P. 1
Lidhja e matematikës me fizikën

Lidhja e matematikës me fizikën

4.0

|Views: 23,819|Likes:
Published by angikill

More info:

Published by: angikill on Jan 24, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/02/2015

pdf

text

original

Lidhja e matematikës me fizikën

Matematikën me fizikën e lidhin një sërë formulash qe shërbejnë për gjetjen e vlerave të madhësive fizike (shpejtësia, rruga e përshkuar, masa, nxitimi, pesha, forca gravitacionale, forcat bashkevepruese). Këto formula kërkojnë përdorimin e veprimeve matematikore ( si faktorizime,shumëzime,pjesëtime, mbledhje, zbritje). Gjithashtu fizika vë në përdorim të gjitha format e grafikëve. Fuqitë me eksponent pozitiv ose negative Fuqitë e dhjetës janë një veprim matematikor që përdoret edhe në fizikë kur kemi të bëjmë me vlera shumë të mëdha ose shumë të vogla. Fuqia e dhjetës nuk përdoret vetëm në fizik, por edhe në kimi, biologji e shkenca të tjera. Shembuj të përdorimit të fuqive të dhjetës janë: masa e Tokës=61024kg: Rrezja e Tokës= 6400km=6.4 •106m; Rrezja e Hënës=1.7 •106m Të shkruarit e një numri si prodhim midis një numri tjetër, më i madh ose i barabartë me 1 dhe më i vogël se 10, dhe një fuqie të 10. Rrumbullakosja e një mumri Edhe rrumbullakosja e numrave si një veprim matematik përdoret në fizikë. Zakonisht numrat i rrumbullakosim në me një shifër dhjetore, dy ose tre shifra dhjetore. P.sh, 3.74621~ 3.746; 2.4187~2.42; 6.35~6.4. Gabimi absolut dhe relativ Edhe gabimi absolute dhe relative janë gjithashtu instrumente të matematikës, të cilat përdoren në fizikë. Kur një matje e një madhësie përsëritet herë pas here, shohim se janë përftuar vlera të ndryshme, prandaj kuptojmë se ndodhin gabime në matje. Gabimi absolute është gjysmediferenca e përftuar midis vlerës maksimale dhe asaj minimal:

Njohja e gabimit absolute në një matje nuk na jep informacione në lidhje me shkallën e saktësisë me të cilën është bërë matja. Prandaj për të përcaktuar nëse një matje është e saktë, përdoret gabimi relative dha gabimi në përqindje. Gabim relativ është raporti midis gabimit absolut dhe vlerës mesatare:

Ndërsa gabimi në përqindje është i barabartë me gabimin absolute të shumëzuar me 100 dhe të shprehur me %. Vektorët Një vector është një mjet matematik që paraqitet grafikisht me një segment të orientuar, i cili në fizikë paraqet një zhvendosje. Gjatësia e segmentit tregon madhësinë e vektorit ose të zhvendosjes që kryen trupi, drejtimi jepet nga drejtëza mbi të cilën ndodhet segmenti, ndërsa kahu nga shigjeta. Për të mbledhur dy vektorë edhe në fizikë, ashtu sin ë matematke, përdoret metoda e paralelogramit ose e trekëndëshit, n.q.s vektorët kanë drejtime të njëjta madhësitë e tyre mblidhen si numra të thjeshtë. Edhe diferenca e vektorëve kryhet po në të njëjtën mënyrë si në fizikë ashtu edhe në matematikë, vektorit të parë i mblidhet e kundërta e vektorit të dytë. në fizikë të gjitha madhësitë që sillen si zhvendosje quhen madhësi vektoriale ose vektorë. Shumë madhësi fizike janë të tipit vektorial: shpejtësia, nxitimi, forca e kështu me radhë. (ndërsa adhësitë që nuk janë vektorë quhen skalare dhe karakterizohen nga një numër i ndjekur nga një njësi matëse).

Fizika gjithashtu përdor një sërë formulash për të studiuar lëvizjen e trupave. Lëvizja drejtvizore e njëtrajtshme: Një lëvizje që ndodh me shpejtësi të pandryshueshme quhet lëzije e njëtrajtshme.

Ligji orar i lëvizjes së njëtrajtshme: s = v Grafiku i hapësirës në lidhje me kohën (rasti kur trupi ka përshkuar një rrugë fillimisht, drejtëza nuk del nga origjina

Grafiku i shpejtësisë në lidhje me kohën.

Lëvizja drejtvizore me shpejtesi njëtrajtësisht të përshpejtuar. Është ajo lëvizja me trajektore vijëdrejtë e cila kryhet me nxitim konstant, pra të pandryshuar. Ligji i shpejtësisë:

Ligji orar i lëvizjes drejtvizore njëtrajtësisht të përshpejtuar ose ngadalsuar është një shembull i përdorimit të thjeshtimit, shumëzimit etj. por dimë se v = a t, nga kjo rrjedh se s =

s=

,

= a t2

Grafiku i shpejtësisë në lidhje me kohën. (është i formës x=y)

Grafiku i hapësirës në lidhje me kohën, është një parabolë.

Grafiku i shpejtësisë në lidhje me kohën në rastin kur trupi tashmë zotëron një shpejtësi fillestare v0. (drejtëza nuk del nga origjina) Ligji i shpejtësisë dhe ligji orar

v = v0 s = v0 . t + at2 .

Lëvizja drejtvizore njëtrajtësisht e ngadalsuar llogaritet në të njëjtën mënyrë si lëvizja e përshpejtuar vetëm se nxitimi është negative. Grafiku i lëvizjes njëtrajtësisht të ngadalsuar:

Lëvizja rrethore gjithashtu është një shembull i përdorimit të
matematikës, pasi përdoren njohuritë e matematikës mbi rrethin për të llogaritur karakteristikat e lëvizjes rrethore. Lëvizja rrethore e njëtrajtshme është ajo e një pike që lëviz në një rreth me shpejtësi me madhësi konstante.

(T është perioda e lë perioda e lëvizjes) Pra shohim se përdoren njohuritë matematikore mbi rrezen e rrethit dhe numrin .

Në lëvizjen rrethore gjithnjë është i pranishëm nxitimi, nxitimi qendërsynues, i cili gjendet me formulën:

aq

Në lëvizjen rrethore numri i rrotullimeve që kryen pika në njësinë e kohës quhet frekuencë. Njësia matëse e frekuencës është Herz, i cili formohet nga përpjesëtimi: Frekuenca dhe perioda kanë një lidhje matematikore më njëra-tjetrën:

Gjithashtu matematika në këtë rast përdorët edhe për të shprehur shpejtësinë në varësi të frekuencës:
, por ne gjithastu dimë se: ; nga kjo rrjedh se

v = 2πfr ( shpejtësia në varësi të frekuencës).
Gjithashtu e përdorim matematikën për të shprehur nxitimin qendërsynues me anë të frekuencës: aq Matja e këndeve Edhe në fizikë kërkohet matja e këndëve për të përllogaritur karakteristikat e lëvizjeve. Edhe sië e dimë matja e këndeve i përket matematikës. Këndet në fizikë maten në radian. Radiani është njësia matëse e këndit qendror të mbyllur nga një hark i barabartë me rrezen e rrethit. Sipas matematikës
, ndërsa v

= 2πfr, nga kjo rrjedh

aq = 4π2f2r.

3600 = 2πrad

Në fizikë radiani përdoret për të matur shpejtësionë këndore, e cila është raporti midis këndit të përcaktuar nga rrezja me intervalin e kohës gjatë të cilit përshkohet ky kënd nga rrezja. Formula: Përsëri duke përdorur matematikën jemi në gjendje të shprehim shpejtësinë me anë të shpejtësisë këndore:

Gjithashtu ekziston një lidhje matematike edhe midis nxitimit qendërsynues me shpejtësinë këndore:

aq

aq =

aq =

Lëvizja harmonike
Shqyrtojmë një pikë P që zhvendoset me lëvizje rrethore të njëtrajtshme në një rreth me rreze r . tregojme me N projeksionin e P mbi diametër. Në këtë lëvizje nëse vijat e lakuara të përshkuara janë të barabarta, projeksionet nuk janë të barabartë. Pra lëvizja e projeksionit mbi diametër nuk është e njëtrajtshme. Lëvizja e projeksionit, mbi një diametër, e një pike që zhvendoset me lëvizje rrethore të njëtrajtshme quhet lëvizje harmonike. Formula për njehsimin e rrugës së kryer gjatë lëvizjes harmonike (ligji orar).:

Grafiku i lëvizjes harmonike, në matematikë është grafik me funksion të shkallës së tretë

Formula për llogaritjen e nxitimit:

Lëvizja parabolike është lëvizja që kryen një trup në rënie përgjatë një
trajektoreje të formës parabolike, si një sferë e cila rrotullohet në tryeze e më pas bie nga tryeza. Në këtë mënyrë sfera zhvendoset edhe horzontalisht edhe vertikalisht. Këto zhvendosje llogaritne me formula që kërkojnë zbatimin e njohurive matematikore. Zhvendosja horizontale:

Zhvendosja vertikale

Gjithashtu fizika studion edhe lwvizjen e predhave, llogaritja e karakteristikave tw kwsaj lwvizjeje si çdo lloj lwvizjeje tjetwr pwrdor matematikwn. Vlera e dy përbërëseve të shpejtësisë në lidhje me këndin e formuar është:

Shohim se në këtë rast kemi përdorur njohuritë mbi kosinusin e këndit, kjo pasi predha kur lëshohet formon një kënd të caktuar me tokën. Pra edhe këto njohuri mbi kosinusin e këndot fizika e ka marrë nga matematika. Gjithashtu mund të paraqesim një sërë formulash fizike të dinamikës, të cilat kanë vënë në përdorim të tyre njohuritë e matematikës: Ligji i dytë i dinamikës: Perioda e lëkundësit harmonik:

√ √

Perioda e lavjerrësit:

Forca qendërsynuese: Ligji i tërheqjes sërheqjes së gravitacionit: Nxitimi i rëndesës: Shpejtësia e satelitit: Perioda e satelitit:

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->