Μια μικρή ιστορία του

φωτός

Γ.Λ. Κατσικογιώργος
Φυσικός
Msc ‘Νέες Τεχνολογίες και έρευνα στη
διδακτική της Φυσικής’

Creation of Light, by Gustave Dore (1832–1883)

Στην αρχή υπήρχε σκότος και κρύο. Δεν υπήρχε
κανένας ήλιος, κανένα φως, καμία γη, κανένα ηλιακό
σύστημα. Δεν υπήρξε τίποτα, ακριβώς το κενό, το κενό
του διαστήματος. Κατόπιν αργά, περίπου 4.5
δισεκατομμύρια έτη πριν, ένα στροβιλιμένο νεφέλωμα, ένα τεράστιο σύννεφο αερίων και σκόνης διαμορφώθηκε.
Τελικά αυτό το σύννεφο συμβλήθηκε και αυξήθηκε σε μια
κεντρική λειωμένη μάζα που έγινε ο ήλιός μας. Καταρχάς
ο ήλιος ήταν μια λειωμένη πυράκτωση. Δεδομένου ότι η
πίεση του πυρήνα αυξήθηκε, και η θερμοκρασία ανήλθε
σε εκατομμύρια βαθμούς - ένα αστέρι γεννήθηκε. Μέσω
της διαδικασίας της θερμοπυρηνικής τήξης υδρογόνου, ο
ήλιος άρχισε να λάμπει.
Immanuel Kant 1755

Ας πάρουμε τα ... πράγματα από την αρχή
Αρχαίοι Έλληνες
Ησίοδου Θεογονία:
Αυτά να μου αφηγηθείτε Μούσες που έχετε τ’ ανάκτορα του Ολύμπου, απ’ την
αρχή και λέγοντας μου ποιο έγινε πρώτα απ’ αυτά. Στην αρχή γεννήθηκε το Χάος, κι
έπειτα η πλατύστηθη Γαία παντοτινός και ασφαλής τόπος των αθανάτων που
εξουσιάζουν τις χιονισμένες κορφές του Ολύμπου και τα σκοτεινά Τάρταρα στα βάθη
της γης με τους πλατείς δρόμους. Μετά ο Έρως που είναι ο ωραιότερος ανάμεσα
στους αθάνατους θεούς, που λύνει τα μέλη όλων των θεών και των ανθρώπων και
δαμάζει στα στήθη την καρδιά και τον νου. Από το Χάος ακόμη δημιουργήθηκαν το
Έρεβος κι η μαύρη νύχτα. Κι απ’ τη Νύχτα γεννήθηκε ο Αιθέρας κι η Ημέρα, που τα
γέννησε σμίγοντας ερωτικά με το Έρεβος. Η Γη πρώτα γέννησε τον γεμάτο αστέρια
Ουρανό, ίσο με αυτήν να την καλύπτει από παντού και να είναι για πάντα ασφαλής
τόπος για τους μακάριους θεούς. Και γέννησε τα ψηλά Όρη, χαριτωμένους τόπους
των Νυμφών, των θεαινών που κατοικούν στα δασωμένα βουνά.
Η πόλη Μίλητος : Οι πρωσοκρατικοί αναπτύσουν τις πρώτες θεωρίες για τη δημιουργία του κόσμου και
την φύση των αισθήσεων με συχνές αναφορές στο φως και την όραση.

Πυθαγόρας ο Σάμιος (580-500 π.Χ.)
Η όραση οφείλεται σε φωτεινές ακτίνες πού ανακλώνται
στα διάφορα αντικείμενα και εκπέμπονται από τά μάτια.

Οι Πυθαγόρειοι πίστευαν, αν και δεν κατάφεραν ποτέ να αποδείξουν
ότι το σύμπαν θα μπορούσε να κατανοηθεί με τη βοήθεια των
αριθμών. Αυτή η πίστη προέκυπτε απ' το γεγονός ότι με τη βοήθεια
των αριθμών μπορούσε να κατανοηθεί η μουσική, η αστρονομία και
τα μαθηματικά, φυσικά.
Έτσι το σημείο αντιπροσωπευόταν απ' τον αριθμό 1, μία ευθεία απ'
το 2, μια επιφάνεια απ' το 3 και ένα στερεό απ' το 4. Το άθροισμά
τους, 10 ήταν ιερό και παντοδύναμο.
Ο Πυθαγόρας ο Σάμιος έκανε κι αυτός σκέψεις βασισμένες στη
λογική, θεωρώντας ότι η γη είναι σφαιρική κι ότι όλα τα ουράνια
σώματα, επίσης σφαιρικά, περιστρέφονταν μαζί με τη γη γύρω από
μία αόρατη φωτιά, η οποία δεν ήταν ο ήλιος. Ο ήλιος
περιστρέφονταν κι αυτός γύρω από αυτήν τη φωτιά. Συνολικά
υπήρχαν 10 ουράνια σώματα, που περιστρέφονταν,
συμπεριλαμβανομένης και μίας «αντί-γης», η παρουσία της οποίας
εξηγούσε κάποιες εκλείψεις και συμπλήρωνε τον ιερό αριθμό 10. Η
ιδέα του Πυθαγόρα κράτησε για 2000 χρόνια και ήταν το πρώτο
σύστημα, στο οποίο ουράνια σώματα περιστρέφονται σε κύκλους
γύρω από ένα άλλο ουράνιο σώμα.

Χ. Τα είδωλα κινούνται συνεχώς με τεράστια ταχύτητα προς όλες τις κατευθύνσεις.) Υπό την επίδραση του φωτός. η επιφάνεια των αντικειμένων παράγει συνεχώς λεπτότατα υμένια ύλης. .Εμπεδοκλής(495-435 π.) : Βελτιώνει κάπως την θεωρία και ερμηνεύει διάφορα φαινόμενα δεχόμενος ότι το φώς είναι σωματιδιακή κίνηση πολύ μεγάλης ταχύτητας πού απορρέει από το φωτίζον σώμα.Χ. τα «είδωλα». Λεύκιππος και Δημόκριτος (460-379 π.

οίον είναι το άνω σώμα (ο ήλιος)· διότι και τούτο το σώμα έχει τι το αυτό με το πυρ). Το δε σκότος είναι στέρησις της τοιαύτης καταστάσεως του διαφανούς. ὥστε δῆλον ὅτι καὶ ἡ τούτου παρουσία τὸ φῶς ἐστιν.Χ .( Το φως φαίνεται ότι είναι το εναντίον προς το σκότος. όταν το διαφανές γίνεται εντελεχεία διαφανές είτε υπό του πυρός είτε υπό άλλης αιτίας τοιαύτης. ὅταν ᾖ ἐντελεχείᾳ διαφανὲς ὑπὸ πυρὸς ἢ τοιούτου οἷον τὸ ἄνω σῶμα· καὶ γὰρ τούτῳ τι ὑπάρχει ἓν καὶ ταὐτόν» (Το φως είναι τρόπον τινά το χρώμα του διαφανούς.Χ.Χ: «τὸ δὲ φῶς οἷον χρῶμά ἐστι τοῦ διαφανοῦς. δοκεῖ τε τὸ φῶς ἐναντίον εἶναι τῷ σκότει· ἔστι δὲ τὸ σκότος στέρησις τῆς τοιαύτης ἕξεως ἐκ διαφανοῦς.323π. .Πλάτων (428-347 π.) :Ασχολείται κι’ αυτός με την οπτική και θεωρεί ότι ένα απαλό φως που οφείλεται στην εσώτερη φλόγα του ματιού συνενώνεται με το φως της ημέρας και σχηματίζει μια ομοιογενή ουσία. Αριστοτέλης 384π. ώστε φανερόν είναι ότι και το φως είναι η παρουσία της καταστάσεως ταύτης). Η ουσία αυτή είναι η γέφυρα που επιτρέπει στις εικόνες του εξωτερικού κόσμου να φτάσουν στη ψυχή.

Ευκλείδης 300π.χ: Το φως είναι η αναγκαία συνθήκη για να αντιληφθούμε τα είδωλα. Το φως διαδίδεται ευθύγραμμα και ανακλάται με την ίδια γωνία με την οποία συναντά μια επιφάνεια. Λουκρήτιος (Ρωμαίος) περίπου 50π. .χ: Δέσμη οπτικών ακτίνων ξεκινούν από το μάτι και είναι διακριτές. που σχηματίζονται από τα άτομα.

ο αρχηγός των Στωικών στην Αθήνα. Στο σταθερό κέντρο του σύμπαντος βρίσκεται ο ήλιος και όχι η γη.Το σύμπαν του Αρίσταρχου ‡ Ο Αρίσταρχος ο Σάμιος προτείνει ένα λιτό αλλά τολμηρό για την εποχή του σύμπαν. Ο Γαλιλαίος συζητάει σε φανταστική αναγεννησιακή απεικόνιση με τον Αρίσταρχο και τον Πυθαγόρα . Το συγκλονιστικό στοιχείο ήταν ότι παρά την τόλμη του δεν άφησε ίχνη στην εποχή του.τον κατηγόρησε ως άθεο. ότι στην εποχή του – ο Κλεάνθης. 7 Σημαντικό είναι. Κάτι που θα επαναληφθεί αρκετές φορές… τους επόμενους αιώνες.

για να εξηγήσει τις φαινομενικά ανώμαλες κινήσεις των ουρανίων σωμάτων. Σύμφωνα με τον Πτολεμαίο. Ο Πτολεμαίος υπήρξε ο κατεξοχήν εκφραστής της παράδοσης του «σώζειν τα φαινόμενα». . ικανοποιώντας τις δύο κυρίαρχες αντιλήψεις της εποχής και ακολουθώντας την παράδοση του «σώζειν τα φαινόμενα». τα γεωμετρικά συστήματα δεν συνιστούν φυσική πραγματικότητα. Η πρώτη υπάκουε στην αντίληψη ότι η γη είναι στο κέντρο του κόσμου και η δεύτερη ότι όλες οι ουράνιες κινήσεις θα πρέπει να περιγράφονται με τέλειους κύκλους.Το σύμπαν του Πτολεμαίου ‡ Ο Πτολεμαίος πρότεινε ένα αστρονομικό σύστημα το οποίο βασιζόταν σε πολύπλοκες μαθηματικές τεχνικές. Θεώρησε ότι τα ουράνια σώματα είναι θεϊκό κατασκεύασμα αλλά ότι βρίσκονται εκτός της φυσικής πραγματικότητας.

Ο τίτλος λοιπόν έλαβε τη μορφή «Κιτάπ Αλ Μετζίστι». περί το 140 μ. το δε «Μεγίστη» το άφησαν αμετάφραστο. η αυθεντία του οποίου διατηρήθηκε μέχρι τον 16ο αιώνα. αυτό δεν μπορούσε πλέον να επιβληθεί. προσθέτοντας όμως το αραβικό άρθρο «Αλ». Αποτελεί την κύρια πηγή στην οποία ανατρέχουν οι αστρονόμοι μέχρι και σήμερα για ιστορικά δεδομένα. όπως επίσης και για να το διακρίνουν από το μικρότερο βιβλίο του Πτολεμαίου. Όταν όμως οι Ευρωπαίοι μετέφρασαν το έργο εκ του αραβικού εξέλαβαν το «Αλ Μεγίστη» ως όνομα του συγγραφέα και μεταγλώττισαν τον τίτλο σε «Βίβλος του Μεγίστου». Όταν. έναν από τους σημαντικότερους αστρονόμους της ρωμαικής εποχής. την «Τετράβιβλο». Οι Άραβες μετέφρασαν τη «Μαθηματική Σύνταξη» περί τον 9ο αιώνα και τον μεν αρχικό τίτλο τον απέδωσαν με τον όρο (λέξη) «κιτάπ» (=βίβλος). Αυτού αργότερα ακολούθησε σύντμηση ως «Αλμαγέστη». . Η μετονομασία του σε «Αλμαγέστη» οφείλεται στους αστρονόμους της Δύσης και προήλθε από το ακόλουθο γεγονός: μεταγενέστεροι αντιγραφείς πρόσθεσαν στον τίτλο το επίθετο «Μεγίστη» πιθανώς λόγω του μεγάλου όγκου του (13 βιβλία) αλλά και της μεγίστης σπουδαιότητάς του. κατά τον 15ο αιώνα ο Ιωάννης Βησσαρίων έφερε στη Δύση τη «Μαθηματική Σύνταξη» και ανακαλύφθηκε τότε πως συγγραφέας του έργου ήταν ο αλεξανδρινός Κλαύδιος Πτολεμαίος.Χ.Η μεγάλη σύνταξις ή Αλμαγέστη Η Αλμαγέστη αποτελεί το μεγαλύτερο και σημαντικότερο αστρονομικό σύγγραμμα της Αρχαιότητας. καθόσον υπήρξε ο βασικός αστρονομικός οδηγός για περίπου μιάμιση χιλιετία. Ο αρχικός τίτλος του έργου αυτού ήταν «Μαθηματική Σύνταξις» και γράφτηκε από τον Κλαύδιο Πτολεμαίο.

Από τότε ο Άμων Ρα απεικονίζεται στους πίνακες των βασιλικών τάφων καθισμένος στη βάρκα του Ήλιου να φωτίζει κατά το νυχτερινό δωδεκάωρο τους νεκρούς. τον οποίο υποκατέστησε εξ ολοκλήρου ως δημιουργός του κόσμου και αρχηγός της Μεγάλης Εννεάδας. των οποίων θεωρείτο πατέρας και στους οποίους χάριζε τη νίκη εναντίον όλων των εχθρών του. με το όνομα Άμων Ρα. ο θεός των Θηβών έγινε ο κατ' εξοχήν εθνικός θεός. .Αλλού στον … κόσμο Αίγυπτος ( περίπου 2000 π. τον αρχαίο ηλιακό θεό. Οι πιστοί του τον αναγόρευσαν σε «βασιλέα των θεών». καθώς ταυτίστηκε με τον Ραε.χ) Ο ηλιακός θεός Άμων Ρα : Προστάτης των ισχυρότερων Φαραώ.

Πρόκειται για έναν κύκλο μεγαλίθων. που κατασκευάστηκε σύμφωνα με τις πλέον αποδεκτές αρχαιολογικές εκτιμήσεις ανάμεσα στο 2500 π.Stonehedge To Στόουνχεντζ είναι νεολιθικό μεγαλιθικό μνημείο του οποίου η διαμόρφωση συνεχίστηκε ως την Εποχή χαλκού.Χ. κοντά στο Έιμσμπερι (Amesbury) της Αγγλίας στην κομητεία του Γουΐλτσιρ (Wiltshire).Χ και το 2000 π. περίπου 13 χλμ βορειοδυτικά του Σαλίσμπερι (Salisbury). . Εκτός από ναός υπήρξε και αστρονομικό παρατηρητήριο της φαινόμενης κίνησης του Ήλιου στον ουράνιο θόλο.

«Εγώ ειμί το φώς τού κόσμου. Η δέ γή ήν αόρατος καί ακατασκεύαστος καί σκότος επάνω τής αβύσσου καί πνεύμα Θεού επεφέρετο επάνω τού ύδατος. Καί είδεν ο Θεός τό φώς ότι καλόν καί διεχώρισεν ο Θεός ανά μέσον τού φωτός καί ανά μέσον τού σκότους καί εκάλεσεν ο Θεός τό φώς ημέραν καί τό σκότος εκάλεσεν νύκτα (Βίβλος Γενέσεως). Καί είπεν ο Θεός γενηθήτω φώς καί εγένετο φώς.Αγία Γραφή ‡ Εν αρχή εποίησεν ο Θεός τόν ουρανόν καί τήν γήν. αλλ΄έξει το φως της ζωής» . ο ακολουθών εμοί ου μη περιπατήση εν τη σκοτία.

‡ ‡ ‡ ‡ O Alhazen μετέφρασε τον Ευκλείδη και τον Πτολεμαίο αλλά συνέγραψε και ο ίδιος περίπου 120 έργα. Ο Alhazen χρησιμοποιεί αντί αξιωμάτων . «Δεν υπάρχει όραση». γράφει στην οπτική του. Διατυπώνει την άποψη ότι οι φωτεινές ακτίνες κινούνται σε ευθεία γραμμή.Χ. Μελετά με λεπτομέρειες την ανάκλαση και τη διάθλαση και διατυπώνει την υπόθεση. πειραματικές προσεγγίσεις και εφαρμογές της άλγεβρας και της γεωμετρίας.Βαγδάτη (Ο Αμπού Αλή αλ-Χασάν ιμπν αλ-Χαϊτάμ ή αλλιώς Alhazen) στο 10ο αιώνα μ. ανεξάρτητα από το αν κάτι εξέρχεται από αυτό. «εκτός και αν κάτι εκκινεί από το ορατό αντικείμενο και φτάνει στο μάτι. ότι το φως διαδίδεται πιο δύσκολα στα οπτικά πυκνότερα υλικά. Abū ‘Alī al-Ḥasan ibn alḤasan ibn al-Haytham . και στο γεγονός αυτό οφείλεται η διάθλασή του.

δηλαδή. Το φως ξεκίνησε από ένα σημείο και άρχισε να πολλαπλασιάζεται προς όλες τις κατευθύνσεις. Περί φωτός. Το φως αποτελεί την πρωταρχική σωματιδιακή μορφή από όπου προήλθε ο υλικός κόσμος.Μεσαίωνας ‡ Robert Grosseteste (c. 1175 – 1253): Έγραψε μια πληθώρα επιστημονικών έργων αλλά και μεταφράσεις του Αριστοτέλη. Το διάγραμμα δείχνει φως που διαθλιέται από ένα σφαιρικό γυαλί που περιέχει νερό. Ξεχωριστή θέση έχει το «De luce». .

O Bacon θεωρούσε ότι οι φακοί μπορούν να έχουν τις εφαρμογές στη διόρθωση της όρασης. . Η εργασία του ήταν τόσο δημοφιλής που ενθάρρυνε άλλους για να πειραματιστούν από μόνοι τους. και είναι επίσης απ’ τους πρώτους που προσπάθησε να εφαρμόσει τη γεωμετρία στη μελέτη της οπτικής. O Bacon θεωρούσε ότι η γη ήταν σφαιρική και ότι κάποιος θα μπορούσε να ταξιδέψει γύρω από αυτήν. O Bacon διατύπωσε αλλά δεν μπορούσε να αποδείξει.Roger Bacon ‡ ‡ ‡ O Bacon εκφόβισε μιά φορά τους σπουδαστές του με τη δημιουργία ενός ουράνιου τόξου με τη διάβαση του φωτός μέσα από μερικές χάντρες γυαλιού. και έτσι να να έλθει πιο γρήγορα η αναγέννηση. Αυτή η επίδειξη χαρακτήρισε μια από τις πιο πρόωρες προσπάθειες να αναπαραχθεί ένα φυσικό φαινόμενο στο εργαστήριο. ότι τα χρώματα ενός ουράνιου τόξου οφείλονται στην αντανάκλαση και τη διάθλαση του φωτός του ήλιου μέσω των μεμονωμένων σταγόνων βροχής.

το οποίο αποτέλεσε τη βάση για την εξέλιξη της σύγχρονης Αστρονομίας. σε αντίθεση με την τότε επίσημη γεωκεντρική θεωρία. που έθετε τη Γη να περιφέρεται περί τον `Ηλιο. Στο χειρόγραφο.Nicolaus Copernicus ‡ ‡ Λίγο πριν το θανατό του ο Κοπέρνικος εξέδωσε το βιβλίο του «De Revolutionibus Orbium Coelestium Libri VI» («Έξι Βιβλία για τις Περιστροφές των Ουράνιων Σφαιρών»). . την άποψη δηλαδή ότι η Γη και τα άλλα σώματα του Ηλιακού Συστήματος περιστρέφεται γύρω από τον Ήλιο. ο Κοπέρνικος γράφει καθαρά ότι είχε διαβάσει τις απόψεις του Αρίσταρχου του Σάμιου. Ο Κοπέρνικος υποστήριξε την ηλιοκεντρική θεωρία. αλλά και των Πυθαγορείων φιλοσόφων Φιλολαου και Ικέτα.

Το πρόβλημα με το βιβλίο του ήταν ότι ήταν επαναστατικό. μια δήλωση . υστερούσε στην ακρίβεια σε σχέση με το Πτολεμαϊκό.Nicolaus Copernicus ‡ ‡ Στον πρόλογο του De Revolutionibus προστέθηκε χωρίς τη συγκατάθεσή του. το ηλιοκεντρικό σύμπαν έμοιαζε αδύνατο και εκτός της απλότητάς του. ότι οι υποθέσεις του Κοπέρνικου «δεν είναι απαραίτητο να αληθεύουν ή ακόμη ενδεχομένως είναι πιθανές». από τον Οζιάντερ. ιερέα που ανέλαβε την ευθύνη της έκδοσης. .

Πληροφορίες για τις θεωρίες του αυτές υπάρχουν στο έργο του Harmonice Mundi.Johannes Kepler ‡ Χρησιμοποιεί τις μετρήσεις του «δασκάλου του» Tycho Brahé μένει πιστός στο ηλιοκεντρικό μοντέλο και το βελτιώνει δίνοντας τους τρεις νόμους του. ‡ Ερμήνευσε θεωρητικά το σχηματισμό των εικόνων από τους φακούς και τον τρόπο που λειτουργεί το τηλεσκόπιο στο βιβλίο του Dioptrice («Διοπτρική») Να σημειωθεί ότι και αυτός κυνηγήθηκε από την Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία. . ‡ Υποστήριξε ένα αστρολογικό σύστημα βασισμένο στις «αρμονικές» του. περιπλανήθηκε από πόλη σε πόλη. Εγκατέλειψε την Πράγα. δηλαδή στις γωνίες που σχηματίζουν μεταξύ τους τα ουράνια σώματα και σε αυτό που ονομάσθηκε «η μουσική των σφαιρών». έχασε τη γυναίκα του και τα παιδιά του και υποχρεώθηκε να υπερασπιστεί τη μητέρα του. που κατηγορήθηκε ως μάγισσα.

τον δίκασε και τον ανάγκασε να ανακαλέσει. Η καθολική εκκλησία ήταν απρόθυμη να εγκαταλείψει το γεωκεντρικό μοντέλο .Galileo Galilei ‡ ‡ ‡ Υποστήριξε με πραγματικά επιχειρήματα το Κοπερνίκειο σύστημα αφού με τη βοήθεια του τηλεσκοπίου ανακαλύπτει τα 4 μεγαλύτερα φεγγάρια του Δία να κινούνται γύρω απ’ αυτόν και καταλαβαίνει ότι ο Κοπέρνικος είχε δίκιο. Ο Γαλιλαίος μετέτρεψε το σχέδιο σε ένα εντυπωσιακό όργανο. Όταν.(κι όμως κινείται!!!). . σηκώθηκε όρθιος μουρμούρισε τη φράση «Eppur si muove». Το τηλεσκόπιο είχε κατοχυρωθεί με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας από τον Οκτώβριο του 1608 από το Φλαμανδρό κατασκευαστή φακών Χανς Λίπερσεϊ. μετά την αναγγελία της ποινής .

κάστρα) που απείχαν περίπου 1. ένα φανάρι. ώστε να φτάσει το φως του προς τον πρώτο άνθρωπο.5 χιλιόμετρο. όμως. η ταχύτητα του φωτός θα μπορούσε εύκολα να υπολογιστεί από τον χρόνο που μετρήθηκε και από την απόσταση μεταξύ των δύο ανθρώπων. Τότε. κρυμμένο από τον άλλο.Galileo Galilei ‡ Πείραμα μέτρησης της ταχύτητας του φωτός: Έβαλε δυο ανθρώπους σε δυο απέναντι ισοϋψείς λόφους (για την ακρίβεια. Κάθε άνθρωπος κρατούσε. έπρεπε να σηκώσει το δικό του φανάρι. ο σχεδιασμός του πειράματος ήταν «σωστός» επί της αρχής. το πείραμα αυτό δεν θα μπορούσε να οδηγήσει σε μετρήσιμα ή αξιόπιστα αποτελέσματα. Οπωσδήποτε. Το πείραμα άρχιζε όταν ο ένας σήκωνε το χέρι του και αποκάλυπτε στον άλλο το φως του φαναριού. Ο άνθρωπος αυτός έπρεπε να μετρήσει τον χρόνο που έκανε το σήμα για να ταξιδέψει από εκείνον στον απέναντι του και κατόπιν να επιστρέψει πάλι σε αυτόν. Οι λόγοι για αυτό είναι: α) ο χρόνος αντίδρασης των ανθρώπων είναι πολύ μεγάλος και αλλοιώνει τις μετρήσεις" β) δεν υπήρχαν τότε αξιόπιστα συστήματα μέτρησης του χρόνου (χρονόμετρα)" και γ) η απόσταση μεταξύ των δύο ανθρώπων ήταν πολύ μικρή για να μπορέ-σει να γίνει αντιληπτή και να καταμετρηθεί η τεράστια ταχύτητα του φωτός. Μόλις ο δεύτερος έβλεπε το φως του φανα-ριού του πρώτου. . Με τις σημερινές γνώσεις.

Αν και δε δημοσίευσε ποτέ την ανακάλυψή του. (νόμος Snell). . κοινώς γνωστός και ως Snellius).1626) ‡ (Δανός μαθηματικός. Τώρα τα ακατέργαστα οπτικά όργανα. ήδη σε λειτουργία (δηλ. θα μπορούσαν να εξηγηθούν περαιτέρω. WILLEBROD. VON ROIJEN (1591 . [ΤΗΛΕΣΚΟΠΙΟ]).SNELL. Η ανακάλυψή του (1621) του νόμου της διάθλασης ήταν σημαντική για τη μελέτη της φύσης του φωτός. μιλούσε για αυτήν. Είναι γνωστός για τον ομώνυμο νόμο που συνδέει το ημίτονο της γωνίας πρόσπτωσης με το ημίτονο της γωνίας διάθλασης όταν μια ακτίνα φωτός διέρχεται από ένα μέσο σε ένα άλλο.

Τα επιφανειακά κύματα του νερού σε μια ήρεμη λίμνη ήταν το απλούστερο μοντέλο κυματισμού που είχαν στη διάθεσή τους οι επιστήμονες της εποχής. αν το φως έχει σωματιδιακή ή κυματική φύση... Αντίθετα. είτε προσκρούουν στο εμπόδιο και επιστρέφουν. Η ανάκλαση λειτουργούσε όπως ένα τόπι. είτε προσπερνούν δίπλα και συνεχίζουν την πορεία τους. ‡Το κύριο ερώτημα των ερευνητών εκείνη την εποχή ήταν. στο οποίο θεωρούσε το φως ως πίεση που μεταδιδόταν ακαριαία κατά τη διέλευσή από διαφανή μέσα. Αυτό που εντυπωσίαζε βέβαια ήταν ότι. χωρίς να αντιληφθεί τον τρόπο που αυτός τα αιτιολογούσε . με αποτέλεσμα να διαδίδεται το κύμα και πίσω από το εμπόδιο. η οποία ήταν μεν σωστή.(1596-1650) ‡ Το 1637 δημοσίευσε ο Καρτέσιος ένα βιβλίο Οπτικής. Η Μηχανική ήταν και ο μόνος τομέας της Φυσικής που μπορούσε να δώσει εικόνες αναλογίας για τους άλλους τομείς. τα σωματίδια που οδεύουν σε μία κατεύθυνση. επίσης με τίτλο «Διοπτρική». Τα παραδείγματα που φέρνει ο Καρτέσιος στο βιβλίο ανήκουν στη μηχανοκρατική αντίληψη που είχε αυτός για τη φύση. RENE .DESCARTES. στην περίπτωση που ένα κύμα συναντούσε στην πορεία του κάποιο εμπόδιο. αλλά με εσφαλμένο σκεπτικό. παρουσιαζόταν μία κάμψη. όμως για τη διάθλαση δεν είχε ανάλογο μηχανικό παράδειγμα και αρκέστηκε να παραθέσει μία μαθηματική σχέση με ημίτονα. Πολλά τα επιχειρήματα εκατέρωθεν και πολλές οι απόψεις. μετά από αρκετές δεκαετίες έγινε αποδεκτό ότι ισχύουν και οι δύο απόψεις. Αντίπαλοι του Καρτέσιου διέδιδαν ότι ο διάσημος φυσιοδίφης είχε κλέψει τα αποτελέσματα από άλλον ερευνητή. .

δύο χρόνια μετά το θάνατο του ερευνητή. Την προσωρινά τελική απάντηση σ' αυτό το δίλημμα έδωσε ο Ιταλός Φυσικός Francesco Grimaldi (Γκριμάλντι. Μια ακτίνα φωτός που πέρναγε κι από τις δύο σχισμές δημιουργούσε σε λευκή επιφάνεια μία φωτεινή λουρίδα.GRIMALDI. λίγο ευρύτερη από το πάχος των σχισμών. γι' αυτό θεωρήθηκε και ο ήχος κυματικό φαινόμενο. αφού πράγματι το φως διαχεόταν και πίσω από ένα εμπόδιο. FRANCESCO (1618 . Απ' την άλλη πλευρά όμως. Πριν από αυτό υπήρχε το εξής δίλλημα. Αυτό το πειραματικό αποτέλεσμα δημοσιεύτηκε το έτος 1665. Το ίδιο συνέβαινε και με τον ήχο.1663) ‡ Ανακάλυψε το φαινόμενο της περίθλασης του φωτός. 1618-1663). έδινε την εντύπωση ότι το φως μπορεί να έχει σωματιδιακή φύση. ύστερα από κάμψη της πορείας του στο εμπόδιο. Υπήρχε η τάση να προκριθεί η κυματική φύση του κύματος. . η δημιουργία σκιάς των εμποδίων με σαφές περίγραμμα. ο οποίος τοποθέτησε δύο πετάσματα με μία λεπτή σχισμή το καθένα.

FRANCESCO (1618 . αφού το φαινόμενο της περίθλασης παρουσιαζόταν και σε πολύ μικρά εμπόδια.GRIMALDI. . Αντίθετα. οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το φως πρέπει να έχει πολύ μικρό μήκος κύματος. οι επιστήμονες διατηρούσαν αμφιβολίες και παραμέλησαν το έργο του πρωτοπόρου ερευνητή.1663) Το πείραμα του Γκριμάλντι οδήγησε στο συμπέρασμα ότι το φως είναι κύμα και το φαινόμενο κάμψης του ονομάστηκε περίθλαση. γιατί παρουσιάζουν περίθλαση αντίστοιχα σε πολύ μεγαλύτερα εμπόδια από αυτά του φωτός. Όσο σαφείς κι αν ήταν οι ενδείξεις που προέκυπταν από τα πειράματα του Γκριμάλντι. Μετά από διαμάχες για περίπου ενάμιση αιώνα. τα ηχητικά κύματα πρέπει να έχουν μεγάλο μήκος κύματος και τα κύματα νερού ακόμα μεγαλύτερο. Συγκρίνοντας δε την περίθλαση του ήχου και του νερού στα διάφορα εμπόδια. επανήλθαν τα πειράματα του Γκριμάλντι στην επιφάνεια.

11 Μια τέτοια απόκλιση μπορούσε να εξηγηθεί μόνον εάν το φως είχε ι πεπερασμένη ταχύτητα. Romer].τι ανέμενε.Μέτρηση της ταχύτητας του φωτός ‡ Η πρώτη μέτρηση της ταχύτητας του φωτός έγινε στο Παρίσι από τον Όλαφ Ρέμερ [Ο. κατά την περιφορά της γύρω από τον Ήλιο. οι εκλείψεις της Ιούς συνέβαιναν νωρίτερα από ό. το 1675. Ο Ρέμερ μελετούσε τις εκλείψεις της Ιούς ενός από τους δορυφόρους του πλανήτη Δία. ενώ. Παρατήρησε ότι. Πράγματι. όταν βρισκόταν στο πιο απομακρυσμένο σημείο συνέβαιναν με καθυστέρηση.όταν η Γη. ήταν στο κοντινότερο σημείο της ως προς τον Δία. . ο Ρέμερ τη μέτρησε και υπολόγισε ότι ήταν 210000 km/s.

Σε ένα ισότροπο μέσο (n=Σταθερό) ο οπτικός αυτός δρόμος είναι η ευθεία που ενώνει τα σημεία Α και Β. Ο χρονικά συντομότερος δρόμος τότε είναι μια τεθλασμένη γραμμή. . που είναι γνωστή και σαν αρχή του Φερμά (Fermat principle). Η αρχή αυτή διατυπώθηκε για πρώτη φορά από τον μαθηματικό (Pierre de Fermat) την Πρωτοχρονιά του 1662.Pierre de Fermat 1601-1665 Αρχή του ελαχίστου χρόνου ‡ ‡ Σύμφωνα με την αρχή του ελαχίστου χρόνου. με αποτέλεσμα να παρουσιάζεται το φαινόμενο της διάθλασης. ακολουθεί τον οπτικό δρόμο που θα του επιτρέψει να μεταβεί από το Α στο Β στο μικρότερο δυνατό χρόνο. Όταν όμως το κύμα περάσει από ένα μέσο σε άλλο με διαφορετικό δείκτη διάθλασης. το φως κατά τη διαδρομή του μέσα σε ένα μέσο από ένα σημείο Α σε ένα σημείο Β. ο χρονικά συντομότερος δρόμος δεν είναι ευθεία. επειδή η ταχύτητα του κύματος είναι διαφορετική στα δυο μέσα.

επινόησε ο Νεύτων ένα νέο τηλεσκόπιο με κάτοπτρα. αν το φως περνούσε μέσα από ένα γυάλινο πρίσμα. σχεδόν 40 χρόνια μετά την πραγματοποίηση των πειραμάτων. όπως το αρχικό! Τα αποτελέσματα αυτά του Νεύτωνα δημοσιεύτηκαν το έτος 1704 στο βιβλίο του «Οπτική». Ανάμεσα σ' αυτά τα δύο παρουσιάζονταν όλα τα γνωστά χρώματα της φύσης με συνεχείς μεταβολές από το ένα στο άλλο. τότε γινόταν σύνθεση των χρωμάτων σε λευκό φως. το έτος 1668. στην οποία κατέληγε το φως διαπίστωσε ο Νεύτων ότι το κόκκινο (red) φως είχε υποστεί τη μικρότερη κάμψη. . Ο Νεύτων ανέτρεψε έτσι την επικρατούσα αντίληψη ότι το λευκό φως ήταν καθαρό και ότι το χρώμα προέκυπτε από επιρροές της ύλης! Το λευκό φως είχε αναγνωριστεί πλέον ως μίγμα των επιμέρους χρωμάτων! Μερικά χρόνια αργότερα. Σε μια οθόνη. ενώ το ιώδες (violet) τη μεγαλύτερη. Το σύνολο αυτών των χρωμάτων ονομάστηκε φάσμα του φωτός και είναι γνωστό στον καθένα από το φαινόμενο του ουράνιου τόξου! Όταν ο ερευνητής χρησιμοποιούσε δύο πρίσματα σε κατάλληλη διάταξη.Isaac Newton 1643-1727 ‡ Μελέτησε την ανάλυση του φωτός σε επιμέρους χρώματα. το οποίο δεν προκαλεί τις χρωματικές εκτροπές των φακών και δεν έχουν απαραίτητα μεγάλο μήκος.

τόσο προφανής έφερε σε κόντρα το Νεύτωνα με τον R. Στο επιτάφιο επίγραμμά του ο Alexander Pope.Isaac Newton 1643-1727 Η ανάλυση του λευκού φωτός που είναι τώρα. Hooke. και της Φύσης οι νόμοι. Μια κόντρα που διήρκησε αρκετά χρόνια. Είπε ο Θεός γεννηθήτω Νεύτων και εγένετο φως. μεγάλος ποιητής της εποχής. έγραψε: Η Φύση. . αλλά βασισμένος στις προτάσεις James Gregory. Ο Νεύτων υποστήριζε τη σωματιδιακή φύση του φωτός. στη νύχτα ήταν κρυμμένοι. Επίσης απογοητευμένος από τα (Galilean) τηλεσκόπια διάθλασης που αλλάζαν το χρώμα των αστρονομικών αντικειμένων (χρωματική παρέκκλιση). ο Newton εφευρίσκει και χτίζει ένα ανακλαστικό τηλεσκόπιο απεικόνισης με δικό του σχεδίο.

CHRISTIAN (1629 . Εκεί είπε ότι το φως προκύπτει από την ταλάντωση των μορίων σε ένα φωτεινό μέσο. Μάλιστα. . οι ταλαντώσεις αυτές διαδίδονται όπως τα κύματα της θάλασσας μέσα από κάποιον «αιθέρα».1695) ‡ O Huygens έστειλε ένα γράμμα στην Ακαδημία των Επιστημών στο Παρίσι παρουσιάζοντας τη θεωρία του περί κυματικης φύσης του φωτός.HUYGENS. που δημοσιεύτηκε αργότερα στο Traite de Lumiere το 1690.

αλλά λόγω ηλεκτρικής εκκένωσης.1790) Ο B. THOMAS (1773 . YOUNG. απέδειξε ότι οι κεραυνοί δεν προκύπτουν από την οργή του Δία.1829) Ο Young. Έτσι οι αστραπές τώρα ήταν ένα ηλεκτρικό φαινόμενο.FRANKLIN. BENJAMIN (1706 . Michael Faraday (1791-1867) Με τα πειράματά του σύνδεσε τον ηλεκτρισμό και το μαγνητισμό και εισήγαγε την έννοια του πεδίου. . υποστήριξε την θεωρία περί κυματικής φύσης του φωτός του HUYGENS με το διάσημο πείραμα της διπλής σχισμής.Franklin.

James Clerk Maxwell (1831 .» . στο οποίο παρουσιάζονται οι ονομαζόμενες έκτοτε εξισώσεις του Maxwell. O R. Ο Αμερικανικός εμφύλιος θα ωχριά ως ασήμαντο. Feynman είπε ότι.1879) ‡ Το 1872 δημοσιεύτηκε η εργασία που έκανε τον Μάξγουελ διάσημο. το πιο σημαντικό γεγονός του 19ου αιώνα θα θεωρείται η ανακάλυψη από το Maxwell των νόμων της ηλεκτροδυναμικής. «A Treatise on Electricity and Magnetism» (Πραγματεία πάνω στον Ηλεκτρισμό και το Μαγνητισμό). επαρχιώτικο γεγονός. «μετά από 10000 χρόνια από τώρα.

παλλόμενα ηλεκτρικά δίπολα κ. . τα ηλεκτρομαγνητικά μάλιστα κύματα τα έλεγαν από το όνομά του και ερτζιανά.ά.Heinrich Hertz 1857-1894 To 1888 ο Χέρτζ επιβεβαίωσε την ηλεκτρομαγνητική κυματική φύση του φωτός. Τα κύματα αυτά συνιστούν διάδοση ηλεκτρικού (Ε) και μαγνητικού (B) πεδίου καθέτων μεταξύ τους και ως προς την διεύθυνση πού διαδίδονται και παράγονται από επιταχυνόμενα ηλεκτρικά φορτία.

Όμως το 1887 μετά από 7 χρόνια επαναλήψεων του πειράματος.Το πείραμα των Michelson–Morley ‡ Ο Michelson ήθελε να αποδείξει την ύπαρξη του αιθέρα. οι Michelson –Morley δημοσίευσαν τα οριστικά τους αποτελέσματα. Ο αιθέρας είχε το πιο γελοίο σύνολο ιδιοτήτων (η πιο αραιή και παρ’ όλα αυτά σταθερή ουσία του σύμπαντος) αλλά αποτελούσε το μοναδικό αντιληπτό τρόπο για την εξήγηση της διάδοσης του φωτός. Τώρα όμως όλοι έπρεπε να παραδεχτούν ότι το φως διαδίδεται με κάποιο τρόπο στο κενό. Δεν ανιχνεύτηκε αιθέρας.! .

Αν και αυτοδίδακτος δραστηριοποιήθηκε σε πολλούς τομείς της τεχνικής. Thomas Alva Edison Ο περισσότερο παραγωγικός εφευρέτης της σύγχρονης εποχής.01 (nm). Οι ακτίνες Χ αποτελούν μορφή αόρατης ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας με μήκος κύματος μεταξύ 10 με 0. .Wilhelm Conrad Röntgen Στις 8 Νοεμβρίου 1895 ανακάλυψε τις ακτίνες Χ.

Εκεί εισάγει την έννοια των κβάντα (πακέτα ενέργειας). Είχε αναλάβει να ανακαλύψει για λογαριασμό εταιρειών ηλεκτρισμού τον τρόπο παραγωγής του περισσότερου δυνατού φωτός με λαμπτήρες που θα κατανάλωναν την ελάχιστη ενέργεια. Το φως αποτελείται από τά φωτόνια λέει ο Πλάνκ. σωματίδια δηλαδή με μηδενική όμως μάζα ηρεμίας. τα οποία θα μετονομασθούν σε φωτόνια. Η σωματιδιακή δηλαδή θεωρία επανέρχεται στο προσκήνιο και οι παλαιές αντιπαραθέσεις μεταξύ των υποστηρικτών της κυματικής και των υποστηρικτών της σωματιδιακής φύσης αναζωπυρώθηκαν. .Max Karl Ernst Ludwig Planck ‡ Το 1894 ο Πλανκ έστρεψε την προσοχή του στο πρόβλημα της ακτινοβολίας του μέλανος σώματος. και κάθε φωτόνιο ισοδυναμεί με ένα πακέτο ενέργειας. και η θεωρία περί φωτός αναδιαμορφώνεται.

αποδεχόμενος στην πραγματικότητα την ορθότητα και των δύο θεωριών και συμβιβάζοντας τις αντιμαχόμενες μερίδες. πού όμως έχουν ιδιότητες κύματος. Επίσης στην αξιωματική θεμελίωση της Σχετικότητας για την ταχύτητα του φωτός αναφέρει: Η ταχύτητα του φωτός δεν εξαρτάται από την ταχύτητα της φωτεινής πηγής. για να ερμηνεύσει το φωτοηλεκτρικό φαινόμενο εισάγει την έννοια του φωτοηλεκτρονίου και διατυπώνει την άποψη ότι το φως αποτελείται από σωματίδια.Albert Einstein ‡ Τό 1905 ένας άλλος Γερμανός φυσικός. . ‡ Γι’ αυτή του την εργασία τιμήθηκε με το βραβείο νόμπελ. ο Άλμπερτ Αϊνστάιν.

Ένα άτομο του μετάλλου μπορεί να απορροφήσει ένα ολόκληρο φωτόνιο και όχι μέρος αυτού. Το φωτοηλεκτρικό φαινόμενο εμφανίζεται μόνο για ακτινοβολίες που έχουν συχνό-τητες επάνω από μια συγκεκριμένη τιμή. Εάν όμως το φωτόνιο δεν έχει την ελάχιστη απαιτούμενη ενέργεια. . Εάν η ενέργεια του φωτονίου είναι αρκετή το ηλεκτρόνιο θα αποσπασθεί από το άτομο του μετάλλου. Κάθε φωτόνιο σύμφωνα με τον Planck έχει ενέργεια που δίνεται από την σχέση: E = h.Τι είναι το φωτοηλεκτρικό φαινόμενο. Για ένα δεδομένο μέταλλο υπάρχει μια κατώτερη τιμή συχνότητας κάτω από την οποία κανένα ηλεκτρόνιο δεν εξάγεται.f όπου f είναι η συχνότητα του φωτός και h η σταθερά του Planck. Το φωτοηλεκτρικό φαινόμενο είναι η εκτίναξη ηλεκτρονίων από την επιφάνεια μιας μεταλλικής πλάκας όταν αυτή φωτιστεί με κατάλληλο φως. Το φως αποτελείται από σωματίδια που ονομάζονται φωτόνια. τότε το φωτόνιο δεν απορροφά-ται και το ηλεκτρόνιο θα παραμείνει στην τροχιά του ασχέτως με το πόσο ισχυρή είναι η φωτεινή ακτινοβολία (δηλαδή το φως).

Από τις συνέπειες της ειδικής θεωρίας της σχετικότητας είναι η ισοδυναμία μάζας – ενέργειας. Συνεπώς θα «αισθάνεται» την βαρυτική έλξη από την παρουσία ύλης. εφόσον διαθέτει ενέργεια. Μια ακτίνα φωτός. Δεξιά κάτω: Κάμψη του φωτός ενός απόμακρου γαλαξία από ένα (λιγότερο απόμακρο) μεγάλο σμήνος γαλαξιών.Η Γενική Θεωρία της Σχετικότητας ‡ ‡ Η Γ.Θ. Οφείλεται στην καμπύλωση που προκαλείται στον χωροχρόνο παρουσία μάζας ή ενέργειας. Ο μοναχικός γαλαξίας (πάνω αριστερά) εμφανίζεται ως δύο εικόνες-είδωλα (πάνω δεξιά και κάτω αριστερά). Η θεωρία επιβεβαιώθηκε από τον Arthur Eddington από την έκλειψη ηλίου το 1919. έχει και την αντίστοιχη μάζα.Σ στηρίζεται στο ότι η βαρύτητα δεν είναι μια δύναμη σαν τις άλλες. .

Heisenberg. με την εξέλιξη της κβαντομηχανικής και την συμβολή των Bohr. Erwin Schrödinger . ‡ Σήμερα.Τελικά το φως είναι κύμα ή αποτελείται από σωματίδια. . δεχόμαστε ότι το φώς άλλοτε συμπεριφέρεται σαν κύμα και άλλοτε σαν πλήθος σωματιδίων. Louis de Broglie . Για τον λόγο αυτό στην περίπτωση του φωτός αναγκαζόμαστε να εισάγουμε ταυτόχρονα την ιδέα του σωματιδίου και του κύματος. Αλλά μια αμιγής σωματιδιακή θεωρία δεν θα μας έδινε την δυνατότητα να ορίσουμε συχνότητα. δηλαδή έχει διττή φύση. ‡ Στην κβαντική θεωρία του φωτός ορίζουμε την ενέργεια του σωματίου ως συνάρτηση της συχνότητας Ε = hf. Richard Feynman.

Δυο εικόνες για το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα .

Δυο εικόνες για το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα .

Αθήνα.Ε.auth.Εκδ.Bing Bang. . Εκδ. (2005).Π.http://www. Κάλβος. 9 http://el. Ηράκλειο.wikipedia.htm 3.gr/theogony1.Γ.Αθήνα.net/~william5/history/hol.html 6-http://el.wikipedia. Λιβάνη. 12-D. Ιστορία της Φυσικής.gr/history/ancient/pythagoreans.att.sch.ΠΕΚ. Εκδ. H επιστήμη στην αρχαία Ελλάδα. Κρυσταλλία Χαλκιά.Βιβλιογραφία ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ 1-http://www.physics.htm 2 .mts.Αθήνα.gr/xtsamis/OkosmosMas/Fos/PeriFotos. 11.Segre(1997).htm 5-http://light.hellenicpantheon.org/wiki/%CE%A1%CE%B1 7-Το ηλιακό Σύστημα μέσα στο σύμπαν. Ηλεκτρικό σύμπαν.Bodanis(2007).Δίαυλος. Τραυλός.Κ 8-Farrington.E.Γραμματικάκη (2006)Η αυτοβιογραφία του φωτός. 4 -http://users.org/wiki/%CE%91%CE%BB%CE%BC%CE%B1%CE%B3%CE%AD%CF%83%CF%84%CE%B7 10-Singh S.B (1989).Αθήνα.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful