You are on page 1of 2

Andres Cristobal Cruz Si Andres Cristobal Cruz ay isang makata, nobelista at kwentista. Siya ay isa ring pintor.

Nagkamit siya ng TOYM o Ten Outstanding Young Men Award, Republic Cultural Heritage Award, Araw ng Maynila Award at Gawad Balagtas ng Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas. Siya ay nagging Assistant Director ng The National Library at nagretiro bilang Career Executive Service Officer, Rank II. Matapos ang mahigit na dalawampung taong paglilingkod sa gobyerno, siya’y kasalukuyang vicechairman ng Pamabansang Komite sa Wika at Pagsasalin ng National Commission for Culture and the Arts at kolomnista sa Isyu. Pinanganak siya sa Dagupan, Pangasinan noong November 30, 1929. Lumaki siya sa Tundo. Si Basilio M. Cruz ang kanyang ama, isang ahente ng seguro. Mayroon siyang siyam na kapatid. Nag-aral siya ng elementary sa Rizal Elementary High School. Sa Torres High school siya pumasok. Ilang taon din siyang namatnugot sa pinakamagaling na pahayagang pang-hayskul, Ang Torres Torch ni Pacifico N. Aprieto. Siya’y nagtapos sa UP College of Arts and Science. Makata at Kwentista. Ang kalipunan ng kanyang mga nasulat na tula na may pamagat na Estero Poems ay nalimbag noong taong 1961. Noong 1964 ay lumabas naman ang katipunan ng mga kuwento na may pamagat na White Wall. Ang magaganda niyang mga tula ay Flower by the Estero, Evening Song, Dusk, Night on the Estero, at Dawn. Ang panganay na nobela ni Andres Cristobal Cruz ay pinamagatang “Ang Tundo Man May Langit Din. Napangasawa si Victoria Ylanan. Siya ay nag-freelance sandali sa This Week, lingguhang magasin ng Manila Chronicle at sa Sunday Times. Napunta sa editorial department sa Liwayway Publications. Ang mga intelektuwal sa UP ang kanyang naging mga unang guro sa peryodismo at kamalayang pulitikal. Iyon na rin marahil ang nagbunsod sa kanya sa “pamamangka sa dalawang ilog”- kamalayang pulitikal at literatura:pagpipiket sa harap ng embahada ng Estados Unidos dahil sa pakikialam ng mga Kano sa ating bayan. The Ravens- Grupo ng mga manunulat: Andres Cristobal Cruz, Virginia Moreno at Alexander Hufana. Dalawang Tagumpay- ang unang kwentong nailathala sa pambansang magasin (Bagong Buhay). 1962-Nagkamit ng “Ten Outstanding Young Men Award” para sa literature. 1964-Nagkamit ng Republic Cultural Heritage Award Enero 5, 2004-Siya ay pumanaw sa edad na 74 sa Philippine Heart Center dahil sa internal organ failure. Si Liwayway A. Arceo ay pangunahing mangangathang Tagalog at Filipino na nakasulat ng 90 nobela, 2 libong mahigit na kuwento, 1 libong mahigit na sanaysay, 36 tomo ng iskrip sa radyo, 7 aklat ng salin, 3 iskrip sa telebisyon, at di-mabilang na kuntil-butil na lathalain sa halos lahat ng pangunahing publikasyong Tagalog o Filipino. Si Liwayway A. Arceo ay ipinanganak sa Tondo, Manila noong January 30, 1924. Ang kanyang mga magulang ay sina Gregorio Arceo at Amada Ablaza. Sa tunay na buhay, siya ay ginang ni Manuel Prinsepe Bautista, isa sa ating mga pangunahing makata. Ngunit minabuti niyang ipagpatuloy ang paggamit ng kanyang pangalan noong dalaga pa, sa paniniwalang silang mag-asawa’y may kanya-kanyang landas sa pagsusulat.Binago ni Arceo ang topograpiya ng panitikang Tagalog, at ng ngayon ay tinatawag na panitikang popular, sa paglalathala ng mga akdang nagtatampok ng halagahan [values], lunggati [vision], at kaisipang Filipino. Ginamit din niyang lunsaran ang pamilya bilang talinghaga ng Filipinas; at sa pamamagitan ng masinop ng paggamit ng wika ay itinaas sa karapat-dapat na pedestal ang mga kathang Tagalog, sa kabila ng pamamayani ng Ingles bilang opisyal na wika ng edukasyon at gobyerno. Kabilang sa mga pangunahing aklat ni Arceo ang sumusunod: * Maling Pook, Maling Panahon. . .Dito, Ngayon (1998); Mga Bathalang Putik (1998); Titser (1995); Canal de la Reina (1985) ; Ina, Maybahay, Anak at iba pa (1998); Mga Kuwento ng Pag-ibig (1997); Mga Maria, Mga Eva (1995); Ang Maganak na Cruz (1990); Mga Piling Katha ni Liwayway A. Arceo (1992); Uhaw ang Tigang na Lupa at Iba pang Katha (1968). Sumulat din ng biyograpikong nobela si Arceo at kabilang dito ang Ako. . . Si Clara (1990) na hinggil sa buhay ni Santa Clara ng Assissi; Claret, ang Misyonero (1988) na hinggil sa pundador ng Misyong Claretian; at Francisco ng Assissi

ang klasiko nang "Uhaw ang Tigang na Lupa" (1943). namumukod ang sosyo-ekonomikong nobela. Arceo na nasa ika-3 limbag na. Bawal na Paraiso (1971). Ang Panigbugho (1966). Sa Pinto ng Impiyerno (1970). Kahit Ikaw ang Huling Lalaki (1993). Nakalikha siya ng mga akdang nagkamit ng mga gantimpala sa Carlos Palanca Memorial Awards for Literature. Sa mga aklat ni Liwayway A. Arceo Foundation na itinatag ng kaniyang anak na abogadong si Florante. kasama ang mga notasyon. Minsan Lamang ang Gabi (1968). Kulay Rosas ang Pag-ibig (1964-965). Lydia Ansaldo. Bukod pa rito. Catholic Authors Award noong 1990 at Gawad Balagtas Life Achievement for Fiction noong 1998. Sa Abo ng Lumipas (1957). at nakahanda para sa Liwayway A. DZMB. Ang kaniyang dulang Ilaw ng Tahanan na isinahimpapawid ng DZRH. Ang paglaganap ng nobeletang Filipino ang nagpagiba sa dati noong moog ng komiks. Si Arceo ang kauna-unahang manunulat na Filipino na sumulat ng soap opera sa radyo. Hanggang sa Kabila ng Langit (1972). aklat. Ang iba pa niyang natitirang aklat at memorabilya ay nasa dating tahanan niya sa Project 6. Daigdig na Kristal (1967). Namatay siya noong 1999 sa edad na 75. Inihabilin ni Arceo ang karamihan sa kaniyang antigong papeles. at hinatak ang mambabasa na magtuon sa bagong libangan: libro. Saan man at Kailan man (1973). Ilan sa tuluyang nobelang nalathala ni Arceo sa magasing Liwayway at sinubaybayan ng libo-libong mambabasa ang sumusunod: Tulad sa Bituin (1956). Huwad na Paraiso (1993). Tinipon ni Arceo ang lahat ng kaniyang orihinal na iskrip. na nakatulong nang malaki upang lumaki ang sirkulasyon nito at umabot sa halos kalahating milyong sipi kada linggo.na hinggil sa buhay ng pundador ng ordeng Fransiskano. patuloy na muli’t muling inilalathala ang kanyang premyadong maikling katha. Laro ng Tadhana (1993). Nagbabagang Paraiso (1969-1970). . Gabing Payapa. Hiram na Laya (1965-1966). Dulang panradyo at pantelebisyon. Sa Habang Panahon (1957-1958). na nagbunga sa kanyang Catholic Author’s Award (1990) mula sa Asian Catholic Publishers. . Dalawang Daigdig (1973-1974). Sumulat din ng maiikling nobela si Arceo at ilan dito ang kumita nang malaki.D. Ikaw ay Akin (1962). Piitang Ginto (1972). Hanggahan ng Pangarap (1957). bilang dula sa sa radyo. Si Rosauro. naging mataas na pamantayan si Arceo bilang manunulat at editor ng nasabing magasin. Mga Doktor sa Bukid (1959). Isang Ina. Ipinalabas ang Ilaw ng Tahanan sa telebisyon noong 1978. (1964). Lingid sa kaalaman ng nakararami. Buhayin Mo Po ang Anak Ko (1993). Ang kanyang huling natanggap ay ang National Centennial Commission Award para sa kanyang mga kontribusyon sa larangan ng Panitikang Pilipino. Iba-ibang Kulay ng Pag-ibig (1966). Topo-topo (1956-1957). honoris causa (1991) mula sa Unibersidad ng Pilipinas. Ang mga iskrip na binabasa ni Tiya Dely sa kaniyang programang Ang Tangi Kong Pag-ibig naisin. Kung Saan Ka man Naroroon (1964). Samantala. Si Demetria (1993). at ang Doktorado sa Humane Letters. honoris causa Doctorate in Humane Letters mula sa Unibersidad ng Pilipinas noong 1991. Arceo sa Panulatan ay nagsanga sa Panitikang relihiyoso at espiritwal nitong huling 13 taon. Dalawang Kalbaryo (1964). Ilan sa kanyang mga napalunan ay ang Carlos Palanca Memorial Award para sa isang maikling kuwento sa Filipino noong 1962. Ang Sabi ni Vic (1993). ang Gawad CCP sa Literatura (1993). ang Canal de la Reina (1985) na isinalin sa Japanese (1990) at dinaluhan ng awtor ang paglulunsad sa Tokyo. Kung Sakali man at Salát (1958). Bahaghari sa Lupa (1969). Ikaw ang Ilaw Ko (1968). na itinuturing na panulukang-bato ng makabagong maikling kuwentong Tagalog. Ginto sa Dulo ng Bahaghari (1967-1968). at memorabilya doon sa aklatan ng UP noong 28 Agosto 1993 at sa Ateneo Library of Women's Writing (ALIWW) noong 28 Nobyembre 1994. at Krus ang Aking Budhi (1976-1977). Gawad CCO for Literature Award noong 1993. Diliman. M. Ang kakatwa ay malimit mapagkamalang pag-aari ni Arceo ang magasing Liwayway dahil ang pangalan niya ay "Liwayway" din. at DZPI ay nagsimula noong Marso 1949 at nagwakas lamang noong Hulyo 1958. Si Dina. Tatak ng Pagkakasala (1965). . Ang dedikasyon ni Liwayway A. Nagkaroon din ng adaptasyon ang nasabing dula. at ito ay isinalin sa iskrip na pantelebisyon. at nakabuo ng 36 tomo na halos sumalamin sa isang mahabang panahon ng pamilya at lipunang Filipino. si Arceo ang manunulat sa likod ni Tiya Dely Magpayo. Itinaas ng gaya ng mga akda ni Arceo ang kalidad ng mga kuwento at nobelang pangkomiks. gaya ng Hanggang sa Kabila ng Langit (1991). Paano Kita Iiwan (1993). Ang iba pang tuluyang nobela na hindi binanggit dito ay nasa aklatan ngayon ng Unibersidad ng Pilipinas at Ateneo de Manila University. Huwad na Dambana (1957-1958). Liza (1966).Siya ang naging unang babaing peryodista sa Tagalog noong 1945. Gabing Tahimik (1993). Isang Anak (1993). Lungsod Quezon. Kabilang pa rin sa kanyang mga gawad ang Life Achievement Award sa Panitikan (1994) mula sa Komisyon ng Wika. Ipakipaglaban Mo Ako (1966-1967). Isa ang Susuko (1966). Nakapagwagi sa Catholic Mass Media Awards ang kanyang akdang Francisco ng Assisi sa unang pagkakataon.