You are on page 1of 23

Student: Njegoš Kovačević 37/10, Univerzitet Banja Luka, Ekonomski fakultet

Interna revizija u bankama

Predmet: Revizija

Banja Luka, decembar 2012. godine

Mentor: Prof. dr. Novak Kondić

Sadržaj

1. Pojam interne revizije i internog revizora.............4 2. Uloga i značaj interne revizije...............7 2.1. Uloga uvjeravanja...................7 2.2. Konsultantska uloga...............8 2.3. Interna revizija i rukovodeća struktura institucije............10 2.4. Organizaciona struktura interne revizije.................10 2.5. Odgovornosti funkcije interne revizije................11 3. Djelatnost i ciljevi interne revizije.............12 4. Vrste interne revizije..............15 5. Postupak sprovođenja interne revizije i vrste bankarskih rizika.............16 5.1. Postupak sprovođenja interne revizije............16 5.2. Vrste bankarskih rizika...............18 6. Finansijsko izvještavanje banaka................20
7. Zaključak................22

1 Postoje tri osnovna tipa revizije: revizija finansijskih izvještaja. 14. U drugom poglavlju objašnjena je uloga i značaj interne revizije u banci. Roger Dassen. objašnjen je sam pojam interne revizije. U šestom poglavlju prikazano je finansijsko izvještavanje banaka u Republici Srpskoj. str. Međutim da bi se uopšte govorilo o internoj reviziji. Sad je banka univerzalna i pruža sve tipove usluga svojim klijentima. Arnold Schilder. a dobijeni rezultati prenijeli zainteresovanim korisnicima. U petom poglavlju objašnjen je postupak sprovođenja interne revizije u banci i vrste rizika sa kojim se suočava. Glavna tačka seminarskog rada jeste interna revizija u bankama. kao i na same vrste interne revizije. U prvom poglavlju. Revizija je sistematičan proces objektivnog dobijanja i procjene dokaza vezanih za izjave uprave preduzeća o ekonomskim aktivnostima i događajima. Roger Dassen. str. pa samim tim i internu reviziju banaka. (Međunarodna perspektiva). U trećem i četvrtom poglavlju ukazano je na djelatnost i ciljeve interne revizije. bilans uspjeha i izvještaji o tokovima gotovine. 12. prvo se treba objasniti šta je uopšte revizija. Najveći dio revizijskog angažmana odnosi se na reviziju finansijskih izvještaja. odnos interne revizije i rukovodeće strukture institucije i konačno odgovornost i organizaciona struktura interne revizije. Arnold Schilder. 2 Ricks Hayes. 1 Ricks Hayes. 10. revizija poslovanja i revizija saglasnosti s pravilima i propisima2. Ovakvo stanje i procjene rizika dovele su do pojave internih revizora u bankama. Roger Dassen. (Međunarodna perspektiva). U daljem tekstu. Philip Wallage: Principi revizije 2002. Neadekvatno stanje i procjena rizika doprinijelo je problemima u internoj kontroli i povezanim licima u bankama. kako bi se odredio stepen saglasnosti između tih tvrdnji i ustanovljenih kriterija. 3 Ricks Hayes. . Finansijski izvještaji čija se revizija vrši prema međunarodnim standardima su bilans stanja. ovaj rad se bazira samo na interne revizore. postoje dvije osnovne vrste revizora: nezavisni i interni revizori3. Arnold Schilder. str. Philip Wallage: Principi revizije 2002. Takođe. Philip Wallage: Principi revizije 2002. Ta ekspanzija je rezultirala stvaranjem ogromnih bankarskih holding kompanija koje obuhvataju gotovo sve oblasti finansijskih usluga. (Međunarodna perspektiva).Uvod Ekspanzija bankarskog poslovanja tokom godina nametnula je nove izazove za njihovom kontrolom. kao i internog revizora.

disciplinovanog pristupa za procjenjivanje i unaprijeđenje efektivnog upravljanja rizikom.Glavni izvršni rukovodilac revizije mora napraviti planove zasnovane na riziku kako bi odredio prioritete aktivnosti interne revizije. jer svoje vrijeme za rad u reviziji koristi u oblastima sa najvećim rizikom. Pojam interne revizije i internih revizora Definiciju interne revizije koju je u junu 1999..Kad planira zadatak. bilo za potrebe planiranja pojedinačnih revizorskih angažmana.” Kao što se vidi i ovaj Standard zahtjeva ocjenjivanje rizika i sistema interne kontrole.” Zatim kod planiranja samog angažmana. koji su stupili na snagu 1. Na ovaj način ostvaruje se efikasan rad funkcije interne revizije..Odjeljenje interne revizije mora pomoći organizaciji identifikujući i procjenjujući značajne izloženosti riziku te doprinosi poboljšanju upravljanja rizikom i sistemu kontrole. Revizija zasnovana na riziku znači da se prvo utvrde rizične oblasti kako bi se revizija skoncentrisala na oblasti. objektivna i konsultantska aktivnost koja za cilj ima unapređenje i poboljšanje poslovanja organizacije. Standard 2210.. koji izričito zahtjeva procjenu rizika. koji određuje samu prirodu odjeljenja interne revizije. .. bilo za potrebe godišnjeg procjenjivanja rizika i planiranja revizije. godine donio Međunarodni Institut internih revizora glasi: . Standard o planiranju – 2010. i da se vrijeme ne troši na nepotreba testiranja . Ovaj pravac interne revizije postao je aktuelan tek sa primjenom novih standarda interne revizije. glasi: .Interna revizija je nezavisna. Uočen je problem da ne postoji efikasan sistem procjene rizika za potrebe internog revizora. glasi: . kao i obim i ciljeve individualnih programa revizije. kaže: . Ona pomaže organizaciji da ostvari svoje ciljeve putem uvođenja sistematskog.bezbjednih” oblasti. u skladu sa ciljevima organizacije. koje predstavljaju najveću opasnost za nastanak gubitaka u banci. Ciljevi zadatka moraju odražavati rezultate procjene rizika” Nadalje. odnosno tačke. januara 2002. Standard interne revizije 2110 – Upravljanje rizikom. Rezultati procjena rizika usmjeravaju razvoj plana i ciklusa revizije. kontrole i procesa upravljanja”.1. Novi pristup interne revizije baziran na riziku treba da osigura da najveće radno angažovanje funkcije interne revizije bude usmjerene ka najrazličitijim oblastima. interni revizor mora identifikovati i procijeniti rizike relevantne za aktivnost koja se pregleda. godine.A1..

P. Pojedini privredni subjekti zapošljavaju interne revizore kako bi za potrebe uprave vršili ispitivanja i procjene efikasnosti poslovanja kompanije. Interni revizor mora biti nezavisan. industrijska preduzeća sa većim brojem poslovnih jedinica ili pak banke s većim brojem filijala. jer je upravo jedna od najvažnijih zadataka te revizije ispitivanje pravilnosti i prikladnosti organizacije. Nagel: Revizija i kontrola kod konvencionalne i automatske obrade podataka 1972. K. str. u ovom slučaju u bankama. Njihova pažnja je velikim dijelom usmjerena na procjenu untrašnje kontrole i rizika.. Odjeljenje internih revizora podnosi izvještaje upravnom odboru. odnosno nesmetano odvijanje funkcija u organizaciji preduzeća. 1994) i COSO princpima upravljanja rizicima (COSO II. Velike kompanije i organizacije. kao i udruženja srodnih preduzeća. Razlozi koji mogu podstaknuti da se uvede interna revizija jesu stoga najčešće:     veličina preduzeća. smetnje u organizaciji. U tim slučajevima. 4 F. Veliki dio njihovog poslovanja se odnosi na poslovnu reviziju. Da li će se u preduzeću organizovati interna revizija. Lindemann.Pošlo se od pretpostavke da se najbolji metod za ocjenu rizika poslovnih aktivnosti i procesa u jednoj organizaciji zasniva na COSO principima interne kontrole ( COSO I. interni revizori nikad nisu nezavisni u smislu u kome su to nezavisni revizori. Smetnje u organizaciji vrlo su često uzrok uvođenja interne revizije. zavisi prije svega o shvatanju i gledištu rukovodstva preduzeća i njegovih upravnih organa. Kako je većina banaka organizovana kao akcionarsko društvo. vidi se važna potreba za internim revizorima. odnosno na njegov rad ne mogu uticati šefovi odjeljenja i drugi rukovodioci čiji rad ispituje. U mnogim zemljama. a zatim o organizaciji interne kontrole i o provođenju eksterne revizije. 11. 1992. . interni revizori su i te kako angažovani na obavljanju finansijske revizije. nepouzdanost interne kontrole i nedovoljnost eksterne revizije. Ipak. Krajčević. 2004). jer su oni zaposleni u kompaniji u kojoj vrše reviziju. a pored toga oni mogu i da vrše reviziju usklađenosti. pa i banke imaju stalno zaposlene službenike za internu reviziju.4 Veličina preduzeća odlučna je u većini preduzeća jer se na organizaciju interne revizije odlučuju samo najveća preduzeća kao što su npr. nezavisni revizor treba da provjeri posao koji je obavljen od strane internog revizora.

U odnosu na eksternu. str. 12. Prema tome u odnosu na internu kontrolu. ali ne i na ocjenu rada najvišeg rukovodstva preduzeća. Krajčević. Nedovoljnost eksterne revizije biti će uzrok uvođenja interne revizije naročito onda ako se eksterna revizija ograničila samo na ispitivanje završnog računa. 5 F. interna revizija se mora pridržavati posebnih direktiva i uputstava tog preduzeća. zatim izvjesnu garanciju za pravilnu funkciju interne kontrole kao i za postojanje i ažurnosti potrebne dokumentacije bez koje ni interna revizija nije moguća. uostalom. interna revizija predstavlja prije svega veliku olakšicu. Nagel: Revizija i kontrola kod konvencionalne i automatske obrade podataka 1972. zatim ako rukovodstvo želi stalno bolji i veći uvid u obavještenje o pravilnosti odvijanja poslovnog procesa u preduzeću i ako pri tom želi saznati i specifičnosti u tom procesu koje eksterni revizori ne uočavaju. kao organ preduzeća. ukoliko se to. K. Lindemann. To je. uvijek stvar ovlaštenja koju internoj reviziji daje najviši rukovodilac. ili je interna kontrola uopšte ostala bez vidljivog efekta pa je neekonomična.. kao i nižih i srednjih rukovodećih kontrolnih organa. odnosno upravni organ preduzeća ili pravilnik o radu preduzeća. To je slučaj kada su kontrolni organi odviše intimno povezani sa izvršnim organima pa je štetno s obzirom na objektivnost ocjene njihovog rada.Nepouzdanost interne kontrole koju vrše organi uklopljeni u pojedine odjele preduzeća i pogona može biti takođe razlog uvođenja interne revizije. interna revizija predstavlja ispitivanje višeg reda kojim se provjerava kako kontrole funkcionišu. . ograničava samo na ocjenu rada izvršnih. koja se pri ocjenjivanju pravilnosti rada preduzeća rukovodi opšte važećim propisima i uputstvima. Za razliku od eksterne. P. dakako ne protivi opštim propisima i direktivama.5 Nadalje interna revizija se.

Ona pomaže organizaciji u postizanju ciljeva uvođenjem sistematskog. sistem interne kontrole adekvatan. objektivnog uvjeravanja i konsultantska aktivnost osmišljena sa ciljem kreiranja dodatne vrijednosti i unaprijeđenja poslovanja organizacije. Upravo interna revizija može da obezbijedi takve informacije i da provjerava postojeći informacioni sistem banke.1..org . procesi. bezbjednosti sistema i potvrđivanja"7.org 7 The Institute of Internal Auditors. www. sa sjedištem na Floridi. u cjelini. upravljački proces efektivan na bazi uspostavljanja i očuvanja vrijednosti. Uloga i značaj interne revizije U uslovima sve složenijih i brojnijih faktora današnjeg okruženja kao što su stalan rast poslovnih transakcija. internacionalizacija banaka. je juna 1999.theiia. Svi poslovni sistemi. Cilj sveobuhvatnog posla interne revizije je da pruži opravdano uvjeravanje da je: sistem upravljanja rizikom efektivan.theiia. performansi. kao provajdera usluga uvjeravanja i konsaltinga. Glossary of Terms. funkcije i aktivnosti u organizaciji su predmet ocjene internog revizora. Ključni cilj ove dvije uloge je potreba da se održi potpuna nezavisnot i objektivnost 2. praćenja aktivnosti učinka i definisanjem mjera 6 The Institute of Internal Auditors. kontrole i upravljanja.” Navedenom definicijom interne revizije utvrđuju se dvije jasne uloge za interne revizore. Za ostvarivanje ciljeva banke bitno je donositi kvalitetne odluke. Međunarodni Institut internih revizora. ukrupnjavanje banaka. rasta i razvoja banaka.. uvođenje novih tehnologija i procesa. a time i dugoročne uspješnosti njenog poslovanja. operacije. obezbjeđuju informacije o ocjenjivanju cjelokupnog procesa upravljanja. Primjeri ovih angažovanja mogu biti u vezi finansija. www.Interna revizija je aktivnost nezavisnog. disciplinovanog pristupa procjeni i unaprijeđenju efektivnosti upravljanja rizikom. U takvim uslovima sve više se naglašava važnost i uloga kvalitetnog upravljanja. godine usvojio novu definiciju interne revizije6. postavljanja ciljeva. javlja se imperativ opstanka. Uloga uvjeravanja Standardi interne revizije su definisali usluge uvjeravanja kao . usklađenosti. efektivan i efikasan. Ocjene revizije. a one se temelje na kvalitetnim informacijama. gdje se kaže: .2. U njoj su definisani ciljevi i područja rada interne revizije. sve veća diverzifikacija proizvoda i usluga.Objektivan pregled podataka za svrhe davanja nezavisne ocjene procesa upravljanja rizikom.

. Usluga uvjeravanja koju pružaju i zahtijevaju interni revizori u osnovi se razvijaju tokom vremena. Oni mogu da pomognu banci u formulisanju novih politika. neće uspjeti. Konsultantska uloga Interni revizori su sve više odgovorni za davanje poslovnih savjeta ili za konsultovanje u vezi sa novim proizvodima ili uslugama. Uvjeravanje predstavlja neki oblik garancije da ono što se čini da je slučaj zaista i jeste. vrijednosti se čuvaju. podrška obavljanju posla i obuka. Organizacije koje nisu razvile sistema za te stvari. a čija se priroda i obim dogovaraju sa klijentom i čiji je cilj stvaranje dodatne vrijednosti i poboljšanje procesa upravljanja. osigurava se odgovornost i 4. savjeta. International Standards for the Professional Practice of Internal Auditing. upravljanja rizikom i kontrole u organizaciji pri čemu interni revizori ne preuzimaju rukovodeće odgovornosti. na osnovu pouzdanog izvora potvrde da je sve u redu. procedura i praksi i u revidiranju postojećih. Interna revizija može pružati savjete i pomoć poslovodstvu na način koji najbolje odgovara potrebama svakog 8 Institute of Internal Auditors. Interni revizor ne treba da bude uključen u aktivnosti vrijednovanja ili druge funkcije izvršnog odbora. Važnost procesa uvjeravanja najviše se usredsređuje na računovodstvene i finansijske procese. Interni revizori tu dimenziju obuhvataju u svojoj ulozi. 3. Standardi interne revizije jasno kažu: . Primjeri su: davanje preporukua. 2004. Standard 2130 9 Institute of Internal Auditors. 2.Savjetodavne i slične usluge koje se pružaju klijentu. Ovi konsultantski tipovi usluga mogu koristiti ukupnom projektovanju politika i procedura i poboljšati kontrole koju su im svojstvene. Tri povezana koncepta procesi upravljanja rizicima. USA.2.funkcija interne revizije treba da doprinese procesu upravljanja organizacijom putem ocjenjivanja i unaprijeđenja preko kojih se": 1.odgovornosti. 2. ustanovljavaju i saopštavaju vrijednosti i ciljevi.8 Uloga uvjeravanja interne revizije treba da se razumije. Riječnik Međunarodnog standarda profesionalne prakse interne revizije definiše konsultantske usluge na sljedeći način: . prati ostvarenje ciljeva.”9 Ovo se odnosi na moderno značenje uloge interne revizije. kontrole i upravljanja” ustanovljavaju parametre za ulogu interne revizije.. Glossary of Terms .

i d) hitne konsultacije u slučajevima prirodnih nesreća i drugih vanrednih događaja.”10 Banke moraju da imaju čvrsta pravila za vršenje konsultantskih usluga koja razumiju svi zaposleni banke i ova pravila treba da budu uvrštena u pravilnik o internoj reviziji koga odobrava odbor za reviziju i koji je objavljen u okviru banke. 2. kredibiliteta i reputacije interne revizije. integriteta. čak i kada se obavljaju uz dužnu pofesionalnu pažnju. Interna revizija i rukovodeća struktura institucije Američka Agencija za bankarsku oblast zahtjeva da upravni odbor i više rukovodstvo razmotre postavljanje funckije revizije u rukovodeću strukturu institucije.. a Standard rada Institituta internih revizora 2110. rizike ali ne mogu dati nikakve apsolutne garancije. Banka treba da razmotri vrstu konsultantskih aktivnosti koja im je potrebna i da odrijedi da li je potrebno razviti posebne politike ili procedure za svaku vrstu aktivnosti. Moguće kategorije mogu biti: a) formalne konsultacije koje se odnose na planiranje i koje se uređuju sporazumom. International Standards for the Professional Pracitice of Internal Auditing. Interna revizija može potvrditi pouzdanost stepena do kog su kontrole u mogućnosti da navedu.. Čak i konsultantski rad treba da sadrži uticaj rizika.3. Oni treba da primjenjuju dužnu profesionalnu pažnju prilikom obavljanja formalnih konsultacija. interni revizori treba da navedu rizik koji je doslijedan ciljevima angažovanja i treba da paze na postojanje drugih značajnih rizika” U međuvremenu primarna uloga interne revizije je da se nezavisno potvrdi da organizacija dobro ili loše upravlja rizikom. ili to mogu da čine na zahtjev rukovodstva. Interni revizori treba da koncipiraju djelokrug konsultantskih usluga aktivnosti tako da obezbijede održavanje nivoa profesionalizma. C1 kaže da: .tokom konsultantskih angažovanja. Funkcija interne revizije treba da bude pozicionirana tako da upravni odbor ima 10 Institute of Internal Auditors. same procedure uvjeravanja. Standard 1220 razjašnjava ovaj dio time što kaže da: . Takođe. Međutim. c) posebne konsultacije u vezi spajanja kupovine banaka ili promjene sistema.direktora. b) svakodnevne neformalne konsultacije.Interni revizori treba da paze na značajne rizike koji mogu uticati na ciljeve. Interni revizori mogu da vrše usluge konsultacija kao dio svojih uobičajenih ili svakodonevnih aktivnosti. poslove ili resurse. USA. ne predstavljaju garanciju da će se utvrditi svi značajni rizici. 2004 .

activity internal auditing” što podrazumijeva sve navedene nazive organizacionih oblika. odjeljenje ili služba12. za operativnu reviziju.. Ona pomaže banci da ostvari svoje ciljeve definisanjem i primjenom sistematskog pristupa procjeni i unaprijeđenju upravljanja rizikom. 2001. Internal audit in banks and the supervisior's relatioship with auditors. 2. reviziju usaglašenosti.povjerenja da će funkcija interne revizije izvršavati svoje dužnosti sa nepristrašnošću i da na nju neće uticati menadžeri koji vode svakodnevno poslovanje. Basel. s tim da menadžera. To znači da odjeljenje interne revizije ima odgovarajuće mjesto unutar banke i da sprovodi svoje zadatke objektivno i nepristrasno.4. treba da dodijeli odgovornost za funkciju interne revizije direktoru za internu reviziju.11 Standardi za internu reviziju su postavili objektivne kriterijume tako da Odbor za reviziju treba da nadgleda funkciju interne revizije i ocijeni njen rad. kontrole i upravljačkim procesima. Odjeljenje interne revizije u banci treba da bude nezavisno od aktivnosti za koju se vrši revizija. Nezavisnot od ostatka organizacije je od suštinskog značaja. na njega se odatle može vršiti pritisak da ne saopšti nezadovoljavajuće nalaze. Princip 7. reviziju upravljanja. menadžer za finansijsku reviziju. Veličina odjeljenja interne revizije zavisi od veličine banke. U banci često se prave odjeljenja za centralne jedinice banke. odnosno vođe timova može biti više. što sve zavisi od veličine banke. To je tako zato što revizor ponekad mora da komentariše nezadovoljavajuće procedure i ako revizor nije nezavistan od oblasti revizije. Odbor za reviziju. sektor. za 11 Basel Commitee on Banking Supervision. 12 Novi standardi interne revizije za organizacioni oblik su se opredjelili za izraz . odnosno banke. a svrha joj je dodavanje vrijednosti i poboljšanje poslovanja banke. Značaj interne revizije ogleda se u tome što ona treba da doda vrijednost organizaciji i unaprijedi poslovanje organizacije. kako bi ostvarila svoje ciljeve. odnosno upravni odbor. U svijetu ovo je najčešća struktura. pa se tako smatra da je potreban broj revizora 1% od broja zaposlenih u banci. interna revizija je nezavisna djelatnost koja daje objektivno stručno mišljenje i koja je savjetodavnog karaktera. Dakle. koji razumije tu funkciju i nema odgovornosti za rad sistema interne kontrole. Odjeljenje se sastoji od osoblja koje se razlikuje po statusu od direktora revizije do mlađeg internog revizora. . npr. Organizaciona struktura interne revizije Organizaciona jedinica interne revizije može se organizovati kao funkcija. Odjeljenje treba da bude nezavisno i od svakodnevnog procesa interne kontrole.

nadležnost i odgovornost interne revizije. 2. menadžer interne revizije za centralne jedinice. 2001. npr. reviziju filijala ili reviziju IT.5. Organizacioni model interne revizije može se proširiti sa zamjenikom ili pomoćnikom direktora interne revizije. i c) definiše obim aktivnosti interne revizije15. kadrovima i fizičkoj imovini koja je relevantna za obavljanje angažovanja. odnosno vrste poslovanja i djelatnosti banke. odnosno veličine banke i potrebe banke za angažovanjem internih revizora. za prevare. 13 Information technology – informaciona tehnologija 14 Basel Committee on Banking Supervision. Odgovornosti funkcije interne revizije Pravilnik o internoj reviziji garantuje postojanje i nadležnost odjeljenja interne revizije unutar banke14. Upravni odbor prvo utvrđuje potrebu za veličinom funkcije interne revizije. zatim pomoćnikom menadžera revizije. što je najčešće slučaj. Princip 6. Internal audit in banks and the supervisor's relationship with auditors. Glossary of Terms . Profil internih revizora će zavisiti od specifičnosti poslova banke.filijale. Basel. Zatim uspostavlja organizacijske okvire unutar cijele banke i takođe unutar same funkcije interne revizije. Pravilnikom treba da se a) utvrdi položaj funkcije interne revizije u organizaciji. Ostvarivanju cilja banke mogu doprinijeti dobro edukovani i visoko profesionalni interni revizori Model organizacije odjeljenja interne revizije treba da polazi od principa realnosti. 15 Institute od Internal Auditors. b) ovlasti pristup dokumentaciji. Interna revizija mora da bude efikasna. za IT13 i za rizike. kao i uvođenjem više menadžera revizije za svaku vrstu revizije. On je zvanični pisani dokument u kome se definiše svrha. Interni revizori moraju biti profesionalci različitog iskustva. odnosno da kroz preporuke menadžmentu doda vrijednost banci i tako opravda troškove svog postojanja.

identifikaciju rizika u poslovanju kojima je banka izložena. Kontrolni ciljevi interne revizije su sljedeći:  operativni ciljevi.16 Osnovni cilj interne revizije jeste da se spriječi nastajanje gubitaka banke i identifikuju već nastali gubici. Interna revizija banke je značajna aktivnost koja pomaže menadžment timu banke da izvrši uvid u poslovanje preduzeća i sprovodi se u svim poslovnim jedinicama banke. Takođe treba da unese u izveštaj i visinu potencijalne štete koja je nastala zbog 16 Snežana. 170. Djelatnost i ciljevi interne revizije Djelatnost interne revizije je da na osnovu računovodstvenih informacija obavlja kontrolu poslovanja banke i o tome izvještava menadžment banke. Knežević. što znači da su poslovne aktivnosti efektivne i efikasne. koji su fokusirani na tačnost i cjelovitost računovodstvenih izveštaja.3. Strategijsko odlučivanje u bankama na osnovu informacija upravljačkog računovodstva. vrijednovanje postojećeg sistema interne kontrole u banci. . kontrolu i unaprijeđenje procesa poslovanja u banci. i 3. 2006. 2. o tome sačini izveštaj menadžmentu banke i preporuči vrstu i način interne kontrole i vrijemenski interval u kome ona treba da se obavlja. kontinuirano praćenje.. Interni revizor treba da u procesu vrijednovanja sistema interne kontrole u banci. P. Interna revizija banke ostvaruje permanentnu i integralnu kontrolu bankarskih poslovnih aktivnosti.  rizici usaglašavanja.  informacioni ciljevi. ukoliko uoči slabosti. i  testiranje njihove tekuće operativnosti. time što će se pratiti kvalitet uspostavljenog sistema interne kontrole i ocijeniti njena efikasnost. Internu reviziju obavljaju interni revizori i oni treba da kontinuirano obavljaju sledeće aktivnosti:  testiranje adekvatnosti postojećih internih kontrola.  testiranje ispravnosti njihove primjene. Beograd. str. a posebno: 1. koji se odnose na postavljanje značajnih zakonskih i drugih propisa.

postupaka i procedura poslovanja i da na osnovu toga analitički ispita ostvarene efekte poslovanja. a prije svega joj omogućiti da ima sveobuhvatan.  ispitivanje finansijskih i drugih podataka za potrebe menadžmenta. efikasnosti i efektivnosti poslovanja. efikasnosti i efektivnosti poslovanja.  funkcijama.neodgovarajuće interne kontrole. i  imovini preduzeća. prema posebnim zahtjevima . otkrije slabosti i pripremi adekvatne prijedloge za njihovo otklanjanje i poboljšanje poslovanja. menadžment i organi upravljanja su dužni osigurati adekvatne uslove za rad internoj reviziji.  ispitivanje ekonomičnosti. kao i funkcionisanje nefinansijskih kontrola. slobodan i neograničen pristup:  dokumentaciji. na osnovu kojih se donose ključne poslovne odluke uz njihovo potpuno testiranje.  osoblju. Od njega se očekuju i odgovarajuće preporuke o tome koje postupke menadžment treba da sprovede da bi poboljšao stvarno stanje.  specijalna ispitivanja u banci. kao i finansijske i druge neračunovodstvene podatke pripremljene za potrebe rukovodstva banke i na osnovu toga ispituje ostvarene efekte u pogledu ekonomičnosti. Međunarodne smijernice revizije definišu da interna revizija treba da funkcioniše i pokriva sljedeće aktivnosti:  ispitivanje funkcionisanja sistema računovodstva i izgrađenih računovodstvenih kontrola. Interna revizija ima širu odgovornost u pogledu izvještavanja o različitim aktivnostima u okviru banke. Interni revizor mora uložiti više napora i stručnosti u ispitivanju funkcionisanja organizacije banke. Ispituje funkcionisanje postojećeg sistema računovodstva i ugrađene računovodstvene kontrole. S druge strane. primjeni tehnologija. Interna revizija stvara oruđe menadžmentu za kontrolisanje i analiziranje bitnih poslovnih i drugih funkcija banke i pribavljanje odgovora na pitanje: da li organizacioni dijelovi banke izvršavaju svoje aktivnosti u skladu sa poslovnom politikom banke i visokim standardima upravljanja. Ciljevi interne revizije su složeniji i obimniji u odnosu na eksternu reviziju.

Ekonomičnost je obavljanje poslova uz optimalan odnos koristi i troškova. P. 2007. Internal auditing. str.17 Djelokrug interne revizije uključuje procjenu adekvatnosti procedura iz perspektive ekonomičnosti. efektivnosti i pravičnosti. Beograd. efikasnost znači raditi stvari na pravi način. jer nešto što se odnosi na ekonomičnost. revizor pravi krug u pokušaju da naglasi društveni uticaj na ulazne resurse preduzeća i praćenje izlaza rezultata u sredini i društvu. Dragojević. sigurno ima uticaja i na efikasnost i efektivnost a i na pravičnost. efikasnost. effectiveness. 18 Andrew Chambers. efficiency. Pravičnost znači raditi kako treba uz poštovanje opšteg i specifičnog Kodeksa etike. 83. Ilustracija „4E“ je na sledećem dijagramu18: Stvarni input Efikasnost Stvarni autput Ekonomičnost Planirani input Efektivnost Pravičnost Planirani autput Slika 1. pravičnost) . a pravičnost kao neto efekat preduzeća na društvo i sredinu. str. equity) – (Ekonomičnost. efikasnost kao odnos potrošnje resursa u korist proizvedenog.. Postoji značajna validnost značenja ova četiri termina i nesumnjivo se značenja preklapaju. ekonomičnost kao trošenje resursa u odnosu na planiranu potrošnju. 345. Primenjena revizija u privredi i javnom sektoru. tako da je pitanje može li se bilo koji od njih isključiti iz razmatranja revizije. 19 Znaćenje 4E (Economy. Ilustracija 4E19 Na ovaj način. efektivnost. efikasnosti. 17 Dragutin. Efektivnost znači raditi prave stvari (postizati ciljeve).menadžmenta. Efektivnost je mjera stvarnog učinka prema planiranom.

kao i definisanih poslovnih politika u banci. procedure i uputstva za rad stvarno i korektno primjenjuju. str. Revizija efektivnosti ispituje da li organizacija ostvaruje svoje poslovne ciljeve. 346. interni revizor koji je zadužen za istraživanje efikasnosti proizvodnog procesa u banci provjeriće da li je sistem automatske obrade podataka dovoljno efikasan. . 2007. Primenjena revizija u privredi i javnom sektoru.20 Revizija pravilnosti postupka ima širi opseg od provjere funkcionisanja internih kontrola. Metoda koje se najviše primjenjuje za otkrivanje ekonomičnosti poslovanja jeste upoređivanje stvarno nastalih troškova po vrstama i po mjestima troškova u odnosu na planirane troškove ili usvojeni budžet. podijeljene su na:  reviziju pravilnosti postupaka. procedura i uputstava za rad. Vrste interne revizije Vrste revizije.. na čijem obavljanju interni revizori mogu biti angažovani u banci. a zatim treba da prijedloži izradu novog paketa programa ili izmjene organizacije i druge mjere za poboljšanje efikasnosti poslovanja.4. Npr. ili je organizaciono rješenje zastarjelo. Beograd. Dragojević.  reviziju efikasnosti. Interni revizor obavlja poslove kojima se obezbjeđuje poštovanje postupaka. P. jer se njom pokriva istraživanje da li se unaprijed utvrđeni postupci. Revizija efikasnosti podrazumijeva primjenjivanje određenih postupaka od strane internog revizora radi utvrđivanja načina poslovanja banke i istražuje da li bi se postigli bolji rezultati poslovanja ukoliko bi se utvrđena poslovna politika sprovodila brže i efikasnije. Interni revizor utvrđuje da li je korišćenje raspoloživih resursa usmjereno ka efektnom ostvarenju poslovnih rezultata.  reviziju ekonomičnosti i  reviziju efektivnosti. 20 Dragutin. Revizija ekonomičnosti istražuje pojavu neracionalnog trošenja sredstava ili rasipanja sredstava. Ovo je najčešća pojava u bankama gde nisu donijete i primjenjene odgovarajuće poslovne procedure i precizna uputstva za rad.

ali u skladu sa standardima interne revizije i kodeksom profesionalne etike internih revizora. Planiranje obuhvata više aktivnosti koje treba korektno obaviti ako se želi osigurati efikasnost cjelokupnog procesa interne revizije. Planiranje interne revizije. bitno je naglasiti da u reviziji postoje tri rizika. a to su: inerhentni. Kritičko ispitivanje i ocjena informacija.186. Postupak sprovođenja interne revizije Postupak sprovođenja interne revizije nema standardnu strukturu kao što je to u slučaju eksterne revizije. saradnja svih pojedinaca koji bi trebali biti upoznati s obavljanjem interne revizije u banci. interni revizor posebno treba da usmjeri pažnju na kritična područja poslovanja i to definiše planom revizije. Zbog ograničenih resursa za obavljanje interne revizije (vremenskih.1. . Planovi mogu biti dugoročni ili strateški. Ova faza uključuje utvrđivanje ciljeva i djelokruga rada interne revizije.21 5. i  Praćenje rezultata (FOLLOW UP). ljudskih). kontrolni i detekcioni rizik. . od 178. finansijskih. Postupak sprovođenja interne revizije i vrste bankarskih rizika Prije objašnjavanja postupka sprovođenja interne revizije. U današnjim. prikupljanje informacija o aktivnostima koje će se ispitivati. Planovi interne revizije moraju biti elastično postavljeni u slučaju da bude potrebna alokacija resursa u rizična područja poslovanja. kratkoročni planovi i funkcionalni planovi (planovi pojedinačnih revizija). sprovođenje preliminarnog ispitivanja na mjestu događaja. Nakon planiranja interni revizor 21 Detaljana analiza revizijskog rizika data je u knjizi .Ricks Hayes.  Kritičko ispitivanje i ocjena informacija – prikupljanje i kompletiranje revizijskih dokaza. Philip Wallage: Principi revizije 2002. Arnold Schilder. Zajedno čine revizorski rizik.  Izvještavanje o rezultatima ispitivanja. razvijanje programa revizije itd. složenim i dinamičnim uslovima poslovanja povećava se potreba za planiranjem interne revizije. Roger Dassen. faze interne revizije su:  Planiranje interne revizije. utvrđivanje potrebnih resursa za obavljanje interne revizije. (Međunarodna perspektiva) – str.5.

Interni revizor rezultate ispitivanja prenosi Upravnom odboru u formi izveštaja. planom porasta poslovanja. Postoje četiri vrste mišljenja koje revizor može izraziti u svom izvještaju:  pozitivno. Izvještavanje o rezultatima ispitivanja. nego je potrebno pratiti i ispitati jesu li preduzete potrebne aktivnosti u vezi sa priloženim rezultatima revizije i da li se postižu željeni rezultati. Transakcioni pristup polazi od shvatanja organizacije kao skupa procesa i transakcija u okviru kojih može doći do grešaka ukoliko se rezultati ne podvrgnu poređenju sa unaprijed definisanim kriterijumima.2.  sa rezervom. Philip Wallage: Principi revizije 2002. Proces svake pojedinačne interne revizije ne smije biti završen sastavljanjem konačnog izveštaja. Najčešće se vrši procjena kontrolnog rizika. Upravljanje rizicima u bankarskom poslovanju obuhvata identifikovanje. i  provjera kontrola i konačna procjena kontrolnog rizika. od 407. U slučaju eventualnih odstupanja treba preduzeti odgovarajuće korektivne mjere. mjerenje i procjenu 22 Detaljan opis revizorskog mišljenja dat je u knjizi .Ricks Hayes. Po sistemskom pristupu proces interne revizije se posmatra kao skup međusobno povezanih podsistema u organizaciji. slijedi izvještavanje o rezultatima ispitivanja interne revizije. Arnold Schilder. planom osvajanja novog tržišta i slično. .  početna procjena kontrolnog rizika.410. omogućava revizoru da se upozna sa planovima novih investicionih ulaganja. Nakon kompletiranja dovoljnih i prikladnih revizorskih dokaza u radne papire internog revizora. Roger Dassen. tehnike i pristupe. pa može da sadrži različita pitanja. Faze procjene kontrolnog rizika su:  dokumentovanje razumijevanja sistema interne kontrole. 5.  negativno i  uzdržavanje od davanja mišljenja (nemogućnost davanja mišljenja)22 Praćenje rezultata. kombinujući razne metode. Vrste bankarskih rizika Svaka banka se u svom poslovanju neminovno susreće sa različitim vrstama rizika iz kojih mogu proisteći negativni efekti na poslovanje banke. . (Međunarodna perspektiva) – str.prikuplja i kritički ocjenjuje informacije o području koje ispituje. u koje su ugrađene odgovarajuće kontrolne aktivnosti i mjere kako bi se uspiješno ostvarili ciljevi i spriječile eventualne greške ili prevare. Redovni sastanci sa rukovodstvom banke i pažljivo ispitivanje ovih izvještaja. koji nije standardizovan.

Devizni rizik je rizik mogućnosti nastanka negativnih efekata na finansijski rezultat i kapital banke usljed promjene deviznog kursa. Banka je dužna da obrazuje posebnu organizacionu jedinicu u čijem je djelokrugu upravljanje rizicima.  Kreditni rizik. To je rizik mogućnosti nastanka negativnih efekata na finansijski rezultat i kapital banke usljed nesposobnosti banke da ispunjava dospjele obaveze. . banka je dužna da svojim aktima propiše procedure za identifikovanje. ekonomskih ili socijalnih prilika u zemlji porijekla tog lica. Banka je dužna da kreditni rizik identifikuje. kao i za upravljanje rizicima. finansijskih derivata ili robe kojom se trguje ili se može trgovati na tržištu.  Rizici koji se odnose na zemlju porijekla lica prema kome je banka izložena (rizik zemlje).  Tržišni rizik. Ova vrsta rizika obuhvata političko-ekonomski rizik i rizik transfera. Obuhvataju rizike izloženosti banke prema jednom licu ili prema grupi povezanih lica. Rizici kojima je banka naročito izložena u svom poslovanju su:  Rizik likvindosti.  Rizici ulaganja banke. kao i rizike izloženosti banke prema licu povezanom s bankom.rizika s ciljem minimiziranja njihovih negativnih efekata na finansijski rezultat i kapital banke. Obuhvataju rizike njenih ulaganja u lica koja nisu u finansijskom sektrou i u osnovna sredstva. Podrazumijevaju se mogući negativni efekti na finansijski rezultat i kapital banke zbog nemogućnosti banke da naplati potraživanja od ovog lica iz razloga koji su posljedica političkih. Kamatni rizik je rizik mogućnosti nastanka negativnih efekata na finansijski rezultat i kapital banke usljed promjene kamatnih stopa. Takođe.  Rizici izloženosti banke. mjeri i procjenjuje prema kreditnoj sposobnosti dužnika i njegovoj urednosti u izvršavanju obaveza prema banci. Obuhvata kamatni i devizni rizik. Posebnu vrstu tržišnog rizika predstavlja rizik od promjene tržišne cijene hartija od vrijednosti. Kreditni rizik je rizik mogućnosti nastanka negativnih efekata na finansijski rezultat i kapital banke usljed neizvršavanja obaveza dužnika prema banci. mjerenje i procjenu rizika.

nbs.rs/internet/latinica/55/55_6/index. Poslovni rizik (operativni). 23 23 http://www.  Reputacioni rizik. kao i usljed kazni i sankcija izrečenih od strane regulatornog tijela. Odnosi se na mogućnost nastanka gubitaka usljed nepostojanja dugoročne razvojne komponente u upravljačkom i rukovodećem timu banke. neodgovarajućih internih procedura i procesa. Predstavlja mogućnost nastanka gubitaka usljed kazni i sankcija proisteklih iz sudskih sporova po osnovu neispunjavanja ugovornih i zakonskih obaveza. Odnosi se na mogućnost nastanka negativnih efekata na finansijski rezultat i kapital banke koji su posljedica propusta u radu zaposlenih.html .  Pravni rizik.  Strateški rizik. neadekvatnog upravljanja informacionim i drugim sistemima. Odnosi se na mogućnost nastanka gubitaka usljed negativnog uticaja na tržišno pozicioniranje banke. kao i usljed nepredvidivih eksternih događaja.

uz dostavu kopije objave. Knjigovodstvene evidencije i finansijski izvještaji banke moraju iskazivati i finansijsko stanje njenih supsidijarnih lica pojedinačno i na konsolidovanoj osnovi. Finansijsko izvještavanje banaka Bankarski sistem Republike Srpske u smislu zakona o Agenciji za bankarstvo Republike Srpske – Prečišćeni tekst (. U Republici Srpskoj sistem se sastoji od 10 banaka i 7 poslovnica iz Federacije BiH.000. Osim objavljivanja i sa sadržajem utvrđenim zakonom. reviziju finansijskog poslovanja banke. međunarodnim računovodstvenim standardima i . mikrokreditnih organizacija (3 društva i 4 fondacije).6. Banka i njena supsidijarna lica dužna su da uredno. Banka je dužna da dostavi ABRS-u godišnji izvještaj u roku od 75 dana. odmah obavijestiti ABRS. štedno-kreditne organizacije i druge finansijske organizacije čije se osnivanje i poslovanje uređuje posebnim zakonima u kojima je propisano da Agencija za bankarstvo Republike Srpske (ABRS) izdaje dozvole ili odobrenja za rad. Poslovanje banaka regulisano je Zakonom o bankama Republike Srpske prema kojem banke moraju biti osnovane kao akcionarska društva sa minimalnim iznosom osnivačkog kapitala od 15. nadzire poslovanje i vrši druge poslove u vezi sa njima. a izvještaj eksternog revizora u roku od pet mjeseci od isteka poslovne godine na koju se izvještaj odnosi. 2 štedno-kreditne organizacije i 2 lizing društva. mikrokreditne organizacije.000 KM. Banka je dužna da izvještaj eksternog revizora u roku od 15 dana po njegovom prijemu. Banka mora formirati odbor za reviziju imenovan od strane nadzornog odbora koji je odgovoran za provođenje i angažovanje eksterne revizorske kuće koja će vršiti reviziju godišnjih finansijskih izvještaja i dužan je skupštini prezentovati kompletnu reviziju godišnjeg finansijskog izvještaja.Službeni glasnik Republike Srpske” broj 67/07) obuhvata banke. u obliku propisima Agencije. objavi u jednom ili više dnevnih listova dostupnih na cijeloj teritoriji BiH i o tome.. Odbor za reviziju je takođe dužan nadgledati poslove interne revizije uključujući kontrolu godišnjeg obračuna kao i. ažurno i kontinuirano vode knjigovodstvene evidencije i pripremaju godišnje finansijske izvještaje koji na adekvatan način prikazuju njihove aktivnosti i finansijsko stanje. na zahtjev akcionara sa najmanje 10% akcija sa pravom glasa.

ministar dr. za sebe i za svoja supsidijarna lica pojedinačno i na konsolidovanom osnovu. u zakonom propisanom roku. bilans uspjeha i izvještaj o gotovinskim tokovima. S obzirom da su banke dužne da budu akcionarska društva.25 24 Međunarodni standardi finansijskog izvještavanja 25 Cjelokupan teks o finansijskom izvještavanju banaka preuzet je od zvaničnog – Programa i akcionog plana unapređivanja i razvoja računovodstvene i revizorske profesije u Republici Srpskoj od 2012. banka je dužna da na kraju svakog prvog polugodišta objavi nerevidirani polugodišnji izvještaj koji uključuje bilans stanja (uključujući cjelokupnu vanbilansu evidenciju). Duško Šnjegota. Predsjednik savjeta – dr. Banja Luka. u obliku. solventnosti i rentabilnosti. sa sadržajem i u rokovima utvrđenim propisima ABRS-a. do 2014. Savjet za računovodstvo i reviziju Republike Srpske. Banka je dužna da pripremi i ABRS-u dostavlja izvještaje o poslovanju.godišnjeg izvještaja eksternog revizora. Imenovanje revizora banke mora biti odobreno od strane ABRS-a. finansijski izvještaji i revizorski izvještaji takođe moraju biti javni. godine. likvidnosti.. kao i da podnose prudencijalne izvještaje ABRS-u. april 2012. Zakonom o bankama predviđa se da banke podnose svoje finansijske izvještaje sačinjene prema MSFI24. Zoran Tegeltija . Ministarstvo finansija Republike Srpske. kao i informacije koje sadrže imena članova nadzornog odbora i uprave i svih akcionaraa koji imaju 5% ili više akcija sa glasačkim pravima.

Dvije uloge interne revizije bitne za ostvarivanje prethodno naglašenih tačaka jesu uloga uvjeravanja i konsultantska uloga. funkcija interne revizije treba da iskoristi priliku da razviju imidž i revizijsku filozofiju. Uloga i značaj interne revizije je značajna jer upravo ona obezbjeđuje potrebne informacije za upravljanje i sigurnost poslovanja banke. Interna revizija se takođe fokusira na rizike sa kojim se banka suočava. Banka treba da uspostavi ciljeve za efikasnost i efektivnost poslova. Shodno navedenom. Ekonomski i društveni odnosi u bilo kom preduzeću se ne mogu razvijati i odvijati bez kontrole i revizije.7. Zato značaj kontrole i revizije progresivno raste. Prilikom obezbjeđivanja ovog neophodnog usmjeravanja odbor za reviziju treba da obezbijedi strateški okvir za internu reviziju. Zaključak Proces globalizacije dodatno je zakomplikovao forme organizovanja privrednih subjekata koji često imaju centrale u jednoj. Svoju djelatnost obavlja nezavisno i bez pritiska od strane unutrašnjeg okruženja banke. a filijale u mnogim drugim zemljama svijeta. pouzdanost i potpunost finansijskih informacija i informacija usaglašenosti sa zakonima i regulativama. Interni revizori treba da se što više posvijete savjetodavnom aspektu. Idealna prilika za to će biti kada svi privredni subjekti krenu da intenzivno koriste interne revizore. Odjeljenje interne revizije ne mora obavezno da revidira svaku oblast aktivnosti tokom ciklusa revizije. što važi i za banku. Tako pokušava da spriječi nastajanje gubitaka i da identifikuje već nastale gubitke. Sve to zavisi od profila rizika. Ono može svake godine da provjeri samo oblasti najvišeg rizika. Glavni rukovodilac treba da sarađuje sa višim menadžmentom. Aktivnosti interne revizije su definisane Standardima interne revizije i Zakonom o bankama. dok je naglasak na upravljanju najvećim rizicima sa kojim se banka suočava. regulatorna tijela u bankarstvu ohrabruju procjenu rizika i reviziju zasnovanu na riziku u svim bankama. Ono što je važno. Interna revizija uz pomoć računovodstvenih informacija obavlja kontrolu poslovanja banke i obavještava menadžment o dobijenim rezultatima. .

8. Dragojević: Primenjena revizija u privredi i javnom sektoru. K. Dragutin.rs/internet/latinica/55/55_6/index. International Standards for the Professional Pracitice of Internal Auditing. Philip Wallage: Principi revizije.. Nagel: Revizija i kontrola kod konvencionalne i automatske obrade podataka. 2004. april 2012. Internal auditing 10. Program i akcioni plan unapređivanja i razvoja računovodstvene i revizorske profesije u Republici Srpskoj od 2012. Roger Dassen. The Institute of Internal Auditors. http://www. http://www. (Međunarodna perspektiva) 2. Basel. P. 1972. Predsjednik savjeta dr.org 4. Banja Luka. Ministarstvo finansija Republike Srpske. godine. Institute of Internal Auditors. Internal audit in banks and the supervisior's relatioship with auditors. ministar dr. 2001. Andrew Chambers. Knežević: Strategijsko odlučivanje u bankama na osnovu informacija upravljačkog računovodstva.html 11. do 2014. Beograd. 2006. Duško Šnjegota. Krajčević. Arnold Schilder. Basel Commitee on Banking Supervision. P. 9. Glossary of Terms 5. Savjet za računovodstvo i reviziju Republike Srpske. P. The Institute of Internal Auditors. Zoran Tegeltija . Ricks Hayes. Beograd. 7.theiia. USA. 2002. 3. 2007.Literatura 1.nbs. 6. F. Snežana. Lindemann.