You are on page 1of 42

6.

9.

? .
Verilenpara rntsnde "?" yerine ka tane madeni para gelmelidir?
A.74 B.63 C.42 D.31

~
1 7 6 5 4

2_J... 3

_5 8

!
8

1 -- 4

Yukaridakiarklar bir defa dndrlyor. Okun geldigi blmedeki sayilarla keslrler eslestlrildlglne gre boyali blmelere asagidakIlerden hangisi gelebilir? A. 54, 68 C. 55, 74 B.48,53 D. 57, 63

7.

0000
20 4 10 sayilar yazilmistir.

emberlerdeki noktalar yardimiylaizilebilenokgenlerle ilgilibir kurala gre emberlerin altindaki Buna gre A yerine ka yazilmalidir? A.25 B.30 C.33 D.35

10.

.
8. {3, 5, 2} ~ 27
{5, 4} ~ 8 {O, 1, 8} ~ 18 {O, 3, 9, 6} ~ ? Verilen eslestirmelerde kmelerin elemanlari kullanilarak yazilabilen basamakll dogal sayilar ile ilgili bir kural vardir. Bu kurala gre "?" yerine asagidakilerden hangisi yazilmalidir?

Yukaridaki ABCD dikdrtgeni es dikdrtgenlere


ayrilmistir.

Buna gre dikdrtgenlerin kata kainda O sekli vardir?

A.48

B.42

C.36

D. 16

1 B. "7

D. 4

tudem 8. sinif

Olasilikve istatisUk251

--

--

J(azammlar
,i

i. rntler ve Ilikiler

'~ 2. Aritmetik ve Geometrik Dizi 3. Cehirsel Ifadeler 4. Pascal geni ve Binom Ailimi

5. zdelikler 6. arpanlara Ayirma 7. Dogrusal Denklem Sistemlerini zme 8. Bir ve Iki Bilinmeyenli Denklemler

..

Tanim
Dizi: Genel terimi olan sayi rntsdr. Aritmetik Dizi: Ardisik terimleri arasindaki fark sabit olan dizilerdir. GeometrikDizi: Ardisik terimleri arasindaki fark sabit olan dizilerdir.

RNTlER ILIsKilER ve

Mercek
a1 a2
~ ~

Altinda

Dizinin Temel geleri i. terim II.terim iii. terim


1, 4, 7, 10,

... sayilari

bir kurala gre yazilmistir. Her sayi kendisinden

nce gelen sayinin 3 fazlasidir. Bu kural farkli biimlerde ifade edilebilir. tnn kuralindan yararlanarak verilmeyen sayilar hesaplanabilir. Varsa kurali bozan sayi belirlenir, bu sayi yerine dogru degeri yazilir.

a3 ~

an ~ genel terim

(an)=(a11a21a31..., ani ...) dizisinde a11 a21a3' ... reel sayilari dizinin terimleri, an ise sayi dizisinin genel terimi veya n. terimidir. Bir dizinin belirli olmasi

ii. III. iv. V. n sira sayisini gstermek zere yukarida modellerle gsterilen sayi rnts iin tablo dzenlenebilir.
n
Sekil saYl81

. . .. .... .... .. ... .... . .. ...


i. Tablodan da grldg gibi sayi rntsnn genel terimi 3n - 2 ile ILGIN SAYi

Sayilar, belirli bir kurala gre dizilerek sayi rntleri olusturur. rn-

iin dizinin genel teriminin verilmesi gereklidir.

ifade edilir. Bu genel terimden yararlanarak sayi rntsnde sekil sayisi bilinmeyen terimler de hesaplanabilir. Buna gre rntnn 10. terimi: 3. 10 - 2 = 28'dir.

Gnlk

Yasamla Baglanti
DIzisI

Fibonacci Dizisi, matematigin en ilgin konularindan biridir. italyan Matematiki Fibonacci, Hint-Arap sayilarini arap hocalardan grenerek Avrupa'ya tanitmistir. Matematik ve cebir hesaplarini ieren bir ticaret kitabi olan Liber Abacci (Cebir Kitabi)'yi yazmistir. Fibonacci Dizisi 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, "'!'l ., 21, 24, ... biiminde devam eder. \ -/' Dizinin ii. teriminden itibaren her sayi, nceki iki sayi toplanarak olusturulmustur. Fibonacci Sayilarina dogada birok alanda sika rastlanir. Ttn bitkisinin yapraklarinin dizilisinde, ayieginin sarmallarinda, am kozalagindaki spirallerde, ... Bu sayilarin, sarmallarin dizilisinde grevi; bitkinin gnesten ve havadaki karbondioksitten faydalanmasini saglamaktir. Bylelikle bitki yksek dzeyde fotosentez yapabilir.
0;00;00;00;00;00;00;00;00;00;00;00;0

. .AJ".\J\ '-.h.'-.t '-.h.', :' . "'-J' \:"'. i'. 'I. "'u/ i". \.J' \."

i'

254 Cebirsel ifadeler eDenklemler v

tudem

8. sinif

o
n = 2 iin n = 3 iin n = 4 iin

RNEK Mercek

Genel terimi an= 5-n .a.i-1olan dizide a1=4 olduguna gre dizinin n
4. terimi katir? n yerine degerler yazilarak dizinin diger terimleri bulunur.

Altmda

Aritmetik ve Geometrik Dizilerin zelikleri Bir aritmetik dizide, 1. Bastanvesondanesituzakliktaki terimlerin toplami esittir.
a,+an=a2+an_,=a3+an_2='" 2. Herhangi bir terim kendisinden esit uzakliktaki terimlerin aritmetik ortalamasina esittir.

5-2 8:i= -.a1 2 5-3 CIa=-.a2 3 5-4 a4= -.a3 4

=-.4=6 2
2 = -.6 = 4 3 1 = -.4 = 1 4 Geometrik Dizi

Aritmetik Dizi
(an)= (a1, 8:i, Cia, sinde an' ...) dizi-

(an)= (a1 8:i, Cia...., an' ...) dizi, sinde a2 = a3 = ... = ~ = r a1 a2 an-1 esitligi varsa (~) dizisi geometrik dizidir. 8:i = a1 . r
cia = a1 . r2 a4 = a1 . r3

a2 - a1=a3 - a2= ...=an - an_1 =r esitligi dizidir. varsa (an) dizisi aritmetik

8:i=a1+r cia = a1 + 2r a4 = a1 + 3r

Bir geometik dizide, 1. Bastan ve sondan esit uzak(r : ortak arpan) liktaki esittir. a,.an=a2.an_,=a3.an_ 2='" 2. Herhangi bir terim kendisinden esit uzakliktaki terimIerin geometik ortalamasina esittir.
a10 =a1.r10-1 a10 = a1.r9 3 9 243 = - S' r

terimlerin

arpimi

an = a1+ (n - 1)r

(r: ortak fark)

RNEK

(])

RNEK
gre ortak

Bir aritmetik dizide ortak fark 1, dizinin ilk terimi 4 olduguna gre ilk 5 terimin toplami katir? a1 =4 r=1 an = a1+ (n -1)r 5 Ss = -(4 +8) 2 Ss = 30

Bir geometik dizide as=3 ve a10=243 olduguna arpan katir?


an = a1.rn-1 as = a1.rS-1 3 = a1.rs 3 a1=rs

a3 = ..Ja2 .a4 =

r r=3

RNEK

D
1

6, 3,

~
2

geometrik dizisinin

.
4

=...

RNEK

Bir aritmetik dizide a4=8 ve


Se= 1O olduguna gre si; katir? an = a1+(n-1)r terimini hesaplamak zm yapilabilir. esitliginden yerine si; pratik

ilk 6 teriminin toplami katir? a a r=i=~=_=a1 an


1-rn Sn =a1. 1-r

3 62

16
')S

25
Kare sayi/ar dizisi

1j!
S6=6.~_189

12 = 1 22 = 4 32 = 9

1-! -16 2

tudem --

8. sinif
--

Cebirsel ifadeler veDenklemler 255

Tanim
Ceblrsel ifadeler (sayi ifadeleri: Bir sayinin fazlasini, eksigi-

CEBiRSEl iFADELER

ni, katini, belli bir kesir kadarini, ... veya bunlardan birkaini gsteren harfli ifadelerdir. Bilinmeyen (degisken): Bir cebirsel ifadede bir veya birden fazla sayiyi temsil eden sembollerdir. Terim: + veya - isaretleriyle birbirinden ayrilan cebirsel ifadelerdir. Kat sayi: Bir cebirsel ifadede bilinmeyen ile arpim durumunda olan sayidir.

evremizdeki insanlarla olan iliskilerimizde dzgn iletisim kurmamiz ok nemlidir. iletisimin temeli kendini dogru ifade etmekle ilgilidir. insanlar. iletisim kurma sirasinda kendilerini farkli biimlerde ifade ederler. Konusarak, yazarak, terim glerek. sasirarak. aglayarak, dans ederek veya mzikle...

"Nasilsin?"

sorusuna

verilebileFakat "Evin,

cek yanit szel bir ifadedir. "Boyun okuluna ka santimetre?", ka kilometre

uzaklikta?" yanit sayidurumda

sorularina verilebilecek larla ifade edilir. Buna benzer birok

ifadelerimiz; sekillendirilir.

sembol veya sayilarla

Cebirsel Ifade
Cebirsel ifadeler, szel ifadelerin sembollerle gsterilmis halidir.

Szel ifade 27'nin 4 fazlasi

Ceblrsel ifade 27

+4

Mercek

'Altinda

Szelden Cebirsel Ifadeye Dnsm Cebirsel ifadeler, szele; szel ifadeler cebirsele dnstrlebilir. Bir cebirsel ifadenin birden ok szel karsiligi olabilir. Szel bir ifade, cebirsel ifadeye dnstrlrken sayinin

2 10'un "5 'inin 1 eksigi 4'n karesinin 3 kati 30'un 6 eksiginin yarisi 169'un karekknn 5 kati

2 10.--1 5 42.3 (30 - 6) : 2 J169 . 5


veya sembollerle ifade

Cebirsel ifadeler, szl ifadeye dnstrlrken edilirken bir veya birok bilinmeyen ler a, b, c, x, y, z, m, ... harfleri olabilir.

(degisken) kullanilabilir.

Bu degisken-

a'nin 8 fazlasi

+8
(m

fazlasidenildiginde -? +
eksigi denildiginde kati denildiginde -?-? .

m'nin 4 eksiginin 7 kati ~

- 4).7

x'in 3 fazlasinin bestebiri ~

x+3 5 y3 + y2

blm denildiginde -? : sembolleri kullanilir.

y'nin kp ile karesinin toplami ~


z'nin 6 katinin

10 fazlasi

6z

+ 10
tudem 8. sinif

256 Cebirsel ifadeler eDenklemler v

Bazi geometrik

sekillerin evreleri ile kenarlari arasindaki

iliski cebirsel

olarak ifade edilebilir. evre uzunlugu kisaca ile gsterilir.

-i

a eskenargen =a+a+a = 3a

b dikdrtgen =a+a+b+b = 2(a + b)

o RNEK
Yariapi r olan krenin ilk durumda alani A1 olsun. Krenin alan bagintisi A1=41tr2 cebirsel ifadesine karsilik gelir. Yariapi yariapi 3 katina ikarildiginda olsun. 3r, alani

Tanim Benzer Terim: Harfleri ve harflerinin sleri ayni olan terimlerdir. Benzer sayilarin kat sayilari farkli olabilir.

~
Kre biimindeki bir hediyelik esyanin yariapi 3 katina ikarilirsa alani ka kat artar?

= 41t.(3r)2 = 41t.9r2 = 361tr2

oldugundan

: A1 = 361tr2 : 41tr2 =9 katina ikar, 9 - 1 = 8 kat artar.

Mercek
Cebirsel

A1tmda
Islemi

Ifadelerle Toplama

ve ikarma

RNEK
ifadelerdir. Bu ifadelere karsilik gelen cebirsel

Cebirsel ifadeler toplanir-

"Bir sayinin 2 eksiginin 3 kati" ile " bir sayinin 3 katinin 2 eksigi" szel ifadeleri ok sik karistirilan ifadeler, benzer olmasina ragmen farkli ifadelerden olusur. Sayiya adenilirse, 2 eksiginin 3 kati --t (a - 2)

kenveyaikarilirken benzer terimlerden yola ikilir. Benzer terimlerin kat sayilari toplanir veya ikarilir. Ben-

.3

= 3a - 6

zer terimin harfli kismi, kat sa-

3 katinin2 eksigi--t 3a - 2 olur.

3a - 6 * 3a -2

yinin yazilir.

yanina

arpan olarak

9y ,

13 --x 2

, -2b 2a

Benzer terimler

Benzer terimlerle toplama veya ikarma islemi yapilarak cebirsel ifadeler daha sade hale getirilebilir. -2ax2 + 5m + 3ax2- 9m = (-2 + 3)ax2 + (5 - 9)m = ax2- 4m mn 1 1 1 17 2mn + - - -mn = (2 + - - -)mn = -mn 5 2 5 2 10 -3x2y + 5xy2 + 4x2y- 5y2x = + x2y

tudem 8. sinif

Cebirsel ifadeler eDenklemler v 257

---

Mercek
Cebirsel

Altmda

Ifadelerle arpma

Benzer terimlerle arpma veya blme islemi yapilarak sadelestiriimis ifadeler elde edilebilir. a12. a5 . a-7 = a12+5-7 a10 = (-4c) . 9d2 = -36cd2 ax . bx2 . cx4 = abcx7
5a3b9 = 5a2b8 ab .
8ez2 = 4C1 .z = 2t4z

ve Blme Islemi Benzer terimli cebirsel

ifadeler arpilirken kat sayilar arpilir, kat sayi olarak yazilir. sl sayilarla arpma isleminin zelikleri kullanilir. Benzer terimli cebirselifadelerle blme islemi yapilirken kat sayilar blnr, kat sayi olarak yazilir. sl sayilarla blme

-a3b . 5a9 = -5ba12 3m2 . 4n7 = 12m2n7 -12a2 . 9y2 = -108a2y2


2 3m5n.m -7 3n2

4z

=~ m

21a3b2c = -7c _3a3b2

Cebirsel ifadelerle arpma islemi yapilirken arpma isleminin toplama veya ikarma islemi zerine dagilma zeliginden yararlanilir. A . (B + c) = A . B + A . C A . (B - c)

=A

. B- A .C

isleminin zelikleri kullanilir.

E) RNEK
(2x + 1) . (3x - 7) ifadesinde arpma isleminin dagilma zeligi kullanilirsa

+ (2x+ 1). (3x-7) = 2x.(3x-7) + 1.(3x-7) + = 6x2- 14x + 3x - 7 = 6x2- 11x - 7 yazilir.

RNEK

(y - 2) . (4y - 1) = ay2 + by

+ c esitligindeki a, b, c tam sayilari katir? + 2 = 4y2- 9y +2

(y - 2) . (4y -1) = 4y2- Y- 8y

4y2- 9y + 2 = ay2 + by + c olduguna gre,

Tanim Ceblrsel ifadenin Sayisal Degeri: Bir cebirselifadedebilinmeyen yerine deger verildigindeifadeninaldigi sonutur.

LW
3
RNEK

tt

a = 4, b = -9, c = +2 bulunur.

a = -3 ve b = 4 tam sayilari iin a3 - a2b + a + b2 ifadesinin degeri katir? Cebirsel ifadenin sayisal degerini bulmak iin verilen tam sayi degerleri ifadede yerine yazilir, uygun islemler yapilir. a3 - a2b + a + b2 = (-3)3 - (-3)2 . 4 - 3 + 42

= -27 = -50

- 36 - 3 + 16

o
~
1 1 -+1 1 a b

RNEK
ifadesinin sadelestiriimis sekli nedir?

Rasyonel cebirsel ifadelerde ayni rasyonel sayilarda oldugu gibi payda esitlenir. Varsa uygun sadelestirmeler yapilir. 258 Ceb;rsel ifadeler eDenklemler v

tudem 8. sinif

nerme ve Aik nerme

Tanim
nerine: Dogruyadayanliskesin hkm belirten ifadelerdir. Aik nerine: iinde en az bir degisken bulunan ve degiskenin aldigi degere gre dogrulugu ya da yanlisligi kesinlesen nermelerdir.

1. Trkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaskani Atatrk'tr. 2. Bu hafta sonu sinemaya gidelim. 3. Metro, bir ulasim aracidir. 4. izmir, Akdeniz Blgesi'nin en byk sehridir. 5. Ka kardessiniz? 6. Kp, bir kare prizmadir. Yukaridaki cmlelerin hangileri bir nerme belirtir? Her ifade, nerme degildir. ifadenin nerme olabilmesi iin dogrulugunun veya yanlisliginin sylenebiImesi gereklidir. 1, 3, 4 ve 6 ifadeleri birer nermedir. 1, 3 ve 6 nermeleri dogru nermedir. izmir, Ege Blgesi'nde oldugu iin 4, yanlis nermedir. 2 ve 5 ifadeleri dogru ya da yanlis kesin bir hkm belirtmediginden nerme degildir.

Mercek

~
Deeri

A1tmdG1
Doruluk

nermenin

Bir nermenin dogru ya da yanlis oldugunu gsteren sayi, dogruluk degeridir. nerme dogruysa dogruluk degeri 1, yanlissa dogruluk de-

geri O

alinir.

8iii'j0r"

"'II611"IIZ

RNEK
x yerine hangi degerler yazilirsa dogru ve

Cebir Tarihi Cebir; matematik, astronomi ve bilgisayar programciliI yanisonerme, ginda sika kullanilir. Misirlilarda bugnk cebir konularina benzeyen fakat az gelismis bir cebir anlayisi vardi. Misirlilar "aha hesabi" adi verilen bir hesap trne ihtiya duymuslardi. aha, grup ya da miktar anlamina gelir. Bu yntem, deneme ve yanilma yntemine benzer zmler ierir. Ilerleyendnemlerde Harezmi; dogu ve batinin ilk cebir kitabi olan EI Kitab'l Muhtasar fi Hisab'il adli eseriyazmistir. Bu kitaptaki alismalari ile sayesinde cebir, Harezmi
zdeslesmistir.

3x + 1 < 4 aik nermesinde yanlis nermeler elde edilir?

3 .. 3 11 x = - iin 3.-+ 1 =-<4 2 2 2 x = O iin

..

3 . O + 1 = 3 < 4 dogru nermedir. , asal sayidir." cmlesinde yerine 13 yazilirsa dogru nerme, 72 yazilirsa yanlis nerme elde edilir. Benzer sekilde degiskenler kullanilarak farkli aik nermeler olusturulabilir.

Pascal

gen i ve Binom Ailimi

A = {1, 2, 3} kmesinin 8 alt kmesi vardir: Oelemanh 1 elemanh o


2 elemanli {1, 2}, {2,3}, {1,3}

{1}, {2}, {3}


3 eleman h

{1, 2, 3}

tudem

8. sinif ---

Cebirsel ifadeler eDenklemler v 259

--

Tanim
BinomAilimi:x ve
YER, n E N olmak zere (x + y)n ifadesinin

A kmesinin O elemanli, 1 elemanli, 2 elemanli ve 3 elemanli alt kmelerini gsteren sayilar bir dizi olusturur. Oelemanli alt kme dizisi 1 elemanli alt kme dizisi 2 elemanli alt kme dizisi 3 elemanli alt kme dizisi 1 1 3 1 2 3 1 1 1 n =0 n= 1 n =2 1~ n= 3

x ve y ifadelerinin kuwetlerinin toplami veya farki biiminde


yazilmasidir.

Yukaridaki sayi dizilerinden olusan sekil Pascal geni'ni olusturur. Pascal geni'nde her satir 1 ile baslar, 1 ile biter. Kendisinden nce gelen satirdaki iki sayinin toplami ortaya yazilarak diger satirdaki sayilar olusturulur. Her satirda bastan ve sondan esit uzakliktaki sayilar esittir. Pascal geni'nden yararlana2 3 4 5 10 3 6 10 4 5 rak (a+b) veya (a - b) ifadelerinin dogal sayi kuwetlerinin ailimi yapilabilir. Bu ailimdaki kat sayilar ve terimler belirlenebilir. (a+b)n binom ailimindaki kat sayilar Pascal geni'nin uygun satirindan seilerek yazilir.
(a (a (a

Mercek

(a+b)n ailiminda leri 1'er azalirken,

a'nin kuwet-

b'nin kuwetleri

+ b)O = + b)' =
+

1 1a

+
+

1b 2ab

Altinda

1'er artmaktadir. Her terimde a ve b ifadelerinin sleri toplami derecesini verir. ailimi n

b)2 = 1a2

1b2

Kat Sayilar Toplam. ve Sabit Terim


(a+b)n ailiminda

(a + b)3 = 1a3 + 3a2b + 3ab2 + 1b3

RNEK
ncelikle terimler yazilir, Pascal kat sayilar yerine yerlestirilir.

1. Kat sayilar toplamini bulmak iin a ve b yerine 1 yazilir. 2. Sabit terimi bulmak iin a ve b yerine O yazilir. 3. (n + 1) tane terim vardir.

(3a - 2b)3 binom ailimini yaparken geni'ndeki

(3a - 2b)3 = 1(3a)3

+ 3(3a)2 . (-2b) + 3.3a . (-2b)2 + 1(-2b)3

+ = 27a3 + 3 . 9a2 . (.,..2b) 9a . 4b2- 8b3 = 27a3- 54a2b + 36ab2- 8b3

o RNEK
(2x 5Z)4 ailiminda

kat sayilar toplami katir?

Biii';tOr

f'\UiU"UZ

(2x

5Z)4 ailimini

yaparak kat sayilari teker teker toplamak

olduka

Pascal geni ve 2 Pascal geni'nin her satirindaki kat sayilarin toplami 2 nin sleri biiminde yazilabilir.

zor ve zamanalicidir. x = z = 1 yazilarakkat sayilartoplamikolayliklahesaplanabilir. (2 . 1 - 5 . 1)4 = (-3)4 = 81

~
(4a

RNEK
3b)3 ailiminda a2b ii terimin kat sayisi katir?

2 = 1 21= 1 + 1 22 = 1 + 2 + 1 23 = 1 + 3 + 3 + 1 = 8 24= 1 + 4 + 6 + 4 + 1 = 16 260 Cebirsel ifadeler eDenklemler v

Pascal geni'nden (4a -3b)3

yararlanarak

ailim yapildiginda

= 4a3

+ 3

= 64a3 -

+ 3 . 4a . (-3b)2 + (-3b)3 144a2b + 108ab2 - 27b3

. (4a)2 . (-3b)
-144'tr.

a2b ii terimin kat sayisi

tudem

8. sinif

GALTON KUTUSU Pascal geni'ne benzeyen Galton Kutusu nl ingiliz istatikisi Francois Galton tarafindan hazirlanmis bir deney tahtasidir.

Bu dzenek istatistikte sika kullanilir. Ama, hatalar kurali ve normal dagilim konulanni pratik olarak gstermektir. Galton kutusunda dikey bir tahta, tahtanin zerinde bilyelerin kaymasi iin bir huni ve yatay siralara ivilerin takildigi en altta bilyelerin iine dstg dikey kutucuklar vardir. Deney sirasinda bilyeler huniden dzenegin iine dklrler, asagiya dogru akili ivilere arpip saga sola dogru dagilirlar. En son alttaki kutucukta toplamrlar. Eger ok sayida bilye kullanilirsa kutucuklann iindeki bilyelerin ykseklikleri normal bir dagilim (an egrisi) gsterir.

....... ............. . ... . .

........ ,.... ......... . . . . . . . '.' . ...........

~./.... . .... .
.....

8iii';t0f'

",u,u"uz

gen Sayilari Pascal geni'nde yesil kutulardaki sayilar ardisik dogal sayilar; mavi kutulardaki sayilar ise gen sayilaridir. gen sayilari, ardisik dogal sayilarin toplami biiminde yazilabilir. 1 =1

m
a

RNEK
1 ve b

=5

= -- 5

.. rasyone I sayiIari iin,

a5 + 5a4b + 10a3b2+ 10ab3 + 5ab4 + b5 ifadesinin degeri katir?


a ve b sayilarini yerine yazarak ifadenin sayisal degerini hesaplamak sl sayilarla uzun islemler yapmayi gerektirir.

3=1+2 6=1+2+3 10 = 1 + 2 + 3 + 4 15 = 1 + 2 + 3 + 4 + 5

Tanim
zdeslik: iindeki degiskenin her degeri iindogru olan ner-

a5 + 5a4b + 10a3b2+ 10a2b3+ 5ab4 + b5 = (a + b)5

(~-~J ZDESliKLER
3a . (a + 1) = 3a2 + 3a aik. nermesinde a yerine hangi degerler yazilirsa esitliksaglanir? a=1 iin, 3.1.(1+1) = 3.12+3.1 6=6 a=-4 iin, 3.(-4).(-4+1) = 36 3.(-4)2+3(-4) = 36 a=2 iin, 3.2.(2+1) = 3.22+3.2 18 = 18 a yerine farkli sayilar yazmaya devam edilerek de esitligin daima saglandigi gsterilebilir. tudem 8. sinif ---

=(_1)5 =-1

2x + 7

= 9 aik nermesinde x

melerdir. Denklem: iinde en az bir degisken bulunanve degiskenin bazi zel degerleri iin dogruolannermelerdir.

yerine hangi degerler yazilirsa esitlik dogru olur?

Mercek 'Altinda
zdeslik ile Denklemin Farki
4a + 1 = 3a + 4 aik nermesi zdeslikdegil, denklemdir. a=1 iin, 4.1+1=3.1+4 5 = 7 (yanlis) zdesliklerinzmleritm
reel sayilardir.

x=-2 iin, 2. (-2) + 7 = 9


3;i!:9 x=3 iin, 2

.3

+ 7

9 13;i!: 9

x=1 iin,

2. 1 + 7 = 9 9=9

x yerine 1'den farkli sayilar yazildiginda esitliksaglanmaz. Esitligi saglayan tek deger x=1'dir.

Ceb;rsel ifadeler eDenklemler v 261

-- - - -

Tanim TamKareifadeler:iki terimin


toplaminin veya farkinin karesi biiminde yazilabilen ifadelerdir. a2 + 2ab + b2 ve a2 - 2ab + b2 biiminde yaziIabilen ifadeler tam kare ifadelerdir.

ABCD karesinin bir kenar uzun-

lugu (a+b) birim olsun. ABCD karesinin alani iki kenar uzunlugu arpi-

a
b

b b b2
''"

larak hesaplanir. A(ABCD) = (a+b) . (a+b)

ab
a

b
00

a+ b

Bu arpma islemini arpmanin toplama islemi zerine dagilma zeliginden yararlanarak yaparsak

a2

ab

a
(a

+ b) . (a + b) =

h+
.

a . (a + b) + b . (a

+ b)

= a2

+ ab + ba + b2

= a2 + 2ab + b2
karesi; i. terimin karesi, i ile II. terimin arpiminin esittir.

(a+by2= a2 + ab + ab + b2 (a+by2= a2 + 2ab + b2

iki terimin toplaminin

2 kati ile ii. terimin karesinin toplamina

(a + b)2 = a2 + 2ab + b2

a2 + b2

= (a +

b)2- 2ab

iki terimin farkinin karesi; i. terimin karesi, i ile II. terimin arpiminin -2 kati ile II. terimin karesinin toplamina esittir. (a - b)2 = a2- 2ab + b2 (x - 1)2 = x2 - 2x + 1 a2 + b2 = (a - b)2 + 2ab (5m + 1)2 = 25m2 + 1Om + 1 (k - 8)2 = k2- 16k + 64 (JX + ,Jy)2= X + 2JXY + y

Mercek

AJtinda

(a + 3)2 = a2 + 6a + 9 (3x + 2y)2 = 9x2 + 12xy + 4y2

Bir Ifadenin Tam Kare Olma Kosulu ve Terimlinin Karesi


1. ax2 + bx + c ifadesinin tam kare olabilmesi iin, b = 2 . Ja . .JColmalidir. 2. ai b ve c sayilarinin toplaminin karesi

RNEK

m - .!. = 4,/2 olduguna gre m +.!. ifadesinin degeri katir? m m

veya (a+b+c)2=a4b4c42 biiminde yazilir. (ab+ac+bc)

( (

1 m+- m

1 1 1 =m2+2.m.-+2=m2+2+2=34+2=36 m m m J
2

m+-

1 2

mJ

=36

1 ise m+-=6 m

1 veya m+-=-6'dir. m

262 Cebirsel ifadeler eDenklemler v

tudem

8. sinif

~
a- b
42

RNEK

=4

ve a. b

= 2 olduguna gre a2 + b2 ifadesinindegeri katir?


+ b2 ise a2 + b2 = 16 + 4

Mercek

'Attmda

{a - b)2 = a2 - 2ab + b2

Ailimi Verilen Ifadeleri Tam Kare Olarak Yazma

= a2-2.2

= 20'dir.

Tam kare ifadeler,1. terimin


karekk ile iii. terimin karek-

~
25a2

RNEK

knn toplaminin ya da farkigre k ve m

+ 30ab +

9b2 = {ka + mb)2 biiminde yazilabildigine

nin karesine esittir.

sayilari katir?

Ailimi verilen ifadenin hangi iki terimin toplaminin tam karesi oldugunu bilmek iin bastaki ve sondaki terimlerden yararlanilabilir. 25a2 + 30ab + 9b2 = {5a + 3b)2 i i i i i {5a)2 2.5.3b {3b)2 k=5 m=3

81m2+36mn +4n2== (9m + 2n}2 i i (9m)2 (2n)2 9x2 -6x+1 == (3x-1)2 i i (3x)2 12

Iki Kare Farki


b b b

Tanim
a a-b

iki Kare Farki: iki terimin toplami ile farkinin arpimina esit olan zdesliktir.

a-b

b
a

Bir kenar uzunlugu a birim olan karenin bir ucundan bir kenar uzunlugu b birim olan bir kare kesilir. Kalan paranin alani a2 - b2 ile ifade edilir. Bu para bir ksesinden sekildeki gibi kesilerek yukaridaki dik-

drtgeni olusturacak sekilde bir araya getirilir. Bu dikdrtgenin alani

Blll';tor I"\viU"uz
A

(a+b).{a-b) ile ifade edilir. Kalan


paranin alani esit olacagindan a2- b2 = (a + b) . (a - b) yazilir.

Dik gende Iki Kare Farki

(a

+ b) . (a - b) islemini arpmanin toplama islemi zerine dagilma

zeliginden yaparsak (a
i

+ b) . (a -

ht

b) = a. (a - b) + b . (a - b)

= a2 - ab = a2 - b2

+ ba - b2

Bir dik gende hipotensn ve dik kenarlarindan birinin uzunlugu bilindiginde iki kare farki zdesligi kullanilarak diger dik kenarin uzunlugu hesaplanabilir. Pisagor Bagintisindan, a2==b2+c2 b2==a2-c2==(a-c)(a yazilabilir.
Cebirselifadelerve Denklemler263

a2 -1

= (a+1) . (a-1) m2 -16y2 = (m+4y) . (m-4y) 25k2 - 4 = (5k+2) . (5k - 2)

(2x+1)

. (2x-1) = 4x2-1
. (J3a-J2b)
= 3a2- 2b2

(a+3b) . (a-3b) = a2- 9b2 (J3a+J2b)

(b+J2) . (b-J2) = b2 - 2
(x3 + 1) . (x3- 1) = x6- 1

+ c)

tudem

8. sinif

---

----

--

Tanim TamKUpifadeler:iki terimin toplamininveyafarkininkp biiminde yazilabilen ifadelerdir.

RNEK

2932-932 isleminin sonucu katir?


1502 -502 islemin zmn sl sayilarla yapmak mmkn degildir.150 ve 293 sayilarinin 2. kuwetini alarak islem yapmak yerine iki kare farki zdesliginden yararlanmak kolaylik saglar.
2932 -932 _ (293 -93) . (293 +93) _

.386 _ 193

1502 -502 - (150 -50).

(150 +50) - 100..200 - 50

~
a4

RNEK

-1 ifadesinin ka tane arpani vardir?

Bir ifadenin ka tane arpanioldugunu bilmek iin ifadeyi en sade haliyle yazmak gereklidir. yle ki ifade tekrar arpaniarina ayrilmasin.

a4-1 = (a2- 1) . (a2 + 1) = (a - 1) . (a + 1) . (a2+ 1)


i

Mercek' Altinda tl- bn ve an+ bn Ifadeleri


an - bnve an+ bn ifadelerinin arpanlari n tek sayi ise an_bn:: (a-b). an-3b2+...+bn-l) (an-l+a n-2b+

3 arpan Tam Kp Ifadeler Binom ailiminin 3. satirindaki kat sayilar yazilarak (a+b)3 = a3+3a2b+3ab2+b3 = a3+3ab(a+b)+b3 (a-b)3 = a3-3a2b+3ab2-b3 = a3-3ab(a-b)+b3 tam kp ifadeleri elde edilir. (a+2b)3 = a3+3a2.2b+3.a.(2b)2+(2b)3 = a3+6a2b+12ab2+8b3 (m-2)3 = m3+3m2.(-2)+3m.(-2)2+(-2)3 = m3-6m2+12m-8
(2x-5)3

= (2X)3+3.(2x)2.(-5)+3.2x.(-5)2+(-5)3
RNEK

= 8x3-60x2+150x-125

n tek sayi ise an+bn::(a+b}. an-3b2 +bn-1) (an-l_an-2b+

a+b=-5 ve a.b=-6 olduguna gre a3+b3 ifadesinin degeri katir? a3+b3 = (a+b)3

- 3ab

. (a+b)
a3+b3

= (_5)3 -3.(-6).(-5)
= -215

Iki KUpToplami veya Farki ikikp ifadenintoplami veya farki = (a+b) . (a2- ab + b2)veya a3 - b3 = (a - b) . (a2 + ab + b2) biiminde yazilir. Buradaki a2-ab+b2 ve a2+ab+b2 ifadeleritam kare degildir.
a3 + b3 m3 + 125

= (m +

5) . (m2 - 5m + 25)

8a3 + 1 = (2a + 1). (4a2-2a +1) a3- 64 = (a - 4) . (a2+ 4a + 16) 1 -27z3 = (1 - 3z) . (1 + 3z + 9z2) ) ( k2 k x5- y5 = (x - y) . (x4+ x3y+ X2y2 xy3+ y4) +
x5 + y5

343 --1000
k3

49 70 = --10 . -+-+100

= (x +

y) . (x4 - x3y + X2y2- xy3 + y4)

264 Cebirsel ifadeler eDenklemler v

tudem

8. sinif

ARPANLARA AYiRMA

Tanim
arpaniarina Ayirma:Sayilarda oldugu gibi cebirsel ifadelerin de iki veya daha fazla terimin arpimi biiminde yazilmasidir.

arpan agaci, sayilari arpanIarina ayirmada temdir. kullanilan bir ynasal Bu yntemle sayilar

Mercek ~AltJndG1
Cebirsel Ifadelerde EBOB ve EKOK Cebirsel ifadelerde ortak

arpaniarina

da ayrilabilir.

36 = 4 . 9 = 22 . 32 esitliginde 4 ve 9 sayilari arpan, 2 ve 3 sayilari asal arpandir. Cebirsel ifadeler de benzer sekilde arpaniarina ayrilabilir.

arpan parantezine

almak iin yarar-

ifadelerin EBOB'undan

lanilir. Ortak arpan, ortak ifaOrtak arpan Parantezine Alma Bir cebirsel ifadeyi ortak arpan parantezine almanin amaci terim sayisini azaltmaktir. Bylece zellikle rasyonel cebirsel ifadelerde sadelestirmeler yapilir, islem daha sade hale getirilir. Bir cebirsel ifadede ortak arpan belirlendikten sonra parantez ii, arpaniarina ayrilan ifadenin her teriminin ortak arpana blnmesiyle elde edilir. 2a - 12 = 2 . (a - 6) 5x + 15 = 5 . (x + 3) 2a + 6ab = 2a . (1 + 3b) 8m5 - 4m3 = 4m3 . (2m2-1) ax a3b2+ a2b4= a2b2. (a + b2) unu bulurken ortak ifadelerin en 3ab + 6a2b- 15ab3 = 3ab.(1 + 2a - 5b2)
m4 - mB = m4 . (1 - m4)

delerin en kk slsdr. a2b3 ile a5b ifadelerinin en byk ortak bleni EBOB(a2b3, a5b)==a2b'dir. Iki cebirsel ifadenin EKOK'

byk sleri alinir. Ortak olmayan ifadeler de yazilarak arpilir. 3x2y5z3 ile 2m4xy3z8 ifadelerinin en kk ortak kati EKOK(3x2y5z3, 2m4xy3z8)== 6x2y5z8

+ bx - cx = x . (a + b - c)

= m4. (1- m2).(1+ m2)


= m4. (1- m) . (1 + m) . (1 + m2)
3n2

9z2 + 18z = 9z . (z + 2) 7m2 - 21 = 7.(m2- 3) 12 - 4t = 4.(3 - t) a2b + 2abc = ab . (a + 2c) ax2- bx = x. (ax - b)

6n

= 3

. (n
+

+ 3 = 3 . (n2 + 2n + + 1) . (n + 1) +
3y = y(2c

1)

= 3 . (n + 1)2
2cy 5x2y

5x2 + 3)

8ab + 4a2b = 4ab(2 + a)

o RNEK
a2 -16

3a+12'

. a3 - 4a2
a-4

ifadesinin en sade hali nedir?

Rasyonel ifadelerin sadelestiriimis arpaniarina ayirma yntemlerinden islemler yapilarak sonuca ulasilir.

halini bulmak iin bilinen zdeslik ve yararlanir. Uygun sadelestirmeler ve

~.~ 3.~
tudem 8. sinif

a-4 'a2.~-

a-4 3a2
Ceb;rsel ifadeler veDenklemler 265

---

---

--

Mercek 'Altinda
Terim

Eldeyip ikttrmQ

Bildigimiz yntemlerle arpanlarina ayrilamayan ifadelere uygun terimler eklenip ikarilarak ifade,bilinen zdesliklere benzer hale getirilir. Bir ifadeye ayni terim eklenir veya ikarilira ifadenin degeri degismez.

Gruplandirarak arpaniara Ayirma Bazi cebirselifadelerdeterimle6ab + 8a - 9b - 12 ifadesinde rin tmn blen bir ortak arpan olmayabilir. Bu durumda terimler t~riml:~k ab + 8 b - IZan yoktur. 1 biiminde kendi aralannda ortak arpani ola- gruplandirilirsa cak sekilde ikiserli,erli gruplara 6ab + 8a = 2a. (3b + 4)
ayrilir. Bu gruplar arpaniarina ayrilir,

9b + 12

= 3.

(3b + 4) yazilabilir.

eger ortak arpan varsa ortak arpan parantezine alinir. arpaniara ayirma islemitamamlanmis olur.

2a. K3b + 4)1- 3. k3b + 4)1ifade-

sinde ortak arpan 3b+4'tr. (3b + 4) . (2a- 3)

e
x2 - y2

RNEK + 9 + 6x
+
6x ifadesinin arpanlari nelerdir?

ifade x2

9 _y2 biiminde dzenlenirse,

~y2

= (x + 3)2_y2 = (x + 3 + y) . (x + 3 - y) arpaniarina ayrilir.

RNEK
toplami katir?

ab2 + 3a - ba2 - 3b ifadesinin arpanlarinin

ab2- ba2 + 3a - 3b = ab . (b - a) - 3 . (b - a) = (b - a) . (ab - 3) ifadesinin arpanlari toplami ab + b - a - 3'tr.

Mercek~Alt,"da
Cebir Karolan Cebirsel ifadeleri arpaniara ayirmak iin cebir karolari adi verilen modeller kullanilir. Bu modellerde cebirsel ifadelere karsilik gelen sekiller vardir. Bu sekillerle ifadelerin sonulari modellerle gsterilir. (a+1).(a-3)=aL2a-3 bi gsterilir. ifadesi cebir karolariyla asagidaki gi-

m4

e
+

RNEK
64 ifadesinin ka tane arpani vardir?

Bu ifade grendigimiz sekilde arpaniarina ayrilmaz. ifadeye 16m2 ifadesini ekleyip ikardigimizda m4 + 64 + 16m2-16m2 = m4 + 16m2 + 64 -16m2 = (m2 + 8)2- (4m)2 m4 + 64 = (m2 + 4m + 8) . (m2- 4m

+ 8) bulunur.

ax2 + bx + c Biimindeki O TerimI! Ifadeleri arpaniara Ayirma a = 1, m ve n E R olmakzere, a "#1; m,n, p, rE Rolmakzere, x2 + bx + c c = m .n ax2 + bx + c c = m . n i~ ~I b=m+n x2+ bx + c = (x + m) . (x + n) biimindearpaniarina ayrilir.
x2

I~><~I bx=pnx+rmx
ax2+ bx + c = (m + px) . (n + rx)

DI. t t
a2 -a a-3 a+1

biimindearpaniarina ayrilir.
6x2+ 5x-4 = (3x + 4) . (2x-1)
3X
1

t -1

+ 5x - 14 = (x + 7) . (x - 2)

i~ ><~~i
7x - 2x = 5x

2x

><+4 -1

0= ...

8x - 3x = 5x 1).(m-9) 4y2- Y- 18 = (4y - 9) . (y + 2)

3m2-26m-9=(3m+

i~m><~~i
-27m + m = -26m

l~yx;~1
8y-9y=-y
tudem 8. sinif

266 Cebirsel ifadeler eDenklemler v

m2-11m + 18 = (m-2). (m-9)

i~><=~i
a2 + a - 6

15x2- 2x -1 +1 5X 3x -1

= (5x +
1

1).(3x-1)

><

= (a + 3) . (a - 2)

12a2 -4ab-b2=
1

(2a-b).(6a+
l

b)

I:X~~1
t2

2a 6a

-b >< +b

- 17t +

72

= (t - 8) . (t - 9)

c2+ 7c-30

= (c-3).

(c + 10)

n><jl

ig><+~i

RNEK
.~:a -5a a

a2-4a-5
a+1

a2+a

' ' ' ' ' 2 10 9 . I .. r? I + a+ iseminin sa d ees t iri1mis se ki i ne d i.

8iii'jor

""U5U"VZ

Neden X?
Denklem problemlerininvazgeilmez degiskeniolan X sembolnn kkeni Arapa "seY' szcgdr, xay olarak gsterilen bu szck zamanla kisalblarak x haline getirildive cebirin bilinmeyenini simgelerken kullanilan en popler harf oldu,

.
L\ "i"iii.

..

Saatteki hizi belliolan bir aracin iki sehir arasinda ka kilometre yol aldigi bilindiginde yolculugun ka saat srdg hesaplanabilir. Aralarindaki ardisik fark bilinen sayilarin toplami verildiginde en kk veya en byk sayiyi bulmak kolaydir. a + 4 = 5 ~ i. dereceden bir bilinmeyenlidenklem 2a - 3 = a + 4 ~ i. dereceden bir bilinmeyenlidenklem

iki kardesin yaslari toplami ve farki bilindigindeyaslari bulunabilir. ikiisininbir isiyapma sreleri verildiginde bu isi birlikte ne kadar srede yapabilecekleri belirlenebilir. Niceliklerarasindaki iliskilerden yararlanarak bilinmeyen degerlere denklemler yoluyla ulasilabilir. x2- 2x- 3 = O ~ II.dereceden bir bilinmeyenlidenklem x + 4y = 5 ~ i. dereceden ikibilinmeyenlidenklem

. . .".' . .': _.
.

.: ',..

. . .. ..."

Tanim Birinci Dereceden Bir Bilinmeyenll Denklem: a, b E Rve a:t.O olmak zere ax + b = O biimindeki denklemdir. Denklemin KkU: Denklemi saglayan degerlerdir. Denklemin zUmU: Denklemin kkn bulmak iin yapilan islemlerdir. zUm (Dogruluk) KUmesi: Elemanlari denklemin kkleri
olan kmedir.

Denklem zmlerinde Bilinmesi Gereken zellikler 1. a, b, c E R ve c :t.O olmak zere esitligin her iki tarafina ayni sayi eklenir veya ikarilirsa esitlik bozulmaz. a+c=b+c a- c = b- c 2. Esitligin her iki tarafi ayni sayi ile arpilirveya blnrse esitlikbozulmaz. a c =b .c a:c=b:c 3. Bir denklemde herhangi bir terim, esitligin bir tarafindan diger tarafina geirilirkenisaret degistirir.

ile gsterilir.

tudem 8. sinif
--

Cebirsel ifadeler eDenklemler v 267

+ m+4=-8 m + 4 + (-4) = -8 + (-4) m = -12 = {-12} + -2(y + 1) = 3(4- y) -2y-2 = 12-3y +3y - 2y = 12 + 2 y = 14 = {14}
+ m-2 + 4(m+1) = 2 2 3
(3) (2)

+ 3x + 1 = 16- 2x 3x + 2x = 16-1 5x = 15 x=3 = {3} + X+1_~=1 7 2


7x - 2x = -12 5x = -12 12 X=-5 ={_1:} + 5(a+ 1)-2a=-(a+ 1) +4a+6 5a+5-2a=-a-1+4a+6 3a + 5 = 3a +5 0=0 a yerine hangi reel sayi yazilirsa yazilsin denklem saglanir. =R + 4k + 3(1 - k) = k + 2 4k + 3 - 3k = k + 2 k+3=k+2 3=2 Denklemin zm kmesi k degiskeninden bagimsizdir. k yerine hangi reel sayi yazilirsa yazilsin denklem saglanmaz. = 0 veya = { }

(2) (7) 2x+2-7x=14

Mercek ~Altinda
Denldem Kurarak Problem zme
Sayi, yas, saat, hareket, isi,..

problemlerininbyk ogunlugu denklemleryardimiyla zlr. Bir problemi zebilmek iin asagidaki adimlar uygulanir: 1. Problem dikkatlice okunarak verilenve istenenler listelenir. 2. Istenilendegerbilinmeyenle ifade edilerekzme uygun denklemkurulur.Iki bilinmeyenlidenklemlerinuygunsabir bilinmeyenli denklemlerednstrlmesiert cih edilir. 3. Denklem zme kurallari kullanilarakzmyapilir. Bir problemi zmeulastiran birok denklem olabilir. nemli olan pratik zmler kullanabilmektir.

3m-6+em+e = 12 11m=12-2 10 m=11 =C~} + x+1_2x+5=_.! 4 5


(5) (4)

4
(5)

5x+5-ex-20

=-15
-3x =15-15 x=O = {O}

+ JiTi+ 1 = 50 JiTi= 49 m=7 = {7}

o
x +1 -=3x+2

RNEK

Tanim
i1er islararpimi: , b,c,d e R D a ve sifirdan farkli sayilar olmak zere, . . a c - = - orantisinda iteki teb d rimlerin arpiminin,distaki terimlerin arpimina esit oldugunu gsterenbagintidir.

.. . 1 x- 2 d en kieminisagayanx 3x+5

kai. r? t
yapilir.

iier dislar arpimi kullanilarak uygun sadelestirmeler (x + 1) . (3x + 5) = (x - 2) . (3x + 2) 3x2 + 5x + 3x + 5 = 3x2 + 2x - 6x -4

ex + 5
12x

= -4x = -9

- 4

esitliginden x = -~ bulunur. 4

u=u
dislar iler
268 Ceb;rsel ifadeler eDenklemler v

Bir denklemin zmnn dogrulugunu kontrol etmek iin denklemin kk olan sayi denklemde yerine yazilir. Sayi denklemi sagliyorsa zmnz dogrudur. Saglarniyorsa isleminizdeveya zm stratejilerinizde eksikliklervar demektir. zm tekrar gzden geirmelisiniz. tudem 8. sinif

Birinci

Dereceden Iki BilinmeyenI! Denklemler


x

Tanim Birinci Dereceden iki BlUnmeyenU Denktem: a, b E Rve a;tO olmak zere ax + by = O biimindeki denklemlerdir. Denklemin zm: Denklemi saglayan (x, y) sirali ikililerin her biridir. zm Kmesi: Bu sirali iki\ilerin olusturdugu kmedir. Biii'jO'" r"V&V"VZ

"Farkli iki sayidan bygnn 2 katinin ile kgnn toplami 8'dir." ifadesine karsilik gelen 2x+y=8 denklemi i. dereceden iki bilinmeyenli bir denklemdir. iki bilinmeyenii bir denklemde bilinmeyenlerden birine verilecek her reel sayi degeri iin diger bilinmeyenin de reel sayi degeri vardir. 2x + y = 8 x = O iin O + y = 8, Y = 8 x = -1 iin x = 1 iin x = 2 iin x = 4 iin -2

+y

= -4 ve x - y = 10 denk-

lemleri verilsin. i. dereceden iki bilinmeyenli en az iki denklem bir denklem sistemini olusturur. iki bilinmayenli denklem sisteminin zm kmesini bulmak iin farkli yntemler kullanilir.

Yok Etme Yntemi


Denklemler uygun sayilarla arpilarak bilinmeyenlerden birinin kat sayilari esitlenir, zit isaretli hale getirilir. Denklemler taraf tarafa toplanarak bilinmeyenlerden biri yok edilir. Bulunan deger, denklemlerden birinde yerine yazilarak diger bilinmeyen hesaplanir. Yerine Yazma Yntemi Denklemlerin herhangi birin-

7 .

+y = 2 +y = 4 +y =

X ve Y Kromozomlan

8. Y = 10 8, Y = 6

8. Y = 4 8 + y = 8. Y = O

Buna gre (O,8), (-1. 10). (1, 6), (2. 4), (4, O) ikililerinin her biri denklemi saglar.

sadeX ve Y degiskenlerine ce iki bilinmeyenli denklemIerde rastlamayiz. ok hcreli canlilar gibi insan da trilyonlarca hcreden olusur. X ve Y cinsiyet kromozomlaridir. XX kromozomu bulunduran canli disi, XY kromozomu duran canli ise erkektir. bulun-

G
2x+y=1

den. bilinmeyenlerden biri yalniz bi-

RNEK

rakilarak diger bilinmeyen cinsinden yazilir. Bu ifade diger denklemde yerine yazilarak denklem sistemi zlr.

3x - 4y = 2 denklem sisteminde y yalniz birakilirsa y = 1 - 2x esitligi elde edilir. 3x - 4y = 2 3x - 4(1 - 2x) = 2 3x-4+8x=2 11x = 6 6 x=11 2x+y=1 6 2.-+y=1 11 12 -+y=1 11 1 y=-11

RNEK

a + 2b = 1 3a + 4b = 13 denklem sisteminde
(a + 2b = 1).-3 + 3a + 4b = 13

Mercek

-3a - 6b = -3

Akinda
Yntemi

Karsilastirma

3a

+ 4b = 13
iki bilinmeyenli denklem sisteminde bilinmeyenlerden biri her iki denklemde de yalniz birakilir. Bulunan ifadeler birbirine

1
i

-2b = 10 b =-5 a + 2b = 1 denkleminden


a

+ 2 . (-5) = 1
a -10 = 1 a = 11 = {(11, -5)}

esitlenir, karsilastirma yapilarak denklemin zmne ulasilir.

= L61' -111}

Onite

SOrU1Qr1

1. Ortak arpani 2 olan bir geometrik dizi olusturabilir misiniz? 2. A2 + B2cebirsel ifadesi arpaniarina ayrilabilir mi? 3. Ikinci dereceden bir denklemin ka farkli zm vardir? 4. bilinmeyenli denklem var midir? Bu denklemin kkleri nasil hesaplanabilir? 5. Mutlak degerli bir denklemin zm kmesi 0 olabilir mi?

tudem

8. sinif

Cebirsel ifadeler eDenklemler v 269

---e c

ebirseJ

Ifc:ide KutuJc:iri
A, B, C ve D kutularindaki yntemleri cebirsel ifadeleri uygun

kullanarak arpaniara ayirin. Her kutunun ayirma yntemini kullandigi-

altina hangi arpaniara nizi belirtin.

A kutusundaki ceblrsel ifadeleri n kat sayilari toplamini sirayla yazin.

D kutusundaki ceblrsel Ifadelerin kat sayilari


toplamini sirayla yazin.

270 Cebirsel ifadeler eDenklemler v

tudem 8. sinif

---e

cirpmCl Tciblosu

EI

.
x 2

3x

Anahtar sekiller tablosundaki her sekil altlarinda belirtilen eebirsel ifadeye karsilik gelmektedir.

ii

.
y

x-5

a. Bu ceblrsel Ifadelerden yararlanarak verilen arpma islemlerini yapin. b. islem sonularini uygun seklllerle Ifade ederek tablolari doldurun.

.
x + 3

x+3

rili

.
2x +
1

x-2

.
2x + 3

x+1

1111 .
x 1

x+4

t!_

rdi:i Ta!:101:; ki c rn ml rie bi !;el ifac eo ara

si as vla :isa aivi va 71n

AA
C

n
E, F

..

tudem 8. sinif

Cebirsel ifadeler veDenklemler 271

-e
E

B,"om

ZmriClnl

(a-3b)'

~ (2a'- b')'

E (3x- 1"),

~(3x - 5y - z)'

Yukarida verilen ceblrsellfadelerden

yararlanarak

bosluklari doldurun.

+ 3 nolucebjrsel ifadenin kat sayilari toplami + na esittir. nolu cebirsel ifadedeki sabit terim,

olur. nolu cebirsel ifadedeki kat sayilar toplami-

Kat sayilar toplami 4'n kati olan

tane cebirsel ifade vardir. olur. olur.

+ 6 nolu cebirsel ifadede a4b3l terimin kat sayisi

+ 7 nolu cebirsel ifadenin ailiminda 2. terim


+ Sabjt terimi Oolan

tane cebirsel ifade vardir. terim vardir. eksiktir.

+ +

8 nolu terimin ailiminda

7 nolu cebirsel ifadede ortadaki terimin kat sayisi, son terimin kat sayisindan olur. noludur.

+ 8 nolu cebirsel ifadenin 3. terimi

+ Sabit terimi O,kat sayilar toplami 16 olan cebirsel jfade + 4 nolu ifadede X2y2 terimjn kat sayisi ii olur.

+
sayilar toplamina

nolu cebirsel ifadenin kat sayilar toplaminin karesi,


esittir.

nolu cebirsel ifadenjn kat

+
+ +

Tm cebirsel ifadelerin sabit terimleri toplami

olur.

nolu cebjrsel ifadenin ailimi 9x4 + 30x2y + 25y2dir, nolu cebirsel ifadenin terim sayisi en fazladir. 6 nolu cebirsel ifadede kat sayisi 6 olan terim

. terimdir. tudem 8. sinif

272 Ceb;rsel ifadeler eDenklemler v

--e
a. Sembollerle

Dizffi Sdyilm
ifade edilen dizinin genel terimini bulun. istenen adimlarda ka sembol kullanilacagihi belirleyin. Genel Terim

. .. ... ..0 . .." ... ... ..e .. .. ... ... .. ... .. e... . . . . . ... ....
1. adim 2. adim 3. adim 4. adim S.adim
a-8 a-3 A R

12. adimda sembol sayisi

27. adimda sembol sayisi

b.

i a-13

3a-9

a+2

bi S lVI

..

Bi na 1nri A

.1

I.

s: IVI al ( ecu iri k ct r?

C.

d.
.,.",<~
i4't"."'t; .

.
. .~~ :.~

..:;. ~...:=.

L
.

'/

LI'

e;~'~~ si... os - YI - yz 0,1, K - EI - ??- AT - YR D I DZ - n ,~ YI n


...
...

. .
O

..

..

..
kA tir'

17

+" .... ;1'" 11

tAr m

. hArI rli 'isi hir Bu kur :ila nnr ? Vi irin,


,.., . bi. Lin

..
ni rAk 'h rf

tudem 8. sinif --

Cebirsel ifadeler eDenklemler v 273

ii

Asagidaki Ifadeleri n karsiliklarini

cn-pc:mlaraAyirma
oklarin ularindaki bosluklara yazin.

Cebirsel ifade

Tam Kare Karsiligi .. ..........................

... ...
(m + 2n)2

..
a2 + 4ab + 4b2

..........................

... ... ...

y-2JXY + x
..........................

fJ Verilen ceblrsellfadelerl
.. 2m + m2- 2n - mn .. ab + a - ac
..

gruplandirarak en sade halini verecek seklide arpanlarina ayirin.

=(
) .(

) .(

=(
=(

2ac-a-6c+ 3 = (

) .( ) .( ) .( ) .(

.. a2 + 7a - 7b - ab .. 4a3- 1ODa= ( .. 3a3b + 18a2b = (


'1

).(

.. 3x - 3y + 12 = ( .. 7a3-5a2-12a=( .. ab-2a+b-2=( .. 4ca2 - 4cd2 = (

).( ).( ).( ).( ).( ).( )

EI Verilen arpma islemlerinin aik halierini yazin. .. m. (m - 5n + 3)= ,...... ........................... ........................... ...........................

.. (m - 3) . (m + 7)=...........................
.. (a - 1) . (a2 + 4) = ...........................
(02

.. (x- 1) . (x + y) .. (1 - z) . (z + 2) .. ab. (b - c + 4)

..

- 1) . 7z = ...........................

.. a2. (6b2- 4)

= ...........................
tudem 8. sinif

274 Cebirsel ifadeler eDenklemler v

---8 6ziim
1 2 3 4 5 6 7 8 9 +=1 2 3

KGme1eri
10 11 12 13 14 -(x - 9)+ 5x -13x - 7 = -9x + 7 O,1.(x-0.5) =1 2 x 5 -+15 = -(x+15) 2 9 2m-1 3m-4 ---=m-7 7 2 !-4=a 3

2(x -1) +3x = -3 + 7x +1-2x


_ (m + 1) = -2

1 3 -+-=0 r r-1 ../3a+5 =10

--+2m-1=7(a -1) -5(a+1)+-=0 2

m+1 4

m-1 5

15 16

("5+5 ) -5= x 2x

61

3(m- 5) --15 2 2 (2+L( 3-)= 4

-3.(2x -4) +2(x -3) +34

=O

17 18
3(x -2) +2x -1

y-2 -+-=- 2y+3 4 3

3y-4 6

= 5(x

-2) +3

ri Yukarida verilendenklemlerin zmkmelerini ulun. b Hangi zmn asagidaki kmelerden hangisinin elemani oldugunu belirten numaralari kmelere yazin.

ID Asagidakiiki blllnmeyenll denklem sistemlerinin zm kmelerini yanlarina yazin.

-+y=4
--y=12 x 4a+3b=4
3a + 2b
~

--1
={(
i

={(
i

)}

~ - =-2 - +~ - 2
m n m+n=-9 -3m-n=-3
)}

)}

=3

={(

)}
{(

={(

)}

.JX +.JY = 14

2$. - -JY= 4
tudem 8. sinif

3Jm -..m = 1

-=

+..m+ 2Jm = 4 } -={( ',

)}

Cebirsel ifadeler eDenklemler v 275

D
Cebindeki

Denklem

Problemleri

ii

Melis ile annesinin yaslari toplami 64'tr. Drt yil sonra annesinin yasi, Melis'in yasinin 3 katindan 8 eksik olacaktir. Annesi ile Melis'in iki yil nceki yaslari farki katir? rn
i"in

parasinin

! 4

' ile elbise,

~ ' 3

ile pantolon takimi alan birinin alisverisi son-

rasinda geriye 10 TL'si kaliyor. Bu alisveriste pantolon takimi iin ka Trk Lirasi denmistir? ..i ..

EI Bir araba yolun ~ 'unu gittikten sonra 62 km gittiginde yolun ~ 10 5


'ini tamamlamis olacaktir. Arabanin gidecegi yol ka kilometredir? .n i'ir

EI Farkli sayilarda

byk ve kk boy limonlar bir kasaya iki farkli sekilde koyulabilmektedir: b. 48 kk limon ile 15 byk limon

8. 24 byk limon ile 30 kk limon

Kasaya sadece kk boy limon koyulmak istenirse kk limonlardan ka tane kullanilir? ~iirfi'

EI Bir otobsteki

yolcularin 23' otururken,

16'sl ayakta durmaktadir.

i. durakta otuii. duraga

ranlarin bir kismi inmis, yerlerine ayaktakilerin

bir kismi oturmustur.

gelmeden yolcu sayisi 28 olduguna gre i. durakta ka kisi inmistir?

276 Cebirsel ifadeler eDenklemler v

tudem 8. sinif

ii

Bir torbada mavi, sari ve pembe olmak zere toplam 66 bilye vardir. Sari bilyelerin sayisi, pembelerin 3 kati; mavilerin ise 2 katidir. Kutudaki mavi bilye sayisi katir?
..i ..

Bir dgn organizasyonunda tir.

4 ve 5 kisilik olmak zere toplam 44 masa kullanilacak-

Dgne 200 kisi davet edildigine gre 5 kisilik ka masa vardir? ..1..

iii

Bir isi usta, kalfa ve irak birlikte 24 gnde bitiriyor. Kalfa, ustanin yaptigi isin yarisini, irak ise kalfanin yaptigi isin te birini yapabiliyor. Kalfa ayni isi yalniz basina ka gnde yapabilir?
..i ..

i ~

...-

~..

re

::i

.-i m

Bir sinavdaki sorularin degeri 4 puan ve 8 puandir. Sinavda 25 soru yanitlayan ve yanitladigi sorularin hepsi dogru olan Sinem 140 puan aldigina gre 4 puanlik ka soru vardir? ..i ..

Banka kuyrugunda

Ada, bastan 17. sirada; Ela, sondan 23. siradadir. Ada ile Ela

arasinda 4 kisi vardir. Ela, banka veznesine daha yakin olduguna gre banka kuyrugunda ka kisi vardir?

Ir.;:'vi'in

tudem 8. sinif

Cebirsel ifadeler eDenklemler v 277

--

~--- --------

Konu Kavrama Testi


1. Bir geometrik dizlde
81

= 5 ve 84 = 320

oldugu-

na gre dizinin ortak arpani katir?

5. Pascal genl'nde 3. satinn kat sayilari toplami, 2. satirin kat sayilari toplamindan ka fazladir? A.2 B.3 C.4 D.8

A.2

B.3

C.4

D.8

2. Birgeometrik dizi iin


81+8:3=4 ~-8:3=6 esitlikleri veriliyor.

Dizinin katir?

ortak

arpani

9 olduguna

gre

8:i

A.3

B.18

C.19

D.81

6. 6a2 - 13a - 5 Ifadesinin arpanlarindan asagidakilerden hangisi olabilir?

biri

A. 3a+ 1 C. 2a + 1

B. 3a - 5 D.2a+3

3. 6, 11, 16, 21, 26, ... aritmetik dizisinin genel terimi asagidakilerden hangisidir? A. 2(n + 1) C. 5(n - 1)

B. 2n - 1 D.5n + 1

7. D
x
A

ABCD dikdrtgeninin kisa kenan 1 br uzatilir, uzun kenan 2 br kisalti-

Iirsa olusan yeni dikdrtgenin alani ka birim kare olur? 4. (38 - b)5 ailiminda kat sayilar toplami katir? A. 2x + 2y-2 C. xy - 2y + x - 2 B.xy-2x+y-2 D. xy + 2
tudem 8. sinif

A.-1

B. 1

C.32

D.243

ifadeler eDenklemler v 278 Cebirsel

8. m = -1 ve n = 2 tam sayilan iin 4m2- 4mn + n2 Ifadesinin degeri katir? A.O

11.

x2-y2=84 x-y = 7 olduguna gre x katir?

B.9

C.16

D.25

B. 19 2

C.5

D.6

9.

ab + ac = -24
b+c=-3
esitlikleri veriliyor. Buna gre a - b - c Ifadesinin degeri katir?

12. Asagidaki esitliklerden

hangisi vanlistir?

A. m2 - 16 = (m - 4)(m + 4)

B. p2- P - 6 = (p - 2)(p + 3)
C. 3(x + y + 1) - 9
D.. (m + 4)(m + 4)

A.5

B.6

C.S

D.11

= 3x + 3y - 6
= m2 +
Sm + 16

13. a + b = 13 ve a. b
10. k2 - 5k + 7 ifadesi (k - a)2 - b2 biiminde yaziliyar.

= 13 olduguna

gre a2 + b2

Ifadesinindegeri katir?
A.143 C.169

Buna gre a + b Ifadesinin degeri katir? A.7 tudem 8. sinif B.9 C.12 D.36

B. 156 D. 195
Cebirsel ifadeler eDenklemler 79 v 2

17. Asagidaki denklemlerden kmesi farklidir? mis sekli asagidakilerden hangisidir?

hangisinin zm

A. 4(a a-b A. a+3b C. a+b a+3b B. a + 3b a-3b D. a+b a-3b C

1)

=8
21
10

3x -1 - 4 2 .Jx -1 = .J2

a a -+-=-5 2

D.

18.

15.

a3 + 3ab2 = -19
3a2b + b3

3a+1 - 7 = 0,999... denkleminisaglayan a degeri


~

= -8

katir? B.2 53 C. 30

esitlikleriveriliyor. Buna gre a + b Ifadesinin degeri katir? A.-3 B.3 C.-9 D.-27

D. 62 3

16. m2+ 2m+ 1: m+ 1 Ifadesinin en sade hall asa-9 3t-9

gidakllerden hangisidir? A. m+1 t+3 B. 3(m+1) t-3 D. 3(m+1) t+3

19. Degeri ~ 'e esit olan bir kesrin payindan 2 ikarilir,paydasina 1 eklenirsekesrin degeri ~~ oluyor.
Bu kesrln pay Ile paydasinin arpimi katir?

C. m+1 t-3

A. 15

B.32

C.210

D.240

280 Cebirsel ifadeler eDenklemler v

tudem 8. sinif

20.

X-1+4=10 3

23

2a -=-- b 3

3a + b _ 1 es 'itlikleri

veriliyor.

Verilen problemlerden yukaridaki denklemdir?

hangisinin

zm

Buna gre (a, b) asagidakilerin hangisine esittir? A. (-1, 1) C. (1, 1) B. (1, -1) D. (1, 2)

A. Hangi sayinin te birinin 4 fazlasi 1O'dur? B. Hangi sayinin te birinin 1 eksigi S'dir? C. Hangi sayinin 1 eksiginin te birinin 4 fazlasi 1O'dur? D. Hangi sayinin 1 eksiginin te biri -6'dir?

4 1 21. -+-=~ a+1 a-2

1 a -a-2

denklemini saglayan a katir? 5


8

24. x2 + 5x - 84 = Odenklemi veriliyor. Bu denklemi saglayan x tam sayilarindan birinin toplama Islemine gre tersi katir?

A. 2"

B. "5

D.2

A.-7

B.-6

C.-4

D.-12

22. x + y = 5 1 1 -+- = -20 x y

25.

olduguna gre x . y Ifadesinin degeri katir?


1

ax + by = 3 bx-ay =-2 denklem sisteminin zm kmesi {(1, 2)} olduguna gre a katir?
4
7

A. -"4

B.-4

D.4

A. "5

C. "5

8 D. "5

tudem 8. sinif ----

Cebirselifadelerve Denklemler 281

--

--

Konu Tekrar Testi


1. 12, 21, 30, 39, 48, . . . sayi dizisiaritmetikdizidir. Bu dizinin kainci terimi 120'dlr? A.12

5.

(x + 1)2 -

x2 == 10 denklemini

saglayan x katir?
D.20

B. 13

C.14

D. 16

A.

~ 2

B.5

C. !.! 2

2. 3, 1, ..!., ..!., ~, 3 9 27 terimi katir?

. . . geometrik dizisinin 14.

6.

3332-1292
342 -22~

=17m

denklemi veriliyor.

Bu denklemi saglayan m katir?

A. 231 6

B. .!?

56

C. .!? 12
3. Biraritmetikdizinin i. terimi ~,ortak farki ~ 'dir. Bu dizinin Ilk4 teriminin toplami katir?

D. 231 28

A. .!? 10

B. 19 5

C. 27 5

D. 19 10

4. Asagidakilerden hangisi 3a2 + 18a + 27 ceblrselifadesinin arpanlarindan biridir?

7. (x + 2) . (x + 3) esitligine gre A.1 C.121

= x2 + ax - b (a - b)2 ifadesinin
B. 100 D.900

degeri katir?

A. a-3 C. a + 9

B.6 D.a + 3

282 Cebirselifadelerve Denklemler

tudem 8. sinif

8.

Sekildeki ABCD ile EFGH karesinin evresi toplami 84 cm'dir.

11. a - x : ~ y xy asagidakilerden

Isleminin sadelestiriimis hangisidir?

sekil

0
.
.

'"
.

f'

IAB1- IEHI = 11cm

olduguna gre boyali


..

A.

alan santlmetre karedir?


B B.517 D.231

a+x

B. ia+x
D. i-

C. ia-x

a+y

A.924 C.441

12. 9. x+y=9 x . Y = 12 esitlikleri verlidiginegre x3+ y3Ifadesinindegeri katir? A. -138 C.405

~+Y : J...+J... ( y x ) ( x2 y2)


sekil

Isleminin

sadelestirIImis

asagidakilerden hangisidir?
B.y

A.x

C. ~ y

D. xy

B. 108
D.476

10.

~ a-b

+~

a+b

= 3 denklemi veriliyor.

13. x2+7x+10. x(4x+12) Isleminin en sade hiiill 4(x2 +3x) x2 +9x +20 asagidakilerden hangisidir? B. x+2 x+4

Buna gre a2 - b2 Ifadesinin eslti asagidakilerden hangisine esittir?

A. 3a - b C. a-b 3

B.a + b
b

A. x+5 4x

D. a-"3

C. x+5 x+4

D.~ x+4

tudem

8. sinif --

Cebirsel ifadeler eDenklemler 83 v 2

---

14. 8a3+ 12a2b + 6ab2 + b3 Ifadesi asagidakilerden hangisine esittir? B. (a + 2b)3 D. (2a + b)3

17. 15- La- 211 = 3 denklemi veriliyor. Bu denklemi saglayan a tam sayilarinin toplami katir?

A.(2a -

b)2

C. (2a + b)2

A.4

B.6

C.8

D.10

18.
15. a ve b tam sayilardir.
a2 - b2 = 23

rasyonel sayisinin arpma islemine gre

, 2m + 1 . ' . .. tersi - 9 ceb irseI if ad esine esittir.

olduguna B.11

gre a katir?

Buna gre m katir?


A.1 C.12 D.23

A.-a C.-7

B _15 . 2 D .!.!

. 5

16. iki sayinin toplami 29'dur. Kk sayinin 2 kati Ile byk sayinin 3 katinin

toplami 75 olduguna gre byk sayiyi veren denklem asagidakilerden hangisidir? A. 2x + B. 3x + C. 2x + D. 2x + 3(29-x) = 75 2(29-x) = 75 3(x + 29) = 75 3y = 75

2a 19. -+2 3

5a = --12 4

denkleminisaglayan a katir?
B.24 D 150

A.22 C 120 . 7

. 7

284 Cebirsel ifadeler eDenklemler v

tudem 8. sinif

20

x-1 + 3x+1 =_~


2 7

14

23. a2-2 _~ = 4 denklemindekia katir? a+1 a+1


A.2 B.4

denkleminin zm kmesi asagidakilerden hangisidir?

C.6

D.8

A. {O}

B. {~~}
D.0

24.

a- b =1
a+2b=7 olduguna gre a katir?

21. Birrestaurantta 4 kisilikve 6 kisilikolmak zere 20 masa vardir. Bu restaurantta verilecek davette 108 kisi yemek ylyeblldlglne gre 4 kisilik ka masa vardir? A.4

A.1

B.2

C.3

9 D. 2

B.6

C.8

D. 14

1 2 25. ---=4 m n 3 4 -+-=7 m n


denklemini 22. Bir toplantida 6 kadin, 33 erkek dinleyici vardir. Bu toplantiya ka evli ift daha gelirse erkeklerin sayisi, kadinlarin sayisinin 4 kati olur? saglayan m katir?

4 B. 11

A.3

B.4

C.6

D.8

D.~ 8
Cebirselifadelerve Denklemler 285

tudem 8. sinif --

----

---

Genel Test
1. a, b ve c tam sayilardir. b < O < a < c Ise asagidakilerden hangisi pozitif bir sayidir?
A.

5.

Sekilde 41AEI= 31ABI ve IDEi = 18 cm'dir.


Buna gre,

iBC i

b-c -a b-a-c c

-a+c

B'b
a-c D. b
A.24 B.22 C.18

ka santimetredir?

C.

D.16

2.

81a3t,2c7 Isleminin en sade hill asagidakller3a4b-5c6 den hangisidir?


i

6. A .

D
,

ABCDdikdrtgeninde

41BCI = 51DCI
olduguna ........... gre

A. 27cb3
a C. 27acb7

B. 27cb7
a D. 27cba

i
4

cos(EBC) katir? c

A."5
3. 2x = ai 3x = b ve 5x = c olduguna gre 360' Ifadesinin degeri asagidakIlerden hangisidir?

5 B. .J29 2 D. .J29

c .-.J5
29

7.

A.-2

B.
D.2

1 2

Yukaridaki ADC geninin alani ka santlmetre karedir?

A. 16J3 C. 32J3

B. 18J3 D.64J3
tudem 8. sinif

ifadeler eDenklemler v 286 Cebirsel

8.

Sekilde [DE] .L [EF]. IDEI

= 2x-1br,
= J5 br

11. Yariaplari arasinda 4r~ = 9r~esitligi olan iki krenin hacimleri orani asagidakilerden hangisi olabilir? 9 27

iEF i = 2x br ve
IDFI

olduguna gre x katir?

A. "8
9 C. "2

B. 8
4 D. '9

A.1

B. "2
5

C. 2

D. "2

9.

sin x 2+2cosx

Isleminin en sade hall asagidakl-

12. Bir kpn elsim ksegenl p olduguna gre alani asagidakilerden hangisine esittir? A.2p2 B.- 2p2 3 D.- p3 3.,/3

lerden hangisidir? A. 1+cosx 2

B. 1-cosx
2

p2 C. 9

C. 1 + sinx

D. 1 - sinx

tanx+cotx

10. cot x +tanx Isleminin en sade hall asagidakllerden hangisidir?

13. 6 kisilik bir grup Ceren ve Semlh yan yana olmamak kosuluyla yuvarlak bir masa etrafinda ka farkli biimde oturablllr? A.72 B.80 C.96
D. 100

A. -1 C.1

B. O
D. sinx . COSX

tudem 8. sinif -

Ceb;rsel ifadeler eDenklemler v 287

--

14. Bir aritmetik dizide ilk terimin toplami 42'dir.


a1 = 5

17. Asagidakilerden hangisi ax - ay + yz - xz Ifadesinin arpanlarindan biridir?

olduguna

gre dizinin

80. terimi

katir?

A.816 C.725

B. 728 D. 716

A. a + z
C. a-y

B. x + y D. a-z

1 15. Bir geometrik dizlde a12=29ve a1= 4" olduguna gre dizinin ortak arpani katir?

18. 5m - 3(m + 4) = 4 + 2m denkleminin zm kmesi asagidakilerden hangisidir?

1 A.
C.2

1
B. 4" D.4

A.0
T

C. R

B. {O} D. {4}

16. (2x + 4)3 Ifadesinin ailimi yapildiginda terimin kat sayisi ka olur? A.8 B.12 C.48 D.96

x2 ii

19. a

+b=

13 ve c = 6 olduguna gre

a2 + 2ab - c2 + b2 Ifadesinin degeri katir? A.130 C.156

B. 133 D.433 tudem 8. sinif

288 Cebirsel ifadeler eDenklemler v

20.

a + b

3.

23.

x+3 =x- 2 x+ 5 x- 3

denkleminin zm kmesi

= -1 a+c=6
+ c
esitlikleri veriliyor.

ve

asagidakilerden hangisidir?

Buna gre a kabr?


A. {i}
B. {_1:}

A.-2

B.1

C.3

D.5
c.

{-i}

D. {~}

21.

[(

~2

- n~ }(3m

+ 3n)]

. m2

n2

ifadesinin

en sade

sekil asagidakilerden

hangisidir?

A. n-m 3m2n2 C. n-m 3

B. n+m 3 D. n-m m2n2

24. O.3m+1_~

denklemini saglayan m katir?

O,4m+1 3 A.-28
B.-9

C.6

D.9

22. Asagidakilerden hangisi zm kmesi (21 olan bir denklemdir?

A
.

3x+2 =x+2

25. +
1)

B.

-4(m

=4
= 3(a-4)
+ 4a

C.

2(a-2)

+ 5a

ax+by=5 bx-ay = -12 denklem sisteminin zm kmesi {(-2. 3)} olduguna gre b katir? A.8

D a+1=-3 . 2a

B.6

C.4

D.3

tudem 8. sinif

Cebirsel ifadeler eDenklemler 89 v 2

--

[]
A.
B.P C.N

Sayisal Yetenek 4. (a + b)2-+ 4


(28 - b)3-+ 1 (X-y)4-+0 Yukarida cebirsel ifadeler ile sayilar eslestirilmistir. Buna gre (38 - 4b)1ifadesi hangi sayiya karsilik gelir?

1. A, D, G, J, 7 Yukaridakiharf dizisibir kurala gre olusturulmustur. Bu harf dizisinde "7" yerine hangi harf getirilebilir?

D.R

A.-1

B.1

2.37925
yazilmistir.

27

79

77 5. -3, -12, -21, -30, -39, A, B sayi dizisininelemanlan bir kurala gre yazilmistir. Bu kurala gre B - A 1,lemlnln sonucu kabr?

Yukaridaki sayi dizisinde sayilar bir kurala gre "7" yerine yazilmasi gereken sayilar sirasiyla asagidakilerden hangisidir? A. (156, 158) C. (158, 160)

B. (81,241)
D. (81, 245)

A.-12

B.-9

C.9

D. 12

6.
-

2x+1=~

~ 3"- 9.= O J <r:>


1) ~

4(" +

i"J---<D
ifadelerle yuvarlaklardaki hangi-

3. r;-;

J
i.

*** ***
ii.

**** 11:-***1
ili.

Kutulardaki

cebirsel

sayilar arasinda bir iliski vardir. Bu iii,klye gre 7 sayisi asagidakilerden sine karsilik gelir?

Yukaridaki sekiller, bir sayi dizisinin terimlerine karsilik gelen sekillerdir.

Bu dizinin 18. terimlnde kae; * sembol vardir?


A.36 B.38 C.42 D.44

a+1 A.-=2 a+4 C. 3(X-1)=-~ 7

B. x2 + 5x -14 = O

28+1 = 3 D. ---s-

290

Cebirsel ifadeler eDenklemler v

tudem

8. sinif

7. ARITMETIK DIzI-+ 8
DizININ KURAU -+ 9 ORTAKARPAN-+ 4 Sz bekleri okun ucundaki sayilarla eslestirilmistir.

i 9.

i.
-

@
O

Buna gre "GEOMETRIK Dizi" sz begl asagidakilerin hanglslyle eslesilrlleblllr? A.4

B.6

C.8

D. 12

Yukanda aik sekli verilen kpn hangi iki yz birbirine paraleldir?

~0~0 a0~0 ~0~~ ~~~0

8.

(a2...b2)2
(X+

10. 2

11

26

47

74

Yukaridakisayi dizisinde M?" erine yazilabiley


cek sayi katir?

-~'

1r
~.'

~'"';.1
-;c<,~~

A.152

B.121

C.116

D. 107

'L4ti,,t~jt _, __::~,,"' o'" :~""\'~\'; ~ Yukandaki tabloda

cebirsel

ifadeler ile sayilar

arasinda bir iliski vardir. Buna gre (m - 3)8 Ifadesi hangi saYiya karsilik

gelir?
A.9

B.8

C.7

D.4

tudem 8. sinif

Cebirsel ifadeler eDenklemler 91 v 2

--

NITE

.~-)
Kazammlar 1. Verilen Bir Dogru Denkleminin Grafiginiizme 2. Grafigi Verilen Bir Dogrunun DenkleminiYazma 3. Egim Ka~. ~ Dogru GrafigindenEgim Bulma 4. Egimi ve Bir Noktasi Bilinen Dogrunun Denklemi 5. Denklemi Verilen Dogrunun Egimini Bulma 6. Esitsizliklerin zm Kmesi 7. Aralik Kavrami 8. Esitsizlik Grafikleri

i
'i

r
.. . .

'

'

tt

.. ,.

i i J i , .,'~ i i

.. ,