαρακτηριστικά είναι η δηµιουργία γραµµατοκιβωτιών, το συστηµένο ταχυδροµείο, τα ακριβή αντίγραφα µηνυµάτων
(carbon copies), το ταχυδροµείο υψηλής προτεραιότητας,
το µυστικό (κρυπτογραφηµένο) ταχυδροµείο, οι εναλλακτικοί παραλήπτες, κ.λπ.
Το ηλεκτρονικό ταχυδροµείο µπορεί να χρησιµοποιηθεί για
την ανταλλαγή µόνο µηνυµάτων κειµένου.
Λάθος. Το ηλεκτρονικό ταχυδροµείο µπορεί να χρησιµοποιηθεί για την ανταλλαγή πληροφοριών οποιασδήποτε
µορφής (κείµενο, γραφικά, ακίνητη εικόνα, κινούµενα
γραφικά, κινούµενη εικόνα, ήχος) ή συνδυασµού τους
(multimedia). Υπάρχει µάλιστα σχετική πρόβλεψη, τόσο
στο πρότυπο MOTIS/X.400, όσο και στο πρότυπο MIME
(Multipurpose Internet Mail Extensions).


T H § E M AT I K H

264

3.4
Η υπηρεσία τηλεµατικής που έχει ως αντικείµενο τη µετάδοση ακίνητης εικόνας σε
µεγάλες αποστάσεις και την αναπαραγωγή της εικόνας αυτής σε χαρτί στον τόπο
λήψης είναι η τηλεοµοιοτυπία. Εποµένως, σωστή απάντηση είναι η (δ).
3.5
Η τηλεειδοποίηση δεν επιτρέπει τη µετάδοση φωνής. Επιτρέπει µόνο τη µεταβίβαση απλών σηµάτων που αντιστοιχούν σε κατάλληλες ηχητικές και οπτικές ενδείξεις.
Εποµένως, σωστή απάντηση είναι η (β).
3.6
1. Το GSM (Global System for Mobile communications), όπως θα επεξηγηθεί και
στο επόµενο κεφάλαιο (Κεφάλαιο 4) είναι ενα ενιαίο πανευρωπαϊκό κυψελοειδές σύστηµα κινητής τηλεφωνίας ξηράς. Εποµένως, σωστή απάντηση είναι η (γ).
2. Από τους λόγους που αναφέρονται, ο βασικότερος λόγος για τον οποίο έχουν διαδοθεί τα κυψελοειδή (cellular) συστήµατα κινητής τηλεφωνίας είναι η δυνατότητα που παρέχουν για επαναχρησιµοποίηση του φάσµατος συχνοτήτων σε µικρές
αποστάσεις. Εποµένως, σωστή απάντηση είναι η (α).
3.7
Σωστό

Λάθος


Η τηλεεικονοδιάσκεψη απαιτεί την ύπαρξη ειδικά διαµορφωµένου χώρου (studio), ο οποίος διαθέτει κατάλληλο εξοπλισµό;
Λάθος. Τηλεεικονοδιάσκεψη είναι δυνατόν να πραγµατοποιηθεί και µε τη βοήθεια ενός συνηθισµένου προσωπικού
Η/Υ, ο οποίος διαθέτει κάµερα και κατάλληλο λογισµικό.
Η κάµερα χρησιµοποιείται για την καταγραφή της εικόνας
του οµιλητή (η οποία στη συνέχεια µεταδίδεται) και
η οθόνη για την απεικόνιση της εικόνας του συνοµιλητή
(ή των συνοµιλητών).
3.8

1. Το ελληνικό δηµόσιο σύστηµα τηλεεικονογραφίας που δηµιουργήθηκε από τον
ΟΤΕ είναι το HELLASTEL. Εποµένως, σωστή απάντηση είναι η (β).
2. Η καλωδιακή τηλεόραση απαιτεί δίκτυο διανοµής ευρείας ζώνης. Εποµένως,

A ¶ A N T H ™ E I ™ A ™ K H ™ E ø N AY T O A • I O K O ° H ™ H ™

265

σωστή απάντηση είναι η (γ).
3.9
Σωστό

Λάθος


Στο Internet δεν είναι δυνατό να σταλεί µήνυµα ηλεκτρονικού ταχυδροµείου το οποίο να είναι γραµµένο
στην ελληνική γλώσσα.

Λάθος. Η χρήση ελληνικών είναι δυνατή χρησιµοποιώντας το πρωτόκολλο ΜΙΜΕ µέσα από προγραµµάτα
ηλεκτρονικού ταχυδροµείου που το υποστηρίζουν.
Το πρωτόκολλο SMTP, σε συνδυασµό µε τις ρυθµίσεις
που είναι δυνατό να έχουν γίνει στα ποικίλα υπολογιστικά
συστήµατα που συνδέονται στο Internet, δεν επιτρέπουν
την αποστολή µηνυµάτων µε ελληνικούς χαρακτήρες, ή
πιο συγκεκριµένα, δεν εγγυώνται ότι η αποστολή τους
θα είναι επιτυχής. Μια (όχι και τόσο κοµψή και λειτουργική λύση) που δόθηκε αρχικά ήταν η χρήση ελληνικών
µε λατινικούς χαρακτήρες (τα «greeklish» όπως ονοµάστηκαν). Χρησιµοποιώντας όµως το πρωτόκολλο MIME,
τα µηνύµατα που περιέχουν ελληνικά αντιµετωπίζονται από
τα σχετικά προγράµµατα στην αποστολή τους ως ΜΙΜΕ
προσαρτήσεις και κωδικοποιούνται κατάλληλα για να σταλούν. Το πρόγραµµα ηλεκτρονικού ταχυδροµείου που χρησιµοποιεί ο παραλήπτης ενηµερώνεται από τις επικεφαλίδες
ότι υπάρχει αρχείο κειµένου το οποίο χρησιµοποιεί το
εθνικό σύνολο χαρακτήρων (τo charset iso–8859–1) και
προβάλλει το µήνυµα στα ελληνικά, αν φυσικά έχει αυτή
τη δυνατότητα.
Ένα µήνυµα ηλεκτρονικού ταχυδροµείου είναι δυνατόν
να κρυπτογραφηθεί.
Σωστό. Ένα µήνυµα ηλεκτρονικού ταχυδροµείου καταγράφεται συνήθως περισσότερες από µία φορές σε άνω του
ενός σκληρούς δίσκους (έναν του αποστέλλοντος εξυπηρετητή και έναν του προσλαµβάνοντος). Κατά το χρονικό
διάστηµα που παραµένει στον αποστέλλοντα εξυπηρετητή,


T H § E M AT I K H

266

το µήνυµα µπορεί να διαβαστεί από τους ανθρώπους που
έχουν τα κατάλληλα δικαιώµατα πρόσβασης (permissions)
ή είναι σε θέση να εκµεταλλευτούν τυχόν αδυναµίες του
λειτουργικού συστήµατος ή κάποιου σχετικού προγράµµατος.
Το ίδιο ισχύει και στον προσλαµβάνοντα εξυπηρετητή, όπου
µάλιστα το µήνυµα παραµένει στον εξυπηρετητή µέχρι να
το παραλάβει ο παραλήπτης. Κατά συνέπεια, είναι αναγκαίο
για σηµαντικά µηνύµατα ή για την αλληλογραφία επαγγελµατικού χαρακτήρα να χρησιµοποιείται κάποια αποτελεσµατική µέθοδος κρυπτογράφησης. Το ασφαλέστερο και
πιο διαδεδοµένο πρόγραµµα για την προστασία της ηλεκτρονικής αλληλογραφίας στο Internet ονοµάζεται Pretty Good
Privacy (PGP), αναπτύχθηκε από τον Phil Zimmermann
και διανέµεται ελεύθερα στο Internet.
3.10
1. Το ARPAnet αποτελεί την αρχική µορφή του δικτύου Internet. Την 1η Ιανουαρίου του 1983 δηµιουργήθηκε το MILNET για την εκπλήρωση καθαρά στρατιωτικών σκοπών. Η συγκεκριµένη ηµεροµηνία ορίζεται συµβολικά ως η ηµεροµηνία
γέννησης του Internet. Εποµένως, σωστή απάντηση είναι η (β).
2. Για την ανάγνωση των ιστοσελίδων (web pages) που είναι αποθηκευµένες σε µια
θέση ιστού (web site), όπως και για την πρόσβαση στο Internet ώστε να είναι δυνατή η χρήση των υπηρεσιών του, είναι απαραίτητη η συνδροµή σε έναν παροχέα
υπηρεσιών Internet (Internet Service Provider, ISP). Οι ISPs είναι συνήθως, είτε
ακαδηµαϊκά ιδρύµατα που παρέχουν αυτή την υπηρεσία στο προσωπικό ή τους
σπουδαστές τους δωρεάν, είτε εξειδικευµένες ιδιωτικές εταιρείες παροχής υπηρεσιών που παρέχουν σύνδεση σε οποιονδήποτε, έναντι κάποιας χρηµατικής αµοιβής. Οι ISPs µπορεί να έχουν πολλά σηµεία παρουσίας (Points of Presence, POPs)
σε διάφορες περιοχές της ίδιας χώρας ή ακόµη και σε διαφορετικές χώρες και διαφοροποιούνται µεταξύ τους ανάλογα µε τον τρόπο που κοστολογούν τις υπηρεσίες τους, τον τύπο σύνδεσης στο Internet που υποστηρίζουν, την ταχύτητα και
τον αριθµό των modem που διαθέτουν, το είδος του λογισµικού που χρησιµοποιούν, την ύπαρξη εφεδρικών (back–up) µηχανηµάτων ή όχι, το είδος της τεχνικής
υποστηρίξης (help desk) που παρέχουν, την προθυµία τους για την υιοθέτηση νέων
αποτελεσµατικότερων τεχνολογιών και τη γενικότερη ταχύτητα και ποιότητα επικοινωνίας που τους χαρακτηρίζει. Εποµένως, σωστή απάντηση είναι η (γ).

A ¶ A N T H ™ E I ™ A ™ K H ™ E ø N AY T O A • I O K O ° H ™ H ™

3.11
1. Για την πολλαπλή µετάδοση µηνυµάτων σε µια οµάδα ανθρώπων που ενδιαφέρονται για ένα συγκεκριµένο θέµα χρησιµοποιείται το Usenet. Επισηµαίνεται ότι
στο Usenet δεν υπάρχει κεντρική διαχείριση, ούτε κάποια αρχή που καθορίζει
ποιες θεµατικές οµάδες πρέπει να δηµιουργηθούν. Αν και υπάρχουν ορισµένοι
που ασχολούνται ιδιαίτερα µε συγκεκριµένα οργανωτικά θέµατα, οι τελικές αποφάσεις λαµβάνονται από τους ίδιους τους χρήστες του Internet. Σωστή απάντηση είναι η (β).
2. Η πλέον κατάλληλη υπηρεσία Internet για τη µεταφορά αρχείων είναι αυτή που
βασίζεται στη χρήση του πρωτοκόλλου FTP. Εποµένως, σωστή απάντηση είναι
η (γ). Επισηµαίνεται πάντως ότι το πρωτόκολλο FTP µπορεί να χρησιµοποιηθεί
και µέσα από τα προγράµµατα πλοήγησης – περιήγησης στον Παγκόσµιο Ιστό
(web browsers).
3. Ένα ενδοεπιχειρησιακό δίκτυο το οποίο παρέχει τις βασικές υπηρεσίες Internet
ονοµάζεται intranet. Εποµένως, σωστή απάντηση είναι η (δ). Οι διαχειριστές ενός
intranet, µε δεδοµένο ότι οι εσωτερικοί χρήστες τους είναι άτοµα εµπιστοσύνης,
στρέφουν την προσοχή τους κυρίως στην αντιµετώπιση εξωτερικών ζητηµάτων
ασφαλείας, αντιµετωπίζοντας µάλιστα το υπόλοιπο Internet ως σύνολο. Συνήθως
χρησιµοποιούνται αντιπυρικοί τοίχοι (firewalls), οι οποίοι είναι υπολογιστικά
συστήµατα που λειτουργούν ως «φράχτης» ανάµεσα στο εσωτερικό δίκτυο και
στο υπόλοιπο Internet, απαγορεύοντας κυρίως την ελεύθερη πρόσβαση από έξω
προς τα µέσα ενώ αφήνουν ελεύθερη την πρόσβαση κατά την αντίθετη φορά.
Αποτελούν δηλαδή το µοναδικό συνδετικό κρίκο ανάµεσα στο εσωτερικό δίκτυο
(trusted network) και στον «έξω κόσµο» (untrusted network).
4. Το Internet δεν είναι εκ φύσεως ένα απόλυτα ασφαλές δίκτυο. Για παράδειγµα,
στα πλαίσια µιας εφαρµογής ηλεκτρονικού εµπορίου, για την αποστολή ενός
αριθµού πιστωτικής κάρτας χρησιµοποιείται το πρωτόκολλο SSL, το οποίο κρυπτογραφεί σε πραγµατικό χρόνο (on the fly) τα δεδοµένα πριν αυτά µεταφερθούν.
Η συγκεκριµένη µέθοδος κρυπτογράφησης θεωρείται επαρκώς ασφαλής και προφυλάσσει από την περίπτωση «υποκλοπής» των µεταφερόµενων πακέτων δεδοµένων. Το κανάλι µεταφοράς δεδοµένων δεν θεωρούνταν εξαρχής ασφαλές και
γι’ αυτό η µέθοδος κρυπτογράφησης αναπτύχθηκε και προσαρµόστηκε ειδικότερα για τη συγκεκριµένη χρήση. Είναι, λοιπόν, προφανές ότι αν υπήρχε εξαρχής
δυνατότητα ασφαλούς µεταφοράς δεδοµένων στο Internet, δε θα υπήρχε η αναγκαιότητα της κρυπτογράφησης. Εποµένως, σωστή απάντηση είναι η (β).

267

T H § E M AT I K H

268

4.1

Τα κυψελοειδή δίκτυα είναι σε θέση να αντιµετωπίσουν
αποτελεσµατικά το πρόβληµα της αύξησης της τηλεπικοινωνιακής κίνησης σε µια συγκεκριµένη γεωγραφική περιοχή.

Σωστό

Λάθος


Σωστό. Για το σκοπό αυτό χρησιµοποιείται η τεχνική
της διάσπασης κυψέλης (cell splitting). Πιο συγκεκριµένα,
αν η λειτουργία ενός συστήµατος κυψελοειδούς κινητής
τηλεφωνίας σε µια ορισµένη περιοχή και σε ορισµένες
ώρες (ώρες αιχµής) είναι προβληµατική, επειδή οι διαθέσιµες συχνότητες δεν επαρκούν για την κάλυψη των επικοινωνιακών αναγκών της περιοχής, τότε ενεργοποιείται
δυναµικά η τεχνική της διάσπασης κυψέλης. Έτσι,
η γεωγραφική επιφάνεια της κυψέλης που καλύπτει την
περιοχή µε τις αυξηµένες απαιτήσεις επικοινωνίας υποδιαιρείται σε µικρότερες κυψέλες, κάθε µία από τις οποίες
έχει χωρητικότητα όσο και η µεγάλη κυψέλη και εποµένως
µπορεί να εξυπηρετεί τον ίδιο αριθµό συνδροµητών µε αυτή.
Προφανώς, η διάταξη του νέου σχηµατισµού των µικρότερων κυψελών που προκύπτει είναι τέτοια ώστε να επιτρέπει την επαναχρησιµοποίηση των διαθέσιµων συχνοτήτων.
Στα κυψελοειδή δίκτυα δεν είναι δυνατή η απρόσκοπτη
συνέχιση της επικοινωνίας ενός κινητού σταθµού κατά την
κίνησή του από µια κυψέλη προς µια άλλη.

Λάθος. Καθώς ο κινητός σταθµός αλλάζει κυψέλες και
επειδή οι γειτονικές κυψέλες χρησιµοποιούν διαφορετικά
σύνολα συχνοτήτων, για να διατηρείται απρόσκοπτη η επικοινωνία θα πρέπει κατά την είσοδο του κινητού σταθµού
σε µια νέα κυψέλη να χρησιµοποιείται µια νέα συχνότητα.
Η διαδικασία της αυτόµατης µεταφοράς των κλήσεων από
κυψέλη σε κυψέλη ονοµάζεται µεταποµπή (handover) και
παρέχεται από τα συστήµατα κυψελοειδούς κινητής τηλεφωνίας, είτε όταν η ένταση του λαµβανόµενου σήµατος από
τον κινητό σταθµό είναι πολύ χαµηλή (οπότε υπάρχει
κίνδυνος διακοπής της επικοινωνίας), είτε προκειµένου να


A ¶ A N T H ™ E I ™ A ™ K H ™ E ø N AY T O A • I O K O ° H ™ H ™

επιτευχθεί ισόρροπη κατανοµή του επικοινωνιακού φορτίου
(load balancing) σε ένα κυψελοειδές δίκτυο.
4.2
Με την προϋπόθεση ότι ο χρήστης έχει ρυθµίσει κατάλληλα το κινητό του τηλέφωνο, αρχικά χρειάζεται να τηλεφωνήσει σε ένα φορέα ο οποίος παρέχει περιεχόµενο
µέσω του πρωτοκόλλου WAP. Ο φορέας αυτός µπορεί να είναι ένας συνήθης παροχέας υπηρεσιών Internet (Internet Service Provider, ISP), η εταιρεία κινητής τηλεφωνίας του χρήστη, ή κάποια άλλη τρίτη εταιρεία ή οργανισµός που προσφέρει υπηρεσίες WAP. Έτσι, ο χρήστης επικοινωνεί µε µια WAP πύλη, που δεν είναι παρά ένας
Η/Υ µε «διαµεσολαβητικά» καθήκοντα ανάµεσα στο χρήστη και στο Internet. Οι
διάφορες αιτήσεις (requests) και απαντήσεις (responses) που ανταλλάσσονται µεταξύ του κινητού τηλεφώνου του χρήστη και της πύλης είναι πάντοτε σε κωδικοποιηµένη δυαδική µορφή (binary format) και όχι σε µορφή απλού κειµένου, όπως όταν
χρησιµοποιούνται οι γλώσσες WML και WMLScript. Η χρήση της δυαδικής µορφής είναι επιβεβληµένη, αφού έτσι τα δεδοµένα υφίστανται ένα είδος συµπίεσης και
εποµένως η µεταδοσή τους είναι αποδοτικότερη στα σύγχρονα ασυρµατικά δίκτυα
που χαρακτηρίζονται από περιορισµένο εύρος ζώνης. Στο σηµείο αυτό επισηµαίνεται ότι η επικοινωνία µεταξύ κινητού τηλεφώνου και WAP πύλης γίνεται µε χρήση
της υπηρεσίας ασυρµατικής µεταφοράς δεδοµένων, ενώ η επικοινωνία µεταξύ WAP
πύλης και WWW εξυπηρετητή γίνεται µε χρήση των πρωτοκόλλων TCP/IP.
H WAP πύλη, πριν αποστείλει την αίτηση του χρήστη στον κατάλληλο WWW εξυπηρετητή, την αποκωδικοποιεί ώστε ο WWW εξυπηρετητής να µπορεί να την επεξεργαστεί. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι πληροφορίες που ζητούνται από
τον WWW εξυπηρετητή πρέπει να αναζητηθούν σε κάποια βάση δεδοµένων. Για το
λόγο αυτό οι αιτήσεις περνούν µέσα από ειδικά φίλτρα και µετατρέπονται σε ερωτήµατα (queries) που είναι σε θέση να «καταλάβει» η συγκεκριµένη βάση δεδοµένων. Το αποτέλεσµα της ερώτησης (θετικό ή αρνητικό) περνά µέσα από κατάλληλο
φίλτρο και µετατρέπεται σε µια συνηθισµένη ιστοσελίδα (σε µορφή HTML ή WML).
Ο WWW εξυπηρετητής τη στέλνει στην WAP πύλη, εκείνη (αν χρειαστεί) τη µετατρέπει σε µορφή WML και, αφού την κωδικοποιήσει κατάλληλα, τη στέλνει στο
κινητό τηλέφωνο του χρήστη (µια σελίδα WML δεν ξεπερνά τα 1.400 bytes), όπου
εκεί την παραλαµβάνει το ειδικό πρόγραµµα πλοήγησης (WAP micro–browser) και
τη δείχνει στο χρήστη.

269

T H § E M AT I K H

270

4.3

Η εµφάνιση και διάδοση της κινητής τηλεφωνίας τρίτης γενιάς
(3G) αναµένεται να αυξήσει το πεδίο εφαρµογών
του πρωτοκόλλου WAP.

Σωστό

Λάθος


Σωστό. Η κινητή τηλεφωνία τρίτης γενιάς εκτός από τη
σηµαντική βελτίωση του ρυθµού µετάδοσης δεδοµένων,
θα επιτρέπει στους φορείς περιεχοµένου (content providers)
να γνωρίζουν σε ποιες γεωγραφικές περιοχές βρίσκονται οι
συνδροµητές τους, έτσι ώστε να τους προωθούν πληροφορίες τοπικού χαρακτήρα που τους αφορούν άµεσα. Αναµένεται εποµένως να κάνουν την εµφάνισή τους εφαρµογές
που θα πληροφορούν τους χρήστες για τις τιµές, τις προσφορές και τα διαθέσιµα προϊόντα των παρακείµενων καταστηµάτων, καθώς και για το πού βρίσκονται τα πλησιέστερα
εστιατόρια, θέατρα, νοσοκοµεία, κ.λπ. Άλλα παραδείγµατα
αποτελούν η διαρκής ενηµέρωση για τοπικά γεγονότα,
η αυτόµατη ειδοποίηση για έκτακτες καταστάσεις (πυρκαγιές, ακραίες καιρικές συνθήκες, αλλαγή τιµολογίων και
υπηρεσιών), η γνωστοποίηση των ανακοινώσεων και των
προγραµµάτων της δηµοτικής αρχής, ο συντονισµός συλλογικών επιχειρήσεων και η διενέργεια δηµοψηφισµάτων.
Επισηµαίνεται πάντως ότι τέτοιου είδους εφαρµογές απαιτούν πάντοτε τη συναίνεση του χρήστη, αφού είναι πολλοί
αυτοί που ισχυρίζονται ότι αποτελούν ευθεία παραβίαση
του προσωπικού απορρήτου. Είναι φανερό όµως ότι η κινητή τηλεφωνία τρίτης γενιάς δεν αυξάνει µόνο το πεδίο
εφαρµογών του πρωτοκόλλου WAP, αλλά τονίζει επίσης και
την ανάγκη εξέλιξής του. Αυτή η εξέλιξη θα είναι απολύτως
αναγκαία όταν διαδοθούν ευρέως οι φορητές συσκευές
πολυµέσων, καθώς το WAP έχει σχεδιασθεί µε βάση τους
χαµηλούς ρυθµούς µετάδοσης δεδοµένων των κινητών
δικτύων δεύτερης γενιάς. Αν αυτή η εξέλιξη δεν πραγµατοποιηθεί, το πιο πιθανό σενάριο είναι το πρωτόκολλο WAP
να «απορροφηθεί» από κάποιο άλλο ευρύτερο ασυρµατικό
πρωτόκολλο επικοινωνίας πολυµέσων των δικτύων 3G.

A ¶ A N T H ™ E I ™ A ™ K H ™ E ø N AY T O A • I O K O ° H ™ H ™

271

5.1
Σωστό

Λάθος


Σωστό

Λάθος


∆εν είναι δυνατή η πρόσβαση σε συστήµατα ηλεκτρονικής
αρχειοθέτησης και διαχείρισης εγγράφων µέσω του Internet.
Λάθος. Είναι δυνατή η πρόσβαση σε συστήµατα ηλεκτρονικής αρχειοθέτησης και διαχείρισης εγγράφων µέσω του
Internet χρησιµοποιώντας την τεχνολογία του Παγκόσµιου
Ιστού (World Wide Web, WWW). Το αποτέλεσµα είναι
η δηµιουργία «ψηφιακών βιβλιοθηκών» (digital libraries),
οι οποίες είναι προσβάσιµες µέσα από την υπηρεσία
του Παγκόσµιου Ιστού.
5.2

Μια εφαρµογή οµάδας εργασίας είναι πολλές φορές αναγκαίο,
εκτός από το να επιτρέπει την επικοινωνία µεταξύ των µελών
µιας οµάδας, να εξασφαλίζει και το συντονισµό
των ενεργειών τους.

Σωστό. Σε πολλές περιπτώσεις τα µέλη µιας οµάδας
εργάζονται για την επίτευξη ενός κοινού σκοπού, όπως,
για παράδειγµα, για την από κοινού δηµιουργία ενός
εγγράφου (joint editing). Τότε, είναι αναγκαίο να υπάρχει
συντονισµός (coordination) των ενεργειών τους ώστε να
αποφεύγονται καταστάσεις που δυσχεραίνουν το έργο της
οµάδας. Ο συντονισµός αυτός αποτελεί ευθύνη του λογισµικού οµάδας εργασίας (groupware) το οποίο χρησιµοποιεί
για το σκοπό αυτό ένα σύνολο από προσεκτικά επιλεγµένους
κανόνες (rules) και πολιτικές (policies).
5.3

Η τηλεϊατρική µε τη µορφή της τηλεχειρουργικής µπορεί
να χρησιµοποιηθεί για την εκπαίδευση ιατρών.
Λάθος. Η τηλεϊατρική µπορεί να χρησιµοποιηθεί για την

Σωστό

Λάθος


T H § E M AT I K H

272

εκπαίδευση ιατρών µε τη µορφή της τηλεεικονοδιάσκεψης
µεταξύ ιατρικών οµάδων. Πιο συγκεκριµένα, µέσω µιας
υπηρεσίας τηλεεικονοδιάσκεψης, µια οµάδα ιατρών /
φοιτητών µπορεί να εκπαιδεύεται σε συγκεκριµένες ιατρικές διαδικασίες / τεχνικές χωρίς να βρίσκεται υποχρεωτικά
στο χώρο όπου εκτελείται η ιατρική διαδικασία. Η εξέλιξη
µάλιστα των τεχνολογιών εικονικής πραγµατικότητας
(virtual reality) έχει αυξήσει τις δυνατότητες της τηλεκπαίδευσης ιατρών, αφού η «παθητική» εκπαίδευση µετατρέπεται σε «ενεργητική» µε την εικονική συµµετοχή
των εκπαιδευοµένων ιατρών.
Η φροντίδα ενός ασθενή κατά τη µεταφορά του µε ασθενοφόρο προς ένα νοσοκοµείο µεγιστοποιείται µε τη βοήθεια
της τηλεϊατρικής.



Σωστό. Η τηλεπικοινωνιακή διασύνδεση των ασθενοφόρων µε τα νοσοκοµεία επιτρέπει τη λήψη της βέλτιστης
απόφασης αναφορικά µε τον µεταφερόµενο ασθενή σε
σύντοµο χρονικό διάστηµα. Επίσης, η παροχή σηµαντικής
και ουσιαστικής βοήθειας στον µεταφερόµενο ασθενή
από το προσωπικό του ασθενοφόρου διευκολύνεται αν
ο ασθενής έχει ειδική κάρτα υγείας στην οποία έχει καταγραφεί ολόκληρο το ιατρικό ιστορικό του. Η ύπαρξη µιας
τέτοιας κάρτας σε ένα σύστηµα τηλεϊατρικής κάνει δυνατή
τη συνεργασία του ασθενοφόρου µε το νοσοκοµείο που
θα υποδεχθεί τον ασθενή, ώστε αυτό να είναι προετοιµασµένο για την άµεση αντιµετώπιση του περιστατικού
ή στη χειρότερη περίπτωση να έχει προετοιµαστεί η
αναγκαία τεχνική υποστήριξη.
Το τηλεφωνικό δίκτυο είναι πάντοτε αρκετό για την πραγµατοποίηση της τηλεϊατρικής.
Λάθος. Το τηλεφωνικό δίκτυο επαρκεί µόνο όταν τα
στοιχεία που µεταδίδονται είναι αρχεία κειµένου (π.χ.
ένας απλός ιατρικός φάκελος που περιέχει προσωπικά
στοιχεία, ιστορικό, στοιχεία ιατρικών εξετάσεων, κ.λπ.)
ή αρχεία στατικής εικόνας (π.χ. καρδιογράφηµα, ακτινο-

A ¶ A N T H ™ E I ™ A ™ K H ™ E ø N AY T O A • I O K O ° H ™ H ™

γραφία, φωτογραφία τραύµατος, κ.λπ.). Αντίθετα, όταν
είναι αναγκαία η µετάδοση συστοιχίας στατικών εικόνων
(π.χ. αξονική τοµογραφία) ή όταν είναι επιθυµητή η
διεξαγωγή τηλεεικονοδιάσκεψης επιβάλλεται η χρήση
µισθωµένων γραµµών ή δικτύου ISDN.
5.7
Εξετάζοντας το πληροφοριακό υλικό που περιέχεται στους δικτυακούς τόπους που
σχετίζονται µε τηλεργασία και οι οποίοι αναφέρονται στην προαιρετική βιβλιογραφία του κεφαλαίου αυτού, προκύπτει ως συµπέρασµα ότι οι δυνατότητες της τηλεργασίας µπορούν να αξιοποιηθούν, ελαχιστοποιώντας συγχρόνως τις δυσµενείς επιπτώσεις, µε τους εξής τρόπους:
• Πληροφόρηση και ευαισθητοποίηση:
― Ενηµέρωση των µικροµεσαίων επιχειρήσεων, µαθητών, ανέργων, κ.λπ., για τις
δυνατότητες της τηλεργασίας, ιδιαίτερα στις γεωργικές και τουριστικές περιοχές.
― ∆ηµιουργία κατάλληλων συµβουλευτικών υπηρεσιών για επιχειρηµατίες και
ελεύθερους επαγγελµατίες.
― Παραγωγή κατάλληλου εκπαιδευτικού υλικού.
― Παραγωγή πληροφοριακού υλικού και διοργάνωση εκδηλώσεων για την
ενθάρρυνση της δικτυωµένης εργασίας ανάµεσα στους τηλεργαζόµενους.
• Κατάρτιση:
― Κατάρτιση δυνητικών τηλεργαζόµενων, αλλά και αναβάθµιση των δεξιοτήτων
τους, σε συνεργασία µε τοπικά πανεπιστηµία και άλλα εκπαιδευτικά ιδρύµατα.
― Πραγµατοποίηση προγραµµάτων αυτοµόρφωσης για τους ελεύθερους επαγγελµατίες και τους µικροµεσαίους επιχειρηµατίες, καθώς και προγραµµάτων
ενηµέρωσης σχετικά µε την υγιεινή και ασφάλεια της τηλεργασίας.
― Κατάρτιση για ειδικές οµάδες µειονεκτούντων ατόµων.
• Έρευνα:
― ∆ηµιουργία µεθόδων αξιολόγησης των δράσεων και των µέτρων που λαµβάνονται από διάφορα όργανα.

273

T H § E M AT I K H

274

― Μελέτη των αναγκών σε κατάρτιση των τηλεργαζόµενων.
― Μελέτη των επιπτώσεων της τηλεργασίας στην οικογενειακή δοµή.
― Ανάλυση των µορφών οργάνωσης της εργασίας και αξιολόγηση των µέτρων
για την υποστήριξη των τηλεργαζοµένων.
― Μελέτη των οδηγιών για τη διαχείριση της τηλεργασίας ανάλογα µε τα επαγγέλµατα και τους κλάδους παραγωγής.
― Συγκριτική µελέτη των διαφόρων τύπων τηλεργαζόµενου σε διάφορες χώρες.
― Συγκριτική µελέτη όλων των µέτρων προστασίας των τηλεργαζόµενων που
ισχύουν διεθνώς και αξιολόγηση της αποτελεσµατικότητάς τους.
• Πιλοτικά έργα:
― Ανάπτυξη τηλεκέντρων σε αποµακρυσµένες περιοχές.
― Υποστήριξη προγραµµάτων διασυνοριακής και διαπεριφερειακής τηλεργασίας.
― Λειτουργία «ανοικτής γραµµής» για υποστήριξη των τηλεργαζόµενων, αναφορικά µε τις συνθήκες εργασίας.
• Άλλα µέτρα πολιτικής:
― Ενίσχυση από τα διαρθωτικά ταµεία της τηλεπικοινωνιακής ανάπτυξης.
― Κατάρτιση οδηγιών για τις καλές πρακτικές στην τηλεργασία.
― Κατάρτιση µέτρων για την εξασφάλιση της ίδιας κοινωνικής προστασίας στους
τηλεργαζόµενους µε τους υπόλοιπους εργαζόµενους.
― ∆ιάδοση / διευκρίνηση των ισχυουσών κοινοτικών οδηγιών.
5.4
Σωστό

Λάθος


Είναι δυνατή η χρήση του Internet για την ανταλλαγή
µηνυµάτων EDI.
Σωστό. Στην περίπτωση που χρησιµοποιείται το Internet
για την πραγµατοποίηση του EDI (Internet–based EDI),
ο αποστολέας ενεργοποιεί την εφαρµογή του χρησιµοποιώντας κάποιο πρόγραµµα πλοήγησης – περιήγησης στον
Παγκόσµιο Ιστό (web browser). Στη συνέχεια προχωρεί
σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες προκειµένου να συντάξει

A ¶ A N T H ™ E I ™ A ™ K H ™ E ø N AY T O A • I O K O ° H ™ H ™

275

ένα µήνυµα EDI (π.χ. µια παραγγελία) και ακολούθως το
αποστέλνει στο ηλεκτρονικό γραµµατοκιβώτιο του παραλήπτη. Στην πραγµατικότητα, το µήνυµα EDI ενσωµατώνεται σε ένα µήνυµα ηλεκτρονικού ταχυδροµείου, το οποίο
περιέχει την ηλεκτρονική διεύθυνση του παραλήπτη.
Το µήνυµα αυτό λαµβάνεται από τον εξυπηρετητή του
ηλεκτρονικού ταχυδροµείου (mail server) του παραλήπτη,
όπου πραγµατοποιούνται οι απαραίτητοι έλεγχοι και στη
συνέχεια το µήνυµα δροµολογείται προς το ηλεκτρονικό
γραµµατοκιβώτιο του παραλήπτη. Ο παραλήπτης ενεργοποιεί την κατάλληλη εφαρµογή και λαµβάνει το µήνυµα.
Με τη χρήση ενός αποκωδικοποιητή το µήνυµα αποσπάται
από το σώµα του µηνύµατος ηλεκτρονικού ταχυδροµείου
και µετατρέπεται σε EDI µορφή. Κατόπιν επεξεργάζεται
από το κατάλληλο EDI λογισµικό.
Για την υλοποίηση εφαρµογών EDI δεν είναι δυνατόν
να χρησιµοποιηθούν απλοποιηµένες εκδοχές του προτύπου
UN/EDIFACT.

Λάθος. Ενώ το EDI χρησιµοποιείται ευρέως µεταξύ µεγάλων επιχειρήσεων και δηµόσιων οργανισµών παρουσιάζει
αρκετές δυσκολίες στη χρήση του από µικροµεσαίες επιχειρήσεις. Ένας σηµαντικός λόγος είναι η πολυπλοκότητα
του προτύπου UN/EDIFACT. Η δηµιουργία µικρού αριθµού µηνυµάτων UN/EDIFACT που καλύπτουν τις περισσότερες περιπτώσεις των παραστατικών που χρησιµοποιούνται
σε παγκόσµιο επίπεδο, σε συνδυασµό µε την υποχρεωτική
χρήση διαφόρων τµηµάτων πληροφορίας των µηνυµάτων
αυτών (τα οποία δεν είναι χρήσιµα για τις περισσότερες
επιχειρήσεις) δηµιούργησαν ένα σηµαντικό φραγµό για
την υιοθέτηση του EDI από τις µικροµεσαίες επιχειρήσεις.
Για το λόγο αυτό, έτσι ώστε να υποστηριχθεί η ευρεία χρήση
του EDI και µεταξύ των µικροµεσαίων επιχειρήσεων,
χρησιµοποιούνται νέες, απλοποιηµένες λύσεις (βασισµένες
όµως στο πρότυπο UN/EDIFACT) οι οποίες συχνά χαρακτηρίζονται ως «Lite EDI» λύσεις.


T H § E M AT I K H

276

5.5
Τα κύρια βήµατα που απαιτούνται για να ολοκληρωθεί η διαδικασία της αγοράς αγαθών στο Internet είναι τα ακόλουθα:
1. Ο πελάτης επισκέπτεται το δικτυακό τόπο (web site) του ηλεκτρονικού καταστήµατος που επιθυµεί, είτε καταχωρίζοντας την ηλεκτρονική του διεύθυνση
(URL), είτε επιλέγοντάς το από κάποια άλλη ιστοσελίδα ή δικτυακή πύλη (portal).
2. Αρχικά βλέπει µια ιστοσελίδα µε µια συνοπτική περιγραφή των προϊόντων που
προσφέρονται από το ηλεκτρονικό κατάστηµα, οµαδοποιηµένα σε κατηγορίες.
Επιλέγοντας την κατηγορία που τον ενδιαφέρει εµφανίζεται µια λίστα µε τα
κατάλληλα προϊόντα. Επιλέγοντας στη συνέχεια κάποιο συγκεκριµένο προϊόν
από αυτή τη λίστα βλέπει µια πιο λεπτοµερή περιγραφή του προϊόντος, η οποία
συνήθως συνοδεύεται και από φωτογραφία.
3. Στην ιστοσελίδα που αφορά ένα συγκεκριµένο προϊόν, ο πελάτης µπορεί να επιλέξει / ορίσει κάποια χαρακτηριστικά του, καθώς και να χρησιµοποιήσει κάποια
εκπτωτικά κουπόνια, αν αυτά φυσικά είναι διαθέσιµα από το ηλεκτρονικό κατάστηµα.
4. Τα προϊόντα που επιλέγει ο πελάτης τοποθετούνται στο καλάθι αγορών. Κατά τη
διάρκεια των αγορών του, ο πελάτης µπορεί να δει τα περιεχόµενα αυτού του
καλαθιού και να αφαιρέσει ή να προσθέσει προϊόντα.
5. Όταν τελειώσει τις αγορές του, ο πελάτης ξεκινάει τη διαδικασία πληρωµής.
Μετά την τελική επικύρωση των αγορών του, ο πελάτης εισάγει τις αναγκαίες
πληροφορίες χρέωσης, µεταφοράς, καθώς και τα στοιχεία της πιστωτικής του
κάρτας στη φόρµα πληρωµής. Ο αριθµός της πιστωτικής κάρτας κρυπτογραφείται και στέλνεται στην κατάλληλη τραπεζική αρχή για να ελεγχθεί σε πραγµατικό χρόνο. Αν η αίτηση εξουσιοδότησης γίνει αποδεκτή, τότε οι πληροφορίες για
τα προϊόντα και τον τρόπο µεταφοράς τους κρυπτογραφούνται και στέλνονται
στον έµπορο για τη διεκπεραίωση της παραγγελίας. Αν η προσπάθεια εξουσιοδότησης αποτύχει, ο πελάτης θα πρέπει να εισάγει ξανά τον αριθµό της πιστωτικής του κάρτας.
6. Μετά την ασφαλή µετάδοση της παραγγελίας, παράγεται από τον εξυπηρετητή
του εµπόρου µια απόδειξη πληρωµής, η οποία κρυπτογραφείται και στέλνεται µε
µήνυµα ηλεκτρονικού ταχυδροµείου στην ηλεκτρονική διεύθυνση που έχει προσδιορίσει ο πελάτης. Η απόδειξη αυτή συνήθως περιλαµβάνει έναν αριθµό παραγγελίας, καθώς και µια λίστα µε τα προϊόντα που αγόρασε ο πελάτης.

°ÏˆÛÛ¿ÚÈ
Αντιπρόσωπος µεταφοράς µηνυµάτων (Message Transfer Agent, MTA): Κάνει
δεκτά τα προς αποστολή µηνύµατα από τους αντιπροσώπους των χρηστών και
φροντίζει ώστε να ξεκινήσει η αποστολή τους, σύµφωνα µε το πρότυπο MOTIS
/ X.400.
Αντιπρόσωπος χρήστη (User Agent, UA): Παρέχει τη διεπαφή µε το κυρίως σύστηµα του ηλεκτρονικού ταχυδροµείου σύµφωνα µε το πρότυπο MOTIS / X.400.
Αριθµοδότηση: Είναι η διαδικασία µε βάση την οποία χορηγείται σε κάθε συνδροµητή µιας υπηρεσίας ένας απλός και µοναδικός κωδικός αριθµός, ο οποίος επιτρέπει τη γρήγορη και αυτόµατη αποκατάσταση κλήσης για χρήση της συγκεκριµένης υπηρεσίας.
Αρχή πελάτη / εξυπηρετητή (client / server): Σύµφωνα µε την αρχή αυτή, υπάρχει
πάντα ένα πρόγραµµα (ή γενικότερα ένα υπολογιστικό σύστηµα) που ζητάει
κάποια υπηρεσία / εξυπηρέτηση (πελάτης, client) και ένα πρόγραµµα (ή γενικότερα ένα υπολογιστικό σύστηµα) που παρέχει την υπηρεσία αυτή (εξυπηρετητής,
server).
Ασύγχρονος τρόπος µεταφοράς (Asynchronous Transfer Mode, ATM): Είναι µια
τεχνολογία µεταγωγής και πολυπλεξίας σε επίπεδο κυψελών (cells), η οποία συνδυάζει τα πλεονεκτήµατα τόσο της µεταγωγής πακέτων όσο και της µεταγωγής
κυκλώµατος. Ένα δίκτυο ΑΤΜ έχει τη δυνατότητα µεταφοράς όλων των τύπων
πληροφορίας.
Ασυρµατική τηλεφωνία (cordless telephony): Είναι τηλεφωνία που χαρακτηρίζεται
από την ασυρµατική (χωρίς τη χρήση καλωδίων) ζεύξη της τερµατικής συσκευής του χρήστη µε την απόληξη του τηλεπικοινωνιακού δικτύου.
Βελτιωµένοι ρυθµοί µετάδοσης για την εξέλιξη του GSM (Enhanced Data Rates
for GSM Evolution, EDGE): Πρωτόκολλο ασυρµατικής επικοινωνίας που σχεδιάστηκε µε βάση τις προδιαγραφές για τα κυψελοειδή συστήµατα κινητής τηλεφωνίας τρίτης γενιάς (3G). Υποστηρίζει ρυθµούς µετάδοσης δεδοµένων µέχρι
384 kbps.
Γενικό σύστηµα ραδιο–πακέτων (General Packet Radio System, GPRS): Τεχνική
αποστολής δεδοµένων σε κινητά τηλέφωνα που υποστηρίζει ρυθµούς µετάδοσης
δεδοµένων της τάξης των 150 kbps.
∆ηµόσιο τηλεφωνικό δίκτυο µεταγωγής (Public Switched Telephone Network,
PSTN): Είναι το τηλεπικοινωνιακό δίκτυο που χρησιµοποιείται για την παροχή

T H § E M AT I K H

278

της υπηρεσίας της τηλεφωνίας.
∆ιαδίκτυο (Internet): Είναι ένα παγκόσµιο δίκτυο υπολογιστών οι οποίοι είναι διασυνδεδεµένοι µεταξύ τους. Βασίζεται στη χρήση του πρωτοκόλλου TCP/IP.
∆ίκτυα intranet: Είναι δίκτυα οργανισµών και επιχειρήσεων, τα οποία χρησιµοποιούν τα πρωτόκολλα επικοινωνίας του Internet και τα βασικά χαρακτηριστικά της
υπηρεσίας του Παγκόσµιου Ιστού.
∆ίκτυα προστιθέµενης αξίας (Value Added Networks, VANs): Είναι τηλεπικοινωνιακά δίκτυα τα οποία λειτουργούν µε βάση την τεχνική αποθήκευσης και προώθησης (store and forward) και παρέχουν µια σειρά από υπηρεσίες που συµβάλλουν σηµαντικά στη διευκόλυνση της εφαρµογής του EDI.
∆ίκτυα τηλεµατικής (telematic networks): Αποτελούν τη βασική τηλεπικοινωνιακή υποδοµή πάνω στην οποία πραγµατοποιούνται οι διάφορες υπηρεσίες τηλεµατικής. Περιλαµβάνουν τις γραµµές µετάδοσης, τα κέντρα µεταγωγής και τις
τερµατικές συσκευές των χρηστών.
∆ίκτυο ARPANET: Είναι η αρχική µορφή του δικτύου Internet.
∆ίκτυο Hellascom: Είναι ένα από άκρο σε άκρο ψηφιακό τηλεπικοινωνιακό δίκτυο
µετάδοσης δεδοµένων και φωνής που διαθέτει ο ΟΤΕ και το οποίο παρέχει, τόσο
ψηφιακά κυκλώµατα χαµηλού ρυθµού µετάδοσης δεδοµένων, όσο και ψηφιακά
κυκλώµατα και υποδίκτυα υψηλού ρυθµού µετάδοσης δεδοµένων.
∆ίκτυο Hellaspac: Είναι τo δηµόσιο δίκτυο µετάδοσης και µεταγωγής πακέτων δεδοµένων που διαθέτει ο ΟΤΕ και το οποίο χρησιµοποιεί το πρωτόκολλο X.25.
∆ίκτυο µεταγωγής πακέτων (Packet Switched Data Network, PSDN): Είναι ένα
δίκτυο το οποίο οµαδοποιεί τα ψηφιακά δεδοµένα που στέλνει ο αποστολέας σε
οµάδες που ονοµάζονται πακέτα (packets), τα δροµολογεί µέσα από τα κοµβικά
σηµεία του και εξασφαλίζει µε διάφορες τεχνικές διόρθωσης την ορθή µετάβαση των πακέτων στον παραλήπτη.
∆οµοστοιχεία ανεξάρτητα υπηρεσιών (Service Independent Building Blocks,
SIBs): Είναι οι ενότητες λογισµικού από το συνδυασµό των οποίων κατασκευάζονται οι υπηρεσίες ενός ευφυούς δικτύου.
∆ροµολογητής (router): Είναι µια έξυπνη υπολογιστική συσκευή που αποθηκεύει
σε πίνακες στοιχεία για την τοπολογία του Internet. Έχει την ευθύνη για την προώθηση των πακέτων δεδοµένων στο Internet προς το σωστό προορισµό τους.
Εικονοτηλεφωνία (videotelephony): Είναι µια υπηρεσία τηλεµατικής που βασίζε-

°§ø™™API

ται στη χρήση εικονοτηλεφώνων, τα οποία διαθέτουν εκτός από το µικρόφωνο
και το ακουστικό που έχουν και τα κοινά τηλέφωνα, µια τηλεοπτική µηχανή
λήψης και ένα τηλεοπτικό δέκτη ενσωµατωµένα συνήθως σε µια συσκευή.
Εξειδικευµένα δίκτυα: Είναι τα δίκτυα τηλεµατικής που εξυπηρετούν τις ανάγκες
ενός συγκεκριµένου φορέα ή µιας οµάδας χρηστών.
Επαναχρησιµοποίηση συχνοτήτων (frequency reuse): Μέθοδος που χαρακτηρίζει
τα κυψελοειδή δίκτυα κινητής τηλεφωνίας, µε βάση την οποία είναι δυνατόν η
ίδια συχνότητα που χρησιµοποιείται σε µια κυψέλη να ξαναχρησιµοποιηθεί για
να καλύψει µια άλλη κυψέλη, η οποία βρίσκεται σε ορισµένη απόσταση από την
πρώτη.
Εύρος φάσµατος ζώνης συχνοτήτων (bandwidth): Όρος που χρησιµοποιείται για
αναλογικά δίκτυα και εκφράζει τη δυνατότητά τους για µεταφορά πληροφοριών
στη µονάδα του χρόνου. Εκφράζεται σε Hertz (Hz).
Ευρωπαϊκό ISDN (Euro–ISDN): Είναι µια πανευρωπαϊκή προσπάθεια µε στόχο την
εισαγωγή και τη σταδιακή εξάπλωση του ISDN στην Ευρώπη.
Ευφυές δίκτυο (Intelligent Network, IN): Είναι ένα δίκτυο τηλεπικοινωνιών µε
δυνατότητες που δεν εξαρτώνται από υπηρεσίες, το οποίο επιτρέπει στους παροχείς υπηρεσιών να ορίσουν ανεξάρτητα ή να προσφέρουν ανταγωνιστικά προηγµένες υπηρεσίες.
Ευφυές περιφερειακό (Intelligent Peripheral, IP): Έχει την ευθύνη για την αλληλεπίδραση µε τον τελικό χρήστη σε ένα ευφυές δίκτυο και συντελεί στην αύξηση των προσφερόµενων ΙΝ υπηρεσιών.
Εφαρµογές οµάδων εργασίας: Είναι εφαρµογές τηλεµατικής που προσφέρουν την
απαιτούµενη υποδοµή για την εξασφάλιση της συνεργασίας ανάµεσα στα µέλη
µιας οµάδας εργασίας.
Εφαρµογή τηλεµατικής (telematic application): Είναι ο συνδυασµός δύο ή περισσότερων υπηρεσιών τηλεµατικής µε στόχο την κάλυψη σύνθετων πληροφοριακών και επικοινωνιακών αναγκών.
Ηλεκτρονική ανταλλαγή δεδοµένων (Electronic Data Interchange, EDI): Είναι µια
εφαρµογή τηλεµατικής, η οποία έχει ως αντικείµενο τη µεταφορά στοιχείων /
πληροφοριών µε τη µορφή µηνυµάτων, δοµηµένων σύµφωνα µε συγκεκριµένα
πρότυπα, από ένα πληροφοριακό σύστηµα σε ένα άλλο, µε ηλεκτρονικά µέσα.
Ηλεκτρονική αρχειοθέτηση και διαχείριση εγγράφων: Αποτελεί βασική συνιστώσα

279

280

T H § E M AT I K H

πολλών εφαρµογών οµάδων εργασίας και υλοποιεί τις βασικές πράξεις της εισαγωγής, επεξεργασίας, αρχειοθέτησης, αποθήκευσης και ανάκτησης εγγράφων.
Ηλεκτρονικό εµπόριο (e–commerce): Ο όρος αυτός χρησιµοποιείται για την περιγραφή της ανάπτυξης εµπορικής δραστηριότητας στο Internet. Η εµπορική δραστηριότητα µπορεί να αφορά σε δύο ή περισσότερες επιχειρήσεις (business to
business) ή σε µια επιχείρηση και το καταναλωτικό κοινό (business to consumer).
Ηλεκτρονικό κατάστηµα (electronic store): Είναι εφαρµογή ηλεκτρονικού εµπορίου, η οποία έχει ως σκοπό την προώθηση και πώληση αγαθών µέσω του Internet.
Ηλεκτρονικό ταχυδροµείο (electronic mail ή e–mail): Είναι µια υπηρεσία τηλεµατικής που έχει ως αντικείµενο τη µεταβίβαση κωδικοποιηµένων πληροφοριών
χρησιµοποιώντας τηλεπικοινωνιακά δίκτυα, σε ελάχιστο χρόνο, σε έναν ή περισσότερους παραλήπτες, οι οποίοι είναι δυνατόν να βρίσκονται σε διάφορες τοποθεσίες.
Ιεραρχία τηλεφωνικού δικτύου: Είναι η βασική ιεραρχία κέντρων και συνδέσεων
που χρησιµοποιείται από το τηλεφωνικό δίκτυο. Περιλαµβάνει (από την κατώτερη προς την ανώτερη βαθµίδα) τα τερµατικά κέντρα, τα κοµβικά κέντρα, τα
κύρια κέντρα και τα πρωτεύοντα κέντρα.
Ιστοσελίδα: Είναι µια αυτοτελής ενότητα υπερκειµένου που εµφανίζεται στην οθόνη
του υπολογιστή στα πλαίσια χρήσης της υπηρεσίας του Παγκόσµιου Ιστού.
Καλωδιακή τηλεόραση (cable TV): Είναι µια υπηρεσία τηλεµατικής κατά την οποία
το τηλεοπτικό σήµα διοχετεύεται από ένα ή περισσότερα κεντρικά σηµεία στους
συνδροµητές (τηλεθεατές), όχι πλέον ασυρµατικά, αλλά µέσω ενός ενσύρµατου
δικτύου που οι απολήξεις του συνδέονται στις συσκευές τηλεόρασης των συνδροµητών.
Κινητή τηλεφωνία (mobile telephony): Είναι µια υπηρεσία τηλεµατικής που θεωρείται επέκταση της κοινής τηλεφωνικής υπηρεσίας, για τις περιπτώσεις εκείνες
που ο ένας τουλάχιστον συνδροµητής είναι κινούµενος.
Κοµιστικές υπηρεσίες (bearer services): Είναι δικτυακές υπηρεσίες που παρέχουν
στο χρήστη τη δυνατότητα πρόσβασης σε ποικίλες µορφές επικοινωνιών. Οι υπηρεσίες αυτές δεν είναι άµεσα κατάλληλες για ανθρώπους χρήστες. Κάθε υπηρεσία τηλεµατικής εµπεριέχει έναν αριθµό από κοµιστικές υπηρεσίες.
Κυκλωµατοµεταγωγή δεδοµένων υψηλής ταχύτητας (High Speed Circuit Switched
Data, HSCSD): Τεχνική αποστολής δεδοµένων σε κινητά τηλέφωνα που υποστηρίζει ρυθµούς µετάδοσης δεδοµένων από 14,4 kbps µέχρι και 57,6 kbps.

°§ø™™API

Κυψελοειδή συστήµατα κινητής τηλεφωνίας τρίτης γενιάς (3G): Ο όρος αυτός αναφέρεται στην τεχνολογία κινητών επικοινωνιών, η οποία επιτρέπει την αποστολή δεδοµένων σε κινητά τηλέφωνα µε ρυθµούς µετάδοσης δεδοµένων που για
συγκεκριµένες εφαρµογές θα είναι της τάξης των 2 Mbps.
Κυψελοειδής µέθοδος ραδιοκάλυψης: Σύµφωνα µε τη µέθοδο αυτή, µια µεγάλη
(συνήθως) γεωγραφική περιοχή που πρόκειται να καλυφθεί τηλεπικοινωνιακά
χωρίζεται σε µικρότερες υποπεριοχές, οι οποίες ονοµάζονται κυψέλες (cells).
Λειτουργικές οµάδες (functional groups): Είναι σύνολα από λειτουργίες οι οποίες
απαιτoύνται κατά τη φάση πρόσβασης στο δίκτυο ISDN και υλοποιούνται από
µία ή περισσότερες διατάξεις προσαρµογής (ή επιµέρους τµήµατά τους).
Λογισµικό οµάδων εργασίας (groupware): Ο όρος αυτός περικλείει τις σκόπιµες
εκείνες οµαδικές διεργασίες και διαδικασίες, οι οποίες αποβλέπουν στην πραγµατοποίηση συγκεκριµένων επιδιώξεων, καθώς και εκείνα τα εργαλεία λογισµικού που είναι ειδικά σχεδιασµένα για την υποστήριξη και διευκόλυνση των εργασιών µιας οµάδας.
Λογισµικό πλοήγησης – περιήγησης (browser): Είναι το λογισµικό µε το οποίο
πραγµατοποιείται η ανάγνωση των ιστοσελίδων στην υπηρεσία του Παγκόσµιου
Ιστού.
Μάθηση: Είναι µια αλληλεπιδραστική, δυναµική και ενεργός διαδικασία ανάδρασης κατά την οποία κινητοποιείται η φαντασία για τη διερεύνηση ενός εξωτερικού περιβάλλοντος αλληλεπιδρώντας µε αυτό.
Μεταγωγή πλαισίου (frame relay): ∆ιεθνές πρότυπο για δίκτυα µεταγωγής πακέτων. Αποτελεί µετεξέλιξη του πρωτόκολλου X.25. Εκµεταλλεύεται τις σύγχρονες ψηφιακές ζεύξεις (που έχουν χαµηλό ρυθµό εµφάνισης λαθών) αφήνοντας τη
διαδικασία ελέγχου σφαλµάτων και επανεκποµπής στα υψηλότερα επίπεδα ενός
δικτύου.
Παγκόσµιο σύστηµα κινητής τηλεφωνίας (Universal Mobile Telephony System,
UMTS): Το σύστηµα αυτό εκπροσωπεί την τεχνολογία της τρίτης γενιάς συστηµάτων κινητών επικοινωνιών (3G) και θα έχει τη δυνατότητα να προσφέρει παγκόσµια περιαγωγή, να παρέχει µε ολοκληρωµένο τρόπο όλα τα είδη ασυρµατικών και
κινητών υπηρεσιών, να επιτρέπει την αποτελεσµατική διασύνδεση µε το Internet
και να υποστηρίζει αυξηµένο ρυθµό µετάδοσης δεδοµένων (µέχρι 2 Mbit/s).
Παγκόσµιο σύστηµα κινητών επικοινωνιών (Global System for Mobile
communications, GSM): Είναι πανευρωπαϊκό πρότυπο στηριζόµενο στην ψηφια-

281

282

T H § E M AT I K H

κή τεχνολογία που προσδιορίζει τα (κυψελοειδή) συστήµατα κινητής τηλεφωνίας
δεύτερης γενιάς (2G).
Παγκόσµιος ιστός (World Wide Web, WWW ή W3): Είναι µια υπηρεσία Internet
που επιτρέπει την εύκολη αναζήτηση και παρουσίαση των πληροφοριών που βρίσκονται στο Internet.
Παροχέας υπηρεσιών Internet (Internet Service Provider, ISP): Είναι κάθε επιχείρηση, ίδρυµα ή οργανισµός ο οποίος µπορεί να χορηγήσει και να υποστηρίξει
υπηρεσίες Internet σε µεµονωµένους χρήστες.
Περιαγωγή (roaming): Η δυνατότητα ενός GSM δικτύου σύµφωνα µε την οποία
κάθε κινητός συνδροµητής µπορεί να απολαµβάνει τις ευκολίες (facilities) που
του παρέχει η συνδροµή του, όχι µόνο στη χώρα του, αλλά και σε όποια άλλη
χώρα υπάρχει GSM δίκτυο.
Πληροφορία (information): Πρόκειται για δεδοµένα (data) τα οποία έχουν υποστεί
επεξεργασία µε τέτοιο τρόπο ώστε να είναι χρήσιµα στον αποδέκτη τους (υποκειµενική θεώρηση