You are on page 1of 3

Rekabet novasyonla mmkndr

Amerikan Anayasasnn Birinci Maddesinin 8. Blmnde yle der: Yazarlara ve mucitlere, snrl bir sre iin yazlar ve bulular zerinde mnhasran hak tanyarak, bilim ve yararl sanatlarn gelimesini tevik etmek... Bir bamszlk sava srasnda, bir anayasann daha ilk maddesinde telif hakkndan sz etmek, yaratc dnceye verilen nemin en net rnei. Telif haklar ve buna bal olarak patentin anlam ve nemi, bunun korunmas iin hukuki nlemler alnmas gibi konular, Amerikan halknn ortak kltr belleinde ve bilinaltnda kaytl. O kadar ki, sadece bir yl sreyle rgn (formel) eitim alabilmi olan ABD Bakan Abraham Lincoln, patent sahibi tek bakan! Sistem, byle bir eye frsat veriyor. Lincolnn 22 Mays 1849ta ald 6469 numaral patenti, denizcilikle ilgiliydi: S sularda gemilerin karaya oturmasn engellemek amacyla, ii hava doldurulan balonlar, geminin kenarna diziliyor ve iiriliyor. Ne var ki Lincolnn patenti ticari bir rne dntrlemedi: nk balonlar tayan aksamn arl, tekneyi daha da arlatrp, karaya oturmasn kolaylatryordu. Ticari fayda salamasa da, Lincolnn fikri zgnd ve patenti hak etmiti. Lincoln denilince akla gemicilik deil devlet bakanl ve kleliin yasaklanmas iin abalar, bunun, lkeyi iki kampa blmesi zerine kan i sava akla gelir. Ama Lincoln, siyasete atlmadan nce Missisippi Nehrinde New Salemden New Orleansa nakliyecilik yapmt. S sularda yk teknelerinin karaya oturmasna ok tank olmutu. Bu soruna are reten yaratc fikrine patent ald ama bundan para kazanamad. Bu yk, patentin ille ve mutlaka ie yaramas gerekmediini gsteriyor. Buna ek olarak bir patent, bir sre ie yarasa (ticarilese) bile sonradan eskiyip ilevsiz hale gelebilir. Amerikan Anayasnda telif haklarndan sz edilmesinde ise ABDnin kurucu babalarndan, Bamszlk Bildirgesinin ba yazar (ve 3.Bakan) Thomas Jeffersonun byk rol var. Lincolnden 100 yl nce yaam olan Jefferson, fazla titiz ve kl krk yaran, tereddtl (eski ve doru deyimiyle: mtereddit) biri olduu iin, gerekten ie yarayacak bulularna patent almad. nk, kendisi Patent Ofisinin bakanyd. Kendi bulular iin patente bavurmay doru bulmad. Jeffersonun bulular kadar, Amerikan ekonomisi iin patentin (yani yenilikilik-buluuluun) nemini halka anlatmas, bu konuda nclk yapmas nedeniyle kendisine Amerikan Buluuluunun Babas denilir. Patent konusuna, ABDde henz bamszlk fikri doduu sralarda bile nem veriliyordu. Bugn de yle. Ve Trkiye dahil btn lkeler, patent saylarn artrma ura iinde. nk patent, zgn ve yeniliki (inovatif) bir uygulamaya verilen onay. Ne kadar ok yeniliki uygulamas varsa bir lkenin, o lkenin kresel rekabet gc o kadar ok oluyor. rnein in, tam bu nedenle, Ulusal Patent Gelitirme Stratejisi 2011-2020 hazrlad ve Aralk 2011de aklad. Raporun, 2015 ylna kadarki hedefi: *Patent tesili 1 milyon olacak. *Faydal model tesili 2 milyon olacak. Faydal Model diye, zellikle kk ve orta boy irketlerin yeniliki rn/hizmet gelitirmesini zendirmek amacyla, inceleme ilemleri daha hzl, daha ucuz ve faydac bir uygulamaya deniliyor. Buluu 10 yl sreyle retme ve pazarlama hakk salyor. Patentte sre genelde 20 yl. Trkiyeye bakarsak, patent konusunun, dier kresel gstergelerdeki durumumuzdan farkl olmadn gryoruz. 133 yl nce Osmanl Dneminde kabul edilen Patent Kanunundan bu yana yaklak- 46 bin patentimiz olmu. Ama bunlarn 38 bini terk edilmi (en bata anlatlan ekilde eskimi, uygulanmam, yenilenmemi v.b.). Ve bugn elimizde, Dnya Patent Kurumunun Aralk 2011de yaynlanan verilerine gre 7,469 ileyen patentimiz var [i]. Baz lkelerde ise 2011de ileyen patent saylar: ABD................... 2,017,318 Japonya............. 1,423,432 in..................... 564,760 Almanya............ 514,046 Fransa............... 435,209 Yunanistan........ 32,120 leyen patentlere deil de, Trkiye Patent Kurumu tarafndan verilmi patentlere sadece say olarak baktmzda unu gryoruz: TPE, 2011de tesil ettii (onaylad) 6,539

patentin sadece 847sini yerli sayyor. Geri kalan 5,692 patent ise yabanc kaynakl. Yani, Trkiyede alan yabanc irketlerden... 1995-2011 arasnda yerli patent oran % 7.6. Yabanc patent oran % 92.3 [ii] imdi de ileyen patent says ve toplam patent saysndan daha da nemli olan Triadik Patent saysna bakalm. Triadik (l) patent diye, Avrupa-ABD-Japonya patent kurumlar tarafndan, yani nn ortak kararyla patent olarak kabul edilen patentlere deniliyor. Bu patentler, sadece bir ulusal patent kurumunun karar olmayp, uluslararas kurumun karar olmas bakmndan ok daha nemli bir gsterge. Trkiyenin, 1996-2009 arasnda l Patent says 4ten (yaz ile: drt) 24e kt. Trkiye, l Patent bakmndan OECD iinde 23. srada[iii] . En son 2009 ylna ait olan verilere gre en fazla l Patent sahibi lke ABD: 13,715. kinci srada Japonya var: 13,322. nc sradaki Almanyann l Patent says 5,764. Ve liste byle gidiyor. Yzde olarak baktmzda dnyada l Patent sahipliinde ABD % 29.2 paya sahip. Japonyann pay % 28.3. Avrupa Birlii % 30.3. Geri kalan btn dnyann pay % 12.2 [iv] . Dnyada en ok patent alnan blgelere de bakabiliriz. OECDnin hesabna gre ilk 10 blgenin Japonyada, drd ABDde, biri Fransa ve dieri Gney Korede: 1.Tokyo 2.San Jose-San Fransisco-Oakland (Silikon Vadisi ve yresi) 3.New York-Newark-Bridgeport 4.Boston-Worcester 5.Seoul ve yresi 6.Los Angeles-Long Beach 7.Kanagawa (Japonyada Yokohama blgesi) 8.Osaka 9.Paris ve yresi 10.Minneapolis-St.Paul Buraya kadar sraladmz veri ve bilgiler, biri dierini tamamlayan yenilikilik ve patentin tesadflere bal olmadn, bir bilim ve teknoloji kltrne, bunlarn altyapsna dayandn gstermi olmal: Trkiyenin yeri ve durumu hakknda bakaca bir deerlendirme yapmaya gerek kalmyor. Herey aka belli. Trkiye olarak, yenilikilik konusunda (ve patent gelitirmede) azim ve hevesle bilinli olarak hareket etmemiz, ve bir Ulusal novasyon Stratejisi hazrlamamz gerektiini syleyebiliriz. 19 ve 20. yzyl tarz kategorik sanayi retimi hedeflerini temel alarak 21. yzylda da rekabeti olmay mit edemeyiz. Ama bilgi ve iletiim teknolojilerine bu konuda can simidi gibi sarlabiliriz. nk Trkiyede BT sektr sermayesinde % 1lik art salanrsa, kii bana gelirin % 1.6 artabilecei TBSAD tarafndan hesapland [v]. rnein, genibant kullanm % 10 arttnda, yenilikilie dayal rn sat % 3e yakn artyor. Elektronik ticaret deerleri 2 kat arttnda, yenilikilik yapma eilimi % 3 artyor. TBSADn raporunu, 2023 Trkiyesi iin hkmet tarafndan saptanan hedeflere ulamak iin, yenilikilii hzlandrmay amalayan bir yol haritas olarak gryoruz.

1 World Intellectual Property Indicators 2011 Edition. Table P2 Patents grants by office & origin and patents in force 2010. Sayfa 195-197 http://www.wipo.int/ipstats/en/wipi/index.html

[ii] Trkiye Patent Enstits web sitesi: http://www.turkpatent.gov.tr/dosyalar/istatistik/patent/Patent_tescil_yillara_gore_dagilim.pdf

[iii] Bilim ve Teknoloji Yksek Kurulu 23. Toplants. 27 Aralk 2011. http://www.tubitak.gov.tr/tubitak_content_files/BTYPD/btyk/23/BTYK23_Gelismeler.pdf

[iv] OECD Factbook 2012: Economic, Environment, Social Statistics. Sayfa 98. http://www.oecdilibrary.org/economics/oecd-factbook_18147364

[v] Ekonomide Atlm in Biliim. TBSAD Raporu. 2012. Sayfa 77 ve 191. http://www.gelecekonline.com/bildirimler/bildirimid/1002/tubisad_ekonomide_atilim_icin_bilisim_http--www

Bu yaz www.bilgicagi.com sitesinden indirilmitir. http://www.bilgicagi.com/Yazilar/11876-rekabet_inovasyonla_mumkundur.aspx