T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

ELEKTRİK ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ

TEMEL ELEKTRİK MALZEMELERİ

ANKARA 2007

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller; • Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş öğretim materyalleridir (Ders Notlarıdır). Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında uygulanmaya başlanmıştır. Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği kazandırmak koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir. Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşılabilirler. Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır. Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında satılamaz.

• •

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR ................................................................................................................v GİRİŞ ..................................................................................................................................1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 .................................................................................................3 1. İLETKENLER VE YALITKANLAR...............................................................................3 1.1. İletkenler...................................................................................................................3 1.1.1. İletkenlerin Görevi .............................................................................................3 1.1.2. İletken Gereçler..................................................................................................3 1.2. Yalıtkanlar ................................................................................................................7 1.2.1.Yalıtkanların Görevi............................................................................................7 1.2.2. Yalıtkan Gereçler ...............................................................................................7 1.3. İletken Sınıfları .......................................................................................................11 1.3.1. Çıplak İletkenler ve Özellikleri.........................................................................11 1.3.2. Yalıtılmış İletkenler ve Çeşitleri .......................................................................12 1.4. Kablolar Çeşitleri ve Özellikleri ..............................................................................13 1.4.1. N Kabloları (TS) ..............................................................................................13 1.4.2. Y Kabloları (TS) ..............................................................................................14 1.4.3. H Kabloları (TS) ..............................................................................................15 1.4.4. Diğer Kablolar .................................................................................................17 1.5. İletken Bağlantıları..................................................................................................18 1.5.1. İletkenlerin Kesilmesi ......................................................................................19 1.5.2. İletken Üzerindeki Yalıtkanın Soyulması..........................................................19 1.5.3. İletkenlerin Bükülmesi .....................................................................................20 1.5.4. İletkenlerin Eklenme Metodları ........................................................................20 1.5.5. İletkenlerin Terminallere Bağlanması ...............................................................27 1.5.6. Kablo Pabucu Takılması...................................................................................28 1.5.7. İletkenlerin Yalıtılması.....................................................................................30 UYGULAMA FAALİYETİ...........................................................................................31 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................35 PERFORMANS DEĞERLENDİRME ...........................................................................36 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 ...............................................................................................37 2. KABLO DÖŞEME MALZEMELERİ ............................................................................37 2.1. Tesisat Boruları ve Ek Parçaları...............................................................................37 2.1.1. Görevi..............................................................................................................37 2.1.2. Tesisat Boru Çeşitleri ve Ek Parçaları...............................................................37 2.2. Kanallar ..................................................................................................................39 2.2.1. Görevi..............................................................................................................39 2.2.2.Çeşitleri ve Ek Parçaları ....................................................................................39 2.3. Ek Kutuları .............................................................................................................41 2.3.1. Görevi..............................................................................................................41 2.3.2. Çeşitleri ...........................................................................................................41 2.4. Kasalar....................................................................................................................42 2.5. Kroşeler ..................................................................................................................42 2.5.1. Görevi..............................................................................................................42 2.5.2. Kroşe Çeşitleri .................................................................................................43 2.6. Kablo Bağı ve Spiralleri ..........................................................................................44 i

UYGULAMA FAALİYETİ...........................................................................................47 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................48 PERFORMANS DEĞERLENDİRME ...........................................................................49 ÖĞRENME AALİYETİ-3 .................................................................................................50 3. TOPRAKLAMA VE SIFIRLAMA ................................................................................50 3.1. Topraklama .............................................................................................................50 3.1.1. Topraklamanın Önemi......................................................................................50 3.1.2. Topraklama Çeşitleri ........................................................................................50 3.1.3. Topraklama Elemanları ....................................................................................52 3.2. Sıfırlama .................................................................................................................55 3.2.1. Sıfırlama Yapım Nedenleri...............................................................................55 3.2.2. Sıfırlamanın Sakıncaları ...................................................................................55 UYGULAMA FAALİYETİ...........................................................................................57 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................58 PERFORMANS DEĞERLENDİRME ...........................................................................59 ÖĞRENME FAALİYETİ-4 ...............................................................................................60 4. ZAYIF AKIM MALZEMELERİ....................................................................................60 4.1. Transformatör .........................................................................................................60 4.1.1. Zayıf Akım Transformatörü Görevi ve Yapısı ..................................................60 4.1.2. Çalışma Prensibi ..............................................................................................61 4.2. Butonlar ..................................................................................................................62 4.2.1. Butonların Görevi ............................................................................................62 4.2.2. Buton Çeşitleri .................................................................................................62 4.3. Ziller .......................................................................................................................63 4.3.1. Zil Çeşitleri ......................................................................................................63 4.3.2. Elektromekanik Zil Çalışma Prensibi................................................................63 4.4. Kapı Otomatiği .......................................................................................................64 4.4.1. Görevi..............................................................................................................64 4.4.2. Çalışma Prensibi ..............................................................................................64 4.5. Numaratör...............................................................................................................65 4.5.1. Görevi..............................................................................................................65 4.5.2. Çalışma Prensibi ..............................................................................................65 4.6. Refkontak ...............................................................................................................66 4.6.1. Görevi..............................................................................................................66 4.6.2. Çalışma Prensibi ..............................................................................................66 4.7. Diyafon...................................................................................................................67 4.7.1. Görevi..............................................................................................................67 4.7.2. Çalışma Prensibi ..............................................................................................68 UYGULAMA FAALİYETİ...........................................................................................69 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................70 PERFORMANS DEĞERLENDİRME ...........................................................................71 ÖĞRENME FAALİYETİ-5 ...............................................................................................72 5. AYDINLATMA ve PRİZ DEVRE ELEMANLARI .......................................................72 5.1. Fişler.......................................................................................................................72 5.1.1. Görevleri..........................................................................................................72 5.1.2. Yapıları Bakımından Fiş Çeşitleri.....................................................................72 5.1.3. Enerji Alış Şekillerine Göre Fiş Çeşitleri ..........................................................73 ii

5.1.4. Jaklar ve Çeşitleri.............................................................................................73 5.2. Prizler .....................................................................................................................74 5.2.1. Görevleri..........................................................................................................74 5.2.2. Kullanım Yerlerine Göre Priz Çeşitleri .............................................................75 5.2.3. Yapıları Bakımından Priz Çeşitleri ...................................................................75 5.3. Duylar.....................................................................................................................77 5.3.1. Görevi..............................................................................................................77 5.3.2. Yapım Gereçlerine Göre Duy Çeşitleri .............................................................77 5.3.3. Yapılışlarına Göre Duy Çeşitleri.......................................................................78 5.3.4. Kullanım Yerlerine Göre Duy Çeşitleri.............................................................78 5.3.5. Büyüklüklerine Göre Duy Çeşitleri...................................................................78 5.3.6. Soketler............................................................................................................79 5.4. Lambalar (Ampül)...................................................................................................79 5.4.1. Görevi..............................................................................................................79 5.4.2. Lamba Çeşitleri................................................................................................79 5.5. Armatürler ..............................................................................................................82 5.5.1. Armatürlerin Görevi.........................................................................................82 5.5.2. Armatür Çeşitleri .............................................................................................82 5.6. Aydınlatma Kontrol Elemanları...............................................................................85 5.6.1. Anahtarlar ........................................................................................................85 5.6.2. Merdiven Otomatiği .........................................................................................87 5.6.3. Darbe Akımlı Role(İmpuls Role)......................................................................87 5.6.4. Zaman Saati .....................................................................................................87 5.6.5. Sensörler ..........................................................................................................87 UYGULAMA FAALİYETİ...........................................................................................89 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................90 PERFORMANS DEĞERLENDİRME ...........................................................................91 ÖĞRENME FAALİYETİ-6 ...............................................................................................92 6. DAĞITIM TABLOLARI, KUMANDA ve KORUMA DEVRE ELEMANLARI ...........92 6.1. Dağıtım Tabloları....................................................................................................92 6.1.1. Görevi..............................................................................................................92 6.1.2. Yapıldıkları Malzemeye Göre Dağıtım Tabloları ..............................................92 6.1.3. Kullanım Yerlerine Göre Dağıtım Tabloları......................................................93 6.2. Sigortalar ................................................................................................................94 6.2.1. Görevi..............................................................................................................94 6.2.2. Sigorta Çeşitleri ...............................................................................................95 6.3. Kaçak Akım Koruma Roleleri .................................................................................96 6.3.1. Görevi..............................................................................................................96 6.3.2. Çalışma Prensibi ..............................................................................................96 6.4. Roleler Görevi ve Çalışma Prensibi .........................................................................98 6.5. Kontaktörler Görevi ve Çalışma Prensibi.................................................................98 6.6. Selenoidler ..............................................................................................................99 6.7. Şalterler, Görevi ve Çeşitleri ...................................................................................99 UYGULAMA FAALİYETİ.........................................................................................101 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ...............................................................................102 PERFORMANS DEĞERLENDİRME .........................................................................103 MODÜL DEĞERLENDİRME.........................................................................................104 iii

CEVAP ANAHTARLARI ...............................................................................................107 ÖNERİLEN KAYNAKLAR ............................................................................................109 KAYNAKÇA ..................................................................................................................110

iv

üretim standartları ve bağlantıları ile ilgili bilgi ve becerilerin kazandırıldığı öğrenme materyalidir.AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK 522EE0011 Elektrik Elektronik Teknolojisi Alan ortak Temel Elektrik Malzemeleri Elektrikte kullanılan temel tesisat malzemelerinin yapıları. Temel elektrik malzemelerini standartlara uygun seçmek ve bağlantılarını yapmak. zayıf akım tesisat malzemelerini seçebilecek ve iletken bağlantılarını yapabileceksiniz. iletken ve yalıtkan çeşitlerini seçebilecek. iletken ek ve bağlantılarını yapabileceksiniz. MODÜLÜN AMACI v . bağlantılarını yapabileceksiniz. Standart ve yönetmeliklere uygun. çeşitleri. Genel Amaç Her türlü yerde. kablo döşeme malzemelerini seçebilecek ve kullanabileceksiniz. topraklama elemanlarını seçebileceksiniz. temel elektrik malzemelerini seçip. kuvvetli akım. aydınlatma ve priz tesisat malzemelerini seçebilecek. Standart ve yönetmeliklere uygun. TSE ve elektrik iç tesisleri. 40/32 Ön koşul yoktur. standartlara. Standart ve yönetmeliklere uygun. iletken bağlantılarını yapabileceksiniz. Standart ve yönetmeliklere uygun. Amaçlar 1. dağıtım tabloları. 6. 3. 5. topraklama yönetmeliğine uygun olarak. temel elektrik kumanda ve koruma elemanlarını seçebileceksiniz. Standart ve yönetmeliklere uygun. 2. 4. Standart ve yönetmeliklere uygun.

fiş. vi . sektör sanayi kuruluşları. selenoidler. malzeme katalogları. kablo kanalları. kroşeler. elektrik tesisat boruları. kapı otomatiği. Ø Öğretmen. kablo pabucu. priz. duy. uygulama vb. klemens. sigortalar. tepegöz Ø Modülün içinde yer alan her faaliyetten sonra. kaçak akım rolesi. modül sonunda size ölçme aracı ( çoktan seçmeli. el aletleri. DONANIM: İletken ve yalıtkanlar. kasalar. kablo bağı ve spirali.) uygulayarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirecektir. dağıtım tabloları. izolebant. lambalar. verilen ölçme araçlarıyla kazandığınız bilgileri ve becerileri ölçerek kendinizi değerlendireceksiniz. zil. slayt. doğru yanlış ve tamamlamalı test.EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ORTAM: Atölye ve laboratuvar. topraklama elemanları. projeksiyon. kontaktör. şalterler. trafo. buton. buat.

Öğrendiğiniz bu bilgilerden faydalanarak çevrenizdeki elektrik malzemelerini seçebileceksiniz. çünkü standart dışı elektrik malzemeleri ev ve işyerlerinde kullanıldığında cana ve mala büyük zarar verebilmektedir. Elektrik malzemeleri Türk ve uluslar arası standartlara uygun olarak imal edilmiş olmalıdır. bu malzemelerin nerelerde kullanılacağını ve temel devrelerde kullanımını öğreneceksiniz. 1 . Kullanacağımız elektrik malzemeleri seçiminde çok dikkatli ve titiz olmalıyız. ayrıca basit devrelerde kullanıp arızalı elektrik elemanlarını değiştirebilme becerisi kazanacaksınız. Elektriğin şakası olmaz. Bu modülde elektrikte en çok kullanılan malzemelerin basit yapılarını tanıyacak. her zaman dikkatli olunmalıdır. Eğer elektrik malzemeleri standart dışı ise lütfen kullanmayınız. Elektrik malzemelerini iş güvenliği ve yönetmeliklere uygun olarak kullanmalısınız. Çünkü hemen hemen bütün meslekler elektrikle ilişkilidir. Ülkemizdeki birçok firmanın çok kaliteli ve uluslar arası standartta üretim yaptığı bilinmektedir. Siz de elektrik-elektronik alanını seçtiğiniz için kendinizi şanslı görebilirsiniz. Çağımızda teknolojik gelişmeler çok hızlı bir biçimde olmaktadır. dolayısıyla elektrik-elektronik alanı geçerliliğini her zaman koruyacaktır. Hızlı gelişmeler özellikle elektrik-elektronik alanında daha çok görülmektedir.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci.

2 .

2. yalıtkan. çıplak (izolesiz) veya yalıtılmış (izoleli) tel veya tel demetine iletken denir. Ayrıca iletken.1. araştırınız. standartlara ve elektrik iç tesisleri yönetmeliğine uygun olarak iletkenleri ve yalıtkanları seçebilecek. Araştırma işlemleri için internet ortamını kullanabilir. Araştırmanızı rapor haline getirerek arkadaşlarınıza sununuz.ÖĞRENME FAALİYETİ-1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 AMAÇ Bu faaliyette verilecek bilgiler doğrultusunda uygun atölye ortamında. elektrik-elektronik malzemeleri satan işyerlerini. 1. Diğer bir ifade ile akım kaynağı ile alıcıyı birleştiren ve elektrik akımının geçtiği yoldur. İletkenler 1.1. kablo.1. Özdirenci fazla olan gereç. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde konuyla ilgili araştırma ve gözlem yapmanız bilgileri daha rahat kavramanıza yardımcı olacaktır. İLETKENLER VE YALITKANLAR 1. iletken ek ve bağlantılarını yapabileceksiniz. bir veya birden fazla telden meydana gelen. İletken Gereçler Elektrik ve elektronikte en çok kullanılan iletkenler ve özellikleri şunlardır. klemens kataloglarını incelemelisiniz. 3 . İletkenlerin Görevi Elektrik akımını bulunduğu yerden başka bir yere iletmek için kullanılan. 1. elektrik tesisat taahhüt firmalarını gezebilirsiniz. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır: Ø Ø İletken ve yalıtkan çeşitlerini araştırınız. özdirenci az olan gerece göre kötü bir iletkendir. İletkenleri hangi yöntemlerle ekleyebiliriz.1.

5 kg/dm³. Özdirenci 0. ergime derecesi 658 ºC’dir. ergime derecesi 961 ºC’dir.2.1. Özdirenci 0.0178 Ω mm²/m (1/56). Alüminyum Mekanik dayanıklılığı azdır.016 Ω mm²/m (1/ 63). özgül ağırlığı 2. mavimtrak renkte bir metaldir. Resim 1.7 kg/dm³. mekanik dayanıklılığı iyi. Resim 1.2.1: Ham ve işlenmiş bakır iletken 1. ergime derecesi 1083 ºC’dir. role kontaktör ve şalterlerin kontakları ile bazı sigortalarda kullanılmaktadır.1. Bakırdan sonra en çok kullanılan iletken gereç olan alüminyum daha çok dış tesisatta ve havaî hatlarda çelik telle birlikte kullanılır.028 Ω mm² /m (1/35). özgül ağırlığı 10. Gümüş beyazı.2: Alüminyum iletken 1. kırmızı renkte iletken gereçtir.1. Gümüş Beyaz parlak renkte ve oldukça yumuşaktır. Bu özellikleri ile birlikte. Bakır Rahat işlenebilen. ölçü aleti yapımı ile.1.2. çok üretilmesi ve ekonomik olması iyi bir iletken olarak kullanım alanını arttırmıştır. özgül ağırlığı 8. bakıra göre daha yumuşak yapıdadır. Özdirenci 0. Elektriği en iyi ileten gereç olmasına rağmen pahalı olduğundan.2.1. 4 .3.93 kg/dm³.

1. Bakır ve alüminyuma göre iyi bir iletken gereç değildir.2. kondansatör levhalarının yapımında. Ayrıca mıknatıslanma özelliği bulunduğundan. Yüksek ergime derecesi (3410 ºC) nedeniyle lamba flamanı. 1. direnç teli yapımında kullanılır.4.9.1. Direnç.8.3: Gümüş gereç ve gümüş alaşım kontaklar 1.6. havada oksitlenmez. mekanik dayanımı az yumuşak bir metaldir. Kurşun Gri. 5 . bir kısım iletken tellerinin kaplanmasında. özgül ağırlığı 7. Elektrik makinelerinin gövdelerinin yapımında ve bazı tezgahlarda yapı malzemesi olarak kullanılır.Resim 1. paratöner uçları yapımında kullanılır.2.2. 1. ergime derecesi 1526 ºC’dir.1.2. Oksitlenmediği ve mıknatıstan etkilenmediği için direnç yapımında. Buşonlu sigortaların ergiyen tellerinde. sac levha haline getirilerek elektrik motorlarının stator nüveleri ile transformatörlerin manyetik nüvelerinin yapımında kullanılır.1. Krom Gümüş beyazı renginde sert bir metaldir. mavimtrak renkte. elektrot. Tungsten Korozyona dayanıklı sert bir metaldir. Demir Parlak gri renkte yumuşak bir metaldir. Özdirenci 0.2.1 Ω mm²/m.1. 1.86 kg/dm³.1.2. Platin Parlak beyaz renkli yumuşak bir metaldir. Kalay Beyaz.1. İçerisinde bulunan karbonun miktarına göre dökme demir (font). kontak. akümülatör plakalarında. maden kaplamacılığında kullanılır. Pillerde ve akümülatörlerde elektrot olarak yer altı kablolarında ve lehim yapımında kullanılır. lehim yapımında kullanılır.5. yumuşak demir ve çelik isimlerini alır.7. sarımtrak renkli yumuşak ve işlenebilirliği kolay olan bir gereçtir. 1.

Oksitlenmediği için ölçü aletleri.12. mavimtrak renkte mekanik dayanımı az ve yumuşak bir metaldir. Dirençleri yüksek ve ısı ile direnç değişimi az olduğundan. ısıyı iletme özelliği vardır.1. Elektriği.2.1.2.1. Pirinç Bakır-çinko karışımıdır.16.2. direnç teli yapımı. Kadmiyum Gümüş mavimtrak renktedir. 18-22 ºC’de buharlaşma özelliğinde sıvımsı halde bir metaldir. Buharı zehirlidir. % 30 krom alaşımıdır.1.1. 1. 1.2.14. Elektrik cihazlarında cam tüp içerisinde kontak malzemesi olarak kullanılır. Direnç yapımında.11. Civa Beyaz parlak renkli. 1. pillerde negatif elektrot olarak ve ölçü aletlerinde kullanılır. Hava ve sudan etkilenmez. direnç teli yapımı ve ısıtıcı rezistans yapımında kullanılır. Çinko Beyaz. 1. Resim 1. 1. anahtar.10.2. şalter. % 60 bakır alaşımından oluşur.2.4: Civa 6 . Volfram Yüksek ergime derecesine (3500 ºC) sahip olduğundan lamba flamanlarının yapımında kullanılır. Krom-Nikel % 70 nikel. sürgülü reosta gibi aletlerin kontaklarının yapımında. ölçü aletlerinde ve ısıtıcılarda kullanılır. Direnç değeri yüksek ve ısı ile direnç değişimi az olduğundan.1.2.1.15. 1. Kurşun ile birleştirilerek yumuşak lehim yapımında kullanılır. tesisat malzemelerinde kullanılır. Konstantan % 40 nikel.1.13.

1. suya dayanıklı olmalı. Yalıtkanlar 1. PVC kendi rengi ile bırakılmayıp değişik renkler verilerek iletkenlerin ve elektrikli aletlerin yalıtımında kullanılır.5: PVC (Polivinil Clorür) ham maddeleri 7 . elektriği geçirmeyen anlamındadır. Resim 1. pil ve galvano banyolarında elektrolit olarak kullanılır. 1. nem almamalı.1. 1. ancak kullanılmak üzere tabiatta bulunan su saf olmayıp içerisinde değişik mineraller bulunduğundan kötü de olsa iletkendir. mekanik dayanıklılığı iyi olmalı.2. ısı ile yalıtkanlık özelliğini kaybetmemeli. Yalıtkanlarda bulunması gereken özellikler: Yalıtkanlar. Saf su içerisine asit veya metal tuzları katılarak iletken hale getirilir.1.Yalıtkanların Görevi Yalıtkan.2.2.2. Su Saf su yalıtkandır. Elektrik akımını taşıyan iletkenleri ve diğer cihazları insanların güvenliği açısından yalıtan gereçlerdir.17. akım geçişine çok direnç göstermeli.2. PVC üstün özelliklerinden dolayı en çok kullanılan yalıtkan gereçtir. temiz ve pürüzsüz olarak imal edilebilmektedir.1. nem ve rutubet almaz. Saf su akümülatör. 1.2. İçerisine değişik oranlarda yağ içeren maddeler karıştırılarak yumuşak hale getirilir. Yalıtkan Gereçler Elektrik ve elektronikçilikte en çok kullanılan yalıtkan gereçlerin özellikleri incelenecektir.2. iç atlamalara ve yıpranmaya dayanıklı. tutuşma sıcaklığı yüksek olmalıdır. PVC gelişen teknoloji kullanılarak şeffaflaştırılır. PVC (Polivinil clorür) Ham petrolün damıtılmasından meydana gelen PVC saf halde iken kırılgandır. eğilir ve bükülür.

2. şalter. asite. 1.2.2.2.6: Porselen gereçten yapılan izolatörler 1.2. suya karşı dayanıklı ve serttir.1. 8 . Bakalit Doğal olmayıp formik asit (karınca asiti) ile fenol (katran ruhu) bileşiminden elde edilir.2. kurşun ve kireç oksitleri gibi çeşitli maddelerin eritilerek karışımından elde edilen saydam ve kırılgan bir yalıtkandır. Su. Isıya. Cam Silis ve sodyum. Kollektör dilimlerinin birbirine karşı yalıtımında. anahtar.6. değişik elektrik gereçlerinin yapımında. potasyum karbonatları. Kauçuk Bitkisel maddelerin sıvılarından elde edilen ve doğal bir yalıtkan olan kauçuk saf iken nem alır. Genellikle izolatör yapımında.2. Asit ve yağdan etkilenmeyen mika levhalar halinde bulunur. Bu nedenle içerisine % 1.2. sert yapılı ve ısıya dayanıklıdır. kondansatörlerde. sigorta.5.4 oranında kükürt katılır. 1. Resim 1. yağ. parlak. Mika Doğal bir yalıtkan olan mika. duy gibi elektrik malzemelerinde kullanılır. 1.2. priz.2.2. 50 ºC’de birbirine yapışır. Daha çok iletkenlerin ve aletlerin yalıtımında kullanılır. ısı değişmelerine karşı dayanıklıdır. ütü ve ısıtıcılarda kullanılır.3. Suya. elektrikli havya. Porselen Beyaz renkte pişmiş topraktan yapılmaktadır. Elektrik malzemelerinin yapımında kullanılır. Değişik izolatörlerin yapımı ile elektrikli aydınlatma lamba ve armatürlerinde kullanılır.4. asit ve gerilime karşı dayanıklılık gösterirken ani ısı değişmelerine karşı kırılgandır. 0 ºC’de kırılgandır.

Yalıtkan gereç olarak kullanılan yağların nem almama. şalterlerde ark söndürücü olarak kullanılır. kullanıldıkları yere göre trafo ve şalter yağı şeklinde isimlendirilir. Vernik Normalde sıvı halde bulunmaktadır.11.2. Presbant Dayanıklı ve çok iyi bir yalıtkan olan presbant. endüvi ve stator oyuklarının yalıtımında kullanılır. Sargıların yalıtımında.9.2. 1. Çeşitli kalınlıklarda levhalar halinde bulunur. Amyant Kalsiyum silikat ve magnezyum karışımından elde edilen lifli bir yalıtkandır. Motor ve transformatör sargılarının yalıtımı. iyi bir ısı transferi yapma.7. Trafoların yalıtılması ve soğutulmasında. havya gibi cihazlarda kullanılır. transformatör sargıları için makara yapımında.2.8: Presbant çeşitleri ve motorda kullanımı 9 . bobin iletkenlerinin titreşimini önleme ve bobinleri bir arada tutmak amacıyla kullanılır.2. Isıtılınca ve hava ile temas edince kuruyarak sertleşen yalıtkan gereçtir.2. ütü. Yağ Sıvı halde bulunan yağlar.2. 1. kağıdın pres ile sıkıştırılmasından elde edilir. yalıtkan gereçlerin üzerine sürülerek yalıtkanlıklarını arttırır ve neme karşı korur.10.2.7: Cam gereçten yapılan izolatörler 1. Resim 1. 1. Parafin Beyazımsı renkte iyi bir yalıtkan olan parafin. yüksek gerilime karşı dayanıklılık gibi özellikleri bulunmalıdır. Isıya ve yanmaya dayanıklı olduğu için elektrikli soba. 1.8.2.Resim 1.2.2.

1. sargıların ek yerleri ile sargı giriş ve çıkış uçlarının yalıtımında kullanılır. trafo ile diğer sargıların bandaj ve yalıtımında kullanılır.2. ısıtma cihazlarında ve toz halinde sigorta buşonlarında kullanılır. İyi bir yalıtkan olduklarından küçük transformatör bobinlerinin yalıtımında.2. 125 ºC’den yüksek ısılarda yanarak kömürleşir.12.2.2.14. Emprenye edilerek ağaç direk. Resim 1. ziftli veya katranlı.2.16.15.2.10: Ağaç direkler 1. yer altı kablolarında kullanılır. Makaron Pamuğun örülmesi. Ağaç Doğal bir yalıtkandır.2. 1.1. yüksek ısıdan.9: Makaronlar 1. yağlı. ölçü aleti altlıkları. kuru iken çok iyi bir yalıtkandır. kondansatörlerde. trafo takozu ve motorlarda oyuk çıtası yapımında kullanılır.13. mekaniki etkilere dayanıklı değildir. Kağıt Kullanma yerlerine ve gördükleri işlemlere göre. mumlu. yağ veya vernik ile doyurulmasıyla elde edilen boru şeklindeki yalıtkandır. 10 . Çeşitli renklerde ve kalınlıkta yapılan makaron. Resim 1.2. Pamuk Doğal bir yalıtkan olan pamuk. asitlerden etkilenmeyen doğal bir yalıtkandır. parafinli kağıt şeklinde isimlendirilir. iplik ve şerit halinde (tiret) motor. Pamuk. Elektrikli cihazların yalıtkan kısımlarının yapımında.2. Yüksek ısıya.2. Kuvars Nemden.

1. İzolebant Bir PVC ürünü olan izolebant.11: İzolebant çeşitleri 1. Ebonit Kauçuk içerisine %20. Sert kauçuk veya sert lastik olarak da anılan ebonit. birden çok küçük kesitli iletken bir araya getirilip birbiri üzerine burularak (sarılarak). çıplak iletkenler yapılmaktadır. tek telli ve çok telli çıplak iletkenler olmak üzere çeşitlere ayrılır. plastik üzerine yapıştırıcı madde sürülerek yapılır.2.3. En çok kullanılan izolebant 10 mm genişliğinde rulolar halinde bulunur Resim 1. topraklama ve havaî hat tesislerinde kullanılır. Ek yerlerinin ve iletken gereçlerin yalıtılmasında kullanılır.48 oranında kükürt katılması ile elde edilir.3.17. Ø 11 .1.2.2. ölçü aleti altlıkları yapımında ve aletlerin yalıtımında kullanılır. 35 mm²den 150 mm²ye kadar büyük kesitte çok telli. İletken Sınıfları İletkenler çıplak ve yalıtılmış olmak üzere çeşitlere ayrılır. akümülatör kapları.18. Çıplak İletkenler ve Özellikleri Elektriki olarak yalıtılmamış iletkenlerdir. Genelde 16 mm²den büyük kesitte yapılmamaktadır. Ø Tek Telli Çıplak İletkenler: Bütün iletken tek bir telden meydana gelir.2. Çok Telli Çıplak İletkenler: İletken kesiti büyüdükçe işlemek zorlaştığından.1. 1.

Günümüzde en çok kullanılan yalıtım maddesi PVC’dir. Tek damarlı tek telli ve tek damarlı çok telli çeşitleri vardır. Tel Sayısına Göre Yalıtılmış İletkenler Ø Ø Tek Telli Yalıtılmış İletkenler: İletken kısmın tamamı tek telden yapılan iletkenlerdir. Ø 12 . tek telli veya çok telli damar ayrı ayrı yalıtıldıktan sonra. Resim 1.3.3. Çoğunlukla elektrolitik bakır ve alüminyumdan yapılırlar. Sabit ve hafif işletme şartlarında sıva altı ve sıva üstü tesisatta kullanılır.13: Tek ve çok telli yalıtılmış iletkenler 1.2.2. tek bir yalıtıcı kılıf altında toplanarak yapılırlar.2. 16 mm² kesite kadar yapılır. Çok damarlı tek telli ve çok damarlı çok telli çeşitleri vardır.12: Çok telli alüminyum ve bakır çıplak iletkenler 1. Yalıtılmış İletkenler ve Çeşitleri Elektrik akımına karşı izole etmek için üzerleri yalıtkan bir madde ile kaplanan iletkenlerdir. Damar Sayısına Göre Yalıtılmış İletkenler Ø Tek Damarlı Yalıtılmış İletkenler: Bir veya daha çok çıplak telin üzerinin yalıtkan ile kaplanmasından meydana gelir.1. 1. Çok Telli Yalıtılmış İletkenler: Çok telli çıplak iletkenin üzeri bir izole ile kaplanarak yapılır. Çok Damarlı Yalıtılmış İletkenler: Birden fazla.2.3.Resim 1.

Elektrik ve elektronikçilikte en çok kullanılan kablo çeşitleri incelenecektir. Kablolar Çeşitleri ve Özellikleri Elektrik enerjisini ileten ve iki elektrik cihazını birbirine elektrik akımıyla bağlayan. N Kabloları (TS) Sabit olarak sıva üstü ve sıva altında kullanılır.4. bir veya birden çok damardan oluşan yalıtılmış iletkendir.1. IEC (İnternational Electrical Comission).Resim 1. Normal ve hafif işletme şartlarında çalışan elektrik tesislerinde kullanılır. Ayrıca bir sinyali bir yerden başka bir yere iletmede de kullanılır.4. TS (Türk standartları). VDE (Alman standartları). 13 . 1.14: Çok damarlı iletkenler 1. elektriğe karşı yalıtılmış. Resim 1. BS (British Standart) sembollerine göre sınıflandırılmaktadır.15: Değişik kablo çeşitleri Kablolar.

protodur yalıtkanlı. toprak altında özel olarak imal edildiği takdirde tatlı ve tuzlu suda kullanılır. 1-Bakır iletken 2-Protodur yalıtkan 3-Protodur dış kılıf Şekil 1. 1-Bir veya çok telli bakır iletken 2-Protodur yalıtkan 3-Dolgu 4-Protodur manto (kılıf) Şekil 1.) kablosu olarak hariçte. bakır iletkenli bir veya çok damarlı.2. 1. Toprak altına döşenmez. Y Kabloları (TS) Enerji.3: YE3SV kablo .Örnek: NVV (TS) . 1.3.16 mm² kesitlerinde ve 2.VDE karşılığı NYM. Sabit tesislerde kullanılan ve ağır işletme koşullarına dayanıklı kablodur.1: NVV ( NYM) kablo Ø NVV kablo özelliği: Bir veya çok telli. şebeke ve aydınlatma.4. protodur dış kılıflı alçak gerilim enerji kablosudur Örnek 2: YE3SV(TS) – VDE karşılığı 2XSY. bakır iletkenli.5. Çeşitli kesitte ve damarlı yapılmaktadır. kablo kanallarında.6-10.2: YVV kablo Ø YVV kablo özelliği: Bir veya çok telli.5. kumanda (enerji santrallarının vb.2.4 damarlı standart üretilir.4. Örnek 1: YVV(TS) – VDE karşılığı NYY. protodur dış kılıflı antigron alçak gerilim kablosudur. bir veya çok damarlı protodur (PVC bazlı özel bir termoplastik ) yalıtkanlı. 1-Bakır iletken 2-Yarı iletken tabaka 3-Protothen-x yalıtkan 4-Yarı iletken krep kağıdı 5-Bakır tellerden ekran 6-Koruma bantı 7-Protodur dış kılıf 14 Şekil 1.

1. 24. H. üzeri lastik kılıflı taşıyıcı elemanlı.Eski TS sembolü NV. dağıtım tablolarındaki irtibatlarda. Özel iç ve dış yarı iletken tabakalı.1 mm²dir. U. sabit tesislerde ve hareketli cihaz bağlantılarında. mekanik özellikleri geliştirilmiş termoset yalıtkan ) yalıtkanlıdır. sıva altı ve sıva üstünde boru içinde. 30 damarlı) olarak yapılmaktadır.Harmonize tip. 12. dielektrik kayıpları çok küçük Protothen-x (Saf polietilenin çeşitli yöntemler uygulanarak. Standart kesitleri 0. vinç ve yürüyen bant tesislerinde kullanılan kablolardır. Standart kesitleri 1 mm² x (7. sabit tesislerde.0.JZ kablo Ø YSLTK–JZ kablo özelliği. 1-Taşıyıcı eleman 2-Lastik kılıf 3-Protodur yalıtkanlı numaralı damarlar 4-Ayırıcı 5-Tekstil örgü 6-Soğuğa dayanıklı protodur dış kılıf Şekil 1. buharlı ve ıslak yerlerde asansör.4. kroşeler üzerinde kullanılan bir damarlı kablodur.U kablo özelliği: Kapalı ve kuru yerlerde. V-PVC termo plastik yalıtkan veya kılıf). bakır iletkenli. Müsaade edilen işletme sıcaklığı 70ºC’dir (Harflerin anlamları. protodur yalıtkanlı. S-Siper.300 ile 500 Volt gerilim. Örnek 1: HO5V-U (TS) –.3. sıva altı ve sıva üstünde kullanılır.Ø YE3SV kablo özelliği: Çok telli.5. H Kabloları (TS) Kapalı ve kuru yerlerde.75. kuru.4: YSLTK. damarları numaralı. 05. İnce çok telli bakır iletkenli. 18. bir damarlı orta gerilim enerji kablolarıdır (E3-Çapraz bağlı polietilen.PVC yalıtkan.5: HO5V-U kablo Ø HO5V. yüksek kısa devre akımlarına karşı uygun kesitte ve özel olarak takviye edilmiş bakır ekranlı. V.Tek telli). protodur dış kılıflı. Örnek 3: YSLTK-JZ (VDE). 1-Bir telli bakır iletken 2-Protodur yalıtkan Şekil 1. 15 .

su ısıtıcıları.Pvc yalıtkan. 3 veya 4 damarlı) olarak yapılır (H. Standart kesitleri 0. bakır iletkenli lastik yalıtkanlı. el matkapları ve elektrikli el lambaları gibi taşınabilir atölye cihazlarında. Örnek 4: H05VV5-F(TS). 1-İnce çok telli bakır iletken 2-Protodur yalıtkan 3-Protodur dış kılıf Şekil 1.300/500 V gerilim.3 veya. 4 damarlı ). mekanik etkilerin az olduğu yerlerde kullanılır. F.50 mm² x (2 .75.F kablo özelliği: Mekanik zorlamaların az olduğu kapalı ve kuru yerlerde.7: HO5RR-F kablo Ø HO5RR. elektrik ocakları. 4 damarlı ) olarak yapılmaktadır (H. hareketli irtibat kablosu olarak kullanılır.Fleksibl ince çok telli ).5. İnce çok telli bakır iletkenli çok damarlı. 3 veya.6: HO3VV-F kablo Ø HO3VV.1. fleksibl kablolardır. ince çok telli. lastik dış kılıflı endüstriyel tip kablolardır. R-Çok telli.F (TS ). Rutubetli yerlerde.300 volt gerilim.4 mm² x (2.5. Şekil 1. 1-Kalaylı iletken 2-Kauçuk izolasyon 3-Kauçuk kılıf Şekil 1.2. 05. protodur dış kılıflı. Örnek 3: H05RR. V.Harmonize tip.F kablo özelliği: Kalaylı.1. Standart kesitleri 0. çok damarlı. protodur yalıtkanlı.Örnek 2: H03VV-F (TS) – Eski TS sembolü FVV. 03.Harmonize tip. F-Fleksibl ince çok telli ).75 mm² x (2 .8: HO5VV5-F kablo ( kumanda ve kontrol kablosu ) 16 .0.

17 .askı telli havaî. yanmaz kablo ) Bir telli.54. silikon kauçuk yalıtkanlı.6. panoların iç bağlantılarında. yüksek ısıya dayanıklı kablolardır. ölçü ve kumanda kablolarıdır. bilgisayar sistemlerinde kullanılır. Aydınlatma elemanlarının ve cihazlarının bağlantılarında. Standart kesitleri 0. Örnek: SİA(E). 1.4.75 mm² x çeşitli damar sayılarında yapılır. şalt cihazlarının bağlantılarında.250 ºC sıcaklıkta kullanılabilir.5.4-0. Askı teli bütün yükü ve gerilmeleri taşır. nem içermeyen ve dielektrik özelliği olan polyester bant.İnce çok telli.10: SİA kablo (silikon. Alçak gerilim hatlarında kullanılır. yer altı-kanal. gri renkli PVC dış kılıf. Standart kesitleri 1. Mekanik zorlamaların bulunmadığı yerlerde. plastik yalıtkanlı alüminyum faz iletkenleri çıplak nötr iletkeni etrafında bükülerek sarılmıştır. protodur yalıtkanlı. PE (polietilen) izolasyon.10 mm²dir (S-Silikon kauçuk). damarları numara baskılı.5 mm ve çeşitli damar sayılarında yapılır. Ø Haberleşme kabloları: Plastik izoleli ve kılıflı. bakır iletkenli. Şekil 1.9: Alpek kablo ( alüminyum yalıtılmış kablo ) Ø Sıcaklığa dayanıklı kablolar: Yüksek ortam sıcaklığının bulunduğu kuru yerlerde kullanılır. Dielektrik kayıpları çok azdır.2. iletken çapları 0. Diğer Kablolar Ø Alpek Kablolar: Alpek tipi hava hattı kablolarında.11: KPD-V kablo Bina içi tesisatlarda santral ile abone dağıtımlarında kullanılır. flexibl kontrol. 180. Elektrolitik (tavlı) bakır iletken (TS ve IEC’ye göre). Örnek: KPD-V .4. Şekil 1. bakır iletkenli. Şekil 1. kontrol cihazlarında. dış ve iç tesisatta kullanılır.

18 . Resim 1. elektromanyetik alanlardan etkilenmez. ışık aktarımı yapılmaktadır. ek yöntemlerini. Empedansı 75 Ω. İletken Bağlantıları İletkenlerin bağlantılarında. kablonun ortasında üzeri yalıtılmış ve canlı uç olarak anılan bir iletken bulunur. Yalıtkanın üzerinde ise hasır şeklinde örülmüş metal siper vardır. iletkenlerin kesilmesi ve yalıtkanının soyulmasını.5. terminallere bağlantısını ve kablo pabucu takılmasını inceleyeceğiz.Ø Koaksiyel kablo: Anten kablosu olarak kullanılmaktadır. aktarılan ışık dönüştürücü vasıtasıyla tekrar elektrik sinyaline çevrilir. bükülmesini.16 : Fiber optik kablo 1.12: Koaksiyel kablo Ø Fiber optik kablo: Cam fiberden yapılmıştır. Şekil 1.

İletken Üzerindeki Yalıtkanın Soyulması Elektrik tesisatlarında kullanılan iletkenlerin üzeri yalıtkan kaplıdır.5. İletkenler ekleneceği veya bir yere bağlanacağı zaman. bükülü iletken ve kabloların kesilmesinde kullanılır.1. Yan keski ile: İnce. kesme işlemini çeşitli aletlerle iş güvenliği kurallarına uygun yapmamız gerekir. İletkenlerin soyulmasının yapılmasında. İletkenlerin Kesilmesi İletkenler genellikle 100 metrelik toplar halinde üretilir. çakı kullanılmaktadır.17: İletkenlerin pense ve yankeski ile kesilmesi Resim 1. Resim 1. Ø Ø Ø Pense ile: İnce.18: İletkenlerin hidrolik kesme pensi ile kesilmesi 1. iletkenin zedelenmemesine ve gereğinden fazla soyulmamasına çok dikkat edilmelidir. dolayısıyla iletkenleri kullanacağımız zaman kesmek gerekirse. İletkenlerin üzerindeki yalıtkanın çıkartımı sırasında.1.5. yan keski. Hidrolik kesme pensesi veya demir testeresi ile: Kalın kesitli iletken ve kabloların kesilmesinde kullanılır. kablo soyma pensi. örgülü bükülü iletken ve kabloların kesilmesinde kullanılır.2. 19 . İletken ve kabloların üzerindeki yalıtkanın çıkartımı ve eğer iletkende oksit tabakası oluşmuşsa temizlenmesine iletkenlerin soyulması denir. üzerindeki yalıtkanın soyulması gerekir. İletkenlerin kesilme yöntemleri şunlardır. örgülü.

Şekil 1. İletkenin tek damarlı veya iki damarlı olması ekin yapım şeklini değiştirmez.5. Bükülecek iletken büküm noktasından (iletken üzerindeki yalıtkanın zedelenmemesine dikkat edilmeli) sıkıca tutulduktan sonra istenen açıda bükme gerçekleştirilmelidir. Ekleme işleminden sonra temasın iyi olması için lehimlenebilir.1. Genellikle ince kesitli iletkenler el.13: İletkenlerin bükülmesi 1. Boru içerisinde kesinlikle ek yapılmamalıdır. Bükülme işlemlerinde genellikle ince iletkenler için kargaburun. pense ve kargaburun kullanılarak yapılır.4.5. 20 . soyulduktan sonra kullanım yerlerine bağlanması için bükülmeleri gerekebilir. İletkenlerin Eklenme Metodları Elektrik tesisatlarında iletkenlerin kısa gelmesi veya düz giden bir hattan enerji almak gerektiğinde ekleme işlemi yapılır.3.19: Yalıtkanın soyma pensi ile çıkarılması 1. kalın kesitli iletkenlerin eklenmesi ise klemenslerle yapılır. pano montajında ve uç kısımlarının. İletkenlerin Bükülmesi İletkenlerin tablo.5. 1.Resim 1. ek yerleri izolebant ile yalıtılmalıdır. Ekleme işlemi yapılırken iletkenler değişik metodlarla birbirleri üzerine sarılır.4. Düz Ek Genellikle ince kesitli iletkenlerde el. pense veya kargaburun ile sarılarak. kalın iletkenler için pense kullanılır.

Diğer iletkeni. sarılan iletkene zarar vermeden fazlalık kısmı dikkatlice kesiniz.20.20.a-b.a: İletkenlerin düz ek yapımı 21 . Resim 1. Ek yapılacak iletkenlerin. Uç kısımlarında fazlalık varsa. Düz Ek Yapımı İşlem Sırası Ø Ø Ø Ø Ø Ø Ø Ø Eklenmek üzere seçtiğiniz iletkenlerin uç kısımlarından 30 mm’lik kısmı soyarak açınız.a). Gevşek olarak yapılan eklerde hem ek yeri açılır. birinci iletkenin üzerine bu kez ters yönde ve aynı şekilde sarınız.Ancak iki damarlı iletkenle yapılan ekte damarlardaki ek yerleri çakışmamalı ve ekleme işleminden sonra üzerleri izolebantla sarılmalıdır. İşinizin düzgünlüğünden emin olduktan sonra yalıtınız. hem de iletkenlerde temas zayıf olur ve ark oluşur. bir iletkenin tamamı diğer iletkenin üzerine sarılana kadar devam ediniz (Resim 1. yalıtkanının aynı renk olmasına dikkat edilmelidir. İletkenleri kesişme noktalarından birini diğerinin üzerine 90ºlik bir açı ile bükünüz. İletkenler çapraz durumda iken 1/3 oranında tutulmasına dikkat ediniz. ek yerinin sağlam ve sıkı olmasıdır. Bükme işlemini yaparken üzerine iletken sarılan bölümün eğilme ve burulma yapmamasına ve sıkı sarılmasına dikkat ediniz. İletkenleri açık kısımlarını üst üste getirerek çapraz şekilde tutunuz (Resim 1.20. Düz ekte dikkat edilecek husus.). Bükme işlemine.

20.Resim 1. gevşek yapılmış ekler tehlikeli sonuçlar meydana getirebilir.b: İletkenlerin düz ek yapımı Resim 1.c: İletkenlerin düz ek yapımı İletken ekinin gevşek olmamasına dikkat ediniz. 22 .20.

çift düz ek yapımında da iki ek yerinin karşılıklı gelmemesine dikkat edilir (Resim 1.Resim 1. Resim 1.23: Kabloların ek muf ile eklenmesi 23 .23). Ayrıca kablolar ek mufları ile de ekleme yapılabilir (Resim 1.21: Çok telli iletkenlerin düz ek yapımı Çok telli iletkenlerin yalıtkanını soyar iken iletkenlerin kopmamasına dikkat edilir.).22.22: Çift düz ek yapımı Resim 1.

5. ekin sıkı şekilde olmasına dikkat ediniz. T ek yapımı işlem sırası Ø Ø Seçtiğiniz iki tekli iletkenden birinin ucunu istenen ölçüde soyarak açınız. T ek yapılırken iletken izolesinin zedelenmemesine dikkat edilmelidir. Ekten sonra ek yerinin izolebant ile yalıtılması gerekir. Havaî hatlarda klemens ile ekleme yapılırken iç tesisatta buat içerisinde klemens ile veya sarılarak yapılır. T Ek Alçak gerilim havaî hatlarında ve iç tesisatta çekme kuvveti az olan yerlerde kullanılır. İletkeni bükerek sarınız.24.24. Sarma işlemi tamamlandıktan sonra. İkinci iletkenin ek alınacak yerinden 30 mm’lik bir bölümünü soyarak açınız. T ek alınacak iletkenin üzerine dik olarak ve izoleli kısmını iyice yaklaştırarak tutunuz (Resim 1.4. Eğer çekme kuvveti fazla ise düğümlü T ek yapılır.e.a: T ek yapımı 24 . bükülen iletkende fazlalık kalırsa. Ø Ø Ø Birinci iletkeni. Resim 1. fazlalığı keserek kaldırınız ve ek yerini izolebantla yalıtınız.1. bakınız ).2.

ek yerinin izolebantla yalıtılması gerekir.24.3.14:T ek çeşitleri 1.15: Çift T ek 25 . Çift T Ek Düz giden hatlardan iki farklı yöne ek almak için kullanılan bir yöntemdir. Resim 1.b: T ek yapımı Şekil 1. ek alınacak iletken üzerinde farklı ya da aynı yönlere sarılabilir.Resim 1.4.25: Çift T ek Şekil 1. Ek alınan iletkenlerin soyulmuş kısımları.5. Çift T ek yapıldıktan sonra ek yerinin iletkenliğini ve dayanımını arttırmak için lehimlenebilir.

Resim 1. Resim 1. Özel Ekler Genellikle dış tesisatta kalın kesitli iletkenler klemens ve boru ile eklenir. Klemensin sıkıştırma vidaları yeterince sıkıştırıldıktan sonra. Alçak gerilimli iç tesisatlarda ise klemens bulunmadığı yerlerde veya iki iletkenin aynı yere bağlanması gerektiğinde fare kuyruğu ve geçmeli tip ekler yapılır. İnce kesitli iletkenler daha iyi elektriki temas sağlanması için. kabloların bağlantı ve ek gerecidir.5. iletkenlerin kalınlığına göre büyüklüğü seçilmelidir.26: Havaî hat klemensi ile ek yapımı 1. Aynı kesitte olmayan iletkenlerin eklenmesi uyumsuzluğa neden olur. Çeşitli boyutlarda yapılmaktadır. Plastik. kalın kesitli iletkenler sarılarak eklenmesi zor olduğundan klemenslerle eklenir. Klemensle ekleme yapılırken iletkenlerin klemens boyuna göre yeterli miktarda açılmasına ve uygun büyüklükte klemens kullanılmasına dikkat edilmelidir.5.27: PVC klemensler 26 .1. Aynı veya farklı kesitteki iletkenler klemens kullanılarak eklendiğinde iletkenler arasında daha sıkı bir irtibat sağlanır. porselen ve metalden yapılan çeşitleri vardır. klemens dışına taşan açık uçlar varsa kesilerek kaldırılmalıdır. Klemens Eki Klemens. Ayrıca ince iletkenlerin dayanımını arttırmak için birkaç kez katlanmalı ve klemens vidasının tam altına gelmesi sağlanmalıdır.4.5.4.4.

16: Klemens eki 1. bağlantı yerinin (terminalin) özelliğine göre şekillendirilir. Daha sonra içerisine. iletkenlerin ucunu klemensin boyunu geçmeyecek şekilde soyarak açınız ve bükünüz.Resim 1. alt ve üst kısımlarına pul veya rondela konularak vida geçirilir. İletkeni klemense takmak için klemensin vidalarını gevşeterek iletkenin geçeceği kadar boşluk açınız. Şekil 1.5. Çok telli iletkenler vida içerisine geçirildikten sonra uç kısımları lehimlenmeli veya tel ile sarılmalıdır. Vidalara bağlanacak tek telli ve çok telli iletkenler. Çeşitli kesitlerdeki tek ve çok telli iletkenleri değişik klemenslerle aynı şekilde ekleyiniz. İletkenlerin Terminallere Bağlanması Yalıtkanı soyulmuş olan iletken uçları. Bu sırada iletkenin vidaya saat ibresi yönünde sarılmasına dikkat edilmelidir. İletken ucu vida çapına uygun olarak kıvrıldıktan sonra meydana gelen halka ucu kapatılır ve iletkene dokundurulur. Gevşetilen klemens vidalarını iyice sıkınız.5. vida çapına göre kargaburun ile bükülür.28: Porselen ve ray klemens Klemensle ek yapımı işlem sırası Ø Ø Ø Ø Ø Eklemek üzere seçtiğiniz uygun klemens ve iletkenleri inceleyerek. Uçları açılmış (aynı kesitte) iletkenlerin tamamı klemensin içinde olacak şekilde karşılıklı yerleştiriniz. 27 .

Gerekirse üzerine takılan iletkenle birlikte lehimlenerek bağlantı mukavemeti arttırılabilir.Şekil 1.30: Kablo pabuçları 28 .29: Kablo pabuç sıkma pensleri Resim 1. bağlamadan önce kablo pabucu takılır. Bağlantı sırasında iletkenlerin çıplak kısımlarının pabuç dışında kalmamasına dikkat edilmelidir.17: İletkenlerin terminallere bağlantısı 1.5. çoğu kez mümkün olmaz. Kablo Pabucu Takılması Kalın kesitli ve çok telli iletkenlerin cihazlara bağlantısı. Resim 1. Kablo pabuçları değişik tipte ve değişik boyda yapılmaktadır. mekaniki ve elektriki bakımdan iyi bir bağlantı sağlar. Çok telli ve kalın kesitli iletkenlerin uçlarına. Kablo pabucu.6.

Ø Şekil 1. Kargaburun veya pense kullanarak (büyük kesitli iletkenlerde pabuç sıkma aleti kullanarak) kablo pabucunu sıkıştırınız. tornavida vb. Kesinlikle çekiç. aletlerle vurarak pabucu sıkmayınız.18: Kablo pabucu takılması Resim 1.32: Kablo pabucu takılması 29 . gerekirse iletkeni fırça ile temizleyiniz. Kablo pabucunda fazla iletken varsa dikkatlice keserek kaldırınız.31: Kablo uçları ve yüksükleri Kablo pabucu takılması işlem sırası Ø Ø Ø Ø Elinizdeki iletkene uygun kablo pabucunu seçiniz. İletkenin ucunu kablo pabucuna geçecek kadar uygun boyutta soyunuz.Resim 1. İletkenin soyulmuş ucunu kablo pabucundaki yerine geçiriniz. sıkıştırılmış iletkeni gerekirse lehimleyiniz.

İletkenlerin Yalıtılması İletkenler eklendikten sonra çıplak olan ek yerlerinin birbirine dokunarak kısa devre olmaması için ve herhangi bir harici dokunmaya karşı mutlaka yalıtılması gerekir. İç tesisatta ek yerlerinin yalıtılmasında izolebant.5. kullanılan gerilime göre değişir. Resim 1. yalıtkan kısmın üzerinden başlanır ve izolebantın üst üste gelmesi sağlanarak ek yerinin üzeri tamamen sarılır. İzolebant ile yapılan yalıtma işleminde sarma işine. sargıların ek yerlerinin yalıtılmasında ise makaron kullanılır.7.1. Ek üzerindeki izolebant kalınlığı.33: İletkenlerin yalıtılması 30 .

31 . Ø Soyulmak istenen kısım yeterli ve iletkende uygun yerde bulunuyorsa. Ø Yaptığınız işlemlerde iş güvenliği tedbirlerine uyunuz. Öneriler Ø İnce kesitli iletkenlerin yankeski ve pense ile kesileceğini. Ø İletkeni kablo soyma pensi ile soymak için soyulmak istenen kısmın başlangıcını. kablo soyma pensinin ağzına ve uygun olan yere yerleştirip pensenizi. Ø Gerekli olan iletkeni seçiniz ve uzunluğunu tespit ediniz. Ø Kesici aletin ağız kısmını. Ø İletkeni yankeski ile soymak için uygun bir yankeski alarak yankeskinin kesici ağzını seçtiğiniz iletken üzerinde işaretlenen yere yerleştiriniz. Ø Kesici aleti normal bir kuvvetle sıkarak iletkeni kesiniz. kablo soyma pensenizi biraz daha sıkıştırarak yalıtkan kısmın kesilmesini ve soyulmasını sağlayınız. iletkende işaretlenen yere 90º dik olacak şekilde koyunuz. kalın kesitli iletkenlerin testere veya hidrolik pens ile kesileceğini unutmayınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İLETKENLERİN KESİLMESİ ve YALITKANININ SOYULMASI İşlem Basamaklar Ø İletkenleri kesiniz. Ø İletkenlerin yalıtkanını soyunuz. seçtiğiniz iletkeni tutacak kadar sıkıştırınız. Ø Hafifçe bastırıp döndürmek süreti ile (iletken kısmı zedelemeden) yalıtkan kısmı kesiniz ve iletkenin ucuna doğru çekerek çıkartınız.

Ø Bir elinizle iletkeni tutarken diğer elinizdeki kargaburunu hafifçe sıkarak istediğiniz açıda döndürüp bükünüz. birinci iletkenin üzerine bu kez ters yönde ve aynı şekilde sarınız. 32 .20’den faydalanınız. Resim 1. Ø Bükme işleminde yalıtkan kısmın zedelenmemesine dikkat ediniz. Ø Düz ek yapımında. Ayrıca çift düz ek yöntemini de uygulayınız. Öneriler istenilen açılarda Ø Her hangi yöntemle açtığınız iletkeni veya önceden açılmış bir iletkeni kargaburun ya da pense kullanarak (30º -60º -90º vb. Ø İletkenleri düz ek yöntemi ile ekleyiniz.) bükebilirsiniz. Ø Yaptığınız işlemlerde iş güvenliği tedbirlerine uyunuz. Ø Eklenmek üzere seçtiğiniz iletkenin uç kısımlarından 30 mm’lik kısmı soyarak açınız. Bunun için elinize kargaburunu alarak bükülmek istenen yerden tutunuz. bir iletkenin tamamı diğer iletkenin üzerine sarılana kadar devam ediniz.İLETKENLERİN BÜKÜLMESİ ve DÜZ EK YAPILMASI İşlem Basamakları Ø İletkenleri bükünüz. ekleme işlemini yaptıktan sonra ekin üzerini yalıtınız. Ø İletkenleri kesişme noktalarından birini diğerinin üzerine 90ºlik bir açı ile bükünüz. İletkenleri açık kısımlarını üst üste getirerek çapraz şekilde tutunuz. Ø Düz ek yapılacak iletkenlerin kesitleri ve yalıtkan kılıf renkleri aynı olmalıdır. Ø Bükme işlemine. Ø Diğer iletkeni. Düz ek yöntemini tekli ve çoklu iletkenlerle ayrı ayrı uygulayınız. Ø İletkenler çapraz durumda iken 1/3 oranında tutulmasına dikkat ediniz. Yalıtma işleminde izolebant veya makaron kullanınız. Ø Düz ekin sıkı olmasına dikkat ediniz.

Ø T ek yöntemini tekli ve çoklu iletkenlerle ayrı ayrı uygulayınız. Ø Çeşitli kesitlerdeki tek ve çok telli iletkenleri değişik klemenslerle aynı şekilde ekleyiniz. kılıf renkleri aynı olmalıdır. Ø Ek yerinin üzerini izolebantla yalıtınız. Ø Gevşetilen klemens vidalarını iyice sıkınız. Ø İkinci iletkenin ek alınacak yerinden 30 mm’lik bir bölümünü soyarak açınız. Ø İletkeni bükerek sarınız. Ø Sarma işlemi tamamlandıktan sonra. Ø Uçları açılmış (aynı kesitte) iletkenlerin tamamı klemensin içinde olacak şekilde karşılıklı yerleştiriniz. fazlalığı keserek kaldırınız. Ø T ek yöntemi uygulamasında Resim 1. T ek alınacak iletkenin üzerine dik olarak ve izoleli kısmını iyice yaklaştırarak tutunuz. Ø İş güvenliği tedbirlerine uyunuz. klemens ile Ø Ekleyeceğiniz iletken kesitleri ve yalıtkan kılıf rengi aynı olmalıdır. Ø Birinci iletkeni. iletkenin zedelenmemesine dikkat ediniz. Ayrıca çift T ek yöntemini de uygulayınız. 33 .241. bükülen iletkende fazlalık kalırsa. Ø İletkeni klemense takmak için klemensin vidalarını gevşeterek iletkenin geçeceği kadar boşluk açınız.T EK ve KLEMENSLE EK YAPILMASI İşlem Basamakları Öneriler Ø İletkenleri T ek yöntemi ile Ø T ek yapılacak iletkenlerin kesitleri ve yalıtkan ekleyiniz.25’ten faydalanınız. Ø İletkenleri ekleyiniz. ekin sıkı şekilde olmasına dikkat ediniz. Ø İletkenlerin ucunu klemensin boyunu geçmeyecek şekilde soyarak açınız ve bükünüz. Vidalar çok sıkılırsa iletkenler zedelenir. Ø Seçtiğiniz iki iletkenden birinin ucunu istenen ölçüde soyarak açınız.

kablo pabucu sıkma pensini kullanınız. terminallere Ø Vidalara bağlanacak tek telli ve çok telli iletkenler. Ø İş güvenliği tedbirlerine uyunuz. Ø İletken ucu vida çapına uygun olarak kıvrıldıktan sonra meydana gelen halka ucu kapatınız ve iletkene dokundurunuz. sıkıştırılmış iletkeni gerekirse lehimleyiniz. Ø Kablo pabucunda fazla iletken varsa dikkatlice keserek kaldırınız. 34 .KABLO PABUCU TAKMA ve TERMİNAL BAĞLANTISI YAPILMASI İşlem basamakları Ø Kablo pabucu takınız. Ø Kargaburun veya pense kullanarak kablo pabucunun kanatçıklarını iletken üzerine yatırıp sıkıştırınız. Ø Kesinlikle çekiçle ve tornavida ile vurarak pabuç takmayınız. alt ve üst kısımlarına pul veya rondela konarak vida geçiriniz. Ø Kalın kesitli kabloya pabucu sıkarken. Ø Daha sonra içerisine. Ø İletkenleri bağlayınız. Öneriler Ø Seçilen kabloya uygun kalınlıkta pabuç seçiniz. vida çapına göre kargaburun ile bükülür. Ø İletkenin soyulmuş ucunu kablo pabucundaki yerine geçiriniz. Ø İletkenin ucunu kablo pabucuna geçecek kadar uygun boyutta soyunuz.

Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz.Tek telli çıplak iletkenler kaç mm² kesite kadar üretilmektedir? A) 25 mm² B) 20 mm² C) 16 mm² D) 30 mm² E) 35 mm² 9.2. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz.4 C) 2. Ham petrolün damıtılmasından meydana gelen PVC saf halde iken kırılgandır. Ek yapılacak iletkenlerin kesitleri aynı olmalıdır. 1. 2. DOĞRU……… YANLIŞ…….3. Eğer çekme kuvveti fazla ise düğümlü T ek yapılmalıdır. 2.. 7. Aşağıdakilerden hangileri ek yapımında doğru olan uygulamalardır? 1. 3. direnç teli ve rezistans yapımında kullanılır. A) 1. Bakırın özdirenci alüminyumun özdirencinden fazladır. Saf su akümülatör ve galvanoda elektrolit olarak kullanılır. 4. Gümüş bakırdan daha iyi bir iletkendir.4 E) HEPSİ DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) Aşağıda Doğru-Yanlış ve Çoktan Seçmeli değerlendirme kriteri uygulanmıştır. DOĞRU……… YANLIŞ……. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları faaliyete dönerek tekrar ediniz.nikel.. DOĞRU……… YANLIŞ……. Presbant elektrikli soba. 6.3 B) 1. ek yerleri karşılıklı gelmelidir. ütü ve havya gibi cihazlarda yalıtım için kullanılır.. Krom. 35 . DOĞRU……… YANLIŞ…….. Çift eklerde. 8. Ek yapılacak iletken dış yalıtkan kılıf renkleri aynı olmalıdır. 4. DOĞRU……… YANLIŞ…….2. DOĞRU……… YANLIŞ……. DOĞRU……… YANLIŞ……. Tungsten metalinin ergime derecesi düşüktür. NVV (TS) kablonun VDE (Alman) sembolüne göre karşılığı hangisidir? A) NYY B) NYV C) NVY D) NYM E) NMY 10..4 D) 1.3. 5. 3...

36 . SINIF VE NU:……………………………. AÇIKLAMA: Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri EVET ve HAYIR kutucuklarına (X) işareti koyarak kontrol ediniz. İletkenleri uygun yöntem ve araçlarla kesip yalıtkanını soyabildiniz mi? 3. İletkenleri uygun yöntem ve araçlarla bükebildiniz mi? 4.PERFORMANS DEĞERLENDİRME PERFORMANS DEĞERLENDİRME MODÜL ADI: Temel Elektrik Malzemeleri UYGULAMA FAALİYETİ: İletken ek ve bağlantılarını yapmak ÖĞRENCİNİN ADI SOYADI:……………………………. Uygun yöntem ve araç gereçlerle T ek yapabildiniz mi? 6. Klemensle ek doğru yapabildiniz mi? 7. Cevaplarınızın tamamı “Evet” ise bir sonraki faaliyete geçiniz. İletken ve yalıtkanları doğru seçebildiniz mi? 2. İş güvenliği tedbirlerine uydunuz mu? Evet Hayır DEĞERLENDİRME Yapılan değerlendirme sonunda “Hayır” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. DEĞERLENDİRME ÖLÇÜTLERİ 1. Kabloları terminale uygun yöntem ile takabildiniz mi? 9. Kablo pabucunu uygun yöntem ve araç gereçlerle takabildiniz mi? 8. Uygun yöntem ve araç gereçlerle düz ek yapabildiniz mi? 5.

Araştırma işlemleri için internet ortamını kullanabilir. 2. dirsek ve muf olarak adlandırılmaktadır. Ayrıca tesisat boruları. 37 . Görevi Elektrik tesislerinde alıcılar ile enerji kaynağı ve kumanda araçları arasındaki bağlantı. Tesisat Boru Çeşitleri ve Ek Parçaları Tesisat boruları. Bu tehlikeli durumun ortadan kaldırılması için. Çevrenizde bulunan kablo döşeme yöntemlerini araştırınız. kablolar boru ve parçaları içine alınır. elektrik tesisat taahhüt firmalarını gezebilirsiniz. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde konuyla ilgili araştırma ve gözlem yapmanız bilgileri daha rahat kavramanıza yardımcı olacaktır. 2. standartlara ve elektrik iç tesisleri yönetmeliğine uygun olarak.1. çevreye tehlikeli olabilecek enerji geçişi vardır. kablo döşeme malzemelerini seçebilecek ve döşemesini yapabileceksiniz. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır: Ø Ø Çevrenizde bulunan kabloların döşenmesinde hangi malzemeler kullanılmıştır.2. iletkenlerle sağlanmaktadır.ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 AMAÇ Bu faaliyette verilecek bilgiler doğrultusunda. Devrenin çalıştığı sürede kablolarda. uygun atölye ortamında. Araştırmanızı rapor haline getirerek arkadaşlarınıza sununuz.1. elektrik malzemeleri satan işyerlerini.1. düz borular ve bükülgen borular olmak üzere ikiye ayrılır. KABLO DÖŞEME MALZEMELERİ 2. kroşe kataloglarını incelemelisiniz. Boru ve parçaları da tesisin yapılacağı ortama uygun özellik ve şekillerde çeşitli gereçlerden yapılır. kanal. araştırınız. Tesisat Boruları ve Ek Parçaları 2.1. Tesisat boru ek parçaları.

2. boruların kısa geldiği yerlerde ek parçası (muf) kullanılır. Düz Borular Sert termoplastikten (PVC) veya sacdan yapılmıştır. Günümüzde PVC (plastik) alev almayan borular tesisatlarda kullanılmaktadır. bükülgen. Eski tesisatlarda sıva üstü tesisatlarda bergman (yumuşak çelik sacdan. Resim 2.3: PVC ve metal spiral ( bükülgen ) borular 38 . sıva altı tesisatlarda peşel (çelik sacdan. içi ziftli kartonla yalıtılmış boru).2. çeşitli boyda ve çaplarda üretilir. Bükülgen Borular Bükülgen (spiral) borular metal ve yalıtkan (PVC) gereçlerden yapılır.1: Düz PVC tesisat boruları Resim 2. Resim 2. PVC boruların yön değiştirdiği yerlerde dirsekler.1. PVC borular.1.2. içi yalıtkansız boru) borular kullanılıyordu. Çeşitli çaplarda ve boyda üretilir (Spiral boru standart çapları 9–11–14–18–26–32–37 mm ).2: Tesisat Boru dirseği ve muf 2. PVC borular aşınmaya ve korozyona dayanıklıdır. çarpma ve vurma tehlikesi olan yerlerde kullanılır. Hareketli.2.1.

Bu tesisatlar sıvanın üzerine ve değişik şekillerde döşendiğinden özellikle iç dekorasyonun düzenli görünümünü bozar. seslendirme ve bildirim tesisatları. kuvvet tesisatları yapılmaktadır. iç köşe. dış köşe. Bunun için sonradan döşenen elektrik tesisatları özel taşıyıcılar kullanılarak. 2. busbar kanal enerji dağıtım sistemi olmak üzere genelde üç kanal çeşiti vardır.4: PVC kablo kanalı Resim 2. T köşe. 2. sonlama. priz montaj seti gibi ek parçaları bulunur.2.2. kablo tavaları (sac).2.2. Kablo Kanalı Genellikle seyyar tesisatların. televizyon.2. dekoratif görünümle uyumlu hale getirilmiştir. dekoratif döşemelere uyumlu bir şekilde çekilmesini sağlar. Görevi Bina içerisinde sıva altı tesisat döşenip tamamlandıktan sonra telefon.1. Pano tipi ve duvar tipi kanallar mevcuttur. Resim 2.2.Çeşitleri ve Ek Parçaları Kablo kanalları (PVC). asansör.1. Çeşitli boyut ve renklerde genelde 2 m uzunluğunda yapılır.5: Pano tipi PVC kablo kanalı 39 .2. Kanallar 2. Ara bölme. bilgisayar.

1: Kablo tava ve merdivenleri Şekil 2.2. Busbar kanallı sistemin değişik uygulama şekilleri ve bunları uygulamaya yönelik.3.3: Busbar kanal yapısı ve birleştirilmesi 40 . Bu dağıtım sistemi aydınlatma. Şekil 2. delikli saclardan U profil şeklinde yapılırlar. Tavana özel aparatları ile asılarak. hem de kuvvet tesisatı birlikte yapılabilmektedir. içinde enerji taşıyan alüminyum veya bakır baraların bulunduğu kanallar döşenir. Kablo Tavaları Kablo tavaları. kuvvet ve hem aydınlatma.2.2.2: Kabloların döşenmesi 2. Busbar Kanal Enerji Dağıtım Sistemi Tavana monte edilen kanallar ile baralı dağıtım sistemi olan busbar sistemi günümüzde yeni geliştirilen enerji dağıtım sistemidir. Bunlar çeşitli genişlikte ve uzunlukta.2.2. Busbar sisteminde. Şekil 2.2. atölye içerisinde bulunan makine ve tezgahların tamamına ulaşacak şekilde. çeşitli yan gereçleri mevcuttur. özellikle havadan veya duvardan geçmesi gereken bir veya birden çok sayıdaki kabloların emniyetli bir şekilde ve bir arada taşınması için kullanılır. Ayrıca hareketli makineler için troley sistemi ile hareket halinde kesintisiz enerji sağlanmaktadır. duvara ise ayak bağlanarak monte edilir.

3. Görevi Elektrik tesisatlarında içerisinde iletkenlerin eklendiği ve dağıtımlarının yapıldığı ek kutularıdır (buatlar).4: Busbar enerji dağıtım sistemi uygulamaları Resim 2. Çeşitleri Günümüzde sıva altı ve sıva üstü tesisatta kullanılan buatlar PVC’den veya metalden yapılmaktadır.3. 5-7 cm çapında ve değişik derinliklerde yuvarlak buatlar dışında. değişik boyutlarda kare buatlar ve nemli yer buatları bulunmaktadır.1. Ek Kutuları 2.2.6: Busbar enerji dağıtım sistemi uygulamaları 2. 41 .Şekil 2.3. 2.

Kroşeler 2.Resim 2.1. PVC’den sıva altı ve sıva üstü olarak imal edilir. Kasalar Anahtar ve prizlerin montajı için kullanılan gereçlerdir. Görevi Kabloların.7: Sıva altı yuvarlak ve kare PVC buatlar Resim 2. PVC veya sacdan yapılır. boruların duvar veya tavana tutturulmasına yarayan gereçlerdir. 42 .8: Sıva üstü antigron buatlar 2.4. Normal. Resim 2. norm (derin kasa).5.9: Normal ve derin kasa Resim 2.10: Alçıpan ve geçmeli kasa 2.5. geçmeli ve alçıpan kasaları olarak çeşitleri vardır.

2.5.2. Kroşe Çeşitleri
Kroşeler boru veya kabloların özelliğine ve çapına göre değişik büyüklüklerde üretilir. Plastik veya sac kroşe, çivili kroşe, antigron kroşe, ray ve tandır kroşe (havaî hat iletkenlerinde kullanılır) olarak adlandırılır. Antigron kroşeler en çok 30 cm aralıklarla dübellerle tutturulur. Dübeller plastikten veya çelikten imal edilen, çeşitli boyutlarda yapılan vida tutturma gerecidir. Çivili kroşeler ile kablo döşenmesi tavsiye edilmemektedir.

Resim 2.11: Çivili kroşeler

Resim 2.12: Ray ve antigron kroşeler

Resim 2.13: Kroşe çeşitleri

Resim 2.14: Plastik ve çelik dübel çeşitleri

43

2.6. Kablo Bağı ve Spiralleri
Plastik malzemeden yapılan, kilitli bağlar ya da spiral şeklindeki şeritler, kabloların bir arada durmasını sağlar. Pano gövdesine yapışmaları için altlıkları da vardır. Çeşitli boyda ve kalınlıkta çeşitleri vardır.

Resim 2.15: Kablo bağları

Resim 2.16: Kablo bağlarının kullanımı

Resim 2.17: Kablo spirali kullanımı

44

Ø

Kablo kanalı ve antigron kroşe döşenmesi

Resim 2.18

Atig nk şe n ro ro

Ba ut

KtPnsu a ao Atig nk şe n ro ro

P ksa riz a sı

P ksa riz a sı

Şekil 2.5

Şekil 2.6

45

19 Resim 2.Resim 2.20: NVV kablo 46 .

İşlerinizi verilen sürede yapınız. plançete veya duvara montaj deliklerini açınız. Ø Plançete veya duvara kanal geçiş yerini işaretleyiniz. Ø Kanal. Duvara montaj yapılacaksa matkabı çok dikkatli kullanınız. Kabloyu kroşelere yerleştiriniz ve kroşe kapaklarını takınız. kablo sıkı şekilde tutturulamaz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ PVC KABLO KANALI DÖŞENMESİ ve ANTİGRON KROŞELER İLE KABLO DÖŞENMESİ İşlem Basamakları Ø Kablo kanalı montajını yapınız. Kabloya uygun boyutta antigron kroşeyi seçiniz. Kabloyu buat ve kasalara geçiriniz.5 antigron (NVV) kablosunu seçiniz. Ø Kablo kanal uçlarında oluşan çapakları temizleyiniz. Öneriler Ø Uygun boyutlarda PVC kablo kanalını seçiniz. Enerji altında çalışmayınız. Eğer kroşeler büyük seçilirse. Kasaları ve buatları şekle uygun olarak montaj yapınız. düzgün olarak kesiniz (demir testeresi veya çakı ile). Uygun boyda ve kesme aleti ile kabloyu kesiniz. 47 . Plançete veya duvara uygun aralıklarla (30 cm) kroşe montaj deliklerini işaretleyip deliniz. Ø Kanal kapaklarını takınız. Ø Ø Ø Ø Ø Ø Ø Ø Ø Ø 3 x 2. Ø Kanalı duvar veya plançeteye uygun ve düzgün bir şekilde tutturunuz. Ø Antigron kroşe ile kablo döşemesini yapınız. Ø Kablo kanalını ve kapağını istenen uygun boyda. Kroşeleri montaj deliklerine tutturunuz. Ø Kesici aletleri kullanırken dikkat ediniz ve emniyet ve güvenlik tedbirlerine uyunuz.

A) 40. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) Aşağıda bu öğrenme faaliyetiyle ilgili test. doğru-yanlış ölçme kriterleri uygulanmıştır. 1. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları faaliyete dönerek tekrar ediniz. Busbar enerji dağıtım sisteminde.. tamamlamalı. 9. DOĞRU……… YANLIŞ……. 5. enerji taşınmasında bakır veya alüminyum baralar vardır. tesisat borusunun ek yapımında kullanılır. Anahtar ve prizlerin sıva altına tutturulmasını sağlayan gereçlere ……………denir. İletkenlerin.65 cm DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Aşağıdakilerden hangisi kasa çeşitlerinden değildir. ve…………...65 cm C) 30.60 cm D) 20. Antigron kroşeler en çok kaç cm aralıklarla döşenmelidir.. Muf.. İletkenlerin sıva üstüne döşenmelerini sağlayan gereçlere…………. Kabloların bir arada durmasını sağlayan gereçlere …………….. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. 48 . Tandır kroşe kabloların duvara tutturulmasında kullanılmaktadır. 7. DOĞRU……… YANLIŞ……. 2. 6. A) Normal B) Derin (Norm) C) Geçmeli D) Alçıpan E) Antigron 4. 3. DOĞRU……… YANLIŞ…….…denir.70 cm Aşağıdaki sorulardaki boşlukları doldurunuz. içinde ek yapılmasını sağlayan gereçlere ……………denir.denir. E) 35.ve …….70 cm B) 45.. 8.

Antigron kroşe ile kabloyu duvara veya plançeteye uygun yöntemle döşeyebildiniz mi? 7. İş güvenliği tedbirlerine uydunuz mu? Evet Hayır DEĞERLENDİRME Yapılan değerlendirme sonunda “hayır” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Buat. DEĞERLENDİRME ÖLÇÜTLERİ 1. kanalı ve antigron kroşe döşemesini SINIF VE NU:……………………………. Kablo bağı ve spirallerini doğru seçebildiniz mi? 5. kasa ve kroşe çeşitlerini doğru seçebildiniz mi? 4. 49 . Tesisat borusu ve kablo kanalını doğru seçebildiniz mi? 2. yapmak AÇIKLAMA: Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri EVET ve HAYIR kutucuklarına (X) işareti koyarak kontrol ediniz. Cevaplarınızın tamamı “evet” ise bir sonraki faaliyete geçiniz. Busbar kanal enerji dağıtım sistem elemanlarını doğru seçebildiniz mi? 3.PERFORMANS DEĞERLENDİRME PERFORMANS DEĞERLENDİRME MODÜL ADI: Temel Elektrik ÖĞRENCİNİN Malzemeleri UYGULAMA FAALİYETİ: Kablo ADI SOYADI:……………………………. Kablo kanalını duvara veya plançeteye uygun yöntemle döşeyebildiniz mi? 6. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz.

Araştırma işlemleri için internet ortamını kullanabilir. 50 . topraklama elemanlarını seçebileceksiniz. fonksiyon ve yıldırıma karşı topraklama olmak üzere dört çeşittir. araştırınız.1. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır: Ø Ø Ø Topraklama neden yapılır. boruların madeni kısımları. Topraklama Çeşitleri Koruma. 3.1. standartlara ve elektrik iç tesisleri ve topraklamalar yönetmeliğine uygun olarak.1. tablo ve benzerlerinin metal kısımları topraklanmalıdır. Bütün elektrik makinelerinin gövdeleri. uygun atölye ortamında. TOPRAKLAMA VE SIFIRLAMA 3. Topraklama 3. elektrik malzemeleri satan işyerlerini.2. elektrikli alıcıları kullananların can güvenliğini sağlamak ve cihazların zarar görmesini önlemektir. Topraklamanın Önemi Gerilim altında olmayan bütün tesisat kısımlarının. 3. kurşunlu kabloların kurşun kılıfları. araştırınız. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde konuyla ilgili araştırma ve gözlem yapmanız bilgileri daha rahat kavramanıza yardımcı olacaktır. işletme. uygun iletkenlerle toprak kitlesi içerisine yerleştirilmiş bir iletken cisme (elektrot) bağlanmasıdır.1.ÖĞRENME FAALİYETİ-3 ÖĞRENME AALİYETİ-3 AMAÇ Bu faaliyette verilecek bilgiler doğrultusunda. Çevrenizde bulunan topraklama yöntemlerini inceleyiniz. Ayrıca topraklama elemanları kataloglarını incelemelisiniz. Topraklamanın amacı. Araştırmanızı rapor haline getirerek arkadaşlarınıza sununuz. elektrik tesisat taahhüt firmalarını gezebilirsiniz. Topraklama çeşitleri nelerdir.

Fonksiyon topraklaması.2. İki şekilde. Fonksiyon Topraklaması Bir iletişim tesisinin veya bir işletme elemanının istenen fonksiyonu yerine getirmesi amacıyla yapılan topraklamadır. Bir işyeri veya fabrikanın enerjisini sağlamak için çalışan trafonun veya alternatörün yıldız noktalarının topraklanmasıdır. 3. Cihazların gerilim altında olmayan metal kısımlarının topraklanmasıdır.1. 51 . toprağı dönüş iletkeni olarak kullanan iletişim cihazlarının işletme akımlarını da taşır.1. Yıldırıma Karşı Topraklama Yıldırım düşmesi sonucunda işletme gereği gerilim altında bulunan iletkenlere atlamaları (geri atlamalar) geniş ölçüde önlemek için işletme akım devresine ilişkin olmayan iletken bölümlerin topraklanmasıdır.4. İşletme Topraklaması İşletme akım devresinin bir noktasının.1.1: Topraklama şekilleri 3. cihazların ve tesislerin normal işletilmesi için topraklanmasıdır. Yıldırım topraklaması sistemine paratöner de denir.2. 3. Koruma Topraklaması İnsanları ve canlıları tehlikeli dokunma gerilimlerine karşı korumak için işletme akım devresinde bulunmayan iletken bir bölümün topraklanmasıdır.1.3. dirençsiz ve dirençli işletme topraklaması yapılmaktadır.2.2.Şekil 3. 3.2.1.

3.3: Yıldırım oluşması ve binanın paratöner tesisi Şimşekli ve yıldırım düşme riskli havalarda elektrikli cihaz fişlerini prizden çekiniz.3. örgülü veya yassı lama şeklinde bakır veya galvanizli iletkenden yapılmaktadır. topraklayıcılar. topraklama bağlantı elemanları ve zemindir. Şekil 3.Paratöner sisteminde yakalama çubuğu vardır ve bu çubuk binaların en üst noktasına monte edilir.1. Topraklama İletkeni Topraklanacak bir aygıtı veya tesis bölümünün bir topraklayıcıya bağlayan toprağın dışında ya da yalıtılmış olarak toprağın içinde çekilmiş bir iletkendir. Çeşitli kalınlıkta yuvarlak. topraklama iletkeni. bu çubuğa toprak iletkeni bağlanır ve bağlanan iletken toprak içindeki elektrota tutturulur.1.3.1. 3.2: Paratöner tesis elemanları Şekil 3. Topraklama Elemanları Topraklama tesisinde kullanılan elemanlar. 52 .

4: Galvaniz ve bakır çubuk topraklayıcılar Ø Levha Topraklayıcılar: Dolu ya da delikli levhalardan yapılan topraklayıcılardır. Ayrıca beton temeline gömülen çelik ve çelik kazıklar veya diğer doğal topraklayıcılar topraklama tesisinin bir kısmı olarak kullanılabilir. Ø Şerit Topraklayıcılar: Şerit. yuvarlak iletken ya da örgülü iletkenden yapılan ve genellikle az derine gömülen topraklayıcılardır. Bunlar uzunlamasına döşenebileceği gibi yıldız. Topraklayıcı (Topraklama Elektrodu) Çeşitleri Topraklayıcılar toprak ile sürekli temasta bulunduğu için korozyona karşı dayanıklı malzemelerden oluşmalıdır.5–1 metre derine gömülmelidirler. Şerit. halka.Topraklama iletkenlerinin en küçük kesitleri. elektrik tesislerinde topraklamalar yönetmeliğine göre. gözlü topraklayıcı ya da bunların bazılarının bir arada kullanıldığı biçimde düzenlenebilir. Ø Ø Ø Bakır: 16 mm² Alüminyum 35 mm² Çelik 50 mm² olmalıdır. Resim 3.1: Bakır ve galvaniz toprak iletkeni 3. Genellikle çıplak bakır veya bakır kaplamalı çelikten yapılır. Çubuk Topraklayıcılar: Boru yada profil çelikten yapılan ve toprağa çakılarak kullanılan topraklayıcılardır.3. 53 . Bunlar genel olarak öteki topraklayıcılara göre daha derine gömülür.2. Ø Şekil 3. Levha topraklayıcıların kullanılması pek tercih edilmemektedir.1. En az 0. çubuk ve levha topraklayıcılar olmak üzere çeşitleri vardır.

Ø Ø Ø Ø Bataklık 5. Resim 3. Bağlantı Elemanları Klemens.5: Binaların temel topraklaması 3. bakır ve galvanizden yapılmaktadır.3000 ohm. Özgül direnci az olan zemin iyi bir topraklamaya olanak verir.1. Bu direnç kenar uzunluğu 1 metre olan toprak bir küpün karşılıklı iki yüzeyi arasındaki dirençtir.3.3.40 ohm. m Çakıl 2000.200 ohm.2: Topraklama bağlantı elemanları 3. m Killi ve humuslu toprak 20.Yeni yapılacak binalarda temel topraklayıcı tesis edilmesi zorunludur. m olarak dirençleri tespit edilmiştir.4. m Kum 200. Şekil 3.1.2500 ohm. Zemin ve Özellikleri Toprağın özgül elektrik direnci vardır.3. pabuç ve diğer yardımcı bağlantı elemanlarından oluşmaktadır. 54 .

Topraklamaya göre daha kolay ve ucuz olan bu korunma şeklinde.2. Masrafsız ve kolay uygulanmasının yanında. Sıfırlama 3. ancak şebeke hatlarının dengesiz yüklenmesi sonucu olarak nötr hattında da enerji olabilir. Şekil 3. Yani sıfırlama yapılmakla. 55 . Sıfırlama Yapım Nedenleri Gerilim altında olmayan bütün tesisat kısımlarının şebekenin sıfırlama hattına (topraklanmış nötr hattına) veya ayrı çekilmiş koruma iletkenine bağlanmasıdır.1. Sıfırlamanın Sakıncaları Giriş faz nötr iletkenleri eğer yer değiştirilirse alıcılar üzerinde faz verilmiş olur. Küçük değerdeki kaçaklar sigorta tarafından algılanmayacağı için cihaza dokunan kişiler içinde her zaman potansiyel tehlike oluşturur. sıfırlamanın birtakım sakıncaları da vardır. trafo gibi cihazların topraklanmış sıfır (nötr) noktalarından çıkan hatlara sıfır veya nötr hattı denir. Normalde nötr hattında enerji bulunmamalıdır.2.2.2.3. gövdeye kaçak arızası kısa devreye dönüştürülerek sigortayı attırmak suretiyle devrenin enerjisi kesilmiş olur. Alternatör.6: Topraklama ve sıfırlama yapılması 3. elektrikli cihazda herhangi bir kaçak olduğunda kısa devre meydana gelir ve sigorta atarak cihazın enerjisini keser.

Su borusundan topraklama yapılamaz. topraklama yapamaz.Günümüzdeki şebeke su boruları yalıtkan malzemedendir. 56 .

Ø Bağladığınız yalıtılmış iletkeni dağıtım tablosundaki topraklama barasına veya topraklama iletkeni bulunan buata kadar çekiniz. Öneriler Ø Elektrikli bir cihaz seçiniz. Ø İş güvenliği ve emniyet tedbirlerine uyunuz. Ø Elektrikli cihazın gövdesine yalıtılmış telden topraklama iletkenini bağlayınız. Ø Sıfırlama bağlantısı için öğrenme faaliyetindeki bağlantı şeklinden faydalanınız. bağlantının gevşek olmamasına dikkat ediniz. 57 .UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ TOPRAKLAMA İLETKENİ BAĞLANTISI YAPILMASI İşlem Basamakları Ø Topraklama iletkenini çekiniz. iletken yalıtkanının yeşil. Ø Sıfırlama yapınız. Bağlantı yeri eğer boyalı ise boya tabakasını kazıyınız. Ø Sıfırlamanın sakıncalı olduğunu unutmayınız. Ø Topraklama iletken bağlantısını yapınız. Ø Topraklama iletkenini seçiniz. Ø Enerji altında çalışmayınız.sarı renk olmasına dikkat ediniz. Ø Eğer ortamda topraklama hattı yoksa sıfırlama yapınız. Ø Uygun araç gereçleri kullanınız.

7.. Killi ve humuslu toprak özgül direnci. DOĞRU……… YANLIŞ……. 4.. DOĞRU……… YANLIŞ……. çakıl özgül direncinden daha çoktur. DOĞRU……… YANLIŞ…….2 metre derine gömülmelidir. 5. 3. Boşluğu doldurunuz.. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. tamamlamalı.. DOĞRU……… YANLIŞ……. Transformatör sargılarının yıldız bağlantı noktasının topraklanmasına. 1.…………. 8.denir. diğer topraklayıcılara göre daha derine gömülmelidir. doğru-yanlış olarak değerlendiriniz. DOĞRU……… YANLIŞ……. ………… denir. Alüminyum topraklama iletkeni kesiti en az 35 mm² olmalıdır. 58 . Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete dönerek tekrar ediniz.. DOĞRU……… YANLIŞ……..ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki soruları. cihazların gerilim altında olmayan metal kısımlarının topraklanmasına. Gerilim altında olmayan bütün tesisat kısımlarının şebekenin sıfırlama hattına (topraklanmış nötr hattına) veya ayrı çekilmiş koruma iletkenine bağlanmasına sıfırlama denir. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. İnsanları ve canlıları tehlikeli dokunma gerilimlerine karşı korumak için. 2. Bakır topraklama iletkeni kesiti en az 10 mm² olmalıdır. Çubuk topraklama elektrotu en az 0. 6. Levha topraklayıcılar.

Topraklamanın önemini kavradınız mı? 2.Topraklama bağlantısını doğru yaptınız mı? 6. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz.PERFORMANS DEĞERLENDİRME PERFORMANS DEĞERLENDİRME MODÜL ADI: Temel Elektrik ÖĞRENCİNİN Malzemeleri UYGULAMA FAALİYETİ: ADI SOYADI:…………………………….Topraklama elemanlarını doğru seçtiniz mi? 4. 59 . DEĞERLENDİRME ÖLÇÜTLERİ 1. sıfırlama yapmak AÇIKLAMA: Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri EVET ve HAYIR kutucuklarına (X) işareti koyarak kontrol ediniz.Sıfırlama yapılma nedenlerini ve sakıncalarını kavradınız mı? 7. İş güvenliği tedbirlerine uydunuz mu? Evet Hayır DEĞERLENDİRME Yapılan değerlendirme sonunda “hayır” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz.Topraklama iletkenini doğru ve uygun yöntemle çektiniz mi? 5.Topraklama çeşitlerini kavradınız mı? 3. Topraklama iletkenini çekmek ve SINIF VE NU:……………………………. Cevaplarınızın tamamı “evet” ise bir sonraki faaliyete geçiniz.

Çevrenizde bulunan zil tesisatında hangi elemanlar kullanılmıştır.5. Transformatör 4.8. araştırınız. elektrik malzemeleri satan işyerlerini. araştırınız.1.50 watt olarak değişmektedir. uygun atölye ortamında.1. Zayıf Akım Transformatörü Görevi ve Yapısı Transformatör. elektrik tesisat taahhüt firmalarını gezebilirsiniz. 220 / 4. standartlara ve elektrik iç tesisleri yönetmeliğine. fakat farklı akım ve gerilime dönüştüren ve hareket eden parçası olmayan elektrik makinesidir. Bayındırlık Bakanlığı Elektrik Genel Teknik Şartnamesi’ne uygun olarak. zayıf akım malzemelerini seçebilecek ve bağlantılarını yapabileceksiniz. araştırınız. araştırınız.20. ZAYIF AKIM MALZEMELERİ 4.1.10. Resmi dairelerde hizmetlilerin çağırılmasında hangi sistem kullanılmaktadır. Ayrıca zayıf akım tesisat malzemeleri kataloglarını incelemelisiniz. elektromanyetik endüksiyon yolu ile diğer sargılarında aynı frekansta. Araştırma işlemleri için internet ortamını kullanabilir. Küçük güçlü transformatörlere zil transformatörü denilmekte ve 220 / 3. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde konuyla ilgili araştırma ve gözlem yapmanız bilgileri daha rahat kavramanıza yardımcı olacaktır. sargılarından herhangi birine uygulanan alternatif gerilimi. Kapı otomatiği nasıl çalışmaktadır. Güçleri ise 5.ÖĞRENME FAALİYETİ-4 ÖĞRENME FAALİYETİ-4 AMAÇ Bu faaliyette verilecek bilgiler doğrultusunda. 4.12 volt ve 220/ 24 voltluk standart gerilimlerde üretilmektedir. 60 .8 volt. Araştırmanızı rapor haline getirerek arkadaşlarınıza sununuz. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır: Ø Ø Ø Ø Zayıf akım tesisatlarında neden düşük gerilim kullanılmaktadır.

Düşürücü trafolarda birbiriyle elektriki bağlantısı olmayan bu iki sargıdan ince kesitli iletkenle çok sipirli olarak sarılan birinci sargıya primer sargı. Nüve Şekil 4. düşük gerilim elde edilir. refkontak. Transformatörün. 0.1: Transformatör prensip şeması Bu şekilde aralarında hiçbir elektriki bağ olmadığı halde.Zayıf akım transformatörü.1: Zayıf akım transformatörü (raya montajlı) 4. numaratör. demir nüve ve sargılar olmak üzere iki bölümden meydana gelmiştir. bobinden alternatif akım geçer. sekonder sargısından düşük değerli alternatif gerilim uygularsak bu defa diğer sargısında aynı frekanslı yüksek gerilim alırız. Manyetik Alan I1 U1 I2 N1 N2 Primer Sargı . Çalışma Prensibi Transformatör prensip şemasında.2. primer sargıya uygulanan alternatif gerilimin etkisi ile sekonder sargıdan aynı frekanslı. Bu akım. kapı otomatiği zayıf akım trafo çıkışına bağlanır (4. kalınlığındaki birer yüzeyleri yalıtılmış ince silisli sacların paketlenmesi ile yapılmıştır. kalın kesitli iletkenle az sipirli olarak sarılan ikinci sargıya ise sekonder sargı denir.0. Resim 4. demir nüve üzerinde zamana göre yönü ve şiddeti değişen bir manyetik alan meydana getirir. Sekonder U 2 Sargı .8. kapı otomatiği. Devresini sekonder sargının bulunduğu ayak üzerinden tamamlayan değişken manyetik alan kuvvet çizgileri.1. Demir nüve. Fakat fazla akım çekilemez. Zil. Sargılar primer ve sekonder sargı olmak üzere iki adettir.35. primer sargıya alternatif gerilim uygulandığında.12 volt). sekonder sargı iletkenlerini keserek bir emk (elektro motor kuvvet) endükler.5 mm. 61 .

etiketli.2.Transformatörün bir sargısına doğru gerilim uygulandığında çıkışından gerilim alabilir miyiz. Resim 4. yani devreyi kapatması sağlanır. kameralı) 62 . yangın bildirim butonları da bulunmaktadır. Ayrıca kapı otomatiği ve merdiven otomatiği butonları. yuvarlak. Şekil 4.1.2. tekrar kontağı iterek devreyi açar. Buton Çeşitleri Zil butonları. Bu durumda devreden akım geçer. Butona basıldığında yay kuvveti yenilerek hareketli kontağın vidalar üzerine basması.2. Buton normalde yay tarafından açık tutulur ve üzerinden akım geçmez. köşeli. Butonlar 4.2. araştırınız. 4. sıva altı veya sıva üstü. Zil butonu üzerinden elimizi çektiğimizde yay. iletkenlerin bağlandığı iki vida ve yayın hareket ettirdiği bir kontaktan meydana gelmiştir. çoklu (butoniyer) şeklinde üretilir. Son yıllarda butoniyerler sesli ve görüntülü haberleşmeye olanak sağlamaktadır. Butonların Görevi Çağırma ve bildirim tesisatlarında devreye enerji verip kesmeye yarayan elemanlara buton denir. Buton. fotoselli.2: Buton 4.2: Zil butonları (hopörlörlü.

4. Ziller 4. Elektromekanik Zil Çalışma Prensibi Elektromekanik zil. 63 . Çeşitleri. bobine gerilim uyguladığımız müddetçe devam eder.3. Bu durumda nüve mıknatıslığını kaybederek paleti bırakır.3. zilin çalma sesini ayarlayınız. zayıf akım tesisatının bildirim kısmını oluşturmaktadır. tokmak. Palet normal konumuna döndüğünde ise kontak kapanarak tekrar bobine gerilim gelmesi oluşur. elektromıknatıs.3. elektromekanik zil. Bobin uçlarına 8-12 voltluk alternatif gerilim uygulandığında. Mıknatıslanan nüve. Zil Çeşitleri Zil. Resim 4.3: Elektromekanik ve elektronik ziller 4. Zilin çalışması.2. Şekil 4. melodili ziller en çok kullanım alanı bulmaktadır. çan ve bunların monte edidiği kaideden meydana gelir.3: Elektromekanik zil iç yapısı Zil ayar vidasından. Palet çekildiği anda A kontağı açıldığından bobinin enerjisi kesilir. bobin etrafında bir manyetik alan meydana gelerek bobinin göbeğini oluşturan sac nüveyi mıknatıslar. karşısındaki paleti çeker ve ucundaki tokmak çana vurur.1. elektronik zil.

4. Sürgü kolu çekilerek kilidi ve dolayısıyla kapıyı açar. bu gergi zincirini ayarlayarak iyi bir açılma sağlanmaktadır. paletin çekilmesi ve mandalın tırnaktan kurtulması gerekir. Böylece gergin durumdaki kurma yayı. Kapı otomatiği üzerinde gergi zincirleri vardır. Çalışma Prensibi Kapı otomatiği üzerinde (zincirli tip) elektromıknatıs. Kapı otomatiği bobini enerjilenince (butona basıldığında) bobin mıknatıslanarak paletini çeker çekmez mandal tırnaktan kurtulur. mandal üzerindeki oyuğa girer ve kapı otomatiği tekrar kurularak yeniden çalışmaya hazır hale gelir. sürgülü kilitle birlikte kullanılır ve açılır. Mekanik parçaların oluşturduğu kilit sistemi elektromıknatısın enerjilenmesi ile harekete geçerek kapı üzerindeki kilidi açar. kapı mesnedindeki duvara bağlanır. sürgü kolu.4: Kapı otomatikleri 4. palet gibi elemanlar bulunmaktadır.2. Sürgü kolu. Resim 4. kapanır ve bina kapısının iç tarafına monte edilir. 64 .4. Bu amaçla kapı. Yeni nesil kapı otomatiklerinde bu zincir düzeneği kaldırılmıştır. Bina kapısı kapatılınca.4. Kapının açılması için. Kapı açıldıktan sonra yerine getirme yayı yardımıyla sürgü kolu pimi. kurma yayı gergin duruma gelir ve kurma yayına bağlı sürgü kolu çekilmek ister.1. ısı kaybı ve güvenlik açısından kapalı tutulması gerekir. kurma kolu ise. yerine getirme yayı mandalı. genelde hidrolik bir kol düzeneği ile sürekli kapalı tutulur. Kapı Otomatiği 4. Dışarıdan gelen kişiye kapının otomatik olarak açılmasını sağlayan elektrikli elemana kapı otomatiği denir. sürgü kolu piminin mandal üzerindeki yerinden kurtulmasını sağlar. Görevi Apartman veya diğer binaların ana giriş (cümle kapı) kapıları. Kapı otomatiği daima. fakat sürgü kolu pimi ve palet üzerindeki tırnağa takılı bulunan mandal nedeni ile çekilemediği için sürgü kolu hareket edemez ve kapı açılmaz. küçük bir zincir yardımıyla kilit sürgüsüne. kapı otomatiğine enerji geldiğinde direk kapı açılmaktadır.4. kurma kolu.

Elektromıknatıslara ayrı ayrı butonlar kumanda eder ve her elektromıknatıs tek bir zile seri bağlıdır.2.5. Günümüzde eskiden kalma tesisatlar haricinde kullanımı azdır. Numaratörlerde her abone için bir elektromıknatıs.5. elektromıknatısın önünde bir palet ve bu paletin üzerinde düşmeye hazır bekleyen bir numara bulunur.4: Zircirli tip kapı otomatiği iç yapısı 4.Şekil 4. Daha fazla aboneye ihtiyaç olduğunda üçlü veya beşli gruplar oluşturularak sayı arttırılabilir. Numaratör 4.1. 65 . Resim 4.5: Numaratör 4.5. Kullanılan yerler tam olarak bitmedikçe üretimi ve tesisatı da yapılacaktır. işyerlerinde hizmetliyi çağırmak amacıyla kulanılmaktadır. Çalışma Prensibi Numaratörler üç ve beş aboneli olarak yapılmaktadır. Görevi Günümüzde kullanım yeri çok azalmış olan numaratör tesisatı apartmanlarda kapıcıyı.

Numaralandırma kolu Numara Paletin çekilme yönü 1 Tı rna k Ekran Bobin Mp R 220/12 V 6/25 A Şekil 4. Role ve söndürme butonu çağrıyı yapan kişinin odasında. çağırma butonu. söndürme butonu ve iki adet sinyal lambasından meydana gelmektedir. çağrıyı yapan kişinin odasının koridora bakan kısmının üstüne. okul gibi sessizliğin önemli olduğu yerlerde çağırma ve bildirim amaçlı olarak. Görevi Çocuk bakım evleri.5: Numaratör çalışma prensibi 4. resmi dairelerde ise yönetici odasında bulunur. Kapıcı yada hizmetliyi çağırmak isteyen kişi. Sinyal lambalarından biri. çağırma butonu kişinin hemen yanında bulunur.1.6.Numaratör tesisatında numaratör. kapıcı veya hizmetli odasında. Refkontak 4. Zilin çalması ile çağırıldığını anlayan hizmetli.6. numaratöre bakarak kim tarafından çağrıldığını anlamış olur.6. hastane. ışıklı çağırma (refkontak) tesisatları kullanılır. butonlar ise binalarda daire içinde. bu arada kendisi başkaları tarafından aranmışsa döndüğünde numaratöre bakarak bunu anlayabilir. kütüphane. numaratör ekranına düşmesini sağlar. Çalışma Prensibi Refkontak tesisatı role.2. Görevliyi çağırmak için çağırma butonuna basılır. Numaratör kurma kolu yardımı ile düşen numarayı yerine kaldırdıktan sonra hizmeti yerine getirmek üzere gider. Bu durumda role bobinine enerji uygulanır ve akım geçerek karşısındaki paleti çeker. 4. 66 . numaratör butonuna basarak kapıcı odasındaki zili çalarken kendisine ait olan numaranında. Palete bağlı kontak kapandığından refkontak lambaları yanar. diğeri ise çağrılan görevlinin beklediği yere konulur.

çağırma butonu (On) ve 24 Volt gerilim bağlantı klemensleri bulunur. Resim 4. 67 . Oda içerisine girerek görevini yaptıktan sonra. daha kolay iletişim kurulmakta ve zamandan tasarruf sağlanmaktadır. Üzerinde lamba. Elektronik refkontaklarda mekanik role tırnak düzeneği yoktur. Diyafonda çağıran ve çağrılan kişiler birbirlerinin sesini duyduklarından. zil. fakat palet tırnağa takılı bulunduğundan kontak açılmaz ve dolayısıyla lambalar yanmaya devam eder. Böylece sinyal lambaları söner ve role tekrar ilk çalışma durumuna döner.7. Görevi Diyafon tesisatları günümüzde numaratör ve refkontak tesisatının kullanıldığı yerlerde alternatif olarak kullanılmaktadır. Günümüzde görüntülü diyafonlarda kullanılmaktadır. Görevli kişi bulunduğu yerdeki lambanın yandığını görünce koridora çıkar.Butondan basınç kaldırıldığında bobin enerjisi kesilerek paleti bırakır. Şekil 4.6: Refkontak elemanları Günümüzde elektronik refkontaklarda üretilmektedir. Diyafon 4.6: Elektronik refkontak iç yapısı 4. Hangi kapının üzerindeki lamba yanıyorsa o odadan çağrıldığını anlar ve odaya gider.1. tırnaktan kurtulur. yine oda içerisinde bulunan söndürme butonuna basar.7. söndürme butonu (Off).

konuşma butonuna basılarak gerekli ses mesajı şubeye ulaştırılır. Merkeze bağlı şubelerin tamamı merkezle ayrı ayrı görüşebilir. Diyafonlar geliştirilerek apartman zil tesisatları ile birlikte kullanılmaya başlanmıştır. merdiven otomatiği.7: Büro tipi görüntülü diyafonlar ve santral 4. Şekil 4. Ayrıca görüntülü sistemde yaygınlaşmaktadır.2. imalathanelerde kullanılmaktadır. Konuşulmak istenen şube ünitesinin anahtarı kapatıldıktan sonra. kapı otomatiği. bürolarda. Diyafonlar en çok çay ocakları. 68 . konuşma butonları bulunmaktadır.Resim 4. Merkez ünitesinin üzerinde her üniteye ait bir buton bulunur.7. Çalışma Prensibi Diyafon tesisatlarında bir merkez ünitesi ve ona bağlı şube üniteleri bulunmaktadır.7: Apartman diyafon sistemi Apartman tipi diyafon şubelerinde. okullarda.

Ø Devreyi 3 veya 5 buton ile de yapabilirsiniz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ ZİL. Ø Trafoya çok dikkatli biçimde 220 volt enerji veriniz. gerilim tarafından 12 volt uygulayınız. Ø Bobine seri olarak zil de bağlayabilirsiniz. çalıştırınız. numaratör paleti düşerse numaratör çalışmaktadır. 69 . Ø Diyafon merkez ve şubesini seçiniz (3 şubeli). haberleşmeyi sağlayınız. Ø Numaratöre enerji vererek Ø Kapı otomatiği gergi zinciri ayarını yapınız. Ø Elektromekanik zilin ayar vidasını ayarlayarak sesini ayarlayınız. Ø Trafonun diğer ucunu numaratör bobinine bağlayınız. Ø Butonun çıkış ucunu numaratör bobinine bağlayınız. Ø Merkez diyafona enerji veriniz. Ø Butona basınız. KAPI OTOMATİĞİ. Ø Zayıf akım trafosunun çıkışının bir ucunu uygun kabloyla butona bağlayınız. Ø Büro tipi diyafon bağlantısını yapınız. şube konuşma butonuna basarak. Uygun kablo seçilmezse seste bozulmalar olabilir. NUMARATÖR ve BÜRO TİPİ DİYAFON ÇALIŞTIRILMASI İşlem Basamakları Öneriler Ø Elektromekanik zile enerji Ø Elektromekanik zile. Ø Bağlantılarınızı enerji var iken yapmayınız. Ø Zincirli tip kapı otomatiğini seçiniz. Ø Aşağıdaki bağlantı şeklinden faydalanınız. zayıf akım transformatörü düşük vererek çalıştırınız. Ø Merkez ile şube arasında uygun kablo ile bağlantı yapınız. Ø Kapı otomatiğine zayıf akım transformatörü düşük gerilim tarafından 12 volt uygulayınız. Ø Kapı otomatiğine enerji vererek çalıştırınız.

DOĞRU……… YANLIŞ……. DOĞRU……… YANLIŞ……. DOĞRU……… YANLIŞ……. Zincirli tip kapı otomatiğinde. 70 . doğru-yanlış olarak değerlendiriniz. Zayıf akım transformatörleri standart olarak 220 / 12 veya 220 / 24 voltluk olarak üretilir. 3. Aşağıdakilerden hangisi refkontak elemanlarından değildir. çoktan seçmeli. Transformatör primer sargısına alternatif gerilim uygulandığında sekonderinden değişik frekanslı düşük gerilim elde edilir.. gergi zinciri gevşek olduğunda kapı otomatik olarak açılmaz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. A) Role B) Lamba C) Çağırma butonu D) Söndürme butonu E) Butoniyer 5. fakat fazla akım çekilemez. 1. 4. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları faaliyete dönerek tekrar ediniz. diğer sargısında yüksek gerilim alınır.. DOĞRU……… YANLIŞ…….. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Transformatörün sekonder sargısından düşük değerli alternatif gerilim uygulanırsa..ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki soruların cevaplarını. 2.

DEĞERLENDİRME ÖLÇÜTLERİ 1.Numaratör. kapı otomatiği çalışma prensibini kavradınız mı? 3.Elektromekanik zil. 71 . SINIF VE NU:……………………………. kapı otomatiğine doğru şekilde enerji verip çalışmasını sağladınız mı? 5.Zayıf akım transformatörü çalışma prensibini kavradınız mı? 2. İş güvenliği tedbirlerine uydunuz mu? Evet Hayır DEĞERLENDİRME Yapılan değerlendirme sonunda “hayır” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz.Numaratör ve diyafona doğru biçimde enerji verip çalışmasını sağladınız mı? 6. refkontak ve diyafonun çalışma prensibini kavradınız mı? 4.PERFORMANS DEĞERLENDİRME PERFORMANS DEĞERLENDİRME MODÜL ADI: Temel Elektrik Malzemeleri UYGULAMA FAALİYETİ: Zayıf akım malzemeleri bağlantılarını yapmak ÖĞRENCİNİN ADI SOYADI:……………………………. Cevaplarınızın tamamı “evet” ise bir sonraki faaliyete geçiniz. AÇIKLAMA: Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri EVET ve HAYIR kutucuklarına (X) işareti koyarak kontrol ediniz.Elektromekanik zil.

Yapıları Bakımından Fiş Çeşitleri Normal fiş. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır: Ø Ø Ø Çevrenizde bulunan lamba çeşitlerini araştırınız.1. AYDINLATMA VE PRİZ DEVRE ELEMANLARI 5. standartlara ve elektrik iç tesisleri yönetmeliğine uygun olarak. Ayrıca aydınlatma ve priz tesisat malzemeleri kataloglarını incelemelisiniz.1. 5. 5. Araştırmanızı rapor haline getirerek arkadaşlarınıza sununuz. telefon fişi. Fiş gövdesi bakalit. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde konuyla ilgili araştırma ve gözlem yapmanız bilgileri daha rahat kavramanıza yardımcı olacaktır. yeni sistemde Amerikan ve Avrupa fişleri (bu fişler adaptör ile bizim kullandığımız prizlere dönüştürülmektedir) olmak üzere çeşitleri kullanılmaktadır. üç fazlı fiş. uygun atölye ortamında. topraklı fiş. Fişler 5. Fiş kontakları prinçten yapılmaktadır. elektrik tesisat taahhüt firmalarını gezebilirsiniz. Çevrenizde bulunan priz çeşitlerini araştırınız. Çevrenizde bulunan aydınlatma kontrol elemanlarını araştırınız. bir aygıt veya uzatma kablosundaki iletkenleri. 72 . elektrik malzemeleri satan işyerlerini. aydınlatma ve priz devre elemanlarını seçebilecek ve bağlantılarını yapabileceksiniz. sert PVC.1. prizdeki kontaklar aracılığı ile elektrik tesisi iletkenlerine birleştirmeyi veya bunlardan ayırmayı sağlayan bir araçtır. termoplastikten yapılmaktadır. Araştırma işlemleri için internet ortamını kullanabilir. Görevleri Fiş.1.ÖĞRENME FAALİYETİ-5 ÖĞRENME FAALİYETİ-5 AMAÇ Bu faaliyette verilecek bilgiler doğrultusunda.2.

koaksiyel kablo kullanma mecburiyeti vardır. topraklı ve telefon fişi Resim 5. dişi fiş olmak üzere çeşitleri bulunmaktadır. koaksiyel kablo ve anten jakı aracılığı ile irtibatlandırılır.2: Üç fazlı yuvarlak ve yassı fişler 5. Televizyonların anten tesisatları ile TV cihazı.4.1. Jaklar ve Çeşitleri Antenden gelen (TV) yüksek frekanslı sinyali yabancı dış sinyallerden korumak için. kablonun hasır örgülü kısmıda anten 73 . Enerji Alış Şekillerine Göre Fiş Çeşitleri Erkek fiş.4: Çoğaltıcı fişler 5.3.1: Normal.Resim 5.3: Dişi fişler Resim 5.1. Resim 5. Kablonun orta ucu (canlı uç) anten jakının ortasındaki canlı uçla irtibatlandıktan sonra.

5.2. enerjinin bağlanacağı kontak yuvaları düzeneği. Resim 5.6.a: Anten kablosunun jaka takılması Resim 5. 74 .6.6. inceleyiniz. ve b.jakının şasesi ile irtibatlandırılarak bağlanır.2.b: BNC connector Resim 5. yanmaz özellikli PVC veya porselen malzemenin içinde bulunmaktadır.’de anten kablosunun jaka takılması gösterilmektedir. Dış çerçevesi sert PVC madde. Görevleri Elektrik cihazlarına.1. bir elektrik devresinden fiş aracılığı ile doğrudan veya uzatma kablosu ile enerji alınması için kullanılan araçtır.a: Anten jakı Resim 5.a. Resim 5. Prizler 5.b: Anten kablosunun jaka takılması 5. bakalit veya termoplastik malzemeden yapılmıştır. Elektronik cihazların birbirine bağlanmasında ve osilaskop gibi cihazların sinyal girişlerinde kullanılan BNC jakını bağlarken de benzer yöntem kullanılır.5.

Kullanım Yerlerine Göre Priz Çeşitleri Kullanım yerlerine göre prizler. 75 . data. topraklı. üç fazlı.2.9.7.a: Sıva altı priz Resim 5. Resim 5.7. normal.a: Grup prizler Resim 5. sıva altı.b: Sıva üstü priz Resim 5.2. Yapıları Bakımından Priz Çeşitleri Yapıları bakımından prizler. etanş (Antigron). sıva üstü.b: Üç fazlı yassı priz 5. seyyar grup prizi olmak üzere çeşitleri vardır.2. ups.9. müzik yayın.8: Antigron prizler Resim 5. uydu tv prizi olmak üzere çeşitleri vardır. telefon.5.3.

10.b: Priz çeşitleri 76 .10.a: Priz çeşitleri Resim 5.Resim 5.

elektrik lambasının. Duylar 5. İletken kısımları genellikle pirinçten yapılır ve anahtardan gelen iletken.3. mutlaka duyun orta (iç) kontak kısmına bağlanır.1. Resim 5.10.3. Görevi Duy.Resim 5.2. Yapım Gereçlerine Göre Duy Çeşitleri Porselen ve bakalitten yapılmış çeşitleri bulunmaktadır. 5. vidalanmak veya takmak suretiyle elektrik tesisine bağlanmasını sağlayan araçtır.c: Priz çeşitleri 5. Ayrıca bronz ve kauçuktan da yapılmaktadır.11: Porselen ve bakalit duylar 77 .3.

Resim 5.3.3. tavan duy. minyon duy. normal duy.13: Kullanım yerlerine göre duy çeşitleri 5.3. Asma duy Bahçe duy Braçol duy Donanma duy Duvar duyu Duvar glop duy Tavan glob duy Nemli yer duy Tavan duy Üniversal duy Resim 5. golyat duy olmak üzere çeşitleri vardır. Yapılışlarına Göre Duy Çeşitleri Süngülü ve vidalı duy olmak üzere çeşitleri vardır.12: Süngülü ve vidalı duy 5. Resim 5. bahçe duy.5. Kullanım Yerlerine Göre Duy Çeşitleri Asma duy.14: Minyon duy 78 .5. donanma duy. Büyüklüklerine Göre Duy Çeşitleri Minyonet duy.4.3. braçol duy olmak üzere çeşitleri vardır.

5. halojen. ralina ampül soketi 5. Flamanın yapılışı çok basit olmayıp önemli teknolojik aşamalardan geçmektedir. Resim 5. Lamba Çeşitleri Akkor flamanlı. Bu işlemler sonucunda boyu 2 metreye. çapı 1 mm’ye getirilen tungsten metali yapılan çok ince işçilik ve teknoloji ile. fazla güç harcarlar. Görevi Elektrik enerjisini ışık enerjisine çeviren gereçlere kısaca.6. Ancak bu işlem açık havada yapıldığında. ışık ayarı yapılabilir. Akkor flamanlı lambaların kızaran teli tungsten (volfram) metalinden yapılmıştır. sodyum buharlı. Tungsten metalinin ergime derecesi yüksektir. 3410 ºC derecede eritelemediğinden sıkıştırılarak ve ezilerek işlenmektedir. Soketler Özellikle fluresant.3. maliyeti ucuzdur. ralina armatürlerde kullanılır. metal buharlı.1. halojen. boyu uzatılmış çapı da inceltilmiştir.2. neon. fluoresant. iletkenin cinsine bağlı olarak değişen bir ısı ve daha fazla akım geçirilirse. Yaklaşık 1000 saat ömrü olan akkor flamanlı ampüller daha çok iç aydınlatmada kullanılır. Bu ampüllerden en çok kullanılan akkor flamanlı ve fluoresant ampüllerin iç yapısı incelenecektir. Bu sakıncalarına rağmen üstünlükleri de vardır.4. Lambalar (Ampül) 5. 220 volt 15 wattlık lambanın flaman kalınlığı 15 mikron uzunluğu ise 30 cm’dir. led lambalar olmak üzere çeşitleri vardır.4. Ø Akkor flamanlı ampül iç yapısı Elektrik akımı bir iletken üzerinden geçince. civa buharlı. lamba veya ampül denmektedir. ürettikleri ışık yönlendirilebilir. Uzun (düz) fluoresant ve dairesel (simit) fluoresant lamba soketleri bulunmaktadır. az yer kaplarlar.15: Fluoresant ve halojen ampül soketi. kısa zamanda iletkenin kopmasıyla neticelenir. iletken akkor hale geleceğinden ısı ile birlikte ışıkta saçmaya başlar. ışık elde etmek için kapalı bir ortamda ve özel seçilmiş gazların içinde yapılmalıdır.5. Isı kayıpları fazladır.4. Bu işlem. 79 .

Fluoresant ampülün üstün özellikleri şunlardır.16: Akkor flamanlı ampül iç yapısı Resim 5. üç fazlı aydınlatmada gerekli önlem alınmazsa stroboskobik (göz yanılması. düşük gerilimlerde çalışmazlar. çok yer kaplarlar. ürettikleri ışık yönlendirilemez. ömürleri uzundur. ürettikleri ışık miktarı fazladır.17: Halojen Ampüller Ø Fluoresant ampül iç yapısı Silindirik bir cam boru şeklinde yapılan fluoresant ampülün. Fluoresant ampüllerin olumsuz tarafları da vardır. ısı şeklindeki kayıpları azdır. her iki başında tungstenden yapılmış çift sarımlı flamanlar vardır.dönen parçaların duruyormuş gibi görünmesi) oluşur. 80 .Resim 5. Boru şeklindeki cam tüpün iç yüzeyi flüoresan ve fosfor madde ile kaplanmış ve tüpün içindeki hava alınarak yerine argon gazı doldurulmuş. Flamanlar ısındığında elektron yayma özelliği kazanması için üzerileri oksit tabakası ile kaplanmış ve uçları lamba başlığı üzerindeki lamba ayaklarına bağlanmıştır. küçük bir damla da civa konulmuştur. az güç harcarlar. armatürünün ilk kuruluş maliyeti fazladır.

14.18. 81 .40 W). dairesel (32 W) ve tasarruflu (kompakt 8. düz uzun boy (36. balast.24 W) olarak çeşitleri vardır. ampül ve elektronik devreden oluşur.18: Fluoresant ampüller Resim 5.19: Kompakt fluoresant lambalar Kompakt fluoresan (tasarruflu) lambalar. soketler bulunmadığı için kapladıkları alan küçüktür.20. Normal fluoresan lambalarda bulunan starter. Resim 5.1: Fluoresant ampül iç yapısı Fluoresant ampüllerin. kısa boy (18.20 W).Şekil 5.10.

kamuflaj yapılmakta. fluoresant armatür.2.21: Dış aydınlatma armatürleri 82 . bina acil çıkış gösteren armatürler bulunmaktadır. Armatürler 5. Armatürlerin Görevi Armatürler.5.5. Armatür Çeşitleri Günümüzde çok çeşitli ve güzel görünümlü armatürler yapılmaktadır.5. Çeşitleri olarak en çok kullanılan çeşitleri.5. ışığın göze vereceği zarar ortadan kaldırılmaktadır. lambaların bir veya birden çoğunu bünyesinde taşıyan onlara dekoratif bir görünüm veren ve bazen de olumsuz dış etkilerden koruyan aydınlatma araçlarıdır. atölye aydınlatma armatürleri. 5. bahçe aydınlatma armatürleri. dekoratif iç aydınlatma armatürleri. Bunlarla lambanın ürettiği ışık istenen yere odaklanabildiği gibi.1. etanş armatürler.). Armatürler değişik harflerle isimlendirilerek standartlaştırılmıştır. Resim 5.20: Dekoratif iç aydınlatma armatürleri Resim 5. dış aydınlatma armatürleri (yol vb.

22: İç aydınlatma armatür çeşitleri Resim 5. Acil durum yönlendirme üniteleri ile birlikte binalarda can kaybı.Resim 5. elektrik arızası gibi nedenlerle kesilmesi ve normal aydınlatma sisteminin devre dışı kalması durumunda otomatik olarak devreye girerek asgari düzeyde bir aydınlatma sağlayan cihazlardır. sabotaj. su baskını. deprem.25: Bina acil çıkış yönlendirme armatürleri Acil durum aydınlatma üniteleri.24: Atölye aydınlatma armatürleri Resim 5. şebeke geriliminin yangın.23: Bahçe aydınlatma armatürleri Resim 5. panik ve 83 .

balast. merkezi olarak yerleştirilmiş bir besleme kaynağı olabilir (merkezi batarya sistemi). gerilimi yükselterek gerekli ateşlemeyi sağlar. veya her bir armatürün içine yerleştirilebilir (kendinden bataryalı cihazlar).2: Bobinli balast iç yapısı • Starter: Silindir şeklindeki bir cam tüp içinde iki elektrotlu bir kontak yerleştirilerek. hızlı ve güvenli bir tahliye sağlamak için kullanılırlar. Resim 5.27: Elektronik balast Şekil 5. Starterde ateşleme 84 . şimdi starter ve balastın yapısını inceleyeceğiz. Lamba yandıktan sonra. İkincil (acil durum) aydınlatma enerji kaynağı. Resim 5.65 W’tır. uzama katsayıları farklı iki metalin birleşmesinden meydana gelen.32. Balast fluoresan lamba devresinde. soketler ve ampüldür. Soketler ve ampül daha önceden incelenmişti.26: Fiber optik ve ledle aydınlatma sistemi Ø Flüoresant armatür elemanları Fluoresant armatür devre elemanları starter.izdihamı önlemek. bimetalden yapılmış ve hareketlidir. havası alınmış ve içine neon gazı doldurulmuştur. devrede seri bağlı endüktif direnç gibi görev yaparak lamba üzerindeki gerilimi % 50 oranında azaltıp dengede tutar. Kontak elektrotlarından biri. Standart güçleri 20.40. • Balast: Birer yüzeyleri yalıtılmış silisli sacların paketlenmesi ile oluşan demir nüve üzerine gücüne uygun özellikte bobin sarılarak yapılmıştır. Günümüzde starter gerektirmeyen elektronik balastlarda kullanılmaktadır.

sıva altı.1. metal kısımları ise nikel kaplı pirinçten yapılmıştır. adi (tek kutuplu). sert plastik ve porselenden. komitatör (iki alıcıya ayrı ayrı kumanda eden). 85 . Görevi Elektrik devrelerinde el ile kumanda edilmek suretiyle enerjiyi ani olarak açma ve kapama görevi yapan devre elemanıdır. Aydınlatma Kontrol Elemanları 5.6. Anahtarlar 5. vaviyen (bir alıcıya iki ayrı yerden kumanda eden).6. Anahtar Çeşitleri Elektrik tesisatının şekline göre.6.28: Starter Şekil 5. Kullanıldıkları devreye göre ise çeşitleri.1. 5. Şekil 5. Oluşan paraziti önlemek için kontak uçlarına paralel bağlanır.2.3: Starter iç yapısı Resim 5. Yalıtkan kısımları bakalit.4: 1x40 W fluoresan lamba bağlantı şeması 5.1.6.anında oluşan arktan dolayı parazit meydana gelir. etanş (Antigron) anahtar olarak yapılır. sıva üstü.1. dimmer (elektronik ayarlı) anahtarlar bulunmaktadır.

Resim 5.31: Arapuar ve pano anahtar Resim 5.30: Sıva üstü antigron anahtarlar Resim 5.Butonlar ile anahtarların farkı.29: Sıva altı anahtarlar Resim 5. butonlar basıldıkları sürece devreyi çalıştırırlar. anahtarlar ise kalıcı tiptir.32: Komitatör ve vaviyen anahtar 86 .

Aydınlatma sisteminin yanma süresi ayarlanabilir.34 5.2. Zaman Saati İstenen zaman aralığında lambaların yakılıp söndürülmesi işlemini yapar. Işığa. Çeşitli firmaların ürettikleri merdiven otomatiklerinin bağlantısı değişiklik göstermekle birlikte bağlantı şemaları klemens kapağı içerisinde verilmiştir. buton (liht) aracılığı ile kendisine ulaşan akımın her gelişinde (darbesinde) bulunduğu konumu değiştirme özelliğine sahiptir 5. Darbe Akımlı Role(İmpuls Role) Darbe akımlı role tesisatı bir veya birden çok lamba veya lamba grubunu ikiden çok yerden yakıp söndürmeye yararlar. Ortama girildiğinde üzerilerindeki algılayıcılar vasıtasıyla aydınlatma sistemine kumanda ederler. Resim 5.6.6.6.4.3. sese ve ısıya duyarlı tipleri vardır. Mekanik ve dijital olarak çeşitleri vardır. Yeni binalarda merdiven otomatiğine alternatif olarak kullanılabilmektedir. Resim 5. Sensörler Bir yere girildiğinde üzerlerindeki algılayıcılar vasıtasıyla lambaların yakılması ve söndürülmesinde kullanılır. Merdiven Otomatiği Çok katlı binalarda merdiven boşluğunun aydınlatılmasında kullanılan ve zaman ayarlı elektronik bir cihazdır. 87 .6.5. Darbe akımlı role.5.33: Merdiven otomatiği 5.

35: Sensörlü aydınlatma kontrolü Şekil 5.5: Topraklı fiş ve priz kablo bağlantısı (uygulama faaliyeti şekli) 88 .Resim 5.

. Ø Uygun anten jakını seçiniz. Ø Duy kapağını kapatınız. Ø Anten kablosunu 3 metre kesiniz. bakınız) Ø Fişin kapağını kapatınız. Ø Fişi açınız ve kabloyu fişe takınız. Ø Duy arka kapağını çıkartınız. İletkenin zedelenmemesine dikkat ediniz. Ø Değişik duy çeşitlerine uygun kablo takma uygulaması yapınız. Ø Grup priz kapağını kapatınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ UZATMA KABLOSU. Ø Seyyar grup priz kapağını açınız Ø Kabloyu grup priz klemenslerine takınız. Ø Anten kablosunun diğer ucunu erkek jaka takınız. Ø Anten kablosunun bir ucunu dişi jaka takınız. Ø Kablonun iki ucundaki dış yalıtkan kılıfı uygun ve dikkatli olarak çıkarınız. (Şekil 5. Ø Kabloyu 3 metre kesiniz. toprak kablosunu fişin toprak kısmına takınız. KESİCİ ALETLERİ KULLANIRKEN DİKKAT EDİNİZ Öneriler Ø 3x1. 89 Ø Tv anten uzatma kablosu yapınız. Ø Uygun asma duy ve kabloyu seçiniz. Ø İletkenin zedelenmemesine dikkat ediniz. Ø Asma duy kablosunu takınız. Ø Kabloyu 30 cm kesip ucunu açınız. Ø Uygun topraklı fiş ve 3’lü grup prizi seçiniz.5. (dişi ve erkek) Ø Uygun tv anten kablosunu seçiniz. İletkenlerin birbirine değmemesine dikkat ediniz. Ø Yaptığınız işi son kez kontrol ediniz. ANTEN KABLOSU ve DUY KABLOSU TAKILMASI İşlem Basamakları Ø Seyyar grup prizine uzatma kablosunu takınız. Ø Duy klemensine uygun bir şekilde kabloyu takınız.5 kabloyu seçiniz. Ø Yaptığınız işi son kez kontrol ediniz. Ø Toprak kablosunu doğru yere takınız. Ø Anten kablo iki ucunu da uygun bir şekilde açınız.

2. Elektronik balastlı fluoresan armatürde startere gerek yoktur. 1. E) Az yer kaplar. B) Kuruluş maliyeti fazladır. prizdeki kontaklar aracılığı ile elektrik tesisi iletkenlerine birleştirmeyi veya bunlardan ayırmayı sağlayan araca………… denir. DOĞRU……… YANLIŞ……. 90 .. 7.. Aşağıdakilerden hangisi kullanım yerlerine göre priz çeşitlerinden değildir? A) Sıva altı B) Sıva üstü C) Etanş D) Grup priz E) Energy saver 3.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki soruları çoktan seçmeli. DOĞRU……… YANLIŞ……. Bir aygıt veya uzatma kablosundaki iletkenleri. C) Işık ayarı yapılabilir.. Akkor flamanlı ampülün havası boşaltılmıştır. D) Isı kaybı azdır. Flüoresant ampülün içinde neon gazı vardır. B) Işığı yönlendirilir. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. DOĞRU……… YANLIŞ……. 9. 6. 4. 8. Aşağıdakilerden hangisi kullanım yerlerine göre duy çeşitlerinden değildir? A) Asma duy B) Braçol duy C) Bahçe duy D) Golyat duy E) Tavan duyu 5. 10. Aşağıdakilerden hangisi fluoresan armatür sakıncalarından değildir? A) Güç tüketimi fazladır. Anahtardan gelen iletken duyun iç orta klemensine bağlanmalıdır. doğru-yanlış olarak değerlendiriniz. tamamlamalı. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.. E) Işığı yönlendirilemez.. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. DOĞRU……… YANLIŞ……. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları faaliyete dönerek tekrar ediniz. Aşağıdakilerden hangisi akkor flamanlı ampül üstünlüklerinden değildir? A) Maliyeti ucuzdur. D) Düşük gerilimle çalışmazlar. DOĞRU……… YANLIŞ……. C) Çok yer kaplarlar. Starterde arktan dolayı oluşan paraziti önlemek için kondansatör seri olarak bağlanır.

duy bağlantılarını yapmak ÖĞRENCİNİN ADI SOYADI:……………………………. priz.Fişlerin ve prizlerin çeşitlerini seçebildiniz mi? 2. 91 .Anten uzatma kablosu ve duy kablo bağlantısını yöntemine uygun yaptınız mı? 7. AÇIKLAMA: Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri EVET ve HAYIR kutucuklarına (X) işareti koyarak kontrol ediniz.Duyların ve lambaların çeşitlerini seçebildiniz mi? 3. Cevaplarınızın tamamı “evet” ise bir sonraki faaliyete geçiniz.Armatürlerin çeşitlerini ve fluoresan armatür elemanlarını doğru olarak seçebildiniz mi? 4. DEĞERLENDİRME ÖLÇÜTLERİ 1.PERFORMANS DEĞERLENDİRME PERFORMANS DEĞERLENDİRME MODÜL ADI: Temel Elektrik Malzemeleri UYGULAMA FAALİYETİ: Fiş. SINIF VE NU:…………………………….Aydınlatma kontrol elemanlarını doğru seçebildiniz mi? 5.Seyyar grup priz kablo bağlantısını yaptınız mı? 6. İş güvenliği tedbirlerine uydunuz mu? Evet Hayır DEĞERLENDİRME Yapılan değerlendirme sonunda “hayır” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz.

92 . Ayrıca etanş tabloda çeşitlerindendir. yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır: Ø Ø Çevrenizde bulunan. uygun atölye ortamında.1. Yapıldıkları Malzemeye Göre Dağıtım Tabloları Sac ve yalıtkan malzemeden yapılan çeşitleri vardır. Dağıtım tabloları. Ayrıca dağıtım tabloları. standartlara ve elektrik iç tesisleri. dağıtım tabloları. Görevi Bina içindeki tesisatın enerjisi kolay. KUMANDA VE KORUMA DEVRE ELEMANLARI 6. sigortalar.1. 6.ÖĞRENME FAALİYETİ-6 ÖĞRENME FAALİYETİ-6 AMAÇ Bu faaliyette verilecek bilgiler doğrultusunda. araştırınız. Araştırmanızı rapor haline getirerek arkadaşlarınıza sununuz. Dağıtım Tabloları 6.2. dağıtım tabloları ve içinde hangi malzemeler bulunuyor. temel elektrik kumanda ve koruma elemanlarını seçebilecek ve bağlantılarını yapabileceksiniz. 6.1. kaçak akım roleleri malzemeleri kataloglarını incelemelisiniz. Araştırma işlemleri için internet ortamını kullanabilir. topraklamalar yönetmeliğine uygun olarak. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde konuyla ilgili araştırma ve gözlem yapmanız bilgileri daha rahat kavramanıza yardımcı olacaktır.1. DAĞITIM TABLOLARI. araştırınız. elektrik malzemeleri satan işyerlerini. Elektrik kaçağı ve kısa devrelerine karşı hangi koruma elemanları kullanılır. bağlı oldukları tesisata enerji dağıtırken tesisatın ve tesisatı kullanan kişilerin güvenliklerini sağlayıcı koruma elemanlarını da üzerinde bulundurur. güvenli ve kesintisiz bir şekilde dağıtım tablosu aracılığı ile sağlanmaktadır. elektrik tesisat taahhüt firmalarını gezebilirsiniz.

fiber ve polyester gibi maddelerden üretilen bu tablolar. Kullanım Yerlerine Göre Dağıtım Tabloları Aydınlatma tabloları. şantiye tabloları olmak üzere çeşitleri vardır. kumanda devreleri tabloları. kontrol devreleri (Plc. Küçük boyutlu sıva üstü ve gömme tipleri.3. Anahtar ve şalterlere kapak açılmadan ulaşılabilir. Etanş tablolar: Yalıtkan malzeme veya sacdan yapılabilirler. kapalı ve açık tipte yapılır.1: Yalıtkan malzemeli ve sac tablolar 6. Ø Ø Resim 6. kumanda ve kontrol elemanlarının yerleşimi için yapılır. Kapakları contalıdır. kuvvet dağıtım tabloları. Ayrıca küçük ölçekli kombinasyon kutuları (tablo) kullanılmaktadır. pnomatik kontrol vb. Yüksek dayanıklılık isteyen yerlerde sac korumalarla desteklenir. pertinaks. düzgün kıvrımlı ve nokta kaynağı ile sağlamlaştırılmış.2: Aydınlatma (sayaç).Ø Sac tablolar: 1-2 mm kalınlığında DKP sacdan yapılır. şantiye. Kimyasal madde. Fırınlanmış elektrostatik boya ile boyanır. nem ve mekanik etkilere karşı korunması gereken yerlerde kullanılır. Büyük olanları ise köşebent demirleri ile desteklenerek dayanımları arttırılır ve pano tipi olarak yapılır. Resim 6.1.) tabloları. Yalıtkan malzemeli tablolar: Sert plastik. kumanda tabloları 93 .

kullanıldıkları işletmeleri de olabilecek kazalara karşı korumak amacıyla kullanılan koruyucu devre elemanıdır.4: Örnek montaj yapılmış bir dağıtım tablosu 6.3: Sigorta. Korudukları alıcıların akımlarına uygun seçilmelidir. inceleyiniz. döşeme üstü priz ve kombinasyon priz tabloları (kutuları) Aşağıda örnek olarak montajı yapılmış bir dağıtım tablosu verilmiştir. bunları kullanan insanları. 94 . Görevi Besleme hatlarını ve bağlı bulunduğu alıcıları aşırı yüklere. Resim 6.2.2. kısa devre akımlarına.1.Resim 6. Sigortalar 6.

7: NH (bıçaklı) ve YG sigortaları Kablolar kemirgenlerden korunmalı ve kapasitelerinden fazla yüklenmemelidir. Günümüzde yeni yapılarda buşonlu sigortaların kullanılmaması istenmektedir.5: Cam ve fişli sigortalar Resim 6. yüksek gerilim sigortaları.2. anahtarlı otomatik sigortalar. Çeşitli amperlerde yapılır. NH (bıçaklı) sigortalar.6: Anahtarlı otomatik ve buşonlu sigortalar Resim 6. direnç sigortalar.2. 95 . cam sigortalar. Resim 6.6. Sigorta Çeşitleri Buşonlu sigortalar. sofit (oto sigortası) sigortalar olmak üzere çeşitleri vardır. fişli sigortalar. amper miktarı arttıkça boyutları da artmaktadır.

Görevi Elektrik tesisatında küçük görülen. ancak zararları bakımından hiç de küçümsenmeyecek kaçak akımları fark ederek devreyi açan anahtarlara kaçak akım koruma anahtarları (diferansiyel koruma cihazı) denmektedir. cihazın akım bobinine etki eden alan bulunmayacaktır. tesisata gelen ve giden akımların bileşkesinden etkilenmektedir. kaçak akım koruma anahtarının açma sınırına (30 mA) ulaştığında devreyi otomatik olarak kesmektedir. Şekil 6.2.3. 96 . bir fazlı devreler için faz ile nötr. Bu emk. Ancak tesisatın herhangi bir yerinden küçük bir kaçak (hata akımı) akım varsa.1. Kaçak Akım Koruma Roleleri 6.3. 300.500 mA’de devreyi açanlar yangın koruma anahtarı olarak isimlendirilir. gelen akım giden akıma eşit olmayacağından cihazın akım bobini üzerinde fark alanı (bileşke alan) meydana gelerek bir emk endükler. Kaçak akım koruma anahtarının akım bobini.6. Normal bir tesisatta gelen akımların meydana getirdiği manyetik alanla giden akımların meydana getirdiği manyetik alan birbirine eşit ve zıttır. 6. Belirttiğimiz gibi gelen ve giden akımlar birbirine eşit ise bileşke alan sıfır olacağından.3. Kaçak akım koruma anahtarı evde ve işyerinde tesisatın ana girişine.1: Kaçak akım koruma rolesi çalışma prensibi Kaçak akım koruma rolesinin tam görevini yapabilmesi için tesisin topraklamasının iyi yapılmış olması ve topraklama iletkeninin yalıtılmış iletkenden olması gerekir. Burada tesisatın bir veya üç fazlı olması sonucu değiştirmez. içinden geçecek şekilde bağlandığından. herhangi bir tesisatın hattından gelen ve dönen akımların toplamının sıfır olması esasına göre çalışır. yangın koruma anahtarları ise ana kolon hattı girişine bağlanmalıdır. Çalışma Prensibi Kaçak akım koruma anahtarları.

K. rolesi Şekil 6.3: Kaçak akım rolesinin tesisata bağlantısı 97 .A.2: Üç fazlı ve bir fazlı K.Şekil 6.

4. Resim 6. Elektromıknatıs. Bir kontaktör bobini alternatif gerilime bağlanırsa bu bobin alternatif manyetik alan oluşturur.5. Roleler Görevi ve Çalışma Prensibi Elektrik devrelerini açıp kapamaya yarayan ve bir tahrik sistemi ile uzaktan kumanda edilebilen küçük güçlü elektromanyetik anahtarlara role denir. Bobin doğru akıma bağlanacaksa demir nüve bir parçadan yapılır. Bu bakır halka konmazsa alternatif alan nedeniyle palet titreşim yapar. palet ve kontaklar olmak üzere üç kısımdan oluşur. yani açık kontaklar açılır kapalı kontaklar açılır. Her iki akımla çalışacak kontaktörlerin demir nüveleri genellikle E şeklinde yapılır. Roleler de olduğu gibi kontaktörler de elektromıknatıs. bu pullar bobin akımı kesildikten sonra kalan artık mıknatısiyet nedeniyle paletin demir nüveye yapışık kalmasını önler. Bobini alternatif akıma bağlanacak rolelerin demir nüveleri sac paketinden yapılır. Kontaktörler Görevi ve Çalışma Prensibi Büyük güçteki elektromanyetik anahtarlara kontaktör adı verilir. silisli sacların paketlenmesiyle yapılır. Bobini alternatif akıma bağlanacak olan kontaktörlerin E şeklindeki demir nüveleri.6. 100 kerede maksimum değere ulaşır. Böylece manyetik devrenin demir kayıpları en küçük değere indirilmiş olur. Demir nüvenin ön yüzüne plastikten yapılmış bir pul konur. Frekansı 50 olan bir şebeke de bu manyetik alan saniyede 100 kere sıfır olur. Demir nüvenin ön yüzünde açılan oyuğa bakırdan yapılmış bir halka geçirilir. Demir nüvenin dış bacaklarına plastikten yapılmış iki pul konur. palete bağlı kontaklarda konum değiştirir. Manyetik alan maksimum olduğunda palet çekilir. bu pul bobin akımı kesildikten sonra artık mıknatısiyet nedeniyle paletin demir nüveye yapışık kalmasını önler. Kontaklar açılıp kapanır ve role gürültülü çalışır. Bobinine enerji verildiğinde bobin nüvesi elektromıknatıs özelliği kazanır ve nüve paleti çeker. palet ve kontaklar olmak üzere üç kısımdan oluşmaktadır. Role bobinleri hem doğru hem de alternatif akımda çalışır. Eğer bobin doğru akımla çalışacaksa E şeklindeki demir nüve yumuşak demirden ve bir parça olarak yapılır.8: Elektromanyetik role ve montaj soketi 6. sıfır 98 . Kontaktör bobinleri de doğru veya alternatif akımla çalışır.

pako (paket). kontaklar açılır ve kapanır. Resim 6.olduğunda da palet bırakılır. Kullanıldıkları yerlere göre yük şalteri. kontaktör çok gürültülü olarak çalışır. Şalterler. Alıcıların rahatça çalışabilecekleri akım sınırları içinde seçilmelidir. Selenoidler Üzerindeki bobine enerji verilince kullanıldığı yere göre sıvı ve hava geçişini kontrol etmeye yarayan elektromekanik vanadır. Görevi ve Çeşitleri Enerjinin açılıp kapatılması için kullanıldığı devrenin başına konur. Bu nedenle palet titreşir. indüksiyon gerilimi halkalardan akım dolaştırır ve halkalar ek bir manyetik alan oluşturur. Bir trafonun sekonder sargısı gibi çalışan bu bakır halkaların her birinde gerilim indüklenir. termik manyetik. Resim 6.9: Kontaktör ve iç yapısı 6. nihayet (sınır) şalteri olmak üzere çeşitleri vardır. Oluşan bu manyetik alanla palet sürekli çekili kalır.7.6. 99 . buton tipi ve çevirmeli motor koruma. Bu sakıncayı gidermek için demir nüvenin dış bacaklarının ön yüzlerinde açılan oyuklara kalın bakır halkalar takılır. Halkalar kısa devre edilmiş olduklarından. Genellikle elle kumandalı olmakla birlikte otomatik olarak da devreyi açabilir. Tek hareketle devre akımını ani olarak keserler.10: Çeşitli selenoidler 6.

Resim 6.11: Yük şalteri ( sigortalı). motor koruma şalteri ve sınır anahtarları Resim 6.12: Paket (pako) şalterler Şekil 6.4: Paket (pako) şalter iç yapısı 100 .

Ø Selenoid etiket anma değerlerine uygun gerilim kaynağı kullanınız. Ø Şebekeye bağlayacağınız kontaktörün anma gerilimi. Ø Alıcının diğer ucunu şebekeye bağlayınız. Ø Enerji varken kontaktör bağlantılarını yapmayınız. Ø Kesinlikle enerji var iken bağlantıları yapmayınız. Ø Dağıtım tablo çeşitlerini seçiniz 101 . Ø Kesinlikle enerji var iken bağlantıları yapmayınız. Ø Role bobin uçlarına enerji kablolarını bağlayınız. Ø Kontaktöre dikkatli biçimde enerji veriniz ve alıcının enerjilendiğini görünüz. Ø Role açık kontaklarına düşük gerilimli bir alıcı bağlayınız. SELENOİDLERE ENERJİ VEREREK ÇALIŞTIRMA İşlem Basamakları Ø Roleye enerji vererek çalıştırınız. Ø Kontaktör normalde açık kontaklarına uygun alıcının bir ucunu bağlayınız. Ø Kontaktör bobinine şebeke enerji kablolarını bağlayınız. Ø Roleye enerji vererek alıcının çalıştığını görünüz. Ø Selenoide enerji vererek çalıştığını görünüz. şebeke gerilimine uygun olmalıdır. Ø Yapıldıkları malzemeye göre tabloları seçiniz. İş güvenliği tedbirlerine uyunuz!!!Elektrikle şaka olmaz. Doğru akım ve alternatif akımlı role yapılarının farkını hatırlayınız. KONTAKTÖR.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ ROLE. Ø Kullanıldıkları yere göre tabloları seçiniz Ø Selenoide enerji vererek çalıştırınız. Ø Selenoid bobin uçlarına enerji kablolarını bağlayınız. Ø Doğru ve alternatif akımlı kontaktörleri seçiniz. Ø Kontaktöre enerji vererek çalıştırınız. Ø Role etiket anma değerlerine uygun gerilim kaynağı kullanınız. Öneriler Ø 12 ve 24 voltluk doğru akım ve alternatif akımla çalışan role seçiniz.

3. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları faaliyete dönerek tekrar ediniz... 5. DOĞRU……… YANLIŞ……. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz uygulamalı teste geçiniz... Etanş tablolar. Besleme hatlarını ve bağlı bulunduğu alıcıları aşırı yüklere. nem ve mekanik etkilere karşı korunması gereken yerlerde kullanılır. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. 4. doğru-yanlış olarak değerlendiriniz. DOĞRU……… YANLIŞ……. Doğru akım role bobin nüvesi sac paket şeklinde yapılır.. kimyasal madde. DOĞRU……… YANLIŞ……. 102 . A) Yük şalteri B) Sınır şalteri C) Sıva altı şalter D) Paket şalter E) Termik manyetik DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı. 2. cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Aşağıdakilerden hangisi kullanım yerlerine göre şalter çeşitlerinden değildir.. Diferansiyel koruma cihazı kaçak akımlara karşı koruma elemanıdır.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) Aşağıdaki soruları çoktan seçmeli. 1. Alternatif akım role nüvesinde bulunan bakır halkanın görevi palet titreşimini önlemektir. DOĞRU……… YANLIŞ……. kısa devre akımlarına karşı korumak amacıyla kullanılan devre elemanına kaçak akım rolesi denir. DOĞRU……… YANLIŞ……. 7. DOĞRU……… YANLIŞ……. 6. 30 mA kaçak akım rolesi ana kolon hattı girişine bağlanır.

Kaçak akım koruma rolelerinin yapısını ve bağlantı şeklini kavradınız mı? 4. Selenoid ve şalter çeşitlerini doğru seçtiniz mi? 6. Role ve kontaktör yapısını kavradınız mı? 5. Sigorta çeşitlerini doğru seçtiniz mi? 3. kontaktör ve selenoidi enerji vererek çalıştırabildiniz mi? 7. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. role. 103 . SINIF VE NU:……………………………. selenoidi çalıştırmak ÖĞRENCİNİN ADI SOYADI:……………………………. Cevaplarınızın tamamı “Evet” ise modül değerlendirmeye geçiniz.PERFORMANS DEĞERLENDİRME PERFORMANS DEĞERLENDİRME MODÜL ADI: Temel Elektrik Malzemeleri UYGULAMA FAALİYETİ: Kontaktör. Role. İş güvenliği tedbirlerine uydunuz mu? Evet Hayır DEĞERLENDİRME Yapılan değerlendirme sonunda “Hayır” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. DEĞERLENDİRME ÖLÇÜTLERİ 1. AÇIKLAMA: Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri EVET ve HAYIR kutucuklarına (X) işareti koyarak kontrol ediniz. Dağıtım tablo çeşitlerini doğru seçtiniz mi? 2.

2 monofaze prizli) 2. yankeski. kablo bağı 104 . kablo soyma pensi.2 adet 16 Amper trifaze anahtarlı otomatik sigorta 4.Kombinasyon kutusu (2 trifaze. kablo yüzüğü.Torvida.2 adet 10 Amper monofaze anahtarlı otomatik sigorta 5.5 mm² kesitinde çok telli kablo (yeterli boyda) 3.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME Yapılacak İş: İki Trifaze ve İki Monofaze Prizli Kombinasyon Kutusu Kablo Bağlantılarını Yapmak Kullanılacak Malzemeler 1.2. kargaburun. pense.

105 .

UYGULAMALI ÖLÇME ARAÇLARI (PERFORMANS TESTLERİ) Modülün Adı Temel Elektrik Malzemeleri Öğrencinin Adı Soyadı: Sınıfı Nu: Uygun ortamda kombinasyon Amaç kutu bağlantılarını yapmak. Orta düzeyde gözlemlediyseniz (2). eldiven. AÇIKLAMA: Aşağıda listelenen davranışların her birini öğrencide gözleyemediyseniz (0). ……………………… ………………… DEĞERLENDİRME ÖLÇÜTLERİ Kombinasyon kutu malzemelerinin seçimi A)Kombinasyon tablo görevini bilme B)Kombinasyon tablo özelliklerini bilme C)Kombinasyon tablo sigorta görevini bilme D)Sigorta. önlük. diğer ekipmanların kullanımı C)Çalışma ortamını temizleyip düzenleme TOPLAM PUAN 0 1 2 3 DEĞERLENDİRME Performans denetim listesinde. 106 . prizlerin seçimi Kombinasyon kutu malzemeleri montajı A)Malzeme montaj araç gereçlerini bilme B)Sigorta montajını doğru yapma C)Priz montajlarını doğru yapma Kombinasyon kutu malzemelerinin bağlantıları A)Malzeme bağlantı şemalarını okuma B)Malzeme bağlantı iletkenleri özelliklerini bilme C)Sigorta kablo bağlantılarını doğru yapma D)Monofaze prizlerin bağlantılarını doğru yapma E)Trifaze prizlerin bağlantılarını doğru yapma Tertip düzen. baret. Zayıf nitelikli gözlemlediyseniz (1). Yukarıdaki ölçeğe göre kendinizi değerlendirip yetersiz bulduğunuz faaliyeti tekrar ediniz. kazandığınız davranışlar öğretmeniniz tarafından belirlenen değer ölçeğine göre değerlendirilecektir. ve iyi nitelikte gözlemlediyseniz (3) rakamın altındaki ilgili kutucuğa X işareti koyunuz. iş güvenliği D)Montaj ve bağlantılarda emniyet ve güvenlik tedbirlerine uyma B)İş tulumu.

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ-1 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 YANLIŞ DOĞRU YANLIŞ DOĞRU DOĞRU DOĞRU YANLIŞ C D C ÖĞRENME FAALİYETİ-2 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 DOĞRU DOĞRU E YANLIŞ C KANALKROŞE BUAT KASA KABLO BAĞISPİRALİ 107 .

ÖĞRENME FAALİYETİ-3 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 KORUMA TOPRAKLAMASI İŞLETME TOPRAKLAMASI YANLIŞ DOĞRU YANLIŞ DOĞRU YANLIŞ DOĞRU ÖĞRENME FAALİYETİ-4 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 DOĞRU YANLIŞ DOĞRU E DOĞRU ÖĞRENME FAALİYETİ-5 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 FİŞ E DOĞRU D DOĞRU D YANLIŞ A DOĞRU YANLIŞ ÖĞRENME FAALİYETİ-6 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 DOĞRU YANLIŞ DOĞRU YANLIŞ YANLIŞ DOĞRU C 108 .

ÖNERİLEN KAYNAKLAR ÖNERİLEN KAYNAKLAR Ø Elektrik malzeme üretimi yapan firmaların internet siteleri Ø Elektrik malzemeleri katalogları Ø Tedaş.Teiaş internet siteleri Ø Elektrik Mühendisleri Odası internet sitesi Ø Elektrik Teknisyenleri Odası internet sitesi Verilen internet sitelerini bulmak için arama motorlarından faydalanınız. 109 .

com. Elektrik Tesisat Projesi Meslek Resmi Kitabı. Çizimleri NAYMAN Muhsin.com. Deşarj Lambalar ve Tesisatları.Nurettin. Atölye 1 Asetat Çizimleri NAYMAN Muhsin. Atelye 1 Ders Kitabı. 2002. Tuzla teknik lise JICA (Japon Uluslararası İşbirliği Kuruluşu). BURSA.tr internet sitesi Ünal kardeş.tr internet sitesi Else.tr internet sitesi ABB. Atölye 1 Ders Kitabı. Elektrik Tesisat Bilgisi Kitabı.tr internet sitesi Amperelektrik.Teknik Eğitim Fakültesi Matbaası.com.tr internet sitesi YILMAZ Ünsal.com.tr internet sitesi Özkarakuşlar. Hayati DURMUŞ. 2002. G. 2005. İSTANBUL.tr internet sitesi Kaleporselen.com.KAYNAKÇA KAYNAKÇA Ø Ø Ø Ø Ø Ø Ø Ø Ø Ø Ø Ø Ø Ø Ø Ø Ø Ø Ø Ø Ø Ø Federal elektrik.tr EAE.tr internet sitesi MASelektrik.tr internet sitesi Yavas elektrik.com.com. HÜRER Ali.com. ANKARA.tr internet sitesi Kayseri kcetas.tr internet sitesi Serel elektrik. ANKARA. KAPUDERE F.tr internet sitesi Siemens elektrik. GÖRKEM Abdullah.com.Ü.com.com. YAVAŞ Hakan. Ankara.com. Elektrik Tesisat Malzemeleri Ders Notları. 2000.com. 110 . ANKARA.com tr internet sitesi Viko elektrik.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful