έναν οργανωμένο καταναγκασμό.

Μια ηγεσία λοιπόν με τήν πλήρη έννοια τοϋ δρου μπορεί ν'
ασκείται μόνο από μιά κυρίαρχη τάξη ή από τμήματα της. Τέτοια
θά είναι ή περίπτωση τοϋ προλεταριάτου δταν πάρει τήν εξουσία,
κι είδαμε δτι ένα ιδιαίτερο πρόβλημα ανακύπτει στή διάρκεια της
επαναστατικής περιόδου, εξαιτίας τοϋ κατακερματισμού της εξου­
σίας- ή μιας γενικευμένης δυνατότητας γιά άσκηση βίας- πού τήν
χαρακτηρίζει.
Μέσα σ" αυτές τίς συνθήκες, ποια μπορεί νά είναι ή ηγεσία
μιας καταπιεσμένης καί υπό εκμετάλλευση τάξης; Με δεδομένο τόν
απόλυτο χαρακτήρα της εξουσίας στή σημερινή κοινωνία (κι αντί­
θετα μ' δ,τι θά μπορούσε νά συμβεί παλιά π.χ. σέ κοινωνίες μέ
κάστες) δεν μπορεί νά υπάρχει καταναγκασμός στό εσωτερικό της
τάξης —εκτός αν αυτός πού ασκεί αυτή τήν εξουσία συμμετέχει ήδη
μέ τόν ένα ή τόν άλλο τρόπο στό σύστημα εκμετάλλευσης (δπως
συμβαίνει μέ τά συνδικάτα καί τά ρεφορμιστικά ή σταλινικά κόμ­
ματα). Ή συμφωνία ανάμεσα οτήν ηγεσία καί τήν τάξη (ή τά τμή­
ματα τής τάξης) δεν μπΌρεϊ επομένως νά βασίζεται παρά μόνο
στην εκούσια συμμετοχή τής τάξης στίς αποφάσεις τής ηγεσίας. Τό
μόνο μέσο «καταναγκασμού», μέ τήν πλατιά έννοια τοϋ δρου, πού
μπορεί νά διαθέτει ή ηγεσία είναι ό ιδεολογικός καταναγκασμός,
δηλαδή ή πάλη μέ τίς ιδέες καί τό παράδειγμα της.
Θά ήταν ανόητο νά θέσουμε τά όρια αυτής τής πάλης κι αυτού
τοϋ «καταναγκασμού»· οι μόνοι περιορισμοί πού μπορούν νά έπι(βληθοϋν αφορούν τό ιδεολογικό περιεχόμενο καί βγαίνουν επομέ­
νως άπό άλλου είδους συζητήσεις.
Γ Μιά επαναστατική ηγεσία λοιπόν μέσα στό σύστημα έκμετάλΤι ιΐ(της δεν έχει παρά μόνο αυτή τή. σημασία: είναι ενα σώμα πού
αποφασίζει γιά τόν προσανατολισμό καί τή μεθόδευση τής δράσης
ι ης τάξης ή ενός τμήματος της, προσπαθώντας νά κάνει αποδεκτές
αυτές τίς αποφάσεις μέ τήv ιδεολογική πάλη καί τήν παραδειγμαΤό ερώτημα πού μπαίνει τώρα είναι τό έξης: είναι αναγκαία
μιά τέτοια ηγεσία — όχι μέ τήν έννοια τής διευθυντικής δραστηριό­
τητας γιατί αυτό εξυπακούεται,.άλλα μέ τήν έννοια τοϋ ιδιαίτερου
ηγετικού φορέα; Δεν μπορεί άμεσα καί κατευθείαν νά ηγείται ή
τάξη τοΰ ίδιου της τοΰ εαυτού; Ή απάντηση προφανώς είναι αρ­
νητική. Μέσα στίς συνθήκες τής εκμεταλλευτικής κοινωνίας, ή τάξη
δεν μπορεί νά είναι στό αδιαφοροποίητο σύνολο της ή 'ίδια ή ήγε112

σία της. Θα επαναλάβουμε, αν χρειάζεται, τή συντριπτική επιχει­
ρηματολογία όσον άφορα αυτό τό σημείο.
Είναι αδύνατο νά συλλάβουμε τήν ηγεσία διαφορετικά άπό τή
μορφή ίνας καθολικού, μειοψηφικού, εκλεκτικού καί συγκεντρωτι­
κοί' οργανισμού. 'Αναφέρουμε βέβαια εδώ τους κλασικούς ορι­
σμούς τού κόμματος, αν καί τό όνομα στό θέμα αυτό δεν έχει με­
γάλη σημασία. Ή σημερινή δμως εποχή προσθέτει στους ορισμούς
αυτούς ί'ναν καινούργιο, ακόμα πιό ουσιαστικό: τό κόμμα αποτελεί
ιός προς τό εύρος καί τή μορφή του ένα μοναδικό οργανισμό, μέ
άλλα λόγια είναι ό μόνος ταξικός οργανισμός (μόνιμος) μέσα στίς
συνθήκες τού συστήματος εκμετάλλευσης. Δέν υπάρχει ούτε μπορεί
νά υπάρξει μιά πληθώρα οργανωτικών μορφών δίπλα στίς όποιες
θά συμπαραταχθεί ή θά τους επιβληθεί. Οί οργανώσεις ιδιαίτερα
πού τείνουν ν" αντιμετωπίσουν τά οικονομικά προβλήματα σάν
ιδιαίτερα δήθεν προβλήματα (τά συνδικάτα) είναι αδύνατο ν' απο­
τελέσουν προλεταριακούς οργανισμούς. Ό πολιτικοοικονομικός
οργανισμός πάλης ενάντια στην εκμετάλλευση είναι ένας οργανι­
σμός ενοποιητικός καί μοναδικός. Μέ τήν έννοια αυτή, ή διάκριση
ανάμεσα σέ κόμμα καί «'Επιτροπές αγώνα» (ή κάθε άλλη μορφή
μειοψηφικής οργάνωσης τής εργατικής πρωτοπορίας) άφορα απο­
κλειστικά καί μόνο τό βαθμό διαφώτισης κι οργάνωσης. Ό απο­
κλειστικός αυτός χαρακτήρας τού διευθυντικού οργανισμού εμφα­
νίζεται καθαρά στίς πιό σύγχρονες συνθήκες τού συστήματος εκμε­
τάλλευσης (γραφειοκρατική δικτατορία ή εμπόλεμη κατάσταση) στή
διάρκεια τών οποίων ένας πλουραλισμός οργανωτικών μορφών ή
ηγεσίας είναι αδιανόητος. Είναι δμως εξίσου εμφανής ακόμα καί
στίς «απηρχαιωμένες» συνθήκες τού δυτικού κόσμου. Πραγματικά,
τόσο άπό πλευράς προβληιιάτων δσο καί προσιόπων δέν μπορούμε
νά δημιουργήσουμε σέ μόνιμη βάση μιά «εργοστασιακή» όργάνοκιη
καί μιά οργάνωση «πολιτική» ξεχωριστές κι ανεξάρτητες μεταξύ
τους. Άπ' αυτή τήν άποψη ή διάκριση ανάμεσα σ" «εργατική» ορ­
γάνωση κι «επαναστατική οργάνωση» πρέπει νά εξαφανιστεί μαζί
μέ τήν θεωρητική αντίληψη άπό τήν οποία προήλθε.

Συγκρότηση μιας ηγεσίας στή σημερινή περίοδο
'Από τά τρία απαραίτητα στοιχεία γιά τή συγκρότηση μιας ηγε­
σίας (πρόγραμμα, οργανωτική μορφή, χώρος τής συγκρότησης)
113

συγκροτείται από άτομα πού αποτελούν μέρος αυτής της ίδιας της
κοινωνίας πού αναλύουμε τόσο χαλά γιά τους άλλους, και δέχοντ<χι τήν ίδια' τεράστια ιστορική πίεση πού συνθλίβει, σήμερα, τήν
εργατική τάξη καί τήν πρωτοπορία της. Ή μεγάλη πλειοψηφία των
συντρόφων της ομάδας συμμερίζεται, συνειδητά ή ασυνείδητα, τό
πνεϋμα πού περιγράψαμε πιό πάνω, κι είναι πιθανό δτι δεν αντι­
λαμβάνεται πιά πολύ καλά τους λόγους προσχώρησης τους στην
ομάδα. Συνέπεια της κατάστασης αυτής είναι μιά μηδαμινή συμμε­
τοχή στη δουλειά τής ομάδας, μέ αποτέλεσμα ή δουλειά, κι αυτή ή
ϊόια ή ομάδα, ν" απειλούνται με διάλυση. Όμως, τό φαινόμενο
αυτό καί τά συμπεράσματα πού βγαίνουν είναι θέμα άλλης συζή­
τησης. 'Ακόμα κι αν ή «συζήτηση πάνω στό κόμμα» καταλήγει σέ
συμπεράσματα γι" αυτό ή γιά εκείνο τό είδος των στόχων, θά
έπρεπε νά υπάρχουν σύντροφοι πού θά ήθελαν νά θυσιάσουν κάτ'.
γιά νά πραγματοποιηθούν οί στόχοι αυτοί, οποιοι κι αν είναι.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΣΤΟ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΟ ΚΟΜΜΑ
ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΗΓΕΣΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΛΕΤΑΡΙΑΤΟΥ

Ή συζήτηση σχετικά μέ τό θέμα τής οργάνωσης κράτησε, μέ
λίγο πολύ οξεία μορφή, σ' δλο τό διάστημα τής ιστορίας τής ομά­
δας S. ou Β. Όμως, τά δύο κείμενα πού προηγήθηκαν θά παρέμε­
ναν σκοτεινά αν δεν τά εντάσσαμε στό πλαίσιο των συζητήσεων
πού έγιναν τήν εποχή πού γράφτηκαν. Θεώρησα ότι θά ήταν χρή
σιμό νά τά διευκρινίσω παραθέτοντας εδώ τίς σημειώσεις πού τά
συνόδευαν στά τεύχη 2 (Μάης 1949) καί 10 ('Ιούλης 1952) του Λ.
οιι Β.
Καί πρώτα παραθέτω τή σημείωση πού, στό τεύχος 2, υπήρχε
πρίν άπό τό κείμενο Τό επαναστατικό κόμμα.
Η ΖΩΗ ΤΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΜΑΣ
/. 'Εδώ κι 'ένα χρόνο ή ομάδα σννέργεται όύο φορές τό μήνα
_σέ ολομέλεια. Οι συνελεύσεις αυτές αφιερώνονται ουσιαστικά σέ
συζήτηση πάνω στά γενικά πολιτικά προβλήματα δπως καί στά
επίκαιρα θέματα. 'Έγιναν, έτσι, πολλές εισηγήσεις πού χρησίμεψαν
σά βάση γιά τή συζήτηση προβλημάτων δπως ό σύγχρονος συνδι­
καλισμός, ό ιμπεριαλισμός τής γραφειοκρατικής Ρωσίας, ή απεργία
των μεταλλωρύχων, ή σημερινή εξέλιξη τής οικονομικής καί πολιτι­
κής κατάστασης κλπ. Πέρα απ' αυτό λειτουργεί επίσης μιά ομάδα
διαφώτισης πού συγκεντρώνεται επίσης δύο φορές τό μήνα έγιναν
δύο σειρές διαλέξεων πάνω στή δημιουργία καί τίς γενικές αρχές
τοϋ μαρξισμού δπως καί πάνω στην καπιταλιστική οικονομία.
2. Τήν Κυριακή, 10 τοϋ 'Απρίλη, ή ομάδα αφιέρωσε δλο τό
117

επαναστατικές αρχές, επηρεασμένη άπό τόν μαρξισμός είχε έξασφαλισει έπίσης_τήν υποστήριξη των συμβουλίων πού είχαν ήδη
σχηματίσει οί εργάτες· παρ' όλα αυτά, υποχρεώθηκε νά αρπάξει,
την εξουσία", γεγονός πού είχε σάν αποτέλεσμα τόν σταλινικό όλοκληρω:τισ]Γο^·ταν~λ"έώ «υποχρεώθηκε» εννοώ δτι οί συνθήκες δεν
ήταν αρκετά ώριμες γιά μιά αληθινή προλεταριακή επανάσταση.
Στον δυτικό κόσμο δπου υπάρχει ένας ανεπτυγμένος καπιταλισμός,
οί συνθήκες είναι οπωσδήποτε πιό ώριμες- τό κριτήριο είναι ή
ανάπτυξη τής ταξικής πάλης). Πρέπει λοιπόν νά θέσουμε τό ερώ­
τημα: ή πάλη τοϋ κόμματος, έτσι δπως τό προτείνετε, θά μπορούσε
νά σώσει τήν προλεταριακή επανάσταση; Νομίζω δτι θά ήταν μάλ­
λον ένα βήμα γιά μιά καινούργια καταπίεση.
Βέβαια, δυσκολίες θά υπάρχουν πάντα. 'Αν ή γαλλική ή ή παγ­
κόσμια κατάσταση απαιτούσε έναν μαζικό εργατικό αγώνα, τά
κομμουνιστικά κόμματα θά επιχειρούσαν αμέσως νά μετατρέψουν
τή δράση σε μιά φιλο-ρωσική εκδήλωση στά πλαίσια τοΰ κόμματος.
Πρέπει ν' αρχίσουμε δραστήριο αγώνα ενάντια σ' αυτά τά κόμμα­
τα. Δέν μπορούμε δμως νά τά καταπολεμήσουμε αν χρησιμο­
ποιούμε τίς δικές τους μεθόδους. Θά τά καταπολεμήσουμε μόνο αν
εφαρμόσουμε δικές μας μεθόδους. Ή αληθινή μορφή δράσης, μιας
αγωνιζόμενης τάξης είναι: ή δύναμη των επιχειρημάτων, πού στη­
ρίζεται στή θεμελιακή αρχή τής αυτονομίας τών αποφάσεων! Γιά
νά μπορέσουν οί εργάτες νά προλάβουν τήν καταπίεση πού θά
προέρχεται από τό κομμουνιστικό κόμμα, θά πρέπει ν' αναπτύξουν
καί νά ενισχύσουν τή δική τους ταξική δύναμη · αυτό σημαίνει τήν
ομόφωνη θέληση τους νά πάρουν κάτω από τόν έλεγχο τους τά
μέσα παραγωγής καί νά τά διευθύνουν.·
Μαοϊκή προϋπόθεση γιά νά κατακτήσει τήν ελευθερία της ή ερ­
γατική τάξη, είναι νά ριζώσει βαθιά στή συνείδηση τών μαζών ή
ί'ννοια τής αύτο-διοίκησης καί τής αΰτο-διαχείρισης τών μέσων
παραγωγής. Αυτό συμφωνεί ως ένα βαθμό μ' εκείνο πού έγραψε ό
7ώρες γιά τήν Συντακτική Συνέλευση στό βιβλίο του, Σοσιαλιστική
Ιστορία τής Γαλλικής 'Επανάστασης:
«Ή Συνέλευση αυτή, εντελώς καινούργια, συζητώντας πολιτικά
ζητήματα, βρήκε τόν τρόπο, μόλις συγκεντρώθηκε, νά διαλύσει
δλες τίς μηχανορραφίες τής Αυλής. Γιατί; Γιατί κατείχε μερικές
σημαντικές αφηρημένες ιδέες, πού είχαν ωριμάσει μέ τόν καιρό κι
έπειτα από πολύ σκέψη καί πού τής έδιναν μιά σαφή αντίληψη τής
κατάστασης».

Βέβαια οι δύο περιπτώσεις δέν είναι ίδιες. 'Αντί γιά τίς μεγάλες πολιτικές ιδέες τής γαλλικής επανάστασης, έχουμε νά κάνουμε
εδώ μέ τίς μεγάλες σοσιαλιστικές ιδέες τών εργατών, δηλαδή: τήν
διαχείριση τής παραγωγής άπό μιά οργανωμένη συνεργατική. 'Αντί
γιά ,500 δουλευτές εξοπλισμένους μέ τίς αφηρημένες ιδέες τους πού
Απόχτησαν μέ μελέτη, θά υπάρχουν εκατομμύρια εργαζόμενοι κα(θοδηγούμενοι άπό τήν πείρα μιας ολόκληρης ζωής εκμετάλλευσης
οί' μιά παραγωγική δουλειά. Νά γιατί βλέπω τά πράγματα μέ τόν
Ακόλουθο τρόπο.
Ό πιό ευγενικός καί χρήσιμος στόχος ενός επαναστατικού κόμ
ματος είναι νά εμπλουτίσει, μέσα άπό τήν προπαγάνδα του σ' έκα
τονιάδες μικρές εφημερίδες, μπροσούρες κλπ., τίς γνώσεις τών μαζών, στά πλαίσια μιας διαδικασίας σαφέστερης καί πλατύτερης
συ νε ιδητοποίησης.
Θά πώ τώρα δύο λέξεις σχετικά μέ τόν χαρακτήρα τής ρωσικής
επανάστασης. Ή μετάφραση τοϋ αγγλικού όρου «middle class
revolution» μέ τήν λέξη «αστική επανάσταση» δέν αποδίδει, τήν
ακριβή σημασία του. Όταν οί υποτιθέμενες μεσαίες τάξεις πήραν
τήν εξουσία στην Αγγλία, αποτελούντο σέ μεγάλο βαθμό άπό μι
κρούς καπιταλιστές ή επιχειρηματίες, ιδιοκτήτες τών βιομηχανικών
μέσων παραγωγής. Γιά νά εκδιωχτεί ή αριστοκρατία άπό τήν εξου
σία ήταν απαραίτητος ένας μαζικός αγώνας· παρά τό γεγονός αυι
τό, οί μάζες δέν ήταν ακόμη ικανές νά καταλάβουν μόνες τορς τά
μέσα παραγωγής· οί εργάτες δέν θά μπορέσουν ν' αποκτήσουν ιήν
διανοητική, ηθική κι οργανωτική ικανότητα πού χρειάζεται, γιά τήν
κατάκτηση τών μέσων παραγωγής παρά μέσα άπό τήν ταξική πάλη.
σ' έναν αρκετά ανεπτυγμένο καπιταλισμό. Στή Ρωσία δέν υπήρχε
σημαντικ^ή--άστική τάξη· αυτό είχε σάν συνέπεια νά γεννηθεί άπό
τήν επαναστατική πρωτοπορία μιά καινούργια «μεσαία τάξη» σάν
τάξη διευθύνουσα τήν παραγωγική εργασία, διαχειριζόμενη τά
μέσα παραγωγής, κι οχι σάν ένα σύνολο ατομικών ιδιοκτητών πού
κατέχει ό καθένας ένα ορισμένο ^έρος_τών μέσων παραγωγής, άλλα
οάν συλλογικοί ιδιοκτήτες τoϋ συνόλου των μέσων παραγωγης..
Γενικά, μπορούμε νά πούμε: αν οί εργατικές μάζες (άφοϋ είναι,
προϊόν προκαπιταλιστικών συνθηκών) δέν είναι ακόμη Εκανες νά
πάρουν τήν παραγωγή στά χέρια τους, αυτό θά έχει σάν άναπό
δράστη συνέπεια τήν κυριαρχία μιας καινούργιας διευθυντικής τά
ξης στην παραγωγή. Εξαιτίας αυτής τής αντιστοιχίας είπα δτι ή
ρωσική επανάσταση (στον ουσιαστικό καί μόνιμο χαρακτήρα της)

200
201

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful