REFLEKSIONE SOCIOLOGJIKE MBI JOVIOLENCEN DHE ZGJEDHJET Parathënie Pjesa e parë e këtij libri, së bashku edhe me shkrimet tjera

pasuese në pjesën e dytë që do hasë në këtë libër lexuesi i nderuar, padyshim që janë një përmbledhje analizash që bazohen në të bëjnë me përvojën e një vrojtuesi dhe eksploruesi eksluzivo empiriko- sociologjikë i c është munduar jo vetëm t’i gjurmojë shkaqet dhe pasojat e fenomeneve dhe dukurive të reja që u imponuan në Kosovë në periudhën e diskriminimit, segregacionit dhe aparteidit serb, të ushtruar gjatë dy dekadave të fundit të shekullit XX, por edhe të jap përgjigje adekuate për kohën kur ato zhvilloheshin si procese të pashmangëshme në gjithë rajonin e Ballaknit P erëndimor. Për më shumë pothuajse që të gjitha refleksionet e shfaqura këtu, u adresohen një revolte e r agimi e gjithësesi edhe rebelimi të akumuluar si pasojë e pamundësisë për të ua ndryshuar rr edhën dukurive, po edhe sjelljeve devijante e asociale që ushtroheshin nën trysninë e re gjimit serb për vite të tëra me radhë në Kosovë. Rrjedha dhe dukuri këto që ngandonjëherë fit htypja se kishin filluar të marrin edhe përmasat e një fat-pajtimi dhe rezignimi, sido mos pasë periudhës kur na u morr edhe ajo pak autonomi më 1989. Në fakt, në këtë kohë në publikun e gjerë kosovar ishin formësuar e shtresuar dy forma përsh sh: njëri, që i adresohej një lloj vetëkënaqësie kolektive, deri në një nivel çuditërisht hi (!), që mund të shpjegohet si pasojë e procesit të homogjenizimit të pakontrolluar dhe viz avi kryekëput etnik, që atëbotë, deri diku, e kishte fituar një lloj simpatie të çuditshme jo ormale, por akoma të rezervuar dhe tërësisht publike për opinionin ndërkombëtar, e që atëbotë mbajtjen e vetë ende euforike e kishte marrë formën dhe përmbajtjen e një mobilizimi të pakt hyeshëm edhe për faktin tjetër se ishte aktual në gjithë ish republikat Jugosllave. Ky farë homogjeniteti me baza ekskluzive etnike që të parët e nisën padyshim serbët, madje fillojë të marrë edhe përmasat e një legjitimiteti të heshtur moral ndërkombëtar. Dhe tjetra përshtypje që kishte të bënte me një lloj frike, ankthi e deri diku edhe rezerv e e dileme se me këtë lloj kodi (të identifikuar nga shumica e medieve dhe analistëve të b rendshëm dha atyre ndërkombëtar – si joviolencë) të ri identifikues- shqiptarët e Kosovës do kenë vështirë të çlirohen nga zgjedha e regjimit serb. Ndodhi si ndodhi. Jemi dëshmitarë të aj thënies së vjetër se rebelimi dhe shprehja e pakënaqësisë ndaj gjendjeve të krijuara si re ultat i diskriminimit, segregacionit e dhunimit të drejtave elementare të njeriut, pa dyshim që një ditë krijon konditat e një situate, ku më nuk mund të arsyetohen “forca e ar umentit” me “argumentin e forcës”! Kosova u çlirua nga ajo gjendje dhe amulli shekullore, që i kishte shkaktuar shumë dëme jo vetëm morale, por edhe sosh ekonomike, politike, so ciale e mbi të gjitha civilizuese e kulturore, kolonizimi i dhunshëm njëshekullor se rb. Disa nga shkrimet, e analizat e këtyre ngjarjeve lexuesi do t’i gjejë në trajtën e shprehu r me ashpërsi e pakënaqësi të shprehur edhe troç (!), pra pa ekuivoke, e disa nga to edhe të shprehura edhe me eufemizëm, gjë që varej shumë si nga rrethanat dhe ngjarjet e e targ etuara më parë ashtu edhe nga propaganda dhe shpifjet e sinkronizuara të regjimit serb . Pra, një kundërvënie para së gjithash shkencore ndaj propagandës shumë të sofistikuar serbe, kishte arritur ta përvetësojë me dekada të tëra jo vetëm shkencën, por edhe publicistikën dhe diet botërore, lidhur me të drejtën e mbisundimit të tyre historik mbi Kosovën dhe banorët e saj. Pra, nuk janë edhe gjithaq të bazuara në ndonjë teori a ndonjë dioptri të dhënë më parë shkencës së historisë së sociologjisë, por janë një refleksion (gjithsesi sociologjik), i ba uar në përvojën e fenomeneve, të cilat ndodhnin për çdo ditë aty-për-aty, gjatë procesit të s a shfaqjes sonë të re politike të filozofisë së jodhunës, për të cilën gjithmonë i kisha r e dyshimet e mia. Kjo gjë u pa në vitin 1997-8, kur u paraqit UÇK-ja, me të cilën u rikthyem kah kodi ynë hi storik identifikues i rebelimit. Tekefundit, këtë e kishte dëshmuar e gjithë historia e qenësimit dhe e formësimit të popujve që luftonin për të drejtat e tyre kolektive, andaj as Kosova nuk mund të bënte ndonjë përjashtim të theksuar nga kjo rregull e pashkruar. Ajo çka dua të potencoj në këtë parathënie të shkurtër, është se shqiptarëve të Kosovës, për et dhe popujt e tjerë, që kishin filluar të dilnin nga zgjedha e prangave të izolimit dh e të kolonizimit komunist në këtë periudhë të transformimeve globale (rënia e Murit të Berlin dhe përqafimi i vlerave të reja demokratike per;ndimore)- u kishin rënë mbi supet e tyre në vend të një, ( sikurse kombeve dhe shteteve të tjera ballkanike), dy procese, dy det yra, pra, dy obligime madhore në të njëjtën kohë: ai i çlirimit kombëtar, që e kam ndërlidhur

ozicionin e kolonializmit shekullor serb, dhe ai i ndërtimit të demokracisë. Në fakt, kur mendoj prapa, kujtoj se duhet pranuar që ishte e vështirë dhe me shumë përgjegjë i mbajtja e busullës së synimeve tona në këto dy dekadat e fundit. Falë Zotit dhe përkushti mit të madh të gjithë atyre që u sakrifikuan për këtë që kemi sot, kujtoj që i kemi arritur d iku objektivat tona kombëtare (nuk e kemi Serbinë më fizikisht prezent në Kosovë) dhe ato politike (kemi arritur deri diku ta instalojmë frymën dhe vlerat perëndimore: demokrac inë, ndërtimin e kapaciteteve dhe resurseve ligjore, në koherencë me standardet evropian e). Kjo tani është premtuese për të hyrë në aranzhimet e tjera shtesë, siç janë integrimet n jen e madhe evropiane, aty ku edhe e kemi vendin si të gjithë të tjerët, si edhe zvogëlimi i papunësisë,zbutja e varfërisë, sundimi I ligjit, luftimi i korrupsionit dhe sjelljev e tjera devianten në shoqërinë kosovare. Shkrimet qe tani janë para lexuesit te nderuar, janë ndare sipas fushës, përkatësisht dome nit që ato janë shfaqur në interesimet e mia, ekskluzivisht vetëm atëherë kur kam konstatuar me parametra sociologjikë se në fakt i kanë marrë përmasat e një dukurie a fenomeni gjatë pe iudhës së vëzhgimit. Në fakt, jam munduar që klasifikimin ta adresoj sipas natyrës se rrjedhë se ngjarjeve. Kështu, lexuesi, në një rast, do të mund të hasë në një grupim shkrimesh, që kanë të bëjnë k naliza eseistike- sociologjike mbi joviolencen, ndërsa, në një grupim tjetër, mund të hasë në shkrime, që kanë të bëjnë me ngrehinën e quajtur demokraci dhe disa edhe për institucionin aq të munguara ndër shqiptarët e Kosovës- pra institucionin e shtetit, e disa për zgjedhjet s i një mekanizëm shumë i rëndësishëm ne instalimin e demokracisë në Kosovë. Por, ajo çka kujto jet e çmuar në gjitha këto shkrime është pa dyshim, fakti se ato nuk kanë pësuar as më të vo ndryshim a intervenim të mëvonshëm. Me këtë fakt, kam dashur që lexuesi, përshtypjen dhe gjykimin e tij, ta perceptojë jo nga distanca e tanishme kohore, por nga koha kur janë zhvilluar, përkatësisht identifikuar e sidomos kur janë shkruar ato. Me një fjalë, kam dashur që lexuesi të mbetet mbreti i di agnozave dhe terapive të mia sociologjike, për periudhën e kaluar dy dekadëshe. Kujtoj s e kjo mënyrë e bartjes së mendimeve, analizave dhe refleksioneve të mia personale, sado kudo, flet jo aq dhe vetëm për mënyrën e qasjes, por, para së gjithash, edhe për të drejtën e që t’i gjykoj, drejt a në mënyrë të padrejtë, fenomenet dhe dukuritë që ishin në rrjedhën a)natyrshme në këtë kohë. Të gjitha shkrimet dritën e botimit e kanë parë nëpër revista dhe m hkruara dhe ato elektronike të kohës kur edhe kanë ndodhur si të tilla, që nënkupton se ato, edhe po të doja unë t’i ndryshoja, s’do të mund ta bëja këtë, për shkak se ato edhe ashtu ka et dëshmi e kohës. Më duhet gjithashtu të them se një numër bukur i madh i shkrimeve tjera për këtë kohë janë tr ne flakën e zjarreve që u vuri shtëpive ish regjimi serb, kështu që lexuesi duhet të kënaqet e këtë që ka shpëtuar e që në fakti ishin ruajtur në hard coppy edhe me çmimin e jetës vetëm a shohin dritën e sotme. Lexuesi i sotëm, që tani ka një moshë të vlerësimit racional, më së mund të japë mendimin e vet lidhur me gjitha këto ngjarje, fenomene, përshtypje e këndvësht rime të parashtruara me parametra e gjykime të kohës së segregacionit dhe ndjekjeve të mëdha që ndodhën në Kosovë, e që dashtë Zoti të mos përsëriten më kurrë. Korpusi i shpëtuar i shkrimeve e analizave studimore, në fakt ka të bëjë edhe me perceptim et e mia për diskursin (që një periudhë gadi dy dekadëshe rrezikoi të shndërrohej edhe në një mentaliteti sociologjik) joviolent, që për shumicën absolute të qytetarëve të Kosovës, u fu befas në jetën e përditshme, në kohën kur të gjitha analizat, sidomos ndërkombëtare, flisnin një konflikt të ri të mundshëm me përmasa katastrofike. Ajo çfarë kam menduar atëbotë, e që m iri të verifikohet edhe me leximin e këtyre shkrimeve në këtë përmbledhje, ishte se sa është undshme që, përmes kësaj filozofie të re, të çlirohemi nga zgjedha shekullore e regjimit ser b, si edhe sa është e mundshme të akomodohej kjo sjellje e re me karakterin e rrethana ve dhe gjithsesi edhe etnopsikologjinë e shqiptarit mesatar kosovar, që po i determi nonin vlerat demokratike, të cilat kishin filluar të frynin edhe ndër ne, kur dihej s e kod identifikues i gjithë historisë së qenësimit të shqiptarëve, si tërësi etnike në hapësi allkanit perëndimor, ishte kodi i rebelimit, pra ai i violencës? Kjo dilemë, që ishte në fillim hezitim dhe dilemë personale edhe për vetë personifikuesin a vetë demiurgun, dr. Ibrahim Rugovën, përmes të cilit u identifikua për dy dekada e tërë lëviz që u emërtua “lëvizje e jodhunës”, më vonë, do të bëhet një platformë kombëtare, që u pranua et masiv nga të gjithë. Lexuesi pa dyshim do hasë edhe në shkrime, analiza dhe meditime që flasin si për deliriumin e pranisë së kësaj filozofie të re në kulturën dhe etnopsikologji shqiptarëve të Kosovës, ashtu edhe për zhgënjimin, që më së miri u reflektua me fillimin e lu në Kosovë, në vitin 1999, ku u hetuan dhe u skanuan tashmë shumë mirë defektet dhe përparësi

këtij rrugëtimi gati dy dekadash. Do përmendur gjithashtu se pas Demonstratave të vitit 1981 (sidomos atyre të vitit 198 9, kur de facto dhe de jure u suspendua nga Serbia edhe ajo pak autonomi e shqip tarëve, që e gëzonin në kuadër të ish- federatës jugosllave), konstatimit tonë joprofetik, në rë, i kontribuuan si përvoja e autorit nëpër konferenca të organizuara ndërkombëtare, ku shum ca e shkrimeve dhe analizave ushtarake e politike flisnin për mundësinë e një shkëndije të r e për një luftë të tretë botërore, nga ana e shqiptarëve të Kosovës. Së fundi, do cekur se të gjitha këto analiza, shkrime e perceptime bazoheshin më së shumti në skalpelin sociologjik të autorit, i cili, duke u munduar t’i regjistrojë me mundësitë d he përvojën e vet të fituar shkencore në universitetin kroat dhe sidomos atë Westmenster U niversity, është munduar që dukuritë dhe fenomenet unike sociologjike të sjelljeve devijan te e patologjike, si edhe shkallën e lartë të dhunës që ushtrohej atëbotë ndaj shqiptarëve e kë të Kosovës, që ushtrohej pothuajse të gjitha sferat e jetës: shoqërore (segregacion i papa , politike (nuk gëzonin kurrfarë mbrojtjeje ligjore e politike në kuadër të kësaj federate), ekonomike (ishin, p.sh., gjashtë herë më të pazhvilluar se Kroacia, pesë herë më pak se sa S lovenia, katër herë më pak se sa Serbia) etj.- ta bartë me përkushtim në letër. Pjesa e dytë e këtij libri ka të bëjë me procesin e natyrës zgjedhore, sistemin dhe kodin zg jedhor si edhe sfidat tjera që i hasi shoqëria Kosovare gjatë periudhës së ndërtimit të kapac teteve dhe institucioneve zgjedhore demokratike. Zgjedhjet qofshin ato lokale ap o nacionale gjithën për një vend normal demokratik paraqesin sfidën pothuajse më të rëndësish të dëshmimit për rrugëtimi në drejtim të një legjitimiteti dhe legaliteti të garniturave apo tave politike. Si të’ tilla ato gjithën tërheqin vëmendjen si të medieve ashtu edhe të opinio it të gjerë publik. Duke dashur pak a shumë të detektojmë këto sfida dhe këto raste të dëshmi për proceset zgjedhore, në fakt ne kemi fuqizuar përvojat e disa palë zgjedhjeve që u orga nizuan në Kosovën e pasluftës. Pra duke dashur tu adresohemi proceseve zgjedhore të cila t në një Kosovë të shkatërruar ekonomikisht dhe politikisht që ngandonjëherë krijuan si huti htu edhe dilema të shumta në kuptimin e jo përvojës për të futur mekanizmat institucional në dërtimin e kapaciteteve demokratike dhe instalimin e të drejtës elementare për të qenë qytet ari vetë subjekti kreativ i cili do ta ndërtojë të ardhmen e vetë me fuqinë e dalë nga ai vet shtu sikurse në të gjitha vendet me traditë demokratike, ne në realitet jemi munduar t’i a dresojmë specifikat e mentalitetit dhe kulturës së votimit të kosovarëve. Pra, përvoja e vot imit në kushtet dhe rrethanat e një ambienti ani pse të brishtë demokratik, për mendimin t im pati një jehonë dhe përçojë një mesazh të duhur të gatishmërisë së shoqërisë kosovare se e se të gjithë vendet dhe shtetet tjera postkomuniste mund të ndërtojnë me fuqinë e votës së li qeveri dhe institucione valide sipas standardeve që bota perëndimore ka kohë që është duke i praktikuar në vendet e tyre. Shkrime në këtë libër, në fakt kanë për qëllim të adresojnë për hjeve që në Kosovën e pasluftës, u kuptuan nga qytetarët Kosovar, si një mundësi e mirë për t r përcaktimin e tyre pro vlerave perëndimore dhe pro zgjidhjeve përmes procesit dhe st andardit që vetë është duke praktikuar demokracia perëndimore. Po ashtu, shkrimet e kësaj na tyre për kohën kur janë shkruar dosido kanë pasur për qëllim të adresojnë edhe portretin zgje r të qytetarit shqiptar të Kosovës, pastaj sistemin zgjedhor të cilin sërish duhet cekur s e nuk ishte zgjidhje e tyre, por siç do të vërehet sidomos në zgjedhjet lokale të vitit 20 09, një copy paste i imponuar dhe i dalë nga ish administrata e UNMIK-ut. Pra një sist em jo i dalë nga, kultura e sjelljes së potencialit votues, mentalitetit dhe kulturës së përvojës së votimit që ishte në deficit në Kosovë dhe përgjithësisht vendet e rajonit, por agjinata dhe shpeshherë edhe “përvoja e ekspertëve” ndërkombëtar të cilët për një dekadë të t stalojnë një sistem zgjedhor koherent me kohën dhe zhvillimet që e pritnin Kosovën gjatë gji thë periudhës së pasluftës. E i cili në fakt, do të mënjanonte defektet e listave votuese, m rës së votimit, përfaqësimit partiak, pragun dhe kodin zgjedhor, pastaj një seri tjera def ektesh që u manifestuan sidomos nëzgjedhjet e fundit nacionale, siç ishin vjedhjet mas ive nëpër disa komuna kosovare. E themi kështu edhe për shkak të shumë mendimeve dhe opinion eve rreth kësaj teme nga ana e ekspertëve dhe analistëve vendor e ndërkombëtar, se sistemi ekzistues kosovar në fakt favorizonte liderët lokal, u jepte atyre kompetenca shumë k arizmatike dhe i veshte ata me petkun lidershipit të pa kontestueshëm. Që nga zgjedhj et e vitit 2009, e sidomos në ato nacionale dhe lokale të vitit 2010 u hetua, se po ngulfatet demokratizimi i brendshëm partiak, pra demokracia e brendshme me këtë sistem zgjedhor. Mirëpo, e gjithë kjo mbeti vetëm fjalë goje. Diskursi mbi zgjedhjet lokale dh e ato nacionale, në medie sidomos nuk ishte fokusuar edhe gjithaq në këtë proces të natyrs hëm të demokratizimit dhe të demistifikimit të liderëve të partive politike që mbajnë akoma j etëm monopole politike por çka është edhe më’ e keqe edhe sosh ekonomike dhe sociale që për n

oqëri si ajo e Kosovës, është një mangësi e llojit të vetë. E themi kështu edhe për shkak se ekziston një mendim, se faktori ndërkombëtar përmes këtij si temi zgjedhor dëshiron të mbajë më lehtë nën kontroll elitat e dala politike, si edhe të mena hojë më lehtë e gjithë procesin zgjedhor nga zyrat e tyre komfore gjatë gjithë këtij procesi instalimit të demokracisë në Kosovë. Për mendimin tim, do të ishte e gabueshme që të vazhdohe dhe më tej të mbetën monopolet e njëjta vetëm tek këta liderë. Arsye ka shumë se përse nuk du mbetet e njëjta gjendje në këtë sferë shoqërore, ku determinohen edhe kahet ekonomike dhe at o politike të një vendi. Tekefundit, koha në të cilën po jetojmë dhe nevojat së bashku me kër at tona si shoqëri e re demokratike janë duke anuar gjithnjë e më shumë kah tre parametra gjithnjë esencial për një shoqëri demokratike, siç janë : ai i transparencës, përgjegjësisë d aridhënies. Efektet e ngufatjes apo vonimit të demokracisë në Kosovë, për mendimin tim gjith sesi duhet adresuar përveç tjerash gjithsesi edhe sistemit zgjedhor ekzistues, i cil i më në fund ka hy në procedurat e ndryshimit në Parlamentin e Kosovës. GUSHT 2011-08-19 August

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful