P. 1
medjunarodna - esejska pitanja

medjunarodna - esejska pitanja

|Views: 63|Likes:
Published by Adi Kadić
medjunarodna eseji - EFSA
medjunarodna eseji - EFSA

More info:

Published by: Adi Kadić on Jan 08, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

07/30/2013

pdf

text

original

Svjetska trgovinska organizacija (WTO

)
Inicijativa SAD za formiranje ITO - Međunarodne trgovinske organizacije; 1947. godina - carinski pregovori 23 zemlje; Opšti sporazum o carinama i trgovini (GATT ‘47): carinske koncesije + trgovinska pravila; “Havanska povelja” o osnivanju ITO nije ratifikovana - ostao je samo GATT, kao privremeni sporazum; Gotovo 50 godina funkcionisanja privremenog sporazuma GATT ’47 (1947-1995.); GATT – set pravila, forum za pregovore i “sud” za trgovinske sporove; osam rundi multilateralnih trgovinskih pregovora; Kraj 80-tih godina – izmijenjene okolnosti u svjetskoj privredi: enorman porast trgovine robom, porast trgovine uslugama, porast FDI, dominacija TNC, globalizacija; neadekvatnost GATT-ovih pravila u području poljoprivrede, trgovine tekstilom, te rješavanju sporova; posustajanje multilateralizma; Cilj WTO: Razvijanje cjelovitog, funkcionalnog i trajnog multilateralnog trgovinskog sistema usmjerenog na smanjivanje carina i drugih trgovinskih barijera i eliminisanje diskriminacije u međunarodnoj trgovini. Osnovni principi WTO:  nediskriminacija;  klauzula najpovlaštenije nacije;  klauzula nacionalnog tretmana; eliminacija necarinskih barijera; snižavanje i konsolidacija carinskih tarifa; poseban tretman zemalja u razvoju;

  

Klauzula najpovlaštenije nacije (MFN clause) Ukoliko jedna članica WTO odobri drugoj članici bilo kakve povlastice u pogledu plaćanja ili obračunavanja dažbina pri uvozu ili izvozu, dužna je da isti tretman obezbijedi svim drugim članicama.  klauzula sa najjačim pravnim dejstvom;  princip nediskriminacije i multilateralizma; Klauzula nacionalnog tretmana (u GATT-u) Strana roba koja je ocarinjena ne može biti u pogledu poreza i drugih taksi stavljena u lošiji položaj od istovrsne domaće robe. Klauzula se primjenjuje za robu, usluge, prava intelektualne svojine i investitore.

Carinska i necarinska zaštita:    carinska tarifa je jedini dozvoljeni instrument zaštite; pregovori o snižavanju carina i njihovom vezivanju na određenom nivou; smanjivanje, eliminacija ili tarifikacija kvantitativnih restrikcija i drugih necarinskih barijera kao što su diskriminatorni porezi, visoke uvozne takse, arbitrarna carinska osnovica, diskriminatorna državna trgovina, izvozne subvencije itd.;

Poseban tretman zemalja u razvoju:     ne zahtijeva se reciprocitet u snižavanju trgovinskih barijera; mogućnost korištenja kvantitativnih restrikcija u svrhu privrednog razvoja; fleksibilnost u određivanju carinskih stopa; tehnička pomoć;

Aktivnosti WTO:  administriranje WTO sporazumima;  forum za trgovinske pregovore;  rješavanje trgovinskih sporova;  monitoring nacionalnih trgovinskih politika;  tehnička pomoć zemljama u razvoju;  saradnja sa drugim međunarodnim organizacijama; Razlike između GATT i WTO     GATT je (pravno gledano) nastao kao sporazum privremenog karaktera, dok WTO podrazumijeva stalne obaveze članica; GATT je sporazum, dok je WTO organizacija sa stalnim organima; GATT obuhvata pravila za međunarodnu trgovinu robom, dok WTO reguliše međunarodnu trgovinu robom, uslugama i pravima intelektualne svojine; u okviru GATT-a postojali su plurilateralni sporazumi (za poljoprivredne i tekstilne proizvode), dok su sporazumi u okviru WTO multilateralni i obavezujući za sve članice;

10 osnovnih prednosti WTO sistema:  doprinos održanju mira,  rješavanje sporova,  “vladavina prava”,  slobodnija trgovina smanjuje životne troškove,  veći izbor proizvoda i veći kvalitet,  trgovina povećava dohotke,  trgovina podstiče ekonomski rast,  osnovni principi povećavaju efikasnost,  vlade se štite od lobiranja,  podrška vladama u liberalizaciji eksternog sektora.

 nacionalni dohodak (NI). I – privatne investicije. ali ne i cijena tinte korištene za štampanje knjige). GDP = GNP – plaćanje iz inostranstva za faktore + plaćanje faktorima porijeklom iz stranih zemalja Slučaj zatvorene ekonomije: . kapital i prirodni resursi) jedne zemlje u datom vremenskom periodu. G – državna potrošnja. . Y=C+I+G C – lična potrošnja. cijena knjige. s tim da je potrebno izvršiti korekciju njegove vrijednosti: NI = GNP – amortizacija – indirektni porezi Nacionalni dohodak (NI) je dohodak koji su zaradili nacionalni faktori proizvodnje odnosno njihovi vlasnici. GNP je osnovna mjera outputa u makroekonomskoj analizi i često se koristi kao jedna od mjera nacionalnog dohotka.Nacionalni dohodak je jednak vrijednosti proizvodnje. Kako bi se izbjeglo dvostruko računanje.  nacionalni dohodak.  raspoloživi dohodak (DI). Bruto domaći proizvod (GDP) mjeri finalnu vrijednost svih proizvoda i usluga koji su proizvedeni unutar jedne zemlje (bilo nacionalnim bilo stranim faktorima proizvodnje) u datom vremenskom periodu.Jednačina opšte ravnoteže: . Osnovne makroekonomske kategorije:  bruto nacionalni proizvod (GNP )  bruto domaći proizvod (GDP).  troškove. Bruto nacionalni proizvod (GNP) je vrijednost svih finalnih proizvoda i usluga proizvedenih faktorima proizvodnje (rad. samo finalni proizvodi a ne i intermedijarni proizvodi uključeni su u GNP (npr.Sistem nacionalnih računa Nacionalni računi mjere:  proizvodnju. itd.

IM Y = C + I + G + CA C – lična potrošnja. kada je izvoz jednak uvozu. neto potrošnja stranaca na domaće proizvode i usluge. IM – uvoz.Lična potrošnja: potrošnja rezidenata. Tekući račun platnog bilansa je u ravnoteži (jednak 0). I – privatne investicije.Slučaj otvorene ekonomije: Jednačina opšte ravnoteže: Y = C + I + G + (EX – IM) CA = EX . 2. 3. G – državna potrošnja. Četiri oblika potrošnje: 1.Državna potrošnja: potrošnja vlade na proizvode i usluge (bez transfera). EX – izvoz. 4. CA – bilans tekućeg računa ili neto izvoz.Bilans tekućeg računa: neto izvoz tj.Investicije: potrošnja preduzeća na postrojenja i opremu. proizvodnja jednaka potrošnji i štednja jednaka investicijama: CA = EX – IM CA = Y – A CA = S – I .

 uvoz usluga. ali može i u kraćem periodu). Kreditne transakcije formiraju ponudu deviza. Čine ga račun robe i usluga. tekuće i kapitalne transakcije.  dohoci od investiranja u inostranstvu (kamate.  jednostrane transakcije iz inostranstva (pokloni iz inostranstva. .. Debitne transakcije su:  uvoz robe. (Nova def. pomoć stranih vlada i sl. autonomne i kompenzatorne transakcije. uključujući i ona koja su privremeno u inostranstvu. kapitalni račun i finansijski račun.) “Platni bilans je statistički iskaz koji obuhvata transakcije između rezidenata i nerezidenata za određeni vremenski period.Platni bilans (POJAM I STRUKTURA) Platni bilans je sistematizovan pregled svih ekonomskih transakcija između rezidenata jedne zemlje i nerezidenata u određenom vremenskom periodu (najčešće u periodu od jedne kalendarske godine. dividende. unilateralne (jednostrane) i bilateralne (dvostrane) transakcije.” Vrste transakcija:      kreditne i debitne transakcije.)  strane investicije (priliv kratkoročnog i dugoročnog kapitala iz inostranstva) Debitne transakcije dovode do plaćanja strancima.  izvoz usluga.. Pod rezidentima se podrazumijevaju pravna lica . račun primarnog dohotka. te fizička lica koja imaju svoje prebivalište u datoj zemlji.kompanije i institucije. Kreditne transakcije su:  izvoz robe.). koja imaju svoje sjedište u datoj zemlji (ali isključujući lokalne afilijacije stranih korporacija). Debitne transakcije formiraju tražnju za devizama. Kreditne transakcije dovode do naplata iz inostranstva (od stranaca). račun sekundarnog dohotka. privatne i zvanične transakcije.

on pokazuje da li je zemlja neto dužnik ili neto kreditor inostranstva.. transferi osiguranja i reosiguranja. TEKUĆI RAČUN: Bilans robe i usluga (izvoz i uvoz robe i usluga):  Trgovinski bilans  Bilans usluga (transportne usluge. Bilans međunarodne zaduženosti pokazuje međunarodnu investicijsku poziciju zemlje. reparacije. dividende. reinvestirana dobit od investicije.) Jednostrani transferi:  Privatni transferi (doznake radnika. nefinansijsku i eventualno neopredmećenu imovinu. komunikacijske usluge. Platni bilans bilježi promjene međunarodnih obaveza i potraživanja u toku jedne godine. neto (kamate.. pomoć data stranim vladama i sl. STRUKTURA PLATNOG BILANSA: PLATNI BILANS TEKUĆI RAČUN KAPITALNI RAČUN FINANSIJSKI RAČUN 1. a obuhvata sva sredstva i obaveze (aktivu i pasivu) određene zemlje prema inostranstvu. usluge osiguranja i reosiguranja. jednostrane transakcije u inostranstvo (pokloni stranim rezidentima.. Bilans međunarodne zaduženosti naziva se još i bilans neto imovinske pozicije.  odlivi po osnovu dohodaka od investiranja iz inostranstva. finansijske usluge i ostale poslovne i vladine usluge) Dohodak od investiranja. razvojna pomoć. KAPITALNI RAČUN: Obuhvata transakcije koje proizilaze iz netržišnih aktivnosti i koje se odnose na neproizvedenu.). . građevinske usluge.) 2. Platni bilans je bilans tokova (odnosi se na vremenski period). a ne njihovo stanje na početku i na kraju posmatranog perioda.)  Zvanični (državni) transferi (penzije. donacije.. dok je bilans međunarodne zaduženosti bilans stanja (odnosi se na određeni momenat).  investicije rezidenata u inostranstvo (odliv kratkoročnog i dugoročnog kapitala)..

vrste:  portfolio investicije (obveznice. oprosta duga od strane kreditora. Statističke greške i propusti: Ukupne kreditne i debitne transakcije se ne podudaraju kako je očekivano. itd.Transferi u okviru kapitalnog računa sastoje se od transfera vlasništva na stalnim (kapitalnim) sredstvima.  konvertibilne valute.  direktne investicije (kada rezidenti jedne zemlje steknu kontrolu . dok se odlivi registruju kao debitne (negativne) transkcije.. Uključuje privatne kapitalne transakcije. bankovni krediti. Službena rezervna sredstva: sastoje se od finansijskih sredstava koje drži i kojima raspolaže centralna banka.  specijalna prava vučenja (SPV). zemlja ima deficit. autorskih prava itd.). Prilivi se registruju kao kreditne (pozitivne) transakcije. međunarodno kretanje zajmova i investicija. u suprotnom slučaju ima suficit. procijenjenih iznosa doznaka iz inostranstva u obliku kapitalnih dobara. transfera fondova povezanih sa nabavkom ili raspolaganjem stalnim sredstvima. službena rezervna sredstva uključuju sljedeće:  monetarno zlato. zvanične kapitalne transakcije i statističke greške i propuste. Finansijski račun čine tokovi investicija i promjene međunarodnih rezervi. Privatne kapitalne transakcije: pokazuju prilive i odlive kapitala tj.  veliki broj transakcija ne bude registrovan. Najčešći izvor grešaka su kratkoročne kapitalne transakcije . 3. uvijek postoji neko neslaganje iz različitih razloga:  podaci o transakcijama su iz različitih izvora.  rezervnu poziciju kod IMF-a.. ako se monetarne rezerve zemlje smanjuju ili ako ona posuđuje od stranih centralnih banaka. special drawing rights (SDR). kućne potrepštine). procjene transfera migranata u nenovčanom obliku (automobili. eng. oprema.vlasništvo od 10% i više – u kompaniji u drugoj zemlji). depoziti. FINANSIJSKI RAČUN: Finansijski račun obuhvata transakcije po osnovu promjene vlasništva nad finansijskom aktivom i pasivom između rezidenata i nerezidenata.

cjenovno) notiranje. Devizni kurs predstavlja cijenu jedinice strane valute izraženu u domaćoj valuti. r . ER = 2 BAM/EUR Indirektno (količinsko) notiranje: 1 BAM(KM) = 0. Kurs po indirektnoj notaciji je recipročna vrijednost kursa po direktnoj notaciji: ER’ = 1 / ER ER’ = 1 / (2 BAM/EUR) = 0. . Notiranje:   direktno (normalno. Devizni kurs pokazuje koliko jedinica domaće valute treba izdvojiti za jedinicu strane valute. indirektno (količinsko) notiranje.POJAM.exchange rate) predstavlja cijenu jedne valute izraženu u drugoj valuti.NOTIRANJE I FUNKCIJE DEVIZNOG KURSA Definicija: Devizni kurs (ER. već mjerilo cijena – sredstvo u kojem se izražavaju cijene svih drugih roba. Drektno (normalno. 51129 EUR ) Kurs pokazuje koliko eura vrijedi 1 KM. cjenovno) notiranje: 1 EUR = 2 BAM(KM) (1 EUR = 1.50 EUR (1 BAM = 0. 95583 BAM) Kurs pokazuje koliko KM vrijedi 1 euro. domaća valuta nije roba.50 EUR/BAM Na domaćem deviznom tržištu:   strana valuta je roba i ima svoju cijenu – devizni kurs. pokazuje broj jedinica strane valute potreban da se kupi jedinica domaće valute. 95583 BAM/EUR (BAM po EUR) – iznos domaće valute potreban za kupovinu jedinice strane valute. 1. pokazuje broj jedinica domaće valute potreban da se kupi jedinica strane valute.

.  jednostrani transferi iz inostranstva. Ponuda deviza: Ponuda deviza dolazi od aktivnih (kreditnih) stavki platnog bilansa tj. obaveza zemlje da izvrši određena plaćanja prema inostranstvu:  uvoz robe.  jednostrani transferi u inostranstvo. FORMIRANJE I KRETANJE DEVIZNOG KURSA Devizni kurs se formira na deviznom tržištu pod uticajem ponude i potražnje za devizama i efektivnim stranim valutama.  plaćanja inostranstvu po osnovu prihoda od investiranja. Ravnotežni (realni) devizni kurs – kurs pri kojem su ponuda i potražnja deviza jednake i koji “čisti” tržište. jer sa rastom deviznog kursa raste ponuda deviza. Kriva ponude deviza ima pozitivan nagib (rastuća je).  izvoz usluga. Potražnja za devizama: Potražnja za devizama dolazi od pasivnih (debitnih) stavki platnog bilansa tj. plaćanja inostranstva prema zemlji:  izvoz robe. Devizni kurs služi kao instrument za prilagođavanje privrede. Kriva potražnje za devizama ima negativan nagib (opadajuća je).  odliv kapitala.  prihodi od investiranja.Valuta koja predstavlja robu (valuta kojom se trguje) naziva se osnovna ili referentna valuta Valuta u kojoj se iskazuje cijena referentne valute naziva se valuta notiranja. jer omogućava upoređivanje cijena robe i usluga proizvedenih u različitim zemljama i konverziju vrijednosti. jer varira obrnuto sa deviznim kursom. Devizni kurs je značajan faktor investicionog odlučivanja. Funkcije deviznog kursa:    Devizni kurs ima ključnu ulogu u međunarodnoj trgovini.  uvoz usluga.  priliv kapitala.

podstiče racionalnu alokaciju nacionalnih resursa i pokazuje nivo konkurentnosti privrede Nerealan devizni kurs . negativno – dovodi do prelijevanja nacionalnog dohotka u inostranstvo Dvije komponente valute u sistemu fiksnih kurseva:  valutni paritet  kupovna snaga Valutni paritet – odnos valute prema konvencionalno izbranom zajedničkom imenitelju (nekada je to bilo zlato. to je vrijednost valute koju zemlja deklariše prema inostranstvu tj. Termini depresijacija i devalvacija odnosno apresijacija i revalvacija se često koriste kao sinonimi. danas često dolar ili dr.). sve dotle dok se takav kurs može održavati.vodi neekonomskoj alokaciji nacionalnih resursa i neekonomskoj raspodjeli nacionalnog dohotka Precijenjena valuta . vanjska vrijednost valute Kupovna snaga valute (robni paritet) .jačanje valute .  depresijacija i devalvacija . to je stvarna odnosno unutrašnja vrijednost valute U sistemu promjenljivih kurseva vanjska vrijednost i unutrašnja vrijednost valute su jednake. a kurs je uvijek realan.  apresijacija i revalvacija . podstiče uvoz i pretjeranu potrošnju i omogućava nacionalnoj privredi da živi iznad svojih mogućnosti. djeluje inflatorno Potcijenjena valuta – “pojeftinjuje” domaću robu za strance i podstiče izvoz i alokaciju resursa u izvozne industrije.vrijednost valute izražena u količini robe koja se može kupiti za jedinicu date valute.KM / € D Potražnja za € S Ponuda € Devizni kurs (izražen u KM za €) E 2 Iznos inozemne valute € Realan (ravnotežan) devizni kurs .slabljenje valute.“pojeftinjuje” uvoz. ali zapravo to nisu.

Depresijacija – stvarno smanjenje vrijednosti valute. depresira Ako devizni kurs pada.  horizontalni tok (banke – banke. strana valuta slabi – depresira. Osnovni uslov za funkcionisanje: eksterna konvertibilnost valute. Razlog za postojanje deviznog tržišta je u postojanju različitih nacionalnih valutnih sistema. dok se termini devalvacija i revalvacija vežu za sistem fiksnih deviznih kurseva. Devizno tržište čine tri toka deviznih sredstava (dva toka unutar nacionalne privrede i jedan tok izvan):  vertikalni tok (banke – klijenti). strana valuta jača tj. potrebno je manje jedinica domaće valute za jedinicu strane valute. a domaća valuta jača – apresira POJAM.Depresijacija i apresijacija su termini koji se vežu za sistem fluktuirajućih kurseva. Osnovna funkcija je konverzija valuta za potrebe obavljanja međunarodne trgovine i međunarodnog investiranja. Devizno tržište je najveće finansijsko tržište u svijetu. VRSTE I FUNKCIJE DEVIZNOG TRŽIŠTA Definicija: Devizno tržište je institucija tržišne privrede u okviru koje se u organizovanim i definisanim uslovima odvija promet deviza. domaći međubankarski tok).  tok sa inostranstvom Vertikalni tok: IZVOZNIK BANKA 1 BANKA UVOZNIK BANKA 2 BANKA 3 Horizontalni tok: . a domaća valuta slabi tj. potrebno je više jedinica domaće valute za jedinicu strane valute. apresira. povećanje vanjske vrijednosti valute Ako devizni kurs raste. smanjenje unutrašnje vrijednosti valute Apresijacija – stvarno povećanje vrijednosti valute. povećanje unutrašnje vrijednosti valute Devalvacija – formalno smanjenje vrijednosti valute. smanjenje vanjske vrijednosti valute Revalvacija – formalno povećanje vrijednosti valute.

investicioni fondovi i dr. elektronsko SUBJEKTI I POSLOVI DEVIZNOG TRŽIŠTA U subjekte deviznog tržišta ubrajamo: poslovne banke – dominantan subjekat deviznog tržišta kompanije – devizne transakcije u cilju prodaje/kupovine robe.intervencija iz monetarnih rezervi u cilju stabiliziranja kursa (kada devizni kurs neke valute dostigne gornju ili donju intervencionu tačku) .) centralna banka:  obavlja transakcije službenim međunarodnim rezervama. obaveza kupca da kupi ili proda određeni iznos deviza na budući termin.Vrste deviznog tržišta promptno devizno tržište (spot market).  osnovni zadatak . gotovo savršeno konkurentno (izuzimajući intervencije centralnih banaka).ugovori čija realizacija dospijeva po proteku dva radna dana nakon zaključenja. usluga i sredstava brokeri i dileri nebankarske finansijske institucije (penzioni fondovi. intertemporalno – u funkciji je 24 sata na dan. osiguravajuće kompanije. najveće finansijsko tržište u svijetu. Ostale funkcije:  omogućava formiranje realnog deviznog kursa  omogućava veću samostalnost i efikasnost poslovanja kompanija.  ukazuje na platnobilansnu situaciju i na taj način pomaže državnim organima da vode adekvatnu monetarnu i platnobilansnu politiku  predstavlja vezu preko koje se odvija međunarodno kretanje kapitala  omogućava osiguranje od kursnog rizika Karakteristike:         međubankarsko ili “over-the-counter” (OTC) tržište. Funkcije deviznog tržišta    Osnovna funkcija deviznog tržišta je da omogući odvijanje međunarodne trgovine i investiranja putem konverzije valuta. terminsko devizno tržište (forward market). najlikvidnije tržište. decentralizovano. interlokalno – geografski disperzirano. terminski ugovori .

veća je provizija) Poslovi i instrumenti na deviznom tržištu: arbitražni poslovi. Dvije osnovne komponente sistema: valutni paritet i kupovna snaga. ali su to manipulisane veličine. Stabilizacija deviznog kursa vrši se uticajem na ponudu i potražnju deviza .  modalitet sa punom konvertibilnošću nacionalne valute (valutni paritet = kupovna snaga) Precijenjena valuta: valutni paritet > kupovna snaga Precijenjenost valute ispravlja se devalvacijom – smanjenjem valutnog pariteta.Poslovanje na deviznom tržištu: Prodajni kurs – ask rate – viši kurs. srednji kurs – midpoint rate – prosjek između prodajnog i kupovnog kursa. ročnice. Fiksni devizni kurs je odraz ponude i potražnje deviza. SDR) Danas karakterističan za male nedovoljno razvijene zemlje. a danas obično na ± 2. špekulativni poslovi. Marža dnevnih oscilacija bila je nekada ograničena na ± 1%. devizne zamjene. promjene ekonomskih uslova veća. kupovni kurs – bid rate – niži kurs. Potcijenjena valuta: . i dr. [(prodajni kurs – kupovni kurs)/prodajni kurs] x 100 Na veličinu provizije utiče obim trgovanja ili aktivnost tržišta (obrnuto proporcionalno). Domaća valuta se veže za “monetarno sidro”:  zlato  svjetsku valutu  korpu valuta (npr. razlika – bid/ask spread – provizija posrednika za preuzimanje rizika u trgovini. Modaliteti fiksnog deviznog kursa:  modalitet sa nekonvertibilnošću nacionalne valute. varijabilnost deviznih kurseva (proporcionalno) i percipirani ekonomski/politički rizik (proporcionalno – što je nesigurnost zbog rizika političke nestabilnosti. veće inflacije. Oscilacije deviznog kursa oko pariteta su ograničene. poslovi pokrivanja.pasivna ili aktivna intervencija. SISTEM FIXNIH DEVIZNIH KURSEVA Fiksni devizni kurs – cijena strane valute izražena u domaćoj valuti u jednom fiksnom iznosu. opcije.25%.

Kako se devizni kurs održava na fiksnom nivou? Pasivna stabilizacija deviznog kursa – zlatni standard Aktivna stabilizacija deviznog kursa – Bretonvudski sistem i savremeni monetarni sistem Pasivna stabilizacija deviznog kursa:    kovnički paritet valuta u zlatu. Današnja praksa fiksnih deviznih kurseva prihvata mogućnost češće izmjene deviznog kursa.valutni paritet < kupovna snaga Potcijenjenost valute ispravlja se revalvacijom – povećanjem valutnog pariteta. (smanjenje deviznokursnog rizika). “uvozna inflacija” SISTEM FLUKTUIRAJUCIH DEVIZNIH KURSEVA I KOMBINOVANE VARIJANTE . interval ograničen “zlatnim tačkama” Aktivna stabilizacija deviznog kursa: Režim fiksnog deviznog kursa preovladavao je na međunarodnoj sceni u doba zlatnog i zlatno-deviznog standarda. Nakon sloma zlatno-deviznog standarda. prenošenje inflacije iz inostranstva tzv. primat preuzimaju fluktuirajući režimi i režimi koji se odlikuju ograničenom fleksibilnošću.). ne obezbjeđuje uravnoteženje platnog bilansa. potreba za većim monetarnim rezervama. Prednosti: sigurnost i predvidivost. sve do sloma Bretton-Woods-kog monetarnog sistema (1973. Nedostaci: nacionalnu ekonomsku politiku podređuje potrebi održanja datog deviznog kursa. fiksna cijena zlata.

valuta ne može biti ni precijenjena ni potcijenjena. smanjuju potrebu za monetarnim rezervama i restrikcijama. eliminišu špekulacije i valutne krize.Vrijednost deviznog kursa se određuje na deviznom tržištu na nivou koji izjednačava ponudu i potražnju deviza bez intervencije centralnih monetarnih vlasti. Nedostaci:  nesigurnost i neizvjesnost . neusklađenost makroekonomskih politika. KOMBINOVANI SISTEMI DEVIZNIH KURSEVA Sistem rukovođeno fleksibilnih deviznih kurseva: Sistem deviznog kursa u kojem se devizni kurs stabilizuje na određenom nivou uz intervenciju monetarnih vlasti uz otvorenu mogućnost njegove promjene. argument izolacije . devizni kurs je uvijek realan. “Dirty float”. uklanjaju konflikt između domaćih i vanjskih ciljeva makroekonomske politike. to će dovesti do promjene deviznog kursa. uravnotežuju platni bilans. Faktori koji uzrokuju jake varijacije u deviznim kursevima:    porast međunarodnog kretanja kapitala.nepostojanje uvozne inflacije. Prednosti:        omogućuju veću slobodu u vođenju monetarno-kreditne politike.velika odstupanja kurseva u kratkom razdoblju. Karakteristike sistema: . što destimuliše međunarodnu trgovinu i investicije. Privreda se prilagođava varijacijama kursa nacionalne valute uz održavanje relativno stabilnih cijena i dohotka u zemlji. Ako dođe do promjene u međunarodnoj razmjeni.time lag između promjene deviznog kursa i reakcije izvoza i uvoza. Devizni kurs je uvijek realan.  nedovoljna efikasnost u djelovanju na platni bilans . Ne postoji unaprijed određen paritet. strukturalne karakteristike deviznih tržišta (očekivanja).

U ovom sistemu se dozvoljavaju periodične izmjene valutnog pariteta u skladu sa kretanjem izabranih deviznokursnih indikatora (nivo cijena. Kretanje kursa u vidu minidevalvacija. Sistem višestrukih deviznih kurseva: . stanje tekućeg bilansa). Centralna banka interveniše ukoliko se kurs približi donjoj ili gornjoj granici utvrđenog koridora. Karakteristike sistema su:  manje destruktivan za privredu zbog kontinuiranih promjena pariteta.  prilagođavanja su bezbolnija Sistem klizajućih deviznih kurseva (crawling peg): Oscilacije kursa oko pariteta ±2-3%.  manje podstiče valutne špekulacije. izvozne preformanse.  smanjuje potrebe privrede za akumulacijom monetarnih rezervi. monetarne rezerve. Sistem deviznih kurseva sa pokretnim koridorom (crawling band): Vrijednost valute oscilira oko utvrđenog pariteta koji se povremeno prilagođava u skladu sa kretanjem fundamentalnih makroekonomskih veličina.  manje podstiče valutne špekulacije. Centralna banka nema obavezu da interveniše na deviznom tržištu kada se devizni kurs približi donjoj ili gornjoj granici koridora.  smanjuje potrebe privrede za akumulacijom monetarnih rezervi. Karakteristike sistema su:  manje destruktivan za privredu zbog kontinuiranih promjena pariteta. Sistem deviznih kurseva sa monitoring koridorom (monitoring band): Vrijednost valute oscilira oko utvrđenog pariteta koji se povremeno prilagođava u skladu sa kretanjem fundamentalnih makroekonomskih veličina.  smanjuje se potreba za akumuliranjem monetarnih rezervi u odnosu na sistem fiksnih deviznih kurseva. nacionalna privreda uživa veću slobodu. Okvir oscilacija oko pariteta je ±10% ili ±15%.

sredstvo rezervi. Zlatni standard svoje zacetke vuce iz upotrebe zlatnog kovanog novca kao stredstva razmjene. što je uticalo na tokove robe i usluga (tekući račun platnog bilansa). sredstvo za određivanje valutnih pariteta. godine kada je britanski parlament ukinuo dugogodisnja ogranicenja na izvoz zlatnog kovanog novca i zlatnih poluga te zemlje. konvertibilnost valuta u zlato. sredstvo za poravnanje međunarodnih računa. sloboda izvoza i uvoza zlata. npr.mjerila vrijednosti i sredstva pohrane vrijednosti. Varijante: . Karakteristike sistema:        vezanost valuta u zlato (valutni paritet definisan u zlatu kao sadržaj zlata u svakoj valuti). Različite vanjskotrgovinske transakcije obračunavaju se po različitim kursevima. koje određuju monetarne vlasti. . Sistem je povezan sa uvođenjem devizne kontrole i deviznih ograničenja.U ovom sistemu pored jednog oficijelnog kursa.mehanizam cijena. ZLATNI STANDARD Razdoblje zlatnog standarda izmedju 1870. postoje dva ili više deviznih kurseva. uvoz po višem deviznom kursu. S obzirom na britansku dominaciju u medjunarodnoj trgovini i visoku razvijenost njenih finansijskih institucija. ostali ekonomski ciljevi podređeni održavanju eksterne ravnoteže i konvertibilnosti valute u zlato. fiksni devizni kursevi (kretanje u uskom rasponu između zlatnih tačaka). a izvoz po nižem. Zlatni standard kao legalna institucija postoji od 1819.“čisti” zlatni standard (gold standard) 1870-1914. godine većina zemalja je prihvatila zlatnu podlogu i konvertibilnost svojih valuta u zlato Zlato je predstavljalo– sredstvo plaćanja. i 1914. temeljilo se na idejama o medjunarodnoj makroekonomskoj politici.cijene i nadnice su se prilagođavale količini novca (zlata) u opticaju.tok kovanica. . fleksibilnost cijena i nadnica .zlatno-devizni standard (goldexchange standard) 1922-1931. fiksna zvanična cijena zlata – obaveza centralnih banaka da kupuju i prodaju zlato po fiksnoj cijeni.London je postao svjetski finansijski centar. Oko 1870. Sastav zlatnog standarda sadrzi mocan automatski mehanizam za osiguravanje vanjske ravnoteze.

porast učešća deviza u strukturi monetarnih rezervi. mogućnost zemalja velikih proizvođača zlata da utiču na makroekonomsku politiku u svijetu. .Nestašica zlata – raskid direktne veze između rezervi zlata i novčane mase u zemlji. Nedostaci zlatnog standarda:      primat eksterne ravnoteže – podređivanje interesa ekonomskog razvoja ravnoteži platnog bilansa. za deficitne zemlje deflatorno prilagođavanje – smanjenje dohotka i povećanje nezaposlenosti. nemogućnost korištenja monetarne politike za suzbijanje nezaposlenosti. eksterna ravnoteža gubi prioritet. Zlatno-devizni standard:       zlato i britanska funta.Zlatno-devizni standard.Restauracija zlatnog standarda u 20-tim godinama. visoka cijena eksterne ravnoteže . . .Ograničena konvertibilnost valuta u zlato.deflatorni način uravnoteženja platnog bilansa. 1752.Nakon Prvog svjetskog rata – fluktuirajući kursevi. . fiskalna disciplina – nemogućnost štampanja novca u clju finansiranja budžetskog deficita (izuzev prodajom državnih obveznica privatnim subjektima).Dva mehanizma za održavanje eksterne ravnoteže:  automatski mehanizam prilagođavanja preko cijena  stroga “pravila igre” Automatski mehanizam . nestabilnost. stabilni devizni kursevi.Nova pravila igre. hiperinflacije. ograničena ponuda zlata – rast svjetske ekonomije mora biti praćen rastom svjetske ponude zlata.) Kretanje zlata od deficitnih ka suficitnim zemljama. međunarodna monetarna saradnja. nepostojanje potpunog zlatnog pokrića. u praksi centralne banke nisu dosljedno poštovale pravila igre .inflatorno-deflatorni metod prilagođavanja:  priliv zlata povećavao je cijene  odliv zlata smanjivao je cijene Suština mehanizma zasnovana na kvantitativnoj teoriji novca (škotski filozof David Hume. kasnije i dolar. . nepoštivanje “pravila igre”. Velika Britanija i SAD – centri međunarodnog monetarnog sistema. Prednosti zlatnog standarda:     automatsko uspostavljanje ravnoteže platnog bilansa. .

Finansijska moć se od Velike Britanije definitivno “preselila” u SAD.  danas 187 članova.u određenim tačkama postignut je kompromis.  prvobitno 30 članova. Keynesov plan i Whiteov plan . Slom zlatnog standarda:   Velika ekonomska kriza (1929-31. “bretonvudski blizanci” – glavne međunarodne finansijske institucije savremenog svijeta:  Međunarodni monetarni fond (IMF .  svrha: pomoć u dugoročnom finansiranju razvoja. 30-te godine .  naglasak na kratkoročnoj makroekonomskoj stabilizaciji. godine u BretonVudsu (ljetovalište Bretton-Woods u New Hampshire.  Međunarodna banka za obnovu i razvoj (IBRD – International Bank for Reconstruction and Development). Međunarodni monetarni fond:  sfera monetarnih odnosa. IDA.  članica grupe Svjetske banke (WB – World Bank: IBRD. IFC.). smanjenja svjetskih robnih i investicionih tokova BRETONVUDSKI SISTEM Osnivanje međunarodnih finansijskih institucija pod okriljem OUN . Zahvaljujući ekonomskoj i političkoj snazi SAD. Whiteov plan je platnobilansne neravnoteže vidio samo kao problem deficitnih zemalja. USA). Dogovoren novi monetarni poredak koji treba da uredi i upravlja monetarnim odnosima između nezavisnih država. protekcionizma. Karakteristike Bretonvudskog sistema:  zlatno-dolarski standard – dolar preuzima istu ulogu kao zlato u zlatnom standardu.1944. danas 187 članova. MIGA).International Monetary Fund). Međunarodna banka za obnovu i razvoj:  razvojna sfera.period dezintegracije svjetske privrede. . sporazum se na kraju uglavnom zasnivao na Whiteovom planu. ekonomskih kriza.

devalvacija dozvoljena samo u slučaju fundamentalne neravnoteže platnog bilansa i uz odobrenje IMF-a. – “glad” za dolarom i nestašica dolara. podsticanje ekspanzije i uravnoteženog rasta međunarodne trgovine.      konvertibilnost dolara u zlato po fiksnoj cijeni (35$ za uncu).  nedovoljna međunarodna likvidnost. valutni pariteti definisani u dolaru.  odbijanje SAD da primijene metode prilagođavanja (restriktivne politike).neadekvatnost sistema:  fiskalna politika – jedan instrument za dva cilja. Eksterni uzroci:  interna i eksterna neravnoteža SAD uzrokovana brzim rastom budžetske potrošnje i monetarne ponude.  teret prilagođavanja na deficitnim zemljama. SAD prisvajaju emisionu dobit. sistem međunarodnih plaćanja zasnovan na dolaru. Uzroci sloma Bretonvudskog sistema: Interni uzroci . sistem fiksnih deviznih kurseva: oscilacije ± 1% oko pariteta. Trajanje Bretonvudskog sistema dijeli se na dva glavna perioda:   period 1944-1958. jedina valuta sa zlatnom podlogom). – prezasićenost dolarom. velike kupovine zlata i drugih valuta. Ciljevi IMF:      unapređenje međunarodne monetarne saradnje. monetarno sidro. unapređenje stabilnosti deviznih kurseva. uspostavljanje multilateralnog sistema plaćanja i eliminacija deviznih restrikcija.  vezanost za ekonomski i politički položaj SAD i za dolar. valuta intervencije. Teorija optimalnog valutnog područja i praksa monetarnog integrisanja .  špekulacije o vrijednosti dolara u odnosu na zlato i druge valute. period 1959-1971. dolar – svjetska valuta (ključna rezervna valuta. obaveza intervencija na deviznom tržištu u cilju održavanja kursa unutar dozvoljenih margina. pomoć zemljama u korekciji platnobilansne neravnoteže uz upotrebu resursa IMF-a. da ne bi došlo do smanjenja outputa i zaposlenosti.

uslovi za ostvarivanje optimalnog valutnog područja:  veća mobilnost radne snage i kapitala.  manji broj zemalja unutar područja. Teorija optimalnog valutnog područja – Robert Mundell (1961.  karakteristike:  jedinstvena valuta (≠ zajednička valuta).  zajednička centralna banka. monetarna unija  viši stepen monetarne integracije. i dr.  fleksibilnost tržišta rada.  teži i sporiji proces.  manja izloženost članica asimetričnim šokovima ili zajedničkim šokovima koji se asimetrično ispoljavaju. Teorija se bavi pitanjem koji faktori određuju skup zemalja za koje je optimalno da imaju jednu valutu. Prednosti monetarne unije:    eliminisanje problema povjerenja tj. . sporazum o fiksnim deviznim kursevima  niži stepen monetarne integracije.).  koordinacija ekonomskih politika članica (monetarne i fiskalne politike). 2.  članice zadržavaju sopstvene valute i zaključuju stalni čvrst sporazum o održavanju fiksnih deviznih kurseva između svojih valuta.  veći intenzitet međunarodne trgovine unutar područja. kursnog rizika. podsticanje kretanja kapitala (od razvijenijih članica ka manje razvijenim). 1.Definicija: Monetarna integracija predstavlja specifičan monetarni aranžman između dvije ili više zemalja koji se može javiti u dvije varijante:  nacionalni valutni sistemi + sporazum o fiksnim deviznim kursevima  potpuna monetarna unija Prvi uslov za stvaranje monetarne integracije: konvertibilnost nacionalnih valuta članica. podsticanje radne snage.

) o formiranju EMS. .Potencijalni problemi:     različiti nivoi razvijenosti i različiti ekonomski prioriteti. “paralelna” valuta – zajednička ali ne i jedinstvena. Evropski monetarni sistem (European Monetary System – EMS) je politički i pravni okvir za bližu monetarnu saradnju zapadnoevropskih zemalja. .eki (European Currency Unit – ECU). nekonvergencija ekonomskih kretanja u ekonomijama članica. nedovoljna koordinacija nacionalnih monetarnih i fiskalnih politika.evropska valutna jedinica . nema sve funkcije novca. Evropski monetarni sistem (EMS) Novi pokušaj monetarne stabilizacije: rezolucija Evropskog vijeća (dec. Ekonomski motiv: podsticanje mobilnosti faktora proizvodnje i ubrzanje procesa integracije.mehanizam fiksnih kurseva i intervencija na deviznim tržištima (European Rate Mechanism . . Zadaci: stabilizacija deviznih kurseva i koordinacija monetarnih politika. ECU:      košarica valuta – valuta svake članice EMS učestvovala je u ECU srazmjerno učešću te članice u međunarodnoj trgovini EZ.ERM). 1978. godine. Početak funkcionisanja EMS 13. preteča eura. mart 1979. različite reakcije članica na događanja u međunarodnim ekonomskim odnosima. sredstvo obračuna i rezervi. Cilj: stvaranje zone monetarne stabilnosti u Evropi.kreditni mehanizam – Evropski fond za monetarnu saradnju (European Monetary Cooperation Fund – EMCF). Mehanizam EMS imao je tri ključna elementa: .

25% oko pariteta definisanog u ECU i ±6% za italijansku liru i britansku funtu. manipulacija kamatnom stopom. ali i dolar.  sredstvo obračuna za izračunavanje divergencija deviznih kurseva i mehanizma intervencija na deviznim tržištima.  Povod: uklanjanje kontrole kapitala (otežano upravljanje valutom). u Evropski monetarni institut. Valutna kriza 1992-1993.  za izdavanje euroobveznica.  denominator za utvrđivanje valutnog pariteta u ERM.  sredstvo rezervi. ključ uspjeha: uloga Njemačke i Bundesbank.  sredstvo obračuna kreditnog mehanizma.  prerastao 1992.70% dozvoljenih oscilacija.  veći krediti i na duži rok su uslovljeni usvajanjem ekonomske politike koju predloži Vijeće ministara EZ.  Dilema: nastaviti ka jedinstvenoj valuti ili se vratiti korak unazad u integrisanju.  Pouka: Kriza je pokazala nemogućnost održavanja nezavisnih.Funkcije ECU:  sredstvo obračuna i plaćanja između CB članica. Sistem fiksnih kurseva ne može biti zamjena za jedinstvenu valutu. prioritet domaći ciljevi na račun upravljanja deviznim kursem. ponovno utvrđivanje srednjeg kursa prema ekiju.  valute intervencije – valute članica.: Uzrok: neusklađenost monetarnih politika članica.  reforma EMS – margine proširene na ±15%. EMCF:  za pomoć pri intervencijama na deviznom tržištu i za bezbolnije prilagođavanje platnih bilansa članica.  “prag divergencije” . ali povezanih deviznih kurseva i istovremenog kretanja ka dubljoj integraciji. najčešće njemačka marka.  obaveza intervencija na deviznim tržištima.  redoslijed poteza: intervencije na deviznim tržištima.  špekulativni udari na liru i funtu i napuštanje EMS od strane Italije i Velike Britanije.  Zaključna razmatranja o EMS:   15 godina funkcionisanja. . ERM:  sistem fiksnih kurseva sa dozvoljenim oscilacijama ±2.

držanje deviznih rezervi članica. održavanje stabilnosti cijena. smjernice i uputstva za funkcionisanje nacionalnih centralnih banaka koje su dio ECSB. Zadaci ECB:        definisanje i vođenje jedinstvene monetarne politike i određivanje jedinstvene eskontne stope. – ECB.  Dostignuća: veća stabilnost deviznih kurseva. juli 1990. određivanje kursa eura.  značajno kretanje špekulativnog kapitala. veća usklađenost nacionalnih ekonomskih politika.  nedovoljna koordinacija ekonomskih politika članica. monetarna unija + jedinstveno tržište = ekonomska unija Tri etape uvođenja monetarne unije:  I etapa: 1. ESCB i uvođenje eura. – stvaranje EMI. česte intervencije i promjene pariteta. liberalizacija kretanja kapitala. eliminisanje prekomjernih budžetskih deficita. Evropska monetarna unija (EMU) i euro Maastrichtski sporazum – Sporazum o Evropskoj uniji 1992.  nedovoljna afirmacija ECU. – uvezivanje svih valuta u EMS. veća konvergencija makroekonomskih politika i stopa inflacije. januar 1999. januar 1994.  III etapa: 1. isključivo pravo emitovanja jedinstvenog novca – eura.  II etapa: 1. Problemi:  velike razlike u snazi pojedinih valuta. čvršća monetarna saradnja. obavljanje deviznih operacija. . uvođenje ekija. jačanje monetarne saradnje.

 integrisanje tržišta rada. Italija.  stabilne cijene (niska inflacija) – stopa inflacije ne smije prelaziti za više od 1. Finska.5% prosječnu stopu inflacije tri članice sa najnižom stopom inflacije (max 2. Irska. Španija. itd. Belgija. Luksemburg.8%).  Najmanje 7 članica moralo je ispuniti kriterije da bi se formirala EMU. Austrija. Najteže je bilo dostići i održati treći kriterij.  smanjenje kursnog rizika. Grčka. Slovačka. – Evropska monetarna unija (EMU) Osnivači – 11 zemalja: Njemačka.Kriteriji konvergencije (kriteriji usklađenosti): stabilan kurs – uvezivanje valuta u EMS i održavanje deviznih kurseva u intervalu ±2. Malta. 1. Danska. Velika Britanija i Švedska su dobile tzv.  niske kamatne stope – dugoročne kamatne stope ne smiu prelaziti za više od 2% prosječnu stopu u tri članice sa najnižom kamatnom stopom (max 7. Mikroekonomske prednosti:  eliminisanje troškova konverzije valuta.  . – konačna zamjena nacionalnih valuta eurom Osnivači: 11 zemalja EU Članstvo 2012. Francuska. . Slovenija.25% u trajanju od najmanje dvije godine. Holandija. Irska. Trogodišnji prelazni period – nacionalne valute i euro. a javni dug od 60% od GDP.17 zemalja EU: Austrija. kamatnih stopa i deviznih kurseva. Kipar. Španija EURO Prednosti uvođenja eura:  Makroekonomske prednosti:  stabilnost cijena. juli 2002. Francuska.  sređene javne finansije – budžetski deficit članice ne smije biti veći od 3% od GDP. Estonija. januar 1999. Belgija.7%).  svjetska valuta (međunarodna valuta i sredstvo rezervi – segniorage). “opt-out” klauzulu (izuzeće)*. Njemačka. Luksemburg.  centralizacija monetarnih rezervi. a Grčka nije ispunila uslove. Portugal i Finska 1. 11 članica postiglo je visok stepen održive ekonomske konvergencije.  uporedivost cijena. Italija.  kohezivna uloga. Portugal. Holandija.

Da li je EMU optimalno valutno područje? Od svih uslova EMU ispunjava samo uslov otvorenosti za međunarodnu trgovinu. Umjesto ispunjavanja uslova optimalnog valutnog područja. mehanizam transfera). ranije prvo politička. opasnosti korištenja fiskalne politike kao zamjene anticikličnoj monetarnoj politici (potreba vođenja restriktivnih fiskalnih politika. posebno za manje razvijene članice. ustanovljeni su kriteriji konvergencije. opasnost od fiskalne ekspanzije u pojedinim članicama. troškovi informisanja stanovništva itd.. Npr.  precijenjenost eura za pojedine članice.Slabosti i troškovi uvođenja eura: Neekonomski:  odsustvo političke i federalnih struktura unije (odsustvo prethodnog iskustva. troškovi štampanja i kovanja novca. . EU je postala “dvobrzinska integracija”. Jedini instrument koji je preostao: mobilnost radne snage i fleksibilnost plata.  gubitak dijela nacionalnog suvereniteta.  ECB kao neefikasan posljednji pozajmljivač Mikroekonomski troškovi (u fazi uvođenja):    troškovi reprogramiranja i konverzije bankarskih sistema. EU je bivala izložena asimetričnim šokovima kao što je ujedinjenje Njemačke. automata itd. Makroekonomski:  fiskalne politike (djelimično pod suverenitetom članica).  troškovi strukturnog prilagođavanja. primjer SAD i Bizmarkove Njemačke). zatim monetarna unija. Potencijalni problemi: gubitak instrumenata nacionalnih monetarnih politika i politika deviznog kursa uz prisustvo nesinhronizovanih konjunkturnih ciklusa u zemljama EU (a anticiklična politika bi morala biti specifična po zemljama). bankomata.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->