METODOLOGIJA NAUČNO – ISTRAŢIVAČKOG RADA

1. deo – Uvod u metodologiju istraţivanja vaspitanja i obrazovanja (Predavanja – teze)

prof. dr Svetlana Španović

Metodologija nauke – pojmovno odreĎenje
• Postoje različita gledaišta o tome šta je nauka.
• Teoretičari su saglasni da nauku čine “objektivne i pouzdane istine o stvarnosti, saznati zakoni i zakonitosti koji u toj stvarnosti postoje, saznanja koja su praktično proverljiva, koja se mogu dokazivati, koja imaju opšte vaţenje, praktičnu primenljivost i koja su saopštljiva ljudima” (Banđur i Potkonjak, 1999:13). • Metodologija neke nauke je teorija (nauka, učenje) o istraţivanju predmeta te nauke.

Konstitutivni zahtevi koje treba da ispuni svaka nauka

1. Da ima jasno definisan predmet kojim se bavi; 2. Da ima svoju metodologiju (polazište, metode, postupke, instrumente za proučavanje svog predmeta); 3. Da poseduje dovoljan fond saznanja o svom predmetu (naučni sistem saznanja); 4. Da raspolaţe jezikom kojim moţe saopštavati saznanja o predmetu kojim se bavi (kategorijalni i ostali pojmovi, sintagme, termini, simboli i dr.).

Paradigme istraţivanja vaspitanja i obrazovanja • Paradigma . U istraţivanju na području društvenih nauka polazi se od dve naučne paradigme: 1. 1999).matrica za naučnu disciplinu koja obuhvata opšteprihvaćena uopštavanja. 1979. pretpostavke. verovanja. Paradigma razumevanja i 2. Paradigma pojašnjavanja/tumačenja . prema: Muţić. vrednosti i primere onog što je predmet naučne discipline (Filsteadu.

Pregled karakteristika naučnih paradigmi Paradigma razumevanja • Shvatanje istraţivanih pojava – interpretativna paradigma • Kvalitativni pristup • Fenomenološki pristup – hermeneutička analiza • Idiografska svrha • Neoptruzivno/prirodno tumačenje • Dinamička realnost • Holističnost • Veća uloga subjektivnosti Paradigma pojašnjavanja • Ustanovljavanje uzročno – posledičnih veza – kauzalna paradigma • Kvantitativni pristup • Empirijsko – analitički postupci • Nomotetička svrha • Optruzivno/egzaktno merenje • Statička realnost • Partikularističnost • Teţnja prema maksimalnoj objektivnosti .

na temelju produbljene analize. . • Polazi se od intuitivnog saznavanja ostvarujući fenomenološku redukciju (intuicija okrenuta prema objektu. isključuje se prethodna teorijska nadgradnja fenomena i svako dotadašnje mišljenje o njemu). tumačenju i razumevanju tekstova. • Hermeneutika se nadograđuje na fenomenologiju kao učenje o izlaganju.Fenomenološki pristup • Usmeren je na saznavanje same pojavnosti (fenomen – pojava).

gnoseologije i epistemologije • Logika . orijentacije. logike. mogućnostima. valjanim i istinitim. izvorima. dometima. pravce. suđenju i sl. uspešnim. • Gnoseologija . objektivnošću i istinitošću pedagoškog saznavanja vaspitanja. ona se usredsređuje na naučno saznanje i razmatra problematiku naučnog saznanja u određenoj oblasti. • Epistemologija – Ako govorimo o nauci. teţi da otkrije opšta načela. dokazivanju.Pri saznavanju predmeta svake nauke moraju se strogo i dosledno poštovati logički zahtevi i uvaţavati logička teorija o pojmu. oblike i metode koje mogu pospešiti i učiniti ljudsko saznanje mogućim. Pedagoška epistemologija se bavi uslovima. (Banđur i Potkonjak.Odnos metodologije. verovatnošću. pristupe. zaključivanju. 1999:19-20) .Kao teorija o mogućnostima i dometima čovekovog saznanja.

pedagoška praksa kao kriterijum istinitosti. .Metodologija naučno – istraţivačkog rada u vaspitanju i obrazovanju/Metodologija pedagogije Bavi se proučavanjem puteva i načina dolaženja do naučnih saznanja u oblasti vaspitanja i obrazovanja. sinteza kvalitativnog i kvantitativnog izraza i . asimptotičnost (nedovršenost). • Pedagoško saznanje karakteriše: objektivnost. sinteza indukcije i dedukcije.

istrajnost.Osobine ličnosti istraţivača Intelektualne Produbljeno poznavanje problematike koja se istraţuje.. Metodološka osposobljenost za primenu istraţivačkih metoda i postupaka. emocionalni stav prema radu i korektan stav prema saradnicima . Sposobnost organizacije sopstvenog rada i rada drugih (timski rad) Karakterne Upornost. opšta pedagoška kultura. hrabrost. pasivno i aktivno sluţenje stranim jezicima i dr.

“Istorija slučaja” i biografska istraţivanja. . teorijska. metateorijska istraţivanja. operativna. Primenjena (aplikativna). Transferzalna istraţivanja. Istorijska istraţivanja. Reprezentativna i mala (mikro) istraţivanja itd. Komparativna istraţivanja. razvojna istraţivanja. Akciona istraţivanja.Vrste pedagoških istraţivanja – – – – – – – – – – Fundamentalna (bazična). Longitudinalna istraţivanja. Futurološka istraţivanja.

• Visok stepen elastičnosti. • Akciono istraţivanje je empirijsko istraţivanje. odnosno nacrt realizacije istraţivanja se menja u toku same akcije (kada to zahtevaju okolnosti samog istraţivanja).Akciona istraţivanja • Varijanta razvojnih istraţivanja (uvode se novine u vaspitno – obrazovnu delatnost na temelju njihove naučne provere). • Moţe se realizovati zajedničko akciono istraţivanje (grupno međudelovanje nastavnika istraţivača). . • Onaj ko učestvuje u vaspitno – obrazovnoj delatnosti je ujedno i istraţuje.

. Analiza i interpretacija dobijenih rezultata istraţivanja (izvođenje zaključaka o novim saznanjima do kojih se došlo u toku istraţivanja).Etape pedagoškog istraţivanja        Izbor problema istraţivanja. Prikupljanje podataka o pojavi koja se istraţuje. Primena nalaza istraţivanja u praksi. Statistička obrada prikupljenih podataka. Objavljivanje izveštaja o istraţivanju. Izrada projekta istraţivanja i stvaranje uslova za njegovo sprovođenje.

Sadrţaj projekta istraţivanja • • • • Uvod Teorijski pristup problemu istraţivanja Definisanje osnovnih pojmova Dosadašnja istraţivanja Metodološki okvir istraţivanja • Problem istraţivanja • Predmet istraţivanja • Cilj i karakter istraţivanja • Zadaci istraţivanja .

• • • • • • • • • Hipoteze u istraţivanju Varijable u istraţivanju Metode. tehnike i instrumenti istraţivanja Populacija i uzorak istraţivanja Statistička obrada podataka Organizacija i tok istraţivanja Struktura izveštaja o istraţivanju Literatura Prilozi projekta istraţivanja .

operativniji . Zadaci istraţivanja – uţi. ţeljeno stanje na koje su usmerene isztraţivačke aktivnosti. Ciljem se izraţava svrsishodnost istraţivačkog projekta.Sugestije za izradu metodološkog okvira istraţivanja Predmet istraţivanja Određuje se šta se istraţuje. Problem istraţivanja Najčešće se formuliše u obliku pitanja i postaje osnovna vodilja u istraţivanju. Cilj i karakter istraţivanja Definiše se opšta namera istraţivanja. konkretniji. pojava koja se istraţuje i o kojoj se ţeli doći do određenog saznanja.

Varijable u istraţivanju Na osnovu postavljenih hipoteza utvrđuju se.Hipoteze u istraţivanju To su pretpostavke o rešenjima određenih problema. Obično se postavlja jedna opšta hipoteza koja proizilazi iz cilja istraţivanja i više posebnih. Potrebno je definisati zavisnu varijablu i utvrditi indikatore varijabli kao vidljive manifestacije. tako i u masi slučajeva. Varijabla je karakteristika (svojstvo. . obeleţje) koja se menja i razvija pod određenim uslovima. koje proizilaze iz zadataka istraţivanja. Izvode se iz postojećih teorija. klasifikuju i operacionalizuju varijable u istraţivanju. Obično se navode zavisne i nezavisne varijable. kako u pojedinačnom slučaju. sprovedenih istraţivanja i iskustava istraţivača.

Projekat istraţivanja Primer Rad u parovima u mlaĎim razredima osnovne škole . 2000) .izvod (prema: Kundačina i BanĎur.

.• Problem istraživanja: Koliko je rad u parovima u mlađim razredima osnovne škole efikasniji u odnosu na klasične oblike nastave? • Cilj istraživanja: Eksperimentalno upoređivanje efekata rada u parovima i frontalnog oblika rada kao i utvrđivanje didaktičkih vrednosti rada u parovima koje preferiraju učenici četvrtog razreda osnovne škole.

Zadaci istraživanja: • Osmisliti eksperimentalni program (pripreme za časove obrade nastavnog gradiva radom u parovima). • Utvrditi da li postoji statistički značajna razlika u znanjima učenika kada je nastava organizovana radom u parovima. . • Utvrditi didaktičke vrednosti rada u parovima koje preferiraju učenici IV razreda osnovne škole. odnosno frontalnim radom.

• Rad u parovima ima određene didaktičke vrednosti koje ga čine efikasnijim u odnosu na frontalni oblik rada. .Opšta hipoteza: • Rad u parovima ima značajne didaktičke vrednosti i njime se mogu postići bolji efekti učenja nego u frontalnoj nastavi. Posebne hipoteze: • Moguće je nastavnu temu (odabranu) obraditi radom u parovima • Postoje statistički značajne razlike kada se nastava organizuje radom u parovima u odnosu na nastavu organizovanu frontalnim oblikom rada.

obrade i interpretacije. . • Deskriptivna metoda će se primeniti kod prikupljanja podataka. Ovom metodom se želi ispitati: koliko rad u parovima utiče na to da učenici uspešnije usvajaju nastavne sadržaje i da li je stepen usvojenosti veći nego na časovima na kojima se koristi frontalni oblik rada.Metode istraživanja • U istraživanju će se koristiti deskriptivna metoda i metoda eksperimenta sa paralelnim grupama. • Metoda eksperimenta s paralelnim grupama će se koristiti u delu rada koji se odnosi na upoređivanje efekata nastave organizovane radom u parovima i nastave organizovane frontalnim oblikom rada.

.Prethodno stečeno znanje iz oblasti koja se obrađuje u trećem razredu.Finalno znanje posle sprovedenog eksperimenta i .Međusobni odnos rezultata između eksperimentalne i kontrolne grupe. . • Testiranje će se sprovesti upotrebom testova kojima će se utvrditi: .Tehnike i instrumenti u istraživanju • Istraživanje će se realizovati tehnikama testiranja i anketiranja.

• Njime se želi utvrditi didaktička vrednost rada u parovima koje preferiraju učenici četvrtog razreda. . podatke o učeniku.• Anketiranje će se sprovesti anketnim upitnikom za učenike eksperimentalne grupe pošto će se kod njih nastava organizovati putem rada u parovima. • Uvodni deo sadrži uputstvo . • Upitnik ima 12 pitanja. pol i opšti uspeh koji su postigli na kraju trećeg razreda.

• Mora biti jasno određena. učenici IV razreda osnovnih škola u Somboru. prigodni. grupe. slučajni uzorak .Populacija i uzorak u istraţivanju • Populacija – osnovni skup iz kojeg se uzima uzorak istraţivanja. nastavni i drugi sadrţaji. varijable. vreme. • Jedinice uzorka mogu biti: subjekti.sistematski uzorak Uzorci koji nisu zasnovani na teoriji verovatnoće: namerni. izvori itd. kvotni . • Uzorak – deo populacije.stratifikovan uzorak . • Uzorci koji su zasnovani na teoriji verovatnoće: . precizno definisana sadrţajem. školske 2010/2011 godine).prosti. obimom i vremenom (na primer. podskup osnovnog skupa. aktivnosti.

Metode u pedagoškom istraţivanju .

Deskriptivna metoda
Odnosi se na opisivanje pedagoških pojava. Karakteristike naučne deskripcije: • Usmerena je prema usavršavanju naučnih saznanja (prema generalizaciji); • Ne zaustavlja se samo na opisivanju, na prikupljanju i sređivanju podataka, nego obuhvata upoređivanje i suprotstavljanje, vrednovanje i interpretaciju podataka. Primenom deskriptivne metode traţe se odgovori na sledeća pitanja: Šta će se opisivati? Kada će se opisivati? Kako će se opisivati?

Pedagoški eksperiment
• Pojavljuje se jedino u istraţivanju kauzalnih povezanosti sadašnjih pojava. • Osnovna karakteristika namerno, plansko izazivanje promena u cilju proučavanja njihovih posledica u strogo kontrolisanim uslovima s mogućnošću merenja izazvanih promena.

Pedagoški eksperiment - osnovni pojmovi
Varijabla - svaka karakteristika bilo koje pedagoške pojave kod koje posmatramo kvalitativne ili kvantitativne razlike koje se u njoj javljaju (razni uzrasti, nivo znanja, pol, razni oblici vaspitno-obrazovnih uticaja itd.). Nezavisna varijabla - ona koja deluje, koja predstavlja uzrok.
Zavisna varijabla - ona na koju se deluje. Njihov opšti odnos: R = f (O,S)
R = reakcija, S = stimulus, f = funkcja i O = objekat ili organizam.

Eksperimentalni faktor: • svaki od oblika u kojima se pojavljuje eksperimentalna varijabla (razni nastavni postupci). Parazitarne varijable: • one koje ţelimo eliminisati.Pedagoški eksperiment . Parazitarni faktor: • oblici u kojima se pojavljuju parazitarne varijable. .osnovni pojmovi Zakon jedne varijable : • nastojanje da se prati delovanje samo jedne varijable (eksperimentalna varijabla => vaspitno-obrazovni postupak).

bez namernog unošenja u eksperiment. . • Određuje se. • Taj faktor deluje od ranije. efikasnost nekog faktora nakon što se (ex post) ostvarila činjenica (fakt) njegovog delovanja. izvan naučno .istraţivačkog projekta. dakle.Ex-post-facto postupak • Neku delatnost (nastavni postupak) unosimo namerno da bi smo izazvali vaspitno-obrazovni učinak.

marljivost. opšta mentalna sposobnost.Greške koje proističu iz delovanja parazitarnih faktora “S“       izvor grešaka leţi u subjektima: predznanje učenika (prethodna iskustva ispitanika). socijalno poreklo. uzrast itd. . pol.

a koje se shvataju kao jedinstvene celine:  u vezi s vaspitačem/nastavnikom (stručnost.). pol. ponavljanje eksperimenta u većem broju škola/ustanova.    .Greške koje proističu iz delovanja parazitarnih faktora “G“ izvor grešaka je u razlikama do kojih dolazi između grupa u koje se uvodi eksperimentalni faktor. ţivotno doba itd. metodička sprema. u vezi sa nekim drugim okolnostima (opšta socijalna i radna klima). u vezi s vremenom unošenja faktora.

Osnovni modeli eksperimenta • • • Eksperiment s jednom grupom Eksperiment sa paralelnim grupama Eksperiment s rotacijom faktora .

.ASi Veličina napretka = AS finalnog stanja . • Eksperimentalni faktor (nezavisna varijabla) • Inicijalno stanje delovanje faktora finalno stanje. ASF = ASf .Eksperiment s jednom grupom • Sukcesivni rad koji se ostvaruje s istim učenicima. • Primer: edukativne radionice u zdravstvenom vaspitanju učenika prvog razreda osnovne škole.AS inicijalnog stanja.

Eksperiment s jednom grupom • Ako se ţeli eksperimentom obuhvatiti upoređivanje efikasnosti više faktora. • Ako imamo dva postupka. prosečnu efikasnost drugog faktora i razliku u efikasnosti ova dva faktora. eksperiment teče na sledeći način: Prvi ciklus: Inicijalno stanje delovanje prvog faktora finalno stanje i finalno stanje Drugi ciklus: Inicijalno stanje delovanje drugog faktora + Računamo: prosečnu efikasnost prvog faktora. onda se s istom grupom učenika sukcesivno primenjuju dati postupci. - .

Eksperiment sa paralelnim grupama • Simultan (istovremeni) rad s raznim grupama učenika faktor po jedna grupa. • Tok eksperimenta uz pretpostavku postojanja dva faktora: za svaki Grupa A: Inicijalno stanje Grupa B: Inicijalno stanje delovanje prvog faktora finalno stanje delovanje drugog faktora finalno stanje Upoređivanje efikasnosti faktora: ustanovljavanje razlike u prosečnom napretku pri primeni prvog te pri primeni drugog faktora. .

. ! Inicijalno stanje: merenje polaznog stanja u procesu ujednačavanja grupa. onda je druga grupa kontrola vrednosti postupka koji se uvodi u prvu grupu. ! Finalno stanje: završna merenja učinka posle izvedenog eksperimentalnog programa i u eksperimentalnoj i u kontrolnoj grupi.Eksperiment sa paralelnim grupama ! Kontrolna grupa: ako se upoređuje efikasnost novijeg postupka u odnosu na uveţbani. ustaljeni način rada.

FS. FS. FS. Drugi ciklus: Grupa A: IS Grupa B: IS delovanje drugog faktora delovanje prvog faktora . • Postoje dve ili više paralelnih grupa u kojima se faktori rotacijom ciklično menjaju.Eksperiment s rotacijom faktora • Kombinacija eksperimenata: s jednom grupom i s paralelnim grupama. Prvi ciklus: Grupa A: IS Grupa B: IS delovanje prvog faktora delovanje drugog faktora FS.

Tehnike i instrumenti u pedagoškom istraţivanju .

Alat koji se u procesu prikupljanja podataka primenjuje. . 2. Mogu se sistematizovati u dve grupe: 1. Postupci koji polaze od dokumenata s podacima o pedagoškim pojavama koji su već od ranije sačinjeni (rad na dokumentaciji). Postupci u kojima izrada dokumenata koji će se dalje obrađivati predstavlja sastavni deo samog istraţivanja.Tehnike i instrumenti u pedagoškom istraţivanju – pojmovno odreĎenje i klasifikacija ! ! Tehnike . Instrumenti .Načini prikupljanja podataka o proučavanim pedagoškim pojavama.

intervju). a ispitanici popunjavaju instrument (test. skalu procene) i time dopunjeni obrazac pretvaraju u dokument.Postupci u kojima je izrada dokumenata sastavni deo istraţivanja • Dokumente izrađuje sam istraţivač (sistematsko posmatranje. . anketni list. • Istraţivač organizuje izradu instrumenata s podacima o pedagoškim pojavama.

Tehnike i pripadajući instrumenti istraţivanja pri analizi sadrţaja pedagoške dokumentacije pojava i Protokoli pismenog snimanja pedagoških pojava ! ! ! ! ! ! Rad na dokumentaciji/ Analiza sadrţaja: Evidencioni list Sistematsko posmatranje: Aparati za snimanje pedagoških Intervjuisanje: Protokol intervjua Anketiranje: Anketni list (upitnik) Testiranje: Test Postupci procenjivanja i prosuĎivanja: Skale sudova .

). • Baterije instrumenata Potrebno je više različitih instrumenata kojima se ispituju razni aspekti neke pojave u okviru istog pedagoškog problema (testovi. protokoli sistematskog posmatranja učenikovog rada itd. anketni listovi.Paralelne forme instrumenata i baterije instrumenata • Paralelne forme instrumenata Instrumenti iste teţine. ali su zadaci ipak različiti (najčešće vezane za longitudinalna istraţivanja). Vezane su za transferzalna istraţivanja. skale sudova. mere istu pojavu. .

• Objektivnost – Tiče se isključivanja subjektivnih faktora tj. Test znanja iz nekog predmeta je sadrţinski valjan ako njegovi zadaci reprezentuju odgovarajuću nastavnu materiju datog predmeta. . • Pouzdanost (relijabilnost) – Uobičajeno se definiše kao svojstvo instrumenta da pri ponovnoj primeni sa istim osobama daje iste rezultate. nezavisnosti rezultata merenja od merioca.Metrijske karakteristike instrumenata • Valjanost (validnost) – Osobina da instrument meri baš ono što njime ţelimo da izmerimo (da prikupimo podatke koje ţelimo da prikupimo).

mnogo ispitanika ima slabe rezultate. • Obuhvatnost – Instrument je obuhvatan ako moţe da pokrije čitavo istraţivačko područje. Ako su zadaci u testu preteški. Pri konstruisanju testa se utvrđuju norme za pretvaranje sirovih rezultata testova u izvedene ili vagane rezultate.• Diskriminativnost (osetljivost) – Instrument mora biti osetljiv za razlike u onome što se meri. mnogo ispitanika ima podjednako dobre rezultate. • Baţdarenost/standardizacija testa – Broj poena koje ispitanik postigne na testu je njegov osnovni (sirovi. bruto) rezultat. . a ako su zadaci previše laki. odnosno u rezultate koji su podesni za utvrđivanje uspeha pojedinca i za razna poređenja.

udţbenici itd. Knjige. dnevnici rada. izveštaji o istraţivanjima. propisi drţavnih organa. fiskulturne sale sa nameštajem i opremom. nastavni planovi i programi. nastavna sredstva. školske i druge zbirke itd. Arhitektura školske zgrade. laboratorije. učionice. nastavna sredstva itd. letopisi. priručnici. igrališta oko škole. stručne i naučne rasprave itd. uredbe. • Pedagoška dela • Trodimenzionalna sredstva . odluke. članci. učenički radovi. Matične knjige. albumi fotografija. zapisnici nastavničkih veća. studije. kabineti. udţbenici.Rad na dokumentaciji/Analiza sadrţaja Neki dokumenti čiji sadrţaji se analiziraju u procesu pedagoškog istraţivanja • Zvanična dokumenta • Dokumentacija škole zakoni.

5. Ako ima više jedinica analize. Definisanje jedinice analize sadrţaja (neophodno je da bude celovita. Utvrditi instrumente za beleţenje jedinica analize sadrţaja . konstatovati. dovoljno zasebna. smisaona. ako je moguće i kvantitativno iskazati).Postupak analize sadrţaja: 1. istraţivač mora utvrditi kriterijume njihovog klasifikovanja i sređivanja. opisati. Kritička ocena vrednosti izvora 3. Kategorizacija izvora 4. Sačinjavanje liste svih raspoloţivih izvora 2. diskriminativna u odnosu na druge jedinice da se moţe: identifikovati.

Posmatranje pomoću tehničkih sredstava (fotografije. filmski zapisi). tj. Posmatranje od strane ispitivača. Tehnike posmatranja i registrovanja: 1. Svrha: da se što tačnije evidentira i snimi pojava koja se posmatra. audio zapisi. posmatrača koji izrađuje i popunjava protokol posmatranja. . 2.S i s t e m a t s k o p o s m a t r a nj e Predstavlja direktan put upoznavanja pojava na području vaspitanja i obrazovanja.

• Uzorak aktivnosti koje se posmatraju (Šta će se kod predviđenih osoba posmatrati?). grupe dece u igri. polaznici predškolske ustanove.) ili grupe (odeljenja. . • Uzorak vremena (Kada će se izvoditi posmatranje?).Objekt posmatranja • Uzorak osoba koje se posmatraju pojedinci (učenici.). učenici u grupnom radu itd. nastavnici itd.

. Razvijena distributivna paţnja. Sposobnost brzog i tačnog procenjivanja bitnog. Sposobnost samokontrole i samosavladavanja (ispitivač mora ostati samo posmatrač). Fizički zdrav i mentalno sveţ u času posmatranja.Svojstva ispitivača      Razvijeni i osetljivi senzorni organi.

2. 3. Projekat Ispitivač Vreme snimanja Mesto snimanja Lica koja se snimaju Aktivnosti koje se snimaju . 5. 4.obrazovnog rada 1. 6.Registrovanje pomoću pismenog protokola • Osnovni zadatak: što potpunije i objektivnije beleţenje onoga što se uočava kod objekta posmatranja. Primer: Protokol snimanja vaspitno .

Minute Gleda u zadatak i razmišlja + ? − 1 Gleda šta piše drug + ? − 2 Prati kroz prozor šta se dešava + ? − 3 Rešava prvi zadatak + ? − 4 Razgovara sa drugom + ? − 4 Gleda ispred sebe 5 + ? − Ponovo rešava zadatak 5 + ? − .Registrovanje trajanja učestalih pojava hronološkom lestvicom Aktivnost………………………………….

indirektni (razgovor sa okolinom o osobi) Prema broju ispitanika: 1.Intervju Plansko izazivanje verbalnih manifestacija ličnosti sa kojom se razgovara da bismo došli do novih saznanja u pedagogiji. Prema sadržaju: 1. individualni 2. vezani (unapred precizirana pitanja) 2. diskusija Prema osobama koje intervjuišemo: 1. direktni (razgovor sa osobom koju ispitujemo) 2. grupni .

). . određivanje pojmova bitnih za intervju (definisanje). izrada podsetnika (cilj. plan. uputstva u vezi sa taktikom razgovora itd.Intervju Pripreme:     određivanje i eventualno uređivanje mesta. određivanje vremena.

. Ispitivač provocira potpuniji odgovor itd. Ispitivač ne iznosi svoje mišljenje. Mora se zadrţati tema razgovora. Ne ulazi se u diskusiju sa ispitanikom. Obećanje anonimnosti i uveravanje ispitanika da se ne radi o ispitu.Tok intervjua        Povoljna atmosfera i poverenje. Tumačenje vaţnosti razgovora s ispitanikom.

Protokol intervjua • Zaglavlje protokola Opšti podaci o ispitivaču Opšti podaci o ispitaniku Mesto i vreme intervjua Naziv istraţivačkog projekta • Sadrţaj intervjua (sadrţaj odgovora. opaske i napomene ispitivača) .

Istovremeno se ispituje više osoba Tipovi anketnih pitanja: a) zatvoranog tipa (ponuđeni svi mogući odgovori) b) otvorenog tipa c) kombinovana pitanja. . • Vaţna karakteristika --.A n k e t i r a nj e • Postavljaju se pitanja o: činjeničnim podacima. podacima o stavovima i podacima o mišljenju ispitanika.Anketni list ili Anketni upitnik • Ekonomičan instrument --.p i s a n i o d g o v o r i • Pripadajući instrument --.

Ako se zapaze nedostaci . • korektnim i paţljivim uputstvima za popunjavanje ankete.Anketiranje Pre primene ankete provodi se sondaţno ispitivanje (probna primena instrumenta). . • izbegavanjem pitanja za koje se unapred zna da će izazavati neiskrene odgovore.revizija instrumenta! I s k r e n o s t se moţe povećati: • anonimnošću instrumenta.

Nepoznate termine je potrebno objasniti. Izbegavaju se sugestivna.10 do 20 minuta Ne pita se ono što se moţe saznati iz drugih izvora.Anketiranje:vaţne preporuke • • • • • Trajanje . • Pita se samo ono što je neophodno za preduzeto istraţivanje.dirigovano popunjavanje! • Vaţne metrijske karakteristike: valjanost i pouzdanost. ali i poslati poštom (e-mail) . protumačiti i definisati. Postavljaju se jednostavna pitanja (a ne trivijalna). neprecizna i neodređena pitanja. • Anketa se moţe popunjavati na istom mestu. .

Precizirani su načini njihovog rešavanja.T e s t i r a nj e • Testiranje – Prikupljanje podataka o proučavanim pedagoškim pojavama pomoću testova. kao i načini njihovog ocenjivanja. Zadaci su isti za sve ispitanike. odnosno vrednovanja postignutih rezultata. • Test – Merni instrument koji se sastoji od međusobno povezanih zadataka kojima se nešto meri i ustanovljava. .

testovi znanja i testovi sposobnosti) i Ostali testovi (testovi ličnosti.Vrste testova Kriterijum podele Prema načinu rešavanja zadataka Prema načinu primenjivanja Po nameni Na osnovu onoga što se testira Vrste testova Usmeni. testovi u širem smislu) Testovi nivoa i testovi brzine Standardizovani i nestandardizovani testovi Na osnovu nivoa merenog svojstva i brzine rešavanja testa Baţdarenost testa . prognostički i dijagnostički Testovi mogućnosti (testovi u uţem smislu. pismeni i testovi radnji Individualni i grupni Testovi za merenje postojećeg stanja.

2. nejasni i dvosmisleni zadaci).). Ona se proverava na reprezentativnom uzorku ispitanika. sparivanje. preliminarne (sondaţne) verzije testa. Sastavljanje zadataka na osnovu nastavnog sadrţaja kojeg treba obuhvatiti testom (različiti zadaci – prisećanje i dopunjavanje. Izrada konačne verzije testa. Broj zadataka mora biti znatno veći od onog koji će biti zadrţan u testu. . 4. određuje optimalno vreme potrebno za rešavanje testa. Posle sondaţne primene testa. koriguje se uputstvo i ključ ocenjivanja. određuju se metrijske karakteristike.Konstrukcija testa – etape 1. sređivanje itd. Sastavljanje prve. 3. utvrđuje se redosled zadataka i dr. višestruki izbor. Eliminacija zadataka koji ne odgovaraju postavljenim zahtevima ( po sadrţaju ne odgovaraju onome što se testom ţeli ispitati. eliminišu neadekvatni zadaci. vrše korekcije. alternativni izbor.

. • Instrument – Skala sudova • Moţe se procenjivati: napredak učenika u oblasti u kojoj se vrednuje njegov rad. porodice i predškolske ustanove itd. uspešnosti nečijeg rada.Skaliranje • Koristi se pri proceni kvaliteta nekog proizvoda. karakteristika nečije ličnosti i sl. • Određuje se da li postoji ili ne postoji i koliki je stepen postojanja pojave koja se procenjuje. saradnja škole. svojstva nastavnika/vaspitača.

koja po njegovom mišljenju.Vodoravna linija ispod koje se označe ekstremne vrednosti i srednja. Grafičku skalu Deskriptivna . a procenjivač određuje mesto koje odgovara stepenu osobine koja se procenjuje.Od više tvrdnji procenjivač označava onu. najviše odgovara stvarnom stanju. . Deskriptivnu i 2. Grafička .Skaliranje Prema spoljašnjem obliku razlikujemo: 1.

Skaliranje – izvori grešaka • • • • • Lična jednačina procenjivača Raspršenost sudova Greška kontrasta Halo efekat Logička greška Kako izbeći greške? .

Skaliranje – izvori grešaka • Obezbediti veliki broj procenjivača • Osobine se moraju jasno i jednoznačno opisati • Potrebno je menjati smer osobina (od pozitivnih do negativnih i obrnuto) • Izbegavati izraz prosečno Rigorozni su zahtevi u pogledu mernih karakteristika – valjanost. pouzdanost i objektivnost .

stvari. 2. Skala rangova Ispitanik ranguje. odnosno određuje mesto koje pripada većem broju osoba. “Odredi ko” skala Navodi se ime jedne ili više osoba na koje bi se neka karakteristika mogla odnositi.Varijante skala sudova 1. (max-min) . 3. Kontrolna lista – Ček lista (skala alternativnih sudova. postupaka i sl. kontrolnik) Sastoji se od niza karakteristika za koje procenjivač sudi da li se u nečijem radu ili proizvodu pojavljuju ili ne.

. Skale crteža. Skala proizvoda Procenjivanje određenih proizvoda vrši se na bazi upoređivanja sa tipičnim predstavnicima pojedinih kvalitetnih kategorija Postoje Skale rukopisa. UporeĎivanje parova Upoređuju se dve po dve osobe. Skale tehničkih radova i sl.Varijante skala sudova 1. dva po dva objekta. dva po dva svojstva (primer: od dva učenika koji je iskreniji?) 2.

Sakupi se veći broj istovrsnih radova. . Proizvodi kod kojih se gotovo potpuno slažu procenjivači postaju model za procenjivanje učeničkih radova (proizvoda) iste vrste. 2. Dovoljan broj procenjivača procenjuje radove (preko 20). Svaki procenjivač proceni svaki rad (proizvod). 3.Varijante skala sudova – skala proizvoda Postupak za izradu modela za procenjivanje učeničkih radova: 1.

a koji se tiču socijalne prihvaćenosti/neprihvaćenosti pojedinih članova grupe (odeljenje. a poţeljno da je biranje tajno. . potrebno je: • Ispitanicima pruţiti priliku da odabiraju i odbacuju onoliko članova grupe koliko to ţele. Da bi se na odgovarajući način izvelo sociometrijsko ispitivanje.Sociogram • Grafički oblik iznošenja rezultata “Odredi ko” skale. • Ispitanicima dati jasan kriterijum na osnovu kojeg će izvršiti odabiranje i odbacivanje osoba. • Potrebno je da su pitanja razumljiva. vaspitna grupa).

.

.

Metodološki praktikum. Uvod u metodologiju odgoja i obrazovanja. (1995). V. • Ristić. Metodologija pedagoškog istraživanja. (1999). (1977). (1999). Uvod u pedagošku metodologiju. V. N. Beograd: Savez pedagoških društava Jugoslavije. Sarajevo: Svjetlost. O istraživanju metodu i znanju. Valjevo: “Merlin company”. i Potkonjak. M. . (2005).o. V. (2007). i Banđur. V.Literatura: • Bakovljev. Ţ. Zagreb: Educa d. Uţice. (2000). Osnovi metodologije pedagoških istraživanja. Metodologija pedagogije. M. • Gojkov. • Banđur. Metodološki praktikum.o. i Banđur. Vršac: Viša škola za obrazovanje vaspitača • Kundačina. • Muţić. Beograd: Insitut za pedagoška istraţivanja. • Kundačina. • Muţić. Beograd: Naučna knjiga. (1995). V. M. G.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful