PAGBABAGONG MORPOPONEMIKO Morpema – ang tawag sa pinakamaliit nayunit ng salitang nagtataglay ng kahulugan.

Halimbawa, sa salitang doktora, makabuluhan an gang a kahit na isang titik lamang ito dahil nangangahulugan iyon ng kasariang pambabae, dahil ang doctor lamang ay nangangahulugang kasarian ng lalaki. Ang morpoloji ay pag-aaral ng mga morpema na isang wika at ang pagbubuo ng mga ito sa salita.

1. ASIMILASYON Ang pagbabagong kinapapalooban ng mga panlaping nagtatapos sa ng dahil sa impluwensiya ng kasunod ng katinig nito. Nakikibagay ang huling titik ng panlapi na unang titik ng salitang-ugat. Nakapaloob ang tinatawag na alomorp na morpema. Nangangahulugang itong maaaring magbago ang anyo ng morpema dahil sa impluwensya ng kapaligiran. Ang morpemang pang- ay may mga alomorp na [pang-], [pam-] at [pan-] gayundin ang mga panlaping kasing-, at mang- . Ginagamit ang alomorp na [pang-], [kasing-] at [mang-] sa patinog o sa k,g,h,m,n,ng, w, y; ginagamit naman ang [pam-], [mam-], at [kasim-] kung nauuna ang salitang-ugat na nagsisimula sa /b/ o /p/; ginagamit naman ang [pan-], [man-] at [kasin-] kung ang salitang-ugat ay nagsisimula sa /d,l,r,s,t/.

A. Asimilasyong Ganap - kapag dinagdagan ng alomorp ang salita at kinaltas ang isang ponema sa salitang-ugat. hal. Panali> pang- + tali >pangtali> pantali> panali manalamin> mang- + salamin > mansalamin > manalamin pamukaw > pang- + pukaw > pampukaw > pamukaw

Tandaan na pinagbatayan palagi ang inilalagay sa panlapi. Ang pinagbatayan ng mga alomorp na pam at pan ay pang. Sa halimbawa sa ibaba makikita ang pag-uulit sa loob ng salita.

Mananayaw > mang- + sayaw > mansayaw > manayaw > ma(na)2 yaw > mananyaw Pamumutol > pang- +putol > pamputol > pamutol > pa(mu) 2 tol > pamumutol

b. Asimilasyon di-ganap - kapag dinagdagan lang ng alomorp ang salitang-ugat. Hal.

kung sa loob ng salita ay may ponemang nawawala at may ponemang nagbabago ng posisyon. ma.malayang pagpapalitan ng mga ponema d at r h at n hal.+ dami > marami tawa + -an > tawahan > tawanan o at u hal. takip + -an takipan takpan 3. Tablan > talab + -an > talaban > tablan hal. PAGKAKALTAS .+ walis > pangwalis Simpula > sing_+pula > simpula Kasimbait > kasing. TANDAAN: ang laging nawawala/nakakaltas ay ang huling patinig ng salitang-ugat. Tamnan > tanim + -an > taniman > tanman > tamnan (nakaltas ang titik i sa salitang tanim at nagkapalit g posisyon ang titik m at n.) Hal.> yinakap > niyapak Nagagapap ang trasposisyon o paglilipat ng posisyon ng mga ponema sa mga salitang-ugat na /l/ at /y/ kapag nilapian ng -in- 4. nagbabago lang ng posisyon) hal. PAGPAPALIT PONEMA .> linuto > niluto Niyakap > yakap + -in.Pangwalis > pang. Niluto > luto + -in.) hal. (Ang iba ay walang nakakaltas. METATESIS . turo + -an turoan > turuan l at g halik + -an > halikan > hagkan .+ bait > kasimbait 2.kung sa loob ng morpema ay may nawawalang isang ponema o isang pantig.

Hal. . PAG-AANGKOP .nangangahulugan na pagsasama ng dalawang salita nangangahulugan na pagsasama ng dalawang salita May pagkakalatas pa ring kasama rito. Hal.na. PAGKAKALTAS .5.kaw/ /magnana.kaw/ kukuha ng bagay na di kanya kawatan. Unahan Parinig > ipa. Maaaring malipat ang diin sa hulihan o sa penultima ang diin. sa gitna o sa hulihan ng salita. PAGLILIPAT-DIIN – ito ay ang pagbabago ng diin kapag nahuhulapian. Hal.+ dinig > iparinig > parinig Gitna Buksan > bukas + -an > bukasan _ buksan Hulihan Tingni > tingin + an > tinginan > tingnan > tingni .pag-uulit ng unang pantig kapag nabigyan ng panlapi. Laro /laro?/ “play” /laru?an? “toy” /magna. Hal. hintuturo hing + turo > hin(tu) 2ro > hintuturo 8. REDUPLIKASYON. mandarambong 6. Wika + ko = ikako/ kako Ayaw + ko = ayoko Tayo + na = tena 7.pagkakaltas ng ponema sa una.

9. PAGLALAPI NG /h/ . PAGSUSUDLONG – ito ay pagdaragdag ng isa pang hulapi sa salitang nahulapian na. Hal. Alalahanin > alala+ -an > alalahan + -in > alalahanin 10. Hal. kinakaltas ang mga ponema sa hukluhan ng salita at pinapalitan ng i. takbo + -in > takbohin asa + -an > asahan .(sa pagkakaltas sa hulihan. Hindi naglalapi ng /h/ kapag ang salita ay nagtatapos sa katinig o sa impit.nagaganap ang paglalagay ng /h/ sa mga hulaping / –in/ at /–an/ sa mga salitang-ugat na nagtatapos sa patinig na walang impit.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful