Egopsikolojisi ve Madde Ba ğımlılığı

Oya GÜÇLÜ GÖNÜLLÜ *, Münevver HACIOĞ LU *, Nurcihan TARLACI *
ÖZET
Birçok madde tedavi program ı nda hastalık modeli revaçta olsa da, psikodinamik yakla şım daha geniş kabul görmüş ve madde bağımlısı hastaların tedavilerinde alkolik hastaları n tedavilerinden daha değerli bulunmuştur. Alkolik hastalara göre çok sayıda madde bağ ımlısının maddeleri kendi kendine tedavi amaçl ı ve maddenin karakılır. Bu ter patolojileri ile altta yatan semptomlar' hedef alan psikoterapötik etkilerinden yararlanmak için kullan derlemede ego psikolojisi ve madde ba ğıml ılık', gözden geçirilmi ştir. Anahtar kelimeler: Ego psikolojisi, madde ba ğıml ılığı Düşünen Adam, 2002, 15(2): 104-107

SUMMARY
Although the disease model is popular in many drug rehabilitation progı-ams, psychodynamc apporaches are more widely accepted and valued in the treatment of drug abusers than in the treatment of alcoholic persons. In contrast to alcoholic individuals, polydrug abusers are more likely o use drugs as self medication and more likely to benefit from psychotherapeutic eforts to address their underlying symptomatology and character pathology. In this rewiev ego psychology and drug dependence were discussed. Key words: Ego psychology, substance dependence, abuse

GIRIŞ

Ne zevk arayışı ne de kendine zarar verme güdüleri, insanoğlunun ac ılarına bulduğu garip çözüm yolunu temsil eden ba ğımlılık hastal ığının zorlayıcı yapısını açıklamaya yetmez. Her ne kadar ac ı hayatın kaçınılmaz bir yönü de olsa, madde ba ğımlılarında duyguyu tanımlama, dayanma süre giden ac ıyı hafifletmeye yönelik geliştirilen bireye özgü ilişki nitelikleri ile ilgili problemler mevcuttur. Bu bireyler ba ğımlılık yapan maddelerin; kendileri ve çevreleri ile ilgili ac ı veren ve şaşırtıcı duygular geçici süre ile kontrol etmeye veya hafifletmeye yarayabilen psikoaktif keşfederler. Böylece madde etkileri duygularını ifade edebilme bo şluk duygusu ve depresyon, sıkıntı, öfke gibi duygudurumlara karşı kullanılır.

* Bakı rköy Ruh ve Sinir Hastal ıkları Hastanesi 3. Psikiyatri Klinigi

104

pe cy

a

TARTIŞMA VE SONUÇ Wurmser'in 1974 y ılında tanımladığı savunmalardaki eksiklik,ve psikoanalitik terimlerle tan ımadığı gibi bağımlılardaki dü şük uyarılma eşiği erken dönem travma ve gelişimsel bozuklukla olu şan hassasiyet ile de açıklanabilir. Ego ve self psikolojisi yaklaşımı ile dayanılmaz yapısal eksikliği olanlar madde ba ğımlılığı ile karanlıktan zarar görmü ş kendilikleri ile yol bulmaya çalışırlar. Kendine dikkat etmek ve kendini kontrol etmek ile ilgili yaşadıkları zorluklar nedeni ile ciddi boyutta tehlikeli tutumlar içine girerler. Hatta bu kontrolsüz saldırgan bir tav ırla kendilerine zarar verici davranışlara dönüşür (Khatzian, 1985a) Madde kötüye kullanımı ve bağımlılığn bireyin iç ve

kendilik duygusundan. Genelde düzenli normal bir i ş bulma ve sürdürmeleri zor oldu ğu için çoğu zaman madde kullanınmı adeta bir meslek olmuştur. Ayrıca bağımlılığın zorlayıcı yönü. kendilik yap ıları. Madde kullanımı. dürtüler ve duygusal savunmalar benli ğin korunması ile ilgili yaşanan zorluklar neticesinde madde kullanmaya ve bağımlı olmaya yakın olduklarını belirtir. kişinin hayatında maddelerin fonksiyonu ve anlam ını ve bağımlı bireylerin problemleri ile ba şa çıkma yöntemlerini aç ıklamada temel olu şturur. Elbette genetik. Çağdaş psikoanalitik bakış ile madde bağımlılığı. Bireyin çevreye ve duygular ına uyum sağlamaya çalışmasında madde etkisi ve madde alt kültürüne giri ş . Diğer bir modelde madde kullan ımının kendine zarar verici özellikleri incelenmi ş ve kronik intihar olarak tanımlanmıştır. kişiye benzer yap ıda sosyal bir çevre sa ğlam ış olur. Khantzian (1985b) kendi kendine tedavi hipotezinde. 2001). nedenleri ve sonuçları en iyi kişilik organizasyonu. bir dizi duygudan korunma. ego dengesi kurula105 Sosyal açıdan ele al ındığında madde alt kültürü içinde incelendi ğinde madde kullan ımı bu bireyler için güvenli bir rol olu şturur. madde kullan ımının içgüdüsel ve zevk verici yönleri ile açıklanmaya çalışılmıştır. bir dizi duygudan korunmak. madde kullanımlarını düşük kendine güven. Bireyin çevreye pe Psikodinamik bakış acısı. Bir başka deyişle bağımlılıkta ana problem kontrolsüz ve hassas kendiliktir. anlaşılır ve değiştirilebilinir. Madde kullan ımının anlamı. Psikodinamik çal ışmalar ve madde kullanımı olan bireylerin tedavileri. kişiye özgü stres durumlan ile ilişkili çevresel etkiler ve maddelerin özgül özelliklerinn dikkate al ınması ile anlaşılır. Ku şkusuz e şlik eden kişilik bozuklukları gibi mevcut psikiyatrik problemlere ait bulgularda da de ğerlendirilmelidir (Khatzian ve Treece 1985). bireylerin egozayıflığı . Bu modelde madde kullanımına yatkın bireylerin heyecan arayan yap ıları olduğu vurgulanm ıştır. kendilik duygusu. ailevi ve sistem teorilerinin herbirinin madde ba ğımlılığının nedenlerini belirlemede yeri vard ır (Larssons ve ark. 1997)..Egopsikolaji. bir kısmının söndürme ve sessiz kalmak için kullan ılır. Bu durumda madde kullan ımı. ego psikolojiyi. cy a . Son dönemdeki psikoanalitik formülasyonlarda ise adaptasyon ego ve kendilik kar ışıklıklar' ve lişkili psikopatolojiler madde bağımlılığına sebep olan faktörler olarak incelenmektedir. Tarlacı dış dünyası ile başetme çabaları ile yakından bağlıdır. bunlar psikodinamik tedavi metodları ile erişebilir. bir s ıra kendini denetleme hassasiyet ve bozukluklar ına işaret eden bulgular' meydana çıkarmaktadır ki. İlk zamanlar psikodinamik formülasyon ile dürtü teorisi temel al ınarak. depresyon gibi özgül semptomlar yada psikopatolojik durumlar için kulland ıklarını bildirmektedir (Hormer ve Scheibe. kişinin ego organizasyonu ve kendilik duygusunun başetme yöntemleri ile desteklenmesi veya engelleyici özgü! etkilerini incelenmesi ile anla şılabilir (Eyre ve Wilber 1984). Sabahlar ı kalkmak.si ve Madde Ba ğımlı lığı Güçlü Gönüllü. Gelişimsel bir geri kalma yada durgunluk sonucu. Ayrıca ilişki kurmak ve sürdürmekte zorluk yaşayan bu ki şiler hem statü edinebilecekleri hem de rahat hissedecekleri hali hazırdaki bu alt kültüre dahil olurlar. egolarındaki yetersizlikten kaynaklanın sıkıntıları ve acı veren olayları kontrol eden ve/ veya hafifleten maddelerin varl ığını keşfetmeleri ile bağımlılığın geliştiğini öngörmektedir. söndürmek ve sessiz kalmak için kullanılır. sosyal bilimler. bireyin nesne ili şkilerinden. mevcut bilnçaltı ölüm düşünceleri ve kendine zarar verme e ğilimleri öngörülerek kişinin çatışan dürtüleri ve ihtiyaçları arasında hayatta kalmas ını sağlayarak kendine zarar verme ihtiyacının da karşılandığı nörotik bir uzla şmadır. Klinik bulgular. doyum sağlayan. Birçok madde bağımlısı. Hac ıoğlu. Aksi takdirde bu toplum tarafından dışlanan ve söz hakkı verilmeyen kişiler olurlar. madde temin etmek ve buna yönelik para sağlayan faaliyetler yapmak için neden olu şturur. ve duygularına uyum sağlamaya çalışmasında madde etkisi ve madde alt kültürüne giri ş. saldırgan dürtüler ve madde kullan ımının bilinç dışı anlamı üzerine durulmuştur.

kanuni. patolojinin odak noktas ı olarak öne sürülmüştür. üzüntülü durumlan hafifletmek için bireylerin kendini tedavi etme yöntemi olarak maddeyi kullandığı görülür. 106 pe cy a . Bunlar. değerlendirmek. Dodes (1990) çaresizlik ve reaktif narsistik öfkenin madde kullanımındaki relapslar ın kolaylaştıncısı olduğunu belirtimiştir. dürtülerimiz geli şigüzel ifade edilirse. kişilerin asıl hedefi tamamen ortadan kald ırmaktan Bağımlılık kendini kontrol etme bozuklu ğu olarak ele alındığında madde kullananlarla yap ılan klinik çalışmalarda temelde dört alanda kontrol problemi vurgulanmıştır. agresif ve tehlikeyi inkar eden tutumlannda gözlenir. Eğer içgüdülerimiz. insan ili şkileri ve benligin korunmas ıdır. Alkolü de kapsayan depresanlar ise kat ı.gopsikolnjisi ve Madde Ba ğını ldığı Güçlü Gönüllü. impulsif. ekonomik zorluklar ve kazalar s ıklıkla karşımıza çıkar. Son zamanlarda dürtü ve duygularla ba şa çıkarken gelişen yapısal ve fonksiyonel rahats ızlıklarla ilgilenen ego psikolojisinin yanında kişinin kendisi ve çevresi ile yaşadığı deneyimler ve tutumlar ile ilgili sorunlarla ilgilenen kendilik/narsistik psikoloji dikkat çekmektedir. Çoğu madde kullan ıcısının duygularının farkına varmak ve tammlamalda ilgili zorluk yaşadığı bilinmektedir (Krystal. Bu gibi stres durumlar ında daha s ıradan. Kohut (1971) ve Kernberg özellikle beslenme. yaln ızlık gibi ac ı veren duyguların önemini vurgulam ıştır. Örne ğin. Bağımlılarda tipik örnek olarak gerilemenin ele al ındığında ego fonksiyonlarn ıdaki çeşitli yetersizlikler aç ıklanmıştır (Fine J ve Juni S. hald ı çıkarma gibi mekanizmalar kullan ılır. Tarlac ı mayan veya yetersiz yap ılandırılan bireylerde disforik bir duygudurum ego fonksiyonu üzerine degorganize edici etki yapabilir.E. Bu bağlamda madde bağımlılarında kendini koruyucu ego kapasiteleri noksandır. öfke ve saldırganlığa karşı opiat. sertez. 2001). kendine güven. Yansıtma ve inkar savunmaları gerileme özellikle vurgulanmıştır. 1982). karar vermek gibi bir dizi savunma ve fonksiyonun parçasıdır. Bağımlılık sürecinde ego. Madde kullanımının kendisindeki tehlikeyi hiçe saymak bunun br diğer kanıtıdır. nörotik. Sinyal anksiyete. gerçe ği değerlendirme. aşın değer yüklenen savunmalarla oluşan izolasyon ve boşluk hissini iyileştirmek için kullan ılır. savunmac ı. anerji. Acıyı hafifletmeye yönelik madde kullan ılırken. çökkünlü ğe yönelik uyarıcılar kullanılır. Bazı yayınlarda madde kullananlarda sadece duygulann aşırı şiddetili yada bunaltıcı olmasından değil. Sandel (1994) ise 1824 narkotik madde bağımlısında kişilik organizasyonunu incelemi ş ve Kernberg teorisinin geçerlili ğini vurgulamıştır. Wurmser (1974) narsistik hassasiyet ve dekompanzasyonun e ğilim oluşturan faktörler olduğunu ve maddelerin bu dekompanzasyonlar ile giden stres ve disforiyi önlemek için kullan ıldığını belirtirken ayrıca öfke. Gelişimin erken dönemlerinde olu şturulan bu fonksiyonların uygun bir şekilde içselle ştirilmemesi nedeni ile oluşan problemler. Bu tür hassasiyetin karakteristik özelliği bu kişilerin hiperaktif. tehlikeli durumlarda kar şı karşıya kalırız Kontrol eden ve uyaran yan ıtlar egonun savunma mekanizmalarının parças ıdır. Duygudurum düzenlenmesi ve savunmalar ı ele alındığında. projeksiyon. Bu fonksiyonlarda bir bozukluk oldu ğunda yadsıma. karakteristik yada benzeri uyum mekanizmalar ı yerine. kelimelere dökülmedi ğinden ve yokluğunda da acı verici olarak değerlendirilebileceği belirtilir. Önceden görmek. duygusal ya şam. 1996). Bağımlılarda nesne ilişkilerinde gözlenen özgül yetersizlik yanında gerçe ği değerledirme yetisinin problem olu şturmadığı belirtilmi ştir (Rutherford. bağımlılar problemlerine s ıradışı bir çözüm bularak madde kullanırlar. kontrol. aynı zamanda karışıklık şaşkınlık yarattığından. utanç. madde kullananların yaşam öykülerinde korunabilir tıbbi. ba ğlılık ile ilgili geli şiminin erken dönemindeki problemlerin nasıl erişkin yaşta kişilik patolojilerine yol açtığını araştırmıştır. gerginlik yaratan durumlar ı savuşturmak ve yatıştırmak. endi şe etmek ile ilgili kalıcı bir yetersizlik durumu söz konusudur. Benliğin korunmas ı bk ego fonksiyonu olarak karmaşıkfir. Hac ıoğlu. Genelde mevcut duygudurum ile bağlantılı madde seçilir.

et al: Toward an integrative approach in the analysis of dependency problems. Mulder RT. 13. 1998. 47(3):791-815. 1998). 2. McKay JR: Assesment of object relations and reality testing in methadone patients. Ki şiler madde ile duygularını anlamlandırır tanır ve kontrol eder. 10. 3. helplessness and narcissistic rage. Dodes LM: Addiction. The psychodynamics of opiate addiction. stres yaratan durumlar ın hafifletilmesinin ancak ya tercih edilen madde miktar ının artırılması yada orijinal bağımlısı olduktan maddenin yan etkilerini geçirecek bir ba şka maddeye geçerek gerçekle şeceğini düşünürler. J Am Psychoanal assoc 22:820-843. Johnson B: Three perspetives on addiction. 62(2):231-242. 11. Cloningerin geliştirdiği model doğrultusunda madde bağımlılarında ego savunma mekanizmaları ile kişiliğin psikobiolojik modelinin bir arada de ğerlendirilmesi önerilmiştir (Mulder ve ark. 1996. Diagnosing the personality organization of drugbusers by rating ego balance. bulunması.Egopsikolnfısi ve Madde Ba ğımlıfiğı Güçlü Gönüllü. Duygu ve dürtüleri ile ba şa çıkarken uygun içsel mekanizmaları yetersiz kalan bu ki şiler madde kullanımını içeren bir dizi hareket zevk. Hacıoğlu. 9. Rutherford MJ. 172(6): 342-352. Bu dönemlerde alternatif çözümler mümkün görünebilir hatta baz ıları için ilişkileri düzeltmeye yönelik çaba. 1985a. A J Psychiatry 142:1259-1264. 2:83-88. Cacciola JS. 1990. 7. Lilja J. KAYNAKLAR 1. Addiction a new paradigm Bull. 1999). ili şkilerindeki krizler ile madde kullanımını destekleyen inkar ve akla uygunlaştırma yıkılır. Wurmser L: Psychoanalytic çonsiderations of the etiology of compulsive drug use. Acta Psychiatr Scand 93(2): 99-104. Bağımlılıkta yeni paradigma ödül ve ya şantılanan deneyimlerin gücüne odaklanm ıştır (Du Pont. Sullivan PF. söz konusu olur. Am J Psychiatry. J Subst Abuse Treat. 1983. Cloninger CR: Towards an understanding of defense style in terms of temperament and character.153(9):1189-94. 12. Toplum tarafından bu davranışların kabul görmemesininin de etkisi ile regresyon ve geri çekilmeye ait giderek artan bir e ğilim vardır. 1996. kendine güven gibi ihtiyaçlarını dış dünyadan karşılarlar. 159: 398-419. Hatta sonuçlarının ve etkilerinin hoş olmadığı acı dolu olduğu zamanlarda kendi icat ettikleri üzüntüyü bunun yerine koyar ve hatırlanması. 1994. Menninger Clin. 9:353-378. J Nerv Ment. Sıklıkla tıbbi hukuki. Khantzian EJ: Psychotherapeutic interventions with substance abusers the clinical context. 8. güvenlik. Juni S: Ego atrophy in substance abuse: addiction from a socio-cultural perspective Am J Psychoanal 6 1(3):293-304. Uzun dönemde bağımlılığın getirdiği ciddi uyum güçlüğü yaratan sonuçların varlığı ile bağımlılar madde konusunda ambivalan durumda katırlar. 6. 14. Alterman Al. Krystal H: Alexithymia and the effectiveness of psychoanalytic treatment international journal of psychoanalytic psychotherapy. Larsson S. Eyre ve Wilber. Sellan JD. 5. J Am Psychoanal Assoc. Tekrarlayan şekilde madde ile istenen etki al ındığında kişi diğer cevaplar ve çözümlerle ba şetmeyi daha az kullanmaya ba şlar. 2001. 1996). 1974. Borg S. New York international universities press. Bu adeta içteki mevcut ümizsizli ği inkar etmek için bir dış etkiye başvurularak kullan ılan bir savunmadır. Dis. Katı savunrnalar ve kendine güvendeki azlık kişiyi ihtiyaç ve isteklerini kar şılamak içn dış dünyaya yöneltmi ş olur. Joyce PR. Sandell R. 1985b. Du Pont RL. 4. 1984. Tarlacı çok kontrol sağlayabilmektir. iyi hissetme. Acta Psychiatr Scand 89(6): 433440. Bir dizi problemle başa çıkmak için maddeler s ıradışı çözüm yolları olarak görülür ancak elbette bu k ısa süreli bir etki olu şturur. yakalanması zor olanın yerine kontrol ederler. Kişinin ego gücünün ve bağımlılık davranışının karakter yap ısı dahilinde ele al ınması tedavide de de ğişik terapi uygulamalarına olanak sağlar (Johnson B. 1999. Fine J. ılımlı zorlayıcı aktiviteler girişimleri pe cy a 107 . Khantzian EJ: The self medication hypothesis of addictive disorders: focus on heroin and cocain dependence. Bununla birlikte ki şiler diğer uyum mekanizmalarının yokluğunda. Kohut H: The analysis of the self: A systematic approach to the psychoanalitic treatment of narsistic personality disorders. 1971. Psychoanal Q. Subst Use Misuse 36(9-10):1323-1356. 2001.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful