Kính thöa quí Thaày

Trong giaùo trình Luaân lyù cô baûn, chuùng ta ñieåm qua nhieàu tröôøng phaùi Luaân lyù khaùc nhau. Thieát töôûng cuõng caàn coù moät taøi lieäu tham khaûo mang tính truyeàn thoáng vaø theo saùt Giaùo huaán cuûa Giaùo hoäi. Taùc phaåm “An Introduction to Moral Theology” cuûa William E. May, nxb. Our Sunday Visitor Publishing Division Our Sunday Visitor, Inc. 1994, ñaùp öùng ñöôïc nhu caàu chính ñaùng neâu treân. Vieäc chuyeån ngöõ taùc phaåm treân ra tieáng Vieät do moät soá Thaày khoùa IV phuï traùch, ngoaøi giôø hoïc quí Thaày ñoù ñaõ hy sinh thôøi giôø ñeå thöïc hieän coâng vieäc khoù nhoïc naøy. Phaàn toâi vôùi söï haïn cheá veà Anh ngöõ, toâi cuõng ñaõ coá gaéng ñoïc laïi vaø ñieàu chænh vieäc chuyeån ngöõ treân veà maët noäi dung vaø yù töôûng. Chaéc haún cuõng coøn nhieàu choã chöa ñöôïc haøi loøng, mong quí Thaày khi xöû duïng ñoùng goùp theâm yù kieán. Taøi lieäu tham khaûo naøy chæ mang tính chaát löu haønh noäi boä cho quí Thaày ñaõ töøng hoïc qua giaùo trình Luaân lyù cô baûn. Xin Chuùa chuùc laønh cho quí Thaày hy sinh thôøi giôø chuyeån ngöõ vaø aán haønh taäp taøi lieäu tham khaûo naøy. Goø vaáp ngaøy 22 thaùng 05 naêm 2000 LM. Giuse Nguyeãn Ñöùc Quang

Lôøi Noùi Ñaàu
Toâi haân haïnh giôùi thieäu cuoán DAÃN VAØO THAÀN HOÏC LUAÂN LYÙ cuûa tieán só William May. Vôùi loái trình baøy ngaén goïn vaø saâu saéc, tieán só May giôùi thieäu vôùi ñoäc giaû nhöõng khaùi nieäm caên baûn cuûa giaùo huaán luaân lyù Coâng giaùo. Toâi xin gôûi cuoán saùch naøy ñeán haøng giaùo syõ, caùc chuûng sinh, caùc giaùo lyù vieân vaø taát caû nhöõng ai muoán khaùm phaù saâu hôn veà ñieàu maø quyeån saùch naøy nhaém ñeán ñeå ñi theo Chuùa Gieâsu. Chuùng ta ñang soáng trong moät thôøi ñaïi döôøng nhö ñaõ ñaùnh maát nhöõng kyû cöông luaân lyù. Coù quaù nhieàu ngöôøi thaät söï laãn loän giöõa ñieàu naøo laø ñuùng vaø ñieàu naøo laø sai, moät soá khaùc thì nghi ngôø söï toàn taïi moät tieâu chuaån ñích thöïc cho vieäc ñaùnh giaù haønh vi nhaân linh. Nhöõng giaùo huaán cuûa Giaùo Hoäi, ñaëc bieät nhöõng ñieàu coù lieân quan ñeán söï thoâng truyeàn vaø baûo veä söï soáng con ngöôøi, thì thöôøng bò töø choái. Toaøn boä neàn luaân lyù Kitoâ giaùo thöôøng bò xem nhö laø moät loaït nhöõng boån phaän ñoäc ñoaùn khoâng coù lieân quan gì ñeán phaåm giaù chuùng ta nhö nhöõng con ngöôøi ñöôïc keâu goïi vaøo cuoäc soáng vónh cöûu trong Chuùa Gieâsu Kitoâ. Cuoán daãn nhaäp naøy choáng laïi laãn loän ñoù caùch minh nhieân vaø saéc beùn. Noù giuùp chuùng ta hieåu giaùo huaán luaân lyù cuûa Giaùo Hoäi ñöôïc baét reã theá naøo trong baûn tính con ngöôøi ñaõ ñöôïc taïo neân gioáng hình aûnh Thieân Chuùa. Quaû thöïc, khi aân suûng cuûa Ñöùc Kitoâ bao truøm cuoäc soáng chuùng ta, chuùng ta thaáy roõ hôn söï khoân ngoan trong giaùo huaán luaân lyù cuûa Giaùo Hoäi. Tieán só May ñaõ coáng hieán ñôøi mình ñeå nghieân cöùu giaùo huaán luaân lyù cuûa Giaùo Hoäi vaø truyeàn ñaït giaùo huaán ñoù cho ngöôøi khaùc. 2

OÂng laø ngöôøi coù nieàm tin saâu xa vaø raát uyeân baùc, chuùng toâi laáy laøm vinh döï ñöôïc oâng chia seû söï khoân ngoan cuûa mình cho chuùng toâi. Quyeån saùch môùi nhaát naøy cuûa oâng xöùng ñaùng ñöôïc ñoùn nhaän caùch nhieät tình. HOÀNG Y JAMES HICKEY TOÅNG GIAÙM MUÏC WASHINGTON

3

DAÃN NHAÄP
CHO AÁN BAÛN LAÀN THÖÙ NHAÁT COÙ SÖÛA ÑOÅI
Trong moät thôøi gian ngaén keå töø khi taùc phaåm naøy ñöôïc xuaát baûn laàn thöù nhaát, ñaõ coù hai vaên kieän cuûa huaán quyeàn, coù taàm quyeát ñònh quan troïng ñoái vôùi thaàn hoïc luaân lyù, ñaõ ñöôïc ban haønh. Vaên kieän thöù nhaát laø Saùch Giaùo Lyù cuûa Giaùo Hoäi Coâng Giaùo ñöôïc Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II long troïng ban haønh vaøo dòp Leã Ñöùc Meï Voâ Nhieãm , naêm 1992, luùc aán baûn Phaùp ngöõ cuûa Saùch Giaùo Lyù ñöôïc phoå bieán. Vaên kieän thöù hai laø thoâng ñieäp Veritatis Splendor (AÙnh chaân lyù raïng ngôøi) cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II khi ngaøi ngoû lôøi vôùi “Toaøn theå giaùm muïc cuûa Giaùo Hoäi Coâng Giaùo baøn veà moät vaøi vaán ñeà cô baûn trong giaùo huaán luaân lyù cuûa Giaùo Hoäi”, ñöôïc ban haønh vaøo ngaøy 05 thaùng 10 naêm 1993. Thoâng ñieäp cuûa Ñöùc Thaùnh Cha ñaõ minh nhieân daønh heát cho nhöõng vaán ñeà coát yeáu ñaõ ñöôïc ñeà caäp ñeán trong thaàn hoïc luaân lyù caên baûn vaø ñöôïc nghieân cöùu trong tuyeån taäp naøy. Vôùi loái trình baøy ngaén goïn vaø haáp daãn , moät caùi nhìn bao quaùt veà toaøn boä giaùo huaán cuûa Giaùo Hoäi, saùch Giaùo Lyù bao goàm nhieàu phaàn daønh cho nhöõng ñeà taøi quan troïng trong thaàn hoïc luaân lyù caên baûn. Nhö vaäy, muïc ñích cuûa aán baûn Daãn vaøo thaàn hoïc luaân lyù coù söûa ñoåi naøy laø phaûi phoái hôïp giaùo huaán cuûa hai vaên kieän huaán quyeàn quan troïng mang tính pheâ bình naøy vaøo aán baûn tröôùc.

4

Toâi ñaõ theâm vaøo baûn cuõ hai chöông. Thöù nhaát laø chöông VII ñöa ra moät baûn toùm löôïc veà toaøn boä giaùo huaán luaân lyù cuûa Saùch Giaùo Lyù vaø taäp trung chuù yù vaøo nhöõng phaàn cuûa Saùch Giaùo Lyù coù lieân quan ñeán nhöõng vaán ñeà ñaõ ñöôïc ñeà caäp trong baûn cuõ. Chöông môùi thöù hai laø chöông VIII ñöa ra moät caùi nhìn bao quaùt veà thoâng ñieäp Veritatis Splendor cuûa Ñöùc Thaùnh Cha Gioan Phaoloâ II. Theâm nöõa, toâi ñaõ tìm caùch phoái hôïp vaøo trong nhöõng chöông khaùc cuûa baûn cuõ, chaát lieäu laáy töø thoâng ñieäp Veritatis Splendor coù lieân quan ñeá nhöõng vaán ñeà ñaõ ñöôïc ñeà caäp trong nhöõng chöông ñoù. Trong nhöõng chöông khaùc cuûa baûn cuõ, toâi ñaõ cung caáp nhöõng tham khaûo caùc ñoaïn vaên cuûa Saùch Giaùo Lyù thích hôïp vôùi ñeà taøi ñaõ thaûo luaän. Hy voïng cuûa toâi laø vôùi vieäc theâm vaøo nhöõng chaát lieäu naøy seõ laøm cho cuoán saùch theâm höõu ích cho ñoäc giaû. Theo nhaän xeùt cuûa toâi, caû Saùch Giaùo Lyù vaø thoâng ñieäp Veritaits Splendor ñeàu laø nhöõng vaên kieät tuyeät vôøi cuûa huaán quyeàn hieän nay. Caû hai ñeàu baùm reã saâu trong Thaùnh Kinh vaø theo yù kieán toâi, chuùng coá gaéng toû cho thaáy cuoäc soáng luaân lyù laø moät noã löïc, veà phía con ngöôøi, ñeå hoaøn toaøn trôû neân nhöõng con ngöôøi nhö loøng Chuùa mong öôùc. Caû hai vaên kieän nhaéc nhôû chuùng ta veà phaåm giaù vôùi tö caùch laø nhöõng con ngöôøi ñöôïc taïo neân gioáng hình aûnh Thieân Chuùa, trong Ñöùc Kitoâ, vaø ñöôïc keâu goïi ñeå ñònh hình cuoäc soáng mình cho phuø hôïp vôùi keá hoaïch khoân ngoan vaø yeâu thöông cuûa Thieân Chuùa daønh cho söï hieän höõu cuûa con ngöôøi. Ñöùc Thaùnh Cha Gioan Phaoloâ II nhaém ñeán Ñöùc Kitoâ chòu ñoùng ñinh nhö caâu traû lôøi cuoái cuøng cho nhöõng vaán naïn veà ñôøi soáng luaân lyù vaø ngaøi thaùch thöùc chuùng ta yeâu thöông nhau nhö chuùng ta ñaõ vaø ñang ñöôïc Thieân Chuùa yeâu thöông trong Ñöùc Kitoâ vôùi tình 5

yeâu hoaø giaûi vaø cöùu ñoä, ngöôøi ta saün saøng chòu ñöïng söï döõ hôn laø laøm ñieàu döõ. Trong khi nhaéc nhôû chuùng ta veà ôn goïi chia seû coâng trình cöùu ñoä cuûa Ñöùc Kitoâ, ñònh hình cuoäc soáng vaø nhöõng choïn löïa cuûa chuùng ta nhôø chaân lyù, söï ñaùnh giaù ñaày nieàm tin vaø khoân ngoan cuûa Ñöùc Thaùnh Cha veà söï hieän höõu cuûa chuùng ta nhö laø nhöõng con ngöôøi luaân lyù coù theå giuùp taát caû chuùng ta trôû neân nhöõng ngöôøi con thaät söï trung thaønh vaø ñaùng tin cuûa Thieân Chuùa. Toâi muoán caûm ôn nhieàu ngöôøi ñaõ giuùp toâi trong vieäc ñoïc laïi taùc phaåm naøy :Germain Grisez, John Finnis vaø Ramoùn García de Haro. Toâi cuõng muoán nhaân cô hoäi naøy ñeå ghi nhaän raèng cuoán hai trong taùc phaåm Con ñöôøng cuûa Chuùa Gieâsu cuûa Grisez, vôùi nhan ñeà Soáng ñôøi soáng Kitoâ höõu, ñaõ ñöôïc xuaát baûn töø laàn xuaát baûn laàn thöù nhaát cuûa taùc phaåm naøy. Theâm nöõa, oâng aáy vaø Russell Shaw ñaõ xuaát baûn moät aán baûn ñöôïc ruùt ngaén laïi cuûa cuoán moät, Nhöõng nguyeân taéc luaân lyù Kitoâ giaùo, vôùi nhan ñeà Söï vieân maõn trong Ñöùc Kitoâ. Hôn nöõa, toâi cuõng muoán ghi nhaän raèng toâi ñaõ phieân dòch moät taùc phaåm quan troïng cuûa Ramoùn García de Haro, Hoân nhaân vaø gia ñình trong caùc vaên kieän cuûa huaán quyeàn. Toâi cuõng muoán caûm ôn nhöõng sinh vieân taïi Hoïc vieän Gioan Phaoloâ II qua nhöõng baøi nghieân cöùu veà hoân nhaân vaø gia ñình cuøng vôùi nhieàu ngöôøi khaùc ñaõ coäng taùc giuùp ñôõ toâi. Ñaëc bieät, toâi raát bieát ôn Hoàng Y Hickey ñaõ vieát lôøi môû ñaàu thaät thanh lòch cho cuoán saùch naøy. Ngaøy 14 thaùng 01 naêm 1994

6

DAÃN NHAÄP
CHO AÁN BAÛN LAÀN THÖÙ NHAÁT
Toâi tin chaéc raèng ñôøi soáng luaân lyù cuûa chuùng ta coù theå ñöôïc moâ taû nhö moät noã löïc vôùi nhaän thöùc, ñeå bieát chuùng ta laø ai vaø phaûi laøm gì vaø nhö moät noå löïc coù thöôûng phaït, ñeå laøm ñieàu chuùng ta bieát mình phaûi laøm, neáu chuùng ta thöïc söï laø nhöõng con ngöôøi maø chuùng ta ñöôïc döï ñònh phaûi laø. Dó nhieân vieäc moâ taû ñôøi soáng luaân lyù theo caùch naøy döïa treân vaøi giaû ñònh. Noù giaû ñònh raèng chuùng ta khoâng bieát, luùc chuùng ta böôùc vaøo hieän höõu, chuùng ta laø ai vaø phaûi laøm gì neáu chuùng ta thöïc söï laø nhöõng con ngöôøi maø chuùng ta ñöôïc döï ñònh phaûi laø, nhöng chuùng ta coù khaû naêng khaùm phaù ñieàu ñoù. Noù coøn giaû ñònh xa hôn nöõa raèng khi böôùc vaøo hieän höõu, chuùng ta chöa hoaøn toaøn laø nhöõng con ngöôøi maø chuùng ta ñöôïc döï ñònh phaûi laø, nhöng coù theå trôû neân nhö vaäy. Theâm vaøo ñoù, noù giaû ñònh raèng chuùng ta coù moät soá meänh, moät keát cuïc, maø chuùng ta ñaõ ñöôïc keâu goïi ñeán töø trong thaâm saâu con ngöôøi chuùng ta, vaø chuùng ta coù theå khaùm phaù ñònh meänh, keát cuïc naøy laø gì. Vaø cuoái cuøng, noù giaû ñònh raèng chuùng ta chòu traùch nhieäm veà soá meänh cuûa mình, vaø coù theå ñònh hình cuoäc soáng mình thoâng qua nhöõng choïn löïa töï quyeát cuûa chuùng ta. Trong caû hai, noã löïc coù nhaän thöùc ñeå bieát chuùng ta laø ai vaø phaûi laøm gì neáu chuùng ta hoaøn toaøn laø nhöõng con ngöôøi maø chuùng ta ñöôïc döï ñònh phaûi laø vaø noã löïc coù thöôûng phaït ñeå laøm ñieàu chuùng ta bieát mình phaûi laøm neáu chuùng ta hoaøn toaøn laø nhöõng con ngöôøi maø chuùng ta ñöôïc döï ñònh phaûi laø, 7

chuùng ta coù theå : vöøa bò hö hoûng hay taøn taät vaø vöøa ñöôïc giuùp ñôõ hay ñöôïc cung caáp phöông tieän. Toäi – nguyeân toå, caù nhaân, xaõ hoäi, nhö chuùng ta seõ thaáy, laø nhaân toá lôùn laøm maát khaû naêng hoaït ñoäng ñoái vôùi nhöõng noã löïc naøy. Nhö cuõng seõ thaáy, chuùng ta bieát ñöôïc Thieân Chuùa trong Chuùa Gieâsu Kitoâ laø nhaân toá hoã trôï cho nhöõng noã löïc naøy. Moät nhaân toá trôï löïc khaùc laø Giaùo Hoäi, Hieàn theâ yeâu daáu cuûa Chuùa Gieâsu. Taát caû caùc vaán ñeà naøy seõ ñöôïc nghieân cöùu trong saùch naøy. Noã löïc coù heä thoáng ñeå khaùm phaù chuùng ta laø ai vaø phaûi laøm gì neáu chuùng ta thöïc söï laø nhöõng con ngöôøi maø chuùng ta ñöôïc döï ñònh phaûi laøm laø, khi chæ söû duïng lyù trí con ngöôøi, laø laõnh vöïc cuûa trieát hoïc luaân lyù hay ñaïo ñöùc hoïc. Khi ngöôøi ta vôùi lyù trí ñöôïc ñöùc tin Coâng giaùo höôùng daãn, ñaûm nhaän caùch coù heä thoáng nhöõng noã löïc naøy, ñoù laø coâng vieäc cuûa thaàn hoïc luaân lyù. Vôùi tö caùch laø boä moân thaàn hoïc, thaàn hoïc luaân lyù tìm khaúng ñònh moái quan heä giöõa caùc chaân lyù ñöùc tin vaø nhöõng vaán ñeà khaùc khoâng ñöôïc maïc khaûi nhöng döôøng nhö laïi laø chaân lyù. Laø moân thaàn hoïc, thaàn hoïc luaân lyù nghieàn ngaãm nhöõng nguoàn maïch qua ñoù ta tìm thaáy ñöôïc caùc chaân lyù ñöùc tin – ñoù laø thaùnh kinh vaø truyeàn thoáng. Ñieåm chính xaùc hôn nöõa cuûa thaàn hoïc luaân lyù khi noù ñöôïc phaân bieät vôùi caùi thöôøng goïi laø thaàn hoïc tín lyù vaø ñieàu maø ngaøy nay thöôøng ñöôïc goïi laø thaàn hoïc heä thoáng hay chieâm nieäm, nhaèm khaúng ñònh laø laøm theá naøo maø nhöõng chaân lyù ñöùc tin Kitoâ giaùo coù theå giuùp chuùng ta ñònh hình cuoäc soáng mình theo caùch maø chuùng ta coù theå thaät söï trôû neân nhöõng con ngöôøi maø chuùng ta ñöôïc döï ñònh phaûi laø loaïi ngöôøi maø Thieân Chuùa keâu goïi chuùng ta trôû neân.

8

Coâng Ñoàng Vat. II keâu goïi canh taân thaàn hoïc, Coâng Ñoàng khaúng ñònh raèng neân daïy boä moân naøy trong aùnh saùng ñöùc tin vaø döôùi söï höôùng daãn cuûa Huaán Quyeàn (Optatam Totius, soá 16). Coâng Ñoàng keâu goïi ñaëc bieät canh taân thaàn hoïc luaân lyù, moät söï canh taân neân coù moät tieáp xuùc linh ñoäng hôn vôùi maàu nhieäm Chuùa Kitoâ vaø lòch söû cöùu ñoä vaø thaàn hoïc luaân lyù neân thaám nhuaàn giaùo lyù Thaùnh Kinh nhieàu hôn. Nhôø ñoù söï cao quyù cuûa ôn goïi vaø boån phaän ngöôøi Kitoâ höõu ñeå möu caàu lôïi ích cho ñôøi soáng theá giôùi trong ñöùc aùi coù theå ñöôïc ñaùnh giaù ñuùng möùc hôn (ibid). Toâi tin raèng nhöõng chuû ñeà Thaùnh Kinh coù yù nghóa coát yeáu ñoái vôùi thaàn hoïc luaân lyù vaø ñôøi soáng luaân lyùlaø söï saùng taïo, toäi loãi, nhaäp theå vaø cöùu chuoäc, vaø caùnh chung. Töø Thaùnh Kinh, chuùng ta bieát raèng con ngöôøi hoaøn toaøn ñoäc ñaùo trong vuõ truï vaät chaát, vì duy con ngöôøi trong taát caû caùc loaøi thuï taïo vaät chaát, ñöôïc saùng taïo theo hình aûnh Thieân Chuùa. Hoï laø ngöôøi maø Thieân Chuùa muoán vì chính hoï. Chính xaùc bôûi vì hoï laø ngöôøi, ñöôïc phuù cho lyù trí vaø choïn löïa töï do, töï baûn chaát hoï coù khaû naêng laõnh nhaän töø Thieân Chuùa aân hueä söï soáng thaàn linh cuûa Ngöôøi. Ñaây laø moät chuû ñeà chính trong caùc vaán ñeà ñang tranh luaän ñöôïc baøn trong chöông I. Hôn nöõa bôûi vì con ngöôøi coù lyù trí vaø töï do, nôi baûn thaân hoï coù khaû naêng tham döï vaøo chöông trình cuûa Thieân Chuùa veà cuoäc soáng cuûa con ngöôøi, moät chöông trình ñöôïc hoaïch ñònh trong söï khoân ngoan vaø tình yeâu. Vieäc tham döï chuû ñoäng cuûa hoï trong chöông trình khoân ngoan vaø yeâu thöông cuûa Thieân Chuùa, luaät vónh cöûu cuûa Ngöôøi, quaû thöïc nguï yù laø luaät töï nhieân, moät vaán ñeà seõ ñöôïc thaûo luaän kyõ hôn trong chöông II vaø III. Thöïc taïi khuûng khieáp cuûa toäi laø moät chaân lyù trung taâm khaùc coù töø ñaàu trong 9

Nhö vaäy. Cuoái cuøng. Keå töø Coâng Ñoàng Vat. maø toâi ñöôïc vinh 10 . Thaân Theå Maàu Nhieäm cuûa Ngöôøi. YÙ nghóa cuûa maàu nhieäm Nhaäp theå vaø cöùu chuoäc chuùng ta trong vaø qua Ñöùc Kitoâ laø troïng taâm cuûa chöông V. noù cuõng lieân quan ñeán chuû ñeà caùnh chung hay nhöõng ñieàu sau heát.Thaùnh Kinh vaø chöông IV daønh nghieân cöùu veà toäi vaø aûnh höôûng tröïc tieáp cuûa noù leân ñôøi soáng luaân lyù cuûa chuùng ta. laøm thaønh daân Ngöôøi. quyeån moät trong boä saùch Con ñöôøng cuûa Ñöùc Gieâsu Kitoâ (Chicago : Franciscan Herald Press. Chuùa Gieâsu ñeán ñeå khôûi söï Nöôùc Thieân Chuùa. II. Chuùa Gieâsu ñích thaân hieän dieän treân theá giôùi hoâm nay trong vaø qua Hieàn theâ cuûa Ngaøi laø Giaùo Hoäi. nhöõng cuoán khaùc. vaø ôn goïi Kitoâ höõu cuûa chuùng ta laø coäng taùc vôùi Chuùa Gieâsu vaøo coâng trình cöùu chuoäc cuûa Ngöôøi vaø baèng caùch naøy chuùng ta xaây döïng Nöôùc Thieân Chuùa. theo ñaùnh giaù cuûa toâi thì chöa ñaït. Nöôùc naøy ñaõ hieän dieän trong theá giôùi roài vaø seõ chæ ñöôïc hoaøn taát vieân maõn khi Ñöùc Gieâsu trôû laïi trong vinh quang ñeå phaùn xeùt keû soáng vaø keû cheát. Chuû ñeà naøy cuõng laø troïng taâm cuûa chöông V.. Taùc phaåm ñoäc ñaùo cuûa Grisez. Theo yù toâi.e. 1983). nghieân cöùu quan troïng vaø höõu ích nhaát cuûa thaàn hoïc luaân lyù xuaát baûn sau Coâng Ñoàng laø taùc phaåm vó ñaïi : Nhöõng nguyeân taéc luaân lyù Kitoâ giaùo cuûa Germain Grisez. i. Nhöng ñaïi giaùo huaán cuûa Thaùnh Kinh laø Thieân Chuùa ñaõ thaät söï laøm ngöôøi ñeå cöùu chuoäc chuùng ta khoûi toäi vaø laøm cho chuùng ta coù theå thöïc söï trôû neân nhöõng con ngöôøi maø Thieân Chuùa ñaõ keâu goïi chuùng ta trôû neân. coù nhieàu saùch veà thaàn hoïc luaân lyù ñaõ xuaát hieän : Moät soá cuoán raát tuyeät vôøi . nhöõng keû ñaõ trôû neân moät vôùi Ngöôøi qua Pheùp Röûa. vai troø cuûa Giaùo Hoäi trong ñôøi soáng luaân lyù cuûa chuùng ta laø chuû ñeà chính cuûa chöông VI.

L’Agire Morale e le Virtuø 11 . ñöôïc dòch vaø söûa ñoåi theâm sang tieáng YÙ : Legge. ñaëc bieät laø tö töôûng cuûa thaùnh Toâma Aquinoâ. laø caùc taùc phaåm : Soáng trong Chuùa Kitoâ cuûa Carlo Caffarra (San Franciseo : Ignatius Press. 1987 . phong phuù veà taøi lieäu vaø tranh luaän. II. vaø hoaøn toaøn phuø hôïp vôùi giaùo huaán luaân lyù cuûa Giaùo Hoäi. Thaùnh Kinh vaø nhöõng ñieàu hay nhaát cuûa truyeàn thoáng Coâng Giaùo. truyeàn thoáng Coâng Giaùo. vaø giaùo huaán cuûa Coâng Ñoàng Vat. 1985). hoaøn toaøn thaám nhuaàn trong Thaùnh Kinh. 1984]) vaø taùc phaåm baèng tieáng YÙ. Trong soá nhöõng taùc phaåm raát höõu ích khaùc veà thaàn hoïc luaân lyù. coù taùc phaåm : Löông taâm luaân lyù (second edittion Madrid : Editiones Rialp. Taùc phaåm uyeân baùc naøy cung caáp cho ñoäc giaû moät lòch söû tuyeät vôøi veà söï phaùt trieån cuûa thaàn hoïc luaân lyù trong truyeàn thoáng Coâng Giaùo vaø trieån khai raát hay quan ñieåm ñôøi soáng luaân lyù beùn reã saâu trong tö töôûng cuûa thaùnh Toâma. 1987) vaø moät vaøi taùc phaåm khaùc cuûa thaàn hoïc gia Taây Ban Nha Ramoùn García de Haro. Caùc taäp khaùc seõ tieáp theo ñeå baøn nhöõng chuû ñeà ñaëc bieät hôn trong thaàn hoïc luaân lyù. vôùi ñaëc ñieåm veà noã löïc canh taân laõnh vöïc nghieân cöùu naøy theo giaùo huaán cuûa Coâng Ñoàng Vat. Ñoù laø moät taùc phaåm ñoäc ñaùo vaø coù tính saùng taïo cao. Moät nghieân cöùu tuyeät vôøi khaùc trong thaàn hoïc luaân lyù laø taùc phaåm cuûa Servais Pinckaers : Nhöõng nguoàn maïch luaân lyù Kitoâ giaùo : phöông phaùp.döï coäng taùc. noäi dung. II. lòch söû cuûa noù (Fribourg: Editions Universitaires Fribourg / Paris : Editions du Cerf. Noù laø moät nguoàn taøi lieäu quan troïng vaø baát cöù ai yeâu thích thaàn hoïc luaân lyù Coâng Giaùo neân nghieân cöùu noù caùch caån thaän. conscienza & Libertaø [ Milano : Edizioni Ares.

1978) vaø taùc phaåm Ñöùc tin höôùng daãn lyù trí cuûa Richard M. O’Connell (first edition . Noù laø moät noã löïc ñeå 12 . ñoù laø taùc phaåm Caùc nguyeân taéc luaân lyù Coâng Giaùo cuûa Timothy E. may maén. Harper and Row]. Trong phaïm vi naøo ñoù. raát sai laàm trong söï hieåu bieát veà ñôøi soáng luaân lyù Kitoâ giaùo. Nhöng khoâng may. maëc duø taùc phaåm cuûa Curran. ñöôïc ghi nhaän laø thaàn hoïc thoaû hieäp. trong naêm 1990. chòu ôn nhieàu taùc phaåm cuûa Grisez. ñöôïc trình baøy nhö moät daãn nhaäp vaøo thaàn hoïc luaân lyù. 1989). Curran phaûn aùnh lyù thuyeát luaân lyù xeùt laïi naøy. 1989 . taùc phaåm hieän taïi nhaèm cung caáp moät caùi nhìn luaân lyù coù nhieàu chieàu höôùng ñaõ ñöôïc caùc taùc giaû nhö O’Connell vaø Gulla cung caáp. Trong ñoù. Hai cuoán saùch veà thaàn hoïc luaân lyù ñöôïc söû duïng roäng raõi ôû Hoa Kyø baùm reã saâu tö töôûng caân xöùng. Gula (New Yord : Paulist Press. Trong chöøng möïc naøo ñoù. hy voïng cuûa toâi laø trong moät thôøi gian ngaén vaøi nghieân cöùu cuûa oâng seõ ñöôïc dòch qua Anh ngöõ do taàm quan troïng cuûa ñieàu oâng aáy noùi. Vaøi taùc phaåm thaàn hoïc khaùc trình baøy ñieàu ñöôïc bieát ñeán nhö tröôøng phaùi duy caân xöùng – moät tröôøng phaûi maø.(Milano : Edizioni Ares. Nhöõng taùc giaû tieâu bieåu nhaát cuûa thuyeát duy caân xöùng laø Franz Bockle. theo toâi. New York : Seabury. Tuy nhieân. coù nhöõng söï toái nghóa vaø nhöõng loän xoän trong taùc phaåm naøy). nhieàu taùc phaåm cuûa E. khoâng coù taùc phaåm naøo cuûa García de Haro xuaát hieän baèng Anh ngöõ . khoâng phaûi laø tieâu bieåu nhaát cuûa tö töôûng duy caân xöùng. Louis Janssens ôû Bæ vaø Richard Mc Cormick ôû Hoa Kyø. O’ Connell ñaõ xuaát baûn moät aán baûn coù söûa ñoåi cuoán saùch cuûa oâng ta [N x b. Bruno Schiiller vaø Josef Fuchs ôû Ñöùc. oâng phuû nhaän thuyeát duy caân xöùng. Taäp saùch hieän taïi.

hoï laø nhöõng ngöôøi coù khaû naêng hieåu bieát trieät ñeå chaân lyù vaø phaân bieät ñöôïc giöõa chaân lyù vaø sai laàm vaø quyeát ñònh ñôøi mình baèng nhöõng choïn löïa töï do.traû lôøi vaán naïn : “Chuùng ta laø ai vaø phaûi laøm gì neáu chuùng ta thöïc söï laø nhöõng con ngöôøi maø chuùng ta phaûi laø ?”. Con ngöôøi laø nhöõng höõu theå ñöôïc phuù baåm lyù trí vaø choïn löïa töï do. Noù döïa treân neàn taûng chaéc chaén raèng con ngöôøi laø nhöõng höõu theå ñaëc bieät duy nhaát trong vuõ truï vaät chaát. Toâi tin chaéc raèng nhöõng chaân lyù naøy coù theå ñöôïc thieát laäp caùch chaéc chaén nhôø thao luyeän lyù trí.e. Toâi tin raèng nhöõng vaán veà baøn baïc ñöôïc thaám nhuaàn tinh thaàn Kinh Thaùnh theo Giaùo Hoäi hieåu vaø cuõng thaám nhuaàn tö töôûng thaùnh Toâma Aquinoâ khi chuùng ñöôïc caùc hoïc giaû Coâng giaùo ñöông thôøi nhö Grisez. ñöùc tin Coâng Giaùo daïy chuùng ta raèng con ngöôøi laø nhöõng höõu theå ñöôïc saùng taïo gioáng hình aûnh Thieân Chuùa. 1989) thì raát höõu ích cho vieäc thieát laäp nhöõng chaân lyù naøy. ñaõ thaät söï trôû neân nhaèm toû baøy cho chuùng ta thaáy Thieân Chuùa yeâu thöông chuùng ta bieát laø döôøng naøo. i. ñoù laø – con ngöôøi – ñuùng nhö vaäy ñeå ta coù theå ñöôïc döïng neân thaønh 13 . nhö ñaõ ghi nhaän. theâm vaøo ñoù.. Ngoâi Hai trong Ba Ngoâi Thieân Chuùa. ‘nhöõng lôøi’ ñöôïc Thieân Chuùa saùng taïo. Ñöùc Tin Coâng Giaùo daïy chuùng ta raèng Thieân Chuùa laøm chuùng ta thaønh moät loaïi höõu theå. Con ngöôøi laø. 1968) vaø taùc phaåm : Con ngöôøi : maùy vi tính. nhö ñaõ laø. MA : Christopher Publications. García de Haro vaø Pinckaers phaùt trieån vaø ñaøo saâu. vaø toâi nghó raèng caùc taùc phaåm nhö : Söï khaùc nhau cuûa con ngöôøi vaø söï khaùc nhau cuûa vieäc hoï laøm cuûa Mortimer (New Yord : Meridian Books. khæ khoâng ñuoâi hay thieân thaàn ? cuûa Larry Azar (Hanover. nhöõng lôøi ñöôïc saùng taïo naøy maø Lôøi Töï Höõu cuûa Ngöôøi. Nhöng.

coù theå soáng moät ñôøi soáng môùi. Trong chöông III toâi ñaõ ñieàu chænh vaø söûa ñoåi laïi taøi lieäu ban ñaàu ñaõ ñöôïc xuaát baûn naêm 1989 trong boä saùch Peùre Marquette Lecture in Theology. Qua söï thoâng hieäp vôùi Chuùa Gieâsu. do Joseph Komonchak vaø caùc coäng söï vieân aán baûn (Wilmington. moät aân hueä daønh cho nhöõng thaønh vieân trong gia ñình cuûa Thieân Chuùa. Hy voïng cuûa toâi laø cuoán saùch naøy seõ giuùp ñoäc giaû böôùc ñaàu hieåu ñöôïc ñôøi soáng luaân lyù Kitoâ giaùo chuû yeáu laø gì.nhöõng höõu theå maø Thieân Chuùa coù theå thoâng ban söï soáng vaø tình yeâu cuûa Ngaøi. Soá meänh chuùng ta laø ñôøi soáng vónh cöûu trong söï hieäp thoâng vôùi Thieân Chuùa. töï nhieân lieân quan ñeán aân suûng. laø chaân lyù ñoái vôùi Ngoâi Lôøi maø Ngöôøi ñaõ giao phoù cho chuùng ta. DE : Michael Glazier. nhöõng khuynh höôùng hieän haønh vaø chaân lyù (Milwauke : Marquette University Press. 1987). Saùng taïo lieân quan ñeán giao öôùc . xuaát hieän trong Töï ñieån thaàn hoïc. Nhö vaäy ñôøi soáng luaân lyù cuûa chuùng ta laø moät ñaùp traû lôøi keâu goïi cuûa Thieân Chuùa ñeå thaät söï trôû neân hình aûnh cuûa Ngöôøi. taùc phaåm : Nhöõng quy taéc Luaân lyù Tuyeät ñoái : Truyeàn thoáng Coâng Giaùo. Chuùng ta höôùng tôùi ôn goïi cao caû maø chuùng ta ñaõ ñöôïc keâu goïi. vaø chuùng ta coù theå laøm nhö vaäy bôûi vì Ngöôøi Con duy nhaát cuûa Thieân Chuùa ñaõ ñeán ñeå cöùu chuùng ta khoûi toäi vaø giuùp chuùng ta hoaøn toaøn trôû neân nhöõng con ngöôøi maø chuùng ta ñöôïc döï ñònh phaûi laø. 1989) Chöông IV saùp nhaäp taøi lieäu ñöôïc xuaát baûn laàn ñaàu tieân trong baøi cuûa toâi vôùi nhan ñeà Toäi. Con cuûa Ngöôøi vaø Anh Caû cuûa chuùng ta. chuùng ta thöïc söï laø con caùi Thieân Chuùa. Öôùc mong noù 14 . Toâi thaät söï bieát ôn veà vieäc ñöôïc pheùp söû duïng nhöõng taøi lieäu naøy.

15 . John Finnis raát coù coâng trong vieäc laøm vöõng theâm chöông ñeà caäp ñeán nhöõng quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái. Vaøo luùc vieát cuoán saùch naøy. Germain Grisez ñaõ ñoïc baûn nhaùp hoaøn chænh tröôùc vaø ñöa ra nhieàu gôïi yù tuyeät vôøi ñeå hoaøn chænh cuoán saùch. Nhöõng vò khaùc ñaõ giuùp ñôõ toâi laø Ramoùn Gercía de Haro. Ramoùn García de Haro. Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II seõ ban haønh moät thoâng ñieäp veà ñôøi soáng luaân lyù Kitoâ giaùo trong moät ngaøy gaàn ñaây. Toâi xin chaân thaønh caùm ôn taát caû. seõ khoâng coù maâu thuaãn vôùi nhöõng gì ñöôïc baøn ñeán ôû ñaây. Toâi haân hoan mong ñôïi noù vaø coù yù ñònh trong laàn boå tuùc cuoán saùch naøy. 12/1990.cuõng daãn hoï tieáp tuïc ñaøo saâu caùc chuû ñeà ñöôïc ñeà caäp trong ñoù nhôø vaøo nhöõng baøi vieát cuûa caùc tieán só trong Giaùo Hoäi nhö thaùnh Augustinoâ vaø thaùnh Toâma vaø nhôø vaøo caùc taùc giaû ñöông thôøi nhö Germain Grisez. Servais Pinkaers vaø Karol Wojtyla/Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II. Trong moïi khaû naêng coù theå coù. Aurelio Ansaldo vaø Ronald Lawler. Toâi muoán caùm ôn nhöõng ngöôøi ñaõ giuùp ñôõ toâi trong vieäc chuaån bò taùc phaåm naøy. maø toâi tin chaéc raèng. thoâng ñieäp aáy chöa xuaát hieän. keát hôïp vôùi giaùo huaán cuûa thoâng ñieäp.

Thieân Chuùa khoâng theå nhaäp theå trong moät con heo hay moät con boø hay moät con khæ vì nhöõng taïo vaät naøy trong baûn chaát khoâng coù khaû naêng cuûa höõu theå ñöôïc thaàn linh hoaù. coù nam vaø nöõ. maïc khaûi cuûa Thieân Chuùa cho chuùng ta bieát. ñeàu laø hình aûnh soáng ñoäng cuûa Thieân Chuùa chí thaùnh. HAØNH VI TÖÏ DO CUÛA CON NGÖÔØI VAØ LÖÔNG TAÂM 1. II. Nhöng. vaø quaû thaät Ngaøi hoaøn toaøn töï do choïn löïa ñeå trôû neân moät ngöôøi thaät söï giöõa chuùng ta. Phaåm giaù rieâng ñaàu tieân nôi con ngöôøi laø phaåm giaù ñôn giaûn laø cuûa hoï vì hoï laø thaønh vieân cuûa nhaân loaïi maø Thieân Chuùa ñaõ saùng taïo vaøo luùc khôûi ñaàu khi Ngöôøi saùng taïo con ngöôøi gioáng hình aûnh Ngöôøi … Ngöôøi ñaõ taïo ra hoï. chaúng haïn nôi thaùnh Toâma Aquinoâ1 vaø giaùo huaán cuûa Coâng Ñoàng Vat. Hai loaïi phaåm giaù con ngöôøi Theo truyeàn thoáng Coâng Giaùo. Moïi ngöôøi. baét ñaàu hieän höõu luùc ñöôïc thuï thai. trong vieäc taïo döïng con ngöôøi. Hôn nöõa. Thieân Chuùa coù theå nhaäp theå trong con ngöôøi thuï taïo cuûa Ngaøi. 16 . vì Lôøi Haèng Höõu vaø Töï Höõu cuûa Ngaøi. chuùng ta nhaän thaáy coù moät phaåm giaù keùp rieâng nôi con ngöôøi : thöù nhaát laø töï baûn chaát vaø laø moät ñieàu phuù baåm hay aân ban . ñaøn oâng vaø ñaøn baø (St 1. Thieân Chuùa ñaõ saùng taïo moät höõu theå trong baûn chaát coù khaû naêng laõnh nhaän söï soáng thaàn linh cuûa Ngaøi.27) 2.CHÖÔNG I NHAÂN PHAÅM. thöù hai cuõng laø töï baûn chaát. nhöng laø moät thaønh töïu hay ñieàu thuû ñaéc ñöôïc ñöôïc. Thieân Chuùa thaät bôûi Thieân Chuùa thaät.

moãi ngöôøi töï baûn chaát ñeàu coù giaù trò. coù phaåm giaù troãi vöôït toaøn theå vuõ truï vaät chaát. Moät ñöùa treû (ñaõ sinh hay chöa sinh). chuùng ta coù khaû naêng thieân phuù khaùm phaù söï thaät vaø khaúng ñònh chính cuoäc soáng mình baèng choïn löïa töï do ñeå thích öùng cuoäc soáng vaø haønh ñoäng vôùi söï thaät. khoâng coù khaû naêng ñaõ phaùt trieån ñeå suy nghó chín chaén vaø choïn löïa töï do.11-19). vaø Lôøi Töï Höõu cuûa Thieân Chuùa ñaõ trôû neân vaø thaät söï laø lôøi ñöôïc taïo döïng ñeå cho chuùng ta thaáy Thieân Chuùa yeâu thöông chuùng ta bieát laø döôøng naøo.ñaõ trôû neân vaø laø moät con ngöôøi. Do phaåm giaù naøy maø moät ngöôøi. vì theá. Nhö nhöõng lôøi ñöôïc saùng taïo cuûa Thieân Chuùa. moät caù nhaân khoâng theå thay theá vaø ñoåi choã ñöôïc. nhö nhöõng con ngöôøi. moïi ngöôøi ñeàu coù theå ñöôïc goïi caùch chính xaùc laø moät “lôøi ñöôïc taïo döïng” cuûa Thieân Chuùa. Chính vì phaåm giaù voán coù naøy maø khi chuùng ta baét ñaàu hieän höõu. chuùng ta ñaõ laø nhöõng con ngöôøi roài . chuùng ta khoâng trôû thaønh nhöõng con ngöôøi sau moät thôøi kyø phaùt trieån. Nhö vaäy. Ngaøi laø Ñaáng ñaõ taïo neân chuùng ta trong loøng meï (tc Tv 139. nhöng noù coù khaû naêng töï nhieân ñeå laøm theá bôûi vì noù 17 . duø ôû löùa tuoåi hay giôùi tính hay ñieàu kieän naøo. laø loaøi thieän haûo neân khoâng cho pheùp söû duïng noù vaø coi noù nhö laø moät phöông tieän ñeå ñaït muïc ñích. moãi ngöôøi. moät ngöôøi ñaøn oâng. theo nhö Karol Wojtyla. Do phaåm giaù naøy. ñeàu laø moät con ngöôøi coù giaù trò luaân lyù. Do ñoù. Phaåm giaù rieâng noäi taïi vaø caù bieät naøy ñoái vôùi con ngöôøi laø quaø taëng cuûa Thieân Chuùa. leõ dó nhieân. moãi ngöôøi phaûi ñöôïc kính troïng ngay töø giaây phuùt ñaàu hieän höõu 3. moät ngöôøi laø moät ñieàu thieän maø ñoái vôùi noù tình yeâu laø lôøi ñaùp traû thích hôïp nhaát 4.

vaø nhöõng choïn löïa nhö vaäy. ñoù laø Tuyeân ngoân töï do toân giaùo (Dignitatis 18 . ñaëc bieät trong thoâng ñieäp Veritatis Splendor ñaõ trieån khai baûn chaát cuûa phaåm giaù naøy caùch tuyeät vôøi vaø moät baûn toùm taét ngaén ngoïn giaùo huaán naøy seõ giuùp chuùng ta thaáu trieät ñieåm quan troïng chính yeáu cuûa nhöõng phaùn quyeát luaân lyù ñuùng ñaén vaø nhöõng choïn löïa luaân lyù toát neáu chuùng ta toân troïng phaåm giaù maø Thieân Chuùa ñaõ ban taëng vaø tham döï vaøo phaåm giaù maø chuùng ta ñöôïc keâu goïi ñeán vôùi tö caùch laø nhöõng con ngöôøi coù lyù trí vaø töï do. Trong moät vaên kieän ñöôïc moïi ngöôøi ngöôõng moä nhö laø moät trong nhöõng taøi lieäu quan troïng nhaát cuûa toaøn boä Coâng Ñoàng. Caùc nghò phuï cuûa Coâng Ñoàng Vat. coù khaû naêng quyeát ñònh chính cuoäc soáng mình bôûi nhöõng löïa choïn töï do. Noùi caùch khaùc. Ñaây laø phaåm giaù maø ta ñem laïi cho chính mình (vôùi ôn Chuùa trôï giuùp luoân ñaày ñuû) baèng choïn löïa töï do ñeå ñònh hình cuoäc soáng vaø haønh ñoäng cuûa mình cho phuø hôïp vôùi chaân lyù.laø moät con ngöôøi vaø coù baûn tính ngöôøi5. Ñieàu naøy ñöa chuùng ta xem xeùt loaïi thöù hai cuûa phaåm giaù con ngöôøi cuõng noäi taïi nhöng do ñaït ñöôïc chöù khoâng do thieân phuù. ñeán löôït noù. Maëc daàu khi môùi baét ñaàu hieän höõu chuùng ta vaãn chöa hoaøn toaøn laø nhöõng con ngöôøi maø chuùng ta ñöôïc nhaém tôùi. Loaïi phaåm giaù thöù hai laø phaåm giaù maø chuùng ta ñöôïc keâu goïi ñaït ñeán vôùi tö caùch laø nhöõng con ngöôøi coù lyù trí vaø töï do. laïi phuï thuoäc vaøo nhöõng phaùn ñoaùn luaân lyù ñuùng ñaén. chuùng ta cho chính mình phaåm giaù naøy vaø hoaø nhaäp vaøo noù baèng vieäc thöïc hieän nhöõng choïn löïa luaân lyù toát. II vaø Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II.

caùc nghò phuï Coâng Ñoàng tieáp tuïc noùi : “Ngaøi ñaõ cho con ngöôøi ñöôïc tham döï vaøo leà luaät cuûa Ngaøi. Chính vì con ngöôøi ngaøy caøng coù theå nhaän bieát chaân lyù khoâng heà ñoåi thay.. Qua luaät naøy. vaø tieáng noùi cuûa löông taâm 6 luoân luoân keâu goïi con ngöôøi phaûi yeâu meán vaø thi haønh ñieàu thieän cuõng nhö 19 . Ngaøi xeáp ñaët. Ngay caû sau khi khaúng ñònh chaân lyù naøy. ngaøy caøng coù theå nhaän bieát chaân lyù khoâng heà ñoåi thay” (Dignitatis Humanae. Chaân lyù trong vaán ñeà ñaët ra ôû ñaây thì hieån nhieân khoâng laø moät chaân lyù suy tö hay suy ñoaùn nhöng laø moät chaân lyù ñeå ñònh hình vaø höôùng daãn nhöõng choïn löïa vaø nhöõng haønh vi nhaân linh. moät chaân lyù thöïc haønh. Vai troø cuûa löông taâm trong vieäc giuùp chuùng ta nhaän bieát chaân lyù khoâng ñoåi thay cuûa leà luaät vónh cöûu vaø luaät thaùnh cuûa Thieân Chuùa vaø nhöõng meänh leänh cuûa luaät ñoù ñöôïc trieån khai trong moät vaên kieän khaùc cuûa Coâng Ñoàng. nhôø söï an baøi yeâu thöông cuûa Thieân Chuùa quan phoøng. coù quyeàn tìm kieám” (Sññ). caùc nghò phuï Coâng Ñoàng tuyeân boá raèng : “Khuoân maãu toái thöôïng cuûa ñôøi soáng con ngöôøi laø luaät vónh cöûu. con ngöôøi nhaän thöùc vaø hieåu bieát nhöõng meänh leänh cuûa leà luaät Chuùa (Sññ). moãi ngöôøi ñeàu coù boån phaän. nhöng vaãn phaûi tuaân theo. khaùch quan vaø phoå caäp cuûa Thieân Chuùa.Humanae). ñeå con ngöôøi. soá 3).e. i. vaø do ñoù. ÔÛ ñoù chuùng ta tìm thaáy ñoaïn vaên quan troïng sau ñaây : “Con ngöôøi khaùm phaù ra taän ñaùy löông taâm moät veà luaät maø chính con ngöôøi khoâng ñaët ra cho mình. Hieán cheá muïc vuï Giaùo Hoäi trong theá giôùi ngaøy nay (Gaudium et Spes). höôùng daãn vaø ñieàu khieån caû hoaøn vuõ cuõng nhö caùc höôùng ñi cuûa coäng ñoaøn nhaân loaïi trong yù ñònh ñaày khoân ngoan vaø yeâu meán cuûa Ngaøi”. neân. Tuyeân ngoân naøy cuõng noùi raèng nhôø löông taâm.

Leà luaät ñöôïc thöïc hieän trong söï yeâu meán Thieân Chuùa vaø anh em vaø ñöôïc bieåu loä caùch kyø dieäu” (soá 16). Theo Coâng Ñoàng. Ñoaïn hieán cheá naøy ghi nhaän löông taâm. Theo Coâng Ñoàng Vat.traùnh ñieàu aùc. coù theå laàm laïc vì voâ tri baát khaû thaéng. ñoù laø loaïi thöù hai cuûa phaåm giaù rieâng nôi con ngöôøi. Ta coù ñöôïc phaåm giaù naøy baèng söï nhaãn naïi tìm kieám chaân lyù veà ñieàu chuùng ta ñònh laøm neáu chuùng ta muoán hoaøn toaøn laø nhöõng con ngöôøi maø chuùng ta ñöôïc nhaém tôùi vaø baèng vieäc ñònh hình cuoäc soáng moät caùch töï do cho phuø hôïp vôùi chaân lyù naøy. Nhôø löông taâm. nhöng ñoái vôùi phaïm vi maø moät löông taâm ngay thaúng caøng thaéng theá thì nhöõng caù nhaân vaø coäng ñoaøn caøng traùnh ñöôïc muø quaùng vaø caøng noã löïc tuaân phuïc nhöõng tieâu chuaån khaùch quan cuûa luaân lyù (Sññ). Trung thaønh vôùi löông taâm coù nghóa laø tìm kieám chaân lyù vaø tìm ‘giaûi quyeát trong chaân lyù’ caùc vaán ñeà luaân lyù. nôi ñaây con ngöôøi chæ hieän dieän moät mình vôùi Thieân Chuùa vaø tieáng noùi cuûa Ngaøi vang doäi trong thaâm hoï. Quaû thaät con ngöôøi coù leà luaät ñöôïc Chuùa khaéc ghi trong taâm hoàn. vaø chính con ngöôøi cuõng bò xeùt xöû theo leà luaät aáy nöõa. Löông taâm laø taâm ñieåm saâu kín nhaát vaø laø cung thaùnh cuûa con ngöôøi. Tuaân theo veà luaät aáy chính laø phaåm giaù cuûa con ngöôøi. II. nhöng cuõng khoâng vì theá maø maát heát phaåm giaù (mieãn laø coù ñuû mong muoán tìm kieám chaân lyù vaø ñieàu thieän) . Coâng Ñoàng khaúng ñònh raèng khaû naêng naøy cuûa con 20 . haõy traùnh ñieàu kia. con ngöôøi coù khaû naêng tham döï vaøo luaät thaùnh vaø vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa − ‘Khuoân maãu toái thöôïng cuûa ñôøi soáng con ngöôøi’. Tieáng noùi aáy aâm vang ñuùng luùc trong taâm hoàn cuûa chính con ngöôøi : haõy laøm ñieàu naøy.

tieáng noùi vaø phaùn quyeát cuûa Ngaøi thaám nhaäp vaøo coõi thaâm saâu cuûa con ngöôøi cho ñeán taän coäi reã linh hoàn. 2. soá 63). vaán ñeà ôû ñaây laø cuoäc ñoái thoaïi giöõa con ngöôøi vôùi Thieân Chuùa. Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II trong thoâng ñieäp Veritatis Splendor ñaõ vieát nhö sau : “Khoâng bao giôø con ngöôøi coù theå ñaùnh giaù cho phaûi leõ taàm quan troïng cuûa cuoäc ñoái thoaïi maät thieát giöõa con ngöôøi vôùi chính mình. môøi goïi con ngöôøi moät caùch maïnh meõ vaø dòu ngoït ñeå con ngöôøi tuaân phuïc” (soá 58). toâi seõ trôû laïi ñeà taøi löông taâm ñeå nghieân cöùu vaán ñeà ñaày ñuû hôn vaø trong chöông II toâi seõ khaûo saùt yù nghóa cuûa luaät töï nhieân nhö laø vieäc tham döï cuûa con ngöôøi vaøo luaät thaùnh vaø vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa. ÔÛ ñaây toâi muoán nghieân cöùu kyõ hôn yù nghóa cuûa vieäc choïn löïa töï do vì chính khi töï do choïn tuaân theo luaät Chuùa nhö noù ñöôïc toû ra cho chuùng ta bieát laø ñaït ñöôïc nhöõng phaåm giaù maø chuùng ta ñöôïc keâu goïi ñeán vôùi tö caùch laø nhöõng con ngöôøi coù lyù trí vaø töï do. Hôn nöõa Ñöùc Giaùo Hoaøng coøn khaúng ñònh raèng phaåm giaù cuûa löông taâm vaãn luoân luoân baét nguoàn töø chaân lyù (Sññ. nhöng ñoàng thôøi vaø treân taát caû.ngöôøi lieân quan ñeán löông taâm cuûa hoï. vì nhôø trung gian löông taâm maø con ngöôøi ngaøy caøng nhaän bieát ‘meänh leänh’ cuûa luaät Thieân Chuùa. Suy tö veà löông taâm nhö taâm ñieåm saâu kín nhaát cuûa con ngöôøi. nôi con ngöôøi moät mình ñoái dieän vôùi Thieân Chuùa. Sau chöông I. löông taâm laø chöùng töø cuûa chính Thieân Chuùa. thaät ra. Theá nhöng. taùc giaû cuûa leà luaät …Nhö theá coù theå noùi raèng löông taâm laøm chöùng cho chính con ngöôøi veà söï ngay thaúng vaø veà maùnh lôùi cuûa con ngöôøi. Choïn löïa Töï do 21 .

Noù khoâng theå aùp ñaët treân ngöôøi khaùc hay ñöôïc ñònh ñoaït bôûi baát kyø ñieàu gì khaùc hôn laø nhöõng choïn löïa töï do veà phía keû cho cuõng nhö ngöôøi nhaän. Ngöôøi trao cho noù taâm thuaät noù 22 . aân hueä aáy phaûi ñöôïc ñoùn nhaän moät caùch töï do . Töû ñaàu Thieân Chuùa ñaõ döïng neân con ngöôøi. Chôù noùi: “Chính Ngöôøi laøm toâi sa ngaõ” Vì ngöôøi ñaâu caàn nhöõng tay hung thuû. chæ ra raèng : Chôù noùi: “Toäi toâi taïi ôû Thieân Chuùa” Vì ñieàu Ngöôùi gheùt. chöù khoâng phaûi laø cuûa moät ai khaùc. Con ngöôøi laø cuûa chính mình. sui iuris. Chaân lyù aáy laø trung taâm cuûa Thaùnh Kinh. Yaveâ gheùt döõ daèng caøn rôõ.Moät chaân lyù trung taâm cuûa maïc khaûi Kitoâ giaùo laø con ngöôøi.e. coù quyeàn choïn löïa töï do. Ngöôøi ñaõ khoâng laøm. Nhöõng choïn löïa vaø haønh ñoäng laø cuûa chính hoï. i. ñöôïc caùc nghò phuï cuûa Coâng Ñoàng Vat. Thieân Chuùa ñaõ taïo döïng nhöõng caù theå (thieân thaàn vaø loaøi ngöôøi) laø nhöõng keû coù quyeàn thieát laäp hay phaù vôõ söï soáng chuùng baèng chính choïn löïa töï do. Ngöôøi khoâng ñeå nhöõng keû sôï Ngöôøi vaáp phaûi. Con ngöôøi coù khaû naêng quyeát ñònh ñôøi soáng mình thoâng qua nhöõng choïn löïa töï do laø moät vaán ñeà thuoäc ñöùc tin Coâng giaùo. Neáu Thieân Chuùa ñaõ ban taëng söï soáng vaø tình baèng höõu cuûa Ngaøi nhö moät aân hueä. trong quyeàn haïn hoaëc laõnh ñòa cuûa chính mình. II trích daãn trong hieán cheá Gaudium et Spes (soá 17). nhö ñoaïn saùch huaán ca sau ñaây. Ñeå taïo döïng moät höõu theå maø Thieân Chuùa coù theå trao ban söï soáng Ngaøi cho noù.. ñöôïc taïo döïng theo hình aûnh vaø gioáng nhö Thieân Chuùa.

Ngöôøi ñeàu bieát. soá 17). Con thích gì. Moïi vieäc cuûa con ngöôøi. Maét Thieân Chuùa nhìn xuoáng nhöõng keû kính sôï Ngöôøi. thì seõ ñöôïc ban cho. II coøn nhaán maïnh raèng quyeàn choïn löïa töï do laø moät daáu chæ cao caû nhaát cuûa hình aûnh Thieân Chuùa trong con ngöôøi (Gaudium et Spes. Theo nhö thaùnh Thomas ñaët vaán ñeà.11-20) Thöïc taïi cuûa choïn löïa töï do. Vaø trung tín laø laøm theo nhaõ yù cuûa Ngöôøi. chæ qua choïn löïa töï do maø con ngöôøi laø chuû nhaân haønh ñoäng mình vaø baèng caùch naøy con ngöôøi ñöôïc taïo döïng theo hình aûnh vaø gioáng vôùi Thieân Chuùa 8. Germain Grisez ñaõ cuøng caùc coäng söï vieân xuaát baûn moät taùc phaåm quan troïng baûo veä 23 . laø trung taâm ñoái vôùi vieäc hieåu bieát Thaùnh Kinh veà con ngöôøi. Huøng cöôøng maïnh meõ vaø thaáy bieát moïi söï. Ngöôøi khoâng uyû laïo keû doái traù. thì chìa tay laáy. chaân lyù vó ñaïi naøy ñaõ ñöôïc Coâng Ñoàng Trentoâ chính thöùc coâng boá 9. Soáng cheát ñoâi ngaõ tröôùc maët con ngöôøi : Noù thích gì. ñöôïc caùc Giaùo phuï nhö thaùnh Augustino 7 vaø taát caû caùc nhaø kinh vieän lôùn khaúng ñònh roõ. qua nhöõng choïn löïa ñoù. thaät vaïn naêng. Ngöôøi khoâng truyeàn cho ai phaïm toäi. Tröôùc maët con. Söï khoân ngoan cuûa Yaveâ. ñaõ baøy löûa nöôùc.Neáu con muoán con seõ giöõ leänh truyeàn. Coâng Ñoàng Vat. ngöôøi ta laøm cho mình trôû thaønh nhöõng con ngöôøi maø hoï laø. Con ngöôøi töï do choïn löïa ñieàu hoï laøm vaø. (Hc 15.

ôû nôi taâm ñieåm cuûa nhöõng choïn löïa. vaø noùi cho cuøng. Vì lyù do naøy maø choïn löïa töï do laø moät nguyeân lyù hieän sinh cuûa luaân lyù tính. Moät con choù hay moät con meøo hay moät con tinh tinh khoâng theå toát xaáu veà maët luaân lyù . Söï theå laø nhö theá bôûi vì ñieàu ta laøm laø vieäc laøm cuûa ta vaø coù theå laø vieäc laøm xaáu hoaëc toát chæ khi naøo chuùng ta choïn löïa caùch töï do laøm ñieàu ñoù 11. Nhôø choïn löïa töï do maø con ngöôøi laøm cho mình laø loaïi ngöôøi mình laø. hoï laøm cho mình thaønh nhuõng con ngöôøi toát hay xaáu luaân lyù. nhöng. Nhöõng khaû naêng choïn löïa khaùc nhau cuûa haønh ñoäng thì coù saün ñoái vôùi hoï. soá 65). nhöng chuùng khoâng theå thöïc hieän toaøn boä ñöôïc cuøng moät luùc. oâng ghi nhaän chính xaùc raèng choïn löïa töï do laø moät nguyeân lyù hieän sinh hay laø nguoàn maïch cuûa luaân lyù tính. Choïn löïa töï do ñöôïc caûm nghieäm khi ngöôøi ta yù thöùc veà moät söï xung khaéc. theo Chaân Lyù hoaëc choáng laïi Chaân Lyù. töï do laø moät quyeát ñònh veà chính mình vaø laø moät phöông caùch ñeå höôùng daãn ñôøi soáng mình theo Söï Thieän hoaëc choáng laïi Söï Thieän . theo Thieân Chuùa hoaëc choáng laïi Thieân Chuùa” (Veritatis Splendor. vaø hoï coù theå bôûi vì hoï coù quyeàn choïn löïa töï do. nhöng con ngöôøi thì coù theå. Noù laø moät nguyeân lyù hieän sinh cuûa ñieàu thieän vaø ñieàu döõ luaân lyù vì chuùng caàn ñeán quyeàn choïn löïa töï do ñeå hieän höõu. Do ñoù ngaøi vieát raèng töï do khoâng chæ heä taïi choã löïa choïn haønh ñoäng ñaëc thuø naøy hay ñaëc thuø kia . Moät 24 . Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II cuõng nhaán maïnh ñaëc tính töï quyeát cuûa choïn löïa töï do.thöïc taïi cuûa choïn löïa töï do choáng laïi söï coâng kích cuûa caùc trieát gia cuøng thôøi theo thuyeát taát ñònh10. yùnghóa cuûa noù ñöôïc xem nhö laø nguyeân lyù hieän sinh cuûa luaân lyù tính.

Chaúng haïn. do ñoù söùc haáp daãn cuûa nhöõng caên nhaø khaùc − ñieàu laøm nhöõng caên nhaø coù nhieàu khaû naêng löïa choïn − hoaøn toaøn bieán maát.  vôùi boán phoøng nguû vaø moät phoøng khaùch.ngöôøi caân nhaéc kyõ löôõng veà nhöõng khaû naêng naøy. ngöôøi ta coù theå khaúng ñònh nhöõng choïn löïa naøo laø ñieàu thieän luaân lyù vaø ñieàu naøo laø xaáu). neáu moät ngöôøi ñang suy tính mua moät caên nhaø vaø muoán coù moät caên nhaø :  trong moät phaïm vi giaù caû naøo ñoù. ñöôïc yeâu caàu vaø thích hôïp nhö moät khaû naêng choïn löïa. phaûi höùa heïn tham döï vaøo ñieàu thieän naøo ñoù maø ñôn giaûn noù khoâng töông xöùng vôùi ñieàu toát ñöôïc höùa heïn bôûi nhöõng choïn löïa khaùc. Söï caân nhaéc khoâng theå khaúng ñònh ñieàu naøo trong caùc choïn löïa höùa heïn roõ raøng ñieàu thieän lôùn hôn (maëc duø. chöøng naøo maø ngöôøi ta vaãn muoán mua moät caên nhaø ñaùp öùng ñuû nhöõng ñieàu kieän naøy.  gaàn keà vôùi phöông tieän di chuyeån coâng coäng toát. Trong nhöõng choïn löïa coù saün chæ coù moät choïn löïa coù ñuû taát caû nhöõng thuaän lôïi maø ngöôøi ta ñang tìm kieám . thì khoâng theå coù ngay caû khoâng caàn thieát coù söï choïn löïa. nhö chuùng ta thaáy sau naøy. . .  trong khoaûng caùch ñi boä ñeán nhaø thôø vaø tröôøng hoïc. ) trong khi khoâng coù caên naøo trong ba caên nhaø kia coù ñuû nhö theá. Vaø neáu moät trong boán caên nhaø ñöôïc xem xeùt höùa heïn ñuû caû boán ñieàu thuaän lôïi treân (. Chuùng khoâng coøn thích hôïp 25 . vaø ngöôøi ta khoång theå laøm moät caùch chính xaùc nhö theá bôûi vì moãi choïn löïa. nhöng söï caân nhaéc khoâng theå giaûi quyeát ñöôïc vaán ñeà.

nhöng khoâng theå laøm caû hai . Moät ngöôøi coù theå laøm ñieàu naøy hay laøm ñieàu kia.. moät ngöôøi ôû trong moät tình huoáng maø hoï bò nhöõng khaû naêng choïn löïa thu huùt vaø khoâng coù caùch naøo khaùc ñeå loaïi boû söï xung khaéc cuûa nhöõng choïn löïa khaùc nhau hay ñeå giôùi haïn caùc khaû naêng vaøo moät choïn löïa. Kinh nghieäm cuûa choïn löïa töï do coù theå ñöôïc toùm taét caùch sau ñaây. ngöôøi ta thöïc hieän moät choïn löïa khi ngöôøi ta ñoái dieän vôùi nhöõng choïn löïa vaø tin töôûng thöïc tieãn maø ngöôøi ta coù theå vaø phaûi daøn xeáp xem choïn caùi naøo. chuùng laø nhöõng khaû naêng thöïc söï. Vì khi moät ngöôøi khaúng ñònh chính mình theo caùch naøy. Choïn löïa laø töï do khi vieäc choïn löïa töï noù khaúng ñònh söï choïn löïa naøo maø ngöôøi ta coù… Chæ coù choïn löïa cuûa moät ngöôøi môùi khaúng ñònh chính hoï ñang coá coâng hoaøn thaønh moät ñieàu coù theå hôn ñieàu coù theå khaùc.e. hoï seõ phaûi ñi ñeán moät choïn löïa trong soá nhöõng ngoâi nhaø ñaùp öùng ñuû vaøi tieâu chuaån ñaõ ñeà ra . vaø ngöôøi ta phaûi choïn moät trong soá ñoù. Nhöng neáu coù moät ngöôøi trong thò tröôøng nhaèm mua moät caên nhaø vaø thöïc söï phaûi mua moät caên nhaø maø khoâng coù moät caên nhaø naøo coù ñuû taát caû nhöõng ñieàu toát hay nhöõng thuaän lôïi maø hoï muoán.hay coù theå choïn löïa ñöôïc nöõa bôûi vì chuùng chaúng höùa heïn ñieàu gì toát ñeïp. Tröôùc heát. moät moät caên nhaø trong soá nhöõng caên nhaø naøy coù theå ñöôïc choïn vì moãi caên ñöa ra moät vaøi ñieàu toát hay thuaän lôïi khoâng töông öùng vôùi ñieàu toát hay thuaän lôïi nhöõng caên nhaø khaùc ñaõ ñöôïc tröng ra. coù theå choïn 26 . Vaø roài cuoái cuøng vaán ñeà ñöôïc giaûi quyeát bôûi chính choïn löïa. hoï laø chính hoï” 12. i. Ñieàu naøy khoâng coù nôi caên nhaø coù ñuû taát caû nhöõng thuaän lôïi maø ngöôøi ta ñang tìm kieám. Theo Grisez.

14-20). chuùng laø nhöõng dieãn ñaït beà ngoaøi söï choïn löïa cuûa moät ngöôøi. Chuùng ta coù theå noùi raèng moät haønh 27 .10-20 . töø choïn löïa cuûa hoï (Thieân Chuùa Mt 15. ñaëc bieät trong Taân Öôùc. Vì coát loõi cuûa moät haønh vi. töï quyeát maø theo nghóa heïp laø ñieàu gì ñoù thuoäc tinh thaàn vaø toàn taïi nôi ngöôøi aáy. caùc soá 1730−1748). noùi raát roõ ñieàu naøy. Nhöõng haønh vi theo nguyeân taéc khoâng phaûi laø ñieàu gì ñoù xaûy ra ñoái vôùi moät caù nhaân. Nhöng nhöõng haønh vi ñang ñöôïc baøn ñeán khoâng ñôn giaûn chæ laø nhöõng bieán coá vaät lyù trong theá giôùi vaät chaát xuaát hieän roài laïi bieán maát. Ñöùc Gieâsu ñaõ daïy raèng khoâng phaûi laø caùi ñi vaøo ngöôøi ta laøm ngöôøi ta ra nhô baån nhöng laø nhöõng gì xuaát phaùt töø ngöôøi ta. Ñuùng hôn. hoï yù thöùc haønh ñoäng cuûa söï choïn löïa vaø yù thöùc raèng khoâng coù gì eùp hoï phaûi laøm ñieàu ñoù. töø beân trong. laø moät choïn löïa töï do. YÙùù nghóa cuûa haønh vi nhaân linh vaø cuûa nhaân caùch Nhöõng choïn löïa töï do lieân quan ñeán nhöõng haønh vi chuùng ta coù theå laøm. 3. Thöù hai. xeùt nhö laø haønh vi nhaân linh vaø coù tính caù vò. hoï nhaän thöùc raèng hoï töï do trong vieäc giaûi quyeát vaán ñeà. gioáng nhö söï vieäc möa rôi hay laù caây ñoåi maøu. hoï nhaän thöùc raèng vieäc giaûi quyeát vaán ñeà vaø khaúng ñònh khaû naêng naøo neân thöïc hieän thì tuyø thuoäc vaøo hoï.. laø vieäc bieåu loä hay baøy toû caên tính luaân lyù cuûa ngöôøi ñoù. töø ñaùy loøng hoï. Noùi caùch khaùc. trong vieäc thöïc hieän ñieàu mình choïn löïa trong soá nhöõng khaû naêng choïn löïa (Veà söï töï do choïn löïa xin xem Saùch Giaùo Lyù Giaùo Hoäi Coâng Giaùo. khaúng ñònh chính baûn chaát con ngöôøi.löïa nhöng laïi xung khaéc nhau. Thöù ba. laø baûn chaát cuûa ngöôøi ñoù nhö laø moät con ngöôøi luaân lyù. Mc 7. Kinh Thaùnh.

.28). Chính trong vaø qua nhöõng haønh vi chuùng ta choïn löïa laøm caùch töï do maø chuùng ta ñem laïi cho baûn thaân moät caên tính. Nhö vaäy. coù lyù trí. ñeå ñöôïc haïnh phuùc hay khoå sôû. ngöôïc laïi nhöõng caùch theá ñaõ choïn. laøm cho hoï laø loaïi ngöôøi naøo. Nhö vaäy. moät ñeà nghò naøo ñoù nhaän thöùc ñöôïc vaø laø vieäc thöïc hieän choïn löïa naøy thoâng qua haønh vi beân ngoaøi naøo ñoù. aên naên veà ñieàu ñoù vaø baây giôø ñaõ quyeát ñònh thoâng qua choïn löïa töï do vaø vôùi aân suûng khoâng heà thieáu cuûa Thieân Chuùa. caên tính cuûa keû choái boû haønh vi ngoaïi tình ñaõ choïn löïa caùch töï do. toàn taïi nôi con ngöôøi. khi toâi chaáp nhaän qua vieäc choïn löïa ñeà nghò phaïm toäi ngoaïi tình hay töôûng töôïng vôùi söï thoaû maõn veà haønh ñoäng ñoù. moät haønh ñoäng töï do. bieát yeâu thöông. Nhöng coát yeáu cuûa haønh vi laø choïn löïa töï do töï quyeát. maëc duø toâi vaãn laø moät keû ngoaïi tình vì toâi ñaõ töï do cho mình caên tính ñoù.e. toâi trôû thaønh moät keû ngoaïi tình. duø toát hay xaáu − laø söï chaáp thuaän. thoâng qua choïn löïa töï do. Caên tính naøy toàn taïi trong chuùng ta cho ñeán khi chuùng ta laøm ñieàu khaùc.vi nhaân linh − i. khi toâi nhìn moät ngöôøi phuï nöõ vôùi loøng taø daâm. neáu toâi choïn löïa phaïm toäi ngoaïi tình toâi ñaõ laøm cho toâi thaønh moät keû ngoaïi tình vaø toâi vaãn laø moät keû ngoaïi tình cho ñeán khi. qua choïn löïa. do moät choïn löïa töï do vaø töï quyeát khaùc. ngay caû khi toâi khoâng thöïc hieän ra beân ngoaøi choïn löïa naøy.e. Khoâng may. nhöng giôø ñaây toâi laø moät keû ngoaïi tình aên naên. nhö Ñöùc Gieâsu ñaõ daïy roõ raøng (Mt 5. Ñieàu naøy toû roõ ñaëc tính töï quyeát cuûa choïn löïa töï do. cho chính mình moät caên tính môùi. i.. 28 . toâi hoaùn caûi (metanoia) vaø thaät loøng aên naên vì loãi laàm mình. ñeå söûa laïi ñôøi soáng vaø trôû thaønh moät ngöôøi baïn ñôøi chung thuûy.

Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II keâu goïi chuù yù ñeán moät baûn vaên raát ñaëc bieät cuûa thaùnh Gregory thaønh Nyssa (De Vita Moysis. chuùng thaåm ñònh con ngöôøi ñaõ thöïc hieän chuùng veà maët luaân lyù vaø boäc loä dieän maïo thieâng lieâng thaâm saâu cuûa ngöôøi haønh ñoäng” (Veritatis Splendor. chuùng ta laøm cha meï cho chính mình. soá 71). nhöng vôùi tính caùch ñaõ ñöôïc choïn löïa moät caùch coù suy tính. soá 71). chuùng khoâng ngöøng chuyeån töø moät tình naøy sang tình traïng khaùc do moät söï thay ñoåi luoân daãn tôùi haäu quaû hoaëc toát hoaëc xaáu … Laïi nöõa. laøm moài cho ñoåi thay nghóa laø khoâng ngöøng sinh haï … Nhöng ôû ñaây sinh haï khoâng phaûi do moät söï can thieäp töø beân ngoaøi. ngaøi tieáp tuïc noùi : “Caùc haønh vi nhaân linh laø nhöõng haønh vi luaân lyù bôûi vì chuùng bieåu loä vaø aán ñònh loøng toát hoaëc maùnh lôùi cuûa con ngöôøi. Chuùng ta coù theå noùi raèng nhöõng haønh ñoäng cuûa chuùng ta gioáng nhö nhöõng lôøi maø chuùng ta noùi vaø qua nhöõng lôøi naøy chuùng ta 29 . Sau khi ghi nhaän raèng chính nhôø caùc haønh vi cuûa mình maø con ngöôøi kieän toaøn chính mình vôùi tö caùch laø ngöôøi. hieåu theo moät nghóa naøo ñoù. bôûi vì chuùng ta töï taùc taïo chính chuùng ta neân nhö chuùng ta muoán vaø bôûi vì yù chí cuûa ta. II. nhö trong tröôøng hôïp höõu theå theå lyù … Sinh haï ôû ñaây laø keát quaû cuûa moät choïn löïa töï do vaø do vaäy. chuû theå caùc haønh vi aáy. Chuùng khoâng chæ gaây neân moät söï ñoåi thay tình traïng cuûa nhöõng yeáu toá beân ngoaøi con ngöôøi.2-3) : “Taát caû moïi höõu theå luî phuïc bieán dòch ñeàu khoâng bao giôø ñoàng nhaát vôùi chính mình. Tieáp tuïc.YÙ nghóa cuûa caùc haønh vi nhaân linh nhö moät söï töï quyeát ñöôïc Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II laøm saùng toû caùch lyù thuù. chuùng ta khuoân ñuùc chính mình theo maãu möïc maø chuùng ta choïn” (trích trong Veritatis Splendor.

bôûi choïn löïa nhö vaäy. 4. Löông taâm vaø ñôøi soáng luaân lyù Ngaøy nay. Nhöõng choïn löïa cuûa chuùng ta toát hay xaáu trong chöøng möïc chuùng thích hôïp. Chuùng ta ñònh hình caù tính. Nhöng chuùng ta khoâng töï do laøm cho ñieàu maø chuùng ta choïn thöïc hieän trôû thaønh toát hay xaáu. Khi löông taâm ñöôïc hieåu theo caùch naøy noù thöôøng ñöôïc ñoàng nhaát vôùi sieâu ngaõ cuûa tröôøng phaùi Freud.cho chính baûn thaân mình nhaân caùch luaân lyù vaø caên tính cuûa chuùng ta vôùi tö caùch laø nhöõng con ngöôøi luaân lyù13. laøm cho chuùng ta laø loaïi ngöôøi naøo. ñaëc tính chuùng ta nhö laø nhöõng con ngöôøi luaân lyù. luaät thaùnh vaø vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa. II goïi laø chuaån möïc cao nhaát cuûa ñôøi soáng con ngöôøi. thuaät ngöõ löông taâm coù nhieàu yù nghóa. "laø caên tính hieän sinh toaøn boä cuûa con ngöôøi − con ngöôøi toaøn boä trong taát caû moïi chieàu kích cuûa hoï khi ñöôïc ñònh hình bôûi nhöõng choïn löïa toát hay xaáu luaân lyù − ñöôïc xem nhö laø moät söï saép xeáp ñeå ñi tôùi nhöõng choïn löïa xa hôn" 14. ñuùng hay sai. vôùi ñieàu maø Coâng Ñoàng Vat. vaø nhöõng meänh leänh cuûa luaät ñoù maø chuùng ta bieát ñöôïc qua trung gian löông taâm. Nhö vaäy chuùng ta buoäc phaûi hieåu vai troø cuûa löông taâm trong ñôøi soáng luaân lyù vaø caùch theá chuùng ta tham döï vaøo luaät thaùnh vaø vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa thoâng qua trung gian löông taâm (Veà yù nghóa cuûa haønh vi nhaân linh xin xemsaùch Giaùo lyù Giaùo Hoäi Coâng Giaùo. trong soá ñoù coù moät yù nghóa laø löông taâm taâm lyù. coù theå noùi raèng. bôûi ñieàu chuùng ta töï do choïn löïa haønh ñoäng. Chuùng ta töï do choïn löïa ñieàu chuùng ta laøm vaø. theo nhö Grisez ghi nhaän. Nhaân caùch. noù laø tinh hoa nhöõng aûnh höôûng cuûa 30 . soá 1749).

cuõng nhö nhöõng luaät leä cuûa moâi tröôøng xaõ hoäi tröïc tieáp maø hoï hieän dieän” 15. löông taâm laø moät keát quaû cuûa tieán trình ñieàu kieän hoaù veà maët taâm lyù . vaø noù thöôøng xuyeân tìm caùch leân aùn ñieàu khoâng sai vaø uûng hoä ñieàu khoâng ñuùng.cha meï treân con caùi. Ñoái vôùi caùc nghò phuï. II. xung ñoäng. Hôn nöõa. Naêng löïc naøy ñöôïc goïi laø sieâu ngaõ. Löông taâm hieåu theo nghóa naøy lieân heä maät thieát tôùi nhöõng caûm thöùc chaáp thuaän hay caám ñoaùn luaân lyù. giai ñoaïn naøy ñeå laïi cho treû moät daáu aán maø noù ñöôïc ñònh hình trong caùi ngaõ cuûa treû moät naêng löïc ñaëc bieät maø aûnh höôûng naøy cuûa cha meï keùo daøi treân naêng löïc ñoù. vaø nhöõng phaûn öùng. caûm xuùc töï phaùt ñi keøm vôùi löông taâm hieåu theo nghóa naøy coù theå laø thöïc teá vaø laønh maïnh hoaëc vieån voâng vaø beänh hoaïn. Do ñoù. löông taâm dieãn taû tröôùc tieân vaø treân heát nhaän thöùc chaân lyù luaân lyù cuûa chuùng ta. trong vieäc söû duïng thuaät ngöõ löông taâm ñeå dieãn taû moâi giôùi maø baèng caùch ñoù con ngöôøi tham döï vaøo luaät thaùnh vaø vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa. Theo nghóa naøy. löông taâm taâm lyù khoâng theå töï mình cung caáp chæ daãn luaân lyù cho moät ngöôøi vaø coù theå khoâng coù boån phaän theo löông taâm hieåu theo nghóa naøy. AÛnh höôûng cuûa cha meï caùch töï nhieân bao goàm khoâng chæ laø nhöõng caù tính cuûa cha meï maø coøn taát caû nhöõng truyeàn thoáng thuoäc chuûng toäc. ñaõ söû duïng noù theo nghóa khaùc nhieàu. Hieån nhieân caùc nghò phuï cuûa Coâng Ñoàng Vat. caùc vaên kieän maø töø ñoù caùc baûn vaên ñöôïc 31 . Löông taâm theo nghóa naøy phaàn lôùn ñöôïc ñònh hình bôûi caùc yeáu toá phi lyù trí. Sieâu ngaõ ñöôïc Freud moâ taû nhö sau : “Trong suoát giai ñoaïn cuûa thôøi thô aáu ñöùa beù lôùn leân soáng leä thuoäc vaøo cha meï. quoác gia vaø gia ñình maø hoï ñaõ trao laïi.

trích daãn − ñoù laø. Macquarrie nhaän xeùt coù theå phaân bieät moät soá möùc ñoä cô baûn cuûa löông taâm khi thuaät ngöõ ñoù ñöôïc söû duïng ñeå moâ taû nhaän thöùc veà chaân lyù luaân lyù cuûa moät ngöôøi. nhö caùc vaên kieän cuûa Coâng Ñoàng Vat. Tuyeân ngoân Töï do toân giaùo vaø Hieán cheá Muïc vuï − laøm saùng toû : coù nhöõng möùc ñoä khaùc nhau trong nhaän thöùc cuûa chuùng ta veà chaân lyù luaân lyù. haõy traùnh ñieàu kia (soá 16). toâi tin. Sau khi ghi nhaän söï toái nghóa maø ñoâi khi bao quanh thuaät ngöõ löông taâm. ÔÛ möùc ñoä naøy noù chæ ñeán phaùn quyeát hôïp lyù. noù aùm chæ moät phaùn quyeát thöïc tieãn keát thuùc moät quaù trình suy nghó kyõ mang tính luaân lyù. Gaudium et Spes söû duïng löông taâm theo nghóa naøy khi noùi raèng ñoâi khi qua löông taâm chuùng ta bieát ñöôïc tieáng noùi cuûa luaät Chuùa baûo chuùng ta haõy laøm ñieàu naøy. raèng seõ höõu ích khi löu yù tôùi moät vaøi lôøi bình luaän saéc neùt veà löông taâm cuûa thaàn hoïc gia John Macquarrie ngöôøi Scotland vaø khi lieân heä nhöõng nhaän xeùt cuûa oâng vôùi vieäc söû duïng thuaät ngöõ löông taâm trong caùc vaên kieän cuûa Coâng Ñoàng. caù vò cuûa moät ngöôøi raèng moät ñöôøng höôùng hoaït ñoäng ñaëc thuø laø ñuùng vaø do ñoù ñöôïc chaáp thuaän veà maët luaân lyù hay moät ñöôøng höôùng haønh ñoäng ñaëc thuø laø sai laàm vaø do ñoù bò ngaên caám veà maët luaân lyù 16 . II ñaõ söû duïng. cuõng 32 . ÔÛ möùc ñoä thöù nhaát. Ñeå hieåu ñuùng caùc möùc ñoä khaùc nhau cuûa nhaän thöùc chaân lyù luaân lyù maø löông taâm aùm chæ ñeán. Nhöõng vaên kieän naøy söû duïng thuaät ngöõ löông taâm ñeå dieãn taû nhöõng möùc ñoä khaùc nhau trong nhaän thöùc cuûa chuùng ta veà chaân lyù luaân lyù. Löông taâm theo nghóa naøy khoâng aùm chæ nhöõng caûm thöùc cuûa moät ngöôøi veà söï uûng hoä hay choáng ñoái.

ñuùng hôn. Khi noùi ñieàu naøy toâi khoâng coù yù phuû nhaän taàm quan troïng cuûa nhöõng tình caûm vaø nhöõng caûm xuùc coù theå coù trong ñôøi soáng luaân lyù cuûa chuùng ta. Bôûi vì phaùn quyeát luaân lyù cuûa löông taâm laø keát quaû vieäc ñaùnh giaù coù suy nghó vaø coù lyù luaän cuûa moät ngöôøi veà tính luaân lyù cuûa moät tieán trình ñaëc thuø cuûa haønh vi. hoaëc ñaùnh giaù moät haønh vi con ngöôøi ñaõ laøm (Veritatis Splendor. Phaùn quyeát moät ngöôøi thöïc hieän coù theå laø veà moät haønh vi maø moät ngöôøi ñang suy tính haønh ñoäng hay khoâng (vaø trong tröôøng hôïp naøy vaøi thaàn hoïc gia noùi veà tieàn löông taâm) hoaëc noù coù theå laø veà tính luaân lyù cuûa moät hanh ñoäng maø ngöôøi ta ñaõ thöïc hieän roài (vaø trong tröôøng hôïp naøy noù ñöôïc goïi laø haäu löông taâm) 17. toâi cuõng khoâng coù yù noùi raèng chuùng khoâng thích hôïp trong vieäc thöïc hieän nhöõng phaùn quyeát cuûa löông taâm 18. Theo Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II ñaõ cho bieát. laø moät phaùn quyeát hoaëc haønh vi cuûa lyù trí. Nhö vaäy noù khoâng theå chæ laø moät tình caûm hoaëc choïn löïa chuû quan ñeå haønh ñoäng vaø soáng theo moät caùch naøo ñoù. ñöôïc hieåu ôû möùc ñoä treân veà vieäc nhaän thöùc luaân lyù. phaùn quyeát cuûa löông taâm laø moät phaùn quyeát thöïc tieãn. ôû ñaây noù aùm chæ phaùn quyeát luaân lyù coù suy nghó maø phaùn quyeát naøy nhaèm ñöa moät quaù trình suy nghó kyõ veà luaân lyù ñeán moät keát luaän. Thaät quan troïng ñeå nhaán maïnh ñaây raèng löông taâm. löông taâm theo nghóa naøy coù theå ñöôïc goïi laø löông taâm luaân lyù ñaëc thuø. soá 59). moät phaùn quyeát maùch baûo cho con ngöôøi ñieàu phaûi laøm vaø ñieàu khoâng ñöôïc laøm. Quan ñieåm cuûa toâi ñôn giaûn chæ laø ñôøi soáng luaân lyù ngay thaúng ñoøi hoûi ngöôøi ta phaûi quan nieäm raèng nhöõng haønh ñoäng ñaõ phuø hôïp 33 .khoâng aùm chæ naêng löïc phi lyù trí bí aån naøo ñoù .

Quy cho löông taâm ôû möùc ñoä naøy. keâu goïi con ngöôøi yeâu meán vaø laøm ñieàu laønh traùnh ñieàu aùc (soá 16). Vaán ñeà naøy seõ ñöôïc hieåu caùch troïn veïn hôn nöõa sau khi ñaõ xem xeùt nhöõng yù nghóa chính ñaùng khaùc cuûa löông taâm. soá 3). soá 16). ÔÛ ñaây vieäc quan taâm tôùi chaân lyù môùi laø ñieàu coát yeáu. Gaudium et Spes. Coâng Ñoàng Vat. hieán cheá Gaudium et Spes phaùt bieåu raèng tieáng noùi cuûa luaät Chuùa thoâng qua löông taâm ta bieát ñöôïc. löông taâm coù theå coù nghóa laø moät kieán thöùc roäng hôn … ñöôïc khaùi quaùt hoaù hôn veà ñieàu ñuùng vaø ñieàu sai. seõ höôùng daãn nhöõng choïn löïa vaø haønh vi nhaân linh. Theo nghóa naøy löông taâm laø nhaän thöùc caù nhaân cuûa con ngöôøi veà nhöõng nguyeân taéc hay chaân lyù luaân lyù caên baûn. Theo yù nghóa cuûa thuaät ngöõ naøy löông taâm coù theå ñöôïc goïi laø moät nhaän thöùc veà luaät Chuùa ñaõ ñöôïc ghi daáu nôi taâm hoàn con ngöôøi (Rm 2. II ñeà caäp ñeán löông taâm theo nghóa naøy khi khaúng ñònh raèng thoâng qua trung gian cuûa löông taâm maø con ngöôøi coù theå ngaøy caøng nhaän bieát chaân lyù khoâng heà ñoåi thay vaø nhaän ra nhöõng ñoøi hoûi cuûa leà luaät thaùnh vaø vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa (Dignitatis Humanae. veà ñieàu toát vaø ñieàu xaáu 20 .14-16 . Phaùn quyeát cuûa lyù trí khoâng phaûi laø nhöõng caûm xuùc hay sôû thích phi lyù trí. Macquarrie vieát.hoaëc khoâng phuø hôïp vôùi nhöõng chuaån möïc luaân lyù ñuùng ñaén. ÔÛ möùc ñoä naøy löông taâm coù theå ñöôïc goïi caùch chính xaùc laø löông taâm luaân lyù toång quaùt. Moät ngöôøi ñöôïc yeâu caàu haønh ñoäng theo löông taâm chínhø vì moät trong nhöõng yù nghóa chính cuûa löông taâm laø phaùn quyeát toát nhaát cuûa con ngöôøi veà ñieàu hoï phaûi laøm hay khoâng ñöôïc pheùp laøm 19. vì noù laø moät nhaän thöùc chaân lyù luaân lyù khoâng ôû möùc ñoä cuûa nhöõng haønh vi vaø tình huoáng ñaëc thuø nhöng ôû 34 . ÔÛ moät möùc ñoä khaùc.

möùc ñoä cuûa nhöõng nguyeân taéc toång quaùt. hoaëc löông taâm ôû möùc ñoä nhaän thöùc cuûa moät ngöôøi veà nhöõng nguyeân taéc luaân lyù lieân heä vôùi nhöõng chaân lyù luaân lyù nhö laø nhöõng yeáu toá hoaëc nguyeân taéc khôûi ñaàu cho suy nghó chín chaén luaân lyù. Trong Veritatis Splendor.21 Löông taâm luaân lyù daëc thuø. laø keát cuoäc cuûa moät tieán trình suy nghó chín chaén luaân lyù. Ñieåm nhaán cuûa ngaøi veà ñieàu maø ôû ñaây toâi goïi laø löông taâm luaân lyù ñaëc thuø hoaëc löông taâm ôû möùc ñoä cuûa moät phaùn quyeát thöïc tieãn veà tính luaân lyù cuûa nhöõng haønh vi ñaõ laøm. nhöõng nguyeân taéc maø ngöôøi ta coù theå vieän ñeán ñeå chæ ra chaân lyù cuûa nhöõng keát luaän luaân lyù ñaëc thuø ñaõ ñaït ñöôïc trong nhöõng phaùn quyeát keát thuùc tieán trình suy nghó chín chaén luaân lyù. Löông taâm luaân lyù toång quaùt. hoaëc löông taâm ôû möùc ñoä phaùn quyeát thöïc tieãn maø ngöôøi ta ñöa ra veà tính luaân lyù cuûa nhöõng haønh vi ñaõ laøm. Ñöùc Thaùnh Cha nhaän ñònh raèng phaùn quyeát naøy öùng duïng vaøo trong moät hoaøn caûnh cuï theå nieàm xaùc tín cuûa lyù trí laø phaûi yeâu meán ñieàu laønh vaø traùnh ñieàu döõ. Caùc nhaø thaàn hoïc Trung coå chaúng haïn nhö thaùnh Thomas coù moät thuaät ngöõ ñaëc bieät nhaèm moâ taû möùc ñoä nhaän thöùc chaân lyù luaân lyù naøy. ñoù laø synderesis hoaëc nhaän thöùc thöôøng xuyeân cuûa chuùng ta veà nhöõng nguyeân taéc ñaàu tieân cuûa lyù trí thöïc tieãn vaø cuûa tính luaân lyù. Nguyeân lyù ñaàu tieân naøy cuûa lyù trí thöïc tieãn thuoäc veà 35 . Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II kheùo leùo cho thaáy phaùn quyeát thöïc tieãn cuûa löông taâm lieân quan nhö theá naøo ñoái vôùi dieàu maø ôû ñaây toâi goïi laø “löông taâm luaân lyù toång quaùt hay nhaän thöùc cuûa chuùng ta veà nhöõng nguyeân taéc caên baûn cuûa luaân lyù”.

luaät töï nhieân. II ñaõ trình baøy. nhö caùc nghò phuï cuûa Coâng Ñoàng Vat. Nguoàn goác cuûa töø chæ cho thaáy ñaëc tính cuûa löông taâm nhö laø moät kieåu töï nhaän thöùc ñaëc bieät. Thuaät ngöõ Anh ngöõ naøy coù nguoàn goác töø La ngöõ conscientia. Ñaáng töïa nhö moät tia saùng baát khaû huyû dieät (Scintilla animae) chieáu leân trong loøng moïi ngöôøi. noù mang caû hai yù nghóa yù thöùc (consciousness) vaø löông taâm (consciene). Möùc ñoä thöù ba cuûa löông taâm maø Macquerrie ñeà caäp ñeán laø moät kieåu töï nhaän thöùc ñaëc bieät raát cô baûn − nhaän thöùc veà löông taâm töông quan vôùi ngöôøi ta nhö theá naøo 22. soá 59). löông taâm vôùi chöùc naêng cô baûn cuûa noù phôi baøy chuùng ta vôùi chính chuùng ta nhö nhöõng con ngöôøi luaân lyù. trong khi luaät töï nhieân neâu baät nhöõng ñoøi buoäc khaùch quan vaø phoå quaùt cuûa söï thieân luaân lyù. Nhö Macquarrie trình baøy : “Roõ raøng. Theá nhöng. Nhö laø moät kieåu töï nhaän thöùc ñaëc bieät. löông taâm aùp duïng luaät vaøo tröôøng hôïp ñaëc thuø. moät lôøi môøi laøm nhöõng ñieàu thieän trong nhöõng tình huoáng cuï theå (Veritatis Splendor. thaät vaäy noù coøn laø neàn taûng cuûa luaät töï nheân bôûi vì noù bieåu loä aùnh saùng nguyeân thuyû veà ñieàu thieän vaø ñieàu döõ. soá 16) 23. laø aùnh phaûn chieáu cuûa söï khoân ngoan saùng taïo nôi Thieân Chuùa. löông taâm laø taâm ñieåm saâu kín nhaát vaø laø cung thaùnh cuûa con ngöôøi. vaø nhö theá löông taâm trôû thaønh moät meänh leänh noäi taïi cho con ngöôøi. löông taâm phôi baøy khoaûng caùch giöõa caùi toâi thöïc söï cuûa chuùng ta vaø hình aûnh maø chuùng ta coù veà chính mình caên cöù vaøo khuynh höôùng töï nhieân höôùng tôùi söï vieân maõn cuøng ñích cuûa 36 . ÔÛ möùc ñoä naøy quaû thaät theo tinh thaàn cuûa Ñöùc Pio XII. nôi ñaây con ngöôøi chæ hieän dieän moät mình vôùi Thieân Chuùa (Gaudium et Spes.

37 . Nhö vaäy löông taâm khoâng chæ laø moät söï phôi baøy . Ñaây laø möùc ñoä cuûa löông taâm maø Dignitatis Humanae ñaõ ñeà caäp ñeán khi coâng boá raèng : “… moïi ngöôøi … do baûn tính töï nhieân thuùc ñaåy. vaø baûn chaát chuùng ta laø hieän höõu. ôû möùc ñoä naøy. löông taâm laø moät thuùc giuïc naêng ñoäng trong con ngöôøi höôùng tôùi chaân lyù luaân lyù.con ngöôøi. Noù laø moät lôøi môøi goïi höôùng ñeán nhaân tính sung maõn maø chuùng ta ít nhieàu ñaõ coù yù töôûng hoaëc hình aûnh veà nhaân tính naøy bôûi chính söï kieän chuùng ta laø ngöôøi troïn veïn. ñöôïc keâu goïi trao ban cho chính mình phaåm giaù maø chuùng ta ñöôïc keâu goïi ñeán nhö laø nhöõng con ngöôøi coù lyù trí vaø töï do. löông taâm laø moät kieåu töï nhaän thöùc qua ñoù chuùng ta nhaän thöùc veà chính mình nhö nhöõng con ngöôøi luaân lyù. Ñoù chính laø nhöõng lôøi môøi goïi saâu laéng nôi con ngöôøi chuùng ta ñeå hoaøn toaøn trôû thaønh nhöõng con ngöôøi maø Thieân Chuùa mong öôùc chuùng ta laø vaø töï laøm cho mình thaønh nhöõng ngöôøi yeâu meán chaân lyù vaø söï thieän baèng nhöõng choïn löïa vaø haønh vi. cuõng nhö do boån phaän luaân lyù ñoøi buoäc. noù coøn laø … moät tieáng goïi hay nhöõng leänh goïi. meänh leänh neàn taûng cuûa löông taâm laø hieän höõu”.24 Noùi caùch khaùc. Maëc duø thoâng thöôøng chuùng ta nghó veà löông taâm nhö laø moät meänh leänh ñoøi hoûi chuùng ta laøm moät ñieàu naøo ñoù. Ñoù laø vieäc chuùng ta yù thöùc raèng mình chöa hoaøn toaøn laø nhöõng con ngöôøi maø Thieân Chuùa ñaõ keâu goïi chuùng ta laø vaø chuùng ta coù khaû naêng trôû neân hoaøn haûo baèng vieäc thieát ñònh ñôøi soáng vaø haønh vi chuùng ta cho phuø hôïp vôùi chaân lyù. con ngöôøi phaûi tìm kieám chaân lyù” veà ñieàu thieän hoï phaûi laøm (soá 2). laø vöôït khoûi caùi khoâng gian nôi maø chuùng ta hieän höõu ôû baát kyø giaây phuùt nhaát ñònh naøo ñoù. ÔÛ möùc ñoä naøy.

löông taâm coù lieân quan vôùi nhaän thöùc cuûa chuùng ta veà chaân lyù luaân lyù. coù vaøi thaàn hoïc gia phaùt trieån moät lyù thuyeát “löông taâm sieâu vieät” ñaõ bò laøm sai laïc nghieâm troïng. Tuy nhieân.Vì löông taâm ôû möùc ñoä naøy ñònh höôùng cho con ngöôøi moät caùchnaêng ñoäng vöôït leân chính mình nhôø vieäc thaêng tieán lieân tuïc höôùng ñeán con ngöôøi hoaøn haûo. nhö ôû möùc ñoä löông taâm luaân lyù ñaëc thuø vaø löông taâm luaân lyù toång quaùt. oâng 38 . veà chaân lyù maø chuùng ta ñöôïc keâu goïi ñeà laøm cho ñôøi soáng vaø haønh vi cuûa mình phuø hôïp vôùi nhöõng tieâu chuaån luaân lyù khaùch quan nhôø ñoù maø chuùng ta hoaøn toaøn coù theå trôû neân nhöõng con ngöôøi maø chuùng ta ñöôïc nhaém tôùi. ÔÛ ñaây cuõng vaäy. moät soá ngöôøi goïi löông taâm ñoù laø löông taâm sieâu vieät. ñôøi soáng ñích thöïc ñöôïc xaùc ñònh bôûi moät caáu truùc yù thöùc coù tính chuaån möïc noù ñoøi hoûi trong moãi tình huoáng ngöôøi ta phaûi ñaùp traû laïi nhöõng nguyeân taéc ñaïo ñöùc baèng söï saùng taïo vöøa nhaïy caûm. Hieån nhieân Conn coù lyù khi phuû nhaän ñôøi soáng luaân lyù chaân thuïc ñöôïc xaùc ñònh bôûi tính saùng cheá tuyø tieän ñoái vôùi töøng tình huoáng. maø ñuùng hôn. noù bieåu loä qua vieäc ñoøi phaûi coù nhöõng quyeát ñònh ñaày tính traùch nhieäm cho phuø hôïp vôùi phaùn quyeát hôïp lyù 25. Tuy nhieân. coù traùch nhieäm vaø yeâu thöông26. Quaû thöïc ñaây laø moät yù nghóa coù cô sôû cuûa löông taâm. Tuy nhieân trong ñoaïn vaên naøy. vöøa coù tính pheâ phaùn. oâng laïi tieáp tuïc coâng boá raèng ñôøi soáng luaân lyù ñích thöïc ñöôïc khaúng ñònh khoâng phaûi bôûi nhöõng nguyeân lyù tuyeät ñoái hay söï saùng tuøy tieän coù lieân quan vôùi moãi tình huoáng . OÂng khaúng ñònh raèng löông taâm sieâu vieät laø söï thuùc ñaåy naêng ñoäng nhaém ñeán vieäc töï sieâu thaêng mình. Walter Conn laø ngöôøi ñaïi dieän cho nhöõng thaàn hoïc gia naøy.

Tröø phi coù nhöõng nguyeân taéc chaân lyù cô baûn. Nhaõn quan hieän sinh mang chieàu kích cuï theå naøy. Caùch hieåu cuûa oâng veà löông taâm sieâu vieät döôøng nhö khieán noù thaønh ñoäc laäp hoaøn toaøn vaø khoâng lieân quan chi tôùi nhöõng yù nghó khaùc cuûa löông taâm nhö ñaõ ñöôïc ñeà caäp ñeán. seõ thöïc hieän quyeát 39 . thaäm chí moät söï ñoái khaùng. vì nhaán maïnh ñaëc tính saùng taïo cuûa löông taâm (Veritatis Splendor. maø trong thöïc teá. theo caùc taùc giaû naøy. Conn ñaõ laøm cho löông taâm sieâu vieät gioáng vôùi moät caûm giaùc vui töôi noäi taâm hôn laø moät kieåu nhaän thöùc luaân lyù. Ngaøi ghi nhaän raèng vaøi taùc giaû. thaät khoù bieát laøm theá naøo maø söï thuùc ñaåy naêng ñoäng höôùng tôùi vieäc töï sieâu thaêng laïi coù theå höôùng ñeán nhöõng ñieàu hoaøn haûo thöïc söï cuûa con ngöôøi. soá 55). Khi choái boû vai troø chuû yeáu cuûa nhöõng nguyeân taéc luaân lyù cô baûn maø chuùng ta bieát ñöôïc qua trung gian cuûa löông taâm ôû möùc ñoä ñaõ ñöôïc ñeà caäp ñeán tröôùc ñaây. ñaây chính laø söï hieåu bieát coù tính saùng taïo cuûa löông taâm maø Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II phi baùc trong Veritatis Splendor. giöõa hoïc thuyeát veà giôùi leänh noùi chung laø coù giaù trò vôùi chuaån möïc nôi löông taâm cuûa moãi ngöôøi. seõ coù theå laø neàn taûng moät caùch hôïp phaùp cho nhöõng tröôøng hôïp ngoaïi leä ñoái vôùi quy taéc toång quaùt … Bôûi ñoù maø trong moät soá tröôøng hôïp ngöôøi ta laäp moät söï taùch bieät. coù traùch nhieäm vaø yeâu thöông hay khoâng. ñaõ ñi ñeán quaù nhaán maïnh tính chaát ñoäc ñaùo cuûa moät nhaõn quan hieän sinh mang chieàu kích cuï theå vöôït leân caáp ñoä hoïc thuyeát vaø tröøu töôïng.phuû nhaän nhöõng chuaån möïc hay nhöõng nguyeân taéc luaân lyù cô baûn maø veà maët naøy ngöôøi ta coù theå xaùc ñònh bôûi lôøi ñaùp traû nhaïy caûm. maø ta bieát ñöôïc qua trung gian cuûa löông taâm. coù tính pheâ phaùn. Theo yù toâi.

. löông taâm laø nhaän thöùc cuûa chuùng ta veà chính mình nhö laø nhöõng con ngöôøi luaân lyù.ñònh toái haäu veà ñieàu thieän ñieàu döõ (ibid. baèng caùch naøy ta hoaøn toaøn trôû neân nhöõng con ngöôøi nhö loøng Chuùa mong öôùc.e. 40 . soá 56). vaø qua vieäc nhìn vaøo moái quan heä naøy maø chuùng ta coù theå thaáy roõ raøng lyù do taïi sao ta coù boån phaän theo löông taâm cuûa mình vôùi nghóa laø haønh ñoäng cho phuø hôïp vôùi phaùn quyeát cuûa löông taâm. thì hoï muoán laøm ñieàu hoï ñaõ phaùn quyeát theo caù nhaân hoï. Nhö vaäy. ñöôïc môøi goïi haønh ñoäng phuø hôïp vôùi chaân lyù vaø baøy toû chính mình laø nhöõng ngöôøi yeâu meán chaân lyù vaø ñieàu thieän. Phaùn quyeát − maø chuùng ta thöïc hieän moät caùch ù yù thöùc − cho raèng haønh ñoäng naøy ôû ñaây vaø baây giôø laø ñieàu thieän maø toâi coù boån phaän laøm hoaëc laø ñieàu döõ maø toâi coù boån phaän phaûi traùnh neáu toâi trung thaønh vôùi caùi toâi vôùi tö caùch laø con ngöôøi tröôùc heát . moät trong nhöõng möùc ñoä naøy. Neáu moät ngöôøi muoán haønh ñoäng ngöôïc laïi vôùi phaùn quyeát naøy. Thöïc vaäy. Nhöng ñeå trôû thaønh ñieàu ta ñöôïc nhaém tôùi laø ngöôøi troïn veïn hôn ta phaûi laøm laønh vaø laùnh döõ. coù moät moái lieân heä giöõa caùc möùc ñoä khaùc nhau cuûa löông taâm ñaõ ñöôïc ñeà caäp. ñieàu ngöôøi ta khoâng ñöôïc choïn ñeå laøm. haønh ñoäng theo phaùn quyeát toát nhaát cuûa chính mình veà ñieàu phaûi laøm.. Chuùng ta ñaõ thaáy raèng. moät ngöôøi muoán trôû thaønh keû phaïm toäi neáu hoï ñaõ chuû taâm saün loøng laøm ngöôïc laïi vôùi phaùn quyeát toát nhaát cuûa hoï. i. chính vì phaùn quyeát naøy cuûa löông taâm laø phaùn quyeát cuoái cuøng − maø moät ngöôøi thöïc hieän − veà ñieàu thieän hay ñieàu döõ luaân lyù trong nhöõng choïn löïa coù theå coù ñoái vôùi ñöông söï. Moät ngöôøi coù boån phaän theo löông taâm mình .

caùc nghò phuï cuûa Coâng Ñoàng Vat. chuùng ta thöïc hieän phaùn quyeát veà ñieàu chuùng ta laøm ôû ñaây vaø baây giôø trong aùnh saùng cuûa nhöõng chuaån möïc luaân lyù cô baûn maø chuùng ta nhaän thöùc ra. II vaø Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II nhaán maïnh 41 . Caùc nghò phuï cuûa Coâng Ñoàng Vat. Daãu vaäy nhöõng phaùn quyeát cuûa chuùng ta veà ñieàu chuùng ta phaûi laøm vaãn coù theå bò sai laàm.phaùn quyeát naøy laø caùch hieåu bieát mang tính caù nhaân cuûa chính chuùng ta veà ñieàu phaûi laøm neáu muoán ñaùp laïi lôøi keâu môøi ñeå trôû neân loaïi ngöôøi maø chuùng ta ñöôïc döï ñònh tôùi. löông taâm voán laø chuaån möïc khaù chaéc chaén cho ñôøi soáng luaân lyù cuûa moät con ngöôøi. Nhö vaäy ôû caû ba möùc ñoä cuûa löông taâm coù moái quan heä hoã töông coá höõu. Hôn theá nöõa. Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II nhaán maïnh : “Phaùn quyeát cuûa löông taâm mang moät tính chaát truyeàn leänh : con ngöôøi phaûi haønh ñoäng baèng caùch uoán mình theo ñoù. ñoù laø bôûi vì chuùng baét nguoàn töø chaân lyù veà thieän döõ luaân lyù maø löông taâm ñöôïc môøi goïi ñoùn nghe vaø baøy toû” (Veritatis Splendor. Neáu con ngöôøi haønh ñoäng ngöôïc laïi vôùi phaùn quyeát naøy hoaëc neá`u khoâng naém chaéc ñöôïc söï chaân chính hoaëc söï toát laønh cuûa moät haønh vi nhaát ñònh naøo ñoù maø con ngöôøi vaãn cöù laøm. vaø moái quan heä cuûa chuùng giuùp chuùng ta thaáy roõ lyù do taïi sao chuùng ta coù boån phaän haønh ñoäng theo phaùn quyeát hôïp lyù nhaát cuûa chuùng ta. sôû dó tieáng noùi cuûa löông taâm vaø nhöõng phaùn quyeát cuûa noù coù uy quyeàn. II khaúng ñònh caùch döùt khoaùt raèng thöïc söï ñaây laø moät boån phaän luaân lyù nghieâm tuùc 27. Truyeàn thoáng thaàn hoïc Coâng Giaùo vaø. soá 60). nhö chuùng ta ñaõ thaáy. Sôû dó yeâu caàu thuùc baùch hôïp lyù naøy coù theá giaù. luùc ñoù con ngöôøi seõ bò chính löông taâm mình leân aùn.

Haønh vi thì sai. soá 16). nhöng cuõng khoâng vì theá maø maát heát phaåm giaù” (Gaudium et Spes. hoï seõ coù lyù do hoái tieác (nhöng khoâng aên naên). vaø nhö Tuyeân ngoân töï do toân giaùo ñaõ ñeà caäp. Caùc ngaøi tieáp tuïc trình baøy : Nhöng khoâng theå noùi nhö vaäy khi con ngöôøi ít lo laéng tìm 42 . Neáu coù sai laàm trong phaùn quyeát cuûa löông taâm thì ñöông söï khoâng bò quy traùch nhieäm. bôûi vì trong thaâm taâm hoï ñaõ khoâng taùn thaønh söï döõ trong luùc choïn löïa haønh ñoäng.raèng nhö vaäy chuùng ta coù boån phaän nghieâm tuùc laø phaûi tìm kieám chaân lyù. Baøn veà nhöõng sai loãi thuoäc loaïi naøy. Boån phaän cuûa chuùng ta laø laøm cho nhöõng phaùn quyeát cuûa löông taâm phuø hôïp vôùi nhöõng chuaån möïc luaân lyù khaùch quan. soá 16). löông taâm ngay thaúng caøng thaéng theá thì nhöõng caù nhaân vaø coäng ñoaøn caøng traùnh ñöôïc ñoäc ñoaùn muø quaùng vaø caøng noã löïc tuaân phuïc nhöõng tieâu chuaån khaùch quan cuûa luaân lyù (Gaudium et Spes. II ghi nhaän : “Löông taâm nhieàu khi laàm laïc vì voâ tri baát khaû thaéng. döõ. nhöõng chuaån möïc naøy laáy luaät − vónh cöûu. Phaùn quyeát cuûa löông taâm chuùng ta khoâng laøm cho ñieàu chuùng ta choïn löïa laøm trôû neân ñuùng vaø toát veà luaân lyù . caùc nghò phuï Coâng Ñoàng Vat. Vì lyù do naøy maø caùc nghò phuï Coâng Ñoàng ñaõ noùi veà moät löông taâm ñuùng ñaén. khaùch quan vaø phoå caäp − cuûa Thieân Chuùa (soá 3) laøm nguoàn maïch toái thöôïng cuûa chuùng. thoâng qua phaùn quyeát cuûa löông taâm. vaø dó nhieân phaûi chaán chænh laïi ñôøi soáng mình cho phuø hôïp vôùi hieåu bieát chaân lyù. noùi caùch khaùc. chuùng ta khoâng phaûi laø nhöõng thaåm phaù veà thieän. vaø sau ñoù hoï bieát raèng phaùn quyeát cuûa löông taâm mình sai. khi tuyeân boá. ñöông söï haønh ñoäng theo phaùn quyeát nhö vaäy khoâng laøm cho hoï thaønh keû phaïm toäi.

Soáng trong Chuùa Gieâsu Kitoâ. toaøn thaân ngöôi seõ röïc saùng. soá 63). vôùi tö caùch laø phaùn quyeát cuï theå toái haäu.22-23) (Veritatis Splendor. hoaëc nhö caùc saùch Tin Möøng goïi laø metanoia hoaëc hoaùn caûi28. Trong thö muïc vuï veà ñôøi soáng luaân lyù. Roài. Theo Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II. löông taâm ñang taâm phaûn boäi phaåm giaù cuûa mình khi noù laàm laïc maø khoâng voâ toäi … Ñöùc Gieâsu aùm chæ tôùi nguy hieåm cuûa löông taâm ñaõ bò bieán daïng. saün saøng hoïc hoûi kinh nghieäm vaø söï hieåu bieát saâu saéc cuûa ngöôøi khaùc. seõ chæ toaøn laø môø mòt !” (Mt 6. chuùng ta coù theå bò muø quaùng do quyeàn löïc cuûa toäi trong ñôøi soáng ta hoaëc bò laàm laïc do duïc voïng loâi cuoán. Vaäy neáu aùnh saùng trong ngöôøi maø laïi laø boùng toái thì hôõi oâi. chöù khoâng phaûi laø hoái tieác. toaøn thaân ngöôi seõ môøi toái. Coøn neáu maét ngöôi beänh hoaïn. ñöøng cöù thaàn khí naøo cuõng tin nhöng haõy nghieäm xeùt caùc thaàn khí xem coù phaûi bôûi Thieân Chuùa hay khoâng” (1Ga 4. saün loøng chaáp nhaän 43 .). khi Ngaøi caûnh caùo : “Con maét laø ñeøn cuûa thaân xaùc . do ñoù.kieám ñieàu chaân vaø ñieàu thieän cuõng nhö khi vì thoùi quen phaïm toäi maø löông taâm daàn daàn trôû neân muø quaùng” (ibid. “Anh em thaân meán. Trong nhöõng tröôøng hôïp nhö vaäy.1). Nhöng nhöõng phaùn quyeát cuûa chuùng ta mang tính nhaân loaïi vaø coù theå bò sai laàm . goïi laø aên naên. YÙ nghóa thoâng thöôøng ñoøi hoûi ngöôøi ta phaûi coù löông taâm côûi môû vaø khieâm toán. caùc giaùm muïc Hoa Kyø ñaët vaán ñeà nhö sau : “Chuùng ta phaûi coù moät löông taâm hieåu bieát ñuùng ñaén vaø phaûi theo noù. neáu maét ngöôøi laønh maïnh. chuùng ta phaûi roõ raøng laøm moïi thöù trong khaû naêng cuûa mình ñeå baûo ñaûm chaéc chaén raèng nhöõng phaùn quyeát cuûa löông taâm cuûa mình laø coù hieåu bieát vaø phuø hôïp vôùi nhöõng luaät leä luaân lyù maø Thieân Chuùa ñaõ saùng taïo.

ñöông söï caàn nhaän thöùc tröôùc heát. Nhö vaäy ai ñang tìm caùch thöïc hieän moät phaùn quyeát coù hieåu bieát ñuùng ñaén cuûa löông taâm seõ saün loøng laéng nghe chaân lyù vaø tìm kieám noù töø nhöõng nguoàn maïch maø töø ñoù aét haún ngöôøi ta 44 . Nhö vaäy hoï caàn bieát caùc döõ kieän cuûa tình huoáng. laø söï hieåu bieát ñuùng veà ñieàu phaûi laøm trong tình huoáng cuï theå naøy. veà nhöõng nguyeân taéc luaân lyù cô baûn vaø nhöõng nguyeân taéc naøy lieân heä nhö theá naøo vôùi tình huoáng saép xaûy ra. Nhö vaäy. ñöông söï phaûi naém ñöôïc nhöõng heä luïy cuûa nhöõng nguyeân taéc luaân lyù cô baûn . Neáu moät ngöôøi thöïc hieän moät phaùn quyeát hôïp lyù loaïi naøy. keá ñeán. ngöôøi ta phaûi hoïc caùch aùp duïng nhöõng chuaån möïc naøy ñeå thieát laäp nhöõng phaùn quyeát löông taâm hôïp lyù. vieäc hình thaønh löông taâm cuûa moät ngöôøi lieân quan ñeán nhöõng ñieàu sau : tröôùc heát. caàn ñöa ra vaøi nhaän xeùt veà yù nghóa cuûa moät löông taâm Coâng Giaùo coù hieåu bieát. dó nhieân.nhöõng thieät haïi vaø ngay caû thay ñoåi nhöõng phaùn quyeát cuûa hoï trong aùnh saùng soi ñöôøng toát hôn”. Ngöôøi haùo höùc thöïc hieän nhöõng phaùn quyeát luaân lyù ñuùng ñaén. Do ñoù. Muïc ñích cuûa löông taâm luaân lyù ñaëc thuø hoaëc löông taâm theo nghóa phaùn quyeát toát nhaát cuûa moät ngöôøi veà ñieàu maø ñöông söï phaûi laøm ôû ñaây vaø baây giôø. ñeå ñöa ra keát luaän cho phaàn baøn luaän naøy veà löông taâm. caûnh giaùc ñoái vôùi taát caû nhöõng ñaëc ñieåm coù yù nghóa luaân lyù cuûa tình huoáng.29 Nôi ñaây caùc giaùm muïc noùi veà boån phaän ñeå coù ñöôïc löông taâm hieåu bieát. seõ chuù taâm hoïc hoûi ñieàu coù theå hoïc ñöôïc töø nhöõng ngöôøi coá vaán luaân lyù ñaùng tín nhieäm.

Giaùo Hoäi luoân hieán thaân vaø chæ hieán thaân ñeå phuïc vuï löông taâm. truï coät cuûa chaân lyù. trong vieäc huaán luyeän löông taâm. do ñoù seõ saün saøng chaáp nhaän nhöõng giaùo huaán luaân lyù cuûa Giaùo Hoäi. uy quyeàn cuûa Giaùo Hoäi khoâng laøm thieät haõi töï do löông taâm cuûa caùc Kitoâ höõu chuùt naøo : moät ñaøng. nhö caùc nghò phuï cuûa Coâng Ñoàng Vat. theo yù ñònh cuûa Chuùa Kitoâ. Giaùo Hoäi Coâng giaùo laø thaày daïy chaân lyù vaø coù nhieäm loan baùo vaø truyeàn daïy chaân lyù laø Chuùa Kitoâ moät caùch chính thöùc. ñaït ñöôïc chaân lyù moät caùch chaéc chaén vaø ôû laïi trong chaân lyù” (Veritatis Splendor. giuùp cho löông taâm … nhaát laø trong nhöõng vaán ñeà gay caán nhaát. maø ngöôïc laïi neâu daãn nhöõng chaân lyù maø löông taâm voán ñaõ sôû höõu tröôùc roài baèng caùch phoâ baøy nhöõng chaân lyù aáy khôûi ñi töø haønh vi ñaàu tieân laø ñöùc tin. töï do löông taâm khoâng bao giôø laø moät töï do ñöôïc naâng leân khoûi chaân lyù. sau khi trích daãn baûn vaên quan troïng naøy cuûa Coâng Ñoàng. Huaán quyeàn khoâng cung caáp cho löông taâm Kitoâ höõu nhöõng chaân lyù xa laï vôùi ñöông söï. vì ngöôøi Coâng giaùo nhaän ra Ñöùc Kitoâ ñaõ noùi vôùi mình qua huaán quyeàn cuûa Giaùo Hoäi laø hieàn theâ vaø laø thaân theå cuûa Ñöùc Kitoâ. Ngöôøi Coâng giaùo. ñaõ noùi : “Ñöôïc vaän duïng ñeå ñöa ra nhöõng coâng boá veà caùc vaán ñeà luaân lyù. Do ñoù. ñoàng thôøi phaûi laáy uy quyeàn mình maø coâng boá vaø xaùc nhaän nhöõng nguyeân taéc thuoäc phaïm vi luaân lyù. yù thöùc Giaùo Hoäi laø moùn quaø cuûa Chuùa daønh cho mình. nhöng töï do luoân luoân vaø chæ ôû trong chaân lyù : ñaøng khaùc. phaùt sinh töï baûn tính con ngöôøi (Dignitatis Humanae. Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II.tìm ñöôïc chaân lyù. Thaät vaäy. coù khuynh höôùng chaáp nhaän trong laõnh 45 . II ñaõ nhaéc cho chuùng ta. soá 64). ngöôøi Coâng giaùo hoaøn toaøn töï nhieân. soá 14). caùc Kitoâ höõu phaûi luoân luoân chuù troïng ñeán giaùo lyù thaùnh thieän vaø vöõng chaéc cuûa Giaùo Hoäi. Thaät vaäy.

46 . Giaùo huaán luaân lyù cuûa Giaùo Hoäi coù yù giuùp nhöõng ngöôøi Coâng giaùo ñi ñuùng höôùng vôùi ôn goïi maø hoï ñaõ ñöôïc keâu môøi nhö laø con caùi Chuùa vaø nhöõng ngöôøi em keá tuïc cuûa ñöùc Kitoâ. ngöôøi aáy töï nguyeän cam keát soáng hieäp nhaát vôùi Chuùa Kitoâ vaø Giaùo Hoäi Ngöôøi. Ñuùng hôn. Khi moät ngöôøi. Ngaøy nay.vöïc luaân lyù nhöõng ñieåu Giaùo Hoäi ñaõ daïy nhö laø chaân lyù. Caùch nhìn naøy ñoái vôùi giaùo huaán luaân lyù cuûa Giaùo Hoäi laø hoaøn toaøn sai laàm. trôû thaønh moät thaønh vieân cuûa Giaùo Hoäi. aùp ñaët töø beân ngoaøi treân con ngöôøi. hieàn theâ vaø thaân theå cuûa Chuùa Kitoâ. Nhö vaäy. Ñoái vôùi ngöôøi Coâng giaùo. ñoøi hoûi hoï yeâu thöông ñeán möùc nhö hoï ñaõ vaø ñang ñöôïc Thieân Chuùa yeâu thöông trong Ñöùc Kitoâ. nhöõng ngöôøi Coâng giaùo ao öôùc ñoùn nhaän nhö laø chaân lyù nhöõng gì Giaùo Hoäi ñeà ra vaø löu taâm thieát ñònh ñôøi soáng mình phuø hôïp vôùi nhöõng chaân lyù luaân lyù maø Giaùo Hoäi ñaõ coâng boá. Vöông quyeàn cuûa Ngöôøi coù quyeàn ñoøi hoûi nhö vaäy. giaùo huaán luaân lyù cuûa Giaùo Hoäi khoâng phaûi laø hình thöùc luaät leä naøo ñoù aùp ñaët töø beân ngoaøi moät caùch ñoäc ñoaùn treân ngöôøi Coâng giaùo. ngöôøi Coâng giaùo xem hoaëc phaûi xem giaùohuaán luaân lyù cuûa Giaùo Hoäi nhö nhöõng chaân lyù coù yù nhaéc chuùng ta veà phaåm giaù cuûa mình nhö nhöõng ngöôøi ñöôïc taïo döïng theo hình aûnh vaø gioáng Thieân Chuùa vaø ñöôïc keâu goïi ñeå thieát ñònh trong taâm trí nhöõng choïn löïa vaø nhöõng haønh ñoäng phuø hôïp vôùi chaân lyù. qua moät haønh vi ñöùc tin soáng ñoäng. Hoï xem nhöõng giaùo huaán naøy nhö laø moät chính saùch ñaõ thieát ñònh maø Giaùo Hoäi chính thöùc ñeà ra. moät soá ngöôøi coi giaùo huaán luaân lyù cuûa Giaùo Hoäi nhö laø moät loaït nhöõng chuaån möïc quan lieâu vaø ñoäc ñoaùn.

Trong chöông naøy chuùng ta ñaõ thaáy raèng ngöôøi Coâng giaùo. Thaät vaäy. ngöôøi ta caàn phaûi nhaän thöùc nhöõng nguyeân taéc luaân lyù cô baûn. Trong chöông cuoái cuûa cuoán saùch chuùng ta tieáp tuïc baøn chi tieát veà vai troø cuûa Giaùo Hoäi nhöb laø thaày daïy luaân lyù vaø nhöõng baát ñoàng quan ñieåm vôùi Huaán quyeàn cuûa Giaùo Hoäi veà caùc vaán ñeà luaân lyù. chæ coù theå laøm nhö vaäy khi chuù taâm tôùi giaùo lyù thaùnh thieän vaø chaéc chaén cuûa Giaùo Hoäi”. xin xem Giaùo lyù Giaùo Hoäi Coâng Giaùo. 47 . trong vieäc ñònh hình löông taâm mình. tröôùc heát. caùc soá 1776-1802).Chuùng ta ñaõ thaáy raèng trong vieäc ñaøo taïo löông taâm. Ôû ñaây chæ caàn ghi nhaän raèng ñoái vôùi ngöôøi Coâng giaùo quyeàn cuûa nhaø giaùo huaán nhaân danh Ñöùc Kitoâ laø moät quyeàn vöôïttreân-bình-dieän-nhaân-loaïi vaø nhöõng chaân lyù maø nhöõng nhaø giaùo huaán naøy ñöa ra caàn phaûi ñöôïc thaâm nhaäp vaøo con tim ñeå giuùp ñôøi soáng con ngöôøi trong Chuùa Kitoâ trôû neân saâu saéc vaø phong phuù (Veà vaán ñeà Löông taâm vaø Ñôøi soáng Luaân lyù. chuùng ta seõ löu taâm ñeán vieäc nhaän daïng nhöõng nguyeân taéc naøy. moät trong nhöõng möùc ñoä cuûa löông taâm ñaõ ñöôïc xem xeùt trong chöông naøy laø yù thöùc veà chaân lyù luaân lyù ôû möùc ñoä nhöõng nguyeân taéc hoaëc nhöõng khôûi ñieåm cho vieäc caân nhaéc veà luaân lyù. Trong chöông keá. vôùi chuû ñeà veà luaät töï nhieân.

vaø haún nhieân. Coâng Ñoàng cho raèng “con ngöôøi ñaõ ñöôïc Thieân Chuùa taïo döïng ñeå tham döï vaøo luaät naøy. qua ñoù Thieân Chuùa saép ñaët. luaät maø con ngöôøi khaùm phaù ra nôi ñaùy saâu löông taâm mình (Gaudium et Spes. soá 16). moät trong caùc vaên baûn naøy laø toái quan troïng. phoå quaùt. vì trong ñoù Aquinas khaúng ñònh raèng taát caû moïi ngöôøi 48 . soá 3).CHÖÔNG 2 LUAÄT TÖÏ NHIEÂN VAØ ÑÔØI SOÁNG LUAÂN LYÙ DAÃN NHAÄP Nhö chuùng ta ñaõ thaáy Coâng Ñoàng Vaticanoâ II daïy raèng “chuaån möïc toái thöôïng cuûa ñôøi soáng con ngöôøi laø luaät thaàn linh cuûa Thieân Chuùa. nhöng roõ raøng caùc ngaøi ñaõ coù yù töôûng veà luaät töï nhieân vì ngay sau khi noùi raèng con ngöôøi ñöôïc Thieân Chuùa taïo döïng ñeå tham döï vaøo luaät naøy. keát quûa laø döôùi söï an baøi yeâu thöông cuûa Thieân Chuùa quan phoøng con ngöôøi ngaøy caøng coù theå nhaän thöùc ñöôïc chaân lyù khoâng heà ñoåi thay” (Dignitatis Humanae. Söï tham döï cuûa con ngöôøi vaøo luaät thaàn linh vaø vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa chính laø ñieàu maø truyeàn thoáng thaàn hoïc coâng giaùo hieåu laø luaät töï nhieân. höôùng daãn vaø ñieàu khieån caû vuõ truï vaø moïi böôùc ñöôøng cuûa coäng ñoàng nhaân loaïi theo moät keá hoaïch ñöôïc cöu mang trong söï khoân ngoan vaø yeâu thöông”.vónh cöûu. Maëc duø caùc Nghò phuï khoâng duøng dieãn ngöõ luaät töï nhieân ñeå chæ söï tham döï cuûa con ngöôøi vaøo luaät thaàn linh vaø vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa trong nhöõng ñoaïn treân trích töø Dinitatis Humanae vaø Gaudium et Spes. khaùch quan. Theâm vaøo ñoù. roõ raøng caùc ngaøi ñaõ ñeà caäp ñeán ba baûn vaên cuûa thaùnh Thomas . theo yù caùc ngaøi.

Thomas baøn veà luaät noùi chung. LUAÄT TÖÏ NHIEÂN TRONG HOÏC THUYEÁT THAÙNH THOMAS AQUINAS. II. giaùo huaán cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II. Vì luaät töï nhieân laø “Luaät” hieåu theo nghóa thöïc vaø thích ñaùng. caùc loaïi luaät khaùc nhau (bao goàm luaät töï nhieân) vaø luaät vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa tröôùc khi khai trieån caùc yù töôûng veà luaät töï nhieân vaø moái töông quan cuûa noù vôùi luaät tích cöïc cuûa con ngöôøi vaø caû vôùi luaät cuûa Thieân Chuùa nhö laø luaät ñöôïc Chuùa Maïc khaûi. nhöng nhöõng choã qui chieáu tôùi luaät töï nhieân vaø nhöõng yù nieäm töông töï nhö löông taâm.ñeàu bieát chaân lyù baát bieán cuûa luaät vónh cöûu ít ra laø ôû möùc ñoä hoï bieát nhöõng nguyeân taéc phoå quaùt cuûa luaät töï nhieân 1. töø taùc phaåm ñaàu tay “chuù giaûi” hay töø Scriptum veà cuoán Libri Sententiarum cuûa Peter Lombard trôû ñi 2 . cuõng nhö luaät vónh cöûu vaø thaàn linh ñöôïc thaáy trong khaép caùc taùc phaåm cuûa ngöôøi. Nhöng luaät töï nhieân laø gì ? Toâi ñeà nghò chuùng ta baét ñaàu nghieân cöùu chuû ñeà naøy baèng caùch xem xeùt hoïc thuyeát cuûa thaùnh Thomas veà luaät töï nhieân sau ñoù chuùng ta seõ xem xeùt giaùo huaán cuûa Coâng Ñoàng Vat. Trong tuyeät taùc Toång luaän thaàn hoïc cuûa ngöôøi. neân tröôùc heát chuùng ta caàn phaûi xem xeùt tö töôûng cuûa Thomas veà luaät töï nhieân trong Toång luaän thaàn hoïc baèng caùch toùm taét ngaén goïn hoïc thuyeát cuûa ngöôøi veà yù nghóa cuûa luaät theo 49 . Thaùnh Thomas xem xeùt vaán ñeà luaät töï nhieân caùch chính thöùc trong toång luaän thaàn hoïc cuûa ngöôøi. söï döï phoøng. löông naêng. vaø tö töôûng cuûa moät vaøi taùc giaû ñöông ñaïi ñang tìm caùch xaây döïng treân nhöõng neàn taûng maø thaùnh Thomas ñaõ thieát laäp.

ñuùng nghóa cuûa töø. Theá roài toâi ñeà nghò ghi nhaän caùch suùc tích caùch hieåu cuûa ngöôøi veà luaät vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa. Sau ñoù toâi seõ quay sang xem xeùt phaàn trình baøy chi tieát hôn cuûa ngöôøi veà luaät töï nhieân. 1. Hieåu bieát caên baûn veà luaät trong Toång luaän thaàn hoïc. Trong taùc phaåm naøy, khôûi ñaàu Thomas noùi luaät laø moät nguyeân taéc ngoaïi taïi cho nhöõng haønh vi cuûa con ngöôøi, phaân bieät vôùi caùc nhaân ñöùc vaø taät xaáu laø nhöõng nguyeân taéc noäi taïi cuûa caùc haønh vi nhö theá. Ñaàu tieân Thomas moâ taû luaät nhö “moät qui luaät hay thöôùc ño cho caùc haønh ñoäng, noù thuùc ñaåy hay ngaên caûn ngöôøi tahaønh ñoäng”. Töø ñoù (since this is so), ngöôøi noùi raèng luaät thuoäc veà lyù trí, trong chöøng möïc lyù trí- nguyeân taéc ñeä nhaát cuûa caùc haønh ñoäng nôi con ngöôøi- laø qui luaät vaø thöôùc ño cuûa caùc haønh ñoäng nôi con ngöôøi” 3. Vaäy luaät ñuùng nghiaõ laø caùi maø lyù trí taïo ra : ñoù laø moät ordinatio rationis, moät söï saép ñaët cuûa lyù trí. Nhaém traû lôøi caùch saùng toû ñoái vôùi söï phaûn baùc cho raèng luaät khoâng theå thuoäc veà lyù trí. vì thaùnh Phaoloâ ñaõ noùi veà moät “Luaät” trong caùc chi theå cuûa ngöôøi (Rm 7,23). Thomas ñaõ löu yù raèng: coù theå baûo luaät beân trong caùi gì ñoù hay thuoäc veà caùi gì ñoù baèng hai caùch : “ Moät caùch (baûo raèng luaät trong caùi gì ñoù) vì noù ôû trong ñieài chæ daãn vaø caân nhaéc”. Vaø vì ñieàu naøy phuø hôïp vôùi lyù trí, neân suy ra luaät chæ toàn taïi trong lyù trí. Ngöôøi noùi tieáp, theo moät caùch thuï ñoäng vaø, thoâng döï nhieàu hôn, coù theå noùi raèng luaät ôû trong ñieàu gì ñoù, trong baát kyø caùi gì ñöôïc luaät höôùng daãn hay caân nhaéc : “Vaø chính baèng caùch naøy maø luaät ôû trong moïi ñieàu höôùng chieàu veà ñieàu gì ñoù vôùi tính caùch laø luaät theá naøo ñoù, khoâng 50

phaûi caùch thieát yeáu, nhöng coù theå noùi theo nghóa thoâng döï 4 ”. Khi traû lôøi cho moät phaûn baùc khaùc, thaùnh Thomas ñaõ cho thaáy roõ laø veà thöïc chaát vaø hình thöùc, luaät thuoäc veà lyù trí vaø nhö theá noù laø keát quaû töø haønh ñoäng cuûa lyù trí. Theo phaûn baùc naøy, luaät khoâng theå thuoäc veà lyù trí bôûi vì noù khoâng theå laø naêng löïc cuûa chính lyù trí, cuõng chaúng phaûi naêng löïc cuûa nhöõng thoùi quen hay khaû naêng cuûa lyù trí, cuõng chaúng theå laø naêng löïc cuûa caùc haønh vi lyù trí. Ñeå traû lôøi cho ñieàu phaûn baùc naøy, thaùnh Thomas noùi raèng lyù trí thöïc tieãn, nghiaõ laø lyù trí höôùng ñeán haønh ñoäng, taïo neân nhöõng meänh ñeà phoå quaùt höôùng ñeán haønh ñoäng. Nhöõng meänh ñeà phoå quaùt cuûa lyù trí thöïc tieãn naøy ñoùng vai troø trong suy tö thöïc tieãn coù theå so saùnh vôùi vieäc nhöõng meänh ñeà thöïc söï phoå quaùt cuûa lyù trí suy lyù lieân quan ñeán nhöõng keát luaän maø noù ñaït tôùi ñoùng vai troø trong vaän maïng suy lyù. Vaø Aquinas tieáp tuïc, “nhöõng meänh ñeà phoå quaùt thuoäc loaïi naøy, cuï theå laø thuoäc lyù trí thöïc tieãn höôùng ñeán haønh ñoäng, mang yù nghiaõ cuûa luaät” 5. Töø taát caû ñieàu naøy”, hieån nhieân laø theo yù cuûa thaùnh Thomas luaät ñuùng nghiaõ khoâng chæ thuoäc veà lyù trí maø coøn bao goàm nhöõng meänh ñeà hay nhöõng giôùi luaät ñuùng do lyù trí taïo neân. Trong nhöõng meänh ñeà tieáp theo cuûa Toång luaän thaàn hoïc (1-2,90), thaùnh Thomas moâ taû nhöõng tính chaát khaùc cuûa luaät theo nghiaõ toång quaùt. Noù phaûi nhaém ñeán thieän ích chung 6 , noù phaûi phaùt xuaát töø toaøn theå loaøi ngöôøi hoaëc töø nhöõng ai chòu traùch nhieäm veà toaøn theå loaøi ngöôøi vaø haønh ñoäng nhaân danh hoï 7, vaø noù phaûi ñöôïc coâng boá hoaëc laøm cho ngöôøi ta bieát 8 . 51

2 . Luaät vónh cöûu Thomas ñaõ daïy raèng moïi taïo vaät- vuõ truï vaø moïi vaät beân trong- chòu söï cai quaûn cuûa thaàn trí Thieân Chuùa. Nhö theá luaät vónh cöûu laø keá hoaïch cuûa Thieân Chuùa hay qua lyù trí cai quaûn moïi vaät ôû möùc ñoä keá hoaïch naøy hieän höõu trong taâm trí cuûa chính Thieân Chuùa vôùi tö caùch Ngöôøi cai trò theá giôùi 9. Luaät vónh cöûu naøy höôùng daãn toaøn boä vuõ truï thuï taïo vaø haønh ñoäng cuûa moïi vaät thuï taïo,bao goàm haønh ñoäng cuûa con ngöôøi. Nhö vaäy luaät vónh cöûu laø “ lyù trí cuûa söï khoân ngoan Thieân Chuùa trong chöøng möïc noù höôùng daãn moïi haønh vi vaø hoaït ñoäng” 10. Muïc tieâu maø luaät vónh cöûu höôùng daãn moïi taïo vaät tôùi laø ñieàu thieän thaûo chung phoå quaùt cuûa toaøn boä vuõ truï thuï taïo, vaø noù ñöôïc coâng boá cuøng vôùi söï saùng taïo11. 3. Luaät töï nhieân : YÙ nghiaõ chính vaø ñaëc tính. Thomas daïy raèng moïi thöïc tai thuï taïo ñeàu tham döï vaøo luaät vónh cöûu. Nhöng chuùng tham döï caùch khaùc nhau, phuø hôïp vôùi baûn tính cuûa chuùng, nhöng höõu theå khoâng coù lyù trí tham döï vaøo luaät vónh cöûu moät caùch hoaøn toaøn thuï ñoäng ôû chöøng möïc maø töø ñoù chuùng nhaän moät “daáu aán”, bôûi ñoù “chuùng höôùng veà haønh vi vaø cöùu caùnh rieâng cuûa chuùng 12. Luaät vónh cöûu ôû “beân trong” chuùng bôûi vì chuùng ñöôïc luaät naøy ñieàu khieån vaø quy ñònh 13. Theá nhöng vì con ngöôøi laø nhöõng taïo vaät thoâng minh, coù lyù trí tham döï tích cöïc vaøo luaät vónh cöõu, söï tham döï thoâng minh tích cöïc ñoù laø luaät töï nhieân 14 . Luaät vónh cöûu ôû “trong hoï” vöøa bôûi vì hoï ñöôïc noù ñieàu khieån vaø quy ñònh vaø cuõng bôûi vì hoï chuû ñoäng ñieàu khieån vaø quy ñònh nhöõng haønh vi rieâng cuûa hoï phuø hôïp vôùi luaät vónh cöûu. Nhö theá noù ôû trong hoï caùch ñaëc thuø vaø 52

chính thöùc vôùi tính chaát laø “luaät“. Ñoái chieáu caùc caùch theá khaùc nhau maø caùc taïo vaät khoâng lyù trí vaø coù lyù trí tham döï vaøo luaät vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa, Aquinas noùi : “ Ngay caû thuù vaät khoâng lyù trí cuõng tham döï vaøo lyù trí vónh cöûu theo caùch rieâng cuûa noù, nhö taïo vaät coù lyù trí (tham döï theo caùch rieâng cuûa mình). Nhöng bôûi vì taïo vaät lyù trí cho neân söï tham döï vaøo luaät vónh cuõu nôi taïo vaät lyù trí (intellectualiter et ratinaliter) thoâng döï cuûa luaät vónh cöûu nhôø trí naêng vaø lyù trí ñöôïc goïi caùch chính ñaùng laø luaät vì luaät laø caùi gì ñoù gaén vôùi lyù trí …Nhöng nôi taïo vaät phi lyù trí khoâng thoâng döï vaøo luaät moät caùch coù lyù trí, vì theá khoâng theå noùi noù laø luaät (trong taïo vaät phi lyù trí ) ngoaïi tröø baèng caùch noùi töông töï 15. Luaät töï nhieân veà phöông dieän thöïc teá hieän höõu nôi taïo vaät coù lyù trí thì khaùc vôùi luaät vónh cöûu hieän höõu nôi Thieân Chuùa Ñaáng Taïo Hoùa thöôïng trí. Nhöng noù khoâng phaûi laø caùi gì khaùc “luaät vónh cöûu”. Noù laø chính luaät vónh cöûu ñöôïc ban cho taïo vaät coù lyù trí hay ñöôïc taïo vaät coù lyù trí chia seû 16. Luaät töï nhieân vöøa ñaëc tröng cho söï cao quyù cuûa taïo vaät coù lyù trí nhö laø höõu theå ñöôïc taïo döïng theo hình aûnh cuûa Thieân Chuùa vöøa cho caû tình yeâu lôùn lao maø Thieân Chuùa daønh cho taïo vaät coù lyù trí laø keû maø Ngaøi cho tích cöïc tham gia vaøo söï khoân ngoan quan phoøng cuûa Ngaøi. Thomas laøm saùng toû caùi caùch maø luaät vónh cöûu ôû trong taïo vaät coù lyù trí khi xem xeùt luaän ñieåm ñöôïc nhieàu vò tieàn boái thôøi trung coå ñaõ ñöa ra, theo ñoù luaät töï nhieân laø moät naêng löïc hay moät thoùi quen, ñaëc bieät laø thoùi quen cuûa löôïng naêng (synderesis) hay cuûa nhöõng nguyeân taéc ñeä nhaát cuûa lyù trí thöïc tieãn 17. Ngöôøi thöøa nhaän raèng luaät töï nhieân theo nghiaõ thöù caáp vaø phaùt sinh, coù theå 53

xem ñöôïc nhö moät thoùi quen trong chöøng möïc caùc phaùn ñoaùn cuûa lyù trí thöïc tieãn cuøng taïo neân thì laïi thöôøng xuyeân coù trong trí. Nhöng theo nghiaõ ñaëc thuø, luaät töï nhieân khoâng phaûi laø moät thoùi quen, cuõng khoâng phaûi laø moät naêng löïc. Ñuùng hôn, noù laø moät thöïc taïi ñöôïc taoï neân (constitutum) nhôø lyù trí. Noù laø moät coâng vieäc cuûa trí naêng con ngöôøi nhaém ñeán haønh ñoäng (ratio ractica), cuõng nhö moät meänh ñeà cuûa trí naêng suy lyù laø moät thaønh töïu cuûa trí khoân con ngöôøi nhaém ñeán hieåu bieát ñeå coù ñöôïc söï hieåu bieát. Do ñoù luaät töï nhieân laø caùi (gì ñoù) maø töï nhieân chính chuùng ta laøm cho coù nhôø caùch vaän duïng töï phaùt trí naêng cuûa chuùng ta khi nhaém ñeán haønh ñoäng. Noù laø caùi (gì ñoù) maø chuùng ta laøm cho coù nhôø vieäc chuùng ta thöïc hieän (caùi maø Thomas goïi laø moät quod quis agit), khoâng phaûi laø caùi cho pheùp chuùng ta laøm cho caùi gì ñoù hieän höõu nhôø vieäc cuûa chính ta laøm (caùi maø ngöôøi goïi laø moät quo quis agit) 18. Nhö vaäy ñoái vôùi thaùnh Thomas luaät töï nhieân theo ñuùng nghóa laø moät thaønh töïu cuûa lyù trí thöïc tieãn. Noù bao goàm moät taäp hôïp hay moät boä thöù töï hay nhöõng meänh ñeà ñuùng ñöôïc lyù trí thöïc tieãn laøm neân veà ñieàu ñöôïc thöïc hieän 19. Nhöng nhöõng meänh ñeà naøy laø gì vaø chuùng laøm neân moät boä thöù töï nhö theá naøo? Thomas baét ñaàu ñeà caäp ñeán trong khoanthöù hai raát quan troïng thuoäc caâu hoûi 94 cuûa Prima Secundae cuûa Toång luaän thaàn hoïc. Trong ñeà muïc naøy ngöôøi ñeà caäp ñeán “nhöõng khôûi ñieåm” hay “nhöõng nguyeân taéc ñeä nhaát” cuûa luaät töï nhieân, laø boä ñaàu tieân cuûa caùc meänh ñeà hay meänh leänh thöïc haønh ñaõ laøm ra noù. Trong ñeà muïc naøy ngöôøi baét ñaàu baèng caùch laäp ra moät loaïi suy quan troïng giöõa nhöõng meänh leänh cuûa luaät töï nhieân thuoäc veà lyù trí 54

höôùng ñeán haønh ñoäng (ratio) vôùi nhöõng nguyeân lyù ñeä nhaát cuûa luaän chöùng thuoäc veà lyù trí höôùng tôùi vaán naïn thuaàn lyù hay nhaän bieát ñeå coù tri thöùc (Radio speculativa). Ngöôøi noùi raèng cuõng nhö höõu theå laø vaät ñaàu tieân maø trí tueä chuùng ta naém baét coù lieân quan ñeán söï hieåu bieát thöïc taïi cuûa noù. Vaäy ñieàu toát laø caùi maø tröôùc heát ñöôïc trí khoân höôùng ñeán haønh ñoäng cuûa chuùng ta naém baét. Theá roài ngöôøi tuyeân boá : “Do ñoù, nguyeân taéc ñeä nhaát trong lyù trí thöïc haønh laø caùi ñöôïc xaây döïng treân yù nghóa (ratio) cuûa söï thieän, nghóa laø, ñieàu thieän laø ñieàu maø moïi vaät ñeàu mong muoán. Do ñoù, ñaây laø meänh leänh ñaàu tieân cuûa luaät [töï nhieân], aáy laø ñieàu thieän thì ñöôïc thöïc hieän vaø ñeo ñuoåi, coøn ñieàu aùc thì phaûi traùnh. Vaø ñieàu naøy (meänh leänh hay “meänh ñeà” cuûa lyù trí thöïc tieãn laøm neàn taûng cho taát caû caùc chaâm ngoân khaùc cuûa luaät töï nhieân, aáy laø taát caû moïi ñieàu thuoäc veà luaät töï nhieân maø lyù trí thöïc tieãn töï nhieân naém baét ñöôïc nhö laø nhöõng ñieàu thieän phaûi laøm (hoaëc nhöõng ñieàu aùc phaûi traùnh)” 20. Tieáp theo, Thaùnh Thomas noùi raèng “ñieàu thieän“ coù yù nghóa cuûa cöùu caùnh, trong khi “ñieàu aùc” coù yù nghóa ngöôïc laïi. Nhö theá, ñieàu tieáp theo laø “lyù trí ñöông nhieân hieåu taát caû moïi ñieàu maø ngöôøi ta coù thieân höôùng töï nhieân veà noù laø nhöõng ñieàu thieän vaø do ñoù phaûi ñöôïc theo ñuoåi khi haønh ñoäng vaø (lyù trí ñöông nhieân hieåu) taát caû moïi ñieàu ñoái nghòch laïi laø ñieàu aùc phaûi traùnh” 21. Ñieàu quan troïng nhaát ôû ñaây phaûi löu yù laø Thomas khoâng noùi raèng nhöõng “thieân höôùng töï nhieân naøy” caáu thaønh luaät töï nhieân. Ñuùng hôn, ngöôøi noùi raèng nhöõng ñieàu chaân thieän cuûa cuoäc soáng con ngöôøi maø loaøi ngöôøi ñöông nhieân höôùng veà thì ñöôïc lyù trí con ngöôøi naém 55

baét “moät caùch töï nhieân”, nghóa laø, moät caùch maïch laïc, laø “ñieàu thieän” phaûi laøm vaø theo ñuoåi. Trong nhöõng ñieàu thieän naøy lyù trí thöïc tieãn hieåu roõ caùi “cöùu caùnh” hay “muïc ñích” caùc choïn löïa vaø haønh ñoäng cuûa con ngöôøi. Ñaët vaán ñeà moät caùch khaùc, nguyeân taéc thöïc tieãn caên baûn laø ñieàu thieän thì phaûi laøm vaø ñeo ñuoåi vaø ñoái nghòch vôùi noù, ñieàu aùc, phaûi traùnh ñöôïc söï nhaän bieát caùc ñieàu chaân thieän cuûa loøai ngöôøi ñònh roõ. Theo Thomas, trong chuùng ta toàn taïi “nhöõng thieân höôùng töï nhieân” höôùng daãn chuùng ta moät caùch naêng ñoäng ñeán nhöõng khía caïnh cuï theå cuûa haïnh phuùc vaø söï trieån nôû cuûa con ngöôøi 22, vaø trí thoâng minh thöïc tieãn cuûa chuùng ta “töï nhieân” hieåu nhöõng thöïc taïi maø nhöõng thieân höôùng töï nhieân naøy höôùng daãn chuùng ta ñeán laø ñieàu thieän vaø do ñoù ñöôïc ñeo ñuoåi khi con ngöôøi choïn löïa vaø haønh ñoäng. Khi Thomas noùi raèng lyù trí thöïc tieãn “töï nhieân” hieåu roõ nhöõng ñieàu thieän maø con ngöôøi töï nhieân höôùng ñeán, ngöôøi muoán noùi raèng khoâng caàn phaûi lyù luaän lan man, kieåu tam ñoaïn luaän ñeå chuùng ta hieåu chuùng laø ñieàu thieän. Nhöõng hieåu bieát veà ñieàu thieän naøy khoâng phaûi laø baåm sinh, nhöng noù kinh nghieäm tröïc tieáp, maïch laïc, ñöôïc trao cho con ngöôøi Nhöng ñieàu töông öùng vôùi “nhöõng thieân höôùng töï nhieân” cuûa chuùng ta vaø nhöõng ñieàu thieän caên baûn cuûa con ngöôøi hay nhöõng khía caïnh cuûa haïnh phuùc con ngöôøi laø gì? Trong caâu hoûi 94 khoan 2 (q 94, a, 2) Thomas phaân bieät ba möùc ñoä cuûa caùc thieân höôùng töï nhieân caên baûn vaø nhöõng ñieàu thieän caên baûn cuûa con ngöôøi. ÔÛ möùc ñoä ñaàu, trong chuùng ta coù moät thieân höôùng töï nhieân veà ñieàu thieän phuø hôïp vôùi baûn tính maø chuùng ta coù chung vôùi moïi baûn theå.ø ÔÛ möùc ñoä naøy ñieàu thieän chuùng ta höôùng tôùi laø ñieàu thieän cuûa chính höõu theå, vaø nhö ôû moät choã khaùc Thomas ñaõ löu yù, vì 56

höõu theå cuûa nhöõng vaät soáng laø chính söï soáng, neân ôû ñaây ñieàu thieän thích ñaùng cuûa con ngöôøi laø chính söï soáng. ÔÛ caáp ñoä khaùc, chuùng ta coù moät thieân höôùng töï nhieân veà nhöõng ñieàu thieän ñaëc thuø hôn theo baûn tính maø chuùng ta coù chung vôùi nhöõng ñoäng vaät khaùc. Ñieàu thieän thích ñaùng ôû ñaây laø söï keát hôïp ñöïc vaø caùi, vieäc truyeàn sinh vaø giaùo duïc con ngöôøi. Cuoái cuøng, Thomas noùi chuùng ta coù moät thieân höôùng veà ñieàu thieän theo baûn chaát cuûa lyù trí laø moät baûn tính rieâng cuûa con ngöôøi : nhö vaäy con ngöôøi coù moät thieân höôùng töï nhieân nhaän bieát chaân lyù veà Thieân Chuùa vaø soáng trong xaõ hoäi vaø veà khía caïnh naøy baát cöù caùi gì gaén lieàn vôùi thieân höôùng naøy thì cuõng thuoäc veà luaät töï nhieân, chaúng haïn con ngöôøi traùnh ngu doát, con ngöôøi khoâng ñöôïc xuùc phaïm nhöõng ngöôøi ñoàng loïai (ngöôïc laïi, conversari) vaø nhöõng ñieàu khaùc töông töï nhö theá. Noùi caùch khaùc, nhöõng ñieàu thieän thích ñaùng cuûa con ngöôøi maø thieân höôùng naøy nhaèm cho chuùng ta vaø khi ñöôïc lyù trí thöïc tieãn naém baét, chuùng coù chöùc naêng nhö nhöõng giôùi leänh ñaàu tieân cuûa luaät töï nhieân thì cuõng laø nhöõng ñieàu thieän, nhö nhöõng hieåu bieát veà Thieân Chuùa, tình ñoàng chí, tình baèng höõu vôùi nhöõng ngöôøi khaùc vaø töông töï nhö theá. Khi ñöa ra danh saùch nhöõng ñieàu thieän caên baûn cuûa con ngöôøi trong ñeà muïc naøy Thomas khoâng coù yù lieät keâ toøan dieän hay laäp thaønh heä thoáng, ñuùng ra ñoù laø moät danh saùch minh hoaï nhö ñaõ ñöôïc cho thaáy bôûi vieäc laø ngöôøi daõ duøng nhöõng dieãn ngöõ nhö “vaø cuõng nhö theá” (Et similia) vaø “thuoäc loïai naøy” (huiusmodi) khi noùi veà nhöõng ñieàu thieän maø ngöôøi keå teân ra. Ngöôøi chæ ra raèng nhöõng ñieàu thieän naøy, ñieàu maø chuùng ta töï nhieân höôùng tôùi, khi ñöôïc lyù trí thöïc tieãn naém baét, ñöôïc duøng nhö nhöõng khôûi ñieåm hoaëc nhöõng nguyeân taéc cuûa lyù trí 57

thöïc tieãn, cuûa luaät töï nhieân, cuûa vieäc caân nhaéc xem phaûi laøm caùi gì. Toùm laïi : Töø nhöõng baûn vaên ñaõ ñöôïc nghieân cöùu kyõ, roõ raøng laø trong Toång luaän thaàn hoïc cuûa thaùnh Thomas quan nieäm luaät töï nhieân nhö sau : (1) Ñoù laø söï thoâng döï tích cöïc cuûa taïo vaät coù lyù trí vaøo luaät vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa ; (2) Noù thuoäc veà lyù trí trong möùc ñoä noù laø caùi maø lyù trí thöïc tieãn taïo thaønh hay laøm cho coù ; (3) “Ñieàu” maø lyù trí thöïc tieãn laøm cho coù laø “nhöõng giôùi leänh” hay nhöõng ñònh ñeà thöïc tieãn phaûi-thi-haønh-caùi-gì, baét ñaàu baèng giôùi leänh ñaàu tieân hay giôùi luaät ñeä nhaát cuûa lyù trí thöïc tieãn, moät giôùi leänh thaønh laäp treân khaùi nieäm “söï thieän”. Giôø ñaây toâi ñeà nghò xem xeùt thaáu ñaùo hôn giaùo huaán cuûa thaùnh Thomas trong taùc phaåm naøy veà nhöõng loaïi giôùi leänh khaùc nhau cuøng taïo thaønh luaät töï nhieân. 4. Nhöõng giôùi luaät ñeä nhaát cuûa luaät töï nhieân, nhöõng giôùi luaät gaàn vôùi giôùi luaät ñeä nhaát, vaø nhöõng giôùi luaät khaùc cuûa luaät töï nhieân. Theo thaùnh Thomas coù ba “caáp ñoä” hay ba “möùc ñoä” cuûa giôùi leänh luaät töï nhieân. Möùc ñoä thöù nhaát hay nhöõng giôùi leänh cuûa luaät töï nhieân heä taïi ôû nhöõng nguyeân taéc chung vaø ñaàu tieân 25 khoâng caàn baát cöù söï phaùt haønh naøo, bôûi vì chuùng ñöôïc vieát ra trong lyù trí töï nhieân vaø coù theå noùi raèng chuùng ñöôïc vieát moät caùch töï hieån nhieân 26 .Thuoäc veà loaït nhöõng giôùi leänh luaät töï nhieân naøy laø nhöõng nguyeân taéc maø chuùng ta ñaõ töøng xem xeùt aáy laø giôùi luaät ñieàu thieän thì phaûi theo vaø laøm, vaø ñoái nghòch vôùi noù, ñieàu 58

Loaïi thöù hai cuûa nhöõng nguyeân taéc ñeä nhaát cuûa luaät töï nhieân lieân quan ñeán caùch chuùng ta theo ñuoåi nhöõng ñieàu thieän naøy. Loaïi ñaàu tieân höôùng daãn chuùng ta tôùi vieäc laøm vaø ñeo ñuoåi vieäc thieän vaø traùnh ñieàu traùi ngöôïc vôùi noù vaø tôùi vieäc noùi leân roõ raøng nhöõng qui ñònh toång quaùt veà söï thieän cuûa con ngöôøi baèng caùch ñònh roõ nhöõng ñieàu thieän phaûi laøm hoaëc theo ñuoåi (chính söï soáng cuûa con ngöôøi. Thieân Chuùa cuûa anh vaø anh phaûi yeâu ngöôøi laân caän cuûa anh” 29 vaø ngöôøi ta yeâu ngöôøi laân caän khi mong muoán nhöõng ñieàu thieän cuûa nhaân sinh. roõ raøng laø Thomas ñaõ keå ra trong soá nhöõng nguyeân taéc ñeä nhaát. soáng thuaän hoøa vôùi ngöôøi khaùc. yeâu Thieân Chuùa 59 . chuùng ta phaûi laøm nhö theá baèng caùch haønh ñoäng trung thöïc (luaät vaøng). khoâng theå chöùng minh hay nhöõng giôùi leänh cuûa luaät töï nhieân hai loaïi nguyeân taéc. ñoù laø ñieàu ta ñaõ noùi ñeán. khoâng laøm cho keû khaùc cuõng nhö anh khoâng muoán hoï laøm cho anh 28”. cuoäc soáng trong tình baèng höõu. Nhöõng ñieàu thieän naøy laø nhöõng nguyeân taéc maø Thomas giaûi baøn trong caâu hoûi Q 4 khoan 2 cuûa phaàn 1 quyeån II. taát caû laø nhöõng ñieàu thieän phaûi laøm vaø theo ñuoåi. Nhöng Thomas cuõng ñöa vaøo trong soá nhöõng giôùi luaät ñeä nhaát vaø chung cuûa luaät töï nhieân. trieån nôû trong ngöôøi aáy. thì phaûi traùnh vaø nhuõng ñieàu thieän caên baûn cuûa con ngöôøi. giôùi luaät nhö : “khoâng ñöôïc haïi keû khaùc” 27. …). “ haõy laøm cho keû khaùc nhö laø anh muoán hoï laøm cho anh. thaân thieän vôùi nhöõng ngöôøi khaùc. söï truyeàn sinh vaø döôõng duïc. söï truyeàn sinh vaø döôõng duïc. nhöõng hieåu bieát chaân thöïc veà Thieân Chuùa. hieåu bieát chaân lyù veà Thieân Chuùa. töø choái laøm haïi baát kyø ai. nhö laø chính söï soáng. vaø”anh phaûi yeâu Chuùa. Töø nhöõng ñieàu ñaõ noùi treân.aùc.

vaø ngöôøi laân caän. cuï theå laø. nhöõng giôùi luaät naøy coù theå bò xuyeân taïc trong moät vaøi tröôøng hôïp do bôûi toäi hay nhöõng thoùi quen xaáu. Nhöõng giôùi luaät nhö vaäy laø nhöõng keát luaän gaàn ñuùng ruùt ra töø nhöõng giôùi luaät ñaàu tieân khoâng theå chöùng minh cuaû luaät töï nhieân. qua luaät (tích cöïc) chöa. Ñuùng laø. Nhöõng giôùi luaät naøy – nhöõng keát luaän gaàn ñuùng ruùt töø nhöõng nguyeân taéc ñeä nhaát cuûa luaät töï nhieân – “thì tuyeät ñoái thuoäc veà luaät töï nhieân” 35. Thöïc teá thaùnh Thomas laäp luaän raèng giôùi luaät yeâu meán Thieân Chuùa vaø ngöôøi laân caän thì chính laø giôùi luaät hay nguyeân taéc maø töø ñoù nhöõng giôùi luaät kia laøm thaønh caáp ñoä hay loaït thöù hai cuûa nhöõng giôùi luaät töï nhieân ñöôïc phaùt sinh ra hay trong aùnh saùng cuûa noù nhöõng giôùi leänh naøy ñöôïc bieát laø ñuùng 30. vaø chính vì lyù do naøy maø chuùng caàn phaûi ñöôïc “aán haønh” theâm 36. nhöng chuùng coù theå deã daøng ñöôïc naém baét bôûi trí khoân cuûa moät ngöôøi bình thöôøng nhaát 34. Theo Thomas nhöõng giôùi leänh luaät cuûa luaät töï nhieân ôû caáp ñoä III laø nhöõng chaân lyù veà haønh ñoäng cuûa con ngöôøi maø chæ ñöôïc bieát “bôûi söï suy xeùt tinh teá hôn cuûa lyù trí” 37. vôùi moät chuùt xem xeùt” 32. vì nhöõng giôùi luaät naøy laø nhöõng giôùi luaät maø chuùng ta thaáy trong baûn Thaäp Giôùi. ñoái vôùi Aquinas. Nhöõng giôùi leänh töï nhieân ôû möùc ñoä II naøy bao goàm nhöõng giôùi luaät “maø lyù trí töï nhieân cuûa moãi ngöôøi töùc thôøi phaùn ñoaùn hay töï chuùng phaùn ñoaùn laø ñöôïc laøm hay khoâng ñöôïc laøm” 31. Chuùng gioáng nhö nhuõng keát luaän ruùt ra töø nhöõng giôùi leänh luaät töï nhieân ôû caáp ñoä II vaø chuùng chæ ñöôïc bieát bôûi “hieàn nhaân”. bôûi nhöõng ngöôøi coù nhaân ñöùc khoân 60 . vaø chuùng coù theå ñöôïc hieåu laø ñuùng “moät caùch töùc thôøi. Chuùng xaùc ñònh hôn so vôùi nhöõng giôùi luaät ñeä nhaát cuûa luaät töï nhieân 33. nghóa laø.

Theo Thomas moïi giôùi luaät cuûa thaäp giôùi. theo Thomas. Nhöng chuùng khoâng naèm trong soá nhöõng giôùi luaät ñeä nhaát cuûa luaät töï nhieân. nhöõng keû khieám khuyeát veà maët nhaân ñöùc caàn phaûi ñöôïc giaùo duïc veà nhöõng giôùi luaät naøy bôûi nhöõng ngöôøi khoân ngoan 39. nôi maø Thomas hoûi lieäu taát caû nhöõng giôùi luaät luaân lyù trong luaät cuõ coù theå ñöôïc thu goïn thaønh möôøi giôùi luaät cuûa Thaäp giôùi hay khoâng. vaø vieäc suy xeùt nhöõng ñieàu naøy moät caùch chaêm chæ thuoäc veà baäc hieàn nhaân. Noù bao goàm (1) moät soá nhöõng nguyeân taéc cô baûn ñeä nhaát khoâng theå chöùng minh . nhöõng ñieàu luaät cuûa thaäp giôùi thuoäc veà luaät töï nhieân. Caáu truùc naøy cuûa luaät töï nhieân ñöïôc trình baøy trong nhieàu Toång Luaän Thaàn Hoïc 40.100. coù moät caáu truùc xaùc ñònh ñoái vôùi luaät töï nhieân. a. Sô ñoà sau ñaây cho thaáy caáu truùc cuûa luaät töï nhieân nhö thaùnh Thomas ñaõ moâ taû trong vaán ñeà naøy 61 . (3) nhöõng giôùi luaät chuaån möïc chæ coù theå ñöôïc bieát sau nhieàu suy nghó vaø chæ bôûi ngöôøi khoân ngoan. veà ngaøy Sabbat. (2) nhöõng giôùi luaät chuaån möïc baét nguoàn tröïc tieáp töø nhöõng giôùi luaät ñeä nhaát naøy vaø vôùi raát ít söï suy xeùt .ngoan hoaøn haûo nôi hoï. vieäc aán ñònh cuûa ñieàu raên naøy veà moät ngaøy ñaëc bieät thì lyù trí töï nhieân khoâng theå bieát ñöôïc 41. caàn phaûi “suy xeùt nhieàu veà nhöõng tröôøng hôïp khaùc nhau”. Nhö theá. Moät trong nhöõng ñoaïn noåi baät nhaát laø 1-2. Ñeå bieát ñöôïc nhöõng giôùi luaät cuûa luaät töï nhieân naøy. maëc daàu ñöôïc Thieân Chuùa maïc khaûi.3. vaãn coù theå ñöôïc bieát nhôø söï vaän duïng cuûa lyù trí töï nhieân cuûa con ngöôøi – vôùi ngoaïi leä cuûa ñieàu raên thöù ba. Q. Noùi caùch khaùc. hay nhöõng ngöôøi coù nhaân ñöùc khoân ngoan hoaøn haûo.

Vì nhöõng giôùi luaät ñaàu tieân vaø phoå bieán 62 . vì chuùng ñöôïc vieát trong lyù trí töï nhieân.nhöõng keát luaän xa. ôû ñaây Thomas laäp luaän raèng trong chöøng möïc naøo ñoù Thaäp Giôùi goàm caû hai loaïi giôùi luaät cuûa luaät töï nhieân naøy. Thöïc vaäy. Vì chuùng töø Thieân Chuùa ñeán (cho) loaøi ngöôøi bôûi söï daïy doã cuûa baäc khoân ngoan 42 . coù theå noùi laø. Nhöõng giôùi luaät ñeä nhaát cuûa luaät töï nhieân. ÔÛ ñaây Thomas noùi roõ raøng laø coù hai loaïi giôùi luaät phaân bieät vôùi giôùi luaät cuûa thaäp giôùi. vì chuùng töï hieån nhieân ñuùng. ñöôïc bieát moät caùch töï hieån nhieân Nhöõng keát luaän gaàn ñuùng trong soá nhöõng giôùi luaät cuûa thaäp giôùi coù hai loaïi ñieàu luaät khoâng ñöôïc keå ñeán. nhöng moät caùch khaùc nhau. Cuõng khoâng naèm trong soá nhöõng giôùi luaät cuûa Thaäp Giôùi. ñöôïc vieát trong lyù trí con ngöôøi vaø khoâng ñoøi hoûi söï maëc khaûi thaàn linh.Cuï theå laø nhöõng giôùi luaät ñaàu tieân vaø chung khoâng caàn ñöôïc “aán haønh” theâm nöõa. ñoù laø nhöõng giôùi luaät ñaëc thuø hôn maø ñeå naém baét ñöôïc caàn phaûi suy nghó nhieàu veà chaân lyù cuûa chuùng. Nhöng caû hai loaïi giôùi luaät naøy ñeàu ñöôïc bao haøm trong nhöõng giôùi leänh cuûa Thaäp Giôùi. Nhöõng keát luaän xa vaø cuõng laø nhöõng giôùi luaät maø chuùng ñöôïc khaùm phaùlaø phuø hôïp vôùi lyù trí qua söï tra hoûi caàn maãn cuûa baäc khoân ngoan. Thomas trình baøy noù theo caùch nhö sau : Nhöõng giôùi luaät ñeä nhaát – nhöõng keát luaän gaàn ñuùng. Tuy nhieân caû hai loaïi giôùi luaät cuûa luaät töï nhieân naøy cuøng coù moái quan heä maät thieát vôùi nhöõng giôùi raên cuûa Thaäp Giôùi.

63 .ñöôïc bao haøm trong (nhöõng giôùi leänh Thaäp Giôùi) cuõng nhö caùc nguyeân taéc – ñöôïc bao haøm trong nhöõng keát luaän gaàn ñuùng cuûa chuùng. Moät loaïi thì höôùng daãn chuùng ta laøm hay theo ñuoåi ñieàu thieän. Loaït hay möùc ñoä thöù hai cuûa caùc giôùi leänh luaät töï nhieân bao goàm nhöõng giôùi leänh “gaàn saùt” vôí nhöõng nguyeân taéc ñeä nhaát. söï truyeàn sinh. Nhöõng giôùi luaät ñeä nhaát hay nhöõng nguyeân taéc ñaàu tieân naøy cuûa luaät töï nhieân bao goàm hai loaïi giôùi luaät khaùc nhau. Toâi tin raèng vaøo luùc naøy söï hieåu bieát veà luaät töï nhieân cuûa Thomas thì khaù roõ. – ñöôïc bao haøm trong chuùng. Loaïi kia thì lieân quan ñeán caùch chuùng ta theo ñuoåi nhöõng söï thieän naøy: chuùng ta phaûi laøm nhö vaäy baèng caùch haønh ñoäng trung thöïc (luaät vaøng) yeâu meán Thieân Chuùa vaø ngöôøi laân caän. Ñoái vôùi ngöôøi. Nhöõng giôùi luaät hay nguyeân taéc ñeä nhaát naøy cuûa luaät töï nhieân khoâng bao giôø coù theå bò taåy xoùa khoûi trí oùc cuûa con ngöôøi (tröôûng thaønh). khoâng laøm aùc cho baát kyø ai. Moïi taùc nhaân luaân lyù ñeàu nhaän bieát chuùng vì chuùng ñöôïc vieát trong taâm hoàn con ngöôøi 44. chuùng ñöôïc lyù trí thöïc tieãn naém baét. giaùo duïc. luaät töï nhieân laø ‘vieäc laøm’ cuûa lyù trí con ngöôøi. traùnh ñieàu ngöôïc laïi vaø nhaän ra nhöõng daïng thöùc caên baûn laøm trieån nôû con ngöôøi laø nhöõng ñieàu thieän phaûi theo ñuoåi (söï soáng. ñoù laø moät chuoãi hay moät loaït nhöõng “giôùi luaät” coù ñöôïc saép xeáp.ngöôïc laïi. – trong khi caùc giôùi luaät ñöôïc bieát bôûi baäc thoâng thaùi – cuõng nhö caùc keát luaän – trong caùc nguyeân taéc cuûa chuùng 43. Loaït giôùi leänh luaät töï nhieân ñaàu tieân bao goàm nhöõng ñeà muïc töï hieån nhieân laø ñuùng veà ñieàu phaûi ñöôïc laøm. hieåu bieát chaân lyù veà Thieân Chuùa vaø nhöõng ñieàu töông töï).

loaït hay möùc ñoä III cuûa caùc giôùi leänh luaät töï nhieân bao goàm nhöõng chuaån möïc luaân lyù xa hôn nhaän ñöôïc töø nhöõng giôùi raên. laø caùc ñaáng thaùnh. vaãn laø nhöõng giôùi leänh luaân lyù cuûa Thaäp Giôùi. tröø khi lyù trí thöïc tieãn cuûa moät ngöôøi bò meùo moù vì toäi loãi hay keû soáng trong moät xaõ hoäi leäch laïc 45. nhöõng giôùi leänh cuûa luaät töï nhieân naøy laø nhöõng chuaån möïc tuyeät ñoái. 64 . nghóa laø nhöõng ngöôøi hoaøn thieän veà nhaân ñöùc khoân ngoan hay theo ngoân ngöõ Ki-toâ giaùo. vaø chæ ñöôïc bieát sau nhieàu xem xeùt cuûa baäc “hieàn nhaân”. Thaäp Giôùi nhö laø töø nhöõng nguyeân taéc cuûa chuùng. maëc daàu deã nhaän bieát. Cuoái cuøng. Roõ raøng ñaây laø caáu truùc cuûa luaät töï nhieân theo thaùnh Thomas. Nhöõng giôùi leänh phaùt sinh naøy cuûa luaät töï nhieân. ngay caû ngöôøi taàm thöôøng nhaát. theo Aquinas. chuùng gaàn vôùi caùc nguyeân taéc naøy ñeán noãi chuùng coù theå deã daøng ñöôïc moïi ngöôøi nhaän bieát.theo quan ñieåm cuûa Thomas. khoâng coù ngoaïi leä maø ngay caû Thieân Chuùa cuõng khoâng theå cho pheùp mieãn tröø khoûi nhöõng chuaån möïc naøy 46.

noù nhaán maïnh vai troø cuûa lyù trí trong vieäc taïo neân luaät töï nhieân. moät luaät gia La maõ ôû theá kyû II. vaø Richard M. hoï noùi vì chòu aûnh höôûng cuûa Ulpian. Maët khaùc. Gula. ñaõ ñònh nghóa luaät töï nhieân nhö laø “luaät maø töï nhieân ñaõ daïy cho moïi loaøi vaät”. Moät maët. Curran. ôû Connell. quaû quyeát raèng Giaùo Huaán cuûa thaùnh Thomas veà luaät töï nhieân quaù laø mô hoà. Timothy E. Laøm sao cheá ñoä ña theâ cuûa caùc toå phuï thôøi Cöïu Öôùc laïi coù theå hoøa hôïp ñöôïc vôùi luaät töï nhieân 49? Ñieàu quan taâm cuûa toâi khoâng phaûi laø vaán ñeà cuï theå naøy nhöng ñuùng hôn laø tö töôûng cuûa Thomas veà luaät töï nhieân vaø vieäc ngöôøi vaän duïng ñònh nghóa luaät töï nhieân cuûa 65 . vieäc xem xeùt caùch maø Thomas ñaõ ñieàu chænh ñònh nghóa cuûa Ulpian veà luaät töï nhieân cho phuø hôïp vôùi tö töôûng cuûa rieâng ngöôøi laø moät ñieàu ñaùng laøm. Thomas ñeà caäp ñeán vaán ñeà luaät töï nhieân coù lieân quan ñeán söï baøn luaän cuûa ngöôøi veà moät vaán ñeà ñaõ gaây khoù khaên cho caùc baäc tieàn boái khi hoï coá gaéng lieân keát luaät töï nhieân vôùi giaùo huaán cuûa Thaùnh Kinh. Veà söï quaû quyeát naøy cuûa moät soá caùc nhaø thaàn hoïc coâng giaùo hieän ñaïi.PHUÏ CHÖÔNG SOÁ MOÄT Thaùnh Toâma vaø ñònh nghóa cuûa Ulpian veà luaät töï nhieân Ulpian. ÔÛ moät trong nhöõng tröôùc taùc ñaàu tay cuûa ngöôøi laø taùc phaåm Scriptum super IV Libros Sententiarum. cuoái cuøng tö töôûng cuûa ngöôøi coù khuynh höôùng “ñoàng nhaát nhöõng ñoøi hoûi cuûa luaät töï nhieân vôùi nhöõng quaù trình vaät lyù vaø sinh hoïc” 47 vaø ñöa ñeán caùi maø hoï coi laø moät söï hieåu bieát “vaät lyù” veà luaät töï nhieân 48. Nhieàu thaàn hoïc luaân lyù coâng giaùo hieän ñaïi. trong soá ñoù coù Charles E.

nhöng trong caùc höõu theå coù hieåu bieát. “khaùi nieäm töï nhieân” trong tröôøng hôïp cuûa loaøi ngöôøi. Roài Aquinas tieáp tuïc : “Do ñoù luaät töï nhieân khoâng phaûi laø caùi gì khaùc hôn laøkhaùi nieäm ñöôïc in vaøo con ngöôøi moät caùch töï nhieân nhôø ñoù hoï ñöôïc leänh phaûi haønh ñoäng phuø hôïp trong caùc haønh vi thích ñaùng vôùi hoï. bôûi chính baûn tính cuûa chuùng. ñuùng nhö noù ñöôïc goïi nhö theá”. caùc nguyeân taéc haønh ñoäng laø söï hieåu bieát vaø ham muoán. bôûi baát kyø loaïi phaùn ñoaùn naøo. nhö truyeàn sinh. “ñöôïc goïi laø luaät töï nhieân. nhöõng nguyeân taéc maø bôûi ñoù chuùng khoâng chæ coù theå taïo ra nhöõng haønh ñoäng thích ñaùng vôùi chuùng nhöng coøn höôùng daãn chuùng tôùi nhöõng cöùu caùnh rieâng.Ulpian. hoaëc chuùng thuoäc veà baûn tính ñaëc 66 . trong khi nôi caùc loaøi vaät khaùc. Phaân tích veà vaán ñeà naøy. trong khaû naêng con ngöôøi bieát veà cöùu caùnh ñuùng nghóa vaø veà moái lieân heä giöõa phöông tieän vaø cöùu caùnh. tuy nhieân. noù ñöôïc goïi laø söï löôïng giaù töï nhieân (aestimatio). tröôùc heát Thomas löu yù raèng moïi höõu theå coù trong chính chuùng. nôi nhöõng höõu theå coù khaû naêng hieåu bieát. Nhöõng höõu theå thieáu hieåu bieát thì haønh ñoäng caùch taát yeáu. phaûi coù moät khaùi nieäm töï nhieân (naturalis conceptio) trong khaû naêng nhaän thöùc vaø phaûi coù moät khuynh höôùng töï nhieân (naturalis inclinatio) trong khaû naêng ham muoán.Vì con ngöôøi veà cô baûn khaùc loaøi vôùi caùc loaøi vaät khaùc. hoaëc nhöõng haønh vi naøy thuoäc veà baûn tính chuûng loaïi chung. Do ñoù. coù theå noùi nhö vaäy. aên vaø töông töï nhö theá. bôûi ñoù nhöõng höõu theå naøy bò buoäc phaûi höôùng tôùi nhöõng haønh ñoäng vaø cöùu caùnh thích hôïp vôùi chuùng.” Nhöõng loaøi vaät khoâng coù lyù trí “bò moät söùc maïnh töï nhieân eùp buoäc thöïc hieän nhöõng haønh ñoäng thích ñaùng vôùi chuùng hôn laø haønh ñoäng baèng caùch ñöôïc qui ñònh.

luaät töï nhieân lieân quan ñeán nhaän thöùc cuûa con ngöôøi. Trong phaàn trieån khai cuûa chuû ñeà naøy maø caùc trích daãn beân treân ñaõ ñöôïc ruùt ra töø ñoù. hoaø hôïp maø leõ ra phaûi ngöï trò trong gia ñình. Ngöôøi cuõng ghi nhaän raèng noù hoaøn toaøn phaù huyû söï thieän cuûa “bí tích” hoân nhaân. Tuynhieân.thuø cuûa hoï vôùi tö caùch laø ngöôøi. Moät trong nhöõng phaûn baùc quan ñieåm maø thaùnh Thomas 67 . vôùi tính chaát laø luaät chæ thích ñaùng rieâng cho con ngöôøi vaø. Vaán ñeà ñaët ra laø “lieäu luaät coù nhieàu vôï coù traùi vôùi luaät töï nhieân khoâng ?”. Toâma khaúng dònh raèng cheá ñoä ña theâ choáng laïi luaät töï nhieân theo nghóa laø ít nhaát noù caûn trôû phaàn naøo söï thieän cuûa loøng chung thuyû trong hoân nhaân vaø söï hoaø thuaän. Ñieàu quan troïng nhaát veà khaùi nieäm luaät töï nhieân ñöôïc dieãn taû trong ñoaïn vaên ñöôïc trích ra töø moät tröôùc taùc khôûi ñaàu naøy cuûa thaùnh Thomas ñoù laø luaät töï nhieân roõ raøng coù lieân quan ñeán trí khoân con ngöôøi. Tö töôûng naøy ñöôïc dieãn taû ôû ñaây hay nôi naøo khaùc trong cuoán Chuù Giaûi nhöõng Luaän Ñeà Thaàn Hoïc cuûa thaùnh Thomas chaéc chaén laø phuø hôïp vôùi tö töôûng ñöôïc trình baøy trong nhöõng ñoaïn trích töø Toång Luaän Thaàn Hoïc maø chuùng ta ñaõ xem xeùt : luaät töï nhieân. nhö suy nghó vaø nhöõng vieäc thuoäc loaøi naøy” 50. chính nhö laø luaät. vaø coù khaû naêng lieân keát phöông tieän vôùi cöùu caùnh. aáy laø sinh saûn vaø giaùo duïc con caùi. theo nghiaõ naøy noù khoâng choáng laïi luaät töï nhieân 51. Nhö ñaõ ñöôïc löu yù. coù khaû naêng bieát ñöôïc cöùu caùnh ñuùng nghóa. söï luaän baøn veà luaät töï nhieân trong ñoaïn trích töø cuoán Chuù Giaûi nhöõng Luaän Ñeà Thaàn Hoïc ñaõ ñöôïc gôïi leân bôûi cheá ñoä ña theâ cuûa caùc toå phuï. ngöôøi thöøa nhaän raèng noù khoâng phaù huyû muïc ñích chính cuûa thieát cheá hoân nhaân. duy nhaát trong moïi loaøi. tôùi vieäc con ngöôøi.

sed quaedam innata vis inseruit). ngöôøi löu yù raèng luaät töï nhieân coù theå ñöôïc hieåu ñeå ñeà caäp ñeán ñieàu gì laø töï nhieân khoâng bôûi nguoàn goác hay nguyeân lyù cuûa noù nhöng. vaø theo nghóa naøy ngöôøi laáy laïi ñònh nghóa cuûa Gratian (trong vaên baûn cuûa Thomas. Thomas ñeà caäp ñeán ñònh nghiaõ noåi tieáng naøy cuûa Ulpian. Neáu luaät töï nhieân ñöôïc hieåu theo nghóa naøy. Thomas phaân bieät nhieàu caùch maø ngöôøi ta coù theå hieåu veà luaät töï nhieân. Cuoái cuøng. Thomas noùi raèng luaät töï nhieân coù theå ñöôïc hieåu. ñeå noùi ñeán ñieàu gì ñoù laø töï nhieân do bôûi nguyeân lyù hay caên nguyeân cuûa noù. ñaây laø ñònh nghiaõ luaät töï nhieân cuûa Ulpian vaø hieån nhieân laø trong theá giôùi loaøi vaät chaúng phaûi laø khoâng töï nhieân khi moät con ñöïc coù nhieàu hôn moät baïn tình. tröôùc heát. ñaõ sai laàm khi gaùn noù cho Isodore) theo ñoù. Ñeå traû lôøi cho phaûn baùc naøy. ñuùng hôn bôûi “töï nhieân”. vaø khi pheâ bình nhöõng caùch hieåu luaät töï nhieân naøy. sed a natura. ñoái vôùi oâng ñoù laø moät loaïi caên nguyeân hay naêng löïc baåm sinh. quia de naturalibus est). luaät töï nhieân laø caùi bao goàm trong luaät vaø Thaùnh Kinh (ius naturale est quod in lege et in Evangilio continetur). Cicero ñaõ hieåu luaät töï nhieân theo caùch naøy vì. bôûi noäi dung chuû theå (subject matter) maø luaät töï nhieân coù lieân quan ñeán (tertio dicitur iu naturale non sum a principio. moät nguyeân taéc noäi taïi ñoái vôùi caùc vaät (ius naturae est quod non opinio genuit. Ngöôøi tieáp tuïc ghi nhaän raèng nguyeân lyù maø luaät töï nhieân phaùt xuaát töø ñoù coù theå laø ngoaïi taïi ñoái vôùi höõu theå ñöôïc luaät töï nhieân qui ñònh. nghóa laø.chuû tröông raèng cheá ñoä ña theâ choáng laïi luaät töï nhieân ñaõ nhaán maïnh raèng ña soá caùc baø vôï tuyeät nhieân khoâng choáng laïi luaät töï nhieân ôû chöøng möïc laø luaät töï nhieân laø ñieàu maø töï nhieân ñaõ daïy cho moïi loaøi. thì töï nhieân töông phaûn hay ñoái nghòch vôùi 68 .

“nhöõng ñieàu chæ gaén lieàn vôùi con ngöôøi. Nhö theá trong ñoïan vaên tröù danh naøy Thomas tuyeät nhieân khoâng choái boû ñieàu maø ngöôøi vöøa môùi noùi trong phaàn trieån khai ñeà taøi (hay ñieàu maø sau ñoù ngöôøi ñaõ noùi trong nhöõng vaên baûn cuûa Toång Luaän Thaàn Hoïc maø chuùng ta ñaõ xem xeùt) veà luaät töï nhieân nhö laø ñieàu ñöôïc hieän höõu hay taïo thaønh bôûi lyù trí. nôi nhöõng con vaät khoâng coù lyù trí. Roõ raøng laø ngöôøi khoâng quaû quyeát raèng. cuõng khoâng keå vaøo luaät töï nhieân. moät naêng löïc hay söùc maïnh töï nhieân thuùc ñaåy chuùng haønh ñoäng caùch thích ñaùng ñeå ñaït ñöôïc cuøng ñích maø vì ñoù chuùng ñöôïc döïng neân. Do ñoù “khi hieåu luaät töï nhieân theo nghóa heïp nhaát” (Seaticrictissimo modo accipiendi ius naturale) 52. laø moät baûn naêng maø con ngöôøi cuøng chia seû vôùi caùc gioáng vaät khaùc. khoâng coù luaät töï nhieân. Ñieàu quan troïng nhaát ôû ñaây laø laøm roõ tö töôûng cuûa Aquinas. trong phaàn trieån khai ñeà taøi ngöôøi ñaõ nhaán maïnh raèng luaät töï nhieân ñuùng nghóa laø duy nhaát daønh cho con ngöôøi vaø noù laø moät naturalis conceptio. ngöôøi noùi raèng nhöõng khuynh höôùng maø con ngöôøi cuøng chia seû vôùi caùc loaøi 69 . Theo giaùo huaán cuûa ngöôøi trong phaàn khai trieån ñeà taøi. Noùi caùch khaùc. Sau heát. nhöng chæ nhöõng ñieàu maø lyù trí töï nhieân ra leänh veà nhöõng noäi dung chung cho con ngöôøi vaø nhöõng loøai vaät khaùc. nhö vaäy ñònh nghóa ñaõ noùi tröôùc aáy laø “luaät töï nhieân laø caùi töï nhieân ñaõ daïy cho moïi loaøi”” 53. laø caùi gì thaáp hôn lyù trí. vì ñaây laø ñieàu maø ngöôøi noùi caùch roõ raøng. chæ coù söï “öôùc löôïng” töï nhieân. luaät töï nhieân.lyù trí. xeùt laø luaät. aáy laø theo nghóa laø noù ñeà caäp ñeán noäi dung chuû theå maø luaät töï nhieân coù lieân quan hay coù ñeà caäp ñeán. maëc duø chuùng ñeán töø meänh leänh cuûa lyù trí. Ngöôøi daønh choã ñeå trình baøy caùch hieåu luaät töï nhieân theo Ulpian moät caùch giôùi haïn.

ôû nhöõng ñoaïn trong Toång Luaän Thaàn Hoïc 54 vaø trong chuù giaûi cuûa ngöôøi veà cuoán Nicomachean Ethics cuûa Aristotle 55. Nhöng trong taát caû nhöõng choã naøy. Thomas cuõng daønh phaàn noùi ñeán ñònh nghóa cuûa Ulpian trong nhöõng tröôùc taùc sau naøy cuûa ngöôøi. Gioáng nhö theá. ñònh nghóa cuûa Ulpian veà luaät töï nhieân nhö thaùnh Thomas söû duïng. nghóa ñen 56 Ñònh nghóa cuûa Ulpian khoâng bao giôø coù theå ñöôïc duøng ñeå ñeà caäp ñeán luaät töï nhieân nhö laø luaät trong ñieàu gì ñoù coù tính caùch ñieàu khieån vaø qui ñònh. . nhö ñöôïc tìm thaáy trong ñieàu gì ñoù chæ coù “tính caùch döï phaàn 57. laø thaønh töïu cuûa lyù trí thöïc tieãn maø Thomas luoân luoân xem laø yeáu toá chuû yeáu cuûa luaät vaø cuûa luaät töï nhieân theo nghóa chính thöùc. noù ñeà caäp ñeán luaät töï nhieân chæ theo nghóa thích öùng. Töø baûn vaên ñieàu naøy thaät hieån nhieân vì Thomas ñaõ noùi roõ raèng luaät töï nhieân. ñeà caäp ñeán nhöõng khuynh höôùng hay xu höôùng maø con ngöôøi coù ñöôïc 70 .vaät khaùc thì phuø hôïp vôùi nhöõng muïc tieâu cuûa luaät töï nhieân hieåu theo nghóa ñen nhö laø söï thaønh töïu cuûa lyù trí – chuùng ñuùng laø vaán ñeà chaáp nhaän qui taéc cuûa luaät. lieân quan ñeán nhöõng ñieàu maø “lyù trí töï nhieân ra leänh veà nhöõng noäi dung chung cho con ngöôøi vaø nhöõng loaøi vaät khaùc” (illa tantum quae naturalis ratio dictat de his quae sunt homini aliisque communia). hieåu theo nghóa cuûa Ulpian. coù theå noùi nhö theá 58 . nghóa laø luaät töï nhieân ñöôïc hieåu nhö laø moät thaønh töïu cuûa lyù trí con ngöôøi.“Toùm laïi. phaàn maø Thomas daønh cho ñònh nghóa cuûa Ulpian veà luaät töï nhieân nhö laø luaät maø töï nhieân ñaõ daïy cho moïi loaøi vaät thì ñöôïc giôùi haïn ñeå phuø hôïp vôùi hoïc thuyeát cuûa ngöôøi veà luaät töï nhieân nhö laø phaàn vieäc cuûa lyù trí. Luaät töï nhieân nhö Ulpian ñaõ ñònh nghóa chaúng bao giôø coù nghóa laø moät ordinatio hay dictamen rationis.

ø chuùng khieán cho con ngöôøi thieân veà ñoù. Toâi tin raèng coù lyù do vöõng chaéc ñeå Thomas boû coâng daønh phaàn trình baøy ñònh nghóa cuûa Ulpian veà luaät töï nhieân trong tö töôûng cuûa mình – Aquinas khoâng phaûi ngöôøi theo thuyeát nhò nguyeân. tình côø ñöôïc hieäp nhaát trong moät thaân xaùc. Ñoái vôùi ngöôøi. coù khaû naêng ñöôïc dieãn ñaït thaønh nhöõng nguyeân taéc hay nhöõng meänh ñeà ñöôïc duøng nhö nhöõng ñieåm khôûi ñaàu ñeå suy nghó veà caùi gì ñöôïc laøm trong vaø qua haønh vi nhaân linh – noùi caùch khaùc chuùng ñöôïc duøng nhö nhöõng nguyeân taéc laøm neân noäi dung cuûa luaät töï nhieân nhö laø luaät 58 . laø nhöõng ñieàu thieän cuûa con ngöôøi xöùng ñaùng ñöôïc trí khoân con ngöôøi toân troïng. con ngöôøi laø moät loaøi vaät raát ñaëc bieät. hay thaät ra laø nhöõng con vaät cuûa moät loaøi ñaëc bieät vaø duy nhaát – nhöõng khuynh höôùng maø lyù trí thöïc tieãn coù theå naém baét ñöôïc cuøng vôùi nhöõng ñieàu thieän ích thöïc söï. nhöng moät con vaät thì khoâng ñöôïc nhö theá. vaø nhöõng ñieàu thieän töông quan vôùi nhöõng khuynh höôùng naøy. vaø baèng caùch aáy. moät baûn theå phaân reõ caùch naøo ñoù. khaùc loaøi vôùi moïi gioáng loaøi khaùc vì noù coù trí khoân vaø khaû naêng ñònh ñoaït ñôøi mình baèng nhöõng choïn löïa töï do cuûa chính mình. Nhö vaäy nhöõng khuynh höôùng maø con ngöôøi coù ñöôïc vì laø loaøi ñoäng vaät laø nhöõng khuynh höôùng caên baûn. tröôùc heát vaø treân heát con ngöôøi laø moät con vaät. Söï phaân tích veà caùch maø Thomas saùt nhaäp ñònh nghóa cuûa Ulpian veà luaät töï nhieân 71 . Ñoái vôùi ngöôøi. con ngöôøi khoâng phaûi laø moät tinh thaàn nhaäp theå. chuû yeáu chuùng chòu söï chi phoái cuûa lyù trí.vôùi tö caùch laø con ngöôøi. nhöõng ñieàu thieän nhö laø vieäc sinh ra vaø giaùo duïc con caùi. noùi caùch xaùc thaät.

72 .vaøo tö töôûng cuûa ngöôøi veà chuû ñeà naøy chöùng toû raèng ngöôøi khoântg bao giôø thöøa nhaän caùch lyù giaûi luaät töï nhieân cuûa Ulpian laø moät loaïi baûn naêng khoâng lyù trí. ngöôøi vaãn haèng chuû tröông raèng moät caùch chính thöùc vaø thích ñaùng luaät töï nhieân nhö laø luaät. vaø trong con ngöôøi nhöõng khuynh höôùng naøy phaûi phuïc tuøng luaät leä cuûa lyù trí. nhö khi ñeà caäp ñeán nhöõng khuynh höôùng maø con ngöôøi cuøng chia seû vôùi nhöõng loaøi vaät khaùc. Ñuùng hôn. laø phaàn vieäc cuûa lyù trí thöïc tieãn. Ngöôøi thöøa nhaän ñònh nghóa cuûa Ulpian chæ laø moät caùch hieåu luaät töï nhieân raát goø boù hay raát giôùi haïn. phaûi chòu söï giaùm hoä cuûa luaät töï nhieân.

Vieäc khaûo saùt cuûa toâi seõ taäp chuù vaøo nhöõng vaán ñeà sau ñaây : (1) caùch hieåu chuû yeáu veà luaät töï nhieân theo suy nghó cuûa Thomas trong taùc phaåm naøy . taäp 3. cuoán Toång Luaän Thaàn Hoïc. thaùnh Thomas cuõng ñaõ baøn nhieàu veà thöïc taïi cuûa luaät töï nhieân trong moät taùc phaåm chuû yeáu khaùc.PHUÏ CHÖÔNG SOÁ HAI Hoïc Thuyeát Cuûa Thomas Veà Luaät Töï Nhieân Trong Summa Contra Gentes Theâm vaøo söï nghieân cöùu chính thöùc cuûa ngöôøi trong taùc phaåm hoaøn thieän nhaát cuûa ngöôøi. Nhöõng chöông naøy chöùng toû roõ raøng laø ñoái vôùi Thomas caùc yù nghóa ñaàu tieân vaø ñuùng 73 . cuoán Summa Contra Gentes. thaùnh Thomas daønh phaàn lôùn taäp 3 ñeå nghieân cöùu veà söï quan phoøng cuûa Thieân Chuùa. chöông 111 vaø tieáp theo. Trong caùc chöông 111-129 cuûa cuoán saùch naøy tröôùc heát ngöôøi ñeà caäp ñeán phöông caùch maø qua söï quan phoøng Thieân Chuùa ñieàu khieån taïo vaät coù trí khoân vaø lyù trí. Dieãn ngöõ “luaät töï nhieân” ñöôïc duøng caùch deø daët trong nhöõng chöông naøy. 1. YÙ nghóa chính cuûa luaät trong SCG. (3) cuøng ñích hay muïc ñích cuûa luaät Chuùa vaø (4) nhöõng yeâu caàu cuûa luaät naøy vaø cuûa “töï nhieân”. ñoù laø con ngöôøi. (2) luaät “Chuùa” vaø phöông thöùc maø theo ñoù taïo vaät coù lyù trí phaûi leä thuoäc vaøo ñoù . nhöng caùc thöïc taïi maø dieãn ngöõ naøy nhaém tôùi laø coát loõi cuûa caùc yù töôûng ñöôïc trieån khai trong caùc chöông naøy. Trong taùc phaåm quan troïng ñöôïc vieát nhö moät cuoán chæ nam daønh cho nhöõng nhaø thuyeát giaûng coù yù ñònh thu phuïc nhöõng ngöôøi Hoài Giaùo thoâng thaùi ñöa veà ñöùc tin Coâng Giaùo naøy.

nhö Thomas ñaõ noùi ñi noùi laïi. Chöông 111 vaø caùc chöông tieáp theo cho thaáy roõ raøng laø ñoái vôùi thaùnh Thomas luaät toái thöôïng. moät “lyù trí cuûa vieäc Chuùa quan phoøng trong khaû naêng ñieàu khieån cuûa noù” 60 Söï quan phoøng cuûa Thieân Chuùa vaø luaät Chuùa traõi daøi tôùi moïi vaät veà cuøng ñích rieâng cuûa chuùng. Nhöng theo moät caùch thöùc ñaëc bieät. con ngöôøi cuõng coù theå ñònh höôùng vaø ñieàu khieån nhöõng haønh ñoäng cuûa mình. taïo vaät thoâng minh cuûa Thieân Chuùa. Nhö ta coù theå thaáy. khaùi nieäm veà “luaät” naøy thì cuõng gioáng nhö ñieàu ñöôïc trình baøy trong nhöõng vaên baûn ruùt ra töø Toång Luaän Thaàn Hoïc. laø con ngöôøi. Noù laø caùi qui taéc hay thöôùc ño cuûa moät haønh vi 59. 2. phuï thuoäc vaøo söï quan phoøng cuûa Chuùa vaø leà luaät cuûa Chuùa. nghóa laø. Ñaây laø chuû ñeà cuûa caùc chöông 113-114. Luaät “Chuùa” vaø söï phuïc toøng cuûa caùc taïo vaät coù lyù trí vaø trí khoân ñoái vôùi noù. vaø laø nguoàn cuûa moïi thöù luaät ñích thöïc ñeàu laø “luaät Chuùa”. nhöng coøn coù theå biieát ñöôïc keá hoïach coù lyù tính cuûa söï quan phoøng ôû möùc ñoä naøo ñoù… Qua vieäc con ngöôøi sôû höõu khaû naêng thöïc hieän söï quan phoøng (treân haønh ñoäng cuûa chính mình vaø cuûa nhöõng taïo vaät thaáp keùm hôn). Vì theá taïo vaät coù lyù trí naøy tham döï vaøo 74 . yù nghóa cuûa luaät trong taùc phaåm naøy raát roõ raøng : ñoù laø moät keá hoaïch khoân ngoan coù trong trí nhaø taïo luaät nhaèm höôùng daãn haønh vi cuûa caùc taùc nhaân veà cuøng ñích cuûa chuùng. Ñoái vôùi Thomas. vaø tö töôûng coát loõi cuûa chuùng ñöôïc trình baøy roõ raøng trong ñoïan vaên sau ñaây : “Taïo vaät thoâng minh phuï thuoäc vaøo söï quan phoøng cuûa Chuùa theo caùch thöùc sao cho qua ñoù noù khoâng chæ ñöôïc ñieàu khieån.ñaéng cuûa “luaät” laø moät lyù trí naøo ñoù hay “keá hoaëch” haønh ñoäng hay hoïat ñoäng caùch khoân ngoan.

quan troïng hôn. caùc ñoøi hoûi cuûa noù vaø hoï ñieàu khieån cuoäc ñôøi vaø caùc haønh vi cuûa hoï phuø hôïp vôùi noù. Caùc taïo vaät khoâng trí khoân phaûi phuï thuoäc vaøo söï quan phoøng vaø luaät Chuùa moät caùch hoøan toøan thuï ñoäng. vaø ngay caû nhöõng ngöôøi khaùc nöõa” 61 . Luaät toái thöôïng laø luaät Chuùa moät keá hoïach khoân ngoan trong taâm trí Thieân Chuùa sai khieán moïi vaät tieán ñeán cuøng ñích rieâng cuûa mình. vaø hoï söû duïng söï töï do löïa choïn caùch ñuùng ñaén khi söï choïn löïa phuø hôïp vôùi luaät Chuùa naøy nhö hoï ñaõ bieát ñieàu naøy töø trong thaâm taâm. bôûi vì töø trong thaâm taâm hoï coù theå tham döï vaøo luaät thaàn thaùnh naøy vì hoï bieát ñöôïc noù. vì con ngöôøi töï ñieàu khieån mình trong nhöõng haønh ñoäng cuûa baûn thaân mình. laø luaät töï nhieân. laø “luaät Chuùa nhö laø ‘ñöôïc trao cho’ hay ñöôïc thoâng tri 75 . hoï phuï thuoäc vaøo söï quan phoøng vaø luaät Chuùa khoâng chæ tôùi chöøng möïc hoï bò chuùng cheá ngöï. Nôi ñaây ta coù theå toùm taét deã daøng tö töôûng cuûa thaùnh Thomas. Nhöng caùc taïo vaät coù lyù trí phuï thuoäc vaøo söï quan phoøng vaø luaät Chuùa theo moät caùch ñaëc bieät. Hoï ñöôïc phuù cho khaû naêng bieát ñöôïc caùi cuøng ñích maø hoï ñöôïc nhaém tôùi vaø söï phuø hôïp cuûa caùc haønh ñoäng choïn löïa coù töï do nhaèm ñaït ñeán cuøng ñích naøy 62. nhöng thöïc taïi veà luaät töï nhieân thì roõ raøng laø caùi maø Aquinas nghó trong taâm trí. Nhö vaäy. nhöng coøn vì töï ñieàu khieån caùch chuû ñoäng. nhöng. Maëc daàu thuaät ngöõ “luaät töï nhieân” khoâng ñöôïc duøng trong nhöõng chöông (113-114) maø toâi ñang toùm taét ñaây. luaät naøy “ñöôïc trao” cho ho 63ï.söï quan phoøng cuûa Chuùa khoâng chæ vì bò ñieàu khieån caùch thuï ñoäng. ñeán möùc laø chuùng bò cheá ngöï bôûi nhöõng ñieàu naøy. Coù theå coù ngöôøi noùi raèng vieäc con ngöôøi tham döï caùch chuû ñoäng vaøo luaät Chuùa maø bôûi ñoù hoï ñònh ñoïat nhöõng haønh vi cuûa hoï. Thöïc vaäy.

nghóa laø. hoï phaûi hoaøn traû laïi cho ngöôøi khaùc caùi thuoäc veà ngöôøi ñoù. thì luaät Chuùa (maø con ngöôøi ñöôïc thoâng döï vaøo ôû moät möùc ñoä naøo ñoù bôûi tri thöùc cuûa chính mình veà ñieàu maø hoï seõ laøm) cuõng coøn höôùng daãn con ngöôøi bieát yeâu thöông ngöôøi ñoàng loïai 66. 3. Nhöõng ñoaïn cuoái cuøng cuûa phaàn tieáp 76 . phaûi toân kính cha meï. Nhöõng ñoøi hoûi cuûa luaät naøy vaø cuûa “töï nhieân”.cho con ngöôøi. “yù nghóa chính yeáu cuûa luaät Chuùa” laø “con ngöôøi phuï thuoäc vaø Thieân Chuùa vaø hoï neân daâng leân Ngöôøi loøng toân kính ñaëc bieät. 4. nhö thaùnh Thomas dieãn taû ñieàu ñoù moät caùch huøng hoàn nhaát. Noù laøm ñöôïc nhö vaäy baèng caùch höôùng daãn vaø ra leänh cho con ngöôøi “soáng moái töông quan vôùi ngöôøi khaùc theo meänh leänh cuûa lyù trí. Thaät vaät. Cuøng ñích hay muïc ñích cuoái maø vì ñoù Thieân Chuùa ñaõ cho con ngöôøi chia seû luaät thaàn thaùnh cuûa Ngöôøi ñoù laø hoï coù theå baùm saùt vaøo Ngöôøi trong tình yeâu 64.” Ñeán löôït mình. Phaûi löu yù raèng trong taùc phaåm naøy Aquinas söû duïng dieãn ngöõ “luaät Chuùa” ñeå chæ caùi maø ngöôøi goïi laø “luaät vónh cöûu” trong Toång luaän thaàn hoïc. phaûi kieàm cheá khoâng laøm toån thöông ngöôøi khaùc laø gieát ngöôøi hay laøm haïi hoï baèng nhöõng caùch thöùc khaùc (nhö laø ngoïai tình. khoâng chæ trong tim mình maø coøn baèng lôøi noùi vaø vieäc laøm nöõa” 65. Cuøng ñích hay muïc ñích cuûa luaät Chuùa. hay laøm chöùng gian) 67. troäm caép. Nhöng theâm vaøo söï höôùng daãn con ngöôøi ñeán vôùi Thieân Chuùa baèng “caùc vieäc laøm”. ñieàu naøy laïi ñoøi hoûi con ngöôøi phaûi soáng hoøa hôïp thuaän thaûo vôùi ngöôøi khaùc. caùc haønh vi phuø hôïp.

v… ) phuï thuoäc vaøo nhöõng yeâu caàu cuûa lyù trí hay cuûa trí khoân. soáng hoøa bình vaø hoøa hôïp vôùi hoï. taát caû nhöõng caùi naøy laø nhöõng yeâu caàu hay nhöõng ñoøi hoûi cuûa luaät “Chuùa” vaø cuûa “baûn tính” ñaõ ñöôïc trao cho con ngöôøi. Noù cuõng ñoøi hoûi con ngöôøi söû duïng caùc taïo vaät ñaúng caáp thaáp hôn trong caùc taïo vaät theo caùch phuø hôïp vôùi nhu caàu cuûa rieâng ho 71ï. Luaät Chuùa. toân troïng cuoäc soáng. chaúng haïn söï choïn löïa caùc caân nhaéc ñeå söû duïng khaû naêng tính duïc cuûa mình. ñam meâ. ñaõ höôùng daãn hoï tôùi “haønh vi phuø hôïp vôùi lyù trí” 68. ñaõ bao truøm chuû ñeà naøy. tôùi moät möùc ñoä naøo ñoù. Theo söï phaùn ñoaùn cuûa Aquinas. noù yeâu caàu con ngöôøi ñaët nhöõng khaû naêng thaáp hôn cuûa mình (caûm giaùc. Töø nhöõng baøn luaän cuûa ngöôøi veà söï gian daâm vaø hoân nhaân trong chöông 122. v. söï toân thôø daønh Ngöôøi vaø chæ moät mình Ngöôøi 69. traû cho hoï caùi thuoäc quyeàn cuûa hoï – vaø ñieàu naøy ñoøi hoûi kính troïng cha meï. Noù ñoøi hoûi hoï phaûi traû cho Thieân Chuùa tröôùc heát. Noù ñoøi hoûi con ngöôøi toân troïng ñoàng loïai. vaø cuõng theá. TOÙM TAÉT 77 .theo. thanh danh vaø cuûa caûi cuûa ngöôøi khaùc 70. ta cuõng thaáy roõ raøng laø luaät thaàn thaùnh maø con ngöôøi ñöôïc thoâng döï vaøo vaø “baûn tính” rieâng cuûa mình ñoøi hoûi hoï toân troïng nhöõng ñieàu thieän hoaëc nhöõng muïc ñích maø moät soá loïai hoïat ñoäng ñaëc bieät cuûa con ngöôøi höôùng tôùi ñoù. hoân nhaân. maø con ngöôøi ñöôïc thoâng döï vaøo qua trí khoân cuûa hoï. kieàm cheá chuùng sao cho “hoaït ñoäng cuûa lyù trí vaø ñieàu thieän cuûa con ngöôøi ít bò caûn trôû nhaát maø leõ ra phaûi ñöôïc naâng ñôõ” 72.

Noù laø caùi gì gaén lieàn vôùi trí khoân con ngöôøi. II vaø Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II veà luaät töï nhieân. nghóa laø bieát toân troïng “caùi cuøng ñích” hay “nhöõng cuøng ñích” maø hoï ñöôïc döïng neân vì ñoù vaø hoï töï nhieân höôùng chieàu veà ñoù. ñaõ ñöôïc ñaët ra vì noù. duø ñöôïc dieãn taû coù khaùc vôùi ñieàu trình baøy trong Toång Luaän thaàn hoïc.Ñieàu giaûi thích ngaén goïn maø Thomas ñaõ chæ daïy trong taäp ba cuoán Summa Contra Gentes naøy cho pheùp chuùng ta coù ñöôïc yù töôûng roõ raøng veà caùch thöùc maø ngöôøi quan nieäm veà luaät töï nhieân trong cuoán saùch naøy. nhöng töïu trung laø gioáng nhau. söï hoaøn thaønh ñích thöïc vaø beàn vöõng trong chuùng phaûi laø nhö theá. tröôùc heát bao goàm laø Ñaáng maø con ngöôøi phaûi toân thôø vaø laø Ñaáng maø con ngöôøi phaûi gaén chaët vaøo trong tình yeâu. Thöïc vaäy. theo caùch hôi khaùc moät chuùt. “nhöõng cuøng ñích” naøy bao goàm cuoäc soáng baèng höõu vaø thaân aùi vôùi ngöôøi khaùc. 78 . giôø ñaây tö töôûng cuûa Thomas Aquinas veà luaät töï nhieân thì hoaøn toaøn roõ raøng. ñoù laø phöông caùch maø con ngöôøi thoâng döï caùch chuû ñoäng vaøo luaät Chuùa. Duø taát caû nhöõng ñieàu ñaõ ñöôïc noùi tôùi. Baây giôø toâi seõ xem xeùt giaùo huaán cuûa Coâng Ñoàng Vat. “Nhöõng cuøng ñích” naøy. Söï toân troïng thích ñaùng ñoái vôùi söï toaøn veïn ngoâi vò vaø phaåm giaù cuûa con ngöôøi vaø söï toân troïng thích ñaùng ñoái vôùi nhöõng ñieàu thieän hay nhöõng muïc ñích maø nhöõng loaïi hoaït ñoäng ñaëc beät cuûa con ngöôøi chaúng haïn nhö tình duïc. Ñieàu trình baøy trong SMG. Luaät naøy höôùng daãn con ngöôøi bieát soáng phuø hôïp vôùi lyù trí. Nhöng. maëc daàu nhö chuùng ta seõ thaáy sau naøy. ñònh ñoaït cho nhöõng haønh vi cuûa rieâng hoï phuø hôïp vôùi luaät naøy trong chöøng möïc hoï bieát ñöôïc luaät naøy trong thaâm taâm mình.

). Luaät töï nhieân vaø Coâng Ñoàng Vat. Tröôùc heát. Coâng Ñoàng khaúng ñònh raèng “chuaån möïc toái thöôïng cuûa ñôøi soáng con ngöôøi laø luaät thaàn linh cuûa Thieân Chuùa – luaät vónh cöûu. Coâng Ñoàng khaúng ñònh thöïc taïi cuûa luaät töï nhieân ñoù ch1inh laø söï thoâng döï cuûa loaøi ngöôøi vaøo laät thaàn linh vaø vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa. Theo caùc nghò phuï Coâng Ñoàng. toâi coù yù ñònh xem xeùt nhöõng Giaùo huaán cuûa Coâng Ñoàng Vat. döôùi söï an baøi yeâu thöông cuûa Thieân Chuùa quan phoøng. con ngöôøi ngaøy caøng coù theå nhaän thöùc ñöôïc chaân lyù khoâng heà thay ñoåi” (ibid.LUAÄT TÖÏ NHIEÂN COÂNG ÑOÀNG VATICAN II VAØ ÑÖÙC GIAÙO HOAØNG GIOAN PHAOLOÂ II 1. khaùch quan. Coâng Ñoàng cuõng khaúng ñònh raèng con ngöôøi khaùm phaù ra luaät naøy cuûa Thieân Chuùa “töø saâu trong löông taâm mình” vaø luaït naøy ôøi goïi con ngöôøi “yeâu thöông vaø laøm ñieàu thieän. traùnh ñeàu xaáu” (Gaudium et Spes. soá 16). chuùng ta ñaõ thaáy ñöôïc moät vaøi khía caïnh trong Giaùo Huaán cuûa Coâng Ñoàng Vat. Noùi caùch khaùc. Giôø ñaây. phoå quaùt – qua ñoù Thieân Chuùa saép ñaët. II thích hôïp vôùi chuû ñeà luaät töï nhieân. 79 . II Trong chöông I. ñeå. höôùng daãn vaø ñieàu khieån caû vuõ truï vaø moïi böôùc ñöôøng cuûa coäng ñoàng nhaân loaïi theo keá hoaïch ñöôïc cöu mang trong söï khoân ngoan vaø yeâu thöông cuûa Ngöôøi” (Dignitatis Humanae. Coâng Ñoàng cuõng ñaõ khaúng ñònh – vaø roõ raøng qua ñoù ñaõ ñeà caäp ñeán tö töôûng cuûa thaùnh Thomas 74 raèng “Thieân Chuùa ñaõ cho con ngöôøi coù theå thoâng döï vaøo luaät naøy cuûa Ngöôøi. soá (3). II thích hôïp vôùi luaät töï nhieân moät caùch ñaày ñuû hôn 75. “moïi ngöôøi.

soá 2). nhöõng höõu theå ñöôïc ban cho lyù trí vaø yù chí töï do neân phaûi chòu traùch nhieäm veà caù nhaân mình. Vì theá.. con ngöôøi ñöôïc thoâng döï vaøo luaät thaàn linh vaø vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa. do baûn tính töï nhieân thuùc ñaåy. Nhieäm vuï cuûa Giaùo Hoäi laø phaûi loan baùo vaø truyeàn daïy caùch coù thaåm quyeàn veâ chaân lyù laø chính Chuùa Kitoâ. Noùi caùch khaùc. Hôn theá nöõa. söï thaät do lyù trí thöïc tieãn nhaän bieát – vaø khi nhaän bieát noù. chaân lyù noùi ôû ñaây khoâng phaûi laø moät chaân lyù tröøu töôïng do suy ñoaùn. Chaúng haïn. Phaûi löu yù raèng ñoaïn vaên naøy ñeà caäp ñeán nhöõng nguyeân taéc cuûa meänh leänh luaân 80 . trong Dignitatis Humanae. caùc nghò phuï noùi tieáp : “Theo yù ñònh cuûa Chuùa Kitoâ. Roõ raøng laø nhöõng ñoøi hoûi cuûa luaät thaàn linh vaø vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa laø moät vaø cuõng laø nhöõng ñoøi hoûi cuûa luaät töï nhieân. Thaät vaäy. nghóa laø. soá 3). Giaùo Hoäi Coâng Giaùo laø thaày daïy giaùo lyù.vì laø con ngöôøi. chaân lyù ñang ñöôïc noùi ñeán laø söï thaät luaân lyù. ñoàng thôøi phaûi laáy uy quyeàn cuûa mình maø coâng boá vaø xaùc nhaän nhöõng nguyeân taéc cuûa meänh leänh luaân lyù phaùt sinh chính töï baûn tính con ngöôøi” (soá 14).) Boån phaän cuûa hoï laø “taïo neân nhöõng phaùn ñoaùn ñuùng ñaén vaø chaân thaät theo löông taâm moät caùch khoân ngoan” (ibid. sau khi nhaéc nhôû caùc tín höõu Coâng Giaùo raèng trong vieäc huaán luyeän löông taâm hoï buoäc phaûi heát söùc chuù troïng ñeán “giaùo huaán thaùnh thieän vaø chaéc chaén cuûa Giaùo Hoäi”. con ngöôøi phaûi tìm kieám chaân lyù” (Dignitatis Humanae. Ñieàu naøy ñöôïc caùc nghò phuï laøm saùng toû trong nhieàu ñoaïn chuû yeáu. con ngöôøi “bò ñoøi buoäc phaûi tin theo chaân lyù moät khi ñaõ nhaän bieát vaø phaûi höôùng daãn toaøn theå ñôøi soáng mình theo nhöõng ñoøi hoûi cuûa chaân lyù” (ibid. cuõng nhö do boån phaän ñoøi buoäc.

soá 89). Ñaây laø moät ñeà taøi maø toâi seõ trôû laïi. Noùi veà nhöõng ñoaïn vaên naøy. Ñieàu naøy ñöôïc thöïc hieän raèng caùch phoå bieán hieåu bieát veà luaät thaàn linh vaø töï nhieân” (Gaudium et Spes. caàn phaûi thaáy raèng Coâng Ñoàng Vat. Noã löïc cuûa hoï trong vieäc ñaït ñeán söï hieåu bieát ngaøy caøng saâu xa veà nhöõng ñoøi hoûi cuûa luaät thaàn linh vaø vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa coù theå bò caûn trôû vì nhöõng xu höôùng vaø ñam meâ cuûa chính hoï vaø vì nhöõng thaønh kieán hay quan nieäm sai laàm phoå bieán cuûa caùc neàn vaên hoaù maø hoï soáng trong ñoù. vì trong ñoù caùc nghò phuï noùi : “Trong vieäc rao giaûng Tin Möøng cho moïi ngöôøi vaø phaân phaùt caùc kho taøng aân suûng theo nhö söù meänh thaàn linh cuûa mình. Trong moät ñoaïn vaên khaùc. Ñieàu naøy hieån nhieân coù nghóa laø theo yù caùc taùc giaû cuûa ñoaïn vaên naøy. Giaùo Hoäi goùp phaàn taêng cöôøng hoaø bình treân toaøn theá giôùi vaø giuùp cuûng coá nhöõng neàn taûng cuûa söï hieäp thoâng huynh ñeä giöõa con ngöôøi vaø caùc daân toäc. meänh leänh luaân lyù (maø sau roát ñöôïc ñoàng hoaù vôùi luaät thaàn linh vaø vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa vaø saùt tröôùc ñoù ñöôïc ñoàng hoaù vôùi luaät töï nhieân hay söï thoâng döï cuûa trí khoân con ngöôøi vaøo luaät vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa) bao goàm khoâng chæ ñôn giaûn laø moät nguyeân taéc neàn taûng nhöng laø moät soá nguyeân taéc aùp ñaët caùch phoå quaùt. Coát loõi cuûa vaán ñeà laø toäi loãi cuûa con ngöôøi laø caùi gaây ñau khoå cho traàn theá nhaân loaïi vaø cho moãi caù nhaân con ngöôøi. con ngöôøi caàn ñöôïc trôï giuùp ñeå hieåu bieát nhöõng söï thaät luaân lyù maø hoï phaûi gaén boù vaø döôùi aùnh 81 . luaät thaàn linh cuûa Thieân Chuùa roõ raøng ñöôïc noái keát vôùi luaät töï nhieân. II ñaõ nhaän ra söï khoù khaên maø con ngöôøi gaëp phaûi khi tieán tôùi hieåu bieát chaân lyù.lyù hay cuûa luaät töï nhieân. Do ñoù.

Loaïi nguyeân taéc naøo gaén lieàn vôùi luaät töï nhieân theo giaùo huaán cuûa Coâng Ñoàng Vat. gioáng nhö Aquinas. Coâng Ñoàng daïy (xem. soá 17) : “Söï trôï giuùp naøy con ngöôøi nhaän ñöôïc töø Thieân Chuùa laø aáng ñaõ haï coá maïc khaûi cho chuùng ta nhöõng chaân lyù caên baûn thuoäc phaïm vi luaân lyù vaø laø Ñaáng ñaõ trao cho Giaùo Hoäi cuûa Ngöôøi khaû naêng vaø thaåm quyeàn ñeå phoå bieán hieåu bieát veà “luaät thaàn linh vaø töï nhieân” 76 . soá 39). söï hieåu bieát chaân lyù. chaúng haïn. nhöõng khía caïnh cuûa söï hieän höõu troïn veïn hay haïnh phuùc cuûa hoï. vaø trong soá naøy coù nhöõng ñieàu thieän veà chính söï soáng. tình yeâu vaø söï bình an vaø coøn thaáy nhöõng ñieàu thieän haûo cuûa con ngöôøi seõ coøn ñöôïc thaáy. coâng baèng. caùc nghò phuï ñaõ nhaán maïnh raèng : “Tieáng noùi cuûa luaät Thieân Chuùa maø con ngöôøi khaùm phaù ra töø ñaùy saâu löông taâm mình luoân luoân môøi goïi con ngöôøi yeâu thöông vaø laøm ñieàu thieän vaø traùnh ñieàu aùc” (soá 16). ñöôïc bieán neân ñeïp hôn trong Nöôùc Trôøi (Gaudium et Spes. caùc taøi lieäu cuûa Coâng Ñoàng ñaõ chæ roõ raøng caùc ngaøi coù yù gì khi noùi ñieàu thieän. moái töông quan 82 .saùng cuûa chuùng hoï phaûi uoán naén nhöõng choïn löïa vaø haønh ñoäng cuûa hoï töø beân trong. Hieån nhieân caùc nghò phuï. II ? Trong ñoaïn vaên ñaùng chuù yù cuûa Hieán Cheá Gaudium et Spes noùi veà phaåm giaù cuûa löông taâm con ngöôøi maø chuùng ta ñaõ xem xeùt. nghó raèng coù nhöõng ñieàu thieän ñích thöïc cuûa con ngöôøi. vì trong nhöõng ñoaïn vaên khaùc chuùng ta thaáy hoa traùi toát laønh cuûa baûn tính chuùng ta vôùi tö caùch laø loaøi ngöôøi bao goàm nhöõng ñieàu thieän veà chaân lyù vaø söï soáng. Theâm vaøo ñoù. Gaudium et Spes. Caùc nghò phuï ñaõ khaúng ñònh roõ raøng nguyeân taéc thieän phaûi laøm vaø theo ñuoåi vaø aùc phaûi traùnh. söï thaùnh thieän vaø aân suûng.

Nhö theá döôøng nhö keùo theo laø moãi moät ñieàu thieän nhö theá moät khi ñaõ ñöôïc trí khoân naém baét seõ ñöôïc söû duïng nhö laø moät nguyeân taéc cho söï choïn löïa vaø haønh ñoäng cuûa con ngöôøi. laø nhöõng caù nhaân vaø laø nhöõng thaønh vieân cuûa xaõ hoäi. Theá roài hoï tieáp tuïc ñeà xuaát moät chuaån möïc hay tieâu chuaån cho haønh ñoäng cuûa con ngöôøi. vì khi laøm nhö theá hoï bieåu loä (a) nôi hoï 83 . Caùc nghò phuï khaúng ñònh. ñoù laø luaät thaàn linh vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa. hoaø thuaän) vaø vôùi Thieân Chuùa (söï thaùnh thieän). chuaån möïc naøy laø theo keá hoaïch vaø yù muoán cuûa Thieân Chuùa.hoaø hôïp vôùi ngöôøi khaùc (coâng bình. Toâi tin raèng ñaây laø moät ñoaïn vaên quan troïng hieám coù. sinh hoaït cuûa con ngöôøi phaûi phuø hôïp vôùi lôïi ích ñích thöïc cuûa nhaân loaïi vaø cho pheùp con ngöôøi. Chuaån möïc naøy coøn ñöôïc Coâng Ñoàng ñeà nghò nhö moät chuaån möïc ñuùng ñaén höôùng daãn con ngöôøi choïn löïa vaø haønh ñoäng. Trong ñoù caùc nghò phuï quaû quyeát raèng khi thöïc hieän nhöõng choïn löïa luaân lyù toát con ngöôøi phaûi choïn löïa sao cho trong moãi vaø moïi choïn löïa vaø haønh ñoäng hoï neå nang vaø toân troïng baát cöù nhöõng gì thaät söï laø ñieàu thieän ích cho con ngöôøi. Hieån nhieân laø chuaån möïc ñöôïc ñeà xuaát naøy phuï thuoäc vaøo chuaån möïc toái haäu cuûa ñôøi soáng con ngöôøi maø ñaõ ñöôïc nhaän bieát trong Diguitaits Humanae. Trong moät ñoaïn vaên ñaày yù nghóa khaùc cuûa Hieán cheá Gaudium et Spes. Ñaây laø nhöõng ñieàu thieän phaûi ñöôïc thöïc hieän vaø theo ñuoåi vaø nhöõng ñieàu ñoái nghòch vôùi chuùng laø nhöõng ñeàu aùc phaûi traùnh. Chính baèng caùch naøy maø con ngöôøi thöïc thi meänh leänh yeâu thöông. caùc nghò phuï laàn ñaàu tieân chæ ra taàm quan troïng cuûa haønh ñoäng cuûa con ngöôøi coù tính caùch töï quyeát ñònh. theo ñuoåi vaø thöïc hieän ôn goïi toaøn dieän cuûa mình (soá 35).

Cuøng moät loaïi tö töôûng treân laø coát loõi cho moät phaàn khaùc trong cuøng taøi lieäu naøy. theo vaên baûn naøy coù nhöõng loaïi hay caùch haønh ñoäng naøo ñoù ñoái nghòch vôùi nhöõng nguyeân taéc tuyeät ñoái vaø aùp ñaët phoå quaùt cuûa luaät töï nhieân. trong moät phaàn raát quan troïng cuûa Hieán Cheá Gaudium et Spes. cuõng nhö meänh leänh ra leänh nhöõng haønh ñoäng nhö theá ñeàu laø toäi aùc (soá 37). ôû choã caùc nghò phuï xeùt thaáy caàn thieát treân heát laø phaûi nhaéc nhôû cho moïi ngöôøi söùc maïnh aùp ñaët thöôøng xuyeân cuûa luaät töï nhieân phoå quaùt vaø nhöõng nguyeân taéc bao goàm taát caû cuûa noù. Trong vaên maïch naøy caùc nghò phuï ngay laäp töùc noùi tieáp raèng moïi haønh ñoäng hieáu chieán nhaèm huûy dieät böøa baõi toaøn boä caùc thaønh phoá hay caùc vuøng roäng lôùn cuøng cö daân ôû ñoù laø moät toäi aùc choáng laïi Thieân Chuùa vaø con ngöôøi vaø ñaùng bò leân aùn gaét gao vaø roõ raøng (soá 80). hoï tieáp tuïc tuyeân boá nhöõng haønh ñoäng coù caân nhaéc ñi ngöôïc laïi cuõng nhöõng nguyeân taéc naøy. Noùi caùch khaùc. Nhöõng vaên baûn ñaõ ñöôïc xem xeùt chöùng toû Coâng Ñoàng Vat. chuùng aùp ñaët caùch phoå quaùt.loøng yeâu ngöôøi tình yeâu cuûa hoï ñoái vôùi Thieân Chuùa laø Ñaáng ñaõ taùi taïo nhöõng söï thieän cuûa cuoäc soáng nhaân sinh con ngöôøi vaø (b) nhöõng ôn ñöôïc Thieân Chuùa ban taëng ñöôïc nhaém ñeå trieån nôû. Trong phaàn naøy caùc nghò phuï toá caùo 84 . II ñaõ khaúng ñònh con ngöôøi phaûi thöïc hieän vaø theo ñuoåi ñieàu thieän vaø traùnh ñieàu aùc vaø phaûi choïn löïa sao cho hoï toân troïng moïi ñieàu chaân thieän cuûa con ngöôøi. Nhöng theâm vaøo ñoù Coâng Ñoàng ñaõ nhaán maïnh coù moät soá chuaån möïc luaân lyù raát cuï theå. vöôït khoûi nhöõng ñieàu kieän lòch söû vaø vaên hoaù. Nhö theá. chuû ñeà cuûa noù laø söï toân troïng con ngöôøi vaø nhöõng ñieàu thieän ñöôïc nhaém tôùi ñeå trieån nôû trong hoï.

II thaâm tín raèng luaät thaàn linh vaø vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa. laøm cheát caùch eâm dòu. coù tính aùp ñaët tuyeät ñoái vaø phoå quaùt. ñieàu thieän phaûi laøm vaø theo ñuoåi. nhöõng ñieàu kieän laøm vieäc laøm maát phaåm giaù nôi ñoù con ngöôøi bò ñoái xöû chæ nhö nhöõng duïng cuï cho lôïi nhuaän hôn laø nhöõng con ngöôøi coù töï do vaø traùch nhieäm . II coù lieân quan ñeán luaät töï nhieân coù theå ñöôïc 85 . gaây aùp löïc taâm lyù quaù ñaùng . töï saùt. phaù thai. chuùng ñaàu ñoäc neàn vaên minh vaø chuùng haï thaáp phaåm giaù cuûa nhöõng keû thuû aùc hôn laø nhöõng naïn nhaân cuûa chuùng vaø chuùng xuùc phaïm danh döï cuûa Ñaáng Taïo Hoaù” (Gaudium et Spes. thaät roõ raøng laø caùc nghò phuï Coâng Ñoàng Vat. nhö gieát ngöôøi.nhöõng loaïi haønh vi nhaân linh raát cuï theå : laø nhöõng haønh vi tuyeät ñoái laø toäi aùc vaø voâ luaân lyù. löu ñaøy. buoân baùn phuï nöõ vaø treû em. Toâi tin raèng giaùo huaán cuûa Coâng Ñoàng Vat. huûy deät toaøn boä thaønh poá cuøng vôùi daân cö ôû ñoù ñeàu tuyeät ñoái laø voâ luaân lyù). nhö nhöõng ñieàu kieän döôùi möùc soáng cuûa con ngöôøi. deät chuûng. Taát caû nhöõng gì choáng nghòch laïi nhaân gian. maõi daâm. haønh ñoäng cuûa con ngöôøi phaûi hoaø hôïp vôùi nhöõng ñieàu chaân thieän cuûa con ngöôøi) vaø nhöõng giaùo luaät luaân lyù cuï theå (chaúng haïn. giam caàm voâ côù. haønh haï thaân xaùc hay taâm trí. Noùi caùch khaùc. Töø ñieàu naøy. ñieàu aùc phaûi traùnh . maø con ngöôøi nhôø lyù trí ñöôïc tham döï vaøo qua luaät töï nhieân thì bao goàm moät soá chuaån möïc luaân lyù raát cuï theå. vì caùc ngaøi noùi : “Taát caû nhöõng gì choáng nghòch laïi chính söï soáng. Taát caû nhöõng ñieàu naøy vaø nhöõng ñieàu töông töï ñeàu laø toäi aùc. laøm cheát caùch eâm dòu vaø töï saùt . soá 27). noâ leä. taát caû nhöõng gì xaâm phaïm söï toaøn veïn cuûa con ngöôøi nhö caét xeûo gaây thöông taät. luaät töï nhieân bao goàm caû nhöõng nguyeân taéc chung hay ñeä nhaát (thí duï. phaù thai.

baèng trí thoâng minh con ngöôøi coù theå nhaän bieát ñöôïc nhöõng chaân lyù baát bieán cuûa meänh leänh luaân lyù trong chöøng möïc laø nhöõng chaân lyù naøy baùm chaéc vaøo con ngöôøi vaø vaøo nhöõng thaønh toá cuûa baûn tính con ngöôøi (Dignitatis Humanae. soá 14). hoï tieán tôùi söï nhaän bieát ngaøy caøng chaéc chaén hôn veà nhöõng chaân lyù baát bieán coù muïc ñích höôùng daãn nhöõng haønh ñoäng vaø choïn löïa cuûa con ngöôøi bao haøm trong luaät cuûa Thieân Chuùa (Diguitatis Humanae. b. soá 16. vöôït quaù nhöõng tình huoáng lòch söû vaø vaên hoaù chính bôûi vì chuùng baùm reã vaøo nhöõng thaønh toá cuûa baûn tính con 86 . 51). neân khi söû duïng trí khoân cuûa mình. Chính vì theá maø qua maïc khaûi sieâu nhieân Thieân Chuùa ñaõ laäp ra caùc luaät cuûa Ngöôøi vaø cho loaøi ngöôøi nhaän bieát nhöõng chaân lyù baát bieán cuûa noù cuõng nhö ñaõ trao cho Giaùo Hoäi khaû naêng vaø quyeàn haïn truyeàn daïy cho loaøi ngöôøi nhöõng ñoøi hoûi cuûa luaät thaàn linh vaø töï nhieân cuûa Ngöôøi (Gaudium et Spes. 51 Dignitatis Humanae. c. soá 3).toùm taét trong nhöõng ñònh ñeà nhö sau : a. noù bao goàm  nhöõng nguyeân taéc ñeä nhaát hay phoå bieán vaø  nhöõng chuaån möïc ñaëc bieät vaø cuï theå hôn. Con ngöôøi ñaõ ñöôïc Thieân Chuùa taïo döïng. Luaät thaàn linh. vónh cöûu laø luaät töï nhieân trong chöøng möïc noù ñi vaøo taâm trí con ngöôøi. Vieäc tìm kieám chaân lyù baát bieán cuûa con ngöôøi khoâng deã daøng. e. Gaudium et Spes. Chuaån möïc toái thöôïng cuûa ñôøi soáng con ngöôøi laø luaät thaàn linh cuûa Thieân Chuùa coù tính vónh cöûu. 14 . soá 7. soá 16).17. soá 3. soá 3 Gaudium et Spes. d. khaùch quan vaø phoå quaùt (Diguitatis Humanae. Tuy nhieân.

cuøng vôùi thaùnh Thomas vaø Coâng Ñoàng Vat. soá 12. haønh haï vaø nhöõng loaïi haønh ñoäng töông töï (xem Gaudium et Spes. 1. nhö treân. 91.II. ngöôøi nhaán maïnh raèng luaät töï nhieân laø söï thoâng döï cuûa lyù trí chuùng ta vaøo luaät vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa (cf. 51. Luaät Töï nhieân Trong Giaùo Huaán cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II Cuøng vôùi thaùnh Thomas vaø caùc nghò phuï cuûa Coâng Ñoàng Vatican II. soá 16) vaø hoaït ñoäng cuûa con ngöôøi phaûi hoaø hôïp vôùi ñieàu chaân thieän cuûa loaøi ngöôøi (xem. 79. töï töû. soá 27. Trong soá  nhöõng nguyeân taéc ñeä nhaát hay phoå bieán coù nhöõng nguyeân taéc nhö phaûi laøm vaø theo ñuoåi ñieàu thieän vaø phaûi traùnh ñieàu aùc (xem Gaudium et Spes. neân ñuùng laø luaät cuûa con ngöôøi. Moät laàn nöõa. cuøng vôùi thaùnh Thomas laø ngöôøi maø Ñöùc Giaùo Hoaøng ñaõ trích daãn roäng raõi. Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II quaû quyeát roõ raøng chuaån möïc toái thöôïng cho haønh ñoäng cuûa con ngöôøi ñoù laø luaät thaàn linh cuûa Thieân Chuùa : vónh cöûu. ibid. Hôn theá nöõa. Trong soá  nhöõng chuaån möïc ñaëc bieät vaø cuï theå hôn coù nhöõng quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái caám gieát keû voâ toäi. ñaëc bieät laø ôû ñieåm naøy (cf. coù lyù trí vaøo luaät vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa. soá 35).2 trong soá 42). 1-2. qua ñoù Ngöôøi ñieàu khieån caû vuõ truï vaø coäng ñoàng con ngöôøi theo moät keá hoaïch ñöôïc cöu mang trong söï khoân ngoan vaø yeâu thöông (xem Veritatis Splendor. Ñöùc Gioan Phaoloâ II nhaán maïnh raèng luaät töï nhieân vì laø söï thoâng döï cuûa caùc taïo vaät coù trí khoân. khaùch quan vaø phoå quaùt. trích daãn cuûa ngöôøi töø Summa Theologiac. 80). soá 43).ngöôøi vaø vaøo con ngöôøi chuùng tuaân theo nhöõng ñoøi hoûi cuûa baûn chaát ngöôøi vaø cuûa con ngöôøi. Vì theá ngöôøi noùi raèng luaät naøy laø luaät töï nhieân … khoâng phaûi noù ñeà caäp ñeán baûn tính cuûa caùc 87 . 40).

Khi caám con ngöôøi aên traùi caây bieát thieän aùc. Ñöùc Gioan Phaoloâ II noùi ñeán ñôøi soáng luaân lyù cuûa chuùng ta nhö laø moät thaàn luaät. vôùi tính chaát laø lyù trí töï nhieân phaùt xuaát töø söï khoân ngoan cuûa Thieân Chuùa. phaùt xuaát töø Thieân Chuùa vaø luoân luoân tìm thaáy nguoàn goác cuûa noù nôi Ngöôøi. nhöng chæ laø thoâng döï vaøo ñoù bôûi aùnh saùng cuûa lyù trí töï nhieân vaø cuûa maïc khaûi sieâu nhieân toû loä cho hoï nhöõng ñoøi hoûi vaø thuùc giuïc cuûa söï khoân ngoan vónh cöûu. ñeå moái lieân keát chuû yeáu giöõa vieäc tuaân giöõ 88 .höõu theå khoâng coù lyù trí nhöng bôûi vì lyù trí coâng boá noù thích ñaùng cho baûn tính con ngöôøi (Veritaits Splendor. Tuy nhieân. soá 40). Do ñoù. luaät phaûi ñöôïc xem nhö moät söï dieãn ñaït söï khoân ngoan cuûa Thieân Chuùa : khi tuaân phuïc luaät naøy. Thieân Chuùa cho thaáy raèng töø nguyeân thuyû con ngöôøi khoâng sôû höõu söï hieåu bieát nhö laø caùi gì laø cuûa rieâng con ngöôøi. Hôn theá nöõa. chính vì luaät töï nhieân coù nguoàn goác nôi luaät thaàn linh vaø vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa neân nhöõng ñoøi hoûi coù tính chuaån möïc hoaù cuûa noù laø nhöõng chaân lyù coù muïc ñích giuùp chuùng ta löïa choïn ñuùng. luaät töï nhieân cuõng phaûi ñöôïc xem nhö moät luaät rieâng cuûa con ngöôøi (ibid. Ñöùc Gioan Phaoloâ II khaúng ñònh. soá 42). soá 41). Ñöùc Gioan Phaoloâ II neâu leân nhöõng ñoøi hoûi coù tính chuaån möïc hay nhöõng chaân lyù veà luaät töï nhieân trong phaàn trình baøy cuûa ngöôøi.Thöïc ra. Ñöùc Thaùnh Cha nhaán maïnh. ôû chöông I cuûa Thoâng ÑieäpVeritatis Splendor. töùc laø luaät töï nhieân.. söï töï do tuaân phuïc chaân lyù cuûa söï saùng taïo (ibid. luaät luaân lyù. hay thaàn luaät ñöôïc thoâng döï vì vieäc con ngöôøi töï do vaâng phuïc luaät Thieân Chuùa thöïc teá haøm yù raèng lyù trí vaø yù chí cuûa con ngöôøi thoâng döï vaøo söï khoân ngoan vaø quan phoøng cuûa Thieân Chuùa.

12).15). Ñöùc Gioan Phaoloâ II cho thaáy roõ raøng ñoøi hoûi luaân lyù khôûi ñaàu cuûa luaät töï nhieân laø tình yeâu keùp vôùi Thieân Chuùa vaø ñoàng loaïi vaø nhöõng giôùi luaät cuûa taám baûng thöù hai cuûa Thaäp giôùi ñaët caên baûn treân chaân lyù laø chuùng ta phaûi yeâu ngöôøi ñoàng loaïi nhö chính mình. haõy giöõ caùc giôùi raên ñoù” (Mt 19.möôøi ñieàu raên vôùi cuoäc soáng vónh cöûu. toâi phaûi laøm ñieàu thieän naøo ñeå ñöôïc söï soáng ñôøi ñôøi ?” (Mt 19. laø luaät töï nhieân … Ngöôøi cuõng ñaõ laøm nhö vaäy trong lòch söû Israel. Ngöôøi baét ñaàu baèng caùch ghi nhaän raèng khi traû lôøi cho caâu hoûi maø chaøng thanh nieân giaøu coù hoûi : “Thöa Thaày. qua luaät ñöôïc ghi khaéc trong traùi tim hoï” (cf. soá 12). Ngöôøi noùi tieáp raèng “Thieân Chuùa ñaõ traû lôøi cho caâu hoûi naøy roài : Ngöôøi laøm nhö vaäy raèng caùch taïo döïng con ngöôøi vaø vôùi söï khoân ngoan vaø tình yeâu ra leänh cho con ngöôøi ñi ñeán cuøng ñích cuûa mình. Trong phaàn trình baøy cuûa ngöôøi veà söï lieân keát chuû yeáu naøy.. Chuùa chuùng ta ñaõ cho thaáy roõ laø caâu traû lôøi cho caâu hoûi naøy coù theå tìm thaáy chæ baèng caùch höôùng khoái oùc vaø traùi tim cuûa mình veà Ñaáng laø söï thieän … Chæ Thieân Chuùa môùi coù theå traû lôøi cho caâu hoûi caùi gì laø thieän. cf. ñaëc bieät laø trong Thaäp giôùi. nhöõng giôùi raên cuûa Sinai (ibid. noùi nhö theá Ñöùc Gieâsu laøm saùng toû moái lieân heä gaàn guõi … giöõa cuoäc soáng vónh cöûu vaø vieäc tuaân giöõ caùc giôùi raên Thieân Chuùa (laø nhöõng giôùi raên) … chæ cho con ngöôøi con ñöôøng soáng vaø daãn ñöa hoï ñeán ñoù (soá 12). Ñöùc Gioan Phaoloâ II tieáp tuïc..16). Rm 2. bôûi vì Ngöôøi chính laø söï Thieän (soá 9 . Theá roài Ñöùc Thaùnh Cha nhaéc chuùng ta raèng sau ñoù Chuùa chuùng ta noùi vôùi chaøng thanh nieân “Neáu anh muoán böôùc vaøo söï soáng.17). Ba giôùi raên ñaàu cuûa Thaäp giôùi keâu goïi chuùng ta nhaän bieát Thieân Chuùa laø Chuùa duy nhaát vaø thôø phuïng chæ moät mình Ngöôøi vì söï thaùnh 89 . soá 11.

moät laàn nöõa con ngöôøi ñöôïc trao cho caùc giôùi raên cuûa Thaäp giôùi” (soá 12). chaøng thanh nieân laïi muoán bieát ñoù laø nhöõng giôùi raên naøo ? (Mt 18. “taïo vaät duy nhaát maø Thieân Chuùa ñaõ muoán taïo neân vì lôïi ích cuûa chính noù” (soá 13. ôû möùc ñoä cuûa nhieàu ñieàu thieän khaùc 90 . vôùi moät trích ñoaïn ruùt töø Gauhim. “anh ta hoûi phaûi laøm gì trong cuoäc soáng ñeå toû ra raèng anh ta ñaõ bieát söï thaùnh thieän cuûa Thieân Chuùa” (soá 13). Ñöùc Thaùnh Cha nhaän ñònh. Chuùa Gieâau nhaéc chaøng thanh nieân veà nhöõng giôùi luaät cuûa Thaäp giôùi lieân quan ñeán ñoàng loaïi cuûa chuùng ta. Ñöôïc thu huùt bôûi lôøi Chuùa Gieâsu. moät giôùi raên dieãn taû phaåm giaù noåi baät cuûa con ngöôøi. töø chính moâi mieäng cuûa Chuùa Gieâsu. möôøi giôùi raên naøy baùm reã trong giôùi raên laø chuùng ta phaûi yeâu thöông ngöôøi ñoàng loaïi nhö chính mình. Ñöùc Thaùnh Cha nhaán maïnh chaân lyù laø nhöõng giôùi raên khaùc nhau cuûa Thaäp giôùi thöïc söï chæ laø moät soá nhöõng suy tö veà giôùi raên duy nhaát veà ñieàu thieän cuûa con ngöôøi. Nhö Ñöùc Thaùnh Cha ghi nhaän. Traû lôøi cho caâu hoûi naøy. Chính taïi ñieåm naøy maø Ñöùc Thaùnh Cha trieån khai moät vaán ñeà coù taàm quan troïng quyeát ñònh veà vieäc hieåu bieát nhöõng chaân lyù cuûa luaät töï nhieân vaø moái quan heä giöõa meänh leänh ban ñaàu phaûi yeâu thöông ñoàng loaïi nhö chính mình vaø nhöõng giôùi raên cuï theå cuûa baûng thöù hai cuûa Thaäp giôùi.thieän voâ bieân cuûa Ngöôøi (soá 11). Vaán ñeà ngöôøi neâu ra laø chuùng ta coù theå yeâu ngöôøi ñoàng loaïi vaø toân troïng phaåm giaù cuûa hoï vôùi tö caùch laø moät con ngöôøi duy chæ baèng caùch quan taâm ñeán nhöõng ñieàu chaân thieän haûo cuûa hoï vaø töø choái gaây toån haïi. Ñöùc Thaùnh Cha nhaán maïnh. phaù huyû hay caûn trôû nhöõng ñieàu thieän naøy. et Spes soá 24).19). Nhöng khi ñaùp laïi caâu tuyeân boá cuûa Chuùa Gieâsu laø anh ta phaûi giöõ caùc giôùi raên neáu anh muoán vaøo ñôøi soáng vónh cöûu.

ngöôi khoâng ñöôïc laøm chöùng gian – dieãn taû nhaán maïnh ñaëc bieät nhu caàu raát khaån thieát laø phaûi baûo veä ñôøi soáng con ngöôøi. ngöôøi khoâng ñöôïc aên caép . Ñöùc Thaùnh Cha noùi tieáp – nhöõng giôùi luaät tieâu cöïc cuûa Thaäp giôùi – ngöôi khoâng ñöôïc gieát ngöôøi .nhau taïo thaønh tính chaát caên tính con ngöôøi nhö laø moät höõu theå thieâng lieâng vaø coù thaân xaùc trong moái töông quan vôùi Thieân Chuùa. cuoái cuøng cuõng ñaõ ñöôïc thöïc hieän vaø hoaøn thaønh chæ nhö moät moùn quaø cuûa Thieân Chuùa : ban taëng söï tham döï vaøo söï thieän thaàn linh ñöôïc maïc khaûi vaø thoâng hieäp trong Chuùa Gieâsu (soá 11). ngöôi khoâng ñöôïc ngoaïi tình . chính laø nhöõng quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái khoâng chaáp nhaän nhöõng ngoaïi leä (vaán ñeà naøy seõ ñöôïc noùi trôû laïi trong chöông III). ÔÛ chöông V chuùng ta seõ quay laïi vaán ñeà söï hoaøn thaønh cuûa luaät töï nhieân bôûi luaät aân suûng cuûa Thieân Chuùa ñaõ ñöôïc trao ban trong Chuùa Gieâsu. coù theå ñöôïc toùm taét nhö sau : 91 . TOÙM TAÉT Tö töôûng cuûa Ñöùc Thaùnh Cha veà luaät töï nhieân. … (soá 13). Ñöùc Thaùnh Cha cuõng nhaán maïnh luaät töï nhieân maø nhöõng ñoøi hoûi cuï theå coù tính chuaån möïc cuûa noù ñaõ ñöôïc maïc khaûi qua Thaäp giôùi ñöôïc trao ban treân nuùi Sinai vaø ñöôïc taùi khaúng ñònh bôûi mieäng cuûa chính Chuùa Gieâsu. nhö ñöôïc trình baøy trong thoâng ñieäp Veritatis Splendor. söï thoâng hieäp con ngöôøi trong hoân nhaân. Theâm vaøo ñoù.vôùi ngöôøi ñoàng loaïi vaø vôùi theá giôùi vaät chaát… nhöõng giôùi raên maø Chuùa Gieâsu nhaéc nhôû cho chaøng thanh nieân nhaèm muïc ñích gìn giöõ ñieàu thieän cuûa con ngöôøi (soá 13). Ñöùc Thaùnh Cha nhaán maïnh raèng nhöõng giôùi luaät tieâu cöïc naøy cuûa Thaäp giôùi baûo veä ñieàu thieän cuûa con ngöôøi baèng caùch baûo veä nhöõng ñieàu thieän haûo cuûa hoï.

maø chuùng ta coù theå bieát ñöôïc qua vieäc söû duïng lyù trí thöïc tieãn cuûa chuùng ta. phaù huyû hay caûn trôû nhöõng ñeàu thieän naøy. nhöõng soá 1950–1960. Ñoøi hoûi caên baûn coù tính chuaån möïc ñoù laø chuùng ta phaûi yeâu meán Thieân Chuùa va ñoàng loaïi.Luaät toái thöôïng laø luaät thaàn linh. ñoù laø GERMAIN GRISEZ. LUAÄT TÖÏ NHIEÂN THEO TÖ TÖÔÛNG CUÛA GERMAIN GRISEZ. vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa. ÔÛ ñaây tröôùc heát toâi ñònh toùm taét quan nieäm cuûa hoï veà luaät töï nhieân. Luaät töï nhieân laø söï thoâng döï cuûa lyù trí con ngöôøi vaøo luaät vónh cöûu naøy. JOHN FINNIS VAØ JOSEPH BOYLE 77 . Vaø roài toâi seõ ñaùnh giaù nhöõng ñoùng goùp cuûa hoï ñoái vôùi vieäc phaùt trieån lyù thuyeát veà luaät töï nhieân. neâu moái töông quan cuûa chuùng vôùi quan nieäm cuûa thaùnh Thomas vaø cho thaáy hoï ñaõ laøm roõ vaø phaùt trieån tö töôûng cuûa Thomas nhö theá naøo. Luaät vónh cöûu vaø luaät töï nhieân ñöôïc xem xeùt ngaén goïn trong saùch Giaùo Lyù cuûa Giaùo Hoäi Coâng Giaùo. 92 . Luaät töï nhieân ñöôïc thöïc hieän va hoaøn thieän nhôø söï ban taëng tham döï vaøo söï thieän haûo thaàn linh ñöôïc maïc khaûi vaø thoâng hieäp trong Chuùa Gieâsu. ñaëc bieät coù ba vò ñaõ tìm caùch phaùt trieån caùch hieåu luaät töï nhieân döïa treân neàn taûng ñaõ ñöôïc thaùnh Thomas xaây döïng. JOHN FINNIS VAØ JOSEPH BOYLE Trong soá caùc taùc giaû Coâng giaùo thôøi nay. Tình yeâu ngöôøi ñoàng loaïi ñoøi hoûi chuùng ta phaûi toân troïng vaø baûo veä ñieàu thieän cuûa ngöôøi ñoàng loaïi vôùi chuùng ta baèng caùch baûo veä nhöõng ñieàu thieän haûo cuûa hoï vaø khoâng heà muoán gaây toån haïi.

Boyle cho raèng nguyeân taéc ñeä nhaát naøy ñöôïc xaùc ñònh roõ. 80 Nguyeân lyù ñeä nhaát naøy höôùng daãn con ngöôøi ñeán söï hoaøn thaønh ñöôïc thöïc hieän trong vaø qua nhöõng haønh vi nhaân linh. khoâng phaûi theo nghóa laø chuùng ta coù hai khaû naêng trí tueä khaùc nhau : suy lyù vaø thöïc tieãn. Do ñoù laïi cuøng vôùi Aquinas. Khi tìm hieåu coù tính caùch suy lyù. nhöng hieåu theo nghóa laø coù hai hình thöùc hay hai loaïi suy tö khaùc bieät nhau. caùc taùc giaû naøy phaân bieät lyù trí suy lyù vaø thöïc tieãn. moãi loaïi coù nhöõng nguyeân lyù ñeä nhaát hay ñieåm khôûi ñaàu rieâng bieät khoâng theå chöùng minh ñöôïc vaø khoâng coù nguoàn goác. Ñaây laø chæ thò cho nhöõng haønh ñoäng cuûa con ngöôøi coù trí khoân vaø chuû ñònh : nguyeân taéc naøy ngay laäp töùc ñöôïc nhaän bieát laø ñuùng moät khi ngöôøi ta hieåu yù nghóa cuûa ñieàu thieän vaø söï aùc. Ñieàu thieän ôû ñaây khoâng chæ hieåu laø ñieàu gì toát veà maët luaân lyù nhöng coøn coù yù nghóa laø baát kyø caùi gì cuûa con ngöôøi coù theå hieåu ñöôïc laø thöïc söï hoaøn haûo trong khi ñieàu aùc hay ñieàu xaáu coù nghóa laø baát kyø ñieàu gì töôùc ñoaït söï hoaøn thieän hay hoaøn thaønh baûn thaân con ngöôøi. coøn ñieàu aùc phaûi traùnh. Finnis. Grisez. ñieàu chuùng ta quan taâm laø laø caùi gì. Cuõng laïi theo ñöôøng höôùng cuûa thaùnh Thomas. Nguyeân lyù ñeä nhaát cho lyù trí thöïc tieãn vaø nhöõng ñaëc ñieåm chung cuûa noù Cuøng vôùi thaùnh Thomas. coøn khi baøn caõi coù tính caùch thöïc tieãn thì chuùng ta quan taâm ñeán caùi gì ñöôïc laøm. Noùi caùch khaùc nhöõng xaùc quyeát chung cuûa 93 .1. coù nhöng xaùc quyeát toång quaùt nhôø vieäc nhaän bieát nhöõng ñieàu chaân thieän laø chuùng thöïc söï hoaøn thaønh con ngöôøi. caùc taùc giaû cuûa chuùng ta cho raèng nguyeân taéc tröôùc heát hay ñieåm khôûi ñaàu cho lyù trí thöïc tieãn ñoù laø ñieàu thieän ñöôïc thöïc hieän vaø theo ñuoåi.

caùc taùc giaû cuûa chuùng ta ôû möùc ñoä naøo ñoù coù thay ñoåi ñoâi chuùt baûn 94 . Buyle tìm caùch xaùc ñònh taát caû nhöõng ñieàu thieän cô baûn cuûa con ngöôøi. söï truyeàn sinh vaø giaùo duïc. Trong noã löïa phaùt trieån tö töôûng cuûa thaùnh Thomas. Grisez. khi xem xeùt nhöõng cöùu caùnh hay muïc ñích maø vì ñoù cuoái cuøng ngöôøi ta tieán haønh nhieàu loaïi haønh ñoäng khaùc nhau. Nhöõng ñieàu thieän cô baûn cuûa con ngöôøi maëc daàu heát söùc ña daïng nhöng cuõng gioáng nhau bôûi vì moãi ñieàu laø moät ñieàu toát cuûa con ngöôøi. Hoï cho raèng nhöõng ñieàu thieän naøy coù theå ñöôïc phaân bieät khi ghi nhaän nhöõng ñieàu ñöôïc coi laø ñuùng bao haøm trong lyù trí thöïc tieãn cuûa nhöõng ngöôøi bình thöôøng. soáng tình baèng höõu vôùi ngöôøi khaùc. Trong nhöõng phaàn vieäc khaùc nhau. Do ñoù ngöôøi ñaõ duøng caùc dieãn ngöõ nhö vaø cuõng nhö theá vaø nhöõng ñieàu cuøng loaïi naøy ñeå dieãn taû chuùng 82 . Khi trình baøy tö töôûng cuûa thaùnh Thomas veà luaät töï nhieân toâi ñaõ ghi chuù raèng Thomas phaân bieät nhöõng loaïi khaùc nhau cuûa nhöõng ñieàu thieän caên baûn nôi con ngöôøi. chöù khoâng laø ñieàu toát cho con ngöôøi. baûo veä vaø thaêng tieán 81. söï hieåu bieát caùc chaân lyù veà Thieân Chuùa. Finnis. Nhöõng ñieàu thieän caên baûn laøm hoaøn haûo nhöõng phöông dieän hay chieàu kích khaùc nhau cuûa con ngöôøi trong söï trieån nôû caù nhaân vaø coäng ñoàng. Toâi cuõng ñaõ ghi nhaän raèng Thomas ñaõ khoâng xem danh saùch ngöôøi ñöa ra veà nhöõng ñieàu thieän caên baûn cuûa con ngöôøi laø coù tính toaøn dieän hay heä thoáng nhöng ñuùng ra chæ coù tính caùch minh hoaï maø thoâi. nhöõng ñieàu thieän nhö laø chính söï soáng. töông öùng vôùi nhöõng thieân höôùng töï nhieân cuûa con ngöôøi.nguyeân lyù ñeä nhaát naøy cuûa lyù trí thöïc tieãn coù hình thöùc : moät ñieàu thieän caên baûn naøo ñoù cuûa con ngöôøi thì ñöôïc thöïc hieän vaø / hay theo ñuoåi.

tình caûm vaø choïn löïa cuûa mình . vôùi haøng xoùm laùng gieàng. Vieäc choïn löïa bao goàm trong chính yù nghóa cuûa nhöõng ñieàu thieän naøy bôûi vì söï löïa choïn maø qua ñoù ngöôøi ta haønh ñoäng vì nhöõng ñieàu thieän thì bao goàm söï thöïc hieän hay thôøi ñieåm hoùa cuûa hoï. laø ñieàu thieän maø ngöôøi ta tham döï vaøo ñoù baèng caùch thieát laäp söï hoaø hôïp giöõa caùc phaùn ñoaùn. coát ôû söï hoaø hôïp giöõa caùc phaùn ñoaùn. ngöôøi ta khoâng theå thoâng döï vaøo ñieàu thieän cuûa tình baèng höõu maø laïi khoâng thöïc hieän moät söï choïn löïa maø ñoái töôïng cuûa noù bao goàm söï hoaø hôïp giöõa chính choïn löïa ñoù vaø yù muoán cuûa keû maø ta muoán neân baïn. löïa choïn vaø söï thöïc hieän .84 Grisez. Boán thuoäc tính coi nhö coù chung chuû ñeà laø söï hoaø hôïp vaø nhöõng ñieàu thieän töông öùng laø :  Söï dung hôïp hay söï an bình beân trong. baïn höõu. vaø  Söï thuaän hoaø vôùi Thieân Chuùa … hay nguoàn yù nghóa vaø giaù trò naøo ñoù vöôït treân con ngöôøi. Chaúng haïn. Finnis vaø Boyle goïi nhöõng ñieàu thieän caên baûn cuûa con ngöôøi naøy laø phaûn tænh hay hieän sinh vì chuùng hoaøn thaønh con ngöôøi ôû chöøng möïc hoï coù khaû naêng choïn löïa vaø nhö theá coù theå thöïc hieän ñieàu thieän vaø aùc veà maët luaân lyù. moät ñieàu thieän maø coù theå ñöôïc goïi laø ñieàu thieän cuûa toân giaùo. 95 .  Söï an bình cuûa löông taâm vaø söï kieän ñònh nghóa giöõa baûn thaân mình vaø söï dieãn taû noù. hay söï hoaø hôïp giöõa hai hay nhieàu caù nhaân vaø nhöõng nhoùm ngöôøi .lieät keâ cuûa hoï veà nhöõng ñieàu thieän neàn taûng cuûa con ngöôøi. Ngaøy nay hoï ñoàng yù raèng coù baûy thuoäc tính cuûa nhöõng ñeàu thieän caên baûn nhö theá 83.  Söï thuaän hoaø vôùi nhöõng ngöôøi khaùc.

söï hoaøn thaønh ñích thöïc vaø beàn vöõng trong chuùng phaûi nhö theá 86. truyeàn sinh vaø giaùo duïc. Thí duï. khoâng phaûi taát caû moïi löïa choïn nhaèm thoâng döï vaøo nhöõng ñieàu thieän hoã töông ñeàu laø nhöõng choïn löïa luaân lyù thieän haûo maëc daàu nhö chuùng ta seõ thaáy sau naøy. ngöôøi ta coù theå tìm caùch thieát laäp söï hoaø hôïp thieän haûo giöõa caùc phaùn ñoaùn vaø choïn löïa baèng caùch hôïp lyù hoaù caùc choïn löïa voâ luaân lyù .Tuy nhieân. Ñaây laø nhöõng ñieàu thieän cuûa con ngöôøi maø söï löïa choïn khoâng bao haøm trong nhöõng ñònh nghóa cuûa chuùng ôû chöøng möïc chuùng hoaøn thaønh caùc phöông dieän hay chieàu kích cuûa con ngöôøi. Finnis vaø Boyle nhaän bieát ba ñieàu thieän caên baûn maø hoï goïi laø “thöïc chaát”. Ñieàu naøy laø sai laàm bôûi vì ngöôøi ta coù theå choïn löïa nhaèm thieát laäp voâ vaøn nhöõng ñieàu thieän coù chuû ñeà chung laø hoaø hôïp baèng nhöõng caùch voâ luaân lyù 85. Nhö theá. Nghóa laø khi nhaän thöùc nhöõng ñieàu thieän naøy. Coù ba söï thieän caên baûn cuûa con ngöôøi mang tính thöïc chaát nhö theá : (1) chính söï soáng con ngöôøi. khaùc vôùi ñieàu thieän hieän sinh hay phaûn tænh. bao goàm söùc khoûe. (2) söï hieåu bieát veà chaân lyù vaø tính thaåm myõ. chuùng ta khoâng neân ñöa giaù trò luaân lyù vaøo chuùng. ñoù laø nhöõng söï thieän hoaøn thaønh con ngöôøi nhö nhöõng höõu theå coù trí 96 . ngöôøi ta coù theå tìm caùch tham döï vaøo tình baèng höõu vaø söï thuaän hoaø thieän haûo vôùi nhöõng ngöôøi khaùc baèng caùch vi phaïm nhöõng nguyeân taéc luaân lyù hay hôïp taùc vôùi nhöõng ngöôøi khaùc trong nhöõng vieäc voâ luaân lyù. thaät laø sai laàm neáu nhöõng ñieàu thieän coù chuû ñeà chung laø söï hoaø hôïp ñöôïc coi laø coù giaù trò luaân lyù ñuùng nghóa. ñoù laø ñieàu thieän hoaøn thaønh con ngöôøi hö laø nhöõng höõu theå coù thaân xaùc . söï thoáng nhaát thaân xaùc. Theâm vaøo vôùi nhöõng ñieàu thieän hieän sinh hay phaûn tænh naøy cuûa con ngöôøi. Grisez.

theo ñuoåi. vaø nhö laø nhöõng ngöôøi thöïc hieän vaø chia seû veà maët vaên hoùa 87. baûo veä vaø khích leä” vaø nhöõng ñieàu ñoái nghòch vôùi noù maø ngöôøi ta phaûi traùnh. Noùi caùch khaùc. Cuõng vaäy. Hoï coá gaéng laøm cho roõ hôn caùc loaïi ñieàu thieän maø Toâma ñaõ ñeà caäp khi ngöôøi phaân bieät giöõa nhöõng ñieàu thieän gaén lieàn vôùi con ngöôøi nhö laø nhöõng thöïc theå coù thöïc. Cuõng nhö Aquinas. vaø hoï vieän ñeán caùc thaønh töïu cuûa caùc nhaø nhaân chuûng vaên hoùa vaø nhöõng ngöôøi khaùc ñeå baûo veä quan ñieåm cuûa hoï 88. cuøng vôùi thaùnh Thomas hoï thaáy raèng con ngöôøi thöôøng hay tieán haønh nhöõng haønh ñoäng khieán hoï coù theå thoâng döï vaøo nhöõng ñieàu thieän naøy chaúng vì muïc ñích naøo khaùc hôn laø thoâng döï vaøo ñoù. nhö laø nhöõng höõu theå coù thaân xaùc. ngöôøi ta ñi baùc só ñeå gìn giöõ söùc khoûe vaø söï soáng 97 .khoân vaø (3) caùc hoaït ñoäng vui chôi vaø caùc coâng vieäc ñoøi hoûi phaûi coù kyõ naêng. vaø nhö laø nhöõng con ngöôøi coù trí khoân vaø coù theå choïn löïa. ñoâi khi hoï noùi veà nhöõng khuynh höôùng cô baûn hay töï nhieân höôùng chuùng ta veà nhöõng ñieàu thieän naøy moät caùch naêng ñoäng. ñoù laø nhöõng söï thieän hoaøn thaønh con ngöôøi nhö laø nhöõng höõu theå vöøa coù thaân xaùc vöøa coù trí khoân. Ñuùng laø ngöôøi ta coù theå hoïc hoûi ñeå thoâng döï vaøo ñieàu thieän cuûa vieäc hoïc (bieát chaân lyù) vaø ngöôøi ta coù theå laøm theá chaúng vì moät aån yù naøo. Söï keâ khai caû hai ñieàu thieän “phaûn tænh” vaø “thöïc chaát” cuûa con ngöôøi coù leõ ñaõ cho thaáy roõ raøng caùc taùc giaû cuûa chuùng ta chuû yeáu ñi theo söï höôùng daãn cuûa thaùnh Toâma trong vieäc nhaän bieát nhöõng ñieàu thieän caên baûn cuûa con ngöôøi maø ngöôøi ta phaûi “thöïc hieän. nhöõng ñieàu thieän naøy ñöôïc coi nhö nhöõng “cöùu caùnh” hay “nhöõng ñieåm” trong hoaït ñoäng cuûa con ngöôøi.

nghóa laø. Khoâng coù ñieàu thieän naøo ñang baøn laø ñieàu thieän toái thöôïng hay ñieàu thieän tuyeät ñoái. ñeå ñöôïc toát nghieäp v. Noùi caùch khaùc..v. noùi caùch khaùc. chaúng coù gì laø Summum Bonum. ngöôøi ta thöôøng naïi vaøo nhöõng ñieàu thieän naøy nhö laø lyù do toàn taïi cho nhöõng choïn löïa laø haønh ñoäng cuûa hoï. khi tìm caùch thöïc hieän caùc choïn löïa vaø haønh ñoäng maø caû chính hoï vaø ngöôøi khaùc coù theå hieåu ñöôïc. laø moät ñieàu thieän maø con ngöôøi ñaùnh giaù cao chöù khoâng ñònh giaù. ÔÛ ñaây coù hai kieåu khoâng theå so saùnh ñöôïc vôùi nhau ta caàn phaûi phaân bieät. Ñaàu tieân laø söï khoâng theå so saùnh ñöôïc giöõa nhöõng ñieàu 98 . moãi ñieàu thieän naøy ñöôïc duøng nhö moät nguyeân taéc hay ñieåm khôûi ñaàu ñeå nghó xem phaûi laøm caùi gì. vì chæ duy mình Thieân Chuùa laø ñieàu thieän naøy. v. ngöôøi ta coù theå ngaém caûnh chieàu taø hay nghe nhaïc giao höôûng chæ ñeå tham döï vaøo caùi thieän cuûa veû ñeïp. Ñoù laø phaûi baèng loøng vôùi “tính khoâng theå so saùnh ñöôïc vôùi nhau”. laø moät phöông dieän hay chieàu kích thaønh toaøn cuûa con ngöôøi. Nhöng moãi moät ñieàu thieän naøy laø moät ñieàu thieän ñích thöïc cuûa con ngöôøi. ngöôøi ta coù theå hoïc ñeå maø hoïc..v.. Coøn moät ñieåm nöõa veà nhöõng ñieàu thieän caên baûn caàn phaûi ñöôïc löu yù..vaø coù theå laøm nhö vaäy chaúng vì muïc ñích naøo xa hôn. ñeán voâ taän. vôùi vieäc chuùng ta chaúng theå saép xeáp chuùng moät caùch ñaày yù nghóa trong baát kyø thöù töï phaåm traät naøo. Hôn theá nöõa. cuõng nhö khoâng theå so saùnh hay ño löôøng giöõa chuùng vôùi nhau. ñeå thi ñaäu..chaúng haïn. nhöõng ñieàu thieän naøy laø “nhöõng cöùu caùnh” maø con ngöôøi haønh ñoäng tröôùc heát laø vì ñoù 89. maëc daàu ñöông nhieân laø ngöôøi ta coù theå ñaët nhöõng ñieàu thieän naøy phuï thuoäc nhöõng muïc ñích khaùc . Khi ñöôïc lyù trí thöïc tieãn naém baét.

Grisez.Thí duï. 99 . vaø Boyle giaûi thích roõ taïi sao laïi coù kieåu khoâng theå so saùnh ñöôïc vôùi nhau naøy. Cuõng nhö khi so saùnh nhöõng traùi taùo vôùi nhöõng traùi cam hay con soá 33 vôùi chieàu roäng cuûa trang saùch naøy.thieän cuûa caùc loaïi khaùc nhau. Ñuùng laø khoâng coù ñieàu thieän caên baûn naøo ñaõ ñöôïc xem nhö theá coù theå noùi caùch ñaày yù nghóa laø toát hôn ñieàu khaùc. caùc loaïi ñieàu thieän caên baûn khaùc nhau ñöôïc goïi laø “ñieàu thieän” chæ vì söï loaïi suy” 90. Theo caùch rieâng cuûa noù.. chuùng seõ khoâng coù nhieàu loaïi nöõa. thí duï. Neáu chuùng thu goïn thaønh caùi gì ñoù öu tieân thì chuùng khoâng coøn laø nhöõng nguyeân lyù ñeä nhaát nöõa. chuùng khoâng theå so saùnh vôùi nhau ñöôïc. Neáu chuùng neân ñoàng nhaát vôùi nhau. goïi laø moät milimet.chaúng coù caùch so saùnh naøo theo kieåu cuûa lyù trí ñeå coù theå noùi ñieàu naøo “lôùn hôn” khi so saùnh ñieàu thieän cuûa söï soáng vaø söï thieän cuûa söï hieåu bieát chaân lyù hay cuûa tình baèng höõu hay cuûa toân giaùo hay cuûa phaùn ñoaùn. moãi caùch laø moät ñieàu thieän khoâng theå so saùnh ñöôïc. chuùng ta coù theå so saùnh con soá 33 vôùi chieàu roäng cuûa trang saùch naøy baèng caùch thu goïn caû hai thaønh moät maãu soá chung. theo ñoù chuùng ta coù theå phaùn ñoaùn ñaày ñuû yù nghóa raèng chieàu roäng cuûa trang saùch naøy “lôùn” hôn soá 33. theá thì chuùng seõ ñoàng nhaát vôùi nhau hay seõ thu goïn vaøo caùi gì ñoù öu tieân qua ñoù chuùng coù theå ñöôïc ño löôøng. Hoï vieát :“Neáu chuùng (ñieàu thieän caùc loaïi) coù theå so saùnh vôùi nhau ñöôïc. Do ñoù.. giöõa ñieàu thieän cuûa söï soáng vaø ñieàu thieän cuûa söï hieåu bieát chaân lyù hay ñieàu thieän cuûa vieäc an bình noäi taâm. Nhö vaäy. vaø cuõng khoâng theå ruùt goïn chuùng thaønh moät maãu soá chung ñeå chuùng ta coù moät tieâu chuaån nhö nhau naøo ñoù maø chuùng ta coù theå so saùnh chuùng veà maët naøy . Noùi caùch khaùc. Finnis.

nhö chuùng ta ñaõ bieát. ñeà nghò. Giôø ñaây. Moãi caùi laø moät ñieàu thieän khoâng theå so saùnh ñöôïc. ñieàu quan troïng vaø caàn thieát laø chuùng ta phaûi nhôù raèng thaùnh Thomas ñaõ ñöa hai loaïi meänh ñeà hoaøn toaøn khaùc nhau vaøo “caùc giôùi luaät ñeä nhaát vaø chung cuûa cuûa luaät töï nhieân”. phaùt trieån vaø laøm saùng toû tö töôûng cuûa thaùnh Thomas veà vaán ñeà naøy. chaúng coù choïn naøo bao goàm moïi ñieàu ñaõ ñöôïc caùc löïa choïn cuûa noù höùa heïn ngay luùc noù höùa heïn ñieàu thieän ngay caû khi söï löïa choïn seõ ñöa ra ngay luùc aáy cuøng moät ñieàu thieän caên baûn” 91.nhö chuùng ta seõ thaáy roõ raøng hôn ôû chöông keá tieáp khi chuùng ta baøn luaän veà phöông phaùp thöïc hieän caùc phaùn ñoaùn ñöôïc bieát nhö laø “thuyeát caân ñoái” (proportionalism) “Khi ngöôøi ta coù moät choïn löïa. truyeàn sinh vaø döôõng duïc. chaúng coù caùch naøo so saùnh ñieàu thieän cuûa söï soáng toâi vôùi ñieàu thieän cuûa söï soáng baïn. 2. Loaïi thöù I. ñaây laø ñieàu toái quan troïng .Theâm vaøo tính khoâng theå so saùnh giöõa caùc loaïi söï thieän naøy coøn coù söï khoâng theå so saùnh giöõa caùc ñieàu thöïc hieän hay “vieäc ñöa ra daãn chöùng” cuûa moät vaø cuøng moät ñieàu thieän. soáng tình thaân aùi vôùi ngöôøi khaùc. vaø nhöõng ñieàu thieän khaùc “cuøng loaïi naøy"). vaø B.. Nhö vaäy. F. Nguyeân lyù ñeä nhaát cuûa luaân lyù vaø lyù töôûng hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn. khích leä vaø baûo veä (chính söï soáng con ngöôøi. Tröôùc khi trình baøy vaø baøn luaän veà vieäc coâng thöùc hoùa “nguyeân taéc ñeä nhaát cuûa luaân lyù” do G. chuùng ta ñaõ thaáy laøm theá naøo G. bao goàm nhöõng giôùi luaät (a) höôùng daãn chuùng ta thöïc hieän vaø ñeo ñuoåi ñieàu thieän vaø traùnh ñieàu aùc vaø (b) nhaän dieän ra nhöõng ñieàu thieän ñích thöïc maø chuùng ta phaûi theo ñuoåi. hieåu bieát chaân lyù veà Thieân Chuùa. F. vaø B. Thí duï. Cuøng vôùi thaùnh Thomas hoï nghó raèng 100 .

chuùng khoâng theå laøm cho ta phaân bieät ñöôïc söï khaùc nhau giöõa caùc caùch thöùc choïn löïa toát hay xaáu xeùt veà maët luaân lyù. Nhöng chuùng phaûi phuø hôïp vôùi caùch chuùng ta theo ñuoåi vaø thöïc hieän ñieàu thieän vaø traùnh ñieàu aùc. ngay caû nhöõng choïn löïa vaø haønh ñoäng voâ luaân lyù trong moät phaïm vi naøo ñoù. cuõng vieän ñeán nhöõng nguyeân taéc cuûa lyù trí thöïc tieãn ñeå thöïc hieän nhöõng choïn löïa vaø haønh ñoäng coù theå hieåu ñöôïc cuûa mình vaø ñeå bieän minh (“hôïp lyù hoùa”. ñoái vôùi ñieàu aùc veà maët luaân lyù) cho nhöõng choïn löïa vaø haønh ñoäng cuûa hoï ñoái vôùi chính hoï vaø nhöõng ngöôøi khaùc. lieân heä ñeán caùch theá ta theo ñuoåi vaø laøm ñieàu thieän .ñeàu ñöôïc thaùnh Thomas keå vaøo soá nhöõng nguyeân taéc vaø giôùi 101 . thaùnh Thomas ñaõ keå vaøo ñoù giôùi raên keùp laø yeâu thöông Thieân Chuùa vaø ñoàng loaïi.ñoù laø. Nhö theá.nhöõng nguyeân taéc hay qui luaät cuûa luaät töï nhieân naøy cho ñeán nay vaãn chöa phaûi laø caùc nguyeân taéc luaân lyù. Seõ ñöôïc nhaéc laïi. Nghóa laø. Moïi ngöôøi. cuõng nhö caùi Qui Taéc Vaøng vaø giôùi luaät laø chuùng ta khoâng ñöôïc laøm haïi ai heát 94. Maëc daàu caû hai loaïi ñeà xuaát naøy . trong soá loaït thöù hai nhöõng nguyeân taéc ñeä nhaát hay phoå bieán naøy cuûa luaät töï nhieân. nhöõng ñeà xuaát höôùng daãn chuùng ta theo ñuoåi vaø thöïc hieän nhöõng ñieàu thieän naøy nhaän ra ñieàu thieän phaûi theo ñuoåi vaø laøm. duø chính tröïc hay gian aùc xeùt veà luaân lyù. Sau heát. cuõng vaãn ñaùp traû nguyeân taéc laø ñieàu thieän thì ñöôïc laøm vaø theo ñuoåi coøn ñieàu aùc thì phaûi traùnh 93. Nhöng nhö chuùng ta ñaõ thaáy. thaùnh Thomas ñaõ keå ra caû moät loaït nöõa veà nhöõng ñeà nghò thöïc haønh vaøo soá nhöõng nguyeân lyù hay giôùi leänh cuûa luaät töï nhieân. ngöôøi ta choïn laøm ñieàu xaáu veà maët luaân lyù chæ vì hoï nghó raèng laøm nhö theá cuoái cuøng hoï seõ ñöôïc thoâng döï vaøo ñieàu thieän naøo ñoù vaø traùnh ñöôïc ñieàu aùc naøo ñoù 92.

Trong noã löïc laøm saùng toû vaø trieån khai tö töôûng cuûa thaùnh Thomas. ñaõ phaân bieät roõ raøng giöõa nhöõng nguyeân taéc ñaàu tieân cuûa luaät töï nhieân laø nhöõng nguyeân taéc cuûa lyù trí thöïc tieãn. vaø B. Vaø laø moät Kitoâ höõu. F.. Maët khaùc. Hoï cho thaáy raèng phaûi coù moät nguyeân taéc ñeä nhaát cuûa ñaïo ñöùc hay cuûa tính hôïp lyù thöïc tieãn gioáng nhö nguyeân taéc ñeä nhaát cuûa lyù trí thöïc tieãn.. nhöõng nguyeân taéc höôùng daãn chuùng ta theo ñuoåi vaø thöïc hieän ñieàu thieän vaø traùnh ñieàu aùc. vaø giuùp nhaän bieát nhöõng ñieàu thieän maø chuùng ta phaûi theo ñuoåi vaø thöïc hieän vôùi nhöõng nguyeân taéc ñaàu tieân cuûa luaät töï nhieân laø nhöõng nguyeân taéc luaân lyù. Thaùnh Thomas nhaán maïnh raèng ñaây laø nguyeân taéc luaân lyù maø töø ñoù nhöõng giôùi luaät luaân lyù cuûa thaäp giôùi phaùt sinh ra 95. vaø B. nghóa laø.luaät ñeä nhaát hay phoå bieán nhaát cuûa luaät töï nhieân. Chöùc naêng cuûa nguyeân taéc ñeä nhaát cuûa lyù trí thöïc tieãn laø höôùng daãn con ngöôøi ñeán nhöõng ñieàu thieän hoaøn haûo cuûa hoï vaø loaïi boû söï voâ nghóa hay khoâng coù muïc ñích trong choïn löïa vaø haønh ñoäng cuûa con ngöôøi. thaùnh Thomas ñaõ coù caên cöù raát vöõng chaéc ñeå noùi raèng ñaây laø ñieàu raên tröôùc heát 102 . ghi nhaän raèng thaùnh Thomas coi giôùi raên keùp cuûa tình yeâu laø nguyeân taéc ñaïo ñöùc ñeä nhaát : “ngöôi phaûi yeâu meán Thieân Chuùa Chuùa cuûa ngöôi vaø ngöôi phaûi yeâu ñoàng loaïi mình”. Muïc ñíùch cuûa noù laø taïo neân neàn taûng cho vieäc höôùng daãn nhöõng choïn löïa vaø haønh ñoäng ñeán söï hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn. G. nhöõng chính ngöôøi ñaõ chaúng löu yù gì ñeán söï khaùc nhau giöõa chuùng. G. chöùc naêng cuûa nguyeân taéc ñaïo ñöùc ñeä nhaát ñoù laø cung caáp caùch thöùc phaân bieät giöõa nhöõng caùch choïn löïa toát veà maët luaân lyù vaø nhöõng caùch choïn löïa xaáu veà maët luaân lyù. F.

103 . Roõ raøng hoï hieåu raèng nhöõng ñieàu raên yeâu thöông cuûa Kinh Thaùnh dieãn taû xaùc thöïc nguyeân taéc ñaïo ñöùc caên baûn hay ñaàu tieân theo ngoân ngöõ toân giaùo. soá 35) 96. ñaõ ñeà nghò moät chuaån möïc caên baûn hay neàn taûng : “Chuaån möïc cho haønh ñoäng cuûa con ngöôøi ñoù laø noù phaûi phuø hôïp vôùi lôïi ích ñích thöïc cuûa nhaân loaïi theo nhö keá hoaïch vaø yù muoán cuûa Thieân Chuùa vaø phaûi cho pheùp con ngöôøi vôùi tö caùch laø nhöõng caù nhaân hay nhöõng thaønh vieân cuûa xaõ hoäi ñöôïc trau doài vaø thöïc hieän ôn goïi toaøn dieän cuûa mình” (Gaudium et SPes.. vaø B.” Nhö vaäy. vì ñaây laø ñieàu maø Chuùa Gieâsu ñaõ daïy (Mt 22... khoâng choái boû raèng thaùnh Thomas (theo Saùch Thaùnh) vaø Coâng ñoàng Vatican II ñaõ xaùc laäp coâng thöùc caùch ñuùng ñaén cho nguyeân taéc luaân lyù caên baûn vaø ñaàu tieân. tình yeâu Thieân Chuùa ñoøi hoûi yeâu meán moïi ñieàu thieän. (bao goàm caû ) nhöõng ñieàu thieän caên baûn cuûa con ngöôøi. nhö chuùng ta ñaõ bieát. Khi ñeà caäp ñeán ñieàu Kinh Thaùnh noùi veà nguyeân taéc naøy (do thaùnh Thomas thöïc hieän) ñoù laø chuùng ta phaûi yeâu meán Thieân Chuùa treân heát moïi söï vaø ngöôøi ñoàng loaïi nhö chính mình. hoï ñaõ ghi nhaän raèng “ñoái vôùi ngöôøi Do Thaùi vaø Kitoâ höõu. sau heát.nghóa laø ngöôøi ta yeâu thöông ñoàng loaïi khi mong muoán raèng nhöõng ñieàu thieän trong cuoäc soáng cuûa con ngöôøi trieån nôû trong ngöôøi aáy.vaø lôùn hôn heát maø taát caû caùc giôùi raên khaùc ñeàu ñaët neàn taûng treân ñoù.37-40). Vaø tình yeâu ngöôøi ñoàng loaïi nhö chính mình ít ra phaûi loaïi tröø tính ích kyû vaø coù nghóa laø chaáp nhaän söï hoaøn thaønh cuûa ngöôøi khaùc nhö phaàn traùch nhieäm cuûa chính mình” 97.. F. Thieân Chuùa laø ñieàu toái thieän vaø laø nguoàn maïch moïi ñieàu thieän. .. G. Caùc taùc giaû cuûa chuùng ta cuõng ghi nhaän raèng caùc nghò phuï cuûa Coâng ñoàng Vatican II.

Neân laøm theá vì chöùc naêng cuûa nguyeân lyù ñaïo ñöùc ñeä nhaát laø cung caáp cho chuùng ta moät tieâu chuaån ñeå phaân bieät nhöõng caùch choïn löïa naøo laø toát veà maët luaân lyù vaø nhöõng caùch choïn löïa naøo laø xaáu veà maët luaân lyù. hoï tin raèng nguyeân lyù ñaïo ñöùc ñeä nhaát. “Ñeå phuïc vuï nhö moät tieâu chuaån cho phaùn ñoaùn thöïc tieãn. Nguyeân lyù ñaïo ñöùc ñeä nhaát ñoù caøng ñöôïc dieãn taû roõ raøng vaø ñaày ñuû hôn neáu noù lieân quan gaàn giuõ hôn vôùi nhöõng nguyeân taéc ñeä nhaát cuûa lyù trí thöïc tieãn. phaûi mong muoán nhöõng vaø chæ nhöõng khaû naêng maø yù ñònh cuûa noù töông hôïp vôùi yù ñònh hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn” 101.” G.Noùi caùch khaùc. ñöôïc dieãn taû theo caùch thöùc toân giaùo baèng meänh leänh keùp cuûa tình yeâu. vaø maët khaùc. hoï tin raèng caùc coâng thöùc theo Thaùnh Kinh (vaø thaùnh Thomas) vaø Vatican II veà nguyeân taéc luaân lyù caên baûn vaø ñaàu tieân laø coù cô söû khi ñöôïc xem töø vieãn töôïng cuûa nieàn tin toân giaùo. hoï nghó raèng nhöõng coâng thöùc veà nguyeân taéc naøy khoâng hoaøn toaøn laøm thoûa maõn caùc muïc ñích cuûa vieäc suy tö ñaïo ñöùc vaø thaàn hoïc. vieát. Vì theá. ñieàu naøy coù nghóa laø neân noùi roõ raøng söï chi phoái troïn veïn cuûa caùc nguyeân taéc ñeä nhaát cuûa lyù trí thöïc tieãn.” 99 hay caùi maø cuõng coù theå ñöôïc goïi laø söï chi phoái cuûa “lyù trí ngay thaúng” hay “lyù trí thöïc tieãn töï do” 100. coù theå ñöôïc coâng thöùc hoùa caùch chính xaùc hôn cho caùc muïc ñích cuûa trieát hoïc vaø thaàn hoïc nhö sau : “Khi töï nguyeän haønh ñoäng vì nhöõng ñieàu thieän cuûa con ngöôøi vaø khi traùnh nhöõng gì ñoái nghòch vôùi chuùng. 104 . “moät söï trình baøy heä thoáng phaûi ñeà caäp ñeán nhieàu ñieàu thieän caên baûn cuûa con ngöôøi laøm naûy sinh nhu caàu choïn löïa vaø phaùn ñoaùn luaân lyù 98. khi chuùng cuøng taùc ñoäng caùch hoøa hôïp trong söï phoái hôïp hoaøn toaøn. ngöôøi ta phaûi choïn löïa. Tuy nhieân.

“coõi loøng” chuùng ta phaûi ñöôïc môû ra cho chuùng. Moät ngöôøi nhö theá thì saün saøng laøm theo caùch coù choïn löïa nhöõng lôøi ñeà nghò maø caùch naøy hay caùch khaùc chuùng boû maëc. Moät caùch ngay chính veà maët luaân lyù. Neáu chuùng ta muoán laø nhöõng con ngöôøi chaân chính xeùt veà maët luaân lyù.ï theo nhöõng caùch thöùc khoâng chaân chính vaø tuøy höùng. Taát caû ñieàu naøy laø coát loõi ñeå hieåu ñöôïc caùch 105 . toân suøng vaø kính troïng moïi ñieàu thieän cuûa hieän sinh con ngöôøi trong caùc choïn löïa maø töï hoï ñònh ñoaït. chính trong chuøng möïc ngöôøi ñoù saün saøng xaùc nhaän. kính troïng nhöõng ñieàu thieän ñích thöïc hoaøn haûo cuûa con ngöôøi vaø nhöõng ngöôøi maø nôi hoï nhöõng ñieàu thieän naøy ñöôïc nhaèm trieån nôû. Ngöôøi nhö theá laø ngöôøi ñaùp öùng moïi chæ thò cuûa taát caû nhöõng nguyeân taéc ñaâu tieân cuûa trí thöïc haønh. neàn taûng cuûa chuùng ta phaûi laø thaùi ñoä cuûa nhöõng ngöôøi thieát tha ñi theo. vaø coõi loøng chuùng ta phaûi môû ra vôùi ñieàu gì thöïc söï laø toát 102.Coù theå ñaët vaán ñeà nhö theá. phôùt lôø. gaây haïi. toân suøng. moät ngöôøi ñònh choïn moät caùch voâ luaân lyù laø ngöôøi khoâng coù thaùi ñoä naøy ñoái vôùi nhöõng ñieàu thieän vaø ñoái vôùi nhöõng ngöôøi maø nhöõng ñieàu thieän naøy ñöôïc nhaém ñeå laøm hoï trieån nôû. phaù huûy hay caûn trôû nhöõng ñieàu thieän naøy hay ñoái xöûa vôùi chuùng vaø nhöõng ngöôøi maø chuùng ñöôïc ñeå laøm trieån nôû ho. moät ngöôøi ñònh choïn löïa thì phaûi môû ra vôùi moïi ñieàu thieän ñích thöïc hoaøn haûo cuûa con ngöôøi vaø laéng nghe moïi tieáng goïi maø chuùng keâu môøi qua nhöõng nguyeân taéc cuûa lyù trí thöïc tieãn. Laø ñieàu bôùt khi chuùng ta ñöôïc nhöõng nguyeân taéc ñeä nhaát cuûa lyù trí thöïc tieãn höôùng daãn ñeán. soáng theo. Ngöôøi ngay thaúng veà maët luaân lyù laø ngöôøi coù lyù trí thöïc tieãn ñöôïc töï do. Maët khaùc. thì thaùi ñoä caên baûn. xem thöôøng. Luaân lyù tính ñeán töø coõi loøng.

noù laø moät lyù töôûng maø söï loâi cuoán cuûa noù phuï thuoäc vaøo moïi ñieàu thieän coù theå haáp daãn con ngöôøi vaø ñöôïc duøng laøm nhöõng lyù do cho haønh ñoäng 105. Laøm nhö theá. choïn löïa theo lyù trí khoâng bò raøng buoäc hay “ngay 106 . maëc daàu töï noù khoâng laø moät ñieàu thieän caên baûn nhöõng cuõng taïo thaønh “ñoái töôïng” cho moät yù chí toát vaø nhö theá noù “söûa chöõa” laïi yù chí. nghóa laø. Ñuùng hôn.trình baøy coù heä thoáng veà nguyeân taéc ñaïo ñöùc ñeä nhaát. Lyù töôûng naøy daãn daét con ngöôøi khi thöïc hieän choïn löïa baèng caùch höôùng daãn hoï bieát traùnh söï haïn cheá khoâng caàn thieát vaø nhö vaäy tieõp tuïc môû ra cho nhöõng ñieàu thieän hôn nöõa” 106. Trong khi tuyeät nhieân khoâng coù chuyeän töï thaønh toaøn coù tính caùch caù nhaân. Ñieàu quan troïng ôû ñaây laø phaûi ghi nhaän raèng “söï hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn maø nguyeân taéc ñaïo ñöùc ñeä nhaát höôùng daãn ta ñeán ñoù töï noù khoâng phaûi laø moät ñieàu thieän caên baûn cuûa con ngöôøi noù keá caän hay theâm vaøo nhöõng ñieàu thieän caên baûn ñaõ ñöôïc nhaän bieát roài. noù laø ñoái töôïng cho moät lyù trí “ngay thaúng” hay “khoâng bò raøng buoäc cuûa con ngöôøi”. lyù töôûng hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn. thì cuõng chaúng coù “loaïi sieâu nhieân naøo ñoù vöôït treân moïi loaøi thieän haûo khaùc” 103 hay “söï toång hôïp ñoà soä naøo ñoù veà nhöõng ñieàu thieän trong moät tình traïng roäng lôùn cuûa caùc coâng vieäc. YÙ chí cuûa moät ngöôøi ñaõ cam keát choïn löïa vaø haønh ñoäng theo nhöõng yeâu caàu cuûa vieäc hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn laø yù chí cuûa moät con ngöôøi trong thaïm taâm ñaõ saün saøng choïn löïa caùch toát ñeïp. noù khoâng phaûi moät lyù do haønh ñoäng. nhöõng ñieàu maø coù theå ñöôïc döï tính muïc tieâu cho moät keá hoaïch toaøn caàu cho haøng tæ naêm” 104 . Khoâng nhö nhöõng ñieàu thieän caên baûn.

Ñoái vôùi thaùnh Thomas nhöõng nhaân ñöùc luaân lyù töø trong thaâm taâm thuùc ñaåy con ngöôøi caùch ñuùng ñaén ñi ñeán nhöõng cöùu caùnh nhaân sinh. Nhö vaäy. vaø B. F.laø “ñoái töôïng” cuûa lyù trí töï ño cuûa con ngöôøi.thaúng”. cuûa lyù trí ngay thaúng. 107 . nghóa laø. maø moät ngöôøi thöïc söï mong öôùc chuùng ñöôïc thöïc hieän .ñöôïc nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát neâu leân nhö hoï ñaõ dieãn taû chuùng . nghóa laø. lyù töôûng hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn . vì nhöõng nhaân ñöùc luaân lyù chính laø nhöõng chieàu kích. vaø yù nghóa cuûa noù sau naøy trong phaàn naêm seõ ñöôïc laøm saùng toû hôn. Toùm laïi. hay nhöõng phöông dieän cuûa moät ngöôøi ít nhieàu ñaõ ñöôïc hoäi nhaäp vaøo söï thöïc luaân lyù. noù laø coäng ñoaøn lyù töôûng cuûa moïi ngöôøi ñöôïc hoaøn thaønh caùch phong phuù trong moïi ñieàu thieän cuûa con ngöôøi. coù cung caáp tieâu chuaån maø veà maët naøy nhöõng nhaân ñöùc luaân lyù laø deã hieåu. lyù töôûng naøy daãn daét nhöõng choïn löïa cuûa con ngöôøi nhö theá baèng caùch ñeo ñuoåi nhöõng lôïi ích ñaëc thuø daønh cho nhöõng con ngöôøi vaø nhöõng coäng ñoaøn ñaëc thuø 107. vaø Thieân Chuùa” trong caùi khung ñöôïc cung caáp bôûi nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát laø nguyeân taéc höôùng daãn chuùng ta tôùi vieäc hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn. Taát caû nhöõng ñieàu naøy laø toái quan troïng. veà vaán ñeà naøy coù lieân quan theá naøo vôùi tö töôûng cuûa thaùnh Thomas. Toâi nghó raèng ôû ñaây thaät thích hôïp ñeå ghi nhaän tö töôûng cuûa G.. toân giaùo. Khi toâi xem xeùt vaán ñeà “nhöõng öu tieân luaân lyù. cuûa moät ngöôøi saün saøng choïn löïa theo aùnh saùng nhöõng ñoøi hoûi cuûa söï hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn. Ñoái vôùi caùc taùc giaû cuûa chuùng ta. ñi ñeán nhöõng ñieàu thieän hoaøn haûo caên baûn cho con ngöôøi cuûa hoï nhö nhöõng caù nhaân hay nhöõng thaønh vieân cuûa moät coäng ñoaøn 108.

nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát baèng caùch loaïi tröø.ñöôïc xaùc ñònh roõ bôûi söï nhaän bieát nhöõng ñieàu thieän thöïc söï cuûa con ngöôøi thì phaûi thöïc hieän vaø möu caàu. tìm caùch nhaän ra moät caùch chính xaùc hôn nhöõng ñaëc ñieåm cuûa nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát. G. Muïc ñích cuûa hoï laø ñònh roõ 109. Caùc ñaëc ñieåm cuûa nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát : caùc hình thaùi traùch nhieäm. Ngay khi yù nghóa ñeä nhaát cuûa lyù trí thöïc tieãn . ñöøng laøm cho ngöôøi khaùc ñieàu maø baïn khoâng muoán hoï laøm cho baïn) vaø nguyeân taéc laø chuùng ta khoâng ñöôïc laøm haïi moät ai (nhöõng nguyeân taéc maø ngöôøi ñaõ keå vaøo soá nhöõng giôùi luaät “ñeä nhaát vaø phoå bieán” cuûa luaät töï nhieân). thì nguyeân taéc luaân lyù caên baûn cuûa tính hôïp lyù thöïc tieãn cuõng coù theå ñöôïc xaùc ñònh roõ bôûi söï nhaän bieát nhöõng caùch thöùc choïn löïa maø trong thöïc teá chuùng khoâng toân vinh vaø toân troïng söï “hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn” nghóa laø. toaøn boä laõnh vöïc cuûa ñieàu thieän haûo ñích thöïc cuûa con ngöôøi. laø nhöõng ñoøi hoûi cuûa lyù trí thöïc tieãn töï do hay cuûa tính hôïp lyù thöïc tieãn. F.3. “naém chaéc”.laø ñieàu thieän thì phaûi thöïc hieän vaø möu caàu coøn ñieàu aùc thì phaûi traùnh . Trong noã löïc khai trieån caùch roõ raøng vaø heä thoáng hôn ñieàu thaùnh Thomas ñaõ neâu leân khi phaùt bieåu nhöõng nguyeân taéc luaân lyù caên baûn naøy. vaø B. Thaùnh Thomas ñaõ nhaän ra ñöôïc moät soá nhöõng ñaëc ñieåm naøy cuûa nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát (ñöôïc ngöôøi coâng thöùc hoùa thaønh meänh leänh keùp veà tình yeâu) khi ngöôøi ñeà caäp ñeán nguyeân taéc cuûa Qui Luaät Vaøng (haõy laøm cho ngöôøi khaùc ñieàu maø baïn muoán hoï laøm cho baïn. Nhöõng ñaëc ñieåm cuûa nguyeân taéc chuaån möïc ñeä nhaát naøy coù theå ñöôïc goïi laø “caùc hình thaùi traùch nhieäm”.. coi 108 .

F. hoï ghi nhaän raèng neáu haønh ñoäng ñuùng ñaén chuùng ta bò ñoøi hoûi phaûi löu taâm ñeán nhöõng ñieàu thieän ñích thöïc cuûa con ngöôøi trong vieäc phaùn ñoaùn vaø choïn löïa laøm caùi gì . Theo caùch khaúng ñònh. khoâng quan taâm hay thôø ô vôùi chuùng chöùng toû yù chí khoâng thöïc môû ra vôùi chuùng. Trong nhöõng taùc phaåm ñaàu cuûa mình. ñaõ trình baøy nhöõng ñaëc ñieåm cuûa nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát naøy theo caùch khaúng ñònh vaø phuû ñònh. chuùng ta bò ñoøi hoûi phaûi möu tìm nhöõng ñieàu thieän ñích thöïc naøy cuûa cuoäc soáng con ngöôøi vaø tìm kieám chuùng hôn laø nhöõng ñieàu thieän giaû nhö söï khoaùi laïc. neáu coù ai ñoù saép bò cheát ñuoái vaø nhö theá bò töôùc ñi ñieàu thieän cuûa sö soáng vaø chuùng ta coù khaû naêng cöùu ngöôøi ñoù khoûi 109 .nhö laø voâ luaân lyù nhöõng haønh ñoäng ñoøi phaûi coù moät yù muoán caùch cuï theå naøo ñoù khoâng thích hôïp vôùi moät yù chí höôùng ñeán vieäc hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn 110. Nhöõng hình thaùi naøy loaïi tröø nhöõng caùch choïn löïa ñaëc thuø bao goàm nhieàu moái quan heä voâ luaân lyù khaùc nhau giöõa ngöôøi haønh ñoäng vaø nhöõng ñieàu thieän haûo cuûa con ngöôøi. moãi ñieàu thieän naøy ñoøi hoûi chuùng ta phaûi traùnh nhöõng caùch haønh ñoäng laøm caûn trôû söï thöïc hieän caùc ñieàu thieän vaø phaûi öa chuoäng nhöõng caùch haønh ñoäng goùp phaàn cho vieäc thöïc hieän ñieàu thieän khi chuùng ta coù theå laøm ñieàu ñoù caùch deã daøng hay khoâng. vieäc baát chaáp chuùng.thí duï. khi söï thöïc hieän ñaày yù nghæa cuûa noù trong moät hay nhöõng ngöôøi khaùc naøo ñoù ñang bò laâm nguy . G. Theâm vaøo ñoù moãi moät ñieàu thieän naøy coøn ñoøi hoûi chuùng ta phaûi coá gaéng nhaân danh ñieàu thieän naøy (vaø nhaân danh ngöôøi hay nhöõng ngöôøi maø ñieàu thieän naøy ñöôïc döï ñònh trieån nôû trong hoï). vaø B. Hôn theá nöõa. Theâm vaøo ñoù. noùi ñôn giaûn.

ñoù laø moät trong nhöõng ñaëc ñieåm cuûa nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát ñaõ ñöôïc thaùnh Thomas nhaän bieát ra). thoâng thöôøng hôn. Toùm laïi. ñaõ quaûng dieãn moïi hình thaùi cuûa tính höõu traùch theo caùch phuû ñònh hôn laø quaûng dieãn moät soá hình thaùi theo caùch khaúng ñònh vaø moät soá khaùc theo caùch phuû ñònh. laøm hö haïi. vôùi yù ñònh ñaõ ñöôïc suy nghó chín chaén. hay. ñeå gaït qua moät beân nhöõng ñieàu thieän naøy.cheát ñuoái. Trong nhöõng taùc phaåm môùi ñaây cuûa hoï. G. chuùng ta khoâng laøm ñieàu xaáu ñeå ñieàu thieän coù theå xaûy ra moät giaùo huaán maø thaùnh Paul ñaõ daïy caùc Kitoâ höõu trong thö Roma 3. hay ngaên caûn chuùng trong chính mình hay nôi ngöôøi khaùc. Hoï laøm vaäy bôûi vì söï trình baøy nhöõng hình thaùi naøy thaønh heä thoáng theo caùch phuû ñònh 110 .8.. Neáu chuùng ta uoán naén cuoäc soáng mình theo nguyeân taéc ñaïo ñöùc ñeä nhaát thì nhöõng yeâu caàu caàn thieát khaùc bao goám nguyeân taéc cuûa söï ngay thaúng hay Qui Taéc Vaøng (maø nhö chuùng ta ñaõ bieát. Vaø moät yeâu caàu thöïc söï thieát yeáu ñoù laø chuùng ta Khoâng ñöôïc töï do choïn löïa. F. vaø B. ñoù maø moät caùch voâ lyù chuùng ta xem chuùng laø “lôùn hôn”. chuùng ta coù theå bò caùm doã laøm nhö theá bôûi vì söï lieân tuïc trieån nôû cuûa moät ñieàu thieän naøy hay kia trong chính chuùng ta hay trong ngöôøi khaùc ngaên caûn khoâng cho chuùng ta tham döï vaøo moät ñieàu thieän naøo khaùc. ñeå phaù huûy. Chuùng ta coù theå bò caùm doã laøm nhö theá vì söï choáng ñoái ñieàu thieän naøo ñoù maø chuùng ta tuøy tieän khoâng muoán chaáp nhaän noù. vaø thaùnh Thomas ñaõ quaûng dieãn noù khi ngöôøi noùi raèng moät trong nhöõng giôùi luaät ñeä nhaát vaø phoå bieán cuûa luaät töï nhieân ñoù laø chuùng ta khoâng ñöôïc laøm haïi moät ai 111. thì veà maët luaân lyù chuùng ta baét buoäc phaûi laøm ñieàu ñoù.

haønh vi ñöùc tin cuûa hoï taïo thaønh moät cam keát chaân chính nhö theá. nhaän ñònh. thôø ô. xem thöôøng. bôûi vì moät ngöôøi coù theå ñoàng thôøi Khoâng choïn löïa vaø haønh ñoäng theo voâ vaøn caùch 112. gaây haïi. Cuøng vôùi nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát maø chuùng ñaõ “naém chaéc” ñöôïc. chuùng laøm cho con ngöôøi coù theå coù moät nhaõn quan veà söï thaät luaân lyù .moät theá giôùi quan môû hoï ra cho nhöõng nguoàn yù nghóa vaø giaù trò sieâu vieät. Taát caû nhöõng ñaëc ñieåm cuûa nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát cuøng heát söùc höôùng daãn nhöõng choïn löïa vaø haønh vi cuûa con ngöôøi ñeán lyù töôûng hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn. ñieàu cam keát caên baûn cuûa hoï (ñeå uoán naén cuoäc soáng cuûa hoï theo söï thaát luaân lyù) ñöôïc duøng nhö moät haønh vi 111 . Duøng ngoân ngöõ ñôn giaûn hôn. nhöõng baát kyø ai ñöông ñaàu moät caùch ngay chính vôùi caùm doã naøy seõ ít nhieàu daán thaân caùch döùt khoaùt vôùi vieäc hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn. phaù huûy hay caûn trôû nhöõng ñieàu thieän ñích thöïc cuûa con ngöôøi hay haønh ñoäng theo nhöõng caùch thöùc döïa hoaøn toaøn treân nhöõng caûm tính khoâng lyù trí hay theo nhöõng caùch thöùc giôùi haïn caùch thieáu ngay chính vaø tuøy tieän söï thoâng döï cuûa con ngöôøi vaøo nhöõng ñieàu thieän naøy. theo nghóa laø noù uoán naén toaøn boä cuoäc soáng cuûa ngöôøi thöïc hieän ñieàu daán thaân ñoù. hoï loaïi tröø nhöõng caùch löïa choïn maø qua ñoù ngöôøi ta coá tình lôø ñi. ñoái vôùi nhöõng ngöôøi chöa nghe bieát Tin Möøng. Söï daán thaân nhö theá laø neàn taûng. Nhö G. Phöông caùch chính xaùc maø theo ñoù caùc taùc giaû cuûa chuùng ta coâng thöùc hoùa nhöõng hình thaùi naøy caùch phuû ñònh ñöôïc trình baøy trong phaàn ghi chuù phuï theâm 113. maëc daàu “nhöõng theá giôùi quan thay ñoåi xuùi baåy con ngöôøi quay löng laïi vôùi nhaõn quan cuûa söï thaät luaân lyù”.chöùng toû raèng hoï khoâng theå ñi ñeán maâu thuaãn. Ñoái vôùi caùc Kitoâ höõu.

7 vaø 8). phaù huûy. F. Töø nhöõng hình thaùi cuûa tính höõu traùch ñeán nhöõng chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø. hay caûn trôû nhöõng ñieàu 112 . nguyeân taéc laø chuùng ta khoâng ñöôïc coá yù laøm hoûng. 4. Neùt noåi baät cuûa hoï ñoù laø nhöõng nguyeân taéc cuûa loaïi naøy nguyeân taéc ngay thaät hay Qui Taéc Vaøng. toân giaùo. Hoï chæ cho thaáy Thomas ñaõ keå vaøo soá nhöõng giôùi luaät chung vaø ñeä nhaát cuûa luaät töï nhieân khoâng chæ giôùi raên yeâu thöông maø coøn caû nhöõng nguyeân taéc chuaån möïc nhö laø Qui Taéc Vaøng vaø huaán leänh laø chuùng ta khoâng ñöôïc laøm haïi moät ai . Ñieàu naøy thaät heát söùc quan troïng nhö chuùng ta seõ thaáy ñaày ñuû hôn trong khi cuoäc baøn luaän veà “nhöõng öu tieân luaân lyù.tieàm aån cuûa nieàm tin 114 (ñieàu nhaán maïnh ñöôïc theâm vaøo).. Chuùng ta haõy nhôù laïi thaùnh Thomas . vaø B.ngöôøi ñaõ coi giôùi luaät yeâu meán Thieân Chuùa treân heát moïi söï vaø yeâu thöông ngöôøi ñoàng loaïi nhö chính mình laø nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát cuûa luaät töï nhieân . vì ngöôøi cho raèng nhöõng meänh leänh Thaäp giôùi nhö laø nhöõng keát luaän töùc thôøi vaø gaàn nhaát theo sau giôùi luaät yeâu meán Thieân Chuùa vaø ñoàng loaïi 115. G. nghó ôû ñaây caàn thieát phaûi minh giaûi vaø trieån khai tö töôûng cuûa thaùnh Thomas veà luaät töï nhieân baèng caùch laøm saùng toû nhöõng vaán ñeà maø ít nhieàu ngöôøi ñaõ aâm thaàm nghieân cöùu. vaø Thieân Chuùa” ôû döôùi ñaây.laø nhöõng nguyeân taéc ñöôïc bao goàm trong nhöõng hình thaùi cuûa tính höõu traùch hay nhöõng ñaëc ñieåm cuûa nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát (nhöõng hình thaùi 5.ñaõ nghó raèng coù theå suy ra “ngay laäp töùc vôùi moät chuùt caân nhaéc” moät soá chuaån möïc luaân lyù raát ñaëc thuø caên cöù treân nguyeân taéc luaân lyù neàn taûng naøy.

v. Chaúng haïn. khoâng ñöôïc ngoaïi tình. chuùng khieán chuùng ta coù theå toû cho thaáy taïi sao nhöõng chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø naøy laïi theo sau nhö laø nhöõng keát luaän ruùt ra töø nguyeân taéc hay chuaån möïc luaân lyù ñeä nhaát naøy 116. moät chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø laø chuùng ta phaûi giöõ lôøi höùa.v.laøm chuùng ta coù theå chöùng toû chaân lyù cuûa nhöõng chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø hôn.. v. v. Nhöõng chuaån möïc ñaëc thuø nhö vaäy ñöôïc khaùm phaù khi xem xeùt nhöõng caùch thöùc maø moät haønh ñoäng nhaân linh ñöôïc ñeà nghò lieân keát yù muoán cuûa moät ngöôøi vôùi nhöõng ñieàu thieän caên baûn cuûa con ngöôøi vaø khi xem xeùt haønh ñoäng nhaân linh ñöôïc ñeà nghò nhö theá döôùi aùnh saùng cuûa nguyeân taéc ñaïo ñöùc ñeä nhaát vaø nhöõng ñaëc ñieåm cuûa noù. Chaân lyù cuûa chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø naøy coù theå ñöôïc nhaän ra neáu chuùng ta xem xeùt chính haønh ñoäng naøy. laø vieäc giöõ lôøi höùa. Nghóa laø. nhöõng chuùng laïi toång quaùt hôn nhöõng chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø nhaän bieát ñöôïc nhöõng caùch thöùc löïa choïn cuûa con ngöôøi coù tính chaát toát veà maët luaân lyù hay xaáu veà maët luaân lyù.. khoâng ñöôïc gieát ngöôøi voâ toäi. . nhöõng hình thaùi cuûa tính höõu traùch laø nhöõng nguyeân taéc chuaån möïc ñaëc thuø hôn nguyeân taéc ñaïo ñöùc ñeä nhaát. nhö nhöõng chuaån möïc ñoøi hoûi chuùng ta phaûi giöõ lôøi höùa. trong aùnh saùng cuûa nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát vaø cuûa luaät vaøng cuûa nhöõng hình thaùi cuûa tính höõu traùch ñoøi hoûi chuùng ta phaûi ngay thaúng vaø ñoái xöû vôùi ngöôøi khaùc nhö ta muoán hoï ñoái xöû vôùi ta nhö vaäy. ta coù theå naém vöõng chaân lyù cuûa nhöõng chuaån möïc luaân lyù. ñaëc thuø ñoøi ta khoâng ñöôïc gieát ngöôøi voâ toäi neáu ta coi loaïi haønh ñoäng naøy chuù yù phaù huûy ñieàu thieän cuûa maïng soáng 113 ... Töông töï.thieän caên baûn cuûa con ngöôøi. Noùi caùch khaùc.

Chaúng haïn.ngöôøi voâ toäi döôùi aùnh saùng nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát vaø nhöõng hình thöùc cuûa tính höõu traùch ñoøi ta khoâng ñöôïc phaù huûy. Chuùng ta bò baét buoäc phaûi giöõ lôøi höùa trong aùnh saùng ñieàu thieän cuûa söï hoøa hôïp giöõa caùc caù nhaân vôùi nhau. thì toâi khoâng bò baét buoäc phaûi giöõ lôøi höùa .vaø baïn toâi seõ hieåu taïi sao. hoaëc vì söï choáng ñoái ñieàu thieän ñoù hay vì chuùng ta xem xeùt söï trieån nôû lieân tuïc cuûa noù nhö moät söï kieàm cheá khoâng cho chuùng ta tham döï vaøo ñieàu thieän khaùc ñöôïc chuùng ta öa thích hôn moät caùch tuøy tieän. neáu toâi höùa chôi quaàn vôït vôùi moät ngöôøi baïn vaøo moät buoåi saùng ñaõ ñònh. Nhöõng chuaån möïc naøy khoâng phaûi laø tuyeät ñoái vì chuùng môû ra cho vieäc xaùc ñònh roõ hôn ñöôïc aùnh saùng cuûa cuøng nhöõng nguyeân taéc luaân lyù maø nhöõng chuaån möïc naøy tröôùc heát phaùt xuaát töø ñoù. Coù nhieàu chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø maëc duø ñuùng nhöõng khoâng phaûi laø tuyeät ñoái hay khoâng coù ngoaïi leä. vaø buoåi saùng ñoù khi thöùc daäy môùi thaáy raèng mình bò soát do cuùm. nhöõng lôøi höùa heïn vaø söï hôïp taùc maø chuùng coå vuõ thöôøng lieân quan ñeán nhöõng ñieàu thieän khaùc hôn laø söï hoøa hôïp giöõa caùc caù nhaân. laø chuaån möïc luaân lyù caên baûn. vaø neáu nhöõng ñieàu thieän naøy coù theå ñöôïc gìn giöõ nhôø vieäc thaát höùa maø khoâng phaûi laø thieáu ngay thaät hay vi phaïm Qui Taéc Vaøng thì vieäc giöõ lôøi höùa Khoâng coøn bò baét buoäc nöõa. laøm haïi hay ngaên chaën nhöõng ñieàu thieän trong chính mình hay ngöôøi khaùc. Khi vieäc giöõ lôøi höùa coù haïi cho nhöõng ñieàu thieän naøy. vì baïn toâi seõ khoâng coi vieäc toâi khoâng giöõ lôøi höùa ñeå baûo veä ñieàu thieän cuûa söùc khoûe vaø söï soáng laø khoâng 114 . vaø cuûa Qui Taéc Vaøng hay ngöôøi ta cuûa söï ngay thaät loaïi tröø söï thieân vò tuøy tieän (hình thaùi thöù naêm cuûa tính höõu traùch). Vieäc giöõ lôøi höùa laø moät ví duï. Tuy nhieân.

ngöôøi ta ñaïo ñöùc ñeä nhaát. khoâng laøm cho chính mình mong muoán ñieàu aùc ñoù toàn taïi.mong muoán moät ñeà nghò nhö theá .laø toäi vi phaïm hình thaùi thöù baûy hay thöù taùm cuûa tính höõu traùch . 115 . Noùi caùch khaùc.ñuùng. nhöõng nguyeân taéc cuûa söï ngay thaúng hay Qui Taéc Vaøng phaùt sinh ra chuaån möïc laø phaûi giöõ lôøi höùa. Chuùng ta khoâng “laøm” ñieàu aùc. Nhöng moät soá chuaån möïc ñaëc thuø laø tuyeät ñoái hay khoâng coù luaät tröø theo caùch hieåu veà luaät töï nhieân ñaõ ñöôïc caùc taùc giaû cuûa chuùng ta trieån khai. Chuaån möïc naøy vaø nhöõng chuaån möïc moät gioáng nhö theá laø tuyeät ñoái bôûi vì chaúng coù . chuùng ta khoâng haønh ñoäng söûa chöõa yù chí. Trong vieäc choïn löïa moät muïc tieâu nhö theá . baát keå caùc hoaøn caûnh naøo khaùc coù theå xaûy ñeán hay baát keå ñieàu thieän naøo maø chuùng ta coù theå tìm caùch thöïc hieän baèng vieäc chuùng ta saün saøng laøm ñieàu chuùng ta bieát laø aùc 118.theo lyù töôûng hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn.laø chuaån möïc tuyeät ñoái. laø tuyeät ñoái. nghóa laø. Noùi toùm lai.coù theå chæ roõ hôn loaïi haønh ñoäng maø chuaån möïc ñoù coù lieân quan ñeán . chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø caám vieäc coá saùt ngöôøi voâ toäi . cuõng moät nguyeân taéc hay hình thaùi cuûa tính höõu traùch ñoù phaùt sinh ra nhöõng ngoaïi leä cuûa chuaån möïc naøy. Thí duï.ngaên cho noù khoûi vi phaïm ñeán hình thaùi thích ñaùng cuûa tính höõu traùch vaø ñeán chính nguyeân taéc ñaïo ñöùc ñeä nhaát. baát kyø chuaån möïc naøo xaùc ñònh roõ ñöôïc muïc tieâu choïn löïa cuûa con ngöôøi ñeå cho khoâng coù ñieàu kieän hay hoaøn caûnh vôùi theâm vaøo coù theå laøm thay ñoåi muïc tieâu aáy ñeán noãi noù khoâng coøn vi phaïm hình thaùi thích ñaùng cuûa tính höõu traùch nöõa vaø do ñoù chuaån möïc naøy.

Hoï cuõng phaûi trung thaønh vôùi chaân lyù maø hoï ñaõ nhaän bieát vaø höôùng daãn toaøn theå ñôøi soáng mình theo nhöõng ñoøi hoûi cuûa chaân lyù “ (Dignitatis Humanae. ñoù laø coát loõi cuûa söï hieåu bieát cuûa hoï veà luaät töï nhieân. F. Nhöõng öu tieân luaân lyù. veà luaät töï nhieân vaø taïi sao noù laïi coát loõi nhö theá ? Ñaây laø ñieàu maø toâi hy voïng seõ laøm saùng toû ôû ñaây. vaø B. neân phaûi chòu traùch nhieäm veà caù nhaân mình. toân giaùo vaø Thieân Chuùa. Chaân lyù naøy ñöôïc dieãn ñaït ra sao trong tö töôûng cuûa G.. hoï khoâng 116 . moïi ngöôøi. toân giaùo vaø Thieân Chuùa Ñeå trình baøy hoaøn toaøn lyù thuyeát veà luaät töï nhieân cuûa G. Ngöôøi ta coù theå nghó raèng luaän ñieåm do caùc taùc giaû cuûa chuùng ta khai trieån chaúng ñöa ra caùch naøo ñeå giaûi thích cho nhöõng öu tieân luaân lyù vaø yù nghóa ñaày ñuû cuûa nghóa vuï tìm kieám chaân lyù luaân lyù vaø toân giaùo. toâi cho raèng ghi laïi moät ñoaïn trong Coâng ñoàng Vatican II thì thaät thích hôïp. Tröôùc khi toùm taét tö töôûng cuûa hoï veà nhöõng vaán ñeà naøy. do baûn tính töï nhieân thuùc ñaåy.5. veà nhöõng ñoøi hoûi maø lyù töôûng hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn ñaët ra vaø ñöôïc dieãn taû trong nguyeân taéc ñaïo ñöùc ñeä nhaát. Sau heát. cuõng nhö do boån phaän luaân lyù ñoøi buoäc. nhaát laø chaân lyù toân giaùo. con ngöôøi phaûi tìm kieám chaân lyù. nhö chuùng ta seõ thaáy. Caùc nghò phuï Coâng ñoàng ñaõ tuyeân boá : “Xeùt theo phaåm giaù. phaûi chaêng nhö chuùng ta ñaõ thaáy. F.trong chöøng möïc laø noù dieãn taû moät chaân lyù. Vì theá. vì laø nhöõng nhaân vò nghóa laø nhöõng höõu theå coù trí khoân vaø yù chi töï do. soá 2). chuùng ta baét buoäc phaûi trình baøy tö töôûng cuûa hoï veà nhöõng öu tieân luaân lyù. vaø B.

Finnis vaø Boyle.” ôû möùc ñoä “lyù trí thöïc tieãn töï do. chaúng coù caùch naøo theo lyù trí ñeå saép xeáp chuùng theo ñaúng caáp vaø ñaùnh giaù raèng baát kyø ñieàu thieän caên baûn naøo. söï hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn laø lyù töôûng maø chuùng ta ñöôïc nguyeân taéc ñaïo ñöùc ñeä nhaát höôùng ñeán. nhöõng khoâng theå suy ra raèng chuùng laø “moät ñoáng hoãn ñoän chaúng cho moät tieâu chuaån khaùch quan naøo ñeå thieát laäp nhöõng öu tieân luaân lyù trong cuoäc soáng. Maëc daàu nhöõng ñieàu thieän caên baûn cuûa con ngöôøi vaø nhöõng nguyeân taéc cuûa lyù trí thöïc tieãn laø khoâng theå so saùnh vôùi nhau vaø khoâng theå saép xeáp theo ñaúng caáp. tröôùc choïn löïa töï do cuûa baát kyø ai. nhö chuùng ta thaáy tröôùc ñaây. roõ raøng hoï nhaán maïnh raèng quan ñieåm naøy cuûa hoï “laø khoâng ñuùng vaø khoâng thích hôùp vôùi nhöõng ñieåm ñaëc tröng coá ñònh cuûa lyù thuyeát ñöôïc trieån khai trong toaøn boä nhöõng taùc phaåm cuûa hoï” 119. Qua ñieàu naøy hoï muoán dieãn taû caùi gì ? Haõy nhôù raèng. noù dieãn taû 117 . vaø do ñoù.nhaán maïnh raèng nhöõng ñieàu thieän caên baûn cuûa con ngöôøi vaø nhöõng nguyeân taéc cuûa lyù trí thöïc tieãn döïa treân nhöõng ñieàu thieän naøy khoâng theå so saùnh vôùi nhau ñöôïc. vaãn thieát laäp moät soá öu tieân trong soá nhöõng moái löu taâm cuûa hoï veà nhöõng phöông dieän (ñieàu thieän) caên baûn khaùc nhau cuûa vieäc hoaøn thieän mình” 120. hoï thöøa nhaän raèng “moät soá nhöõng phaùt bieåu trong vaøi taùc phaåm cuûa chuùng toâi tröôùc ñaây nhaèm ñöa ra giaû thuyeát” laø khoâng theå thieát laäp söï öu tieân luaân lyù. Tuy nhieân. vaø ñeán löôït noù. bao goàm toân giaùo hay söï hoøa hôïp giöõa con ngöôøi vaø Thieân Chuùa hay “nguoàn yù nghóa vaø giaù trò vöôït treân con ngöôøi thì lôùn hôn” ñieàu khaùc hay sao ? Moät trong soá nhöõng tieåu luaän quan troïng môùi nhaát cuûa Grisez.

troâi ñi moät caùch voâ muïc ñích töø ngaøy naøy sang ngaøy khaùc. lôïi ích trong nhöõng ñieàu thieän phaûn tænh naøy ñöôïc öu tieân baát cöù khi naøo chuùng thöïc söï bò ñe doïa. vieäc cam keát vôùi lyù töôûng hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn cho chuùng ta moät caùi nhìn cuûa söï thaät luaân lyù. an bình trong löông taâm.nhöõng ñoøi hoûi cuûa “lyù trí ngay thaúng”. söï hoøa thuaän vaø thaân aùi vôùi ngöôøi khaùc. nhö chuùng ta ñaõ thaáy. Nhöng nhöõng öu tieân naøy laø gì vaø taïi sao baét buoäc phaûi theo ñuoåi chaân lyù toân giaùo vaø luaân lyù bao truøm ñeán vaäy giöõa caùc öu tieân naøy ? Nhöõng ñieàu thieän phaûn tænh cuûa con ngöôøi (söï an bình noäi taâm. coù choïn löïa “laø nhöõng ngöôøi coù theå coá gaéng ñeå traùnh neù hay vöôït 118 . vì nhöõng ñieàu thieän naøy hoaøn thaønh con ngöôøi trong chöøng möïc hoï laø nhöõng höõu theå luaân lyù nghóa laø nhöõng taùc nhaân coù suy nghó caån troïng. söï chæ daãn toaøn veïn hay ñaày ñuû cuûa moïi nguyeân taéc cuûa lyù trí thöïc tieãn. Finnis vaø Boyle ñaõ laøm saùng toû. noù ñònh hình toaøn boä cuoäc soáng cuûa ngöôøi thöïc hieän ñieàu cam keát ñoù. nhö chuùng ta ñaõ thaáy. Vaø nhö theá khoâng theå ñònh hình toaøn boä cuoäc soáng cuûa mình hay trieån khai keá hoaïch khoân ngoan cuûa cuoäc soáng maø laïi khoâng coù nhöõng öu tieân luaân lyù. nhö Grisez. söï hoøa hôïp cuûa Thieân Chuùa hay “nguoàn maïch yù nghóa vaø giaù trò vöôït khoûi con ngöôøi"). chính chuùng khoâng coù giaù trò luaân lyù trong möùc ñoä maø ngöôøi ta coù theå tham döï vaøo ñoù moät caùch voâ luaân qua vieäc vi phaïm nhöõng nguyeân taéc luaân lyù. Trong soá nhöõng ñoøi hoûi cuûa lyù trí thöïc tieãn töï do laø ñieàu ñoøi hoûi buoäc chuùng ta phaûi phaùt trieån moät keá hoaïch cho cuoäc soáng theo trí khoân vaø lyù trí vaø khoâng ñöôïc soáng caùch may ruûi töø luùc naøy ñeán luùc khaùc. Tuy nhieân. nghóa laø. moät “theá giôùi quan” raát caên baûn. Theâm vaøo ñoù. “lyù trí thöïc tieãn töï do”.

baèng caùch baûo ñaûm raèng nhöõng phaùn ñoaùn cuûa hoï thì ñuùng veà maët luaân lyù. bò laâm nguy baát kyø luùc naøo nhöõng ñieàu thieän veà söï hoøa hôïp ôû caù nhaân vaø nhöõng caù nhaân vôùi nhau naøy thaønh nhöõng ñích nhaém. “neáu ngöôøi ta xem xeùt ñieàu thieän naøy theo luaân lyù . Nhöng. vaø baèng caùch coá gaéng laøm cho hoï thöïc hieän nhöõng löïa choïn cuûa mình moät caùch caøng hoaøn haûo caøng hay” 122. Keát quaû laø söï chæ daãn toaøn boä cuûa kieán thöùc thöïc tieãn . nhö moät höõu theå luaân lyù. löïa choïn vaø hoaøn thaønh cuûa moät ngöôøi coù theå ñöôïc thöïc hieän moät caùch voâ luaân baèng söï hoøa hôïp giöõa nhöõng phaùn ñoaùn vaø söï hoaøn thaønh cuûa ngöôøi ñoù vôùi nhöõng choïn löïa voâ luaân cuûa hoï. nhö caùc taùc giaû cuûa chuùng ta noùi. chính söï hieän höõu cuûa moät ngöôøi. nghóa laø.ñoøi hoûi chuùng ta thaønh laäp nhöõng öu tieân cho moái quan taâm cuûa chuùng ta veà nhöõng ñieàu thieän caên baûn cuûa con ngöôøi vaø xeáp ñaët traät töï trong ñôøi soáng chuùng ta phuø hôïp vôùi nhöõng öu tieân naøy. ñieàu thieän cuûa söï an bình löông taâm hay söï hoøa hôïp giöõa caùc phaùn ñoaùn.nghóa laø. Trong soá nhöõng ñieàu thieän naøy coù ñieàu thieän cuûa toân giaùo hay cuûa söï hoøa hôïp giöõa con ngöôøi vaø Thieân Chuùa hay nguoàn maïch cuûa yù nghóa vaø giaù trò vöôït khoûi con ngöôøi. moät taùc nhaân suy nghó chín chaén vaø löïa choïn. Chaúng haïn.nhö ñaõ ñöôïc dieãn taû trong nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát . ngöôøi ta coù theå hôïp lyù hoùa nhöõng choïn löïa voâ luaân lyù cuûa chính hoï.qua nhöõng hình thöùc maâu thuaãn khaùc nhau cuûa caù nhaân hay giöõa caùc caù nhaân vôùi nhau” 121 . Toùm laïi. vôùi lyù trí thöïc tieãn töï do – hoï seõ thaáy raèng caùch thöùc duy nhaát ñeå thöïc hieän noù thì phuø hôïp vôùi söï hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn. Noùi caùch khaùc. baèng caùch laøm cho söï choïn löïa cuûa hoï phuø hôïp vôùi nhöõng phaùn ñoaøn naøy. nhöõng ñoøi hoûi cuûa söï thaät 119 .

Nhöõng laäp luaän cuûa hoï coù theå ñöôïc ñaët ra theo caùch naøy. Chuùng ta thöïc hieän ñieàu naøy baèng caùch hôïp nhaát ñôøi soáng vaø caùc choïn löïa cuûa mình theo quan ñieåm moät muïc ñích bao truøm. söï chæ daãn toaøn veïn cuûa chuùng ñöôïc dieãn taû ôû nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát. laø moät loaïi kieán thöùc lieân quan ñeán luaät töï nhieân laø kieán thöùc veà caùi gì hieän höõu. do ñoù. laø nhöõng nguyeân taéc khoâng do phaùt sinh hay laø nhöõng ñieåm khôûi ñaàu ñeå suy nghó veà caùi . “ñieàu thieän thì phaûi laøm vaø ñeo ñuoåi vaø ñieàu ñoái nghòch vôùi noù thì phaûi traùnh”. nhö chuùng ta ñaõ thaáy. Kieán thöùc thöïc tieãn. Caùc taùc giaû cuûa chuùng ta laäp luaän. “vieäc höôùng daãn cuûa kieán thöùc thöïc tieãn chæ cho thaáy coäi nguoàn sieâu vieät cuûa noù. nhö theå. laø ñieàu kieän tieân quyeát cho moïi söï hoaøn thaønh vaø töï höôùng daãn cuûa con ngöôøi. söï hoøa hôïp vôùi nguoàn coäi sieâu vieät naøy laø moät trong nhöõng ñieàu thieän caên baûn hoaøn 120 . cuøng vôùi nhöõng nguyeân taéc thöïc tieãn nhaän bieát nhöõng ñieàu thieän phaûi laøm vaø ñeo ñuoåi). Thöïc vaäy. vì laø moät coäi nguoàn sieâu vieät cuûa söï höôùng daãn. hieän höõu vaø chuùng ta bieát raèng nhöõng nguyeân taéc naøy khoâng do söï phaùt sinh. veà caùi gì ñöôïc thöïc hieän trong vaø qua söï moâi giôùi cuûa con ngöôøi. Nhöõng nguyeân taéc veà kieán thöùc thöïc tieãn.luaân lyù yeâu caàu chuùng ta thoáng nhaát ñôøi soáng vaø choïn löïa cuûa chuùng ta. muïc ñích bao truøm naøy “coù theå ñöôïc thieát laäp bôûi cam keát toân giaùo vaø khoâng theå ñöôïc thieát laäp neáu khoâng coù cam keát naøy” 123. neân coäi nguoàn naøy chæ coù theå ñöôïc xem. laø moät ngöôøi thaáy tröôùc söï hoaøn thaønh cuûa con ngöôøi vaø ñöa daãn loaøi ngöôøi ñeán ñoù” 124. Nhö chuùng ta ñaõ thaáy. nghóa laø. Ñoù laø moät söï chæ daãn maø con ngöôøi khaùm phaù ra chöù khoâng töï ñaët ra cho mình.gì. baèng caùch saép xeáp thöù töï nhöõng quan taâm cuûa chuùng ta veà nhöõng ñieàu thieän caên baûn cuûa con ngöôøi. nhö chuùng ta ñaõ thaáy (ñoù laø. Nhö theá.

Taát caû nhöõng ñieàu naøy chöùng toû raèng ngöôøi ta coù theå thoáng nhaát toaøn boä ñôøi soáng mình chæ baèng caùch töï daán thaân tìm kieám chaân lyù toân giaùo. Theâm vaøo ñoù. nghóa laø cuûa Thieân Chuùa. .thaønh.treân con ngöôøi naøy cho pheùp hy voïng raèng nhöõng choïn löïa toát ñeïp veà maët luaân lyù cuûa moät ngöôøi seõ laøm cho ngöôøi aáy coù theå thöïc hieän lyù töôûng hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn127. caùi “nguyeân nhaân” khaùc vôùi chính caùi nguyeân nhaân ñöôïc caàn ñeán ñeå thöïc hieän lyù töôûng hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn. thaät vaäy. moãi ngöôøi trong moãi hoaït ñoäng cuûa mình ñeàu mong muoán. Sau heát. “Do ñoù. chaáp nhaän ñieàu toû ra laø chaân lyù vaø soáng theo noù” 125. hoaøn thieän con ngöôøi . raèng lôïi ích ñoù xaûy ñeán qua haønh ñoäng (maø ngöôøi ta choïn löïa ñuùng ñaén) vaø caû qua baát kyø nguyeân nhaân naøo ñöôïc caàn ñeán. 121 . laïi laø söï coäng taùc cuûa coäi nguoàn yù nghóa vaø giaù trò vöôït treân con ngöôøi.noùi toùm laïi. ruûi thay laïi khoâng naèm trong quyeàn haïn cuûa chuùng ta.” Nhö theá.. ôû möùc ñoä laø söï hoaøn thaønh ñoù vöôït quaù kieán thöùc vaø quyeàn haïn cuûa chính taùc nhaân” 126. caùc taùc giaû cuûa chuùng ta laäp luaän. trong vieäc hoaïch ñònh moät lôïi ích ñaõ ñöôïc bieát tröôùc vaø mong chôø.laø ñieàu thieän veà toân giaùo hay veà söï hoøa hôïp vôùi Thieân Chuùa hay “nguoàn coäi cuûa yù nghóa vaø giaù trò vöôït treân con ngöôøi. suy ra moät trong nhöõng traùch nhieäm töï nhieân cuûa con ngöôøi “laø boån phaän tìm kieám chaân lyù toân giaùo. töø kinh nghieäm baûn thaân chuùng ta bieát raèng vieäc thöïc hieän lyù töôûng hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn laø lyù töôûng maø nguyeân taéc ñaïo ñöùc ñeä nhaát höôùng daãn chuùng ta ñeán. tìm kieám coäi nguoàn sieâu vieät yù nghóa vaø giaù trò sieâu vieäc .. tìm kieám Thieân Chuùa. vieäc tin caäy vaøo coäi nguoàn yù nghóa vaø giaù trò vöôït .

ñoâi khi gaëp thaát baïi. laø “nguoàn coäi yù nghóa vaø giaù trò vöôït treân con ngöôøi”. Hôn theá nöõa. noã löïc uoán naén cuoäc soáng cuûa moät ngöôøi phuø hôïp vôùi nhöõng ñoøi hoûi cuûa söï thaät luaân lyù vôùi nhöõng ñoøi hoûi cuûa lyù töôûng hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn. chaân lyù veà moái töông quan cuûa chuùng ta vôùi Thieân Chuùa. cuõng seõ ñöôïc xem laø ñieàu kieän cho ngöôøi ta coù nhöõng hy voïng coù theå hoaøn thaønh moïi muïc ñích khaùc trong cuoäc soáng” 128. nhöng hoï ñaõ khoâng laøm nhö vaäy hieån nhieân laø vì coù lyù do rieâng cuûa Thieân 122 . cam keát coù taàm quan troïng caên baûn. Cho neân caùc taùc giaû cuûa chuùng ta keát luaän : “qua kinh nghieäm vaø chaáp nhaän thaát baïi.Do ñoù. Ngöôøi ta laøm ñieàu toát nhaát cho mình. coù yù nghóa bao truøm. nhöng coøn ñieàu lôïi ích ñaõ bieát tröôùc thì laïi khoâng thöïc hieän. “söï hoøa hôïp vôùi thaàn linh (coäi nguoàn yù nghóa vaø giaù trò vöôït treân con ngöôøi). lyù trí thöïc tieãn töï do hay söï chæ daãn toaøn veïn cuûa nhöõng nguyeân lyù thuoäc lyù trí thöïc tieãn ñöôïc dieãn taû trong nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát naøy laø nguyeân taéc vöøa laøm cho chuùng ta coù khaû naêng vöøa ñoøi hoûi chuùng ta thieát laäp nhöõng öu tieân cho nhöõng moái quan taâm cuûa chuùng ta veà nhöõng ñieàu thieän caên baûn cuûa con ngöôøi. maëc duø bò hieåu sai. Noùi toùm laïi. nhö kinh nghieäm ñaõ minh chöùng caùch saâu saéc. cuûa lyù trí thöïc tieãn töï do . ñoù laø cam keát khaùm phaù chaân lyù toân giaùo. ñöôïc hình thaønh khoâng theo kieåu maãu cuûa “nhöõng baûn thieát keá ” kyõ thuaät nhöng theo nghóa nhöõng cam keát töï quyeát cho cuoäc soáng. Nhöõng ngöôøi toát veà maët luaân lyù qui thuaän yù ñònh Thieân Chuùa laø Ñaáng coù theå ban cho hoï thaønh coâng. Vaø giöõa nhöõng cam keát naøy. Nhöõng ñoøi hoûi cuûa noù buoäc chuùng ta phaûi leân keá hoaïch cho cuoäc soáng cuûa chuùng ta moät caùch thoâng minh vôùi vieäc coù moät loaït caùc muïc ñích thaät hoøa hôïp trong cuoäc soáng.

vaø vôùi vieäc hy voïng raèng cuoäc ñaáu tranh cuûa hoï ñeå soáng ngay chính. do ñoù seõ cung caáp ít ra laø moät muïc ñích ñeå nhöõng cam keát khaùc cuûa hoï ñöôïc thoáng nhaát” 129. Grise vaø Boyle ñaõ thöïc 123 . Noùi toùm laïi. Toâi seõ laøm nhö theá tröôùc heát baèng caùch toùm taét luaän ñieåm ñaõ ñöôïc Finnis ñeà ra naêm 1980 vaø roài phaùt bieåu laïi veà vaán ñeà naøy döôùi aùnh saùng roõ raøng hôn maø oâng ta. Ñoái vôùi nhöõng ngöôøi löông thieän xeùt veà phöông dieän luaân lyù. lyù trí thöïc tieãn “töï do” nhö ñaõ ñöôïc dieãn ñaït nôi nguyeân taéc ñaïo ñöùc ñeä nhaát. cuoái cuøng seõ goùp phaàn cho vieäc thöïc hieän söï hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn. Trong chöông naêm. chuùng ta seõ thaáy laøm theá naøo luaät töï nhieân naøy vaø nhöõng ñoøi hoûi cuûa noù laïi ñöôïc thöïc hieän. Toâi nghó seõ coù ích khi toùm taét tö töôûng cuûa hoï veà chuû ñeà naøy.Chuùa naøo ñoù cuûa hoï. 6. Trong söï qui thuaän naøy. cuoái cuøng seõ daãn ñöa ngöôøi ta ñeán vieäc saép xeáp ñôøi soáng cuûa mình baèng söï gaén boù hoaøn toaøn vôùi chaân lyù toân giaùo vôùi vieäc tìm kieám “nguoàn coäi yù nghóa vaø giaù trò vöôït treân con ngöôøi”. hoaøn thieän vaø hoaøn thaønh bôûi luaät Phuùc AÂm maø chuùng ta nhaän bieát ñöôïc trong coâng trình cöùu chuoäc cuûa Chuùa Kitoâ. baát keå nhöõng thaát baïi. Toùm taét hoïc thuyeát luaät töï nhieân cuûa Grise. con ngöôøi mong muoán söï hoaøn thaønh ôû chöøng möïc ñieàu naøy hoaøn thaønh (nghóa laø hoï) yeâu Ngöôøi nhö moät con ngöôøi. Finnis vaø Boyle Tröôùc khi ñaùnh giaù tö töôûng cuûa nhöõng taùc giaû naøy veà luaät töï nhieân. söï höôùng daãn toaøn veïn cuûa nhöõng ñoøi hoûi thuoäc veà lyù trí thöïc tieãn. khi chuùng ta xem xeùt ñeán cuoäc soáng trong Chuùa Kitoâ. cam keát toân giaùo cuûa hoï.

giöõa nhöõng caùch haønh ñoäng laø ñuùng hay sai veà maët luaân lyù .hieän khi hoï noã löïc ñaøo saâu vaø laøm saùng toû yù nghóa cuûa luaät töï nhieân. nghóa laø. vaø caùch naøy hay caùch khaùc chuùng ñöôïc nhöõng ai.nhö theá noù laøm cho con ngöôøi coù theå ñeà ra (iii) moät loaït nhöõng tieâu chuaån luaân lyù toång quaùt” 130. Naêm 1980 Finnis ñaõ löôùt qua ngaén goïn veà nhöõng ñieåm ñaëc tröng chuû yeáu veà hoïc thuyeát luaät töï nhieân sau ñaây : “Coù (i) moät loaït nhöõng nguyeân taéc thöïc tieãn caên baûn chæ ra nhöõng hình thaùi caên baûn cho vieäc trieån nôû con ngöôøi nhö laø nhöõng ñieàu thieän phaûi ñöôïc ñeo ñuoåi vaø thöïc hieän. daàu cho nhöõng keát luaän cuûa ngöôøi ñoù coù theá naøo chaêng nöõa. Finnis vaø Boyle töø naêm 1980 (nhieàu khai trieån trong soá naøy ñôn giaûn chæ laø laøm roõ nhöõng yeáu toá trong tö töôûng cuûa hoï coøn taøng aån nôi nhöõng taùc phaåm tröôùc thôøi ñieåm ñoù vaø toâi ñaõ tìm caùch hôïp nhaát chuùng trong baûn toùm taét tröôùc ñaây caùc tö töôûng cuûa hoï). Döôùi aùnh saùng cuûa nhöõng khai trieån trong tö töôûng cuûa Grisez. loaït ñaàu tieân (i) bao goàm nhöõng nguyeân taéc ñaàu tieân cuûa lyù trí thöïc tieãn. ñaõ suy xeùt phaûi laøm caùi gì. maø nguyeân taéc neàn 124 . xöû duïng (ii) Coù moät loaït nhöõng ñoøi hoûi caên baûn theo phöông phaùp luaän cuûa tính hôïp lyù thöïc tieãn (chính laø moät trong nhöõng hình thaùi caên baûn cuûa söï trieån nôû con ngöôøi) phaân bieät giöõa haønh vi (luoân luoân hay trong nhöõng tröôøng hôïp ñaëc bieät) laø hôïp lyù sau khi ñaõ caân nhaéc moïi -ñieàu (vaø khoâng chæ lieân quan ñeán moät muïc ñích ñaëc bieät) vôùi nhöõng haønh vi khoâng hôïp lyù sau -khi ñaõ xem xeùt moïi ñieàu. vieäc trình baøy khaùi quaùt luaät töï nhieân naøy giôø ñaây coù theå ñöôïc dieãn taû nhö sau : Luaät töï nhieân bao goàm moät loaït thöù töï caùc meänh ñeà ñuùng cuûa lyù trí thöïc tieãn.

nghóa laø. ñoù laø nhöõng ñieàu thieän phaûi ñöôïc theo ñuoåi vaø thöïc hieän. hay laøm haïi. Loaït thöù ba (iii) caùc meänh ñeà cuûa luaät töï nhieân. moät nguyeân taéc coù nhöõng xaùc ñònh cuï theå nhôø vieäc nhaän ra caùc hình thaùi caên baûn cuûa söï trieån nôû con ngöôøi. Döôùi aùnh saùng cuûa nguyeân taéc ñaïo ñöùc ñeä nhaát naøy vaø nhöõng ñaëc ñieåm cuûa noù con ngöôøi coù khaû naêng phaân bieät giöõa caùc haønh vi hôïp lyù sau khi ñaõ xem xeùt moïi ñieàu (vaø khoâng chæ töông quan vôùi moät muïc ñích ñaëc bieät) vaø nhöõng haønh vi khoâng hôïp lyù sau khi ñaõ xem xeùt moïi ñieàu. mong muoán nhöõng vaø chæ nhöõng khaû naêng maø söï mong muoán cuûa chuùng töông hôïp vôùi moät yù chí höôùng veà söï hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn. bao goàm nhöõng chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø. thôø ô. maø moät soá caùc chuaån möïc naøy coù tính tuyeät 125 . hay caûn trôû nhöõng ñieàu thieän caên baûn cuûa con ngöôøi. ñöôïc ñeà ra döôùi aùnh saùng cuûa loaït thöù nhaát vaø thöù hai. Nguyeân taéc ñeä nhaát ñoù laø khi haønh ñoäng caùch töï nguyeän cho nhöõng ñieàu thieän cuûa con ngöôøi vaø traùnh ñieàu nghòch laïi vôùi chuùng. Loaït thöù hai (ii) bao goàm (a) nguyeân taéc ñaïo ñöùc ñeä nhaát dieãn taû söï höôùng daãn toaøn veïn cuûa taát caû caùc nguyeân taéc cuûa lyù trí thöïc tieãn . vaø maët khaùc.vaø (b) nhöõng ñaëc ñieåm cuûa noù hay nhöõng hình thaùi veà tính höõu traùch. giöõa nhöõng caùch thöùc haønh ñoäng ñuùng vaø sai veà maët luaân lyù. phaù huûy. ngöôøi ta phaûi choïn löïa. daàu cho keát luaän cuûa hoï khoâng coù veû nhö theá. haïn cheá moät caùch tuøy tieän.taûng cuûa noù laø phaûi thöïc hieän vaø theo ñuoåi ñieàu thieän vaø phaûi traùnh ñieàu aùc. Nhöõng ñaëc ñieåm cuûa noù nhöõng hình thaùi cuûa tính höõu traùch .loaïi tröø nhöõng caùch thöùc choïn löïa laø lôø ñi. coi thöôøng. Nhöõng nguyeân taéc naøy cuûa lyù trí thöïc tieãn ñöôïc söû duïng caùch naøy hay caùch khaùc bôûi nhöõng ai xem xeùt phaûi laøm caùi gì.

ñöôïc dieãn taû trong nguyeân taéc ñaïo ñöùc ñeä nhaát laø nguyeân taéc höôùng daãn chuùng ta ñeán lyù töôûng hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn cho chuùng ta tieâu chuaån ñeå thieát laäp nhöõng öu tieân luaân lyù giöõa nhöõng moái quan taâm cuûa chuùng ta veà nhöõng ñieàu thieän caên baûn cuûa cuoäc soáng con ngöôøi. Theâm vaøo ñoù.thì ñieàu thieän veà toân giaùo. hay veà söï hoøa hôïp giöõa con ngöôøi vaø Thieân Chuùa hay caùi “coäi nguoàn yù nghóa vaø giaù trò vöôït treân con ngöôøi” ñöôïc coi laø coù söï öu tieân trong chöøng möïc söï daán thaân vôùi ñieàu thieän naøy trao cho con ngöôøi moät muïc ñích bao truøm maø theo thuaät ngöõ cuûa noù hoï coù theå saép ñaët cuoäc soáng nhö moät toång theå.ñoái trong khi nhöõng chuaån möïc khaùc chaáp nhaän nhöõng ngoaïi leä döôùi aùnh saùng cuûa caùc nguyeân taéc ñaõ taïo ra chuùng tröôùc heát. söï höôùng daãn toaøn veïn cuûa caùc nguyeân taéc ñeä nhaát nôi lyù trí thöïc tieãn . Ñaùnh giaù tö töôûng cuûa Grise. Nhö vaäy moät söï daán thaân vôùi chaân lyù toân giaùo ñöôïc bieát ñeán nhö moät cam keát maø noù coù theå thoáng nhaát toaøn boä ñôøi soáng con ngöôøi khi daán thaân naøy ñöôïc cöu mang döôùi aùnh saùng cuûa nhöõng ñoøi hoûi cuûa söï thaät luaân lyù. Toâi seõ laøm theá baèng caùch lieân keát noù vôùi tö töôûng cuûa thaùnh Thomas vaø bình 126 . vaø Boyle veà luaät töï nhieân Maëc daàu ôû ñaây khoâng theå coá ñaùnh giaù ñaày ñuû coâng trình cuûa Grisez. nhöõng toâi nghó raèng caàn phaûi ñaùnh giaù toùm taét tö töôûng cuûa hoï. Finnis vaø Boyle veà luaät töï nhieân (laøm nhö theá seõ ñöa chuùng ta ñi xa khoûi nhöõng muïc ñích cuûa chöông naøy). 7. Khi nhöõng ñieàu thieän nay ñöôïc xem xeùt töø quan ñieåm cuûa söï höôùng daãn toaøn veïn söï höôùng daãn cuûa lyù trí thöïc tieãn töï do . Finnis.

Maëc daàu tö töôûng cuûa hoï caém reã trong tö töôûng cuûa thaùnh Thomas. Grisez.luaän ngaén goïn moät soá yù kieán phaûn hoài töø nhöõng ngöôøi khaùc veà coâng trình naøy cuûa hoï. hoï phaân bieät minh baïch giöõa hai loaïi meänh ñeà thöïc tieãn maø thaùnh Thomas ñaõ keå vaøo soá “nhöõng nguyeân taéc chung vaø ñeä nhaát cuûa luaät töï nhieân”. Finnis vaø Boyle veà luaät töï nhieân raát coù yù nghóa vaø raát höõu ích trong baát kyø noã löïc naøo tìm hieåu yù nghóa “luaät töï nhieân”. Nhöng thaùnh Thomas ñaõ khoâng phaân bieät roõ raøng giöõa hai loaïi nguyeân taéc ñeä nhaát cuûa luaät töï nhieân naøy. thaùnh Thomas ñaõ khoâng coù yù ñònh nhaän daïng moïi ñieàu thieän caên baûn cuûa con ngöôøi. Hoï nhaän ra loaïi thöù nhaát cuûa caùc meänh ñeà nhö laø “nhöõng nguyeân taéc ñeä nhaát cuûa lyù trí thöïc 127 . Nhö chuùng ta ñaõ thaáy giöõa nhöõng nguyeân taéc chung vaø ñeä nhaát naøy cuûa luaät töï nhieân thaùnh Thomas ñaõ keå vaøo ñoù hai loaïi meänh ñeà.laø caùi tröôùc ñaây toâi ñaõ laøm roõ khi toùm taét hoïc thuyeát luaät töï nhieân cuûa thaùnh Thomas. nhöng hieån nhieân laø hoï ñaõ khoâng chæ laøm saùng toû vaø khai trieån nhöõng ñaëc tröng caên baûn trong coâng trình cuûa thaùnh Thomas maø coøn goùp phaàn rieâng cuûa mình cho hoïc thuyeát veà luaät töï nhieân. Nhö chuùng ta ñaõ thaáy. Finnis vaø Boyle ñaõ laøm ñieàu ñoù. Tröôùc heát. (1) loaïi thöù nhaát höôùng daãn chuùng ta thöïc hieän vaø ñeo ñuoåi ñieàu thieän vaø nhaän ra ñieàu thieän phaûi ñöôïc thöïc hieän vaø ñeo ñuoåi. Maët khaùc. Theo yù toâi. (2) loaïi thöù hai lieân quan ñeán caùch maø chuùng ta ñeo ñuoåi vaø thöïc hieän ñieàu thieän. ñuùng hôn ngöôøi chæ cung caáp moät baûn lieät keâ coù tính minh hoïa . tö töôûng cuûa Grisez. Finnis vaø Boyle tìm caùch nhaän daïng moïi ñieàu thieän caên baûn cuûa con ngöôøi vaø tìm caùch phaân bieät giöõa nhöõng ñieàu thieän “mang tính chuû yeáu”. Thöù ñeán. Grisez.

Chuùng laø nhöõng nguyeân taéc laøm cho chuùng ta coù theå ñi töø chính nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát tôùi nhöõng chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø.ñöôïc phaùt bieåu toát hôn cho nhöõng muïc ñích trieát hoïc thaàn hoïc döôùi daïng thöïc hieän nhöõng choïn löïa phuø hôïp vôùi moät yù chí höôùng veà söï hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn. chuùng nhaän daïng roõ hôn nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát naøy. Finnis vaø Boyle tìm caùch nhaän ra taát caû nhöõng nguyeân taéc luaân lyù nhö theá.Theo hoï nghó. Finnis vaø Boyle toû cho thaáy ñieàu naøy roõ hôn nhieàu khi hoï khai trieån tö töôûng luaät töï nhieân. nhö nhöõng chuaån möïc chuùng ta thaáy nôi Thaäp giôùi. theâm vaøo vôùi nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát (ñöôïc phaùt bieåu trong nhöõng giôùi raên yeâu thöông) thaùnh Thomas ñaõ nhaän ra nhöõng nguyeân taéc luaân lyù nhö laø Qui Luaät Vaøng vaø nguyeân taéc chuùng ta khoâng ñöôïc laøm haïi moät ai … Grisez. nhöõng ngöôøi ñaõ khoâng cho thaáy roõ quaù trình maø lyù trí luaân lyù ñi töø nguyeân taéc ñeä nhaát ñeán nhöõng chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø hôn naøy. Thaùnh Thomas xem nhöõng giôùi luaät trong Thaäp giôùi nhö “nhöõng keát luaän” ruùt ra töø nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát (vaø töø nhöõng nguyeân taéc nhö laø : Qui Luaät Vaøng).” vaø hoï nhaän ra loaïi thöù hai cuûa caùc meänh ñeà nhö laø “nhöõng nguyeân taéc ñaïo ñöùc ñeä nhaát” nghóa laø. Hoï goïi chuùng laø “nhöõng hình thaùi cuûa tính höõu traùch”. cho chuùng ta khaû naêng nhaän roõ söï khaùc bieät giöõa caùc choïn löïa toát vaø xaáu veà maët luaân lyù trong vieäc choïn löïa vaø haønh ñoäng .tieãn.nhöõng nguyeân taéc maø thaùnh Thomas ñaõ ñeà ra theo ngoân ngöõ Thaùnh Kinh toân giaùo thaønh nhöõng meänh leänh phaûi yeâu meán Thieân Chuùa vaø ñoàng loaïi . Grisez. chính nguyeân taéc ñaàu tieân cuûa nhöõng nguyeân taéc naøy . 128 . Ñieåm thöù ba.

ñaùng löu yù nhaát laø Russell Hittinger. nguoàn sieâu vieät cuûa yù nghóa vaø giaù trò. moät keá hoaïch maø trong ñoù söï daán thaân theo vôùi chaân lyù toân giaùo coù taàm quan troïng bao truøm. theo yù toâi.nguyeân taéc dieãn taû söï höôùng daãn toaøn veïn cuûa moïi nguyeân taéc suy nghó thöïc haønh vaø lyù töôûng hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn maø noù höôùng daãn chuùng ta ñeán . Finnis vaø Boyle ñaõ khoâng ñöôïc bieát ñeán hay ñöôïc xem xeùt moät caùch hoaøn toaøn khoâng thích ñaùng bôûi nhöõng nhaø thaàn hoïc luaân lyù Coâng giaùo “xeùt laïi”. laø nhöõng ngöôøi phuû nhaän chaúng coù baát kyø söï tuyeät ñoái luaân lyù naøo. vaø Henry Veatch buoäc toäi 129 . laø söï thoâng döï vaøo luaät vónh cöûu. vaø quaù trình suy nghó thaän troïng veà luaân lyù xuaát phaùt töø nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát tôùi nhöõng chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø nhôø vaøo nhöõng hình thaùi cuûa tính höõu traùch chæ ra roõ hôn nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát naøy) ñaùnh daáu moät ñoùng goùp ñaày yù nghóa cho hoïc thuyeát luaät töï nhieân vaø thöïc söï döïa treân nhöõng neàn taûng cuûa thaùnh Thomas. phaân bieät giöõa “nhöõng nguyeân taéc cuûa suy lyù thöïc tieãn” vaø “nhöõng nguyeân taéc luaân lyù”. Nhieàu trieát gia naøy. Hoï laøm ñöôïc nhö theá bôûi vì hoï cho thaáy taïi sao nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát . Cuoái cuøng. Finnis vaø Boyle veà ba vaán ñeà ñöôïc ghi nhaän ôû ñaây (nhaän ra nhöõng ñieàu thieän caên baûn 133. vaø luaät vónh cöûu. coâng trình cuûa Grisez. coâng trình cuûa Grisez.Theo ñaùnh giaù cuûa toâi 131.laïi ñoøi hoûi chuùng ta chaáp nhaän moät keá hoaïch khoân ngoan veà cuoäc soáng. Laøm nhö theá hoï cho thaáy laøm theá naøo luaät töï nhieân höôùng môû chuùng ta tôùi cho Thieân Chuùa. hoï cuõng roïi aùnh saùng treân moái quan heä giöõa luaät töï nhieân. ÔÛ phaïm vi roäng. vaø trong chöông keá tieáp chuùng ta seõ xem xeùt tö töôûng cuûa hoï. Ralpl McInerny.

Hieån nhieân laø nhöõng ñieàu thieän haûo cuûa con ngöôøi khaùc vôùi caùi maø chuùng laø neáu con ngöôøi coù moät loaïi baûn chaát khaùc vôùi caùi maø hoï coù. ñoâi khi laïi döïa treân nhöõng hieåu laàm hay söï giaûi thích sai tö töôûng cuûa hoï 133. ngöôøi ta tieán tôùi söï hieåu bieát nhöõng nguyeân taéc naøy maø khoâng caàn ruùt chuùng ra töø nhöõng hieåu bieát coù tröôùc naøo ñoù veà baûn tính cuûa ngöôøi (ñaây laø ñieàu toâi ñaõ coá gaéng chöùng toû trong nhöõng trình baøy rieâng cuûa toâi veà tö töôûng luaät töï nhieân cuûa thaùnh Thomas). taùc phaåm El Primer Pricipis del Obrar Moral y Las Normas Morales Específicas en el 130 . Tuy nhieân Grisez. vaø Illiam Marshner 133. vaø F. Tuy nhieân. caàn phaûi baûo veä chaân lyù veà nhöõng nguyeân taéc ñeä nhaát naøy baèng luaän cöù bieän chöùng. Theâm vaøo ñoù. G. nghóa laø. khaûo luaän bao quaùt vaø chính xaùc nhaát veà coâng trình cuûa caùc taùc giaû chuùng ta. Trong soá nhöõng hoïc giaû ñoù coù Robert George. Finnis vaø Boyle ñaõ traû lôøi ñaày ñuû cho nhöõng pheâ bình loaïi naøy. vaø B. ñaõ phaûi laøm ñieàu ñoù. nhöõng hoïc giaû khaùc ñaõ cho thaáy nhöõng pheâ bình loaïi naøy ñöôïc Hittinger vaø nhöõng ngöôøi khaùc neâu leân choáng laïi tö töôûng cuûa caùc taùc giaû chuùng ta laø ñaët sai choã vaø khoâng ñuùng. Ñieàu naøy vaãn khoâng coù nghóa laø ngöôøi ta ñi ñeán hieåu bieát nhöõng ñieàu thieän naøy vaø nhöõng nguyeân taéc döïa treân chuùng baèng caùch ruùt chuùng ra töø söï hieåu bieát suy lyù cuûa mình veà con ngöôøi. Trong caâu traû lôøi hoï ñaõ cho thaáy roõ raøng raèng thaùnh Thomas xem nhöõng nguyeân taéc cuûa luaät töï nhieân laø khoâng coù nguoàn goác. Thaät ra. Nhöng ñoàng thôøi hoï cuõng cho thaáy raèng söï hieåu bieát sai laàm veà con ngöôøi thaät ra cuõng coù theå ngaên chaän hay caûn trôû ngöôøi ta coù theå naém baét caùch ñuùng ñaén nhöõng ñieàu thieän cuûa cuoäc soáng con ngöôøi vaø nhöõng nguyeân taéc döïa treân chuùng.hoï ñaõ khoâng ñaët ñöôïc neàn taûng cho nhöõng giôùi luaät cuûa luaät töï nhieân treân chính baûn tính con ngöôøi 131..

vaø Joseph Boyle veà luaät töï nhieân. Grisez y J.Pensamiento de G. chuùng ta seõ ñi quaù xa (ghi chuù keøm theo ñaây cho moät soá bình phaåm veà nhöõng vaán ñeà cuûa Asaldo) 135. baûo veä hoï khoûi nhöõng chæ trích loaïi naøy nhö ñaõ ñöôïc neâu ra 134. laø luaät ñöôïc hoaøn thieän. chaéc haún caùc ñoäc giaû giôø ñaây coù theå hieåu moät caùch chính xaùc vaø bao quaùt hôn luaät töï nhieân” nghóa laø gì vaø vai troø cuûa noù trong ñôøi soáng luaân lyù cuûa chuùng ta. moät khaùi nieäm môø nhaït. noù laø moät loaït thöù töï caùc meänh ñeà ñuùng veà caùi chuùng ta phaûi laøm neáu chuùng ta laø nhöõng höõu theå hoaøn toaøn maø chuùng ta phaûi laø. cuûa moät loaïi tình yeâu vöôït treân con ngöôøi. Nhöng neáu ñeà caäp chuùng ra ñaây. Töø taøi lieäu ñöôïc trình baøy ôû ñaây. John Finnis. Trong chöông V. moät tình caûm noäi taâm laï luøng. Theâm vaøo ñoù. noù ñaõ toùm taét nhöõng giaùo huaán coù lieân quan ñeán chuû ñeà naøy cuûa Coâng ñoàng Vatican II vaø ñaõ trình baøy roäng raõi tö töôûng cuûa Germain Grisez. Noù khoâng phaûi laø moät ñieàu bí nhieäm. Chính Ansaldo neâu leân moät soá vaán ñeà quan troïng veà coâng trình cuûa Grisez. khi ñeà caäp ñeán ñôøi soáng cuûa chuùng ta vôùi tö caùch nhöõng con ngöôøi coù tính luaân lyù trong 131 . Taùc phaåm cuûa Ansaldo coù moät taàm quan troïng ñaëc bieät. Nhö ñaõ ghi nhaän. noù laø luaät töï nhieân. Finnis vaø Boyle. hoaøn thaønh vaø kieân toaøn bôûi luaät tin möøng cuûa tình yeâu. thaáu ñaùo vaø chính xaùc veà coâng trình cuûa hoï cuøng vôùi söï phaân tích nhöõng ñaëc tröng chuû yeáu trong tö töôûng cuûa thaùnh Thomas. Ñuùng hôn. vì noù laø moät khaûo luaän raát tæ mæ.Finnis cuûa Aurelio Ansaldo. tình yeâu maø Thieân Chuùa coù ñoái vôùi chuùng ta. KEÁT LUAÄN Chöông naøy ñaõ ñieåm laïi caùch saâu xa hoïc thuyeát cuûa thaùnh Thomas veà luaät töï nhieân.

Chuùa Kitoâ. 132 . chuùng toâi seõ tìm caùch cho thaáy luaät Tin möøng cuûa tình yeâu hoaøn thaønh vaø kieän toaøn luaät töï nhieân nhö theá naøo.

nghóa laø ñieàu laønh nhö chính söï soáng (goàm söï laønh maïnh vaø toaøn veïn theå xaùc vaø vieäc truyeàn sinh). söï tieâu khieån. Nguyeân lyù choïn löïa luaân lyù thöù nhaát ñaõ ñöôïc dieãn taû mang tính toân giaùo trong leänh truyeàn keùp phaàn veà meán Thieân Chuùa vaø yeâu ngöôøi. Nguyeân lyù lyù trí thöïc tieãn khaùc laø nhöõng ñònh loaïi cuûa nguyeân lyù naøy. Nguyeân lyù lyù trí thöïc tieãn ñaàu tieân laø laøm vaø theo ñuoåi ñieàu toát vaø ngöôïc laïi laø traùnh ñieàu xaáu. coâng lyù vaø hoaø bình) vaø nhöõng moái lieân heä haøi hoaø vôùi Thieân Chuùa (toân giaùo). nhöõng moái lieân heä haøi hoaø vôùi ngöôøi khaùc (baûo saûn tình baïn. neáu chuùng ta laø nhöõng höõu theå maø Thieân Chuùa muoán chuùng ta laø. Loaït ñeà xuaát thöù hai cuûa boä luaät töï nhieân bao goàm : caùc nguyeân lyù ñaàu tieân cuûa luaân lyù hay cuûa choïn löïa luaân lyù. Loaït ñeà xuaát thöù nhaát cuûa boä luaät töï nhieân bao goàm : nhöõng nguyeân lyù cuûa lyù trí thöïc tieãn. nhöõng moái lieân heä haøi hoaø trong baûn thaân (nhöõng ñieàu laønh cuûa söï toaøn veïn vaø hôïp lyù thöïc tieãn hay bình an löông taâm). coù theå 133 . söï hieåu bieát chaân lyù. nghóa laø nhöõng nguyeân lyù nhaän bieát nhöõng khía caïnh caên baûn cuûa vieäc phaùt trieån con ngöôøi laø ñieàu thieän phaûi laøm vaø theo ñuoåi. thaåm löôïng caùi ñeïp.CHÖÔNG III QUY TAÉC LUAÂN LYÙ TUYEÄT ÑOÁI DAÃN NHAÄP Trong chöông tröôùc chuùng ta ñaõ thaáy : luaät töï nhieân laø moät boä nhöõng ñeà xuaát ñuùng ñaén ñònh höôùng veà ñieàu chuùng ta phaûi laøm.

cuõng vaäy. coá yù gieát ngöôøi voâ toäi). cuï theå laø nhöõng chuaån möïc naøy phaân ñònh nhöõng loaïi haønh vi nhaân linh ñaëc tröng phaûi laøm (Ví duï : giöõ lôøi höùa. Nhöõng ñònh loaïi nguyeân lyù ñaàu tieân cuûa choïn löïa luaân lyù coù theå goïi laø daïng thöùc cuûa tính höõu traùch. phaù huyû hoaëc caûn trôû nhöõng ñieàu toát caên baûn cuûa con ngöôøi hay haønh ñoäng theo nhöõng caùch thöùc ñoäc ñoaùn vaø baát coâng laøm haïn cheá söï tham döï cuûa baát kyø ai vaøo nhöõng ñieàu toát naøy. xao nhaõng.dieãn ñaït mang tính trieát hoïc vaø thaàn hoïc hôn nhö sau : Trong khi theo ñuoåi ñieàu laønh vaø traùnh ñieàu döõ. coi thöôøng. laøm toån haïi. chuùng loaïi tröø nhöõng choïn löïa ñöôïc thuùc ñaåy bôûi nhöõng khaùt voïng phi lyù hay trong nhöõng löïa choïn ñoù ngöôøi ta khoâng bieát. Thaùnh Toâma daïy raèng seõ ñöôïc ñeà caäp laïi − chaúng haïn moät soá nhöõng chuaån möïc ñaëc tröng chuùng ta coù theå tìm thaáy trong baûn Thaäp Giôùi 134 . nguyeân lyù ñaàu tieân cuûa choïn löïa luaân lyù naøy ñöôïc ñònh roõ khi ta nhaän ra nhöõng caùch thöùc maø theo ñoù moät choïn löïa seõ khoâng thích hôïp vôùi söï hoaøn thaønh con ngöôøi troïn veïn. laø ñieàu ñoái nghòcch vôùi ñieàu laønh con ngöôøi phaûi choïn löïa vaø maët khaùc phaûi muoán vaø chæ muoán nhöõng khaû naêng saün saøng thích hôïp vôùi söï hoaøn thaønh con ngöôøi troïn veïn. Loaït ñeà xuaát thöù ba cuûa boä luaät töï nhieân ñöôïc laøm thaønh bôûi nhieàu chuaån möïc luaân lyù ñaëc tröng hôn. Chính khi nhaän bieát nhöõng ñieàu hoaøn haûo cô baûn cuûa con ngöôøi laø ñaõ ñònh roõ nguyeân lyù lyù trí thöïc tieãn thöù nhaát. nghóa laø vôùi taám loøng roäng môû vôùi tröôùc moïi ñieàu thöïc söï laø ñieàu toát. vaø nhöõng ngöôøi maø baát cöù caùi gì thöïc söï laø ñieàu toát ñeàu nhaèm laøm trieån nôû hoï. thaûo kính cha meï) hay khoâng ñöôïc laøm (Ví duï : boäi öôùc.

Maëc daàu caùc ngoaïi leä cuûa nhöõng chuaån möïc naøy coù theå coù xeùt veà maët lyù (leõ dó nhieân moät ngöôøi coù theå coá yù gieát treû hay quan heä tính duïc vôùi ngöôøi khaùc ngöôøi 135 . taïo ra nhieàu ñöùa treû nhôø thuï tinh nhaân taïo. vaø ñònh roõ nhöõng loaïi haønh vi naøy maø khoâng söû duïng baát kyø nhöõng thuaät ngöõ ñaùnh giaù luaân lyù naøo trong vieäc moâ taû chuùng.laø tuyeät ñoái hay khoâng coù luaät tröø. Chöông naøy seõ tìm hieåu kyõ vaán ñeà veà quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái. quan heä tính duïc vôùi ngöôøi khoâng phaûi laø ngöôøi phoái ngaãu (ngoaïi tình). ngöøa thai. trong moïi tröôøng hôïp − moïi luùc vaø maõi maõi. Ngöôøi ta baûo nhöõng chuaån möïc ñoù luoân luoân ñuùng vaø maõi maõi nhö theá. nhö chuùng ta ñaõ thaáy Grisez vaø Finis cho raèng moät soá nhöõng chuaån möïc ñaëc tröng laø tuyeät ñoái (Ví duï : caám coá yù gieát ngöôøi voâ toäi) trong khi nhöõng chuaån möïc khaùc thì khoâng. Do ñoù vieäc quan troïng nhaát laø hieåu roõ yù nghóa thuaät ngöõ naøy laø gì ? Thuaät ngöõ Quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái duøng ôû ñaây ñeà caäp ñeán nhöõng chuaån möïc luaân lyù ñeå nhaän bieát nhöõng loaïi haønh vi naøo ñoù. Nhöõng loaïi haønh vi ñaõ ñöôïc ñònh roõ bôûi nhöõng chuaån möïc nhö theá ñöôïc goïi laø : nhöõng haønh vi xaáu töï baûn chaát. Nhöõng chuaån möïc nhö theá ñöôïc goïi laø tuyeät ñoái. laø nhöõng ñoái töôïng coù theå coù ñöôïc trong choïn löïa cuûa con ngöôøi thì luoân luoân laø ñieàu xaáu luaân lyù . Cuõng vaäy. vì chuùng loaïi tröø voâ ñieàu kieän vaø döùt khoaùt nhöõng loaïi haønh vi nhaân linh ñöôïc xaùc ñònh nhö nhöõng ñoái töôïng bieän minh ñöôïc veà maët luaân lyù khi choïn löïa. Nhöõng ví duï veà nhöõng loaïi haønh vi ñaõ ñöôïc ñònh roõ bôûi nhöõng chuaån möïc thuoäc loaïi naøy laø chuû taâm gieát treû em.

gian daâm. Vì vaäy. Trong chöông naøy. saûn sinh ñôøi soáng con ngöôøi trong phoøng thí nghieäm . nhieàu ngöôøi goàm moät soá nhaø thaàn hoïc luaân lyù Coâng giaùo noåi tieáng vaø coù aûnh höôûng phuû nhaän vieäc coù nhöõng chuaån möïc tuyeät ñoái thuoäc loaïi naøy. Gia ñình vaø Tyû leä sinh ñeû ñöa ra. nhöng chuùng bò loaïi tröø xeùt veà maët luaân lyù. vaø sau khi Ngaøi qua ñôøi. ngaøy nay. ngöøa thai.phoái ngaãu). Huaán quyeàn Giaùo Hoäi ñeà nghò moät soá chuaån möïc nhö laø tuyeät ñoái. Ñöùc Giaùo Hoaøng Phaoloâ VI ñaõ gia taêng qui moâ cuûa UÛy ban muïc ñích ban ñaàu laø 136 . Tuy vaäy.. taùi hoân sau ly dò.  Chöùng toû taïi sao phaåm giaù con ngöôøi vaø nhöõng nguyeân taéc luaân lyù caên baûn caàn ñeán quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái.v. toâi seõ :  Toùm löôïc nhöõng lyù do chính taïi sao moät soá nhaø thaàn hoïc Coâng giaùo ñöông thôøi (cuõng goïi laø xeùt laïi hay nhöõng nhaø thaàn hoïc xeùt laïi) phuû nhaän coù quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái nhö ñaõ hieåu ôû ñaây.v. 1. ngoaïi tình. nhöõng chuaån möïc naøy ñöôïc goïi laø khoâng coù luaät tröø tröø. Vaø Huaán Quyeàn ñeà nghò xem nhöõng chuaån möïc naøy laø ñuùng. Hai phuï chöông giôùi thieäu giaùo huaán cuûa Thaùnh Toâ-ma vaø Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II.  Pheâ bình quan ñieåm xeùt laïi. Phaùi Xeùt Laïi baùc boû qui taéc Luaân Lyù Tuyeät Ñoái Nhöõng nguyeân nhaân cuûa vieäc baùc boû qui taéc Luaân Lyù tuyeät ñoái naøy coù theå tìm thaáy trong laäp luaän do caùc taùc giaû trong taäp taøi lieäu Majority Report noåi tieáng cuûa UÛy ban Giaùo Hoaøng nghieân cöùu veà Daân soá. UÛy ban naøy do Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan XXIII thaønh laäp. goàm nhöõng chuaån möïc caám voâ ñieàu kieän vieäc coá yù gieát ngöôøi voâ toäi.

Duø coù nhieàu lôøi phaûn khaùng cuûa mình. Trong nhöõng taøi lieäu bao goàm nhöõng gì (ñi ñeán choã) ñöôïc goïi laø Majority Report − Baûn Töôøng Trình theo Ña Soá cuûa UÛy ban. vaø haønh ñoäng nhö theá hoï chöùng toû raèng. Nhöõng taùc giaû cuûa “Baûn Töôøng Trình theo Ña Soá” ñaõ bieåu loä söï giaän döõ maïnh meõ treân lôøi buoäc toäi naøy. theo söï uûy quyeàn ñöïôc trao cho UÛy Ban − ñöïôc trao cho uûy ban. khi hoï ñaõ baùc boû quyeát lieät lôøi buoäc toäi. Coøn caùc nhoùm ñöïôc môû roäng theâm ñaûm traùch nghieân cöùu toaøn boä vaán ñeà ngöøa thai. hoï nhaát ñònh khaêng khaêng cuøng vôùi taát caû nhöõng nhaø thaàn hoïc luaân lyù coâng giaùo cuûa thôøi naøy raèng. tuy nhieân.coá vaán cho Toøa Thaùnh veà nhöõng ñieàu phaùt bieåu trong caùc toå chöùc quoác teá veà vaán ñeà daân soá vaø nhöõng giaûi phaùp ñöôïc ñöa ra cho vaán ñeà naøy. hoï chaáp nhaän moät soá qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái laø ñuùng. chaúng bao laâu sau ngöôøi ta thaáy roõ raøng raèng laäp luaän hoï ñöa ra ñeå uûng hoä quan ñieåm cuûa mình laø caùc ñoâi 137 . raèng laäp luaän maø hoï ñaõ duøng ñeå baøo chöõa vieäc caùc ñoâi vôï choàng ngöøa thai cuõng coù theå duøng ñeå baøo chöõa nhöõng haønh vi quan heä tính duïc baèng haäu moân vaø mieäng 2. chæ daønh cho Ñöùc Thaùnh Cha söû duïng. Nhöõng taøi lieäu cuûa UÛy ban naøy − ñaõ ñöôïc döï ñònh. Nhöõng taøi lieäu naøy ñaõ ñöôïc tieát loä coâng khai vaøo naêm 1967. Ngaøi coù traùch nhieäm öùôc ñònh giaù trò cuûa caùc taøi lieäu. do caùc thaàn hoïc gia trong UÛy ban ñöa ra khi cho raèng chuaåân möïc choáng laïi vieäc ngöøa thai laø khoâng theå thay ñoåi. Tuy nhieân. coù qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái. caùc taùc giaû ñaõ trình baøy nhöõng luaän chöùng ñeå baøo chöõa vieäc caùc ñoâi vôï choàng thöïc haønh ngöøa thai. roõ raøng coù yù ñònh thuùc baùch Ñöùc Giaùo Hoaøng Phaoloâ VI thay ñoåi giaùo huaán cuûa Giaùo Hoäi veà ngöøa thai.

vôï choàng coù theå thöïc haønh ngöøa thai chính ñaùng döôùi nhöõng ñieàu kieän ñaõ cho. Theo nguyeân lyù trình baøy trong ñoïan vaên naøy. Toâi goïi ñieàu naøy laø nguyeân lyù Caipha. nhöng vì ñieàu ñoù thì ñoái laäp vôùi lyù trí ñuùng. veà maët ñaïo ñöùc ngöøôi ta chaáp nhaän phaù huûy söï soáng con ngöôøi (hay nhöõng ñieàu kieän khaùc cuûa con ngöôøi). Curran3 ñaõ thöøa nhaän quan ñieåm naøy. neáu laøm vaäy laø caàn thieát vì lôïi ích cuûa ñieàu thieän lôùn hôn.Report thì tuyeät ñoái quan troïng theo phaùn ñoaùn cuûa toâi. Ñoaïn vaên quan troïng quyeát ñònh thöù hai töø nhöõng taøi lieäu thuoäc Majority Report naèm trong phaàn caùc taùc giaû quaû quyeát raèng nhieàu caëp vôï choàng ñöôïc pheùp ngöøa thai hôïp phaùp trong 138 . Ñoïan vaên ñaàu vieát nhö sau : “Töôùc maïng soáng cuûa anh hay cuûa ngöôøi khaùc laø moät toäi khoâng vì maïngï soáng ñöôïc ñaët döôùi quyeàn daønh rieâng cho Thieân Chuùa. Ñöôïc pheùp laáy ñi moät maïng soáng trong vieäc tröøng phaït töû hình vì lôïi ích cuûa coäng ñoaøn”. cuõng coù theå duøng baøo chöõa nhöõng ngoaïi leä cuûa nhöõng chuaån möïc khaùc ñöïôc caùc nhaø thaàn hoïc luaân lyù Coâng giaùo cho ñeán luùc ñoù xem laø tuyeät ñoái. Ñöôïc pheùp hy sinh moät maïng soáng cho söï thieän cuûa coäng ñoaøn. vaø chuùng ta seõ khaûo saùt baûn chaát vaø yù nghóa cuûa nguyeân lyù naøy ñaày ñuû hôn döôùi ñaây. Nhöng caùc taùc giaû cuûa Majority Report ñaõ duøng laäp luaän gì ñeå baøo chöõa cho vieäc ngöøa thai ? Hai ñoaïn vaên tìm thaáy trong nhöõng taøi lieäu Majority. Nhieàu nhaø thaàn hoïc xeùt laïi ngaøy nay aùm chæ ñeán ñieàu ñoù nhö nguyeân lyù öu tieân hay nguyeân lyù ñieàu toát caân xöùng. tröø khi coù vaán ñeà veà ñieàu thieän thuoäc moät traät töï cao hôn. Toâi seõ trích daãn nhöõng ñoïan vaên naøy tröùôc vaø ñöa ra nhöõng lôøi bình ngaén goïn veà noù. Nhieàu nhaø thaàn hoïc xeùt laïi nhö Charles E.

tieàn luaân lyù hay phi luaân lyù) trong hoaït ñoäng ngöøa thai tôùi möùc noù töôùc khoûi haønh vi vôï choàng tieàm naêng sinh saûn cuûa noù. tình yeâu ñoù. mieãn laø nhöõng haønh vi naøy ñöôïc duøng ñeå dieãn ñaït tình yeâu hoân nhaân. Luaän chöùng cho raèng coù moät söï thieáu huït chaát theå (hay caùi sau ñoù seõ ñöôïc goïi laø moät ñieàu xaáu toàn höõu.nhöõng haønh vi rieâng tö vôï choàng. Ñoaïn vaên naøy quan troïng vì noù trình baøy caùch hieåu bieát veà toång theå caùc haønh vi nhaân linh maø. moät tình yeâu maø keát cuïc laø ñoùn nhaän (khaû naêng) sinh saûn moät caùch coù traùch nhieäm. caùch hieåu naøy chuû yeáu ñeå phuû nhaän quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái. nhö chuùng ta seõ thaáy. laø ñeå dieãn taû söï hôïp nhaát tình yeâu. vaø coù moät ñònh loaïi luaân lyù rieâng (aáy laø. Tuy nhieân. söï can thieäp 139 . theo moät nghóa naøo ñoù nhöõng haønh vi keát hôïp khaùc thì khoâng ñaày ñuû vaø chuùng ñoùn nhaän ñaày ñuû phaåm chaát luaân lyù cuûa chuùng vôùi vieäc nhaém tôùi haønh vi coù khaû naêng sinh saûn … nhöõng haønh vi vôï choàng khoâng coù khaû naêng sinh saûn taïo thaønh moät toång theå. vôùi nhöõng haønh vi coù khaû naêng sinh saûn. vaû chaêng ñaït tôùi keát quaû cuoái cuøng laø vieäc chaáp nhaän sinh saûn coù traùch nhieäm. Vì theá. Ñoaïn vaên naøy dieãn ñaït : “Khi ngöôøi ñaøn oâng can thieäp vaøo muïc ñích sinh saûn cuûa nhöõng haønh vi caù nhaân baèng vieäc ngöøa thai. Luùc ñoù oâng keát hôïp cöùu caùnh chaát theå nhaém ñeán khaû naêng sinh saûn lieân heä vôùi cöùu caùnh chính cuûa con ngöôøi vaø laøm cho toaøn boä quaù trình mang tính nhaân linh… Nhöõng haønh vi vôï choàng coù yù ñònh khoâng sinh saûn. hay daãn ñeán voâ sinh (do söû duïng phöông phaùp ngöøa thai nhaân taïo). oâng ta laøm ñieàu naøy vôùi yù höôùng ñieàu hoaø chöù khoâng loaïi tröø khaû naêng sinh saûn. söï thuùc ñaåy cuûa tình yeâu coù traùch nhieäm ñoái vôùi khaû naêng sinh saûn doài daøo)” 6.

goïi laø moät taâm thöùc ngöøa thai 8. Loái laäp luaän naøy raát coù yù nghóa ñoái vôùi vaán ñeà quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái. daãn ñeán nhöõng phaùn quyeát luaân lyù coù tính quyeát ñònh veà chuùng. nhieàu nhaø xeùt laïi cho raèng quy taéc luaân lyù tuyeät toäi ñoái roõ raøng − ñöôïc baûo veä trong truyeàn thoáng Coâng giaùo vaø ñöôïc huaán quyeàn khaúng ñònh − taùch bieät nhöõng khía caïnh töøng phaàn cuûa caùc haønh vi nhaân linh vaø. vì noù baùo hieäu söï am hieåu cuûa caùc nhaø thaàn hoïc xeùt laïi veà haønh vi nhaân linh nhö moät toång theå ñoùn nhaän vieäc ñònh loaïi tính luaân lyù cuûa noù töø muïc ñích maø vì lôïi ích cuûa muïc ñích ñoù neân haønh vi ñoù ñöôïc thöïc hieän. Nhö seõ thaáy. Theo loái laäp luaän naøy. Theo luaän ñieäu cuûa hoï. Vaø hieån nhieân ñaây laø ñieàu toát chöù khoâng xaáu. vaø toaøn theå toång theå naøy ñoùn nhaän vieäc ñònh loaïi luaân lyù cuûa noù töø cöùu caùnh khaùc töï noù coù tính toát laønh (aáy laø. ñieàu hoï ñang laøm − ñoái töôïng luaân lyù thuoäc haønh vi cuûa hoï− laø söï thuùc ñaåy cuûa tình yeâu caù traùch nhieäm ñoái vôùi khaû naêng sinh saûn doài daøo.nhaèm ngöøa thai chæ laø moät phaàn khía caïnh cuûa toaøn chuoãi nhöõng haønh vi vôï choàng coù yù ngöøa thai. lyù trí. tính khaùch quan vaø chaân lyù ñoøi hoûi moät haønh ñoäng ñöïôc ñaùnh giaù ñuùng hay sai chæ nhö moät toång theå bao goàm moïi tröôøng hoïp vaø moïi ñoäng löïc ñöôïc xem xeùt trong töông quan vôùi taát caû nhöõng ñieàu toát vaø xaáu tieàn luaân lyù (nhöng thích ñaùng veà maët luaân lyù) ñöôïc bao 140 . hay hoï dieãn ñaït ñieàu caùc taùc giaû. treân neàn taûng nhöõng khía caïnh taùch ra nhö theá. söï keát hôïp hoân nhaân) vaø töø khaû naêng sinh saûn cuûa toaøn boä cuoäc soáng vôï choàng 7. Ñuùng hôn. ôû moät nôi khaùc. caùc caëp vôï choàng söû duïng vieäc ngöøa thai hôïp lyù khoâng heà choïn löïa vieäc loaïi tröø con caùi moät caùch ích kyû khoûi cuoäc hoân nhaân cuûa hoï.

Bernard Haring. nhôø ñoù chuùng ta sieâu vieät hay troäi hôn phaàn coøn laïi cuûa vuõ truï vaät chaát.Cormick. nhö ñaõ löu yù. Louis Janssenz. hoï coâng nhaän coù söï tuyeät ñoái theo yù nghóa nhöõng nguyeân lyù sieâu vieät höôùng daãn chuùng ta ñeán nhöõng yeáu toá thuoäc veà söï hieän höõu cuûa chuùng ta. Tröôùc heát. moät baûn thaûo luaän veà heä thoáng thuaät ngöõ nhöõng nhaø thaàn hoïc naøy ñaõ söû duïng seõ laø ñieàu höõu ích. nhaèm muïc ñích nhaän bieát thaùi ñoä öùng xöû seõ thuùc ñaåy vieäc töï hieän thöïa hoaù vaø töï phaùt trieån 9 con ngöôøi hay ít ra seõ khoâng ñoái laäp hoaëc phuû nhaän muïc ñích toát cuûa chính noù 10. Tröôùc heát. Richard Gulla.O’Connell. hoï thöøa nhaän söï tuyeät ñoái cuûa nhöõng nguyeân lyù ñoù nhö ngöôøi ta phaûi luoân luoân haønh ñoäng phuø hôïp vôùi tình yeâu Thieân Chuùa vaø tha nhaân vaø phaûi luoân luoân haønh ñoäng 141 . nhieàu nhaø thaàn hoïc xeùt laïi − trong soá hoï coù Franz Bockle. hoï thöøa nhaän coù nhöõng loaïi quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái khaùc. Richard Mc.Curran. Franz Scholz vaø Bruno Schiiller − trong khi töø choái söï hieän höõu cuûa quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái theo chieàu höôùng ñaõ moâ taû tröôùc ñaây. Josef Fuchs. Timothy E. Vì vaäy. Toâi ñaõ trình baøy vaø cho yù kieán toùm goïn veà nhieàu ñoaïn vaên quan troïng mang tính pheâ bình naøy töø nhieàu taøi lieäu cuûa Majority Report bôûi vì. chuùng laø nguoàn goác maø töø ñoù nhieàu nhaø thaàn hoïc xeùt laïi ñaõ khai trieån ñeå phuû nhaän quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái.haøm trong toång theå kia. Charles E. A. Laøm roõ heä thoáng thuaät ngöõ Tröôùc khi tieáp tuïc trình baøy veà nhöõng luaän chöùng chuû yeáu maø nhieàu nhaø thaàn hoïc xeùt laïi ñaõ khai trieån töø nhöõng nguoàn goác naøy.

Nhöõng chuaån möïc naøy noùi roõ nhöõng khuynh höôùng vaø nhöõng thaùi ñoä thaâm saâu cuûa chuùng ta phaûi laø. vì haønh vi tính duïc nhö theá cuõng laø sai theo ñònh nghóa. Nhö Josef Fuchs ñaõ noùi. Nhöng chuaån möïc nhö vaäy laø truøng yù vaø khoâng theå giuùp chuùng ta bieát nhöõng loaïi cuï theå naøo cuûa vieäc gieát ngöôøi laø baát coâng hay loaïi cuï theå haønh vi tính duïc naøo laø haønh vi tính duïc vôùi ngöôøi sai … Nhö Fuchs quan saùt. gan daï. 142 . Do vaäy ñieàu luoân luoân ñuùng laø chuùng ta neân haønh ñoäng ñuùng ñaén. nhöõng nhaø thaàn hoïc naøy thöøa nhaän raèng nhöõng chuaån möïc duøng ngoân ngöõ ñònh giaù luaân lyù ñeå noùi ñeán nhöõng haønh ñoäng maø nhieàu ngöôøi haún laø chöa bao giôø löïa choïn caùch töï do thöïc hieän thì laø tuyeät ñoái. nhö Louis Janssen ñaõ löu yù. Chuùng khoâng ñeà caäp ñeán nhöõng haønh vi nhaân linh vaø nhöõng choïn löïa cuï theå. hoï cho laø tuyeät ñoái nhöõng chuaån möïc maø hoï goïi laø chính yeáu.hôïp vôùi lyù trí ñuùng11. vaø. chuùng taïo thaønh yeáu toá tuyeät ñoái trong luaân thöôøng ñaïo lyù(15). Töông töï. vì gieát ngöôøi theo ñònh nghóa laø gieát moät ngöôøi caùch baát coâng. khoâng mang tính chæ thò. Nhöõng chuaån möïc chính yeáu nhö theá dieãn ñaït nhöõng phaåm chaát phaûi noùi leân ñaëc ñieåm cuûa ngöôøi toát veà maët luaân lyù. Sau cuøng. Töông töï. Do ñoù. chuùng ta haún khoâng bao giôø ñöôïc quan heä tính duïc vôùi ngöôøi sai. vaø ñôn giaûn laø ñeå nhaéc nhôû chuùng ta veà nhöõng gì ñaõ bieát vaø huaán duï chuùng ta bieát traùnh nhöõng haønh ñoäng traùi luaân lyù vaø daán thaân cho nhöõng haønh ñoäng ñuùng luaân lyù 16. nhöng ñuùng hôn ñeà caäp tôùi höõu theå luaân lyù cuûa taùc nhaân13. tôùi moät möùc ñoä naøo ñoù chuùng laø nhöõng huaán duï hôn laø nhöõng chuaån möïc theo nghóa heïp (14). trong traéng. chuùng ta haún laø khoâng bao giôø ñöôïc gieát ngöôøi. nhöõng chuaån möïc tuyeät ñoái naøy laø khuyeán thieän. … 12.

Trong soá nhöõng laäp luaän quan troïng hôn laø nhöõng ñieàu sau : 143 . nhöng moïi chuaån möïc nhö theá phaûi ñöôïc hieåu laø chuùng chöùa ñöïng nhöõng ñieàu ñuû chuaån ñöôïc ngaàm hieåu. nhieàu nhaø thaàn hoïc xeùt laïi choái boû quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái theo nghóa nhöõng chuaån möïc ngaên caám phoå quaùt nhieàu loaïi haønh vi nhaân linh cuï theå moâ taû baèng ngoân luaân lyù trung laäp. hay coù tính öùng xöû chaát theå. Richard ñaõ noùi nhöõng chuaån möïc chaát theå nhö theá. Nhöõng Luaän Chöùng uûng hoä caùc Nhaø Xeùt Laïi phuû nhaän quy taéc Luaân Lyù Tuyeät Ñoái UÛng hoä tuyeân boá cuûa hoï cho raèng khoâng coù quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái theo nghóa nhöõng chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø ngaên caám nhöõng haønh ñoäng ñöôïc moâ taû baèng ngoân ngöõ trung laäp veà luaân lyù. hoaëc moïi khía caïnh hoaøn caûnh töông ñöông18. neáu khoâng coù nhöõng nhaân toá xa hôn xen vaøo giöõa. caùc nhaø thaàn hoïc xeùt laïi ñöa ra nhöõng loái laäp luaän. Sau ñaây toâi muoán khaûo saùt kyõ hôn caùch moâ taû nhöõng chuaån möïc tuyeät ñoái hay khoâng coù ngoaïi leä maø truyeàn thoáng Coâng giaùo ñaõ pheâ chuaån. Hoï goïi nhöõng chuaån möïc naøy laø nhöõng chuaån möïc chaát theå. trong moät soá tröôøng hôïp bao goàm nhöõng haäu quaû tröïc tieáp hay ngay laäp töùc cuûa haønh vi nhö theá. B. chæ roõ loaïi cö xöû phaûi traùnh caøng xa heát söùc coù theå.Trong khi thöøa nhaän ñieàu tuyeät ñoái thuoäc loaïi treân. ñöôïc moâ taû caùch ñoäc laäp vôùi baát kyø nhöõng muïc ñích cuûa chuû theå haønh ñoäng naøo. Theo hoï nhöõng chuaån möïc nhö theá laøm nhaän ra nhöõng haønh vi theå lyù hay nhöõng haønh vi chaát theå hoaëc thaùi ñoä öùng xöû. khi ñöôïc dieãn ñaït caùch phuû ñònh. Nhö moät nhaø thaàn hoïc xeùt laïi. hay tröø phi coù moät lyù do caân xöùng.

a.  Lòch söû tính veà cuoäc soáng cuûa con ngöôøi. ví duï nhöõng chuaån möïc nhö caám gieát ngöôøi voâ toäi.  Baûn chaát cuûa moät haønh vi nhaân linh nhö moät toång theå. Nguyeân lyù Öu Tieân hay nguyeân lyù Ñieàu Toát Caân Xöùng Moät loái laäp luaän chuû yeáu do nhieàu nhaø thaàn hoïc xeùt laïi ñeà xuaát nhaèm uûng hoä vieäc hoï töø choái chaân lyù cuûa quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái ñoù laø : Söï töø choái nhö theá laø caàn thieát do nhöõng ñoøi hoûi cuûa nguyeân lyù luaân lyù cô baûn. Theo caùc nhaø thaàn hoïc xeùt laïi. söï hieåu bieát chaân lyù. vieäc thaåm ñònh veû ñeïp vaø ñieàu gioáng nhö theå 19. nhaèm daãn daét nhöõng choïn löïa cuûa chuùng ta daàu khoâng tuyeät ñoái. ví duï nhö chính söï soáng. Do nhöõng ñieàu toát vaø nhöõng giaù trò cuûa con ngöôøi maø caùc nhaø thaàn hoïc xeùt laïi môùi coù trong taâm trí loaïi nhöõng ñieàu toát caên baûn cho con ngöôøi ñaõ xem xeùt ôû chöông tröôùc. Nhöõng nhaø thaàn hoïc xeùt laïi xaùc nhaän raèng ñìeâu toát vaø nhöõng giaù trò cuûa con ngöôøi naøy (vaø nhöõng söï töôùc 144 . trong vieäc ñeà caäp ñeán nhöõng chuaån möïc chaát theå. nhöõng chuaãn möïc chaát theå hay mang tính öùng xöû. nguyeân lyù öu tieân hay nguyeân lyù ñieàu toát caân xöùng. Do ñoù. ngoaïi tình … ñieàu caàn thieát laø ñeå yù tôùi caùch maø nhöõng ñieàu toát vaø nhöõng giaù trò cuûa con ngöôøi seõ bò aûnh höôûng do nhieàu loái haønh ñoäng coù theå coù ñöôïc. Nhöõng ñoøi hoûi cuûa nguyeân lyù öu tieân hay nguyeân lyù ñieàu toát caân xöùng. Muïc ñích cuûa chuùng laø giuùp chuùng ta phaân bieät phaûi traùi vaø am hieåu nhöõng haønh vi nhaân linh lieân quan ñeán nhöõng ñieàu toát vaø nhöõng giaù trò cuûa con ngöôøi nhö theá naøo.

hay nhöõng ñieàu xaáu. Baây giôø nhaéc laïi nguyeân lyù maø caùc taùc giaû cuûa taäp Majority Report ñaõ vieän ñeán. Vaán ñeà chuû yeáu laø laøm theá naøo chuùng ta phaûi xaùc ñònh. Bruno Schiiller noùi veà noù theo caùch naøy : “Baát cöù chuaån möïc ñaïo ñöùc naøo xeùt ñeán nhöõng caùch cö xöû vaø nhöõng ñieàu boû soùt cuûa chuùng ta trong quan heä vôùi ngöôøi khaùc cuõng chæ coù theå laø moät söï aùp duïng ñaëc bieät cuûa nhöõng chuaån möïc phoå quaùt hôn”22. caàn phaûi coù moät chuaån möïc luaân lyù caên baûn hay moät tieâu chuaån giuùp chuùng ta phaân bieät giöïa nhöõng löïa choïn coù theå chaáp nhaän ñöôïc vôùi nhöõng löïa choïn veà maët luaân lyù khoâng theå chaáp nhaän ñöôïc. 145 . phi luaân lyù hay toàn höõu 20. nguyeân lyù naøy ñaõ ñöôïc bieát ñeán nhö nguyeân lyù öu tieân hay nguyeân lyù ñieàu toát caân xöùng hoaëc lyù do caân xöùng. Nhö ñaõ ñöôïc caùc nhaø thaàn hoïc xeùt laïi haøng ñaàu trình baøy. hoaëc nhöõng caùi voâ giaù trò) thì töï baûn chaát chuùng khoâng thuoäc veà luaân lyù. Ñieàu thieän lôùn hôn thì ñöôïc öu tieân hôn. Ñuùng hôn chuùng ñaõ ñöôïc caùc nhaø thaàn hoïc naøy moâ taû nhö höõu theå tieàn luaân lyù. trong vieäc trieån khai nhöõng chuaån möïc vaät chaát vaø trong söï phaùn ñoaùn nhöõng haønh vi naøo laø nhöõng ngoaïi leä chính ñaùng ñoái vôùi chuùng.ñoaït chuùng. nhöõng haønh vi naøo laø ñuùng luaân lyù vaø nhöõng haønh vi naøo laø sai luaân lyù. nghóa laø nhöõng haønh vi naøo thaêng tieán vaø ñeà cao nhöõng ñieàu toát vaø giaù trò phi luaân lyù naøy vaø loaïi haønh vi naøo thì khoâng ? Noùi caùch khaùc. tröø phi coù vaán ñeà moät ñieàu toát thuoäc moät traät töï cao hôn 21. cuï theå ñoù laø nghòch laïi lyù do chính ñaùng khi laáy ñi söï soáng cuûa ngöôøi voâ toäi (moät ñieàu toát phi luaân lyù) hay phaù huûy nhöõng thieän ích khaùc.

Cormick noùi : “ÔÛ ñaâu moät ñieàu toát cao hôn ñang bò ñe doaï vaø chæ coù moät caùch baûo veä noù laø choïn löïa laøm moät ñieàu xaáu phi luaân lyù. nguyeân lyù naøy khoâng coù. ngoaïi tình. cheát eâm dòu. nghóa laø : söï töôùc ñoaït baát cöù ñieàu toát phi luaân lyù naøo coù theå ñöôïc bieän minh neáu yù ñònh vaø ñieàu xaáu nhö theá laø ñeå ñaït ñöôïc moät ñieàu toát phi luaân lyù lôùn hôn moät caùch caân xöùng caân xöùng 24. ví duï nhö caùi cheát cuûa moät ngöôøi voâ toäi. 146 .Theo nguyeân lyù naøy xeùt veà maët luaân lyù. Do vaäy. nhö Richard A. Mc. Nhöng hoï cho raèng vieäc döï ñònh vaø thöïc hieän baát cöù ñieàu xaáu phi luaân lyù naøo. ngöøa thai. neáu ñieàu xaáu naøy ñöôïc ñoøi hoûi do moät ñieàu toát lôùn hôn ñöôïc lieân heä caùch caân xöùng. Do vaäy moät soá haønh vi tröïc tieáp phaù thai. noùi doái. vaø … laø sai. Theo caùc nhaø thaàn hoïc xeùt laïi. taùi hoân sau ly dò … coù theå laø nhöõng haønh vi ñuùng luaân lyù neáu chuùng ñöôïc thöïc hieän vì lôïi ích cuûa moät ñieàu toát lôùn hôn caùch caân xöùng25. Töø ñieàu naøy naûy sinh laø moãi chuaån möïc chaát theå leä thuoäc cho moät ñieàu khoaûn ngoaïi leä : gieát ngöôøi voâ toäi. ngoaïi tröø khi ngöôøi ta bò ñoøi buoäc phaûi haønh ñoäng nhö theá ñeå ñaït ñeán moät ñieàu toát lôùn hôn caùch caân xöùng. vieäc coù yù höôùng laøm moät ñieàu xaáu phi luaân lyù laø ñieàu ñuùng. nghóa laø moät muïc ñích toát coù theå bieän minh phöông tieän xaáu veà luaân lyù. theá thì yù chí vaãn coøn saún saøng thích ñaùng vôùi nhöõng giaù trò hôïp thaønh ñieàu toát cuûa con ngöôøi … Ñieàu naøy coù yù muoán noùi raèng yù höôùng thì toát ngay caû khi con ngöôøi − thaät ra maø noùi coù mieãn cöôõng vaø hoái tieác − coù yù ñònh laøm ñieàu xaáu phi luaân lyù neáu coù moät lyù do caân xöùng thöïc söï (nghóa laø ñieàu toát) cho moät choïn löïa nhö theá”23.

khi ñoù Mc. thaät laø thuù vò khi nhaéc laïi raèng moät trong nhöõng nhaø thaàn hoïc naøy. Nhöng cuõng phaûi noùi raèng anh ta ít baèng loøng ñeå ñieàu toát hieän höõu” 29. Cormick) gôïi yù raèng ngöôøi ñoù ít baèng loøng ñeå ñieàu xaáu hieän höõu hôn. vieäc chuû taâm döï ñònh laøm moät ñieàu xaáu phi luaân lyù vì lôïi ích cuûa ñieàu toát phi luaân lyù lôùn hôn caùch caân xöùng laø vieäc ñuùng 26. Luùc ñoù Mc. Cormick vieát : “YÙ chí lieân quan moät caùch khaùc bieät vôùi ñieàu noù coù yù ñònh laøm vaø vôùi ñieàu noù thöøa nhaän … yù chí coù yù ñònh (do ñoù laø con ngöôøi) thì gaén boù maät thieát vôùi ñieàu xaáu hôn laø moät yù chí thöøa nhaän. Cormick cho raèng buoäc phaûi coù ñieàu toát caân xöùng lôùn hôn ngöôøi ta coù yù ñònh laøm ñieàu xaáu phi luaân lyù hôn laø neáu ngöôøi ta chæ thöøa nhaän hay coù yù ñònh giaùn tieáp laøm ñieàu xaáu phi luaân lyù gaén boù vôùi haønh vi cuûa ñöông söï. Cormick ñaõ thöøa nhaän trong baøi tieåu luaän vieát vaøo naêm 1973 raèng coù söï khaùc bieät luaân lyù ñaùng keå giöõa yù chí coù yù laøm ñieàu xaáu vôùi yù chí chæ thöøa nhaän ñieàu xaáu. Bruno Schiiller noùi tieáp : “Neáu ai ñoù saün saøng laøm ñieàu toát chæ do vieäc cho pheùp ñieàu xaáu. chöù khoâng vì anh ta muoán ñieàu toát xaûy ra hôn 28 . Ñieàu naøy chöùng toû (ôû möùc ñoä chöa roõ raøng naøo ñoù phaûi thöøa nhaän) moät söï baèng loøng lôùn hôn veà (ñieàu xaáu) xaûy ra” 27. ÔÛ ñaây. Mc. (Mc. Richard A. toâi nghieâng maïnh tôùi choã tin raèng treân thöïc teá vieäc coù yù ñònh nhö moät 147 . Töø ñaây Schiiller keát luaän : “Do ñoù.Ghi chuù laø nhieàu nhaø thaàn hoïc xeùt laïi cho raèng veà maët luaân lyù. Cormick − ñaõ nhaán maïnh raèng ngöôøi chuaån bò thöïc hieän ñieàu toát ngay caû khi coù yù laøm xaáu thì hoï mong muoán ñieàu xaáu aáy xaûy ra hôn. Bruno Schiiller − theo baøi tieåu luaän cuûa Mc. Do vaäy.

Sau cuøng. Vaø theo phaùn ñoaùn cuûa hoï ñaây laø moät neùt tuyeät haûo cuûa tính caùch luaân lyù.bieän phaùp vaø vieäc cho pheùp. baây giôø Mc. Theo hoï söï khöôùc töø döï tính vaø laøm ñieàu xaáu (phi luaân lyù) maø nhöõng quy taéc tuyeät ñoái naøy ngaên caám seõ laø moät tình traïng yeáu keùm luaân lyù khi vieäc coù yù ñònh vaø haønh ñoäng xaáu nhö theá laø do nguyeân lyù öu tieân ñoøi hoûi. naém giöõ quyeàn öu tieân trong söï phaùn xeùt luaân lyù 32. thì khoâng coù söï khaùc bieät luaân lyù ñaùng keå naøo giöõa moät yù muoán coù yù ñònh vaø moät yù muoán cho pheùp. cuûa Schiiller. Quaû quyeát raèng vieäc Schiiller phaûn ñoái laäp tröôøng nguyeân thuyû cuûa oâng laø nguy haïi(31). theo Schiiller traùi ngöôïc vôùi nieàm tin cuûa Mc Cormick vaøo naêm 1973. bieåu thò chính xaùc cuøng thaùi ñoä taâm linh” 30. Ñieàu vöøa ñöôïc ñeà caäp moâ taû veà nguyeân lyù öu tieân hay nguyeân lyù veà ñieàu toát caân xöùng toùm taét moät trong nhöõng lyù do lôùn taïi sao nhieàu nhaø thaàn hoïc xeùt laïi phuû nhaän coù baát kyø quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái naøo. Cormick laïi ñoàng yù vôùi Schiiller. ñaây laø chuaån möïc caên baûn cuûa luaân lyù. khi coù lieân quan ñeán moät ñieàu xaáu phi luaân lyù. Mc. Noùi caùch khaùc. Cormick ñaõ thay ñoåi yù kieán vaø töø boû laäp tröôøng cuûa mình cho raèng moät yù muoán coù yù ñònh lieân keát con ngöôøi vôùi ñieàâu xaáu thì saâu xa hôn laø moät yù muoán cho pheùp. Ñieåm chung cuûa hoï laø vì khoâng coù söï khaùc bieät luaân lyù naøo giöõa vieäc chuû taâm döï tính moät ñieàu xaáu phi luaân lyù vôùi vieäc chæ cho pheùp noù. 148 . neân ngöôøi coù yù ñònh vaø laøm ñieàu xaáu vì lôïi ích cuûa moät ñieàu toát lôùn hôn caùch caân xöùng thì coù moät tình yeâu lôùn lao hôn vì ñieàu toát hôn laø keû töø choái döï ñònh vaø laøm ñieàu xaáu tuy ñoâi laàn cho pheùp laøm ñieàu xaáu. Khi ñöôïc bieát veà quan ñieåm.

luùc ñoù ngöôøi ta coù theå noùi caùch thích ñaùng raèng ñieàu maø caëp vôï choàng ñang laøm − ñoái töôïng cho söï choïn löïa luaân lyù cuûa hoï − laø nuoâi döôõng tình yeâu coù traùch nhieäm ñoái vôùi khaû naêng sinh saûn doài daøo. moät haønh vi khoâng theå ñöôïc xeùt ñoaùn veà maët luaân lyù 149 . Baûn chaát cuûa moät haønh vi nhaân linh nhö moät toång theå Moät loái laäp luaän khaùc nöõa. Loái laäp luaän naøy gioáng nhö phaàn tröôùc. Neân chuù yù moät ngöôøi uûng hoä quan troïng ñoái vôùi baûn Majority Report naøy laø Josef Fuchs. gaén lieàn vôùi laäp luaän tröôùc caùch chaët cheõ. ñoù laø laäp luaän döïa treân baûn chaát cuûa moät haønh vi nhaân linh nhö moät toaøn boä hay toång theå. moät phaùn xeùt luaân lyù veà vieäc ngöøa thai chæ coù theå ñöôïc thöïc hieän nhö laø moät muïc ñích ngöøa thai trong haønh vi vôï choàng vaø toaøn boä ñôøi soáng hoân nhaân. Caùc ñoäc giaû nhôù laïi raèng trong baøi töôøng trình. bôûi vì.b. maëc duø ñieàu naøy ñoøi hoûi söï thieáu huït chaát theå (baèng ñieàu xaáu phi luaân lyù) cuûa nhöõng haønh vi caù bieät thuoäc söï keát hôïp hoân phoái vì söï chaân thaät cuûa hoï ñoái vôùi ñôøi soáng con ngöôøi 33. Trong nhieàu taùc phaåm sau naøy Fuchs ñaõ nhaán maïnh raèng khoâng theå thöïc hieän moät cuoäc xeùt ñoaùn luaân lyù veà yù ñònh vaø haønh ñoäng cuûa ñieàu xaáu tieàn luaân lyù theo ñuùng nghóa. ña soá ñaõ laäp luaän raèng. Baûn Majority Report cho raèng neáu moät caëp vôï choàng coá yù ngaên ngöøa vieäc thuï thai trong nhöõng haønh vi vôï choàng caù bieät ñeå dieãn taû söï keát hôïp hoân nhaân cuûa hoï vaø hoï coá tình ñieàu hoaø nhöõng haønh vi ngöøa thai vôï choàng naøy ñoái vôùi khaû naêng sinh saûn doài daøo. cuõng laø phaàn quan troïng cuûa baûn Majority Report cuûa UÛy ban Giaùo Hoaøng. oâng ñaõ khaúng ñònh.

neáu ñöôïc nhöõng ngöôøi keát hoân thöïc hieän vì moät ñieàu toát caân xöùng thöïc söï thì chæ laø moät khía caïnh töøng phaàn cuûa moät toång theå haønh vi nhaân linh coù theå ñöôïc moâ taû caùch hôïp lyù nhö laø 150 .trong khía caïnh chaát theå cuûa noù (gieát ngöôøi. Neáu khoâng laøm ñieàu naøy. Nhöõng nhaø thaàn hoïc xeùt laïi tuyeân boá raèng truyeàn thoáng quaû quyeát nhöõng ñieàu tuyeät ñoái nhö theá ñaõ tuøy tieän taùch nhöõng yeáu toá cuûa moät haønh vi ra khoûi thöïc taïi cuï theå toång theå cuûa noù . ngöôøi ta seõ ñaït tôùi söï xeùt ñoaùn luaân lyù chính xaùc. maø trong moät soá tröôøng hôïp. Do vaäy. xuùc phaïm. ngöôøi ta seõ thaáy raèng quan heä traùnh thai. nhöõng xeùt ñoaùn nhö theá ñôn giaûn ñaõ coi thöôøng thöïc taïi luaân lyù cuûa haønh vi nhö moät toång theå. Ñieàu quan troïng phaûi nhaéc nhôû ôû ñaây raèng Fuchs vaø nhöõng nhaø thaàn hoïc xeùt laïi khaùc ñoàng nhaát quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái maø hoï töø choái vôùi nhöõng chuaån möïc chaát hay thuoäc caùch öùng xöû cuï theå ñònh loaïi nhöõng haønh vi theå lyù hay nhöõng haønh vi chaát theå. Theo quan ñieåm cuûa hoï. Do ñoù. theo nhöõng nhaø thaàn hoïc xeùt laïi. chuùng ta khoâng ñöôïc xöû lyù moät haønh vi nhaân linh. bao goàm caû nhöõng haäu quaû tröïc tieáp cuûa chuùng ñöôïc moâ taû caùch ñoäc laäp khoûi baát kyø muïc ñích naøo cuûa taùc nhaân35. neáu ñaùnh giaù thích ñaùng toaøn boä haønh vi chöù khoâng chæ nhöõng khía caïnh töøng phaàn cuûa noù. vaø chæ ñoái vôùi moät haønh vi nhaân linh ngöôøi ta môùi coù theå noùi ñuùng nghóa raèng lieäu ñieàu ñoù toát hay sai veà luaân lyù hay khoâng 34. vaø ñaõ daãn ñeán söï xeùt ñoaùn luaân lyù treân söï taùch giaûm naøy maø khoâng döïa treân toång theå haønh vi nhaân linh. chaúng haïn nhö. saép theøm muoán) neáu khoâng quy chieáu yù höôùng cuûa taùc nhaân .

Chuùng ta bieát ñöôïc nhöõng chuaån möïc naøy nhôø bieát cuøng nhau luyeän taäp trí thoâng minh con ngöôøi bôûi nhieàu ngöôøi soáng quy tuï trong nhöõng coäng ñoaøn vaø suy tö veà nhöõng chia seû kinh nghieäm cuûa con ngöôøi 38. Lòch Söû tính veà hieän sinh con ngöôøi Theo caùc nhaø thaàn hoïc xeùt laïi. Töông töï. luoân tieán trieån cuûa kinh nghieäm con ngöôøi. Nhöõng nhaø xeùt laïi nhaän ra 151 . Vaø hoï tuyeân boá nhöõng quy taéc luaân lyù ñöôïc coi laø tuyeät ñoái khaùc. vieäc tuyeät ñoái hoaù nhöõng chuaån möïc ngaên caám vieäc ngöøa thai vaø trieät saûn ngöøa thai laø khoâng thaáy ñöôïc toång theå cuûa haønh vi nhaân linh cuï theå. c. Nhöõng chuaån möïc chaát theå nhö theá. Vì lyù do ñoù quan ñieåm cuûa nhöõng nhaø xeùt laïi. Vì nhöõng chuaån möïc chaát theå ñöôïc khaùm phaù theo caùch naøy. coù theå ñöôïc moâ taû ñích thöïc nhö moät haønh vi oån ñònh hoân nhaân36. nhöõng chuaån möïc chaát theå laø nhöõng khaùi quaùt hoaù höõu ích nhaèm caûnh giaùc chuùng ta. söï choïn löïa trieät saûn. khi ñöôïc xem xeùt trong toång theå vieäc ñoâi vôï choàng ñang laøm. ta laïi phaûi gaït chuùng sang moät beân khi haønh ñoäng xeùt nhö moät toång theå cuï theå ñoøi hoûi phaûi ñöôïc thöïc hieän neáu noù phuïc vuï ñieàu toát lôùn hôn. ñoái vôùi caùch öùng xöû caàn phaûi traùnh caøng xa caøng toát 37.söï thuùc ñaåy tình yeâu coù traùch nhieäm ñoái vôùi khaû naêng sinh saûn doài daøo. ngoaïi tình … thì cuõng vaäy. ví duï nhö ngaên caám gieát ngöôøi voâ toäi coá yù. haàu heát höõu ích vaø coù giaù trò ñoái. haäu quaû laø chuùng chòu aûnh höôûng bôûi lòch söû tính cuûa con ngöôøi vaø bôûi ñaëc dieåm môû ngoû. neáu moät caëp vôï choàng phaûi söû duïng ñeán trieät saûn ngöøa thai (thaét oáng daãn tröùng hay caét oáng daãn tinh) vì baát kyø söï kyø thai ngheùn naøo coù theå gaây nguy hieåm cho söï soáng ngöôøi meï. nhö Gula noùi.

Trong thöïc teá. coù theå ñaët vaán ñeà luaân lyù vaøo trong moät khung quy chieáu môùi ñoøi hoûi moät söï xeùt laïi 152 . tôùi moät möùc con ngöôøi ñöôïc goïi laø Söï thaønh nhaân tieán trieån ñeàu ñaën39. Do vaäy. coù theå ñuùng vaø laïi coù theå aùp duïng caùch phoå quaùt vaø khoâng thay ñoåi. haäu quaû laø khoâng coù chuaån möïc chaát theå roõ raøng naøo ñöôïc bieåu loä döôùi nhöõng ñieàu kieän lòch söû cuï theå. Chaân lyù khaùch quan cuûa chuùng töông xöùng vôùi nhöõng haønh ñoäng chuùng ngaên caám hay quy ñònh tôùi möùc nhöõng haønh ñoäng naøy lieân heä tôùi toaøn boä thöïc taïi cuï theå cuûa con ngöôøi vaø xaõ hoäi lòch söû nhaát ñònh maø con ngöôøi sinh soáng 40. trong khi nhöõng chuaån möïc naøy ñuùng vaø khaùch quan. haäu quaû laø chuùng ta khoâng bao giôø coù theå loaïi tröø khaû naêng kinh nghieäm trong töông lai − cho ñeán nay ñaõ khoâng theå töôûng töôïng ñöôïc. ñang tieán trieån. chöùa ñöïng nhieàu ñieàu kieän vaø nhieàu phaåm chaát khoâng dieãn taû nhö theá chuùng giôùi haïn tính phoå quaùt cuûa chuaån möïc ñoù41. sieâu lòch söû vaø sieâu vaên hoaù cuûa con ngöôøi. chuùng khoâng theå laø tuyeät ñoái theo nghóa laø nhöõng ñeà xuaát ñuùng phoå quaùt veà ñieàu con ngöôøi phaûi laøm hoaëc khoâng ñöôïc laøm trong moãi tình huoáng coù theå hieåu. ñöôïc dieãn ñaït nhö moät chuaån möïc phoå quaùt.raèng coù moät chieàu kích sieâu vieät. neân nhö Francis Sullivan ñaõ noùi. Tuy nhieân. baûn chaát con ngöôøi cuï theå. Tuy nhieân. thì ñöôïc leä thuoäc vaøo nhöõng thay ñoåi ôû xa lan tôùi. Töø ñieàu naøy cuõng khoâng ñöa tôùi heä quaû laø nhöõng chuaån möïc naøy chæ mang tính chuû quan vaø töông ñoái. bôûi lòch söû tính cuûa noù. Vieäc suy tö veà kinh nghieäm con ngöôøi daãn ñeán vieäc thieát laäp nhöõng chuaån möïc chaát theå − chính noù laø moät quaù trình môû ngoû. nhö Fuchs ñaõ noùi moät chuaån möïc thaùi ñoä öùng xöû ñuùng nghóa.

hay neùm bom haït nhaân treân nhöõng trung taâm ñoâng daân cö 45 − vaø coù theå ñöôïc xem nhö nhöõng chuaån möïc tuyeät ñoái thöïc tieãn hay nhöõng chuaån möïc gaàn nhö khoâng coù ngoaïi leä 46. Baây giôø toâi quay sang ñaùnh giaù coù pheâ bình veà nhöõng quan ñieåm cuûa hoï. maø ñoái vôùi taát caû nhöõng muïc ñích thöïc tieãn haún laø noù khoâng bao giôø ñöôïc pheùp choïn löïa caùch töï do − chaúng haïn nhö. Moät soá ngöôøi moâ taû nhöõng haønh ñoäng. 2. haõm hieáp moät ñöùa treû chaäm phaùt trieån 44. tröôùc tieân toâi muoán ghi chuù caùch hoï laøm toån haïi nhöõng 153 .chuaån möïc khi ñöôïc hình thaønh ñaõ khoâng theå tính ñeán moät kinh nghieäm môùi nhö theá 42. Pheâ bình quan ñieåm xeùt laïi choái boû quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái ÔÛ ñaây toâi seõ chöùng minh raèng loái laäp luaän cuûa nhöõng nhaø xeùt laïi ñöa ra nhaèm beânh vöïc tuyeân boá cuûa hoï cho raèng khoâng coù nhöõng chuaån möïc luaân lyù cuï theå khoâng ngoaïi leä (baèng quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái) laø sai laàm tai haïi. Tuy nhieân. vì lòch söû tính cuûa cuoäc soáng con ngöôøi vaø vì tính caùch kinh nghieäm con ngöôøi ñang tieán trieån neân taát caû nhöõng chuaån möïc chaát theå veà nguyeân taéc phaûi ñöôïc xem nhö ñeå ngoû ñoái vôùi nhöõng ngoaïi leä ñöôïc aùnh saùng cuûa nhöõng ñieàu kieän môùi cuûa lòch söû vaø kinh nghieäm môùi cuûa con ngöôøi. Toâi tin raèng nhöõng phaàn ôû treân ñaõ toùm taét nhöõng loái laäp luaän quan troïng do nhöõng thaàn hoïc gia xeùt laïi ñöa ra ñeå beânh vöïc tuyeân boá cuûa hoï raèng khoâng coù quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái. Nhöng tröôùc khi pheâ bình nhöõng caùch luaän chöùng chuû yeáu cuûa hoï. Keát quaû laø nhöõng chuaån möïc chaát theå chæ coù giaù trò cho phaàn lôùn43.

Do vaäy. ñaõ trình baøy khaùc haún veà nhöõng chuaån möïc maø hoï chaúng bao gioø goïi laø caùc chuaån möïc chaát theå hay thaùi ñoä öùng xöû naøy. ñaõ ñeà caäp ñeán moät hoïc thuyeát. Nhöõng nhaø thaàn hoïc xeùt laïi. caùc nhaø thaàn hoïc Coâng giaùo ngaøy nay baûo veä chaân lyù veà quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái vaø caùc nhaø thaàn hoïc xöa kia cuõng ñaõ laøm nhö vaäy. Hoï khaúng ñònh chaéc raèng nhöõng haønh vi chaát theå nhö theá laø nhöõng bieán coá theå lyù hay chaát theå ñöôïc xem xeùt trong khi boû ñi baát kyø muïc ñích hay yù töôûng naøo cuûa nhöõng taùc nhaân. ñeàu ñeà caäp ñeán quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái nhö nhöõng chuaån möïc chaát theå hay thaùi ñoä öùng xöû cuï theå.vaán ñeà khi hoï moâ taû nhöõng chuaån möïc luaân lyù naøy. chính xaùc coù nghóa laø ñieàu maø taùc nhaân choïn löïa. döïa treân Thaäp Giôùi vaø treân giaùo thuyeát cuûa Cöïu Öôùc vaø ñöôïc thaám nhuaàn trong lôøi rao giaûng tieân khôûi cuûa caùc Toâng ñoà vaø 154 . nhöõng haäu quaû tröïc tieáp cuûa nhöõng haønh vi naøy. nhieàu haønh vi nhaân linh ñöôïc nhaän bieát vaø bò loaïi tröø veà maët luaân lyù bôûi nhöõng chuaån möïc nhö theá thì khoâng ñöôïc ñònh roõ caùch ñoäc laäp khoûi yù chí cuûa taùc nhaân. keå caû thaùnh Toâma Aquinoâ (tö töôûng cuûa ngaøi veà vaán ñeà naøy seõ ñöôïc ñeà caäp sau). chuùng ñöôïc ñònh roõ bôûi ñoái töôïng vaø bôûi ñoái töôïng. Ñuùng hôn. Hoï noùi raèng nhöõng chuaån möïc naøy giuùp nhaän bieát nhöõng haønh vi theå lyù hoaëc nhöõng haønh vi chaát theå. Traùi laïi. haønh vi ñöôïc laøm hay boû qua vaø haäu quaû saùt gaàn ñöôïc baùo hieäu trong khi choïn löïa laøm haønh vi naøy48. trong Thoâng ÑieäpHoaø Giaûi vaø Saùm Hoái (Reconciliatio et Poenitentia). nghóa laø. trong moät vaøi tröôøng hôïp bao goàm caû. nhö chuùng ta ñaõ thaáy. Theo nhöõng nhaø thaàn hoïc naøy. ví duï nhö Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II.

Hôn nöõa. Sau naøy toâi seõ trôû laïi chuû ñeà naøy. Toâi ghi chuù ôû ñaây. nhöng ñuùng hôn laø vieäc yù muoán chaáp thuaän ñieàu ñöôïc duøng nhö muïc ñích hoaëc phöông tieän52. ngoaïi tình hay thoâng daâm maø heát thaûy nhöõng haønh vi naøy laø xaáu theo hình thöùc luaân lyù cuûa chuùng53. chöùng toû söï khaùc bieät lôùn lao theá naøo giöõa ñöôøng loái maø tö töôûng Coâng giaùo truyeàn thoáng ñaõ giaû thích nhöõng chuaån möïc ngoaïi leä. chaát hay thaùi ñoä öùng xöû. Moâ thöùc hay tính khaû tri cuûa nhöõng haønh vi nhö theá baûn chaát chuùng laø nhöõng söï kieän theå lyù hay chaát theå neân khoâng taùch bieät ra khoûi söï hieåu bieát vaø 1y chí cuûa taùc nhaân. Hoïc thuyeát gì vaäy ? Hoïc thuyeát chuû tröông raèng coù nhöõng haønh vi töï thaân vaø trong chính noù. hay quy taéc luaân 155 . taùch rôøi khoûi hoaøn caûnh. luùc baét ñaàu ñaùnh giaù pheâ bình tö töôûng cuûa phaùi xeùt laïi. quan heä giôùi tính do ñoái töôïng cuûa haønh vi ñöôïc choïn löïa caùch khaû tri coù theå laø moät haønh vi vôï choàng.thuoäc veà giaùo huaán tieân khôûi cuûa Giaùo Hoäi vaø Giaùo Hoäi ñaõ taùi khaúng ñònh caùch kieân trì cho maõi ñeán ngaøy nay. trong truyeàn thoáng naøy. tröïc tieáp khoâng coù nghóa chæ laø söï tröïc tieáp mang tính nguyeân nhaân. Ví duï cuõng moät haønh vi raát theå lyù hay raát chaát theå (hình thöùc töï nhieân cuûa moät haønh vi). chuùng luoân luoân sai laàm nghieâm troïng do ñoái töôïng cuûa chuùng49. Truyeàn thoáng Coâng giaùo pheâ chuaån nhöõng quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái naøy cho raèng nhöõng chuaån möïc naøy khoâng coù lieân quan ñeán nhöõng haønh vi theo hình thöùc töï nhieân nhöng ñuùng hôn coù lieân quan ñeán nhöõng haønh vi naøy theo hình thöùc luaân lyù cuûa chuùng 50 . hoaëc laø moät haønh vi loaïn luaân. laø ñieàu toát trong loaïi luaân lyù cuûa noù. nhöng taùch bieät khoûi nhöõng ñoái töôïng ñöôïc chuùng choïn löïa caùch khaû tri 51. aáy laø.

Nguyeân lyù naøy bieän hoä cho yù höôùng chuû yù laøm moät ñieàu xaáu phi luaân lyù vì lôïi ích cuûa moät ñieàu toát phi luaân lyù lôùn hôn caùch caân xöùng. ngöôøi ta khoâng coù yù ñònh laøm ñieàu xaáu khi ñöông söï choïn löïa laøm ñieàu xaáu chæ nhö moät muïc ñích caân xöùng vôùi moät ñieàu toát hôn. roát cuoäc laø nhöõng ñöôøng loái chæ ñaïo höõu ích coù giaù trò cho phaàn lôùn caùc tröôøng hôïp laãn vieäc xaùc ñònh khi naøo thì coù nhöõng ngoaïi leä ñoái vôùi nhöõng chuaån möïc naøy) chính laø nguyeân lyù öu tieân hay nguyeân lyù ñieàu toát caân xöùng.lyù tuyeät ñoái laø chuû ñeà chuùng ta tìm hieåu vôùi ñöôøng loái maø nhöõng nhaø thaàn hoïc xeùt laïi giaûi thích chuùng. vaø khaû naêng choïn löïa höùa heïn söï caân baèng lôùn hôn hay söï caân xöùng cuûa ñieàu toát phi luaân lyù vöôït treân ñieàu xaáu phi luaân lyù laø moät khaû naêng phaûi ñöôïc choïn löïa vì noù laø haønh ñoäng ñuùng hay loaïi haønh ñoäng ñuùng veà maët luaân lyù. Nguyeân lyù naøy ñoan chaéc raèng phaùn quyeát luaân lyù qua vieäc ñaùnh giaù coù tính so saùnh giöõa nhöõng ñieàu toát hay xaáu phi luaân lyù do nhöõng khaû naêng löïa choïn khaùc nhau höùa heïn. a) Nguyeân lyù öu tieân hay nguyeân lyù ñieàu toát caân xöùng Theo nhöõng nhaø thaàn hoïc xeùt laïi. Baây giôø. Moät soá nhaø thaàn hoïc xeùt laïi − nhö Josef Fuchs vaø Peter Knauer − tuyeân boá raèng trong baát kyø yù nghóa luaân lyù thích ñaùng naøo. toâi tieáp tuïc cuoäc thaåm tra veà nhöõng loái laäp luaän chính do nhöõng nhaø xeùt laïi ñöa ra ñeå uûng hoä vieäc hoï töø choái quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái. nguyeân lyù luaân lyù caên baûn (höôùng daãn chuùng ta caû trong vieäc thieát laäp nhöõng chuaån möïc chaát theå. Nhöng haàu heát caùc nhaø thaàn hoïc xeùt laïi thaúng thaén thöøa nhaän raèng nguyeân lyù öu 156 .

luùc ñoù döôøng nhö ñieàu phi lyù seõ laø chuùng ta phaûi choïn löïa khaû naêng höùa heïn möùc caân xöùng cuûa ñieàu xaáu vöôït treân ñieàu toát. Hoï noùi neáu nguyeân lyù naøy khoâng ñuùng. Theo nguyeân lyù naøy chuùng ta choïn löïa khaû naêng höùa heïn möùc caân baèng cuûa ñieàu toát thì lôùn hôn ñieàu xaáu. nhöng xem xeùt kyõ hôn chuùng ta thaáy veû hôïp lyù naøy do yù nghóa 157 . Nhieàu nhaø thaàn hoïc xeùt laïi döôøng nhö xem nguyeân lyù ñieàu toát caân xöùng hieån nhieân laø ñuùng. vì khaû naêng choïn löïa duy nhaát laø trong nhöõng tình huoáng maâu thuaãn chuùng ta neân choïn ñieàu xaáu lôùn hôn. baát keå ngöôøi ta choïn löïa laøm ñieàu gì. Do vaäy Mc. Schiiller vaø Mc.tieân cung caáp ñaûm baûo luaân lyù cho yù ñònh tröïc tieáp laøm ñieàu xaáu khi ñieàu naøy ñöôïc thöïc hieän vì lôïi ích cuûa moät ñieàu toát lôùn hôn. Cormick baùc boû cho laø khoâng coù baát kyø söï khaùc bieät thích ñaùng naøo veà luaân lyù giöõa moät yù muoán chæ cho pheùp ñieàu xaáu vaø moät yù muoán coù yù ñònh laøm ñieàu xaáu caùch chuû yù hay tröïc tieáp vaø hoï xem vieäc saün saøng caùch coá yù döï ñònh moät ñieàu xaáu ít hôn vì lôïi ích cuûa moät ñieàu toát cao hôn troâng chöøng möïc ñieàu naøy bieåu hieän moät tình yeâu lôùn hôn ñoái vôùi ñieàu toát laø moät neùt ñaùng khen54. nhö chuùng ta ñaõ thaáy. thì roõ raøng laøphi lyù. Trong thöïc teá. Döôøng nhö lôøi phaùt bieåu toång quaùt naøy vöôït quaù cuoäc tranh luaän. OÂng ñaët vaán ñeà theo caùch naøy : Neáu chuùng ta ñöôïc höôùng daãn bôûi Ordo bonorum thì quy phaïm cuûa lyù trí ngöôøi Kitoâ höõu laø choïn löïa ñieàu ít xaáu hôn. Cormick phaùt bieåu nguyeân lyù öu tieân caùch phuû ñònh ñeå chöùng toû caùch noù ñöôïc söû duïng trong nhöõng tình huoáng maâu thuaãn maø trong ñoù ñieàu xaáu laø keát quaû khoâng theå traùnh khoûi. Maëc daàu nguyeân lyù öu tieân luùc khôûi ñaàu coù moät veû hôïp lyù naøo ñoù.

laø khoâng theå coù söï ñaùnh giaù roõ raøng hay thuaàn nhaát theo ñoù nhöõng ñieàu thieän ñang ñöôïc baøn ñeán (nhö chính söï soáng cuûa con ngöôøi. gioáng nhö so saùnh soá 87 vôùi chieàu daøi cuûa trang saùch naøy. laø nhöõng heä thoáng chia ñoä ñöôïc chaáp 158 . nhö Germain Grisez. baèng caùch caân nhaéc. nhaän thöùc chaân lyù. caûm thöùc caùi ñeïp. John Finis vaø Joseph Boyle ñaõ chöùng toû56. voâ giaù. Vaán ñeà khoâng theå vöôït qua ñöôïc ôû ñaây. Maëc daàu khoâng ñieàu naøo trong nhöõng ñieàu thieän naøy laø tuyeät ñoái − chæ coù Thieân Chuùa. tình baïn) coù theå ñöôïc so saùnh vôùi nhau hay theo ñoù maø nhöõng tröôøng hôïp rieâng cuûa nhöõng ñieàu thieän naøy (ví duï : cuoäc soáng cuûa Mary Smith vaø cuoäc soáng cuûa Peter Jones) coù theå ñöôïc caân nhaéc. Noã löïc nhaèm so saùnh chuùng. theo nghóa noù laø ñieàu toát veà luaân lyù. söùc khoeû. ño löôøng hay so saùnh. nhöõng ñieàu toát vaø nhöõng ñieàu xaáu phi luaân lyù khaùc nhau trong nhöõng löïa choïn khaùc nhau naøy. Nhöng nguyeân lyù cuûa nhaø thaàn hoïc xeùt laïi cho raèng coù theå xaùc ñònh. Ngöôøi ngay thaúng veà maët ñaïo ñöùc caùch töï nhieân muoán laøm ñieàu toát hôn. ngöôøi ta khoâng theå laøm caùch ñôn giaûn. hay feet. tröôùc khi choïn löïa trong soá nhieàu khaû naêng choïn löïa khaùc laø ñieàu toát veà luaân lyù. inches. ôû moät möùc ñoä naøo ñoù. The Summum Bonum laø tuyeät ñoái − nhöng thöïc söï moãi ñieàu laø moät ñieàu toát voâ giaù vaø nhö vaäy laø moät ñieàu toát cao quí. laø moät ñieàu toát tham döï vaøo ñieàu toát khoâng theå tính toaùn ñöôïc cuûa con ngöôøi. ñaùnh giaù hay so saùnh. nhaèm xaùc ñònh baèng moïi caùch xem ñieàu thieän naøo lôùn hôn. Nhö vaäy ngöôøi ta coù theå laøm vaäy − neáu chuùng coù theå ruùt goïn ñöôïc thaønh moät maåu soá chung naøo ñoù nhö ngöôøi ta coù theå so saùnh soá 87 vôùi chieàu daøi trang saùch nay neáu ngöôøi ta so saùnh nhöõng haïng muïc naøy baèng moät maãu soá chung nhö laø centimeters.maäp môø cuûa töø toát.

theo ñuùng nghóa. nhöng hoï ñaõ khoâng laøm ñöôïc caùch thoaû ñaùng. thì roõ raøng chuùng laïi lieân keát vôùi nhau”. Ai coù theå ñoaùn xeùt söï soáng cuûa Janes Smith toát hôn söï soáng cuûa John Jones? Treân thöïc teá. Ñôn giaûn chuùng laø nhöõng ñieàu toát khaùc haún vaø khoâng theå so saùnh ñöôïc cuûa con ngöôøi. haàu heát nhöõng nhaø thaàn hoïc xeùt laïi ñaõ phôùt lôø caùch ñôn giaûn söï pheâ bình naøy vaø hoï tieáp tuïc noùi raèng trong vieäc thöïc hieän nhöõng phaùn ñoaùn luaân lyù. nhöng ñieàu toát vaø ñieàu xaáu leä thuoäc vaøo nhöõng khaû naêng choïn löïa coù saün. nhöng nhôø moät haønh vi tuøy tieän cuûa yù chí. Vaø cuõng ñuùng ñoái vôùi nhöõng ñieàu toát caên baûn cuûa con ngöôøi trong tröôøng hôïp caù nhaân. caùch phi tuøy tieän. Vì theá hieän nay oâng noùi : “Trong khi nhöõng ñieàu toát cô baûn khoâng theå so saùnh ñöôïc vôùi nhau (ñieàu naøy choáng laïi ñieàu kia). tröôùc khi choïn löïa.nhaän khoâng do vieäc khaùm phaù ra chaân lyù veà nhöõng thöïc taïi naøy. Theá nhöng nhöõng ñieàu toát trong löïa choïn luaân lyù thì khoâng theå ruùt goïn thaønh moät vaøi maãu soá chung. Do vaäy. Roài oâng quaû quyeát raèng qua 159 . chuùng ø coù theå so saùnh ñöôïc vôùi nhau. Cormick khi bò bôûi söï pheâ bình naøy thuùc eùp. thì khoâng theå so saùnh nhöõng ñieàu toát thuoäc nhöõng loaïi khaùc nhau theo kieåu ñieàu naøy “khoâng laïi” ñieàu kia. khaû naêng löïa choïn naøo roõ raøng seõ laø ñieàu toát lôùn hôn. Chaúng haïn Mc. Taát caû chuùng laø ñieàu thieän khoâng theå so saùnh. ñieàu giaû ñònh tröôùc maø treân ñoù nguyeân lyù ñöôïc cho laø öu tieân döïa vaøo laø sai laàm : ngöôøi ta khoâng theå xaùc ñònh. laø nhöõng khía caïnh khoâng theå giaûn löôïc ñöôïc cuûa vieäc trieån nôû con ngöôøi 57. oâng ñaõ thöøa nhaän raèng. Nhöõng ngöôøi theo phaùi xeùt laïi tìm caùch traû lôøi ñieàu phi baùc ñoù. nhöõng ñieàu toát naøo cuûa con ngöôøi laø lôùn hôn hay nhoû hôn. Ngöôøi ta khoâng theå xaùc ñònh.

trong thöïc teá caâu traû lôøi cuûa Mc. nhöng caùch naøo ñoù chuùng ta cuõng thöïc hieän ñöôïc ñieàu ñoù nhôø söï lieân heä hay “noái keát” chuùng laïi. tröôùc khi choïn löïa. Theá laø Mc. vì oâng noùi veà vieâc ñaùnh giaù ñieàu toát hôn nhö moät döï ñoaùn thaän troïng vaø noùi ñeán vieäc so saùnh trong “sôï haõi” vaø “run sôï” qua vieäc chaáp nhaän heä thoáng thöù baäc. Khi noùi ñieàu naøy oâng thöøa nhaän raèng söï so saùnh. 59. do nguyeân lyù “öu tieân” ñoøi hoûi. khaû naêng choïn löïa naøo laø toát hay xaáu veà maët luaân lyù qua vieäc so saùnh giöõa nhöõng ñieàu toát vaø xaáu trong nhöõng khaû naêng choïn löïa naøy. Cormick chaúng traû lôøi chi heát. Ñôn giaûn caùch traû lôøi treân seõ khoâng hoaëc khoâng ñaët noù ñoái dieän caùch trung thöïc vôùi yù kieán pheâ bình cho raèng nhöõng ñieàu toát ñöôïc baøn ñeán ñôn thuaàn laø khoâng theå so saùnh ñöôïc theo cung caùch maø thuyeát Duy caân xöùng ñoøi hoûi 60. Cormick noùi raèng ñeå so saùnh giöõa nhöõng ñieàu toát haàu coù theå phaùn ñoaùn xem khaû naêng choïn löïa naøo höùa heïn söï caân xöùng lôùn hôn cuûa ñieàu toát treân ñieàu xaáu. Chính Mc Cormick cuõng thöøa nhaän nhö vaäy. Nhöng nguyeân lyù ñaõ ñöôïc ñeà nghò ñeà ta coù theå xaùc ñònh. ngöôøi ta coù theå so saùnh chuùng vaø phaùn quyeát raèng vieäc caân nhaéc choïn löïa huûy boû tröôøng hôïp moät ñieàu toát trong nhöõng hoaøn caûnh hieän taïi seõ khoâng laøm giaûm ñi söï toân troïng ñoái vôùi ñieàu toát lieân heä “ngay ñaây vaø luùc naøy” 58. ñöôïc hoaøn taát baèng moät haønh choïn löïa. thì tröôùc heát ta phaûi chaáp nhaän moät heä thoáng thöù baäc nhöõng ñieàu toát vaø phaûi döï ñoaùn thaän troïng. Chung quy coù theå noùi raèng daàu khoâng coù caùch thöùc naøo boù buoäc ñeå so saùnh nhöõng ñieàu toát.vieäc xem xeùt nhöõng ñieàu toát naøy trong moái giaây lieân keát hoaëc gaén boù giöõa chuùng vôùi nhau. 160 . Tuy nhieân.

vaø löïa choïn X coù moïi thöù maø nhöõng khaû naêng choïn löïa khaùc coù vaø hôn theá nöõa” 62. Nhö John Finnis ghi nhaän : “Ñoái vôùi moät taùc nhaân coù suy tính. vaø ñaây laø caùi löïa choïn X khoâng coù. Kim vaø Peter Simpso (theo möùc ñoä toi bieát thì hoï khoâng phaûi laø nhöõng ngöôøi theo tö töôûng cuûa phaùi xeùt laïi) ñaõ laäp luaän raèng : treân neàn taûng cuûa “nguyeân lyù öu tieân”. Vì noù seõ coù moïi “giaù trò” ñöôïc baát cöù moät khaû naêng choïn löïa naøo khaùc höùa heïn vaø coøn hôn theá nöõa 61. Nhöng caâu traû lôøi treân khoâng ñöôïc maïch laïc. oâng vieän leõ cho raèng ngöôøi ta coù theå khaùm phaù ra khaû naêng choïn löïa höùa heïn ñieàu toát lôùn hôn. chuùng coù ít nhieàu “giaù trò” khoâng thay ñoåi khi ngöôøi ta chuyeån töø neùt ñaëc tröng naøy sang neùt ñaëc tröng khaùc. coù leõ hoï laøm ñieàu ñoù vì tính ích kyû maø thoâi. Hai trieát gia laø Ribert Mc. ngöôøi ñoù vaãn coøn coù theå choïn löïa moät khaû naêng choïn löïa bò nguyeân lyù naøy loaïi tröø. Nguyeân lyù naøy cuõng khoâng phaûi laø moät coá gaéng voâ ích nhaèm nhaän ra söï choïn löïa ñuùng veà maët luaân lyù sau khi ngöôøi ta nhaän dieän nhöõng khaû naêng 161 . Khi so saùnh nhöõng ñieàu toát theo kieåu naøy. Söï phi baùc cuûa hoï boû qua ñieåm coù tính voâ luaân khaùc. neáu moät löïa choïn döôøng nhö ñöa ra taát caû nhöõng ñieàu maø nhöõng khaû naêng choïn löïa khaùc ñöa ra vaø coøn ñöa hôn theá nöõa. thì nhöõng khaû naêng choïn löïa coù yù nghóa veà maët luaân lyù trong nhöõng tình huoáng maø nhöõng khaû naêng choïn löïa höôùng ñeán söï löïa choïn X chuùng khoâng coù gì haáp daãn coù theå nhaän thöùc ñöôïc.Garth Hallet cho raèng coù theå so saùnh giöõa caùc ñieàu toát vì ngöôøi ta coù theå noùi nhöõng neùt ñaëc tröng haáp daãn nhaän thöùc ñöôïc cuûa nhöõng khaû naêng choïn löïa khaùc nhau trong khi choïn löïa.

Schuller vaø Mc. bò quaân thuø taøn 162 . Nhöng vieäc choïn löïa voâ luaân ñöôïc thöïc hieän nhaém theo ñuoåi nhöõng ñieàu toát coù theå nhaän thöùc ñöôïc. thaí ñoä. ngöôøi ñoù saún lkoøng hôn hay coù tình yeâu ñoái vôùi ñieàu toát – ñaây laø moät neùt tính tình ñaùng khaâm phuïc – hôn ngöôøi töø choái laøm ñieàu xaáu ñoù. chuùng voâ lyù (unreasonable). Muïc ñích cuûa nguyeân lyù naøy phaûi ñoái dieän ñoù laø nguyeâ n lyù naøy coù theå thaønh coâng khi laøm nhö theá ngöôøi ta ñeà nghò loaïi tröø söï löïa choïn khoâng theå chaáp nhaän ñöôïc veà maët luaân lyù. chuùng ñôn thuaàn khoâng theå so saùnh ñöôïc hay coù theå giaûn löôïc vaøo moät maãu soá chung naøo ñoù. Nhöng nhö Finnis nhaän xeùt : “theo möùc ñoä roäng lôùn. khaû naêng naøy coù neùt haáp daãn coù theå nhaän thöùc ñöôïc. Theo caùch hieåu cuûa Schuller vaø Mc Cormick veà töø ngöõ “söï öôùc muoán”. ñôøi soáng luaân lyù laø moät ñaáu tranh ñeå hôïp nhaát nhöõng caûm xuùc. nhöng khoâng phi lyù trí (irrational). Schuller vaø Mc Cormick cho raèng moät ngöôøi coù yù ñònh muoán laøm moät ñieàu xaáu “phi luaân lyù” nhoû hôn ñeå coù ñuôïc moät ñieàu toát “phi luaân lyù” lôùn hôn. Cormick duøng töø naøy ñeå chæ nhöõng thaùi ñoä mang tính caûm xuùc hôn laø nhöõng choïn löïa trí tueä. nhö chuùng ta ñaõ thaáy.choïn löïa khaùc laø ích kyû. vaø söï löïa choïn ñoù bieán maát. ñoøi hoûi naøy bao haøm vieäc xöû duïng maäp môø töø ngöõ “öôùc muoán” (willing). “öôùc muoán vaø khoâng öôùc muoán” laïi vôùi nhöõng daán thaân mang tính trí tueä…vaø nhöõng choïn löïa 64. Nhöng nhö Finnis ghi nhaän. vì chiû coù moät khaû naêng choïn löïa ñöôïc ñeå laïi. Trong noå löïc uûng hoä “nguyeân lyù öu tieân”. döôøng nhö caùch hieåu naøy nhö sau : moät quoác gia. nhöng coøn vì nhöõng ñieàu toát coù theå nhaän thöùc ñöôïc nhöõng choïn löïa coù saún höùa heïn. Ta coù theå thöïc hieän moät choïn löïa voâ luaân khoâng chæ vì ta coù theå theo caûm tính choáng laïi lyù trí.

chuùng ta ñaõ bieán mình thaønh nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái. Bartholomew Kiely ñöa ra moät laäp luaän khaùc choáng laïi “nguyeân lyù öu tieân”. thì quoác gia naøy coù tình yeâu vaø öôùc muoán laøm ñieàu toát lôùn hôn laø neáu hoï töï baûo veä baèng caùch taán coâng keû thuø nhöng khoâng muoán giöõ con caùi cuûa keû thuø laøm con tin vaø hoï ñaõ haønh quyeát chuùng. Nhö Kiely ghi nhaän. ngay caû vì muïc ñích coù ñöôïc “ñieàu toát naøo ñoù ñöôïc cho laø lôùn hôn”. nhöõng luaän ñeà naøy maäp môø trong vieäc xöû duïng töø ngöõ “öôùc muoán” (willing). chaêm soùc vôï vaø gia ñình vaø haønh ñoäng cao quí. ngöôøi ñoù coù tình yeâu ñoái vôùi ñieàu toát lôùn hôn laø ngöôøi khoâng muoán laøm nhö theá. Nhöõng thí duï nhö theá (vaø nhöõng thí duï khaùc coù theå neâu) cho thaáy söï sai laïc cuûa luaän ñeà do Schuller vaø Mc Cormick khôûi xöôùng. 163 .baïo ñe doïa. Chuùng ta laøm cho mình thaønh nhöõng ngöôøi maø chuùng ta hieän nay ñang laø qua nhöõng haønh ñoäng chuùng ta choïn thöïc hieän caùch töï do. oâng nhaán maïnh raèng nguyeân lyù naøy ñaõ khoâng xem xeùt caùch nghieâm tuùc ñuû nhöõng haäu quaû phaûn tænh hay noäi taïi cuûa haønh vi nhaân linh nhö laø nhöõng choïn löïa töï quyeát 65. Khi choïn laøm ñieàu xaáu. vaø nhöõng lyù luaän maø nguyeân lyù naøy ñöa ra ñeå loaïi tröø chaân lyù cuûa nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái cuõng phaûi bò loaïi tröø. neáu quoác gia naøy haønh quyeát con caùi cuûa keû thuø nhaèm ngaên caûn keû thuø thöïc hieän nhöõng baát coâng ñaõ döï tính. Thaùnh Toma More noùi moät ngöôøi muoán noùi döùt khoaùt vôùi vaên kieän neâu ra vaán ñeà ñöùc tin raèng oâng khoâng tuaân giöõ ñeå ñöôïc soáng. Nhöõng lyù do ñöôïc ñöa ra ôû ñaây ñuû toû cho thaáy “nhöõng nguyeân lyù ñöôïc cho laø öu tieân” phaûi ñöôïc loaïi boû.

b) Baûn chaát cuûa haønh vi nhaân linh nhö moät toång theå Nhöõng ngöôøi theo phaùi xeùt laïi cho raèng ta khoâng theå phaùn quyeát moät haønh vi laø toát hoaëc xaáu veà maët luaân lyù hay khoâng. vaø khoâng coù qui chieáu ñeán muïc ñích hay yù höôùng cuûa taùc nhaân. Nhöng seõ khoâng ñuùng khi cho raèng ta khoâng theå phaùn quyeát moät haønh vi ñöa ra laø xaáu veà maët luaân lyù neáu khoâng tính ñeán moïi yeáu toá cuûa noù. neân tieáp theo ñoù laø khoâng theå coù nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái trong chöøng möïc maø nhöõng qui taéc tuyeät ñoái naøy tuøy tieän taùch ñaëc tính “chaát theå” hay “theå lyù” cuûa moät haønh vi ra khoûi toång theå con ngöôøi cuûa haønh vi ñoù. Thöïc söï moät haønh vi phaûi toát trong “toång theå tính” cuûa noù neáu noù toát veà maët luaân lyù (bonum ex integra causa). nhöõng thaàn hoïc gia beânh vöïc cho chaân lyù cuûa nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái hoï khoâng phaûi laø khoâng bieát ñeán muïc ñích. ñuùng hôn hoï nhaán maïnh ñeán caû hai muïc ñích : muïc ñích “xa” hay “toái haäu” vaø muïc ñích “gaàn” trong haønh ñoäng cuûa taùc nhaân nghóa laø caû hai muïc ñích maø coâng vieäc ñöôïc thöïc hieän vaø coâng vieäc ñöôï chuù yù choïn löïa nhö moät phöông theá nhaém tôùi muïc ñích ñoù laø vì taùc nhaân ñoù – phaûi ñöôïc tính ñeán. neân tieáp theo ñoù laø khoâng theå coù nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái trong chöøng möïc nhö vaäy. Vì nhö ta ñaõ thaáy. hay yù höôùng cuûa taùc nhaân. tröø phi ta xem xeùt haønh vi naøy trong toång theå cuûa noù nhöng bôûi vì ta khoâng theå laøm nhö vaäy. bôûi vì neáu ta bieát raèng baát cöù moät yeáu toá naøo cuûa noù 164 . Nhö toâi ñaõ töøng cho thaáy raèng ñoøi hoûi treân döïa treân nhöõng mieâu taû coù ñònh kieán veà nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái. bôûi vì bò hö hoûng veà maët luaân lyù neáu khoâng tính ñeán moïi yeáu toá cuûa noù.

nhöõng haønh vi naøy vaãn xaáu veà maët luaân lyù ngay caû khi nhöõng hoaøn caûnh trong ñoù nhöõng haønh vi naøy ñöôïc choïn löïa hay muïc ñích ñöôïc ngöôøi ta chaáp nhaän nhö nhöõng phöông theá. Trong laäp luaän döïa vaøo “tính toång theå” cuûa haønh vi nhaân linh. nhöõng ngöôøi theo tröôøng phaùi xeùt laïi nhaém ñeán muïc ñích “xa” hay “toái haäu” hoaëc yù höôùng “xa” cuûa taùc nhaân nghóa laø treân ñieàu toát maø taùc nhaân hy voïng thöïc hieän khi choïn löïa laøm moät ñieàu ngay ñaây vaø baây giôø hay treân ñieàu xaáu maø taùc nhaân hy voïng traùnh ñöôïc khi choïn löïa laøm ñieàu X ngay ñaây vaø baây giôø. Töông töï hoï moâ taû vieäc choïn löïa vieäc ngöøa thai trieät saûn nhö moät haønh vi “oån ñònh hoân nhaân”. Do ñoù ngöôøi ta bieát nhöõng haønh vi nhaân linh laø xaáu nhôø “ñoái töôïng” cuûa chuùng (nghóa laø vaán ñeà chính nhaän thöùc ñöôïc maø yù muoán cuûa taùc nhaân coù lieân quan nhö nhöõng phöông theá ñöôïc choïn löïa ñeå nhaém tôùi moät muïc ñích toái haäu naøo ñoù). Nhöng hoï thaát baïi khoâng naém vöõng caùch nghieâm tuùc – thaäm chí khoâng bieát – yù nghóa luaân lyù cuûa ñieàu X ñöôïc choïn löïa. chuùng toát ñi nöõa. Laøm nhö theá gioáng nhö dieãn taû moät haønh vi tham oâ ñöôïc thöïc hieän nhaèm coù tieàn xaây döïng coâng vieân cho treû em nhö “vieäc kieám 165 . Cho neân nhöõng ngöôøi theo tröôøng phaùi xeùt laïi ñi ñeán vieäc mieâu taû laïi haønh vi nhaân linh theo thuaät ngöõ “nhöõng keát quaû ñöôïc mong chôø”.laø xaáu laø ta bieát raèng toaøn boä haønh vi ñoù bò hö hoûng veà maët luaân lyù (malum ex quocumque defectu). vì noù laø muïc ñích “gaàn” cuûa haønh vi öôùc muoán hay “yù höôùng hieän taïi” ñònh höôùng con ngöôøi luaân lyù cuûa taùc nhaân. Nhö ta ñaõ thaáy hoï moâ taû moät loaït nhöõng haønh vi vôï choàng ngöøa thai khoâng phaûi laø nhöõng haønh vi ngöøa thai nhöng laø haønh vi ñôn leû “coå vuõ tình yeâu coù traùch nhieäm ñoái vôùi khaû naêng sinh saûn quaûng ñaïi”.

Vì vaäy kinh nghieäm nhö theá khoâng coù giôùi haïn vaø ñang dieãn ra. hoï cuøng nhau suy tö veà kinh nghieäm chung cuûa con ngöôøi. ñaõ thaønh coâng thöùc. Keá ñeán laäp luaän naøy moâ taû laïi caùch sai laïc nhöõng haønh ñoäng theo thuaät ngöõ nhöõng keát quaû thaáy tröôùc ñöôïc cuûa chuùng. c) Tính lòch söû cuûa cuoäc soáng con ngöôøi vaø nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái Hoïc tuyeát chính cuûa nhöõng thaàn hoïc gia xeùt laïi ñoù laø chuùng ta ñi ñeán vieäc nhaän bieát "chuaån möïc chaát theå" moät caùch qui naïp nhôø noå löïc coäng taùc cuûa nhöõng ngöôøi soáng trong nhöõng coäng ñoaøn. Vieäc naøy che ñaäy hôn laø toû loä cho thaáy ñieàu ngöôøi ta ñang laøm 67 . hieän nay vaãn chöa hình dung ñöôïc. noù ñaõ queân khoâng nhìn nhaän raèng daàu ngöôøi ta khoâng theå noùi döùt khoaùt moät haønh vi nhaân linh neâu treân laø xaáu veà maët luaân lyù ngay khi ngöôøi ta bieát baát cöù yeáu toá naøo trong nhöõng yeáu toá cuûa haønh vi ñoù laø xaáu veà maët luaân lyù. 166 . ñaëc vaán ñeà luaân lyù vaøo moät khung qui chieáu môùi ñoøi hoûi phaûi xeùt laïi chuaån möïc. Tröôùc heát moïi söï. nhöng ñaõ khoâng tính ñeán nhöõng kinh nghieäm nhö theá 68. Laäp luaän uûng hoä vieäc choái boû nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái döïa treân “tính toång theå” hay “tính toaøn boä” cuûa haønh vi nhaân linh laø moät laäp luaän sai laïc. vaø khi laøm nhö theá laäp luaän naøy khoâng bieåu loä ra ñöôïc vaø ñoâi luùc coøn che daáu ñi ñieàu maø taùc nhaân luaân lyù trong thöïc teá ñaõ choïn löïa vaø haønh ñoäng.tieàn cho coâng vieân treû em”. nhöõng nhaø thaàn hoïc naøy noùi ñieàu ñoù daãn ñeán vieäc chuùng ta khoâng bao giôø coù theå loaïi tröø khaû naêng kinh nghieäm trong töông lai.

Nhöng töø ñoù khoâng xaûy ra vieäc moïi chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø ñeàu coù lieân quan ñeán thöïc taïi xaõ hoäi vaø lòch söû ñang ñoåi thay. Nhöng nhö Germain Grisez trong soá nhöõng nhaø thaàn hoïc khaùc ghi nhaän raèng tieâu chuaån mô hoà naøy thieáu noäi dung caàn “xaùc ñònh ñieàu gì ñöôïc keå hay khoâng keå laø yeáu toá quyeát ñònh veà maët luaân lyù khi ngöôøi ta laáp ñaày toaøn boä thöïc teá cuï theå cuûa con ngöôøi trong xaõ hoäi vaø theá giôùi cuûa hoï vaøo khaùi nieäm chính thöùc veà vieäc con ngöôøi trong xaõ hoäi vaø theá giôùi cuûa hoï vaøo khaùi nieäm chí nh thöùc veà vieäc con ngöôøi töï hieän thöïc hoùa (hay “nhaân baûn hoùa”). Vì theá xaõ hoäi cuõng nhö caù nhaân thöïc hieän nhöõng choïn löïa vöøa phaùt sinh vöøa giôùi haïn tính höõu traùch luaân lyù. nhöõng phaùn quyeát xaùc thöïc hôn thöôøng daãn ñeán nhöõng söï hieãu bieát saâu saéc môùi veà tính höõu traùch luaân lyù. nhöõng phaùn quyeát luaân lyù thöôøng bò ñoùng khung bôûi nhöõng thaønh kieán vaên hoùa vaø ñöôïc nhöõng ñieàu kieän thay ñoåi môû roäng ra. Khoâng coøn nghi ngôø gì nöõa yeâu saùch ñoøi hoûi ñaëc ñieåm cuûa kinh nghieäm con ngöôøi khoâng giôùi haïn vaø ñang tieáp dieãn loaïi boû vieäc coù theå coù nhöõng chuaån möïc luaân lyù 167 . nhöõng khaû naêng choïn löïa môùi trôû thaønh khaû duïng nhö nhöõng xaõ hoäi vaø neân kyû thuaät phaùt trieån.Vaäy khoâng coøn nghi ngôø gì chuyeän luaân lyù moät caùch naøo ñoù lieân quan ñeán thöïc taïi xaõ hoäi vaø lòch söû mang tính baát taát. Chính nhöõng nhaø thaàn hoïc theo tröôøng phaùi xeùt laïi cuõng kieám caùch traùnh thuyeát duy töông ñoái lòch söû vaø vaên hoùa taän caên baèng caùch naïi ñeán tieâu chuaån "sieâu nghieäm" cuûa moät "neàn nhaân baûn hoùa tieân tieán vöõng chaéc" hay naïi ñeán vieäc töï hieän thöùc hoùa cuûa con ngöôøi vaø xaõ hoäi nôi ngöôøi ta soáng 70. 69.

giaû thieát naøy ñôn thuaàn khoâng coù thöïc . hoaëc thaùi ñoä öùng xöû naøy seõ khoâng maâu thuaãn hay choái boû muïc tieâu toát laønh cuûa rieâng mình73.v. ngöôøi ta khoâng caàn hoaõn laïi phaùn quyeát veà tính luaân lyù cuûa haønh vi naøy cho tôùi khi ngöôøi ta bieát ñöôïc lyù do taïi sao ngöôøi cöôõng daâm choïn löïa laøm ñieàu ñoù. Nhöng nhö ta ñaõ thaáy trong phaàn thaûo luaän veà tính “toaøn boä” hay ‘tính toång theå’ cuûa haønh vi nhaân linh. laøm ñieàu ñoù ôû ñaâu. Hoï cho raèng khoâng coù moät chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø naøo ñaët neàn taûng treân baûn chaát 168 . Döïa treân neàn taûng nhöõng nguyeân taéc luaân lyù thích ñaùng.ñaëc thuø ñích thöïc laâu beàn. laø ñieàu leä thuoäc vaøo söï thay ñoåi taän caên. ngöôøi ta coù theå cuøng luùc tuyeân boá raèng ñaây ñôn thuaàn laø moät loaïi haønh vi maø moät con ngöôøi ngay chính laø ngöôøi coù taám loøng höôùng veà ñieàu toát hoaøn thieän cuûa con ngöôøi khoâng neân töï do choïn laøm ñieàu ño. haønh vi ñoù xaûy trong theá kyû hay thieân nieân kyû naøo. yeâu saùch naøy ñöôïc xaùc minh qua vieäc qui chieáu ñeán nhöõng chuaån möïc luaân lyù naøo ñoù – khoâng phaûi heát moïi chuaån möïc luaân lyù cuoái cuøng ñeàu tuyeät ñoái caû. Moät khi moät haønh ñoäng ñöôïc ta nhaän bieát ñích thöïc laø moät haønh vi cöôõng daâm. Nhöõng thaàn hoïc gia theo tröôøng phaùi xeùt laïi ñoøi hoûi nhöõng chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø phaûi ñöôïc ñaët neàn taûng treân baûn chaát “cuï theå” cuûa con ngöôøi. nhöõng chuaån möïc chính thöùc ñöôïc caùc nhaø thaàn hoïc xeùt laïi nhìn nhaän laø tuyeät ñoái ñaët neàn taûng treân baûn chaát ‘sieâu nghieäm’ cuûa con ngöôøi. vaø v. Yeâu saùc h naøy cho laø moät haønh ñoäng chæ coù theå ñöôïc ñaùnh giaù veà maët luaân lyù nhö moät toång theå ñoái vôùi muïc tieâu nhaän dieän thaùi ñoä öùng xöû coå vuõ cho vieäc con ngöôøi töï hieän thöïc hoùa vaø töï phaùt trieån 72 . ñoái nghòch laïi vôùi baûn chaát ‘sieâu nghieäm’ cuûa con ngöôøi.

Nhöng nhöõng thaàn hoïc gia xeùt laïi khoâng giaûi thích ñöôïc caùch roõ raøng baûn chaát cuï theå ñoái nghòch laïi baûn chaát ‘sieâu nghieäm’ cuûa con ngöôøi muoán noùi gì ? Hoï ñaõ khoâng chæ cho thaáy ñöôïc laøm theá naøo nhöõng ñieàu toát caên baûn cuûa con ngöôøi nhö chính söï soáng. ‘moät baûn tính chung’ 76. tình baïn vaø v.v phaûi ngöng khoâng coøn laø ñieàu toát vaø thieän haûo ñoái vôùi con ngöôøi. döïa treân ñoøi hoûi vieän leõ cho raèng coù thay ñoåi taän caên trong baûn tính cuï theå cuûa con ngöôøi do ‘tính lòch söû’ cuûa con ngöôøi. 169 .‘cuï theå’ cuûa con ngöôøi coù theå chaân thöïc caùch phoå quaùt vaø khoâng theå ñaûo ngöôïc ñöôïc 74 . ñoù laø ñieàu hieån nhieân. söï nhaän bieát chaân lyù. Nhöõng ngöôøi theo tröôøng phaùi xeùt laïi thaát baïi trongkhi uûng hoä vieäc choái boû nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái bôûi nhöõng laäp luaän cuûa hoï. Hoï thaát baïi khoâng chæ cho thaáy ñöôïc laøm theá naøo ñoøi hoûi naøy coù theå haøi hoøa ñöôïc vôùi chaân lyù neàn taûng cuûa ñöùc tin Kitoâ giaùo thí duï nhö ‘moïi ngöôøi…coù cuøng moät baûn tính vaø nguoàn goác’ 75. hoï cuõng khoâng giaûi thích ñöôïc laøm theá naøo ñoøi hoûi cuûa hoï veà söï thay ñoåi taän caên trong baûn tính con ngöôøi coù theå töông hôïp ñöôïc vôùi tính ñôn nhaát cuûa nhaân loaïi vaø söï lieân ñôùi cuûa chuùng ta vôùi Ñöùc Kitoâ. vaø vì theá hoï bình ñaúng caû trong baûn tính laãn ôn goïi sieâu nhieân. coù ‘cuøng moät ôn goïi vaø ñònh meänh’. ñôn thuaàn khoâng theå choáng ñôõ ñöôïc. Vôùi nhöõng lyù leõ neâu treân trong phaàn naøy toâi tin raèng nhöõng taán coâng cuûa tröôøng phaùi xeùt laïi ñoái vôùi chaân lyù cuûanhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái ñöôïc ngöôøi ta cho thaáy chuùng ñaët neàn taûng treân nhöõng laäp luaän khieám khuyeát nghieâm troïng. Vì theá vieäc choái boû nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái. nôi choán hoaëc thôøi gian 77. hoï coù theå laøm coâng daân cuûa daân Chuùa baát chaáp cuûng toäc. vì coù nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái.

moät haønh vi thoâng minh thöôøng bò cho laø voâ luaân vì ñoái töôïng cuûa noù. ñoäc nhaát vaø khoâng theå laäp laïi. tuy nhieân hoï nghó raèng ñoâi khi söï ‘caân ñoái’ ñoù coù theå bieän mình cho söï löïa choïn moät haønh vi bò coi laø xaáu vì lyù do ñoái töôïng cuûa noù 78. Nhö ñc ghi nhaän 170 . coù theå ñöôïc bieän minh. Thöïc vaäy nhaân ñöùc thaän troïng cho con ngöôøi coù khaû naêng xaùc ñònh nhöõng tình huoáng trong ñoù thöïc söï coù nhöõng luaät tröø ñoái vôùi nhöõng chuaån möïc luaân lyù.Daãu sao tröôùc khi trình baøy vieäc bieän hoä cho chaân lyù cuûa nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái. hoï ñi ñeán phaùn quyeát raèng ngay taïi ñaây vaø baây giôø. trong nhöõng hoaøn caûnh caù bieät. tong khi ñoù haønh vi maø ngöôøi ta choïn löïa laïi tuyeät ñoái mang tính caù nhaân. Hoï nghó moät ngöôøi caån thaän khoâng phaûi chæ xem xeùt nhöõng chuaån möïc phoå quaùt. Nhöõng nhaø luaân lyù naøy nhaán maïnh söï kieän nhöõng chuaån möïc loaïi tröø nhöõng haønh vi nhö theá laø phoå quaùt. Hoï tin raèng khi moät ngöôøi caån troïng – nghóa laø moät ngöôøi nhaân ñöùc tính ñeán nhöõng neùt ñaëc tröng ñoäc nhaát vaø khoâng theå laäp laïi ñöôïc. nhöng coøn xem xeùt caû nhöõng neùt ñaëc tröng hieän sinh vaø ñoäc nhaát laø ñaëc ñieåm cuûa moät haønh vi caù bieät ngay taïi ñaây vaø baây giôø. Caàn ghi nhaän laäp tröôøng cuûa nhöõng nhaø luaân lyù loaïi boû lyù luaän luaân lyù do caùc nhaø thaàn hoïc xeùt laïi duøng ñeå bieän minh cho vieäc choái boû nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái. gaëp khoù khaên chuû yeáu ñoù laø laäp tröôøng naøy ñaõ quan nieäm khoâng ñuùng veà yù nghóa cuûa söï thaän troïng nhö moät nhaân ñöùc vaø veà yù nghóa theo ñoù moät haønh vi nhaân linh caù bieät quaû thöïc laø ñoäc nhaát vaø khoâng theå laäp laïi ñöôïc. ta caàn xem xeùt laäp tröôøng cuûa nhöõng trieát gia vaø thaàn hoïc gia loaïi boû phöông phaùp xeùt laïi hay duy caân xöùng trong vieäc ñöa ra nhöõng phaùn quyeát luaân lyù.

171 . Thí duï. Vì nhöõng lyù leõ neâu treân trong phaàn naøy. toâi keát luaän raèng vieäc tröôøng phaùi xeùt laïi taán coâng chaân lyù cuûa nhöõng qui taéc tuyeät ñoái ñaõ ñöôïc chæ cho thaáy noù ñaët neàn taûng treân laäp luaän khieám khuyeát nghieâm troïng. vaø ngöôøi nhaân ñöùc laø ngöôøi coù theå xaùc ñònh nhöõng tình huoáng hieän sinh trong ñoù chuaån möïc loaïi naøy khoâng raøng buoäc. khoâng coù luaät tröø. Tuy nhieân. nhöõng chuaån möïc loaïi naøy khoâng baét buoäc trong nhöõng chuaån möïc nhöõng nguyeân taéc luaân lyù cuõng daãn ñeán vieäc hoï bieän minh cho nhöõng luaät tröø ngay taïi ñaây vaø baây giôø cho hoï. khoâng phaûi taát caû moïi chuaån möïc luaân lyù ñeàu laø tuyeät ñoái. laø nhaân ñöùc laøm cho ngöôøi ta saún loøng choïn löïa ñuùng ñaén nhöõng phöông tieän ñeå hoaøn thaønh ñieàu toát. moät vaøi chuaån möïc luaân lyù tuyeät ñoái. phaù huûy hay caûn trôû ñieàu thöïc söï toát laønh. khoâng bao giôø bieän minh cho vieäc löïa choïn. trong chöøng möïc nhöõng loaïi haønh ñoäng naøy ñöôïc chuùng ñònh roõ laø nhöõng haønh ñoäng trong ñoù ngöôøi ta khoâng theå khoâng coù yù ñònh laøm ñieàu xaáu nghóa laø choïn gaây thieät haïi. Baây giôøi toâi seõ trình baøy nhöõng lyù do tích cöïc ñeå uûng hoä chaân lyù cuûa nhöõng chuaån möïc cuï theå. Hoï coù khaû naêng phaùn quyeát trong nhöõng hoaøn caûnh caù bieät. phaù huûy hay ngaên caûn ñieàu thöïc söï laø ñieàu toát. Vì vaäy söï thaän troïng.caùch roõ raøng. chuaån möïc ñoøi buoäc ta phaûi giöõ lôøi höùa vaø traû laïi vaät ta ñaõ möôïn cho sôû höõu chuû thì khoâng tuyeät ñoái. laøm ñieàu xaáu hay cho vieäc choïn löïa thöïc hieän ñeà xuaát gaây thieät haïi. vaø ngöôøi thaän troïng. Nhöõng ngöôøi theo tröôøng phaùi xeùt laïi thaát baïi trong vieäc uûng hoä vieäc choái boû nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái.

Trong khi lieân heä ñeán söï thöïc hieän theå lyù. töï quyeát naèm beân trong con ngöôøi. Nhö ta ñaõ thaáy ôû chöông nhaát. Maët khaùc. vaø laøm cho hoï saún saøng choïn löïa töông töï nhö theá trong töông lai 79. chuùng ta laøm cho mình thaønh loaïi ngöôøi chuùng ta ñang laø trong vaø ngang qua nhöõng haønh ñoäng ta töï do choïn thöïc hieän. nhöõng chuaån möïc ñöôïc goïi laø ‘chaát theå’ khoâng lieân heä ñeán höõu theå cuûa con ngöôøi nhöng lieân quan ñeán vieäc ñuùng hay sai 172 . trong khi ñoù nhöõng thuaät ngöõ chính xaùc duøng ñeå qui chieáu ñeán haønh vi nhaân linh laïi laø ‘ñuùng’ hay ‘sai’. Ngay coát loõi cuûa noù laø söï choïn löïa töï do. maø hoï nhìn nhaän laø tuyeät ñoái. khuynh höôùng. Hoï ghi nhaän nhöõng chuaån möïc naøy khoâng lieân heä ñeán haønh vi nhaân linh. nhöng ñuùng hôn chuùng lieân heä ñeán höõu theå cuûa con ngöôøi 80. Baûo veä chaân lyù nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái. Toâi seõ baét ñaàu baûo veä chaân lyù cuûa nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái baèng vieäc suy tö ngaén goïn veà yù nghóa cuûa haønh vi nhaân linh nhö söï choïn löïa töï do. thaùi ñoä phaûi bieåu thò ñaëc bieät cuûa moät ngöôøi toát veà maët luaân lyù. Noùi goïn. töï tuyeät. nhö nhöõng chuaån möïc dieãn taû phaåm chaát.3. Hoï coi nhöõng ‘chuaån möïc sieâu nghieäm chính yeáu’. ñem laïi cho hoï caên tính. moät trong nhöõng yù kieán pheâ bình ñöôïc ñöa ra choáng laïi thaàn hoïc luaân lyù xeùt laïi : ñoù laø neàn thaàn hoïc naøy ñaõ thaát baïi khoâng xem xeùt caùch nghieâm tuùc nhöõng haäu quaû phaûn tænh hay noäi taïi cuûa haønh vi nhaân linh nhö laø söï choïn löïa töï do vaø cöï tuyeät. haønh vi nhaân linh khoâng phaûi laø söï kieän theå lyù choùng qua trong theá giôùi vaät chaát ñeán roài ñi. Ñieàu quan troïng caàn löu yù ñoù laø nhieàu thaàn hoïc gia xeùt laïi cho raèng thuaät ngöõ “toát” vaø ‘xaáu’ qui chieáu thöïc söï ñeán con ngöôøi nhö nhöõng höõu theå luaân lyù. Nhö ta vöøa thaáy.

cuûa haønh vi nhaân linh 81. ñc thieát laäp nhôø vieäc thöïc haønh söï choïn löïa cô 173 . ñoái vôùi nhöõng ngöôøi xeùt laïi. toâi thieáu theo yù nghó cuûa vaøi nhaø thaàn hoïc xeùt laïi. Qua vieäc thöïc haønh töï do neàn taûng chuùng ta xaùc ñònh chính mình vaø laøm cho mình thaønh nhöõng ngöôøi maø chuùng ta hieän ñang laø. Theo nhöõng thaàn hoïc gia naøy. Noùi goïn laïi. coâng vieäc haèng ngaøy chuùng ta choïn ñeå laøm trong vieäc thöïc haønh söï töï do choïn löïa ‘minh baïch’ theo ‘taàm nhìn’ cuûa moái töông giao haèng ngaøy noù thuoäc veà ñaëc ñieåm luaân lyù khaùc bieät caùch neàn taûng vôùi söï choïn löïa maø ta thöïc hieän saâu beân trong höõu theå cuûa mình trong moái töông quan ‘sieâu nghieäm’ vôùi Thieân Chuùa. Thaäm chí vaøi ngöôøi coøn cho raèng moät ngöôøi coù theå ñoâi luùc töï do choïn löïa laøm moät ñieàu maø hoï tin raèng voâ luaân caùch nghieâm troïng – thí duï nhö aên naèm vôùi moät ngöôøi ‘xaáu’. cuoäc soáng cuûa chuùng ta 82. khoâng coá yù nhaän thöùc laøm nhö theá). 83. Theâm vaøo ñoù nhieàu nhaø thaàn hoïc xeùt laïi giöõ hình thöùc naøo ñoù cuûa thuyeát ‘choïn löïa cô baûn’ hay’töï do neàn taûng’ chuùng di chuyeån söï töï quyeát töø nhöõng choïn löïa töï do neàn taûng taïi trung taâm höõu theå cuûa chuùng ta qua ñoù nhö ngöôøi ta noùi chuùng ta coù thaùi ñoä ‘theo’ hay ‘choáng’ laïi Thieân Chuùa vaø nhöõng giaù trò nhaân baûn neàn taûng. (moät caùch beân ngoaøi. Nhöõng ngöôøi theo phaùi xeùt laïi vaãn cho raèng moái lieân heä cuûa ta vôùi Thieân Chuùa. chuùng ta khoâng xaùc ñònh chính mình vaø khoâng laøm cho mình trôû thaønh nhöõng ngöôøi maø chuùng ta hieän ñang laø qua vieäc thöïc haønh haèng ngaøy söï löïa choïn töï do laø caùi gì maø hoï cho laø coù lieân heä ñeán nhöõng haønh ñoäng ôû ‘phaàn ngoaïi bieân’. hay gieát ngöôøi voâ toäi maø khoâng coù lyù do caân xöùng – maø trong coát loõi höõu theå cuûa mình hoï vaãn coøn laø nhöõng ngöôøi toát veà maët luaân lyù bôûi vì söï löïa choïn cô baûn cuûa hoï vaãn coøn ‘theo’ Chuùa.

baûn. 1 Cr 3. vaø Giaùo hoäi tuyeân boá raèng nhöõng traät töï thieâng lieâng vaø traàn theá daàu phaân bieät nhau nhöng laïi lieân keát thaåm saâu trong chöông trình cuûa Thieân Chuùa vaø trong Ñöùc Kitoâ Thieân Chuùa muoán thaâu toùm toaøn theå vuõ truï trong cuoäc taïo thaønh môùi ‘khôûi ñaàu taïi ñaây vaø baây giôø treân maët ñaát vaø ñöôïc vieân maõn vaøo ngaøy taän theá’ 86. Eph 1. toâi ñaõ laøm cho chính mình trôû thaønh teân noùi doái. nhöng chæ laø ‘giaùn tieáp’. Coâng ñoàng Vaticanoâ II khaúng ñònh raèng ta seõ tìm thaáy nhöõng thaønh quaû toát cuûa baûn tính con ngöôøi vaø nhöõng coâng vieäc ta nuoâi döôõng taïi ñaây treân maët ñaát naøy. 21. Rm 8. Hoï thöøa nhaän nhöõng choïn löïa töï do haèng ngaøy. ñoù laø ta xaùc ñònh chính mình. toâi trôû 174 . trong vaø qua nhöõng haønh ñoäng ta töï do choïn löïa thöïc hieän moãi ngaøy. Noùi goïn laïi. tröïc tieáp lieân heä ñeán ôn cöùu ñoä cuûa ta. ‘minh baïch’ coù lieân heä tôùi ôn cöùu ñoä. Thí duï : khi toâi choïn haønh ñoäng noùi doái vôï toâi coù leõ veà moät chuyeän nhoû vaø coù leõ vì toâi hy voïng laøm nhö theá toâi duy trì ñöôïc ‘ñieàu toát lôùn hôn’ cho söï hoøa dieäu trong gia ñình. trong möùc ñoä nhieàu haønh vi choïn löïa töï do cuûa ta cuoái cuøng phaûi hoäi nhaäp vôùi söï choïn löïa cô baûn vaø ñöa söï choïn löïa cô baûn naøy ñeán söï tröôûng thaønh 84. Taân öôùc daïy chuùng ta raèng ôn cöùu ñoä bao goàm moïi ñieàu thieän haûo cuûa con ngöôøi vaø caû chính vuõ truï nöõa (x. 22 – 23. chuùng seõ ñöôïc hoaøn thieän treân trôøi 85 . Nhöng truyeàn thoáng Coâng giaùo khaúng ñònh yù nghóa cöùu ñoä (hay keát aùn) cuûa coâng vieäc ta laøm haèng ngaøy – ñoù laø nhöõng choïn löïa töï do ta thöïc hieän moãi ngaøy. söï thaät nhö ta ñaõ töøng thaáy ôû chöông nhaát. höõu theå cuûa mình nhö nhöõng con ngöôøi coù tính luaân lyù. 10). saún saøng noùi doái laàn nöõa tong nhöõng hoaøn caûnh töông töï. cho ñeán khi qua moät choïn löïa khaùc.

vaø coâng vieäc cuûa chuùng ta laø khaùm phaù ra. Ngay taïi coát loõi cuûa haønh vi nhaân linh laø söï choïn löïa töï do vaø töï quyeát. hay nguyeân taéc luaân lyù ñaàu tieân. Trong chöông hai. chuùng ta phaûi coù nhöõng choïn löïa luaân lyù toát. Baây giôø ta xem xeùt ñaëc ñieåm sai laïc cuûa nguyeân lyù vöøa neâu. theo söï höôùng daãn cuûa Thaùnh Toâma vaø Coâng ñoàng Vat II. chuaån möïc cho hoaït ñoäng cuûa con ngöôøi haøi hoøa vôùi ñieàu chaân thieän cuûa nhaân loaïi. qua vieäc choïn löïa ta chaáp nhaän khaû naêng choïn löïa höùa heïn söï caân xöùng lôùn hôn cuûa ñieàu toát phi luaân lyù treân ñieàu xaáu phi luaân lyù. Caùc nghò phuï cuûa Coâng ñoàng Vat II daïy raèng : ñeå phuøhôïp vôùi chöông trình vaø yù muoán cuûa Thieân Chuùa. ÔÛ ñaây toâi muoán toùm löôïc ngaén goïn ñieàu ñaõ noùi trong chöông hai. Vì theá nhöõng chuaån möïc luaân lyù laø nhöõng ‘chaân lyù’ ñöôïc duøng ñeå höôùng daãn ta trong vieäc choïn löïa. Chæ coù theå coù nhöõng choïn löïa moät khi coù nhöõng khaû naêng choïn löïa. nhöõng khaû naêng choïn löïa naøo laø toát hay xaáu veà maët luaân lyù.neân hoái haän. vaø cho pheùp ngöôøi ta vôùi tö caùch caù nhaân vaø laø thaønh vieân cuûa xaõ hoäi theo ñuoåi vaø thöïc hieän ôn goïi toaøn dieän cuûa mình (GS. tröôùc khi choïn löïa. Tuy nhieân neáu hoaøn toaøn trôû neân nhöõng höõu theå nhö Thieân Chuùa muoán. Soá 35). Nhö Grisez 175 . Theo Thaùnh Toâma. cuøng vôùi Grisez vaø nhöõng ngöôøi khaùc. nguyeân taéc luaân lyù ñaàu tieân ñoù laø vieäc choïn löïa cuûa ta phuø hôïp vôùi loøng meán Chuùa yeâu ngöôøi 87. hay nguyeân lyù ñieàu toát caân xöùng. toâi ñeà nghò moät chuaån möïc luaân lyù cô baûn khaùc. Nhöõng ngöôøi theo tröôøng phaùi xeùt laïi cho raèng chuaån möïc luaân lyù cô baûn hay nguyeân taéc luaân lyù ñaàu tieân laø nguyeân lyù öu tieân. Theo nguyeân lyù naøy.

Töø nhöõng hình 176 . nguyeân taéc ñaàu tieân cuûa luaân lyù ñöôïc dieãn ñaït nhö sau : “Khi chuû yù haønh ñoäng vì nhöõng thieän ích cuûa con ngöôøi vaø traùnh nhöõng gì ñoøi nghòch laïi vôùi chuùng. phaù huûy hay ngaên caûn nhöõng ñieàu thieän ích naøy nôi chính chuùng ta hay nôi ngöôøi khaùc. duø vì thuø nghòch vôùi ñieàu thieän ích (hình thöùc thöù baûy). coù nhöõng hình thöùc ñoøi buoäc ta khoâng ñöôïc choïn chaáp nhaän nhöõng ñeà xuaát gaây thieät hai. chuùng nhaän dieän nhöõng caùch theá ñaëc thuø qua ñoù vôùi söï choïn löïa vaø haønh ñoäng cuûa mình. hay vì vieäc tieáp tuïc laøm phaùt trieån ñieàu toát nôi chính chuùng ta hay nôi ngöôøi khaùc ngaên caûn ta tham gia baøo moät ñieàu toát khaùc naøo ñoù maø ta tuøy tieän öa thích (hình thöùc thöù taùm).trình baøy. vaø cuûa nhöõng ngöôøi nôi hoï nhöõng ñieàu thieän ích naøy voán trieån nôû. ngöôøi ta neân choïn löïa vaø neáu khoâng chæ neân choïn nhöõng khaû naêng saún saøng phuø hôïp vôùi yù muoán thöïc hieän söï toaøn veïn cuûa con ngöôøi” 88. ta neân choïn vaø chæ neân choïn nhöõng khaû naêng choïn löïa saún saøng phuø hôïp vôùi loøng yeâu meán ñoái vôùi moïi thieän ích cuûa con ngöôøi. trong khi choïn löïa. Ngöôøi ta coù theå nhaän ra nguyeân taéc ñaàu tieân cuûa luaân lyù qua nhöõng “hình thöùc khaùc nhau’ cuûa tính höõu traùch’. Hoaëc noùi caùch khaùc. Trong soá nhöõng hình thöùc cuûa tính höõu traùch nhö ñaõ thaáy ôû chöông hai. con ngöôøi coù theå khoâng kính troïng nhöõng ñieàu thieän ích naøy voán toàn taïi. Ngöôøi ñoù choïn löïa theo cung caùch khoâng kính troïng ñieàu thieän ích neàn taûng cuûa con ngöôøi vaø cuõng khoâng kính troïng nhöõng ngöôøi ñöôïc thöïc söï thieän ích naøy laøm cho hoaøn thieän vaø cao quí. Neân moät ngöôøi choïn löïa phöông theá xaáu veà maët luaân lyù thì khoâng kính meán moùn quaø toát laønh cuûa Thieân Chuùa vaø cuõng khoâng kính troïng vaø yeâu meán nhöõng ngöôøi nôi hoï moùn quaø naøy voán ñaõ hieän höõu.

thöùc boù buoäc naøy ta coù theå ruùt ra nhöõng chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø hôn nhö caám khoâng ñöôïc chuû yù gieát maïng soáng ngöôøi voâ toäi. hay ngaên caûn ñieàu thöïc söï toát laønh. ta laïi muoán laøm ñieàu xaáu – nghóa laø thieáu haún yù höôùng laøm ñieàu toát nôi nhöõng ngöôøi maø nhöõng ñieàu toát naøy voán toàn taïi. Ñôn thuaàn ta khoâng theå coù coõi loøng roäng môû vaø ñaùp öùng ñöôïc nhöõng gì thöïc söï laø toát neáu . khoâng coù luaät tröø. phaù huûy. nhöõng hình thöùc cuûa tính höõu traùch laø neàn taûng cho nhöõng chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø caám moät caùch taát yeáu nhöõng haønh ñoäng trong ñoù yù chí cuûa ta – coõi loøng . ta khoâng theå noùi quaû quyeát 177 . con ngöôøi cuûa ta – thoâng qua vieäc laøm ñieàu xaáu. vì chuùng baùm chaéc nôi nhöõng hình thöùc cuûa tính huõu traùch. nhöõng hình thöùc naøy ñôn giaûn choû roõ cho thaáy nhöõng ñoøi hoûi luaân lyù cuûa nguyeân taéc ñaàu tieân cuûa luaân lyù. Noùi goïn laïi. Bôûi vì ôn goïi cuûa con ngöôøi laø yeâu thöông nhö hoï ñaõ vaø ñang ñöôïc Thieân Chuùa yeâu thöông. hay khoâng ñöôïc thay theá nhöõng ai maø söï löïa choïn ñôøi soáng hoân nhaân cuûa chuùng ta laøm cho hoï thaønh ngöôøi khoâng theå thay theá ñöôïc. maø ñeán löôït mình. nhöng laïi laøm cho ta thaønh nhöõng ngöôøi coù coõi loøng ñoùng kín tröôùc thieän ích toaøn dieän cuûa con ngöôøi vaø tröôùc nhöõng ngöôøi maø nhöõng ñieàu thieän ích aáy voán hieän höõu nôi hoï. nhöng nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái cho pheùp con ngöôøi ôû theá höôùng môû ñeán vieäc hoøan toøan trôû neân nhöõng höõu theå maø hoï ñöôïc nhaém tôùi. Nhöõng chuaån möïc nhö theá laø tuyeät ñoái. duø ñaùp öùng ñöôïc nhöõng khía caïnh naøo ñoù cuûa thieän ích con ngöôøi. Chuùng nhaéc nhôõ ta raèng moät vaøi loaïi choïn löïa vaø haønh ñoäng cuûa con ngöôøi. qua choïn löïa vaø haønh ñoäng. Daàu mang tính chaát tieâu cöïc. khoâng ñöôïc ngoaïi tình. trong Ñöùc Kitoâ. coù yù ñònh gaây thieät haïi.

178 .roõ raøng tình yeâu ñoøi buoäc nhöõng gì vì ta phaûi khaùm phaù ra nhöõng ñoøi buoäc cuûa tình yeâu trong noå löïc soáng ñeå moãi ngaøy ñöôïc lôùn leân trong loøng meán Chuùa yeâu ngöôøi. ngöôøi ta hoøa nhaäp caùch taát yeáu vaøo trong yù chí vaø tính caùch cuûa mình moät söï vi phaïm naøo ñoù hay moät söï thieáu kính troïng ñoái vôùi nhöõng ñieàu thieän ích noäi taïi cuûa con ngöôøi – cuûa chính mình hay cuûa ngöôøi khaùc. Söï kính troïng vaø toân kính nhö nhö theá laø ñoøi hoûi ñaàu tieân cuûa phaåm giaù thaàn linh maø Ñöùc Kitoâ muoán naâng baûn tính con ngöôøi leân khi ñaûm nhaän noù (GS soá 22). Nhöõng choïn löïa phuø hôïp vôùi nhöõng chuaån möïc luaân lyù nhö theá cho pheùp ta soáng xöùng ñaùng vôùi ôn goïi maø ta ñöôïc keâu goïi tôùi. Nhöng nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái chæ cho ta thaáy tình yeâu naoø khoâng theå coù yù nghóa ñaùng keå : noù khoâng theå coù nghóa laø chuùng ta coù yù ñaët yù muoán cuûa mình choáng laïi quaø taëng toát laønh cuûa Thieân Chuùa muoán laøm trieån nôû nôi con caùi Ngaøi vaø ñoùng kín coõi loøng tröôùc tha nhaân. Moãi ngöôøi trong söï hieäp nhaát xaùc hoàn cuûa mình (GS soá 14). vaø ñaây laø yeáu toá ñaàu tieân cuûa loøng meán Chuùa yeâu ngöôøi nhö chính mình. chæ laø nhöõng taïo vaät traàn theá ñöôïc Thieân Chuùa döïng neân vì chính hoï (GS soá 24). Moãi qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái loaïi tröø moïi choïn löïa luaân lyù trong ñoù qua vieäc chaáp nhaän hay coá gaéng ñaït ñöôïc ñoái töôïng minh baïch cuûa söï choïn löïa. Moãi moät qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái ñaëc thuø ñích thöïc keâu goïi moãi ngöôøi kính troïng nhöõng ñieàu thieän ích noäi taïi nôi con ngöôøi. neân nhöõng choïn löïa ñoù cung caáp nhöõng chaát lieäu cho vieäc xaây döïng nöôùc Chuùa (GS soá 38). Tuy nhieân yù ñònh cuûa Thieân Chuùa ñoøi phaûi kính troïng con ngöôøi vì chính hoï. Vì chöùng toû söï kính troïng ñoái vôùi con ngöôøi.

Vì vaäy vieãn töôïng Nöôùc Chuùa theá choå cho moïi phaïm vi coù khaû naêng choïn löïa maø döïa vaøo chuùng söï vi phaïm phaåm giaù con ngöôøi coù theå xem nhö ‘caàn thieát’. söï thaùnh thieän…coâng bình. yeâu thöông. ñau khoå. caùi cheát ôû traàn gian naøy. vaø hoøa bình’) vaø cuøng vôùi nhöõng ñieàu thieän ích naøy taát nhieân seõ tìm gaëp laïi chuùng khi Nöôùc Chuùa hoaøn taát (GS soá 39). chaáp vaù vaø aûo töôûng. hoaëc ‘ñieàu toát lôùn hôn’. 179 . – gioáng nhö söï gaén boù cuûa Ñöùc Kitoâ vôùi ôn goïi cuûa Ngaøi ñoái dieän vôùi söï thaát baïi. Thöïc taïi Nöôùc Chuùa ñöôïc xaây döïng caùch huyeàn nhieäm taïi traàn theá. khoûi söï noâ leä khaùt voïng muoán ñaûm nhaän vai troø rieâng bieät cuûa Thieân Chuùa trong söï quan phoøng cuûa Ngaøi.Duø gaëp may maén hay thaát baïi naøo ñi nöõa. Thöïc taïi naøy laø moät thöïc taïi töông ñoái hoùa moïi chieàu kích traàn theá maø ngöôøi ta coù theå hy voïng xöû duïng nhö tieâu chuaån ñeå ñaùnh giaù söï caân nhaéc giaù trò cuûa nhöõng choïn löïa coù theå coù. nhöõng choïn löïa naøy vun troàng nhöõng ñieàu thieän ích caù nhaân cuûa con ngöôøi (nhöõng ñieàu thieän ích cuûa ‘söï thaät vaø söï soáng. nhöõng chuaån möïc giuùp nhaän ra nhöõng vi phaïm ñieàu thieän ích noäi taïi nôi phaåm giaù con ngöôøi seõ giaûi thoaùt con ngöôøi khoûi söï noâ leä lónh vöïc thieân vò. Trong thöïc teá. rieâng chæ coù söï thaùnh thieän môùi töông xöùng vôùi moùn quaø vaø lôøi höùa cuûa thaân phaän laøm con Thieân Chuùa vaø ñem laïi cuõng nhö phaûn aùnh vinh quang ñích thöïc cuûa Thieân Chuùa. hoaëc ‘ñieàu xaáu nhoû hôn’. nhöng khoâng baèng vôùi söï vieân maõn thöïc taïi traàn theá vaø seõ khoâng ñöôïc hoaøn taát tröø ra ôû trong trôøi môùi ñaát môùi (GS soá 39). Thay vaøo ñoù nhöõng chuaån möïc naøy ñeå moãi ngöôøi saùng taïo ôn goïi cuûa chính mình trong ôn goïi toaøn dieän ñeán söï thaùnh thieän.

ta ñem laïi cho chính mình baûn thaân mình moät caên tính laø con ngöôøi luaân lyù. Nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái laø nhöõng ñoøi hoûi cuûa chính höõu theå chuùng ta vôùi tö caùch laø nhöõng con ngöôøi luaân lyù. coù khaû naêng laøm cho mình thaønh nhöõng ngöôøi maø chuùng ta hieän ñang laø. xin coi chöông VII cuûa saùch naøy trong ñoù toâi baùo caùo giaùo huaán luaân lyù cuûa saùch Giaùo lyù. Cuõng vaäy. nhö muïc ñích hay phöông tieän nhöõng gì laø toát laønh. Nhöng con ngöôøi ñöôïc döïng neân theo hình aûnh Thieân Chuùa Ba ngoâi thaùnh thieän. hoï phaûi tuyeät ñoái trong saïch khoûi moïi ñieàu aùc. 180 .Trong vaø qua nhöõng coâng vieäc ta töï do choïn löïa laøm. laø con caùi cuûa Ngaøi chuùng ta khoâng bao giôø ñöôïc töï do choïn laøm ñieàu xaáu hay coù yù ñònh laøm ñieàu xaáu. phaù huûy hay ngaên caûn ñieàu toát thöïc söï trong ta hay nôi ngöôøi khaùc – cho duø vôùi ñoäng löïc cao quí nhaát ñi chaêng nöõa – chuùng ta cuõng laøm cho mình trôû thaønh keû laøm ñieàu xaáu. Nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái nhaéc nhôû ta raèng qua haønh ñoäng töï do choïn löïa gaây thieät haïi. Thieân Chuùa muoán heát söùc vaø per seie. Saùch Giaùo lyù cuûa Giaùo hoäi Coâng giaùo ñeà caäp ñeán vaán ñeà nhöõng haønh vi noäi taïi laø xaáu vaø nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái trong phaàn noùi veà Ñôøi soáng luaân lyù Kitoâ giaùo trình baøy giaùo huaán hoaøn toaøn haøi hoøa vôùi nhöõng gì ñöôïc ñöa ra trong chöông naøy. gioáng nhö Ngaøi. trong vaø qua nhöõng choïn löïa maø ta töï do thöïc hieän trong moãi ngaøy soáng cuûa mình. Phaàn trình baøy ngaén goïi giaùo huaán cuûa saùch Giaùo lyù veà vaán ñeà naøy. Ngaøi cho pheùp ñieàu xaáu xaûy ra nhöng Ngaøi khoâng choïn laøm ñieàu xaáu hay coù yù ñònh laøm ñieàu xaáu 89.

Louis Janssen. gieát ngöôøi caùch baát coâng. “ngöôøi ta luoân phaûi haønh ñoäng phuø hôïp vôùi lyù trí ngay thaúng”.PHUÏ TRÖÔNG I THAÙNH TOÂMA & NHÖÕNG QUI TAÉC LUAÂN LYÙ TUYEÄT ÑOÁI ÔÛ chöông hai. khi nghieân cöùu tö töôûng cuûa Thaùnh Toâma veà luaät töï nhieân. ñieàu xaáu phaûi traùnh”. Ngay caû chính Thieân Chuùa cuõng khoâng theå cho pheùp mieãn chuaån 1. aên naèm vôùi nhöõng ngöôøi xaáu 3. ta thaáy raèng ngaøi khaúng ñònh chaân lyù cuûa nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái. nhöõng giôùi raên cuûa Thaäp giôùi laø nhöõng qui taéc – luaân lyù tuyeät ñoái. thì hoï laïi cho raèng thaùnh nhaân daïy nhöõng chuaån möïc phaùt sinh nhö nhöõng chuû yù 181 . Trong khi nhìn nhaän raèng thaùnh Toâma khaúng ñònh nhöõng nhöõng loaïi chuaån möïc “sieâu nghieäm” maø chính hoï cuõng chaáp nhaän laø tuyeät ñoái nhö nhöõng nguyeân taéc : “ñieàu toát phaûi laøm vaø thoe ñuoåi. John Dedek. Curran. vaø Richard Gula 2 cho raèng thaùnh Toâma ñaõ khoâng khaúng ñònh chaân lyù cuûa nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái. hay nhöõng chuaån möïc ñaëc thuø caám voâ ñieàu kieän moïi loaïi haønh vi nhaân linh roõ raøng traùi vôùi luaät töï nhieân. Ngaøy nay nhieàu ngöôøi theo phaùi xeùt laïi trong ñoù coù Charles E. Hoï cho raèng thaùnh nhaân ñaõ hieåu nhöõng giôùi raên cuûa thaäp giôùi laø nhöõng chua73n möïc ‘chính thöùc’ ie nhöõng chuaån möïc caám nhöõng haønh ñoäng ñöôïc moâ taû baèng nhöõng thuaät ngöõ ñaùnh giaù theo luaân lyù nhö gieát ngöôøi. Nhö ñaõ thaáy ngaøi cho raèng nhö laø nhöõng keát luaän tröïc tieáp vaø gaàn ñoái vôùi nhöõng nguyeân taéc chung ñaàu tieân cuûa luaät töï nhieân.

ñaëc bieät lôøi daïy cuûa Ngaøi veà tính tuyeät ñoái cuûa nhöõng giôùi raên trong thaäp giôùi laø ñieàu thieát yeáu ñeå naém vöõng vieäc ngaøi phaân bieät giöõa nhöõng haønh vi nhaân linh ñöôïc mieâu taû theo loaïi ‘ töï nhieân’ cuûa chuùng vaø nhöõng haønh vi nhaân linh ñöôïc xem xeùt theo loaïi ‘luaân lyù’ cuûa chuùng. thì haønh vi naøy phaûi toát veà maët luaân lyù 5. Cuoái cuøng thaàn hoïc gia xeùt laïi Janssens vaø Mc. Chæ khi hieåu söï phaân bieät naøy ngöôøi ta môùi coù theå ñaùnh giaù vieäc ngaøi traû lôøi cho phaûn baùc noùi raèng vieäc gieát ngöôøi voâ toäi ñoâi khi laïi ñöôïc pheùp veà maët luaân lyù trong chöøng möïc nhö Abraham. ñaõ muoán saùt teá ñöùa con voâ toäi cuûa mình laø Isaac. Theo thaùnh Toâma. vieäc gieát ngöôøi voâ toäi. moät ngöôøi coâng chính vaø toát laønh. coù theå thaønh chính ñaùng do nhöõng hoaøn caûnh trong ñoù nhöõng ñieàu toát phi luaân lyù ñöôïc thöïc hieän laïi coù giaù trò hôn ñieàu xaáu phi luaân lyù lieân heä vaø laøm cho haønh vi ñoù thaønh chính ñaùng vaø toát veà maët luaân lyù 6. ñieàu naøy daãn ñeán vieäc theo Ngaøi moät haønh vi ngöôøi ta thöïc söï öôùc muoán vaø thöïc hieän roõ raøng nhaèm tìm kieám muïc ñích toát. Cormick cho raèng ñoaïn trích töø taùc phaåm Quaestiones Quodlibetales cho thaáy roõ raøng thaùnh nhaân thöøa nhaän moät haønh vi. Vì thaùnh Goâma coi muïc ñích nhö yeáu toá chính thöùc ñeå nhaän daïng tình traïng toát hay xaáu veà maët luaân lyù cuûa haønh vi nhaân linh. haønh quyeát moät phaïm nhaân 182 . Phaûi noùi gì veà nhöõng ñoøi hoûi treân cuûa nhöõng hoïc gia xeùt laïi ? Vieäc naém vöõng chính xaùc tö töôûng cuûa Thaùnh Toâma. Theâm vaøo ñoù moät vaøi ngöôøi cho raèng.gieát ngöôøi voâ toäi chaúng haïn “chæ ñuùng moät phaàn lôùn” ie. chuùng laø nhöõng ñieàu khaùi quaùt hoùa höõu duïng. xeùt moät caùch chaát theå. nhög khoâng phaûi laø nhöõng chuaån möïc luaân lyù ñích thöïc caùch phoå quaùt 4. lieân quan ñeán tình traïng xaáu cuûa moät ñieàu xaáu phi luaân lyù.

laø nhöõng khía caïnh khoâng hoaøn chænh cuûa nhöõng haønh ñoäng toát veà maët luaân lyù. Ngaøi cho raèng muïc ñích vaø ñoái töôïng laø nhöõng nhaân toá ñaàu tieân ñem laïi cho haønh vi nhaân linh nhöõng hình thaùi luaân lyù trong chöøng möïc chuùng laø nhöõng thöïc taïi ñaàu tieân ñöôïc taùc nhaân öôùc muoán. vì con ngöôøi. Muc ñích laø 183 . Muïc ñích maø ngöôøi ta thöïc hieän moät haønh vi vì noù. Thaùnh Toâma nhaán maïnh moïi yeáu toá naøy phaûi toát veà maët luaân lyù hay hoøa hôïp vôùi nhöõng giôùi leänh cuûa luaät töï nhieân neáu toaøn boä haønh vi nhaân linh phaûi toát 10. Neàn taûng cuûa söï phaân bieät naøy laø roõ raøng vì mang tính chaát ‘nhaân linh’ hay ‘luaân lyù’ maø nhöõng haønh vi nhaân linh ñoùn nhaän ‘hình thöùc’ khoâng phaûi töø baûn chaát nhöng töø trí naêng cuûa con ngöôøi. trong khi ñoù vieäc gieát ngöôøi lieân quan ñeán vieäc haønh quyeát phaïm nhaân bò keát aùn vaø töï baûo veä baèng phöông tieän duøng söùc maïnh choáng laïi söï taán coâng voâ côù. trong chöøng möïc vieäc gieát ngöôøi voâ toäi chæ laø ‘haønh vi gieát ngöôøi’ theo nghóa luaân lyù vaø töï noù xaáu veà maët luaân lyù (secundum se) 8. vaø ñi ngöôïc laïi vôùi giôùi raên cuûa Thaäp giôùi caám gieát ngöôøi. vôùi tö caùch laø höõu theå coù trí naêng. gieát keû taán coâng mình baèng moät haønh vi töï veä. muïc ñích naøy laø nguoàn maïch ñaàu tieân cuûa nhöõng hình thaùi luaân lyù cuûa haønh vi nhaân linh. xeùt theo loaïi ‘töï nhieân’. Trí naêng ñem laïi hình thaùi luaân lyù cho nhöõng haønh vi naøy qua vieäc phaân bieät ‘muïc ñích’. haønh ñoäng tröôùc heát vì moät muïc ñích 11. trong luaân lyù chuùng ñöôïc xaùc ñònh roõ bôûi ñoái töôïng cuûa vieäc choïn löïa cuûa yù chí nhö nhöõng haønh vi coâng bình vaø töï veä chính ñaùng chöù khoâng phaûi laø haønh vi gieát ngöôøi.bò keát aùn. taát caû nhöõng haønh vi treân ñeàu laø ‘nhöõng haønh vi gieát ngöôøi’. ‘ñoái töôïng’. Nhöng chuùng laïi khaùc nhau theo loaïi ‘luaân lyù’. ‘hoaøn caûnh’.

khoâng coù luaät tröø. Vì vaäy thí duï moät ngöôøi phaûi choïn vieäc boá thí cho ngöôøi ngheøo. ngöôøi baïn 184 . Vì theá haønh ñoäng laøm vôi ñi noåi ñau khoå cuûa ngöôøi ngheøo baèng vieäc bieân thuû tieàn baïc hay buoân baùn chaát ma tuùy baát hôïp phaùp laø ñieàu xaáu xa veà maët luaân lyù. nhöng coøn laø nhöõng chuaån möïc ñaëc thuø caám nhöõng loaïi haønh vi nhaân linh ñöôïc coi nhö tuyeät ñoái voâ luaân vaø choáng laïi luaät töï nhieân. Nhöng ‘ñoái töôïng’ cuûa haønh vi beân ngoaøi ñöôïc yù chí choïn löïa hay haønh vi yù chí. ‘ giao hôïp vôùi ngöôì khoâng phaûi laø cuûa mình’ (ie. Ngaøi cho raèng nhöõng giôùi raên naøy laø tuyeät ñoái.‘hình thöùc phoå quaùt hôn’ (forma magis universalis) cuûa toaøn boä haønh vi nhaân linh theo cuõng cuøng moät nghóa ngöôøi ta noùi moät loaïi (genus) laø ‘hình thöùc phoå quaùt hôn’ vôùi söï kính troïng nhöõng hình thaùi khaùc cuûa noù 12. Nhôø nhöõng giôùi raên naøy ngöôøi ta nhaän ra nhöõng ñoái töôïng luaân lyù cuûa haønh vi. Nhöng muïc ñích maø vì ñoù ngöôøi ta choïn vieäc boá thí noù cuõng phaûi toát – giuùp ñôõ ngöôøi ngheøo. noù phaûi toát neáu toaøn boä haønh vi nhaân linh laø toát. Ñaây laø ñoái töôïng cuûa haønh vi yù chí. Khi taâm trí phaân bieät ñöôïc nhö theá. vaø khi moâ taû ngöôøi ta ñònh loaïi nhöõng ñoái töôïng naøy laø gieát ngöôøi voâ toäi. Nhöng neáu moät ngöôøi muoán giuùp ñôõ ngöôøi ngheøo (muïc ñích toát) hoï khoâng theå choïn phöông tieän xaáu (ñoái töôïng) ñeå laøm ñieàu ñoù. laøm vinh danh Thieân Chuùa. Neáu ngöôøi naøo boá thí nhaém ñöôïc khen ngôïi thì haønh ñoäng ñoù bò maát chaát löôïng veà maët luaân lyù vì muïc ñích naøy. ta nhaän thaáy laäp tröôøng cuûa thaùnh Toâma veà caùc giôùi raên cuûa Thaäp giôùi laø hoaøn toaøn minh baïch. Vì ñaây laø muïc ñích gaàn maø taùc nhaân haønh ñoäng coù yù ñònh thöïc hieän. Chuùng khoâng chæ laø nhöõng chuaån möïc hay ñieäp luaän chính thöùc caám nhöõng haønh vi ñaõ ñöôïc coi nhö laø ‘baát chính’. Vaø vieäc boá thí laø ñieàu toát naøo ñoù.

nghóa laø vaán ñeà chuû yeáu nhaän thöùc ñöôïc maø haønh vi öôùc muoán choïn löïa coù lieân quan. khi oâng muoán vaâng theo leänh truyeàn cuûaa Thieân Chuùa teá saùt ñöùc con mình laø isaac.ñôøi). khoâng phaûi baèng vieäc coá yù baõi boû ñoøi hoûi cuûa chuaån möïc ‘caám gieát ngöôøi voâ toäi’. nhöng baèng vieäc taïo ñieàu kieän qua ñoù ñoái töôïng vaø do ñoù nhöõng hình thaí luaân lyù cuûa haønh vi ñöôïc Abraham choïn löïa khoâng phaûi laø gieát ngöôøi voâ toäi nhöng laø thi haønh söï coâng chính cuûa Thieân Chuùa 15. Leänh truyeàn cuûa Thieân Chuùa thay ñoåi tình traïng. ‘laáy nhöõng gì thuoäc veà ngöôì khaùc’ 14 . cho raèng vieäc ngoaïi tình (quan heä tình duïc vôùi vôï cuûa teân ñoäc taøi trong tröôøng hôïp naøy) laø coù theå ñöôïc pheùp veà maët luaân lyù khi ngöôøi ta laøm chuyeän ñoù ñeå cöùu quoác gia khoûi caûnh ñoäc taøi. ngoaïi tình. ñoái töôïng haønh vi cuûa Abraham. thaùnh Toâma tröïc tieáp traû lôøi : ‘khoâng ñöôïc theo nhaø chuù giaûi nhö theá. Trong soá nhöõng qui taéc tuyeät ñoái coù nhöõng qui taéc caám gieát ngöôøi voâ toäi. aên troäm vaø gian daâm 16. nhöng laø ‘thöïc thi leänh truyeàn chính ñaùng cuûa Thieân Chuùa’. Vì theá theo Thaùnh Toâma. Vì theá khi chaïm traùn vôùi quan ñieåm cuûa nhaø chuù giaûi taùc phaåm Nochomachean Ethics cuûa Aristote ta ñöôïc bieát döôùi caùi teân ‘nhaø bình giaûi coå xöa’. nghóa laø nhöõng giôùi luaät cuûa luaät töï nhieân caám nhöõng haønh vi ñöôïc ñònh roõ laø xaáu veà maët luaân lyù vì ‘ñoái töôïng’ cuûa chuùng. ngöôøi ta 185 .Thaùnh Toâma daïy raèng nhöõng luaät tröø beà ngoaøi ñoái vôùi nhöõng chuaån möïc naøy thöïc söï laø nhöõng loaïi haønh vi nhaân linh khaùc ñöôïc ñoái töôïng haønh vi nhaân linh khaùc ñöôïc nhöõng ñoái töôïng khaùc cuûa vieäc ngöôøi ta choïn löïa chæ roõ. khoâng phaûi laø vieäc ‘gieát ngöôøi voâ toäi’. Tuy nhieân Thaùnh Toâma khaúng ñònh chaân lyù cuûa nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái.

nhöng laø moät haønh vi ñöôïc goïi caùch chính xaùc vaø chính ñaùng laø ‘haønh vi töï veä’. Cormick naïi ñeán ñoaïn trong Questiones Quodlibetales ñeå chöùng minh thaùnh Toâma daïy raèng veà maët luaân lyù laø chính ñaùng neáu ta muoán moät ñieàu phi luaân lyù lôùn hôn. Noäi dung khaû tri cuûa noù laø ñieàu ñöôïc löïa choïn laø moät ñieàu gì toát. Ngaøi minh hoïa ñieàu naøy khi qui chieáu ñeán vieäc gieát ngöôøi trong luùc töï veä. ngöôøi ta hoaøn toaøn boû ñi nhöõng roái loaïn hay meùo moù cuûa haønh vi hôn laø giöõ noù laïi nhö ‘moät ñieàu xaáu phi luaân lyù’ : ñieàu naøy khoâng coøn hieän dieän nöõa ñeán ñoä ngöôøi ta khoâng theå voâ hieäu hoùa noù baèng vieäc ‘caân nhaéc caùc hoaøn caûnh’ 20. Janssens vaø Mc. chöù khoâng xaáu. thaùnh Toâma noùi roõ raèng khi nhöõng tröôøng hôïp laøm cho haønh vi neân ngay chính vaø nhöõng tröôøng hôïp coù theå thay ñoåi hình thaùi luaân lyù cuûa moät haønh vi neáu vaø chæ neáu chuùng ñi vaøo trong moãi ‘ñoái töôïng’ ñöôïc löïa choïn 19. cho duø ñöôïc thaáy tröôùc. Nhö ñaõ ghi nhaän. Caùi cheát cuûa keû taán coâng. haønh vi khoâng coù keøm theo ñieàu xaáu ‘phi luaân lyù’ ñoái troïng vôùi ñieàu toát phi luaân lôùn hôn.khoâng ñöôïc phaïm toäi ngoaïi tình ñeå kieám baát cöù moät ñieàu toát naøo 17. Trong vieäc töï veä chính ñaùng. thöïc ra khoâng phaûi laø ñieàu ngöôøi ta baét tay vaøo laøm : noù khoâng phaûi laø ñoái töôïng 186 . Haønh vi ngöôøi ta choïn löïa khoâng phaûi laø haønh vi gieát ngöôøi nhöng laø moät cuoäc taán coâng voâ côù. Haønh vi ngöôøi ta choïn löïa khoâng phaûi laø haønh vi gieát ngöôøi. Noùi caùch khaùc. Nhöng trong ñoaïn maø hoï naïi ñeán. 18. Hoï cho raèng trong ñoaïn naøy thaùnh nhaân daïy trong vaøi tröôøng hôïp ñieàu voâ giaù trò phi luaân lyù gaén lieàn vôùi moät loaïi haønh vi naøo ñoù (nhö gieát ngöôøi). ‘ñoái töôïng’ cuûa vieäc choïn khoâng phaùi laø moät ñieàu gì xaáu nhöng laø moät ñieàu gì toát : vieäc baûo veä chính maïng soáng cuûa mình khoûi cuoäc taán coâng voâ côù.

Moät caùch yù nghóa hôn. coù nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái. thaùnh Toâma noùi raèng coù moät soá loaïi haønh vi nhaân linh ‘coù tình traïng meùo moù saùt nhaäp baát khaû phaân ly vôùi chuùng. Cormick. noùi doái 24. ñoaïn naøy trong baûn vaên vuoät ra khoûi söï ghi nhaän cuûa Janssens vaø Mc.ñöôïc ngöôøi ta choïn löïa. Beà ngoaøi. Tö töôûng cuûa ngaøi coù theå ñöôïc toùm löôïc nhö sau : 1. baáy chaáp nhöõng ñoøi hoûi cuûa nhöõng thaàn hoïc gia xeùt laïi. nhöng khoâng raøng buoäc caùch phoå quaùt. Ngaøi daïy raèng beân caïnh nhöõng giôùi luaät khaúng ñònh (chuùng raøng buoäc caùnh chung. 187 . vì hoï khoâng trích daãn noù. nhö gian daâm. Vaø ngaøi ñöa ra nhöõng thí duï veà nhöõng haønh vi nhö theá baèng nhöõng thuaät ngöõ trung laäp veà luaân lyù : gieát ngöôøi voâ toäi 22. semper. nhöng ñaây laø haäu quaû khoâng ñöôïc ngöôøi ta öôùc muoán tröïc tieáp vaø coù chuû yù. phaïm toäi ngoaïi tình nhaèm laät ñoå cheá ñoä ñoäc taøi 23. 2. Ngaøi daïy raèng coù nhöõng haønh vi ‘töï noù laø xaáu theo loaïi cuûa chuùng’ (secundum se mala ex genere) ta khoâng bao giôø ñöôïc pheùp laøm ‘moät chuùt naøo’ (nullo modo) ‘trong töôøng hôïp naøo caû’ (in nullo casu) ‘ñeå tìm kieám moät ñieàu toát naøo’ (pro nulla utilitate). Nhöng ñaây laïi laø ñoaïn trong ñoù than1h Toâma khaúng ñònh ñieàu maø hoï töø choái : ñoù laø chaân lyù cuûa nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái vaø söï xaáu noäi taïi cuûa moät vaøi loaïi haønh vi nhaân linh ñöôïc ñoái töôïng luaân lyù cuûa chuùng chæ roõ. Vieäc trình baøy döôùi ñaây laøm saùng toû ñieàu thaùnh Toâma daïy roõ. Ñuùng hôn noù laø keát quaû khoâng theå traùnh ñöôïc cuûa haønh vi töï veä ñöôïc ngöôì ta choïn löïa. trong moät ñoaïn vaên töông töï. ngöôøi ta khoâng theå thöïc hieän chuùng moät caùch luaân lyù ñöôïc 21. ngoaïi tình vaø nhöõng loaïi khaùc gioùng nhö vaäy.

Moïi choã ngaøi ñeàu baùc boû laäp luaän toan tính giaûi quyeát nhöõng tröôøng hôïp ‘xung ñoät’ baèng vieäc nhaän ra tình traïng söï vieäc hay keát quaû coù theå xem nhö moät ñieàu xaáu nhoû hôn (minus malum) laø laøm moät haønh vi töï noù laø xaáu theo loaïi cuûa noù (secundum se malum ex genere) 26. ngay caû söï mieãn chuaån cuûa Chuùa 28. Keát luaän thöïc roõ raøng : thaùnh Toâma khaúng ñònh nhaân lyù cuûa nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái. thì coøn coù nhöõng giôùi luaät tieâu cöïc. Nhö ta ñaõ thaáy. 188 . cho duø ñoù laø ñieàu toát cao nhaát vaø lôùn nhaát nhö ôn cöùu ñoä chaúng haïn 27. ngaøi daïy raèng nhöõng giôùi raên cuûa thaäp giôùi maø phaàn lôùn mang tính phuû ñònh vaø luoân raøng buoäc caùch phoå quaùt (semper et ad semper) neáu ñöôïc hieåu caùch chính xaùc. 5. chuùng khoâng chòu baát cöù moät luaät tröø naøo. Nhö khoâng khi naøo ñöôïc aên troäm hay phaïm toäi ngoaïi tình’ 25. 3.ad semper). 4. chuùng coù giaù trò vaø raøng buoäc luoân luoân vaø phoà quaùt (semper et ad semper). Ngaøi daïy raèng ñaây laø chaân lyù maëc khaûi : khoâng ñöôïc laøm ñieàu xaáu ñeå kieám ñieàu toát.

Tieâu chuaån ñaùnh giaù nhöõng ñieàu toát xaáu veà maët luaân lyù vaø söï thaät ñoù laø nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái khi loaïi tröø nhöõng haønh vi xaáu noäi taïi. Toâi laøm nhö theá baèng vieäc nghieân cöùu giaùo huaán cuûa Ñöùc Gioan Phaoloâ II veà 1 ñaëc ñieåm luaân lyù cuûa haønh vi nhaân linh 2. ngaøi nhìn nhaän ‘giaùo huaán trình baøy chuû ñeà trung taâm cuûa thoâng ñieäp’. ñaëc bieät nhöõng giôùi raên luoân luoân caám. trong khi nhaéc nhôû caùc anh em Giaùm muïc cuûa ngaøi veà traùch nhieäm muïc töû. khoâng coù luaät tröø.PHUÏ TRÖÔNG II ÑÖÙC GIAÙO HOAØNG GIOAN PHAOLOÂ II & NHÖÕNG QUI TAÉC LUAÂN LYÙ TUYEÄT ÑOÁI Vaøo phaàn cuoái cuûa chöông III trong thoâng ñieäp Veritatis Splendor. Toâi seõ keát luaän baèng vieäc suy tö veà tính chaát baát khaû ngoä cuûa Giaùo huaán trong Veritatis Splendor. Khoâng coâng nhaän nhöõng lyù thuyeát ñaïo ñöùc choái boû nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái vaø khaùi nieäm nhöõng haønh vi xaáu noäi taïi ñöôïc truyeàn thoâng coâng giaùo hieåu. 189 . nhöõng haønh vi noäi taïi laø xaáu’(soá 115). giaùo huaán ñöôïc phaùt bieåu laïi vôùi uy quyeàn cuûa Ñaáng Keá vò thaùnh Pheâroâ. Ñaây laø giaoù huaán taùi khaúng ñònh laïi ‘tính phoå quaùt vaø khoâng thay ñoåi cuûa nhöõng giôùi raên luaân lyù. baûo veä phaåm giaù baát khaû xaâm phaïm cuûa con ngöôøi vaø chæ ra con ñöôøng tieán ñeán söï vieân maõn trong Ñöùc Kitoâ 3. ÔÛ ñaây toâi seõ trình baøy vaø chuù giaûi giaùo huaán cuûa Veritatis Splendor veà vaán ñeà nhöõng haønh vi xaáu noäi taïi vaø töông öùng vôùi chuùng laø nhöõng chuaån möïc luaân lyù tuyeät ñoái hay khoâng coù luaät tröø.

18 – 6). Summa Theologiae I – II. Vieäc ñònh loaïi luaân lyù nhöõng haønh vi nhaân linh. ‘ñem laïi ñònh nghóa luaân lyù cho chính con ngöôøi thöïc hieän chuùng. Tuy nhieân ñieàu quan troïng chuû yeáu laø coù theå xaùc ñònh xem haønh ñoäng ñöôïc ñöa ra coù toát veà maët luaân lyù hay khoâng. (Veritatis Splendor. Ñöùc Gioan Phaoloâ II vieát nhö sau : “Ñeå coù theå 190 . Trong moät ñoaïn raát quan troïng toùm löôïc tuyeät vôøi truyeàn thoáng Coâng giaùo. soá 61). nhö ñaõ ñöôïc ghi nhaän ôû chöông nhaát. Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II minh nhieân quan taâm ñeán vieäc ñònh ñoaït haønh vi nhaân linh vaø tieâu chuaån taïo neân söï ñaùnh giaù ñieàu toát hay xaáu luaân lyù cuûa haønh vi nhaân linh trong phaàn 4 cuûa chöông II cuûa thoâng ñieäp Veritatis Splendor. Sau khi baùc boû moät vaøi lyù thuyeát ñaïo ñöùc ñöông thôøi maø ngaøi cho laø nhöõng kieåu cuûa thuyeát Duy cöùu caùnh vaø hoaøn toaøn khoâng thoûa ñaùng (vaø toâi seõ trôû laïi vaán ñeà naøy ôû phía döôùi). tröôùc khi ta töï do choïn löïa laøm moät ñieàu gì ñoù. ñöôïc thaùnh Toâma dieãn taû. chuùng xaùc ñònh dieän maïo thieâng lieâng thaâm saâu cuûa hoï. ñieàu quan troïng laø chæ cho thaáy Ñöùc Gioan Phaoloâ II nhìn nhaän caùch roõ raøng söï töï do choïn löïa laø nguyeân lyù hieän sinh cuûa ñôøi soáng luaân lyù vaø haønh vi nhaân linh roõ raøng trong möùc ñoä chuùng ñöôïc choïn löïa töï do.Nhöng tröôùc khi xem xeùt giaùo huaán cuûa ngaøi veà nhöõng hình thaùi cuûa haønh vi nhaân linh. Ñöùc Thaùnh Cha nhaán maïnh ‘tính luaân lyù cuûa nhöõng haønh vi c tieân leä thuoäc caùch cô baûn vaøo ‘ñoái töôïng’ ñöôïc yù chí chuû taâm choïn löïa caùch hôïp lyù (soá 78 vôùi qui chieáu minh nhieân ñeán than1h Toâma. Ta caàn bieát laøm theá naøo nhöõng haønh vi nhaân linh laø toát veà maët luaân lyù vaø nhöõng tieâu chuaån ñeå xaùc ñònh ñaëc ñieåm luaân lyù cuûa chuùng. soá 71 vaø x. 1.

ngöôøi ta khoâng theå nghó tôùi moät tieán trình hay moät bieán coá chæ thuoäc caáp traät vaät lyù maø thoâi. Ñoái töôïng aáy laø cuøng ñích caän keà cuûa moät choïn löïa cho suy tính ñaùnh daáu haønh vi öôùc muoán cuûa con ngöôøi haønh ñoäng’ (soá 78). Thí duï ‘ñoái töôïng’ cuûa haønh vi ngoaïi tình laø aên naèm vôùi moät ngöôøi naøo ñoù khoâng phaûi laø ngöôøi baïn ñôøi cuûa mình. ñoái töôïng aáy laø nguyeân nhaân mang laïi söï toát laønh cuûa yù muoán. baèng caùch taùch rôøi caùc haønh vi aáy ra khoûi yù höôùng ñaõ daãn ñeán löïa choïn hoaëc ra khoûi 191 . Thöïc vaäy ñoái töôïng cuûa haønh vi öôùc muoán laø moät loaïi haønh vi öùng xöû ñaõ ñöôïc löïa choïn caùch töï do. ‘ñoái töôïng’ cuûa haønh vi nhaân linh laø vaán ñeà chính maø haønh vi nhaân linh coù lieân heä – ñaây laø moät ñeà nghò khaû tri ngöôøi ta coù theå chaáp nhaän qua vieäc choïn löïa vaø thöïc hieän beân ngoaøi. nghóa laø ‘Caàn phaûi loaïi boû luaän ñeà uûa caùc lyù thuyeát duy cöùu caùnh vaø duy caân xöùng theo ñoù khoâng theå döïa vaøo theå loaïi ‘ñoái töôïng’ cuûa noù ñeå thaåm ñònh moät löïa choïn coù suy tính nhaèm thöïc hieän moät soá haønh vi öùng xöû hoaëc moät soá haønh vi nhaát ñònh naøo ñoù laø xaáu veà maët luaân lyù. Vôùi tö caùch phuø hôïp vôùi meänh leänh cuûa lyù trí. noù kieän toaøn chuùng ta veà maët luaân lyù…Nhö vaäy ñeå ñeà caäp ñeán ñoái töôïng cuûa moät haønh vi luaân lyù nhaát ñònh.naêm vöõng ñöôïc ñoái töôïng ñoùng vai phaân loaïi cho moät haønh vi veà maët luaân phaûi ñaët mình vaøo trong vieãn töôïng cuûa con ngöôøi haønh ñoäng. Trong trí maø hieåu ‘ñoái töôïng’ cuûa haønh vi nhaân linh nhö theá thì deõ naém baét keát luaän cuûa Ñuù7c Gioan Phaoloâ II. Noùi caùch khaùc. hay vôùi ngöôøi phoái ngaãu cuûa ngöôøi khaùc. ñeå roài löôïng giaù tuøy theo noù gaây neân moät tình traïng söï vieäc nhaát ñònh trong theá giôùi beân ngoaøi. Ngoaïi tình laø nhö theá.

bôûi vì töï caên reå chuùng maâu thuaãn vôùi söï thieän cuûa con ngöôøi xeùt nhö laø ñöôïc taïo döïng theo hình aûnh cuûa Thieân Chuùa’ (soá 80). soá 82). trong khi baøn veà caùch hieåu luaät töï nhieân cuûa Ñöùc Gioan Phaoloâ II.toaøn boä nhöõng haäu quaû coù theå tieân ñoaùn cuûa haønh vi aáy treân taát caû nhöõng ngöôøi lieân heä’ (soá 79. vôùi tha nhaân vaø vôùi theá giôùi vaät chaát…Nhöõng giôùi raên maø Ñöùc Gieâsu nhaéc nhôõ chaøng thanh nieân nhaém muïc ñích baûo toàn söï thieän cuûa con ngöôøi. baèng vieäc 192 . nhaán maïnh raèng nhöõng giôùi raên khaùc nhau cuûa Thaäp giôùi thöïc ra chæ laø nhöõng suy tö veà moät giôùi raên duy nhaát veà söï thieän cuûa con ngöôøi. Toâi theâm söï nhaán maïnh ñeán ñoaïn cuoái trích töø Veritatis Splendor vì ôû ñaây Ñöùc Thaùnh Cha qui chieáu ñeán tieâu chuaån luaân lyù hay chaân lyù laøm ta coù khaû naêng xaùc ñònh ñoái töôïng ñöôïc ñöa ra cuûa haønh vi nhaân linh laø toát hay laø xaáu. ôû nôi töøng caáp ñoä cuûa nhöõng ñieàu thieän khaùc nhau taïo than2h tính chaát cho caên tính con ngöôøi laø moät höõu theå vöøa thieâng lieâng vöøa coù theå xaùc trong töông quan vôùi Thieân Chuùa. Nhö ta thaáy tröôùc ñoù. 2. hình aûnh cuûa Thieân Chuùa. ngaøi ñaõ nhaán maïnh chuùng ta coù theå yeâu meán tha nhaân vì yeâu meán vaø kính troïng söï thieän hoaøn haûo cuûa hoï. Thieâu chuaån ñeå ñaùnh giaù tình traïng toát hay xaáu cuûa haønh vi nhaân linh Trong trí maø hieåu ‘ñoái töôïng’ cuûa haønh vi nhaân linh nhö theá thì cuõng deã daøng naém baét laäp luaän cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng ngaøi toùm löôïc laäp luaän naøy nhö sau : ‘Lyù trí chöùng thöïc raèng coù theå coù nhöõng ñoái töôïng cuûa haønh vi nhaân linh maø xem ra töï baûn chaát chuùng ‘khoâng theå phoái trí’ ñeå höôùng veà Thieân Chuùa. x. Nhö ñaõ ghi chuù tröôùc ñoù ôû chöông II.

70. 79. söï hieäp thoâng lieân vò trong hoân nhaân vaø nhöõng ñieàu gioáng nhö theá (soá 13). chuùng baûo veä phaåm giaù con ngöôøi vaø laø ñoøi hoûi cuûa loøng yeâu ngöôøi nhö chính mình (soá 15. nhö Ñöùc Giaùo hoaøng nhaéc nhôõ chuùng ta (x. 82) cuûa ñoái töôïng con ngöôøi choïn löïa. soá 49. (soá 13). Haønh vi nhaân linh naøo coù ñoái töôïng bò Truyeàn thoáng coâng giaùo coi laø xaáu noäi taïi chuùng bò loaïi tröø bôûi nhöõng giôùi raên tieâu cöïc caám chuùng ta. laøm chöùng doái dieãn taû caùch maïnh meõ nhu caàu caáp baùch baûo veä söï soáng con ngöôøi. troäm caép. Hôn nöõa nhöõng giôùi luaät naøy khoâng noùi haønh ñoäng ngöôïc laïi vôùi nhaân ñöùc laø sai thí duï : Gieát ngöôøi caùch baát coâng. haønh vi giao hôïp khoâng khieát tònh. 77. Nhöõng haønh vi xaáu noäi taïi xuùc phaïm ñeán (soá 75) vaø ‘maâu thuaãn taän caên’ söï thieän cuûa con ngöôøi. 67. nhöõng giôùi luaät naøy loaïi tröø. 99). qua vieäc töï do choïn löïa chaáp nhaän ñeà xuaát gaây thieät haïi. 52. Nhö ta ñaõ thaáy. Nhöõng loaïi haønh vi öùng xöû naøy thí duï laøm ñieàu gì daãn ñeán caùi cheát cuûa ngöôøi voâ toäi.beânh vöïc nhöõng ñieàu thieän cuûa con ngöôøi. Ñuùng hôn. coù quan heä tính duïc baát chaáp söï kieän toái thieåu moät trong hai phaàn töû laäp gia ñình bò loaïi tröø bôûi moät giôùi luaät luaân lyù tieâu cöïc thích ñaùng. maø tröôùc tieân ngöôøi ta khoâng caàn nhaän ra noù ñoái nghòch laïi vôùi nhaân ñöùc. 50 – 52. phaù huûy hay ngaên caûn ñieàu thieän cuûa con ngöôøi. Ñöùc Gioan Phaoloâ II khaúng ñònh nhöõng giôùi luaät tieâu cöïc cuûa thaäp giôùi : Ngöôi khoâng ñöôïc gieát ngöôøi. phaïm toäi ngaoïi tình. khoâng coù luaät tröø. Nhö Ñöùc Gioan Phaoloâ II giaûi thích : ‘nhöõng giôùi luaät luaân lyù tieâu cöïc…caám moät soá haønh ñoäng hay haønh vi öùng xöû cuï theå noäi taïi (soá 67). ôû nôi töøng caáp ñoä cuûa nhöõng ñieàu thieän khaùc nhau taïo thaønh tính chaát 193 .

torng soá ñoù coù söï soáng theå xaùc (soá 48. 78). vôùi quyeàn lôïi vaø boån phaän ngang nhau. soá 50). ñaây laø ñieàu chính yeáu hieån nhieân cho vieäc baûo veä quyeàn baát khaû xaâm phaïm cuûa con ngöôøi. (soá 97). x. nhöõng giôùi raên naøy bao goàm toaøn boä luaät töï nhieân’ (soá 79. x. vôùi tha nhaân vaø vôùi theá giôùi vaät chaát (soá 13. Ñöùc Giaoù hoaøng giaûi thích khoâng theå kính troïng söï thieän cuûa con ngöôøi neáu khoâng kính troïng nhöõng ñieàu thieän noäi taïi nôi con ngöôøi. theo thaùnh Toâma. 3. Ñöùc Gioan Phaoloâ nhaán maïnh ñoøi hoûi luaân lyù ñaàu tieân cuûa loøng yeâu thöông vaø kính troïng con ngöôøi laø muïc ñích chöù khoâng bao giôø laø phöông tieän.cho caên tính con ngöôøi laø höõu theå vöøa thieâng lieâng vöøa coù theå xaùc trong töông quan vôùi Thieân Chuùa. nhö Ñöùc Gioan Phaoloâ nhaán maïnh. do chính baûn thaân cuûa noù. soá 43. Chaân lyù vó ñaïi ñoù laø nhöõng chuaån möïc luaân lyù tuyeät ñoái caám nhöõng haønh vi xaáu noäi taïi ‘luoân coù giaù trò ñoái vôùi moïi ngöôøi vaø khoâng coù luaät tröø’. Ñöùc Thaùnh cha vieát : ‘Thöïc ra caùc chuaån möïc naøy taïo thaønh neàn moùng khoâng chuyeån lay vaø nguoàn baûo ñaûm vöõng chaéc cho söï chung soáng coâng baèng vaø hoøa bình cuûa nhaân loaïi. Ñoái vôùi caùc chuaån möïc luaân lyù 194 . x. 72. ‘nhöõng ñieàu thieän ñöôïc caùc giôùi raên baûo veä. Nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái baûo veä phaåm giaù baát khaû xaâm phaïm cuûa con ngöôøi vaø chæ ra con ñöôøng höôùng tôùi söï vieân maõn trong Ñöùc Kitoâ. ‘nhöõng ñieàu thieän ñöôïc luaät töï nhieân chæ cho thaáy laø nhöõng ñieàu thieän ngöôøi ta phaûi theo ñuoåi (soá 67). soá 78 – 80). loøng kính troïng ñoái vôùi nhöõng ñieàu thieän neàn taûng’. ñieàu naøy khoâng bao haøm. vaø bôûi ñoù cho moät neàn daân chuû ñích thöïc coù theå naûy sinh vaø trieån nôû khoûi ñi töø söï bình ñaúng cuûa heát moïi thaønh phaàn.

theo moät ñöôøng höôùng tích cöïc. bieát ñöa ra nhöõng phaùn ñoaùn vaø daãn tôùi nhöõng quyeát ñònh theo ñuùng vôùi chaân lyù. Ñöùc Gioan Phaoloâ II minh hoïa chaân lyù vó ñaïi naøy khi naïi ñeán chöùng töø cuûa caùc vò töû ñaïo ‘Tính chaát baát khaû chaáp nhaän cuûa nhöõng chuû thuyeát luaân lyù Duy cöùu caùnh. Ñuùng hôn khi phaân ñònh. moät tình yeâu töï hieán saún saøng chòu ñöïng söï döõ hôn laø laøm söï döõ. thì khoâng coù ñaëc quyeàn hay coù luaân lyù tuyeät ñoái loaïi tröø chuøng daãn ñeán vieäc töø boû quyeàn baát khaû xaâm phaïm cuûa con ngöôøi.naøo laø ngaên caám söï döõ noäi taïi. Vì roõ raøng nôi Ñöùc Kitoâ chòu ñoùng ñinh maø Giaùo hoäi tìm thaáy caâu traû lôøi cho vaán naïn taïi sao ta phaûi vaâng lôøi nhöõng chuaån möïc luaân lyù phoå quaùt vaø khoâng thay ñoåi (soá 85). Duy haäu quaû. Ñöùc Gioan Phaoloâ II nhìn nhaän ‘caùi giaù cuûa ñau khoå vaø hy sinh lôùn lao maø chæ cho thaáy söï phaân bieät maø Giaùo hoäi thöïc hieän ñoái vôùi thuyeát duy cöùu caùnh khoâng chæ döøng laïi ôû choã toá caùo hoaëc baøi xích’ vì thuyeát naøy ñi ñeán vieäc choái boû nhöõng chuaån möïc luaân lyù tuyeät ñoái caám nhöõng haønh vi xaáu töï noäi taïi. Duy caân xöùng töø choái söï hieän höõu cuûa nhöõng chuaån möïc luaân lyù tieâu cöïc ñoái vôùi nhöõng loaïi haønh vi öùng xöû ñaëc thuø. Nhöõng chuaån möïc naøy mang tính boù buoäc roõ raøng vì chuùng baûo veä phaåm giaù baát khaû xaâm phaïm cuûa con ngöôøi maø ta phaûi yeâu meán vôùi tình yeâu cuûa Ñöùc Kitoâ. Giaùo hoäi nhaém naâng ñôõ caùch heát möïc yeâu thöông taát caû moïi tính höõu ñeå löông taâm hoï ñöôïc huaán luyeän. ‘cuoái cuøng theo ñuùng vôùi chaân lyù ñöôïc maëc khaûi nôi Ñöùc Kitoâ Gieâsu’ (soá 85). nhöõng chuaån möïc coù giaù trò vaø khoâng mieãn tröø. quyeàn phaûi ñöôïc thöøa nhaän vaø kính troïng neáu xaõ hoäi phaûi thoûa ñaùng. 195 .

thaùnh Gioan taåy giaû trong Taân öôùc chòu cheát ñeå laøm chöùng cho vua.ñieàu naøy ñöôïc vieäc töû ñaïo cuûa caùc ngöôøi Kitoâ höõu xaùc nhaän caùch ñaëc bieät huøng hoàn. Ñaáng chòu ñoùng ñinh – ñem laïi cho ta caâu traû lôøi cuoái cuøng taïi sao ta khoâng ñöôïc laøm ñieàu xaáu bò caùc chuaån möïc luaân lyù caám neáu ta muoán hoaøn toaøn trôû neân nhöõng höõu theå nhö Thieân Chuùa 196 . trích daãn töø GS soá 22). nôi ngöôøi chuû ñoäng hôn laø nôi keû nhaän chòu” (soá 92 vôùi trích daãn töø GS soá 27). Nhöõng chuaån möïc luaân lyù tuyeät ñoái luoân luoân caám ôû moïi nôi nhöõng haønh vi xaáu noäi taïi do ñoái töôïng cuûa vieäc löïa choïn luaân lyù – gaây thieät haïi. chöùng töø töû ñaïo coøn veùn môû roõ reät boä maët ñích thöïc cuûa haønh vi aáy. (soá 90). Ñaáng chòu ñoùng ñinh. “ñaõ toû cho con ngöôøi bieát roõ veà chính mình. phaù huûy. Heâroâñeâ veà ‘Luaät cuûa Chuùa’ ñoái vôùi hoân nhaân. laøm chöùng caùch huøng hoàn cho caû söï thaùnh thieän cuûa luaät Chuùa laãnt khaû xaâm phaïm cho phaåm giaù con ngöôøi döïng neân theo hình aûnh Chuùa vaø gioáng nhö Ngaøi (soá 92). vaø nhöõng thí duï khaùc trong Taân öôùc. moät boä maët cuûa tình traïng xaâm phaïm ‘nhaân tính’ ngöôøi . ñaëc bieät laø chính Ñöùc Gieâsu. Roài Ñöùc Giaùo hoaøng tieáp tuïc trích daãn thí duï : baø Suzana trong Cöïu öôùc saún saøng chòu cheát hôn laø phaïm toäi ngoaïi tình. ngaên caûn nhöõng ñieàu thieän cuûa con ngöôøi – chæ ra con ñöôøng ñeán söï vieân maõn trong Ñöùc Kitoâ. Cho neân Ngaøi tieáp tuïc : “moät ‘yù nghóa nhaân baûn’ maø ngay caû trong nhöõng tröôøng hôïp ‘ ngoaïi leä’” ngöôøi ta kyø voïng gaùn cho haønh vi xaáu noäi taïi ñeàu bò chöùng töø töû ñaïo toá caùo laø giaû taïo vaø sai laàm : hôn theá nöõa. vaø toû cho hoï thieân chöùc cao caû qua vieäc maïc khaûi veà Chuùa Cha vaø tình yeâu cuûa Ngaøi” (soá 2. (soá 93). Ñöùc Gioan Phaoloâ chæ cho thaáy ‘vieäc töû ñaïo ñöôïc chaáp nhaän nhö moät söï xaùc nhaän veà tính baát khaû xaâm phaïm cuûa traät töï luaân lyù.

vaø chia seû söï soáng thaàn linh cuûa Ngaøi. ñoàng thôøi cuõng laø söï môû roäng phoå quaùt tröôùc taát caû nhöõng gì hieän höõu baèng cuoäc vöôït ra khoûi chính mình ñeå tieán ñeán söï nhaän thöùc vaø tình yeâu ñoái vôùi tha nhaân (x. Ngöôøi soáng töï do caùch vieân maõn nhôø töï hieán hoaøn toaøn chính mình vaø Ngöôøi keâu môøi caùc moân ñeä cuõng thoâng phaàn vaøo söï töï do cuûa Ngöôøi (soá 85). Söï töï do caèm reã nôi chaân lyù veà con ngöôøi vaø cuoái cuøng noù höôùng ñeán söï hieäp thoâng. vaø hôn nöõa. GS soá 24). Töï do laø yeáu toá caáu thaønh con ngöôøi vôùi tö caùch laø hình aûnh cuûa höõu theå ñöôïc taïo thaønh voán laø neàn taûng cuûa phaåm giaù con ngöôøi. nghóa laø moùn quaø caàn phaûi ñoùn nhaän nhö moät haït maàm vaø vun troàng vôùi tinh thaàn traùch nhieäm. Töï do laø söï chieám höõu chính mình caùch baát khaû vong thaân. Ñaây laø chaân lyù toái haäu nhaèm höôùng daãn söï choïn löïa töï do : yeâu thöông nhö Ta ñaõ vaø ñang ñöôïc Thieân Chuùa yeâu thöông trong Ñöùc Kitoâ maø “thaân theå chòu ñoùng ñinh cuûa Ngöôøi laø söï maëc khaûi troøn ñaày veà moái daây lieân lieân keát baát khaû phaân ly giöõa töï do vaø chaân lyù.muoán – maïc khaûi yù nghóa chính toâng cuûa töï do. Nhö Ñöùc Kitoâ maëc khaûi cho ta. cuõng nhö söï phuïc sinh cuûa Ngöôøi töø coõi cheát laø söï tuyeân döông toät baäc veà tính chaát höõu hieäu 197 . coøn keâu môøi con ngöôøi trôû neân baïn höõu cuûa Ngaøi. Ñöùc Gioan Phaoloâ II vieát : Töï do con ngöôøi thuoäc veà chuùng ta vôùi tö caùch laø nhöõng thuï taïo. nghóa laø trong vieäc töï hieán chính mình…söï töï hieán nhaèm phuïc vuï Thieân Chuùa vaø anh em (soá 87). nhôø maëc khaûi cuûa Ñöùc Kitoâ. Trong moät ñoaïn ñaëc bieät quan troïng. trong ñoù chaát chöùa ôn goïi nguyeân sô maø Ñaáng Taïo Hoùa ngoû vôùi con ngöôøi ñeå keâu môøi con ngöôøi ñaït tôùi söï Thieän ñích thöïc. ‘söï töï do ñöôïc thaønh toaøn trong tình yeâu.

Ñöùc Gioan Phaoloâ II nhaéc laïi chaân lyù naøy laø vaán ñeà ñöùc tin. Ngaøi chæ cho thaáy Coâng ñoàng Trentoâ ñaõ long troïng keát aùn quan ñieåm cho raèng” nhöõng ngöôøi ñöôïc coâng chính hoùa khoâng theå tuaân giöõ nhöõng giôùi raên cuûa Thieân Chuùa : vì Thieân Chuùa khoâng ra leänh nhöõng ñieàu khoâng theå laøm ñöôïc. nhöng khi ra leänh Ngaøi khuyeân caùc baïn laøm ñieàu coù theå laøm ñöôïc vaø caàu nguyeän cho ñieàu baïn khoâng theå vaø Ngaøi ban cho baïn söï trôï giuùp cuûa Ngaøi ñeå laøm cho baïn coù khaû naêng laøm ñöôïc’ (soá 102. DS 1536. vôùi söï trôï giuùp cuûa ôn suûng Chuùa : phaåm giaù cuûa ngöôøi yeâu thöông nhö Thieân Chuùa yeâu thöông trong Ñöùc Gieâsu chòu ñoùng ñinh. Can. Nhö Ñöùc Giaùo hoaøn nhaéc nhôõ chuùng ta. Hôn nöõa trong cuoäc ñoáu tranh ñeå soáng xöùng ñaùng laø nhöõng höõu theå ñöôïc döïng neân theo hình aûnh Chuùa vaø ñöôïc môøi goïi soáng hieäp thoâng vôùi Ngaøi. ñieàu naøy khoâng ñoái nghòch chuùt naøo vôùi söï töï do vaø 198 . chöông 2. bôû vì cuøng vôùi caùc giôùi raên. Söï höïc coù nhöõng haønh vi xaáu noäi taïi vaø töông öùng chuùng laø nhöõng chuaån möïc tuyeät ñoái khoâng chaáp nhaän mieãm tröø. toäi coù theå traùnh ñöôïc. khoùa VI. Chuùa ban cho ta khaû naêng tuaân giöõ chuùng” (soá 112). Trong khi daïy veà nhöõng chuaån möïc tuyeät ñoái Giaùo hoäi tuyeät nhieân khoâng theo chuû nghóa khaéc khoå vaø phi thöïc teá. Cum hoc tempore. Ta coù theå soáng nhö Thieân Chuùa muoán vì Ngaøi bao giôø cuõng saún saøng trôï giuùp ta baèng ôn suûng cuûa Ngaøi. DS 1568). chuùng ta khoâng ñôn ñoäc moät mình. 18. saéc leänh veà söï coâng chính hoùa. x. Thieân Chuùa khoâng bao giôø ra leänh ñieàu khoâng theå laøm ñöôïc : “côn caùm doã coù theå ñöôïc vöôït qua.vaø veà söùc maïnh cöùu ñoä cuûa moät töï do ñöôïc thi thoá trong chaân lyù”ù (soá 87). Ñôn giaûn chæ ñeå nhaéc nhôõ chuùng ta veà phaåm giaù cuûa nhöõng haønh vi choïn löïa töï do. trích daãn töø Coâng ñoàng Trentoâ.

khi noùi : “Moät soá lyù tuyeát luaân lyù goïi laø thieân veà cöùu caùnh luaän toû ra quan taâm ñeán söï phuø hôïp cuûa caùc haønh vi nhaân linh vôùi nhöõng cuøng ñích maø taùc nhaân theo ñuoåi vaø vôùi nhöõng giaù trò maø taùc nhaân thöøa nhaän. 4. Traùi laïi. Hôn nöõa vôùi söï trôï giuùp khoâng ngöøng cuûa ôn suûng Chuùa. Ñöùc Gioan Phaoloâ II ñaõ phaân bieät roõ raøng giöõa ñieàu Ngaøi goïi laø ‘cöùu caùnh luaän’ vôùi Thuyeát Duy cöùu caùnh. Nhöõng tieâu chuaån ñeå ñaùnh giaù söï ngay chính cuûa moät haønh ñoäng veà maët luaân lyù coù ñöôïc nhôø theá caân baèng cuûa nhöõng ñieàu thieän phi luaân lyù hay tieàn luaân lyù phaûi ñaït tôùi vaø cuûa nhöõng giaù trò töông öùng phi luaân lyù hay tieàn luaân lyù phaûi toân troïng. hoï ñöôïc môì goïi phaûi saïch moïi ñieàu aùc gioùng nhö Chuùa. ñaây laø chaân lyù maø caùc vò töû ñaïo vaø treân heát laø Ñöùc Kitoâ chòu ñoùng ñinh ñaõ laøm chöùng. phaù huûy ngaên caûn nhöõng ñieàu thieän hoaøn haûo cuûa con ngöôøi.phaåm giaù con ngöôøi. Ñaáng laø söï thieän toái cao vaø laø cuøng ñích (telos) toái haäu cuûa con ngöôøi (soá 73). Ñoái vôùi moät soá 199 . Nhöng Ngaøi laøm töông phaûn giöõa cöùu caùnh luaän vôùi ‘thuyeát Duy cöùu caùnh’. khoâng ñöôïc muoán ñaët coõi loøng. Söï thieáu maïch laïc giöõa nhöõng thuyeát luaân lyù choái boû söï hieän höõu cuûa nhöõng haønh vi xaáu noäi taïi vôùi nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái. choïn löïa vaøo vieäc laøm ñieàu xaáu ie. chuùng ñaâm reå saâu nôi phaåm giaù baát khaû xaâm phaïm cuûa con ngöôøi ñöôïc laøm theo hình aûnh vaø gioùng Thieân Chuùa. ‘yù chí. ta coù theå khoâng laøm ñieàu xaáu. khi baøn veà haønh vi nhaân linh. Ngaøi khaúng ñònh ‘ñôøi soáng luaân lyù sôû höõu moät tính chaát ‘cöùu caùnh luaän’ cô baûn. bôû vì noù heä taïi cho qui höôùng caùc haønh vi nhaân linh moät caùch coù suy tính veà Thieân Chuùa. laøm thieät haïi. ÔÛ phaàn 4 chöông hai trong thoâng ñieäp Veritatis Splendor.

Moät hình thöùc cuûa thuyeát Duy cöùu caùnh ñöôïc Ñöùc Giaùo Hoaøng nhaän dieän ñoù laø thuyeát Duy haäu quaû ‘chuû tröông ñònh nghóa caùc tieâu chuaån ngay chính cuûa moät haønh vi nhaát ñònh baèng caùch khôûi ñi vaø chæ caàn khôûi ñi töø vieäc tính toaùn nhöõng haäu quaû coù theå tieân lieäu ñöôïc xuaát phaùt töø nhöõng choïn löïa nhaát ñònh. soá 75). tình traïng söï vieäc nhöõng ñieàu toát vaø xaáu ‘tieàn luaân lyù’ coù theå phaùt sinh. Hoï keát luaän raèng söï caân xöùng coù theå tieân lieäu ñöôïc cuûa nhöõng ñieàu thieän ‘tieàn luaân lyù’ vôùi ñieàu xaáu ‘tieàn luaân lyù’ trong nhöõng khaû naêng choïn löïa saún coù ñoâi khi coù theå bieán mình cho nhöõng ngoaïi leä ñoái vôùi nhöõng giôùi raên theo truyeàn thoáng ñöôïc coi laø tuyeät ñoái (x. haønh vi öùng xöû cuï theå seõ ngay chính hay sai laàm tuøy theo noù coù theå hay khoâng theå daãn tôùi moät tình traïng thöïc söï toát hôn cho nhöõng con ngöôøi lieân heä : haønh vi öùng xöû seõ ngay chính trong möùc ñoä noù taïo ñöôïc “toái ña” ñieàu thieän vaø gaây ra ‘toái thieåu ñieàu toát”.taùc giaû. Nhöõng ngöôøi theo lyù thuyeát naøy chuû tröông khoâng theå xaùc ñònh moät haønh vi theo truyeàn thoáng bò coi laø xaáu noäi taïi (thí duï Phaù thai tröïc tieáp) laø xaáu hay khoâng veà maët luaân lyù cho ñeán khi ngöôøi ta xem xeùt. (soá 74). Moät dò baûn khaùc laø thuyeát “Duy caân xöùng” qua vieäc caân nhaéc giöõa nhöõng giaù trò khaùc nhau vaø nhöõng ñieàu thieän ñöôïc theo ñuoåi ñuùng hôn hoï nhaém tôùi söï caân xöùng giöõa nhöõng hieäu quaû toát vôùi nhöõng hieäu quaû xaáu cuûa vieäc choïn löïa nhaèm tìm kieám ‘ñieàu thieän lôùn hôn’ hoaëc ‘ñieàu xaáu nhoû hôn’ voán trong thöïc teá coù theå xaûy ra vaøo moät tình huoáng ñaëc thuø (soá 75). trong hoaøn caûnh cuï theå. 200 .

khi chuùng tin raèng coù theå bieän minh cho nhöõng löïa choïn coù suy tính nhaèm thöïc hieän nhöõng haønh vi öùng xöû ñoái nghòch vôùi caùc giôùi raên cuûa luaät Chuùa vaø luaät töï nhieân. Ñaây laø vaán ñeà ñöôïc baøn ñeán ñaày ñuû trong chöông ba. Khoâng choã naøo trong thoâng ñieäp môùi nhaát cuûa ngaøi Ñöùc Gioan Phaoloâ II ñöa vaøo vaán ñeà tính baát khaû ngoä. Ngaøi khaúng ñònh caùch ñaùnh giaù haønh vi nhaân linh naøy khoâng phaûi laø phöông phaùp thoûa ñaùng ñeå xaùc ñònh xem löïa choïn loaïi haønh vi öùng xöû cuï theå naøo ‘theo loaïi cuûa noù’ hay ‘töï chính noù’ laø toát hay xaáu veà maët luaân lyù. 5.Ñöùc Gioan Phaoloâ II kieân quyeát baùc boû nhöõng lyù thuyeát naøy khi tuyeân boá chuùng ‘khoâng trung thaønh vôùi giaùo huaán cuûa Giaùo Hoäi. Tính baát khaû ngoä cuûa giaùo huaán trong veritatis Splendor. raèng nhöõng löïa choïn nhö theá laø toát veà maët luaân lyù (soá 76). Ngaøi baùc boû thuyeát duy caân xöùng vaø duy haäu quaû khoâng chæ vì chuùng laø nhöõng lyù thuyeát luaân lyù thieáu soùt veà maët 201 . Tuy nhieân ôû choã khaùc ngaøi laïi daïy raèng chaân lyù cuûa nhöõng chuaån möïc luaän lyù tuyeät ñoái luoân luoân caám ôû moïi nôi nhöõng haønh vi xaáu noäi taïi laø chaân lyù maïc khaûi. laø ñöôïc pheùp hay khoâng ñöôïc pheùp. ÔÛ ñaây Ñöùc Thaùnh Cha keùo söï chuù yù ñeán vaán ñeà khoâng theå vöôït qua ñöôïc ñoái maët vôùi nhöõng ngöôøi bieän hoä cho thuyeát Duy caân xöùng vaø Duy haäu quaû : khoâng coù ñöôïc phöông caùch maïch laïc ñeå ‘caân nhaéc’ nhöõng ñieàu toát vaø xaáu ‘tieàn luaân lyù’. bôûi vì ‘moïi ngöôøi nghieäm bieát raøng khoù hay ñuùng hôn khoâng theå ñaùnh giaù ñöôïc taát caû moïi heä luaän vaø moïi haäu quaû toát xaáu goïi laø tieàn luaân lyù – cuûa caùc haønh vi mình (soá 770.

trieát hoïc vaø thaàn hoïc. roài trong tieâu ñeà caùc soá 79 –83 vaø cuoái cuøng trong phaàn trích daãn thoâng ñieäp Humanae vitae soá 14. Ñaáng Taïo hoùa vaø laø Ñöùc Chuùa (soá 76) vaø trong khi nhaêùc nhôõ ta ñieàu ñoù. 8). Ngaøi qui chieáu ñeán baûn vaên thô Roma ñaàu tieân trong trích daãn thaùnh Toâma (soá 78 vôùi qui chieáu ñeán taùc phaåm In duo praecepta Caritatis et in Decem legis praecepta De dilectione Dei : Opuscula theologica. coù theå ñöôïc coi nhö laø 202 . Ngaøi cuõng qui chieáu ñeán giaoù huaán cuûa Ñöùc Cleâmenteâ XI vôùi Hieán cheá Unigentitus Dei Filius (8 – 9 – 1713 choáng laïi sai laàm cuûa Paschasius Quesnel soá 53 – 56. nhöng quan troïng hôn coøn vì chuùng choáng laïi maëc khaûi cuûa Chuùa vaø giaùo huaán chung thaåm cuûa Giaùo hoäi. II. 8 vaø 1 Co 6. ÔÛ giai ñoaïn sau ngaøi noùi : “Trong vieäc minh chöùng raèng coù nhöõng haønh vi xaáu noäi taïi. trong ñoù coù Ñöùc Phaoloâ VI daïy raèng : “daàu vaäy vaãn khoâng bao giôø hôïp phaùp. DS 2453 – 2456). Ngaøi nhaéc nhôõ chuùng ta “Caùc tín höõu coù nhieäm vuï nhìn nhaän vaø toân troïng nhöõng meänh leänh luaân lyù ñaëc thuø maø Giaùo hoäi coâng boá vaø giaûng daïy nhaân danh Thieân Chuùa. coäi nguoàn cuûa tin1h chaát luaân lyù. ngay caû khi coù lyù do nghieâm troïng khi laøm ñieàu döõ ñeå töø ñoù maø coù ñöôïc ñieàu thieän” (x. Roài ngaøi trích daãn hai baûn vaên cuûa thaùnh Phaoloâ Rom 3. lôøi chuù ôû cuoái trang cuûa soá 76 trong thoâng ñieäp) trong ñoù Ñöùc Gioan Phaoloâ II qui chieáu ñeán Coâng ñoàng Trentoâ. 9-10. Rom 3. Canon 19. ÔÛ phaàn keát thuùc söï thaûo luaän veà nhöõng haønh vi xaáu noäi taïi trong phaàn 4 cuûa chöông hai Ñöùc Thaùnh Cha chæ ra : “Hoïc thuyeát veà ñoái töôïng. soá 1168 cuûa thaùnh Toâma. (soá 80). DS 1569). ngaøi qui chieáu caùch minh nhieân ñeán giaùo huaán loang troïng cuûa Coâng ñoàng Trentoâ (x. Giaùo hoäi laáy laïi giaoù lyù cuûa Thaùnh Kinh” (soá 81). nxb Taurinen (1954) 250). Saéc leänh veà coâng chính hoùa Cumhoc tempore.

Nhö Germain Grisez ñaû noùi Ñöùc Gioan Phaoloâ II naïi ñeán “thaåm quyeàn cuûa Thieân Chuùa trong maëc khaûi laø coäi nguoàn cuûa tính baát khaû ngoä cuûa Giaùo hoäi trong nieàm tin vaø laø coäi nguoàn cuûa Huaán quyeàn trong khi giaûng daïy”. ‘Revel lation versus Dissent’. Chæ coù phaùn quyeát chung thaåm cuûa Huaán quyeàn seõ giai quyeát chuyeän naøy (Germain Grisez. Ñöùc Giaùo Hoaøng cuõng maëc nhieân cho raèng giaoù huaán ñoù ñöôïc ñònh tín. chaáp nhaän hoï ñaõ khoâng tin vaøo Lôøi Chuùa. Laäp luaän treân döùt khoaùt laø hoaøn toaøn thieát yeáu vaø khoâng theå ñeå laâu maø khoâng giaûi quyeát. 1993. 1331). Grisez tieáp tuïc noùi raèng : “caùc thaàn hoïc gia baát ñoàng quan ñieåm vôùi hoïc thuyeát ñöôïc taùi khaúng ñònh” trong thoâng ñieäp naøy giôø chæ coøn coù ba löïa choïn : chaáp nhaän raèng hoï ñaõ sai laàm. The tablet. hoaëc chuû tröông giaùo huaán nhaän ñöôïc lieân heä ñeán nhöõng haønh vi xaáu noäi taïi laø chaân lyù maëc khaûi. Lôøi khaúng ñònh maëc nhieân ñoù seõ bò nhöõng ngöôøi loaïi boû giaoù huaán treân choái töø.söï minh giaûi xaùc thöïc veà neàn luaân lyù Thaùnh Kinh cuûa Giaùo öôùc vaø cuûa caùc giôùi raên” (soá 82). 203 . October 16.

22). 23. laø chuùng ta coù theå troïn veïn trôû neân nhöõng höõu theå trong söï thaät. Lumen Gentium. 29). n. n 10). 19). “Baèng caùch naøy hay caùch khaùc qua vieäc nhaäp theå” Ngaøi ñaõ keát hôïp moïi ngöôøi laïi vôùi Ngaøi” (Redemptor Hominis. 22. vaäy muïc ñích cuûa chöông naøy laø nhaèm khaùm phaù ra yù nghóa cuûa ñôøi soáng nhö laø Höõu theå luaân lyù (moral being) maø qua pheùp röûa chuùng ta trôû neân “moät” vôùi Ñöùc Kitoâ. 41 – 45). Ñöùc Kitoâ laø Ñaáng “cho con ngöôøi bieát roõ veà chính con ngöôøi” (ibid n 22). n. 29. Muïc ñích coøn giuùp chuùng ta nhaän ra ñöôïc phöông thöùc cuûa “luaät töï 204 . n. Cuõng nhö moïi ngöôøi “ñeàu coù chung moät lôøi môøi goïi vaø moät ñònh meänh thaàn linh”. neân ñeàu coù theå laø coâng daân cuûa daân Thieân Chuùa baát keå hoï thuoäc saéc toäc. Vaû laïi. ñoù cuõng laø tính chaát caên baûn bình ñaúng giöõa lôøi “môøi goïi töï nhieân vaø sieâu nhieân” (Gaudium et Spes. Ñöùc Gieâsu Kitoâ Chuùa chuùng ta laø “Trung taâm vaø laø cuøng ñích caû toaøn theå lòch söû nhaân loaïi” (Guadium et Spes. 13). n. moïi ngöôøi “ñeàu coù cuøng chung moät baûn tính vaø nguoàn goác nhö nhau” (Gaudium et Spes. nn. 18). Ngaøi laø “con ngöôøi hoaøn haûo” (ibid n. ñòa vò hay thuoäc thôøi ñaïi naøo (Lumen Gentium. Nôi Ngaøi “baûn tính nhaân loaïi ñöôïc ñaûm baûo maø khoâng heà bò huûy boû” (ibid n. 13.CHÖÔNG IV ÑÖÙC TIN KITOÂ GIAÙO VAØ ÑÔØI SOÁNG LUAÂN LYÙ CUÛA CHUÙNG TA Theo ñöùc tin Coâng giaùo. Ñaáng Cöùu theá cuûa chuùng ta vaø qua vieäc keát hôïp ñôøi soáng chuùng ta vôùi Ngaøi maø theo yù muoán cuûa Cha Ngaøi nôi chuùng ta. Ñöùc Kitoâ Ñaáng cöùu chuoäc.

7. YÙ nghóa cuûa lôøi cam keát röûa toäi vaø ôn keâu goïi cuûa moãi chuùng ta ñeà böôùc theo Ñöùc Kitoâ. maø töø ñoù con ngöôøi ñöôïc môøi goïi. 4. Thaùnh Thomas ñaõ ñöa ra moät vaøi lyù do taïi sao con ngöôøi caàn ñeán luaät maïc khaûi sieâu nhieân nhaèm theâm vaøo luaät töï nhieân vaø luaät con ngöôøi laø luaät ñaõ ñöôïc ruùt ra töø ñoù. 5.nhieân” daãn ñeán söï hoaøn thieän ñaày ñuû nôi “luaät” Tin möøng cuûa Ñöùc Kitoâ. Ngaøi neâu leân ñoái vôùi ñònh höôùng rieâng bieät cho ñôøi soáng con ngöôøi luaät maïc khaûi caàn thieát nhö laø muïc ñích toái haäu. Boái caûnh hieän sinh caàn ñöôïc ñònh vò maø trong boái caûnh ñoù chuùng ta ñaáu tranh cho ñôøi soáng luaân lyù haàu ñeå toát hôn. Kitoâ Gieâsu. tröôùc heát. 2. Hai lyù do naøy mang yù nghóa ñaëc bieät. vì theá luaät Chuùa maïc khaûi sieâu nhieân laø caàn thieát neáu nhö moïi haønh vi cuûa con ngöôøi ñöôïc ñònh höôùng caùch 205 . nhöõng chuû ñeà tieáp noái sau laø : 1. “Tính caùch thöïc haønh” cuûa ñôøi soáng luaân lyù Kitoâ giaùo 1. nghóa laø ñöôïc soáng haïnh phuùc vónh haèng vaø cuoäc soáng vôùi Thieân Chuùa laø cuøng ñích laø ñieàu ñôn thuaàn vöôït quaù khaû naêng cuûa con ngöôøi. neàn taûng ñôøi soáng luaân lyù Kitoâ giaùo. 6. Baûn tính ñaëc tröng cuûa tình yeâu Kitoâ giaùo nhö laø nguyeân lyù cuûa ñôøi soáng luaân lyù Kitoâ höõu. Ñeå ñaït ñöôïc muïc ñích ñoù. (ñöôïc xem) nhö laø “Hieán chöông cuûa neàn luaân lyù Kitoâ giaùo”. 3. Caâu hoûi veà nhöõng chuaån möïc ñaëc tröng Kitoâ giaùo. Boái caûnh hieän sinh cuûa ñôøi soáng luaân lyù Ñeå trôû neân nhöõng höõu theå hoaøn haûo maø Thieân Chuùa muoán. “Baøi giaûng treân nuùi” cuûa Chuùa. vôùi nhöõng moái phuùc.

Keá tieáp toâi seõ xem xeùt ñeán lyù chöùng thöù nhaát cuûa Ngaøi ñoái vôùi söï caàn thieát cuûa luaät Chuùa maïc khaûi nghóa laø xeùt ñeán lôøi môøi goïi sieâu nhieân cuûa chuùng ta ñeå soáng keát hieäp vôùi chính Thieân Chuùa. luaät Chuùa ñöa ra laø thöïc söï caàn thieát ñeå con ngöôøi khoâng theå bò sai laàm 1. Vì toâi khoâng laøm ñieàu toâi 206 . söï yeáu ñuoái vaø söï khoâng chaéc chaén do möùc ñoä roäng lôùn bôûi caùc thöïc taïi veà toäi vaø aûnh höôûng cuûa chuùng ñoái vôùi cuoäc soáng cuûa chuùng ta gaây neân. nghóa laø söï yeáu ñuoái vaø khoâng chaéc chaén trong phaùn ñoaùn cuûa con ngöôøi veà ñieàu ñöôïc laøm vaø neân traùnh. Do ñoù vieäc con ngöôøi phaûi nhaän thöùc “khoâng moät moái nghi ngôø naøo veà ñieàu gì neân laøm vaø ñieàu gì neán traùnh”. thöïc taïi veà toäi laø ñieàu maø moãi ngöôøi trong chuùng ta khoâng theå töï caûm nghieäm noãi thoáng khoå ñaõ ñöôïc Thaùnh Phaoloâ dieãn taû khi thoát leân : “toâi khoâng theå hieåu ñöôïc vieäc laøm cuûa chính toâi.chính ñaùng. Nôi ñoaïn khaùc thaùnh Thomas ñaõ dieãn veà ñieåm thöù hai. Ñaàu tieân. Ngaøi nhaán maïnh raèng nhöõng giôùi raên Chuùa ban taëng laø caàn thieát vôùi söï toân troïng ñoái vôùi caùc haønh vi thuoäc nhaân ñöùc luaân lyù maø lyù trí töï nhieân cuûa con ngöôøi luoân höôùng veà. ñöa ñeán nhöõng phaùn quyeát khaùc nhau veà haønh vi nhaân linh ñeán ñoä luaät cuûa con ngöôøi voán ñöôïc kính troïng laïi hoaøn toaøn khaùc bieät nhau vaø ñoâi khi maâu thuaãn nhau. vaø roài Ngaøi nhaän xeùt raèng luaät Chuùa maïc khaûi laø caàn thieát vì phaùn ñoaùn con ngöôøi khoâng chaéc chaén. ñaëc bieät khi gaëp phaûi nhöõng vaán ñeà do ngaãu nhieân vaø ñaëc thuø. Tröôùc heát toâi xin duøng ñeán lyù chöùng thöù hai trong caùc lyù chöùng Thaùnh Thomas ñaõ ñöa ra ñoái vôùi söï caàn phaûi coù luaät Chuùa maïc khaûi. bôûi chính “lyù trí töï nhieân cuûa con ngöôøi ñaõ bò muø toái do ñam meâ toäi loãi”.

Ñoái vôùi toâi söï thieän toâi muoán toâi laïi khoâng laøm. neáu chuùng ta muoán troïn veïn trôû neân höõu theå theo nhö yù Thieân Chuùa muoán nôi chuùng ta. bôûi ñoái vôùi Thaùnh Phaoloâ Ngaøi cho raèng chính mình vaø nhöõng ngöôøi khaùc phaûi chòu traùch nhieäm luaân lyù ñoái vôùi nhöõng ñieàu xaáu ñaõ choïn löïa vaø ñaõ laøm (x. chuùng ta trong cuoäc ñaáu tranh ñeå vöøa nhaän bieát söï thaät luaân lyù vöøa ñeû thöïc hieän ñieàu thieän chuùng ta nhaän bieát. Muoán söï thieän thì toâi muoán. Theá nhöng lôøi leõ cuûa Ngaøi chöùng thöïc veà thöïc taïi toäi loãi vaø nhöõng aûnh höôûng cuûa noù ñoái vôùi cuoäc soáng cuûa chuùng ta laø nhöõng höõu theå luaân lyù. Trong nhöõng ñoaïn trích thö Roma vöøa keå ra. chuùng ta soáng nhö laø nhöõng höõu theå luaân lyù trong boái caûnh hieän sinh. 22 – 23). Ñieàu quan taâm cuûa toâi ôû ñaây laø khaû 207 . Rm 1. nhöng toâi laøm chính ñieàu toâi gheùt. Thaùnh Phaoloâ ñaõ laøm roõ neùt hieäu naêng giaûm thieåu cuûa toäi loãi ñoái vôùi vieäc chuùng ta noã löïc caùch töï nhieân laøm ñieàu chính chuùng ta phaûi laøm. nhöng söï xaáu khoâng muoán toâi laïi laøm” ( Rm 7. 2. nhöng trong caùc chi theå toâi laïi thaáy moät luaät khaùc : luaät naøy chieán ñaáu choáng laïi luaät cuûa yù chí” (Rm 7.muoán. toâi vui thích vì luaät cuûa Thieân Chuùa. Thaùnh Phaoloâ laïi noùi tieáp “Theo con ngöôøi noäi taâm. nôi chuùng ta gaëp phaûi nhöõng yeáu toá baát khaû theå laãn khaû theå. 15-19). 14-16). Lôøi leõ cuûa Thaùnh phaoloâ dieãn taû raát ñuùng caûm nghieäm chaân thaät cuûa con ngöôøi maø khoâng caùch naøo phuû nhaän ñöôïc thöïc taïi veà söï choïn löïa töï do. Toùm laïi. hoaëc theo caùch nhìn thaàn hoïc laø caû toäi loãi laãn aân suûng. nhöng laøm thì khoâng. 20-32. Nhöng toäi loãi cuõng laøm giaûm thieåu hieäu naêng ñoái vôùi vieäc chuùng ta noå löïc caùch nhaän thöùc ñeå ñi ñeán vieäc bieát ñieàu chuùng ta phaûi laøm neáu chuùng ta muoán troïn veïn trôû neân nhöõng höõu theå theo yù Thieân Chuùa muoán nôi chuùng ta.

mình laø ngöôøi coù toäi. 8). chuùng ta khoâng coù toäi. chuùng ta töï löøa doái mình vaø söï thaät khoâng ôû trong chuùng ta” (Ga 1. vaãn tieáp tuïc aån nôi chuùng ta nhö moät khunh höôùng hay xu theá ñi ñeán toäi khaùc. laøm chuùng ta muø toái tröôùc söï thaät veà luaân lyù. chuùng ta coøn coù “toäi cuûa theá giôùi nöõa” nghóa laø : “trong hoaøn caûnh toäi loãi chuùng ta ñang soáng vaø ñang tìm hieåu roõ veà chính mình vaø nhöõng ñieàu chuùng ta seõ laøm”. Nhö nhaø thaàn hoïc Piet Schoânenberg SJ ñaõ nhaán maïnh “coù aûnh höôûng töï do ngöôøi naøy treân ngöôøi khaùc. aên saâu vaøo neàn vaên hoùa cuûa xaõ hoäi ñoù. laøm moâi giôùi cho vieäc chuùng ta hieåu sai laïc veà chính mình vaø veà nhöõng ñieàu chuùng ta laøm. tröø khi hoùa caûi. Vaû laïi toäi loãi cuûa moãi caù nhaân khi noù ñöôïc chaáp nhaän vaø taùn ñoàng bôûi nhöõng ngöôøi khaùc. Trong khi chaúng ai coù theå eùp buoäc chuùng ta phaïm toäi caû. neáu nhö chuùng ta thaønh thaät thuù nhaän. Trong chöông ñoù chuùng ta cuõng nhaän thaáy raèng toäi caù nhaân. Taùc ñoäng ñoù cuõng coù theå xaûy ra chaäm hôn tuøy theo khoâng gian vaø thôøi gian. Töø moät haønh vi töï do ñoù coù theå xaûy ra ngay laäp töùc thoâng qua khaû naêng nhaän thöùc cuûa ngöôøi khaùc. Trong chöông tröôùc chuùng ta ñaõ khaùm phaù yù nghóa vaø thöïc taïi cuûa toäi nhaân cuõng laø thöïc taïi cuûa moãi chuùng ta. Vì “neáu chuùng ta noùi. Baèng loái dieãn taû khaùc. chaúng bao laâu laïi trôû thaønh nhöõng thöïc haønh cuûa xaõ hoäi. Toäi loãi ngaøy nay khoâng chæ coù khaû naêng loâi keùo ngöôøi khaùc bôûi söï quyeán ruû nhöng theo cuøng caùch aáy coøn aûnh höôûng haäu theá bò maát ñi nhieàu phöông dieän vì toäi loãi 208 .naêng giaûm thieåu cuûa toäi loãi ñoái vôùi cuoäc soáng chuùng ta laø nhöõng höõu theå luaân lyù. vaø bò môøi moïc vôùi söùc eùp ñaùng keå. chuùng ta coù theå bò môøi moïc ñeå laøm ñieàu ñoù. ñoâi khi laïi aùp löïc loâi keùo ta ñi ñeán laøm ñieàu xaáu 4.

linh hoàn töï nhaán chìm trong toäi vaø keùo leâ Giaùo hoäi theo mình vaø caùch naøo ñoù caû toaøn theá giôùi nöõa vôùi ít nhieàu baïo löïc. Chuùng ta caàn nhaän ra raèng “bôûi tính caùch tình lieân ñôùi nhaân loaïi…toäi loãi nôi moãi caù nhaân caùch naøo ñoù aûnh höôûng ñeán ngöôøi khaùc”. bôûi toäi xaõ hoäi cuoái cuøng ñaõ aên saâu trong toäi caù nhaân döôùi daïng nhöõng con ngöôøi caù bieät ñaëc thuø. Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II ñaõ nhaán maïnh ñeán thöïc taïi cuûa “toäi xaõ hoäi” (Social sin). moãi toäi ñeàu coù aâm höôûng treân toaøn Giaùo hoäi vaø toaøn theå gia ñình nhaân loaïi (Reconciliatio at Poenitentia. coù caû thöïc taïi toäi nguyeân toå vaø nhöõng aûnh höôûng cuûa noù treân ñôøi soáng chuùng ta nhö laø nhöõng höõu theå luaân lyù. thaät theá. Nhö Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II nhaán maïnh. Cuõng ñaùng giaù ñeå nhaéc laïi caùch ngaén goïn ôû ñaây veà giaùo huaán cuûa Giaùo hoäi ñoái vôùi vaán ñeà naøy. Noùi khaùc. Ñöùc Giaùo Hoaøng Phaoloâ VI toùm taét giaùo huaán trong Toâng huaán “The credo of the people of God” (Kinh Tin kính cuûa daân Thieân Chuùa). Chuùng aûnh höôûng maïnh ñeán nhaän thöùc vaø tình traïng töï nhieân nôi chuùng ta. Theâm vaøo ñoù. chuùng ta bò thöông tích trong cuoäc chieán ñaáu vöøa ñeå khaùm phaù caùc söï thaät luaân lyù laãn ñeå hình thaønh nhöõng choïn löïa vaø cuoäc soáng phuø hôïp vôùi chaân lyù ñoù. bôûi ñoù. Ngaøi noùi tieáp. ñoàng thôøi laøm lu môø ñi nhöõng giaù trò vaø chuaån möïc. 10). ngöôøi ta coù noùi söï thoâng hieäp trong toäi loãi. Tröôùc tieân. (Reconciliatio at Poenitentia. toäi loãi cuûa ngöôøi khaùc thong thöôøng cuõng coù theå laø nguoàn toäi loãi ñoái vôùi chuùng ta.cuûa cha oâng”. cuøng vôùi aùp löïc göông xaáu. n. 16). n. toâi xin daãn phaàn giôùi thieäu ngaén 209 . vaø thieät haïi. gaây göông xaáu cho chuùng ta ñoâi khi. Quaû vaäy.

Vaøo kyø hoïp thöù 5 ngaøy 17 thaùng 06 naêm 1546 (DS 1510 – 1516). nhöng ñoù khoâng phaûi laø tình traïng ban ñaàu cuûa toå tieân chuùng ta ñaõ ñöôïc döïng neân khi ñang coøn soáng trong söï thaùnh thieän vaø coâng chính. bò töôùc ñoaït aân suûng maø ñaõ coù. vaø chòu bò bieán ñoåitình traïng khoán khoå hôn heát nôi theå xaùc vaø taâm hoàn. Ñaáng Cöùu Ñoä chuùng ta. Söï toån haïi cuûa con ngöôøi do toäi nguyeân toå gaây neân chæ ñöôïc chöõa laønh bôûi chính Ñöùc Kitoâ. Theá nhöng. Coâng ñoàng vaø Giaùo 210 . Tình traïng ñoù ñaõ lan truyeàn ñeán heát moïi ngöôøi. vaø phaûi chòu söï thoáng trò cuûa söï cheát. vaø con ngöôøi khoâng bieát söï döõ vaø caùi cheát”. nhöng laø do truyeàn sinh” vaø do ñoù hieän dieân nôi chính moãi con ngöôøi 6. Adam ñaõ baát phuïc tuøng Thieân Chuùa vaø haäu quaû laø ñaùnh maát ñi coäi nguoàn coâng chính vaø thaùnh thieän cuûa mình. ñaõ taïo neân baûn tính nhaân loaïi. Ñöùc Phaoloâ VI ñaõ noùi veà vaán ñeà naøy nhö sau : “Chuùng ta tin raèng töø nôi Adam moïi ngöôøi ñeàu coù toäi.goïn nhöng chuaån xaùc veà giaùo huaán naøy vaø sau ñoù seõ ñöa ra caùc nhaän ñònh. Tình traïng sa ngaõ cuûa baûn tính con ngöôøi laø nhö theá. ñöôïc taïo döïng trong söï coâng chính vaø thaùnh thieän. Coâng ñoàng Trentoâ ñaõ daïy moät caùch roõ raøng nhaân loaïi nôi con ngöôøi cuûa Adam 7. Coâng ñoàng coøn daïy raèng Adam ñaõ truyeàn laïi chính toäi loãi naøy ñeán moïi ngöôøi vaø toäi naøy seõ löu truyeàn qua truyeàn sinh chöù khoâng qua söï baét chöôùc 8. vaø trong yù nghóa naøy thì moïi ngöôøi sinh ra trong toäi. Ñi xa hôn. Vì vaäy. chuùng ta hieåu ñöôïc raèng toäi Nguyeân toå laø do truyeàn laïi cuøng baûn tính nhaân loaïi. qua coâng ñoàng Trentoâ. phoå bieán nôi taát caû moïi ngöôøi. ñieàu ñoù muoán noùi leân raèng nguyeân thuûy söï baát tuaân cuûa Adam. bò toån thöông ñeán khaû naêng töï nhieân cuûa mình. tieáp ñeán laø phaûi chòu tröøng phaït söï cheát. ñöa ñeán tình traïng hoï phaûi gaùnh chòu nhöõng haäu quaû do söï baát tuaân ñoù. “khoâng do baét chöôùc.

Giôø ñaây trong tröôøng hôïp cuûa con treû. Giaùo Hoäi tuyeân xöng Ñöùc Gieâsu Kitoâ laø Ñaáng Cöùu Ñoä vaø laø Ñaáng Cöùu Chuoäc cho moïi ngöôøi khoâng phaân bieät hoï thuoäc chuûng toäc. Ngaøi vieát raèng. cho duø ñaõ ñöôïc taùi sinh trong nöôùc cuûa pheùp röûa nhöng 211 . ñöôïc ñöa ñeán Giaùo Hoäi ñeå chòu pheùp röûa trôû neân Kitoâ höõu ñöôïc cho laø thuoäc veà daân cuûa Ñöùc Gieâsu . Taïi sao ta khoâng noùi vôùi ngöôøi meï: Haõy ñöa ñöùa treû ra khoûi ñaây? Vì Ñöùc Gieâsu laø Ñaáng Cöùu Ñoä. chính Ngaøi cuõng ñaõ khoâng ñöôïc röûa toäi khi coøn laø con treû. Moät trong nhöõng tieán só vó ñaïi nhaát veà vaán ñeà naøy laø Thaùnh Augustinoâ. vaø dieãn taû moät caùch khoâng theå queân ñöôïc lyù do cho giaùo huaán naøy. Neáu nhö con treû chöa coù baát cöù ñieàu gì ñeå caàn ñöôïc cöùu ñoä. Nhöng neáu con treû khoâng coù ñieàu gì nôi chuùng. caàn ñöôïc cöùu ñoä haõy mang chuùng ñi 9 . toäi nguyeân toå vaø ôn Cöùu Chuoäc ñi lieàn nhau. Khoûi ñaâu? “Khoûi chính toäi loãi cuûa hoï”.Hoäi daïy raèng ngay caû vôùi nhöõng treû sô sinh cuõng maéc toäi toå toâng vaø do ñoù chuùng cuõng caàn ñeán pheùp röûa ñeå ôn cöùu ñoä cuûa Ñöùc Kitoâ coù theå mang laïi ôn giao hoaø cho chuùng. Vì sao? “vì Ngöôøi seõ cöùu thoaùt daân Ngöôøi”. Tuy theá. Cuõng nhö Thaùnh Augustinoâ ñaõ noùi: “Caùc baïn keâu danh Ñöùc Gieâsu”. Lôøi khaúng ñònh chaéc chaén cuûa Giaùo Hoäi laø ngay nhöõng treû sô sinh ñaõ maéc toäi nguyeân toå vaø caàn ôn cöùu ñoä. nhôø aân suûng ñoù maø con ngöôøi ñöôïc giaûi thoaùt khoûi toäi nguyeân toå (DS 1515). thôøi ñaïi hay ôû hoaøn caûnh naøo. Neáu khoâng coù toäi nguyeân toå. Nhöng thuoäc veà Ñöùc Gieâsu naøo? Ngöôøi laø Ñaáng cöùu thoaùt “daân Ngöôøi khoûi toäi”. vaø trong quyeån Töï Thuaät Ngaøi ñaõ than khoùc cho chính söï thaät naøy. Giaùo Hoäi daïy raèng pheùp röûa mang laïi cho con ngöôøi aân suûng nôi Chuùa Kitoâ. thì cuõng chaúng coù ôn cöùu ñoä trong Ñöùc Kitoâ. haõy mang noù khoûi nôi ñaây?. Ñaët vaán ñeà theo caùch khaùc.

Nhöng noù sinh ra bôûi toäi. (toäi nguyeân toå) vaø noù höôùng ta nghieân veà toäi caù nhaân (DS 1515). cuøng vôùi haäu quaû laø laøm cho hoï taâm trí chuùng ta muø toái. chuùng ta caàn ñeán nhöõng “nhaân toá khaû theå”. laø Chuùa vaø Ñaáng Cöùu Chuoäc chuùng ta . Toäi -caù nhaân. leà luaät ñaàu tieân ñöôïc ban cho chuùng ta qua Moâiseâ vaø sau ñoù leà luaät ñöôïc trôû neân hoaøn taát vaø troïn veïn nhôø Ñöùc Kitoâ .laø moät thöïc taïi trong ñôøi soáng chuùng ta. Ñaây chính laø ñieåm Thaùnh Thomas ñaõ nhaán maïnh ñeán trong luaän chöùng thöù hai Ngaøi ñaõ ñöa ra veà tính caàn thieát cuûa luaät maïc khaûi. xaõ hoäi. nguyeân toå. Noù laøm toån haïi ñeán nhöõng coá gaéng cuûa chuùng ta trong vieäc nhaän bieát vaø thöïc thi chaân lyù. aân hueä nhaát cuûa Chuùa Cha ban taëng cho nhaân loaïi. Ñöùc Gieâsu. Nhöng söï trôï giuùp lôùn lao nhaát trong nhaân toá khaû theå chính yeáu cuûa chuùng ta. Duïc voïng (nghóa laø : nhöõng ham muoán baát chính cuûa con ngöôøi) vaø chính laø ñieàu maø moãi ngöôøi chuùng ta ñaõ khoâng nhaän thöùc nhö vaäy?-khoâng phaûi toäi. nhöng höõu theå luaân lyù. Ñeå troïn veïn trôû neân nhöõng höõu theå theo yù Thieân Chuùa muoán nôi chuùng ta.vaãn coøn soùt laïi haäu quaû cuûa toäi nguyeân toå laø duïc voïng. laø chính Ñöùc Gieâsu Kitoâ. Do toäi loãi ñoâi khi chuùng ta caûm thaáy baát löïc ñeå thöïc thi ñieàu toát maø chuùng ta bieát mình phaûi laøm.… nghóa laø coù theå khoù ñi ñeán nhaän bieát söï thaät luaân lyù (ñieåm naøy Thaùnh Thomas ñaõ töøng giaûi thích) vaø laøm cho yù chí cuûa chuùng ta yeáu nhöôïc ñi: töùc laø nghieân chieàu moät caùch maïnh meõ ñeå choïn löïa ngöôïc laïi vôùi nhöõng phaùn ñoaùn toát nhaát cuûa chính chuùng ta. Moät trong nhöõng nhaân toá khaû theå naøy laø “leà luaät”. Ñaáng maø Thaùnh Thomas goïi laø 212 . Chính Thieân Chuùa ñaõ yeâu thöông maïc khaûi cho chuùng ta.

laø Söï Thaät. Ñöùc Gieâsu. 2. Ngaøi laø Ñaáng “chuaån bò choã” cho chuùng ta trong ‘nhaø Cha’ cuûa Ngaøi (Ga 14. “luaät” Tin Möøng ñöôïc Thieân Chuùa ban taëng cho chuùng ta trong vaø qua Ñöùc Kitoâ. nhö nhöõng ngöôøi ñöôïc goïi ñeå chia seû ñôøi soáng noäi taïi cuûa Ba Ngoâi Thieân Chuùa . laø Söï Soáng” (Ga 14.“ngöôøi baïn thieän haûo vaø khoân ngoan nhaát cuûa chuùng ta”10 . neàn taûng ñôøi soáng luaân lyù Kitoâ giaùo. Vaø ñaây chính laø ñieàu naèm ñaøng sau lyù do thöù nhaát cuûa thaùnh Thomas veà vieäc caàn coù leà luaät Chuùa ban. Cuõng nhö Thaùnh Thomas ñaõ noùi cuøng chuùng ta. mang laïi cho chuùng ta aân hueä söï soáng ñôøi ñôøi trong vieäc keát hôïp vôùi Cha cuûa Ngaøi. Giôø ñaây laø cô hoäi ñeå khaûo saùt saâu xa hôn veà neàn taûng ñôøi soáng luaân lyù Kitoâ giaùo. theo baûn chaát laø aân suûng cuûa Thaùnh Thaàn ñöôïc ban taëng cho caùc tín höõu cuûa Chuùa Kitoâ. “leà luaät” naøy cho chuùng ta coù khaû naêng khoâng chæ ñeå bieát nhöõng gì seõ phaûi thöïc thi khi chuùng ta muoán trôû neân nhöõng höõu theå theo yù Thieân Chuùa muoán nôi chuùng ta. ñoàng thôøi aâm thaàm ñoàng haønh. 213 . laø cuoäc soáng vónh haèng nhö laø phaàn töû cuûa gia ñình Thieân Chuùa. phaûi soáng nhö nhöõng ngöôøi con trung thaønh cuûa Thieân Chuùa. hôn nöõa Ngaøi vaø Cha Ngaøi coøn ban cho chuùng ta Ñaáng phuø trôï. nhöng cuõng coøn phaûi thöïc thi nhöõng gì maø chuùng ta hieåu raèng mình phaûi laøm.23). Ngaøi chính laø Ñöôøng. Thaàn Chaân Lyù ñeå ôû cuøng chuùng ta luoân maõi (Cf Ga 14. chính laø Ñöùc Gieâsu Kitoâ Chuùa chuùng ta. daãn chuùng ta ñeán cuøng ñích sieâu nhieân.16-17) ñeå daãn daét chuùng ta trong haønh trình veà queâ trôøi.5).

laø Tröôûng Töû sinh ra tröôùc moïi loaøi thoï taïo. laø Tröôûng Töû trong soá nhöõng ngöôøi töø coõi cheát soáng laïi. ñeå trong moïi söï Ngöôøi ñöùng haøng ñaàu. laø thuø ñòch cuûa Thieân Chuùa vì nhöõng tö töôûng vaø haønh ñoäng xaáu xa cuûa anh em.Coâng ñoàng Vaticanoâ II daïy chuùng ta raèng Ñöùc Gieâsu “ñaõ toû cho con ngöôøi bieát roõ veà chính con ngöôøi” (Gaudium et Spes 22). Ngöôøi laø Khôûi Nguyeân. Ñöùc Thaùnh Cha ñaõ gôïi yù ñeán ñoaïn trích ra töø Coâng ñoàng 214 . Ngaøi ñaõ laøm ñieàu ñoù nguyeân vì chính Ngaøi laø trung taâm cuûa lòch söû nhaân loaïi. Thieân Chuùa cho anh em ñöôïc hoaø giaûi vôùi Ngöôøi ñeå anh em trôû neân tinh tuyeàn thaùnh thieän vaø khoâng coù gì ñaùng traùch tröôùc maët Ngöøôi (Cl 1. Ngaøi laø Ñaáng giöõ vò trí haøng ñaàu trong chöông trình yeâu thöông cuûa Thieân Chuùa – ñoái vôùi con ngöôøi vaø quaû thaät ñoái vôùi toaøn theå vuõ truï ñöôïc taïo thaønh.15-22) Ñöùc Gieâsu laø neàn taûng ñôøi soáng luaân lyù Kitoâ giaùo. Caû anh em nöõa. vì trong Ngöôøi muoân vaät ñöôïc taïo thaønh treân trôøi cuøng döôùi ñaát. laø trung taâm giaùo huaán cuûa Ñöùc Gioan Phaoloâ II trong thoâng ñieäp Veritatis Splendor. xöa kia anh em laø nhöõng ngöôøi xa laï. Roõ raøng ñaây chính laø troïng taâm cuûa söù ñieäp Tin Möøng. Vì Thieân Chuùa ñaõ muoán laøm cho taát caû söï vieân maõn hieän dieän ôû nôi Ngöôøi. Ngöôøi cuõng laø ñaàu cuûa thaân theå nghóa laø ñaàu cuûa Hoäi Thaùnh. söù ñieäp ñaày tính thuyeát phuïc ñoù ñaõ ñöôïc Thaùnh Phaoloâ toång löôïc laïi trong thö göûi tín höõu Coâloâseâ: “ Thaùnh Töû laø hình aûnh Thieân Chuùa voâ hình. Thieân Chuùa ñaõ ñem laïi bình an cho moïi loaøi döôùi ñaát vaø muoân vaät treân trôøi. Trong phaàn daãn nhaäp thoâng ñieäp. cuõng nhö muoán nhôø Ngöôøi maø laøm cho muoân vaät ñöôïc hoaø giaûi vôùi mình. höõu hình vôùi voâ hình… taát caû ñeàu toàn taïi trong Ngöôøi. Nhôø Maùu Ngöôøi ñoå ra treân Thaäp giaù. Nhöng nay nhôø Ñöùc Gieâsu laø con Ngöôøi baèng thòt ñaõ chòu cheát.

Do ñoù. xem saùch giaùo lyù cuûa Giaùo Hoäi Coâng giaùo (soá 1701-1715) Ñöùc Gieâsu laø Chuùa thaät vaø laø Ngöôøi thaät. ngoaïi tröø toäi loãi” (Dt 4. Ngaøi ñaõ soáng thaät troïn veïn söï töï do ñoù baèng caùch hoaøn toaøn trao hieán chính mình vaø môøi goïi caùc moân ñeä cuûa Ngaøi cuøng chia trong chính töï do cuûa Ngaøi” (85) veà ñieåm naøy. laø Ñaáng ñaõ toû cho con ngöôøi bieát roõ veà chính con ngöôøi vaø baøy toû lôøi môøi goïi cao quyù cuûa mình qua vieäc maïc khaûi veà maàu nhieäm cuûa Chuùa Cha vaø Tình yeâu cuûa Ngaøi” (soá 2). yù nghóa toái haäu cuûa ñôøi soáng luaân lyù laø böôùc theo Ñöùc Kitoâ. nôi chính mình. Ñöùc Gioan Phaoloâ II vieát.Vaticanoâ II. Theo Ñöùc Kitoâ nghóa laø gaén boù maät thieát vôùi chính con ngöôøi cuûa Ngaøi (soá 19). ñoàng thôøi nhaán maïnh ñeán chaân lyù : “chæ coù trong maàu nhieäm Nhaäp Theå cuûa Ngoâi Lôøi maø aùnh saùng môùi ñöôïc chieáu toaû treân maàu nhieäm cuûa con ngöôøi …Ñaây chính laø Chuùa Kitoâ. Ngaøi ñaõ “kieän toaøn” leà luaät vaø mang laïi söï hoaøn haûo cho leà luaät.15). Ñöùc Gieâsu 215 .5-8) (soá 21).4) laø Ñaáng “chòu moïi thöû thaùch gioáng nhö chuùng ta. khoâng phaûi laø vieäc baét chöôùc beân ngoaøi. Ngaøi laø Chuùa thaät vì “trong Ngaøi moïi vieân maõn cuûa Thieân Chuùa hoaøn toaøn ngöï trò” Ngaøi laø Ngoâi Lôøi ñôøi ñôøi töï höõu cuûa Thieân Chuùa (Ga 1. bôûi Ngöôøi laø Ngoâi Lôøi vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa ñaõ thaønh xaùc phaøm laø con ngöôøi (Ga 1. Adam môùi. vaø Ñöùc Gieâsu cuõng laø Ngöôøi thaät.1). nhöng trôû neân ñoàng hình ñoàng daïng vôùi Ngaøi laø Ñaáng trôû neân ngöôøi phuïc vuï trao ban chính mình treân thaäp giaù (Cf Philippheâ 2. Thaät theá. qua ñoù Ngaøi ñaõ maïc khaûi cho con ngöôøi lôøi môøi goïi cao quyù cuûa mình. nhöng chuùng ta theo Ñöùc Kitoâ. nhö Ñöùc Gioan Phaoloâ II nhaán maïnh raèng “ Ñöùc Kitoâ chòu ñoùng ñinh ñaõ maïc khaûi yù nghóa ñích thöïc veà töï do cuûa con ngöôøi.14) “Sinh ra bôûi ngöôøi nöõ” (Ga 4. Chuùa Gieâsu. Laø moät con ngöôøi .

ñaõ hoaøn taát söï vieân maõn cuûa con ngöôøi baèng caùch soáng cuoäc soáng hoaøn haûo cuûa con ngöôøi . vì “Töø chính söï sung maõn cuûa Ngöôøi maø chuùng ta ñöôïc nhaän laõnh moïi söï” (Ga 1. Quaû vaäy.9-19) Laø Thieân Chuùa. Ñöùc Gieâsu noái keát heát nhöõng ai thuoäc troïn veà Thieân Chuùa Cha “Vinh quang maø Cha ñaõ ban cho Con thì Con cuõng ban cho chuùng. Thaät vaäy.4). khi hoaøn taát coâng trình Cha ñaõ giao phoù cho Con laøm” (Ga 17. Vaø Cha Ngöôøi ñaõ toân vinh coâng nghieäp cuûa Ngöôøi baèng vieäc cho Ngöôøi soáng laïi töø coõi cheát cuøng vôùi taát caû nhöõng ai ñaõ keát hôïp vôùi Ngaøi. nhö Thaùnh Phaoloâ ñaõ daïy chuùng ta: Ñöùc Kitoâ ñaõ choãi daäy töø coõi cheát. Ñöùc Gieâsu daøn xeáp cho chuùng ta ñöôïc cuøng chia seû chính thaàn tính cuûa Ngöôøi.22-23). Cuõng bôûi söï cheát ñeán töø moät ngöôøi . ñoù laø ñöa thôøi gian ñeán hoài vieân maõn laø quy tuï muoân loaøi trong trôøi ñaát döôùi quyeàn moät thuû laõnh laø Ñöùc Kitoâ (Eph 1. trong Ñöùc Kitoâ chuùng ta 216 . nhö moïi ngöôøi ñaõ phaûi cheát nôi Adam theá naøo. ñeå hoï ñöôïc neân moät nhö chuùng ta neân moät. laø Ñaáng bieåu loä söï toát laønh cuûa Thieân Chuùa vôùi caùch thöùc ñaëc bieät vaø duy nhaát “Con ñaõ toân vinh Cha ôû döôùi ñaát. Ñöùc Gieâsu chính laø “Tröôûng Töû cuûa moïi loaøi thuï taïo”(Cr 1.12) vaø ñöôïc hoaøn taát bôûi nhöõng taïo vaät ñaõ ñöôïc hieäp nhaát döôùi quyeàn laõnh ñaïo Ngöôøi: Thieân Chuùa cho chuùng ta bieát ñöôïc thieân yù nhieäm maàu. thì cuõng seõ soáng laïi nôi Ñöùc Kitoâ nhö vaäy.16). Caàn nhaéc laïi. Con ôû trong chuùng vaø Cha ôû trong Con. laø hoa quaû ñaàu muøa cuûa nhöõng ai yeân giaác. Quaû vaäy. ñeå chuùng ñöôïc hoaøn toaøn trôû neân moät (Ga 17. nhö moät con ngöôøi. thì söï soáng laïi töø coõi cheát cuõng bôûi moät ngöôøi nhö vaäy. Nhö laø Thieân Chuùa. thieân yù naøy laø keá hoaïch yeâu thöông Ngöôøi ñaõ ñònh töø tröôùc trong Chuùa Kitoâ.

nhöng ñöôïc choãi daäy trong moät caùch soáng môùi. vaø söï thaät chuùng ta laø con Thieân Chuùa…phaøm ai tin vaøo Ñöùc Gieâsu laø Ñöùc Kitoâ thì hoï laø con Thieân Chuùa” (1Ga 3.1. ñeán noãi chuùng ta ñöôïc goïi laø con Thieân Chuùa.ñöôïc trôû neân ngöôøi thoâng phaàn thieân tính (Pet 1.20) coù noùi: “Hieän nay toâi soáng trong xaùc phaøm laø soáng trong nieàn tin Con Thieân Chuùa {Ñaáng ñaõ yeâu meán toâi vaø hieán maïng vì toâi}”. hoï chính thöùc trôû neân “Con Thieân Chuùa” nhöõng phaàn töû cuûa gia ñình cuûa Thieân Chuùa! “Anh em haõy xem Thieân Chuùa yeâu thöông chuùng ta ñeán döôøng naøo. Töø ñaây. Vì cuoäc soáng nhaân theá cuûa Ngöôøi. nhö Thaùnh Phaoloâ toâng ñoà göûi cho Galata” (2. moät cuoäc soáng thích hôïp vôùi con caùi Thieân Chuùa. söï soáng. löu chuyeån ñeán moïi chi theå Ngöôøi vöøa söï nhaän thöùc sieâu nhieân bao goàm söï hieåu bieát chaân lyù vöøa hoaït ñoäng sieâu nhieân ñöôïc thuùc ñaåy nhôø 217 . ñaàu thieâng lieâng laø chính Ñöùc Kitoâ .Nhöng maø cuoäc soáng naøy chæ thuoäc veà caùc chi theå ñaõ ñöôïc noái keát vôùi ñaàu. moät cuoäc soáng xöùng vôùi tín höõu cuûa Ñöùc Kitoâ . Chính vì theá pheùp röûa raát caàn thieát.1).4). caùi cheát vaø söï phuïc sinh cuûa Con Moät cuûa Thieân Chuùa.5. Thaùnh Thomas ñaõ giaûi thích vaán ñeà naøy theo caùch thöùc sau: “Chính nhôø vaøo Pheùp Röûa maø con ngöôøi ñöôïc taùi sinh trong söï soáng thieâng lieâng. cheát ñi ñoái vôùi toäi loãi. cuõng vaäy. töø ñoù hoï nhaän ñöôïc söï nhaän thöùc vaø hoaït ñoäng.nghóa laø khoâng coøn ôû döôùi söï thoáng trò vaø yeáu ñuoái tröôùc toäi loãi. Nhö söï nhaän thöùc vaø hoaït ñoäng phaùt sinh töø ñaàu ñeán khaép caùc chi theå. Nhôø vaøo Pheùp Röûa maø chuùng ta thöïc söï ñöôïc keát hôïp vôùi Ñöùc Kitoâ. nhôø ñoù maø con ngöôøi ñöôïc thaùp nhaäp vaøo Ñöùc Kitoâ nhö laø nhöõng chi theå cuûa Ngöôøi vaäy. neân nhöõng ai ñöôïc lieân keát vôùi Ngöôøi cuõng ñöôïc taùi sinh laàn nöõa trong chaân lyù. caùi cheát vaø söï soáng laïi cuõng chính laø söï soáng.

Trong khi luoân mang treân mình nhaân tính. 1-11). chuùng ta thaät söï chia seõ nhaân tính cuûa ngöôøi. chuùng ta laø con caùi cuûa Thieân Chuùa . con caùi Thieân Chuùa seõ ñöôïc choåi daäy trong Ñöùc Kitoâ vaø ñieàu gì seõ ñöôïc gieo raéc trong söï yeáu ñuoái vaø oâ danh seõ ñöôïc maëc laáy söï baát dieät” (1 Cor 15. Ñöùc aí vaø nhöõng vieäc laøm cuûa ñöùc aùi seõ luoân toàn taïi (1 Cor 13. cuûa chuùng ta khi ñöôïc thaùp nhaäp vaøo ‘caây nho’ maø Ñöùc Kitoâ (x. 42. baûn tính thaàn linh ñaõ ñöôïc thoâng truyeàn cho chuùng ta. “söï cheát ñaõ bò khuaát phuïc. Töø ñoù.14-16) chuùng toâi ñaõ thaáy Ngöôøi traøn ñaày aân suûng vaø chaân lyù. 53) . ñôøi soáng thaàn linh cuõng nhö ñôøi soáng nhaân linh. Gio. 1-21) Thieân Chuùa ñaõ taïo ra cho con ngöôøi. seõ ñöôïc vieân maõn trong Nöôùc Trôøi khi. Maø theo ñoù nhöõng ai ñöôïc laõnh nhaän pheùp röûa seõ ñöôïc khai saùng bôûi Ñöùc Kitoâ ñeå ñöôïc nhaän bieát chaân lyù. thì chuùng ta cuõng ñöôïc chia seû thaàn tính cuûa Ñöùc 218 . 3. vaø töø söï sung maõn cuûa Ngöôøi maø chuùng ta nhaän ñöôïc moïi söï. vaø nhôø Ngöôøi hoï cuõng ñöôïc thaám nhuaàn doài daøo nhöõng vieäc thieän qua vieäc thoâng ban nieàn tin 12 . seõ ñöôïc traû töï do khoûi caûnh giam caàm cuûa söï hö naùt (Guadium et spes. Thöïc söï. vaø cuoäc soáng ta keát hôïp vôùi Thieân Chuùa baét ñaàu töø ngay baây giôø vaø trong luùc naøy.14) . soá 3). Rm 8.taùc ñoäng cuûa aân suûng. Ñöùc Gieâsu laø neàn taûng cuûa ñôøi soáng Luaân lyù Kitoâ giaùo chuùng ta ñang ñöôïc trao ban quyeàn ñeå soáng. 15. ôû ñaây vaø baây giôø laø ñieàu tuyeät ñoái caàn thieát. Tuy cuoäc soáng cuûa chuùng ta trong vieäc keát hôïp vôùi Ñöùc Gieâsu trong . vaø taát caû moïi taïo vaät (x. Trong ngöôøi.vôùi vaø nhôø Ngöôøi. Gioan ñaõ quaû quyeát (i. Nhö theå Ñöùc Gieâsu ñaõ chia seõ troïn veïn nhaân tính vaø caû cuoäc soáng nhaân linh. ta thöïc söï ñöôïc thaàn hoùa. 8. cuøng vôùi Chuùa Cha vaø Chuùa Thaùnh Thaàn seõ ñaït tôùi söï vieân maõn trong ngaøy soáng laïi. Giôø ñaây. vieäc thöïc hieän söï soáng thaàn linh naøy nôi chuùng ta.

laø Ñöùc Kitoâ. Keát 219 . vôùi vaø nhôø Ngöôøi. Ñaáng cöùu chuoäc vaø laø Ngöôøi Anh cuûa chuùng ta. chaéc chaén nguyeân vì vieäc cuøng aên uoáng thaân xaùc vaø maùu huyeát cuûa Ñöùc Kitoâ khoâng gì khaùc hôn laø laøm bieán ñoåi chuùng ta vaøo trong ñieàu chuùng ta ñaõ laõnh nhaän (Lumen Gentium soá 26. Khía caïnh thöù hai. chuùng ta thaät söï laø con caùi cuûa Thieân Chuùa. trong. laø thaân theå vaø Maùu huyeát cuûa chính Con Ngaøi. 12).15 Coù ba ñieåm maø Grisez ñaõ vaïch ra khi chuùng ta keát hôïp vôùi Ñöùc Kitoâ. lôøi trích cuûa Thaùnh Leâo caû). thì Ngöôøi seõ laøm cho xaùc thòt hay cheát cuûa chuùng ta cuõng ñöôïc trôû neân soáng ñoäng cuøng vôùi söï soáng Phuïc sinh vinh hieån14 cuûa Ngöôøi”. Khi aên löông thuïc thoâng thöôøng.13 Chuùng ta tieáp nhaän söï soáng thaàn linh trong pheùp Röûa.16 Tröôùc heát. Ñoù laø chieàu kích söï keát hôïp cuûa chuùng ta vôùi Ñöùc Kitoâ ñaõ ñöôïc toùm taét laïi keát hôïp ñoù thaùnh hoùa vaø bieán ñoåi chuùng ta neân nhöõng phaàn töû trong gia ñình. vaø söï soáng thaàn linh naøy ñöôïc döôõng nuoâi baèng löông thöïc Nöôùc Trôøi maø Thieân Chuùa muoán ban cho ta. Ngay töø thôøi sô khai. ñoù laø chuùng keát hôïp vôùi Ngöôøi trong söï soáng thaàn linh nhö laø con caùi cuûa Thieân Chuùa. ñoù laø söï keát hôïp thaân xaùc giöõa Ñöùc Gieâsu vaø tín höõu cuûa Ngaøi.Kitoâ. Ñöùc tin Kitoâ giaùo ñaõ khaún ñònh raèng vieäc aên löông thöïc naøy hoaøn toaøn khaùc vôùi löông thöïc khaùc. Khoâng phaûi nhö qua taám göông môø nhöng laø (1 Cor 13. Thaät söï chuùng ta laø nhöõng “Kitoâ khaùc” – other Christs. Vieäc keát hôïp vôùi Gieâsu khôûi ñaàu töø pheùp röûa vaø ñöôïc sung maõn vaø ñaày ñuû hôn khi chuùng ta ñöôïc nhìn thaáy Thieân Chuùa. chuùng ta chuyeån ñoåi noù vaøo trong chính chuùng ta “nhöng khi chuùng laõnh nhaän thaân xaùc soáng ñoäng nôi Ñöùc Gieâsu. laø anh chò em vôùi Ngöôøi. töùc laø nhöõng phaàn töû cuûa Giaùo Hoäi Ngöôøi.

hôïp vôùi Ñöùc Kitoâ vaãn laø moät thöïc. Söï keát hôïp neân moät thaân xaùc trong hoân nhaân. ñöôïc dieãn taû baèng loái aån duï nhaèm so saùnh moái töông quan giöõa Chuùa Gieâsu vôùi caùc moân ñeä Ngaøi nhö caây nho vaø ngaønh nho (Gio 15. Ñöùc Gieâsu vaø caùc moân ñeä Ngöôøi khoâng ñaùnh maát ñi caên tính cuûa mình vaø hoï 220 . 15-17). Trong Tin möøng Gioan. Moät trong nhöõng ñoaïn ñaùng chuù yù nhaát ñoù laø 1 Cor 6. coù lôøi cheùp raèng caû hai seõ thaønh moät xöông moät thòt. Ñoù chính laø söï keát hôïp trao ban söï soáng vaø tình yeâu.17 Taùc giaû thö gôûi giaùo ñoaøn Epheâsoâ ñaõ so saùnh söï keát hôïp thaân theå cuûa Ñöùc Kitoâ vôùi caùc phaàn töû cuûa Ngöôøi vôùi söï duy nhaát cuûa ngöôøi vôï vaø ngöôøi choàng trong moät thaân xaùc (Eph 5. ñaõ toûa saùng doài daøo treân söï keát hôïp thaân xaùc ñang thöïc hieän giöõa Ñöùc Gieâsu vaø vò hoân theâ cuûa Ngöôøi laø Giaùo Hoäi. Ai ñaõ keát hôïp vôùi Chuùa thì neân moät tinh thaàn vôùi Ngöôøi” (1 Cor 6. 1-8). laø moät hieän thöïc hoùa hoaøn haûo nhaát trong söï keát hôïp hieäu quûa cuûa hoân nhaân hôïp nhaát yù nghóa trao ban tình yeâu vaø söï soáng cuûa söï keát hôïp thaân xaùc giöõa ngöôøi choàng vôùi ngöôøi vôï. Khía caïnh keát hôïp vôùi Ñöùc Kitoâ ñöôïc khai trieån trong Taân Öôùc ñaëc bieät trong Tin möøng cuûa Gioan vaø caùc baûn vaên cuûa Phaoloâ. 22-33). Nhö ngöôøi choàng vaø ngöôøi vôï. vôùi töông quan soáng ñoäng giöõa ñaàu vôùi caùc chi theå. Thaùnh Phaoloâ ñaõ trieån khai chieàu kích cuûa vieäc chuùng ta keát hôïp vôùi Ñöùc Kitoâ ôû nhieàu ñoaïn vaên trong caùc thö khi Ngaøi so saùnh moái töông quan cuûa Chuùa Gieâsu vôùi caùc phaàn töû cuûa Ngöôøi. nôi thaùnh Phaoloâ ñaõ noùi “Naøo anh em chaúng bieát raèng thaân xaùc anh em laø thaân theå cuûa Ñöùc Kitoâ sao ? Toâi laïi laáy phaàn thaân theå Ñöùc Kitoâ maø laøm phaàn thaân theå ngöôøi kyõ nöõ sao ? khoâng ñôøi naøo ! anh em chaúng bieát raèng aên ôû vôùi ngöôøi kyõ nöõ laø neân moät phaàn thaân xaùc vôùi ngöôøi aáy sao ? Thaät theá. töùc Giaùo Hoäi.

nôi Ñöùc Kitoâ ñang ngöï beân höõu Thieân Chuùa. trong khi ñoù Coâng ñoàng Vaticanoâ II nhaéc chuùng ta raèng Chuùa ñaõ thieát laäp thaùnh theå ñeå keùo daøi maõi hy leã Mình vaø 221 . 1739-1742). anh em seõ ñöôïc xuaát hieän vôùi Ngöôøi. söï keát hôïp chuùng ta vôùi haønh vi cöùu ñoä cuûa Ñöùc Gieâsu trong hy teá cuûa thaùnh leã. vaø söï soáng môùi cuûa anh em hieän ñang tieàm taøng vôùi Ñöùc Kitoâ nôi Thieân Chuùa. chöù ñöøng chuù taâm vaøo nhöõng gì thuoäc haï giôùi. Nhöng ôû ñaây. ñoù chính laø söï hieäp nhaát giöõa Ñöùc Kitoâ vaø Kitoâ höõu trong caùc haønh vi nhaân linh.caùc chi theå cuûa thaân theå Ñöùc Kitoâ cuõng ñöôïc chia seû söï soáng laïi cuûa Ngöôøi roài. nguoàn soáng cuûa chuùng ta xuaát hieän.moät söï keát hôïp seõ ñi ñeán troïn veïn vaø sung maõn trong söï phuïc sinh cuûa Ngöôøi . Thaät söï nhö thaùnh Phaoloâ ñaõ noùi : Anh em ñaõ ñöôïc choãi daäy cuøng vôùi Ñöùc Kitoâ neân haõy tìm kieám nhöõng gì thuoäc thöôïng giôùi. toâi muoán laøm saùng toû chieàu kích keát hôïp naøy baèng caùch neâu göông vaén taét khuoân maãu chuaån möïc cuûa chieàu kích naøy. Thaät vaäy anh em ñaõ cheát. vaø cuøng Ngöôøi höôûng phuùc vinh quang (Col 3. Anh em haõy höôùng loøng trí veà nhöõng gì thuoäc thöôïng giôùi. Hôn nöõa. qua ñoù Ngaøi vaø daân Ngaøi hieäp nhaát trong lôøi caàu nguyeän. Tuy theá hoï cuõng vaãn laø moät maø thoâi. Coâng ñoàng Tridentinoâ ñaõ döùt khoaùt daïy raèng thaùnh leã laø hy leã ñích thöïc. laø vieäc taùi dieãn hy leã cuûa Chuùa treân thaùnh giaù (DS. Ñieåm thöù ba cuõng laø ñieåm cuoái cuøng.ñoùng vai troø rieâng bieät cuûa mình trong vieäc nuoâi döôõng ñôøi soáng vaø tình yeâu. ñaõ ñoåi môùi söï töï hieán cuûa Ngaøi cho Chuùa Cha treân thaäp giaù. Chính chieàu kích cuûa vieäc hieäp nhaát ngöôøi Kitoâ höõu vôùi Ñöùc Gieâsu seõ ñöôïc xem nhö laø chieàu kích ñaày ñuû hôn heát trong phaàn keá tieáp cuûa chöông naøy. 1-4). chính nhôø vieäc keát hôïp theå xaùc vôùi Ñöùc Kitoâ . vaø taï ôn Chuùa Cha. Khi Ñöùc Kitoâ.

nhöng vôùi nhaân tính 222 . Söï töï do choïn löïa toàn taïi nôi Ngaøi nhö moä khaúng ñònh veà caên tính nhaân linh nôi Ngaøi. roõ raøng. Laø hy teá chuùc tuïng vaø taï ôn.Maùu Ngaøi qua muoân theá heä cho tôùi khi Ngaøi trôû laïi (Sacrosanctum Concilium soá 47). Hôn nöõa nhö trong phaàn daãn nhaäp toång quaùt cuûa saùch Leã Roâma coù noùi: “Qui luaät caàu nguyeän cuûa Giaùo hoäi luoân töông öùng vôùi qui luaät vöõng beàn cuûa ñöùc tin”. nhaèm ñeå tieáp tuïc coâng vieäc ñaõ ñöôïc trao phoù bôûi Cha Ngaøi. Laøm theá naøo hy teá trong thaùnh leã laø “moâït vaø nhö nhau” vôùi hy teá treân thaäp giaù? Vaø laøm theá naøo haønh ñoäng cuûa chuùng ta trong thaùnh leã laïi ñöôïc lieân keát vôùi haønh ñoäng hieán daâng chính mình cuûa Ñöùc Kitoâ leân cho Cha? ÔÛ ñaây. Bôûi vì troïng taâm haønh vi nhaân linh laø söï choïn löïa töï do. Giaùo Hoâïi daïy chuùng ta raèng Hy teá thaäp giaù vaø vieäc taùi dieãn mang tính Bí tích cuûa hy leã nôi Thaùnh Leã laø moät vaø nhö nhau.Vì Ñöùc Kitoâ naøy vaãn coøn laø moät höõu theå nhaân linh. loaïi höõu theå nhaân linh maø chuùng ta ñöôïc keâu goïi tôùi. Trong böõa tieäc ly chính Chuùa Kitoâ ñaõ thieát laäp vieäc taùi dieãn mang tính bí tích vaø truyeàn leänh cho caùc Toâng ñoà haõy laøm nhö theá ñeå töôûng nhôù ñeán Ngöôøi. Nhö moät höõu theå nhaân linh. chæ coù khaùc nhau trong caùch theá daâng leã maø thoâi. haønh vi nhaân linh ñoù khoâng phaûi laø söï kieän vaät lyù ñong ñöa nhö chieác laù rôi…. caàn nhaéc laïi vaán ñeà quan troïng nhaát ñaõ ñöôïc khai trieån nôi chöông ñaàu. cuõng laø hy teá giao hoaø giöõa chuùng ta vôùi Chuùa Cha vaø ñeàn buø toäi loãi cho traàn gian 18. nhöng ñoù chính laø thöïc taïi aån chöùa beân trong nôi con ngöôøi cho ñeán luùc nhöõng löïa choïn traùi ngöôïc ñöôïc theå hieän. vieäc Ñöùc Gieâsu ñaõ töï do löïa choïn chòu cheát cho ôn Cöùu ñoä cuûa chuùng ta. töï quyeát voán ôû nôi moãi chuùng ta nhö laø moät phaàn caên tính cuûa chuùng ta. seõ khoâng chaám döùt vôùi caùi cheát cuûa Ngaøi.

nghóa laø khoâng thuoäc theá giôùi thoï taïo naøy). Ngöôïc laïi.5-14). Thaùnh leã hoâm nay vaãn tieáp tuïc theå hieän söï choïn löïa mang tính cöùu ñoä cuûa Ñöùc Gieâsu.11-12) (Ñoái chieáu Do thaùi 9. Caùch thöïc hieän vieäc choïn löïa khaùc vôùi caùch choïn löïa maø chính Ngöôøi ñaõ thöïc hieän xöa kia treân nuùi Calve.ñöôïc lieân keát Thieân tính trong ngoâi vò duy nhaát cuûa Ngaøi. trong khi vaãn hieän taïi hoaù hy teá ñeå chuùng ta coù theå chia seû (Sacrosanctum Concilium soù 47). hieän ñang thöïc hieän lôøi cuûa Ñöùc Gieâsu ñaõ truyeàn laïi trong böõa tieäc ly. nhôø söï hieåu bieát veà nhöõng nghi leã vaø lôøi nguyeän maø tín höõu coù theå tham döï vaøo cöû haønh Thaùnh. söï hieán teá chính mình vaø maùu Ngaøi nhaèm ñem ôn giao hoaø cho chuùng ta. Ngöôøi ñaõ ñi qua moät caùi leàu lôùn hôn vaø hoaøn haûo hôn (khoâng phaûi do tay nhaân loaïi laøm neân. nhöng noù vaãn chæ laø moät söï choïn löïa.24-28. khoâng phaûi nhôø vaøo maùu deâ. Hôn nöõa. vôùi loøng soát saéng vaø hôïp taùc troïn veïn…Ñang khi daâng leân hieán teá tinh tuyeàn. yù thöùc ñöôïc ñieàu mình laøm. khi ñang tham döï vaøo maàu nhieäm ñöùc tin. vì nhö Coâng Ñoàng Vaticanoâ II ñaõ daïy. Thaùnh Leã keùo daøi maõi hy teá treân thaäp giaù cho ñeán khi Chuùa Gieâsu laïi ñeán. khoâng nhö nhöõng ngöôøi xa laï hay nhö nhöõng khaùn giaû caâm laëng. khoâng chæ qua ñoâi tay ngöôøi Linh 223 . Roõ raøng. chuùng ta tham döï vaøo haønh ñoäng cöùu chuoäc naøy qua trung gian Linh muïc. 10. Chaân lyù naøy chính laø troïng taâm cuûa giaùo huaán ñöôïc tìm thaáy trong thö Do Thaùi: “Nhöng Ñöùc Kitoâ ñaõ ñeán laøm Thöôïng Teá ñem phuùc loâïc cuûa theá giôùi töông lai ñeå vaøo cung thaùnh. ñoù chính laø lyù do maø Giaùo Hoäi “khaån thieát mong ñôïi nôi ngöôøi tín höõu Ñöùc Kitoâ. laø daân cuûa Ngöôøi. vaø ñaõ laõnh ñöôïc ôn cöùu chuoäc vónh vieãn cho chuùng ta” (Do thaùi 9. maùu boø nhöng vôùi chính maùu cuûa mình. Ngöôøi ñaõ vaøo trong cung thaùnh moät laàn cho taát caû.

cuøng vôùi Ngaøi.Muïc. laøm vieäc. Caùc moân ñeä trôû neân moät vôùi Ngaøi ñeán möùc hoï cuøng chia seû söï soáng thaàn linh cuûa chính Ngaøi. vui möøng vaø ñau khoå ñeå daâng leân vôùi hy leã. vaø bôûi ñoù noái keát cuoäc soáng cuûa hoï (laøm thaønh haønh vi cuûa chính hoï) vôùi cuoäc soáng cuûa Ngaøi. Thieân chuùa ñoaùi thöông baát cöù ai bieát kính sôï Ngaøi vaø thöïc thi nhöõng gì ngay 224 . ngöôøi tín höõu phaûi bieát daâng leân chính baûn thaân hoï nöõa (Sacrosantum Concilium. nhaän ra Ñöùc Gieâsu nôi taám baùnh ñöôïc beû ra nôi Thaùnh Leã. Giao öôcù Pheùp Röûa vaø ôn goiï caù nhaân Moät ñoaïn vaên quan troïng trích trong Coâng Ñoàng Vaticanoâ II nhö sau: ÔÛ moïi thôøi ñaïi vaø moïi daân toäc. nôi ñoù vieä hoï keát hôïp vôùi Ngaøi ñöôïc saâu ñaäm vaø neân phong phuù hôn. caùc Kitoâ höõu ra ñi vaø ñeán vôùi caùc hoaït ñoâïng khaùc ñeå yeâu thöông vaø phuïc vuï Thieân Chuùa. Bôûi theá. Taát caû ñôøi soáng ngöôøi Kitoâ höõu khôûi ñi vaø chuaån bò cho Bí Tích Thaùnh Theå. ñöôïc hieäp nhaát thaân xaùc vôùi Ngaøi trong söï thaân maät hôn söï keát hôïp giöõa vôï choàng. Toùm laïi. 3. nhöõng con ngöôøi ñaõ trôû neân Kitoâ höõu. vaø haønh ñoâïng trong söï keát hôïp vôùi Ngaøi qua vieäc trao ban chính mình. nhöng laø taát caû cuøng daâng leân vôùi ngaøi. soá 48 ). laø vieäc taùi dieãn haønh vi Cöùu ñoä cuûa Ñöùc Kitoâ vaø laø löông thöïc haèng soáng cho caùc moân ñeä. ñöôïc thaùp nhaäp troïn veïn vôùi Ñöùc Gieâsu bôûi söï coäng taùc vaøo haønh vi nhaân linh cuûa Ngaøi. chính Ñöùc Kitoâ laø neàn taûng cuûa ñôøi soáng kitoâ höõu. nhö Grisez ñaõ noùi: “Nhöõng Kitoâ höõu soáng caàu nguyeän. cuoäc ñôøi hoï nhö moät lôøi chuùc tuïng taï ôn daâng leân Thieân Chuùa Cha. Trong thaùnh leã… toaøn boä haønh vi vaø ñôøi soáng cuûa töøng Kitoâ höõu nhö laø moät toång theå…Nhôø pheùp röûa.

Tuy nhieân ñieàu laøm haøi loøng Thieân Chuùa. töùc Giaùo hoäi . giao öôùc môùi. Ngaøi ñaõ daïy doã daân naøy baèng vieäc toû chính mình vaø yù ñònh cuûa mình qua lòch söû daân aáy. cuoäc soáng cuûa moãi ngöôøi Kitoâ höõu tröôùc heát khoâng mang tính caù nhaân tröôùc maët Thieân Chuùa. Nhö Grisez nhaän xeùt. töø haïng cuøng ñinh cho tôùi haøng quyeàn quí. “Chuùa phaùn: Naøy ñaây seõ ñeán ngaøy Ta thieát laäp giao öôùc vôùi nhaø Israel vaø nhaø Giuña…Ta seõ ban leà luaät cuûa Ta trong loøng hoï vaø Ta seõ ghi khaéc luaät aáy nôi traùi tim hoï. khoâng phaûi theo xaùc thòt nhöng laø trong Thaàn khí (LG-90).31-34). vaø baèng caùch thaùnh hoaù hoï ñeå daønh rieâng cho mình. nhöng laø cho hoï trôû thaønh moät daân toâïc duy nhaát. moät daân toäc nhaän bieát Ngaøi trong chaân lyù vaø Phuïng vuï Ngaøi trong söï thaùnh thieän. Ñieàu naøy muoán noùi leân raèng Ñöùc Gieâsu ñaõ thieát laäp minh… Öôùc môùi. taát caû nhöõng ñieàu naøy theå hieän nhö laø caùch theá chuaån bò vaø nhö laø hình boùng cuûa Giao öôùc môùi vaø hoaøn haûo seõ ñöôïc kyù keát nôi Ñöùc Kitoâ. 225 . 25) baèng vieäc qui tuï thaønh moät daân. Tröôùc tieân ngöôøi Kitoâ höõu soáng trong coäng ñoàng giao öôùc. bao goàm caû Do thaùi laãn daân ngoaïi. trong maùu Ngaøi (1Cr 11. Ngaøi ñaõ thieát laäp Giao öôùc vôùi hoï. vaø ta seõ laø Chuùa cuûa hoï. vaø hoï seõ laø daân cuûa Ta…ñeå moïi ngöôøi nhaän bieát Ta. Vì vaäy Ngaøi ñaõ choïn doøng gioáng Israel nhö laø daân rieâng Ngaøi. Ñöùc Chuùa ñaõ phaùn nhö vaäy” (Cer 31.thaúng (Cv 20. ñoaïn vaên naøy noùi ñaày ñuû ba khía cuûa ñôøi soáng ngöôøi Kitoâ höõu ñöôïc ruùt ra töø ñôøi soáng hieän thöïc cuûa giao öôùc.35). Töøng böôùc. khoâng phaûi ñeå giuùp con ngöôøi neân thaùnh vaø Cöùu ñoä hoï caùch thuaàn tuyù rieâng leû. Tuy vaäy. vaø laø chuaån bò cho maïc khaûi troïn veïn hôn do chính Ngoâi Lôøi Thieân Chuùa maëc laáy xaùc phaøm ñem ñeán. thieáu lieân keát. Ñieàu thöù hai.

gia ñình cuûa nhöõng anh chò em ñöôïc ñoùn nhaän 226 . söï kieän cuoäc soáng ta trong Chuùa Kitoâ laø moät thöïc theå duy nhaát. Giaùo Hoäi laø daân môùi cuûa Thieân Chuùa vaø ñaõ ñöôïc thieát laäp bôûi nhöõng ngöôøi ñaõ ñöôïc “taùi sinh” bôûi nöôùc cuûa pheùp röûa ñeå gia nhaäp vaøo gia ñình môùi. chöù khoâng chæ ñöôïc khaéc ghi treân ñaù hay trong saùch Leà luaät (Thorah) 20. toâi seõ ñeà caäp ñeán hai khía caïnh ñaàu tieân cuûa ñôøi soáng chuùng ta laø nhöõng ngöôøi Kitoâ höõu ñaõ ñöôïc nhaéc ñeán Thoâng ñieäp Lumen Gentium. khía caïnh thöù ba cuûa ñôøi soáng chuùng ta laø caùc Kitoâ höõu. ñôøi soáng phuø hôïp vôùi ‘leà luaät’ cuûa tình yeâu ñöôïc khaéc ghi nôi traùi tim chuùng ta. Vaø sau ñoù toâi seõ ñeà caäp ñeán vai troø khoâng theå thieáu ñöôïc maø moãi ngöôøi trong chuùng ta ñöôïc môøi goïi caùch caù vò ñeå theå hieän nôi coäng ñoàng giao öôùc naøy baèng vieäc nhaän thöùc vaø thöïc thi ôn goïi rieâng bieät cuûa moäi caù nhaân chuùng ta. Giao öôùc môùi vaø hoaøn haûo hôn giöõa Thieân Chuùa vaø nhaân loaïi ñaõ ñöôïc thieát laäp nhôø caùi cheát cöùu ñoä vaø söï phuïc sinh cuûa ñöùc Gieâsu laø Giao öôùc giöõa Thieân Chuùa vaø nhöõng ai ñoùn nhaän Chuùa Gieâsu trong ñöùc tin soáng ñoäng vaø bôûi ñoù ñöôïc thaùp nhaäp vaøo thaân theå Ngaøi laø Giaùo Hoäi. seõ ñöôïc toâi baøn ñeán. trong Giao öôùc môùi khi moät ngöôøi ñaõ laûnh nhaän leà luaät thì phaûi soáng theo luaät ñoù.moät khi ñaõ daán thaân vaøo trong Giao öôùc môùi khoâng phaûi bôûi xaùc thòt (sinh ra nhö moät ngöôøi Do thaùi) nhöng bôûi Thaùnh Thaàn (bôûi ôn Thaùnh hoaù ñaõ ñem ñeán nieàm tin soáng ñoäng). laø Giaùo Hoäi. daân cuûa coäng ñoàng giaùo öôùc. Trong phaàn nayø. Ñieàn thöù ba. Trong phaàn tieáp theo cuûa chöông naøy. vaø ñaây laø taát caû hieäu quaû troãi vöôït vì leà luaät ñöôïc khaéc ghi nôi traùi tim moãi ngöôøi Kitoâ höõu. laø con ñöôøng hoäi nhaäp vaøo coäng ñoaøn naøy khoâng phaûi bôûi xaùc thòt nhöng laø bôûi Thaàn Khí.

Vaø coát loõi cuûa Pheùp röûa.laøm con cuûa Thieân Chuùa. con ngöôøi ñi vaøo giao öôùc môùi khi ñoùn nhaän ôn coâng chính hoaù vaø hoàng aân cöùu ñoä cuûa ñôøi soáng trong Ñöùc Kitoâ bôûi haønh vi cuûa ñöùc tin soáng ñoäng. 27) vaø soáng keát hieäp vôùi Ngaøi. Nhôø Pheùp röûa chuùng ta ñöôïc “maëc laáy” Chuùa Kitoâ (Ga 3. chuùng ta coù theå töï do quyeát ñònh ñoùn nhaän aân hueä söï soáng cuûa ngaøi. Ôn giaûi thoaùt chuùng ta khoûi toäi loãi vaø söï phuïc sinh vaøo trong söï soáng môùi cuûa ôn coâng chính hoaù tröôùc heát vaø quan troïng nhaát laø quaø taëng cuûa Thieân Chuùa. khi con ngöôøi ‘cheát ñi’ nhaân loaïi cuõ bò toån thöông bôûi toäi cuûa Adam (Rm 5. Con ngöôøi trôû neân thaønh phaàn daân cuûa Ñöùc Gieâsu. ñöôïc mang ñeán cho chuùng ta thoâng qua caùi cheát cöùu ñoä vaø phuïc sinh cuûa Ñöùc Gieâsu vaø ñöôïc thoâng truyeàn cho chuùng ta nhôø Ñaáng “caàu baøu” töùc laø Chuùa thaùnh Thaàn. 4). Ngaøi muoán raèng chuùng ta töï do coäng taùc vôùi aân suûng vaø aân hueä söï soáng cuûa Ngaøi. trong Pheùp röõa. moät ñôøi soáng chæ coù ñöôïc bôûi söï lieân keát vôùi Ñaùng ñaõ soáng laïi : “Khi ñöôïc Thanh taåy chuùng ta böôùc vaøo trong moät vôùi Ngaøi vaø cuøng ñi vaøo söï cheát vôùi Ngaøi. töùc Giaùo Hoäi. Ñaáng maø Thieân Chuùa Cha vaø Con Ngaøi ñaõ gôûi ñeán cho chuùng ta ñeå laøm ñaày traøn traùi tim chuùng ta baèng söï soáng thaàn linh vaø tình yeâu. Con ñöôøng daãn vaøo Giao öôùc môùi cuûa chuùng ta khoâng phaûi bôûi xaùc thòt nhöng laø bôûi Thaàn Khí. Nhöng khi Thieân Chuùa ban cho chuùng ta söï töï do löïa choïn ñeå thoâng qua söï töï do. ñeå roài nhö Ngaøi ñaõ ñöôïc choãi daäy töø söï cheát bôûi vinh quang cuûa Thieân Chuùa Cha. chuùng ta cuõng coù ñöôïc söï soáng môùi” (Rm 6. nhöõng anh chò em cuûa Ñöùc Gieâsu Kitoâ. Ñöôïc thuùc ñaåy bôûi Thaùnh Thaàn. söï choïn löïa töï do vaø nhôø töï quyeát ñoù maø con ngöôøi töø boû loái soáng toäi loãi vaø töø nay trôû ñi 227 . 12) vaø ñöôïc troåi daäy trong ñôøi soáng môùi.

ñaït tôùi taàm voùc xöùng vôùi vieäc vieân maõn cuûa Ñöùc Gieâsu” (Ep 4. vaø chuùng ta ñöôïc trao cho cô hoäi ñeå khaúng ñònh laïi lôøi cam keát naøy caùch thöôøng xuyeân trong suoát cuoäc ñôøi chuùng ta. cha meï ñôõ ñaàu chuùng ta. ngöôøi tín höõu phaûi daán thaân chia seû vôùi coâng cuoäc cöùu ñoä cuûa Ñöùc Kitoâ. laø thaønh phaàn cuûa thaân theå Chuùa Kitoâ. laø hoaøn thaønh ngay nôi chính thaân xaùc mình “ñieàu gì coøn ñang thieáu soùt trong nhöõng ñau khoå cuûa Ñöùc Gieâsu nhaân danh nhieäm theå Ngöôøi. nhôø ñoù hoï ñöôïc töï do cam keát soáng keát hieäp vôùi Chuùa Gieâsu.töï cam keát soáng moät ñôøi soáng xöùng ñaùng laø con caùi Thieân Chuùa. ñaây laø löïa choïn cô baûn cuûa Kitoâ höõu 21. ñaët bieät trong phuïng vuï cuûa ñeâm Phuïc sinh. Nhö nhöõng ngöôøi khaùc. töùc laø Giaùo hoäi” (Col 1. 21). 13) cho ñeán khi Ñöùc Gieâsu “bieán ñoåi thaân xaùc heøn moïn cuûa chuùng ta trôû neân nhö xaùc vinh quang cuûa Ngaøi nhôø bôûi quyeàn naêng khieán Ngaøi coù theå baét caû vaïn vaät qui phuïc Ngaøi” (Ep 3. vaø khi chuùng ta lôùn leân trong gia ñình ñöùc tin chuùng ta canh taân giao öôùc cuûa Pheùp röûa khi laõnh nhaän bí tích Theâm söùc . Trong vaø qau Bí tích Thanh taåy 228 . ñoùng vai troø ñaïi dieän tar lôøi thay cho chuùng ta ñoái vôùi lôøi môøi goïi cheát ñi cho toäi loãi vaø soáng theo loái soáng xöùng ñaùng vôùi con caùi cuûa Thieân Chuùa. neân ngöôøi thaønh toaøn. Noùi caùch khaùc. ñuùng hôn goïi laø moät cam keát. Söù maïng ngöôøi tín höõu chuùng ta. Nhö Grisez löu yù. Phaàn lôùn chuùng ta ñöôïc Röûa toäi khi coøn thô beù vaø luùc aáy khoâng theå coù nhöõng töï do choïn löïa cho chuùng ta. Pheùp röûa ñoøi buoäc moät loaïi choïn löïa. Ñöùc Gieâsu muoán chuùng ta. 24). Trong vaø qua toaøn boä söï choïn löïa naøy. laø nhöõng chi theå cuûa Ngaøi hoaøn rtaát coâng cuoäc cöùu ñoä maø Ngaøi ñaõ baét ñaàu ñeå roài “taát caû chuùng ta ñeàu ñaït ôùi söï duy nhaá veà ñöùc tin vaø veà söï nhaäh bieát con Thieân Chuùa.

vaøo thôøi quang laâm cuûa Chuùa chuùng ta Ñöùc Gieâsu. lôøi nguyeän raèng chính Thieân Chuùa bình an thaùnh hoùa chuùng toaøn dieän. Vaø töø khi nhôø pheùp röûa. toaøn boä ñôøi soáng chuùng ta laø caùc Kitoâ höõu seõ laø moät cuoäc chuaån bò cho cuoäc giaùng laâm khi maø Ñöùc Gieâsu seõ trôû laïi trong vinh quang ñeå keát thuùc söù maïng cöùu ñoä cuûa Ngaøi. vaøo trong cuoäc soáng môùi maø chuùng ta ñaõ ñöôïc naâng leân. lôøi caàu nguyeän cuûa thaùnh Phaloâ laø Thieân Chuùa laøm cho chuùng ta “ñöôïc xung maõn vaø traøn ñaày tình yeâu ñoái vôùi nhau vaø ñoái moïi ngöôøi”.23-24). chuùng ta töï cam keát coäng taùc vôùi Ñaáng cöù chuoäc chuùng ta trong coâng cuoäc cöùu ñoä cuûa Ngaøi 22. vaøo thôøi quang laâm cuûa Ñöùc Gieâsu Kitoâ” (1Thes 5. laøm moät cuøng heát thaûy caùc thaùnh cuûa Ngaøi ! (1 Thes 3. tình yeâu cuûa Thieân Chuùa ñöôïc thoâng ban cho chuùng ta. bieán ñoåi chuùng ta neân thaùnh vaø laø nhöõng ngöôøi con coù khaû naêng böôùc ñi caùc xöùng ñaùng. Chính bôûi cuoäc soáng cuûa ta trong Ñöùc Kitoâ laø tham döï vaøo coâng trình cöùu ñoä cuûa Ngaøi vaø theo ñoù chuaån bò cho söï trôû laïi laàn thöù hai trong vinh quang nhö Thaùnh 229 . ngoõ haàu ta theâm maïnh meõ “voâ phöông traùch cöù trong söï thaùnh thieän tröôùc Thieân Chuùa vaø laø Cha chuùng ta. khieán cho con ngöôøi chuùng ta töø thaàn trí. nhö Thaùnh Phaoloâ nhaán maïnh trong caùc thö cuûa Ngaiø gôûi cho tín höõu Thesalonica. phaàn ñaàu tieân cuûa thö coù theå vieát trong khoaûng thôøi gian gaàn 20 naêm sau caùi cheát vaø söï phuïc sinh cuûa Ñöùc Gieâsu.12-13) . vaø khi nhaän laõnh aân suûng doài daøo ñaõ ñöôïc trao ban cho chuùng ta nhôø hieäu naêng söï cheát cöùu ñoä vaø söï phuïc sinh Ñöùc Gieâsu. Chính vì cuoäc soáng ñeå chuaån bò naøy maø chuùng ta töï cam Keát trong pheùp röûa. linh hoàn vaø theå xaùc ñöôïc gìn giöõ veïn toaøn. Thaät theá. veà phaàn mình.Thieân Chuùa tuoân ñoå vaøo loøng chuùng ta söï soáng vaø tình yeâu cuûa chính Ngaøi.

Thieân Chuùa thaät söï laø Ñaáng cöùu ñoä chuùng ta. 2Cr 6.27). nhö Tin Möøng so saùnh vôùi haït gioáng ñöôïc gieo treân ñaát toát (Mt 13.10).1). Chính nhôø saùng kieán cuûa Ngaøi maø ngaøy nay chuùng ta ñöôïc cöùu ñoä do tình yeâu cuûa Ngaøi tuoân ñoå trong taâm hoàn chuùng ta (Ti 3. ngoõ haàu danh Chuùa chuùng ta. Ep 1.6 . vaø ñaõ ñöôïc Thaùnh Phaoloâ coi nhö moät söùc maïnh naêng ñoäng lieân tuïc nôi ngöôøi tín höõu (1Thes 2.12). mang söùc maïnh noäi taïi cho vieäc troå sinh hoa traùi vaø lôùn maïnh (Cr 1. chieáu theo aân suûng cuûa Thieân Chuùa chuùng ta vaø cuûa Chuùa Gieâsu Kitoâ”.15). vaø laøm cho chuùng ta neân nhöõng taïo vaät môùi (2 Cor 5. tuoân ñoå tình yeâu cuûa Ngaøi cho chuùng ta qua Chuùa Thaùnh Thaàn (Rom 5.5-8 .1 Cor 15. Eph 2. Col 3.5 .2.13).13).24 .5). Lc 8. ñöôïc hieån vinh nôi chuùng ta vaø chuùng ta toân vinh nôi Ngaøi. laø nhöõng Kitoâ höõu baét ñaàu ngay khi chuùng ta ñoùn nhaän Lôøi Chuùa (1Thes 1.17). 6.23 . Ñöùc Gieâsu. Eph 1. ñoå ñaày nôi chuùng ta söï xung maõn cuûa Ñöùc Kitoâ (Col 1. 8.5. 1 Cor 1. cuoäc soáng cuûa chuùng ta.17). (2Thes 1. Ngaøi ñaõ thaùnh hoùa chuùng ta (1 Cor 1.Phaoloâ ñaõ caàu nguyeän raèng : “Xin Thieân Chuùa laøm cho chuùng ta ñöôïc xöùng ñaùng vôùi lôøi môøi goïi vaø hoaøn thaønh moïi thieän chí cuûa chuùng ta vaø moïi coâng vieäc chuùng ta laøm vì loøng tin..23) Trong nieàm tin soáng ñoäng. ñeå chuùng ta thöïc söï ñöôïc keâu goïi vaø tuyeån choïn (Rom 1. Söï cam keát trong pheùp Röûa cuûa ngöôøi Kitoâ höõu ñoøi hoûi hoï nhaän laáy “göông ñöôïc trao bôûi Chuùa Thaùnh Thaàn” vaø duøng noù nhö vuõ khí trong cuoäc chieán ñaáu thieâng lieâng (Ehp 6. Nhöng ôû ñaây khoâng ñuû neáu chæ ñôn thuaàn laø ñoùn nhaän Lôøi Chuùa. 1). Mc 4.. 28-33 . bieán ñoåi chuùng ta neân nhöõng con ngöôøi môùi (2 Cor 5.6 .13 . ñöôïc trôû neân con 230 .11).11-22. .20 . maëc cho chuùng ta chính Chuùa Kitoâ (Ga l 3.17).

1). khoâng theo boùng toái (1Gio 7).14). gôõ boû nhöõng vieäc aùm muoäi vaø . Chuùng ta ñöôïc daãn ñeán cuoäc soáng cuûa caùc Toâng ñoà. lôøi môøi goïi cam keát cuûa chuùng ta laø “cö nguï trong ngöôøi” (1 Gio 2. khi chuùng ta ñöôïc sai ñi ñeå mang ôn cöùu ñoä cuûa Thieân Chuùa ñeán cho ngöôøi khaùc baènh vhính nhöõng nhu caàu haøng ngaøy cuûa chuùng ta.. töùc Giaùo Hoäi ñaõ sinh ra chuùng ta nhö nhöõng ngöôøi con cuûa Thieân Chuùa vaø anh chò em cuûa Chuùa. 23 . ñeå roài nhö caùc Toâng ñoà.5 . Coâng vieäc cuûa chuùng ta laø tieáp tuïc maëc laáy Chuùa Gieâsu (Rom 13. 1 Gro 3. Vaø chuùng ta ñöôïc môøi goïi vaø ñöôïc aân suûng cuûa Ngaøi trao ban ñeå ñaùp traû caùch töï do vaø trôû neân ngöôøi coäng taùc vôùi Ngaøi trong vieäc hoaøn thieän baûn thaân chuùng ta (2 Cor 7. Toùm laïi. 1Thes 5.13).1) bôûi vieäc daâng hieán troïn veïn taâm hoàn trong cuoäc soáng ngay chính vaø thaùnh hieán (Rom 6.1).. Nhöng coâng trình cuûa Thieân Chuùa khoâng keát thuùc nôi pheùp Röûa Toäi. Nhö laø nhöõng ngöôøi con cuûa Thieân Chuùa laø tình yeâu. Ñoù laø yù nghóa vaø söï cam keát cuûa chuùng ta qua pheùp Röûa.caùi Ngaøi. Bôûi vieäc töï do ñoùn nhaän caên tính 231 .) vaø böôùc ñi trong aùnh saùng. chuùng ta seõ hoïa laïi Ñöùc Gieâsu trong cuoäc soáng cuûa chuùng ta daãn ñeán coäng taùc vôùi Ngöôøi trong vieäc cöùu ñoä ngöôøi khaùc vaø ñuùng hôn laø cöùu ñoä toaøn theå vuõ truï.8 .13 . chuùng ta ñöôïc ñöa vaøo trong theá giôùi vôùi tình yeâu vaø söï phuïc vuï Thieân Chuùa (nhöõng lôøi keát cuûa thaùnh leã. (P 200) maëc laáy aùo giaùp cuûa söï saùng (Rom 13. 2 Cor 2.15) ñeå giuùp chuùng ta trôû neân thaùnh thieän vaø tinh tuyeàn (1Thes 5...28 . 4. vì cam keát cuûa pheùp Röûa “ñeå trôû neân ñieàu chuùng ta laø”.2 . nhöõng ngöôøi con cuûa aùnh saùng (Eph 5.18 . Thieân Chuùa tieáp tuïc cöùu roãi chuùng ta (1Cor 1.8-11). 3. Ñöùc Gieâsu vaø hoân theâ cuûa Ngöôøi. Eph 5.

Caùc Kitoâ höõu coù chung moät ôn goïi hoaëc lôøi môøi goïi thaùnh neân hoaøn haûo : “Nhö Ñaáng môøi goïi chuùng ta laø Ñaáng Thaùnh.17-18).Thieân Chuùa ban. vaø ai ñaùnh maát maïng soáng mình vì Ta vaø vì nöôùc trôøi thì seõ ñöôïc cöùu thoaùt ( Mc 8. 34-35 ). caùc Kitoâ höõu phaûi yeâu ngay caû khi ñang ñöôïc Thieân Chuùa yeâu trong Ñöùc Kitoâ: “Ñaây laø giôùi raên cuûa Ta. coi trong chöông VI ).14-16). Haõy thaûo kính cha meï vaø yeâu thöông tha nhaân nhö chính mình ngöôøi” (Mt 19. 232 . 1Gio 2. haõy trôû neân thaùnh thieän trong taát caû moïi haønh vi. nhö coù lôøi cheùp.24 . Vaø trong khi traû lôøi cho ngöôøi thanh nieân giaøu coù veà caùc giôùi raên maø anh ta hoûi. khoâng ñöôïc laøm chöùng gian. Ngaøi ñaùp. Vaø nhöõng ñieàu naøy nghóa laø gì : “Neáu caùc ngöôøi muoán ñi vaøo coõi soáng”. Bôûi theá ngöôøi tín höõu trong khi ñaùp laïi lôøi môøi goò cuûa Thieân Chuùa vaø ñem ra thöïc haønh ôn goïi. laø Meï vaø laø hoieàn theâ khoâng tì tích cuûa Ñöùc Kitoâ (Vaán ñeà naøy. 3. Bôûi theá haõy tuoân giöõ caùc giôùi raên cuûa Thieân Chuùa. Ñöùc Gieâsu baûo chuùng ta. haõy töø boû chính mình vaø vaùc thaäp giaù ñeå theo ta. “haõy tuoân giöõ caùc giôùi raên”. seõ bieán ñoåi cuoäc soáng cuûa hoï cho phuø hôïp vôùi giaùo huaán cuûa Giaùo hoäi. bôûi chæ ñaây môùi laø con ñöôøng hoïc yeâu Thieân Chuùa thaät söï : “Nhöõng ai ñoùn nhaän vaø tuoân giöõ Lôøi Ta seõ laø nhöõng keû yeâu meán Ta” (Gio 4.5 . Bôûi keû naøo cöùu maïng soáng mình thì seõ maát. “ñoù laø : ngöôøi khoâng ñöôïc gieát ngöôøi. haõy yeâu thöông nhau nhö Ta ñaõ yeâu thöông caùc ngöôi” (Ga 15. ñeå trung thaønh cam keát qua pheùp röaû cuûa hoï vaø thi haønh ôn goïi cuûa mình.12). haõy töï cam keát vôùi Ngaøi ñeå ñeå ñöôïc cöùu thoaùt “neáu ai muoán theo Ta.6). khoâng ñöôïc ngoaïi tình. Vaø ñeå ñi theo Ñöùc Gieâsu. Ngöôøi tín höõu phaûi ñi theo con ñöôøng Ñöùc Kitoâ ñaõ ñi (1Gio 2. Ñaëc bieät.21 . 4.21). chuùng ta töï cam keát böôùc ñi trong ôn goïi maø chính chuùng ta ñaõ ñöôïc. caùc ngöôøi haõy neân thaùnh vì Ta laø Ñaáng Thaùnh” (1P 1.

nhö caùc Nghò phuï ñaõ löu yù “ bôûi ñöùc tin. Thaät vaäy. Thaät theá. ngay caû khi Ngaøi yeâu thöông caùch noäi taïi. Ñieåm nhaán cuûa toâi ôû ñaây laø ôn goïi toång quaùt laøm Kitoâ höõu ñoøi hoûi chuùng ta phaûi tuaân giöõ caùc giôùi raên nhö ñöôïc hieåu trong thaân theå Ñöùc Kitoâ. coâng ñoàng Vaticano II nhaán kmaïnh moãi ngöôøi trong chuùng ta coù moät ôn goïi rieâng ñeå thi haønh nhö moät thaønh vieân cuûa daân Chuùa Gieâsu. toâi noã löïc ñeå dieãn taû giôùi luaät yeâu thöông cuûa Ñöùc Gieâsu. moãi Khitoâ höõu coøn coù moät ôn goïi duy nhaát vaø baát khaû thay theá trong gia ñình Thieân Chuùa laø Giaùo hoäi. chuùng ta buoäc phaûi thi haønh nhieàu hôn caùc traùch nhieäm traàn theá (nhöõng traùch nhieäm cuûa Kitoâ höõu) tuøy theo ôn goïi cuûa moãi ngöôøi” ( Gaudium et Spes 43 ) nhö Grisez ñaõ löu yù ôn goïi rieâng cuûa moãi ngöôøi trong chuùng ta laø nhöõng Kitoâ höõu ñaõ ñöôïc Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II nhaán maïnh trong thoâng ñieäp Redemptor Hominit maø Ngaøi ñaõ xaây döïng döïa treân giaùo huaán cuûa Thaùnh Phaoloâ. linh muïc. Caùc Kitoâ höõu khoâng chæ khaùc nhau trong caùc baät soáng maø hoï ñöôïc môøi goïi trong theá giôùi. tu só. Theâm vaøo ôn goïi phoå quaùt. maø hôn theá nöõa vôùi moãi ngöôøi vaø töøng ngöôøi moät. Giaùo hoäi 233 .ñôùi soáng gia ñình. Nhö Grisez ñaõ chæ ra caùch thích hôïp. theo ñoù Ñöùc Thaùnh Cha ñaõ vieát : “cho heát coäng ñoàng daân Chuùa” vaø cho moãi thaønh vieân trong ñoù veà vaán ñeà ñang ñöôïc noùi ñeán khoâng chæ laø moät “phaàn töû xaõ hoäi” ñaëc bieät. ñang bieán ñoåi vaø hoaøn thieän ñôøi soáng luaân lyù cuûa Kitoâ höõu. laø Giaùo hoäi vaø ñeå yeâu nhö chính Ñöùc Gieâsu yeâu. ñoäc thaân vôùi ñôøinhöng trong moãi baät dsoáng maø moãi Kitoâ höõu ñang theå hieän vai troø ñoäc nhaát cuûa mình ñeå buø ñaép nhöõng gì coøn khieám khuyeát nôi söï ñau khoå cuûa Ñöùc Kitoâ vaø hoaøn taát coâng trình cöùu ñoä cuûa Ngaøi.Trong phaàn tieáp theo cuûa chöông naøy. ñieàu thieát yeáu ñoù chính laø “ôn goïi” ñaëc thuø.

( coi trong chöông VI) theâm vaøo ñoù. chuùng ta phaûi hieåu tröôùc heát vaø quan troïng hôn heát laø Ñöùc Kitoâ ñang noùi vôùi moãi ngöôøi trong coäng ñoàng laø “haõy theo Ta” ( Redemtor Hominit 71). Bôûi theá. Nhö Grisez noùi theo caùch ñoù “khoâng chæ taát caû Kitoâ höõu chia seõ ôn goïi chung ñeå böôùc theo Chuùa Gieâsu vaø khoâng chæ nhöõng Kitoâ höõu ñaëc thuø môùi chia seõ ôn goïi ñoái vôùi caùc baät soáng ñaëc thuø maø thoâi. Phaàn töû trong thaân theå ñoù töïn coäi nguoàn coù lôøi môøi goïi ñaëc bieät ñöôïc lieân keát vôùi haønh vi cöùu ñoä cuûa aân suûng. Ngaøi caàn söï ñoùn goùp ñaëc bieät cuûa moãi ngöôøi chuùng ta ñeå hoaøn thaønh coâng vieäc cöùu theá. Ôn goïi cuûa moãi ngöôøi laø con ñöôøng duy nhaát theo Chuùa Gieâsu treân con ñöôøng cuûa Ngaøi cuûa moãi caù nhaân ngöôøi tín höõu. Bôûi theá neáu chuùng ta muoán quan taâm ñeán coäng ñoàng daân Chuùa.nhö laø daân thaùnh Chuùa vaø cuõng laø “Thaân theå maàu nhieäm cuûa Ñöùc Kitoâ” – theo giaùo huaán cuûa thaùnh Phaoloâ ñaõ ñöôïc ñöùc Pio XII nhaéc laïi baèng nhöõng töø ngöõ tuyeät haûo. moät vai 234 . nhôø giao öôùc cuûa pheùp röûa maø chuùng ta. moãi ngöôøi chuùng ta coù ôn goïi caù nhaân duy nhaát. Laø nhöõng taïo vaät môùi. nhöng moãi Kitoâ höõu cuõng coù ôn goïi caù nhaân: moät con ñöôøng duy nhaát cuûa moãi ngöôøi ñeå böôùc theo Chuùa Gieâsu” 26. ñöôïc taùi sinh trong Ñöùc Gieâsu Kitoâ. laø coäng ñoàng raát ñoâng ñaûo vaø voâ cuøng khaùc bieät. nhöõng ngöôøi ñaõ choïn ñoùn nhaän lôøi cöùu ñoä cuûa Thieân Chuùa trong ñöùc tin vaø xaây döïng ñôøi soáng chuùng ta cho phuø hôïp vôùi nhöõng ñoøi hoæ cuûa ñöùc tin soáng ñoäng. chuùng ta ñöôïc môøi goïi ñeán cuoäc soáng hoaøn thieän vôùi traùch nhieäm xeáp ñaët söï löaï choïn vaø loái soáng phuø hôïp vôùi nhöõng giôùi raên cuûa Chuùa nhö ñaõ ñöôïc ñeà ra cho chuùng ta bôûi hieàn theâ cuûa ngöôøi laø Giaùo hoäi.

Tuy vaäy. thì vieäc hoï thaät söï ñöôïc môøi goïi vaøo moät muïc ñích vöôït quaù trí tueä vaø khaû naêng mình. Tình yeâu Kitoâ giaùo – nguyeân lyù ñôøi soáng trong Ñöùc Kitoâ Phaàn naøy thieát töôûng seõ höõu ích löu yù moät vaøi nhaän ñònh cuûa thaùnh Toâma Aquinoâ veà giôùi luaät môùi cuûa Tin möøng. 4. neáu con ngöôøi seõ hoaøn toaøn trôû neân nhöõng höõu theå nhö Chuùa muoán hoï laø. ban cho chuùng ta söï naâng ñôõ naøy döôùi hình thöùc “leà luaät” cuûa Giao öôùc môùi. Con Thieân Chuùa vaø laø anh em cuûa chuùng ta. aáy laø söï soáng ñôøi ñôøi vôùi Thieân Chuùa. kieän toaøn vaø bieán ñoåi luaät töï nhieân nhö theá naøo maø chuùng ta ñaõ ñeà caäp ôû chöông II (töø trang 202 –208). vaø ñaõ khaéc ghi giôùi luaät naøy vaøo trong taâm 235 . giôø ñaây chuùng ta phaûi chuù yù ñeán môùi coù theå hieåu ñöôïc luaät ñöôïc Chuùa ban cho seõ hoaøn thaønh. ngöôøi baïn toát vaø khoân ngoan nhaát cuûa chuùng ta. Ñoái vôùi vaàn ñeà naøy.troø baát khaû thay theá phaûi ñaûm nhaän ñeå ñöa coâng trình cöùu ñoä cuûa Ñöùc Kitoâ ñeán choã hoaøn taát. ñeå tieáp tuïc vai troø naøy. vaø ñöôïc thoâng ban troïn veïn cho nhaân loaïi bôûi Ñöùc Gieâsu. Giôùi luaät ñaõ ñöôïc trao hình thöùc khôûi ñaàu cuûa noù cho Moâseâ vaø daân ñöôïc tuyeån choïn cuûa cöïu öôùc ñöôïc khaéc ghi treân ñaù. moät trong caùc lyù do quan troïng maø vò tieán só phoå quaùt cuûa Giaùo Hoäi neâu ra ñoái vôùi nhu caàu cuûa nhaân loaïi veà giôùi luaät boå sung cho luaät töï nhieân. laø “luaät yeâu thöông” cuûa Ngaøi. giôùi luaät tình yeâu. Nhö seõ ñöôïc nhaéc ñeán. moät cuoäc soáng ñöôïc baét ñaàu töø ñaây vaø ngay baây giôø. khi Ngöôøi thieát laäp moät giao öôùc vónh cöûu giöõa Thieân Chuùa vaø daân Ngaøi. Thieân Chuùa ñaõ trao cho con caùi cuûa Ngaøi moät “giôùi luaät” ñeå hoï ñaït tôùi muïc ñích naøy vaø ñeå hoï soáng ñaùng phaåm giaù laøm con cuûa Ngaøi. Vaø Chuùa Gieâsu. chuùng ta vaãn caàn ñöôïc naâng ñôõ.

6. Vaø nhö thaùnh Toâma ñaõ giaûng daïy. theo thaùnh Toâma vaø truyeàn thoáng Coâng giaùo daïy. Ñaây laø leà luaät tình yeâu ñöôïc Thieân Chuùa maïc khaûi cho Moâseâ vaø daân Cöïu öôùc. nghóa laø. laøm moïi ñieàu caàn thieát ñeå soáng troïn veïn nhö Thieân Chuùa muoán chuùng ta soáng. leà luaät môùi ñöôïc ban cho chuùng ta trong Chuùa Gieâsu seõ trôï giuùp ñaày ñuû ñeå chuùng ta coù theå traùnh xa toäi loãi" (29). leà luaät maïc khaûi ñöôïc Thieân Chuùa trao ban cho daân ñöôïc choïn qua Moâseâ. Trong khi traû lôøi vaán naïn "Ñaâu laø giôùi raên quan troïng nhaát trong leà luaät". ñoù laø aân suûng cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn. Trong thöïc teá cho daàu ñaõ ñöôïc taùi sinh trong Thaùnh Thaàn chuùng ta vaãn coøn khaû naêng phaïm toäi cho tôùi khi ñöôïc khaúng ñònh trong vinh quang. nhöng coøn aâm thaàm höôùng daãn chuùng ta nhö thaùnh Toâma noùi.khaûm con ngöôøi. "Trong möùc ñoä caân xöùng. Vì leà luaät môùi ñöôïc Thieân Chuùa khaéc ghi trong taâm khaûm chuùng ta chính laø "giôùi luaät yeâu thöông"30. chính Chuùa chuùng ta nhaéc ñeán nhöõng ñoaïn trích then choát trong Cöïu öôùc (Ñnl. “Ñieàu quyeàn naêng nhaát trong leà luaät Taân öôùc trong ñoù quyeàn löïc maø leà luaät chöùa ñöïng. ñaõ ñöôïc trao qua ñöùc tin. Leà luaät naøy khoâng chæ trao ban cho chuùng ta nhaän thöùc veà ñieàu phaûi laøm khi chuùng ta laø nhöõng höõu theå chuùng ta ñöôïc nhaém tôùi.5 vaø Lv. Nhö chuùng ta ñaõ thaáy qua phaàn trình baøy veà luaät töï nhieân trong chöông II. leà luaät môùi tröôùc heát vaø quan troïng hôn heát laø aân suûng doài daøo cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn ñöôïc trao ban cho ngöôøi tín höõu cuûa Ñöùc Kitoâ” 27 .19. giôùi luaät keùp veà tình yeâu ñoái vôùi Thieân Chuùa vaø ñoái vôùi tha nhaân laø qui taéc luaân lyù caên baûn cho vieäc phaân bieät giöõa nhöõng choïn löïa ngay thaúng vaø xaáu veà maët luaân lyù.18) vaø noùi : "Ngöôi phaûi yeâu meán Ñöùc Chuùa Thieân Chuùa ngöôi heát loøng heát linh hoàn vaø heát trí khoân ngöôi". Ñaây laø giôùi raên ñaàu tieân vaø quan 236 . Bôûi theá. ngaøi noùi tieáp.

28-34.16). ñeå chuùng ta laø anh chò em cuûa Ngöôøi. Nhö Chuùa Gieâsu. vaø nhôø Ñöùc Gieâsu chuùng ta goïi Thieân Chuùa laø Cha. ngöôøi ta phaûi choïn löïa vaø maët khaùc phaûi öôùc muoán nhöõng ñieàu naøo vaø chæ öôùc muoán nhöõng khaû naêng naøo coù trieån voïng phuø hôïp vôùi moät yù chí höôùng ñeán vieäc thaønh toaøn cuûa con ngöôøi 32. töø nay ñöôïc naâng leân ñôøi soáng môùi vaø coù theå trong. 1Ga. chuùng ta phaûi yeâu nhö chuùng ta ñaõ vaø ñang ñöôïc Thieân Chuùa yeâu trong Ñöùc Kitoâ.13. Chính Chuùa Gieâsu ñaõ taùi khaúng ñònh luaät naøy vaø caùc ñoùi hoûi cuûa noù". töø giôùi luaät keùp naøy veà tình yeâu ñaõ ñöa ñeán 10 ñieàu raên 31. Cf Rm.25-29).34-35). Nhöng Chuùa Gieâsu coøn laøm hôn nöõa. anh em cuõng phaûi yeâu thöông nhau. Nhö Grisez löu yù : "Caùc ñaëc ñieåm loøng yeâu meán cuûa Chuùa Gieâsu ñuùc keát töø moät nguyeân lyù caên baûn hôn ñoù laø loøng yeâu thöông cuûa con ngöôøi cuûa Ngaøi daønh cho chuùng ta baét nguoàn töø tình yeâu sieâu nhieân 237 .10. "Thaày ban cho anh em moät ñieàu raên môùi laø anh em haõy yeâu thöông nhau nhö Thaày yeâu thöông anh em.12. Lc. Hôn nöõa nhö chuùng ta bieát. chuùng ta phaûi saün saøng hy sinh cuoäc soáng mình cho anh chò em chuùng ta (tham chieáu Ga.3. 23. giôùi luaät keùp veà tình yeâu ñoái vôùi Thieân Chuùa vaø ñoái vôùi tha nhaân coù theå ñöôïc trình baøy caùch trieát hoïc hôn nhö sau:"Trong haønh ñoäng töï nguyeän vì ích lôïi con ngöôøi vaø trong vieäc traùnh neù ñieàu gì traùi ngöôïc vôùi noù.37-39. ñaõ bieán ñoåi saâu xa vaø hoaøn thieän giôùi luaät tình yeâu naøy. vôùi. bôûi "leà luaät" Ngöôøi ghi trong coõi loøng chuùng ta qua aân suûng Chuùa Thaùnh Thaàn trong bí tích röûa toäi.troïng nhaát.15. Vaø giôùi raên thöù hai cuõng nhö theá:" ngöôi phaûi yeâu meán tha nhaân nhö chính mình' (Mt.12-14. Nhö chuùng ta ñaõ thaáy. Ngöôøi ban cho chuùng ta moät giôùi raên môùi. ÔÛ ñieåm naøy moïi ngöôøi seõ nhaän bieát anh em laø moân ñeä Thaày laø anh em coù loøng yeâu thöông nhau" (Ga.

Ñöôïc trao quyeàn ñeå xöùng ñaùng böôùc ñi trong ôn goïi maø chuùng ta ñöôïc keâu môøi. Hôn nöõa. Ngaøi laø tình yeâu (1Gio. Vì laø con caùi Thieân Chuùa. qua Pheùp röûa (vaø qua söï ñoåi môùi nhôø lôøi cam keát röûa toäi trong suoát cuoäc ñôøi chuùng ta).8) tuoân ñoå söï soáng tình yeâu cuûa Ngaøi cho chuùng ta. Vaø tình yeâu naøy theå hieän nôi chuùng ta laø nguyeân lyù hay nguoàn maïch cho cuoäc soáng vôùi tö caùch laø con caùi Thieân Chuùa. haõy ôû laïi trong tình yeâu cuûa Thaày" (Ga. Thieân Chuùa. vì vaäy Ngöôøi noùi :"Nhö Cha ñaõ yeâu Thaày vaø Thaày cuõng yeâu anh em. ngöôøi ta phaûi öôùc muoán nhöõng ñieàu gì vaø chæ nhöõng ñieàu coù khaû naêng goùp phaàn vaøo vieäc hoaøn thaønh con ngöôøi ñaày ñuû ñang ñöôïc theå hieän trong coâng cuoäc hoaøn taát moïi vaïn vaät nôi Ñöùc Gieâsu” 34.9). caùc Kitoâ höõu phaûi yeâu thöông nhö ngöôøi con duy nhaát cuûa Ngaøi yeâu thöông.4.maø Ngaøi ñaõ ñoùn nhaän bôûi Chuùa Cha vaø Ngöôøi chia seû vôùi chuùng ta.15. nhöõng Kitoâ höõu chuùng ta töø nay coù theå yeâu nhö Chuùa Gieâsu ñaõ yeâu. chính söï soáng vaø tình yeâu cuûa Ngaøi ñöôïc trao ban cho chuùng ta qua Chuùa Thaùnh Thaàn nhôø coâng trình cöùu ñoä cuûa Chuùa Gieâsu. Nhö Grisez noùi caùch saâu saéc : “Tình yeâu Kitoâ giaùo bieán ñoåi nguyeân lyù ñaàu tieân cuûa luaân lyù thaønh moät chuaån möïc roõ raøng hôn. 238 . Chuùng ta coù theå noùi theo trieát hoïc nhö ôû treân veà chuaån möïc luaân lyù neàn taûng veà tình yeâu ñoái vôùi Thieân Chuùa vaø tha nhaân bobæ vì ñaây laø moät söï chuyeån bieán noäi taâm saâu xa. Ñoøi hoûi yeâu thöông chuùng ta ñaõ vaø ñang ñöôïc yeâu trong Chuùa Gieâsu laø ñiaàu môùi meû trong leà luaät Thieân Chuùa ñaõ truyeàn ban cho chuùng ta bôûi hoàng aân cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn. khi chuùng ta ñoùn nhaän Lôøi Ngaøi trong ñöùc tin soáng ñoäng.

cuõng nhö cuoäc phuïc sinh töø coõi cheát cuûa Ngöôøi laø tuyeân döông toái thöôïng veà söï toå sinh hoa traùi vaø quyeàn naêng cöùu ñoä 239 . Theo nguyeân lyù noäi taïi cuûa ñôøi soáng luaân lyù Kitoâ giaùo tình yeâu Thieân Chuùa trao ban.Nhö chuùng ta ñaõ bieát. Ñaây laø chaân lyù toái haäu nhaèm ñònh höôùng söï choïn löïa cuûa chuùng ta : ñeå yeâu thöông nhö chuùng ta ñaõ vaø ñang ñöôïc Thieân Chuùa yeâu thöông trong Ñöùc Kitoâ. Ñöùc Thaùnh Cha Gioan Phaoloâ II ñaõ truyeàn daïy caùch raønh maïch raèng : “Chuùa Gieâsu maïc khaûi cho chuùng ta thaáy töï do ñích thöïc cuûa con ngöôøi ñöôïc thuû ñaéc trong tình yeâu. nhaèm lieân keát nhöõng haønh ñoäng cuûa chính caù nhaân chuùng ta vôùi haønh vi cöùu ñoä cuûa Chuùa Gieâsu vaø ñeå tieáp tuïc caùch trung thaønh ôn goïi cuûa rieâng moãi ngöôøi chuùng ta. giöõa töï do vaø chaân lyù. vì moãi haønh vi trong ñôøi soáng cuûa moãi Kitoâ höõu phaûi goùp phaàn thöïc thi ôn goïi duy nhaát maø hoï ñöôïc keâu môøi. ñôøi soáng luaân lyù cuûa chuùng ta laø con ñöôøng coäng taùc vôùi chöông trình cöùu ñoä cuûa Chuùa Gieâsu. theâm vaøo ñoù. tình yeâu maø chính Thieân Chuùa tuoân ñoå vaøo taâm hoàn nôi ñoù chuùng ta ñang “cö nguï”. nghóa laø. moãi moät choïn löïa rieâng tö. vieäc töï hieán chính mình ñeå phuïc vuï Thieân Chuùa vaø anh em mình” (87). ñem ñeán cho chuùng ta quyeàn ñöôïc soáng nhö con caùi cuûa Ngaøi. Trong Thoâng ñieäp “Chaân lyù saùng ngôøi”. moãi moät haønh vi trong ñôøi soáng chuùng ta seõ ñöôïc ñònh höôùng trong taâm khaûm bôûi tình yeâu vöôït treân con ngöôøi. bôûi tình yeâu thaàn linh maø chính Thieân Chuùa thoâng ban cho chuùng ta qua Thaùnh Thaàn cuûa Ngaøi nhôø trung gian cuûa Ñöùc Gieâsu Kitoâ. Ñaáng ñöôïc sinh ra töï ñôøi ñôøi ñaõ thaønh xaùc phaøm. Maø thaân theá chòu ñoùng ñinh cuûa Ngöôøi laø maïc khaûi troïn veïn moái daây lieân keát baát khaû phaân ly. Vì vaäy theo ñoù. neân moãi vieäc trong ñôøi soáng chuùng ta phaûi bieán ñoåi bôûi tình yeâu Kitoâ giaùo.

ñaõ trao cho caùc moân ñeä cuûa Ngöôøi ñieàu raên môùi laø haõy yeâu thöông nhau nhö Ngöôøi ñaõ yeâu thöông. Ñöùc Thaùnh Cha löu yù raèng : “Nhöõng ai soáng theo xaùc thòt thì caûm nhaän leà luaät Thieân Chuùa nhö moät gaùnh naëng”. vaø chæ baûo chuùng ta con ñöôøng moái phuùc cuûa Tin möøng : Tinh thaàn ngheøo khoù. Chuùa chuùng ta ñaõ loan baùo vaø thieát laäp vöông quoác. Trong nhaän xeùt naøy. caân nhaéc bôûi caùc qui taéc luaân lyù cao nhaát” (soá 36). Caùc moái phuùc ñònh roõ nhöõng ñoøi buoäc cuûa tình yeâu Kitoâ giaùo. soá 24). baøi giaûng treân nuùi (Mt 5) “chöùa ñöïng ñaày ñuû thoâng tin caàn thieát cho ñôøi soáng Kitoâ höõu. 5. Quaû theá. Theo Thaùnh Thomas d’ Aquinoâ. Hôn nöõa. Hôn nöõa. Thaùnh Thomas choû ñôn giaûn taùi xaùc nhaän truyeàn thoáng Kitoâ giaùo trôû laïi vôùi caùc giaùo phuï. “neáu moät ai suy nieäm vôùi loøng ñaïo ñöùc vaø saùng suoát baøi giaûng maø Ñöùc Gieâsu Kitoâ Chuùa chuùng ta coâng boá treân nuùi. Trong ñoù nhöõng hoaït ñoäng noäi taâm cuûa con ngöôøi ñöôïc saép ñaëc moät caùch hoaøn haûo” (soá 35).cuûa söï töï do ñöôïc theå hieän trong chaân lyù (L. Ñöùc Thaùnh Cha Phaoloâ VI nhaán maïnh ñeán caùc moái phuùc trong phaàn toùm taét veà giaùo huaán luaân lyù cuûa Chuùa Gieâsu. Ngöôøi ñaøn oâng vaø ngöôøi phuï nöõ vôùi ôn suûng dö ñaày cuûa Thieân Chuùa coù theå “soáng chung thuûy” trong tình yeâu (x. nhö Grisez löu yù. kieân nhaãn chòu ñau khoå. khao 240 . Toâi nghó ngöôøi aáy seõ tìm thaáy baûn hieán chöông hoaøn haûo cho ñôøi soáng Kitoâ höõu. söï khieâm nhöôøng. trong baûn kinh tin kính cuûa daân Thieân Chuùa. 16)…Thì tìm thaáy leà luaät Thieân Chuùa con ñöôøng caàn thieát vaø cô baûn ñi ñeán vieäc thöïc haønh tình yeâu mình ñaõ töï do choïn löïa vaø ñoùn nhaän trong cuoäc soáng (soá 28). trong khi nhöõng ai ñöôïc tình yeâu thuùc ñaåy vaø böôùc ñi trong Thaàn Khí Gal 5. Thaùnh Augustinoâ cuõng noùi caùch thích hôïp. 87).

Trong baøi giaûng treân nuùi Ñöùc Gieâsu nhaán maïnh Ngöôøi khoâng ñeán ñeå phaù boû leà luaät hay caùc tieân tri. Khi lieân keát chaët cheõ giöõa caùc moái phuùc vaø giôùi raên yeâu thöông nhö Chuùa Gieâsu yeâu thöông. maø töø ñoù giaùn tieáp ñöa ñeán nhöõng chæ daãn chuaån möïc cho ñôøi soáng luaân lyù. nhöng ñuùng hôn laø ñeå hoaøn thieän chuùng ta (Mt 5. 16). coù khaû naêng toân troïng yù nghóa phu theâ cuûa thaân xaùc” (soá 15). Maët khaùc khoâng coù söï phaân caùch hoaëc ñoái laäp giöõa caùc moái phuùc vaø caùc giôùi raên : caû hai ñeàu höôùng ñeán söï thieän vaø cuoäc soáng vónh cöûu (N. öôùc ao hoøa bình. Ñöùc Thaùnh Cha noùi tieáp : “Ñöùc Gieâsu ñöa ra caùc giôùi raên ñeán söï kieän toaøn baèng caùch noäi taâm hoùa caùc ñoøi hoûi cuûa noù vaø laøm saùng toû yù nghóa ñaày ñuû nhaát cuûa noù”.khaùt theo ñuoåi chaân lyù. Chuùng vöôït treân moïi lôøi höùa. Ñöùc Thaùnh Cha tieáp tuïc caùc moái phuùc cuûa baøi giaûng treân nuùi ñeà caäp ñeán thaùi ñoä vaø neàn taûng trong cuoäc soáng vaø vì theá khoâng aên khôùp chaët cheõ vôùi caùc giôùi raên. Ñöùc Thaùnh Cha Phaoloâ ñi keát luaän raèng caùc moái phuùc coù theå ñöôïc coi nhö bieåu maãu giaûn löôïc veà noäi dung Kitoâ giaùo ñoä Chuùa ñaùo trong giaùo huaán luaân lyù cuûa ñöùc Gieâsu trong Thoâng ñieäp “Raïng ngôøi chaân lyù” Ñöùc Gioan Phaoloâ II tieáp theo sau Thaùnh Augustinoâ. 1716 – 1729). loøng nhaân töø. n. loøng trong saïch. giôùi raên “ngöôi chôù gieát ngöôøi trôû thaønh lôøi môøi goïi ñoái vôùi moät tình yeâu ñaùng traân troïng ñeå baûo veä vaø thaêng tieán ñôøi soáng tha nhaân. 16) (veà ñeà taøi naøy xin ñoïc theâm Giaùo lyù Hoäi Thaùnh Coâng Giaùo. laø nhöõng lôøi môøi goïi trôû neân moân ñeä vaø hieäp thoâng söï soáng vôùi ñöùc Kitoâ (n. 241 . Chuùng laø moät loaïi chaân dung töï hoïa cuûa Ñöùc Kitoâ. 17). chòu baùch haïi vì leõ coâng chính 37. Bôûi vaäy. cuõng goïi baøi giaûng treân nuùi laø “Ñaïi Hieán Chöông” (magna Chanta) cuûa luaân lyù Kitoâ giaùo.

chuùng ta nhöõng anh chò em cuûa Ñöùc Kitoâ phaûi öôùc muoán nhöõng gì vaø chæ nhöõng khaû khaû theå naøo goùp phaàn vaøo söï thaønh toaøn con ngöôøi ñöôïc thöïc hieän trong söï vieân maõn vaïn vaät nôi Chuùa Gieâsu. Caùc moái phuùc (hay nhöõng ñieàu chuùc phuùc) ñöôïc Chuùa chuùng ta höùa ban cho caùc moân ñeä trung tín cuûa Ngaøi trong baøi giaûng treân nuùi. Theo quan ñieåm 242 . nguyeân lyù cho ñôøi soáng môùi cuûa chuùng ta trong Ñöùc Kitoâ vaø “luaät” Tin möøng ñöôïc Chuùa ban ñaõ hoaøn thieän. Sau khi nhìn laïi vaén taét moät vaøi vaán ñeà ñaõ ñöôïc tranh luaän ñeå ñöa ra moät khuoân maãu coù theå thích hôïp vôùi baøi giaûng treân nuùi. noùi theo trieát hoïc ñaây laø moät thaùi ñoä saün saøng choïn löïa vaø maët khaùc öôùc muoán nhöõng ñieàu vaø chæ nhöõng khaû theå naøo töôûng hôïp vôùi moät yù höôùng ñöa ñeán söï thaønh toaøn con ngöôøi.Ñoaïn trích “thoâng ñieäp Raïng ngôøi Chaân lyù” cuûa Ñöùc Gioan Phaoloâ II cung caáp cho chuùng ta nhöõng nhaän ñònh saâu saéc theo chieàu höôùng maø qua ñoù caùc moái phuùc gaén lieàn vôùi tình yeâu Kitoâ giaùo. ñaõ aên saâu vaøo trong giôùi raên maø Chuùa Gieâsu ñaõ truyeàn cho chuùng ta: Haõy yeâu thöông nhö Ngöôøi yeâu thöông. Coù vaán ñeà nhö theá bôûi vì ñeå yeâu thöông nhö ñaõ vaø ñang ñöôïc Thieân Chuùa yeâu thöông trong Ñöùc Kitoâ. chuùng ta cuõng thaáy raèng tình yeâu Kitoâ giaùo. ñöôïc dieãn taû theo toân giaùo nhö laø tình yeâu ñoái vôùi Thieân Chuùa vaø tha nhaân. vieäc chuùng ta keát hôïp vôùi Chuùa Gieâsu. vaø lôøi cam keát ñeå thöïc hieän ôn goïi rieâng cuûa mình vaø chia seû coâng trình cöùu ñoä cuûa Ngöôøi. ñaõ bieán ñoåi saâu xa ñôøi soáng ta nhö theá naøo. Nhö chuùng ta töøng thaáy. toâi coù coá gaéng ñöa ra nhaän ñònh chi tieát hôn veà vaán ñeå naøy. boå tuùc vaø bieán ñoåi luaät töï nieân maø nguyeân lyù chuaån möïc caên baûn cuûa noù.

baøi giaûng treân nuùi thaät söï laø baûn hieán chöông cho ñôøi soáng cuûa chuùng a vôùi tö caùch laø Kitoâ höõu.cuûa toâi. Vì theá. laø luaät hoaøn taát vaø bieán ñoåi luaät töï nhieân. noã löïc coù yù nghóa nhaát cuûa nhaø thaàn hoïc coâng giaùo thôøi nay ñeå laøm sao trình baøy ñöôïc söï lieân keát giöõa caùc moái keát vaø tình yeâu Kitoâ giaùo. veà yù muoán thaønh toaøn cuûa con ngöôøi ñöôïc ñònh roõ bôûi nhöõng hình thöùc traùch nhieäm. ñöôïc goïi 243 . nhöõng phöông thöùc ñaùp öùng cuûa Kitoâ höõu phaân ñònh roõ nhöõng ñoøi hoûi cuûa luaät Tin möøng veà tình yeâu Kitoâ giaùo. ñaõ ñöôïc thaùnh Augustinoâ vaø thaùnh Thoâmas khaúng ñònh raèng. vaø chæ roõ söï thaønh toaøn cuûa con ngöôøi thöïc söï coù theå thöïc hieän ñöôïc trong söï keát hôïp vôùi Ñöùc Gieâsu. Nhöõng phöông caùch ñaùp öùng cuûa kitoâ giaùo. Trong chöông hai chuùng ta ñaõ thaáy nguyeân lyù luaân lyù ñaàu tieân cuûa luaät töï nhieân – luaät keùp veà loøng meán Chuùa yeâu ngöôøi. ñöôïc tìm thaáy nôi coâng trình cuûa Germain Grisez oâng coá gaéng theo chieàu öôùng naøy ñeå trieån khai truyeàn thoáng laâu daøi cuûa Kitoâ giaùo. saün saøng haønh ñoäng töï beân trong vôùi söï xaùc tín naûy sinh töø nieàm hy voïng Kitoâ giaùo. trong chöøng möïc nhöõng hình thöùc naøy nhaän daïng nhöõng phöông caùch choïn löïa ñieàu khoâng töông hôïp vôùi vieäc toân troïng söï hoaøn thieän toaøn dieän cuûa con ngöôøi vôùi moät taâm hoàn höôùng môû ñeán nhöõng ñieàu toaøn thieän cuûa con ngöôøi vaø cuûa nhöõng ai maø nôi hoï nhöõng ñieàu thieän haûo naøy ñöôïc nhaèm trieån nôû 39. phaàn nhieàu caùc ñieàu sau ñaây seõ laø coá gaéng cuûa toâi ñeå toång keát tö töôûng cuûa Grisez veà ñeà taøi naøy. Ñaây laø nhöõng phöông thöùc tieâu bieåu cho ñôøi soáng nhöõng ai nhôø ñöùc tin soáng ñoäng. Trong moät caùch theá töông töï. phaân ñònh roõ nhöõng caùch theá haønh ñoäng chæ roõ moät ngöôøi maø yù chí cuûa hoï ñöôïc khôûi ñoäng leân do tình yeâu cuûa Thieân Chuùa tuoân ñoå vaøo taâm hoàn hoï.

Ñoù laø nhöõng nhaân ñöùc Kitoâ giaùo vaø baét nguoàn töø söï trao hieán söï soáng vaø tình yeâu cuûa Thieân Chuùa. vì hoï seõ ñöôïc no thoaû. 40 Ñoù laø nhöõng khuynh höôùng noäi taâm. vì hoï seõ ñöôïc xoùt thöông. ñaây laø nhöõng phöông thöùc ñaùp traû cuûa ngöôøi tín höõu. chuùng khoâng ñaëc thuø nhö nhöõng chuaån möïc chaéc chaén cuûa luaân lyù Kitoâ giaùo. Phuùc thay ai xaây döïng hoaø bình. Caùc moái huùc naøy thaät söï laø gì? Theo töôøng thuaät cuûa Thaùnh mattheâu veà baøi giaûng treân nuùi ñoù laø: “Phuùc ai coù tinh thaàn ngheøo khoù.vì Nöôùc Trôøi laø cuûa hoï.laø nhöõng keû “ñöôïc Chuùa chuùc phuùc”. Phuùc thay ai bieát thöông xoùt. vì hoï seõ ñöôïc Ñaát laøm cô nghieäp. Phuùc thay ai hieàn laønh. ÔÛ möùc ñoä naøo ñoù.3-10). höôùng ngöôøi Kitoâ höõu laøm ñieàu gì ñoù laøm ñeïp loøng Thieân Chuùa. nhö laø moät kitoâ höõu. Suy tö veà caùc moái phuùc giuùp cho chuùng ta hieåu ñöôïc raèng: caùc moái phuùc ñöa ra caùc chuaån möïc cuûa ñôøi soáng Kitoâ höõu ñaêc thuø hôn giôùi raên yeâu thöông Chuùa cuûa Ñöùc Gieâsu daïy nguyeân lyù ñaàu tieân cuûa luaân yù Kitoâ giaùo. nhö Grisez ñaõ nhaän xeùt. vì Nöôùc Trôøi laø cuûa hoï” (Mt 5. vì nhöõng hình thöùc ñaùp traû laïi cuûa Kitoâ giaùo phaûi ñöôïc xem laø söï chuùc laønh hôn laø nhöõng ñoøi buoäc. chuùng coù theå ñöôïc coi caùch xaùc thöïc laø nhöõng “aân hueä” cuûa Thaùnh Thaàn Ngaøi. Tuy theá. Phuùc thay ai saàu khoå. vì hoï seõ ñöôïc uûi an. Phuùc thay ai coù taâm hoàn trong saïch. laø nhöõng khuynh höôùng noäi taâm 244 . vì hoï seõ ñöôïc goïi laø con Thieân Chuùa. Phuùc thay nhöõng ngöôøi bò baùch haïi vì leõ coâng chính. ñöôïc môøi goïi haønh ñoäng nhaèm thöïc hieän ôn goïi cuûa rieâng mình nôi ñaây vaø töø baây giôø. vì hoï seõ ñöôïc nhìn thaáy Thieân Chuùa. Phuùc thay ai ñoùi khaùt söï coâng chính. Nghóa laø… caùc chuaån möïc ñònh roõ nhöïng söï choïn löïa vaø haønh ñoäng caùch chính xaùc cuûa con ngöôøi.

ñöôïc Thieân Chuùa trao ban caùch töï do vaø ñaïi löôïng trong söï sung maõn cuûa Ngaøi. döa vaøo baûn dòch Vulgata veà Isaia ñaõ theâm vaøo “Thaàn Khí” (Piety). Troâng chôø vaø ñoùn nhaän moïi thieän haûo. caùc phöông thöùc ñaùp traû cuûa kitoâ höõu coù theå ñöôïc dieãn taû nhö sau: a. 41 ñöôïc lieät keâ nôi Isaia 11. Khi caùc moái phuùc ñöôïc nhìn nhaän trong neàn taûng naøy. nhö trong tö töôûng cuûa thaùnh Augustinoâ vaø Thaùnh Toma Aquino. Thaàn Khí hieåu bieát vaø Kính sôï Thieân Chuùa”. Theo ñoù truyeàn thoáng Kitoâ giaùo. Grisez tin raèng. keå caû hoa traùi töø coâng vieäc cuûa moät ngöôøi nhö laø aân hueä cuûa Thieân Chuùa – Bôûi vì “ngöôøi coù tinh thaàn ngheøo khoù” hieåu ñöôïc raèng thaønh quaû ñaït ñöôïc cuûa hoï chæ laø moät chia seû. 245 . Thaàn Khí möu löôïc vaø duõng maõnh. Chaáp nhaän tính giôùi haïn cuûa moãi ngöôøi trong thaân theå cuûa Ñöùc Kitoâ vaø haõy hoaøn thieän söï thieáu soùt ñoù – bôûi ngöôøi “hieàn laønh” hieåu raèng söï tuøng huïc yù muoán cuûa Thieân Chuùa bao goàm vieäc khoâng boû ñi hay trì hoaõn söï hoaøn thieän baûn thaân.Kitoâ giaùo hoaëc nhöõng nhaân ñöùc. ñöôïc noái keát caùch truyeàn thoáng. Khuynh höôùng ñaïo ñöùc laø söï khieâm nhöôøng. tính kieâu ngaïo laø neát xaáu cuûa ngöôøi kitoâ höõu. trong khi ñoái laäp vôùi noù laø söï thôø ô vaø chuû nghóa toái thieåu.1: “Vaø Thaàn Khí cuûa Thieân Chuùa seõ ngöï treân Ngaøi. moät thaùi ñoä toân kính hieáu thaûo vaø chu toaøn boån phaän ñoái vôùi Thieân Chuùa. AÂn hueä töông öùng cuûa Thaùnh Thaàn laø kính sôï Thieân Chuùa… b. AÂn hueä töông cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn laø loøng ñaïo ñöùc hay suøng kính. Khuynh höôùng nhaân ñöùc laø “söï taän hieán cuûa Kitoâ höõu”. Thaàn Khí khoân ngoan vaø minh maãn. vôùi “aân suûng” cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn.

khuynh höôùng ñoái laäp laïi tinh thaàn theá tuïc vaø öu tö lo laéng. trong khi ñoù tính xaáu ñoái ngöôïc laïi laø thaùi ñoä vuï leà luaät ñoái vôùi ngöôøi khaùc.vì “nhöõng ai ñoùi khaùt söï coâng chính” hieåu raèng khoâng coù ñieàu gì phaûi sôï. e. Khuynh höôùng nhaân ñöùc laø söï trung thaønh vaø anh huøng. ôn hueä töông öùng cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn laø söï duõng maïnh.c. trong khi ñoù nhöõng ngöôøi yeáu ñöùc tin vaø heøn nhaùt khi ñoái dieän vôùi caùc tieâu chuaån phi kitoâ giaùo soáng laïi taät xaáu trong Kitoâ giaùo. AÂn hueä cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn laø söï khuyeân baûo…(möu löôïc). loøng traéc aån vaø tinh thaàn phuïc vuï ngöôøi khaùc theo göông Chuùa Gieâsu. Ôn hueä töông öùng cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn laø söï hieåu bieát. vì “nhöõng ai than khoùc” (khoâng chæ laø nhöõng ngöôøi toäi loãi hoái haän nhöng coøn laø taát caû nhöõng ai quay löng laïi vôùi ñieàu lôïi loäc nhaát thôøi ñeå trôû veà vôùi söï thaønh toaøn nôi Ñöùc Gieâsu) hieåu raèng mong muoán söï thieän töï noù seõ giaûi thoaùt con ngöôøi khoûi caûnh chaïy theo lôïi loäc haïn höõu rieâng tö cho caù nhaân mình. d. Can ñaûm chòu baát cöù ñieàu gì caàn thieát hay höõu ích cho vieäc chu toaøn ôn goïi caù nhaân. Gaït boû hay traùnh moïi thöù khoâng caàn thieát hoaëc voâ ích trong vieäc chu toaøn ôn goïi baûn thaân. ñaëc ñieåm cuûa ngöôøi töû ñaïo. Khuynh höôùng nhaân ñöùc laø: töø boû. Bao dung theo loøng thöông xoùt phoå quaùt vaø hoaøn haûo nôi Thieân Chuùa ñaõ ñöôïc maïc khaûi nôi Ñöùc Kitoâ – Bôûi ai bieát xoùt thöông hieåu ñöôïc raèng hoï cuõng seõ khoâng voâ taâm vaø khoâng vò kyû gioáng nhö Thieân Chuùa. nhôø ñoù con ngöôøi nhaän roõ ñöôïc ñieàu gì thuoäc veà ñöùc tin vaø phaùn quyeát moïi söï döôùi aùnh saùng ñöùc tin. 246 . maëc daàu moïi ngöôøi kitoâ höõu cuõng bò ñoøi hoûi veà ñieàu naøy. Khuynh höôùng nhaân ñöùc laø loøng xoùt thöông.

vì “nhöõng ai bò baùch haïi vì leõ coâng chính” hieåu ñöôïc raèng. coù theå 247 . laïi caøng khoâng haønh ñoäng phaù hoaïi.vì ngöôøi “ xaây döïng hoaø bình” hieåu raèng söï noã löïc soáng phuø hôïp vôùi tình yeâu Thieân Chuùa phaûi laø moái daây hoaø giaûi moïi ngöôøi. neát xaáu cuûa ngöôøi kitoâ höõu laø söï trung thöïc moûng manh cuûa ngöôøi khoâng mong muoán phaïm toäi nhöng laïi tìm kieám söï thoaû maõn traàn tuïc. Vì chæ coù baûy aân hueä neân Thaùnh Augustino khoâng qui ñònh ôû ñaây ôn hueä naøo caû. khoâng choáng cöï. bao goàm caûm thöùc veà toäi loãi vaø khoâng ngöøng hoaùn caûi. Khuynh höôùng nhaân ñöùc laø nieàm hoaø giaûi nhaèm ôn cöùu ñoä cho keû thuø nghòch. khuynh höôùng ñoái laäp laø traùnh neù ñieàu xaáu thay vì soáng söù meänh cöùu theá ñoái vôùi nhöõng ngöôøi bò troùi buoäc bôûi söï döõ. AÂn hueä töông öùng cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn laø thoâng hieåu… Ñaùp laïi haønh vi xaáu baèng ñieàu thieän.f. con ngöôøi phaûi chòu ñöïng ñöôïc ñieàu xaáu ñeå ñöa keû laøm ñieàu xaáu tieáp xuùc vôùi söï thieän haûo. trong khi ñoù tính xaáu cuûa ngöôøi kitoâ höõu ñöôïc phaûn aùnh nôi tính caùch taàm thöôøng vaø thieáu thaønh thöïc. vaø taåy tröø baát cöù ñieàu gì khoâng phuø hôïp chuaån möïc naøy. Khuynh höôùng nhaân ñöùc laø söï töï hieán. söùc maïnh kieán taïo traät töï nhö ngöôøi xaây döïng hoaø bình laøm. Khuynh höôùng nhaân ñöùc laø chuyeân taâm toân suøng Chuùa. Ñieàu thieän haûo phaûi phaùt xuaát töø chuyeän khoâng laøm ñieàu xaáu nhöng chòu ñöïng ñieàu xaáu cuøng vôùi Chuùa Gieâsu trong söï coäng taùc vôùi tình yeâu cöùu ñoä cuûa Ngaøi. tuy vaäy. AÂn hueä töông öùng cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn laø söï khoân ngoan.ngöôøi “trong saïch trong taâm hoàn” hieåu raèng trong cuoäc soáng naøy ñöùc aùi ñoøi buoäc söï hoaùn caûi khoâng ngöøng. Noã löïc daán thaân troïn veïn cho ñöùc tin soáng ñoäng.

Thaät theá. Nhöng tuy theá luaät töï nhieân khoâng bò loaïi tröø hay maâu thuaãn vôùi luaät môùi veà yeâu thöông. Tình yeâu Kitoâ giaùo ñoøi hoûi caùch döùt khoaùt raèng anh chò em cuûa Ñöùc Gieâsu höôùng söï choïn löïa vaø haønh ñoäng cuûa mình phuø hôïp vôùi nhöõng nguyeân taéc vaø chuaån möïc cuûa luaät töï nhieân. Ngöôøi kitoâ höõu seõ choïn löïa vaø maët khaùc öôùc muoán nhöõng ñieàu naøy vaø chæ nhöõng ñieàu coù khaû naêng töông hôïp vôùi söï thaønh toaøn troïn veïn cuûa con ngöôøi ñöôïc thöïc hieän vaø qua coâng trình cöùu ñoä cuûa Ñöùc Gieâsu Kitoâ.noùi raèng coù moät ôn hueä töông öùng. Vaán naïn veà caùc chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø Kitoâ giaùo. cöông quyeát nhaán maïnh ñeán chaân lyù caùc nguyeân taéc vaø chuaån möïc naøy. soá 14). ngöôøi 248 . bao goàm nhöõng chuaån möïc tuyeät ñoái vaø mieãn ngoaïi leä. 6. Dignitatis Humanae. ñaït ñeán söï thaønh toaøn vaø hoaøn haûo bôûi leà luaät môùi cuûa Tin Möøng veà giôùi raên yeâu thöông. laø coâng trình maø moãi ngöôøi tín höõu ñöôïc môøi goïi chia seû. Trong khi keát hôïp ñôøi soáng vaø haønh ñoäng vôùi cuoäc soáng vaø haønh ñoäng cöùu ñoä cuûa Ñöùc Gieâsu . Giaùo Hoäi hieàn theâ cuûa Ñöùc Kitoâ vaø laø ngöôøi baûo veä chaân lyù. nieàm tin nôi Ñöùc Kitoâ vaø tình yeâu trao ban cuûa Thieân Chuùa tuoân ñoå nôi taâm hoàn ngöôøi tín höõu ñaõ bieán ñoái töø beân trong nguyeân lyù caên baûn cuûa luaät töï nhieân vaø nhöõng hình thöùc veà tính höõu traùch xaùc ñònh noù roõ hôn. duy nhaát ñoái vôùi moãi kitoâ höõu vaø höôùng ngöôøi aáy daâng cho Thieân Chuùa vieäc trao ban chính baûn thaân hoï. Nhö chuùng ta ñaõ thaáy.nhöõng nguyeân taéc vaø chuaån möïc. Luaät töï nhieân. maø Giaùo Hoäi laø ngöôøi coù “thaåm quyeàn giaûi thích”(x. ñaõ ñöôïc xeùt ñeán trong chöông II vaø III.hay coøn ñöôïc goïi laø luaân lyù phoå quaùt cuûa nhaân loaïi.

ñaëc bieät trong Kinh Thaùnh Taân öôùc. cuoäc vöôït qua vaø caùi cheát cuûa Ñöùc Gieâsu (Mt 249 . vaø vieäc suy tö nhöõng chaát lieäu ñaõ ñöôïc trình baøy tröôùc ñaây nôi chöông naøy döôøng nhö cho thaáy raèng coù chöùa ñöïng caùc chuaån möïc luaân lyù Kitoâ giaùo roõ reät.kitoâ höõu ñaùp laïi baèng caùch choïn löïa phöông theá nhö vaäy ñeå troïn cuoäc soáng cuûa hoï theå hieän ra caùc nhaân ñöùc ñaëc tröng cuûa nhöõng ngöôøi ñöôïc goïi laø “ ñöôïc Thieân Chuùa chuùc phuùc”. bôûi nhöõng chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø coù theå bieát ñöôïc nhôø caùc nguyeân lyù cô baûn cuûa luaät töï nhieân vaø caùc phöông thöùc veà tính höõu traùch döôøng nhö höõu hieäu ñeå chæ daãn nhöõng choïn löïa vaø haønh ñoäng cuûa con ngöôøi. vaán ñeà coøn laïi laø: Coù nhöõng chuaån möïc luaân lyù kitoâ giaùo ñaëc thuø. Maëc duø coù theå ñaõ ñöôïc ñeà ra hoaëc noùi leân tröôùc trong giaùo huaán luaân lyù cuûa nhöõng ngöôøi khaùc. Tuy vaäy. Caùc Tin möøng. ñaëc bieät theo Tin möøng thaùnh Mattheo dieãn taû Ñöùc Gieâsu nhö trình baøy moät neàn luaân lyù hay moät loái soáng môùi noåi baät vaø khaùc bieät haún. döôøng nhö khoâng theå ñöôïc. giôùi raên cuûa Ñöùc Gieâsu laø chuùng ta haõy tha thöù cho keû thuø vaø laøm ñieàu thieän cho nhöõng ngöôøi baét haïi chuùng ta chính laø troïng taâm cuûa moät ñöôøng höôùng môùi vaø duy nhaát ñeå ñöông ñaàu vôùi söï döõ vaø taát caû ñieàu naøy ñaõ ñöôïc minh hoïa caùch hoaøn haûo nhaát nôi cuoäc soáng. nghóa laø: caùc chuaån möïc nhaèm nhaän ñònh roõ nhöõng phöông höôùng ñeå choïn löïa vaø haønh ñoäng mang ñaëc tính thuaàn tuyù kitoâ giaùo vaø coù theå nhaän bieát ñöôïc döôùi aùnh saùng cuûa Ñöùc tin? Moät maët. bôûi vaäy taïi sao laïi caàn ñeán nhöõng chuaån möïc ñöôïc theâm vaøo? Moät maët khaùc. vieäc nghieân cöùu Kinh Thaùnh. moät cuoäc soáng vöôït haún veà noäi dung baát cöù ñieàu gì ñöôïc tìm gaëp trong Cöïu öôùc cuõng nhö trong baát cöù toân giaùo hay trieát hoïc naøo.

Josef Fuchs vaø Bruno Schiiller. Mc 8. Nhöõng moân ñeä cuûa Ñöùc Gieâsu ñöôïc môøi goïi ñeå vaùc thaäp giaù maø theo Ngaøi (Mt 16. hoï khoâng hieåu söï caàn thieát ñeå khaúng ñònh söï toàn taïi cuûa caùc chuaån möïc nhaèm chæ roõ caùc hình thöùc choïn löïa vaø haønh ñoäng cuûa con ngöôøi laø ñaëc tính duy nhaát vaø rieâng bieät cuûa Kitoâ giaùo 44. Timothy E. chuùng laø nhöõng ñaëc thuø kitoâ giaùo. toaøn boä giaùo huaán cuûa thaùnh Phaoloâ veà söï keát hôïp giöõa Ñöùc Kitoâ vaø caùc chi theå Ngaøi nguï yù raèng tình yeâu kitoâ giaùo laø caên nguyeân ñöa ñeán nhöõng chuaån möïc ñaëc thuø duy nhaát cho nhöõng ai soáng trong Ñöùc Gieâsu nhôø ñöùc tin. Duø coù söï kieän laø thaùnh Toma ñaõ thöïc söï daïy ñieàu naøy. Sau heát. 34 . Trong khi nhöõng thaàn hoïc gia naøy bieát raèng ñöùc tin kitoâ giaùo ñöa ra nhöõng ñoäng löïc vaø yù höôùng ñeå haønh ñoäng coù tính caùch luaân lyù.5.22). Bôûi thaùnh Toma cuõng daïy raát roõ raèng coù nhöõng nhaân ñöùc coù nhöõng nhaân ñöùc kitoâ giaùo 250 . Curran. Lc 9. tuy vaäy naïi ñeán baûn vaên naøy khoâng giaûi quyeát vaán ñeà ngay caû trong nhöõng laõnh vöïc thuoäc thaåm quyeàn cuûa thaùnh Toma. Richard Mc Cormick.23). Raát nhieàu ngöôøi. Ñoâi khi caùc nhaø thaàn hoïc naøy naïi ñeán thaåm quyeàn cuûa thaùnh Toma Aquino ñeå bieän hoä cho laäp tröôøng cuûa hoï khi qui chieáu ñeán baûn vaên trong ñoù. Vaø treân heát caùc kitoâ höõu haõy yeâu nhö Ñöùc Gieâsu yeâu (Ga 13. 31-33 . thaùnh nhaân ñaõ khaúng ñònh raèng luaät môùi cuûa tình yeâu khoâng theâm vaøo moät chæ thò naøo ñoái vôùi nhöõng haønh ñoäng ngoaïi taïi keå treân vaø vuôït quaù nhöõng chæ thò do luaät töï nhieân ñöa ra 45. Vaán naïn veà caùc ñaëc thuø kitoâ giaùo laø ñeà taøi cuûa nhieàu tranh luaän trong giôùi thaàn hoïc gia coâng giaùo ngaøy nay.24 . Lc 9. 34-35). O’Connell. bao goàm Charles E. Mc 8. phuû nhaän coù nhöõng chuaån möïc ñaëc thuø ñoái vôùi kitoâ höõu 43. 38-48 .

ñöôïc nhaän ra döôùi aùnh saùng cuûa caùc nguyeân lyù luaät töï nhieân. ngay caû vieäc toân troïng ñoái vôùi caùc chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø. nhöng chaân lyù luaân lyù veà nhöõng vaán ñeà khaùc coù theå hieåu ñöôïc caùch chaéc chaén chæ nhôø bôûi Thieân Chuùa ñaõ Maïc khaûi cho bieát nhöõng ñieåu thaät söï phaûi laøm (Coâng ñoàng Vaticano Israel Dei Filius.2 . Neàn taûng chung cho lôøi tuyeân boá cuûa nhöõng taùc giaû naøy veà vaán ñeà coù nhöõng chuaån möïc luaân lyù kitoâ giaùo ñaëc thuø laø ñieàu kieän hieän sinh cuûa nhaân loaïi. Trong soá nhöõng thaàn hoïc gia theo laäp tröôøng naøy laø Hans Urs Balthasar. vaø nhöõng nhaân ñöùc naøy laø nhöõng nguyeân lyù maø töø ñoù nhöõng phöông thöùc haønh ñoäng ñaëc thuø kitoâ giaùo ñöôïc ruùt ra 46. Josef Ratzinger. tö töôûng cuûa Grisez ôû ñaây cuõng nhö thaàn hoïc nôi khaùc thì raát höõu ích vaø saùng suoát. Caùc nhaø thaàn hoïc coâng giaùo khaùc cuøng thôøi nhaán maïnh raèng coù caùc chuaån möïc luaân lyù Kitoâ giaùo ñaëc huø. Nhö Ngaøi ñaõ noùi raèng ngöôøi kitoâ höõu buoäc roõ raøng phaûi aên chay vaø boá thí 47. Vaán ñeà naøy chöa bao giôø ñöôïc thaùnh Toma chính thöùc haán maïnh. ôû ñaây 251 . Diogini Grisez’suy nieäm. 3305). 3304. vieäc giaûi quyeát vaán naïn döïa treân neàn taûng suy tö cuûa ngaøi ñoøi hoûi vieäc giaûi thích daàn daàn nôi caùc baûn vaên khaùc nhau. Nhö chuùng ta vöøa bieát vöøa laøm ñieàu toát. ñöôïc Thieân Chuùa aân ban cho thaàn hoïc ai keát hieäp vôùi Ñöùc Gieâsu qua tình yeâu tuoân traøn cuûa Ngaøi. Tuy nhieân. c. theo nguyeân taéc. chaân lyù luaân lyù veà moät soá vaán ñeà coù theå caùch chaéc chaén maø khoâng caàn ñeán Maïc khaûi cuûa Chuùa. Ds 3303. Maïc khaûi cuõng caàn thieát. toång hôïp xuùc tích caùc vieãn töôûng Kinh Thaùnh quan troïng vaø nhöõng yeáu toá ñöôïc neâu leân bôûi ghi nhaän nhöõng taùc giaû khaùc vöøa neâu. Toùm laïi.ñaëc thuø. Theo yù kieán toâi. Bernhard Stoeckle vaø Germair Grisez 48. Do ñoù.

vieäc ñöa ra nhöõng ñeà xuaát môùi meû. nhö moät ngöôøi thi haønh ôn goïi caù nhaân cuûa mình böôùc theo Chuùa Gieâsu vaø coäng taùc vôùi Ngaøi trong coâng trình cöùu ñoä. con ngöôøi ngaøy nay trôû neân nhöõng taïo vaät môùi nhôø coâng cuoäc cöùu ñoä cuûa Ñöùc Kitoâ vaø söï keát hôïp cuûa loaøi ngöôøi vôùi Ngaøi. Grisez noùi raèng. Ñaây laø tình huoáng döôøng nhö coù trong tö töôûng cuûa Thaùnh Toma 252 .khoâng caàn thieát ñeå neâu ra caùc noäi dung caùc chuaån möïc ñaëc thuø Kitoâ giaùo chæ coù theå bieát ñöôïc döôùi aùnh saùng Maïc khaûi cuûa Chuùa.nhöõng löïa choïn hoaëc khoâng theå hình thaønh neáu khoâng coù ñöùc tin hoaëc khoâng coù ñuû haáp daãn ñeå ñöôïc xeùt ñeán vôùi söï caân nhaéc maø laïi thieáu vaéng nieàm hy voïng kitoâ giaùo”. Nhöng theâm vaøo tình traïng caùc taïo vaät sa ngaõ vaø toäi loãi. Bôûi vaäy. Bôûi theá ñöùc tin kitoâ giaùo coù theå laøm phaùt sinh caùc chuaån möïc ñaëc thuø phuø hôïp vôùi loái soáng cuûa ngöøôi tín höõu. Theâm vaøo ñoù. bôûi vieäc xem xeùt tình huoáng hieän sinh thöïc teá cuûa ngöôøi coù toäi vaø ñöôïc cöùu ñoä. ñöùc tin kitoâ giaùo coù theå vaø ñöa ñeán caùc chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø. ñöùc tin ñöa ñeán nhöõng chuaån möïc ñaëc thuø khoâng theå nhaän thöùc ñöôïc maø laïi thieáu vaéng ñöùc tin 49. “qua vieäc ñeà ra nhöõng choïn löïa vöøa khaû thi vaø vöøa môøi goïi nhöõng ngöôøi sa ngaõ. hoï thaät söï laø haønh phaàn cuûa gia ñình Thieân Chuùa. Töø ñoù. coù khaû naêng soáng moät neáp soáng môùi. vaø thaät söï chia seû coâng trình cöùu ñoä theá gian vaø con ngöôøi toäi loãi cuûa Ñöùc Kitoâ. chaáp nhaän vaø trung thaønh thöïc thi ôn goïi cuûa mình” 50. Caùc chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø chæ ñöôïc phaùt sinh khi caùc ñeà xuaát ñöôïc neâu leân nhö naïi ñeán nhöõng khaû naêng löïc choïn. Moät chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø cho ngöôøi tín höõu laø hoï “phaûi tìm kieám. nhöõng löïc choïn vaø nhöõng khaû naêng ñöôïc gôïi leân nhö laø nhöõng phöông thöùc ñaëc thuø cho vieäc thöïc thi ôn goïi naøy. “ñieàu naøy theå hieän”.

bao goàm vieäc nhaän thöùc chaân lyù vaø haønh ñoäng thieâng lieâng hoaït ñoäng döôùi söï thuùc ñaåy cuûa aân suûng’ töø ñaàu thieâng lieâng. nhöng giôø ñaây. töø ñoù cuõng ñeà xuaát ra caùc chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø cho moãi Kitoâ höõu laø ngöôøi nhaän thöùc ñöôïc vaø thi haønh caùch trung thaønh ôn goïi duy nhaát cuûa mình ñeå böôùc theo Chuùa Gieâsu vaø cuøng coäng taùc ñeå hoaøn taát coâng cuoäc cöùu ñoä cuûa Ngaøi. Theâm vaøo ñoù vieäc tính ñeán caùch hieän thöïc ñieàu kieän hieän sinh cuûa con ngöôøi laø nhöõng keû bò toån thöông do toäi loãi. laø Ñöùc Kitoâ. trong khi khoâng coù loaïi tröø hay maâu thuaån gì vôùi caùc chaân lyù vaø chuaån möïc cuûa luaät töï nhieân. hoï coù khaû naêng soáng thöïc söï laø con caùi Thieân Chuùa. phaûi 253 . cuõng theá. Thöïc haønh ñôøi soáng Kitoâ giaùo Phaûi chaêng ñôøi soáng luaân lyù Kitoâ giaùo. nhôø haønh vi cöùu ñoä cuûa Ñöùc Gieâsu. nguyeân lyù chuaån möïc cô baûn baèng vieäc chæ cho thaáy laøm theá naøo ñeå vieäc hoaøn thaønh troïn veïn con ngöôøi qua vieäc coäng taùc vôùi Ñöùc Kitoâ trong coâng cuoäc cöùu theá cuûa Ngaøi vaø cuõng töông töï bieán ñoåi töø trong caùc hình thöùc cuûa tín höõu traùch thaønh caùc phöông thöùc Kitoâ giaùo nhaèm ñaùp öùng vôùi nhöõng ñöôøng höôùng noùi leân ñaëc ñieåm cuûa nhöõng ngöôøi ñöôïc Thieân Chuùa goïi laø “ngöôøi ñöôïc chuùc phuùc”. Ñöùc tin Kitoâ giaùo bieán ñoåi töø beân trong. nhö ñaõ ñöôïc phaùt hoïa nôi nhöõng trang tröôùc thaät söï coù khaû naêng höôùng daãn chaêng ? Hoaëc phaûi chaêng chæ laø lyù töôûng khoâng theå ñaït ñeán hoaøn toaøn khoâng hieän thöïc vaø khoâng coù khaû naêng hoaøn thaønh ñöôïc ? Hôn theá nöõa. ñeán caùc chi theå cuûa Ngaøi. caûm thöùc thieâng lieâng.khi Ngaøi noùi : nhö caûm thöùc vaø haønh ñoäng töø ñaàu ñeán caùc chi theå. Toùm laïi. 7.

töø choái gian laän trong vieäc thueá thu nhaäp trong khi “moïi ngöôøi khaùc” ñang laøm nhö theá. Theo nghóa naøy. vaø thaät theá. khoâng laø moät lyù töôûng mô hoà ñeå ñaït ñeán nhöõng ñieàu khoâng töôûng. heát trí khoân vaø heát söùc cuøng yeâu thöông anh em nhö chính mình vaäy. ñeå chia seõ coâng trình cöùu ñoä cuûa Chuùa Gieâsu … taát caû laø nhöõng ñoøi hoûi raøng buoäc caùch chaëc cheõ cuûa tình yeâu Kitoâ giaùo. Ñieàu naøy töông töï lyù töôûng löông thieän trong quan heä laøm aên. ñoái vôùi ngöôøi Kitoâ höõu. ñoøi hoûi moät noå löïc döùt khoaùt vaø laâu daøi khi ñoái dieän vôùi nhöõng trôû ngaïi nghieâm troïng vaø ñoâi luùc caû söï thaát baïi caù nhaân nöõa. Ñoái vôùi ngöôøi Kitoâ höõu cuõng theá. Ñieàu ñoù. vaø laøm cha meï toát. Chòu ñöïng söï döõ vaø nhôø laøm nhö theá. thanh khieát vaø cöông nghò trong ñôøi soáng cuõng laø moät lyù töôûng. chöù khoâng coù quyeàn choïn löïa ñoái vôùi ngöôøi ngay chính veà luaân lyù. vaø laøm cha meï toát. khoâng ai coù theå keát luaän raèng ñaây laø nhöõng lyù töôûng baát khaû theå vaø khoâng theå thöïc hieän ñöôïc. chaát nhöõng gaùnh khoâng theå chòu noåi treân con ngöôøi maø khoâng keå gì ñeán söï yeâuù ñuoái moûng doøn cuûa hoï ! Trong vaøi yù nghóa naøo ñoù. ñôøi soáng luaân lyù kitoâ giaùo laø moät lyù töôûng soáng. söï ngay chính. trong saïch vaø cöông nghò. bao goàm taát caû nhöõng ñieàu ñoù vaø theâm vaøo nöõa laø loøng yeâu meán Thieân Chuùa heát linh hoàn. Thöïc thi theo ñöôøng höôùng naøy. laáy ñieàu thieän ñaùp traû söï aùc. yeâu ngöôøi khaùc nhö Chuùa Gieâsu yeâu cuõng khoâng phaûi laø nhöõng ñieàu coù quyeàn choïn löïa nhöng laø nhöõng ñoøi hoûi cuûa luaät môùi veà yeâu thöông tha thöù cho keû thuø. Nhöng ñôn giaùn vì ñoâi luùc raát khoù soáng ngay chính.chaêng quùa khaéc khe trong ñoøi hoûi. nhöng laø moät ñoøi 254 . löông thieän trong quan heä laøm aên vaø caùc traùch nhieäm trong xaõ hoäi. v…v… laø nhöõng chuaåu möïc raøng buoäc. Nhöõng ñoøi hoûi trôû neân ngay chính vaø laøm cha meï toát.

hoaëc vì ñieàu ñoù khoâng xaûy ñeán vôùi hoï. Bôûi vì. Ñoâi khi khoâng theå cheâ traùch caùc Kitoâ höõu thöôøng hay thaát baïi trong vieäc soáng nhö tình yeâu ñoøi hoûi ñöôïc. Ñoâi khi moãi ngöôøi chuùng ta ôû trong loaïi tình traïng naøy. Söï soáng cuûa chính Ngaøi. vaø söï hoaøn haûo heä taïi soáng cuoäc soáng vôùi tình yeâu Kitoâ giaùo.hoûi cuûa ñôøi soáng Kitoâ höõu vaø chæ laø moät con ñöôøng thöïc teá ñeå vöôït qua söï döõ trong cuoäc soáng cuûa chuùng ta vaø trong theá giôùi. ngaøy qua ngaøy ta lôùn leân trong söï thaùnh thieän vaø tình yeâu nhôø tham döï ngaøy caøng saâu xa hôn trong tình yeâu maø Ngaøi ñaõ tuoân ñoå trong taâm hoàn chuùng ta. vò toâng ñoà cuûa Chuùa Gieâsu ñaõ choïn ñeå trôû neân ñaù taûng xaây döïng Giaùo 255 . nhö Cha chuùng ta treân Trôøi laø Ñaáng hoaøn haûo. laø keát quûa saùng kieán aân suûng cuûa Thieân Chuùa. Dó nhieân. hoaëc bôûi hoï khoâng coù theå nghó ra caùch ñeå baét ñaàu thöïc hieän ñieàu ñoù. vaø chuùng ta löu laïi trong tình yeâu cuûa Ngaøi (x. nhöng noù ñaõ baét ñaàu ngay töø ñaây vaø baây giôø. Nhöng nhöõng trôû ngaïi kieåu naøy coù theå vöôït qua ñöôïc khi ta tröôûng thaønh trong ñöùc tin vaø thöïc hieän ñöôïc ngaøy caøng saâu xa hôn ñieàu maø cam keát cuûa pheùp röûa ñoøi buoäc. Chuùng ta ñöôïc môøi goïi neân hoaøn haûo. söï hoaøn haûo cuûa chuùng ta seû chöa ñaày ñuû cho tôùi khi soáng laïi. tình yeâu cuûa Ngaøi ôû trong chuùng ta. Ngay caû thaùnh Pheâroâ. 1 Gio 4. bôûi vì coù theå khoâng thaáy ñieàu gì khi ñang thöïc hieän. ñeán noåi theo chuû quan ta khoâng theå laøm ñieàu maø tình yeâu Kitoâ giaùo ñoøi hoûi. Khoâng ai coù theå chòu traùch nhieäm luaân lyù ñoái vôùi ñieàu gì hoï khoâng coù theå thaät söï choïn löïa ñeå laøm. chuùng ta ñaõ laø nhöõng ngöôøi con cuûa Ngaøi vì chuùng ta keát hôïp vôùi Ñöùc Gieâsu. Thöïc söï chuùng ta cuõng thöôøng thaát baïi khi soáng ñôøi soáng cuûa ngöôøi tín höõu do söï sao laõng vaø söï choïn löïa nhöõng ñieàu toäi loãi. 16) vaø cuøng vôùi caùch theá ñoù.

ñöôïc naâng leân taàm 256 . xin ban cho con loøng trong saïch. ñoù khoâng phaûi laø boä luaät daïy laøm hoaëc khoâng laøm. Ñieàu caàn thieát cho chuùng ta laø ñaët nhöõng ñieàu öu tieân leân tröôùc – Loøng meán Chuùa yeâu ngöôøi nhö ñaõ vaø ñang ñöôïc Thieân Chuùa yeâu thöông trong Ñöùc Kitoâ. chuùng ta seõ tröôûng thaønh trong Ñöùc Kitoâ vaø löu laïi ngaøy caøng saâu ñaäm hôn trong tình yeâu cuûa Cha Ngaøi. ñôøi soáng luaân lyù Kitoâ giaùo khoâng phaûi laø nghieâm nhaët. Nhöng vôùi tình yeâu vaø loøng thöông xoùt. töø choái ñeå Ngaøi chieám höõu chuùng ta vaø löu laïi trong chuùng ta. laø chính söï soáng neáu chuùng ta saün saøng saùm hoái loãi laàm vaø ñoùn nhaän ôn tha thöù Ngaøi muoán ban cho chuùng ta. ñöôïc aùp ñaët treân chuùng ta caùch tuøy tieän nhaèm haïn cheá söï töï do cuûa chuùng ta.Hoäi. Vaû laïi. ñaõ choái boû Thaày mình caùch heøn nhaùt. Toâi tin raèng. Ñöùc Gieâsu saün saøng mang ñeán cho chuùng ta söï giao hoøa vaø laàn naøy ñeán laàn khaùc laïi ban tình yeâu. nhöng khoan”52. Chuùng ta muoán tình yeâu cuûa Thieân Chuùa löu laïi trong chuùng ta vaø haõy ôû laïi nôi ñoù. vôùi vaø nhôø Ngöôøi. Nhö thaùnh Augustino ñaõ töøng noùi “Laïy Chuùa. Neáu chuùng ta thöïc hieän ñieàu naøy. Chuùng ta töø choái trao ban chính mình cho Thieân Chuùa tình yeâu. Ñuùng hôn cuoäc soáng trong tình yeâu Kitoâ giaùo laø moät ñoøi hoûi noäi taâm töø baûn tính cuûa chuùng ta ñaõ ñöôïc cöùu ñoä bôûi Ñöùc Kitoâ. vaán ñeà lôùn lao nhaát trong vieäc soáng cuoäc ñôøi ngöôøi Kitoâ höõu vaø trung tín thi haønh ôn goïi cuûa rieâng mình laø vieäc chuùng ta muoán ngöng laïi. vôùi söï naâng ñôõ khoâng ngöøng cuûa Thieân Chuùa. neáu ñieàu ñoù xaûy ra chuùng ta seõ phaûi töø boû nhöõng ñieàu chuùng ta ñang bò troùi buoäc vaø ñang caûm thaáy haáp daãn maëc duø chuùng khoâng hoaø hôïp vôùi ñôøi soáng thaät söï cuûa ngöôøi kitoâ höõu. bôûi chuùng ta bieát raèng. nhöng khoan. vaø trong. Vaø moãi ngöôøi trong chuùng ta phaûi ñau loøng ñeå nhaän ra söï phaûn boäi cuûa chính mình vôùi Ñöùc Gieâsu.

8). “Ngöôi thaáy. Col 3. 257 . Khi ñöùc tin hoaït ñoäng song song vôùi caùc haønh ñoäng cuûa chuùng (x Giac 2. trôû neân keû chia seû thaàn tính cuûa Ngaøi nhö Ngaøi ñaõ chia seû thaân phaän nhaân loaïi cuûa chuùng ta. theo chieàu höôùng naøy. nhö ñaõ ñöôïc vieát “keû coâng chính. Nhö coâng ñoàng Trento noùi : “Bôûi theá. nhöõng ngöôøi con cuûa Cha Ngaøi. xin ban ôn gia taêng ñöùc tin.13-19) ñöa ñeán söï thaùnh hoùa nhôø vieäc tuaân giöõ caùc giôùi raên cuûa Chuùa vaø Giaùo hoäi. trong Ñöùc Kitoâ. chuùng ta seõ thöïc söï laø nhöõng höõu theå nhö Thieân Chuùa muoán chuùng ta trôû neân. Eph 2.möùc thaàn linh. ñeå chuùng ta thaät söï trôû neân anh chò em cuûa Ngaøi.11) vaø laïi nöõa.5) vaø chöùng toû chuùng nhö laø khí cuï cuûa söï coâng chính (x. Hoäi Thaùnh keâu xin söï gia taêng ôn coâng chính khi caàu nguyeän raèng. nhôø khoå cheá caùc chi theå cuûa xaùc thòt (x. “Laïy Chuùa. Vì nhö ñaõ thaáy. neáu chuùng ta soáng theo cam keát cuûa pheùp röûa vaø noã löïc töøng ngaøy ñeå thi haønh ôn goïi cuûa mình. chuùng ta seõ coù theå soáng ñôøi soáng Kitoâ höõu. Thöïc theá. con ngöôøi ñöôïc trôû neân coâng chính khoâng phaûi nhôø vieäc laøm nhöng chæ bôûi ñöùc tin” (Gia 2. Ñaët vaán ñeà theo chieàu höôùng khaùc. chuùng ta ñaõ ñöôïc thaàn hoùa.1).22) ngöôøi ñöôïc thaùnh hoùa taêng tröôûng trong söï coâng chính maø hoï ñaõ nhaän ñöôïc nhôø aân suûng cuûa Ñöùc Kitoâ vaø hoï ñöôïc thaùnh hoùa hôn nöõa.15). Rm 6.24). ngöôøi ñaõ ñöôïc coâng chính hoùa vöøa trôû neân baïn höõu cuûa Thieân Chuùa” vaø laø thaønh phaàn cuûa gia ñình Ngaøi (Gron 15. chuùng ta seõ thöïc söï ñaït tôùi söï thaønh toaøn nhaân linh troïn veïn. haõy ñeå hoï neân coâng chính” (Kh 22. tieán leân treân ñöôøng nhaân ñöùc (Tv 83. “Ñöøng ñeå bò xeùt xöû ngay trong luùc cheát” (Khoa hoïc 18. Nhôø löu laïi trong tình yeâu cuûa Thieân Chuùa vaø coäng taùc vôùi Ñöùc Kitoâ trong coâng trình cöùu ñoä. caøng ngaøy caøng trôû neân ñoåi môùi (nhö thaùnh toâng ñoà noùi) (x.15. 2Cor 4. hy voïng vaø ñöùc aùi” (Col Trento DS 1535).22) theâm nöõa.

Giaùo hoäi ñaõ duøng caùc töø ngöõ naøy cuûa thaùnh nhaân cho chính coâng ñoàng (DS 1536). baïn neân laøm ñieàu gì coù theå vaø caàu xin Ngaøi cho ñieàu gì baïn khoâng theå 53. laïi thaønh khaû theå nhôø ôn Chuùa. nhö chính Ñöùc Gieâsu. Ñöùc Gieâsu. nhöng khi truyeàn leänh. Vì nhö Chuùa Gieâsu. khi cuoäc soáng Kitoâ höõu döôøng nhö laø lyù töôûng baát khaû theå. öôùc muoán duy nhaát cuûa hoï laø laøm ñieàu gì haøi loøng Thieân Chuùa Cha. Taïi coâng ñoàng Trento. Thaùnh Augustinoâ ñaõ töøng noùi : “Thieân Chuùa khoâng baét ta laøm ñieàu khoâng theå. Treân heát moïi sö. 258 . nhöng coù theå ñoái vôùi nhöõng ngöôøi ñöôïc taùi sinh trong nöôùc cuûa bí tích Thanh Taåy vaø ñöôïc nuoâi döôõng baèng Mình vaø Maùu Ñöùc Kitoâ. chuùng ta khoâng theå soáng nhö caùc Kitoâ höõu. Ngaøi nhaéc nhôû raèng.ï chuùng ta caàn gaén boù vôùi Ngaøi qua vieäc laõnh nhaän Mình vaø Maùu Ngaøi trong bí tích Thaùnh Theå vôùi loøng soát saéng vaø yeâu meán vaø ñeán vôùi Ngaøi trong toøa giaûi toäi khi chuùng ta phaïm toäi hay caàn ñeán lôøi khuyeân baûo veà nhöõng ñieàu chuùng ta phaûi laøm ñeå soáng nhö caùc moân ñeä trung tín cuûa Ngaøi. Ñieàu khoâng theå ñaït ñeán ñöôïc ñoái vôùi ngöôøi sa ngaõ.Hôn nöõa. tröø khi. ñeå hieäp thoâng vôùi Thieân Chuùa trong cuoäc ñoái thoaïi chuùng ta trình baøy cho Ngaøi nhöõng nhu caàu vaø caàu xin Ngaøi trôï giuùp khi ca ngôïi vaø caûm taï Ngaøi vì söï thieän haûo bao la cuûa Ngaøi ñoái vôùi chuùng ta. Ñoâi luùc. chuùng ta caàn troâng chôø ñeán söï trôï giuùp Ngaøi ban trong nhöõng cuoäc chieán ñaáu cuûa chuùng ta. nhöng Ngaøi seõ khoâng trôï giuùp neáu chuùng ta khoâng ñeå Ngaøi taùc ñoäng”. neáu soáng nhö laø nhöõng ngöôøi trung thaønh theo Ñöùc Gieâsu. ngöôøi baïn toát vaø khoân ngoan nhaát cuûa chuùng ta… laø “nhaân toá ban khaû naêng cho ñôøi soáng luaân lyù cuûa chuùng ta. chuùng ta daâng hieán chính mình ñeå caàu nguyeän.

29-30). Nhöng Ngaøi noùi tieáp raèng khoù khaên seõ coù ngay khi con ngöôøi thieáu ñi noäi löïc hay nhaân ñöùc ñeå soáng tình yeâu Kitoâ giaùo.Trong thö thöù nhaát thaùnh Gioan vieát “Loøng yeâu meán Thieân Chuùa” laø chuùng ta haõy tuaân giöõ caùc giôùi raên cuûa Ngaøi. “Nhöõng giôùi raên naøy khoâng laø gaùnh naëng vôùi nhöõng ngöôøi yeâu meán. thaùnh Augustinoâ ñaõ vieát. nhöng noù seõ laø gaùnh naëng vôùi nhöõng ai khoâng yeâu meán”. Chuù giaûi ñoaïn vaên naøy. ngay caû luùc naøy chuùng ta chia seû chính söï soáng cuûa Thieân Chuùa. chuùng ta cuõng bieát raèng. ñieàu coù veû khoù khaên seõ trôû neân deã daøng vaø nheï nhaøng. ñaây laø ñieàu chính yeáu. cuõng noùi “haõy mang laáy aùch cuûa Ta. Vì aùch cuûa Ta thì deã daøng vaø nheï nhaøng” (Mt 11. Thaùnh Toâma ñaõ ñeà caäp ñeán ñoaïn vaên naøy cuûa Tin Möøng vaø phaàn nhaän ñònh cuûa thaùnh Augustinoâ khi Ngaøi ñöa ra caâu hoûi “Phaûi chaêng luaät môùi veà yeâu thöông naëng neà hôn luaät cuõ” Ngaøi löu yù raèng. Nhöng. chuùng ta laø nhöõng taïo vaät môùi. vì nhöõng ai sinh bôûi Thieân Chuùa thì thaéng ñöôïc theá gian (1Gio 5. Ñaáng ñaõ ra leänh cho caùc moân ñeä Ngaøi haõy vaùc laáy thaäp giaù haèng ngaøy maø theo Ngaøi. vaø ngöôi seõ tìm thaáy söï nghæ ngôi trong taâm hoàn. Bôûi theá. con caùi cuûa Thieân Chuùa vaø laø nhöõng thaønh vieân cuûa gia ñình Thieân Chuùa. ñöôïc tình yeâu cuûa chính Thieân Chuùa tuoân traøn vaø laø ngöôøi ôû laïi trong tình yeâu naøy. ñoái vôùi ngöôøi nhaân ñöùc. khi 259 . vì Ta hieàn laønh vaø khieâm nhöôøng trong loøng. thaät söï vieäc kieåm soaùt söï löïa choïn beân trong cho phuø hôïp vôùi ñoøi hoûi cuûa tình yeâu Kitoâ giaùo thì khoù hôn kieåm soaùt nhöõng haønh ñoäng beân ngoaøi cuûa moät ngöôøi. noùi goïn laïi. Ñöùc Gieâsu. ñôøi soáng trong Ñöùc Kitoâ seõ trôû neân hoaøn haûo troïn veïn trong cuoäc soáng seõ tôùi. neáu trung thaønh vôùi Ngoâi Lôøi ñaõ ñöôïc thoâng ban cho chuùng ta. Theâm vaøo ñoù.3-4). nhöõng ngöôøi Kitoâ höõu chuùng ta bieát raèng. Vaø nhöõng giôùi raên cuûa Ngaøi khoâng laø gaùnh naëng.

chuùng ta ñaõ thaáy ñöôïc nhöõng ñoøi hoûi cô baûn veà ñôøi soáng luaân lyù Kitoâ giaùo vaø tính nhaát quaùn cuõng nhö söï phaân ñònh cuûa ñôøi soáng ñoù. Ñöùc Gioan Phaoloâ II ñaõ giaûi thích roõ raøng caùch xuùc tích veà tính caùch thöïc tieãn cuûa ñôøi soáng Kitoâ giaùo khi ngaøi vieát : “Ñeå baét chöôùc vaø dieãn taû ra beân ngoaøi tình yeâu cuûa Ñöùc Kitoâ khoâng chæ vôùi rieâng söùc löïc cuûa con ngöôøi. con ngöôøi môùi coù khaû naêng soáng ñöôïc tình yeâu naøy” (Ventatis Splendor soá 22). nhöng chæ vôùi hieäu naêng cuûa aân suûng ñöôïc ñoùn nhaän. tìm thaáy hoa traùi cuûa nhöõng löïa choïn vaø haønh vi nhaân linh cuûa chính chuùng ta (Gaudium et Spes soá 38-3). Ñaây laø ñôøi soáng maø Giaùo hoäi gôïi leân cho chuùng ta. Ñöùc Kitoâ ñeán giaûi thoaùt chuùng ta khoûi toäi loãi. Keát luaän: Trong chöông naøy. trong chöông tieáp theo. nhöng chæ coù ñöôïc nhö theá nhôø söï trôï giuùp khoâng ngöøng cuûa Thieân Chuùa maø thoâi. ñôøi soáng Kitoâ höõu mang tính thöïc haønh vaø hieän thöïc. chuùng ta löu taâm xeùt ñeán vai troø cuûa Giaùo hoäi vaø caùc giaùo huaán cuûa Giaùo hoäi veà ñôøi soáng luaân lyù.chuùng ta ñöôïc bieán ñoåi vaø giaûi thoaùt khoûi moïi söï baát toaøn. CHÖÔNG V TOÄI LOÃI VAØ ÑÔØI SOÁNG LUAÂN LYÙ Theo nieàm tin Kitoâ giaùo. Toùm laïi. chuùng ta ñöôïc cheát ñi cho toäi loãi vaø soáng laïi 260 . nhôø tham döï vaøo söï cheát cöùu ñoä vaø phuïc sinh cuûa Ngaøi.

duïc voïng ñaõ thaâm nhaäp vaøo taàm hoàn con ngöôøi 1. Tröôùc heát. Nhaän thöùc veà toäi theo Kinh Thaùnh 2 Caâu chuyeän sa ngaõ cuûa Añam vaø Eva trong saùch Saùng Theá ñoaïn 3 caâu 1-14 laø loái mieâu taû sinh ñoäng veà thöïc taïi cuûa toäi vaø nhöõng ñaëc ñieåm chính yeáu cuûa noù. moät phaàn vì bò thaát voïng tröôùc nhöõng giôùi haïn töï do cuûa mình ñöôïc theát ñònh bôûi leänh truyeàn cuûa 261 . Vì theá. A. toâi seõ khaûo saùt giaùo huaán cuûa Kinh Thaùnh veà toäi. ñieåm cô baûn cuûa söï phaân bieät naøy  haäu quaû cuûa toäi trong ñôøi soáng luaân lyù chuùng ta. ñöôïc trôû thaønh anh chò em Ngoâi Lôøi vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa. laø toäi aûnh höôûng ñeán ñôøi soáng chuùng ta nhö con chaùu Añam vaø nhö haäu quaû cuûa ñieàu maø.3-6). seõ khoâng lieân quan ñeán thöïc taïi cuûa toäi nguyeân toå. Hoï bò loâi cuoán phaïm toäi. Do ñoù. ñieàu quan taâm chính yeáu cuûa chöông naøy laø  yù nghóa coát loõi cuûa toäi. moät phaàn vì nghi ngôø loøng yeâu thöông cuûa Thieân Chuùa ñoái vôùi hoï. 1. Nguyeân toå cuûa chuùng ta coá yù vi phaïm leänh truyeàn cuûa Thieân Chuùa (St 3. YÙnghóa coát loõi cuûa Toäi YÙ nghóa troïng taâm cuûa toäi ñöôïc neâu ra trong Saùch Thaùnh vaø trong truyeàn thoáng thaàn hoïc Coâng giaùo. Haønh ñoäng baát tuaân beân ngoaøi dieãn taû thaùi ñoä (haønh vi) choáng ñoái beân trong cuûa hoï.moät ñôøi soáng môùi nhö nhöõng phaàn töû cuûa gia ñình Thieân Chuùa. Nhöng toäi laø gì ? Toäi aûnh höôûng theá naøo trong ñôøi soáng luaân lyù chuùng ta ? Muïc ñích cuûa chöông naøy trình baøy veà yù nghóa saâu xa cuûa toäi caù nhaân. roài baøn ñeán söï nhaän thöùc veà toäi trong truyeàn thoáng Thaàn hoïc Coâng giaùo.  söï phaân bieät giöõa toäi troïng vaø toäi nheï.

Is 29.5 .11-20). Jgs 20. 48.24) .59 .Thieân Chuùa .16 . Jer 3. 43.6-7) thì toäi laø moät caùi gì thoaït ñaàu ñöôïc moâ taû nhö laø vi phaïm moät ñieàu caám ñoaùn tuy khoâng coá yù. Cööï Öôùc nhìn toäi nhö laø söï noåi loaïn xaáu xa choáng laïi Ñöùc Chuùa (Nm 19. 18.15). Mi 4. Nhöng caùch quan nieäm veà toäi nhö theá trong Cöïu Öôùc raát hieám. thì toäi ñöôïc ñoùng daáu nhö “söï ngu daïi” (Dt 32.7) vaø laøm hoï xa laùnh Thieân Chuùa.11 . . Quan nieäm toäi laø moät söï noåi loaïn ngoan coá choáng laïi Thieân Chuùa laø troïng taâm söï nhaän thöùc veà toäi trong Cöïu Öôùc maø chuyeän sa ngaõ neâu leân raát sinh ñoäng. Dt 28.6 .1) 3.6). Hs 3. nhöng hoï chaúng theå laøm gì khaû dó ngaên chaën nhöõng haäu quaû tai haïi cho toäi cuûa hoï (St 3. Moät caùch vöõng chaéc. laø söï töï do choïn löïa (Sir 15. ví duï nhö ñoaïn keå veà caùi cheát cuûa Uzza vì ñuïng ñeán hoøm bia Giao Öôùc (2Sm 6. 9. Pev 1. Ñöôïc nhìn töø vieãn caûnh cuûa söï khoân ngoan thaàn linh.9 . Ñoái dieän vôùi toäi cuûa mình. bieát ñieàu toát vaø ñieàu xaáu maø vieäc thöïc hieän haønh ñoäng toäi loãi höùa heïn ñaït ñöôïc ñieàu naøy.6).26 . Khi nhìn töø vieãn caûnh giao öôùc cuûa Thieân Chuùa vôùi daân Ngöôøi thì toäi bò coi nhö moät haønh ñoäng baát tín vaø ngoaïi tình (Is 24.14-24). nhö laø söï haét huûi. Toäi xuaát 262 .1 . Phaàn khaùc vì mong muoán ñieàu toát ngay laäp töùc. Vieäc choáng ñoái cuûa hoï laøm thöông toån chính mình (St 3. Trong moät vaøi ñoaïn vaên. Nhìn töø vieãn caûnh thaùnh thieän cuûa Thieân Chuùa. Ez 16. khinh bæ Thieân Chuùa (2Sm 12.20 .8-24). toäi laø moät “söï gheâ tôûm” (Lv 16.8 .10 .7). xa laùnh nhau vaø chính mình (St 3. Theo giaùo huaán vöõng chaéc cuûa Cöïu Öôùc thì toäi ñöôïc ñaâm reã trong söï töï do con ngöôøi vaø heä taïi söï laïm duïng aân ban cuûa Thieân Chuùa. Is 1. hoï coá gaéng caùch voâ ích töï bieän hoä cho mình baèng nhöõng vieän lyù ñaëc bieät .4 .

nghóa ñen laø boû qua daáu veát. adikia vaø skotos. laø moät haønh vi bao haøm moät ñieàu sai traùi caù nhaân. theo ñuùng nghóa cuûa töø. nhaán maïnh toäi laø coá yù töø choái Thaùnh YÙ Thieân Chuùa ñaõ ñöôïc bieát. Caû hai giao öôùc (Cöïu Öôùc vaø Taân Öôùc) ñeàu duøng töø ngöõ phong phuù ñeå dieãn taû thöïc taïi vaø söï xaáu xa cuûa toäi. Ger 4. Haøtta)ø. ñònh roõ toäi laø vieäc töï do choïn löïa loaïi boû nhöõng chuaån möïc tình yeâu cuûa Thieân Chuùa ñoái vôùi ñôøi soáng con ngöôøi. Ñoái nghòch vôùi nhöõng keû theo Ngaøi vaø vôùi chaân lyù ñang hieän höõu trong moãi ngöôøi. Harmatia vaø harmateøma gioáng nhö haøttaø trong Cöïu Öôùc. 263 . töø noäi taâm vaø kieân trì (1Sm 16.20-23 vaø par).19 . Anomia hay söï voâ luaät thöôøng ñöôïc duøng ôû soá ít ñeå nhaán maïnh toäi bao haøm moät tinh thaàn choáng ñoái vaø khinh mieät ñoái vôùi Thieân Chuùa vaø leà luaät cuûa Ngöôøi. Trong Taân Öôùc thuaät ngöõ chính yeáu duøng ñeå ñeà caäp ñeán toäi laø harmatia vaø harmateøma. anomia. laø Chaân lyù vaø Söï Soáng. Ba töø phoå bieán nhaát ñöôïc duøng trong Cöïu Öôùc moâ taû veà toäi laø (haøttaø. Psendor nghóa laø ñieàu sai traùi vaø skotos nghóa laø boùng toái cho thaáy raèng toäi laø söï ñoái nghòch vôùi chaân lyù cuûa Thieân Chuùa.7 . TV 51). Adikia nghóa laø baát coâng nhaán maïnh toäi laø töø choái tieáp nhaän Thieân Chuùa vaø vöông quyeàn cuûa Ngaøi ñöôïc toû hieän (maïc khaûi) trong Ñöùc Kitoâ vaø töø choái soáng trong söï coâng chính maø Thieân Chuùa trao ban. pesha) vaø (awoøn. Ez 11. (Pesha) nghóa laø noåi loaïn bieåu loä caùch thöùc khi phaïm toäi.4 . vôùi Ñöùc Gieâsu Kitoâ. Caùi nhìn veà toäi ñöôïc taùi khaúng ñònh roõ raøng nhaát trong Taân Öôùc (Mt 7. toäi laøm meùo moù ñôøi soáng noäi taâm cuûa toäi nhaân. Ñaáng laø Ñöôøng. (Awoøn) nghóa laø traùi vôùi ñaïo lyù hay toäi loãi lieân quan ñeán caùch thöùc.phaùt töø loøng con ngöôøi. con ngöôøi choái boû Thieân Chuùa vaø tình yeâu cuûa Ngaøi.

nhöng oâng nhaán maïnh veà baûn chaát. toäi loãi con (haøttaø) xin Ngaøi thanh taåy.Thaùnh vònh 51 Miserere (Laïy Thieân Chuùa. chính vì noù choáng laïi Thieân Chuùa (choáng laïi Ngaøi. chöõa laønh toäi loãi cuûa oâng (TV 50. daùm laøm ñieàu döõ (raø) tröôùc maét Ngaøi” (TV 50. xin thöông xoùt con) toùm taét caùch sinh ñoäng tö töôûng Cöïu Öôùc veà thöïc taïi vaø söï xaáu sa cuûa toäi. trong lôøi nguyeän saùm hoái naøy. Trieät ñaàu tieân cuûa thaùnh vònh naøy trong ñoù David caàu xin tha thöù toäi ngoaïi tình cuûa oâng vôùi baø Bethsabeâ vaø toäi cho gieát Uria choàng baø cuøng mieâu taû caùi nhìn Cöïu Öôùc veà toäi moät caùch thaät loâi cuoán : “Laïy Thieân Chuùa. con bieát toäi mình ñaõ phaïm. con ñaõ phaïm toäi). toäi laø moät söï sæ nhuïc caên baûn ñoái vôùi Thieân Chuùa maø yù muoán thaùnh thieâng vaø keá hoaïch yeâu thöông cuûa Ngaøi daønh cho nhaân loaïi. vôùi moät mình Chuùa. Trong 264 . Con ñaéc toäi vôùi Chuùa. Vôùi toäi ngoaïi tình vaø gieát ngöôøi oâng ñaõ choáng laïi leänh truyeàn cuûa Thieân Chuùa. David naøi xin Ñöùc Chuùa taùi taïo trong oâng moät quaû tim môùi. Vaâng. xin laáy loøng nhaân haäu xoùt thöông con.24) laø chuaån möïc cho haønh ñoäng cuûa con ngöôøi. môû löôïng haûi haø xoaù toäi con ñaõ phaïm (pesha). Xin söûa con saïch heát loãi laàm (awoøn). David tuyeät nhieân ñaõ khoâng choái nhöõng toäi ngoaïi tình vaø gieát ngöôøi cuûa oâng laø söï xuùc phaïm nghieâm troïng ñoái vôùi Uria. Trong lôøi noùi naøy.20). Cuoái cuøng. chæ mình Ngaøi. ñaõ ñi treäch ñöôøng loái nhöõng leänh truyeàn naøy ñaõ vaïch ra vaø laøm chính oâng neân xaáu xa vaø ñaùng gheùt vôùi Ñöùc Chuùa. loãi laàm cöù aùm aûnh ngaøy ñeâm. Moät yù muoán vaø keá hoaïch chæ lieân quan ñeán ñieàu toát laønh thöïc söï cho con ngöôøi (xem Dt 6. Cuõng caàn löu yù caùch David nhaän bieát toäi laø toäi laø ñieàu xaáu khuûng khieáp. Haõy löu yù caùch David duøng nhöõng töø chính yeáu cuûa Cöïu Öôùc ñeå nhaän ra toäi cuûa mình.1-4).

trong söï choïn löïa töï do vaø töï quyeát 265 . 19). Is 59. Do ñoù. Chuùa Cha yeâu thöông chuùng ta ñeán noãi ñaõ sai Con Moät cuûa Ngaøi ñeán ñeå ôû vôùi chuùng ta vaø cho chuùng ta.1-2 . nhö hoïc giaû Kinh Thaùnh Stanislaus Lyonnnet nhaän xeùt : Toäi laøm thöông toån Thieân Chuùa. toäi ñöôïc coi nhö laø söï choái töø tình yeâu cuûa Chuùa Cha (Lc 25). toäi khoâng gaây toån thöông cho Thieân Chuùa nôi baûn tính noäi taïi cuûa Ngaøi. Nhaân ngay caû khi Ngaøi bò hoï ruoàng boû. töùc laø con ngöôøi maø Ngaøi ñaõ döïng neân ñeå hoï ñöôïc chia seû ñôøi soáng cuûa Ngaøi. Ngaøi chuû ñoäng tìm caùch giao hoaø toäi nhaân vôùi Ngaøi. Ñuùng hôn. toäi coøn xuùc phaïm Thieân Chuùa nôi hình aûnh cuûa Ngaøi. Ngoaøi ra. Ñaáng maø coù theå noùi raèng tình yeâu ñaõ khieán cho Ngaøi bò toån thöông. Ñaáng phaûi chòu ñau khoå do khoâng ñöôïc yeâu thöông. toäi gaây toån thöông cho toäi nhaân (Jb 35.lôøi nguyeän nhö theá. yeâu thöông toäi. Moät söï töø choái ñaõ beùn reã trong taâm hoàn. chuû yeáu laø söï xuùc phaïm choáng laïi Thieân Chuùa. thaáu hieåu saâu saéc hôn veà söï thaân maät yeâu thöông maø Thieân Chuùa muoán chia seû vôùi con caùi cuûa Ngaøi. Saùch Thaùnh nhaän bieát toäi.8 . Taân Öôùc ñaøo saâu saéc söï nhaän thöùc veà toäi trong Cöïu öôùc. tuyeät nhieân khoâng theå bò toån thöông do nhöõng haønh ñoäng cuûa caùc taïo vaät. chæ mình Thieân Chuùa coù theå tha toäi vaø ñöa toäi nhaân trôû veà söï soáng. Vì toäi laø söï khöôùc töø cuûa toäi nhaân khoâng ñeå mình ñöôïc Thieân Chuùa yeâu thöông. Taân Öôùc neâu leân vaø ñaøo saâu nhöõng ñeà taøi naøy trong Cöïu Öôùc veà thöïc taïi vaø söï xaáu xa cuûa toäi. oâng nhaán maïnh theâm moät giaùo huaán quan troïng khaùc veà toäi trong Kinh Thaùnh.6 . Bôûi vì. neân trong moät yù nghóa naøo ñoù. vì Thieân Chuùa laø Ñaáng hoaøn toaøn sieâu vieät. töùc laø. Tuy nhieân. laø taùch lìa khoûi Thieân Chuùa. Cr 7.

Noù laø söï baát tuaân phuïc Thieân Chuùa (Lc 15.7).4 . thì söï soáng cuûa chuùng ta trong Chuùa Kitoâ söï aùc ñoäc cuûa toäi loãi cuõng nhö vaäy (2 Cor 6. Nhöng Thieân Chuùa laø ngöôøi baïn. Ñaáng Cöùu Chuoäc chuùng ta. Thieân Chuùa vaø ngaãu töôïng thì hoaøn toaøn ñoái nghòch nhau . Mt 3.141) 6. Trong Taân Öôùc khaùi nieäm veà toäi gaàn nhö ñöôïc lieân keát vôùi khaùi nieäm hoaùn caûi. Theo hoïc giaû Kinh Thaùnh Johannes Bauer nhaän xeùt thì ñieàu naøy giaû ñònh raèng. chuùng ta nhö Ngöôøi Con hoang ñaøng vaø nhö Con Chieân Laïc trong duï ngoân cuûa Tin Möøng Luca ñoaïn 15. Ñaáng giaûi thoaùt. söï coâng chính vaø gian aùc cuõng nhö vaäy (2Cr 6. 15 .3 .7-10 . bò boû maëc phaûi xoay sôû moät mình. 13. Lc 3.5).1) vaø voâ luaät phaùp (Mt 7. vì chính Thieân Chuùa höôùng daãn chuùng ta treân ñöôøng coâng chính (Rm 1. Neáu töø boû Thieân Chuùa qua toäi loãi. Moät ñieåm nöõa neâu ra trong giaùo huaán Taân Öôùc veà toäi laø chuùng ta bò hö ñi vaø laøm noâ leä cho toäi loãi khi khoâng coù söï trôï giuùp cuûa Thieân Chuùa.ñònh cuûa toäi nhaân töø choái söï ban taëng aân suûng vaø tình baïn cuûa Thieân Chuùa. Chuùa Gieâsu vaø söï döõ. nieàm tin vaø baát tín. hoï ñaõ quay löng laïi Thieân Chuùa. Cuõng nhö khi quay veà vôùi Thieân Chuùa vaø gaén boù vôùi Ngaøi qua haønh ñoäng hoaùn caûi thì chuùng ta cuõng quay ñi khoûi Ngaøi baèng söï phaïm toäi nhö vaäy. Chính teân Gieâsu nghóa laø cöùu ñoä. Toäi chính laø ôû söï quay löng laïi Thieân Chuùa naøy. nhöõng con ngöôøi maø lôøi rao giaûng cuûa Chuùa Gieâsu nhaém ñeán. 1Ga). Cuõng nhö aùnh saùng vaø boùng toái khoâng coù gì chung.23 . vì Chuùa Cha ñaõ sai 266 .15-16). Chuùa Gieâsu baét ñaàu ñôøi soáng coâng khai baèng vieäc keâu goïi daân chuùng saùm hoái (Mc 1. chuùng ta khoâng theå soáng laâu maø khoâng coù toäi.

heø anomia ôû soá ít).46). theá gian bò toäi loãi thoáng trò vaø chæ bò cheá ngöï baèng vöông quyeàn cuûa Ñöùc Kitoâ vaø söï hoaøn toaøn quy phuïc Ngaøi (Rm 5-8). heø adikia. voâ thaàn (1Ga 3. noù thoáng trò xaùc thòt nhö moät loaïi leà 267 . Chuùa Gieâsu mang laáy moïi toäi loãi treân mình. Khoâng mieãn chuaån cho baát cöù ai.4) laø ñieàu ñaët con ngöôøi trong söï ñoái nghòch thöôøng xuyeân vôùi Thaùnh YÙ Thieân Chuùa.19).Ngaøi ñeán cöùu chuoäc vaø giao hoaø chuùng ta vôùi Chuùa Cha. Nhö Bauer dieãn taû ñieàu ñoù. laø Ñaáng Voâ Toäi (Ga 8. Baûn tính cuûa toäi nhö laø tình traïng bò taùch lìa khoûi Thieân Chuùa tìm ñöôïc caùch dieãn taû roõ raøng nhaát nôi Gioan.34). Thieân Chuùa khoâng laéng nghe nhöõng toäi nhaân (9. Cuõng ñuùng nhö vaäy ñoái vôùi loái vaên cuûa thaùnh Phaoloâ. vì hoï tình nguyeän quy phuïc noù. Chuùa Gieâsu ñeán ñeå caát ñi toäi loãi theá gian (Ga 1. Chuùa Gieâsu laø moät vôùi Thieân Chuùa.31).5). Theo Tin Möøng Gioan. moùn nôï toäi loãi ñeå daãn theá gian trôû veà töø tình traïng taùch lìa khoûi Thieân Chuùa. Keû toäi loãi laø con cuûa Satan “cha caùc ngöôi laø ma quyû” 7 (Ga 8. Traùi laïi. Tin Möøng Gioan mang cuøng söù ñieäp nhö vaäy (8. ñaëc bieät laø tröôøng phaùi Phaoloâ vaø Gioan coù khuynh höôùng thay ñoåi taâm ñieåm töø nhöõng haønh ñoäng toäi loãi caù nhaân (harmatiai. hamateømata ôû soá nhieàu) ñeán toäi theo nghóa heïp cuûa töø (heø harmatia. Thaùnh Phaoloâ lyù giaûi toäi khoâng chæ laø moät haønh ñoäng nhöng laø thaân phaän chung cuûa nhaân loaïi.29 . 1Ga 3. thaùnh Gioan qui chieáu toäi caùch ñôn giaûn laøAnomia nghóa laø voâ luaät. Ngaøi ñöôïc Thieân Chuùa laéng nghe. Vì leõ naøy. Ngaøi laø aùnh saùng vaø toäi nhaân laø boùng toái (Ga 3. Theo Taân Öôùc. Ngaøi trình baøy. Thaùnh Phaoloâ nhìn nhaän toäi laø söùc maïnh ñaõ ñi vaøo con ngöôøi. vì toäi laø moät haønh ñoäng chuû taâm coá yù.44).

moät tình traïng do nhöõng vieäc laøm xaáu xa cuûa caù nhaân. nhöõng thaàn hoïc gia khaùc vaø huaán quyeàn ñaõ noùi veà vaán ñeà naøy. vì noù gaây ra. keùo daøi vaø bieåu loä ñôøi soáng taùch lìa khoûi Thieân Chuùa. Toùm laïi. Taân Öôùc coøn nhaán maïnh toäi laø moät thöïc taïi duy nhaát cuûa tình traïng con ngöôøi vong thaân khoûi Thieân Chuùa. Nhaän thöùc veà Toäi trong truyeàn thoáng Thaàn hoïc Coâng giaùo Moät phöông caùch thaáu trieät nhaän thöùc veà toäi theo truyeàn thoáng thaàn hoïc Coâng giaùo ñöôïc baét ñaàu vôùi nhöõng ñònh nghóa noåi tieáng veà toäi cuûa thaùnh Augustinoâ vaø suy tö veà chuùng döôùi aùnh saùng cuûa nhöõng giaø maø thaùnh Toâma. ñeå daãn daét hoï treân ñöôøng coâng chính vaø vinh hieån 8. môøi goïi hoï hoaùn caûi.luaät giaû taïo. trong khi maø Taân Öôùc khoâng heà laøm giaûm nheï söï döõ cuûa nhöõng haønh ñoäng toäi loãi. Tin Möøng ñoù laø chính Thieân Chuùa ñaõ ñeán vieáng thaêm daân Ngöôøi. Hai ñònh nghóa veâ toäi ñöôïc thaùnh Augustinoâ ñöa ra ñaõ trôû thaønh coå ñieån : • Ñònh nghóa thöù nhaát : Toâi laø noùi. moät haønh ñoäng cöùu ñoä maø taát caû nhaân loaïi coù theå chia seû baèng vieäc cheát ñi cho toäi loãi qua bí tích Röûa toäi vaø soáng laïi moät cuoäc soáng môùi coù theå nhôø vieäc Cöùu Chuoäc cuûa Con Moät Thieân Chuùa vaø nhôø hoàng aân cuûa Thaùnh Thaàn. Thieân Chuùa thöïc hieän ñieàu ñoù. Toäi vaãn laø toäi. laøm hay öôùc muoán baát cöù ñieàu gì ñoái nghòch vôùi luaät vónh cöûu 9. nhôø Söï Cheát vaø Phuïc Sinh cuûa Ñöùc Kitoâ. giao hoaø hoï vôùi Ngaøi. B. 268 . Ñaáng seõ ôû cuøng nhaân loaïi ñöôïc taùi sinh.

Hieån nhieân Keane vaø nhöõng nhaø thaàn hoïc maø Keane ñaõ noùi leân yù kieán cuûa hoï (Curran. ñònh nghóa naøy cuûa thaùnh Augustinoâ veà toäi laø quaù vuï luaät hoaëc ít ra döôøng nhö vuï luaät. Kean SS : “Nhieàu quyeån saùch luaân lyù truyeàn thoáng ñònh nghóa toäi nhö laø söï phaù vôõ luaät vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa”.• Ñònh nghóa thöù hai : Toâi nhö laø söï quay löng laïi vôùi Thieân Chuùa vaø höôùng chieàu veà taïo vaät. Haring. Vaø vieäc söï nhöõng nhaø thaàn hoïc naøy khoâng chaáp nhaän tính duy luaät laø ñieàu heát söùc hôïp lyù. Nhöõng nguyeân taéc vaø chuaån möïc luaân lyù khoâng phaûi laø nhöõng quy taéc ñoäc ñoaùn aùp ñaët treân söï töï do cuûa con ngöôøi. hoï cuõng khoâng baøn caõi laø khi toäi xaûy ra. Moät soá thaàn hoïc gia ñöông thôøi khoâng taùn thaønh cho laém ñònh nghóa thöù nhaát cuûa thaùnh Augustinoâ. nhöõng luaät leä thöôøng bò phaù vôõ. noù laø nhöõng chaân lyù maø söï choïn löïa ñieàu toát coù theå ñöôïc thöïc hieän trong aùnh saùng nhöõng chaân lyù aáy. trong chöøng möïc maø ñònh nghóa naøy nhìn toäi veà cô baûn nhö laø söï vi phaïm chuaån möïc bò aùp ñaët beân ngoaøi. Nhöõng nhaø thaàn hoïc luaân lyù ngaøy nay khoâng baøn caõi söï kieän laø con ngöôøi chuùng ta caàn nhöõng luaät leä hay quy taéc . Phaàn lôùn caùc nhaø thaàn hoïc luaân lyù ngaøy nay khaúng ñònh : “Thaät khoâng thích ñaùng ñeå quyeát ñònh baûn chaát cuûa toäi laø phaù vôõ luaät Thieân Chuùa” 11. Nhöõng gì caùc nhaø thaàn hoïc luaân lyù ngaøy nay ñaët vaán ñeà laø söï phaù vôõ luaät coù neân ñöôïc hieåu nhö yeáu toá troïng taâm nhaát hay chính yeáu nhaát trong ñònh nghóa veà toäi hay khoâng. Mc Cormick vaø nhöõng ngöôøi khaùc) sôï raèng. Ñuùng hôn. Thaùi ñoä chung ñoái vôùi caùc thaàn hoïc gia ngaøy nay ñöôïc phaûn aùnh trong baûn vaên sau ñaây cuûa Philip S. Nhöng neáu chuùng ta ghi nhôù nhaän 269 .

döôùi söï xeáp ñaët nhaân hieàn cuûa söï quan phoøng Thieân Chuùa. ñeå hoï khoâng chæ ñöôïc höôùng daãn. II maø ñöôïc xem xeùt laïi trong caùc chöông I vaø II. Coâng Ñoàng noùi tieáp : “Con ngöôøi ñöôïc Thieân Chuùa döïng neân ñeå tham döï vaøo leà luaät naøy vôùi keát quaû laø. Nôi caùc chöông naøy.17). con ngöôøi ñaït ñeán moät söï hieåu bieát saâu xa hôn bao giôø heát nhöõng gì hoï phaûi thöïc hieän neáu hoï muoán trôû thaønh höõu theå troïn veïn nhö Thieân Chuùa muoán. tình yeâu vaø söï toân troïng cuûa Ngaøi ñoái vôùi hoï lôùn lao ñeán noãi Ngaøi laøm cho hoï coù theå chia seû caùch tích cöïc vaøo keá hoaïch yeâu thöông vaø khoân ngoan cuûa Ngaøi. chuùng ta thaáy trong chöông II. Do ñoù. luaät vónh cöûu laø keá hoaïch khoân ngoan vaø yeâu thöông cuûa Thieân Chuùa vì ñieàu toát laønh cho nhaân loaïi. con ngöôøi coù theå ñaït ñeán söï lónh hoäi chaân lyù khoâng thay ñoåi ngay caøng taêng hôn nöõa” (Dignitatis Humanae soá 3 . chuùng ta thaáy caùc nghò phuï Coâng Ñoàng ruùt goïn laïi tö töôûng cuûa Augustinoâ. chuùng ta coù theå nhaän thaáy yù nghóa toát laønh cuûa ñònh nghóa veà toäi nôi thaùnh Augustinoâ. ÔÛ ñaây caàn nhaéc laïi giaùo huaán cuûa Coâng Ñoàng Vat. Toùm laïi. Toâma vaø nhöõng ngöôøi khaùc. Theâm nöõa. Nhôø luaät töï nhieân.thöùc truyeàn thoáng Coâng giaùo veà luaät laø leänh truyeàn khoân ngoan vaø yeâu thöông höôùng con ngöôøi tôùi vôùi nhöõng ñieàu thieän − Ñaáng Toát Laønh − hoaøn thieän cuûa con ngöôøi. Thieân Chuùa ñieàu khieån. luaät töï nhieân laø phöông theá maø con ngöôøi tham döï vaøo vaø luaät vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa. Gaudium et Spes soá 16. khaùch quan vaø phoå quaùt. thaåm ñònh bôûi luaät vónh 270 . höôùng daãn vaø thoáng trò toaøn theå vuõ truï vaø moïi caùch thöùc cuûa coäng ñoàng nhaân loaïi baèng moät keá hoaïch cöu mang trong khoân ngoan vaø yeâu thöông. ñaõ daïy :chuaån möïc cao nhaát cuûa ñôøi soáng con ngöôøi laø luaät Thieân Chuùa − vónh cöûu.

toäi laø moät haønh vi bò töôùc ñoaït söï côûi môû maø noù coù theå vaø phaûi coù ñoái vôùi cuûa ñieàu toát troïn laønh cuûa con ngöôøi. ñieàu toát maø hoï ñöôïc höôùng daãn ñeán nhôø luaät vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa. Ñöôïc hieåu nhö moät haønh ñoäng töï do choïn löïa cuûa vieäc töï quyeát ñònh ñoái nghòch vôùi luaät vónh cöûu. theo baûn chaát laøm theá naøo toäi laïi laø moät haønh ñoäng xaáu veà maët luaân lyù. gaây thieät haïi coäng ñoàng nhaân loaïi vaø laøm giaùn ñoaïn tình thaân höõu maø Thieân Chuùa muoán toàn taïi giöõa Ngaøi vaø nhaân loaïi (Gaudium et Spes soá 13). maø coù khaû naêng noäi taïi ñònh höôùng nhöõng choïn löïa vaø haønh ñoäng cho phuø hôïp vôùi chaân lyù cuûa noù 12. laøm toån haïi vaø meùo moù con ngöôøi trong chieàu saâu cuûa noù (Gaudium et Spes soá 27). haønh ñoäng choïn löïa töï do bò töôùc ñi söï toát laønh maø noù coù theå vaø phaûi coù 13. Khi luaät vónh cöõu ñöôïc hieåu caùch khoâng vuï luaät. Nhö laø moät vieäc xaáu hay thieáu huït trong traät töï luaân lyù. töùc laø hoaït ñoäng nhö vaäy phuø hôïp vôùi keá hoaïch vaø Thaùnh YÙ Thieân Chuùa seõ hoaø hôïp vôùi ñieàu toát laønh roõ raøng cuûa chuûng toäc 271 . Nhö ñieàu xaáu luaân lyù. Noùi caùch khaùc. ñöôïc hieåu bieát laø vi phaïm chuaån möïc caên baûn cuûa hoaït ñoäng con ngöôøi. töùc laø moät haønh ñoäng choïn löïa töï do ñöôïc nhaän bieát laø ñoái nghòch vôùi luaät vónh cöûu nhö ñieàu naøy ñöôïc bieåu loä trong löông taâm chuùng ta (Dignitatis Humanae soá 3 . haønh ñoäng toäi loãi ngaên caûn söï hoaøn thaønh cuûa con ngöôøi veà moïi möùc ñoä cuûa cuoäc soáng. Gaudium et Spes soá 16). toäi laø haønh vi choïn löïa coù chuû taâm. chuùng ta coù theå hieåu. nhö thaùnh Toâma ñaõ noùi : “Thieân Chuùa khoâng bò xuùc phaïm bôûi do chuùng ta ngoaïi tröø chöøng naøo maø chuùng ta haønh ñoäng choáng laïi ñieàu toát laønh cuûa rieâng mình !” 14.cöûu ñoù.

neân hoï coù theå tieáp nhaän Thieân Chuùa vaø leà luaät yeâu thöông cuûa Ngaøi hay ruoàng boû Thieân Chuùa vaø luaät cuûa Ngaøi trong haønh vi nhaân linh troïn veïn ñaàu tieân cuûa hoï veà vieäc töï quyeát ñònh choïn löïa töï do”. toái thieåu trong moät phaïm vi naøo ñoù.18-22). vieäc laøm hay loøng mong muoán . laøm hay öôùc muoán ñoái nghòch vôùi luaät vónh 18 cöûu. Thaùnh Toâma noùi : “Trong thaàn hoïc. hoï luoân laøm sai leänh khoûi keá hoaïch yeâu thöông cuûa luaät vónh cöûu. vieäc 272 . Do ñoù moät ngöôøi coá yù haønh ñoäng ngöôïc laïi vôùi chaân lyù ñöôïc löông taâm nhaän bieát. ngay caû nhöõng ngöôøi khoâng coù ñöùc tin cuõng ñöôïc cho bieát. II ñaõ daïy roõ raøng nhöõng ñoøi hoûi cuûa luaät vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa ñöôïc con ngöôøi nhaän bieát qua trung gian löông taâm (Gaudium et Spes soá 16. Baûn chaát hay noäi dung cuûa toäi laø lôøi noùi. Noùi caùch khaùc. thaùnh Toâma ñaõ cho raèng : “Ngay caû nhöõng ngöôøi chöa röûa toäi. bôûi vì hoï coù khaû naêng töï quyeát ñònh löïa choïn töï do vaø söï trôï giuùp cuûa aân hueä voâ taän cuûa Thieân Chuùa. keá hoaïch khoân ngoan vaø yeâu thöông cuûa Ngaøi nhaèm höôùng daãn con ngöôøi thöïc hieän vieäc hoaøn thaønh baûn thaân mình. nhö moät söï choáng laïi Thieân Chuùa. toäi ñöôïc xem xeùt chính töø vieãn caûnh veà baûn tính cuûa noù. thaät laø ñuùng vaø chính xaùc khi ñònh nghóa toäi laø baát cöù ñieàu gì noùi. Luaät vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa. vaø baèng caùch naøy xuùc phaïm vaø ñoái nghòch vôùi Thieân Chuùa 15. nhöõng gì laøm cho nhöõng ñieàu naøy trôû thaønh toäi. Vì nhö thaùnh Phaoloâ ñaõ daïy nhöõng ñoøi hoûi ñöôïc ghi khaéc trong taâm hoàn con ngöôøi (Rm 1. nhö Coâng Ñoàng Vat. Ñöôïc dieãn taû caùch keùm aån duï hôn. töùc laø nhöõng gì taïo thaønh lôøi noùi.nhaân loaïi vaø cho pheùp con ngöôøi nhö nhöõng caù nhaân nhö thaønh vieân phaàn xaõ hoäi theo ñuoåi vaø thöïc hieän toaøn dieän ôn goïi cuûa mình (Gaudium et Spes soá 35). Quaû thaät. Dignitatis Humanae soá 3).17 .

toäi laø moät söï xuùc phaïm choáng laïi Thieân Chuùa. Do ñoù. mang ñeán moät söï gheâ tôûm ñaëc bieät ñoái vôùi tín höõu. 6.10). Hôn theá nöõa. Theâm vaøo ñoù. töùc laø moät toäi nhaân.13 . Vì lyù do naøy maø caùc tieân tri thöôøng so saùnh toäi vôùi söï ngoaïi tình. Do toäi loãi. Gal 5. Ñònh nghóa naøy nhaán maïnh. ngöôøi Kitoâ höõu hoaùn ñoåi cuoäc soáng töï do maø Chuùa Gieâsu mang ñeán cho hoï ñeå laáy söï cheát vaø noâ leä (Rom 6 . ñoái vôùi ngöôøi tín höõu. Nhöõng keû tin bieát hay phaûi bieát raèng nhöõng haønh ñoäng voâ luaân ñöôïc choïn löïa caùch töï do khoâng chæ vi phaïm keá hoaïch yeâu thöông cuûa Thieân Chuùa ñoái vôùi cuoäc soáng con ngöôøi maø coøn töø choái caùch xaáu xa vieäc Ngaøi ban taëng söï soáng vaø tình yeâu. Gal 5). Ñònh nghóa thöù hai veà toäi cuûa thaùnh Augustinoâ laø söï quay löng khoûi Thieân Chuùa vaø quy höôùng veà taïo vaät noùi leân chieàu kích xa hôn nöõa cuûa toäi. hoïtöï cho mình caên tính cuûa moät keû ñoái nghòch vôùi keá hoaïch yeâu thöông. luaät vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa ñöôïc nhaän bieát khoâng chæ qua trung gian löông taâm ñöôïc soi saùng bôûi lyù trí maø coøn qua trung gian chaân lyù maïc khaûi vaø cöùu roãi ñöôïc Giaùo Hoäi coâng boá vaø ñöôïc ñoùn nhaän trong ñöùc tin. voâ ôn. bôûi söï choïn löïa töï do nhöõng gì hoï bieát laø ñoái nghòch vôùi keá hoaïch yeâu thöông cuûa Thieân Chuùa. toäi mang khía caïnh keùp – khía caïnh tích cöïc quy höôùng veà taïo vaät vaø khía caïnh tieâu cöïc hay chính xaùc hôn laø phuû nhaän − quay maët khoûi 273 .7-8 . duø sung söôùng hay khoå ñau ngöôøi Kitoâ höõu vónh vieãn laø chi theå cuûa thaân theå Chuùa Kitoâ laø Giaùo Hoäi do bí tích Röûa toäi (1Cor 6) neân coù moät yeáu toá hay khía caïnh mang tính Giaùo Hoäi ñoái vôùi moïi toäi cuûa ngöôøi Kitoâ höõu : Toäi vi phaïm tính höõu traùch cuûa ngöôøi Kitoâ höõu ñoái vôùi Chuùa Kitoâ vaø Giaùo Hoäi (Rm 14.laøm hay öôùc muoán ñöôïc choïn löïa thaønh toäi loãi laø söï kieän con ngöôøi. ñoù laø moät haønh ñoäng baát tín.

söï thieän toái cao vaø khoâng theå thay theá thì ñöôïc caûm meán. II (xem Gaudium et Spes soá 38. duy chæ Thieân Chuùa. dó nhieân. kieán thöùc. söï thaät veà ñònh nghóa cuûa Ngaøi ñöôïc dieãn taû toát hôn neáu chuùng ta noùi raèng toäi laø söï quay löng khoûi Thieân Chuùa vaø quy höôùng quaù möùc hay baát taän veà moät taïo vaät. veû ñeïp vaø töông quan hoaø hôïp vôùi tha nhaân vaø Thieân Chuùa. Coâng Ñoàng ñaõ xem nhöõng ñieàu thieän ñöôïc taïo thaønh nhö cuoäc soáng. Vaø nhöõng ñieàu töông töï nhö nhöõng taän ñieåm hay nhöõng ñieåm coát yeáu cuûa cuoâc soáng con ngöôøi. quay löng khoûi Thieân Chuùa laø moät khía caïnh phuû ñònh cuûa toäi. khía caïnh laøm cho söï choïn löïa toäi loãi trôû thaønh xaáu xa hay töôùc ñoaït ñieàu thieän maø choïn löïa ñoù coù theå vaø phaûi coù. tö töôûng cuûa thaùnh Augustinoâ döôøng nhö ñoái vôùi toâi vaø nhöõng ngöôøi khaùc caàn phaûi ñöôïc hoaøn chænh. Cuõng chính khía caïnh thieáu huït naøy ñöôïc nhaän ra trong ñònh nghóa thöù nhaát veà toäi cuûa thaùnh Augustinoâ laø vi phaïm 274 .39). Thaùnh Augustinoâ döôøng nhö ñaõ xem nhöõng ñieàu thieän nhö theá chæ laø ‘phöông tieän’ ñaït ñeán muïc ñích cuoái cuøng laø Thieân Chuùa. vì aûnh höôûng maïnh meõ cuûa phaùi Taân Platon nôi Augustinoâ. Nhö ñaõ löu yù. Ngöôøi ta coù theå chöùng toû ñöôïc raèng. ngay caû söï hoaøn thieän thöïc chaát cuûa con ngöôøi thì ñöôïc söû duïng.Thieân Chuùa. Khoâng gioáng nhö thaùnh Toâma. ÔÛ ñaây. thaùnh Augustinoâ ñaõ khoâng thaåm ñònh caùch ñích ñaùng giaù trò noäi taïi cuûa nhöõng ñieàu toát ñöôïc taïo thaønh vaø vai troø maø chuùng ñaûm nhaän trong keá hoaïch cuûa Thieân Chuùa trong söï thaønh toaøn cuûa con ngöôøi. coøn moïi taïo vaät toát laønh. toâi theâm vaøo caû Coâng Ñoàng Vat. neân ñònh nghóa naøy caàn ñöôïc laøm chính xaùc hôn. chuùng phuï thuoäc vaøo ñieàu thieän töï höõu laø chính Thieân Chuùa 19 . Tuy nhieân. Ñoái vôùi thaùnh Augustinoâ.

khía caïnh thieáu huït cuûa toäi khoâng phaûi laø muïc ñích cuoái cuøng hay ñieåm troïng taâm cuûa haønh ñoäng chuû yù chuùng ta . Do vaäy. vì ñieàu naøy ñònh roõ ‘ñieàu thieän’ loâi cuoán toäi nhaân vaø laøm cho vieäc löïa choïn toäi loãi thaønh haáp daãn vaø coù theå löïa choïn. vaø bieát chuùng ñoái nghòch vôùi luaät yeâu thöông cuûa Thieân Chuùa. thaùnh Toâma chuù thích caùch saâu saéc. chuùng ta khoâng haønh ñoäng caùch phi lyù. khoâng ai laøm ñieàu xaáu thuaàn tuyù vì ñieàu xaáu 20. söï quay löng khoûi Thieân Chuùa vaø huyû boû luaät yeâu thöông cuûa Thieân Chuùa thì khoâng phaûi chính laø nhöõng gì toäi nhaän khôûi ñaàu thöïc hieän khi phaïm toäi.. yù ñònh chuùng ta − ít ra theo nghóa laø muïc ñích ngaám ngaàm khi haønh ñoäng laø tham döï vaøo ñieàu toát loâi cuoán naøo ñoù. Laïi nöõa. Döôøng nhö khoâng phaûi nhö chuùng ta töï noùi vôùi chính mình : “Toâi seõ cöùng loøng choáng laïi Thieân Chuùa”. Toäi nhaân coù theå chæ tìm caùch thoaû maõn chính mình 22. Ñaây laø 275 .luaät vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa. Söï quy höôùng veà taïo vaät laø yeáu toá tích cöïc trong toäi. vì chuùng ta ñang tìm caùch tham döï vaøo ñieàu toát haáp daãn naøo ñoù. Khi laøm ñieàu gì ñoù maø chuùng ta bieát xaáu vaø toäi. Dó nhieân ngöôøi aáy coù theå muoán quay ñi khoûi Thieân Chuùa nhö moät caùch ñeå ñaït ñöôïc söï thoaû maõn naøy vaø chaéc chaén ngöôøi aáy coù yù ñònh laøm ñieàu maø ngöôøi aáy bieát laø ñoái nghòch vôùi luaät yeâu thöông cuûa Thieân Chuùa nhö phöông tieän ñaït ñeán ñieàu toát maø ngöôøi aáy tìm caùch döï phaàn vaøo. Noùi caùch khaùc. Ñònh nghóa naøy veà toäi coù yù nghóa phong phuù. nhö thaùnh Toâma nhaän xeùt. toäi nhaân khoâng caàn coù yù ñònh (theo moät trong nhöõng yù nghóa cuûa töø ngöõ) choáng laïi Thieân Chuùa vaø quay löng khoûi Ngaøi 21 . ÔÛ ñaây khía caïnh thieáu huït naøy ñöôïc ñònh roõ laø moät söï chaùn gheùt chính Thieân Chuùa .

Vì söï nhìn nhaän naøy. toäi nhaân gaây ra cho chính mình moät caên tính luaân lyù. bôûi ñoù. con ngöôøi mình tröôùc tình yeâu bao la cuûa Thieân Chuùa. taø daâm. Coát loõi cuûa haønh vi phaïm toäi laø söï töï do. ngoaïi tình. töùc laø. coi thöôøng Thieân Chuùa. laøm chöùng gian vaø vu khoáng. troäm caép. toäi nhaân quay ñi khoûi Thieân Chuùa vaø ñaët ñieàu toát thuï taïo vaøo theá choã cuûa Thieân Chuùa.ñieåm chính xaùc. Leà luïaât höôùng daãn chuùng ta yeâu meán Thieân Chuùa treân heát moïi söï vaø yeâu tha nhaân nhö chính mình. Nhöng ñeå thaáu trieät thöïc taïi vaø söï xaáu xa. Chính baèng caùch naøy. Ñoù môùi laø 276 . Hoï nhìn nhaän choïn löïa theo ñuoåi ñieàu toát taïo vaät caù bieät naøy ôû ñaây vaø baây giôø thieát yeáu ñoøi hoûi ngöôøi aáy ñoùng taâm hoàn mình. Söï choïn löïa cuûa toäi nhaân coù theå vaø phaûi thích hôïp vôùi tình yeâu Thieân Chuùa. Vieäc suy tö hai ñònh nghóa veà toäi cuûa thaùnh Augustinoâ ñaõ veùn môû moät ñieàu gì ñoù veà yù nghóa cuûa toäi laø söï noåi loaïn choáng ñoái. toäi phaùt xuaát töø taâm hoàn (coõi loøng) nghóa laø töø coát loõi noäi taïi cuûa con ngöôøi laø höõu theå töï do vaø höõu traùch : “Vì töï ñaùy loøng phaùt xuaát nhöõng yù ñònh gian taø. Moät soá nhaän xeùt veà coát loõi noäi taïi cuûa toäi vaø chieàu kích xaõ hoäi vaø Giaùo Hoäi cuûa toäi laø raát caàn thieát. caên tính cuûa moät toäi nhaân nhö Chuùa laøm saùng toû. töï quyeát ñònh choïn löïa. Nhöng toäi nhaân choïn löïa haønh ñoäng theo caùch maø ngöôøi aáy bieát laø khoâng thích hôïp vôùi loaïi tình yeâu naøy. gheâ tôûm cuûa toäi caùch ñaày ñuû hôn. Söï choïn löïa ñoù coù theå vaø phaûi phuø hôïp vôùi nhöõng ñoøi hoûi cuûa leà luaät Chuùa. hoï nhaän ra mình theo ñuoåi ñieàu toát thuï taïo vaät rieâng bieät ôû ñaây vaø baây giôø coù nghóa laø ñaët tình yeâu ñoái vôùi noù tröôùc tình yeâu cuûa hoï ñoái vôùi Thieân Chuùa vaø tha nhaân. gieát ngöôøi.

nhôø ñoù. Nhö thaùnh Toâma chuù thích (chuùng ta thaáy nôi chöông I).18-19). Caùch öùng xöû beân ngoaøi phaùt xuaát töø söï choïn löïa töï do cuûa chuùng ta vaø trong khi nhöõng caùch öùng xöû beàn ngoaøi ñeán roài ñi. hay laøm phöông haïi vaø toån thöông taùc nhaân neáu noù xaáu vaø toäi loãi veà maët luaân lyù 24. metanoia. Chuùa Gieâsu môøi goïi chuùng ta nhìn nhaän toäi loãi cuûa mình vaø coù söï thay ñoåi coõi loøng. Toäi vaãn coøn nôi tình traïng cuûa ngöôøi phaïm toäi vaø moät söï vi phaïm ñieàu 277 . moät söï hoaùn caûi heä taïi ôû söï töï quyeát ñònh choïn löïa ñoåi môùi. haønh ñoäng con ngöôøi laø noäi taïi khoâng phaûi laø ngoaïi taïi . Bôûi vì coát loõi noäi taïi cuûa toäi laø söï choïn löïa töï do vaø töï quyeát beân trong con ngöôøi. Thöïc taïi veà toäi theo truyeàn thoáng goïi laø toäi hay veát nhô cuûa toäi naèm ôû beân trong toäi nhaân. Trong moãi choïn löïa toäi loãi. Söï toàn taïi laâu daøi cuûa toäi beân trong toäi nhaân laø caùi ñöôïc goïi laø tình traïng cuûa toäi hay ñieàu kieän cuûa toäi loãi. Veà maët luaân lyù neáu noù ñuùng vaø phuø hôïp vôùi keá hoaïch yeâu thöông cuûa Thieân Chuùa. nghóa laø noù ôû beân trong taùc nhaân ñeå hoaøn thaønh hay ñeå hoaøn thieän taùc nhaân. baûn chaát maø chuùng ta trao cho chính mình qua söï töï do. Noùi toùm laïi. chuùng ta töï laøm cho mình trôû thaønh toäi nhaân vaø coù toäi tröôùc maët Thieân Chuùa 25. cuûa nhöõng con ngöôøi ñaõ ñöôïc giao hoaø vôùi Thieân Chuùa. chuùng ta laøm cho chính mình coù caên tính cuûa toäi nhaân saùm hoái. töï quyeát ñònh choïn löïa daán thaân trong caùch öùng xöû naøy (thí duï ngoaïi tình) noù ôû beân trong chuùng ta nhö moät phaàn cuûa caên tính vaø tính caùch chuùng ta. trong vieäc ñaùp traû vaø cuøng vôùi söï trôï giuùp cuûa aân suûng baát taän vaø chöõa laønh cuûa Thieân Chuùa. chuùng ta töï laøm cho mình trôû thaønh loaøi ngöôøi baèng söï choïn löïa maø chuùng ta thöïc hieän caùch töï do.nhöõng caùi laøm cho con ngöôøi ra oâ ueá” (Mt 15.

khi xaõ hoäi hoï soáng ñaõ dung thöù vaø chaáp nhaän nhöõng choïn löïa ñoù. vaø caùch daøn xeáp thöïc taïi ñoái vôùi con ngöôøi. Chuùng ñöôïc ghi vaøo nhöõng luaät leä vaø phong tuïc cuûa xaõ hoäi. Nhöng chuùng ta phaûi nhôù raèng moïi toäi xaõ hoäi phaùt 278 . Toäi ngöôøi aáy khoâng chæ laø toäi loãi ñöùc trong saïch maø coøn laøm vaån ñuïc Giaùo Hoäi. Do ñoù. Nhö vaäy. toäi khoâng ñôn giaûn laø sai ñöôøng trong nhöõng söï vieäc rôøi raïc cuûa caùch öùng xöû beân ngoaøi. Do vaäy. khi toäi nhaân laø moät ngöôøi ñaõ ñöôïc Röûa toäi.xaáu luaân lyù seõ daãn ñeán haønh ñoäng xaáu veà luaân lyù khaùc. chi theå cuûa thaân theå Ngaøi laø Giaùo Hoäi. thì coù yeáu toá Giaùo Hoäi trong toäi − Toäi cuûa toäi nhaân aûnh höôûng khoâng chæ chính toäi nhaân maø coøn caû toaøn theå Giaùo Hoäi nöõa. Söï löïa choïn toäi loãi cuûa nhöõng caù nhaân sôùm trôû thaønh nhöõng thöïc haønh cuûa xaõ hoäi. chuùng ta trôû neân moät vôùi Chuùa Kitoâ. khi ngöôøi Kitoâ höõu phaïm toäi vôùi moät gaùi ñieám. vaøo caùch soáng cuûa xaõ hoäi. coù khía caïnh phaïm thaùnh ñoái vôùi nhöõng löïa choïn toäi loãi cuûa nhöõng ngöôøi ñaõ trôû neân moät thaân theå vôùi Ñöùc Kitoâ qua pheùp Röûa Toäi. Taát caû ñieàu naøy giuùp chuùng ta nhaän ra yù nghóa xaõ hoäi cuûa toäi. Noù xaáu xa trong laõnh vöïc hieän sinh vaø traûi roäng ñeán taát caû nhöõng gì hieän höõu hay bò aûnh höôûng bôûi söï löïa choïn toäi loãi. Theâm nöõa. nhö thaùnh Phaoloâ ñaõ nhaán maïnh trong 1Cor 6 moät caùch ñaày aán töôïng. ngöôøi aáy keát hôïp vôùi coâ ta khoâng chæ thaân xaùc rieâng cuûa mình maø caû thaân theå cuûa Chuùa Kitoâ nöõa . nhö ñaõ ñöôïc chuù thích. Qua pheùp Röûa. Noùi caùch khaùc. trong chöøng naøo maø qua löïa choïn töï do phaïm toäi ngöôøi ñoù ñaõ quyeát ñònh haønh ñoäng caùch toäi loãi. thaät laø thích hôïp ñeå xem xeùt toäi xaõ hoäi cuõng nhö toäi caù nhaân.

vaø vôùi loøng nhaân haäu Ngaøi ñaõ choïn löïa thöïc hieän. Vì leõ ñoù aùm chæ mình Thieân Chuùa.v. Ñaáng maø chuùng ta quay löng laïi khi löïa choïn toäi loãi vaø laø Ñaáng maø chuùng ta löïa choïn caùch töï do vieäc loaïi boû leà luaät yeâu thöông cuûa Ngaøi. môùi coù theå cöùu thoaùt chuùng ta khoûi ñieàu aùc kinh khuûng. baèng caùi cheát vaø soáng laïi ñeå cöùu chuoäc cuûa mình ñaõ chieán thaéng toäi loãi vaø söùc maïnh cuûa toäi treân chuùng ta.sinh vaø gaây ra bôûi söï löïa choïn toäi loãi cuûa caù nhaân. yù muoán vaø söï nhaïy caûm cuûa con ngöôøi tieáp xuùc vôùi quyeàn löïc toái taêm. vieäc laøm 279 . “Saâu thaúm trong thöïc taïi nhaân loaïi. goïi laø phaûi cheát haøy ñaùng cheát hoaëc toäi nghieâm troïng (nhö chuùng ta seõ thaáy . theo thaùnh Phaoloâ.v. nhö Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II ñaõ nhaán maïnh 28. hoaït ñoäng theá giôùi gaàn nhö tôùi ñieåm thoáng trò (söï töï do)” Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II ñaõ nhaéc nhôû chuùng ta 27. chieán tranh baát chính. . 2. Phaân bieät Toäi Troïng vaø Toäi Nheï Quan nieäm veà toäi ñöôïc trieån khai trong nhöõng trang tröôùc chæ aùp duïng caùch thích hôïp ñeán nhöõng gì truyeàn thoáng Coâng giaùo ñaõ ñaït ñeán. Ñaáng chaáp nhaän troïn veïn nhaân tính chuùng ta. Nhöõng con ngöôøi caù bieät chòu traùch nhieäm ñoái vôùi söï khôûi ñaàu vaø duy trì nhöõng toäi aùc xaõ hoäi nhö aùp böùc nhöõng daân toäc thieåu soá. coù nhöõng nhaân toá ñang hoaït ñoäng ñaët töï do vöôït xa hôn chính con ngöôøi trong khu vöïc beân leà nôi maø löông taâm. coù moät soá khoù khaên trong vieäc giôùi haïn ñònh nghóa veà toäi laø baát cöù lôøi noùi. söï thao tuùng cuûa heä thoáng truyeàn thoâng. khi toäi laø keát quaû cuûa vieäc con ngöôøi thuï taïo laïm duïng aân ban töï do. baèng vieäc sai Con Moät duy nhaát cuûa Ngaøi ñeán vôùi chuùng ta. Hôn nöõa.

nghóa laø khoâng ñoái nghòch vôùi leà luaät vaø tình yeâu cuûa Thieân Chuùa ñeán ñoä chuùng huûy dieät tình thaân höõu giöõa Thieân Chuùa vaø con ngöôøi. Ñeàn toäi cho nhöõng toäi nhö theá khoâng theå ñöôïc thöïc hieän baèng 280 . Nguoàn goác Kinh Thaùnh vaø Huaán Quyeàn cho söï Phaân bieät giöõa toäi troïng vaø toäi nheï Saùch Thaùnh khoâng phaân bieät caùch chính thöùc giöõa toäi troïng vaø toäi nheï nhöng caû Cöïu Öôùc laãn Taân Öôùc ñeàu minh chöùng roõ raøng ñoái vôùi söï phaân bieät naøy. bôûi ñoù. con ngöôøi thöïc söï choáng laïi Thieân Chuùa vaø laøm cheát ñi ñôøi soáng thaàn linh. Nhöõng haønh ñoäng nhö vaäy ñöôïc coi laø toäi nheï vaø yù nghóa coát loõi cuûa toäi ñöôïc neâu ra tröôùc ñaây chæ aùp duïng ñoái vôùi chuùng coù tính caùch loaïi suy. Noùi caùch khaùc. A. vôùi tình yeâu vaø leà luaät Thieân Chuùa baèng söï choïn löïa töï do vaø töï quyeát cuûa mình. coù söï phaân bieät caên baûn giöõa toäi troïng vaø toäi nheï. Cöïu Öôùc ñoøi hoûi cuûa leã ñeàn toäi ñoái vôùi nhöõng toäi yeáu ñuoái vaø voâ yù cuûa con ngöôøi (Lv 4. tình thaân höõu vôùi Thieân Chuùa khi ñoái nghòch chính mình. Nhöng coù phaûi con ngöôøi töï mình ñoái nghòch vôùi Thieân Chuùa trong moïi haønh vi voâ luaân khoâng ? Leõ thöôøng vaø truyeàn thoáng thaàn hoïc Coâng giaùo cho raèng moät soá haønh vi voâ luaân lyù khoâng laø toäi ñaùng cheát. con ngöôøi baùm víu quaù möùc tôùi ñieàu toát thuï taïo naøo ñoù ñeán choã hoï ñaët ñieàu toát naøy vaøo choã cuûa Thieân Chuùa leõ ra phaûi coù trong taâm hoàn hoï.hay öôùc muoán ngöôïc laïi vôùi luaät vónh cöûu laø toäi troïng. Noùi goïn laïi. söï hieåu bieát naøy chæ ñöôïc nhaän thöùc ñaày ñuû veà loaïi toäi maø qua bôûi ñoù.5) nhöng cuõng daïy nhöõng toäi khaùc laø toäi choáng laïi coäng ñoaøn Giao öôùc vaø Thieân Chuùa. Ñaây laø loaïi toäi.

Ñoaïn vaên naøy coù quan troïng ñaëc bieät vì truyeàn thoáng thaàn hoïc laâu daøi.Cuûa Leã ñeàn toäi. tieáp tuïc qua caùc nhaø thaàn hoïc Trung coå nhö thaùnh Bonaventura vaø thaùnh Toâma Aquinoâ ñaõ 281 . Ñöùc Gieâsu phaân bieät roõ raøng caùi ñaø trong maét ngöôøi giaû hình vaø raùc trong maét anh em cuûa ngöôøi giaû hình (Mt 7.4).13). Tuy nhieân.2 vaø 1Ga 1. Lc 11.7-8). coû hay rôm. coâng vieäc cuûa moãi ngöôøi seõ ñöôïc thöû thaùch.10-17). trong Kinh Laïy Cha. trong ñoù thaùnh Phaoloâ noùi raèng ngöôøi ta xaây döïng nhöõng phöông caùch khaùc nhau treân neàn moùng laø Chuùa Kitoâ. Vaøo ngaøy phaùn xeùt. Coù moät ñoaïn vaên ñaëc bieät quan troïng trong Thö thöù nhaát gôûi tín höõu Coârintoâ. nhöõng toäi naøy ñaùng phaït cheát hay loaïi tröø toäi nhaân ra khoûi coäng ñoàng (Lv 7. 17.16) vaø ñoøi hoûi vaï tuyeät thoâng khoûi coäng ñoaøn (1Cor 5.12 . nhöõng ngöôøi khaùc ñaõ phaù huûy hoaøn toaøn ñeàn thôø cuûa Thieân Chuùa baèng vieäc caét ñöùt chính mình khoûi Ñöùc Gieâsu . Keû maø nhaø cuûa hoï bò ñoát chaùy vì vaät lieäu ngheøo naøn cuûa noù thì coù theå ñöôïc cöùu thoaùt nhöng chæ nhôø löûa.9-10 vaø Gal 5. baét ñaàu vôùi caùc giaùo phuï.19-21).8-10. Moät soá ngöôøi xaây baèng vaøng. hoï seõ bò huyû cheát khoâng ñöôïc cöùu (1Cor 3. Trong khi Ngaøi caûnh caùo nhöõng ngöôøi khaùc vôùi löûa hoaû nguïc vì toäi cuûa hoï (Mt 23. Ngaøi ñoøi hoï xin tha thöù cho nhöõng maéc nôï hay xuùc phaïm haøng ngaøy (Mt 6. trong khi nhöõng ngöôøi khaùc xaây baèng goã.7) roõ raøng laø Chuùa chuùng ta coi toäi cuûa keû giaû hình naëng hôn toäi cuûa ngöôøi maø keû giaû hình chæ trích. Ngoaøi ra.33).14 . 19. baïc vaø ñaù quyù. Caùc thö Taân Öôùc phaân bieät giöõa toäi haøng ngaøy maø ngay caû nhöõng ngöôøi ñaõ ñöôïc taùi sinh trong bí tích Thaùnh taåy coù theå phaïm vôùi nhöõng toäi loaïi ngöôøi ta ra khoûi Nöôùc Trôøi (töông phaûn Jas 3.25 . Caùc thö cuõng noùi veà toäi daãn ñeán caùi cheát (Rm 6. Trong Taân Öôùc.8 vôùi 1Cor 6. Chuùa Gieâsu ñaõ daïy cho caùc moân ñeä.

roài Ngaøi ñuùc keát nhö sau: “Vôùi toaøn boäû truyeàn thoáng Giaùo Hoäi. Cuõng Coâng Ñoàng Trente ñoøi hoûi ngöôøi Coâng giaùo tìm kieám söï tha thöù cuûa Thieân Chuùa vaø Giaùo Hoäi qua bí tích Giaûi Toäi veà taát caû nhöõng toäi troïng maø hoï nhaän bieát. Coâng Ñoàng Orange (A.xem xeùt ñoaïn vaên ñoù laø nguoàn goác cuûa söï phaân bieät giöõa toäi troïng vaø toäi nheï. Nhöng traùi laïi. vieäc xöng toäi nhö theá khoâng ñoøi hoûi xöng nhöõng toäi nheï. maëc duø ñieàu ñoù vaãn ñöôïc khuyeân (DS 1679-1681). leà luaät cuûa Ngöôøi. chuùng ta goïi toäi troïng laø haønh vi maø qua ñoù ngöôøi ta töï do vaø coá yù töø choái Thieân Chuùa. Giaùo huaán coù thaåm quyeàn cuûa Huaán quyeàn cuõng minh chöùng söï phaân bieät giöõa toäi troïng vaø toäi nheï. Nhöõng nhaän xeùt cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II lieân heä ñeán söï phaân bieät toäi troïng vaø toäi nheï. moät soá ñoù laø toäi nheï (DS 1537). Tröôùc heát.D 529) baùc boû thuyeát Peùlagio. Giaùo huaán naøy cuûa Coâng Ñoàng Trente veà söï phaân bieät giöõa toäi troïng vaø toäi nheï ñöôïc Thöôïng Hoäi ñoààng Giaùm muïc vaø Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II taùi xaùc nhaän trong Thoâng Ñieäp(Reconciliatio et Poenitentio). ngaøi toùm taét chöùng côù Kinh Thaùnh thích hôïp cho söï phaân bieät naøy. ñaõ daïy : Ngay caû ngöôøi Kitoâ höõu chính tröïc cuõng phaïm toäi (DS 229-230). moät ñieàu gì ñoù ñoái nghòch vôùi Thaùnh YÙ Thieân Chuùa (conversio 282 . Coâng Ñoàng Trente theá kyû 16 ñaõ daïy : “Khoâng phaûi taát caû moïi toäi loãi cöôùp ñi aân suûng Thieân Chuùa cuûa con ngöôøi . ngaøi ñöa ra moät baûn toùm taét ngaén goïn quan ñieåm cuûa thaùnh Agustinoâ vaø thaùnh Toâma veà ñeà taøi naøy. trong taøi lieäu naøy caàn löu yù. giao öôùc tình yeâu maø Thieân Chuùa ban taëng khi muoán quay veà chính mình hay höôùng tôùi thöïc taïi höõu haïn vaø ñöôïc taïo döïng naøo ñoù. Keá ñeán.

Quan nieäm Thaàn Hoïc Coå ñieån veà söï phaân bieät Toäi Troïng vaø Toäi Nheï Quan nieäm cuûa Thaàn hoïc Coå ñieån veà söï khaùc bieät giöõa toäi troïng vaø toäi nheï ñaõ ñöôïc thaùnh Toâma Aquinas dieãn taû ñaày ñuû vaø roõ raøng nhaát. choái ñaïo vaø voâ thaàn hay caùch töông ñöông nhö moïi haønh ñoäng baát tuaân giôùi luaät Thieân Chuùa trong moät vaán ñeà nghieâm trong. Maët khaùc. Neáu loøng baùc aùi beân trong con ngöôøi bò maát ñi. söï khaùc bieät naøy giaûi thích nhö theá naøo? Theo thaùnh Toâma. nghóa laø moät haønh vi choáng laïi Thieân Chuùa caùch nghieâm troïng vaø keát thuùc baèng vieäc quay laïi choáng chính mình vôùi söùc maïnh toái taêm vaø quyeàn löïc cuûa söï huyû dieät 29.ad Creatunam)”. Ñieàu naøy coù theå xaûy ra trong moät caùch thöùc tröïc tieáp hay chính thöùc trong nhöõng toäi thôø ngaãu töôïng. nguyeân lyù ñôøi soáng taâm linh – luaân lyù cuûa chuùng ta laø baùc aùi hay loøng meán Chuùa. ngaøi nhaán maïnh toäi troïng laø toäi maø khaû naêng con ngöôøi khoâng theå ñeàn buø ñöôïc. Con ngöôøi hieåu raèng söï baát tuaân naøy ñoái vôùi Thieân Chuùa phaù huûy söï raøng buoäc hoïvôùi nguyeân lyù ñôøi soáng cuûa mình. Bôûi ñoù. Ñoù laø toäi troïng. Nhö thaùnh Toâma ñaõ ñaët vaán ñeà : Nhöõng haønh ñoäng ñoù thuoäc veà loaïi toäi troïng. Chæ mình Thieân Chuùa coù theå cöùu thoaùt chuùng ta khoûi caùi cheát linh hoàn do toäi troïng gaây neân. maø qua ñoù 283 . chuùng ta ñöôïc höôùng ñeán Ngaøi nhö laø cuøng ñích cuûa chuùng ta. Vôùi caùc giaùo phuï cuûa Giaùo Hoäi. toäi nheï coù theå ñöôïc chöõa laønh nguoàn goác nôi toäi nhaân. B. khoâng coù nguoàn goác naøo beân trong con ngöôøi ñeå chöõa laønh thöông toån ngöôøi ñoù gaây ra trong toäi. Toäi troïng tieâu dieät loøng baùc aùi hay nguyeân lyù ñôøi soáng taâm linh − luaân lyù chuùng ta.

giao öôùc thaân höõu giöõa con ngöôøi vôùi Thieân Chuùa vaø giöõa con ngöôøi vôùi con ngöôøi bò vi phaïm. Vì chuùng ñoái nghòch vôùi hai leänh truyeàn baùc aùi laø ñôøi soáng cuûa linh hoàn 30 (nhaán maïnh theâm). Neáu söï baùc aùi vaø loøng meán bò maát ñi, thì chæ mình Thieân Chuùa môùi coù theå ñem toäi nhaân trôû laïi ñôøi soáng. Bôûi theá, toäi maø do ñoù loøng meán bò tieâu dieät ñöôïc goïi laø toäi troïng hay ñaùng cheát. Nhöng thaùnh Toâma ñaõ cho raèng (vaø ñang khi ñuùc keát tö töôûng cuûa caùc giaùo phuï vaø caùc nhaø thaàn hoïc ñaàu thôøi Trung coå nhö theá) nguyeân lyù cuûa ñôøi soáng luaân lyù thieâng lieâng laø ñöùc baùc aùi baùc aùi khoâng bò phaù huyû bôûi moät soá haønh vi voâ luaân. Vì loøng baùc aùi khoâng bò maát bôûi nhöõng vieäc laøm voâ luaân nhö vaäy neân trong chính con ngöôøi coù moät nguyeân lyù chöõa laønh, töùc laø baùc aùi hay loøng meán, vaø ngöôøi ta coù theå aên naên veà nhöõng vieäc laøm nhö vaäy baèng caùch ñònh höùông laïi ñôøi soáng cuûa mình cho phuø hôïp vôùi nguyeân lyù naøy. Nhöõng toäi nhö vaäy goïi laø toäi nheï, bôûi vì chuùng "coù theå ñöôïc tha thö"ù. Nhöõng toäi aáy gioáng nhö beänh taät theå xaùc coù theå vöôït qua khoûi nhôø söùc soáng voán coù trong thaân theå, trong khi ñoù toäi troïng gioáng nhö nhöõng beänh taät gieát haïi theå xaùc, chaéc chaén daãn ñeán caùi cheát tröø phi coù söï can thieäp giaûi cöùu do naêng löïc hay nguyeân lyù beân ngoaøi naøo ñoù 31. Noùi caùch khaùc, khi phaïm toäi troïng, con ngöôøi hoaøn toaøn quay löng khoûi Thieân Chuùa, höôùng veà loaøi thuï taïo vaø taïo neân söï toát laønh thuï taïo nhö cuøng ñích cuûa mình ôû ñaây vaø luùc naøy. Maët khaùc, khi phaïm toäi nheï, con ngöôøi khoâng quay maët khoûi Thieân Chuùa, maëc duø coù söï gaén boù hoãn loaïn 284

naøo ñoù ñoái vôùi söï toát laønh thuï taïo. Taát caû ñieàu naøy döôøng nhö raát hôïp lyù. Nhöng thaùnh Toâma xaùc nhaän raèng, toäi nheï chæ coù theå goïi laø toäi theo nghóa loaïi suy hay nghóa phaùt sinh, thì khoâng choáng laïi leà luaät (contra legem), vì ngöôøi phaïm toäi nheï khoâng laøm ñieàu gì leà luaät caám hay khoâng thöïc hieän ñieàu maø leà luaät doøi buoäc baèng moät giôùi raên ; nhöng moät toäi nhaân nhö cö xöû taùch khoûi leà luaät (praeter legem) khi khoâng giöõ theo caùch thöùc hôïp lyù ñieàu maø leà luaät chæ ra”32. Luaän ñieåm cuûa thaùnh Toâma ôû ñaây, töùc laø toäi nheï khoâng choáng laïi leà luaät nhöng chæ taùch ra khoûi luaät xem ra khoù maø baûo veä. Trong khi ñuùng laø chæ coù toäi troïng môùi laøm chuùng ta hoaøn toaøn quay maët khoûi Thieân Chuùa laø cuøng ñích cuûa chuùng ta thì thaät laø khoù hieåu taïi sao toäi nheï chæ laø taùch khoûi leà luaät (praeter legem) vaø khoâng choáng laïi leà luaät (contra lagem). Vieäc traùi luaân lyù bao goàm vieäc laáy caép moät tôø baùo treân giaù ñeå ñoà ñaïc thì chaéc chaén choáng laïi leänh truyeàn laø chuùng ta khoâng ñöôïc aên caép. Tuy nhieân, ñieàu coâng kích chính veà yù kieán cuûa thaùnh Toâma laø roõ raøng. Toäi nheï trong khi laø ñieàu xaáu luaân lyù khoâng coù nghóa laø haønh vi theo moät caùch naøo ñoù taùch lìa chuùng ta khoûi loøng meán Chuùa khoûi muïc ñích toái haäu (Thieân Chuùa) maø chuùng ta ñöôïc luaät vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa höôùng ñeán 33. Theo thaùnh Toâma, ñoøi hoûi ba ñieàu kieän neáu moät toäi trôû thaønh toäi troïng hay trôû neân ñoái nghòch vôùi loøng meán Thieân Chuùa tuoân ñoå vaøo taâm hoàn chuùng ta. Ñoù laø vaán ñeà nghieâm troïng, suy nghó ñaày ñuû vaø öng thuaän hoaøn toaøn cuûa yù muoán. Nhöõng toäi nheï vôùi lyù do chöa suy nghó ñaày ñuû hay thieáu söï öng 285

thuaän hoaøn toaøn ñöôïc thaùnh Toâma goïi laø nhöõng toäi nheï trong nguyeân nhaân cuûa chuùng, nghóa laø nôi con ngöôøi coù traùch nhieäm ñoái vôùi chuùng. Nhöõng toäi nheï nhö vaäy khoâng coù moät tính chaát haïn ñònh. Do ñoù, nhöõng toäi thuoäc loaïi laø nghieâm troïng, chaúng haïn nhö phaïm thöôïng hay ngoaïi tình − coù theå laø toäi nheï (coù theå tha thöù, coù theå söûa chöõa) neáu moät ngöôøi phaïm toäi aáy maø ngöôøi ñoù bò roái trí hay khoâng bieát nhöõng gì mình ñang laøm, hoaëc choïn löïa cuûa hoï khoâng töï do ñaày ñuû. Thaùnh Toâma Aquinoâ ñaõ daïy, nhöõng toäi khaùc thì nheï vì ñoái töôïng hay vaán ñeà chính cuûa chuùng töông phaûn vôùi nhöõng toäi khaùc maø chính chuùng laø toäi nghieâm troïng hay ñaùng cheát. Luaän ñieåm cuûa Ngaøi ñuùc keát roõ raøng tö töôûng cuûa caùc vò ñi tröôùc, truyeàn thoáng thaàn hoïc ñeán sau, giaùo huaán vaø thöïc haønh muïc vuï cuûa Giaùo Hoäi, ñoù laø moät soá loaïi haønh vi cuûa con ngöôøi ñöôïc bieát khoâng phuø hôïp vôùi loøng meán toàn taïi giöõa nhaân loaïi vôThieân Chuùa vaø beân trong xaõ hoäi loaøi ngöôøi. Do ñoù, ví duï nhö phaïm thöôïng hay thôø ngaãu töôïng thì ñôn giaûn laø khoâng theå giao hoaø vôùi loøng meán Thieân Chuùa. Trong khi gieát ngöôøi, ngoaïi tình vaø nhöõng toäi gioáng nhö theá thì ñoái nghòch hoaøn toaøn vôùi loøng yeâu thöông ñoàng loaïi cuûa con ngöôøi. Nhöõng haønh ñoäng nhö vaäy, khi löïa choïn caùch töï do vôùi ñaày ñuû hieåu bieát veà nhöõng gì ngöôøi aáy ñang laøm thì laø toäi troïng. Nhöõng toäi khaùc cuûa haønh vi con ngöôøi ñöa ñeán maát traät töï luaân lyù, nhöng töï chuùng khoâng phaù huyû tình yeâu ñoái vôùi Thieân Chuùa hay ñoàng loaïi. Ví duï lôøi noùi chôi khoâng muïc ñích (voâ thöôûng, voâ phaït, noùi doái khoâng laøm haïi baát cöù ngöôøi naøo .v.v.). Ñaây laø vaán ñeà hay ñoái töôïng cuûa toäi nheï 35.

286

Thaùnh Toâma ñoàng hoaù vaán ñeà nghieâm troïng vôùi nhöõng haønh ñoäng maø ñoái töôïng cuûa noù laø coá yù ñoái nghòch vôùi tình yeâu Thieân Chuùa vaø ñoàng loaïi. Nhö thaùnh Toâma noùi : “Moái quan heä baùc aùi ñoù laø ñôøi soáng cuûa linh hoàn”. Ñieàu naøy döôøng nhö trôû thaønh chuaån möïc toát cho vieäc phaân bieät giöõa toäi troïng vaø toäi nheï. Nhöng coù moät vaán ñeà laø taïi sao moät soá haønh vi xaáu luaân lyù khoâng taïo neân vaán ñeà nghieâm troïng ? Baùc aùi, xeùt cho cuøng laø tình yeâu ñoái vôùi ñieàu thieän haûo cuûa Thieân Chuùa ; nhöng moãi haønh vi xaáu luaân lyù döôøng nhö khoâng thích hôïp vôùi tình yeâu vaø ñoái nghòch vôùi tình yeâu naøy. Töông töï, baùc aùi laø tình yeâu thöông ñoàng loaïi cuûa con ngöôøi vaø laø thieän yù phuïc vuï nhöõng nhu caàu cuûa ñoàng loaïi. Ví duï, moät lôøi noùi doái nhoû ñoái vôùi vôï toâi, keå vôùi coâ ta raèng toâi ñaõ gôûi laù thö, coâ ta ñaõ nhôø toâi gôûi maø toâi ñaõ queân (coù yù ñònh gôûi thô ngay khi coù theå) döôøng nhö vi phaïm tình yeâu thöông naøy vaø ñoái nghòch vôùi loøng baùc aùi caàn noái keát toâi vôùi coâ ta. Vaán ñeà ôû ñaây töông töï ñoái vôùi con ngöôøi chuùng ta ñaõ thaáy tröôùc ñaây. Khi toäi nheï ñöôïc moâ taû nhö vieäc laøm xaáu veà maët luaân lyù taùch ra khoûi leà luaät nhöng khoâng choáng laïi leà luaät. Noùi caùch khaùc, luaän ñieåm ñöôïc thaùnh Toâma daãn ra laø moät soá ñieàu xaáu luaân lyù laøm thaønh vaán ñeà nheï chöøng naøo maø chuùng vaãn coøn töông hôïp vôùi tình yeâu cuûa Thieân Chuùa vaø ñoàng loaïi vaø vì theá laø chaát lieäu cuûa toäi nheï hay toäi coù theå tha thöù, ngöôïc laïi, nhöõng toäi khaùc laøm thaønh vaán ñeà nghieâm troïng bôûi chuùng khoâng coøn töông hôïp vôùi tình yeâu nhö theá vaø do ñoù daãn ñeán nhöõng toäi troïng thì coù veû hôïp lyù, nhöng coù moät soá raéc roái toàn taïi vaø caàn ñöôïc giaûi quyeát. 287

C. Lyù thuyeát choïn löïa neàn taûng vaø söï phaân bieät giöõa Toäi Troïng vaø Toäi Nheï Trong noã löïa giaûi thích söï khaùc bieät giöõa toäi troïng vaø toäi nheï, moät vaøi nhaø thaàn hoïc ñöông thôøi, trong soá ñoù moät vaøi ngöôøi coù aûnh höôûng nhaát nhö Karl Rahner vaø Josef Fuchs − ñaõ khai trieån khaùi nieäm veà söï töï do neàn taûng hay caên baûn vaø yù nghóa söï töï do naøy ñoái vôùi söï hieåu bieát veà thöïc taïi cuûa toäi troïng. Ñeå hieåu quan nieäm cuûa hoï, tröôùc heát caàn phaûi coù moät yù nieäm chính xaùc nhöõng gì hoï muoán noùi khi ñeà caäp ñeán töï do caên baûn hay neàn taûng. Nhöõng moâ taû veà söï töï do naøy ñöôïc moät soá ngöôøi beânh vöïc quan nieäm naøy ñöa ra seõ coù ích. Moät ngöôøi haøng ñaàu ñeà xöôùng yù kieán veà ñieàu naøy laø Josef Fuchs, chuû tröông noùi veà töï do caên baûn hay neàn taûng ; maët khaùc, töï do caên baûn (traùi ngöôïc vôùi söï töï do löïa choïn) coøn bieåu thò moät söï töï do neàn taûng, ñaâm reã saâu xa hôn, khoâng deã bò aûnh höôûng tröïc tieáp ñoái vôùi vieäc nghieân cöùu taâm lyù. Ñaây laø söï töï do cho pheùp chuùng ta khoâng chæ quyeát ñònh töï do veà nhöõng haønh vi hay muïc ñích ñaëc thuø maø coøn baèng nhöõng haønh vi vaø muïc ñích naøy cho pheùp ta töï quyeát ñònh toaøn dieän nhö nhöõng con ngöôøi vaø khoâng ñôn thuaàn trong baát cöù phaïm vi ñaëc thuø naøo cuûa haønh vi (nhaán maïnh theâm) 37. Moät nhaø khôûi xöôùng yù kieán naøy cho raèng : “Coù moät chieàu kích khaùc ñoái vôùi söï töï do, ñoù laø khoâng phaûi töï do choïn löïa ñeå laøm moät vieäc ñaëc thuø hay khoâng laøm, moät choïn löïa nhöõng ñoái töôïng roõ raøng. Ñuùng hôn laø töï quyeát ñònh töï do veà vaán ñeà toaøn boä thöïc taïi vaø chieàu höôùng cuûa noù. Ñoù laø choïn 288

löïa neàn taûng giöõa tình yeâu vaø ích kyû, giöõa chính mình vaø Thieân Chuùa, ñònh meänh chuùng ta. Ñieàu naøy thöôøng ñöôïc caùc nhaø thaàn hoïc gaàn ñaây goïi laø choïn löïa neàn taûng, moät haønh vi töï do neàn taûng” (nhaán maïnh theâm) 38. Coøn coù ngöôøi chuû tröông khaùc ñaët vaán ñeà theá naøy : “Theo lyù thuyeát naøy con ngöôøi ñöôïc keát caáu trong chuoãi nhöõng voøng ñoàng taâm hay nhöõng möïc ñoä khaùc nhau. ÔÛ möïc ñoä saâu sa nhaát cuûa caù nhaân, nôi trung taâm cuûa con ngöôøi, chính söï töï do cuûa con ngöôøi quyeát ñònh yeâu thöông, daán thaân trong yù nghóa troïn veïn nhaát cuûa nhöõng töø naøy. Ñaây laø troïng taâm cuûa tính luaân lyù nghieâm troïng nôi maø con ngöôøi taïo ra chính mình vaø toaøn boä cuoäc soáng toát hay xaáu cuûa mình”. Nhöõng dieãn taû veà töï do neàn taûng hay caên baûn cho pheùp chuùng ta thaáu trieät nhöõng ñaëc ñieåm chính yeáu cuûa töï do neàn taûng ñöôïc nhieàu nhaø thaàn hoïc ñöông thôøi ñöa ra. Joseph Boyle ñaõ ñuùc keát xaùc ñaùng nhöõng ñaëc ñieåm naøy vaø ñieàu naøy seõ coù ích khi nhìn vaøo baûn ñuùc keát cuûa oâng. Boyle vieát : “Tröôùc heát, töï do neàn taûng ñöôïc thöïc hieän ngay chính thaâm taâm cuûa con ngöôøi. Vì vaäy, noù laø nôi töï quyeát ñònh vaø do ñoù laø nôi chòu traùch nhieäm luaân lyù caên baûn. Thöù ñeán, noù khoâng coù nhö ñoái töôïng baát cöù haønh vi ñaëc thuø naøo hay moät loaït nhöõng haønh vi, nhöng ñuùng hôn ñoái töôïng cuûa noù laø toaøn theå baûn ngaõ trong moái lieân heä vôùi Thieân Chuùa. Thöù ba, thöïc haønh töï do neàn taûng khoâng phaûi laø moät haønh vi theo baát cöù yù nghóa thoâng thöôøng naøo cuûa töø ngöõ. Coù caùi gì ñoù gioáng nhö moät choïn löïa hay öu tieâncaàn coù. Nhöng söï öu tieân naøy thì gioáng nhö moät laäp tröôøng hay moät thaùi ñoä hôn laø moät haønh vi choïn löïa. Vaû laïi, khoâng coù nhaän thöùc roõ raøng veà 289

thôøi gian maø con ngöôøi xaùc ñònh laäp tröôøng neàn taûng cuûa mình". Chaúng coù gì quaù chính xaùc roõ raøng veà moái lieân heä giöõa choïn löïa töï do vaø thöïc haønh töï do neàn taûng, nhöng roõ raøng laø moät ngöôøi coù theå choïn löïa caùch töï do caùch maâu thuaãn vôùi söï thöïc haønh töï do neàn taûng cuûa con ngöôøi, maø khoâng bieán ñoåi laäp tröôøng neàn taûng ñöôïc thieát laäp bôûi söï töï do naøy 40. Khaùi nieäm veà söï töï do neàn taûng lieân heä vôùi söï phaân bieät giöõa toäi troïng vaø toäi nheï nhö theá naøo ? Nhöõng ngöôøi khôûi xöôùng choïn löïa neàn taûng khaúng ñònh raèng : moät toäi laø toäi troïng chæ khi naøo coù choïn löïa neàn taûng choáng laïi Thieân Chuùa vaø tình yeâu cuûa Ngaøi (hay choáng laïi Ñaáng Toái Haäu). Noùi caùch khaùc, toäi troïng bao goàm söï thöïc haønh töï do neàn taûng hay caên baûn. Söï phaân bieät giöõa vaán ñeà naëng vaø nheï coù lieân quan ñeán toäi troïng vaø nheï trong chöøng möïc maø, theo nhöõng ngöôøi khôûi xöôùng thuyeát choïn löïa neàn taûng, vaán ñeà nghieâm troïng laø moät loaïi söï vieäc coù theå laø moät cô hoäi ñeå laøm hay ñaûo ngöôïc choïn löïa neàn taûng cuûa con ngöôøi. Nhöõng haønh vi khoâng coù theå thay ñoåi yù ñònh neàn taûng cuûa con ngöôøi höôùng tôùi hay choáng laïi Thieân Chuùa laø vaán ñeà nheï. Vaán ñeà naëng vaø nheï coù theå ñöôïc duøng ñeå khoâng chæ goïi teân nhöõng ñieàu xaáu luaân lyù maø coøn nhöõng ñieàu toát luaân lyù. Moät vaøi haønh vi luaân lyù toát coù yù nghóa quan troïng trong khi nhöõng haønh vi khaùc thì khoâng. Trong khi vaán ñeà nghieâm troïng, chaúng haïn gieát ngöôøi voâ toäi hay phaïm toäi ngoaïi tình, cung caáp moät cô hoäi thích hôïp ñeå thay ñoåi hoaøn toaøn hay xaùc nhaän choïn löïa neàn taûng cuûa con ngöôøi qua söï thöïc haønh töï do neàn 290

taûng, thì theo nhöõng nhaø thaàn hoïc ñöa ra nhöõng luaän ñieåm naøy khoâng nhaát thieát phaûi theo luaän ñieåm : haønh vi ñaëc thuø thuoäc loaïi naøy caàn thieát ñoøi hoûi phaûi töø choái söï cam keát caên baûn cuûa con ngöôøi laø yeâu meán Thieân Chuùa vaø ñoàng loaïi. Tuy nhieân nhöõng nhaø ñeà xöôùng yù kieán naøy nhìn nhaän raèng con ngöôøi coù theå thay ñoåi laäp tröôøng cuûa mình tröôùc Thieân Chuùa trong nhöõng haønh vi ñaëc thuø cuûa söï choïn löïa töï do. Noùi caùch khaùc, theo nhöõng nhaø ñeà xöôùng thuyeát choïn löïa neàn taûng, vaán ñeà nghieâm troïng laø "daáu hieäu" cho bieátsöï töï do neàn taûng cuûa moät ngöôøi naøo ñoù coù theå ñang bò ñe doaï. Tuy nhieân, theo nhöõng ngöôøi chuû tröông naøy, moät ngöôøi coù theå choïn löïa töï do ñeå tieán haønh moät haønh vi maø ngöôøi aáy bieát lieân quan ñeán vaán ñeà nghieâm troïng. Thí duï phaïm toäi ngoaïi tình hay chuû taâm gieát ngöôøi voâ toäi vaø vaãn khoâng vi phaïm choïn löïa neàn taûng ñoái vôùi Thieân Chuùa (hay ÑaángToái Haäu). Do ñoù, nhöõng ngöôøi chuû tröông luaän ñieåm naøy thöôøng phaân bieät giöõa ba loaïi toäi : • Toäi nheï : chæ bao goàm vaán ñeà nheï hay söï töï do choïn löïa cuûa moät ngöôùi naøo ñoù bò haïn cheá hoaëc söï hieåu bieát khoâng roõ raøng. • Toäi naëng : ñoøi hoûi vaán ñeà nghieâm troïng ñöôïc choïn löïa caùch hieåu bieát vaø töï do. • Toäi ñaùng cheát (toäi troïng) : ñoøi buoäc moät ngöôøi thöïc haønh söï töï do neàn taûng hay caên baûn cuûa mình baèng caùch coù laäp tröôøng hoaøn toaøn ñoái nghòch vôùi Thieân Chuùa (hay ÑaángToái Haäu). Nhöõng nhaø ñeà xöôùng thuyeát choïn löïa neàn taûng cuøng vôùi thaùnh Toâma ñaõ ñuùng khi thöøa nhaän, söï thay ñoåi töï vieäc ñöôïc trôû neân baïn cuûa Thieân Chuùa ñeán trôû thaønh moät ngöôøi ñoái nghòch vôùi tình yeâu cuûa Ngaøi laø vaán ñeà quan 291

troïng saâu xa vaø nhö thaùnh Toâma löu yù, vaø söï cam keát caên baûn ñoái vôùi Thieân Chuùa khoâng deã daøng bò maát. Hoï cuõng ñuùng khi nhaán maïnh tính ñoàng nhaát cuûa ñôøi soáng luaân lyù thieâng lieâng khi khöôùc töø nhìn ñieàu ñoù nhö moät chuoãi nhöõng haønh vi khaùc nhau vaø taùch bieät. Maëc duø vôùi nhöõng nhaän thöùc vöõng chaéc naøy, thuyeát choïn löïa neàn taûng vaãn vöôùng maéc nhöõng vaán ñeà khoù khaên khoâng theå vöôït qua ñöôïc. Vì theá chuùng khoâng theå ñöôïc coi nhö moät giaûi thích ñuùng cho söï khaùc bieät giöõa toäi troïng vaø toäi nheï. Tröôùc heát vaø quan troïng nhaát, phaàn lôùn nhöõng thuyeát choïn löïa neàn taûng thay ñoåi caùch khoâng caàn thieát taâm ñieåm cuûa vieäc töï quyeát ñònh töø nhöõng choïn löïa töï do chuùng ta laøm moãi ngaøy (Ví duï : choïn löïa noùi doái vôùi vôï toâi, ngoaïi tình, thaùi ñoä con thöông con gheùt, gian laän thueá thu nhaäp) ñeán haønh vi ñöôïc cho laø cuûa toaøn boä traïng thaùi töï noù saâu xa beân trong con ngöôøi vaãn mang tính caùch tieàn phaûn tænh, khoâng chuû ñeà vaø khoâng theå ñöôïc bieåu loä roõ raøng trong yù thöùc cuûa con ngöôøi 42. Ngay caû nhöõng loái trình baøy tröôùc ñoù cuûa thuyeát choïn löïa neàn taûng khaúng ñònh raèng choïn löïa neàn taûng laø moät loaïi ñaëc bieät cuûa choïn löïa töï do vaø khoâng phaûi laø moät thöïc haønh naøo töï do caên baûn hôn choïn löïa töï do, thì cuõng theå giaûi thích ñaày ñuû taïi sao nhöõng choïn löïa töï do naøy laø töï quyeát coøn nhöõng choïn löïa töï do khaùc thì laïi khoâng. Noùi caùch khaùc, nhöõng thuyeát choïn löïa neàn taûng hoaëc lôøi söï töï quyeát töø choïn löïa töï do ñeán thöïc haønh söï töï do caên baûn khaùc bieät vôùi choïn löïa töï do hoaëc cho raèng chuùng ta chæ ñöôïc töï xaùc ñònh bôûi moät soá choïn löïa töï do chöù khoâng phaûi moïi choïn löïa töï do cuûa chuùng ta, thì khoâng naém baét ñöôïc caùch nghieâm tuùc thöïc taïi cuûa choïn löïa töï do. Nhö ñaõ thaáy tröôùc, 292

gieát ngöôøi voâ toäi … Nhö ñaõ ñöôïc noùi ñi noùi laïi. chuû taâm gieát ngöôøi voâ toäi. nhöõng ngöôøi ngoaïi tình. gian laän. … Khi ta töï do choïn löïa noùi doái. Thuyeát choïn löïa neàn taûng khoâng tính ñeán caùch thoaû ñaùng yù nghóa töï quyeát cuûa nhöõng choïn löïa töï do chuùng ta laøm trong cuoäc soáng haøng ngaøy. Nhö thaùnh Toâma ñaõ noùi : “haønh ñoäng (nghóa laø choïn löïa laøm ñieàu gì ñoù) laø moät haønh vi ôû trong taùc nhaân” 44. Ñieàu naøy raát kyø quaëc. phaïm toäi ngoaïi tình. coù theå ñöôïc thöïc hieän vôùi suy nghó ñaày ñuû vaø öng thuaän hoaøn toaøn maø khoâng nhaát thieát thay ñoåi laäp tröôøng neàn taûng cuûa mình ñoái vôùi Thieân Chuùa 45. troïng taâm cuûa nhöõng haønh vi nhaân linh laø moät choïn löïa töï do vaø töï quyeát ñònh vaø söï choïn löïa naøy ôû trong chuùng ta cho ñeán khi nhöõng choïn löïa ñoái nghòch ñöôïc thaønh hình. 293 . Trong thöïc tieãn. Chuùng ta trôû thaønh nhöõng keû noùi doái. Nhöõng nhaø ñeà xöôùng söï choïn löïa neàn taûng nhìn nhaän. theo truyeàn thoáng ñöôïc coi laø toäi troïng neáu ñöôïc thöïc hieän coù chuû taâm vaø sau khi ñaõ suy nghó ñaày ñuû (ví duï ngoaïi tình) thì thöïc teá laïi khoâng phaûi laø nhöõng toäi troïng maø chæ laø nhöõng toäi "naëng".chuùng ta taïo ra hay phaù ñoå ñôøi soáng chuùng ta nhö nhöõng höõu theå luaân lyù trong vaø qua nhöõng choïn löïa töï do thöïc hieän trong cuoäc soáng haèng ngaøy. Nhöng hoï cuõng coâng boá raèng trong moät vaøi vaø coù leõ nhieàu tröôøng hôïp nhöõng haønh vi traùi luaân lyù bao goàm vaán ñeà nghieâm troïng. thí duï nhö phaïm toäi ngoaïi tình. ñieàu ñoù ñaõ daãn ñeán quan ñieåm laø moät soá loaïi haønh vi. moät soá haønh vi traùi luaân lyù caùch nghieâm troïng ñeán noãi vieäc choïn löïa töï do ñeå thöïc hieän chuùng coù theå thay ñoåi choïn löïa neàn taûng toát xaáu. gieát ngöôøi. gian laän.

Do ñoù. do ñoù yù ñònh roõ reät vaø coá yù coi thöôøng Thieân Chuùa vaø ñoàng loaïi.ÔÛ ñaây. Trong khi. thaät laø ñuùng luùc ñeå xem vieäc cuøng vôùi Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II. moät soá loái dieãn taû veà choïn löïa caên baûn khoâng choái boû ñaëc tính töï quyeát ñònh cuûa söï choïn löïa töï do coù theå phuø hôïp vôùi giaùo huaán vaø thöïc haønh cuûa truyeàn thoáng Coâng giaùo thì nhöõng moâ hình cuûa thuyeát choïn löïa neàn taûng ñöôïc phaân tích ôû ñaây thì laïi khoâng phuø hôïp vôùi giaùo huaán vaø thöïc haønh ñoù. Ngaøi tieáp tuïc nhaän xeùt. Vì toäi troïng cuõng toàn taïi khi ngöôøi ta vì baát cöù lyù do gì ñaõ töï yù choïn löïa caùch hoaøn toaøn hieåu bieát moät ñieàu gì ñoù bò hoãn loaïn nghieâm troïng moät choïn löïa nhö theá ñaõ bao goàm söï xuùc phaïm leà luaät Thieân Chuùa. töø choái tình yeâu cuûa Thieân Chuùa ñoái vôùi nhaân loaïi vaø toaøn theå taïo vaät . Thöôïng Hoäi ñoàng Giaùm Muïc 1983 ñaõ hoïp baøn veà ñeà taøi Hoaø giaûi vaø Saùm hoái trong Söù vuï cuûa Giaùo Hoäi ñaõ khaúng ñònh : “Toäi troïng laø toäi maø ñoái töôïng cuûa noù laø vaán ñeà nghieâm troïng vaø cuõng bò vi phaïm vôùi söï hieåu bieát ñaày ñuû vaø chuû taâm öng thuaän” 46. Seõ phaûi caån thaän khoâng ñeå ruùt goïn toäi troïng thaønh moät haønh vi choïn löïa neàn taûng − nhö ñöôïc noùi phoå bieán ngaøy nay − choáng laïi Thieân Chuùa. con ngöôøi ñoù quay ñi khoûi Thieân Chuùa vaø ñaùnh maát loøng baùc aùi. Chuùng khoâng giuùp chuùng ta hieåu nhaân toá naøo theâm vaøo vôùi vaán ñeà nghieâm troïng. ñònh höôùng neàn taûng coù theå bò nhöõng haønh vi caù nhaân thay ñoåi hoaøn toaøn" 47 . Theo giaùo huaán chung cuoäc vaø khoâng theå söûa ñoåi cuûa Giaùo Hoäi ñöôïc Coâng Ñoàng Trente long troïng khaúng 294 . suy nghó ñaày ñuû vaø öng thuaän hoaøn toaøn (töùc laø moät choïn löïa töï do) seõ taïo neân moät thöïc haønh töï do caên baûn hay neàn taûng.

ñònh (xem DS 1679. Loaïi thuyeát choïn löïa neàn taûng ñöôïc trình baøy vaø pheâ bình ôû ñaây loaïi boû ñieàu naøy. Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II xem xeùt thuyeát choïn löïa neàn taûng vaø toäi troïng trong phaàn ba thuoäc chöông II cuûa Thoâng ÑieäpVeritatis Splendor. Nhöõng nhaø thaàn hoïc naøy ñaõ dôøi söï töï quyeát ñònh töø nhöõng choïn löïa töï do maø chuùng ta thöïc hieän moãi ngaøy. nhöõng lôïi ích cuûa choïn löïa neàn taûng thì khoâng phuø hôïp vôùi ñöùc tin Coâng giaùo. moät vaøi nhaø thaàn hoïc ngaøy nay ñaõ ñeà nghò xem xeùt laïi caùch caên baûn hôn moái lieân heä giöõa con ngöôøi vaø nhöõng haønh vi. caàn ñöôïc xem xeùt neáu nhöõng haønh vi con ngöôøi muoán ñöôïc hieåu vaø ñaùnh giaù caùch ñuùng möùc. con ngöôøi thöïc hieän sinh töï quyeát ñònh toaøn boä (soá 65). ñeán söï choïn löïa neàn taûng …. tröôùc tieân ngaøi coâng nhaän yù nghóa hieän sinh cuûa choïn löïa töï do nhö söï töï quyeát ñònh (Veritatis Splendor soá 68) vaø taàm quan troïng coát yeáu cuûa nhöõng choïn löïa naøo ñoù ñònh höôùng toaøn boä ñôøi soáng luaân lyù cuûa con ngöôøi. Nhö vaäy. coù söï phaân bieät giöõa choïn löïa neàn taûng vôùi nhöõng choïn löïa chuû taâm veà moät loaïi öùng xöû cuï theå (soá 65). bao goàm nhöõng cam keát neàn taûng.1707) : Moät ngöôøi phaïm toäi troïng khi ngöôøi aáy hieåu bieát vaø töï do choïn löïa laøm ñieàu gì ñoù bò Giaùo Hoäi keát aùn nhö ñieàu xaáu töï baûn chaát vaø nghieâm troïng” − nhö chuùng ta ñaõ thaáy. Roài ngaøi löu yù raèng. Trong ñoù. Hoï noùi veà töï do neàn taûng. Vì vaäy. vaø nhöõng ngöôøi Coâng giaùo bò aûnh höôûng bôûi nhöõng thuyeát nhö vaäy khoâng coøn coù theå nhaän ra nhöõng toäi maø ñoái vôùi nhöõng toäi ñoù. giaùo huaán naøy ñöôïc Thöôïng Hoäi ñoàng Giaùm Muïc vaø Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II taùi khaúng ñònh. saâu xa hôn vaø khaùc bieät vôùi söï töï do choïn löïa. Cuoái 295 . bôûi ñoù. hoï phaûi tuyeät ñoái aên naên vaø tìm kieám söï thöù tha trong bí tích giaûi toäi.

söï choïn löïa töï do ñeå thöïc hieän nhö theá coù theå khoâng thay ñoåi hoaøn toaøn choïn löïa neàn taûng cuûa con ngöôøi.V 5) : “Nhôø ñoù. veà nhöõng loaïi cuï theå cuûa caùch öùng xöû (ibid). ngay caû trong nguoàn goác Kinh Thaùnh. roài ngaøi tieáp tuïc trích daãn ñoaïn vaên Coâng Ñoàng Vat. Nhöng ngay caû tröôùc khi ñöa ra phaùn quyeát naøy. laø ñieàu maø hoï xem nhö rieâng bieät khoûi baát cöù choïn löïa ñaëc thuø naøo ñeå laøm ñieàu naøy hay ñieàu kia.26). maø Kinh Thaùnh xem söï choïn löïa neàn taûng nhö choïn löïa ñích thöïc cuûa töï do vaø lieân keát choïn löïa ñoù caùch saâu sa vôùi nhöõng haønh vi ñaëc thuø (soá 67). II (D. cuûa söï vaâng phuïc ñöùc tin (Rom 16. choïn löïa töï do ñeå laøm moät haønh ñoäng ñöôïc bieát laø traùi luaân lyù caùch nghieâm troïng khoâng caàn phaûi laø toäi troïng. khoâng quan taâm ñeán choïn löïa cuûa ngöôøi aáy veà nhöõng haønh vi ñaëc thuø. Ngaøi cho raèng ñieàu naøy traùi ngöôïc vôùi giaùo huaán cuûa chính Kinh Thaùnh. coâng nhaän nhö neàn taûng − laø quyeát ñònh cuûa ñöùc tin. Theo quan ñieåm naøy. con ngöôøi 296 . Ngaøi daïy raèng söï choïn löïa töï do − maø giaùo huaán luaân lyù Kitoâ giaùo. Vì nhöõng ngöôøi beânh vöïc quan ñieåm naøy tuyeân boá. ngaøi baùc boû nhöõng xu höôùng ñöông thôøi ñôøi söï töï quyeát ñònh töø nhöõng choïn löïa töï do chuùng ta laøm moãi ngaøy ñeán söï choïn löïa ñöôïc cho laø neàn taûng ngay taïi coát loõi cuûa con ngöôøi chuùng ta. Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II cho raèng : “vieäc taùch söï choïn löïa neàn taûng ra khoûi nhöõng loaïi haønh vi cuï theå coù nghóa phuû nhaän söï toaøn veïn thieát yeáu hay tính duy nhaát caù nhaân cuûa taùc nhaân luaân lyù trong theå xaùc vaø linh hoàn hoï” (soá 67).cuøng ñieàu naøy daãn ñeán keát luaän laø vieäc ñaùnh giaù luaân lyù caùch ñuùng möùc con ngöôøi veà maët luaân lyù ñöôïc daønh rieâng cho söï choïn löïa neàn taûng cuûa ngöôøi aáy. Ñaây laø söï choïn löïa töï do.

phoù thaùc toaøn thaân cho Thieân Chuùa moät caùch töï do. ñieàu naøy ñi ñeán vieäc cho raèng taùch lìa söï choïn löïa neàn taûng khoûi nhöõng choïn löïa chuû yù nhaém tôùi nhöõng loaïi ñaëc thuø cuûa 297 .5-10 . maát traät töï (soá 70.33-35 . choïn löïa laøm ñieàu gì ñoù nghieâm troïng. DS 1569). Lc 6. Sau ñoù. Vì vaäy. (soá 66). Saéc leänh veà Coâng Chính Hoaù Cum Hoc Tempore chöông 15. daâng leân Thieân Chuùa maïc khaûi söï quy phuïc hoaøn toaøn cuûa lyù trí vaø yù chí” (soá 66). noù bò tieâu dieät khi con ngöôøi thöïc hieän söï töï do cuûa mình vôùi nhöõng quyeát ñònh coù yù thöùc ñoái nghòch laïi vaán ñeà nghieâm troïng luaân lyù. Ngaøi noùi tieáp : “Vì ñöùc tin laø ñieàu cam keát vôùi Thieân Chuùa maø troå sinh hoa traùi trong vieäc laøm” (Mt 12. ngöôøi ta maéc toäi troïng khi hoï hieåu bieát vaø töï yù.43-45 . “ Ñöùc tin ñoøi buoäc con ngöôøi tuaân giöõ Möôøi Ñieàu Raên vaø böôùc theo Chuùa Gieâsu ngay caû hy sinh maïng soáng cuûa mình vì Chuùa Gieâsu vaø vì Tin Möøng” (Mc 8. Roõ raøng vì lyù do naøy. Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II cuõng nhaéc nhôû chuùng ta raèng : “Coâng Ñoàng Trente long troïng ñònh tín nhö moät chaân lyù ñöùc tin Coâng giaùo : “Ôn coâng chính hoaù ñaõ laõnh nhaän xöa kia bò ñaùnh maát khoâng chæ do boû ñaïo maø thoâi nhöng coøn bôûi baát cöù toäi troïng naøo khaùc”” (soá 68 tham chieáu phieân hoïp thöù saùu cuûa Coâng Ñoàng Trente. vì baát cöù lyù do gì. Gal 5. DS 1544 . Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II nhaán maïnh : “Söï choïn löïa neàn taûng naøy laø moät choïn löïa töï do coù theå goïi caùch ñuùng ñaén laø moät cam keát ñònh höôùng toaøn theå ñôøi soáng luaân lyù cuûa con ngöôøi” (soá 65) − luoân luoân ñöôïc phaùt huy qua nhöõng quyeát ñònh coù yù thöùc vaø töï do. Ngaøi cuõng taùi khaúng ñònh giaùo huaán cuûa Giaùo Hoäi raèng. Canon 19.22). tham chieáu Toâng thö Reconciliatio et Poeritentia soá 17). Rm 8.35).

thaønh moät tu só hay moät hoïc giaû hoaëc luaät sö. choïn löïa trôû thaønh ngöôøi Kitoâ höõu. trong khi ñoù nhöõng loaïi choïn löïa khaùc ñoøi hoûi vaán ñeà leä thuoäc. chuùng höôùng daãn con ngöôøi theo caùch soáng xaùc ñònh. Thaùnh Toâma coù veû ñuùng khi noùi raèng nhöõng loaïi choïn löïa naøo ñoù bao goàm vaán ñeà ñöôïc nhaän bieát laø hoaøn toaøn khoâng phuø hôïp vôùi tình yeâu Thieân Chuùa vaø ñoàng loaïi vaø do ñoù phaù huyû nguyeân lyù ñôøi soáng tinh thaàn − luaân lyù chuùng ta. chuùng khoâng laøm lieân luïy löïa choïn ñoù nhö theå laø choái boû giaùo lyù Coâng giaùo veà toäi troïng (soá 70). maø vaán ñeà ñoù coù theå ñöôïc giao hoøa laïi vôùi tình yeâu nhö theá Theâm vaøo ñoù. choïn löïa gia nhaäp mafia hay Quoác xaõ hoaëc nhoùm buoân baùn ma tuyù. maëc duø traùi luaân lyù vaø khoâng thích hôïp vôùi tình yeâu hoaøn haûo ñoái vôùi cuûa Thieân Chuùa vaø ñoàng loaïi. Caàn 298 . Chaúng haïn. caùch soáng ngöôøi Kitoâ höõu vaø Toäi Troïng Baát chaáp nhöõng lôøi pheâ bình vöøa ñöôïc neâu leân. con ngöôøi quyeát ñònh vaän meänh chính mình laø hoaøn toaøn thuaän theo Thieân Chuùa hay choáng laïi Ngaøi (hay Ñaáng Toái haäu) naøo ñoù) coù veû laø giaû thuyeát khoâng roõ vaø khoâng caàn thieát. trong khi thöøa nhaän söï thöïc haønh töï do neàn taûng hay caên baûn nôi coát loõi cuûa con ngöôøi maø nhôø ñoù. ñuùng ra ñaén ñöôïc goïi laø nhöõng ñieàu cam keát. thì coù nhöõng loaïi choïn löïa töï do naøo ñoù. nhöõng ngöôøi uûng hoä choïn löïa neàn taûng coù veû ñuùng trong khi cho raèng söï khaùc bieät giöõa nhöõng vaán ñeà naëng vaø nheï ñöôïc tìm thaáy trong chieàu saâu ôû ñoù nhöõng loaïi haønh vi khaùc nhau phaù ñoå thöïc taïi hieän sinh cuûa con ngöôøi. Nhöõng cam keát Neàn Taûng.caùch öùng xöû töï noù maát traät töï hay xaùo troän do nhöõng hoaøn caûnh. choïn löïa laäp gia ñình. D.

ñöùc tin laø nguoàn moïi söï coâng chính hoaù vaø khôûi ñaàu cho söï cöùu ñoä. Cuoái cuøng. trong phuïng vuï Thöù Baûy Tuaàn Thaùnh) 49. DS 3008). Nhöõng cam keát naøy khoâng laø haønh vi bí nhieäm naèm saâu trong con ngöôøi ñeán noãi. trích daãn trong Coâng Ñoàng Vat.löu yù laø nhöõng cam keát nhö theá laø nhöõng thöïc haønh roõ raøng cuûa choïn löïa töï do maø con ngöôøi yù thöùc roõ raøng 48. daâng leân Thieân Chuùa maïc khaûi söï quy phuïc hoaøn toaøn cuûa lyù trí vaø yù chí. vôùi suy nghó con ngöôøi khoâng theå laøm cho noù thaønh ñoái töôïng cuûa yù thöùc roõ raøng. Hôn nöõa. haønh vi ñöùc tin soáng ñoäng laø moät choïn löïa töï do chaéc chaén. laäp tröôøng uûng hoä hay choáng laïi nhöõng gì chính ñaùng vaø thieän haûo. Vì vaäy. Ñieàu cam keát caên baûn naøy hay choïn löïa neàn taûng. nhö Germain Grisez ñaõ löu yù coù veû hôïp lyù khi cho raèng coù moät choïn löïa cô baûn hay cam keát cô baûn ñoái vôùi Kitoâ höõu − töùc laø choïn löïa trôû thaønh ngöôøi Kitoâ höõu qua pheùp Röûa (vaø neáu ñöôïc röûa toäi luùc nhoû laø choïn löïa ñeå chuaån nhaän lôøi cam keát khi laõnh pheùp Röûa trong Bí tích Theâm Söùc hay qua nhöõng cöû haønh khaùc. Giaùo Hoäi daïy. I : Hieán cheá tín lyù veà Ñöùc Tin. vaø nhöõng cam keát nhö theá ñoøi hoûi con ngöôøi phaûi coù nhöõng laäp tröôøng luaân lyù cô baûn. con ngöôøi phoù thaùc toaøn thaân cho Thieân Chuùa caùch töï do. Giaùo Hoäi daïy chuùng ta raèng ñöùc tin laø aân ban cuûa Thieân Chuùa vaø aân ban naøy ñöôïc laõnh nhaän do haønh vi con ngöôøi töï do 50. Nhö caùc nghò phuï Coâng Ñoàng Vat. chaúng haïn. ñoàng thôøi saün loøng chaáp nhaän maïc khaûi Ngaøi ban cho” (Dei Verbuma soá 5 . chöông III. II ñaõ daïy :”Phaûi baøy toû söï vaâng phuïc cuûa ñöùc tin. laäp tröôøng uûng hoä hay choáng laïi keá hoaïch yeâu thöông cuûa Thieân Chuùa. Giaùo Hoäi daïy : Choïn löïa chaéc chaén naøy ñöa con 299 .

Neáu thöïc hieän vôùi nhaän thöùc ñaàu ñuû vaø töï do. vôùi caùch soáng cuûa moät ngöôøi ñaõ trôû neân moät vôùi Ñöùc Gieâsu. töø chính luùc khôûi ñaàu cuûa mình Giaùo Hoäi ñaõ xem moät soá haønh vi luaân lyù xaáu laø hoaøn toaøn khoâng phuø hôïp vôùi nhöõng ñoøi hoûi cuûa ñöùc tin. Do vaäy. Toùm laïi. Noùi caùch khaùc.ngöôøi höôùng ñeán ñôøi soáng laøm nhöõng ñieàu toát” 51. … cuõng nhö nhöõng toäi tröïc tieáp ñoái nghòch vôùi ñöùc tin) (soá 54). Giaùo lyù naøy − caên cöù vaøo Thaäp giôùi vaø vaøo lôøi daïy cuûa Cöïu Öôùc vaø ñöôïc thaám nhuaàn trong Kerygma cuûa caùc toâng ñoà vaø thuoäc veà giaùo huaán sô khai cuûa Giaùo Hoäi. nghóa laø. gieát ngöôøi voâ toäi caùch chuû taâm. töø thôøi Taân Öôùc ñeán nay 53. ñöôïc Giaùo Hoäi thöôøng xuyeân khaúng ñònh cho ñeán ngaøy nay − ñöôïc xaùc minh trong kinh nghieäm cuûa moïi ngöôøi thuoäc moïi thôøi ñaïi” (soá 52). ngoaïi tình. toäi troïng laø loaïi toäi bao goàm vaán ñeà nghieâm troïng. Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II ñaõ daïy : “Coù nhöõng haønh vi maø töï noù vaø trong chính noù. chia seû caùi cheát vaø söï phuïc sinh cuûa Ngaøi. khoâng phuï thuoäc vaøo nhöõng hoaøn caûnh. vaán ñeà ñöôïc Giaùo 300 . Hôn nöõa. Giaùo Hoäi ñaõ daïy tröôùc sau nhö moät raèng. nhöõng haønh vi naøy luoân laø toäi naëng. nhöõng loaïi haønh vi rieâng bieät naøo ñoù taïo thaønh vaán ñeà nghieâm troïng vaø laø nhöõng toäi troïng neáu ñöôïc choïn löïa caùch hieåu bieát vaø töï do (gian daâm. haønh vi soáng ñöùc tin coù nhöõng ñaëc ñieåm ñònh roõ minh nhieân khoâng chæ toân troïng nhöõng gì con ngöôøi phaûi tin maø coøn toân troïng nhöõng gì phaûi laøm vaø kieàm cheá nhöõng gì khoâng neân laøm. luoân luoân laø sai traùi traàm troïng bôûi lyù do ñoái töôïng cuûa chuùng.

thì noù laïi coù theå ñöôïc tha thöù hoaëc do noäi dung cuûa noù maø Giaùo Hoäi thaåm ñònh laø khoâng phaûi laø hoaøn toaøn baát phuø hôïp vôùi ñôøi soáng maø ñöùc tin soáng ñoäng ñaõ uûy thaùc cho con ngöôøi vaø nhöõng ngöôøi khoâng tin ngay chính coù theå nhìn nhaän noäi dung ñoù khoâng phaûi hoaøn toaøn baát phuø hôïp vôùi söï cam keát cuûa hoï daãn ñeán cuoäc soáng ngay laønh veà luaân lyù.22-23). Trong khi toäi nheï laø traùi ñaïo ñöùc vaø khoâng phuø hôïp vôùi tình yeâu hoaøn haûo. 3. hay bôûi lyù do toäi nhaân thieáu hieåu bieát hay thieáu töï do. Vai troø Toäi Loãi trong ñôøi soáng chuùng ta : Con ñöôøng Toäi Loãi daãn ñeán Söï Cheát Thaùnh Phaoloâ noùi veà luaät maø ngaøi khaùm phaù trong nhöõng chi theå cuûa ngaøi. Giaùo Hoäi vaø caùc nhaø thaàn hoïc ñaõ xem ñoaïn vaên naøy cuûa thaùnh 301 . con ngöôøi quay maët khoûi Thieân Chuùa höôùng ñeán taïo vaät toát laønh naøo ñoù.Hoäi thaåm ñònh (cho laø) khoâng phuø hôïp vôùi ñôøi soáng ngöôøi ñöôïc môøi goïi ñeán vaø töï cam keát vôùi qua haønh vi ñöùc tin soáng ñoäng. Theâm vaøo. vì hoï coù trong loøng luaät töï nhieân. vaø caùch thöùc rieâng tham döï vaøo keá hoaïch yeâu thöông cuûa Thieân Chuùa ñoái vôùi cuoäc soáng con ngöôøi. Luaät trong nhöõng chi theå cuûa ngaøi khieán ngaøi coù khuynh höôùng theo nhöõng phöông caùch maø ngaøi bieát laø traùi vôùi luaân lyù. toäi troïng ñoøi hoûi phaûi coù suy nghó ñaày ñuû vaø choïn löïa töï do caùch ñích ñaùng cuûa con ngöôøi vì ñoù laø moät haønh ñoäng (coát loõi cuûa noù laø choïn löïa töï do vaø töï quyeát ñònh). qua ñoù. moät luaät ñoái nghòch vôùi luaät maø ngaøi tìm thaáy trong lyù trí cuûa mình (Rm 7. Ngay caû nhöõng ngöôøi khoâng tin cuõng coâng nhaän nhöõng choïn löïa xaáu veà maët luaân lyù bao goàm vaán ñeà thuoäc loaïi naøy thì hoaøn toaøn khoâng phuø hôïp vôùi lôøi cam keát daãn ñeán ñôøi soáng luaân lyù ngay chính. vaán ñeà ñöôïc bieát laø nghieâm troïng.

khi ñöôïc xaõ hoäi ñoùn nhaän. Nhö haäu quaû cuûa toäi nguyeân toå vaø duïc voïng maø toäi nguyeân toå gaây ra. nhö Coâng Ñoàng Vat. trôû thaønh moät phaàn caùch soáng cuûa xaõ hoäi ñoù. Chöùng töø Kinh Thaùnh veà thöïc taïi cuûa duïc voïng : Duïc voïng − coù nguoàn goác töø toäi nguyeân toå vaø laøm ta höôùng veà toäi caù nhaân − thì vaãn toàn taïi ngay caû trong nhöõng ngöôøi ñaõ ñöôïc taùi sinh trong nöôùc cuûa bí tích Röûa Toäi. II nhaéc nhôû chuùng ta. chuùng ta coøn laø nhöõng höõu theå ñam meâ vaø caûm xuùc vaø cuõng nhö nhöõng höõu theå coù lyù trí vaø yù chí. haønh vi toäi loãi cuûa caù nhaân.29) nhöõng giaù trò toái taêm. theâm vaøo vôùi vieäc bò cheá ngöï bôûi duïc voïng. Ngoaøi ra.Phaoloâ. nhöõng ñam meâ cuûa chuùng ta ñoâi luùc coù theå laøm neân nhöõng choïn löïa toäi loãi raát loâi cuoán chuùng ta. Keát quaû laø chuùng ta bò caùm doã vaø söùc maïnh to lôùn beân trong chuùng ta (nhöõng ñam meâ döôùi aûnh höôûng gaây tan vôõ cuûa duïc voïng) höôùng chuùng ta öng thuaän nhöõng gì chuùng ta bieát laø ñieàu xaáu luaân lyù. Ga 1. chuùng ta ñöôïc loâi keùo höôùng ñeán ñieàu thieän baèng söï thuùc ñaåy töï nhieân cuûa chuùng ta vaø bôûi luaät Chuùa ghi khaéc trong taâm hoàn vaø coù khuynh höôùng nghieâng veà ñieàu xaáu do duïc voïng ôû trong chuùng ta (Gaudium et Spes soá 13). Nhö caû Saùch Thaùnh (Jas 1. do baûn tính. chuùng ta thaáy chính mình trong ñieàu kieän tan raõ vaø caûm nghieäm nhöõng aùp löïc beân trong chuùng ta.13-14) laãn kinh nghieäm cuûa con ngöôøi minh chöùng. trong ñoù ngaøi dieãn taû kinh nghieäm phoå quaùt nôi con ngöôøi. Chuùng cuõng coù theå taïo neân nhöõng choïn löïa maø chuùng ta bieát laø raát maâu thuaãn vôùi luaät Thieân Chuùa.12 . Hôn nöõa. cung caáp göông xaáu vaø 302 .16 . Iga 5. theá gian bò toäi ñònh höôùng (Rm 5.

Noù laøm cho chuùng ta nhaän thöùc nhöõng khaû naêng cuûa toäi maø neáu khoâng thì noù coù theå vaãn coøn khoâng ñöôïc bieát . noù coù theå chuaån bò ñeå daãn ñeán toäi troïng. Tuy nhieân. caên tính rieâng chuùng ta laø keû toäi loãi.8). chuû taâm laøm nhöõng gì chuùng ta bieát laø xaáu luaân lyù vaø baèng caùch naøy ñeå sang moät beân keá hoaïch yeâu thöông cuûa Thieân Chuùa. thaäm chí chuùng ta tìm caùch giaáu gieám chính mình. chuùng ta bò laøm cho coù khuynh höôùng boùp meùo moái lieân heä cuûa chuùng ta vôùi Thieân Chuùa baèng söï töï do cho laø ñuùng ñaén hay ñoâi khi baèng söï ñaáu tranh. noù ñaët chuùng ta trong tình traïng khoù maø traùnh khoûi toäi troïng. nhö chuùng ta tìm caùch ñeå lieân keát ñôøi soáng chuùng ta vôùi caùi toâi toäi loãi maø chuùng ta töï gaây ra. Moät khi chuùng ta töï do quy phuïc côn caùm doã. cha keû gian doái nhö sö töû gaàm theùt raûo quanh tìm moài caén xeù (1Pr 5. toäi nheï chæ laø toäi theo nghóa loaïi suy. 303 . choïn löïa töï quyeát rieâng chuùng ta. caùch maïnh meõ. Ñieàu naøy daãn chuùng ta ñeán hôïp lyù hoaù nhöõng choïn löïa toäi loãi cuûa mình. Maëc duø. Theâm vaøo nhöõng nguoàn coäi beân trong theá giôùi xui khieán chuùng ta phaïm toäi thì ma quyû. Noù thöôøng xuyeân laøm cho nhöõng ñoái töôïng maø chuùng ta bò caùm doã theo ñuoåi baèng toäi troïng trôû neân haáp daãn.thöôøng xuyeân xoâ ñaåy chuùng ta ñeán toäi loãi vaø taïo söùc eùp treân chuùng ta ñeå phaïm toäi 56. theâm nöõa. Nhö Saùch Thaùnh daïy ma quyû vaø cô binh cuûa chuùng ñang tìm caùch daãn ñöa chuùng ta ñeán söï aùc. chuùng ta seõ leä thuoäc caùm doã. nguyeân nhaân duy nhaát cuûa toäi laø yù muoán töï do rieâng cuûa chuùng ta.

Nhöõng moái toäi khaùc laø nhöõng caùch hôïp lyù hoaù toäi loãi chuùng ta. söï toát laønh cuûa hoï ñoøi hoûi ñieàu chuùng ta maø chuùng ta khoâng thích. nhaát laø ñoái vôùi baát cöù caùi gì ñe doaï ñoái vôùi caùi toâi ñaày toäi loãi cuûa chuùng ta (soá 61). Vôùi tính chaát laø moät moái toäi ñaàu. 1Ga 5. kieâu ngaïo laø moät khuynh höôùng tìm söï thoûa maõn thaân phaän vaø söï kính troïng cuûa ngöôøi khaùc . choáng laïi Thaùnh Thaàn (Mt 12. Do ñoù. Moät soá toäi naøy laø thaùi ñoä caïnh tranh vôùi tình yeâu Thieân Chuùa vaø ñoàng loaïi. Tham lam. Baûy moái toäi ñaàu nhö theá thöôøng ñöôïc goïi laø : Kieâu ngaïo (töï maõn). Baèng caùch naøy. meâ aên uoáng. Töø thôøi thaùnh 304 . Saùch Thaùnh noùi ñeán toäi taän caên hôn toäi troïng nhaát. Ganh gheùt laøm cho chuùng ta gheùt ñieàu toát laønh cuûa ngöôøi khaùc. vò Giaùo Hoaøng theá kyû thöù VIII. hôøn giaän. ganh gheùt.31-32 . löôøi bieáng. Theo ñöùc tin Coâng giaùo. chuùng laø nhöõng moái toäi ñaàu hay caên nguyeân nhöõng toäi khaùc. tham lam (Avarice). moïi toäi trong ñôøi soáng coù theå ñöôïc tha vì tình yeâu voâ cuøng cuûa Thieân Chuùa (DS 349). Daâm duïc vaø meâ aên uoáng laø nhöõng tính khí ñaùp öùng ngay nhöõng khuynh höôùng thoaû maõn ngay nhöõng haøi loøng caûm xuùc .16). choáng laïi noã löïc caàn thieát ñeå töø boû nhöõng raøng buoäc toäi loãi 59. moät khunh höôùng thoûa maõn tính sôû höõu. khi noùi veà toäi. daâm duïc. Tuy nhieân Saùch Thaùnh coøn noùi ñeán nhöõng toäi khoâng theå ñöôïc tha thöù theo yù nghóa laø chuùng taïo neân moät söï choáng ñoái laïi caùch khuûng khieáp chaân lyù vaø aùnh saùng. giaän döõ laø moät khuynh höôùng tieâu dieät.Truyeàn thoáng Coâng giaùo cuõng nhìn nhaän moät soá toäi laø chính yeáu trong möùc ñoä. löôøi bieáng laøm cho chuùng ta coù chieàu höôùng caûn trôû söï söûa ñoåi ñôøi soáng luaân lyù vaø tinh thaàn cuûa chuùng ta. Töø thôøi thaùnh Greâgoânoâ Caû. Vì vaäy. vì noù laø toäi maø baûn tính cuûa noù ngaên caûn söï tha thöù.

chuùng ta coù theå troâng caäy vöõng vaøng vaøo Thieân Chuùa. thieân thaàn hay ma vöông quyû löïc. töï quyeát ñònh cuûa chuùng ta quay löng khoûi Thieân Chuùa vaø leà luaät yeâu thöông cuûa Ngaøi ñeå trung thaønh quaù möùc vôùi ñieàu toát thuï taïo vaät naøo ñoù maø trong thöïc teá. ÑEÅ KEÁT LUAÄN Qua vieäc töï yù laøm ñieàu gì chuùng ta bieát laø xaáu tröôùc maét Thieân Chuùa. chuùng ta môùi coù theå ñöôïc hieäp nhaát laïi vôùi Thieân Chuùa vaø soáng laïi moät ñôøi soáng Thaùnh Thieän. laø Emmanuel. chuùng ta ñaët chuùng theá vaøo choã cuûa Thieân Chuùa. vì nhö thaùnh Phaoloâ ñaõ noùi maïnh meõ : “Cho duø laø söï cheát hay söï soáng. aên naên coù theå coù ñöôïc nhôø söï cheát vaø Phuïc Sinh cuûa Chuùa Gieâsu. Chæ do haønh vi töï quyeát ñònh hoaùn caûi. Baèng lyù leõ chuùng ta taïo ra söï ngaên caùch ñoù ngaøy caøng roäng lôùn hôn cho ñeán khi chuùng ta khoâng theå naøo nghe lôøi môøi goïi cuûa Ngaøi vaø nhaän bieát lôøi Chaân Lyù maø Ngaøi ñaõ noùi trong theá gian naøy nöõa. phaùt xuaát töø vieäc khoâng hoái caûi ban ñaàu qua söï ngoan coá. moät ñôøi soáng Hoaùn Caûi thöôøng xuyeân vaø lôùn leân trong Chaân Lyù vaø Söï Soáng. Khoâng aên naên giôø cuoái cuøng ñöa chuùng ta ñeán hoaû nguïc. Phuùc AÂm laø Tin Möøng cuûa chính Thieân Chuùa ñaõ ñeán cöùu ñoä chuùng ta khoûi toäi loãi. hieän taïi hay töông lai hoaëc baát cöù söùc maïnh 305 . chuùng ta taïo ra moät hoá ngaên caùch giöõa chính chuùng ta vôùi Thieân Chuùa. ganh gheùt aân hueä ñöôïc ban cho ngöôøi khaùc ñeán vieäc khoâng aên naên giôø cuoái cuøng (soá 62). töø choái chaân lyù ñaõ ñöôïc nhaän bieát.Augustinoâ. Nhöng trong noã löïc naøy. thaát voïng. töï phuï. ôû vôùi chuùng ta vaø cho chuùng ta. lìa xa ñôøi ñôøi khoûi Thieân Chuùa baét ñaàu trong cuoäc soáng naøy xuyeân qua nhöõng choïn löïa töï do. caùc nhaø thaàn hoïc ñaõ ñöa ra moät danh saùch caùc toäi choáng laïi Thaùnh Thaàn.

38-39). Khoâng coù gì taùch chuùng ta ra khoûi Thieân Chuùa . Duy chuùng ta töï taùch khoûi Ngaøi baèng caùch khöôùc töø tình yeâu vaø töø choái loøng thöông xoùt cuûa Ngaøi. Saùch Giaùo Lyù Giaùo Hoäi Coâng giaùo cung caáp moät baûn giaûi thích raát ñaày ñuû veà toäi ngaén goïn nhöng maø chöông naøy raát phuø hôïp vôùi noù trong nhöõng soá 1846-1876. hay baát cöù loaøi thuï taïo naøo khaùc. trôøi cao hay vöïc thaúm. khoâng coù gì taùch ñöôïc chuùng ta ra khoûi tình yeâu cuûa Thieân Chuùa theå hieän nôi Ñöùc Kitoâ. 306 .naøo. Chuùa chuùng ta” (Rm 8.

(Lc. Chuùa 307 .Tm. 26). Giaùo Hoäi laø "röôøng coät cuûa chaân lyù" (X 1. toâi seõ ñöa ra vaán ñeà baát ñoàng vôùi giaùo huaán cuûa Giaùo Hoäi. 16-17. Ñeå ñaït ñöôïc muïc ñích naøy. 1. (20. (15. 1-4). 7-15). (Cv.1. 26-27). Lc. Sau cuøng toâi seõ xem xeùt baûn chaát caâu traû lôøi cuûa ngöôøi coâng giaùo ñaùp laïi giaùo huaán cuûa huaán quyeàn ñöôïc coi laø chính thöùc nhöng khoâng baát khaû ngoä veà caùc vaán naïn luaân lyù. 21-22). 24. tröôùc tieân toâi seõ xem xeùt baûn chaát cuûa quyeàn giaûng daïy hoaëc huaán quyeàn cuûa Giaùo Hoäi vaø nhöõng caùch thöùc khaùc nhau qua ñoù quyeàn naøy ñöôïc thi haønh.15.49. Ngaøi seõ khoâng boû hoï moà coâi vaø Ngaøi seõ gôûi Thaùnh Thaàn ñeán ñeå trôï giuùp hoï (X Ga. (2. Vai troø cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn song song vôùi vai troø caùc toâng ñoà. Chuùa Gieâsu ñaõ höùa vôùi caùc moân ñeä raèng.8). caû hai cuøng laøm chöùng cho Chuùa Gieâsu vaø thoâng truyeàn chaân lyù ñaõ ñöôïc Maïc Khaûi nôi Ngaøi cho caùc coäng ñoaøn Kitoâ höõu ñaàu tieân (X Ga. Tieáp ñeán toâi seõ nhaän ñònh vaán ñeà laø huaán quyeàn giaûng daïy khoâng sai laàm moät soá caùc chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø hay khoâng. Quyeàn giaûng daïy vaø muïc vuï trong Giaùo Hoäi: Ngöôøi Coâng giaùo tin raèng.15).26-27). Trong töông quan vôùi vaán naïn ñaëc bieät naøy.3.CHÖÔNG VI GIAÙO HOÄI NHÖ VÒ THAØY DAÏY LUAÂN LYÙ Muïc ñích cuûa chöông trình naøy laø khaûo saùt vai troø cuûa Giaùo Hoäi nhö vò thaøy daïy luaân lyù.14.

Ngaøi laø thuû laõnh cuûa toâng ñoà ñoaøn. Giaùo Hoäi khoâng ngöøng truyeàn laïi cho moïi theá heä taát caû nhöõng gì laø chính Giaùo Hoäi. Caùc toâng ñoà ñaõ ñöôïc tuyeån choïn ñeå ñoùn nhaän maïc khaûi cuûa Thieân Chuùa nôi Ñöùc Gieâsu. nhö Coâng Ñoàng Vat. maø Ñöùc Gieâsu ñaõ gôûi caùc toâng ñoà ñeán ñeå rao giaûng chaân lyù cho hoï (Mt. Töø ñoù caùc toâng ñoà truyeàn giao laïi nhöõng gì hoï ñaõ laõnh nhaän.. ñôøi soáng vaø phuïng töï.16. Baèng loái naøy. nhöng khoâng coù nghóa laø maïc khaûi naøy daønh rieâng cho mình hoï maø thoâi nhöng coøn cho toaøn theå nhaân loaïi. 308 . taát caû nhöõng gì Giaùo Hoäi tin. Lôøi giaûng daïy cuûa caùc toâng ñoà laø phöông theá qua ñoù.Thaùnh Thaàn khoâng maïc khaûi ñieàu gì môùi.3).. 15-17).20).21. qua giaùo lyù. trong Toâng ñoà ñoaøn Pheâroâ. "Ñaù Taûng".16) vaø laø ngöôøi Ñöùc Gieâsu ñaõ uyû thaùc traùch nhieäm cuûng coá anh em mình (Ga. treân ñoù Ñöùc Gieâsu ñaõ thaønh laäp Giaùo Hoäi (Mt.20).2.15) vaø khuyeân baûo hoï phaûi cöông quyeát chieán ñaáu cho nieàm tin ñaõ moät laàn ñöôïc trao cho hoï vaø cho taát caû moïi ngöôøi (Giud. Giaùo Hoäi ñaõ ñöôïc thieát laäp cho hoâm nay vaø maõi maõi (X Eph. Trong Giaùo Hoäi. maïc khaûi cuûa Chuùa ñaõ ñöôïc thoâng truyeàn cho Giaùo Hoäi cuûa caùc toâng ñoà. Nhöõng gì ñöôïc löu truyeàn bôûi caùc toâng ñoà bao goàm moïi söï nhaèm phuïc vuï ñeå nuoâi döôõng ñôøi soáng daân Chuùa. khuyeân raên caùc tín höõu duy trì caùc truyeàn thoáng hoï ñaõ laõnh nhaän ñöôïc baèng lôøi rao giaûng hoaëc thö tín (2Thes.16. trong söï thaùnh thieän vaø gia ñaêng nieàm tin. ñuùng hôn Ngaøi giuùp cho caùc toâng ñoà hieåu ñöôïc maïc khaûi cuûa Thieân Chuùa nôi Ñöùc Gieâsu (X Ga.2 khaúng ñònh laø "nhaèm ñöôïc giöõ gìn qua nhieàu theá heä keá tieáp nhau ñeán thôøi taän cuøng.2.12. Hôn nöõa. vì treân neàn taûng caùc toâng ñoà.28. caùc toâng ñoà giöõ vò trí Haøng ñaàu (X 1Cor.13-15). 28).

Hôn nöõa. töùc quyeàn chaên daét Giaùo Hoäi. Quyeàn ñoù ñöôïc trao laïi cho Giaùm Muïc ñoaøn laø nhöõng ngöôøi keá tuïc caùc toâng ñoà.20). Nhö caùc thaàn hoïc gia ñöông thôøi chuû tröông. nhaân danh Ñöùc Kitoâ. trong Giaùm Muïc ñoaøn. Chuùa laäp caùc Giaùm muïc ñeå thay theá vai troø cuûa caùc toâng ñoà laøm muïc töû cuûa Giaùo Hoäi. bôûi vaäy. Thaùnh Coâng Ñoàng daïy raèng. cuõng vaäy. nhö chöùc vuï maø Chuùa ñaõ chæ trao cho moät mình Pheâroâ nhö Ngöôøi ñöùng ñaàu caùc toâng ñoà. caùc chaân lyù ñöùc tin vaø taát caû nhöõng gì nhaèm phuïc vuï cho daân Chuùa soáng cuoäc soáng thaùnh thieän (Dei Verbum soá 8).28. caàn nhaán maïnh quyeàn giaûng daïy naøy laø quyeàn muïc vuï thieát yeáu vaø öu tieân töï baûn chaát. chöùc vuï ñoù luoân toàn taïi vaø cuõng ñeå vaäy chöùc vuï maø caùc toâng ñoà ñaõ laõnh nhaän. ai laéng nghe caùc Giaùm Muïc laø laéng nghe Ñöùc Gieâsu. Noùi toùm laïi.2 ñaõ daïy roõ raøng raèng: "Söù maïng thaàn linh naøy ñöôïc Ñöùc Gieâsu uyû thaùc cho caùc toâng ñoà phaûi toàn taïi cho ñeán ngaøy taän theá " (Mt.10. ñöôïc uyû thaùc cho Giaùm Muïc ñoaøn döôùi quyeàn thuû laõnh cuûa Giaùo Hoaøng Roma 1. Coâng Ñoàng Vat. huaán quyeàn ñöôïc hieåu chính xaùc laø quyeàn giaûng daïy. ai khinh deã caùc Ngaøi laø khinh deã Ñöùc Kitoâ vaø Ñaáng ñaõ sai Ñöùc Kitoâ (Lc. do yù muoán cuûa Thieân Chuùa. vôùi traùch nhieäm chaêm soùc caùc linh hoàn (The Cura animarum) 2. Bôûi theá. Hôn nöõa. phaûi toàn taïi vaø ñöôïc bôûi chöùc thaùnh cuûa caùc Giaùm Muïc. nhö thaùnh Toâma thôøi trung coå ñaõ noùi raèng. vaø nhö quyeàn thuû laõnh Toâng ñoà ñoaøn ñaõ ñöôïc Chuùa trao cho Pheâroâ.16) (Lumen Gentium soá 20). Giaùm Muïc Roâma. quyeàn ñöùng ñaàu naøy. Vì theá.Ñöùc tin coâng giaùo nhaän raèng quyeàn ñöôïc Ñöùc Kitoâ trao cho Pheâroâ vaø caùc toâng ñoà khaùc ñeå giaûng daïy nhaân danh Ñöùc Gieâsu vaãn coøn toàn taïi trong Giaùo Hoäi. tröôùc tieân 309 . phaûi ñöôïc trao truyeàn laïi cho ñaáng keá vò Thaùnh Pheâroâ. ñöôïc trao cho ngöôøi keá vò thaùnh laø Pheâroâ.

quyeàn vöôït treân con ngöôøi. Ñuùng hôn laø lieân quan ñeán caùc chaân lyù vöøa thuoäc ñöùc tin laãn luaân lyù.6).ñieàu naøy khoâng mang quyeàn taøi phaùn lieân quan ñeán kyû luaät vaø phaåm traät cuûa Giaùo Hoäi.vaø caùc chaân lyù phaûi soáng. Maàu nhieäm veà söï keát hôïp giöõa baûn tính Thieân Chuùa vaø baûn tính nhaân loaïi trong moät ngoâi vò cuûa Chuùa Gieâsu.II ñaõ ñöôïc nhaéc ñeán. ÑGH ñaõ noùi vôùi caùc ñoïc giaû raèng. Sau ñoù Ngaøi khaúng ñònh ñieàu naøy baèng moät ñoaïn trích quan troïng töø Hieán Cheá Dei Verbum.II veà Maïc Khaûi thaàn linh. "roõ raøng xuaát phaùt töø truyeàn thoáng soáng ñoäng". caùc chaân lyù maø töø ñoù nhöõng söï choïn löïa vaø haønh ñoäng cuûa haønh vi nhaân linh phaûi tuaân theo khi chuùng phuø hôïp vôùi ñôøi soáng maø caùc Kitoâ höõu ñaõ nhaän vôùi tö caùch nhöõng ngöôøi con nuoâi cuûa Thieân Chuùa. nhaân danh Ñöùc Kitoâ. Taát caû nhöõng ñieàu naøy ñöôïc Ñöùc Gioan Phaolo II toùm taét ñaày ñuû trong Thoâng ÑieäpVentatis Splendor. ñôøi soáng Ba Ngoâi noäi taïi nôi Ngaøi. quyeàn vöôït treân con ngöôøi ñaõ ñöôïc Ñöùc Kitoâ uyû thaùc cho caùc toâng ñoà vaø nhöõng ngöôøi keá vò cuûa Ngaøi. Hieán Cheá tín lyù cuûa Coâng Ñoàng Vat. Trong khi môøi goïi caùch khaån thieát höôùng tôùi nhöõng baûn vaên toái Quan troïng cuûa Coâng Ñoàng Vat. Bôûi theá huaán quyeàn vöøa giaûng daïy. nhö nhöõng phaàn töû soáng ñoäng cuûa thaân mình Ñöùc Kitoâ vaø laø Ñeàn Thôø cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn (1. vaø töông töï .nhö nhöõng chaân lyù lieân quan ñeán baûn tính cuûa Thieân Chuùa. caùc chaân lyù phaûi tin . nghóa laø caùc chaân lyù veà luaân lyù. Hieán Cheá naøy nhaéc nhôû chuùng ta raèng :" nhieäm vuï daãn giaûi Lôøi Chuùa caùch chaân thaät duø laø thaønh vaên hay trong Thaùnh Truyeàn ñaõ ñöôïc uyû thaùc cho 310 . Veà phaàn keát luaän ñaàu tieân trong Thoâng Ñieäpnaøy. Ñöùc Gioan Phaolo II noùi raèng.Cor.

quyeàn ñöôïc thi haønh nhaân danh Ñöùc Gieâsu Kitoâ" (Veritatis Splendor soá 27) vôùi ñoaïn trích töø Hieán Cheá (Dei Verbum soá 10). Nhöng ñieàu quan troïng phaûi nhôù laø huaán quyeàn coù traùch nhieäm vaø coù quyeàn ñeå nhaän ñònh nguoàn goác cuûa söï khoân ngoan naøy töø ñaâu. chaân lyù seõ giaûi thoaùt chuùng ta khoûi noâ leä toäi loãi vaø giuùp chuùng ta soáng keát hôïp vôùi Ñöùc Kitoâ. Ngaøi löu yù raèng. 311 . huaán quyeàn coù nhieäm vuï vaø ñaëc suûng cuûa Thieân Chuùa trao ban vaø quyeàn ñeå giaûi quyeát caùc tranh caûi khi chuùng aûnh höôûng ñeán ñöùc tin vaø ñôøi soáng cuûa Giaùo Hoäi. nhö moät chaân lyù quan troïng trong nieàm tin cuûa mình. ngöôøi Coâng giaùo tin Ñöùc Gieâsu khoâng boû chuùng ta moà coâi vaø ñaõ kyù thaùc nôi huaán quyeàn quyeàn vöôït treân con ngöôøi ñeå coâng boá nhaân danh Ngaøi nhöõng ñieàu lieân quan ñeán ñöùc tin vaø chaân lyù. Ñaây laø traùch nhieäm cuûa huaán quyeàn. huaán quyeàn cuõng phaûi "höôùng veà söï khoân ngoan cuûa Thaàn hoïc" ñöôïc tìm thaáy trong coäng ñoaøn. Nhö Avery Dulles ñaõ ghi nhaän . Ñaây laø traùch nhieäm cuûa huaán quyeàn nhaèm phaân bieät caùc laäp tröôøng thaàn hoïc naøo töông hôïp vôùi nhaän thöùc cuûa chính Giaùo Hoäi veà nhöõng gì treân heát thuoäc veà ñôøi soáng ngöôøi Kitoâ höõu vaø nhöõng gì laø khoâng nhö Dulles ñaõ löu yù 5. Caùc thaàn hoïc gia thöôøng maâu thuaãn laãn nhau. neáu ñieàu naøy laøm cho söù maïng cuûa huaán quyeàn ñöôïc thöïc hieän caùch hieäu quaû 4.nhöõng ai coù traùch nhieäm vôùi huaán quyeàn soáng ñoäng cuûa Giaùo Hoäi. caùc tranh caõi vaø thaûo luaän noåi leân trong Giaùo Hoäi vaø trong giôùi caùc thaàn hoïc gia. nhaèm daïy cho nhöõng ngöôøi tín höõu con ñöôøng ñi ñeán söï soáng ñôøi ñôøi.

Tröôùc tieân. vaø taát caû caùc Kitoâ höõu bao goàm Giaùo Hoaøng.Theo ñöùc tin Coâng giaùo.. Vaø cuõng baèng caùch naøy. giaùo daân vaø caùc thaàn hoïc gia phaûi chaáp nhaän caùc giaùo huaán naøy nhö chaân lyù. Giaùm Muïc. Nhöng ñoâi khi khi vaán ñeà ñöôïc ñöa ra caùch baát khaû ngoä duø thuoäc ñöùc tin hay luaân lyù. nhöng phaûi ñöôïc ñoùn nhaän vôùi "söï thuaän phuïc mang tính toân giaùo cuûa yù chí vaø lyù trí". vaø Ñöùc Giaùo Hoaøng Pioâ XII ñaõ ñònh tín vieäc thaân xaùc Ñöùc Maria vinh hieån leân trôøi.. quyeàn vöôït treân con ngöôøi. Baèng hình thöùc naøy. Thuù 312 . . nghóa laø. Ñöùc Giaùo Hoaøng Pioâ IX ñaõ ñònh tín Tín Ñieàu Ñöùc Maria thuï thai voâ nhieãm nguyeân toäi. Caùc giaùo huaán ñöôïc ñeà nghò theo hình thöùc naøy ta phaûi laáy ñöùc tin maø chaáp nhaän. Hình thöùc giaûng daïy voâ ngoä naøy ñöôïc goïi laø quyeàn thi haønh cuûa Huaán quyeàn. Coâng Ñoàng Niceù ñaõ ñònh tín chaân lyù ñöùc tin veà söï keát hôïp giöõa nôi moät Ngoâi vò duy nhaát cuûa Ñöùc Kitoâ. huaán quyeàn ñöôïc uyû thaùc nôi Giaùm Muïc ñoaøn döôùi quyeàn laõnh ñaïo cuûa ÑGH luoân giaûng daïy vôùi uy quyeàn cuûa Ñöùc Kitoâ. vôùi söï chaéc chaén raèng ñieàu ñöôïc ñeà nghò thì tuyeät ñoái khoâng thay ñoåi vaø ngöôøi tín höõu phaûi hoaøn toaøn tuaân theo. Ñieàu raát quan troïng huaán quyeàn coù theå giaûng daïy khoâng sai laàm caùc vaán ñeà veà luaân lyù vaø ñöùc tin theo hai caùch khaùc nhau. moät vaán ñeà ñöùc tin hay luaân lyù coù theå ñöôïc coâng boá caùch long troïng hoaëc laø bôûi Coâng Ñoàng chung hoaëc bôûi ÑGH "vôùi quyeàn chuû chaên toái cao vaø thaøy daïy ñöùc tin"... Duø cho giaùo huaán ñöôïc ñöa ra theo hình thöùc naøy khoâng ñoøi söï thöøa nhaän cuûa ñöùc tin. Ngaøi coâng boá moät giaùo lyù veà ñöùc tin hay luaân lyù baèng moät phaùn quyeát chung thaåm (Lumen Gentium soá 25 DS 3074). caùc vaán ñeà ñöùc tin hay luaân lyù ñöôïc huaán quyeàn ñöa ra caùch chính thöùc vaø nhö laø chaân lyù nhöng khoâng baát khaû thay ñoåi caùch tuyeät ñoái . ÔÛ nhöõng thôøi ñieåm khaùc.

caùc Ngaøi laø caùc thaày daïy vaø laø thaåm phaùn cuûa caùc vaán ñeà ñöùc tin vaø luaân lyù. caùc phaùn quyeát cuûa caùc ngaøi phaûi ñöôïc tuaân phuïc vôùi söï chaáp nhaän trung thaønh vaø tuøng phuïc cuûa Ñöùc tin”. rieâng reõ khoâng höôûng ñöôïc ñaëc aân voâ ngoä. Nhöõng giaùo huaán nhö theá thì "phi baát khaû ngoä".hai. nghóa laø ñöôïc trình baøy nhö chung cuoäc vaø khoâng theå thay ñoåi laïi. Caùc thöïc haønh thoâng thöôøng haèng ngaøy thuoäc söù maïng khi caùc ñieàu kieän ñaëc thuø ñöôïc thoûa ñaùng. II veà Giaùo Hoäi (Lumen Gentium) ñaõ trình baøy roõ raøng caùc ñieàu kieän naøy. caùc Ngaøi noùi raèng: "Ñieàu naøy coøn roõ hôn trong tröôøng hôïp khi ñöôïc trieäu taäp trung moät Coâng Ñoàng chung cuûa Giaùo Hoäi toaøn caàu. Ñoaïn trích daãn taøi lieäu maø trong ñoù caùc nghò phuï Coâng Ñoàng ñaõ toùm taét truyeàn thoáng baát bieán ñaõ laõnh nhaän ñöôïc cuûa Giaùo Hoäi nhö sau : "Duø caùc Giaùm Muïc. ñieàu quan troïng Huaán quyeàn coù theå vaø thöïc söï giaûng daïy khoâng sai laàm caùc vaán ñeà luaân lyù vaø ñöùc tin trong "Hieán Cheá Tín Lyù" cuûa Coâng Ñoàng Vat. Khoâng phaûi taát caû caùc giaùo huaán cuûa huaán quyeàn ñöôïc ñeà nghò caùch baát khaû ngoä. Ñieàu caùc Nghò phuï Coâng Ñoàng Vat. II theâm vaøo trong ñoaïn naøy cuõng raát quan troïng ñaùng ghi nhôù. Tuy caùc giaùo huaán naøy cuûa huaán quyeàn veà ñöùc tin vaø luaân lyù khoâng ñöôïc ñeà nghò caùch baát khaû ngoä. nhöng vaãn coøn ñöôïc ñöôïc giaûng daïy bôûi chính uy quyeàn cuûa Ñöùc Kitoâ. thì buoäc phaûi döùt khoaùt tuyeät ñoái tuaân giöõ (Lumen Gentium soá 25). nhöng hieäp thoâng giöõa caùc Ngaøi vôùi nhau vaø vôùi Ñaáng keá vò thaùnh Pheâroâ trong caùc giaùo huaán lieân quan ñeán vaán ñeà ñöùc tin vaø luaân lyù. tuy theá caùc Ngaøi coâng boá giaùo lyù cuûa Ñöùc Kitoâ caùch voâ ngoä theo nhöõng ñieàu kieän sau: duø khi caùc ngaøi soáng taûn maùc khaép nôi treân theá giôùi. nhöng caàn thieát phaûi hieåu chính 313 . caùc Ngaøi cuøng ñoàng yù moät giaùo huaán ñaëc bieät naøo.

II ñaõ nhaéc nhôû chuùng ta. Ñuùng hôn. nhö caùc Nghò phuï cuûa Coâng Ñoàng Vat. hoï seõ hình thaønh töï beân trong nhöõng söï löïa choïn vaø haønh ñoäng cuûa mình. ñöôïc giaûng daïy vôùi uy quyeàn vöôït treân con ngöôøi. Khoâng ñöôïc coi Giaùo huaán döôùi hình thöùc naøy laø khaû ngoä. phaûi ñöôïc moïi ngöôøi nhìn nhaän nhö nhöõng chöùng nhaân chaân lyù thaàn linh coâng giaùo. Vieäc nhaän ra giaùo huaán cuûa Huaán quyeàn ñöôïc ñeà nghò vôùi uy quyeàn . chuùng raøng buoäc treân löông taâm ngöôøi Coâng giaùo ñoøi buoäc moät söï "trung thaønh saün saøng tuaân phuïc" cuûa trí khoân (obse quium religiosum). Duø caùc giaùo huaán nhö theá. nhöõng ngöôøi giaûng daïy trong söï hieäp thoâng vôùi Giaùo Hoaøng Roma". nhö nhöõng yù kieán hoaëc laø nhöõng loái dieãn taû cuûa moät ñöôøng loái ñaûng phaùi hoaëc “chính saùch nhaø nöôùc”. hoï bò ñoøi buoäc phaûi tuaân phuïc giaùo huaán cuûa caùc Giaùm Muïc. Caùc giaùo huaán naøy. duø laø giaùo huaán veà ñöùc tin hay luaân lyù ñaõ ñöôïc ñeà nghò theo phöông thöùc naøy vaø ñöôïc daïy bôûi huaán quyeàn nhö laø nhöõng chaân lyù thì ngöôøi tín höõu. "caùc Giaùm Muïc. Khi caùc Ngaøi tuyeân boá caùch uy quyeàn nhöng khoâng baát khaû ngoä. phaûi ñoùn nhaän döôùi aùnh saùng nhôø ñoù. veà phaàn caùc tín höõu. dieãn taû chính xaùc “yù” cuûa Ngaøi treân caùc vaán ñeà ñöôïc ñaët ra. coâng boá nhaân danh Ñöùc Kitoâ veà nhöõng vaán ñeà ñöùc tin vaø luaân lyù vaø phaûi gaén boù vôùi loøng trung thaønh saún saøng tuaân phuïc cuûa trí khoân. bao goàm caû caùc thaàn hoïc gia. Söï tuaân phuïc trung thaønh cuûa öôùc muoán vaø lyù trí 314 . vaø ñöôïc ñeà nghò nhö chaân lyù vaø chaéc chaén. khoâng nhö caùc giaùo huaán ñöôïc ñeà nghò laø baát khaû ngoä.xaùc laø ñieàu naøy coù yù nghóa gì. nhöng khoâng ñöôïc daïy caùch tuyeät ñoái khoâng theå ñoåi ñöôïc laø ñieàu kyû thuaät. ñöôïc trao ban cho huaán quyeàn do yù ñònh cuûa Ñöùc Kitoâ. tuy theá. khoâng troùi buoäc löông taâm ngöôøi trong ñöùc tin.

Baûn chaát cuûa söï trung thaønh saún saøng tuaân phuïc. Ñieàu naøy thì 315 . phuø hôïp vôùi tö töôûng vaø yù höôùng Ngaøi ñaõ trình baøy ñöôïc bieåu loä caùch chính thöùc qua tính chaát cuûa caùc taøi lieäu hoaëc qua vieäc caùc ngaøi nhieàu laàn ñeà nghò moät giaùo thuyeát hoaëc qua caùch tcaùc ngaøi trình baøy moät giaùo thuyeát (Lumen Gentium soá 25). vaø ngöôøi ta chaáp nhaän caùch chaân thaønh caùc phaùn quyeát cuûa Ngaøi. Ngöôøi coâng giaùo phaûi cuøng nhieät taâm chaáp nhaän vaø aân caàn vôùi caùc giaùo huaán naøy ñeå laøm cho chuùng trôû neân cuûa chính hoï vaø ñeå laøm cho ñôøi soáng cuûa mình phuø hôïp vôùi caùc giaùo huaán ñoù. Ñieåm chính ôû ñaây laø caùc giaùo huaán ñöôïc ñeà nghò caùch uy quyeàn nhöng khoâng baát khaû ngoä cuûa huaán quyeàn veà caùc vaán ñeà ñöùc tin vaø luaân lyù. ñöôïc nhìn nhaän moïi ngöôøi coâng giaùo nhö laø nhöõng bieåu hieän yù muoán cuûa Ñöùc Kitoâ vaø ñöôïc ñoùn nhaän nhö chaân lyù. ngay caû khi Ngaøi khoâng coâng boá töø Toâng Toøa (ex Cathedra).naøy phaûi ñöôïc baøy toû theo moät caùch theá ñaëc bieät ñoái vôùi quyeàn giaùo huaán ñích thaät cuûa Giaùo Hoaøng Roma. quyeàn giaûng daïy toái cao cuûa Ngaøi ñöôïc ñoùn nhaän vôùi söï toân kính. söï "trung thaønh tuaân phuïc cuûa yù muoán vaø lyù trí" seõ ñöôïc ñeà caäp nôi phaàn cuoái cuûa chöông naøy. 2. Thaät vaäy. moät soá caùc giaùo huaán luaân lyù cuûa huaán quyeàn ñöôïc ñeà nghò laø khoâng sai laàm. ví duï: caùc giôùi raên phoå quaùt vaø thoâng thöôøng nhö chuùng ta phaûi yeâu meán Thieân Chuùa vaø ñoàng loaïi vaø phaûi haønh ñoäng hoøa hôïp vôùi lyù trí “ngay thaúng” 7. Coù caùc Giaùo huaán luaân lyù ñaëc thuø ñöôïc giaûng daïy caùch baát khaû ngoä khoâng ? Taát caû caùc Thaàn hoïc gia Coâng giaùo ñeàu ñoàng yù raèng. theo caùch ñoù.

vieäc phaù thai. Tröôùc tieân. naêm 1969 Curran vaø nhöõng ngöôøi uûng hoä oâng ñaõ naïi tôùi ñoaïn 3 cuûa Giaùo luaät ñieàu soá 1323. toâi seõ ñieåm laïi caùch vaén goïn vaø pheâ phaùn nhöõng lyù do ñaõ ñöôïc gôïi ra bôûi caùc thaàn hoïc gia theo khuynh höôùng xeùt laïi naøy.. Tieáp ñeán. Caùc thaàn hoïc gia theo khuynh höôùng xeùt laïi tìm caùch ñeå cuûng coá cho lôøi tuyeân boá cuûa hoï theo nhieàu caùch. Curran laø moät luaät sö ngöôøi Myõ noåi tieáng nhaát veà vaán ñeà naøy. moät soá khaùc ôû Hoa Kyø vaø caùc nöôùc khaùc 8. Tröôùc tieân nôi phaàn naøy. Sau ñoù toâi seõ ñöa ra caùc chöùng côù vaø laäp luaän cho laäp tröôøng laø huaán quyeàn coù theå thöïc söï giaûng daïy caùch khoâng sai laàm veà moät soá vaán ñeà luaân lyù ñaëc bieät vaø thaät söï ñaõ giaûng daïy nhö theá. Richard Gula. Charles E. nhöng ñaây laø moät soá ñoâng bao goàm Daniel Maguire. Richard Mc Cormick. ñeå uûng hoä cho laäp tröôøng laø huaán quyeàn ñaõ khoâng vaø thöïc söï khoâng theå giaûng daïy caùch khoâng sai laàm veà caùc chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø. ví duï: Caùc chuaån möïc caám vieäc daâm duïc vaø ngoaïi tình. chuû yù gieát ngöôøi voâ toäi. hoï tuyeân boá raèng khoâng coù giaùo huaán luaân lyù ñaëc thuø naøo cuûa Giaùo Hoäi ñaõ ñöôïc ñònh tín caùch long troïng. vaø hoï naïi tôùi giaùo luaät ñeå cuûng coá cho lôøi tuyeân boá cuûa hoï.v. trong boä giaùo 316 . coá yù gieát maïng soáng ngöôøi voâ toäi. Francis Sullivan.v.khoâng tranh caõi. Ngaøy nay nhieàu thaàn hoïc gia coâng giaùo phuû nhaän vieäc Giaùo Hoäi ñaõ daïy hoaëc ngay caû coù theå daïy caùch khoâng sai laàm moät soá vaán ñeà luaân lyù ñaëc thuø vaø keát quaû laø khoâng coù chuaån möïc luaân lyù ñaëc bieät naøo ñaõ ñöôïc giaûng daïy bôûi huaán quyeàn. Ñieàu tranh caõi laø coù hay khoâng moät soá caùc chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø ñaõ ñöôïc huaán quyeàn giaûng daïy caùch khoâng sai laàm nhö laø tuyeät ñoái caám quan heä ngoaøi hoân nhaân.

ñoaïn noùi nhö sau: "Khoâng coù giaùo thuyeát naøo ñöôïc hieåu nhö laø ñöôïc ñònh tín baát khaû ngoä tröø khi ñöôïc bieåu thò roõ raøng". ñieàu naøy phuø hôïp vôùi nhöõng tieâu chuaån ñöôïc caùc nghò phuï trong Coâng ñoàng Vat II noùi roõ raøng khi ñaùnh giaù caùc giaùo huaán ñöôïc ñeà nghò khoâng sai laàm ngang baèng vôùi caùc giaùo huaán ñöôïc 317 . coù trong Boä giaùo luaät 1917 vaø ñöôïc laëp laïi nguyeân vaên trong Boä giaùo luaät 1983 ñaõ ñöa ra cuøng moät giaùo huaán veà tính baát khaû ngoä cuûa giaùo huaán thoâng thöôøng treân caùc vaán ñeà vöøa thuoäc ñöùc tin vaø luaân lyù nhö Coâng Ñoàng Vat. vaø cuøng ñoàng yù moät Giaùo huaán ñaëc bieät naøo thì phaûi tuaân giöõ caùch trieät ñeå 10. döôøng nhö do Curran vaø nhöõng ngöôøi theo oâng ñaõ lôø ñi caùch coù lôïi cho laäp tröôøng cuûa hoï ñieàu maø cuõng khoaûn giaùo luaät naøy ñaõ noùi trong ñoaïn ngay tröôùc ñoaïn hoï ñaõ keå ra ñoù laø: Giaùm Muïc ñoaøn cuõng ñöôïc höôûng quyeàn giaùo huaán voâ ngoä khi.Caùc Giaùm Muïc tuy ôû raûi raùc khaép nôi treân theá giôùi nhöng duy trì moái daây hieäp thoâng chung giöõa caùc Ngaøi vaø vôùi Ñaáng keá vò thaùnh Pheâroâ. Vaán ñeà ñoái vôùi laäp luaän naøy ôû choã noù giôùi haïn töø ngöõ "ñöôïc ñònh tín baát khaû ngoä" vaøo töø ngöõ ñöôïc "ñònh tín caùch long troïng".. Noùi caùch khaùc. Ñoái vôùi toâi vaø nhieàu ngöôøi khaùc.luaät cuõ naêm 1917 (= ñieàu luaät 749 trong Boä giaùo luaät môùi 1986).. giaûng daïy caùch thaåm quyeàn caùc vaán ñeà veà ñöùc tin vaø luaân lyù. Curran vaø nhöõng ngöôøi theo oâng khaúng ñònh raèng khoâng coù moät chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø naøo ñaõ ñöôïc ñònh tín caùch long troïng. Khoaûn Giaùo luaät naøy. nhö ñaõ thaáy. Curran vaø caùc thaàn hoïc gia theo khuynh höôùng xeùt laïi chæ ñôn thuaàn khoâng chòu xem xeùt vieäc Huaán quyeàn thoâng thöôøng haèng ngaøy coù ñeà nghò moät soá chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø laø khoâng sai laàm hay khoâng. II ñaõ ñöa ra ôû soá 25 Hieán Cheá Lumen Gentium. cuøng vôùi Giaùo Hoaøng Roma.

Bôûi theá. Lyù do thöù hai.ñònh tín caùch long troïng. 13 Vì lôøi coâng boá cuûa caùc thaàn hoïc gia thuoäc khuynh höôùng xeùt laïi ñaõ ñöôïc xem xeùt chi tieát nôi chöông ba vaø sai laàm traàm troïng neân cuõng 318 . hoï keát luaän raèng: Khoâng coù chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø naøo coù theå laø tuyeät ñoái vì kinh nghieäm con ngöôøi mang ñaëc tính ñang dieãn tieán (on going) vaø môû. hoï coäng taùc vôùi nhau ñeå xöû duïng trí naêng con ngöôøi 11.keát. ñieàu naøy lieân heä maät thieát vôùi vieäc hoï phuû nhaän caùc qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái. cho tôùi nay chöa töôûng töôïng ñöôïc. Nhö chuùng ta ñaõ thaáy trong chöông ba. ñöôïc caùc thaàn hoïc gia theo khuynh höôùng xeùt laïi ñöa ra nhaèm cuõng coá cho lôøi hoï khaúng ñònh raèng huaán quyeàn ñaõ khoâng daïy vaø thöïc söï khoâng theå daïy caùch khoâng sai laàm veà moät soá caùc chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø. hoï ñaõ thaát baïi khoâng naém baét caùch nghieâm tuùc khaû naêng coù moät soá giaùo huaán luaân lyù ñaëc thuø cuûa Giaùo Hoäi ñöôïc huaán quyeàn thoâng thöôøng ñeà nghò laø khoâng sai laàm. caùc thaàn hoïc gia thuoäc khuynh höôùng xeùt laïi khaúng ñònh raèng Huaán quyeàn khoâng theå ñôn giaûn giaûng daïy khoâng sai laàm veà caùc vaán ñeà luaân lyù ñaëc bieät. coù theå ñaët moät vaán ñeà luaân lyù vaøo trong heä thoáng qui chieáu khaû dó ñoøi hoûi vieäc xeùt laïi moät chuaån möïc khi ñaõ ñöôïc hình thaønh maø khoâng tính ñeán kinh nghieäm môùi 12. hoï quan nieäm raèng caùc chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø ñöôïc nhaän bieát caùch qui naïp bôûi vieäc con ngöôøi töø nhöõng con ngöôøi soáng chung vôùi nhau trong caùc coäng ñoaøn vaø suy tö veà nhöõng kinh nghieäm chung cuûa nhaân loaïi. Tieáp ñeán töø ñieåm naøy. Nhö moät thaàn hoïc gia ñöùng ñaàu thuoäc tröôøng phaùi xeùt laïi Francis Sullivan ñöa ra nhaän ñònh " chuùng ta khoâng bao giôø coù theå khaû naêng cho raèng: kinh nghieäm töông lai.

Do vaäy. nghóa laø Rahner sau Thoâng ÑieäpHumanae Vitae (caùc quan ñieåm cuûa Rahner tröôùc kia seõ ñöôïc baøn luaän döôùi ñaây) tuyeân boá raèng phaïm vi coù theå ñöôïc cuûa 319 . ñöôïc Thaùnh Boä Giaùo Lyù Ñöùc Tin aán haønh ngaøy 24/5/1990 ñaõ khaúng ñònh roõ raøng: "Maïc Khaûi cuõng chöùa ñöïng giaùo huaán luaân lyù töï noù coù theå ñöôïc nhaän bieát bôû lyù trí töï nhieân". Karl Rahner veà sau. DS 3005. Hieán Cheá Tín Lyù Dei Filius chöông II. vôùi phaàn tham khaûo ôû Coâng Ñoàng Vat. Ñaây laø giaùo lyù ñöùc tin töø ñoù caùc chuaån möïc luaân lyù naøy coù theå ñöôïc Huaán quyeàn giaûng daïy caùch “khoâng sai laàm" (soá 16. Noùi toùm laïi. Hôn nöõa. coäng vôùi söï sai soùt traàm troïng nhö vieäc tranh caõi veà caùc vaán ñeà luaân lyù ñaëc bieät (nhö ñaõ trình baøy ôû chöông III) cuõng ñaõ bò huaán quyeàn phuû nhaän caùch roõ raøng. caùc chuaån möïc ñöôïc ñaët treân baûn chaát cuï theå cuûa con ngöôøi (nhö ñaõ ñöôïc phaân bieät vôùi baûn chaát "Sieâu vieät cuûa con ngöôøi" laø chuû theå ñeå thay ñoåi.khoâng caàn thieát nhaéc laïi ôû ñaây ñieàu ñaõ pheâ phaùn 14. lôøi tuyeân boá cuûa caùc thaàn hoïc gia thuoäc khuynh höôùng xeùt laïi. toâi nghó raèng Huaán thò veà ôn goïi mang tính Giaùo Hoäi cuûa caùc thaàn hoïc gia vöøa coù tính khaån thieát vöøa quan troïng. Hoï vieän leõ raèng ñieàu ñöôïc goïi laø baûn chaát cuï theå cuûa con ngöôøi laø chuû theå chòu söï thay ñoåi cô baûn vaø do vaäy. phaàn nhaán maïnh ñöôïc theâm vaøo).I. Tuy con ñöôøng ñi ñeán caùc giaùo huaán luaân lyù gaëp khoù khaên do tình traïng toäi loãi cuûa con ngöôøi. Moät soá lyù do khaùc ñöôïc ñöa ra bôûi caùc thaàn hoïc gia naøy nhaèm bieän hoä cho söï baát ñoàng cuûa hoï laø Huaán quyeàn ñaõ khoâng vaø thöïc söï khoâng theå giaûng daïy caùch khoâng sai laàm veà caùc vaán ñeà luaân lyù ñaëc thuø laàn nöõa laïi coù quan chaët cheõ tôùi vieäc cuûa hoï phuû nhaän nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái.

traùnh ñieàu xaáu. Do vaäy. II.. Lôøi tuyeân boá cuûa caùc thaàn hoïc gia theo khuynh höôùng xeùt laïi ñaõ ñöôïc xem laïi ôû chöông III vaø ñaõ toû ra khoâng ñuû söùc thuyeát phuïc.. Huaán quyeàn. vaø khoâng caàn thaûo luaän nöõa. Hoï hoaøn toaøn thaát baïi trong vieäc xem xeùt khaû naêng moät soá giaùo huaán luaân lyù ñaëc thuø cuûa huaán quyeàn trong thöïc teá ñöôïc ñeà nghò laø khoâng sai laàm trong chöøng möïc hoï ñoái phoù vôùi nhöõng tieâu chuaån daønh cho caùc giaùo huaán ñöôïc ñeà nghò laø voâ ngoä maø chuùng ta thaáy ôû soá 25 trong Hieán cheá Lumen Gentium cuûa Coâng Ñoàng Vat. Töø taát caû caùc yù treân.. toâi keát luaän raèng nhöõng tranh luaän ñöôïc caùc thaàn hoïc gia thuoäc khuynh höôùng xeùt laïi ñöa ra ñeå cuûng coá cho söï baát ñoàng cuûa hoï cho raèng Huaán quyeàn ñaõ khoâng daïy vaø khoâng thöïc söï coù theå giaûng daïy caùch khoâng sai laàm veà caùc vaán ñeà luaân lyù ñaëc thuø.giaùo huaán luaân lyù coù tính voâ ngoä khoù traûi daøi tôùi caùc chuaån möïc caù nhaân hay rieâng bieät naøo cuûa luaân lyù Kitoâ giaùo 15. oâng chæ ñôn thuaàn khaúng ñònh raèng baûn chaát "cuï theå" laø chuû theå thay ñoåi caên baûn 16. Ñeå cuõng coá cho lôøi coâng boá cuûa oâng raèng tính voâ ngoä ñöôïc giôùi haïn nhöõng chuaån möïc tröøu töôïng vaø chung chung (döôøng nhö nhöõng chuaån möïc thuùc ñaåy chuùng ta laøm ñieàu toát. traùnh laøm nhöõng haønh ñoäng ñaõ ñöôïc keå laø voâ luaân lyù nhö theå gieát ngöôøi caùch baát chính). ôû ñaây cuõng khoâng caàn nhaéc laïi vieäc pheâ bình tö töôûng cuûa caùc thaàn hoïc gia naøy 17. Huaán quyeàn coù theå chæ roõ caùch chaéc chaén theo caùch caám ñoaùn loaïi löïa choïn vaø haønh 320 . laø chæ coù lyù beà ngoaøi. sau heát nhö chuùng ta ñaõ thaáy coù thaåm quyeàn vaø quyeàn ñoøi buoäc ñeå höôùng daãn caùc Kitoâ höõu theo con ñöôøng thaùnh thieän vaø cuoäc soáng phuø hôïp vôùi lôøi cam keát trong pheùp Röûa.

khoâng troäm caép. Lombard cuøng vôùi caùc thaàn hoïc gia trung coå vaø caùc thaàn hoïc gia coâng giaùo maõi tôùi thôøi môùi ñaây ñaõ quan nieäm raèng baát cöù sinh hoaït giôùi tính naøo hoaøn toaøn traùi vôùi 321 . Do ñoù. roõ raøng loaïi tröø khoâng nhöõng caùc quan heä vôùi ngöôøi khaùc ngoaøi ngöôøi phoái ngaãu cuûa mình (vieäc ngoaïi tình) maø coøn taát caû caùc sinh hoaït tính duïc ñöôïc choïn löïa töï do giao öôùc hoân nhaân. nhö giôùi raên "ngöôi khoâng ñöôïc ngoaïi tình" ñaõ ñöôïc hieåu theo truyeàn thoáng. Caàn löu yù raèng.ñoäng naøo cuûa con ngöôøi laø hoaøn toaøn khoâng phuø hôïp vôùi ñôøi soáng thaùnh thieän. ngoaïi tình. khi baøn luaän veà giôùi raên thöù saùu Peter Lombard trong taùc phaåm “ nhöõng cuoán soá 4” (Libri IV Sententiarum) ñöôïc duøng laøm neàn taûng cho thaàn hoïc coâng giaùo töø giöõa theá kyû XII ñeán XVI ñaõ nhaán maïnh raèng giôùi raên naøy ñoøi hoûi vieäc caám taát caû caùc sinh hoaït tình duïc ngoaøi hoân nhaân. khoâng ñöôïc noùi doái. nhö ñaõ ñöôïc toùm taét töø caùc giôùi raên cuûa Thaäp giôùi (Möôøi ñieàu raên) ñaõ ñöôïc hieåu caùch chính xaùc theo truyeàn thoáng trong Giaùo Hoäi.vaø caùc thaàn hoïc gia khaùc cuõng theá 18 . Chuùng ta khoâng ñöôïc gieát ngöôøi voâ toäi caùch coá yù. khoâng phaïm toäi daâm duïc. Toâi tin raèng. luyeán aùi. ñöôïc Huaán quyeàn giaûng daïy caùch khoâng sai laàm trong khi thi haønh thöôøng ngaøy cuûa quyeàn naêng thieâng lieâng ñaõ ñöôïc Chuùa trao ban. Do vaäy. toâi noùi ñieàu coát loõi cuûa Giaùo huaán luaân lyù coâng giaùo ñöôïc toùm taét trong caùc giôùi raên cuûa thaäp giôùi nhö nhöõng ñieàu ñaõ ñöôïc hieåu theo truyeàn thoáng trong Giaùo Hoäi. Ñaây laø caùch hieåu hoaøn toaøn chính xaùc giôùi raên naøy cuûa thaäp giôùi bôûi caùc giaùo phuï nhö Augustino 19. caùc nhaø kinh vieän thôøi trung coå vaø taát caû caùc thaàn hoïc gia coâng giaùo maõi ñeán giöõa thaäp nieân 1960.coát loõi cuûa giaùo huaán luaân lyù coâng giaùo.

Theâm vaøo ñoù. Naêm 1721. Trong ñoù Ngaøi noùi raèng. Coâng Ñoàng Vat. Theo giaùo lyù Roma. ñöôïc xuaát baûn vôùi thaåm quyeàn cuûa thaùnh Giaùo Hoaøng Pioâ V naêm 1566 vaø ñöôïc söû duïng treân khaép theá giôùi cho ñeán giöõa theá kyû naøy. vaø caùc giôùi raên naøy roõ raøng vaø trieät ñeå leân aùn khoâng nhöõng toäi daâm duïc. giaùo huaán trong giaùo lyù Roma 21. Giaùo lyù Roma ñöôïc moïi ngöôøi bieát ñeán laø giaùo lyù cuûa Coâng Ñoàng Trento. vaø traùi söï khaùc bieät giôùi tính cuûa caùc loaøi giöõa nam hay nöõ laø toäi troïng vaø laø vi phaïm giôùi raên naøy cuûa thaäp giôùi 20. Ngaøi goïi ñoù laø baûn in cuûa "Giaùo Huaán" laø giaùo lyù chung trong toaøn Giaùo Hoäi 22. ngoaïi tình nhöng coøn taát caû nhöõng toäi vi phaïm söï trong 322 . vieäc giöõ caùc giôùi raên cuûa thaäp giôùi laø toái caàn thieát cho ôn cöùu ñoä 24 . Ñöôïc nhieàu Giaùo Hoaøng ca ngôïi vaø caùc Ngaøi ra leänh raèng. buoäc duøng giaùo lyù naøy trong khaép Giaùo Hoäi toaøn caàu. caùc linh muïc quaûn xöù phaûi coù trong tay ñeå daïy giaùo lyù cho caùc tín höõu. nhö laø phöông theá ñeå baûo veä kho taøng ñöùc tin. nhö boä giaùo lyù naøy ñem laïi thaønh quaû keát quaû cuûa giaùo lyù naøy "ñôøi soáng luaân lyù cuûa ngöôøi tín höõu ñöôïc ñem lai söùc soáng môùi nhôø vieäc giaûng daïy hoaøn haûo hôn ñöôïc mang ñeán cho hoï". Töø taát caû nhöõng ñieàu treân ngöôøi ta coù theå thaáy yù nghóa chöùng töø cuûa boä giaùo lyù naøy ñoái vôùi caùc chaân lyù ñöùc tin vaø luaân lyù. Ñaây laø moät baèng chöùng ñaùng tin caäy veà giaùo huaán thoâng thöôøng haèng ngaøy cuûa caùc Giaùm Muïc treân khaép theá giôùi hieäp thoâng vôùi ÑGH. I noùi raèng. ñaõ ñöôïc uyû thaùc bôûi Coâng Ñoàng. chuû yeáu do Thaùnh Charles Borromeo vieát. vaø giaùo huaán veà giaùo lyù caùc giôùi raên cuûa thaäp giôùi cuõng raát quan troïng. ÑGH Cleùmento XIII aán haønh Thoâng Ñieäp In Dominico Agro daâng taëng cho Boä Giaùo Lyù naøy.muïc ñích hoân nhaân.

vaø trong khi nhìn nhaän caùc giôùi chöùc chính quyeàn coù theå keát aùn toäi phaïm vaø tham gia vaøo cuoäc chieán tranh chính nghóa – thì laïi leân aùn trieät ñeå vieäc gieát ngöôøi voâ toäi cuõng nhö vieäc töï saùt 26. Thaät theá. II. Döôùi aùnh saùng cuûa giaùo huaán roõ raøng naøy. Chaéc chaén ñieàu naøy coù nghóa laø Giaùo Hoaøng vaø caùc Giaùm Muïc trong söï hieäp thoâng vôùi Ngaøi ñaõ ñoàng yù raèng caùc giaùo huaán ñaëc bieät (cuï theå laø nhöõng ñieàu vöøa ñöôïc nhaéc ñeán) phaûi ñöôïc tuaân giöõ caùch tuyeät ñoái.saïch nhö caùc haønh vi ñoàng tính luyeán aùi laø hoaøn toaøn voâ luaân 25. sau khi ñaõ khaúng ñònh caùc vaán ñeà luaân lyù vaø ñöùc tin coù theå ñöôïc giaûng daïy khoâng sai laàm trong khi haèng ngaøy quyeàn giaùo huaán cuûa Giaùm Muïc treân khaép theá giôùi hôïp nhaát vôùi Giaùo Hoaøng. II phaùt bieåu veà caùc chuaån möïc luaân 323 . Vôùi Coâng Ñoàng Vat. giaùo huaán veà giaùo lyù Roma khoâng heà thay ñoåi gì caû. caû trong tình huoáng khi caùc Giaùm Muïc hoäi hoïp laïi vôùi nhau trong moät Coâng Ñoàng chung. vieäc xem xeùt giaùo lyù maø Giaùo Hoäi ñaõ söû duïng khaép nôi qua haøng theá kyû trong Giaùo Hoäi vôùi söï xaùc nhaän cuûa caùc Ñöùc Giaùo Hoaøng vaø caùc Giaùm Muïc ñòa phöông chöùng toû raèng giaùo lyù ñaõ daïy tuaân giöõ nhöõng qui luaät luaân lyù tuyeät ñoái ñaëc thuølaø toái caàn thieát cho söï cöùu roãi. Coâng Ñoàng ñaõ nhaéc laïi raèng. haønh ñoäng nhö caùc toân sö cuûa Giaùo Hoäi hoaøn vuõ vaø laø nhöõng ngöôøi phaùn quyeát caùc vaán ñeà veà ñöùc tin vaø luaân lyù. ñieàu naøy ñaõ ñöôïc khaúng ñònh caùch chaéc chaén. caùc giôùi raên naøy trong khi cho pheùp con ngöôøi gieát suùc vaät vaø nhöõng ngöôøi khaùc ñeå baûo veä söï soáng cuûa chính mình bôûi vieäc duøng söùc maïnh gaây cheát ngöôøi ñeå choáng laïi nhöõng cuoäc taán coâng voâ côù. Lumen Gentium). ñaõ nhaán maïnh : ñieàu naøy. Cuõng theá. ñieàu quan troïng nhaát laø xem xeùt nhöõng lôøi coâng boá then choát ñaõ caùc nghò phuï cuûa Coâng Ñoàng Vat. Toùm laïi.

Chaúng haïn.II. gaây cheát eâm dòu vaø töï töû tröïc tieáp. ‘haï nhaân phaåm’ "giam caàm voâ côù". Ñöôïc dieãn taû nhö theá. Khi tuaân giöõ nhö theá. soá 27). caùc Ngaøi ñaõ vaïch roõ nhieàu toäi aùc gheâ tôûm choáng laïi con ngöôøi vaø ñôøi soáng con ngöôøi baèng lôøi tuyeân boá raèng "söï ña daïng cuûa toäi aùc thì voâ soá: taát caû nhöõng gì ñi ngöôïc vôùi chính söï soáng nhö laø gieát ngöôøi. caùc Giaùm Muïc coù theå ñeà nghò caùc vaán ñeà ñöùc tin vaø luaân lyù caùch khoâng sai laàm. qua ñoù. taát caû nhöõng gì xuùc phaïm ñeán phaåm giaù con ngöôøi nhö laø nhöõng ñieàu kieän soáng haï nhaân phaåm. tra taán thaân xaùc vaø tinh thaàn. döôùi söï höôùng daãn cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng ñaõ khaúng ñònh roõ raøng raèng moät soá caùc chuaån möïc luaân lyù do huaán quyeàn ñeà nghò phaûi ñöôïc caùc tín höõu tuaân giöõ caùch trieät ñeå. giam caàm voâ côù. sau khi khaúng ñònh phaåm giaù con ngöôøi vaø ñôøi soáng con ngöôøi. dieät chuûng. "haï thaáp ñieàu kieän laøm vieäc". caùc 324 . caùc Giaùm Muïc hôïp nhaát vôùi nhau taïi Coâng Ñoàng Vat. Vieäc xem xeùt theo loaïi naøy cho thaáy. Caùc haønh ñoäng ñöôïc coi laø toäi aùc ôû ñaây. buoân baùn phuï nöõ vaø treû em. vaø xuùc phaïm naëng neà ñeán danh döï Ñaáng Taïo Hoùa”. löu ñaøy. (Gaudium et Spes. maõi daâm. taát caû nhöõng gì xaâm phaïm söï toaøn veïn con ngöôøi nhö caét boû moät phaàn thaân xaùc . thaät ñuùng khi ñöôïc dieãn taû baèng ngoân ngöõ ñaùnh giaù theo luaân lyù nhö laø "gieát ngöôøi". phaù thai. nhöõng söùc eùp taâm lyù thaùi quaù. haï thaáp ñieàu kieän lao ñoäng. hoï ñaõ thi haønh ñaày ñuû caùc ñieàu kieän ñöôïc ñöa ra trong Hieán cheá Lumen Gentium vaø ñaõ ñöôïc neâu leân roài. taát caû nhöõng toäi naøy vaø nhöõng ñieàu töông töï ñaàu ñoäc neàn vaên minh vaø chuùng boâi nhoï nhöõng keû chuû ñoäng hôn laø boâi nhoï nhöõng naïn nhaân. nôi maø con ngöôøi bò ñoái xöû nhö laø nhöõng duïng cuï laøm lôïi hôn laø nhöõng con ngöôøi töï do vaø coù traùch nhieäm.lyù ñaëc thuø. vöôït qua boùng toái söï nghi ngôø.

Nhöng nhöõng haønh ñoäng khaùc roõ raøng bò leân aùn laø hoaøn toaøn voâ luaân thöïc söï ñöôïc dieãn taû trong ñoaïn naøy maø khoâng caàn duøng ñeán ngoân ngöõ ñaùnh giaù theo tính luaân lyù... vaäy phaûi cöïc löïc vaø khoâng ngaàn ngaïi leân aùn toäi aùc ño”ù. Hôn nöõa. ñöôïc ñeà nghò laø khoâng sai laàm theo tieâu chuaån ñöôïc ñeà ra trong Hieán Cheá Lumen Gentium soá 25. (Ibid soá 80). chuùng ta thaáy raèng toäi phaù thai vaø gieát treû em ñöôïc goïi laø toäi aùc gheâ tôûm. Caùc chuaån möïc ñaïo ñöùc ñaëc thuø nhaèm caám caùc haønh ñoäng nhö theá thì tuyeät ñoái khoâng mieãn tröø. moät chuûng toäc hoaëc moät chuûng toäc thieåu soá (Ibid soá 79) vaø coâng boá raèng "moïi haønh ñoäng cuûa chieán tranh nhaèm tröïc tieáp ñeán söï huûy hoaïi böøa baõi caùc ñoâ thò hoaëc caùc khu vöïc roäng lôùn cuøng vôùi daân cö laø toäi aùc choáng laïi Thieân Chuùa vaø con ngöôøi. (ibid. gaây cheát eâm dòu. khi nhaéc laïi "caùc nguyeân taéc baét buoäc phoå quaùt cuûa luaät töï nhieân". 325 . ôû phaàn khaùc. soá 51).luaân lyù (Lumen Gentium). Theâm vaøo ñoù. leân aùn nhö laø "toäi aùc gheâ tôûm" cuûa caùc haønh ñoäng ñöôïc coi nhö söï chuû yù huûy dieät coù phöông phaùp toaøn boä moät quoác gia. baùn phuï nöõ vaø treû em. noâ leä. ví duï: phaù thai. döôøng nhö hôïp lyù ñeå keát luaän raèng. Theo quan ñieåm nhöõng lôøi coâng boá roõ raøng minh baïch ñöôïc caùc Giaùm Muïc phaùt bieåu khi "hoäi hoïp trong moät Coâng Ñoàng chung" vaø ñaõ haønh ñoäng nhö nhöõng thaày daïy vaø thaåm phaùn veà caùc vaán ñeà. giaùo huaán luaân lyù coâng giaùo veà ñieàu tuyeät ñoái söï soáng cuûa ngöôøi voâ toäi. trong cuøng taøi lieäu treân.haønh ñoäng naøy roõ raøng laø voâ luaân. töï yù huûy hoaïi (töï töû). caùc Nghò phuï Coâng Ñoàng trong cuøng taøi lieäu naøy.

nhö laø nhöõng giôùi raên ñaõ ñöôïc hieåu theo truyeàn thoáng trong Giaùo Hoäi laø 326 . Ngaøi phi baùc Duy haäu quaû thuyeát vaø Duy caân xöùng thuyeát khoâng nhöõng vì chuùng laø nhöõng lyù thuyeát ñaïo ñöùc khieám khuyeát traàm troïng.trong giaùo lyù Roma). Ngaøi vieän daãn tôùi uy quyeàn cuûa Thieân Chuùa trong maïc khaûi. ñöôïc hieåu theo truyeàn thoáng trong Giaùo Hoäi (ví duï: . 79-83 vaø nhöõng baøi ñöôïc keå ra ôû phuï luïc II cuûa chöông III). nhö chuùng ta ñaõ thaáy nôi phaàn phuc luïc II cuûa chöông III. Hôn nöõa. trong khi khoâng ñöa ra ñaëc tính baát khaû ngoä caùch roõ raøng trong Thoâng ñieäp. keát luaän naøy ñöôïc chöùng thöïc khi xem xeùt giaùo huaán cuûa caùc Giaùm Muïc ñaõ hoäi hoïp taïi Coâng Ñoàng Vat. Hôn nöõa. Toâi chaáp nhaän raèng caùc ñieàu kieän naøy ñöôïc ñaùp öùng vôùi söï toân troïng ñoái vôùi ñieåm coát loõi cuûa giaùo huaán luaân lyù coâng giaùo nhö ñaõ ñöôïc ñöa ra trong caùc giôùi raên cuûa thaäp giôùi. choã naøo Ngaøi cuõng ñeàu daïy raèng chaân lyù veà caùc chuaån möïc luaân lyù tuyeät ñoái luoân luoân vaø moïi nôi nghieâm caám caùc haønh vi xaáu töï baûn chaát laø moät chaân lyù ñöôïc maïc khaûi. tuy theá. II ñaõ khaúng ñònh döùt khoaùt raèng huaán quyeàn giaûng daïy caùch khoâng sai laàm caùc vaán ñeà luaân lyù khi caùc ñieàu kieän ñaëc thuø ñöôïc ñaùp öùng. II veà quyeàn baát khaû xaâm phaïm maïng soáng ngöôøi voâ toäi khoûi söï coá yù taán coâng coù chuû yù tính. maø quan troïng hôn coøn laø vì chuùng ñoái nghòch laïi vôùi maïc khaûi cuûa Chuùa vaø giaùo huaán baát di baát dòch cuûa Giaùo Hoäi (X Veritatis Splendor soá 76.. Roõ raøng ngaøi coi giaùo huaán cuûa Giaùo Hoäi veà tính tuyeät ñoái cuûa caùc giôùi raên trong thaäp giôùi. khi baøn luaän giaùo huaán cuûa Ñöùc Gioan Phaolo II veà nhöõng haønh vi xaáu töï baûn chaát vaø töông öùng vôùi nhöõng haønh vi naøy laø caùc chuaån möïc luaân lyù tuyeät ñoái maø Ñöùc Gioan Phaolo II.Toùm laïi.. Coâng Ñoàng Vat. laø nguoàn maïch quyeàn giaûng daïy cuûa huaán quyeàn.

xem phaàn sau ôû chöông VII. Ñoù laø lôøi giaûng daïy ñöôïc ñoùn nhaän cuûa caùc thaàn hoïc gia tröôùc Coâng Ñoàng Vat. nghóa laø söï xaáu luaân luaân lyù. Veà vaán ñeà naøy. Söï thaät laø Chaân lyù coát loõi cuûa giaùo huaán luaân lyù coâng giaùo. Saùch giaùo lyù nhaän dieän nhieàu daïng khaùc nhau cuûa nhöõng haønh vi xaáu töï baûn chaát.2035). ñöôïc ñònh roõ bôûi ñoái töôïng cuûa söï choïn löïa luaân lyù. bò nghieâm caám bôûi caùc chuaån möïc tuyeät ñoái.. khoâng sai laàm.. Khi baøn luaän veà nhöõng giôùi raên cuûa thaäp giôùi. nghóa laø.. II nhö ñoaïn trích sau ñaây töø K.. roõ raøng vì söï öôùc muoán choïn löïa moät ñoái töôïng cuûa loaïi naøy daãn ñeán moät öôùc muoán hoãn loaïn. nhö ñaõ ñöôïc tìm thaáy trong thaäp giôùi ñöôïc huaán quyeàn ñeà nghò laø khoâng sai laàm. ngoaøi ra khoâng coù môùi laï tí naøo caû. toäi ngoaïi tình (2380. ngöøa thai (2370). toäi thuû daâm (2352). Saùch daïy raèng coù nhöõng loaïi haønh vi nhaân linh roõ raøng. ví duï: coá yù gieát ngöôøi voâ toäi (2273).2381). gieát haïi treû em (2268). phaù thai (2273)... Giaùo lyù cuûa Giaùo Hoäi coâng giaùo ñaõ ñöôïc Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaolo II long troïng coâng boá ngaøy leã Voâ Nhieãm Nguyeân Toäi naêm 1992 roõ raøng taùi khaúng ñònh giaùo huaán cuûa giaùo lyù Roma vaø truyeàn thoáng coâng giaùo veà vaán ñeà naøy. luoân luoân sai laàm veà maët luaân lyù. cöôõng hieáp (2356). toäi daâm duïc (2253).khoâng theå huûy boû vaø khoâng thay ñoåi. Rahner "giai ñoaïn ñaàu tieân" ñaõ trình baøy roõ raøng: Giaùo Hoäi daïy caùc 327 . gieát aân hueä hay gieát ngöôøi eâm dòu (2277). ñoàng tính luyeán aùi (2357). nhö ñöôïc hieåu trong truyeàn thoáng coâng giaùo vaø ñöôïc huaán quyeàn coâng boá trong khi thi haønh traùch nhieäm cuûa mình ñeå baûo veä kho taøng ñöùc tin vaø trình baøy laïi cho ngöôøi tín höõu (X Giaùo Lyù Giaùo Hoäi Coâng Giaùo soá 2033.

caùc chuaån möïc luaân lyù.. Giaùo Hoäi ñöôïc gìn giöõ khoûi söï sai laàm bôûi söï trôï giuùp cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn vaø vì theá ñieàu luaät naøy thöïc vaäy laø yù muoán cuûa Thieân Chuùa vaø raøng buoäc löông taâm ngöôøi tín höõu 27. Caùc laäp luaän cuûa caùc thaàn 328 . Baûn chaát cuûa söï vieäc seõ laø. ñöôïc hieåu theo truyeàn thoáng cuûa Giaùo Hoäi. Bôûi theá. Phaàn naøy ñaõ ñöa ra nhöõng laäp luaän vaø chöùng côù ñeå beânh vöïc cho keát luaän raèng huaán quyeàn khoâng chæ coù theå giaûng daïy caùch khoâng sai laàm caùc vaán ñeà luaân lyù ñaëc thuø.. hoaøn toaøn laø khoâng ñuùng khi chæ coù nhöõng chuaån möïc luaân lyù ñaõ ñöôïc long troïng phaùn quyeát. caùc phaùn quyeát cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng hay Coâng Ñoàng chung caùch ngoaïi leä ñöôïc giaûng daïy theo caùch thoâng thöôøng. khi toaøn Giaùo Hoäi trong giaùo huaán moãi ngaøy giaûng daïy luaät luaân lyù ôû moïi nôi treân theá giôùi nhö laø giôùi raên cuûa Thieân Chuùa. caùc baøi giaûng..giôùi raên (möôøi ñieàu raên) vôùi uy quyeàn cuûa Thieân Chuùa moät caùch chính xaùc nhö ñaõ daïy caùc chaân lyù ñöùc tin khaùc. ñaõ ñöôïc ñeà nghò laø khoâng sai laàm vaø ñieàu coát loõi naøy bao goàm caùc chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø. nhöng thöïc teá ñaõ giaûng daïy nhö theá. laø raøng buoäc ñöùc tin cuûa ngöôøi Kitoâ höõu nhö ñaõ ñöôïc Thieân Chuùa maïc khaûi . trong giaùo huaán thoâng thöôøng veà ñöùc tin cho tín höõu nôi caùc tröôøng hoïc. Ngöôøi ta tìm thaáy coát loõi cuûa giaùo huaán luaân lyù coâng giaùo trong caùc giôùi raên cuûa thaäp giôùi. nhöng cuõng raøng buoäc löông taâm ngöôøi tín höõu nhö giaùo huaán qua huaán quyeàn baát thöôøng. nhöng cuõng thoâng qua huaán quyeàn thoâng thöôøng cuûa Giaùo Hoäi nghóa laø. vaø trong taát caû caùc hình thöùc huaán thò khaùc. hoaëc qua huaán quyeàn ‘thoâng thöôøng’ hoaëc qua haønh vi cuûa huaán quyeàn ‘baát thöôøng’ trong caùc phaùn quyeát töø toâng toøa cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng hoaëc cuûa Coâng Ñoàng chung. Thöïc vaäy.

Gula 30. O'Connell vaø Richard M. Naêm 1969.II daïy raèng.hoïc gia thuoäc khuynh höôùng xeùt laïi nhaèm bieän hoä cho lôøi hoï tuyeân boá raèng. 329 . Ñaây vaãn laø laäp tröôøng ñöôïc Curran 29 vaø caùc thaàn hoïc gia theo tröôøng phaùi xeùt laïi söû duïng vaø ñöôïc phaûn aùnh trong caùc saùch giaùo khoa veà thaàn hoïc luaân lyù nhaèm ñöôïc söû duïng trong caùc chuûng vieän ñöôïc vieát bôûi caùc thaàn hoïc gia treân ñaây cuõng nhö Timothy E. Coâng Ñoàng Vat. huaán quyeàn ñaõ khoâng daïy vaø thöïc söï khoâng coù theå daïy caùch khoâng sai laàm treân caùc vaán ñeà luaân lyù ñaëc thuø laø non yeáu vaø döïa treân nhöõng giaû thieát sai laïc. 3. Neân ñaùp laïi theá naøo ñoái vôùi giaùo huaán luaân lyù cuûa huaán quyeàn ñöôïc ñeà nghò chính thöùc nhöng khoâng baát khaû ngoä ? Nhö chuùng ta ñaõ thaáy. Nhöng ñieàu naøy coù nghóa chính xaùc laø gì ? Nhöõng thaàn hoïc gia coâng giaùo ngaøy nay ñoàng yù vôùi Curran raèng söï trung thaønh tuøng phuïc cuûa yù chí vaø lyù trí vaø söï saün saøng kính caån tuaân phuïc cuûa taâm trí coù theå cuøng toàn taïi vôùi söï baát coâng ñoái vôùi giaùo huaán chính thöùc cuûa huaán quyeàn. Curran vaø caùc ñoàng söï ñöa ra quan ñieåm raèng "ñieàu giaûng daïy thoâng thöôøng trong Giaùo Hoäi laø ngöôøi Kitoâ höõu coâng giaùo coù quyeàn baøy toû yù kieán baát ñoàng vôùi nhöõng giaùo huaán chính thöùc khoâng baát khaû ngoä cuûa huaán quyeàn khi coù lyù do ñaày ñuû ñeå laøm nhö theá” 28. söï trung thaønh tuøng phuïc cuûa yù chí vaø lyù trí" (Lumen Gentium soá 25). caùc tín höõu bao goàm caùc thaàn hoïc gia phaûi theå hieän ñoái vôùi giaùo huaán cuûa huaán quyeàn ñöôïc ñeà nghò chính thöùc nhöng khoâng baát khaû ngoä "moät söï saün saøng vaø kính caån tuaân phuïc cuûa taâm trí.

Khoâng coù ñieàu gì ñöôïc noùi caùch roõ raøng veà "Thaùi ñoä baát ñoàng quan ñieåm" taïi Coâng Ñoàng Vat. uyû ban thaàn hoïc cuûa Coâng Ñoàng ñaõ traû lôøi cho ñieåm tu chính ñöôïc ñöa ra bôûi ba Giaùm Muïc coù lieân quan ñeán ñoaïn vaên ñaõ ñöôïc neâu trong Hieán Cheá Lumen Gentium. Tuy theá. Lyù do laø taïi sao laøm nhö theá laø ñieàu quan troïng. cuï theå laø trong phaàn caùc Nghò phuï noùi raèng: "Söï saün saøng vaø kính caån tuaân phuïc cuûa taâm trí (obsequium relisiosum) vaø söï trung thaønh tuøng phuïc cuûa yù chí vaø lyù trí " phaûi ñöôïc baøy toû ra 330 . II veà vaán ñeà naøy.Tröôùc khi xem xeùt nhöõng lyù do maø Curran vaø nhöõng nhaø thaàn hoïc gia khaùc ñöa ra ñeå bieän hoä cho lôøi tuyeân boá cuûa hoï laø "caùc tín höõu coâng giaùo coù theå baøy toû yù kieán baát ñoàng quan ñieåm vôùi nhöõng giaùo huaán chính thöùc nhöng khoâng baát khaû ngoä cuûa huaán quyeàn khi coù caùc lyù do ñaày ñuû ñeå laøm nhö theá" seõ thaät laø ñieàu höõu ích ñeå khi xem kyõ hôn nöõa giaùo huaán cuûa Coâng Ñoàng Vat. Nhö Smith nhìn nhaän: "Vieäc xem xeùt laïi caån thaän saùch töï ñieån baùch khoa thaàn hoïc tieâu chuaån vaø töï ñieån thaàn hoïc tröôùc naêm 1972 thì khoâng coù muïc “Baát ñoàng quan ñieåm”. Caùc saùch giaùo khoa chuaån möïc veà thaàn hoïc ñaõ ñöa ra nhöõng vaán naïn coù theå coù veà vieäc hoïa hieám môùi coù moät caù nhaân khoâng chòu ñoùn nhaän giaùo huaán chính thöùc cuûa Giaùo Hoäi. Smith ñaõ ñöa ra vaán ñeà "Söï baát ñoàng quan " nhö ñöôïc ñaët ra hieän nay.II. thöïc teá nhö William B. ví duï: bôûi Curran vaø caùc ñoàng söï cuûa oâng thì cuõng thuoäc giai ñoaïn töông ñoái gaàn ñaây. vaø nhöõng vaán naïn nhö theá ñaõ ñöôïc baøn thaûo döôùi söï giaùm ñònh cuûa huaán quyeàn hoaëc giaùo huaán cuûa Giaùo Hoäi nhaèm thaåm tra hieän traïng cuûa giaùo huaán nhö theá vaø taàm möùc raøng buoäc hay phaïm vi cuûa chuùng 32.

nhö Gerinain G. moät ngöôøi coù hoïc thöùc.II ñaõ nhaéc ñeán. khoâng coù saùch giaùo khoa thaàn hoïc naøo ñöôïc pheâ chuaån maø laïi cho pheùp trình baøy toû baát ñoàng quan ñieåm voái giaùo huaán chính thöùc cuûa huaán quyeàn. lieân heä tôùi caùc Giaùm muïc ñeå nhaèm höôùng daãn vaán ñeà. coù ngöôøi ta khaùm phaù ra raèng.ñoái vôùi nhöõng giaùo huaán cuûa huaán quyeàn ñöôïc ñeà nghò chính thöùc nhöng khoâng baát khaû ngoä cuûa Giaùo hoäi”. khoâng caùch naøo uûng hoä söï baát ñoàng caùch coâng khai vôùi 331 . Moät ngöôøi nhö theá phaûi laøm gì sau ñoù ? Caâu traû lôøi cuûa uyû ban thaàn hoïc laø trong nhöõng tröôøng hôïp nhö theá "luaän thuyeát thaân hoïc ñöôïc taùn ñoàng ñoù phaûi ñöôïc tham khaûo 33". Grisez ñaõ trình baøy chi tieát 35. neân noäi taâm hoï khoâng theå ñoàng yù khi coù lyù do coù cô sôû (interne assentire non potest). Ba Giaùm Muïc ñaõ ñöa ra söï khaû theå mang tính lyù thuyeát raèng. tröôùc moät giaùo thuyeát khoâng ñöôïc ñeà nghò laø baát khaû ngoä. Moät soá trong caùc luaän thuyeát naøy baøn ñaán vaán ñeà : noäi taâm moät ngöôøi coù thaåm quyeàn töø choái khoâng chòu ñoùn nhaän (giaoù huaán) khi hoï coù lyù do nghieâm troïng ñeå laøm nhö theá. Neáu “luaän thuyeát thaàn hoïc” ñöôïc chaáp nhaän naøy ñöôïc thaåm tra. moät ngöôøi nhö theá phaûi giöõ im laëng vaø trình baøy söï khoù khaên maø ngöôøi aáy gaëp phaûi trong vieäc ñoùn nhaän giaùo huaán lieân heä cho nhöõng ñaáng giaûng daïy thuoäc huaán quyeàn (Giaùo hoaøng hay Giaùm muïc) coù lieân heä. "caùc luaän thuyeát thaàn hoïc ñöôïc taùn ñoàng” maø uyû ban thaàn hoïc cuûa Coâng Ñoàng Vat. Noùi caùch khaùc. Caùc saùch giaùo khoa daïy raèng. Nhö Smith ñaõ nhaän xeùt "neân chuù yù raèng caâu hoûi ñöôïc ñaët ra cho uyû ban thaàn hoïc lieân quan ñeán vieäc khoâng theå ñoàng yù caùch tích cöïc…noù khoâng gioáng chuùt naøo nhö moät quyeàn roõ raøng ñeå baát ñoàng quan ñieåm” 34.

thay ñoåi caùch roäng raõi ngöôøi ta phaûi ñöôïc chaáp nhaän vôùi söï kính caån cô baûn ñoái vôùi chöùc vuï noùi chung vaø ñoàng yù trong loøng ñoái vôùi coâng boá cuûa huaán quyeàn. caùc saùch ñoù löu yù raèng nhöõng caù nhaân coù theå töø choái khoâng chòu chaáp nhaän nhöõng giaùo huaán khoâng ñöôïc ñeà nghò laø baát khaû ngoä vaø coù theå duy trì söï thinh laëng tuaân phuïc trong khi baøy toû nhöõng lyù do veà vieäc mình töø choái khoâng chòu chaáp nhaän vôùi caùc caáp thaåm quyeàn thích hôïp cuûa huaán quyeàn. Noùi toùm laïi. Hôn nöõa. trong muïc chuaån bò cho vieäc chuù giaûi thaàn hoïc caùc taøi lieäu cuûa Coâng Ñoàng Vat.. Uyû ban thaàn hoïc trong khi traû lôøi vaán ñeà ñöôïc ba Giaùm muïc neâu leân ñaõ nhaéc ñeán caùc saùch giaùo khoa thaàn hoïc ñaõ ñöôïc pheâ chuaån. 332 . Baøi vieát khoâng noùi ñeán coù theå coù chuyeän trong moät soá tình huoáng. quan ñieåm cuûa Karl Rahner "luùc ban ñaàu" ñaõ noùi ñieàu naøy trong phaàn chuù giaûi baûn vaên trong Hieán Cheá Lumen Gentium soá 25 naøy. Caùc saùch giaùo khoa naøy khoâng ñôøi naøo uûng hoä quyeàn ñöôïc bieåu loä söï baát ñoàng coâng khai vôùi giaùo huaán cuûa huaán quyeàn. "söï im laëng tuaân phuïc" laø ñuû. nhöng vì ñieàu naøy coù giaù trò chung neân chaéc chaén ngöôøi ta khoâng ñöôïc loaïi tröø.giaùo huaán cuûa huaán quyeàn ñöôïc ñeà nghò chính thöùc nhöng khoâng baát khaû ngoä. Thaät ra nhö Smith cho thaáy.. Coâng Ñoàng Vat. Caùc luaän thuyeát naøy khoâng noùi veà vieäc baát ñoàng quan ñieåm nhöng veà vieäc töø choái khoâng chòu ñoùn nhaän.. . thaåm quyeàn cuûa huaán quyeàn.II khoâng noùi gì veà quyeàn baøy toû söï baát ñoàng..II. laø moät ñieàu gì ñoù khaùc xa vôùi vieäc baát ñoàng quan ñieåm.

raát khoâng oån ñònh trong quaù trình dieãn tieán. Nhöng toâi nghó raát thích hôïp ñeå löu yù raèng Newman khoâng bao giôø khaúng ñònh ngöôøi coâng giaùo coù quyeàn baát ñoàng quan ñieåm vôùi giaùo huaán chính cuûa huaán quyeàn. ngöôøi khôûi xöôùng neân ñaõ buoäc phaûi thöøa nhaän raèng "vieãn caûnh cuûa caùc saùch giaùo khoa lieân quan ñeán vaán ñeà taùn ñoàng vaø baát ñoàng quan ñieåm chòu aûnh höôûng töø nhöõng giôùi haïn nghieâm troïng veà thaàn hoïc vaø trieát hoïc”. laø yeáu toá ñaàu tieân trong toân giaùo. môø toái. raát teá nhò. nhöõng phaân tích cuûa nhöõng saùch giaùo khoa veà baûn chaát cuûa taùn ñoàng thì khoâng thoûa ñaùng vaø hoaøn toaøn xa laï vôùi nhöõng vaán ñeà troïng taâm ñöôïc ñöa ra bôûi Newman trong quyeån Grammar of Assent 40. thöøa nhaän nhöõng thöïc haønh thay ñoåi vaø söï chieán thaéng cuûa lyù trí con ngöôøi trong cuoäc ñaáu tranh ñeå toàn taïi. ñieàu ñoù chaéc chaén taïo neân söï choái boû lôøi tuyeân boá cuûa oâng tröôùc kia cho raèng caùc nhaø giaùo khoa chöùng nhaän giaùo huaán chung bieän minh cho söï baát ñoàng quan ñieåm. Gula tieáp tuïc theo ñuoåi lôøi tuyeân boá naøy 39 nhöng Curran. ÔÛ ñaây. khi Curran vaø caùc thaàn hoïc gia khaùc (nhö Gula) tuyeân boá raèng caùc saùch giaùo khoa thaàn hoïc ñaõ ñöôïc pheâ chuaån uûng hoä söï baát ñoàng quan ñieåm coâng khai ñoái vôùi caùc giaùo huaán cuûa huaán quyeàn ñöôïc ñeà nghò laø khoâng baát khaû ngoä 38. yù nghóa veà ñuùng vaø sai. Theo oâng. Baát cöù ñieàu gì ñöôïc noùi ñeán. raát bò thaønh kieán bôûi kieâu haõnh vaø ñam meâ. raát tinh teá trong nhöõng phöông phaùp laäp luaän raát bò aûnh höôûng bôûi giaùo duïc. Quan ñieåm cuûa Curran ôû ñaây raát ñaùng kinh ngaïc. toâi khoâng theå ñi vaøo phaân tích phaàn giaûng giaûi cuûa Newman trong quyeån Grammar of Assent. raát thaát thöôøng. Vì oâng vieát thaät laø maâu thuaãn khi noùi veà löông taâm raèng.Do vaäy. lôøi tuyeân boá cuûa hoï hoùa ra sai laàm. raát deã boái roái. yù 333 . laàm laïc.

Noùi caùch khaùc. Coù theå noùi gì veà ñieàu naøy ? Tröôùc tieân.II ñaõ hieän ñaïi hoùa quyeàn baát ñoàng quan ñieåm trong boái caûnh ñoái thoaïi”. hoï tuyeân boá raèng chính Coâng Ñoàng Vat.II vaø Hoàng Y John Newman cuûa Curan vaø nhöõng ngöôøi khaùc nhaèm bieän hoä cho lôøi tuyeân boá raèng. Toâi khaúng ñònh raèng ñieåm noåi baät trong taát caû nhöõng ñieàu treân töùc lôøi vieän daãn caùc saùch giaùo khoa thaàn hoïc tieàn Coâng Ñoàng Vat. vaû laïi laø ñieåm soi saùng toái thieåu. do vaäy caùch chung ñieàu ñoù phaûi ñöôïc loaïi boû. tuy theá. söï baát ñoàng quan ñieåm coâng ñoái vôùi giaùo huaán cuûa huaán quyeàn ñöôïc coi laø khoâng baát khaû ngoä laø chính ñaùng. hoï nhaän ra raèng khoâng coù baûn vaên naøo cuûa Coâng Ñoàng ñoàng minh nhieân uûng hoä söï baát ñoàng quan coâng khai. Curran tieáp tuïc khaúng ñònh "Hieán Cheá Lumen Gentium.II uûng hoä vieäc baát ñoàng quan ñieåm coâng khai. Bò thuùc eùp ñeå trình baøy sao cho lôøi tuyeân boá naøy ñöôïc chöùng thöïc bôûi taøi lieäu cuûa Coâng Ñoàng. Curran vaø caùc thaàn hoïc gia naøy cuõng tuyeân boá raèng söï khaúng ñònh cuûa hoï veà quyeàn baát ñoàng quan ñieåm coâng khai ñöôïc baûo ñaûm bôûi chính quan ñieåm cuûa Coâng Ñoàng Vat.II.nghóa naøy boång choác laïi laø vò thaày cao caû nhaát. chæ laø moät söï khoâng xaùc thöïc. vaø Giaùo hoäi. ÑGH vaø haøng Giaùo phaåm laø söï hoã trôï cho moät ñoøi hoûi khaån thieát theo muïc ñích cuûa Thieân Chuùa 41. Gaudium et Spes. nhö chuùng ta ñaõ thaáy raèng 334 . Nhöng hoï vaãn tieáp tuïc phaùt bieåu nhö Curran raèng "söï hieän dieän thöïc söï cuûa Coâng Ñoàng uûng hoä cho söï baát ñoàng quan ñieåm" vaø "Giaùo Hoäi hoïc haäu Coâng Ñoàng Vat.II leân tieáng raèng baàu khí mang tính Giaùo hoäi hoïc khaùc bieät töø caên baûn vôùi ñaëc ñieåm khaù mang tính phaåm traät trong thoâng ñieäp Humanae Vitac" 43. Tuyeân ngoân veà ñaïi keát cuûa Coâng Ñoàng Vat.

Thaàn hoïc gia thuoäc khuynh höôùng xeùt laïi cuõng tuyeân boá raèng : söï baát ñoàng quan ñieåm coâng khai vôùi giaùo huaán cuûa huaán quyeàn ñaõ ñöôïc baûo ñaûm bôûi söï kieän laø trong quaù khöù nhöõng giaùo huaán nhö theá ñaõ coù sai laàm 47. caùc thaàn hoïc gia theo khuynh höôùng xeùt laïi. Thuù hai. Do vaäy. moät ñieåm ñaõ ñöôïc Avery Dulles.II. Toâi nghó raèng. laø nhöõng ngöôøi uûng hoä cho vieäc baát ñoàng quan ñieåm vôùi giaùo huaán cuûa Giaùo Hoäi. caâu traû lôøi cuûa moät hoïc giaû ñuû ñeå cho thaáy söï noâng caïn cuûa vaán ñeà laø: "baàu khí coù tính Giaùo Hoäi hoïc.ngöôøi ta mong ñôïi moät keát luaän thaàn hoïc boång choác laïi thaáy chính mình trong laõnh vöïc khí töôïng hoïc sieâu hình" 46.II nhaèm uûng hoä cho vieäc baát ñoàng quan ñieåm coâng khai vôùi huaán quyeàn chính thöùc cuûa Giaùo Hoäi chæ laø veû beân ngoaøi. II. Thöïc ra. oâng vieát : "Giaùo huaán chính thöùc cuûa Coâng Ñoàng ñaõ khoâng ñöa ra baøn luaän vieäc baát ñoàng quan ñieåm vöôït quaù ñieàu ñaõ coù trong theá heä tröôùc” 44. Bôûi theá. hoaëc ngay caû moät caùch eâm thaám giôùi caùc thaàn hoïc gia (thuoäc khuynh höôùng xeùt laïi) cho raèng Lumen Gentium soá 25 trình baøy moät khaùi nieäm raát loãi thôøi vaø coù theå gaây tranh luaän veà chöùc vuï giaùo huaán cuûa Giaùo Hoâi 45. moät trong nhöõng ngöôøi aáy Richard Mc Cormick laïi tuyeân boá raèng "moät caùch roäng raõi. chính Coâng Ñoàng ñaõ khoâng noùi gì veà vieäc uûng hoä quyeàn baát ñoàng quan ñieåm caû. döôøng nhö ñoái vôùi toâi vieäc Curran vieän daãn "Tính Giaùo hoäi hoïc” trong nhöõng taøi lieäu cuûa Coâng Ñoàng Vat.khoâng coù moät quyeàn baát ñoàng quan ñieåm kyø cöïu naøo ñöôïc tìm thaáy trong thaàn hoïc tieàn Coâng Ñoàng Vat. nay ñaõ tìm thaáy khuyeát ñieåm vôùi moân Giaùo hoäi hoïc cuûa Coâng Ñoàng Vat. thöøa nhaän. bôûi söï kieän laø tín lyù ñaõ khoâng theå phaùt trieån neáu 335 . bao laâu söï vieän daãn cuûa oâng ta tôùi "baàu khí coù tính caùch Giaùo Hoäi hoïc" cuûa caùc taøi lieäu Coâng Ñoàng ñöôïc nhaéc ñeán.

töï do toân giaùo). quan nieäm cuûa caùc nhaø thaàn hoïc khoâng coù theå ñôn giaûn bò lôø ñi. caùc vaán naïn ñang tranh luaän. nhöng trong nhöõng khoaûng thôøi gian ñoù. ñaëc bieät laø Grisez vaø ñaõ thieáu soùt. Laäp tröôøng naøy cuõng leân tieáng raèng. Taát caû nhöõng tranh luaän naøy ñaõ ñöôïc nhöõng ngöôøi khaùc xem xeùt trong moät thôøi gian daøi. tính voâ luaân hoaøn toaøn cuûa moïi haønh vi sinh saûn ñöôïc töï do löïa choïn ngoaøi giao öôùc hoân nhaân) vaø ngöôøi tín höõu ñöôïc töï do ñöa ra thaùi ñoä baát ñoàng quan ñieåm vôùi nhöõng giaùo huaán nhö theá khi naøo hoï coù ñaày ñuû lyù do chính ñaùng ñeå haønh ñoäng nhö theá. ñaàu tieân laø nhöõng vaán ñeà thuoäc veà kyû luaät hoaëc ñieàu haønh.v. thöôøng sai laàm (ví duï: giaùo huaán veà söï ñoäc aùc hieån nhieân trong vaán ñeà traùnh thai. vaø. cho raèng trong thöïc teá giaùo huaán chính thöùc cuûa huaán quyeàn veà caùc vaán ñeà luaân lyù.khoâng coù nhöõng baát ñoàng quan ñieåm nhö theá ñöôïc thöøa nhaän 48. ñaõ coù nhöõng sai laàm thöïc söï trong caùc laäp tröôøng ñaõ ñöôïc huaán quyeàn ñöa ra trong quaù khöù. Grisez cuõng trình baøy töông töï raèng söï phaùt trieån ñuùng ñaén veà hoïc thuyeát khoâng ñoøi hoûi phaûi coù ñoái khaùng môùi xaûy ra. tính voâ luaân hoaøn toaøn cuûa taát caû hình thöùc coá yù gieát ngöôøi voâ toäi. chöù khoâng phaûi veà tín lyù (ví duï: caùc saéc leänh cuûa Uyû ban Thaùnh Kinh naêm 1905 vaø 1915) 49. Quan ñieåm ñöôïc Curran vaø caùc thaàn hoïc gia thuoäc phaùi xeùt laïi theo ñuoåi. Khi nhöõng vaán ñeà ñang tranh luaän thuoäc veà vaán ñeà tín lyù hoaëc luaân lyù (ví duï: vaán ñeà noâ leä. ñieàu naøy ñaùng nghi ngôø khoâng bieát coù nhöõng sai laàm hay khoâng khi ngöôøi ta xem xeùt caùch chính xaùc ñieàu ñaõ ñöôïc xaùc nhaän bôûi huaán quyeàn trong nhöõng boái caûnh khaùc nhau 50. vaø khi moät soá ñoâng trong hoï daïy raèng: caùc tín höõu coâng giaùo ñöôïc töï do ñaët qua moät beân giaùo huaán cuûa huaán quyeàn ñöôïc ñeà nghò chính thöùc nhöng 336 . Nhö Grisez ñaõ löu yù.v..

trong khi khaúng ñònh giaùo lyù truyeàn thoáng cuûa Giaùo Hoäi (toäi voâ luaân hoaøn toaøn cuûa vaán ñeà ngöøa thai trieät saûn). Vì theá vieäc naïi tôùi nhöõng ngöôøi cuøng quan ñieåm thaàn hoïc laø lôøi vieän daãn cuoái cuøng cuûa caùc nhaø thaàn hoïc thuoäc khuynh höôùng xeùt laïi nhaèm baøo chöõa cho vieäc baát ñoàng quan ñieåm vôùi giaùo huaán cuûa huaán quyeàn caùch chính thöùc nhöng khoâng ñöôïc coi laø baát khaû ngoä. Tuy theá. Do vaäy. ngöôøi tín höõu haønh ñoäng ñuùng khi baøy toû baát ñoàng quan ñieåm . Thaùnh Boä phuû nhaän raèng yù nghóa hoïc thuyeát coù theå ñöôïc gaùn cho söï kieän naøy nhö theá. vaø ñi theo nhöõng quan ñieåm rieâng tö cuûa caùc thaàn hoïc gia baát ñoàng quan ñieåm vôùi huaán quyeàn. nhaèm taïo neân moät “nguoàn maïch thaàn hoïc” maø ngöôøi tín höõu coù theå vieän daãn theo vaø do ñoù töø boû huaán quyeàn chaân thaät. Do vaäy ngaøy 13/03/1975 trong moät traû lôøi chính thöùc ñoái vôùi moät vieän daãn yù kieán thaàn hoïc töông töï nhö laø nguoàn maïch hôïp phaùp ñeå minh giaûi vieäc ñöa ra baát ñoàng quan ñieåm vôùi giaùo huaán cuûa Giaùo Hoäi veà vaán ñeà ngöøa thai trieät saûn. cuõng khoâng phaûi khoâng quan taâm ñeán vaán ñeà caùc thaàn hoïc gia ñoái khaùng vôùi giaùo lyù naøy”.khoâng baát khaû ngoä vaø thay theá vaøo ñoù baèng quan ñieåm cuûa caùc thaàn hoïc gia. Ñieàu gì seõ ñöôïc noùi veà vaán ñeà naøy ? Coù theå noùi ngay raèng ñaây chæ laø moät söï vieän daãn töï phuïc vuï vaø ñaõ bò huaán quyeàn chính thöùc phuû nhaän. ñeå cuûng coá cho quan ñieåm cuûa oâng ta veà söï ñoái laäp nhöõng vaán ñeà nhö ngöøa thai thai. Thaùnh Boä Giaùo Lyù Ñöùc Tin ñaõ noùi raèng : "Thaùnh Boä. 337 . ñaõ naïi ñeán söï kieän laø "treân 750 thaàn hoïc gia ôû Baéc Myõ ñaõ kyù moät tuyeân boá thaàn hoïc ñeå uûng hoä toâi" 52.

31) vaø vieäc baát ñoàng quan ñieåm vôùi nhöõng giaùo huaán ñoù (3241). Boä Giaùo Lyù Ñöùc Tin ñaõ baøn ñeán vaán ñeà naøy caùch chi tieát. maø caùc tín höõu bao goàm caùc thaàn hoïc gia phaûi coù nhö lôøi caùc nghò phuï cuûa Coâng Ñoàng Vat. Hôn nöõa. lôøi coâng boá naøy vöøa môùi bò phaûn baùc maïnh meõ bôûi chính huaán quyeàn. Huaán thò cho raèng vieäc ñaët ra vaán naïn coù theå töông hôïp vôùi söï tuaân phuïc mang tính toân giaùo ñöôïc ñoøi buoäc. Taøi lieäu ñaõ cung caáp lôøi bình giaûi höõu ích veà baûn chaát cuûa "vieäc tuaân phuïc mang tính toân giaùo cuûa linh hoàn hay cuûa yù chí vaø lyù trí" raèng caùc giaùo huaán cuûa huaán quyeàn ñöôïc ñeà nghò chính thöùc nhöng khoâng baát khaû ngoä. Trong huaán thò naêm 1990 veà Ôn goïi trong Giaùo Hoäi cuûa caùc thaàn hoïc gia nhaèm nhaéc tôùi vaán ñeà ñaõ ñöôïc neâu. Phaûi tieân thieân loaïi tröø vieäc baát ñoàng quan ñieåm vôùi nhöõng giaùo huaán ñöôïc ñeà nghò laø baát khaû ngoä. chæ ñöôïc uûng hoä bôûi caùc tranh luaän xaáu vaø coù duïng yù.Noùi caùch khaùc. Huaán thò phaân bieät roõ raøng giöõa caùc vaán naïn caùc thaàn hoïc gia coù theå ñöa ra veà nhöõng giaùo huaán nhö theá (soá 24. 338 . nhöng laïi cöông quyeát vaø khoâng ngaàn ngaïi baùc boû vieäc baát ñoàng quan ñieåm vôùi nhöõng giaùo huaán naøy coi ñoù nhö khoâng töông hôïp vôùi "söï tuaân phuïc mang tính toân giaùo" vaø khoâng phuø hôïp vôùi ôn goïi cuûa caùc thaàn hoïc gia.II ñaõ noùi. Curran vaø caùc thaàn hoïc gia khaùc tuyeân boá raèng "Giaùo huaán chung trong Giaùo Hoäi ngöôøi tín höõu coâng giaùo coù theå baát ñoàng quan ñieåm vôùi nhöõng giaùo huaán chính thöùc nhöng khoâng baát khaû ngoä cuûa huaán quyeàn khi coù caùc lyù do ñaày ñuû ñeå thöïc hieän" chæ laø ñieàu giaû taïo.

Ñeå ñöôïc hôïp phaùp. phaûi baét nguoàn töø tinh thaàn thuaän thaûo cuûa toân giaùo. vieäc ñaët vaán naïn ñoái vôùi caùc giaùo huaán cuûa huaán quyeàn ñöôïc ñeà nghò laø phi baát khaû ngoä. thaùi ñoä thuø nghòch ñoái vôùi huaán quyeàn phaûi ñöôïc loaïi boû ngay töø ñaàu. tuy nhieân huaán thò nhìn nhaän coù theå coù vieäc tuøy theo tröôøng hôïp neâu leân caùc vaán naïn veà tính hôïp thôøi hình thöùc hoaëc ngay caû noäi dung cuûa nhöõng laàn huaán quyeàn can thieäp veà loaïi naøy” (soá 24). Vôù tinh thaàn thuaän thaûo "moät thaàn hoïc gia coù theå. Baát kyø vieäc ñaët vaán naïn naøo ñoái vôùi giaùo huaán cuûa huaán quyeàn cuõng phaûi dieãn ra trong boái caûnh vôùi söï tuaân phuïc cuûa yù chí vaø lyù trí mang tính toân ñoái vôùi nhöõng ai naém giöõ quyeàn bính vöôït treân con ngöôøi trong Giaùo Hoäi. Ñaây laø ñieàu quan troïng nhaát phaûi ghi nhôù. Nhöng ñieàu naøy thaät coù yù nghóa. taùc nhaân kích thích cho caû huaán quyeàn laãn caùc thaàn hoïc gia nhaèm thöïc thi vai troø rieâng bieät cuûa mình khi thöïc hieän cuoäc ñoái thoaïi.Huaán thò baét ñaàu vieäc thaûo luaän söï khaùc bieät giöõa vieäc ñaët vaán naïn (questioning) vaø baát ñoàng quan ñieåm baèng nhaán maïnh raèng "söï saün saøng tuaân phuïc caùch trung thaønh vôùi giaùo huaán cuûa huaán quyeàn töï noù khoâng phaûi laø baát khaû thay ñoåi” (ñieàu soá 24). "nôi caùc thaàn hoïc gia khoâng bao giôø neân coù söï giaûm bôùt tinh thaàn côûi môû neàn taûng vaø trung thaønh chaáp nhaän giaùo huaán cuûa huaán quyeàn. nhöõng caêng thaúng naøy coù theå nhöõng nhaân toá naêng ñoäng. ñieàu naøy ñuùng vôùi moïi tín höõu vì lyù do vaâng phuïc cuûa ñöùc tin". bao laâu vai troø ñoù khoâng phaùt xuaát töø caûm giaùc thuø haèn vaø ñoái nghòch (soá 25). neáu caàn cuûa nhaø thaàn hoïc "bieåu loä yù muoán saún saøng xeùt laïi quan ñieåm rieâng vaø ñeå xem xeùt nhöõng phaûn baùc caùc ñoàng nghieäp coù theå 339 . Maëc daàu nhöõng vaán naïn nhö theá coù theå gaây ra nhöõng caêng thaúng giöõa caùc thaàn hoïc gia vaø huaán quyeàn.

Giaùo huaán cuûa Huaán thò veà vaán ñeà naøy coù cô sôû vaø ích lôïi.. mieãn laø hoï saün saøng. a. Chaáp nhaän trieät ñeå phaùn quyeát cuûa huaán quyeàn. Ñeå caùc keát luaän cuûa hoï chòu söï pheâ phaùn cuûa caùc thaàn hoïc gia ñoàng nghieäp.II ñaõ nhaéc ñeán. vaø ñeà xuaát nhöõng löïa choïn xem ra ñoái nghòch laïi vôùi hoï. laø ñieàu thích ñaùng vaø noùi ñeán vieäc hoï buoäc phaûi löu yù moät caùch nghieâm tuùc ñeán nhöõng phaûn baùc noåi leân choáng laïi quan ñieåm cuûa hoï bôûi caùc thaàn hoïc gia khaùc vaø buoäc phaûi xem xeùt laïi laäp tröôøng cuûa hoï döôùi aùnh saùng cuûa nhöõng pheâ phaùn nhö theá vaø ñieàu naøy thöôøng chæ xaûy ra sau khi moät thaàn hoïc gia ñaõ phoå bieán caùc vaán naïn cuûa mình ñöôïc bieát ñeán qua vieäc xuaát baûn treân caùc baùo chuyeân ñeà veà thaàn hoïc.taïo cho mình” (soá 29). Thöôøng caùc thaàn hoïc gia neâu leân nhöõng vaán naïn thuoäc daïng naøy khi hoï coù theå naïi ñeán nhöõng giaùo huaán khaùc cuûa huaán quyeàn vaø ñöôïc giaûng daïy chaéc chaén hôn vaø döùt 340 . b. c. Ñieàu naøy coù nghóa gì.. Huaán thò roõ raøng nhìn nhaän vieäc caùc thaàn hoïc gia phoå bieán caùc " vaán naïn cuûa hoï".. Nhö ta coù theå thaáy ñöôïc huaán thò xaùc ñònh laäp tröôøng cuûa caùc taùc giaû ñaõ ñöôïc chuaån nhaän. ñoù laø caùc thaàn hoïc gia coù quyeàn ñöa ra caùc vaán naïn vôùi söï toân troïng caùc giaùo huaán nhö theá. Xeùt laïi quan ñieåm cuûa hoï döôùi aùnh saùng söï pheâ phaùn naøy. laø nhöõng ngöôøi maø caùc Nghò phuï cuûa Coâng Ñoàng Vat. vaø hoï mong muoán ñöôïc chæ daãn saâu xa hôn veà yù nghóa cuûa "söï tuaân phuïc mang tính chaát toân giaùo" ñieàu Hieán Cheá Lumen Gentium ñoøi buoäc ñoái vôùi giaùo huaán cuûa huaán quyeàn ñöôïc ñeà nghò chính thöùc nhöng khoâng baát khaû ngoä. Neân chuù yù raèng..

khoaùt hôn. Vieäc huaán thò mieâu taû söï baát ñoàng quan ñieåm cuõng töông töï nhö ñieàu Curran vaø nhöõng ngöôøi haäu thuaãn oâng naêm 1969 ñöa ra vaø ñaõ ñöôïc keå ra ôû phaàn treân cuï theå laø "ngöôøi coâng 341 . Nhöng "thöôøng hôn". ñeán vieäc baát ñoàng quan ñieåm (soá 32) huaán thò ñaõ löu yù nhöõng hình thöùc khaùc nhau cuûa söï baát ñoàng quan ñieåm. Sau khi dieãn taû sô qua veà nhöõng nhaân toá aûnh höôûng töø xa hoaëc caùch giaùn tieáp. nhö huaán thò nhaän xeùt. Khi trung thaønh vôùi Ñöùc Kitoâ vaø Giaùo Hoäi. Huaán thò raát roõ raøng veà vaán ñeà naøy. ÔÛ ñaây. Nhöng ñaây chính laø ñieàu maø söï baát ñoàng quan ñieåm veà thaàn hoïc daãn ñeán. vôùi ñieàu ñoù hoï cho raèng giaùo huaán bò ñaët vaán naïn thì khoâng phuø hôïp. huaán thò ñaõ mieâu taû caùch hoaøn toaøn chính xaùc hình thöùc baát ñoàng quan ñieåm ñaõ dieãn ra hôn 1/4 theá kyû qua. vieäc baát ñoàng quan ñieåm bao goàm theo lôøi coâng boá raèng "thaàn hoïc gia khoâng bò raøng buoäc phaûi thöøa nhaän baát kyø giaùo huaán naøo cuûa huaán quyeàn tröø khi laø giaùo huaán baát khaû ngoä vaø do ñoù coù theå hoaøn toaøn töï do ñöa ra nhöõng nghi vaán hoaëc phuû nhaän giaùo huaán khoâng baát khaû ngoä cuûa huaán quyeàn. Caùc nhaø caáp tieán tìm caùch thay ñoåi Giaùo Hoäi cho phuø hôïp vôùi söï phaûn khaùng theo khuoân maãu cuûa xaõ hoäi chính trò xaõ hoäi. ñaëc bieät trong tröôøng hôïp caùc chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø"(soá 33). ngöôøi ta khoâng theå taùn ñoàng vieäc cho raèn quyeàn huaán giaûng daïy thöïc söï laø sai laàm vaø ngöôøi tín höõu töï do phuû nhaän giaùo huaán naøy vaø thay theá baèng quan ñieåm rieâng cuûa hoï hay cuûa caùc thaàn hoïc gia. Ñaët vaán ñeà theo caùch thöùc naøy ñaõ bò pheâ phaùn bôûi Thaùnh Boä nhaèm ñeå phuø hôïp vôùi söï tuaân phuïc mang tính toân giaùo cuûa yù chí vaø lyù trí ñöôïc Hieán Cheá Lumen Gentium ñoøi buoäc.

Nhöng Curran vaø caùc ñoàng lieâu cuûa oâng ñaõ tuyeân boá raèng ñaây laø "giaùo huaán chung trong Giaùo Hoäi". khi ngaøi nhaán maïnh raèng. quyeàn cuûa ngöôøi tín höõu ñoùn nhaän Giaùo lyù coâng giaùo tinh tuyeàn vaø toaøn veïn phaûi ñöôïc baûo ñaûm (soá 113).giaùo coù theå baát ñoàng quan ñieåm vôùi nhöõng giaùo huaán chính thöùc khoâng baát khaû ngoä cuûa huaán quyeàn khi coù nhöõng lyù do ñaày ñuû ñeå laøm nhö theá". caùc vò muïc töû cuûa Giaùo Hoäi coù boån phaän haønh ñoäng phuø hôïp vôùi söù vuï toâng ñoà cuûa mình. Theâm vaøo ñoù.5. Gaàn ñaây hôn Ñöùc Gioan Phaolo II trong Thoâng ÑieäpVeritatis Splendor nhaán maïnh raèng "söï baát ñoàng quan ñieåm" döôùi hình thöùc baøi xích vaø buùt chieán coù heä thoáng caån thaän ñöôïc thöïc hieän treân caùc phöông tieän truyeàn thoâng laø choáng laïi söï hieäp thoâng trong Giaùo Hoäi vaø söï hieåu bieát ñuùng ñaén veà theå cheá phaåm traät cuûa daân Chuùa (soá 113). neáu caùc thaàn hoïc gia baøi xích theo loái naøy. Ngaøi nhaán maïnh raèng "khoâng ñeå söï huûy hoaïi naøo phaù vôõ söï hoøa hôïp giöõa ñöùc tin vaø cuoäc soáng: söï hôïp nhaát cuûa Giaùo Hoäi khoâng chæ bò huûy hoaïi bôûi caùc Kitoâ höõu baùc boû hay xuyeân taïc caùc chaân lyù ñöùc tin nhöng coøn bôûi nhöõng ngöôøi coi thöôøng nhöõng ñoøi buoäc luaân lyù maø Tin Möøng môøi goïi (X 1Cor. trong khi huaán thò thaúng thaén phuû nhaän raèng. hôn nhöõng giaùo huaán chính thöùc cuûa nhöõng ngöôøi ñaõ ñöôïc trao ban vôùi quyeàn vöôït treân con ngöôøi ñeå giaûng daïy nhaân danh Ñöùc Gieâsu 54. Ngaøi noùi tieáp. 342 . Ngöôøi tín höõu khoâng bao giôø ñöôïc löïa choïn quan ñieåm cuûa caùc thaàn hoïc gia. tuy ñaõ hoïc qua.9-13)" (soá 26). lôøi tuyeân boá naøy vaø söï baát ñoàng quan ñieåm kieåu naøy hoaøn toaøn khoâng phuø hôïp vôùi giaùo huaán cuûa Giaùo Hoäi vaø ôn goïi cuûa caùc thaàn hoïc gia.

Vieäc caùc tín höõu coâng giaùo. ñöôïc trao phoù cho huaán quyeàn muïc vuï ñaõ ñöôïc Chuùa thieát laäp cuûa Giaùm muïc trong söï hôïp nhaát döôùi quyeàn thuû laõnh cuûa Ñöùc Thaùnh Cha. ngöôøi keá vò thaùnh Pheâroâ vaø laø ngöôøi ñaïi dieän Ñöùc Kitoâ. Khi hoï chieám chöùc vuï muïc töû. nhôø pheùp röûa ñaõ trôû neân moät vôùi Ñöùc Kitoâ.. Caùc Ngaøi coù nhieäm vuï phaân xöû moïi vaán ñeà aûnh höôûng ñeán söï thaùnh thieän vaø söï soáng cuûa nhöõng ai. xeùt nhö laø caùc thaàn hoïc gia.Caùc thaàn hoïc gia. bao goàm caùc thaàn hoïc gia ñöa ra nhöõng vaán naïn veà caùc giaùo huaán ñöôïc ñeà nghò laø khoâng baát khaû thay ñoåi hoaëc baát khaû ngoä laø ñieàu hôïp phaùp. nhöng hoï 343 . quyeàn naøy ñöôïc trao cho Giaùo Hoaøng vaø caùc Giaùm muïc hôïp nhaát vôùi Ñöùc Thaùnh Cha. khoâng phaûi laø caùc muïc töû trong Giaùo Hoäi. vöøa laø quyeàn ñeå giaùo huaán ngöôøi tín höõu trong "taát caû nhaèm phuïc vuï cho daân Chuùa soáng ñôøi soáng cuûa hoï trong söï thaùnh thieän vaø gia taêng ñöùc tin” (Dei Verbum soá 8). nghóa laø. Vaán ñeà toái haäu laø: ai phaùt ngoân cho Giaùo Hoäi ? Ai coù quyeàn noùi nhaân danh Chuùa Kitoâ vaø giaøn xeáp caùc tranh caõi coù theå noåi leân trong gia ñình cuûa Ngaøi ? Caâu traû lôøi cuûa Giaùo Hoäi Coâng giaùo veà vaán ñeà naøy laø bôûi yù muoán cuûa chính Chuùa Kitoâ. vaø thay theá baèng caùc quan ñieåm rieâng cuûa mình vaø khuyeán khích ngöôøi tín höõu ñaët sang moät beân ñieàu maø Ñöùc Giaùo Hoaøng vaø caùc Giaùm Muïc giaûng daïy nhaân danh Ñöùc Kitoâ vaø ñaët vaøo ñoù nhöõng quan ñieåm rieâng cuûa hoï. Söù vuï ñaõ ñöôïc trao phoù caùch rieâng cho nhöõng ngöôøi keá tuïc söï hieäp thoâng trong söù maïng toâng ñoà.. caùc thaàn hoïc gia ñaõ haønh ñoäng sai traùi vaø gaây thieät haïi traàm troïng cho Giaùo Hoäi. hoï tuyeân boá laø hoï coù "quyeàn" baát ñoàng quan ñieåm giaùo huaán chính thöùc cuûa huaán quyeàn. bao goàm vöøa laø traùch nhieäm. Hoï khoâng ñöôïc trao ban söù vuï.

saün saøng böôùc theo tieáng goïi ñeå tham döï vaøo coâng vieäc cöùu ñoä cuûa Ñöùc Kitoâ. vaø nhöõng quan ñieåm ñoái laäp vôùi nhöõng giaùo huaán naøy coù theå ñöôïc ñoùn nhaän nhö nhöõng chuaån möïc thöïc haønh cuûa ñôøi soáng Kitoâ höõu.2051). nhö ñaõ ñöôïc tìm thaáy trong caùc giôùi raên thaäp giôùi. Ñieàu thöïc söï sai laàm traàm troïng laø khi caùc thaàn hoïc gia khích ñoäng caùc tín höõu rôøi boû caùc giaùo huaán ñaõ ñöôïc ñeà nghò laø baát khaû ngoä. 344 . saün saøng xöùng ñaùng böôùc theo ôn goïi maø hoï ñaõ ñöôïc goïi môøi.khoâng coù quyeàn nhaän vô (ñoøi baäy) chöùc vuï ñöôïc Chuùa trao ban cho Ñöùc Giaùo Hoaøng vaø caùc Giaùm Muïc hieäp thoâng vôùi Ngaøi. caùc giaùo huaán naøy cuûa caùc ngaøi coù theå bò gaït qua moät beân. ñöôïc hieåu theo truyeàn thoáng trong Giaùo Hoäi nhö loaïi tröø trieät ñeå vaø khoâng moät mieãn tröø taát caû nhöõng hình thöùc gieát ngöôøi caùch coá yù. Vaø khoâng hôïp phaùp khi hoï cho raèng ñieàu maø nhöõng vò thaày daïy coâng boá nhaân danh Ñöùc Kitoâ laø döùt khoaùt sai laàm. Vaø nhö chuùng ta ñaõ thaáy. töï do choïn löïa moïi quan heä tính duïc beân ngoaøi giao öôùc hoân nhaân ñaõ ñöôïc ñeà nghò laø baát khaû ngoä. Giaùo huaán luaân lyù cuûa huaán quyeàn ñaõ ñöôïc nhìn nhaän khoâng nhöõng nhö laø nhöõng luaät leä hôïp phaùp nhöng coøn laø nhöõng chaân lyù quyù baùu nhaèm giuùp cho ngöôøi tín höõu bieát hoï laø ai vaø hoï phaûi laøm gì neáu hoï hoaøn toaøn trôû thaønh nhöõng höõu theå maø Thieân Chuùa muoán: nhöõng ngöôøi con trung thaønh cuûa Ngaøi. Vieäc trình baøy ngaén goïn veà Giaùo Hoäi nhö ngöôøi Meï vaø laø thaày cuûa ñôøi soáng luaân lyù ñöôïc tìm thaáy trong Giaùo Lyù cuûa Giaùo Hoäi coâng giaùo (soá 2030. vaán ñeà coát loõi cuûa giaùo huaán luaân lyù coâng giaùo.

345 .

Thöôïng Hoäi ñoàng Giaùm Muïc ñaõ baát thöôøng keâu goïi kyû nieäm 20 naêm sau ngaøy Coâng Ñoàng Vat. baøn veà phuïng vuï vaø caùc bí tích cuûa Giaùo Hoäi. Ñöùc Thaùnh Cha ñaõ chính thöùc coâng boá baûn vaên Phaùp ngöõ cuûa Saùch Giaùo Lyù.CHÖÔNG VII ÑÔØI SOÁNG LUAÂN LYÙ KITOÂ GIAÙO VAØ SAÙCH GIAÙO LYÙ GIAÙO HOÄI COÂNG GIAÙO Thaùng 01. nhöõng vaán ñeà lieân quan ñeán ñôøi soáng luaân lyù Kitoâ höõu.1992. ra leänh xuaát baûn Saùch Giaùo Lyù Giaùo Hoäi Coâng giaùo. • Phaàn boán : Vieäc caàu nguyeän Kitoâ giaùo. 346 . Ngaøy 11 thaùng 10 naêm 1992. caùc nghò phuï baøy toû mong öôùc chuaån bò moät cuoán saùch hay baûn toùm taét giaùo thuyeát Coâng giaùo veà ñöùc tin vaø luaân lyù theo tinh thaàn cuûa Coâng Ñoàng. • Phaàn ba : Ñôøi soáng trong Chuùa Kitoâ. II keát thuùc. Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II heát loøng taùn thaønh mong öôùc ñoù vaø ngaøi ñaõ chæ ñònh moät uyû ban giaùm muïc vieát baûn döï thaûo giaùo lyù. • Phaàn hai : Cöû haønh Maàu nhieäm Kitoâ giaùo. Saùch Giaùo Lyù goàm boán phaàn chính : • Phaàn moät : Tuyeân xöng ñöùc tin.12.1985. trình baøy toång hôïp caùc chaân lyù ñöùc tin Coâng giaùo. Ñöùc Gioan Phaoloâ II ñaõ coâng boá Thoâng ÑieäpFidei depositum. vaø vaøo dòp leã Ñöùc Meï Voâ Nhieãm ngaøy 08. noùi ñeán vai troø caàn thieát cuûa vieäc caàu nguyeän trong ñôøi soáng ngöôøi Kitoâ höõu.

Nhö ñaõ trình baøy. nhöõng tieát (articles) vaø moãi ñoaïn vaên (paragraph) cuûa toaøn boä saùch Giaùo lyù ñöôïc ñaùnh soá. phaàn ba saùch Giaùo lyù daønh nghieân cöùu veà ñôøi soáng luaân lyù Kitoâ giaùo. Ôû ñaây tröôùc heát toâi seõ trình baøy moät caùi nhìn khaùi quaùt giaùo huaán cuûa Saùch Giaùo 347 . nhöõng chöông (chapters). Nhöõng ñoaïn toùm taét höõu ích goïi laø Toùm laïi ñöôïc trình baøy ôû phaàn keát luaän cuûa moãi tieát vaø cuõng ñöôïc phaân chia thaønh nhöõng phaàn khaùc nhau. toång coäng coù 2865 soá. thì xem ra thích hôïp hôn (Veritatis Splendor. Ñöùc Thaùnh Cha thöôøng xuyeân naïi ñeán “Saùch Giaùo Lyù nhö laø baûn vaên quy chieáu vöõng chaéc vaø chính quy ñeå giaûng daïy veà hoïc thuyeát coâng giaùo” (Sññ soá 5 vôùi trích daãn trong ngoaëc laáy töø Thoâng ÑieäpFidei depoSitum cuûa ngaøi. cuoái cuøng Ñöùc Thaùnh Cha Gioan Phaoloâ II tuyeân boá raèng moät trong nhöõng lyù do hoaõn laïi vieäc chuaån bò cuoái cuøng vaø phoå bieán thoâng ñieäp naøy ñoù laø vì ñeå noù ra sau cuoán Giaùo Lyù Giaùo Hoäi Coâng giaùo trong ñoù coù phaàn trình baøy ñaày ñuû vaø coù heä thoáng hoïc thuyeát luaân lyù Kitoâ giaùo. nhaèm giaûi quyeát moät vaøi vaán ñeà cô baûn trong giaùo huaán luaân lyù cuûa Giaùo Hoäi. soá 4). Trong phaàn daãn nhaäp cuûa thoâng ñieäp Veritatis Splendor. soá 5). Nhö vaäy trong thoâng ñieäp cuûa ngaøi. baèng caùch ñöa ra moät söï phaân ñònh caàn thieát veà nhöõng ñeà taøi hieän ñang ñöôïc tranh caõi giöõa caùc nhaø chuyeân moân ñaïo ñöùc hoïc vaø thaàn hoïc luaân lyù.Moãi phaàn ñöôïc chia nhoû thaønh nhöõng ñoaïn (section). Nhö vaäy xem ra thích hôïp khi toâi khi trình baøy vaén goïn veà giaùo huaán cuûa Saùch Giaùo Lyù Giaùo Hoäi Coâng giaùo veà söï soáng luaân lyù Kitoâ giaùo tröôùc khi trình baøy toång quaùt thoâng ñieäp Veritatis Splendor cuûa Ñöùc Thaùnh Cha Gioan Phaoloâ II trong chöông cuoái saùch naøy.

Lyù veà ñôøi soáng luaân lyù Kitoâ giaùo. 348 . roài chuù taâm ñeán nhöõng khía caïnh quan troïng cuûa giaùo huaán raát thích hôïp cho phaàn daãn vaøo thaàn hoïc luaân lyù.

4. Löông taâm Luaân lyù (1776-1802). Toäi loãi (1846-1876). 7. Tính luaân lyù cuûa caùc haønh vi nhaân linh (1749-1761). Ôn goïi höôûng vinh phuùc cuûa ta (1716Töï do cuûa con ngöôøi (1730-1748).KHAÙI QUAÙT GIAÙO HUAÁN CUÛA SAÙCH GIAÙO LYÙ VEÀ ÑÔØI SOÁNG LUAÂN LYÙ KITOÂ GIAÙO Xem qua muïc luïc. Caùc nhaân ñöùc (1803-1845). • Ôn Cöùu ñoä cuûa Thieân Chuùa : Leà luaät vaø AÂn suûng (caùc soá 1949-2051). Trong Saùch Giaùo Lyù. Ñoaïn naøy goàm moät daãn nhaäp ngaén (soá 1699) vaø ba chöông : • Phaåm giaù cuûa nhaân vò con ngöôøi (caùc soá 1700-1876). 1729). 8. 2. Tính luaân lyù cuûa caùc ñam meâ (17621775). phaàn naøy goàm hai ñoaïn chính :  Ñoaïn thöù nhaát : “Ôn goïi cuûa con ngöôøi : Ñôøi soáng trong Thaàn Khí” (caùc soá 1699-2051). chuùng ta deã daøng coù ñöôïc caùi nhìn khaùi quaùt veà giaùo huaán cuûa Saùch Giaùo Lyù veà ñôøi soáng luaân lyù Kitoâ giaùo. 5. 349 . • Coäng ñoàng nhaân loaïi (caùc soá 18771948). 3. Chöông phaåm giaù con ngöôøi goàm moät daãn nhaäp ngaén (soá 1700) vaø 8 tieát : 1. Con ngöôøi hình aûnh cuûa Thieân Chuùa (caùc soá 1701-1715). 6.

Chöông Coäng ñoàng nhaân loaïi goàm moät daãn nhaäp ngaén (soá 1877) vaø ba tieát 1. vaø ñieàu raên thöù ba (caùc soá 21682195). AÂn suûng vaø söï coâng chính hoaù (19872029). heát taâm trí ngöôi”(caùc soá 2083-2195) goàm ba tieát töông öùng vôùi ñieàu raên thöù nhaát (caùc soá 2084-2141). • Chöông 2 : “Ngöôi haõy yeâu meán ngöôøi ñoàng loaïi cuûa ngöôi nhö chính baûn thaân mình” (caùc soá 2196-2557). 2. ñieàu raên thöù saùu (caùc soá 2331-2400). 350 . phaàn 3. ñieàu raên thöù naêm (caùc soá 2258-2330). ñieàu raên thöù chín (caùc soá 2514-2533). 3. Con ngöôøi vaø xaõ hoäi (1878-1896). Giaùo Hoäi. Thieân Chuùa cuûa ngöôi heát loøng.  Ñoaïn hai. vaø ñieàu raên thöù möôøi (caùc soá 2534-2557). 2. ñieàu raên thöù taùm (caùc soá 2464-2513). heát linh hoàn. ñöôïc chia thaønh baûy tieát töông öùng vôùi ñieàu raên thöù tö (caùc soá 21972257). Chöông ôn Cöùu ñoä cuûa Thieân Chuùa thoâng qua leà luaät vaø aân suûng ñöôïc chia thaønh moät daãn nhaäp ngaén (soá 1949) vaø ba tieát 1. Ngöôøi Meï vaø Nhaø Giaùo Duïc (2030-2051). baét ñaàu baèng moät daãn nhaäp daøi (caùc soá 20522082). ñieàu raên thöù hai (caùc soá 2142-2167). ñöôïc chia thaønh hai chöông : • Chöông 1 : “Ngöôi haõy yeâu meán Thieân Chuùa. Luaät luaân lyù (1950-1986). 3. Coâng baèng xaõ hoäi (1928-1948). Tham döï vaøo sinh hoaït xaõ hoäi (18971927). ñieàu raên thöù baûy (caùc soá 2401-2463). Möôøi Ñieàu Raên.

moät haønh ñoäng sequela Christi ñöôïc thaáy khoâng chæ nhö laø vieäc baét chöôùc moät phong caùch do quan saùt töø beân ngoaøi. nhö laø moät luaän thuyeát veà haønh vi toát … Nghóa cô baûn coù theå chæ laø vieäc quaûng dieãn laáy töø caùc Moái Phuùc vaø ñoäng cô thuùc ñaåy khoâng laø gì khaùc hôn laø sequela Christi (theo Chuùa Gieâsu). Nhöng toâi tin chaéc raèng nhöõng nhaän xeùt cuûa hai giaùm muïc thaønh vieân cuûa UÛy ban chòu traùch nhieäm vieát baûn döï thaûo saùch Giaùo lyù seõ cung caáp cho chuùng ta caùi nhìn ban ñaàu ñeå hieåu tinh thaàn cuûa saùch Giaùo lyù veà vaán ñeà ñôøi soáng luaân lyù Kitoâ giaùo. chuù giaûi ñoaïn I phaàn III Saùch Giaùo Lyù − Ôn goïi cuûa con ngöôøi : Ñôøi soáng trong Thaàn Khí − ñaõ nhaän ñònh raèng caùc giaùm muïc ñaõ nhaän thöùc veà caïm baãy caàn traùnh : Trình baøy vaø moâ taû ñôøi soáng Kitoâ giaùo döôùi daïng luaät leä luaân lyù. bao haøm toaøn boä trong moái töông quan vaø thaùi ñoä quy phuïc ñoái vôùi Chuùa Cha. nhöng laø ñoàng hình ñoàng daïng thöïc söï vôùi baûn chaát con ngöôøi Ñöùc Kitoâ. Nhöng moät baûn lieät keâ muïc luïc seõ khoâng giuùp chuùng ta hieåu tinh thaàn vaø caùch nhaän thöùc ñôøi soáng luaân lyù. Toång Giaùm muïc giaùo phaän Tours nöôùc Phaùp. Giaùm muïc giaùo phaän Leeds nöôùc Anh. Coøn vò kia laø David Everyman Konstant.Qua phaàn vöøa trình baøy chuùng ta coù theå naém ñöôïc phaïm vi Saùch Giaùo Lyù trình baøy veà ñôøi soáng luaân lyù Kitoâ giaùo. Moät vò laø Jean Honeùreù. vaø trong vai troø chöùng nhaân hoaøn haûo qua ñôøi soáng hoaøn toaøn thuoäc veà Ngaøi … ñaây laø coát loõi cuûa caùi nhìn ban ñaàu ñuû trình baøy nhöng ñoàng thôøi cuõng giuùp laøm cho chöông baøn veà luaân lyù coù tính thoáng nhaát : ñöùc tin cuûa ngöôøi moân ñeä − ñöôïc dieãn ñaït qua Kinh Tin Kính vaø cöû haønh caùc bí tích − ñöôïc bieåu loä trong ñôøi soáng chöùng nhaân vaø trong vieäc ñaùp traû lôøi môøi goïi cuûa Tin Möøng ñeå neân hoaøn haûo 1. chuù giaûi ñoaïn II phaàn III − Möôøi 351 .

Ñeå thöïc hieän ñieàu naøy. moät ngaõ daãn ñeán söï soáng. nhaân ñöùc. caùc moái phuùc. vaû giöõa hai con ñöôøng coù moät söï khaùc bieät lôùn”. Roài ngaøi tieáp tuïc chæ ra caùc giôùi raên khoâng ñöùng bieät laäp … [Hôn theá nöõa]. khoâng nhaèm giôùi haïn töï do nhöng nhaèm môû ra con ñöôøng ñi ñeán ñôøi soáng töï do ñích thöïc. caùc giôùi raên taïo ra caùi daøn yù ñeå hình thaønh caùc chuû ñeà khaùc [aân suûng. ñôøi soáng trong Thaàn Khí vaø trong Coäng ñoaøn Giaùo Hoäi]. nhöng nhö moät caùi khung cho giaùo lyù luaân lyù. nhö chuùng ta coù [thoâng qua truyeàn thoáng Coâng giaùo soáng ñoäng].Ñieàu Raên − vaø döï ñoaùn vieäc phaûn ñoái cho raèng caùch trình baøy noåi baät caùc ñieàu raên nhö vaäy coù nguy cô raèng ngöôøi ta seõ hieåu luaân lyù Kitoâ giaùo nhö moät loaït caùc leänh caám. ngaøi ñaõ nhaán maïnh raèng muïc ñích cuûa caùc giôùi raên noùi chung.1) : “Coù hai con ñöôøng. toäi loãi vaø ôn tha thöù. 352 . Ngaøi tieáp tuïc tröng daãn nhöõng khaúng ñònh cuûa saùch Didache (I. chuùng ta phaûi phaân bieät nhöõng loái thoaû maõn vieãn voâng daãn ñeán sai laàm vaø söï cheát. ngaõ kia daãn ñeán caùi cheát.2 Baây giôø toâi seõ coá gaéng trình baøy ñaày ñuû hôn cuõng nhö chuù giaûi ñieàu coát loõi chuû yeáu trong giaùo huaán cuûa Gíaùo Lyù Giaùo Hoäi Coâng giaùo trong chöøng möïc maø giaùo huaán naøy thích hôïp cho vieäc daãn vaøo thaàn hoïc luaân lyù.

 Chuùng ta leä thuoäc hoaøn toaøn vaøo Thieân Chuùa.YÙ NGHÓA COÁT LOÕI CUÛA LUAÂN LYÙ TÍNH KITOÂ GIAÙO THEO SAÙCH GIAÙO LYÙ Toâi tin raèng chuùng ta coù theå chuû yeáu hieåu bieát luaân lyù tính Kitoâ giaùo ñöôïc ñöa ra trong Saùch Giaùo Lyù Giaùo Hoäi Coâng giaùo. Khi chuù taâm ñeán nhöõng vaán ñeà sau ñaây :  Ñôøi soáng luaân lyù nhö moät noã löïc naêng ñoäng cuûa con ngöôøi ñeå hoaøn toaøn trôû neân nhöõng con ngöôøi nhö loøng Chuùa mong öôùc.  Giaùo Hoäi vôùi tö caùch laø Meï vaø Thaày daïy ñöôïc Thieân Chuùa ban quyeàn. Ñoaïn vaên ñaàu 353 . 1. phaàn baøn veà ñôøi soáng luaân lyù cuûa ngöôøi Kitoâ höõu chuù troïng veà phaåm giaù cuûa con ngöôøi vaø tieát 1 chöông naøy coù chuû ñeà con ngöôøi thöïc söï laø hình aûnh cuûa Thieân Chuùa chí thaùnh. nhôø ñoù môùi coù hoaøn toaøn theå trôû thaønh nhöõng con ngöôøi hoaøn haûo nhö loøng Chuùa mong öôùc. Ñôøi Soáng Luaân Lyù nhö moät noã löïc cuûa Con Ngöôøi ñeå hoaøn toaøn trôû neân nhöõng Con Ngöôøi nhö Loøng Chuùa mong öôùc Saùch Giaùo Lyù chöông I.  Ñieàu chuùng ta phaûi laøm ñeå hoaøn toaøn trôû neân nhöõng con ngöôøi nhö loøng Chuùa mong öôùc. ñoaïn I.

1711-1712. Thieân Chuùa ñaõ sai Con Moät cuûa Ngaøi cöùu chuoäc chuùng ta khoûi toäi loãi vaø laøm cho chuùng ta. soá 1701). noù gôïi cho chuùng ta raèng do nguyeân toäi maø chuùng ta coù xu höôùng thieân veà ñieàu aùc vaø deã bò sai laàm (caùc soá 1707.cuûa tieát I. 1730-1748). Thaät vaäy Saùch Giaùo Lyù ñaët troïng taâm ôû caùc moái phuùc. Keá ñeán chöông naøy trieån khai caùc chaân lyù veà con ngöôøi. II. soáng xöùng ñaùng laø con caùi cuûa Thieân Chuùa. chöông I (soá 1701) vaøo ñeå baèng moät trích daãn kheùo leùo cuûa Hieán Cheá Giaùo Hoäi trong theá giôùi ngaøy nay. laø Ñaáng ñaõ keâu goïi chuùng ta trôû neân nhöõng phaàn töû cuûa gia ñình cuûa Ngaøi vaø ñeå ñaït ñöôïc söï soáng vónh cöûu laøm moät vôùi Ngaøi (caùc soá 1708-1709. Hieán cheá maø Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II thöôøng xuyeân ñeà caäp ñeán. Möôøi Lôøi cuûa Chuùa laø ñieåm quy chieáu cho lòch söû cöùu ñoä vaø cho vieäc daïy giaùo lyù cuûa caùc toâng ñoà.3-12). cheát ñi cho toäi nhôø pheùp röûa ñeå trôû neân nhöõng taïo vaät trong Chuùa Kitoâ. vaø nhôø coù choïn löïa töï do maø hoï coù theå quyeát ñònh chính cuoäc soáng mình baèng chính caùc choïn löïa ñoù (caùc soá 17041706.1715).1714). Chuùa Kitoâ ñaõ baøy toû cho con ngöôøi bieát ñaày ñuû veà baûn thaân hoï vaø ñaõ vaïch cho con ngöôøi thaáy söï cao sieâu cuûa ôn goïi hoï (Thieân Chuùa Saùch Giaùo Lyù. Gaudium et Spes (soá 22) cuûa Coâng Ñoàng Vat. ñöôïc saùng taïo gioáng hình aûnh Thieân Chuùa. Ñi keøm vôùi Möôøi ñieàu raên. ñöôïc ban cho lyù trí nhôø ñoù hoï coù theå hieåu bieát chaân lyù.17251726). nhöng vôùi loøng nhaân haäu voâ cuøng. nhaán maïnh raèng nhöõng lôøi höùa vó ñaïi naøy cuûa Chuùa soi saùng nhöõng haønh vi vaø thaùi ñoä mang ñaëc tính cuûa ñôøi soáng luaân lyù Kitoâ giaùo (caùc soá 1716-1717. Theâm vaøo ñoù. ñoù chính laø khi maïc khaûi maàu nhieäm cuûa Chuùa Cha vaø tình yeâu cuûa Ngaøi. 354 . nhöõng phuùc laønh. maø Chuùa Gieâsu ñaõ noùi ñeán trong Baøi giaûng treân nuùi (Mt 5.

nhöng do Thieân Chuùa toát laønh ñaõ giao hoaø toäi nhaân vôùi Ngaøi baèng aân hueä cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn. 2. do toäi maø chuùng ta coù xu höôùng veà ñieàu aùc vaø sai laàm.caùc moái phuùc cuûa Chuùa trong Baøi giaûng treân nuùi chæ cho chuùng ta con ñöôøng ñi ñeán Nöôùc Chuùa (soá 1724 . vaø vôùi choïn löïa töï do chuùng ta xaùc ñònh cuoäc soáng mình. vaø chæ nhôø tham döï vaøo caùi cheát vaø phuïc sinh cöùu chuoäc cuûa Chuùa Gieâsu chuùng ta môùi coù theå soáng xöùng ñaùng laø con caùi Chuùa vaø nhôø ñoù maø hoaøn toaøn trôû neân nhöõng con ngöôøi nhö loøng Chuùa mong öôùc. phaàn III nhaéc chuùng ta nhöõng chaân lyù : ñöôïc saùng taïo gioáng hình aûnh Thieân Chuùa. Ñaây laø ñieàu laøm ta hieåu roõ ta khoâng töï coâng chính hoaù ñöôïc . phaàn III moâ taû ñôøi soáng luaân lyù Kitoâ giaùo nhö moät noã löïc naêng ñoäng cuûa con ngöôøi ñeå hoaøn toaøn trôû neân nhöõng con ngöôøi nhö loøng Chuùa mong öôùc : laø con caùi Ngaøi vaø laø em cuûa Chuùa Gieâsu. Nhöõng chaân lyù vó ñaïi naøy ñöôïc trieån khai chi tieát hôn trong tieát II. Thieân Chuùa caùc soá 1728-1729). ñoaïn I. ñoaïn I. Toùm laïi. Caùc tieát aáy cuõng nhaéc cho chuùng ta raèng. ñoaïn I. chuùng ta ñöôïc ban cho lyù trí nhôø ñoù chuùng ta coù theå khaùm phaù ra chaân lyù. Ñaáng ñaõ vaâng lôøi cho ñeán cheát vôùi mong öôùc duy nhaát laø hoaøn taát döï aùn yeâu thöông vaø khoân ngoan cuûa Cha treân trôøi cho nhaân loaïi. bao goàm chaân lyù luaân lyù. Chuùng ta tuyeät ñoái leä thuoäc vaøo Thieân Chuùa ñeå hoaøn toaøn coù theå trôû neân nhöõng con ngöôøi nhö Loøng Chuùa mong öôùc Nhö ñaõ trình baøy. chöông III. ñaõ ñoå traøn vaøo nhöõng keû tham döï vaøo söï cheát vaø phuïc sinh cöùuu ñoä cuûa Chuùa Gieâsu thoâng 355 . nhöõng tieát ñaàu cuûa chöông I. trình baøy veà söï coâng chính hoùa vaø ôn suûng. ba tieát ñaàu cuûa chöông I.

thaùnh thieän (caùc soá 2012-2016 . ñöôïc neân thaùnh vaø coù theå soáng xöùng ñaùng laø con caùi Chuùa (caùc soá 1996-2000 . caùc soá 1987 tt). Chæ qua aân suûng cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn. Boån phaän chuùng ta laø coäng taùc vôùi aân suûng maø Thieân Chuùa ñaõ ban cho chuùng ta moät caùch nhöng khoâng do loøng töø bi voâ cuøng cuûa Ngaøi. Nhöng Thieân Chuùa laøm cho chuùng ta thaønh loaïi ngöôøi nhö chuùng ta phaûi laø. neân chuùng ta ñöôïc keâu goïi ñeán moät cuoäc soáng hoaøn haûo. caùc soá 2028-2029). chaáp nhaän − caùch töï do − hay coâng chính hoaù cuûa Thieân Chuùa (caùc soá 1967-1993). thuùc ñaåy trong taâm hoàn chuùng ta ñeå chuùng ta töï do chaáp nhaän lôøi Ngaøi môøi goïi. Noùi caùch chính xaùc bôûi vì chuùng ta baây giôø thöïc söï laø con caùi Chuùa ñöôïc chia seû baûn tính thaàn linh cuûa Ngaøi nhö chính Con Ngaøi ñaõ töøng ñöôïc chia seû hoaøn toaøn baûn tính nhaân loaïi cuûa chuùng ta. tc.qua pheùp röûa (tc. noùi caùch chính xaùc bôûi vì Ngaøi muoán noùi raèng ñoù laø nhöõng con ngöôøi maø Ngaøi coù theå trao ban chính söï soáng cuûa Ngaøi. Töï söùc mình. coù lyù trí vaø töï do. thì chuùng ta môùi coù theå döï phaàn vaøo haønh ñoäng cöùu chuoäc cuûa Chuùa Gieâsu. tc. Ngaøi töï do ban taëng cho chuùng ta söï soáng naøy trong Chuùa Gieâsu qua Chuùa Thaùnh Thaàn. Nhôø quyeàn naêng aân suûng cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn − söï chia seû vaøo baûn tính thaàn linh cuûa Thieân Chuùa − ñoåi traøn trong taâm hoàn chuùng ta ñeå chuùng ta ñöôïc thaùnh hoaù. nhöng Ngaøi khoâng eùp 356 . chuùng ta khoâng theå laøm ñöôïc gì ñaùng ñöôïc söï soáng ñôøi ñôøi cuõng chaúng ñaùng ñöôïc laø thaønh vieân cuûa gia ñình Chuùa. caùc soá 20172027). maø Chuùa Gieâsu ñaõ laäp coâng cho chuùng ta xöùng ñaùng laõnh nhaän ôn aáy qua cuoäc soáng vaâng phuïc vaø caùi cheát töï hieán treân thaäp giaù. thoat khoûi toäi loãi.

II. Saùch Giaùo Lyù khaúng ñònh : uy quyeàn cuûa Huaán quyeàn cuõng traûi roäng tôùi 357 . Giaùo Hoäi ñöôïc Thieân Chuùa ban quyeàn vôùi tö caùch laø Meï vaø Thaày Daïy Vaán ñeà naøy ñöôïc ñeà caäp ôû tieát III. chöông III.1). aân suûng vaø söï coâng chính hoaù. Ñaây laø söù ñieäp coát yeáu cuûa tieát II. nhöõng con ngöôøi nhö loøng Chuùa mong öôùc. phaàn III. cuûa chöông III. trong söï hieäp thoâng cuûa taát caû nhöõng ngöôøi ñaõ laõnh nhaän pheùp Röûa. trình baøy caùch trung thaønh vaø tuaân thuû (soá 2035). nhö thaùnh Phaoloâ noùi (Thieân Chuùa Rm 12. phaàn III. theo giaùo huaán cuûa Coâng Ñoàng Vat. Hôn nöõa noù coøn khaúng ñònh raèng ñaëc suûng baát khaû ngoä traûi roäng ñeán moïi yeáu toá veà giaùo lyù Coâng giaùo. caùc chaân lyù cöùu ñoä cuûa Tin Möøng seõ khoâng theå ñöôïc baûo toaøn. Chuùng ta coù töï do phaïm toäi. bao goàm nhöõng yeáu toá lieân quan ñeán ñôøi soáng luaân lyù. Saùch Giaùo Lyù tröôùc heát ghi nhaän raèng chính trong Giaùo Hoäi. ñeå ta coù theå trôû neân. ñöôïc trao cho Giaùm muïc ñoaøn döôùi vai troø thuû laõnh cuûa Giaùm muïc Roma. ñoaïn I.buoäc chuùng ta. nhaán maïnh raèng huaán quyeàn cuûa Giaùo Hoäi. Saùch Giaùo Lyù. ôn goïi naøy ñoøi hoûi hoï hieán daâng cho Thieân Chuùa thaân xaùc mình laøm hy leã thaùnh thieän vaø ñaùng ñöôïc chaáp nhaän (caùc soá 20302031). Thieân Chuùa luoân ôû vôùi chuùng ta cuøng vôùi söï trao ban aân hueä khoâng heà sai laàm cuûa Ngaøi. Quaû thaät. ñoaïn I. vì neáu khoâng coù ñaëc suûng naøy. maø caùc Kitoâ höõu thöïc hieän ôn goïi cuûa mình. choïn caùi cheát thay vì choïn söï soáng. moät caùch töï do. coù ñuû uy quyeàn vaø traùch nhieäm cuûa Chuùa ñeå giaûng daïy caùc chaân lyù cöùu ñoä cuûa ñöùc tin vaø luaân lyù nhaân danh Chuùa Kitoâ (caùc soá 2033-2034). nhöng gioáng nhö moät ngöôøi baïn khoân ngoan nhaát vaø toát nhaát cuûa chuùng ta. 3.

con ngöôøi laø cha ñeû caùc haønh vi cuûa mình (soá 1749). ÔÛ ñaây Saùch Giaùo Lyù. Taát caû caùc tín höõu neân coù moät thaùi ñoä con thaûo ñoái vôùi Giaùo Hoäi. laø Meï vaø Thaày daïy cuûa mình (soá 2040). coù theå tham döï caùch chuû ñoäng vaøo keá hoaïch khoân 358 . ñoøi chuùng ta tuaân giöõ nhöõng giôùi raên naøy vaø söï tuaân giöõ naøy caàn thieát cho ôn cöùu ñoä. vaø hoï coù boån phaän ñònh höôùng ñôøi soáng noäi taâm mình cho phuø hôïp vôùi giaùo huaán chính thöùc cuûa Giaùo Hoäi (soá 2037). theo Coâng Ñoàng Vat. Ñieàu Chuùng Ta phaûi laøm hoaøn toaøn ñeå trôû neân nhöõng con ngöôøi hoaøn haûo nhö loøng Chuùa mong öôùc Saùch Giaùo Lyù khaúng ñònh raèng : vì ñöôïc ban cho söï töï do choïn löïa maø. Luaät luaân lyù (caùc soá 1950-1968). chöông III. tc.nhöõng giôùi raên ñaëc loaïi cuûa luaät töï nhieân. II (vaø caû thaùnh Toâma vaø toaøn boä truyeàn thoáng Coâng giaùo). keá hoaïch khoân ngoan vaø yeâu thöông cuûa Ngaøi daønh cho cuoäc soáng con ngöôøi. Saùch Giaùo Lyù daïy : caùc tín höõu coù quyeàn ñöôïc giaùo huaán theo tinh thaàn cuûa Huaán quyeàn. 4. khaúng ñònh raèng luaät vónh cöûu vaø thaàn linh cuûa Thieân Chuùa. Hoï coù boån phaän choïn löïa theo chaân lyù neáu hoï muoán hoaøn toaøn laø nhöõng con ngöôøi nhö ñöôïc nhaém tôùi. Huaán Quyeàn thi haønh chöùc vuï ngoân söù ñích thöïc cuûa mình cho nhaân loaïi (soá 2036). Nhöng Thieân Chuùa ñaõ giuùp cho caùc taïo vaät coù lyù trí cuûa Ngaøi. laø con ngöôøi.soá 1975). coù theå noùi raèng. Khi coâng boá nhöõng chaân lyù cuûa luaät töï nhieân. Tieát 1. phaàn III. trong chöøng möïc Ñaáng Taïo Hoùa. ñöôïc daønh ñeå baøn ñeán caùc chaân lyù lôùn cuûa meänh leänh luaân lyù maø nhöõng choïn löïa luaân lyù ñuùng ñaén coù theå ñöôïc thöïc hieän cho phuø hôïp vôùi nhöõng meänh leänh naøy. laø chuaån möïc cao nhaát ñoái vôùi ñôøi soáng vaø haønh ñoäng cuûa con ngöôøi (soá 1950 .

1958).ngoan vaø yeâu thöông naøy qua luaät töï nhieân (soá 1954 . caùc tín höõu ñöôïc keâu môøi yeâu thöông ñeán möùc nhö hoï ñaõ vaø ñang ñöôïc Thieân Chuùa yeâu thöông hoï trong Ñöùc Kitoâ baèng moät tình yeâu chöõa laønh. chöông III. Hôn nöõa. soá 1978). phaàn III khi baøn veà tính luaân lyù cuûa caùc haønh vi nhaân linh.1972). Luaät töï nhieân coù tính phoå quaùt vaø baát bieán (caùc soá 1956. tc. Maëc duø vieäc aùp duïng luaät töï nhieân coù theå thay ñoåi theo hoaøn caûnh (soá 1957). Saùch Giaùo Lyù neâu roõ raèng caùc nguoàn maïch ñoái vôùi tính luaân lyù cuûa haønh vi nhaân linh laø ñoái töôïng ñöôïc choïn (ñieàu ngöôøi ta ñang laøm). chuû ñích vì ñoù ñoái töôïng ñöôïc choïn. nhöõng giôùi luaät cuûa luaät töï nhieân khoâng deã gì ñöôïc nhaän thaáy moät caùch roõ raøng vaø tröïc tieáp . ñoaïn I. vaø caùc hoaøn caûnh cuûa haønh vi (soá 1750) − vaø xeùt theo luaân lyù moät haønh vi nhaân linh toát giaû thieát taát caû caùc döõ kieän treân phaûi toát veà maët 359 . Trong baûn chaát luaät môùi laø aân suûng cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn ban vaøo loøng caùc tín höõu nhôø ñöùc tin vaøo Chuùa Kitoâ (soá 1966). laø söï hoaøn haûo vaø vieân maõn cuûa luaät töï nhieân (soá 1965). ÔÛ tieát IV. Luaät môùi. aân suûng vaø maïc khaûi cuûa Thieân Chuùa laø caàn thieát ñoái vôùi con ngöôøi toäi loãi ñeå hoï nhaän bieát ñuùng ñaén nhöõng chaân lyù toân giaùo vaø luaân lyù caàn thieát ñeå coù moät ñôøi soáng luaân lyù chaân chính (tc. Tuy theá luaät naøy laø luaät hôïp nhaát con ngöôøi vôùi nhau vaø aùp ñaët treân hoï nhöõng nguyeân lyù vaø nhöõng tieâu chuaån thoâng thöôøng vaãn maõi coù giaù trò veà baûn chaát (soá 1958). nhöõng keû ñöôïc keâu môøi vaø taëng ban aân suûng ñeå coù thaùi ñoä saün saøng theo con ñöôøng caùc moái phuùc chæ veõ (soá 1968). soá 1960). nhöng trong hoaøn caûnh hieän taïi (mang daáu aán cuûa toäi). töùc luaät Phuùc AÂm. cöùu chuoäc vaø thaùnh hoaù (caùc soá 1970. Caùc tín höõu. Nhôø keát hieäp vôùi Chuùa Kitoâ.

luaân lyù (soá 1755). Chuùng ta deã daøng nhaän ra ñoái töôïng laø vaán ñeà chính cuûa haønh vi nhaân linh ñöôïc taùc nhaân öôùc muoán vaø choïn löïa (Ví duï : Choïn vieäc quan heä vôùi vôï [haønh ñoäng vôï choàng], choïn vieäc quan heä vôùi con gaùi cuûa mình [loaïn luaân]) (soá 1751). Saùch Giaùo Lyù khaúng ñònh raèng moät yù höôùng toát, nghóa laø yù höôùng cuûa chuû ñích vì ñoù, ñoái töôïng ñöôïc choïn löïa khoâng theå bieän minh cho caùc phöông tieän ñöôïc choïn neáu ñoù laø phöông tieän ñoù voâ luaân do ñoái töôïng cuûa noù (soá 1753). Saùch Giaùo Lyù khaúng ñònh roõ raøng raèng coù nhöõng loaïi haønh vi roõ raøng cuï theå do ñoái töôïng maø heã choïn laø sai traùi, ví duï : haønh vi taø daâm, bôûi vì yù muoán choïn löïa ñoái töôïng naøy cho thaáy yù chí bò xaùo troän, nghóa laø moät ñieàu xaáu veà luaân lyù (soá 1755). Noùi caùch khaùc, Saùch Giaùo Lyù chæ roõ raèng coù moät soá loaïi haønh vi nhaân linh, ñöôïc xaùc ñònh bôûi ñoái töôïng choïn löïa, laø xaáu töï baûn chaát vaø, töông öùng vôùi nhöõng haønh vi nhö vaäy, coù nhöõng chuaån möïc chaân lyù tuyeät ñoái, ñeàu khoâng coâng nhaän coù ngoaïi leä, ÔÛ ñoaïn II Saùch Giaùo Lyù ñeå caäp ñeán Möôøi Ñieàu Raên, caùc hình thöùc khaùc nhau cuûa nhöõng haønh vi xaáu töï baûn chaát maø caùc chuaån möïc luaân lyù tuyeät ñoái ñeàu ngaên caám, ñöôïc xaùc ñònh roõ nhö sau : chuû yù gieát ngöôøi voâ toäi (tc. soá 2273), nhö khi gieát treû thô (tc. soá 2268), phaù thai (tc. soá 2273), caùi cheát aân hueä hay laøm cheát eâm dòu (tc. soá 2277), vaø töï töû (tc. soá 2281), thuû daâm (soá 2352), taø daâm (soá 2353) ; hieáp daâm (tc. soá 2356), ñoàng tính luyeán aùi (soá 2357), ngoaïi tình (caùc soá 2380-2381). Saùch Giaùo Lyù khaúng ñònh roõ, theo Ñöùc Thaùnh Cha Phaoloâ VI, raèng phöông phaùp traùnh thai, ñöôïc moâ taû nhö moïi haønh ñoäng , hoaëc tröôùc hoaëc ñang khi dieãn ra haønh vi vôï choàng, hoaëc trong khi phaùt trieån haäu quaû cuûa haønh vi naøy sau ñoù, ñöôïc xem laø muïc 360

ñích hay phöông tieän nhaèm ngaên caûn söï sinh saûn ñöôïc coi laø xaáu töï baûn chaát (soá 2370). Roõ raøng Saùch Giaùo Lyù uûng hoä truyeàn thoáng Coâng giaùo cho raèng coù moät soá hình thöùc cuûa haønh vi nhaân linh, cuï theå do ñoái töôïng cuûa noù, luoân luoân laø xaáu töï baûn chaát vaø caùc chuaån möïc luaân lyù tuyeät ñoái vaø khoâng coù ngoaïi leä ñeàu ngaên caám. Öôùc muoán laøm nhöõng vieäc ñoù laø hoaøn toaøn ñi ngöôïc laïi vôùi ñôøi soáng Kitoâ giaùo. Noùi caùch chínhtích cöïc, caùc Kitoâ höõu ñöôïc keâu goïi, nhö ñaõ trình baøy, yeâu thöông vôùi tình yeâu cöùu chuoäc, chöõa laønh vaø hoaø giaûi cuûa Chuùa Gieâsu, moät tình yeâu hoaøn toaøn ñoái laäp vôùi öôùc muoán ñeå söï thieän coù theå xuaát hieän, vaø ñeå ñònh hình toaøn boä cuoäc soáng hoï cho phuø hôïp khoâng chæ vôùi chaân lyù cuûa Möôøi ñieàu Raên maø coøn phuø hôïp vôùi nhöõng traïng thaùi noäi taâm ñaõ ñöôïc caùc moái phuùc chæ veõ. Ñeå choïn löïa cho phuø hôïp vôùi chaân lyù vaø töï yù khoâng saün loøng laøm ñieàu aùc laø ñieàu chuùng ta phaûi thi haønh neáu chuùng ta muoán hoaøn toaøn trôû neân nhöõng con ngöôøi nhö loøng Chuùa mong öôùc vaø Ngaøi trôï giuùp chuùng ta trôû neân con ngöôøi ñoù qua aân suûng cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn, aân suûng naøy ñaõ ñöôïc daønh saün cho chuùng ta qua ñôøi soáng vaâng phuïc cuûa Chuùa Con ñoái vôùi Thaùnh YÙ Chuùa Cha. Khi khaùi quaùt veà giaùo huaán cuûa Giaùo Lyù Giaùo Hoäi Coâng giaùo veà ñôøi soáng luaân lyù Kitoâ giaùo, toâi ñaõ boû qua vieäc xem xeùt cuûa giaùohuaán veà vai troø cuûa löông taâm (caùc vaên kieän cuûa Coâng Ñoàng Vat. II vaø chöông I saùch naøy coù noùi ñeán vieäc xem xeùt naøy : noù nhaéc laïi caùch xöû söï cuûa löông taâm), thaùi ñoä cuûa giaùo huaán ñoái vôùi toäi (maø deã daøng nhaän ra raèng ngöôøi ta coù theå phaïm toäi troïng bôûi choïn löïa töï do laøm ñieàu maø hoï bieát laø nghòch laïi 361

caùch nghieâm troïng luaät luaân lyù), vieäc trình baøy cuûa giaùo huaán ñoái vôùi caùc nhaân ñöùc töï nhieân vaø sieâu nhieân, söï baøn luaän vaén goïn nhöng tuyeät vôøi cuûa giaùo huaán ñoái vôùi ñôøi soáng xaõ hoäi con ngöôøi, vaø vieäc baøn luaän cuûa giaùo huaán ñoái vôùi Möôøi ñieàu Raên trong ñoaïn II phaàn II. Tuy nhieân toâi tin laø ñaõ cung caáp khaù ñuû vieäc ñaùnh giaù giaùo huaán cuûa Saùch Giaùo Lyù Giaùo Hoäi Coâng giaùo veà ñôøi soáng luaân lyù ñeå cho thaáy noù thích hôïp theá naøo ñoái vôùi taøi lieäu maø taäp saùch naøy ñaõ trình baøy. Vì Saùch Giaùo Lyù cung caáp moät caùi söôøn toång quaùt cho boá cuïc giaùo huaán cuûa Ñöùc Thaùnh Cha Gioan Phaoloâ II trong thoâng ñieäp Veritatis Splendor, giôø ñaây, chuùng ta coù theå nghieân cöùu saâu hôn vaên kieän quan troïng naøy moät trong nhöõng yù nghóa raát quan troïng cho vieäc hieåu bieát nhöõng chuû ñeà chính trong ñeà muïc daãn vaøo Thaàn Hoïc Luaân Lyù.

CHÖÔNG VIII

KHAÙI QUAÙT VEÀ THOÂNG ÑIEÄP "VERITATIS SPLENDOR"
Thoâng ñieäp Veritatis Splendor cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaolo II ñöôïc phaân chia goàm: phaàn daãn nhaäp, ba chöông vaø moät phaàn keát luaän. Trong phaàn daãm nhaäp, Ñöùc Giaùo Hoaøng ñaõ trình baøy roõ raøng nhöõng lyù do khieán Ngaøi ñaõ 362

vieát Thoâng Ñieäp naøy. Ñoù laø thi haønh quyeàn giaûng daïy cuûa mình nhaèm ñoái dieän vôùi nhöõng cuoäc khuûng hoaûng phaùt trieån trong suy tö thaàn hoïc luaân lyù suoát thôøi gian haäu Coâng Ñoàng. YÙ höôùng cuûa Ngaøi ñöôïc trình baøy "nhaèm xaùc ñònh roõ raøng caùc khía caïnh vöõng chaéc cuûa hoïc thuyeát mang taàm quan troïng chuû yeáu ñeå ñöông ñaàu vôùi nhöõng vaán ñeà coù theå chaéc chaén laø khuûng hoaûng thöïc söï, vì nhöõng khoù khaên naûy sinh nhöõng lieân luïy nghieâm troïng nhaát ñoái vôùi ñôøi soáng luaân lyù cuûa ngöôøi tín höõu vaø moái hieäp thoâng vôùi Giaùo Hoäi, cuõng nhö cho moät cuoäc soáng coâng baèng vaø huynh ñeä trong xaõ hoäi (soá 5) - söï khuûng hoaûng phaùt trieån ñaëc bieät veà khía caïnh thaàn hoïc luaân lyù cô baûn”. Ñöùc Thaùnh Cha löu yù raèng: "ngaøy nay trong chính coäng ñoaøn Kitoâ höõu" chuùng ta khoâng chæ ñoái dieän vôùi nhöõng baát ñoàng quan ñieåm coù giôùi haïn vaø mang tính cô hoäi, nhöng coøn laø ñaët thaønh nghi vaán caùch toaøn veïn vaø coù heä thoáng lieân quan ñeán giaùo lyù truyeàn thoáng, döïa treân nhöõng giaû thieát nhaân hoïc chaéc chaén vaø ñaïo ñöùc hoïc. Khôûi töø nhöõng giaû thieát naøy, ít nhieàu ñaõ aûnh höôûng ñeán caùc doøng tö töôûng hieän taïi vaø ñi ñeán choã taùch rôøi töï do cuûa con ngöôøi ra khoûi moái töông quan cô höõu vaø thieát yeáu vôùi chaân lyù (soá 4). Nhaèm nhaán maïnh ñeán khuûng hoaûng naøy, Thoâng ñieäp ñaõ ñeà ra, caùc nguyeân taéc cuûa vieäc giaûng daïy luaân lyù treân caên baûn cuûa Thaùnh Kinh vaø truyeàn thoáng soáng ñoäng cuûa caùc toâng ñoà coù lieân quan ñeán nhöõng ñeà taøi gaây tranh luaän , ñoàng thôøi ñöa ra aùnh saùng nhöõng giaû thieát vaø haäu quaû cuûa söï baát ñoàng quan ñieåm maø vieäc giaûng daïy ñaõ gaëp phaûi. Moãi trong ba chöông sau ñaây ñeàu coù moät chuû ñeà rieâng bieät. Chöông moät, chuû ñeà "Ñöùc Gieâsu vaø caâu traû lôøi cho vaán ñeà luaân lyù", laø 363

moät chuù giaûi ñöôïc giaøn traûi vaø suy tö veà caâu hoûi cuûa ngöôøi thanh nieân giaøu coù ñaõ hoûi Chuùa Gieâsu trong Tin möøng (Mt.19,16-21). Muïc ñích laø moät noái keát caùc yeáu toá thieát yeáu cuûa maïc khaûi Cöïu Öôùc vaø Taân Öôùc lieân quan haønh vi luaân lyù. Chöông thöù hai, phaàn daøi nhaát cuûa Thoâng Ñieäp ñöôïc goïi laø "Giaùo Hoäi - vaø vieäc nhaän ñònh moät soá khuynh höôùng trong thaàn hoïc luaân lyù hieän nay". Chöông naøy coù tính caùch giaùo lyù, trong ñoù, Ñöùc Giaùo hoaøng ñeà caäp ñeán ‘moät soá vaán ñeà neàn taûng lieân quan ñeán giaùo huaán luaân lyù cuûa Giaùo Hoäi’, thaûo luaän ‘nhöõng vaán ñeà ñang ñöôïc caùc nhaø ñaïo ñöùc hoïc vaø thaàn hoïc gia luaân lyù tranh luaän’, vaø ñeå traû lôøi nhöõng quan ñieåm sai laïc, Ngaøi trình baøy ‘nhöõng nguyeân taéc giaùo huaán luaân lyù döïa treân caên baûn Thaùnh Kinh vaø truyeàn thoáng’ (soá 5). Chöông thöù ba, ñöôïc goïi laø söï thieän luaân lyù trong ñôøi soáng Giaùo Hoäi vaø theá giôùi, nhaán maïnh ñeán vaán ñeà laø ngöôøi Kitoâ höõu phaûi höôùng vaøo Chuùa Gieâsu vaø trung thaønh vôùi Ngöôøi ñeå ñoùn nhaän, ñeå soáng vaø truyeàn laïi chaân lyù ñaïo ñöùc hoï ñaõ ñöôïc daïy doã bôûi Giaùo Hoäi, vaø laøm noåi baät yù nghóa cuûa caùc chöùng nhaân töû ñaïo va taàm quan troïng cuûa vieäc Giaùo hoäi laøm troøn vai troø ngöôøi giaûng daïy luaân lyù ñoái vôùi theá giôùi hieän nay. Cuõng nhö chæ ñònh roõ traùch nhieäm cuûa nhöõng ngöôøi giaûng daïy, caùc linh muïc vaø ñaëc bieät laø caùc giaùm muïc laø ñoái töôïng ñöôïc Thoâng Ñieäp nhaém ñeán- ñoái vôùi vieäc giaûng daïy moät neàn luaân lyù laønh maïnh. Beân trong toaøn boä taøi lieäu coù moät söï duy nhaát saâu xa. Nhö Diogini Tettamanzi, Giaùm muïc Italia, giaùo sö boä moân thaàn hoïc luaân lyù ñöôïc baàu laøm Giaùm Muïc, ñaõ nhaän xeùt, söï duy nhaát naøy chaéc chaén ñaõ ñöôïc ruùt ra töø vaán naïn caên baûn lieân heä tôùi moái töông giao giöõa töï do vaø chaân ly,ù hay ñuùng hôn laø töø lôøi soáng ñoäng 364

cuûa Chuùa Gieâsu “ngöôi seõ bieát ñöôïc söï thaät vaø söï thaät seõ giaûi thoaùt cho ngöôi" (Ga.8,32). Toaøn boä Thoâng Ñieäp laø moät söï laéng nghe khoâng ngöøng ñoái vôùi lôøi Chuùa, moät söï suy nieäm yeâu meán vaø duõng caûm ñoái vôùi ñoøi hoûi vaø yù nghóa cuûa Lôøi Chuùa, moät lôøi ñeà nghò vaø keâu goïi böôùc theo Chuùa Gieâsu ñeå tìm gaëp nôi Ngöôøi caâu traû lôøi ñaày ñuû cho nhu caàu khao khaùt töï do vaø chaân lyù cuûa chuùng ta.

365

CHÖÔNG I

ÑÖÙC KITOÂ & CAÂU TRAÛ LÔØI CHO VAÁN NAÏN VEÀ LUAÂN LYÙ
Nhö ñaõ noùi treân, chöông naøy laø moät suy nieäm veà yù nghóa cuoäc ñoái thoaïi giöõa Chuùa Gieâsu vaø ngöôøi thanh nieân giaøu coù ñaõ ñöôïc töôøng thuaät trong Tin Möøng Mattheâoâ 19,16-21, cuoäc ñoái thoaïi baét ñaàu khi ngöôøi thanh nieân hoûi: "thöa Thaày, toâi phaûi laøm ñieàu gì ñeå coù söï soáng ñôøi ñôøi ?" (Mt.19,16). ÔÛ ñaây, toâi phaûi toùm taét tröôùc tieân tö töôûng chính cuûa chöông naøy vaø sau ñoù seõ xem xeùt moãi phaàn caùch chi tieát hôn. Nhöõng tö töôûng chuû yeáu goàm; (1). vaán naïn veà yù nghóa toân giaùo vaø hieän sinh cuûa ngöôøi thanh nieân; (2). Quyeàn toái thöôïng cuûa Thieân Chuùa treân traät töï luaân lyù maø Ngöôøi ñaõ baøy toû cho con ngöôøi qua luaät töï nhieân, qua "thaäp giôùi" vaø qua taát caû nôi Ngöôøi Con duy nhaát ñaõ thaønh ngöôøi cuûa Ngaøi; (3). Söï noái keát thieát yeáu giöõa ñôøi soáng cuoäc soáng ñôøi ñôøi vaø caùc giôùi raên; (4).Vieäc "hoaøn thaønh" leà luaät nôi Chuùa Gieâsu vaø lôøi môøi goïi phoå quaùt vaø söï hoaøn thieän coù theå thöïc hieän ñöôïc baèng keát vôùi Ngöôøi; (5). Ñôøi soáng luaân lyù, duy nhaát trong Giaùo Hoäi vaø maïc khaûi; (6). Quyeàn treân con ngöôøi cuûa huaán quyeàn Giaùo Hoäi trong traät töï luaân lyù. Nhöõng tö töôûng naøy ñöôïc khai trieån ñaày ñuû hôn trong chöông hai vaø chöông ba cuûa Toâng Huaán. 1. Vaán naïn veà yù nghóa Toân Giaùo vaø hieän sinh cuûa ngöôøi thanh nieân: 366

Ñöùc Gioan Phaolo II nhaán maïnh lieân tuïc ñeán yù nghóa toân giaùo vaø hieän sinh cuûa caâu hoûi ñöôïc ngöôøi thanh nieân giaøu coù ñaët ra cho Chuùa Gieâsu khi anh ta hoûi Ngöôøi, "Thöa Thaày, toâi phaûi laøm gì ñeå coù söï soáng ñôøi ?" (Mt.19,16). Ñöùc Giaùo hoaøng noùi raèng: Ñoái vôùi ngöôøi thanh nieân khoâng ñaët naëng vaán ñeà caùc luaät leä phaûi theo, nhöng laø veà yù nghóa cuûa cuoäc soáng cuoái cuøng, caâu hoûi naøy chính laø lôøi môøi goïi höôùng veà söï thieän tuyeät ñoái voán haèng loâi cuoán vaø môøi goïi chuùng ta; ñaây laø tieáng vang voïng cuûa lôøi môøi goïi ñeán töø Thieân Chuùa, Ngaøi laø coäi nguoàn vaø laø cuøng ñích cuûa ñôøi soáng con ngöôøi (soá 7). Ñöùc Thaùnh Cha tieáp tuïc raèng; ñaây laø vaán ñeà coát loõi, vaø khoâng theå traùnh ñöôïc cho cuoäc soáng cuûa moãi ngöôøi, vì ñaây laø vaán ñeà söï thieän luaân lyù phaûi thi haønh vaø veà cuoäc soáng vónh cöûu. Ngöôøi thanh nieân caûm thaáy raèng coù moät moái daây lieân keát giöõa söï thieän luaân lyù vaø vieäc hoaøn thaønh vaän meänh cuûa chính mình (soá 8). ÑGH Gioan Phaolo II nhaán maïnh raèng: caâu hoûi naøy thöïc söï laø vaán naïn veà toân giaùo... söï thieän, voán haáp daãn con ngöôøi vaø ñoàng thôøi ñoøi buoäc con ngöôøi, baét nguoàn nôi Thieân Chuùa vaø laø chính Thieân Chuùa. Caâu hoûi ñöôïc ñaët ra bôûi ngöôøi thanh nieân giaøu coù laø moät vaán naïn saâu thaúm veà yù nghóa söï hieän höõu cuûa con ngöôøi. Do vaäy, nhö ÑTC ñaõ nhaán maïnh sau naøy trong Thoâng Ñieäp VERITATIS SPLENDOR moät caùch chính xaùc raèng: trong vaø qua nhöõng haønh ñoäng maø chuùng ta töï do choïn löïa ñeå laøm ñieàu maø chuùng ta töï quyeát ñònh vaø töï laøm neân chính caên tính cuûa mình laø nhöõng höõu theå mang tính luaân lyù. Nhö Ñöùc Gioan Phaolo II ñaõ noùi: chính nhôø caùc haønh vi cuûa mình maø con ngöôøi hoaøn thieän chính mình vôùi tö caùch laø ngöôøi, keû ñöôïc môøi goïi töï nguyeän tìm kieám Ñaáng saùng taïo cuûa chính mình 367

vaø ñaït ñeán söï hoaøn haûo troïn veïn, thaùnh thieän moät caùch töï do trong söï gaén boù vôùi Ngaøi (soá 71). Caùc haønh vi ñöôïc choïn löïa caùch töï do khoâng chæ taïo ra söï thay ñoåi tình traïng nhöõng yeáu toá beân ngoaøi con ngöôøi, nhöng coøn ñaït tôùi söï choïn löïa coù caân nhaéc, vaø noùi leân ñöôïc tính caùch luaân lyù ñoái vôùi caù nhaân ñaõ theå hieän chuùng, baèng caùch toû loä dieän maïo thieâng lieâng thaâm saâu cuûa hoï. Ñoù laø moät quyeát ñònh veà chính mình vaø laø moät ñònh höôùng cho cuoäc ñôøi nhaèm soáng theo hoaëc choáng laïi, theo hoaëc choáng laïi chaân lyùvaø cuoái cuøng theo hoaëc choáng laïi Thieân Chuùa. 2. Quyeàn toái thöôïng cuûa Thieân Chuùa treân traät töï luaân lyù: Trong khi traû lôøi cho caâu hoûi cuûa ngöôøi thanh nieân, Chuùa Gieâsu ñaõ laøm saùng toû cho thaáy chæ coù theå tìm thaáy caâu traû lôøi khi ta toaøn taâm toaøn trí quay veà vôùi Ñaáng duy nhaát toát laønh, ‘chæ Thieân Chuùa môùi coù theå traû lôøi caâu hoûi veà ñieàu gì toát laønh, bôûi chính Ngaøi laø Ñaáng toát laønh. Thaät ra hoûi veà söï toát laønh thì suy cho cuøng laø höôùng veà Thieân Chuùa, söï thieän troïn haûo’ (soá 9; x. soá 11 – 12). Hôn nöõa, Thieân Chuùa ñaõ ñöa ra caâu traû lôøi cho caâu hoûi naøy: "Ngaøi ñaõ traû lôøi baèng caùch taïo döïng neân con ngöôøi, vaø vôùi söï khoân ngoan vaø tình yeâu qui höôùng hoï veà phía cöùu caùnh cuûa hoï qua leà luaät ñaõ ñöôïc ghi khaéc trong loøng hoï” (Rm.2,15), ‘luaät töï nhieân’. Ñieàu naøy khoâng gì khaùc hôn laø aùnh saùng cuûa söï thoâng hieåu Thieân Chuùa ñaõ phuù baåm cho chuùng ta, nhôø ñoù chuùng ta hieåu ñöôïc ñieàu gì phaûi laøm vaø ñieàu gì phaûi traùnh. Thieân Chuùa ban aùnh saùng vaø leà luaät naøy cho con ngöôøi trong “coâng cuoäc taïo döïng". Ngöôøi cuõng ñaõ ban taëng theo doøng lòch söû Israel, ñaëc bieät trong "thaäp ngoân", caùc giôùi raên cuûa giao öôùc Sinai. Quaø taëng thaäp 368

giöõa söï soáng ñôøi ñôøi vaø vieäc tuaân giöõ giôùi raên cuûa Chuùa: chính caùc giôùi raên cuûa Chuùa chæ cho con ngöôøi con ñöôøng söï soáng vaø daãn hoï ñeán ñoù. trong ñoù luaät ñöôïc ghi khaéc caùch môùi meû vaø vónh vieãn nôi taâm hoàn con ngöôøi (x.1).17). "Ñoái vôùi ngöôi. Ñöùc Giaùo hoaøng ñaõ nhaän xeùt. Söï lieân keát thieát yeáu giöõa vieäc tuaân giöõ caùc giôùi raên vaø söï soáng ñôøi ñôøi: Ba giôùi raên ñaàu tieân cuûa thaäp giôùi. vì chæ moät mình Thieân Chuùa laø söï Thieän.. Baèng lôøi noùi nhö theá Ñöùc Gieâsu ñaõ laøm saùng toû moái lieân heä chaët cheõ. 31-34). nhö ÑTC ñaõ nhaéc nhôû. 3. nhöng ôû ñaây laø nhaèm ra leänh chuùng ta. neân "khoâng coù moät noã löïc naøo cuûa con ngöôøi. 31.19.giôùi laø lôøi höùa vaø laø daáu chæ cuûa Giao öôùc môùi.17. Nhöng ngöôøi thanh nieân. muoán ñi vaøo söï soáng haõy giöõ gìn caùc giôùi raên" (Mt. naèm loøng maø Ñöùc Gieâsu ñaõ noùi vôùi ngöôøi thanh nieân. (soá 12). thay theá cho leà luaät cuûa toäi loãi ñaõ phaù hoûng taâm hoàn aáy (Jer. trong caâu traû lôøi laïi söï khaúng ñònh cuûa Chuùa Gieâsu raèng ngöôi phaûi tuaân giöõ caùc giôùi raên 369 . ngay caû vieäc tuaân giöõ giôùi raên caùch tæ mæ nhaát coù theå ñaït tôùi söï chu toaøn leà luaät”. "thaäp ngoân" môøi goïi ta nhaän bieát raèng Thieân Chuùa laø Chuùa duy nhaát cuûa muoân loaøi vaø chæ vaø toân thôø moät mình Ngaøi vì söï thaùnh thieän voâ bieân cuûa Ngaøi (soá 11). Ñieàu naøy daãn chuùng ta ñeán chuû ñeà chính thöù ba cuûa chöông naøy. Jeùr. Tö töôûng naøy ñaõ ñöôïc ÑGH Gioan Phaolo II trieån khai trong phaàn trình baøy veà Ñöùc Gieâsu nhö laø "Ñaáng hoaøn taát" leà luaät ôû phaàn sau cuûa chöông naøy vaø tieáp theo trong chöông ba.. Vieäc chu toaøn naøy chæ coù theå thöïc hieän ñöôïc nhôø aân suûng cuûa Thieân Chuùa maø thoâi: aân hueä chia seõ söï thieän haûo cuûa Chuùa ñaõ ñöôïc baøy toû vaø thoâng ban nôi Ñöùc Gieâsu.

Ñeå traû lôøi cho caâu hoûi naøy Ñöùc Gieâsu ñaõ nhaéc laïi cho anh nhöõng giôùi raên cuûa thaäp giôùi. Naïi ñeán lôøi môøi goïi cuûa Chuùa Gieâsu ngaøi nhaán maïnh söï thaät raèng. "nhöõng giôùi raên khaùc cuûa thaäp giôùi thaät söï chæ laø nhöõng phaûn aùnh cuûa moät giôùi raên duy nhaát veà söï thieän cuûa con ngöôøi ôû möùc ñoä tuøy nhieàu söï thieän khaùc nhau. huûy hoaïi hoaëc ngaên trôû nhöõng söï thieän naøy. ÔÛ ñaây Ñöùc Giaùo hoaøng ñaõ trieån khai moät vaán ñeà raát quan troïng veà yù nghóa söï hieän höõu cuûa chuùng ta laø nhöõng höõu theå luaân lyù nghóa laø. laø hình aûnh cuûa thieân Chuùa.19.Moâiseâ môùi. ñaõ baét nguoàn töø giôùi raên haõy yeâu tha nhaân nhö chính mình. taïo neân caên tính con ngöôøi laø höõu theå vöøa coù thaân xaùc vöøa thieâng lieâng trong töông quan vôùi Thieân Chuùa. "anh ta hoûi xem mình phaûi laøm gì trong cuoäc soáng ñeå chöùng toû raèng anh ta nhaän bieát ñöôïc söï thaùnh thieän cuûa Thieân Chuùa”. chuùng ta coù theå yeâu thöông tha nhaân vaø toân troïng phaåm giaù con ngöôøi cuûa hoï baèng vieäc toân troïng söï chaân thieän hoaøn haûo cuûa hoï. töø nôi moâi mieäng cuûa Ñöùc Gieâsu. vôùi tha nhaân vaø vôùi theá giôùi vaät chaát”.18). 370 . Nhö Ñöùc Gioan Phaoloâ II nhaéc nhôû chuùng ta nhöõng giôùi raên naøy. baèng vieäc baûo veä caùc ñieàu kieän ñoù (soá 13).neáu ngöôi muoán coù söï soáng ñôøi ñôøi. Nhö ÑÖÙC Giaùo hoaøng ñaõ löu yù. ñaõ hoûi ñeå bieát ñoù laø nhöõng giôùi raên naøo (Mt. Nhöõng giôùi raên cuûa Chuùa Gieâsu nhaéc nhôû cho ngöôøi thanh nieân nhaèm gìn giöõ söï thieän cuûa con ngöôøi.ÑTC ñaõ nhaän ñònh raèng "con ngöôøi moät laàn nöõa laïi ñöôïc ban taëng nhöõng leà luaät cuûa thaäp giôùi" (soá 12). giôùi raên dieãn taû "phaåm giaù rieâng bieät cuûa con ngöôøi" taïo vaät duy nhaát maø Thieân Chuùa muoán döïng neân vì chính lôïi ích cuûa noù. baèng vieäc töø boû vieäc gaây thieät haïi. lieân quan ñeán tha nhaân.

(soá 13) ÔÛ ñaây. ÑTC chæ ñôn thuaàn nhaéc laïi moät laàn nöõa veà truyeàn thoáng luaân lyù coâng giaùo. ÔÛ ñaây. ñaõ taùi khaúng ñònh söï thaät cuûa nhöõng giôùi raên ñaõ ñöôïc ban cho Moâiseâ. "ngöôøi naøo chæ coù theå ôû trong tình yeâu chæ gìn giöõ chuùng". môøi goïi moïi ngöôøi ñeán söï hoaøn thieän : Ñöùc Gieâus. chính Ñöùc Gieâsu ñaõ nhaán maïnh raèng. trong baøi giaûng treân nuùi. "Thieân Chuùa bò chuùng ta choáng ñoái bôûi vì chuùng ta ñaõ haønh ñoäng traùi vôùi söï thieän cuûa chính mình". Thaùnh Toâma ñaõ löu yù raèng. Trong khi söï hoaøn tieän Kitoâ giaùo ñoøi hoûi vaâng phuïc nhieàu hôn ñoái vôùi nhöõng giôùi raên naøy. Caùch ñaây nhieàu theá kyû.v. chôù laøm chöùng doái".. neáu khoâng coù nhöõng chuaån möïc ñaïo ñöùc tuyeät ñoái. nhöng hôn theá nöõa laø ñeå hoaøn thieän leà 371 . chôù ngoaïi tình. cuõng khoâng theå thaät söï coù quyeàn baát khaû xaâm phaïm cuûa con ngöôøi.Nhöõng giôùi raên tieâu cöïc cuûa thaäp giôùi "chôù gieát ngöôøi. Ngaøi ñaõ khoâng ñeán ñeå xoùa boû leà luaät vaø caùc ngoân söù.. Ñöùc Gioan Phaolo II ñaõ trôû laïi vaán ñeà raát quan troïng naøy sau ñoù trong Thoâng Ñieäp khi baøn veà nhöõng haønh vi xaáu noäi taïi. Moâseâ môùi nhö chuùng ta vöøa thaáy. Ngaøi nhaán maïnh raèng. loaïi tröø nhöõng haønh vi xaáu töï baûn chaát. 4. söï hieäp thoâng cuûa con ngöôøi qua hoân nhaân. chôù troäm caép.dieãn taû caùch maïnh meõ ñaëc bieät nhu caàu khaån thieát nhaèm baûo veä söï soáng con ngöôøi. cuõng laø Ñaáng ñaõ ban cho chuùng ta Baøi Giaûng treân nuùi maø Ñöùc Gioan Phaolo II tieáp tuïc theo thaùnh AUGUSTINOÂ goïi laø "Magna charta of Christian morality" (Ñaïi Hieán Chöông cuûa luaân lyù Kitoâ giaùo) (soá 15).v. Söï hoaøn thieän cuûa leà luaät nôi Chuùa Gieâsu.

Söï thaät ñoù laø "chæ trong Maàu Nhieäm Ngoâi Lôøi Nhaäp Theå" aùnh saùng ñoù môùi chieáu toûa treân Maàu Nhieäm con ngöôøi.. baèng caùch noäi taâm hoùa caùc ñoøi buoäc vaø laøm noãi baät ra yù nghóa vieân maõn" nhö vaäy giôùi raên "ngöôi chôù gieát ngöôøi" trôû thaønh moät lôøi môøi goïi yeâu thöông.17) Ñöùc Gioan Phaoloâ II noùi raèng "Ñöùc Gieâsu ñöa caùc giôùi raên tôùi choã hoaøn thieän. vaø laø nhöõng lôøi môøi goïi tôùi vieäc laøm moân ñeä vaø soáng hieäp thoâng vôùi Ngaøi... Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II ñaõ keâu goïi chuù yù ñeán söï thaät taàm quan troïng toái thöôïng nôi giaùo huaán cuûa Coâng Ñoàng Vat. moät söï thaät thaân thöông ñoái vôùi taâm hoàn Ngaøi. Chuùng vöôït treân caùc lôøi höùa. "hoaøn thaønh" leà luaät vaø ñöa tôùi söï troïn haûo vaø nhôø bôûi nhö 372 . khoâng coù söï taùch bieät hoaëc maâu thuaãn giöõa caùc moái phuùc vaø caùc giôùi raên: caû hai ñeàu noùi ñeán söï thieän vaø ñôøi soáng vónh cöûu (soá 16). Giôùi raên caám ngoaïi tình trôû neân moät lôøi môøi goïi coù caùch nhìn trong saùng ñoái vôùi ngöôøi khaùc. chuùng laø böùc chaân dung töï hoïa cuûa Chuùa Gieâsu. coù khaû naêng toân troïng yù nghóa hoân nhaân cuûa thaân xaùc.II. Ñöùc Gieâsu trong chính con ngöôøi cuûa mình. Chính Chuùa Kitoâ.luaät vaø caùc ngoân söù (Mt. maø nhöõng chæ daãn chuaån möïc cho ñôøi soáng luaân lyù giaùn tieáp baét nguoàn töû ñoù. Trong phaàn giôùi thieäu veà thoâng ñieäp Veritatis Splendor. laø Ñaáng toû loä troïn veïn con ngöôøi cho chính hoï vaø baøy toû lôøi môøi goïi cao caû baèng vieäc maëc khaûi Maàu Nhieäm Chuùa Cha vaø tình yeâu cuûa Ngaøi (soá 2).. 5. Adam môùi. traân troïng nhaèm baûo veä vaø thaêng tieán ñôøi soáng cuûa tha nhaân... Maët khaùc. Caùc moái phuùc cuûa baøi giaûng treân nuùi noùi leân traïng thaùi vaø thaùi ñoä cô baûn trong ñôøi soáng vaø do vaäy chuùng khoâng hoaøn toaøn truøng hôïp vôùi nhöõng giôùi raên.

soá 11) maø thoâi.5-8). Vaø chuùng ta coù theå trôû neân ñoàng hình ñoàng daïng vôùi Chuùa Gieâsu. ñôøi soáng luaân lyù cuoái cuøng coù nghóa laø böôùc theo Chuùa Gieâsu. Chæ coù theå yeâu ñöôïc do aân suûng ngöôøi aáy ñaõ laõnh nhaän ñöôïc" (soá 22). vaø giôùi raên môùi cuûa Ngaøi laø haõy yeâu thöông nhau nhö Ngaøi ñaõ yeâu thöông chuùng ta (Ga. khoâng phaûi baét chöôùc beà ngoaøi maø laø "trôû neân ñoàng hình ñoàng daïng vôùi Ngaøi. Ñaáng trôû neân toâi tôù hieán thaân treân thaäp giaù" (Phil.15. Theo Chuùa Gieâsu nghóa laø "gaén boù vôùi chính con ngöôøi cuûa ñöùc Gieâsu" (soá 19). gaén boù vôùi Ngöôøi.2. Do vaäy. Ñöùc Gioan Phaoloâ II nhaéc raèng "keû soáng theo xaùc thòt thì nhaän luaät Chuùa laø moät gaùnh naëng". lôøi môøi goïi cuûa Ngaøi laø haõy trôû neân hoaøn haûo nhö Cha treân trôøi laø Ñaáng hoaøn haûo (Lc.5.19. Ngöôøi nam vaø ngöôøi nöõ. vaø yeâu nhö Ngöôøi ñaõ yeâu. nhö Ñöùc Gioan Phaoloâ II ñaõ vieát.16) vaø tìm gaëp nôi leà luaät cuûa Thieân Chuùa con ñöôøng cô baûn vaø caàn thieát ñeå thöïc thi tình yeâu nhö moät ñieàu ñöôïc choïn löïa caùch töï do vaø chaáp nhaän trong cuoäc soáng. ñieàu naøy chæ coù theå ñöôïc nhôø aân suûng cuûa Thieân Chuùa (soá 22. trong khi keû ñöôïc thuùc ñaåy bôûi tình yeâu thì ñi trong Thaùnh Thaàn (Gal. nhöng Ñöùc Thaùnh Cha nhaéc nhôû chuùng ta raèng.theá. vôùi aân suûng khoâng bao giôø phai taøn cuûa Thieân Chuùa coù theå soáng cuoäc soáng naøy. Hoï coù theå löu laïi trong tình yeâu nhöng chæ coù theå laøm nhö theá bôûi vieäc tuaân giöõ caùc giôùi raên nhö Chuùa Gieâsu ñaõ töøng noùi: "Neáu caùc ngöôi tuaân giöõ caùc 373 . "Ñeå baét chöôùc vaø theå hieän tình yeâu cuûa Chuùa Gieâsu. con ngöôøi khoâng theå töï söùc rieâng cuûa mình.36).21). lôøi môøi goïi cuûa Ñöùc Gieâsu vôùi ngöôøi thanh nieân haõy ñeán vaø böôùc theo Ngaøi (Mt. x. Nhaán maïnh raèng. Ngaøi ñaõ maïc khaûi cho con ngöôøi ôn goïi cao caû cuûa mình.12) ñaõ ñöôïc ngoû lôøi heát moïi ngöôøi. Nhöng chuùng ta böôùc theo Chuùa Gieâsu. 6.

Ñôøi soáng luaân lyù. khi thaûo luaän vaán ñeà cuûa nhöõng haønh vi xaáu töï baûn chaát.leänh truyeàn cuûa Ta. Moät trong nhöõng chuû ñeà chính ñöôïc trieån khai trong suoát toaøn boä thoâng ñieäp raèng: giaûng daïy cuûa huaán quyeàn veà tính caùch tuyeät ñoái cuûa caùc chuaån möïc luaân lyù caám nhöõng haønh vi xaáu töï baûn chaát ñaõ baét nguoàn töø maïc khaûi. caùc toâng ñoà chaêm lo haïnh kieåm toát cho caùc Kitoâ höõu 7. Trong chöông II. moät soá ñaëc loaïi cuûa caùc haønh vi nhaân linh hoaøn toaøn khoâng töông hôïp vôùi ñôøi soáng cuûa ngöôøi Kitoâ höõu. söï duy nhaát cuûa Giaùo Hoäi vaø Maïc Khaûi: ÑGH trình baøy vaán ñeà naøy nôi phaàn keát cuûa chöông. nhöng coøn do nhöõng ngöôøi coi thöôøng nhöõng ñoøi buoäc luaân lyù maø hoï ñöôïc Tin Möøng môøi goïi (1. khoâng ñöôïc ñeå cho baát cöù söï raïn nöùt naøo phaù vôõ söï hoøa ñieäu giöõa ñöùc tin vaø cuoäc soáng: söï hieäp nhaát cuûa Giaùo Hoäi chaúng nhöõng bò huûy hoaïi bôûi nhöõng ngöôøi Kitoâ höõu töø choái hoaëc boùp meùo chaân lyù ñöùc tin.Ngöôi khoâng ñöôïc gieát ngöôøi. chôù ngoaïi tình" (soá 52). Nhö Ngaøi ñaõ löu yù. nhö Ta ñaõ giöõ caùc leänh truyeàn cuûa Cha vaø ñaõ ôû trong tình yeâu cuûa Ngöôøi".5. "ñöôïc trôû neân moät vôùi Ñöùc Kitoâ.9-13). nhö Ñöùc Gioan Phaolo II ñaõ tieáp tuïc nhaän xeùt raèng: "Töø thuôû ban ñaàu cuûa Giaùo Hoäi. nhö 374 .13-27) (soá 21). ñoù laø Giaùo Hoäi (1cor. caùc ngöôi seõ löu laïi trong tình yeâu cuûa Ta.. Toaøn boä truyeàn thoáng coâng giaùo ñaõ ñöôïc taùi khaúng ñònh trong thoâng ñieäp naøy xaùc nhaän raèng. ngöôøi Kitoâ höõu trôû neân chi theå cuûa thaân theå Ngöôøi.. haõy tuaân giöõ caùc giôùi raên. Hôn nöõa.12. Ngaøi vieát raèng. nhöõng ñieàu caám maø khoâng coù luaät tröø: "Neáu ngöôi muoán coù söï soáng. Ñöùc Gioan Phaoloâ II ñaõ nhaán maïnh raèng "Chính Ñöùc Gieâsu ñaõ taùi khaúng ñònh. 5.Cor.

trong ñôøi soáng vaø phuïng töï cuûa mình ñaõ löu truyeàn vaø trao laïi cho moïi theá heä taát caû nhöõng gì Giaùo Hoäi laø vaø taát caû nhöõng gì maø Giaùo Hoäi tin".vieäc caùc Ngaøi chuù troïng ñeán söï tinh tuyeàn cuûa Ñöùc tin vaø vieäc ban phaùt caùc aân suûng qua caùc bí tích 8” (soá 8). moät Kitoâ höõu töï do choïn löïa ñeå daán thaân vaøo caùc haønh vi ñaõ bò Giaùo hoäi leân aùn. Chuùa Gieâsu khoâng boû chuùng ta moà coâi vaø ñaõ trao cho 375 . Do vaäy. Ñöùc Thaùnh Cha löu yù raèng "Ñieàu naøy roõ raøng phaùt xuaát töø truyeàn thoáng soáng ñoäng". duø raèng döôùi hình thöùc baûn vaên hay truyeàn thoáng ñaõ ñöôïc uûy thaùc cho nhöõng ai ñöôïc nghe Huaán quyeàn soáng ñoäng cuûa Giaùo Hoäi.II ñaõ daïy: "Giaùo Hoäi trong vieäc giaûng daïy. cuõng nhö moät ngöôøi coù yù choái boû caùc chaân lyù ñöùc tin ñaõ ñöôïc loan baùo nhaân danh Ñöùc Gieâsu Kitoâ. Thöïc teá. Ñöùc Gioan Phaolo II ñaõ nhaéc nhôû chuùng ta raèng. nhö Coâng Ñoàng Vat. Ngaøi tieáp tuïc ñöa ra moät ñoaïn theo choát cuûa moät trong caùc Hieán cheá tín lyù cuûa Coâng Ñoàng Vat. caùc Kitoâ höõu tin raèng.II. ñaõ trôû neân moät vôùi Ñöùc Kitoâ vaø neân moät chi theå trong thaân theå Ngöôøi laø Giaùo hoäi. nhö laø söï chaân thaät chuû choát cuûa ñöùc tin Coâng giaùo. hoï phaù vôõ söï hôïp nhaát vôùi Giaùo Hoäi. Khi minh nhieân naïi ñeán nhöõng baûn vaên quan troïng chuû yeáu cuûa Coâng Ñoàng Vat. laø hoaøn toaøn khoâng töông hôïp vôùi cuoäc soáng cuûa moät ngöôøi nhôø pheùp röûa toäi. quyeàn ñöôïc thöïc thi nhaân danh Chuùa Gieâsu" (soá 27). Quyeàn vöôït treân con ngöôøi cuûa huaán quyeàn Giaùo Hoäi veà caùc vaán naïn luaân lyù: Trong soá keát luaän cuûa chöông moät. quyeàn vöôït treân con ngöôøi ñaõ ñöôïc Chuùa Gieâsu Kitoâ uyû thaùc cho caùc toâng ñoà vaø caùc ngöôøi keá vò caùc ngaøi. 6. Theo quan ñieåm cuûa Ngaøi.II: "Traùch nhieäm dieãn giaûi lôøi Chuùa moät caùch trung thöïc.

qua caùc Giaùm Muïc qui tuï quanh Ngaøi. ñoù laø söï thaät seõ giaûi phoùng chuùng ta khoûi noâ leä toäi loãi vaø ñöa chuùng ta soáng keát hôïp vôùi Ñöùc Gieâsu. quyeàn vöôït treân con ngöôøi ñeå noùi nhaân danh Ngaøi veà nhöõng vaán ñeà lieân quan ñeán ñöùc tin vaø luaân lyù.huaán quyeàn qua Giaùo Hoaøng. Ñaây laø traùch nhieäm giaûng daïy cuûa huaán quyeàn cho ngöôøi tín höõu con ñöôøng ñöa ñeán söï soáng vónh cöûu. 376 .

Ñöùc Gioan Phaolo II noùi veà söï caàn thieát phaûi giaûng daïy ñieàu phuø hôïp vôùi giaùo lyù laønh maïnh vaø toân troïng söï raøng buoäc lieân keát giöõa töï do vaø chaân lyù. Chöông naøy ñöôïc chia laøm boán phaàn: 1. tuy nhieân toâi cuõng seõ baøy khaùi quaùt ba phaàn treân. Nhö Ngaøi ñaõ löu yù moät caùch roõ raøng. Ngaøi ñaõ löu yù raèng. Löông taâm vaø chaân lyù. Söï löïa choïn caên baûn vaø caùc thaùi ñoä ñaëc tröng. Huaán quyeàn phaûi laøm theá ñeå giöõ gìn caùch traân troïng vaø dieãn giaûi caùch trung thaønh Lôøi cuûa Chuùa. 3. laïi caøng khoâng aùp ñaët moät heä thoáng trieát hoïc naøo. ÔÛ ñaây toâi seõ chuù taâm phaàn lôùn phaàn thöù tö cuûa chöông quan troïng chuû trong Thoâng ñieäp.3). vaø môøi goïi ñeán yeáu trình chuù 377 . Töï do vaø leà luaät. Trong ñoù. 2. trong khi huaán quyeàn cuûa Giaoù Hoäi khoâng coù yù aùp ñaët leân caùc Kitoâ höõu heä thoáng thaàn hoïc rieâng bieät naøo. 4. Haønh vi luaân lyù.4. trong giai ñoaïn haäu Coâng Ñoàng "coù moät vaøi loái dieãn taû luaân lyù Kitoâ giaùo khoâng phuù hôïp vôùi giaùo lyù laønh maïnh" (2 Tim. tuy theá nhieäm vuï cuûa huaán quyeàn laø phaûi tuyeân boá moät soá khuynh höôùng suy tö thaàn hoïc vaø caùc khaúng ñònh trieát hoïc khoâng phuø hôïp vôùi chaân lyù Maïc Khaûi (soá 29).CHÖÔNG II GIAÙO HOÄI VAØ NHAÄN ÑÒNH VEÀ MOÄT VAØI KHUYNH HÖÔÙNG THAÀN HOÏC LUAÂN LYÙ HIEÄN NAY Trong nhöõng ñoaïn giôùi thieäu cuûa chöông naøy.

yù ñeán nhöõng vaán ñeà ñöôïc trieån khai nôi ba phaàn naøy chuùng mang yù nghóa pheâ bình ngayø nay. GS soá 7) cuûa. Hôn nöõa. nhö Coâng Ñoàng Vat. cuûa ñieàu goïi laø toát vaø xaáu (x. Khoâng coù söï xung ñoät giöõa chuùng vì luaät luaân lyù coù Thieân Chuùa laø taùc giaû. Töï do vaø leà luaät: Chuû ñeà chính ñöôïc Ñöùc Giao Phaolo II trieån khai trong phaàn naøy laø coù vaø coù theå khoâng coù nhöõng xung ñoät thöïc söï giöõa vieäc choïn löïa töï do nhaân linh vaø "luaät" luaân lyù. soá 42. Ngaøi ñöa ra (soá 38 – 39) lôøi giaûi thích veà luaät töï 378 . neân khoâng ñöôïc laäp ra caùch tuøy tieän vaø caùch tuøy. aùp ñaët caùch vuï luaät leân treân töï do cuûa con ngöôøi. hoï ñeo ñuoåi cuøng ñích chaân chính cuûa mình (x. Noùi caùch khaùc ñieàu ÑTC quan taâm ôû ñaây laø noùi roõ söï hieåu bieát chaân thaät veà söï töï trò rieâng cuûa con ngöôøi vaø phaûn baùc moät soá lyù thuyeát luaân lyù hieän ñaïi ñaõ quaù ñeà cao töï do cuûa con ngöôøi vaø ñi ñeán nhaän ñònh chuû quan raèng con ngöôøi laø taùc giaû cuûa caùc traät töï luaân lyù.37). 1. Ngaøi nhaän xeùt raèng moät soá nhöõng tö töôûng naøy chaúng aûnh höôûng neàn thaàn hoïc luaân lyù coâng giaùo (soá 36) vaø moät soá thaàn hoïc gia ñaõ phaân bieät raïch roøi giöõa "traät töï ñaïo ñöùc con ngöôøi vaø vaø traät töï cöùu ñoä (soá 37). luaät luaân lyù chöùa ñöïng chaân lyù nhaèm giuùp con ngöôøi coù ñöôïc nhöõng söï choïn löïa luaân lyù chính ñaùng vaø theo caùch naøy con ngöôøi thaät söï hoaøn thieän chính mình vaø ñaït tôùi phaåm giaù cuûa nhöõng con ngöôøi ñöôïc töï do khoûi leä thuoäc caùc tö töôûng vaø vôùi söï choïn löïa ñieàu thieän caùch töï do. Khi phuû nhaän nhöõng quan ñieåm naøy nhö laø baát khaû dung hôïp vôùi ñöùc tin Coâng giaùo.. soá 35.II vaø Ñöùc Gioan Phaolo II khaúng ñònh.

nhö Ñöùc Gioan Phaolo II ñaõ nhaán maïnh. Chuùng ta phaûi nhôù raèng. hoï laø chuû theå cuûa caùc haønh vi luaân lyù (48). vaø ñi ngöôïc laïi vôùi giaùo huaán cuûa Giaùo Hoäi veà tính duy nhaát cuûa con ngöôiø trong söï hôïp nhaát hoàn xaùc.II khaúng ñònh 13. Ñöùc Gioan Phaoloâ II tröïc dieän kieân quyeát vôùi lôøi tuyeân boá naøy vaø nhaän ñònh raèng. neân noù laø luaät ñaëc tröng cuûa con ngöôøi (soá 40). Töø Giaùo huaán döùt khoaùt cuûa Giaùo Hoäi 14.nhieân ñaõ aên saâu trong truyeàn thoáng coâng giaùo nhö ñaõ ñöôïc thaùnh AUGUSTINO. "söï ñoøi buoäc luaân lyù nguyeân thuûy nhaèm yeâu thöông vaø toân troïng con ngöôøi nhö laø cuøng ñích chöù khoâng bao giôø 379 . Ñöùc Giaùo Hoaøng tieáp tuïc khaúng ñònh raèng con ngöôøi bao goàm moät caáu truùc ñaëc thuø thieâng lieâng vaø theå xaùc. xuaát phaùt töø söï khoân ngoan cuûa Thieân Chuùa". luaät töï nhieân laø söï coäng taùc khoân ngoan cuûa chuùng ta vôùi luaät vónh cöûu cuûa Thieân Chuùa. theo ñoù. luaät naøy hoaøn taát vaø hoaøn thieän bôûi luaät cuûa aân suûng. vì lyù trí töï nhieân. Thaät theá. trong khi "luaät luaân lyù coù nguoàn goác töø Thieân Chuùa vaø luoân gaëp ñöôïc nguoàn maïch nôi Ngöôøi. ñoøi buoäc chuùng ta yeâu thöông ngöôøi khaùc khoâng chæ nhö yeâu chính chuùng ta nhöng yeâu hoï y nhö chuùng ta ñaõ vaø ñang ñöôïc yeâu bôûi Thieân Chuùa trong Ñöùc Gieâsu Kitoâ.Theo truyeàn thoáng naøy. Vaø ÑTC ñöa ra vaán ñeà coù taàm möùc quan troïng mang tính pheâ phaùn ngaøy nay trong suy tö luaân lyù coâng giaùo nghóa laø moät soá thaàn hoïc gia raèng quan ñieåm coâng giaùo truyeàn thoáng veà luaät töï nhieän chæ mang tính vaät lyù vaø sinh hoïc (soá 47). ñieàu naøy khoâng phuø hôïp vôùi chaân lyù veà con ngöôøi vaø töï do. luaät môùi cuûa tình yeâu.keá hoaïch yeâu thöông vaø khoân ngoan cho cuoäc soáng cuûa con ngöôøi. ñoàng thôøi. thaùnh TOMA vaø Coâng Ñoàng Vat.

.19) vaø caûnh caùo moät soá hình thöùc toäi nhaân goàm toäi daâm duïc. vaø Ngaøi vieän daãn tröôùc tieân tôùi thaùnh Phaoloâ ñaõ daïy raèng "thaân xaùc anh em laø Ñeàn thôø cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn ngöï trò" (1Cor. ngoaïi tình.v. soá 13).9-10).. Ngaøy nay. vaø Ngaøi nhaéc ñeán Coâng Ñoàng Trentoâ 16 maø qua ñoù ñaõ lieät keâ coi nhö nhöõng toäi troïng hoaëc laø caùch thöïc haønh voâ luaân. Ñöùc Gioan Phaolo II ñaõ xem xeùt töôøng taän quan ñieåm cho raèng vì chieàu kích lòch söû cuûa con ngöôøi maø taát caû höõu theå nhaân linh ñeàu chia seû vôùi Ñöùc Kitoâ. moät soá nhöõng loaïi öùng xöû ñaëc thuø maø neáu coá tình chaáp nhaän seõ ngaên caûn ngöôøi tín höõu khoâng ñöôïc döï phaàn vaøo gia nghieäp ñaõ ñöôïc höùa ban. Neân nhöõng chuaån möïc luaân lyù khoâng baát bieán nhöng thay ñoài trong nhöõng tình huoáng lòch söû vaø vaên hoùa thay ñoåi.v. hoâm nay vaø maõi maõi" (soá 53). raèng hoï seõ bò loaïi khoûi vöông quoác cuûa Thieân Chuùa (1Cor. So saùnh quan ñieåm naøy vôùi moät vaøi sai laàm xöa kia.. "Ñaáng vaãn laø moät hoâm qua. moät soá thaàn hoïc gia tuyeân boá raèng giaùo huaán cuûa huaán quyeàn chæ mang tính vaät lyù vaø khaúng ñònh raèng tình yeâu ñoái vôùi con ngöôøi thì phuø hôïp vôùi "nhöõng luaät tröø" ñoái vôùi caùc chuaån möïc caám vieäc coá yù gieát ngöôøi voâ toäi vaø ñoàng loaïi.6.6... Giaùo Hoäi bò choáng ñoái 15". Trong soá keát thuùc cuûa phaàn naøy (soá 53). töï baûn chaát söï ñoøi buoäc naøy bao haøm söï toân troïng ñoái vôùi moät soá nhöõng ñieàu thieän cô baûn” (soá 48) nhö söï soáng thaân xaùc vaø söï hieäp thoâng trong hoân nhaân (x. Ngaøi baùc boû chuû thuyeát Duy töông ñoái naøy vì noù khoâng phuø hôïp vôùi khaúng ñònh cuûa Ñöùc Kitoâ trong giaùo huaán Chuùa daïy choáng 380 .nhö laø phöông tieänñôn thuaàn.luoân luoân . Ñöùc Gioan Phaolo II phuû nhaän quan ñieåm naøy nhö "ñi ngöôïc vôùi Thaùnh Kinh vaø truyeàn thoáng" (soá 49).

. Ñaây khoâng phaûi laø moät quyeát ñònh ñeå haønh ñoäng nhö theá naøo trong caùc tröôøng hôïp ñaëc thuø (soá 55). Löông taâm vaø chaân lyù: Trong phaàn töông ñoái ngaén cuûa chöông II. Ñöùc Gioan Phaoloâ II ñaõ phuû nhaän quan ñieåm cuûa nhöõng ngöôøi taùch rôøi hoaëc ngay caû choáng ñoái "hoïc thuyeát veà meänh leänh" (ví duï: caám ngoaïi tình. quyeát ñònh cuoái cuøng trong thöïc teá veà ñieàu gì laø thieän. x soá 63). vôùi chuaån möïc löông taâm caù nhaân. vaø khoâng phu hôïp vôùi söï hieäp nhaát cuûa baûn tính con ngöôøi maø moïi ngöôøi cuøng chia seû vôùi Ñöùc Kitoâ “Ñaáng chæ laø hoâm qua. hoaëc ñaùnh giaù ñöôïc haønh ñoäng chính mình ñaõ laøm (soá 59).. chaân lyù ñöôïc höôùng daãn bôûi luaät Chuùa. laø aùc (soá 56). 2.) laø hoïc thuyeát coù giaù trò phoå quaùt. Trong phaàn naøy. ÑTC löu yù raèng. "treân neàn taûng naøy". Ñöùc Gioan Phaolo II ñaëc bieät trình baøy veà löông taâm 18 theo yù nghóa chính xaùc. nhöõng phaåm giaù cuûa noù heä taïi khaû naêng nhaän thöùc veà chaân lyù cuûa söï thieän luaân lyù vaø söï döõ. traùi ngöôïc vôùi giaùo huaán cuûa huaán quyeàn vaø bieän minh cho 381 . Treân quan ñieåm naøy. chæ coù löông taâm caù nhaân môùi coù theå quyeát ñònh chung cuoäc moät haønh ñoäng thöôøng hay sai laàm hay khoâng khi ñaët noù trong hoaøn caûnh cuï theå vôùi hoaøn caûnh cuï theå. Löông taâm.laïi ly dò khi noùi veà tính hieäu löïc vónh vieãn cuûa chuong trình Thieân Chuùa “ngay töø ñaàu”. laø phaùn quyeát mang tính thöïc tieãn giuùp cho con ngöôøi bieát ñieàu gì phaûi laøm hay khoâng neân laøm. moät coá gaéng hôïp phaùp hoùa nhöõng giaûi phaùp ñöôïc goïi laø “muïc vu”ï. töùc chuaån möïc luaân lyù phoå quaùt vaø khaùch quan (soá 60. nhö ÑGH noùi roõ laø "tieâu chuaån gaàn cuûa luaân lyù caù nhaân". hoâm nay vaø maõi maõi” 17.

. ñoù laø moät phaùn quyeát ñöôïc ruùt ra töø nhöõng chaân lyù thuoäc laõnh vöïc luaân lyù (soá 59).2. Noùi caùch khaùc. löông taâm khoâng phaûi laø moät quyeát ñònh “saùng taïo” nhöng ñuùng hôn nöõa. trong vaø qua nhöõng löïa choïn töï do. coù phuø hôïp hay khoâng vôùi luaät Thieân Chuùa ñaõ ñöôïc ghi khaéc trong loøng (soá 59). Khi giaûi thích raèng. nhöng trong söï löïa choïn ñoù. coøn laø moät quyeát ñònh veà chính mình" (soá 65). 3. Noùi caùch khaùc. laàn nöõa Ñöùc Gioan Phaoloâ II laïi phaûi naïi tôùi giaùo huaán cuûa Thaùnh Phaoloâ trong (Rm.15) nhaèm phaân bieät baûn chaát thaät söï cuûa löông taâm. phaùn quyeát tha boång hay leân aùn tuøy theo caùc haønh vi nhaân linh. theo hoaëc choáng laïi chaân lyù vaø cuoái cuøng theo hoaëc choáng laïi Thieân Chuùa (soá 69). ngoaïi tình vaø söï löïa choïn caên baûn cuûa con ngöôøi theo hoaëc choáng laïi söï thieän. Cuõng theá Ngaøi löu yù raèng. khoâng heà bò boù buoäc bôûi moät meänh leänh tieâu cöïc ñaëc thuø naøo. Ngaøi nhìn nhaän ra yù nghóa 382 . ñoù laø phaùn quyeát luaân lyù veà con ngöôøi vaø haønh vi. trong moïi tröôøng hôïp.. Ñöùc Gioan Phaoloâ II tröôùc tieân löu yù raèng töï do nhaân linh ñöôïc nhìn nhaän caùch chính xaùc nhö "khoâng chæ laø löïa choïn haønh ñoäng ñaëc thuø naøy hay haønh ñoäng ñaëc thuø kia.moät loái chuù giaûi saùng taïo theo ñoù löông taâm luaân lyù. Choïn löïa cô baûn vaø caùc loaïi thaùi ñoä öùng xöû ñaëc thuø : Phaàn thöù ba cuûa chöông naøy khaûo saùt moái töông quan giöõa nhöõng söï löïa choïn töï do cuûa caùc loaïi haønh vi ñaëc thuø nhö. chuùng ta laøm cho mình xaùc ñònh chính baûn thaân. thaät hôïp lyù ñeå nhaán maïnh "taàm quan troïng cuûa moät vaøi söï löïa choïn hình thaønh neân toaøn boä ñôøi soáng ñaïo ñöùc cuûa moät con ngöôøi vaø ñöôïc söû duïng nhö nhöõng khuoân khoå trong ñoù caùc söï löïa choïn ñaëc thuø khaùc moãi ngaøy coù theå ñöôïc ñònh vò vaø ñöôïc pheùp phaùt trieån" (soá 65).

Ngaøi nhaän dieän söï choïn löïa cô baûn. nhöõng loaïi öùng xöû cuï theå (soá 65). töï do naøy caàn ñöôïc quan taâm khi caùc haønh vi nhaân linh ñöôïc hieåu vaø ñöôïc ñaùnh giaù caùch chính xaùc (soá 65). vieäc töï daán thaân cuoäc soáng theo Ngaøi vaø cho coâng cuoäc cöùu ñoä cuûa Ngaøi. vieäc cam keát hay “löïa choïn” cuûa ngöôøi Kitoâ höõu. laø ñieàu maø hoï coi laø taùch bieät ñoái vôùi baát cöù söï löïa choïn. Nhöng Ñöùc Giaùo hoaøng tieáp tuïc löu yù raèng moät soá thaàn hoïc gia ngaøy nay ñeà nghò moät söï duyeät xeùt laïi trieät ñeå hôn veà moái töông quan giöõa con ngöôøi vôùi caùc haønh vi cuûa mình. saâu xa hôn vaø khaùc bieät vôùi söï töï do choïn löïa. Vaø ôû phaàn sau nhö chuùng ta seõ thaáy. ñaëc thuø naøo ñeå laøm ñieàu naøy hoaëc ñieàu kia. Theo quan ñieåm naøy. cuï theå laø vieäc löïa choïn ñeå chaáp nhaän Ñöùc Kitoâ trong vieäc soáng ñöùc tin. Töø ñoù ngöôøi ta daønh quyeàn thaåm ñònh con ngöôøi veà maët luaân lyù ñuùng nghóa cho söï löïa choïn cô baûn maø laïi khoâng quan taâm ñeán löïa choïn nhöõng haønh vi ñaëc thuø. vieäc choïn löïa töï do thöïc hieän moät haønh ñoäng ñöôïc coi laø voâ luaân lyù caùch traàm troïng khoâng bò buoäc laø toäi troïng. Nhö theá. 383 . Bôûi hoï tuyeân boá raèng vieäc löïa choïn töï do ñeå haønh ñoäng nhö theá khoâng theå ñaûo ngöôïc söï choïn löïa cô baûn. Hoï noùi veà moät thöù “töï do cô baûn”.luaân lyù troïng taâm cuûa moät vaøi loaïi löïa choïn coù theå ñöôïc goïi laø "nhöõng cam keát". bao goàm nhöõng cam keát cô baûn ñeán söï löïa choïn cô baûn nhôø ñoù con ngöôøi töï quyeát ñònh caùch bao quaùt (soá 65). Caùc thaàn hoïc gia naøy chuyeån vieäc töï quyeát ñònh töø nhöõng töï do löïa choïn ta laøm haøng ngaøy. seõ ñi ñeán choã du nhaäp moät söï phaân bieät giöõa choïn löïa cô baûn vaø nhöõng choïn löïa loaïi haønh vi öùng xöû cuï theå coù suy tính.

3335).8.6. Ngaøi daïy raèng "vieäc töï do choïn löïa". Ngaøi tieáp tuïc baèng vieäc trích daãn moät ñoaïn trong Coâng ñoàng Vat. maø giaùo huaán Kitoâ giaùo. 43-45). Do bôûi lyù do naøy.thì luoân luoân ñöôïc phaùt huy qua nhöõng quyeát ñònh coù yù thöùc vaø töï do.8.12. Ngaøi pheâ phaùn raèng. laø phaùn quyeát cuûa ñöùc tin. Ngaøi tieáp tuïc noùi raèng.22). II 19.5-10) (Gal. ÑTC nhaán maïnh raèng. söï choïn löïa caên baûn naøysöï choïn löïa töï do coù theå ñöôïc goïi caùch chính xaùc laø söï daán thaân ñònh höôùng toaøn boä ñôøi soáng luaân lyù cuûa moät con ngöôøi (x. soá 65). nhìn nhaän nhö laø neàn taûng. khi quy phuïc hoaøn toaøn trí tueä laãn öôùc muoán cho Thieân Chuùa nhö Ngaøi ñaõ maïc khaûi" (soá 65).26). ñeán söï löïa choïn ñöôïc coi laø caên baûn trong nôi saâu thaúm con ngöôøi chuùng ta. cuûa söï vaâng phuïc ñöùc tin (Rm. ñieàu naøy maâu thuaãn vôùi chính giaùo huaán cuûa Thaùnh Kinh voán nhìn nhaän söï löïa choïn caên baûn laø söï löïa choïn ñích thöïc cuûa töï do vaø noái keát söï töï do naøy caùch chaët cheõ vôùi nhöõng haønh vi ñaëc thuø (soá 67). ñieàu naøy ñoøi hoûi ngöôøi ta tuaân giöõ thaäp giôùi vaø böôùc theo Chuùa Gieâsu ngay caû chòu maát maïng soáng mình vì danh Ngaøi vaø vì Tin Möøng (Mc. ngay caû trong nguoàn goác Kinh Thaùnh. söï löïa choïn cô baûn bò phuû quyeát khi con ngöôøi ñöa ñaåy söï töï do 384 . bôûi ñöùc tin laø söï daán thaân cho Thieân Chuùa. (Rm.5. Ngaøi ñaõ baùc boû caùc khuynh höôùng ñöông thôøi nhaèm chuyeån dôøi söï töï quyeát töø nhöõng löïa choïn töï do ta laøm haøng ngaøy. Nhöng ngay caû tröôùc khi coù pheâ phaùn naøy. daãn ñeán vieäc phaùt sinh hoa quaû bôûi vieäc laøm (Mt. Ñaây laø söï choïn löïa töï do "nhôø ñoù con ngöôøi daán thaân caùch troïn veïn vaø töï do cho Thieân Chuùa.Ñöùc Gioan Phaoloâ II pheâ phaùn raèng : taùch rôøi söï löïa choïn cô baûn khoûi nhöõng haønh vi öùng xöû cuï theå coù nghóa laø maâu thuaãn vôùi söï toaøn veïn baûn theå hoaëc laø söï thoáng nhaát nhaân vò cuûa taùc nhaân luaân lyù goàm hoàn vaø xaùc (soá 67). bao goàm caû nhöõng daán thaân chuùng ta. (Lc.35) (soá 66).16.

voán khoâng can döï vôùi ñieàu naøy daãn tôùi vieäc phuû nhaän giao lyù coâng giaùo veà toäi troïng. Chöông hai. maéc toäi troïng "khi moät ngöôøi vôùi yù thöùc vaø öôùc muoán. Ngaøi khaúng ñònh raèng "Chuû yeáu ñôøi soáng luaân lyù mang ñaëc tính cöùu caùnh cô baûn vì noù heä taïi vieäc chuû yeáu qui höôùng caùc haønh vi con ngöôøi tôùi Thieân Chuùa. baát cöù lyù do naøo. Do vaäy. Do ñoù. Ngaøi vieát raèng "moät vaøi lyù thuyeát luaân lyù" ñöôïc goïi laø cöùu caùnh luaän toû ra quan taâm ñeán söï phuø hôïp cuûa caùc haønh vi nhaân linh vôùi cuøng ñích maø taùc nhaân theo ñuoåi vaø nhöõng giaù trò ñöôïc taùc nhaân nhaém ñeán. Tröôùc tieân. Ñöùc Gioan Phaoloâ phaân bieät giöõa ñieàu Ngaøi goïi laø "cöùu caùnh luaän" vaø "thuyeát duy cöùu caùnh". vieäc taùch rôøi söï löïa choïn cô baûn ra khoûi nhöõng söï löïa choïn coù suy tính cuûa caùc loaïi haønh vi öùng xöû ñaëc thuø. Ñöùc Gioan Phaolo II tröôùc tieân ñaõ gôïi laïi giaùo huaán ñaõ ñöôïc Coâng Ñoàng Trentoâ long troïng minh ñònh raèng "Ôn coâng chính hoùa moät laàn ñaõ ñöôïc laõnh nhaän bò maát ñi khoâng nhöõng do vieäc boäi giaùo bôûi töï ñaùnh maát ñöùc tin maø coøn do baát cöù toäi troïng naøo khaùc nöõa"20 (soá 68). chuùng khoâng laøm lieân luïy ñeán söï löïa choïn cô baûn. Haønh vi luaân lyù: Phaàn cuoái vaø quan troïng cuûa chöông hai lieân quan ñeán caàn thieát töï do cuûa con ngöôøi caùch chính xaùc.trong nhöõng quyeát ñònh coù yù thöùc ñoái nghòch laïi vôùi noù trong nhöõng vaán ñeà nghieâm troïng veà luaân lyù (soá 67). Tieâu 385 . söï thieän toái thöôïng vaø cuøng ñích toái haäu cuûa con ngöôøi" (soá 73). Ngaøi taùi khaúng ñònh raèngnhö ñaõ noùi trong Thoâng Ñieäp Reconciliatio et poenitentia raèng. Nhöng ñoái chieáu cöùu caùnh luaän vôùi "thuyeát duy cöùu caùnh". 4. löïa choïn ñieàu gì sai traùi traàm troïng" (soá 70). töï chuùng ñaõ bò xaùo troän hoaëc bò xaùo troän trong chính trong chính caùc hoaøn caûnh cuûa chuùng.

söï thieän tieàn luaân lyù vaø moät tình traïng xaáu cuûa söï vieäc coù theå ñöa ñeán.chuaån ñeå ñaùnh giaù ñuùng veà maët luaân lyù cuûa moät haønh ñoäng ñöôïc ruùt ra töø vieäc caân nhöõng ñieàu phi luaân lyù hay tieàn luaân lyù phaûi ñaït ñeán vaø nhöõng giaù trò töông xöùng phi luaân lyù hoaëc tieàn luaân lyù phaûi toân troïng. Moät hình thöùc cuûa thuyeát "Duy cöùu caùnh" nhaän dieän ñöôïc ÑTC laø "thuyeát duy hieäu quaû" chuû tröông raèng. Ñoái vôùi moät soá taùc giaû. qua vieäc caân nhaéc nhöõng giaù trò khaùc nhau vaø nhöõng ñieàu thieän ñöôïc theo ñuoåi. laø xaáu veà maët luaân lyù hay khoâng cho tôùi khi ngöôøi ta xem xeùt. trong moät tình huoáng cuï theå. nhaém tôùi “ñieàu toát hôn” hay “ñieàu xaáu nhoû hôn” voán trong thöïc teá coù theå xaûy ra vaøo tình huoáng ñaëc thuø (soá 75). Moät thuyeát khaùc laø thuyeát “Duy caân xöùng”. Taùc phong ngay chính laø taùc phong taïo ñöôïc toái ña ñieàu thieän vaø gaây ra toái thieåu ñieàu döõ . ñöa ra tieâu chuaån veà söï ngay chính cuûa moät haønh vi nhaát ñònh baèng caùch chæ caàn khôûi ñi töø vieäc tính toaùn nhöõng haäu quaû coù theå tieân lieäu phaùt xuaát töø vieäc theå hieän moät löïa choïn. Hoï keát luaän raèng nhöõng söï caân xöùng tieân lieäu cuûa nhöõng söï thieän tieàn luaân lyù ñoái vôùi nhöõng ñieàu xaáu trong caùc söï löïa choïn coù theå coù ñoâi khi coù theå bieän minh cho ngoaïi leä ñoái vôùi nhöõng quan ñieåm truyeàn thoáng ñöôïc coi nhö tuyeät ñoái. Nhöõng ngöôøi theo lyù thuyeát naøy cho raèng khoâng theå quyeát ñònh moät haønh vi ñöôïc nhìn nhaän theo truyeàn thoáng laø xaáu töï baûn chaát. haønh vi öùng xöû cuï theå coù theå ñuùng hoaëc sai tuøy theo noù coù theå hay khoâng daãn ñeán tình traïng toát hôn cuûa söï vieäc ñoái vôùi taát caû nhöõng ngöôøi coù theå lieân quan. 386 . ñuùng hôn thuyeát naøy nhaém tôùi söï caân xöùng ñöôïc nhìn nhaän giöõa nhöõng hieäu quaû toát vôùi nhöõng hieäu quaû xaáu cuûa söï choïn löïa ñoù.

ngöôøi ta khoâng theå nghó: moät quaù trình hay moät bieán coá cuûa moät traät töï vaät lyù thuaàn tuùy seõ ñöôïc löôïng giaù treân caên baûn noù coù theå ñöa ñeán tình traïng 387 . Ngaøi chæ cho thaáy. Trong moät ñoaïn raát quan troïng ñöôïc thaùnh Toâma noùi roõ veà truyeàn thoáng luaân lyù coâng giaùo. noù kieän toaøn chuùng ta veà maët luaân lyù. ñöôïc hay khoâng ñöôïc pheùp" hay khoâng . ÑTC tieáp tuïc nhaán maïnh raèng "tröôùc tieân vaø töï neàn taûng. Ñoái töôïng cuûa haønh vi yù muoán thöïc söï laø loaïi haønh vi ñöôïc choïn löïa caùch töï do. Ñöùc Gioan Phaoloâ II ñaõ vieát nhö sau: Ñeå coù theå naém vöõng ñöôïc ñoái töôïng cuûa haønh vi ñaõ phaân loaïi cho haønh vi aáy veà maët luaân lyù. vì "moïi ngöôøi thöøa nhaän raèng khoù hay ñuùng hôn khoâng theå ñaùnh giaù taát caû nhöõng haäu quaû xaáu hay toát vaø caùc aûnh höôûng. Tröôùc tieân. tính chaát luaân lyù cuûa haønh vi nhaân linh tuøy thuoäc vaøo ñoái töôïng ñaõ ñöôïc yù chí coù suy tính choïn löïa caùch hôïp lyù ". Nhôø ñoái töôïng cuûa moät haønh vi luaân lyù nhaát ñònh.Ñöùc Gioan Phaolo II phuû nhaän caùc lyù thuyeát naøy caùch maïnh meõ khi tuyeân boá raèng nhöõng lyù thuyeát naøy khoâng trung thaønh vôùi giaùo huaán cuûa Giaùo Hoäi bôûi hoï tin raèng hoï coù theå bieän minh. caàn phaûi ñaët mình trong vieãn töôïng cuûa taùc nhaân. Nhöng ñaây khoâng phaûi laø vaán ñeà chính vôùi thuyeát "duy cöùu caùnh".ñöôïc coi nhö laø tieàn luaân lyù cuûa nhöõng haønh vi rieâng bieät cuûa chính mình" (soá 77). caùc söï choïn löïa coù suy tính cuûa caùc loaïi haønh vi öùng xöû traùi vôùi caùc giôùi raên cuûa Luaät vaø luaät töï nhieân (soá 76). ñoái töôïng aáy laø nguyeân nhaân cho ñieàu toát söï thieän öôùc muoán. loái ñaùnh giaù caùc loaïi haønh vi nhaân linh naøy "khoâng phaûi laø moät phöông phaùp thoûa ñaùng ñeå quyeát ñònh hoaëc laø vieäc löïa choïn caùc haønh vi öùng xöû cuï theå theo tính ñaëc thuø cuûa noù" hay "töï baûn chaát laø toát hay xaáu. Trong phaïm vi ôû möùc ñoä phuø hôïp vôùi meänh leänh cuûa lyù trí. cho nhö söï thieän luaân lyù.

ñoái töôïng ñoù laø cuøng ñích gaàn cuûa moät quyeát ñònh coù suy tính quyeát ñònh haønh vi öôùc muoán veà phía taùc nhaân haønh ñoäng (soá 78). löông taâm hoï ñaõ pheâ chuaån vaø taùn ñoàng. Neáu moät ngöôøi choïn löïa ñeå laøm nhöõng haønh vi ñöôïc truyeàn thoáng coi laø xaáu töï baûn chaát. trong taâm töôûng. toâi töï do choïn löïa ñeå phaïm toäi ngoaïi tình vaø khi haønh ñoäng nhö theá. ÔÛ ñaây ÑTC ñaõ trình baøy thöïc chính xaùc vaø roõ raøng raèng "ñoái töôïng" cuûa haønh vi luaân lyù chính laø ñieàu maø ngöôøi ta "choïn". Ñaây laø ñoái töôïng cuûa öôùc muoán caù nhaân. Hôn nöõa. Ñöùc Gioan Phaoloâ II ñaõ nhaän ñònh vaán ñeà caùch nghieâm troïng nhö ñaõ löu yù tröôùc ñoù. caù nhaân ñoù khoâng nhöõng choïn ñeå gaây neân keát 388 . ta deã daøng naém baét ñöôïc lôøi bieän giaûi cuûa ÑGH. Vaán ñeà quan troïng caàn löu yù ôû ñaây laø thuyeát "Duy caân xöùng" vaø "Duy haäu quaû". toâi töï bieán mình thaønh keû ngoaïi tình. Ví duï: neáu "ñoái töôïng" söï choïn löïa cuûa toâi laø quan heä tính duïc vôùi ngöôøi khaùc khoâng laø ngöôøi phoái ngaãu cuûa toâi.nhaát ñònh cuûa caùc söï vieäc trong theá giôùi beân ngoaøi. Vôùi söï hieåu bieát veà ñoái töôïng cuûa haønh vi nhaân linh. lieân quan ñeán tình traïng khaùch quan cuûa caùc söï vieäc ñöa ñeán do caùc haønh vi nhaân linh. ñaây laø ñieàu ngöôøi ta choïn löïa caùch töï do vaø chuû yù vaø khi laøm nhö theá. chính Ngaøi ñaõ toùm taét khi phaùt bieåu: Lyù trí chöùng thöïc raèng coù nhöõng ñoái töôïng cuûa haønh vi nhaân linh maø töï chính baûn chaát khoâng theå qui veà Thieân Chuùa vì chuùng ñaõ maâu thuaãn töï nguoàn goác vôùi söï thieän cuûa con ngöôøi ñöôïc taïo döïng theo hình aûnh Ngaøi (soá 80). ñaõ khoâng löu taâm xem xeùt caùch ñöùng ñaén söï töï quyeát ñònh hoaëc töï ban quyeàn cho mình cuûa caùc haønh vi nhaân linh.

trong phaàn trích daãn thaùnh Toma(soá 78) 24. 389 . khoâng bao giôø ñöôïc pheùp laøm ñieàu döõ ñeå töø ñoù coù ñöôïc ñieàu thieän” (Rm.3.6.9-10). Nhöng Ñöùc Gioan Phaoloâ II ñaõ phuû nhaän thuyeát duy haäu quaû vaø thuyeát duy caân xöùng bôûi chuùng laø nhöõng thuyeát luaân lyù khoâng nhöõng sai laàm veà phöông dieän trieát hoïc vaø thaàn hoïc nhöng quan troïng hôn laø choáng ñoái laïi maïc khaûi cuûa Chuùa vaø giaùo huaán döùt khoaùt cuûa Giaùo Hoäi.8) (soá 80). toâi ñaõ töï bieán toâi thaønh keû gieát ngöôøi. Giaùo Hoäi chaáp nhaän giaùo huaán cuûa Saùch thaùnh (soá 81). Ngaøi nhaéc nhôû chuùng ta raèng "ngöôøi tín höõu buoäc phaûi bieát vaø toân troïng giôi luaät luaân lyù ñaëc thuø ñöôïc Giaùo Hoäi coâng boá vaø giaûng daïy nhaân danh Thieân Chuùa laø Ñaáng saùng taïo vaø laø Chuùa (soá 76) vaø khi nhaéc nhôû chuùng ta veà ñieàu naøy Ngaøi ñaõ minh nhieân qui chieáu ñeán giaoù huaán cuûa Coâng Ñoàng Trentoâ” 23. Ngaøi trôû laïi vaán ñeà caùc haønh vi xaáu töï baûn chaát nôi phaàn thöù ba vaø chöông keát thuùc cuûa Thoâng Ñieäp. Bôûi vaäy .. khi toâi töï do choïn löïa gieát moät ngöôøi voâ toäi nhö laø ñoái töôïng cuûa öôùc muoán. Roài Ngaøi trích daãn hai baûn vaên cuûa thaùnh Phaoloâ gôûi tín höõu Roma (3.8) vaø thö (1Cor..83 vaø sau cuøng trong moät ñoaïn trích töø thoâng ñieäp Humanae Vitae trong ñoù. caù nhaân coøn laøm neân moät quyeát ñònh veà chính mình (soá 65). Sau ñoù Ngaøi noùi raèng "khi daïy veà söï toàn taïi cuûa nhöõng haønh vi xaáu töï baûn chaát.quaû "trong tình traïng caùc söï vieäc ngoaøi yù muoán” (soá 71). nhöng trong khi laøm nhö theá.. toâi seõ ñeà caäp tieáp theo ñaây. Ñöùc Phaoloâ daïy daïy raèng: "ngay caû nhöõng lyù do nghieâm troïng nhaát. sau ñoù trong phaàn ñaàu töø soá 79. Ñöùc Gioan Phaoloâ II ñaõ chæ roõ raèng: "hoïc thuyeát veà ñoái töôïng nhö laø nguoàn maïch cuûa luaân lyù ñaõ trình baøy söï minh giaûi xaùc thöïc veà neàn luaân lyù cuûa giao öôùc vaø caùc giôùi raên" (soá 82). Tröôùc tieân Ngaøi löu yù tôùi thö Roma. Vaø nôi phaàn keát baøn luaän veà nhöõng haønh vi xaáu töï baûn chaát cuûa chöông hai.

Phaàn III Chöông VIII SÖÏ THIEÄN LUAÂN LYÙ CHO ÑÔØI SOÁNG GIAÙO HOÄI VAØ THEÁ GIÔÙI Trong chöông ba vaø cuõng laø chöông cuoái cuøng cuûa Thoâng ñieäp. toâi ñaõ taäp trung söï chuù yù vaøo nhöõng vaán ñeà tieáp theo ñaõ ñöôïc Ñöùc Thaùnh Cha trieån khai trong chöông III. Trong moät phöông theá ñaëc bieät. maø laïi khoâng ñe doaï töï do vaø phaåm giaù cuûa ngöôøi aáy ?(soá 85) ÔÛ ñaây. Giaùo Hoäi ñaõ tìm ñöôïc caâu giaûi ñaùp cho vaán ñeà ñang gaây baên khoaên cho nhieàu ngöôøi thôøi nay raèng : Laøm sao vieäc tuaân theo caùc chuaån möïc luaân lyù phoå quaùt vaø baát bieán laïi coù theå toân troïng tính duy nhaát vaø caù tính cuûa con ngöôøi. khi ngaøi thuùc duïc chuùng ta ñoùn nhaän lôøi môøi goïi cuûa Chuùa Gieâsu ñeå böôùc theo Ngaøi baèng vieäc hieán thaân mình soáng yeâu thöông ngöôøi khaùc. lôøi giaûi ñaùp chaân thaät vaø cuoái cuøng cho vaán ñeà luaân lyù chæ coù ôû nôi Ngaøi maø thoâi. yeâu tha nhaân nhö Ngaøi yeâu thöông chuùng ta vaø baèng caùch theá naøy ta ñaït tôùi söï hoaøn thaønh Thieân Chuùa muoán : 390 . Nôi phaàn ñaàu ngaøi vieát : Moãi ngaøy. nôi Ñöùc Kitoâ chòu ñoùng ñinh. Giaùo Hoäi nhìn leân Chuùa Gieâsu vôùi tình yeâu khoâng ngôi nghæ. Ñöùc Gioan Phaoloâ II laïi ñaëc bieät coá gaéng chæ cho thaáy : Töï do nhaân linh ñích thöïc lieân keát baát khaû phaân ly vôùi chaân lyù. vaø cuoái cuøng vôùi chaân lyù ñaõ ñöôïc Ñöùc Gieâsu maïc khaûi nhaèm hoaøn thieän vaø hoaøn taát giôùi luaät ñaõ ñöôïc ghi khaéc nôi coõi loøng cuûa chuùng ta. yù thöùc moät caùch ñaày ñuû raèng. laàn nöõa.

(c) Moái töông quan baát khaû taùch bieät giöõa vieäc toân troïng phaåm giaù con ngöôøi vaø vieäc töø choái daán thaân vaøo caùc haønh vi xaáu töï baûn chaát. nhö moät haït maàm ñöôïc ñoùn nhaän vaø ñöôïc vun xôùi vôùi tinh thaàn traùch nhieäm”. tieáng vang voïng cuûa ôn goïi ñaàu tieân maø Ñaáng Taïo Hoaù ñaõ keâu goïi con ngöôøi höôùng ñeán söï thieän 391 . Trong moät ñoaïn vaên tuyeät haûo ngaøi ñaõ vieát : “Söï töï thuoäc veà chuùng ta laø loaøi thuï taïo : Söï töï do naøy ñöôïc trao ban nhö moät taëng phaåm. (f) Traùch nhieäm cuûa caùc Giaùm muïc. Ñaây laø yeáu toá thieát yeáu cuûa hình aûnh taïo. (d) Tuyeät ñoái caàn ñeán aân suûng cuûa Thieân Chuùa naèm höôùng daãn ñôøi soáng ngay chính veà luaân lyù. (b) Söï keát hôïp thaåm saâu baát khaû phaân giöõa ñöùc tin vaø luaân lyù.(a) Moái töông quan giöõa töï do cuûa con ngöôøi vaø chaân lyù. neàn taûng phaåm giaù con ngöôøi. Trong söï töï do ñoù. Ngaøi ñaõ soáng söï töï do aáy caùch troøn ñaày baèng vieäc töï hieán hoaøn toaøn vaø môøi goïi caùc moân ñeä ñeå chia seû söï töï do cuûa Ngaøi cuûa con ngöôøi”. 1. Moái töông quan giöõa töï do caù nhaân vaø chaân lyù Ñöùc Gioan Phaoloâ II ñaõ coâng boá caùch huøng hoàn raèng “Ñöùc Kitoâ chòu ñoùng ñinh ñaõ maïc khaûi yù nghóa chaân thaät cuûa söï töï do . (e) Söï ñoùng goùp cuûa caùc nhaø thaàn hoïc luaân lyù.

ñeå trôû neân baïn höõu cuûa Ngaøi vaø chia seû söï soáng thaàn linh cuûa Ngaøi. vaø hôn nöõa. Khoâng chæ nhö theá. Vaø nhö Chuùa Gieâsu ñaõ maïc khaûi cho chuùng ta. ngay caû ñaõ vaø ñang ñöôïc yeâu bôûi Thaàn Khí qua Chuùa Gieâsu. vôùi moät tình yeâu hy sinh vaø cöùu ñoä. chuùng ta cuõng töï do ñeå yeâu nhö Ngaøi ñaõ yeâu chuùng ta. söï töï do baét nguoàn töø chaân lyù veà con ngöôøi vaø cuoái cuøng höôùng tôùi söï hieäp thoâng. Thieân Chuùa ñaõ laøm chuùng ta neân loaïi höõu theå ta ñang hieän höõu. Ñoù laø söï baát khaû vong thaân vaø ñoàng thôøi laø söï môû ra tröôùc taát caû nhöõng gì hieän höõu. vì nhôø söï hieäp nhaát vôùi Ñöùc Kitoâ qua aân suûng. Chuùng ta ñöôïc töï do ñeå yeâu. qua maïc khaûi cuûa Ñöùc Kitoâ. neân nhöõng con ngöôøi ñöôïc phuù ban söï khoân ngoan vaø töï do. Ñaây chính laø chaân lyù toái thöôïng nhaèm ñöa daãn chuùng ta tôùi söï löïa choïn töï do ñeå yeâu. bôûi vì Ngaøi muoán taïo döïng neân nhöõng höõu theå maø Ngaøi coù theå trao ban cho tình yeâu vaø söï soáng cuûa chính Ngaøi. “söï töï do ñöôïc thaønh toaøn trong tình yeâu. baèng söï vöôït qua chính mình ñeå nhaän bieát vaø yeâu thöông ngöôøi khaùc. Do ñoù. ñoù laø trong vieäc töï hieán mình … Söï töï hieán ñeå phuïc vuï Thieân Chuùa vaø anh em”. maø thaân theå chòu ñoùng ñinh cuûa Ngaøi maïc khaûi troïn veïn moái daây lieân keát baát khaû phaù huûy giöõa töï do vaø chaân lyù.chaân thaät. Ñaây laø chaân lyù 392 . vaø cuoäc Phuïc Sinh töø coõi cheát cuûa Ngaøi nhö laø moät bieåu döông toät ñænh veà nguoàn phaùt sinh hieäu quaû vaø söùc maïnh cöùu ñoä cuûa söï töï do ñöôïc bieåu loä trong chaân lyù. nghóa laø töï trao ban moät caùch troïn veïn cho ngöôøi khaùc vaø baèng con ñöôøng naøy ñi vaøo söï hieäp thoâng vôùi hoï.

chính laø söï choïn löïa cô baûn cuûa ngöôøi Kitoâ höõu phaûi sinh hoa traùi nôi coâng vieäc . ñöùc tin cuûa chuùng ta trôû neân lôøi tuyeân xöng moät chöùng töø tröôùc maët Thieân Chuùa vaø con ngöôøi. thaät theá. nhö chuùng ta ñaõ gaëp tröôùc ñaây. Khaån thieát phaûi taùi khaùm phaù vaø trình baøy moät laàn nöõa ñöôïc thöïc taïi ñích thöïc cuûa ñöùc tin Kitoâ giaùo. Ngaøi nhaán maïnh ñieàu naøy raát khaån caáp. Noù khôi nguoàn vaø ñoøi buoäc moät söï daán thaân nhaát quaùn trong ñôøi soáng : noù vöøa bao goàm vöøa kieän toaøn söï ñoùn nhaän vaø tuaân giöõ caùc giôùi raên cuûa Thieân Chuùa (soá 89). Ñaây laø moái lieân keát thaâm saâu noái keát töï do vaø chaân lyù. Ñöùc Gioan Phaoloâ nhaán maïnh ñöùc tin “coøn coù moät noäi dung luaân lyù”. Ñöùc tin soáng ñoäng. 393 . trong vaø qua ñôøi soáng luaân lyù haøng ngaøy. nhaèm taùi khaùm phaù söï môùi meû cuûa ñöùc tin vaø söùc maïnh maø ñöùc tin mang laïi cho ñeå phaùn ñoaùn neàn vaên hoaù ñang thònh haønh vaø traøn lan. vaø moät chaân lyù” phaûi theå hieän baèng cuoäc soáng 9soá 88).laøm cho chuùng ta ñöôïc töï do. voán khoâng chæ laø nhöõng meänh ñeà ñöôïc trí tueä thöøa nhaän nhöng laø moät nhaän thöùc soáng ñoäng veà Ñöùc Kitoâ . ñeán ñoä töï hieán ñaõ hoaøn toaøn. moät “kyù öùc soáng ñoäng veà caùc giôùi raên cuûa Ngöôøi. söï hieäp nhaát baát khaû phaân ly cuûa ñöùc tin vaø luaân lyù Trong chöông III. 2. nhö söï töï hieán cuûa Ñöùc Gieâsu” (soá 89). Ñöùc Gioan Phaoloâ ñoái dieän vôùi “moät trong nhöõng quan taâm muïc vuï saâu saéc nhaát cuûa Giaùo Hoäi hieän nay laø tieán trình tuïc hoaù – Söï taùch rôøi giöõa ñöùc tin vaø luaân lyù” (soá 88). “Vöôït treân nhöõng hoa quaû cuûa ñöùc aùi vaø söï töï do chaân thaät ñöôïc bieåu loä vaø soáng trong söï töï hieán. Ngaøi tieáp tuïc noùi. Moái töông giao.

moät nieàm tin sinh hoa traùi trong nhöõng haønh ñoäng toát laønh vaø quaûng ñaïi. Giaùo Hoäi tìm kieám vôùi tình yeâu bao la nhaèm “giuùp ñôõ moïi ngöôøi tín höõu coù ñöôïc moät löông taâm luaân lyù ñeå phaùn queát vaø ñöa tôùi nhöng quyeát ñònh phuù hôïp vôùi chaân lyù. Caùc chuaån möïc naøy noái keát vôùi nhau caùch chính 394 . Nhö ñaõ löu yù tröôùc ñaây. thaät hoaøn toaøn ñuùng khi noùi “Chính nôi Ñöùc Kitoâ ñaõ chòu ñoùng ñinh maø Giaùo Hoäi ñaõ tìm ñöôïc caâu traû lôøi cho vaán naïn laø taïi sao chuùng ta phaûi tuaân theo nhöõng chuaån möïc luaân lyù phoå quaùt vaø khoâng thay ñoåi” (soá 85). vaø soáng ôn goïi Kitoâ höõu laø keát hôïp toaøn boä cuoäc soáng vôùi ñöùc tin soáng ñoäng cuûa chuùng ta trong Chuùa Gieâsu. cuoái cuøng phuø hôïp vôùi chaân lyù ñaõ ñöôïc maïc khaûi nôi Ñöùc Gieâsu”. Giaùo Hoäi thöïc haønh vieäc phaân ñònh vôùi söï toân troïng.Moät soá ngöôøi ngaøy nay hoaøn toaøn phi lyù khi phaùt bieåu raèng luaân lyù mang tính töï trò vaø chæ giaùn tieáp lieân heä tôùi ñöùc tin vaø chaân lyù cöùu roãi. Moái töông quan giöõa vieäc toân troïng phaåm giaù con ngöôøi vaø vieäc töø choái daán thaân vaøo caùc haønh vi xaáu töï baûn chaát Phaàn ñaàu chöông III. Ñöùc Gioan Phaoloâ nhaán maïnh raèng. Chuùng ta theå hieän ôn cöùu ñoä trong nhöõng coâng vieäc bình thöôøng cuûa ñôøi soáng haøng ngaøy. ñoái vôùi nhöõng thuyeát “duy haäu quaû. 3. ñöôïc xem xeùt ôû chöông II. Hôn nöõa trong khi laøm coâng vieäc phaân ñònh naøy trong moät höôùng tích cöïc. khoâng chæ giôùi haïn trong vieäc toá caùo hay phuû nhaän chuùng” vì chuùng ñaõ ñöa tôùi söï choái boû caùc chuaån möïc “luaân lyù tuyeät ñoái caám ñoaùn caùc haønh vi xaáu noäi taïi”.

baø saün saøng chòu cheát hôn laø phaïm toäi ngoaïi tình . “vieäc töû ñaïo phuû nhaän söï sai laàm vaø giaû taïo. ñöôïc taïo döïng theo hình aûnh cuûa Thieân Chuùa vaø gioáng nhö Ngaøi” (soá 92). Hôn theá nöõa.xaùc bôûi chuùng baûo veä phaåm giaù baát khaû xaâm phaïm cuûa con ngöôøi laø ñoái töôïng chuùng ta yeâu thöông vôùi tình yeâu cuûa Ñöùc Kitoâ. Thaùnh Gioan Taåy Giaû. chöùng töø töû ñaïo coøn boùc traàn khuoân maët thaät cuûa moät haønh ñoäng nhö theå ñaây laø söï xaâm phaïm nhaân tính con ngöôøi ñoái vôùi keû haønh ñoäng vi phaïm hôn laø keû gaùnh chòu haønh ñoäng ñoù” 26. nhaát laø veà chính Chuùa Gieâsu (soá 91). (soá 92) 395 . Ñöùc Gioan Phaoloâ löu yù raèng “Töû ñaïo ñöôïc chaáp nhaän nhö laø moät söï khaúng ñònh baát khaû xaâm phaïm cuûa traät töï luaân lyù. ñaáng chòu cheát nhaèm laøm chöùng cho Heâroâñeâ veà luaät cuûa Thieân Chuùa veà Hoân nhaân vaø nhöõng chuyeän khaùc trong Kinh Thaùnh Taân Öôùc. Sau ñoù ngaøi tieáp tuïc neâu theâm caùc ví duï nhö : chuyeän baø Sa-sa-na trong Cöïu Öôùc. nhöõng chuaån möïc giaù trò vaø khoâng mieãn tröø. duy haäu quaû vaø duy caân xöùng laø nhöõng lyù thuyeát phuû nhaän söï toàn taïi cuûa nhöõng chuaån möïc luaân lyù tieâu cöïc lieân quan ñeán caùc loaïi haønh vi ñaëc thuø. nhöõng haønh ñoäng luaân lyù xaáu töï baûn chaát. Thaät vaäy. ñaõ ñöôïc khaúng ñònh baèng moät con ñöôøng raát huøng hoàn laø caùc cuoäc töû ñaïo cuûa caùc Kitoâ höõu” (soá 90). vöøa ñoùng vai troø chöùng taù raïng ngôøi veà söï thaùnh thieän cuûa luaät Thieân Chuùa vaø veà tính baát khaû xaâm phaïm cuûa phaåm giaù con ngöôøi.cuûa nhöõng ñeàu maø yù nghóa nhaân baûn ñoâi gaùn cho. ngay caû nhöõng tröôøng hôïp ngoaïi leä. Ñöùc Giaùo Hoaøng minh hoaï chaân lyù cao caû naøy tröôùc tieân baèng vieäc môøi goïi höôùng tôùi caùc chöùng nhaân töû ñaïo : “Vieäc khoâng theå chaáp nhaän caùc lyù thuyeát luaân lyù cöùu caùnh luaän.

nhöõng quyeàn phaûi ñöôïc nhìn nhaän vaø toân troïng khi xaõ hoäi xuoáng doác. Ñöùc Thaùnh Cha traû lôøi cho söï phaûn ñoái naøy baèng söï taùi khaúng ñònh giaùo huaán khoâng thay ñoåi cuûa Giaùo Hoäi. Ñöùc Giaùo Hoaøng neâu leân moät phaûn baùc cho raèng Giaùo hoäi khaéc khe vaø khoâng thöïc teá khi daïy raèng. Thieân Chuùa khoâng bao giôø ra leänh 396 . coù nhöõng chuaån möïc ñaïo ñöùc tuyeät ñoái caám caùc haønh vi xaáu töï baûn chaát. vaø töø ñoù moät neàn daân chuû thöïc söï coù theå naûy sinh vaø phaùt trieån chæ coù treân neàn taûng söï bình ñaúng cuûa caùc thaønh vieân. coù giaù trò maõi maõi vaø cho moïi ngöôøi. coù nhöõng quyeàn lôïi vaø nghóa vuï ngang baèng nhau. Ngaøi vieát : “Caùc chuaån möïc naøy. Ñôn giaûn laø ngöôøi ta khoâng theå tuaân theo nhöõng chuaån möïc ñoù ñöôïc trong taát caû caùc tình huoáng.Tieáp theo. Vieäc phuû nhaän caùc haønh vi xaáu töï baûn chaát daãn ñeán vieäc choái boû quyeàn baát khaû xaâm phaïm cuûa con ngöôøi. Tuyeät ñoái caàn ñeán aân suûng cuûa Thieân Chuùa ñeå soáng moät ñôøi soáng ngay chính veà luaân lyù Nôi phaàn cuoái cuûa chöông ba. moïi thöïc söï coù nhöõng quyeàn baát khaû xaâm phaïm cuûa con ngöôøi” (soá 97). loaïi tröø caùc haønh vi xaáu töï baûn chaát. trình baøy moät neàn taûng khoâng theå chuyeån lay vaø söï baûo ñaûm chaéc chaén söï … chung soáng coâng baèng vaø hoøa bình cuûa nhaân loaïi. thöïc ra. 4. Khoâng coù ñaëc quyeàn hoaëc ngoaïi leä cho baát cöù moät ai khi ñoù laø vaán ñeà thuoäc caùc chuaån möïc luaân lyù ngaên caám xaáu töï baûn chaát” (soá 96). khoâng mieãn tröø. Ñöùc Thaùnh Cha minh hoïa chaân lyù cao caû naøy baèng nhaän ñònh raèng : “chæ coù nhöõng chuaån möïc luaân lyù.

Nhö thaùnh Thomas nhaän ñònh caùch ñaây vaøi theá kyû. 397 . Hôn nöõa. nhöng khi truyeàn daïy. Sau ñoù ngaøi trình baøy theâm raèng. vaø Ngaøi seõ ban cho chuùng ta aân suûng ñeå trôû thaønh nhöõng hình aûnh trung thaønh vôùi Thieân Chuùa. … ñeå laøm haïi. Ngaøi khuyeân baïn laøm ñieàu gì baïn coù theå vaø caàu xin cho ñieàu baïn khoâng theå laøm ñöôïc. chuùng ta coù theå thaät söï khoâng maøng ñeán laøm ñieàu xaáu. (soá 102) Thaät ra. Ñaây laø chaân lyù maø caùc thaùnh töû ñaïo ñaõ laøm chöùng vaø baét nguoàn treân chaân lyù quyeàn baát khaû xaâm phaïm cuûa con ngöôøi. vaø ñöôïc keâu goïi nhö chính Ngaøi. noù baét nguoàn saâu xa trong phaåm giaù baát khaû xaâm phaïm cuûa con ngöôøi ñöôïc taïo döïng cho hình aûnh vaø gioáng Thieân Chuùa. Traùi laïi. ñieàu naøy khoâng theå naøo maâu thuaãn vôùi töï do vaø phaåm giaù con ngöôøi. vaø Ngaøi naâng ñôõ baïn ñeå giuùp baïn laøm. phaù huyû hay laøm ngaên trôû caùc ñieàu thieän haûo cuûa con ngöôøi. Ñöùc Gieâsu thaät söï laø ngöôøi baïn toát nhaát vaø khoân ngoan nhaát cuûa chuùng ta. söï löïa choïn veà ñieàu xaáu. tuyeät ñoái khoâng laøm ñieàu xaáu. coù nhöõng haønh vi xaáu töï baûn chaát vaø töông öùng vôùi chuùng. khoâng theå giöõ noåi caùc giôùi raên cuûa Thieân Chuùa”.ñieàu baát khaû thi : “Thöû thaùch coù theå vöôït qua. khoâng nghieâng loøng trí. vôùi söï naâng ñôõ thöôøng xuyeân cuûa aân suûng Thieân Chuùa. toäi loãi coù theå traùnh ñöôïc Thieân Chuùa ban cho chuùng ta caùc giôùi raên ñoàng thôøi cuõng ban cho ta khaû naêng ñeå giöõ luaät ñoù” (soá 102). nhöõng ngöôøi con yeâu daáu cuûa Cha Treân Trôøi. ñaây laø vaán ñeà ñöùc tin Coâng Giaùo trích ra lôøi keát aùn naëng neà cuûa coâng ñoàng Trentoâ ñoái vôùi quan ñieåm cho raèng “ngöôøi ñaõ ñöôïc coâng chính hoaù. laø caùc chuaån möïc luaân lyù tuyeät ñoái khoâng chaáp nhaän ngoaïi leä. Bôûi leõ Thieân Chuùa khoâng truyeàn daïy nhöõng ñieàu baát khaû thi.

Ngaøi tieáp raèng : “Neáu caùc nhaø thaàn hoïc söû duïng söï baát ñoàng quan ñieåm theo phöông thöùc naøy. khi nhaán maïnh raèng. caùc nhaø thaàn hoïc khi nhaän ra “nhöõng giôùi haïn coù theå coù cuûa caùc luaän chöùng mang tính nhaân linh ñöôïc Huaán quyeàn söû duïng” vaø töø ñoù hoï ñöôïc môøi goïi trieån khai söï hieåu bieát saâu saéc hôn nhöõng lyù do naèm döôùi giaùo huaán ñeå trình baøy tính chaát chaéc chaén vaø boù buoäc cuûa huaán leänh ñöa ra. caùc muïc töû cuûa Giaùo Hoäi coù boån phaän haønh ñoäng phuø hôïp vôùi söù maïng toâng ñoà cuûa mình. quyeàn cuûa ngöôøi tín höõu trong vieäc ñoùn nhaän hoïc thuyeát 398 . ñi ngöôïc laïi vôùi söï hieäp thoâng cuûa Hoäi Thaùnh vaø söï hieåu bieát ñuùng ñaén veà cô cheá phaåm traät cuûa daân Chuùa” (soá 113). Nhöng ngaøi nhaán maïnh söï baát ñoàng quan ñieåm : “döôùi hình thöùc nhöõng choáng ñoái coù söï tính toaùn tinh vi hoaëc nhöõng cuoäc buùt chieán ñöôïc söû duïng treân caùc phöông tieän thoâng tin. daãn chöùng söï lieân keát cuûa caùc meänh leänh aáy vôùi nhau vaø moái töông quan vôùi muïc ñích toái haäu cuûa con ngöôøi (soá 110).5. Söï ñoùng goùp cuûa caùc nhaø thaàn hoïc luaân lyù ÔÛ ñaây Ñöùc Thaùnh Cha nhaán maïnh raèng “Taát caû nhöõng ngöôøi do söï uyû thaùc cuûa caùc muïc töû hôïp phaùp ñeå giaûng daïy boä moân Thaàn hoïc luaân lyù trong caùc chuûng vieän vaø caùc phaân khoa thaàn hoïc … coù troïng traùch giaûng daïy caùc tín höõu – ñaëc bieät caùc muïc töû töông lai – veà taát caû caùc giôùi raên vaø caùc chuaån möïc thöïc haønh ñaõ duøng quyeàn coâng boá Giaùo Hoäi” (soá 110). Ñöùc Giaùo Hoaøng nhìn nhaän söï ñoùng goùp toái quan troïng naøy khoâng nhöõng cho ñôøi soáng vaø söù maïng cuûa Giaùo Hoäi maø coøn cho xaõ hoäi vaø neàn vaên hoaù loaøi ngöôøi. Ñöùc Gioan Phaoloâghi nhaän raèng thænh thoaûng.

soá 117). Traùch Giaùm Muïc nhieäm cuûa caùc Trong nhöõng soá keát cuûa chöông III. lôøi cuûa chaân lyù veà thieän vaø aùc seõ ñöôïc ñoùn nghe bôûi daân Chuùa (x. Ñöùc Thaùnh Cha “ñaõ ñaùnh giaù vaøi xu höôùng cuûa Thaàn hoïc luaân lyù ngaøy nay. ñöôïc Coâng ÑoàngVat. 399 . khoâng nhöõng cho caù nhaân maø coøn cho toaøn theå xaõ hoäi nöõa.1-4) 29 (soá 170). ñaëc bieät laø caùc raên caám nhöõng haønh vi xaáu töï baûn chaát trong moïi tình huoáng vaø khoâng coù söï mieãn tröø naøo” (soá 115). cuøng vôùi vieäc taùi khaúng ñònh veà tính phoå quaùt vaø baát beán cuûa caùc giôùi raên luaân lyù.Vôùi caùc giaùm muïc anh em. loan baùo Tin Möøng vaø chuù taâm gaït boû nhöõng sai laàm ñang ñe doaï ñaøn chieân cuûa caùc ngaøi (2 Tm 4. toâi tin raèng thaät laø quan troïng khi ñöa ra moät ñieåm ñaõ ñöôïc Germain Grisez khai trieån trong moät baøi vieát ñaùng löu yù ôû phaàn giaûi thích thoâng ñieäp. Ñöùc Gioan Phaoloâ ñaõ nhaéc nhôû caùc anh em trong giaùm muïc ñoaøn veà söï ñoøi buoäc ñoái vôùi caùc ngaøi. Tröôùc khi nhìn löôït laïi phaàn keát luaän cuûa thoâng ñieäp Ventatis Splendor. ngaøi thieát tha keâu goïi cuøng hôïp taùc vôùi ngaøi trong söï thaän troïng ñeå Lôøi Chuùa ñöôïc giaûng daïy caùch trung thaønh (soá 116). Trong Thoâng Ñieäpnaøy.32) nhaèm laøm saùng toû vaø hoã trôï cho söï “thaåm ñònh chung”. Ngaøi nhaán maïnh raèng “moãi ngöôøi chuùng ta coù theå thaáy möùc ñoä nghieâm troïng cuûa ñieàu ñöôïc ñaët ra. “trong söï tuaân phuïc ñoái vôùi Lôøi Chuùa laø Ñaáng ñaõ uyû thaùc cho Pheâroâ nhieäm vuï cuûng coá anh em mình” (Lc 22. chính xaùc sao cho lôøi cuûa Ñöùc Gieâsu. 6.Coâng giaùo tinh tuyeàn vaø toaøn veïn phaûi ñöôïc toân troïng”. II nhaán maïnh. chia seû nhöõng “thaåm ñònh naøy” cho caùc giaùm muïc.

Ñöùc Giaùo Hoaøng ñaõ phoù thaùc taát caû moïi ngöôøi chuùng ta cho Ñöùc Maria. nôi naøo ngaøi cuõng daïy raèng caùc chuaån möïc thieát yeáu khoâng coù caùc ngoaïi leä laø moät chaân lyù ñaõ ñöôïc maïc khaûi. Meï Xoùt Thöông. OÂng keát luaän khi vieát raèng : “Khi coâng boá giaùo huaán ñaõ ñöôïc ñoùn nhaän lieân quan ñeán caùc haønh vi xaáu töï baûn chaát laø chaân lyù ñaõ ñöôïc maïc khaûi”. ÔÛ ñaây. PHAÀN KEÁT Trong phaàn keát luaän ngaén nguûi ñoái vôùi Thoâng Ñieäp Veritatis spendor. ngaøi nhaán maïnh raèng.OÂng nhaän xeùt raèng. Meï Thieân Chuùa. Ñieàu khaúng ñònh ngaàm naøy seõ bò nhöõng ngöôøi choáng laïi giaùo huaán phuû nhaän. Khoâng theå phuû nhaän laäp luaän naøy treân nhöõng vaán ñeà cô baûn vaø khoâng theå keùo daøi khoâng giaûi quyeát ñöôïc … Chæ phaùn quyeát cuoái cuøng cuûa Huaán Quyeàn seõ laø quyeát ñònh 30. nghóa laø moät chaân lyù ñöôïc ñoøi hoûi nôi moãi ngöôøi tín höõu Coâng Giaùo söï ñoùn nhaän cuûa ñöùc tin. Ngaøi noùi tieáp raèng “caùc thaàn hoïc gia baát ñoàng quan ñieàm vôùi giaùo lyù ñaõ ñöôïc taùi khaúng ñònh trong Thoâng Ñieäp naøy. hoaëc thöøa nhaän raèng hoï khoâng tin Lôøi Chuùa nöõa hoaëc tuyeân boá raèng Ñöùc Giaùo Hoaøng ñaõ giaûi thích Kinh Thaùnh sai laàm caùch taàm troïng”. Ñöùc Giaùo Hoaøng cuõng ñaõ ngaám ngaàm khaúng ñònh raèng ñieàu ñoù ñaõ coù theå ñöôïc ñònh tín. Lôøi môøi goïi ñoù laø thaåm quyeàn cuûa Thieân Chuùa trong maïc khaûi laø nguoàn suoái cuûa ôn baát khaû ngoä cuûa Giaùo Hoäi trong khi tin nhaän vaø laø thaåm quyeàn cuûa Huaán Quyeàn trong khi giaûng daïy. “khoâng toäi loãi naøo cuûa 400 . thì töø ñaây hoï chæ coù ba söï choïn löïa : Thöøa nhaän raèng hoï ñaõ sai laàm. khoâng moät nôi naøo trong thoâng ñieäp cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II baøn veà tính baát khaû ngoä cuûa huaán quyeàn trong khi ñoù.

Ñoù laø lôøi keát thuùc cuûa Ñöùc Thaùnh Cha. trong söï ñôn sô cuûa Tin Möøng laø vieäc böôùc theo Chuùa Kitoâ baèng söï töø boû chính mình. bôûi leõ “Luaân lyù Kitoâ giaùo. laø ñieàu sai laàm. 401 . Bôûi chính vì nguyeân do naøy. Ñaáng phaùt sinh söï soáng môùi vaø keâu môøi soáng ñôøi soáng môùi (soá 118). lôøi tuyeân boá neàn luaân lyù Kitoâ giaùo quaù ñoøi hoûi. loøng thöông xoùt ñaït tôùi möùc ñoä ñaày traøn trong aân suûng cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn. Ñaáng thaáu hieåu con ngöôøi toäi loãi vaø thöông yeâu con ngöôøi vôùi tình maãu töû. Ñöùc Maria luoân ñöùng veà phía chaân lyù vaø chia seû gaùnh naëng cuûa Giaùo Hoäi. Meï seõ khoâng ñeå con ngöôøi bò löøa doái bôûi nhöõng keû ñöa ra “nhöõng hoïc thuyeát haáp daãn” bôûi Meï bieát raèng “Chæ coù Thaäp Giaù vaø vinh quang cuûa Ñaáng ñaõ Phuïc Sinh môùi coù theå ñem laïi bình an cho löông taâm con ngöôøi vaø ôn cöùu ñoä cho söï soáng cuûa hoï maø thoâi. laø söï ñeå mình ñöôïc bieán ñoåi nhôø aân suûng cuûa Ngaøi vaø ñoåi môùi nhôø loøng thöông xoùt cuûa Ngaøi” (soá 1190. baèng vieäc luoân nhaéc nhôû moïi ngöôøi nhöõng ñoøi buoäc cuûa luaân lyù.con ngöôøi coù theå trieät tieâu ñöôïc loøng xoùt thöông cuûa Thieân Chuùa”. ÔÛ ñaây. ngaøi nhaán maïnh raèng. chính Ñöùc Gieâsu ñaõ uyû thaùc cho Giaùo Hoäi vaø toaøn theå nhaân loaïi cho Meï Maria. Trong söï töø aùi bao la cuûa Ngaøi.

Thomas Aquinas. 4. The Church has always taught that human life. 4. 41. 5. 3. Love and Responsibility. Karol Wojtyla. Summa Theologiae. Willetts (New York: Farrar. n.Notes for Chapter One 1. see Mortirner Adler. trans. 16. St. Thomas actually distinguishes a threefold dignity proper to human persons. 1981). Paul Editions. an anthology of important Christian affirmations of the preciousness of human life from the time of the Didache in the second century of this era to the pastoral letter of the American bishops on moral values in 1976.? Life il? its Origin ? and on ? the Dignity of Procreation issued by the Congregation for the Doctrine of the Faith in 1987. 1968). and Giroux. To Live in Christ Jesus. p. 1981). see the probing analyses of Pope John Paul n in The Original unity of Man and Woman: Catechesis on Genesis (Boston: St. 1965). 93. H. A useful collection of Church documents emphasizing the inherent dignity. On the "beatifying beginnings" of human existence. 1. 6. In this article St. In the Abbott edition of The Documents of Vatican Council 11 (New York: America Press. The Difference of Man and the Difference It Makes (New York: Meridian Books. On the significance of being human as a matter of crucial moral significance. precisely because it is a gift from God and is destined for life everlasting in union with him. The first is the dignity human beings have by virtue of being made in God s image and likeness: the second is their dignity as beings who know and love God by conforming to his grace. See also the Instruction on ? Respect for Huma. 2. but in an imperfect way as sojourners in this life. is priceless and merits the most profound respect from its beginning. the third is their dignity as beings now living in complete union with God. and this is the dignity of the blessed. indeed sanctity. Straus. Paul Editions. 1977). is incorrectly translated as 402 . this passage from Gaudium et Spes. of human life is Yes to Life (Boston: St.

S'`mma Theologiae. 1983). Germain Grisez. Thomas Aquinas. to the subject of free choicel. n. 41.1: 1 -2 18. with the antecedent of cuius being lex (law). 8. n. Free Choice: A Self-Referential Argument (Notre Dame. Summa Theologiae. 1975)."the voice of conscience. 1-2. St. even after the fall. 1555. 9. Joseph Boyle. and that one wicked. John Damascene. stressed free choice in the face of pagan determinism. then neither is the former to be praised nor the latter to be blamed. 1970]. 1. Furthermore. Christian Moral Pnnciples (Chicago: Franciscan Herald Press. MN: Liturgical Press. 83.1: 1-2. p. trans. Thomas Aquinas. If the human race does not have the power of a freely deliberated choice in fleeing evil and in choosing good. not conscientia (conscience). and Aquinas. Vol. 10. The Way of the Lord Jesus. 1. For text. see also St. namely. 403 . IN: University of Notre Dame Press. The Council of Trent solemnly defined the truth that human persons. are gifted with free choice. I. see Henricus Denzineer and Adolphus Schonmetzer. If fate decrees that this man is to be good. 123). A." The Latin text is cuius vox. Germain Grisez. Enchiridion Symholorum Det'initionum et Declarationum de Rebus Fidel et Morum (35th ea. W. 43. Early in Christianity Justin developed a line of reasoning that was to be used over and over again by such writers as Augustine. 7. after his baptism. The Faith of the Early Fathers [Collegeville. St. and were all things to happen according to the decree of fate. then men are not accountable for their actions ' (The First Apology. this source will be referred to as DS. Augustine devoted one of his earliest works. 1-2. and Olaf Tollefsen.6. De Libero Arbitrio. 1976). there would be nothing at all in our power. The apostolic Fathers. Jurgen. On this. 1. such as Justin Martyr. 1. 1.: Rome: Herder. He wrote: "We have learned from the prophets and we hold it as true that punishments and chastisements and good rewards are distributed according to the merit of each man's actions. Prologue. 11. Vol. Hereafter. Were this not the case.

On this. (New York: Fordham University Press. for a commentary on St. Christian Moral principles. pp. 17. 114. Grisez." in Conscience: Its Freedom and Limitations.$-12. An Outline of Psychoanalysis. Thomas's position. John Macquarrie.. q E. Macquarrie. Christian Moral Principles. Inc. trans. Bier. 31. p. 3-8. for an interesting argument that St Paul has a directive or antecedent sense of conscience as welf. 1949). W. pp. Three Issues in Ethics (New York: Harper and Row. In his Themes in Fundamental Moral Theology (Notre Dame IN: University of Notre Dame Press. Three Issues in Ethics. Conscience and Its Right to Freedom (New York: Sheed and Ward. see Grisez. 1971). 50.12. 404 . "Conscience in the Bible. C. Charles E. But see Eric D'Arcy. Thomas Aquinas. q. What Is Ethics All About? (Washington. 1. James Strachey (London: Hogarth Press. 22. 20. 87-112. Christian Moral Principles. I 19. 12. On this. pp. 1961). 59. 15. 16. 111. Conscience and Its Right to Freedom. For a more adequate account.J. pp. 1977). 18. D: ch. q. S. On this. Curran mistakenly argues that the traditional view of conscience as one's best moral judgment cannot account for the legitimate role of affectivity in conscience. 10. Three Issues in Ethics. On this. see James Turro. p. p. p. Sigmund Freud. Summa Theologiae. p. pp. ch. a. 3. In the New Testament the use of "conscience" was apparently limited to consequent conscience or the judgment of one's past actions. see the interesting treatment of human action as language in Herbert McCabe.p. 1969). See D'Arcy. 21. 13. 1971). 34. DC: Corpus Books. see St. see St. 17. Macquarrie. De Veritate. 90-94 14. Grisez. 211. Thomas Aquinas. ed. 111. 79.

114. Acta Apostolicae Sedis 44 ( 1952) 271. St. 213. AL: Religious Education Press.. 1. 1966). a. see the following: Odon Lottin. "Radio Message on Rightly Forming Conscience in Christian Youth. Walter Conn. 2. Michael Bertrarn Crowe. 136-191: R. pp. To Live i. DC: USCC.? florist Jesus: A Pastoral Letter of the American Bishops on the Moral Life (Washington. 27. 1-2. 25. 91. p. Primary and Secondar. 1-2. the other texts of St. Summa Theologiae. Summa Theologiae. St. 29. 405 . De Veritate. Macquarrie. See St. Thomas Aquinas. 3. p. Thomas Aquinas. 26. 1952. Thomas Aquinas. 19. p. Three Issues in Ethics. 10. For the historical development of Thomas's thought on natural law." March 23. 2. 17. 1931). Ibid. 24. Pope Pius XII. Armstrong. Thomas to which Dignitatis Humanae refers are I -2. 56-114. pp. p. 93. Le droll naturel chez Saint Thomas d'Aquin et ses preùdeùcesseurs (Bruges: Beyaert. and 93. 1981). Notes for Chapter Two 1. 1977). 1. q. Lottin. 28. Precepts in Thomistic Natural Lad Thinking (The Hague: Martinus Nijhoff. 1976).23. Conscience: Development and Self-Transcendence (Birmingham. 205. 6. A. The Changing Profile of the Natural Law (The Hague: Martinus Nijhoff.

dicitur dupliciter esse in aliquo. et aliquid per huiusmodi acturn constitutum. accordino to Mandonnet. 1261-64. rationis autem est ordinare ad finem. tertio vero. quae est primum principium actuum humanorum. t. Et sic lex est in omnibus quae inclinantur in aliquid ex aliqua lege. secundo. according to Grabmann. . Romae.. Alio modo. c. 1-2. Thomas and the Natural Law. c. 1: "Lex quaedam regula est et mensura acmum. Ibid. Thomas's Commentary on the Nicornachean Ethics (written." 5. syllogismus vel argumentatio. secundum quam inducitur aliquis ad agendum vet ab agenda retrahitur . ita in operibus rationis est considerare ipsum actuary rationis. Gauthier ("La date du commentaire de saint Thomas sur l'ethique a nicomaque. sed quasi participative.. Et quia hoc est proprium rationis. and Crowe in an earlier article (St. xlvii... potest dici lex. or.. Regula autem et mensura humanorurn actnum est ratio. and consequently consider the discussion of natural law in St." 4.Armstrong. qui est intelligere et ratiocinari. In his Changing Profile of the Natural Law Crowe adopts the more accurate chronology proposed by R." Recherches de theologie ancienne et meùdieùvale 18 [1951] 66-105 and Sententia Libri Ethicon~m {Sancti Thomae de Aquino Opera Omnial. qui est principium in agendis. Uno modo. Summa Theologiae.. who suggests the years 1271-72 for the composition of the Commentary on the Vicomachean Ethics. ad 2: "sicut in actibus exterioribus est considerare operationem et operatum . ideo per hunc modum lex est in ratione sola. . Ibid. sicut in regulato et mensurato. p.. ad 1: "cum lex sit regula quaedam et mensura. . praefatio. non essentialiter. 3." Irish Ecclesiastical Record 76 [1951] 293-305) follow the chronology of Aquinas's works proposed by Grabmann and Mandonnet.. Et quia ratio practice utitur 406 . 1266) chronologically prior to the presentation in the Summa Theologiae. . Unde reLinquitur quod lex sit aliquid pertinens ad ranonem. enunciatio. 90. making it either contemporary with or perhaps a little after the composition of the Prima Secundae of Summa Theologiae. Quod quidem in speculative ratione primo quidem est deDmitio. sicut in mensurante et regulante. 1969. 201).

quodam syllogismo in operabilibus ... ideo est invenire aliquid in ratione practice quod ita se habeas ad operationes, sicut se habet propositio in ratione speculative ad conclusiones. Et huiusmodi propositiones universales rationis practicae ordinatae ad actiones habent rationem legis. Quae quidem propositiones aliquando actualiter considerantur, aliquando vero habitualiter a ratione tenentur." 6. Ibid., 90, 2. 7. Ibid..90.3. 8. Ibid.. 90. 4. 9. Ibid., 91. 1: "nihil est aliud lex quam quoddarn dictamen practicae rationis in principe qui gubernat aliquam communitatem perfectam. Manifestum est autem . . . quod tote communitas universi gubernatur ratione divine. Et ideo ipsa ratio gubernationis rerum in Deo sicut in principe universitatis existens, legis habet rationem ' 10. Ibid.. 93. : "lex aeterna nihil aliud est quam ratio divinae sapientiae, secundum quod est directive omnium actuum et motionum." ll. Ibid..91. l.ad 1 and ad 2; 93, 1, ad 2. 12. Ibid., 91. 2: "lex, cum sit regula et mensura, dupliciter potest esse in aliquo . .. alio modo, sicut in regulato et mensurato, quia inquantum participat aliquid in regula vel mensura, sic regulatur et mensuratur. Unde cum omnia quae divinae providentiae subduntur, a lege aeterna regulentur et mensurentur .. . manifestum est quod omnia participant aliqualiter legem aeternam, inquantum scilicet ex irnpressione eius habent inclinationes in proprios actus et fines." 13. Ibid., 91. 2 and ad 3. The text cited in note 12 (91, 2) and the response to the third objection, ad 3: "in creature irrational) non participatur rationaliter: uncle non potest dici lex nisi per similitudinem." 14. Ibid., 91, 2: "Inter cetera autem rationalis creature excellentiori quodammodo divinae providentiae subiacet,

407

inquantum et ipsa fit providentiae particeps, sibi ipsi et aliis providers. Unde et in ipsa participatur ratio aeterna, per quam habet naturalem inclinationem ad debitum actuary et tmem. Et talis participatio legis aetemae in rationali creature lex naturalis dicitur. Unde cum Psalmista dixisset (Ps 4.6), 'Sacrificate sacrificium iustitiae,' quasi quibusdam quaerentibus quae sunt iustitiae opera, subiungit: 'Multi dicunt, Quid ostendit nobis bona?' cui quaestioni responders, dicit: 'Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine,' quasi lumen rationis naturalis, quo discernmus quid sit bonum et malum, quod pertinet ad naturalem legem, nihil alind sit quarn impressio divini luminis in nobis. Unde pates quod lex naturalis nihil aliud est quam participatio legis aeternae in rational) creature." On this issue it is worth noting what D. O'Donoghue says in his helpful article, “The Thomist Concept of the Natural Law," Irish Theologia Quarterly 22 (1955) 93-94: "there are two ways of understanding rational participation: We might see it as a receptive participation: created reason is receptive of Etemal Law just as irrational nature is ... though in a higher wa`.... Or we might see rational participation as legislative. as participation in he very activit,v of legislating.... That we must understand rational partic~pation in the second sense. seeing human reason as regulative rather than recuiated, is clear from the fact that St. Thomas identifies the Natural Lau with the propositions or 'precepts of natural reason [see below. notes :8-21]. The matter is put beyond doubt bv the discussion in Q. 93. a. 6. where a sharp distinction is drawn between participation in Eternal Law by wax of inclinatio naturalis ad id quod est consonunz legi aeternae and ipsa nua~raiis cognido boni.... That which differentiates Natural Law from natural incunation, and makes it law in the proper sense, is the fact that it is the work or reason, expression rather than impression. It comes from God. as all hum;m things ... but the mind receives it, not as itself an object which is revealed bv it, but as becoming a source of light, discerning and declaring the truth for human activity (cf. 1-2, 91, 9)." On this matter. see also Martin Rhonheimer, iVatur als Gr7undlage der .lloral: Eine Auseinanderset:ung mit autonomer und teleologisher Ethik (Innsbruck and Vienna: Tyrolia Verlag, 1987) pp. 67-74.

408

15. Summa Theologiae 1- 2, 91, 1, ad 3: “etiam animalia irrationalia participant rationem aetemam uno modo, sicut et rationalis creatura Sed quia rationalis creature participat eam intellectualiter et rationaliter. ideo participatio legis aetemae in creature rational) proprie lex vocatur nam lex est aliquid rationis.... In creature autem irrational) non participaurr rationaliter; uncle non potest dici lex nisi per sirnilitudinem." 16. Ibid.. 91. 2, ad 1. On this matter, see Rhonheimer, Natur ais Grundlage der Moral, pp. 70-72. 17. On the views of Thomas's predecessors regarding the relarionship between synderesis and natural law, see Crowe, The Changing Profile of the Natural Lan. pp 111-135. Also see Crowe, "The Term Synderesis an~d tbe Scholastics: St. Thomas and Svnderesis," Irish Theological QuarteriN 23 (1956) 228-245. 18. Summa Theologiae, 1-2, 94, 1: "aliquid potest dici esse habitue dupliciter. Uno modo, proprie et essentialiter; et sic lex naturalis non est habitue. Dictum est enim supra quod lex naturalis est aliquid per rationem c~nstitutum.... Non est autem idem quod quid agit, et quo quis agit.... Cumigitur habitue sit quo quis agit, non potest esse quod lex aliqua sit habitue proprie et essentialiter. Alio modo potest dici habitue id quod habitu tenetur.... Et hoc modo, quia praecepta legis naturalis quandoque considerantur in actu a ratione. quandoque autem sunt in ea habitualiter tantum, secundum hunc modum potest dici quod lex naturalis sit habitus. 19. Here it is important to stress the role that practical reason plays for St. Thomas and the significance of the difference between speculative and practical reason. Accordinc to Thomas, there are not two reasons in man. speculative and practical, but there are two basically different ways in which intelligence or reason is exercised. In speculative inquiry its concem is with what is. In practical inquiry its concern is with what-is- to-be-done-or-made bx rational or intelligent beings. And in both realms there are nondemonstrable startin,e points or principles. On this matter. see Rhonheimer. Natur als Grundla,qe der Moral. pp. 42-62 and Germain Grisez. Contraception and the Natural

409

Law (Milwaukee: Bruce Publishing Co., 1964). chapter 3. and tne literature cited there. 20. Summa Theologiae, 1-2, 94, 2: "Sicut autem ens est primum quod cadi! in apprehensione simpliciter. ita bonum est primum quod cadit in apprehensione practicae rationis, quae ordinatur ad opus: omne enim agens agit propter finem qui habet rationem bond. Et ideo primum principium in ratione practice est quod fundatur supra rationem bond. quae est. Bonum est quod omnia aD petunt. Hoc est ereo primum praeceptum legis. quod bonum est faciendum e. prosequendum, et malum vitandum. Et super hoc fundantur omnia alla praecepta le~is naturae: ut scilicet omnia illa facienda vel vitanda pertinent ad praecepta legis naturae. quae ratio practice naturaliter apprehendit esse bona humana.' 21. Ibid.: 'Quia vero bonum habet rationem f~nis, malum autem rationem contrarii, inde est quod omnia illa ad quae homo habet naturalem inclinationem. ratio naturaliter apprehendit ut bona, et per consequens ut opere prosequenda, et contraria eorum ut male et vitanda." 22. See ibid., 1, 18, 2. 23. Ibid., 1-2, 94, 2: "Inest enim primo inclinatio homini ad bonum secundurn naturam in qua cornmunicat cum omnibus substantiis; prout scilicet quaelibet substantia appetit conservationem sui esse secundum suam naturam. Et secundum hanc inclinationem pertinent ad legem naturalem ea per quae vita horninis conservatur, et contrarium impeditur. Secundo inest homini inclinatio ad aliqua magis specialia, secundum naturam in qua communicat cum ceteris animalibus. Et secundum hoc, dicuntur ea esse de lege natural), quae na~tura omnia animalia docuit, ut est coniunctio maris et feminae, et educatio liberorum, et similia. Tertio modo inest hoinini inclinatio ad bonum secundum naturam rationis, quae est sibi propria; sicut homo habet naturalem inclinationem ad hoc quod veritatem cognoscat de Deo, et ad hoc quod in societate vivat. Et secundum hoc, ad legem naturalem pertinent ea quae ad huiusmodi inclinationem spectant; utpote, quod homo ignorantiam vitet, quod altos non

410

offendat cum quibus debet conversari, et cetera huiusmodi quae ad hoc spectant." 24. Ibid. 25. Ibid., 100, 1: "illa communia et prima praecepta." 26. Ibid., lOO, 8: "quorum non oportet aliquam editionem esse, nisi quod sunt scripta in ratione natural) quasi per se note." See also lOO, l 1. 27. Ibid.. 95, 2: “nulli esse malum faciendum." 28. Ibid., 94, 4, ad l: "Uncle cum dixisset Gratianus quod ius naturale est quod in Lege et Evangelio continetur, statim. exempli-ficando, subiunxit, quo q!iisque iubetur aliif acere 4uod sibi v ultf ieri. " 29. Ibid., 100, 3, Ist objection: Diliges Dominum Deum tuum, et Diliges proximum tuum." 30. Ibid., l00, 3, ad l: 'illa duo praecepta [Diliges Dominum Deum tuum, et Diliges proximum tuum] sunt prima et communia praecepta lezis naturae, quae sunt per se note ration) humanae, vel per naturam vel per fidem. Et ideo omnia praecepta decalogi ad illa duo referuntur sicut conclusiones ad principia communia." See also lOO, l 1. 31. Ibid., lOO, l: "quae statim per se ratio naturalis cuiuslibet hominis diiudicat esse facienda, vel non faciend?." 32. Ibid., 3 and lOO, l l. 33. Ibid., lOO, l: "statim, cum modica consideratione." 34. Ibid., lOO, 11. 33. Ibid., lOO, 1: "sunt absolute de lege natural)." 36. Ibid., l OO, l 1: "Quaedam vero sunt magis determinaia, quorum rationem statim quilibet, etiam popularis, potest de facili videre; et tamen quia paucioribus circa huiusmodi contingit iudicium humanum pervert), huiusmodi editione indigent; et haec sunt praecepta decalogi."

411

37.Ibid., lOO, l:"subtilioriconsiderationerationis." 38. Ibid.,100, 3 and 100, 11. 39. Ibid. 40. The principal texts bringing out this structure of natural law according to St. Thomas are Summa Theologiae, 1-2, 100, 1; 100, 3; and 100, 11. R. A Armstrong, Primary and Secondary Precepts in Thomistic Natural law Teaching, pp. 98-114, offers a very illuminating presentation of these texts with commentary. 41. On this, see Armstrong, Primary and Secondary Precepts. . ., p. 109. 42. Summa Theologiae, 1-2, 100, 3: "Inter praecepta ergo decalogi non computantur duo genera praeceptorum, illa scilicet, quae sunt prima et communia, quorum non oportet aliquam editionem esse. nisi quod sunt scripta in ration) natural) quasi per se note, et iterum illa, quae per diligentem inquisitionem sapientum inveniuntur ration) convenire; haec enim proveniunt a Deo ad populum mediante discipline sapientum." 43. Ibid.: "Utraque tamen horum praeceptorum continentur in praecepris decalogi, sed diversimode. Nam illa quae sunt prima et communia, continenrur in eis sicut principia in conclusionibus proximis; illa vero quae sapientes cognoscuntur continentur in eis e converso, sicut conclusiones in principiis." 44. Ibid., 94, 6: "ad legem naturalem pertinent primo quidem quaedarn praecepta communissima, quae sunt omnibus note; quaedam autem secundaria praecepta magis propria. quae sunt quasi conclusiones propinquae principiis. Quaritum ergo ad illa praecepta communia, lex naturalis nullo modo potest a cordibus hominum deleri in univers41i. Deletur tamen in particular) operabili. secundum quod ratio impeditur applicare commune praeceptum ad particulare operabile, propter concupiscentiam vel aliquam aliarn passionem."

412

45. Ibid.: "Quantum vero ad alla praecepta secundaria, potest lex naturalis deleri de cordibus hominum, vel propter males persuasiones, eo modo quo etiam in speculativis errores contingunt circa conclusiones necessaries. vel etiam propter pravas consuetudines et habitue corruptos." 46. Ibid., 100, 8. On this matter, see Patrick Lee, "The Permanence of the Ten Commandments: St. Thomas and His Modern Commentators," Theological Studies 42 (1981) 422-433. 47. Charles E. Curran, "Natural Law and Contemporary Moral Theology. in his Contemporary Problems in Moral Theology (Notre Dame, IN:- Fides. 1970), p. 106. See his "Absolute Norms in Moral Theology," in his A New Look at Christian Morality (Notre Dame, IN: Fides, 1968), pp. 75-89. 48. Timothy E. O'Connell, Principles for a Catholic Morality (New York: Seabury, 1978), p. 138. See Richard M. Gula, Reason Informed by Faith: Foundations of Catholic Morality (New York: Paulist Press, 1989), pp. 223 -228.

49. On St. Thomas's use of Ulpian, see my "The Meaning and Nature of the Natural Law in Thomas Aquinas," American Journal of Jurisprudence 22 (1977) 168-189, especially 175-185.
50. In IV Sent., d. 33, q. 1, a. 1 (reprinted as q. 65, a. 1 of the Supplementum of the Pars Tertia of the Summa Theologiae): "Lex ergo naturalis nihil est aliud quam conceptio homini naturaliter indite, qua dirigitur ad convenienter agendum in actionibus propriis, sive competunt ei ex nature generic, ut generare, comedere, et huiusmodi sive ex nature specie), ut ratiocinari, et similia." 51. Ibid.: "PIuralitas ergo uxorum neque totaliter tollit neque aliqualiter impedit primum finem ... sed secundum finem etsi non totaliter tollat, tamen multum impedit, eo quod non facile potest esse pax in familia ubi uni viro plures uxores iunguntur.... Tertium autem f~nem totaliter tollit, eo quod sicut Christus est unus, ita Ecclesia una; et ideo pates ex dictis quod pluralitas uxorum quodammodo est contra legem naturae, et quodammodo non."

413

52. The expression 'strictissimo modo accipiendi ius naturale" is not to be understood as "taking natural law in its most precise (or formal) sense" but rather as 'taking natural law in its most restricted and limited sense." Whenever Thomas wishes to express theformal, essential meaning of something, he uses the terms 'proprie" or "essentialiter," as we have seen repeatedly in his insistence that natural law, as law, is found essentially and properly only in the rational creature. In A Lexicon of St. Thomas Aquinas hased on the Summa Theologiae and selected passages of his other works, Roy J. Deferrari et al. (Washington, DC: The Catholic University of America Press, 1949) 5.1055, show us that the participial adjective strictus (with its comparative and superlative) is frequently used in the sense of what is "most rigid in interpretation," and this very text is used to illustrate this meaning. 53. In IV Sent., d. 33, q. 1, a. 1, ad 4: "ius naturale multipliciter accipitur. Primo enim ius aliquod dicitur naturale ex principio, quia a nature est inditum; et sic definit Tullius . . . dicers, 'ius naturae est quod non opinio genuit sed quacdam innate vis inseruit.' Et quia etiam in rebus naturalibus dicuntur aliqui motus naturales, non quia sunt ex principio intrinseco, sed quia sunt a principio superior) movente . . . ideo ea quae sunt de lure diving, dicuntur esse de lure natural), cum sint ex impressione et infusione superioris principii, scilicet Dei, et sic accipitur a Isidoro . . . qui dicit quod 'ius naturale est quod in lege et in Evangelio continetur.' Tertio dicitur ius naturale non solum a principio, sed a nature, quia de naturalibus est. Et qui nature contra rationem dividitur, a qua homo est homo, ideo strictissimo modo accipiendi ius naturale, illa quae ad homines tantum pertinent, etsi sint de dictamine rationis naturalis, non dicuntur esse de lure natural); sed illa tantum quae naturalis ratio dictat de his quae sunt homini aliisque communia; et sic datur dicta definitio, scilicet, 'ius naturale est quod nature omnia animalia docuit.' " 54. In the Summa Theologiae Thomas refers (at least by implication) to Ulpian's definition in 1-2, 94, 2; 95, 4, ad 1. 55. Here the pertinent text is In V Ethicorum, lee. 12, n. 1019.

414

56. Summa Theologiae, 1-2, 90, 1; 90, 1, ad I and ad 2; 91, 2. 57.Ibid., 1-2,90,1,ad 1;91,2,ad3. 58. For further discussion of St. Thomas's use of Ulpian, see my work referred to in note 49 and Michael Bertram Crowe, "St. Thomas and Ulpian's Natural Law," St. Thomas Aquinas 1274-1974 Commemorative Studies (Toronto: Pontifical Institute of Mediaeval Studies, 1974), pp. 261-282. 59. See. for example, Summa Contra Gentes, 3.114: "lex nihil aliud sit quam quaedam ratio et regula operandi": ibid.: "lex nihil aliud sit quam ratio operis." 60. Ibid., 115: "Lex . . . est quaedam ratio divinae providentiae gubemantis." 61. Ibid., 113: Creatura rationalis sic providentiae divinae subiacet quod non solum ea gubernatur, sed etiam rationem providentiae utcumque cognoscere potest: uncle sibi competit etiam aliis providentiam et gubernationem exhibere.... Per hoc autem quod aliquis facultatem providendi habet, potest etiam suos actus dirigere et gubernare. Participat igitur rationalis ereatura divinam providentiam non solum secundum gubernari, sed etiam secundum gubernare. Gubernat enim se in suds actibus propriis, et etiam aliis." 62. Ibid., 1 11, 1 13, and 114. 63. Ibid., 114. 64. Ibid.. 1 16. 65. Ibid., 120: 'haec est principalis legis divinae intentio. ut homo Deo subdatur, et ei singularem reverentiam exhibeat non solum corde, sed etiarn ore et opere corporal).' 66. Ibid., 1 17. 67. Ibid., 128.

415

Thomas in our review of his thought on natural law. as we also saw in our review of his thought. 2.1. 1. 74. Summa Theologiae. Ibid. 98. 128. 120. We leave seen that this was indeed the teaching of St. and 93. 76. 93. "The Natural Law. 1-9.. 91. Vatican Council I (1870-72) clearly taught that God chooses to reveal himself and his moral law to us partially so that "even in the present 416 .: 'Secundum leaem divinam homo inducitur ut ordinem rationis serves in omnibus quae in eius usum venire possum. Objective Morality. Ibid. 1981). 5). 71. to come to the knowledge of some truths about God and human existence. William E-. 73. 70. Ibid." 69. rbid. 72. The texts referred to are: Summa Theologiae. May (Chicago: Franciscan Herald Press. The Church teaches that human beings are able. and Vatican Council II. 75.68. ed.. 122. 1. 113-150. Finnis. 1-2. Yet it is found in the official text of Dignitatis Humanae. Yet St. I should note here that for some reason neither the Abbott nor the Flannery translations of the documents of Vatican Council II include this important note. pp. Ibid. It thus teaches that men can come to know the truth that God exists by the use of reason unaided by revelation. Similarly." in Principles of Catholic Moral Life.. Ibid. 1. Thomas himself. 129. by the exercise of their own intelligence. taught in common with all Catholic theologians that God had graciously revealed these moral norms to us insofar as they are so necessary for our salvation and insofar as knowledge of them is made difficult by reason of sin (cf. An excellent study of the teaching of Vatican Council II on natural law is: John M. 1. men can come to know the moral truths set forth in the Decalogue by the use of their reason..

" American Journal of Jurisprudence 23 (1978) 21-72. Toward a Consistent Natural Law Ethics of Killing. the contributions of Joseph Boyle to the development of this understanding must. MD: University Publications of Amenca.n..condition of the human race. Q. 1. and he has coauthored major books and articles with Grisez and Finnis. ed." . including the most comprehensive study of Grisez on moral principles. While they have surely been its principal exponents. 1970).II. Finnis. "Suicide and Euthanasia.Vatural Law Forum IO (1965) 168-196. Gaudium etSpes. 2. In collaboration with Russell Shaw. the Realities. those religious truths which are by their nature accessible to human reason can readily be known by all men with solid certitude and no trace of error" (Vatican Council I. and then works in which they have jointly collaborated. I will include only material relevant to the issue of natural law and not all the writings of these authors. DS [Denzinger-Schonmetzer] 3005/1786.. 94. Here I will list first major sources authored individually by Grisez.J." Anthropos Now Anthropotes): Rivista di Studi sulfa Persona e la Famiglia 1(1985) 155-201. (1) Works by Grisez alone: Contraception and the Natural Lair (Milwaukee: Bruce Publishing Co. 77. The Way of the Lord Jesus. Abortion: The Myths. pp. and the Arguments (New York: Corpus." American Journal of Jurisprudence 15 (1970) 64-96: "Against Consequentialism. 1980). and Euthanasia. Vol. cf. Finnis also provided help in preparing it]. 742-817: 'Moral Absolutes: A Critique of the View of Josef Fuchs. Christian Moral Principles (Chicago: Franciscan Herald Press. He has collaborated with Grisez in several works." in Death. 17). [. in justice. A. Beyond the New 417 . S. Dying. 1964). Dennis Horan and David Mall (Frederick. he notes in the preface that Joseph Boyle devoted over a half a year of full-time work in helping him with this centrally important work and that he could even be regarded as a coauthor. and Boyle. '`The First Principle of Practical Reasoning: A Commentary on the Summa Theologiae. Frequently this understanding of natural law is attributed only to Germain Grisez and John Finnis. Vatican Council II. Grisez also wrote a work of relevance b his natural law theory. be taken into account. 1983) [although Grisez is the exclusive author of this work.

' Persona. "The Act of the Person. pp. Fundamentals of Ethics (Washington. May (Chicago Franciscan Herald Press. I. 30). "'Praeter Intentionem' in Aquinas.. "Aquinas.. 418 .150. 1980). 1987)." in Joseph Cardinal Bernardin et al. (2) Works by John Finnis alone: Natural Law and Natural Rights tOxford and New York: Oxford University Press. and Donagan on Moral Principles. Moral Absolutes: Traditioi?. pp..N': University of Notre Dame Press. 1987). 1st ea.1988).." The Nets Scholasticism 58 (1984) 391-08. 1974. Hedwig (Vatican City: Libreria Editrice Vaticana. 1980). in Principles of Catholic Moral Life." in Proceedings of the American Catholic Philosophical Association 58 (1984) 37-49. 140. 1981). Obiectivis critenis ex personae eiusdemque actuum desumptis.. and the Truth (Washington. Consistent Ethic of Life (Shawnee emission. DC: The Catholic University of America Press. Thomas (Stud) Tomistici. 2nd ea. (3) Works by Joseph Boyle alone: "Aquinas and Prescriptive Ethics. ' in Lex et Libertas: Freedom and Natural Law According to St. 3rd ed." Anthropotes: Rivista di Studi sulfa Persona e la Famiglia 4 (1988) 287-303. DC: Georgetown University Press. L." Ethics 90 (1980) 527-538.. 1980. Philosophy and Public Affairs 2 (1972) 119-147: '. "The Natural Law. Inc.. 159176. ed. Revision. "Moral Reasoning and Moral Judgment.642. Objective Morality. pp. ''Absolute Moral Norms: Their Ground. Verita e Morale (Rome: Citta Nuova Editrice. 113. Force. and Vatican Council II. KS: Sheed and Ward.. ed.Morality (Notre Dame. pp. 43-55. pp.." in Proceedings of the American Catholic Philosophical Association 49 (1975) 82-95.' in Etica y Teologia ante la crisis conlemporanea: Actas del I Simposio Inlernacional de Teologiu: Facuitad de Teologia de la Universidad de Navarra (Pamplona: EUNSA. Natural Inclinations and Natural Rights: Deriving 'Ought' from 'Is' According to Aquinas. Elders and K. J. 633. 1985). Kant.. i991): Natural Law and Unnatural Acts.lournal l l t1970) 366-372: 'The Rights and Wrongs of Abortion: A Reply to Judith Thomson. 1988). "The Consistent Ethic of Life: A Philosophical Analysis.181.' Hey thrap . William E.. and Permanence." Thomist 42 (1978) 649-665: "Toward Understanding the Principle of Double Effect.

Moral Truth. 115-117. 419 . 83-91. justice and friendship. Morality. knowledge pursued for its own sake. 48. pp. In a later note I will refer to more recent writings of these authors in which they respond to some of the criticism that has been raised about their work. 2. Moral Truth. p. Grisez. pp. p. 1978). genuineness. 78. 83. Christian Moral Principles. experiences worthwhile in themselves. knowledge of the truth." esp. See above.(4) Works jointly authored by Grisez and Boyle: Life and Death with Liberty and Justice: A Contribution to the Euthanasia Debate (Notre Dame. Finnis listed life. "The First Principle of Practical Reason: A Commentary on Summa Theologiae. play. interior integrity. I-ll. 94." esp. pp. and Ultimate Ends. see in particular Grisez.. 33-36. experiences sought for their own sake. 63-64. and Reality (Oxford and New York: Oxford University Press.180. Q. Finnis. 82. play. and the use of intelligence in guiding actions (practical reasonableness). 1987). 179." American Journal of Jurisprudence 32 (1987) 99-151. In Abortion: The Myths. 79. Also see Grisez. Finnis. activities engaged in for their own sake. mating and raising children. pp. Ibid. and Boyle: Nuclear Deterrence. pp. and the Arguments. the Realities. Boyle. In Natural Law and Natural Rights. he listed life itself. Fundamentals of Ethics. 80. and Finnis. "Practical Principles. Grisez listed life itself. fellowship with others. harmony with unknown higher powers. knowledge. On reason as practical. Finnis. 'Practical Principles. 312-313. In Contraception and the Natural Law. 178. 81. and Ultimate Ends. p. (5) Works jointly authored by Grisez. Natural Law and Natural Rights. A. pp. 180. 1-25. See works cited in note 78. and worship and holiness. 170-175. Christian Moral Principles. IN: University of Notre Dame Press.

practical reasonableness. see ibid. without importing moral value into them. and Ultimate Ends. 123.. In their Cost recent joint article. i. and Boyle. On this. and Ultimate Ends. Internal citations in the text are from "Practical Principles. refers to the work of 420 . and the harmony between humankind and God they referred to as 'holiness." 107-108. 87." Cf. and Ultimate Ends.-nances they called 'authenticity'. 85. Practical Principles. but our authors have attempted to bring their terminology into harmony and to make as clear as possible the sorts of goods that are fundamental.g. at times.aesthetic experience. Moral Truth.g. as I pointed out in note 83.. They have also sought to describe the "reflexive" goods. 108. 88. sociability or friendship. p. 74. p. e. The more recent articulation of the basic human goods is provided in Grisez's Christian Moral Principles. and the essay jointly authored by Grisez. pp. those involving harmony. Finnis. notes 19 and 20. 86.e. and p. are not moral goods. and Ultimate Ends. Moral Truth. They observe.' 108: a very similar formulation of the four reflexive goods having harmony as their theme is given in Christian Moral Principles. Thus they had called the harmony between judgments and choices 'practical reasonableness".' 139140. that in some of their previous writings they had not. Moral Truth. "Practical Principles. the harmony between choices and perfor.. Contraception and the Natural Law. Finnis. insofar as one can realize them in immoral ways." 84.e. 54. E. 121-124. 124..' Grisez. Gnsez. "Practical Principles. i. 107: Christian Moral Principles. and Boyle draw explicit attention to the fact that the reflexive roods. Moral Truth. Ibid.. that it is a mistake to import moral value into them.. in describing the good of harmony within the person as "practical reasonableness. In some of their earlier writings such moral value was imported. p. avoided importing moral value into them. The goods identified as basic in these last two works are substantially the same as those listed in previous writings. and religion. as such.

although it is unreasonable. pp. 1-2. 83. Natural Law and Natural Rights. Finnis. 284. 90. 38-39. and Reality.” 110." 128. 184. 3. however.Natural Law and . do not. 94. Moral Truth. 77-79: Finnis. p. Likewise Finnis. p. and Ultimate Ends. Morality'. however. For St. pp. p. as Grisez. 1. 91. Nuclear Deterrence. Ibid. 95. Thus St. Beyond the New Morality lard ea. see Christian Moral Principles. 89. 1-2. Moral Truth. 183.. refers to the work of a number of anthropologists and psychologists on the same subject. On this. and Boyle explicitly note at this point. p. "Practical Principles. pp. 421 . 97-98. Christian Moral Principles. citing Gaudium et Spes. 184.psychologist Ernest R. Hilgard and the anthropologists Robert H. 72. that here Aquinas explicitly says that the love commands are 'per se nota ration) humanae. Note. 92." 121. ana' Reality. either through nature or through faith"). lOO. 49. p. 1988). "Practical Principles. p. and Ultimate Ends. Immoral acts. and Ultimate Ends. 284. 96. eel per naturam vel per fidem" ("per se known to human reason. 98. Lowie and Alexander MacBeath regarding tendencies or inclinations universally found in human beings. 1 and ad 1. see Grisez (with Shaw). Morality. 97. For this. Sin is not irNational. 99. “Practical Principles. see Summa Theologiae. Summa Theologiae.Natural Rights. Thomas says that "nullus enim intendens ad malum operatur" ("no one intentionally does evil").. 35. NuclearDeterrence. n. Thomas. 93. in . respond as fully to the first practical principle as do morally good acts. and accompanying notes. See above. Christian Moral Principles. Moral Truth.

But in later writings Grisez. 184. and Boyle have to say in "Practical Principles." and of respecting "equally all of the basic goods. and Ultimate Ends. Grisez and Boyle. Life and Death with iberty and Justice. 102. Moral Truth. 315. Finnis called these the "requirements of practical reasonableness. it is also found in Nuclea/ Deterrence. In his earlier writings Grisez did not articulate this basic moral principle clearly. he spoke of choosing with an "attitude of openness to goods not chosen. Finnis. cf. Ibid. 107 ' Practical Principles. p. On this whole point see what Grisez. 23. 106. 3. see. 422 . "Practical Principles. p. Thomas. Moral Trut'n. Rather. 104. Morality. 186.132. 283. See CI. In Abortion. 108. and Ultimate Ends. Finnis. 1-2. p." Similarly. Moral Truth. and Ultimate Ends. e. and Reality. 58. 5. 76. On this. p. and Ultimate Ends. Finnis.g. 101. Nuclear Deterrence. pp. Morality. and Boyle have clearly articulated this moral norm. "Practical Principles." 132.100." "Modes of Responsibility' is now the proper way to refer to these. 103. Summa-Theologiae. in Natural Lau' and Natural Rights. and Reality. 205278. spoke of bringing all the principles of practical reasoning to bear upon definite ranges of action or particular actions." 132.. 109. pp. In Natural Lau and Natural Rights. he said that all the principles of practical reasoning taken together constitute the norm. St. p. 283.. pp 100-127. The formulation given in the text is found in Christian Moral Principles. in Contraception and the Natural Lau. for instance. Christian Moral Principles. 127. 105. 58. 121. Moral Truth." 128. ad 2. p. 101.~ristia/i Moral Principles. 365-366. pp.

" 114. p. or impede some other instance of an intelligible good. (4) One should not choose to act out of an emotional aversion except as part of one's avoidance of some intelligible evil other than the inner tension experienced in enduring that aversion. 50-51. pp. 226. p. (5) One should not.. see Christian Moral Principles. 423 . p.110. 112. 118. 111. Ibid. (8) One should not be moved by a stronger desire for one instance of an intelligible good to act for it by choosing to destroy. pp. On this. p. willingly proceed with a preference for anyone unless the preference is required by intelligible goods themselves [this is Grisez's way of foTTnulating the principle of fairness or the Golden Rule]. Christian Moral Principles. 191. damaging. 115.257-958. in response to different feelings toward different persons. (3) One should not choose to satisfy an emotional desire except as part of one's pursuit and/or attainment of an intelligible good other than the satisfaction of the desire itself. and accompanying notes. pp. 189. 116. 113. See above.Ibid.. or impeding of any intelligible human good. See ibid. (7) One should not be moved by hostility to freely accept or choose the destruction. (6) One should not choose on the basis of emotions which bear upon empirical aspects of intelligible goods (or bade) in a way which interferes with a more perfect sharing in the good or avoidance of the bad. 251 -274. 215-221.. Christian Moral Principles. 225: "These are the eight modes of responsibility. Ibid. 117.. Christian Moral Principles. 256-257. pp. (1) One should not be deterred by felt inertia from acting for intelligible goods. damage. (2) One should not be pressed by enthusiasm or impatience to act individualistically for intelligible goods. pp.

p. 144.. 124. "The Basic Principles of Natural Law: A Reply to Ralph McInerny. 141. 121. "Practical Principles. 125. 127. ibid. On this. 131. 128. "Review of Natural Law and Natural Rights by John Finnis. Grisez and Finnis. A Critique of the New Natural Late Theory. see the following: Grisez. 1987)." American Journal of Jurisprudence 26 (1981) 247-259.. 18 (Summer. Ibid." New Scholasticism 62 (1988) 62-74.' " This World. 120. Ibid. 1982]). Ibid. Finnis. 23. A Critique of the New Natural Law Theory (Notre Dame. and Ultimate Ends.. Henry Veatch. 'The Recovery of Natural Law and theCorrunon Morality. "Review of Natural Law and Natural Rights by John Finnis. 123.. Hittinger. 130. see the following: Ralph McInerny... 132.119. Moral Truth. "Natural Law and 424 . DC: The Catholic University of America Press. 107." American Journal of Jurisprudence 25 (1980) 1-15 (substantially reprinted as the third chapter of his Ethica Thomistica [Washington. "A Critique of Russell Hittinger's Book. Vernon Bourke. 122. Ibid. Ibid. 129. "The Principles of Natural Law." American Journal of Jurisprudence 26 (1981) 21 -31. Ibid. On this. 126. IN: University of Notre Dame Press.145." American Journal of Jurisprudence 26 (1981) 247-259. 146. 138.139. 143. 137.. Ibid." 137: emphasis added. No. 145. Ibid. Natural Law and Natural Rights. 1987) 62-74... Russell Hittinger. ibid. 137. 142.

" Faith & Reason. Finnis. 128). Thomas's understanding of natural law is correct and that they simply do not wish to be judged on Thomistic grounds. 133. in other words. "Observations de hIJ. give it the attention it deserves here.M. Chapter 3 otthat work includes substantively the material from his article. which the impression that Grisei and Finnis concede that McInernv's interpretarion of St. ought to have omitted the final two sentences of his observations as cited above insofar as they seriously misrepresent the nature of the "Reply" given to his article by Grisez and Finnis. In addition. In short. this book was already in proof before I became aware of their response and thus I a n unable '. the underivability of the first principles of practica] reasoning. they. are being faithful to St. unfortunately. Robert George. also published in New Blac/ffriars 66 (1985) 438~49. in order to be fair. The two authors nova seem reluctant to be assessed in terms of fidelity to St. McInerny simply misleads his readers. Ethica Thomistica: The Moral Philosophy of Thomas Aquinas. In my opinion. "'Practical Reasoning." Archives de Philosophie du Droit (1981) 425-427. above). note of the "Reply to Ralph McInerny" referred to above in his book. "The Prin. This. In a "Bibliographic Note" appended to his book. "Recent Criticism of Natura] Law Theory.2 ( 1990) 177. namely. 425 . iples of Natura] Law. As already noted (note 131. McInern)~.” The Universin of Chicago Lau! Relies' 55 (1988) 1371-1429: William Marshner. It is pertinent to observe here that McInerny tool. given their rep]y. is a very: erroneous impression. McInernv here clearly leaves his readers.199. and the End of Man. Thomas. for in the "Reply" Finnis and Grisez take great pains to show that on a Key matter. Thomas. Finnis.' Proceedings of the American Catholic Philosophical Association 58 (1984) 23-36. Finnis.the Is-Ought Question: An Invitation to Professor Veatch." Catholic Lawyer 26 (1980-81)-265-277. That of course was the angle from which I read them" (p. McInerny refers to the Grisez-Finnis "Reply'. McInemy has nowhere sought to answer the arguments given by Grisez and Finnis he has not. and not McInerny." He then says: "Alas. Human Goods. 16. ' A Tale of Two Beatitudes."the attention it deserves.

likewise notes.Ansaldo can be answered. sought to take into account the first and second tiff the issues raised by Ansaldo in their article entitled Practical Principles. FnTiis (and Boyle). The third issue raised by. in his excellent chapter on St. I think that Gnsez. but he thinks that they need to be more explicit. he believes that their way of articulating the modes or responsibility needs to be more closely linked to the traditional Christian understanding of virtue. Aurelio Ansaldo. in showing the created nature both of human persons and of human goods. it seems to me that further attention needs to be given to these issues. They need to. The fourth point raised by Ansaldo is one that doubtlessly should 426 . and Ultimate Ends. He notes that they in no way deny these foundations and in fact defend them. Finnis. Ansaldo raises four import issues about the work of Grisez." Ansaldo includes this essay in his bibliography. He believes. show that the ultimate reason for the dignity of human persons and for the inviolability of the goods perfective of them is the fact that human persons are the only created material entities whom God has made for themselves and whom he has called to life in union with himself.134. Thomas. El Primer Principio del Obrar Moral ~ Las Nornzas Morales Espec~ficas en cl Pensamiento de G. first of all. I think. he thinks that in their articulation of the first principle of morality they need to include reference to love of God. 1990). he thinks. Grise: ~ J. and Boyle have. in particular. Nonetheless. Second. Finnis (Rome: Pontificia Universita Lateranense. Third. but it appeared (it was actually published only in 1988) too late for him to take it fully into account in his study. he thinks that they should develop more systematically the relationship between fulfillment in the goods or ends of human existence and personal union with God. 135. by saying that love of neighbor (at the heart ot the first principle of morality as expressed by our authors) implicitly includes love of God—as St. to some measure at any rate. Thomas noted and as Ansaldo himself. Ntoral Truth. His critique in no way challenges the basic structure of their thought but is meant to suggest ways in which it can be strengthened and made more appealing. that they need to develop more systematically the metaphysical/anthropological foundations of ethics. Fourth.

Ontic Evil and Moral Evil. 2. IL: Franciscan P." Louvain Studies 4 (1972): John Dedek. see my review of it in Thomist 55 (April. Dedek." Thomist 48 (1984) 566606. "Permanence ot the Ten Commandments: St.. But he now argues that marriage is a distinct basic human good. 136. In his earlier writings he thought that the good of marriage. intrinsically Evil . Curran. 292. I t30. 427 . 83: Louis Janssens. Notes for Appendix I to Chapter Three 1. Thomas and His Modem Commentators. pp.g. Richard M." 408409. IN: Fides. could be reduced to the reflexive good of friendship (the marital union) and to the substantive good of life and other human goods (the procreation and education of children). For a critique of Dedek. marriage (see pp.Acts: An Historical Study of the Mind of St. namely. Absolute Nonns in Moral Theology. p. May. Grisez adds a new basic human good to his list of goods. Charles E.-see William E. 8. p. 1968). Totemist 43 (1979) 385-413. For more detailed comment on Ansaldo's important study. "Aquinas and Janssens on the Moral Meaning of Human Acts. 1-2. For a critique of Janssens. 51 -52. See above. irreducible to other goods. 567569). Vol. which includes the marital union and the procreation and education of children. Thomas. see Patrick Lee. 'Intrinsically Evil Acts. Reason Informed by Faith. Foundations of Catholic Morality (New York: Paulist Press.be given further consideration." Theological Studies 42 (1981) 422-443. 2 of his The Way of the Lord Jesus. 1989). See St. E. Thomas.' in his A New Look at Christian Morality (Notre Dame. 1991).ress. Gula. 1993). Summa Theologize. Here I want to note that in Living a Christian Life (Quincy. 3.

18. ad 4. 7. 582-584. MD: University Press of America. The text in question is Quaestiones Quodlibetales. No. 13. a.." in Readings in Moral Theology. 2. 1-2.. d. 4. 1981). entire question. n. is changed from an act of self-defense into an immoral act of killing. q. Ibid. 1-2. 2-5. 164-165.g.. Richard A. 52. Thomas says that if a private person deliberately intends the death of the assailant. 767. 64. 1* 3.. "Ontic Evil and Moral Evil. 64. Janssens. 1978y. in its moral species. 20." Louvain Studies 6 (1978). 15. 10. 11. q. 94. 8. Summa Theologiae. 40. 1-2. 8." 125-126. For a detailed examination of relevant texts from St. Note that in 64. Ibid. "Moral Theology since Vatican II: Clarity or Chaos?" Cross Currents 29 (Spring.. 1: Moral Norms and the Catholic Tradition. Thomas on this matter.. 7. on self-defense. 1. 1979) 21. Thomas speaks of norms that 'valent ut in pluribus" but are subject to exceptions ut in paucioribus. McCormick. 6..100. McCormick (New York: Paulist Press. "The Permanence of the Ten Commandments. 232. the act. ed. Curran and Richard A. 7. 2. see In 1I Sent. 2. 9. Charles E. 14. 18. Ibid. where St. see Lee. 1-3. 2-2.. Ibid. 12." 5. Janssens. pp. Revisionist theologians constantly appeal to the passage in Summa Theologiae. 18. 1-2. 7. Ibid. Ibid. 9. 1-2.4. ad 3. McCorrnick. and 64. 7c and ad 3. See Franz Scholz. Summa Theologiae. a. orms and Priorities in a Love Ethic. pp." 428 . 2. 1-2. on execution of criminals as an act of justice. 'Problems on Norms Raised by Ethical Borderline Situations. Notes on Moral Theology: 1965-1980 (Lanham. E. 1-2. 6.

8. cf. 25. 232: Mc Cormick.6. 2O. 6. 2-2. Ibid. 2.DeMalo. 2: aliae circumstantiae possum supervenire ita honestantes actuary. 3. 2-2. on adultery. 10. a. 27. ibid. In resent. In 111 Sent. q. summa Theologiae. q. 1. 2. 25. 1-2. a. acunntur." 21. 2-2. Ibid. ad 3. q. ibid. 5 and 6: on fomication. On this. Ad Romanos. 110. On killing the innocent. 7. 3 3. 68. a. ad 3. 2. 2-2. a. ad 8. 1. 154. 28. 100. et alla huiusmodi. 15. Sloral Theology since Vatican II: Clarity or Chaos?" 21. Ib. 7. ibid 2-2. on theft. 13.q. a. d. ll. 24. ad4: 3. 9. Lad I5. 6.ad3. 19. 18. adulterium. quae nullo modo bene fieripossenl. d. ad 3.: "quaedam enim sunt quae habent deformitatem inseparabiliter anne. Id. 64.68. 1-2. d. summa Theologiae. ut fornicatio. 3.xarn. see Summa Theologiae. 3..a. 2 ~_ 17. qua. summa Theologiae.ad2.. d. 1. 23.2. 26. 69. q. 1. 11. q. c. 4. "Norms and Priorities in a Love Ethic. 6. Janssens.ad5. 37. ad 4. q. Summa Theologiae. 6A." 22..q.DeMalo. De Malo. 2-2. Summa Theologiae 2.16.. 18. 8. 154. Qunestiones Quodlibetales. lect. 1. 429 . 2: 79. ad 3. a. In IV Sent . 1. a.. 3.80. 17. 64. quod praedictoe inordinaliones totaliter e. In 111 Sent. 15. 2-2. Summa Theologiae.

774-801. Harmatano?" in Theological Dictionary of the Bible. On the meaning of sin in Scripture. 1971) 3. Kittel. Summa Theologiae.267-316. T. Bromiley (Grand Rapids. 1973). The Way of the Lord Jesus.3—2.Notes for Chapter Four 1.856.' in Theological Dictionary of the Bible. and the prophets vehemently denounced the sins of pagan nations Who had no special covenant relationship with God (Am 1.226-241. Lechowski. C. Peter. 333-360. Sin (in the Bible). Thomas Aquinas. New York: Seabury. G.. 6. J." New Catholic Encyclopedia 13. C. Lyonnet. 7. 4. pp. see G.7-8). Vol. Sin. 553. Some hold that sin is essentially a violation of the covenant. 2. 1983). pp. Stanislaus Lyonnet. Johannes Bauer. "Sin. Quell et al. 5. 2. Good accounts of original sin are found in the following sources: Germain Grisez. Christian Moral Principles (Chicago: Franciscan Herald Press. S. consult the following: Johannes Bauer. The Chosen People s idolatry was sinful prior to the establishment of the covenant (Ez 20.18-2?. 1969) 1. 'Original Justice" and 'Original Sin. ed. 3.. it does not follow from this that sin is limited to covenant violations. ed.14-16). G. X. While it is true that sin does violate the covenant once it has been established. 1965). Vol. 'Sin." blew Catholic Encyclopedia 10." in Theological Dictionary of the Bible. On the biblical vocabulary for sin. ea. "Appendix 2" and "Appendix 3" in St. 857-858. 430 . 1. Ibid. 110-120.849-862: J. 26 (New York: McGraw-Hill. In the New Testament St. 'Sin.. p. trans.3). ' in Sacramentum Verbi 3. Paul taught that the pagans living outside the covenant are nonetheless guilty of sin by reason of the "law" written in their hearts because of their immoral acts (Rom 1.' in Sacramentum l erbi (New York: Herder and Herder. 50-55. NII: Eerdmanns. Leon-Dufour (rev. O'Brien.

” | 11.71. See Rom 7. 3. 13. 73. all articles. 1-2. Eph 2. On this. 6.. 22. vel concupitum contra legem aetemam. 1. 23. Lyonnet. 94. 3. Ibid..79. dictum. 2. On this. 12. n. 14. 26.6.. 27. 75. Ibid 71. 71. Augustine. 1977). 15. 72.8. Ibid. ~ 21. 78. 24. 6.2. De Libero Arbitrio. above. St.1bid. 1. 6. St. 19. 1 and 2. 25. 87. 6. De Malo. Thomas Aquinas. 86. 1.. 4. 57. 89. 6. Ibid 72. Ibid.ad3. 14. 17. 20.77. Ibid.2. 16. 71.. Ibid.Ibid. Summa Contra Gentiles. 431 .2. 71. 16." 10. St. SexuakUorality: A Catholic Perspective (New York: Paulist Press.. Thomas Aquinas. Reconciliatio et Poenitentia. 35-36. Augustine. Pope John Paul II. St.. 71. 2. see Bauer.7-25. Contra Faustum. St. n. 1.27: "factum. 22. and other authors cited in note ?. 9. 18. pp. see Chapter Two. Summa Theologiae. Ibid.Ibid. ad 4. conversio creanlram.53: "aversio a Deo. 2. 7.. ad 5. Thomas Aquinas.122. Philip Keane..

Ibid. 37. 17. Au~ustine. Ibid. 88. p. 2. p. Ibid. See also Th.225-226. 88. 1. Ibid. 1-2. Human Values and Christian Moralin (New Yorl.. 88. "Transition Between Grace to Sin: Fresh Perspectives. 12. 19-20: St. 4c: "ilk actus ex suo genere sunt peccata mortalia per quos foedus amicitiae hominis ad Deum et hominis ad hominem violatur: haec enim sunt contra duo praecepta caritatis.' See also ibid. 178-196. Also see Karl Rahner.28. 35. 33. 1980).1. 89. n.' In Principles of Catholic Moral Life. 89. 6. Summa Theologiae. Thomas Aquinas. May (Chicago: Franciscan Herald Press. 31. 1970). Pope John Paul II. 38.250. ' in The Euture of Ethics and Moral Theolog~ (Chicago: Argus Communications. 81 (80). p. 3. Expositions on the Psalms. 1969).. 29.see88. Thomas Aquinas. Summa Theologiae.29 (1968) 261-262. 2. John Glaser. ed. 89. See St. 'Peche Mortel et Peche Veniel.88. 88. 40 Tosenh Rovle "Freedom the Human Person." Dictionnaire de Theologie Catholique 12. "The Moral TheologN of Vatican II. Vol.. 36.ad2. Supplement to the Third Part. 39. 65. 1-2. See texts cited in note 30. William E. 32. and Human Action. "Theology of Freedom.: Herder and Herder. St. 1968).. ad 1.2. 8 (New YorL. 1.Ibid.' Theological /n~ estigations. 432 . quae est animae vita. 93. 34." Theological Studies. Richard McCorrnicl:.: Macmillan. Josef Fuchs.. Deman. Reconciliatio et Poenitentia.. pp. 2 and 6. 30.

1989).41. Fuchs. 50. 1. nn. see. Sexual Morality. 43. but that its proponents recognize it as an awareness or consciousness that is unthematic. St. pp. Reconciliatio et Poenitentia. 62. in An American Catechism. 47. 1-2. Human Values and Christian Morality. Christian Moral Principles. New York: Seabury. 3. 393-398.. George Dyer (New York: Seabury. Dei Verbum. pp. On this. 2. for example. 3840. St. On this." pp. He fails. pp. 27. 46. n. 17. pp. ed. p. 1978). Ibid. for example. Principles for a Catholic Morality (1st ea. 433 . He stresses that it is not accessible to "explicit or 'thematic ' consciousness. DC: Georgetown University Press. Boyle. DS 1528-1532. 57. the Human Person. 49. O'Connell. see Keane. 44. 189-190. 48. Richard McCormick. The major difficulty is that most versions of fundamental option theory relocate self-determination from the tree choices human persons make to an exercise of freedom that is to say the le fist. Grisez. 237-266. Thomas Aquinas. and Human Action. Dignitatis Humanae. even to consider Boyle's essay (noted above) or to note that Boyle is clearly aware of the distinction between thematic ' end "unthematic" consciousness. 1975). Pope John Paul II. n." McCormick's response to criticism is totally inadequate. Summa Theologiae. 45. very obscure. 5. ad 9. 99-100: Timothy E. McCormick seeks to defend advocates of fundamental option theory from criticism that this view considers fundamental freedom as an act that is not accessible to consciousness. 42. "Freedom. 4. De Veritate. Thomas Aquinas. Vatican Council II. In his The Critical Call: Dilemmas in Moral Theology (Washington.

see William E. 54. 118. Ibid. Thus the Church has always taught. IN: University of Notre Dame Press. adultery. Reconciliatio et Poenitentia. 59. 17. 155. DS 1532-1539. 2-2. Ibid. 58. Summa Theologiae. 55. Vatican Council II. from the days of the Didache in the second century on. 10. 88. and the Truth (Milwaukee: Marquette University Press. On this. 57.. 61. 50. 35: Dignitatis Humanae. 439440. n. Lumen Gentium. 5. Christian Moral Principles. Pope John Paul II. May.51. on. 17.1-4. St. Summa Theologiae 1-2. St.6. DS 1515. Summa Theologize.. 2-2. See Pope John Paul TI. Thomas Aquinas. 36. Man and Sin (Notre Dame. 84. 91. 158. 4. Current Trends. 2-2. that such acts as abortion. Thomas Aquinas. Council of Trent. 1968). 4: 162..2. 7: 148. On this. 4: "Praeter legem naturalem et legem humanam'necessarium 434 . 3. see Grisez. n. and homosexual activity are always gravely wrong. infanticide.7. n. 1-2.2-2. 53.Ibid. pp. 8. 35 60. see Piet Schoonenberg. fornication. Reconciliatio etPoenitentia. 5. Notes for Chapter Five 1. Moral Absolutes: Catholic Tradition. 1989). 62 laid 2-2. 56. 1-2.

112-117. 1. Secundo.. Ibid.fun' ad directionem humanae vitae habere legem divinam. The Credo of the People of God. 18-25. See also pp. ad 1: "ad ea etiarn ad quae naturalis ratio inclinat. dirigeretur etiam ad suum Deem lege divinitus data. 4... pp. Sed quia homo ordinatur ad finem beatitudinis aeternae. praecipue de rebus contingentibus et particularibus. 5. S. 16. Mark Pilon (Chicago: Franciscan Herald Press..." 3.. 1970)..118. Here it is worthwhile to consider what Bemard Lonergan. 104.J.J. On this. J. 104. 1980). 435 . quae excedit proportionem naturalis facultatis humanae . see John Macquarrie. pp. where he discusses "enabling and 'disabling' factors in our struggle to know and do the good. necessarium fun' ut in actibus propriis dirigeretur per legem divinitus datam. necesse fun' praecepta legis divinae dart. Primo quidem. Piet Schoonenberg. Donceel (Notre Dame. Three Issues in Ethics (New York: Harper and Row. S. 119-125. where Schoonenberg discusses the negative effects of bad example. IN: UniversitN of Notre Dame Press..J. bad example with pressure. and the obscuring of norms and values. Pope Paul VI. is very helpful. 1972). contingit de actibus humanis diversorum esse diverse iudicia. p. 2-2." 2. trans. as found in Candido Pozo. trans. S. Pozo s commentary on Paul s teaching. 22. idea necessarium fun' ut supra legem naturalem et humanam. The Credo of the People of God: A Theological Commenta':. propter maiorem firmitatem. quia per legem dirigitur homo ad actus proprios in ordine ad ultimum finem. et praecipue quia naturalis ratio hominis obtenebrata erat per concupiscentias peccati. has to say with respect to the fact that we enter a world "mediated by meaning. ex quibus etiarn diversae et contrariae leges procedunt. 103. sicut sunt actus virtutum moralium. 1968). de qua constat quod non potest errare..." See his Method in Theology (New York: Herder and Herder. 6. p. pp. Man and Sin.. Ut ergo homo absque omni dubitatione scire possit quid ei sit agendum et quid vitandum. quia propter incertitudinem human) iudicii. n..

7. ~Quod autem nunc vivo in came. the view that all human persons derive from a single couple. Ibid. Because of evolutionary theory and the evidence in support of it. Of value too are Pozo. ' i. 1-2. 339 341) is most helpful. then he or she may admit polygenism on the evidence for it.1063-1064. Et ideo necesse est quod per baptismum aliquis incorporetur 436 .' Vita autem non est nisi membrorum capiti unitorum. 4. Hum~ni Generis [see DS 3897]) and Pope Paul VI (in his "Original Sin and Modern Science: Address of Pope Paul VI to Participants in a Symposium on Original Sin. DS 1513. Sermo 193.... W. sed contra: "Christus maxime est sapiens et amicus. 106. Vol. a quo sensum et motum suscipiunt. ' 12. 108.. pp." The Pope Speaks 11 [1966] 934) warn that polygenism appeaJs incompatible with the received teaching of the Church on original sin. 1. 8.. Summa' Theologiae. 5: "Per baptismum aliquis regeneratur in spiritualem vitam. 3. Both Pope Pius XII (in his 1951 encyclical. 340): "if a Catholic can show how polygenism is compatible with the essential elements of the Church s teaching on original sin. "Monogenism. But it is not clear that either of these popes intended to propose dehmitively that monogenism must be held. Garrigan. took for granted what is today called ' monogenism. as Gerrnain Grisez has noted (The Way of the Lord Jesus. Thomas Aquinas. 69. Augustine. and O. St.1334. The Credo of the People of God: A Theological Commentar. 1968) 9.e. Ibid. pp. Christian Moral Principles [Chicago: Franciscan Herald Press. the view that at the beginning of the human race stands not a single couple but a population of ' many' first parents. 1983]. sicut Apostolus dicit (Gal 9. 108-112. 10. Adam and Eve. St." 11." New Catholic Encyclopedia (New York: McGraw-Hill. 1: i'Principaliter lex nova est ipsa gratia Spiritus Sancti.20). in fide vivo Filii Dei. in setting forth Catholic teaching on original sin." i. p. some contemporary theologians think that monogenism is unlikely and therefore support the view called "polygenism. 9. Patrologiae Cursus Completus: Series Latina (hereafter PL) 38." On this entire issue Grisez's treatment (ibid.e. The Fathers of the Council of Trent. quae datur Christi fidelibus. quae est propria fidelium Christi. Consequently.

19. ita a capite spiritual). 15. pp. and other sources. trans. Grisez. Ibid. St.. cf. 463. pp. O. pp. pp. 'Vidimus eum plenum gratiae et ventatis. Benet Weatherhead (London: Darton. p. Chapter 33.. Thomas.3576. qui consistit in cognitione veritatis. for a rich development of this idea. Grisez. 18. 1. On this theme. Sicut autem a capita natural) derivatur ad membra sensus et motus. Again. with a wealth of documentation from Scripture. Vol. Christian Moral Principles. 21. 92-100.Christo quasi membrum ipsius. PL 54. Jesus and the Gospel.p. S. 24. Unde Joan. 58-67. St. 193-230.' Et ideo consequens est quod baptizati illuminentur a Christo circa cognitionem veritatis. 789806. Roman Missal. see Pierre Benoit.. quod est Christus. Leo the Great." 13.. Introduction.. On this matter. 573-598. cf.1 23. 22. Montague. et fecundentur ab eo fecunditate bonorum operum per gratiae infusionem. pp. 17.. et de plenitudine eius omnes accipimus.M. Maturing in Christ (Milwaukee: Bruce Publishing Co. pp. p. et motus spiritualist qui est per gratiae instinctum. Montague gives rich commentary this Pauline theme in ibid. offers a superb commentary on this matter and on the "constitutive-progressive" texts found in St. 14. 2. 554. Vatican Council II.M. Ibid. also Manuel Miguens.P. 794.F.Ibid. 472. Christian Moral Principles.. 16. Paul. see George T. 1964). 553. Sermo 63.551.. "On Being a 437 ." pp. 15-53. ch. Montague. Grisez develops this truth magnificently in Christian Moral Principles. 20. derivatur ad membra eius sensus spiritualis. I (14) dicitur. On this matter. p. 1979). O. ibid.. 24. Longrnan and Todd. "Christians: Human Children of God.

89. et in quo tote virtue eius consistit. 1981). totem informationem Christianae vitae continet. Christian Moral Principles." 438 . Summa Theologiae. dicitur lex amoris. pp. 1. 184. O.P. 1-2. ad 2. is provided by Servais Pinckaers. Summa Theologiae. the very pinnacle of his moral thought. Thomas Aquinas. quantum est de se. In quo perfecte interiores motus hominis ordinantur. 604. 605. 108. 1-2. 560. 107. est gratia Spiritus Sancti. 25. 33. See above.Christian and the Moral Life: Pauline Perspectives. Et ideo principaliter lex nova est ipsa gratia Spiritus Sancti. 106. p. son contend. ~ 27. son histoire (Fribourg and Paris: Editions Universitaires and Editions du Cerf. Chapter Two. . Summa Theologiae. Grisez. 106.110. ed. St." An excellent commentary on St. pp. Christian Moral Principles. 559. Grisez. 35. cuius principalitas consistit in ipsa spiritual) gratia indite cordibus. Ibid. non solum indicans quid sit faciendum. 2. pp." in Principles of Catholic Moral Life. 3: "Sermo quem Dominus in Monte proposuit (Matt 5). ad 2: "lex nova. 75: see also Grisez. See above. ad 2: "lex nova est indite homini. Ibid." 30. 49-53.. 174-l9S. Thomas Aquinas. 28...' 29. p. sufficient auxilium dat ad non peccandum. 106. sed etiam adiuvans ad implendum. May (Chicago: Franciscan Herald Press.. quae datur Christi fidelibus. 34. Ibid. 26. Chapter Two. p. St. 1. Christian Moral Principles. 1: `'Id autem quad est potissimum in lege novi testament).. Thomas's teaching on the new law. 32. Ibid.: "lex nova. ." 31. William E. quae datur per fidem Christi. 1985). Les sources de la morale chretienne: sa methode. p. p. p.

I. The Credo of the People of God: A Theological Commentary. pp. maintaining that the gifts are added to virtues and enable one to be led by the Spirit. 1980). Grisez. Principles for a Catholic Morality (New York: Seabury. Chapter Two. 53. pp. cf. pp. 11. Augustine. pp. 41. The Lord's Sermon on the Mount. p. McCormick. 38. 'Christianity and the New Man: The Moral Dimension—Specificity of Christian Ethics.. n.J. Christian Moral Principles. St. 77-79.. St. 653. Grisez. Summa Theologiae. No." in Theology and Discovery. 299-303. in Ancient Christian Writers. The Credo of the People of God. 199-209. 439 . Jepson. Augustine.36. pp. 1 and 3. On this. 43. 1. in Pozo.S. p.lforal Principles. 68. 1948). with others. Aquinas distinguishes the gifts from the virtues.173. Gr~sez. 1981). 123. Ill: trans. 150. 'Is There a Specifically Christian Morality?" in Readings in Moral Theolog! . Chapter 26." pp. pp. 2: The Distinctiveness of Christian Ethics. Richard A. SID: University Press of America.. Les sources de la morale chretienne. and especially note 113. does not see the need to distinguish so sharply between infused virtues and gifts of the Holy Spirit. Votes on Moral Theology 1965 through 1980 (Lanham.5. Christian`lloral Principles. p. see also Pinckaers. Pope Paul VI. McCormick. 628-629. For the views of these theologians on this topic see: Charles E. S. 5 (Westminster. John J. 69. 102103.. "7. The Lord's Sermon on the Mount. Curran. St. 39. "Modes of Christian Response. See above. . Grisez. Bruno Schuller. Thomas Aquinas. 37. Essays in Honor of Karl Rahner. No. Charles E. pp. 1978). 1972).J. S. IN: Fides. 18-21. SJ. 1-2. (New York: Paulist Press. 42. Joset Fuchs. ed. O'Connell. Timothy E. 40. 627-659. . Curran and Richard A. pp. 3-17. Catholic Moral Theology in Dialogue (Notre Dame. Christian. MD: The Nev`man Press. In 1-2. pp. 12. in the Jepson translation. pp. S. 654-655.

No. pp. 63. 44. 3. 307-327. pp. Christian. De Natura et Gratia! 43. "Nine Theses in Christian Ethics. Bernard Stoeckle. Ibid. But he denies that faith specifies moral requirements unknowable without it and whose fulfillment is demanded by Christian love. 191-193. 69..289. 53. for example. St. Josef Ratzinger. Dionigi Tettarnanzi. 606-609. 2. For these authors see the following: Hans Urs von Balthasar.. PL 44. 5.. 50. 1 -2.50: PL 44. Thus Fuchs. William J. clearly acknowledges that Christian faith determines the intentionality. 3. Ibid. 2-2. motivation. 45. 14-16. 69. Christian Moral Principles. 54. "Is There a Christian Ethics?" in Readings in Moral Theology. Augustine.ed. 147. Ibid. pp. Morality. 664-666. 609. Is There a Specifically Christian Morality'?" pp. Kelly. 8. pp. Thomas Aquinas. 4. 51. pp. 46. 1-2. . text cited above in note 12. (Milwaukee: Marquette University Press.. 47. p." in Readings in Moral Theology..72. 2049.. 108. 607. 49.271. Summa Theologiae." Internationale katholische Zeitschrift (Communio) 6 (1977) 312-324.. See Fuchs.J. Confessions.12. Thomas Aquinas.l~loral Theology. I: The Distinctiveness of Christian Ethics. on almsgiving. 32.Woral Principles. 176-178. Ibid. "Magisterium of the Church. 52. . St. Grisez. "Flucht in das Humanum'? Erwagungen zur Diskussion uber die Frage nach dem Proprium christlicher Ethik. St.. 1980). and way of life that characterizes persons who seek to live as Christians. 440 . St. Summa Theologiae. Faith. Grisez. on tasting. 51. Augustine. 48. ' in Readings in . 2-2. p. S.

683-704. qua. 108) and in his presidential address to the Catholic Theological Society of America in 1976. 56.'The Theologians and the Magisterium." Catholic Theological Society of America: Proceedings of the Thirty-First Annual Convention 31 (1976) 235-246. 3. St. d. whose authority is exercised in the name of Christ" (Del Verbum. On the points developed in this section and on many others as well pertinent-to the practicability of Christian morality. 55. has been entrusted exclusively to the teaching office of the Church. In lYsentenfian~m. Thomas Aquinas. . 102. Summa Theologiae. where he emphasizes the “jurisdictional" supremacy of bishops. ad 4. 10). for example. In the same work (p. 1973). St. Thomas Aquinas. Notes for Chapter Six 1.. 2. Christian Moral Principles. Avery Dulles.J. pp. n. 1-2. 19. a. 2. 107.4. The Survival of Dogma (New York: Doubleday. 2. See. q. 2. “The task of authentically interpreting the word of God! whether written or handed on. see Grisez. he seems at times to see the role of the ecclesial magisterium as being concerned with 'good order" in the Church and not so much with the 441 . p. S.

p. a certain common inspiration but incapable of adopting a clear corporate stand on any controversial issued (p. 108. pp. Curran. 4. "Morality and the Magisterium. 62. with John Hunt and Terence Connelly. Inc. p.. 1978) 429: Daniel Maguire. in other places (e. Curran and his associates erroneously give the number of the relevant canon as 1223. 158. Dulles. p." commonweal 105 (July 7. for instance. 209-210.M. Survival of Dogma. p. Charles E. 1989). Fine correct number is 1323 in the 1917 Code. p. On this. e Morale: Atti del Congresso Interna ionale di Teolo. indeed. a typical representative of revisionist moral theology. where he says: "Without unified authoritative leadership. 1969). :: 7. 6. This is admitted. Foundatidns of Catholic Morality (New York: Paulist Press. pp.F. 5. 148 (New York: Seabury.. Reason Informed by Faith.. Curran et al. Also see the helpful essay of Ronald E.g. see notes I and 3 above. See his Reason Informed b~ Faith. Also see Dulles's essay. Gula. p. Vol." Cross Currents 18 (Winter. . Curran. 1986) (Rome: Cilia Nuova Editrice. p." in Persona. 62).cia Morale (Roma. Survival of Dogma. p. O. 1968) 41 -65: Gula. Hunt. 217-233. "Humanae Vitae: Ten Years Later. Robert E. by Richard M. '6: cf. cf. Ibid. Verita. 209. and the "Subject Professors. Dissent in and for the Church: Theologians arid "Humanae Vitae" (New York: Sheed and Ward.truth. 100. 9. "Successio apostolorum—successio prophetarum—successio doctorum: Who Has the Say in the Church?" Concilium. However. the Church would disintegrate into a plurality of movements having. 442 . Cap. 100) he clearly acknowledges that the magisterium of bishops in union with the pope has the final "say" on matters of faith and morals insofar as they express the mind of Christ. "The Magisterium and Catholic Moral Teaching. 7-12 aprile. 1987). 1981).. 63. 8.. Dissent in and for the Church. Lawler.

See above. Code of Canon Lax (1983 ea. 150-151. "Infallibility and Specific Moral Norms: A Review Discussion. S.. 14. Rome: Typis Polyglottis Vaticanis. An excellent and devastating critique of Rahner's anthropology is provided by Cornelio Fabro.. Paul Editions. Sullivan notes that Curran. 9. La svolta antropologia di Karl Rahner (Milan: Rusconi. DS 3011. See also pp. S.g. 14-15. trans. the Christian in the World. 126. James O'Connor has conclusively shown that Sullivan's interpretation of the famous "Relatio" of Bishop Gasser at Vatican Council I—an interpretarion central to Sullivan's claims—is quite mistaken. John Ford..10. Moreover. Ibid.Connor. 15. Theological Investigations. See also Grisez's "Infallibiliry and Specific Moral Norms. The Gift of Infallibility (Boston: St. especially pp. Germain Grisez. 2. Franz Bockle. Bruno Schuller. 16. canon 749." 19. n. et al. "Contraception and the Infallibility of the Ordinary Magisterium. Francis Sullivan. 13. p. Fcclesiology. David Bourke (New York: Seabury. 1976). 87-121.622." Thomist 49 (1985) 255-271. Questions in the Church. 1974). pp. E. Sullivan's claim has been devastatingly criticized by Germain Grisez..127. 125. 12. Augustine. pp. St. 1983). 1986). 1983).J. 17. see James O. Karl Rahner. p. Quaestiones in Ex. 151-152.J. Ibid. PL 31. 14. See above. Bernard Haring. 11. 166-173 and 215-216 where Sullivan claims that specific moral issues are beyond the range of infallible teachings. pp. Ibid.. Magisterium: Teaching Authorit in the Church (New York: Paulist Press. Here a key text is Germain Grisez and John Ford. On this latter point. and many other theologians agree with this way of expressing the matter. pp. Vol.." Theological Studies 39 (1978) 258-312. 18.J. See also Vatican Council 1. 14. 443 . S.

and Defense (Huntington. 21. Smith. "The Question of Dissent in Moral Theology. 351. 24. MO: Sheed and Wara. Inc. Timothy E.. William B. 31 -56. id est. Paul Editions. Libri IV Sententiarum. debet intelligi. Nah~re and Grace: Dilemmas in the Modern Church (London: Sheed and Ward. 1987).. 1978).: ''non moechaberis. 235-254. 444 . d. S. Catholic Sexual Erhics A Summa Explanation.. p. Reason Informed by Faith. 31. O'Connell. 29. Roman Catechism. On this marcer. Smith's essay is most worthwhile. pp. and Euzene Kevane (Boston: St." in Persona. i~. e Morale. vii. Documents of Vatican Council 1. pp. pp. 1963). Ibid. pp. at 233.20. c. IV. 38. p. 1986) 164-169.J. Karl Rahner. trans. 26.J. d. 1985). Cited by Bradley and Kevane in their introduction to the Roman Catechism.. 28.. 181. p. (Colege\ ille. pp. ^\LN: Liturgical Press. . inc. 51-52. 26. CuIIan et al. Peter Lombard. translated and annotated by Robert Bradley. Principles for a Catholic Morality (New York: Seabury. 207-217. 1983). iv. see Ronald Lawler et al. p.. 37. He published a somewhat expanded version under the title "Is Dissent Legitimate?" Social Justice Review 77. A parse enim forum intelligitur.. pp.passim. 23. .. Dissent in andfor the Church." See also ibid. John F. 93-97. ne cuilibet miscearis excepto foedere matrimonii. Nomine ergo 'moechiae' omnis concubitus illicitus illorum membrorum . ii. Broderick. S.. 25. 22. 30. S. 420-422. c. 411-413.9 and 10 (September/October. Verita. 1971). Gula. '7.J. Ibid. IN: Our Sunday Visitor. pp. 28. See his Free and Faithful Dissent (Kansas City. Roman Catechism.

39. p. 39. p. The Resilient Doubleday. 239. 867-869. Ibid. Church (New York: 445 . 42. Herbert Vorcrimler. 109. n. Rahner. 159. trans.. 235. 40. 33. 41. III/8 (Rome Typis Polyglottis Vaticanis. cf. 35. 9. 853. 218. 873-874. 239. Vol. See Smith. 40. John Henry Cardinal Newman.. n. notes 38. "The Question of Dissent. and 42. in Commentary on the Documents of Vatican Council 11. 41. K. "The Question of Dissent. p.. 124. pp. Curran et al. pp." p. Curran et al. Smith. Dulles. 20. 119. I (New York: Herder and Herder. 208. p. 209. 1977). "The Question of Dissent. 88. 1983). p. 1. Curran et al. 239. 26. Gula.. 43. 36. 37. p. Conscience and Moraiih.32. Dissent in andfor the Church. 38." p. 44." p.. Dissent in andfor the Church. Grisez. 1976). Letter to the Duke of NorfolL cited by the bishops of Ireland in their pastoral letter on conscience. pp. Acta Synodalia Concilii Oecumenici Vaticani Secundi. The Way of the Lord Jesus Vol. pp. 1975. ed. Ibid. Christian Moral Principles (Chicago: Franciscan Herald Press. Reason Informed by Faith. 1967). Smyth. 34. 47-48. cited by Smith. p. Dissent in andfor the Church. n.

891-894. See pp. "Response ad quasita Conferentiae Episcopalis Americae Septentrionalis circa sterilizationem in nosocomiis Ca~olicis. pp. 'Catechism Presents Morality as a Lived xperience or Faith in Christ. 4546. 446 . Curran. No 3. 8: "we must abide by the pope's judgment rather than by the opinion of any theologian. Richard A. Grisez. 54. 1980). Christian Moral Principles. ' March 13. 1985)." in Reflections on the Catechism of the Catholic Church. The Mogisterium and Moralin ed. 53. 46. 1975. 29-30. Charles E. pp. Jean Honore. Ibid. Origins 15 (8/20/86) 667-680. 51. 47.J. q. Gula. Ibid. 667. Grisez. 883-885. particularly. S. 207-216. compiled by Rev. pp. Thomas Aquinas. MD: University Press of America. McCormick. In Readings in Moral Theology. so they claim. Congregation for the Doctrine of the Faith. 874. Notes on Moral Ti~eolog! 196 -19X0 (Lanham. 48. McCormick (New Yorl:: Paulist Press. 49.45. however well versed he may be in divine Scriptures. a number of revisionist theologians. on the subject of religious liberty. p. p. Reason Ir~formed by Faith.. 52. Christian Moral Principles. in Acta Apostolicis Sedis 68 (1976) 739. pp. see St. 899-900. Curran and Richard A. argue that dissent is warranted because of "errors' in past magisterial teaching. Quadlibetum [X.. On this." Notes for Chapter Seven 1. 901-902. 50.. among them Daniel Maguire and Bruno Schuller.

n. cf. Irenaeus. Veritatis Splendor (Cassale Monferrato: Edizioni Piemme.AdversusHaereses. 139-140. Augustine. IV. Socias (Chicago: Midwest Theological Forum. 26. 3. 2. 22. Pastoral Constitution on the Church in the Modern World (Gaudium et Spes). David Everyman Konstant. St. 146. 7. n.S. 1-2. Second Vatican Council II. ~ (Westminster. Thomas Aquinas. ed. p. Dionigi Tettamanzi. I. 712-729. n. John J. Second Vatican Council. Prologus: Opuscula Theologica. 1993). 245. 3. 2-5: SCh 100/2. Cf." 5. 91.S. 2.James P. "The Ten Commandments Provide a Positive Framework for Life in Christ. St. Pastoral Constitution on the Church in the Modern World (Gaudium et Spes). No. p. Thomas Aquinas." in Lettera Enciclica di S. 4. MD: The Newman Press. II. The Lord's Sermon on the Mount. S. St. 18-21. Notes for Chapter Eight 1. 2. 122: "Non enim Deus a nobis offenditur nisi ex eo quod contra nostrum bonum agimus. trans. Taurinen (1954)." in Reflections on the Catechism of the Catholic Church.. Catechism of the Catholic Church. 6. 1129. Summa Theologiae. 1948).1. St. "Introduzione e guide alla lettura. in Ancient Christian Writers. 1995. 24. In Duo Praecepta Caritatis et in Decem Legis Praecepta. pp. Jepson. 1993) pa. 13. No. 447 . Papa Giovanni Paolo 11. Summa Contra Gentiles.

Cf. 17. Dogmatic Constitution on Divine Revelation (Del Verbum). DS 3018. 17. Here I want to note that a serious error is found in the English translation provided by the Vatican press in a 448 . Decree on Justification Cum Hoc Tempore. 10. 427-430. constitution Fidel Catholicae: DS 902. 9. Here the pope obviously has in mind Gnosticism. n. Session VI. n. ch. 66. 10. Augustine's Contra Faustian. and in Vatican Council It's DecIarat~on on Religious Freedom (Dignitatis Humanae) and Pastoral Constitution on the Church in the Modern World (Gaudium et Spes). regarding it as subhuman and subpersonal. PG [Patrologiae Cursus Completus: Series Graeca] 6. Throughout these numbers John Paul II refers frequently to and cites from relevant passages in St. n. 13. 16. 14 (note 87). I. ch. Second Vatican Council. DS 1544. n. 11. 15. 4. n. St.. Here the pope refers to the teaching set forth at the Council of Vierme. 18. papal bull 4postolici Regiminis: DS 1440 (note 86). 8. Cf. First Vatican Council. 10. the Fifth Lateran Council. Cf. 10. Second Vatican Council.8.n. Here John Paul refers to the teaching of Vatican Council II in its Pastoral Constitution on the Church in the Modern World (Gaudium et Spes). in his opusculum In Duo Praecepta Caritatis et in Decem Legis Praecepta. Thomas's Summa Theologiae. 14. and other ancient heresies which repudiated the good of bodily life. and Vatican Council II. in St.Ibid. Pastoral Constitution on the Church in the Modem World (Gaudium et Spes). 12. Justin. Dogmatic Constitution on Divine Revelation (Del Verbum). Apologia. manichaeism. Dogmatic Constitution on the Catholic Faith (DeiFilius). ~ 15. Cf. John Paul II also refers here to his apostolic exhortation Reconciliatio et Poenitentia.

Cf. DS 1569. 23. Thomas Aquinas n Summa Theologiae. 1-2. 11. 5: cf. 24. Taurinen (1954). 54.. n. n. 6. See also Clement XI's constitution Unigenitus Dei Filius (8 September 1713) against the Errors of Paschasius Quesnel.. Decree on Justification Cum Hoc Tempore. The Thomistic text cited by John Paul and referred to in note 128 is from In Duo Praecepta Caritatis et in Decem Legis Praecepta. Dogmatic Constitution on Divine Revelation (Del Verbum). ch.key passage on conscience from Vatican Council II's Pastoral Constitution on the Church in the Modem World (Gaudium et Spes). Session VI. The English translation uses the version of this document of Vatican II found in the Abbott edition of the documents of the Council. 27. has: "In imo conscientiae legem homo detegit . DS 22. Here John Paul explicitly refers to the teaching of St.. 15. Dogmatic Constitution on the Catholic Faith (Del Filius). ch." and not "voice of conscience. 449 . 26. 25.. and the passage in question reads: "Always summoning him to love good and avoid evil. ed. Cf. DS 3008. 18. 20. n. Nos. 53-56: DS 2453-2456. semper ad bonum amandum ac malum vitandum eum advocans. Session VI. cuius vox. 250. cited by John Paul II in n. Council of Trent.. Decree on Justification Cum Hoc Temoore. Ibid. No. the voice of conscience can when necessary speak to his heart more specifically: 'do this. shun that. used in the encyclical. Vatican Council~I. 16. De Dilectione Dei: Opuscula Theologica. 24." The antecedent of "voice" is not conscience but rather the law. 1168.' " The Latin text of Gaudium et Spes. Thus the proper translation is 'voice of this lax." 19. Vatican Council II. 3. Canon 19. Vatican Council II. n. Pastoral Constitution on the Church in the Iodern World (Gaudium et Spes)..

cf. sed contra: "Christus est maxime amicus et sapiens. HAØNH VI TÖÏ DO CUÛA CON NGÖÔØI VAØ LÖÔNG TAÂM 1. 1331. Canon 18. Summa Theologiae. In his footnote John Paul 1I remarks that in this text the Council quotes and makes its own a celebrated passage from St. Thomas Aquinas. 43." The Tablet. "Revelation versus Dissent. October 16." 29. 11. Cf. DS 1536. found in his De Natura et Gratia. Germain Grisez. 25. 40 (CSEL 60. 270). 4. DS 1568. Session VI.27. Decree on Justification Cum Hoc Tempore. Muïc luïc Noäi trang Lôøi Noùi Ñaàu Daãn nhaäp Cho aán baûn laàn thöù nhaát coù söûa ñoåi Daãn nhaäp Cho aán baûn laàn thöù nhaát CHÖÔNG I dung PHAÅM GIAÙ CON NGÖÔØI. 28. 1993. Hai loaïi phaåm giaù con ngöôøi 450 . 30. Council of Trent. ch. Dogmatic Constitution on the Church (Lumen Gentium). 1-2. Augustine. n. 108. St. Vatican Council II.

PHUÏ CHÖÔNG SOÁ HAI Hoïc Thuyeát Cuûa Thomas veà Luaät Töï Nhieân Trong Summa Contra Gentes 1. vaø nhöõng giôùi luaät khaùc cuûa luaät töï nhieân. YÙù Nghóa Cuûa Haønh Vi Nhaân Linh Vaø Cuûa Nhaân Caùch 4. nhöõng giôùi luaät gaàn vôùi giôùi luaät ñeä nhaát.2. Löông Taâm Vaø Ñôøi Soáng Luaân Lyù CHÖÔNG 2 LUAÄT TÖÏ NHIEÂN VAØ ÑÔØI SOÁNG LUAÂN LYÙ Daãn nhaäp Luaät töï nhieân Trong hoïc thuyeát thaùnh Thomas Aquinas. Nhöõng giôùi luaät ñeä nhaát cuûa luaät töï nhieân. 1. Choïn löïa Töï do 3. Luaät vónh cöûu 3. 451 . 2 . chöông 111 vaø tieáp theo. YÙ nghóa chính cuûa luaät trong SCG. Luaät töï nhieân : YÙ nghiaõ chính vaø ñaëc tính. Hieåu bieát caên baûn veà luaät trong Toång luaän thaàn hoïc. 4. taäp 3. PHUÏ CHÖÔNG SOÁ MOÄT Thaùnh Toâma vaø ñònh nghóa cuûa Ulpian veà luaät töï nhieân.

Nhöõng ñoøi hoûi cuûa luaät naøy vaø cuûa “töï nhieân”. Luaät Töï nhieân Trong Giaùo Huaán cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II TOÙM TAÉT LUAÄT TÖÏ NHIEÂN THEO TÖ TÖÔÛNG CUÛA GERMAIN GRISEZ. 3. toân giaùo vaø Thieân Chuùa 6.2. II 1. 3. Nguyeân lyù ñeä nhaát cuûa luaân lyù vaø lyù töôûng hoaøn thaønh con ngöôøi toaøn veïn. JOHN FINNIS VAØ JOSEPH BOYLE 1. Nhöõng öu tieân luaân lyù. Nguyeân lyù ñeä nhaát cho lyù trí thöïc tieãn vaø nhöõng ñaëc ñieåm chung cuûa noù 2. 4. Cuøng ñích hay muïc ñích cuûa luaät Chuùa. Luaät töï nhieân vaø Coâng Ñoàng Vat. Luaät “Chuùa” vaø söï phuïc toøng cuûa caùc taïo vaät coù lyù trí vaø trí khoân ñoái vôùi noù. Caùc ñaëc ñieåm cuûa nguyeân taéc luaân lyù ñeä nhaát : caùc hình thaùi traùch nhieäm. Toùm taét Luaät töï nhieân Coâng Ñoàng Vat. 5. Töø nhöõng hình thaùi cuûa tính höõu traùch ñeán nhöõng chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø. Toùm taét hoïc thuyeát luaät töï nhieân 452 . 4. II vaø Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II 1.

Ñaùnh giaù tö töôûng cuûa Grise. Finnis. Nguyeân lyù Öu Tieân hay nguyeân lyù Ñieàu Toát Caân Xöùng 2. Tính lòch söû cuûa cuoäc soáng con ngöôøi vaø nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái 3. Laøm roõ heä thoáng thuaät ngöõ B. vaø Boyle veà luaät töï nhieân KEÁT LUAÄN CHÖÔNG III QUY TAÉC LUAÂN LYÙ TUYEÄT ÑOÁI Daãn Nhaäp 1. Finnis vaø Boyle 7. Pheâ bình quan ñieåm xeùt laïi choái boû quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái 1. Baûn chaát cuûa moät haønh vi nhaân linh nhö moät toång theå 3. Lòch Söû tính veà hieän sinh con ngöôøi 2. Nguyeân lyù öu tieân hay nguyeân lyù ñieàu toát caân xöùng 2. 453 . Nhöõng Luaän Chöùng uûng hoä caùc Nhaø Xeùt Laïi phuû nhaän quy taéc Luaân Lyù Tuyeät Ñoái 1. Phaùi xeùt laïi baùc boû qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái A.cuûa Grise. Baûo veä chaân lyù nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái. Baûn chaát cuûa haønh vi nhaân linh nhö moät toång theå 3.

PHUÏ TRÖÔNG I THAÙNH TOÂMA & NHÖÕNG QUI TAÉC LUAÂN LYÙ TUYEÄT ÑOÁI. Boái caûnh hieän sinh cuûa ñôøi soáng luaân lyù 454 . Tính baát khaû ngoä cuûa giaùo huaán trong veritatis Splendor. Vieäc ñònh loaïi luaân lyù nhöõng haønh vi nhaân linh. Nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái baûo veä phaåm giaù baát khaû xaâm phaïm cuûa con ngöôøi vaø chæ ra con ñöôøng höôùng tôùi söï vieân maõn trong Ñöùc Kitoâ. 2. Thieâu chuaån ñeå ñaùnh giaù tình traïng toát hay xaáu cuûa haønh vi nhaân linh 3. PHUÏ TRÖÔNG II ÑÖÙC GIAÙO HOAØNG GIOAN PHAOLOÂ II & NHÖÕNG QUI TAÉC LUAÂN LYÙ TUYEÄT ÑOÁI. CHÖÔNG IV ÑÖÙC TIN KITOÂ GIAÙO vaø ÑÔØI SOÁNG LUAÂN LYÙ CUÛA CHUÙNG TA 1. 1. Söï thieáu maïch laïc giöõa nhöõng thuyeát luaân lyù choái boû söï hieän höõu cuûa nhöõng haønh vi xaáu noäi taïi vôùi nhöõng qui taéc luaân lyù tuyeät ñoái. 5. 4.

caùch soáng ngöôøi Kitoâ höõu vaø Toäi Troïng 3. Nhaän thöùc veà toäi theo Kinh Thaùnh 2 B. neàn taûng ñôøi soáng luaân lyù Kitoâ giaùo. Nhaän thöùc veà Toäi trong truyeàn thoáng Thaàn hoïc Coâng giaùo 2. Phaân bieät Toäi Troïng vaø Toäi Nheï A. Quan nieäm Thaàn Hoïc Coå ñieån veà söï phaân bieät Toäi Troïng vaø Toäi Nheï C. Vaán naïn veà caùc chuaån möïc luaân lyù ñaëc thuø Kitoâ giaùo. Nguoàn goác Kinh Thaùnh vaø Huaán Quyeàn cho söï Phaân bieät giöõa toäi troïng vaø toäi nheï B. Thöïc haønh ñôøi soáng Kitoâ giaùo. Nhöõng cam keát Neàn Taûng. Keát luaän : CHÖÔNG V TOÄI LOÃI VAØ ÑÔØI SOÁNG LUAÂN LYÙ 1. Caùc moái phuùc ñònh roõ nhöõng ñoøi buoäc cuûa tình yeâu Kitoâ giaùo. Vai troø Toäi Loãi trong ñôøi soáng chuùng ta : Con ñöôøng Toäi Loãi daãn ñeán Söï Cheát 455 . Lyù thuyeát choïn löïa neàn taûng vaø söï phaân bieät giöõa Toäi Troïng vaø Toäi Nheï D. 7.2. Ñöùc Gieâsu. Tình yeâu Kitoâ giaùo – nguyeân lyù ñôøi soáng trong Ñöùc Kitoâ 5. YÙnghóa coát loõi cuûa Toäi A. 3. Giao öôcù Pheùp Röûa vaø ôn goiï caù nhaân 4. 6.

ÑEÅ KEÁT LUAÄN CHÖÔNG VI GIAÙO HOÄI NHÖ VÒ THAØY DAÏY LUAÂN LYÙ 1. Neân ñaùp laïi theá naøo ñoái vôùi giaùo huaán luaân lyù cuûa huaán quyeàn ñöôïc ñeà nghò chính thöùc nhöng khoâng baát khaû ngoä ? CHÖÔNG VII ÑÔØI SOÁNG LUAÂN LYÙ KITOÂ GIAÙO VAØ SAÙCH GIAÙO LYÙ GIAÙO HOÄI COÂNG GIAÙO KHAÙI QUAÙT GIAÙO HUAÁN CUÛA SAÙCH GIAÙO LYÙ VEÀ ÑÔØI SOÁNG LUAÂN LYÙ KITOÂ GIAÙO YÙ NGHÓA COÁT LOÕI CUÛA LUAÂN LYÙ TÍNH KITOÂ GIAÙO THEO SAÙCH GIAÙO LYÙ 1. Ñôøi Soáng Luaân Lyù nhö moät noã löïc cuûa Con Ngöôøi ñeå hoaøn toaøn trôû neân nhöõng Con Ngöôøi nhö Loøng Chuùa mong öôùc 2. Coù caùc Giaùo huaán luaân lyù ñaëc thuø ñöôïc giaûng daïy caùch baát khaû ngoä khoâng ? 3. Giaùo Hoäi ñöôïc Thieân Chuùa ban quyeàn vôùi tö caùch laø Meï vaø Thaày Daïy 456 . Quyeàn giaûng daïy vaø muïc vuï trong Giaùo Hoäi: 2. Chuùng ta tuyeät ñoái leä thuoäc vaøo Thieân Chuùa ñeå hoaøn toaøn coù theå trôû neân nhöõng con ngöôøi nhö Loøng Chuùa mong öôùc 3.

Quyeàn vöôït treân con ngöôøi cuûa huaán quyeàn Giaùo Hoäi veà caùc vaán naïn luaân lyù: CHÖÔNG II GIAÙO HOÄI VAØ NHAÄN ÑÒNH VEÀ MOÄT VAØI KHUYNH HÖÔÙNG THAÀN HOÏC LUAÂN LYÙ HIEÄN NAY. Töï do vaø leà luaät: 2. söï duy nhaát cuûa Giaùo Hoäi vaø Maïc Khaûi: 6.4. Ñieàu Chuùng Ta phaûi laøm hoaøn toaøn ñeå trôû neân nhöõng con ngöôøi hoaøn haûo nhö loøng Chuùa mong öôùc CHÖÔNG VIII KHAÙI QUAÙT VEÀ THOÂNG ÑIEÄP "VERITATIS SPLENDOR" CHÖÔNG I ÑÖÙC KITOÂ & CAÂU TRAÛ LÔØI CHO VAÁN NAÏN VEÀ LUAÂN LYÙ 1. môøi goïi moïi ngöôøi ñeán söï hoaøn thieän : 5. Vaán naïn veà yù nghóa Toân Giaùo vaø hieän sinh cuûa ngöôøi thanh nieân: 2. Ñôøi soáng luaân lyù. Quyeàn toái thöôïng cuûa Thieân Chuùa treân traät töï luaân lyù: 3. 1. Löông taâm vaø chaân lyù: 457 . Söï hoaøn thieän cuûa leà luaät nôi Chuùa Gieâsu. Söï lieân keát thieát yeáu giöõa vieäc tuaân giöõ caùc giôùi raên vaø söï soáng ñôøi ñôøi: 4.

söï hieäp nhaát baát khaû phaân ly cuûa ñöùc tin vaø luaân lyù 3. Moái töông quan giöõa vieäc toân troïng phaåm giaù con ngöôøi vaø vieäc töø choái daán thaân vaøo caùc haønh vi xaáu töï baûn chaát 4. Söï ñoùng goùp cuûa caùc nhaø thaàn hoïc luaân lyù 6. Tuyeät ñoái caàn ñeán aân suûng cuûa Thieân Chuùa ñeå soáng moät ñôøi soáng ngay chính veà luaân lyù 5. Moái töông giao.3. Haønh vi luaân lyù: Phaàn III Chöông VIII SÖÏ THIEÄN LUAÂN LYÙ CHO ÑÔØI SOÁNG GIAÙO HOÄI VAØ THEÁ GIÔÙI 1. Moái töông quan giöõa töï do caù nhaân vaø chaân lyù 2. Choïn löïa cô baûn vaø caùc loaïi thaùi ñoä öùng xöû ñaëc thuø : 4. Traùch nhieäm cuûa caùc Giaùm Muïc PHAÀN KEÁT 458 .