DOĞU TRAKYA AĞIZLARINDA UZUN ÜNLÜLER Levent DOĞAN

*

ÖZET Doğu Trakya olarak adlandırılan bölge, Türkiye’nin kuzeybatısında yer almaktadır. Bu bölgede yer alan şehirlerde Rumeli ağızlarının doğu kolu konuşulmaktadır. Doğu Trakya ağızları, Gacal, Dağlı, Pomak ve göçmen ağızlarını kapsar. Bu ağızların sınırlarını belirlemek yetersiz olan çalışmalar nedeniyle çok zordur. Ancak uzun ünlüler gibi birtakım fonetik özellikler sayesinde ağızların sınırlarını tespit mümkün olabilir. Türkçede birincil ve ikincil ünlü uzunlukları bulunmaktadır. Birincil ünlü uzunlukları Türkiye Türkçesi ağızlarında az da olsa yaşamaktadır. Đkincil ünlü uzunlukları ise büyük ölçüde varlıklarını sürdürmektedir. Anahtar Sözcükler: Ağız, Uzun Ünlü, Doğu Trakya, Gacal, Muhacir, Dağlı, Pomak, Tatar, Abhaz, Yörük

LONG VOWEL OF EAST TRAKYA DIALECTS
ABSTRACT The region called East Thrace is in the northwest of Turkey. The east branch of Rumelia dialect is spoken in the cities which are in this region. East Thrace dialects include the dialects of Gacal, Daglı, Pomak and immigrants. It is quite difficult to define the boundaries of these dialects due to insufficient studies. However, it might be possible to determine the boundaries of the dialects through some phonetic characteristics such as long vowels. Turkish has primary and secondary wovel lenghts. Primary long wovel exists in the contemporary Turkish ( Turkey Turkish) dialects, though not much. Wheras secondary long wovel carries on its being to a large extent. Key Words: Dialect, Long Wovel, East Thrace, Immigrant, Gacal, Dagli, Pomak, Tatar, Abhaz, Yoruk

1. Giriş “Ciğerlerden gelen havanın ağız kanalında herhangi bir engele uğramadan, yalnız ses yolundaki daralma veya genişleme ile, dil ve dudakların oluşturduğu ses” (Korkmaz, 2007: 225)
Yrd. Doç. Dr., Trakya Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, dgnlvnt@gmail.com
*

Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

Doğu Trakya Ağızlarında Uzun Ünlüler

732

olarak tanımlanan ünlü, Türkçenin ses sistemi içerisinde önemli bir yer tutar. Bol ünlü, seyrek ünsüz, kurallı ve aydınlık bir ses yapısı Türkçenin en önemli özelliklerinin başında gelir (Sağır, 1995: 377). Đngilizce, Arapça ve Rusça gibi Türk dillerinin yakın temas hâlinde olduğu önemli yazı dillerinde bile ünlü sayısı Türkçe ve diğer Ural-Altay dillerinin ünlü sayısı ile kıyaslanamaz. Türkçenin ses sistemi içerisinde sekiz ünlü yer almaktadır. Bunlar ‘a/e/ı/i/o/ö/u/ü’ sesleridir. Bu ünlülere bazı bilim adamları konuşma dilinde yer alan kapalı é sesini de eklemektedir (Ergin, 1993: 38). Bu ünlüler, çıkarıldıkları yere, sürelerine ve ince/kalın/düz/geniş/dar/yuvarlak olmalarına göre çeşitli sınıflamalara tabi tutulmaktadırlar. Lehçelere ve ağızlara göre bu ünlülerin özellikleri kimi değişiklikler göstermektedir. Türkiye Türkçesi yazı dilinde birincil uzun ünlüler bulunmazken, Türkmen Türkçesinde bu sesler bariz bir şekilde yaşamaktadır. Sibirya’da konuşulan Tuva lehçesinde gırtlaksı ünlüler yer alırken bu ünlü türü diğer lehçelerde bulunmaz (Arıkoğlu, 2000: 543). Bu durum, Türk lehçe ve ağızlarının fonetik sınırlarının tespitinde ünlülerin önemini ortaya koymaktadır. Ünlülerin sınıflandırılmasında önemli başlıklardan biri de o ünlülerin ağız kanalından çıkışlarının süresidir. Bu sürenin uzunluğuna ya da kısalığına göre ünlüler, “uzun ünlüler, normal ya da kısa ünlüler ve normalden daha kısa olan ünlüler” olmak üzere incelenirler. Çalışmamızın odak noktası olan uzun ünlüler ise boğumlanma süresi bakımından normal bir ünlünün süresinden daha uzun yahut normal uzunluktaki iki ünlünün boğumlanma süresini içine alan ünlülerdir (Korkmaz, 2007: 221). Uzun ünlülerin hangi şartlar altında uzadıkları Türkologları en fazla meşgul eden konulardan biridir. Türkçede ünlü uzunlukları, “aslî (birincil) ünlü uzunlukları”, “ses olaylarına bağlı ünlü uzunlukları”, “vurgu ve tonlamaya bağlı olan ünlü uzunlukları” olarak sınıflandırılmıştır. Başka dillerden ödünçlenen kelimelerdeki ünlü uzunlukları da yukarıdaki sınıflandırmaya başka bir madde olarak eklenebilir.1 2. Uzun Ünlülerin Tasnifi ve Doğu Trakya Ağızlarındaki Durumu 1. Aslî/Birincil Uzun Ünlüler Zeynep Korkmaz’ın “herhangi bir ses değişmesinin ortaya çıkarmadığı, Türkçe kelimelerin kök hecelerinde Ana-Türkçe
1

Đkincil uzunluklar konusunda daha ayrıntılı bilgi için bk. BURAN:2007.

Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

733

Levent DOĞAN

döneminden beri var olduğu kabul edilen ünlüler (Korkmaz, 2007: 27)” olarak tanımladığı aslî/birincil uzun ünlüler, bilim adamları arasında birtakım ihtilaflara neden olan bir konudur. Birincil uzun ünlüler ile ilgili yapılan ilk çalışma Böhtlingk’in 1851 yılında yazmış olduğu Yakutça gramerdir. Bu çalışmada ilk kez birincil uzun ünlülerin varlığına dair deliller sunulmuştur. Çok geçmeden bu tür uzun ünlülerin varlığının aleyhinde görüş bildiren bilim adamları olmuş, bunların türlü ses gruplarının büzülmesi ile meydana gelen ikincil uzun ünlüler olduğu kanıtlanmaya çalışılmıştır (Tekin, 1995: 7). Türk dili üzerine elde yeterince dil malzemesinin bulunmaması yüzünden bu tartışmalar askıda kalmış, bu durum Türkmence ile ilgili yapılmış olan ilk önemli çalışmanın yayınlanmasına kadar sürmüştür. Ali Böriyiv’in 1929 yılında Latin alfabesi asıllı yeni Türkmen alfabesi ile hazırladığı Rusça-Türkçe sözlük sayesinde, Türkmencedeki birincil ünlü uzunlukları ortaya konulmuştur. Bu eserde Latin harflerinin kullanılması, uzun ünlülerin daha net bir şekilde gösterilmesini sağlamıştır (Tekin, 1995: 64). Sözlüğün yayınlanmasından sonra, bu lehçedeki birincil ünlü uzunluklarının diğer lehçelerdeki birincil uzun ünlülere uyduğunun görülmesi pek çok bilim adamının, tarihî Türk şivelerinde ve yaşayan lehçelerdeki birincil uzun ünlülerin araştırmasına yol açmıştır. Karl Foy 1900 yılında Ana Türkçedeki birincil uzun ünlülerin tespiti için Orhun Abideleri’ne müracaat etmiştir. Đlk defa Karl Foy, abidelerde “at” (ad), ve “aç” (acı-) sözcüklerinin yazılışında “at” ve Tonyukuk abidesinde geçen “açmak” kelimelerinden farklı olarak, ünlü işaretinin kullanılmış olmasına dikkat etmiştir. Karl Foy bu kelimelerdeki ünlü farklılıklarının olduğu görüşünü desteklemek için Yakutçadaki “āt” (ad), “at” (at/beygir), “ās” (aç), “ās” (acık-) “as-” (açmak) köklerine işaret etmiştir (Tekin, 1995:13). Osman Nedim Tuna, “Köktürk ve Uygurcada Uzun Vokaller” adlı çalışmasında Karl Foy’un tespit ettiği birincil uzun ünlü uzunluklarının imlasını şu şekilde örneklemiştir (Tuna, 1960: 218): T: at ‘at’, Te āt ‘ad, isim’; z: az ‘Az (kavim adı)’, z e āz Te: e: ‘az’. Görüldüğü gibi birincil uzun ünlülerin varlığı kelimenin anlamını değiştirmektedir. Đki farklı kelimenin birbirine karışmasını engellemek için, bu kelimelerin yazımında farklı bir imla kullanılmıştır. Birincil uzun ünlüleri içeren kelimelerin yazımında farklı bir imla tarzının seçildiği başka bir eser de Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

Doğu Trakya Ağızlarında Uzun Ünlüler

734

Kaşgarlı Mahmud’un Türkoloji için en önemli kaynaklardan biri sayılan sözlüğüdür. Đlk önce Polivanov ve daha sonra Ligeti, Kaşgarlı Mahmud’un sözlüğünde birincil uzun ünlüler içeren kelimelerin normal ünlü taşıyan benzerleri ile karışmasını engellemek için farklı bir imla kullandığını tespit etmiştir (Tekin, 1995: 29). Kaşgarlı Mahmut, birincil uzun ünlüleri uzatma harfleri ile göstermiş, kısa ünlüleri ise sadece harekelerle belirlemiştir (Ligeti, 1938: 82). Divanu Lugati’t Türk’te birincil ünlü uzunlukları ile ilgili kanıtlar bununla da sınırlı değildir. Ahmet Bican Ercilasun, Kaşgarlı’nın başlıklarda, uzunlukla ilgili açıklamalarda ve örneklerde uzun ünlüler ile ilgili çeşitli kayıtlar düştüğüne dikkat çekmiştir (Ercilasun, 2007: 146). Kaşgarlı Mahmud’un sözlüğünde birincil uzun ünlülerin imlası da şu şekildedir: ‫ : ا ت‬āt ‘isim, lakap’, ‫ : ا چ‬āç ‘aç’, ‫ : ال‬āl ‘kızıl renk’ (Muhammedov, 2007: 117). Ancak Ligeti ve Grönbech gibi Türkologlar, diğer lehçelerden kanıtlar toplarlarken Anadolu sahasını atlamışlar ve hatta Anadolu Türkçesini tereddütsüz kısa ünlülü bir lehçe olarak göstermişlerdir. Ligeti makalesinde Anadolu’da konuşulan Türkçe için “uzun vokalleri bulunmayan Oğuz şiveleri” tanımını kullanmaktadır (Korkmaz, 1953:197). Zeynep Korkmaz, bir bakıma birincil uzun ünlülerin varlığının ispatını sağlayan Türkmen Türkçesi ile aynı gruptan olan Anadolu Türkçesinin bu tip uzunluklara sahip olabileceğinin akla getirilmediğini söylemektedir. Bu konuda kendisinin “Eski Anadolu Türkçesinde Aslî Ünlü Uzunlukları” (Korkmaz, 1995: 443) ve “Dinar, Çivril, Denizli ve Tavas” mıntıkalarında yapmış olduğu derlemelerden hareketle hazırlamış olduğu “Batı Anadolu Ağızlarında Aslî Ünlü Uzunlukları” (Korkmaz, 1953: 197) isimli makalesi Türkiye Türkçesinde bu konu için bir ilk olmuştur.2 Korkmaz, Türkmence ile Anadolu’da gelişen Oğuz Türkçesi arasında paralel ünlü uzunluklarının olduğunu ve hatta derleme yapılan bölgelerde bunların çok yaygın olduğunun ortaya çıktığını söylemektedir. Zeynep Korkmaz, Batı Anadolu’dan yapmış olduğu derlemelerde, birincil uzunluk taşıyan on kelime tespit etmiştir. Talat Tekin bu örneklere yedi tane daha ilave etmiş, ancak bunların pek çoğunun birincil olmadığını ifade etmiştir (Tekin, 1995: 61). Anadolu ağızları ile ilgili yapılan çalışmalarda bu konu üzerinde yeterince durulmamıştır. Pek çok ağız çalışmasında ise
Anadolu ağızlarındaki birincil uzun ünlülerle ilgili en son ve en ayrıntılı çalışma için bk. ERDEM: 2003.
2

Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

735

Levent DOĞAN

bu tür ünlü uzunluklarına ait örnekler tespit edilememiştir. Rumeli ağızları için yapılan çalışmalarda da durum bundan farklı değildir. Rumeli ağızları üzerine yazılmış en kapsamlı makalelerden biri olan “Rumeli Ağızlarının Ses Bilgisi Üzerine Bir Deneme”de Tuncer Gülensoy, birincil ünlü uzunluklarına Rozino’dan derlenen üç örnek vermiştir: “ā: yabāncı / ō: dōro-doğru / z: gznuk-boğuk” (Gülensoy, 1984: 96) Nimetullah Hafız, Piriştine ağzında ünlü uzunluklarının bulunmadığını ve hatta Arapça ve Farsçadan alınan kelimelerde yer alan uzun ünlülerin bile kısaltıldığını ifade etmiştir (Hafız, 1982: 240). Rumeli ağızları sahasında en fazla çalışması olan Janos Eckmann, “Edirne Ağzı”(Eckmann 1962:137), “Kumanova (Makedonya) Türk Ağzı” (Eckmann 1962:111), “Razgrad Türk Ağzı” (Eckmann 1950:5), “1959 Yılı Trakya Dialektoloji Gezisi Raporu” (Eckmann 1959:115) ve “Dinler (Makedonya) Ağzı” (Eckmann 1988:191)gibi makalelerinde özellikle ünlü değişmeleri üzerinde durmuş, ancak aslî ünlü uzunluklarının bu bölge ağızlarında bulunup bulunmadığı hakkında herhangi bir bilgi vermemiştir. Selahattin Olcay, “Ünlüler” bahsi altında kısaca aslî ünlü uzunlukları hakkındaki tartışmalardan bahsederek, eldeki materyalin bu konu hakkında fikir ileri sürmek için eksik olduğunu belirtmiş ve aslî ünlü uzunlukları meselesinin çözümünü ileri bir tarihe havale etmiştir (Olcay, 1995: 16). Hüseyin Dallı, Kuzey Bulgaristan’da yer alan Milino yöresinin ağzı üzerine yapmış olduğu araştırmada, tıpkı Selahattin Olcay gibi konuyla ilgili malzemenin yetersizliğinden yakınarak derleme yapılan bölgede belli bir ses olayı ile açıklanamayan ünlü uzunluklarının örneklerini vermiştir. Bu örnekler; “kār, bēs, dmren, gus” kelimeleridir. Ancak Dallı, bu kelimelerin uzun olarak görülen ünlülerinin Milino’da kısa olarak da telaffuz edildiğini; bu örneklerin yanı sıra Zeynep Korkmaz’ın Güneybatı Anadolu ağızlarından yapmış olduğu derlemelerdeki örneklerin Milino ağzında da yer aldığını, ancak uzunluğun tam değil yarım olarak söylendiğini ifade etmiştir (Dallı, 1991: 70). Rumeli ağızlarını ses ve şekil bilgisi ile söz varlığı benzerlikleri bakımından yakından ilgilendiren Gagavuz Türkçesi de ünlü uzunlukları bakımından zengindir. Nevzat Özkan, Gagavuz Türkçesindeki aslî ünlü uzunluklarına

Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

Doğu Trakya Ağızlarında Uzun Ünlüler

736

“aarama/aad/kaar/aaç karına/yarın” kelimelerini örneklemektedir (Özkan, 1996: 44). Talat Tekin, Gagavuzcada pek çok uzun ünlü olduğunu, ancak bunların Kırgızcada olduğu gibi ikincil olduklarını ifade etmektedir. Talat Tekin’in ikincil uzun taşıdığını belirttiği örnekler şunlardır: āç<ağaç, ynn<yığın, bōday<buğday. Tekin, bu ikincil uzun ünlülerin yanı sıra sayıca az da olsa bugüne kadar korunmuş birincil uzun ünlülerin de Gagavuzcada korunduğunu söylemekte ve şu örnekleri vermektedir: āç:aç, āra-:aramak, ārt:arka taraf, ārı: arı, āt:ad, āz:az, gārgā: karga, yārın: yarın, {şen-: üşenmek vs. (Tekin, 1995: 62). Şimdiye kadar, derlenen metinlerde aslî ünlü uzunluklarına sadece Kırklareli yöresinde, Lüleburgaz ve Babaeski’de ikamet eden Gacallarda birkaç örnek tespit edilebilmiştir. Bunlar “āç” ve “bālık” kelimeleridir. “yok ani āçız” k/lb/al/gac/nh “bulgariyada āçlık içinde” k/be/min/gac/sta “şeyleri varmış ani bālıkları” k/be/min/gac/sta

2.2. Ses Olaylarına Bağlı Uzun Ünlüler 2.2.1 Ünsüz Düşmesi ile Oluşan Ünlü Uzunlukları Rumeli ağızlarının en önemli fonetik özelliklerinden birisi de kelimelerin, başında, ortasında ve sonunda meydana gelen ünsüz düşmeleridir. Bu ünsüz düşmelerine bağlı olarak birtakım ünlü uzunlukları meydana gelmektedir. Derlenen metinlerde etnik gruplara göre düşme eğilimi gösteren ünsüzler şunlardır: Bulgaristan Göç. Yunanistan Göç. Romanya Göç. Gacallar Pomaklar: Dağlılar: Tatarlar: -ğ-ğ-ğ-ğ-ğ-ğ-h-h-h-h-h-h-h-k-l-n-n-r-r-r-r-r-v-y-y-

-l-k-l-

-n-n-

-y-y-y-

Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

737

Levent DOĞAN

Yörükler: Abhazlar:

-ğ-

-h-r-

a) /ğ/ ünsüzünün düşmesi /ğ/ ünsüzünün düşmesi, derlenen metinlerde hemen hemen bütün etnik topluluklarda görülen bir ses olayıdır. Rumeli ağızlarında zayıflayıp düşmeye en meyilli olan ünsüz budur. /ğ/ ünsüzü kelime kök ve gövdelerinin ortasında ve sonunda düşerek kendisinden önceki ünlünün uzamasına neden olur: Bulgaristan Göçmenleri: “ule çifçilikle zraşıyız evladım” i/si/ka/bm/eba “kınaya çārılır.” e/m/ahı/bm/nyir “köpeklere bālattırıyo kimisi” e/m/ahı/bm/nyir “dāmādın sādıcı vardır” “ e/m/av/bm/hakar “sādıėtan stra ılık süte atarım” k/lb/ay/bm/sdi ā ė “zor geçirdik, sādan soldan.” t/m/kaş/bm/ite Yunanistan Göçmenleri: “belim çok ārıyı kızanım” e/m/or/yun/ntun “remzi urdundun mu mneyi? e/m/or/yun/ntun “elim āolum bālı” t/m/na/ym/hy Romanya Göçmenleri: “bugüne kadar z raşları tarım” e/m/ekm/rom/şdef Gacallar: “üçü ölü sekizi sa” e/sü/htat/gac/nega a “biz dtduk b{dük” k/lb/çen/gac/aön t “boyun ēdik” k/be/n/gac/ss “ūrattık defoldu gitti” k/lb/ham/gac/nakar rattık “kanola yā bitkisi” t/m/y/gac/hh Dağlılar: “dālı ama bilmez” k/be/kha/d/mka “bālarsın demetleri” k/lb/ab/d/bta b larsın Pomaklar: “üzümü çmnecēniz güzelcecik” e/me/pyen/pom/aek m “dzrulttunmu güzel ulur” e/me/pyen/pom/aek z

Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

Doğu Trakya Ağızlarında Uzun Ünlüler

738

“domatiz dōriyüz suan dōriyüz” e/m/esk/pom/fakar “iki ōlum var” e/m/esk/pom/fakar Yörükler: “üç altı ay ndyse, uretmen olarak geldi burayı” k/kof/mal/yör/oyük b) /h/ ünsüzünün düşmesi /h/ ünsüzü /ğ/ ile birlikte bu sahada en zayıf ve düşme eğilimli olan sestir. /h/ ünsüzünün düşmesi ile oluşan ünlü uzunlukları, derlenen metinlerden elde edilen verilere göre Doğu Trakya ağızlarında yalnızca özellikle Arapça ve Farsçadan ödünçlenen kelimelerde görülmektedir. Bulgaristan Göçmenleri: “allā rāmet eylesin” e/k/mec/bm/bku “sabālēn damad, sabā namazı olur” e/m/av/bm/hakar “kuluvallā falan okunurmuş.” e/k/khi/bm/eya “hep bāçecilik yapıyım” k/lb/çeş/bm/faka “fārettin güllü d÷ye birinden” t/m/fe/bm/mü “o tarmlerde isim veriliyo” . t/ç/yen/bm/sö m Yunanistan Göçmenleri: “çocūmda karşıda mūtar” e/m/kara/yun/hsu “allā allā geçmişik dünyadan be” e/m/or/ym/mutu “vallā biz burayı mācır babalarımız gelmiş yunanistandan” e/m/or/ym/mutu “sabā bütün gün tarlada yatādık.” e/m/or/yun/ntun “çok iyi gelgelelim, tēlike” t/m/na/ym/hy Romanya Göçmenleri: “altı kavē üstü otel” e/m/ekm/rom/adtaş Gacallar: “cenabı allā hacılık kısmet etsin”, e/m/htat/gac/nega “Yusuf pēlivan Edirne oıropınarda güreşçi o” e/sü/kükü/gac/zebo “silā atıp getirip gene saklıydım” e/la/ubay/gac/acfi “günā ayvanlara” e/la/ubay/gac/acfi “ismim āmet meriç” e/la/hbey/gac/amer “bizim istmkam taburu çaycuma’ya gitti” k/be/min/gac/sta: m Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

739

Levent DOĞAN

“sora termz oldum” k/be/min/gac/sta m “tāminim burada var” k/be/n/gac/ss “açmz āmurlarını yālayıp bi tanesini kenara ooyǖz” k/lb/ha/gac/ca murlarını “tāmin etmiyüm t/m/y/gac/itu Dağlılar: “oarargā bölǖne düştük.oarargā bölǖnde o e/m/kkas/d/yacar “āmed ā mēmet ā oplarım” e/la/sköy/d/agü “oarstan termz oldum” k/lb/sak/d/adal term “oırcasalm şey selanikli” k/lb/ab/d/bta oırcasalm Pomaklar: “ev aldım kendime bāçeli” e/h/nyu/pom/aakın “bunları canlı mtiyarlar annatıyorlar.” k/kof/tas/pom/bgö Yörükler: “ikinci mēmet diyor. fātm mēmet diyor” k/kof/mal/yör/akar m Tatarlar “şükür elamdüllā dersin” k/lb/ab/ta/hte

de

kaldık”

c) /k/ ünsüzünün düşmesi Bu ses olayına sadece Bulgaristan göçmenlerinde ve Dağlı ağzında tesadüf edilmiştir. Bulgaristan Göçmenleri: “yō, e küçükke gittik” e/h/kağ/bm/eçer Dağlılar: “ǖsüz büyümüş” k/lb/ab/d/bta süz ç) /l/ ünsüzünün düşmesi /l/ ünsüzünün düşmesi sonucu oluşan ünlü uzunluklarına Bulgaristan göçmenlerinde, Dağlılarda ve Gacallarda özellikle soru sıfatı ve zarfı olan “nasıl” kelimesinde tespit edilmiştir. Bulgaristan Göçmenleri:

Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

Doğu Trakya Ağızlarında Uzun Ünlüler

740

“masa güzēce oonulur.” e/k/khi/bm/eya “nasī deyeyim” k/lb/ay/bm/sdi Gacallar: “ekmek parası bilem yoo anādın mı?” k/lb/al/gac/nh ā “nasī şey höşmelim” k/lb/s/gac/cye Dağlılar: “nasī geldim” k/lb/sk/d/hu “damar nass damar” k/lb/ab/d/bta nassī

d) /n/ ünsüzünün düşmesi /n/ ünsüzünün düşmesi neticesinde oluşan ünlü uzunlukları sadece “sonra” kelimesinde görülen bir ses olayıdır. Bulgaristan Göçmenleri: “ōndan sōraya yemek verler.” e/m/av/bm/hakar Yunanistan Göçmenleri: “sōra ārıya doğubeyazıta gittim” e/m/doy/ym/saço “sōra buradan erazi aldım” e/m/kara/yun/hsu Gacallar: “ondan sōra o gece duru” e/m/or/gac/saar Dağlılar: “ondan sōra geldik burayı” e/m/kkas/d/yacar e) /r/ ünsüzünün düşmesi Doğu Trakya ağızlarında en önemli ünsüz düşmelerinden biri de /r/ ünsüzünün düşmesidir. Bu ünsüz, genel olarak çokluk ekinde, kelime kök ve gövdelerinde, şimdiki zaman ve geniş zamanın teklik ve çokluk çekimlerinde, sadece Gacallarda şimdiki zamanın hikâye çekiminde düşer ve kendisinden önceki ünlünün uzamasına neden olur. Çokluk eki ile şimdiki ve geniş zaman çokluk çekimlerinde /r/ düşmesi: Bulgaristan Göçmenleri: “buraya yerleşiyelē” e/k/db/bm/akör Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

741

Levent DOĞAN

“ikāmet ediyeld” e/k/db/bm/akör d “gündüz unlā sürüye, gece dedemlē süreye” e/k/mec/bm/bku “veriyalā oızı” e/k/kka/bm/ekay “edirnede oturuyo onnā” e/m/bdoğ/bm/maşa “tentene yapıyolādı” e/m/bos/bm/ömat “yer aramışlā” e/en/kyat/bm/arçe “oızı nışanlayılā” t/m/fe/bm/mü Yunanistan Göçmenleri: “nerden bunlā,nerden bule bu güzel insanlā gelmiş be oızım” e/m/or/yun/ntun “işlē, güçlē yapıyım” e/m/or/yun/ntun “şindikilē iş mi yapıya motorlā yapıya şimdi” e/m/or/yun/ntun “nası resimlē şimdi artıoını aşıo çıoıya oızlar, oısa mini eteklē, şeylē” e/m/or/yun/ntun “şeyde ouruturmuşlā onlar” e/m/or/yun/şütu Romanya Göçmenleri: “onnā silistireye silistire bize biraz uzak” e/m/ekm/rom/adtaş Gacallar: “bunlā da oızanlarım” e/sü/htat/gac/nega sattılā sattılā bizim kendileri oale içinde satıyalā” e/m/doy/gac/ftu “işte dolandıranlā bitti” e/sü/tsek/gac/fşen “torunları anlamayalā” e/sü/tsek/gac/fşen “onlā mācır olunca” e/sü/bger/gac/nkıl “ingiliz aşısı yapıyız, makinalāla” t/m/y/gac/fk Pomaklar: “oız oaçırmā oaçirild” e/me/kü/pom/adö d “eskidendi yavrum bunnā.” e/me/kü/pom/adö “altına tereyāyı düvdler” e/en/mer/pom/akal d “tabi ki anlıyolā anlıyolā” k/be/bm/pom/şya Abhaz: “dāya uğurladıo dört kişi düğün yapāoan” e/en/has/abaz/mdö o Kelime kök ve gövdelerinde /r/ düşmesi:

Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

Doğu Trakya Ağızlarında Uzun Ünlüler

742

Bulgaristan Göçmenleri: “ne oadā yapsa yapamıyodu” e/h/kağ/bm/eçer buraya bm gelmişler” e/k/db/bm/akör m “tat da vā” k/lb/abey/bm/kuç tatā tat “sōna ne deyem?” e/h/kulu/bm/fvar “oāpız oabıoları yediler” k/lb/abey/bm/kuç o pız Yunanistan Göçmenleri: “eski kǖ vādı” e/me/ada/ym/mar Romanya Göçmenleri: “ōdan çekildik” e/m/ekm/rom/adtaş Gacallar: “on dönüm bostanımız vādı e/m/doy/gac/ftu “oouma yazma vā mı? e/sü/htat/gac/nega “mart ayından sōna her şey kendini gösterir” e/la/hbey/gac/amer “o oadā yoosulluola yapādıo bayramı” e/m/doy/gac/ftu Pomaklar: “öküz arabaları vādı” e/m/esk/pm/fakar Geniş zaman eklerinde /r/ düşmesi: Bulgaristan Göçmenleri: “nası yapāmışıo” e/h/kağ/bm/eçer o “ouran tutarlar oapıdan gelm kene” e/m/av/bm/hakar m “ooyun etinden de olur ne yapāsan” e/m/bdoğ/bm/maşa “biz memleketten gelµken eşya çok” k/be/ç/bm/hk µ Yunanistan Göçmenleri: “sabā bütün gün tarlada yatādıo.” e/m/or/yun/ntun o Romanya Göçmenleri: “dışarı çıkāken para o oyalā” e/m/uz/rom/rüde Gacallar: “o oadā yoosulluola yapādıo bayramı” e/m/doy/gac/ftu o

Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

743

Levent DOĞAN

“o oadā tatlı ekmek bulzduo” e/m/doy/gac/ftu z o “on bir aylıo bebektin yavrum dēdi” k/v/k/gac/mm Pomaklar: “istersen acı yapāsın” e/m/esk/pm/fakar Abhaz: “dāya uğurladıo dört kişi düğün yapāoan” e/en/has/abaz/mdö o Şimdiki zaman ekinde /r/ düşmesi: Gacallar: “oaynatamla o annadıyōdu” k/lb/dü/gac/abar f) /v/ ünsüzünün düşmesi Bulgaristan göçmenlerinden karşımıza çıkan bir ses olayıdır. Bulgaristan Göçmenleri: “ellen harman d{” e/h/hab/bm/haen { “sabā oadar d{düler.” e/h/kulu/bm/fvar { “kendimizi oōlattırız” t/mal/ko/bm/rü

derlenen

metinlerde

g) /y/ ünsüzünün düşmesi /y/ ünsüzünün düşmesi sonucu oluşan ünlü uzunlukları, genelde kelimelerin kök ve gövdelerindeki /y/ ünsüzünün düşmesi ya da görülen geçmiş zamanın hikâyesinin çekimi esnasında meydana gelir. Kelime kök ve gövdelerinde /y/ düşmesi: Bulgaristan Göçmenleri: te ule geçmiş günler” e/h/kağ/bm/eçer “hep bule geçti” e/h/kağ/bm/eçer u “ule ule ule ule derken bu motorlā çıotı” e/h/kağ/bm/eçer u “hem suler hem çalar.” t/mal/ko/bm/rü u “ǖle çifçilikle zraşıyız evladım” i/si/ka/bm/eba Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

Doğu Trakya Ağızlarında Uzun Ünlüler

744

“geziyi āārikin” t/m/ba/bm/aş Yunanistan Göçmenleri “nerden bǖle bu güzel insanlā gelmiş be kızım” e/m/or/yun/ntun “doyurūz milleti şēderiz.şindi” e/m/or/yun/ntun “eski kǖ vādı” e/me/ada/ym/mar “nēse, çavuş dedi ki” t/m/na/yun/yo Gacallar: “güvē getirecēdi” e/sü/htat/gac/nega “ǖle di mi enişte?” e/m/doy/gac/ftu “edirne haloı şē verdi” e/sü/tsek/gac/fşen “taşlısmmen aslında kütükte” e/sü/tsek/gac/atun m “ǖle pişiriz” k/lb/ha/gac/ca le “sǖlem unuttum” k/lb/ha/gac/ga s lemē lem “ben yalan sulesem “t/m/i/gac/kö u Dağlılar: “bize bule ektirmiyo” ” “e/sü/geç/d/seçe u Pomaklar: “içerde cēranlı fırın var” e/m/esk/pm/fakar Görülen geçmiş zamanın hikâyesi ve şartında görülen /y/ düşmesi: Bulgaristan Göçmenleri: “askere gittmdik” e/h/kağ/bm/eçer m “ne old sa oldu” k/lb/abey/bm/köz oldūsa Yunanistan Göçmenleri: “çoo çalıştīdım oızanım çōo.” e/m/or/yun/ntun

2.2.2. Hece Kaynaşması ile Oluşan Ünlü Uzunlukları “Hece kaynaşması, bir kelimede yan veya daha çok hecedeki seslerin ya da yan kelimeden birincisinin son sesi ile ikincisinin kaynaşması ve dolayısıyla hece sayısının Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

yana bulunan iki yana bulunan iki ön sesinin birleşip azalması olayıdır

Volume 3/3 Spring 2008

745

Levent DOĞAN

(Korkmaz, 2007: 116). Hece kaynaşması, Doğu Trakya ağızlarında en fazla görülen ses olaylarından biridir. Hece kaynaşmaları bu sahada, hâl eklerinde; çokluk, şimdiki zaman ve gelecek zaman eklerinde, sıfat-fiil eklerinde, küçültme eklerinde, tamlanan eklerinde, yapım eklerinde, ses olayları neticesinde oluşan birleşik kelimelerde ve kimi kelimelerin kök ve gövdelerinde oluşur.

a) Hâl Eklerinde Hece Kaynaşması ile Oluşan Ünlü Uzunlukları: Bulgaristan Göçmenleri: Yönelme hâli eki: “çalarız çanā yzrdu” e/h/hab/bm/haen z “suvamā oalotılā” e/h/kağ/bm/eçer “dedemlēden ayrılmā oalomışlā” e/h/kağ/bm/gçer “o da başladı gülmē” e/h/kulu/bm/fvar Belirtme hâli eki: “süt satmā bilmezdik” e/h/hab/bm/haen “bora da suyu oldz için, odunu bol oldz için” e/k/db/bm/akör z z “köy tüzel kişilm kazanıyo” t/ç/yen/bm/sö m “bi tā yapmayın bu çocā dedi” e/h/kulu/bm/fvar Yunanistan Göçmenleri: Belirtme hâli eki: “unuttum ne oldznu bile” e/m/doy/ym/saço z “eniştem uşaota e/m/kara/yun/hsu öldǖ mektep arkadaşıydı inönünün”

Gacallar: Yönelme hâli eki: “çocuk gitti istanbul’a çalışmā” e/m/doy/gac/ftu “gelin görmē gidelē,gelin sevmē gidelē”e/m/doy/gac/ftu “ordan şerbet içmē bi aorabasına” e/m/or/gac/saar “dörd beş tane mercimē ooy” e/m/or/gac/saar “altı tavuo bi ağaç araba iki öküz iki çocuo burā gelmişle” e/sü/aka/gac/ikir “sap evleri kiremit örtüye dönmē başlamış” e/sü/aka/gac/ikir Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

Doğu Trakya Ağızlarında Uzun Ünlüler

746

“soy isim oonmā başlamış bizi çağırmışlā” e/sü/aka/gac/ikir “ooymā gerek yok” e/sü/aka/gac/ikir o “yaşamā uğraşıyız” e/sü/aka/gac/ikir “kimini ooutmā uğraşıyoz” e/sü/aka/gac/ikir o “şindi de meyanecilē kaldı” k/lb/al/gac/nh “hoooa çevirm k/lb/ha/gac/ga çevirmā” Vasıta hâli eki: “d{nüm mü, davullān, zurnaylān?” e/m/htat/gac/nega Dağlılar: Yönelme hâli eki: “bi sefer hanımla gittim hacılā” e/m/kkas/d/yacar “bi seferde kendim gittim doosan altıda allāma bin şükürler olsun” e/m/kkas/d/yacar “yāv tüf oarıştırıoan tüfek patlamış” k/lb/ab/d/bta tüfē “dört sene yaptım bir gün gelmem k/lb/sak//adal gelmemē” Pomaklar: Yönelme hâli eki: “oız oaçırmā oaçirild” e/me/kü/pom/adö b) Kelime Birleşmeleri ile Oluşan Ünlü Uzunlukları: Bulgaristan Göçmenleri: “gündendi oazmao şētmek” e/h/hab/bm/haen “k{ haloı nābarsa hep aynısını yapāyız.” e/h/kulu/bm/fvar “ben nābarım dedi” k/lb/çeş/bm/fagö ā “bǖsürü bacaları yıoarlar” e/k/khi/bm/eya Yunanistan Göçmenleri: “ev hanımı nābayım.başoa ne iş yapayım” e/m/or/yun/ntun “şimdikiler rāt nōlcao.” e/m/or/yun/ntun o “nēti ne dersen de” t/m/na/yun/yo “sefer unları nābardıo” t/hay/hk/yun/dh o Gacallar: “zor ödeycez borçları nābalım.” e/m/doy/gac/ftu Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

747

Levent DOĞAN

“nāparız onu bilemem” e/sü/bger/gac/nkıl “hep çalışıyız işte nāpalım” e/sü/tsek/gac/fşen “siz ta iyi bilirsiniz hocānım” e/sü/tsek/gac/atun “müsade etmiyi askeriye nābıcan” e/la/ubay/gac/acfi “nmdim mari” k/lb/ham/gac/nakar n Pomaklar: “adam nāpsın” e/h/nyu/pom/aakın Yörükler: “şimdi nōlcek çifçilik yapmaya” i/si/ka/yör/gmu c) Çokluk Eklerinde Hece Kaynaşması ile Oluşan Ünlü Uzunlukları: Çokluk eklerindeki hece kaynaşması nedeniyle oluşan ünlü uzunlukları, derlenen metinlerde Bulgaristan göçmenlerinde ve Gacallarda tespit edilmiştir. Bulgaristan Göçmenleri: “hayvanlāmız da vadı” e/h/kağ/bm/eçer “burasını annemldn yeri demiş” e/h/kağ/bm/gçer d “vddik gızlāmızı” e/me/bkon/bm/hkay Gacallar: “Allah bir günlēni bin etsin” e/m/htat/gac/nega “on bir tāne oızanlām” e/m/htat/gac/nega “kiremitçi oardaşlāmız var” e/sü/aka/gac/ikir “çoluolān çocuoları halo içine oarıştırmış” e/sü/aka/gac/ikir o “ne bilelim biz oralānı” e/la/ubay/gac/acfi “oara ibrāmlān dāvud eniştem var” i/si/ka/gac/et d) Kelime Kök ve Gövdelerinde Meydana Gelen Hece Kaynaşmaları ile Oluşan Ünlü Uzunlukları: Doğu Trakya Ağızlarında zayıf olan ünsüzlerin düşmesi ile oluşan hece kaynaşmalarıdır. Bulgaristan Göçmenleri: Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

Doğu Trakya Ağızlarında Uzun Ünlüler

748

“enn ti allah rahmet eylesin atatürkün zamanından sôna” ennāti enn e/k/mec/bm/bku “köseatlı mālesinden olsa gerek mtiyarlardan edindmm bilgiye göre” e/k/mec/bm/bku Yunanistan Göçmenleri: “benden bi kişi var bǖk.dört yaş bǖk benden” e/m/kara/yun/hsu “burada oāveler sūotu” e/m/kara/yun/hsu o “oarşıda oarşı mālenin mūtarı, benim çocūm” e/m/kara/yun/hsu “vallā biz burayı mācır babalarımız gelmiş yunanistandan” e/m/or/ym/mutu “üç ǖn teroos gölünde sulādık.” t/hay/hk/yun/dh “askerlmmizi yaptırdıo” e/m/or/ym/mutu m “e allān izniyle oouyun” e/m/or/yun/ntun Romanya Göçmenleri: “ēn bǖk nāzim vaporuydu.” e/m/ekm/rom/adtaş “aşşā yuoarı , yüz bej dönüm” e/m/ekm/rom/adtaş “tōmluo verdi” e/m/ekm/rom/adtaş o “ārlıo lı māsül yetiştiriliyu.” e/m/ekm/rom/şdef o Gacallar: “mācır falan dmliz.”, e/m/htat/gac/nega m “dōma b{me orası k{müz.” e/m/htat/gac/nega { { “benim ābeyimde bu köy insanı” e/m/htat/gac/haga “bizim gibi dml” e/m/htat/gac/haga m “bizim dǖnde,bunun dǖnünde öyleydi” e/m/doy/gac/ftu “çmz altı yaparız” e/m/or/gac/saar m “buralıyım,yerliyim.nebāt arda” e/m/or/gac/saar “kiremitçi lābım oaldı” e/sü/aka/gac/ikir “ekinler donar falan bāra dzrz” e/la/hbey/gac/amer “yāş aldıktan sōna” e/la/hbey/gac/amer “iki gǖm de sek’e veriliyü” t/m/kı/gac/oy “işte mevsimine göre lāna dolması” t/mal/kg/gac/üs Dağlılar: “şey be nedim bayā” e/m/kkas/d/yacar “ordan da gene dātım” e/m/kkas/d/yacar Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

749

Levent DOĞAN

“ıdırağa köyü asanānın oarşısı” e/la/sköy/d/agü “āmed ā mēmet ā oplarım” e/la/sköy/d/agü “hava yācao” k/lb/sk/d/hu ā o “edirne māsaradeykene edirne’de ėalıyi” k/be/kha/d/mka Pomaklar: “elli dört dzmluyum” e/h/nyu/pom/aakın z “büle yzra yzra” e/me/pyen/pom/aek z z “üzümü çmnecēniz güzelcecik” e/me/pyen/pom/aek m “yōrt ooyiyuz, unna yōriyüz e/m/esk/pm/fakar Yörükler: “oōlambaç oynardı”k i/si/ka/yör/gmu o Abhazlar: “iki oızım bi çoczm var” e/en/has/abaz/mdö z e) Şimdiki Zaman Eklerinde Hece Birleşmesi ile Oluşan Ünlü Uzunlukları: Doğu Trakya ağızlarının sınırlarını belirlemede en önemli verilerden birisi olan şimdiki zaman eklerinde meydana gelen hece kaynaşmaları, bir takım ünlü uzunluklarına neden olmaktadır. Bulgaristan Göçmenleri: “k{de yaşāyız işte” e/h/kulu/bm/fvar “annamāyız ki beya” e/h/kulu/bm/fvar “gene ben haolı olayım dayanamāyım.” e/h/kulu/bm/fvar “bmtane oalmayē” e/k/db/bm/akör “gidǖz, bakǖz oturǖz” e/me/bkon/bm/hkay om “berberin maoasını saolm ler” e/m/av/bm/hakar “arabadan indirmler” e/m/bos/bm/ömat m “sātim sātim” k/lb/çeş/bm/faka ā ā “benzemmr hiç benzemmr k/lb/abey/bm/kuç benzemm benzemm benzem

Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

Doğu Trakya Ağızlarında Uzun Ünlüler

750

“oaynasına ūrtr” k/lb/abey/bm/köz r “yapp duyor” k/lb/abey/bm/köz yapptr yapp “sopa atōrsun” t/mal/ko/bm/rü

Yunanistan Göçmenleri: “biçilm işte” e/me/ada/ym/mar m “doyurūz milleti şēderiz.şindi” e/m/or/yun/ntun Romanya Göçmenleri: “çocuk yimm dedi” e/m/ekm/rom/adtaş m “bi ėına yapm sin” e/m/uz/rom/rüde m “gece su taşmler ouyu oazmler oaymaoamı çağırmler” t/ç/ön/rom/hbe m m m Gacallar: duymuyz ozlāmız” e/m/htat/gac/nega z “sabır çok şeyler verm insana” e/m/htat/gac/haga m “geleni, gideni güzēl doyurūz” e/m/or/gac/saar “açmz āmurlarını yālayıp bi tanesini kenara ooy{z” k/lb/ha/gac/ca açm oy{ aç ”oarnıyarı yey k/lb/ha/gac/ga yeym” “gidebiliytz ondan stra at yoruluyt k/lb/cel/gac/mkös t t Dağlılar: “makineler yaporū” k/lb/ab/d/bta yapor “boşantr b{le” k/lb/ab/d/bta boşant boşan “dörtbeş sene oltr” k/lb/ab/d/bta olt Pomaklar: “oonuşulmıyī ama” k/lb/sa/pom/ver oonuşulmıy Tatarlar: “dışarda oapısına vurduo tanımāy” k/lb/ea/ta/bc Abhazlar: “çadırında yatm” ” e/en/has/abaz/mdö m

Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

751

Levent DOĞAN

f) Gelecek Zaman Ekinde Meydana Gelen Hece Kaynaşması ile Oluşan Ünlü Uzunlukları Doğu Trakya ağızlarının en karakteristik ses özelliklerinden birisini barındıran gelecek zaman ekinde hece kaynaşması ile birtakım ünlü uzunlukları meydana gelmektedir. Bulgaristan Göçmenleri: “çoo uzadıcānız işi” k/lb/çeş/bm/fagö ā Gacallar: “babacīm güvē getirecēdi” e/m/htat/gac/nega “abe çocuğum ne yapacāz” e/h/has/gac/larda Pomaklar: “ne oonuşucān” k/be/e/pom/rd “sıoacām onları” k/lb/kk/pom/ebe sıoac m sı g) Sıfat-fiillerde Meydana Gelen Hece Kaynaşmaları ile Oluşan Ünlü Uzunlukları Özellikle gelecek zaman sıfat-fiili olan ‘–AcAk’ta meydana gelen hece kaynaşması ünlü uzamalarına neden olmaktadır. Bulgaristan Göçmenleri: “başoa bi diyecēm yoo.” e/h/kulu/bm/fvar “sopa yidmmi de mi annadayım.” e/h/kulu/bm/fvar m “esintili oldzndan esenler adını ordan alıyo.” t/ç/es/bm/ms z Romanya Göçmenleri: “deycēm de buraya geldik” e/m/ekm/rom/adtaş Gacallar: “gelcēnizi düşünemezsiniz” e/h/arp/gac/nuar “annaycān bu” k/v/k/gac/mm Dağlılar: “başoa sorcānız bi şey var mı?” e/sü/geç/d/seçe “bildmm bu oadar” k/be/kha/d/mka m

Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

Doğu Trakya Ağızlarında Uzun Ünlüler

752

“ordan ayrıldīm vaoıt yüz yirmi kişi bölǖn , yüz yirmisi de ağlaştı.” e/m/kkas/d/yacar Yörükler: “bizim bildmmiz ēskiden şey olayları varmış” k/kof/mal/yör/oyük m Tatarlar: “yeycēm oadan tutuyuz” e/la/sak/tat/sçet “ağ atıcān yere biraz yem atarsın” e/la/sak/tat/sçet h) Yapım Eklerinde Meydana Gelen Hece Kaynaşmaları ile Oluşan Ünlü Uzunlukları Özellikle “–cAğIz, -lAyIn, -lIk” gibi yapım eklerinde hece kaynaşmaları meydana gelmekte, bu da birtakım ünlü uzamalarına neden olmaktadır. Bulgaristan Göçmenleri: “sabālēn damad, sabā namazı olur” e/m/av/bm/hakar “ooyarım örtüyle baoırın iççēzine” k/lb/ay/bm/sdi Gacallar: “bizim çocuolzmuzda çok harp zamanıydı” e/h/arp/gac/nika oz “askerlmmi yaptım” e/h/mus/gac/saaks m “babacīm güvē getirecēdi” e/m/htat/gac/nega “tek buncāzı okutabildim” k/be/n/gac/ss Dağlılar: “on dörd ay çavuşlūm vardır” e/m/kkas/d/yacar “imamlī oadroyu oazandıo” e/m/kkas/d/yacar “bi evc z te büle bi āavur evi” k/lb/sk/d/eş evcēz Pomaklar: “çiftçilmmiz de var” e/h/nyu/pom/aakın m i) Tamlanan Durumundaki Đsimlerde Kaynaşmaları ile Oluşan Ünlü Uzunlukları Hece

Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

753

Levent DOĞAN

Doğu Trakya’da özellikle yerli ağızlarında, sonunda ünsüzü k/-o damak ünsüzleri bulunan ve isim tamlamasının tamlananı durumundaki isimlerde damak ünsüzlerinin düşmesi ile çok zaman hece kaynaşması meydana gelmektedir. Bu da 3. teklik şahıs ekinin kelime tabanındaki ünlüyle birleşip yeni uzun bir ünlü olarak telaffuz edilmesini sağlamaktadır. Gacallar: “burada bobam kiremit ocā kesmiş” e/sü/aka/gac/ikir “yavrularımın hepsicm hayatta” e/h/arp/gac/nuar m Dağlılar: “oarargā bölǖne e/m/kkas/d/yacar

düştük.

oarargā

bölǖnde

de

oaldıo”

2.2.3. Ünlü Karşılaşmasıyla ve Đkiz Ünlülerin Birleşmesi ile Oluşan Ünlü Uzunlukları Özellikle Arapça gibi yabancı dillerden alınan kelimelerde yan yana bulunan ünlülerden biri düşer ve uzun bir ünlü oluşur. Bu ünlülerin uzamayıp ikiz ünlü oluşturduğu durumlar bölge ağızlarında çok nadirdir. Bulgaristan Göçmenleri: “gümrük māfaza memurları vardı” e/k/mec/bm/bku “oaynata māoo der ki” e/k/khi/bm/eya ooak oo “başka zenātım yok” k/lb/çeş/bm/faka “āle birlì baş"anıydım” t/m/fe/bm/mü Yunanistan Göçmenleri: “yāni māşlı çalışır, māşları var.” e/m/doy/ym/saço “dāre vardır” t/m/na/ym/hy

Gacallar: “gene toplanır cāmi cömātı” e/m/or/gac/saar “müsāde etmiyi askeriye nābıcan” e/la/ubay/gac/acfi “yarım sāt içersinde toplanıyu” t/m/y/gac/hh “yāni dāreylen çaldıo” t/mal/kg/gac/üs “māyne oaç para ?” t/mal/kg/gac/bs

Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

Doğu Trakya Ağızlarında Uzun Ünlüler

754

Dağlılar: “māberede anadın mı ülelikle yani askerlmm dört sene yaptım” m berede k/be/kha/d/mka “sabā etti beni māyene k/lb/ab/d/bta yene” yene “o sınıftan da sādetn me aldıo” k/lb/sk/d/hç detnāme detn “çocūda şeydir orda oōför şeyi k/lb/sk/d/hç Pomaklar: “māş olmasa gene işimiz kötü” e/h/nyu/pom/aakın “dāreler dāreyci gelirdi dāreyle çalıyalardı” k/be/e/pom/rd 2.2.4. Vurgu ve Tonlamaya Bağlı Uzun Ünlüler Vurgu, konuşma sırasında kelimelerdeki bir heceyi diğerlerine göre daha yüksek bir ses tonuyla, daha baskılı bir şekilde söylemektir (Korkmaz, 2007: 234). Kelimeler telaffuz edilirken konuşanın ruh durumuna göre hece diğer hecelere göre daha baskın çıkar. Derlenen metinlerde vurgu sebebiyle uzayan ünlüler, genellikle cümlenin başında ya da sonundaki kelimelerde bulunmaktadır. Gacal ve Pomak ağızlarında ise /h/ ünsüzünü yitiren “her” ,”hep”, “hepten” , “hemen”, “herhalde” ve “hiç” gibi kelimelerin ilk hecesinde vurgudan dolayı ünlü uzunlukları görülmektedir. Bulgaristan Göçmenleri: “su topla büt{n gün” e/h/hab/bm/haen { “ōndan sōraya yemek verler.” e/m/av/bm/hakar “ēskiden cuma gününden...” e/m/ahı/bm/nyir “taoāt edecem dedi” t/m/fe/bm/mü o Yunanistan Göçmenleri: “astayım belim mç” e/m/or/yun/ntun “çoo çalıştīdım oızanım çōo.” e/m/or/yun/ntun o Romanya Göçmenleri: “ēn bǖk nāzim vaporuydu.” e/m/ekm/rom/adtaş Gacallar: “çōo güzel oızanım” e/sü/htat/gac/nega o “yoo ā yavrum” e/sü/htat/gac/nega Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

755

Levent DOĞAN

“oāçtım oızanım” e/sü/htat/gac/nega o “mç duymzy oulāmız” e/sü/htat/gac/nega m “on bir tāne oızanlām, fatmē, haticē...” e/sü/htat/gac/nega “geleni, gideni güzēl doyurūz” e/m/or/gac/saar “o zaman āltın yoktu” e/m/or/gac/saar “ēr yerden gelin” k/lb/dü/gac/abar “ēralde u mooroşlu pomao mıdır” k/lb/dü/gac/abar “ēpten saçmalıo” k/lb/s/gac/cye Pomaklar: “ēp aynı” e/m/esk/pom/fakar “ēmen emen tabi” k/be/e/pom/rd Yörükler: “üç altı ay nēyse, uretmen olarak geldi burayı” k/kof/mal/yör/oyük “bizim bildmmiz ēskiden şey olayları varmış” k/kof/mal/yör/oyük “ilērki zamanlarda böylere yerlere kanara ismi verilermiş” k/kof/akar/yör/hşe 3. Sonuç 1. Birincil uzun ünlüler, Türkçe’nin geç keşfedilen ama en önemli fonetik özelliklerinden birisidir. Türkiye Türkçesinde bazı ağızlardaki nadir örnekler dışında bu uzun ünlüler arkalarında birtakım izler bırakarak yok olmuşlardır. Doğu Trakya’dan derlenen metinlerde tamamı Kırklareli’ndeki Gacal ağzından tespit edilen üç örnek bulunmuştur. Ancak cümlelerdeki vurgu, bunların aslî olmaktan çok ikincil uzun ünlüler olduğunu düşündürmektedir. 2. Rumeli ağızlarından tespit edilen ünlü uzunluklarının tamamına yakını ikincildir. Bunlar, ses olayları nedeniyle meydana gelen ünlü uzunlukları ile vurgu ve tonlama neticesinde doğan ünlü uzunluklarıdır. 3. Ses olayları neticesinde meydana gelen ünlü uzunlukları şu şekilde tasnif edilebilir: a) Ünsüz düşmeleri neticesinde oluşanlar, b) Hece kaynaşması neticesinde oluşanlar, c) Ünlü karşılaşmasıyla ve ikiz ünlülerin birleşmesi ile neticesinde oluşanlar. Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

Doğu Trakya Ağızlarında Uzun Ünlüler

756

4. Doğu Trakya ağızlarında en fazla düşen ünsüzler, “-ğ-, h-, -k-, -l-, -n-, -r-, -v-, -y-” ünsüzleridir. Bu ünsüzler zayıflayıp düştüklerinde kendilerinden önceki ünsüzü uzatırlar. 5. Doğu Trakya ağızlarında en önemli ses olaylarından birisi de hece kaynaşmasıdır. Hâl eklerinde, çokluk ekinde, şimdiki zaman ekinde, gelecek zaman ekinde, sıfat-fiil eklerinde, yapım eklerinde, -k/-o ünsüzleri biten ve tamlanan durumundaki isimlere getirilen 3. teklik şahıs iyelik ekinde, kelime kök ve gövdelerinde ve se olayları sonucu oluşan birleşik kelimelerde hece kaynaşmaları görüşür. Bu durum, kimi uzun ünlülerin doğmasına neden olur. 6. Özellikle Arapçadan ve diğer yabancı dillerden alınan kelimelerde, iki ünlü yan yana ise bu ünlüler Doğu Trakya ağılarında ikiz ünlü oluşturmak yerine, uzun ünlü meydana getirir. 7. Doğu Trakya ağızlarında kaynak kişilerin konuşmaları esnasındaki ruh hâllerinin doğurduğu birtakım uzun ünlüler vardır. Bu ruh hâlinin sebep olduğu vurgu neticesinde oluşan uzun ünlüler, genellikle cümlenin başında ya da sonundaki kelimede yer almaktadır. Gacal ve Pomak ağızlarında ise /h/ ünsüzünü yitiren “her” ,”hep”, “hepten” , “hemen”, “herhâlde” ve “hiç” gibi kelimelerin ilk hecesinde vurgudan dolayı ünlü uzunlukları görülmektedir. 8. Doğu Trakya ağızları ile ilgili çalışmalar, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan itibaren ihmal edilmiş bir konudur. Sistemli çalışmaların yapılamaması, göçmen ve yerli ağızlarının hangi sınırlar çerçevesinde ayrıldığının tespitini zorlaştırmaktadır. Günümüzde yerli ve göçmen ağızları standart Türkçeye yakın, müşterek bir ağıza dönüşmektedir. Đleriki dönemlerde bu müşterek ağız da tamamen sönerek yerini standart Türkçeye bırakacaktır. 4. Haritalar Aşağıda yer alan iki haritada, yerli ve göçmen ağızları gösterilmiştir.

Kıstaltmalar: BM: Bulgaristan Muhacirleri YM: Yunanistan Muhacirleri RM: Romanya Muhacirleri Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

757

Levent DOĞAN

PO: Pomaklar TA: Tatarlar AB: Abhazlar GC: Gacallar D: Dağlılar YÖ: Yörükler

Harita 1 Göçmen Ağızları Edirne/Kırklareli/Tekirdağ/Đstanbul

Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

Doğu Trakya Ağızlarında Uzun Ünlüler

758

Harita 2 Yerli Ağızları Edirne/Kırklareli/Tekirdağ/Đstanbul

Turkish Studies
International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic

Volume 3/3 Spring 2008

1. KISALTMALAR VE KĐMLĐKLER Đl/ilçe/köy/etnik köken/isim EDĐRNE e/m/av/bm/ha kar e/m/bos/bm/ö mat e/m/ahı/bm/ny ir e/m/bdoğ/bm/ maşa e/m/kara/ym/h su e/m/or/ym/ntu n e/m/or/ym/mu tu e/m/or/ym/şüt u e/m/doy/ym/sa ço e/m/or/gac/saa r e/m/htat/gac/h aga e/m/doy/gac/ft u e/m/ekm/rom/ adtaş e/m/ekm/rom/ şdef e/m/uz/rom/rü de e/m/esk/pom/f akar e/m/kkas/d/ya car e/sü/bger/gac/ nkıl e/sü/tsek/gac/f şen e/sü/htat/gac/n ega e/sü/tsek/gac/a tun e/sü/kükü/gac/ zebo e/sü/aka/gac/ik ir e/sü/geç/d/seçe e/h/nyu/pom/a akın e/h/kağ/bm/eç er

Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne

Merkez Merkez Merkez Merkez Merkez Merkez Merkez Merkez Merkez Merkez Merkez Merkez Merkez Merkez Merkez Merkez Merkez Süloğlu Süloğlu Süloğlu Süloğlu Süloğlu Süloğlu Süloğlu Havsa Havsa

Avarız Bosnaköy Ahi Köy B.Doğanca Karakası m Orhaniye Orhaniye Orhaniye Doyran Orhaniye H.Tatar Doyran Ekmekçi Ekmekçi Uzgaç Eskikadın Karakası m Büyükger delli Taşlısekba n Höyüklüta tar Taşlısekba n Küküler Akardere Geçkinli Naipyusuf Kabağaç

Bulgaristan G. Bulgaristan G. Bulgaristan G. Bulgaristan G. Yunanistan G. Yunanistan G. Yunanistan G. Yunanistan G. Yunanistan G. Gacal Gacal Gacal Romanya G. Romanya G. Romanya G. Pomak Dağlı Gacal Gacal Gacal Gacal Gacal Gacal Dağlı Pomak Bulgaristan G.

Hatice Kara Ömer Ata Nebiye Yirmibeşler Makbule Şahin Hüseyin Suiçmez Nazmiye Tunca Mustafa Tunca Şükriye Tunca Sadi Coşkun Sebahat Arda Hatice Gani Fatma Tufan Adil Taşkın Şaban Defayi Rüveyda Demirtaş Fatma Kahraman Yaşar Cart Nazmiye Kılavun Fatma Şenay Necmiye Gani Arif Tuna Zehra Bozkurt Đsmail Kiremitçi Selami Çetin Arife Akın Emiş Çer

72 70 80 58 82 74 74 59 62 56 58 78 81 54 64 66 67 51 72 98 52 67 68 70 52 85

Đlkokul 4 Đlkokul Yok Yok Đlkokul Đlkokul Đlkokul Đlkokul Đlkokul Đlkokul Đlkokul Đlkokul Đlkokul Đlkokul Đlkokul Yok Đlkokul Đlkokul Đlkokul 3 Yok Đlkokul Đlkokul Đlkokul Đlkokul Đlkokul Yok

e/h/hab/bm/ha en e/h/kağ/bm/gç er e/h/has/gac/lar da e/h/arp/gac/nu ar e/h/arp/gac/ni ka e/h/mus/gac/sa aks e/h/kulu/gac/fv ar e/la/ubay/gac/ acfi e/la/hbey/gac/a mer e/la/sköy/d/ag ü e/la/sak/tat/sçe t e/me/kü/pom/a dö e/me/pye/pom/ aek e/me/bko/bm/ hkay e/me/ada/ym/ mar e/ke/kka/bm/e kay e/k/khi/bm/eya e/k/db/bm/akö r e/ke/mec/bm/b ku e/en/m/pom/ak al e/en/kyat/bm/a rçe e/en/has/abaz/ mdö

Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne Edirne

Havsa Havsa Havsa Havsa Havsa Havsa Havsa Lalapaşa Lalapaşa Lalapaşa Lalapaşa Meriç Meriç Meriç Meriç Keşan Keşan Keşan Keşan Enez Enez Enez

Habiller Kabağaç Kabağaç Arpaç Arpaç Musulça Kulubalık Uzunbayır Hamzabey li Sinanköy Saksağan Küplü P.Yenice Bahçekona k Adasarhan lı Kızkapan Karahisar Dişbudak Mecidiye Enez Kocayatır Hasköy

Bulgaristan G. Bulgaristan G. Gacal Gacal Gacal Gacal Gacal Gacal Gacal Dağlı Tatar Pomak Pomak Bulgaristan G. Yunanistan G. Bulgaristan G. Bulgaristan G. Bulgaristan G. Pomak Bulgaristan G. Abhaz

Hanife Engin Gülümser Çer Lütfiye Arda Nuriye Arbaş Nilüfer Kardaş Salih Aksel Fazlı Vardar A Cemali Filiz Ahmet Meriç Aliş Gümüş Süleyman Çetin Ayşe Dönge Ayşe Eker Hatice Kayra Mehmet Arslan Emine Kaya Emine Yavaş Ahmet Köroğlu Bilal Kuru Atiye Kale Arif Çelik Murat Dönertaş

59 48 72 79 70 74 56 66 45 67 53 76 68 71 78 68 53 13 40 78 68 72 93

Đlkokul Đlkokul Đlkokul Đlkokul Yok Đlkokul Yok Yok Yok Yok Okuryaz ar Đlkokul Okuryaz ar Đlkokul Đlkokul Đlkokul Yok

KIRKLARELĐ k/lb/ha/gac/ca Kırklare li k/lb/al/gac/nh Kırklare li k/lb/s/gac/cye Kırklare li k/lb/ha/gac/ga Kırklare li k/lb/çen/gac/a Kırklare

L.burgaz Hamitabat L.burgaz Alacaoğlu L.burgaz Seyitler L.burgaz Hamitabat L.burgaz Çengelli

Gacal Gacal Gacal Gacal Gacal

Cemile Aktan Nazmi Hüner Cemile Yenivatan Ganime Aktan Ayşe Öner

51 75 64 71 64

Đlkokul Yok Yok Đlkokul Đlkokul

ön k/lb/ham/gac/ nakar k/lb/dü/gac/ab ar k/lb/cel/gac/m kös k/lb/sak/d/adal k/lb/ab/d/bba k/lb/sk/d/hu k/lb/sk/d/eş k/lb/sk/d/hç k/lb/kk/pom/e be k/lb/ab/ta/hte k/lb/ea/ta/bc k/lb/çeş/bm/fa ka k/lb/abey/bm/ kuç k/lb/abey/bm/ köz k/lb/çeş/bm/fa gö k/be/ç/bm/hk k/be/n/gac/ss k/be/min/gac/s ta k/be/e/pom/rd k/be/bm/pom/ş ya k/be/kha/d/mk a k/kof/tas/pom/ bgö k/kof/mal/yör/ akar k/kof/mal/yör/ oyük k/kof/akar/yör /hşe k/v/k/gac/mm

li Kırklare li Kırklare li Kırklare li Kırklare li Kırklare li Kırklare li Kırklare li Kırklare li Kırklare li Kırklare li Kırklare li Kırklare li Kırklare li Kırklare li Kırklare li Kırklare li Kırklare li Kırklare li Kırklare li Kırklare li Kırklare li Kırklare li Kırklare li Kırklare li Kırklare li Kırklare li

L.burgaz Hamitabat L.burgaz Düğüncüb aşı L.burgaz Celaliye L.burgaz Sakızköy L.burgaz Ahmetbey L.burgaz Sakızköy L.burgaz Sakızköy L.burgaz Sakızköy L.burgaz Kırıkköy L.burgaz Asilbeyli L.burgaz Emirali

Gacal Gacal Gacal Dağlı Dağlı Dağlı Dağlı Dağlı Pomak Tatar Tatar

Nazire Kahraman Ayşe Barut Mehmet Köse Ahmet Dalca Behice Baştekin Hatice Ulusoy Ehliman Şerbet Halil Çapur Emine Beşe Hüseyin Tez Bünyamin Cengiz Fatma Kayalı Kadir Uçar Kerime Özgür Fatma Gönül Hasan Kıvırcık Seyfettin Savaş Süleyman Taşkın Ramazan Demirtaş Şerife Yavaş Mustafa Karabıyık Bekir Göz Ali Karlı Orhan Yüksel Hüseyin Şen Memnune Muslu

53 52 75 85 73 35 78 85 54 83 74 83 80 79 75 73 77 86 63 69 67 72 75 47 81 71

Đlkokul Đlkokul Đlkokul Yok Yok Đlkokul Yok Yok Yok Yok Đlkokul Yok Đlkokul Đlkokul Yok Đlkokul Yok Yok Đlkokul Đlkokul Yok Đlkokul 2 Đlkokul Đlkokul Đlkokul 3 Đlkokul 2

L.burgaz Çeşmekolu Bulgaristan G. L.burgaz Ahmetbey Bulgaristan G. L.burgaz Ahmetbey Bulgaristan G. L.burgaz Çeşmekolu Bulgaristan G. Babeski Çengerli Bulgaristan G. Babeski Nadırlı Gacal Babeski Babeski Babeski Babeski Kofçaz Kofçaz Kofçaz Kofçaz Vize Minnetler Ertuğral B.mandıra Karahalil Tastepe Malkoçlar Malkoçlar Aşağı K. Kışlacık Gacal Pomak Pomak Dağlı Pomak Yörük Yörük Yörük Gacal

TEKĐRDAĞ

t/m/fe/bm/mü t/m/ba/bm/aş t/m/kaş/bm/ite t/m/na/ yun/hy t/m/na/ yun/ib t/m/y/gac/itu t/m/y/gac/hh t/m/y/gac/fk t/m/i/gac/kö t/m/kı/gac/oy t/mal/kg/gac/ü s t/mal/ko/bm/b s t/hay/hk/yun/d d t/ç/yen/bm/sö t/ç/es/bm/ms t/ç/ön/rom/hbe

Tekirda ğ Tekirda ğ Tekirda ğ Tekirda ğ Tekirda ğ Tekirda ğ Tekirda ğ Tekirda ğ Tekirda ğ Tekirda ğ Tekirda ğ Tekirda ğ Tekirda ğ Tekirda ğ Tekirda ğ Tekirda ğ

Merkez Merkez Merkez Merkez Merkez Merkez Merkez Merkez Merkez Merkez Malkara Malkara Hayrabo lu Çorlu Çorlu Çorlu

Ferhadanlı Bulgaristan G. Bıyıkali Bulgaristan G Kaçıkçı Bulgaristan G Naip Yunanistan G. Naip Yunanistan G. Yağcı Gacal Yağcı Yağcı Đnecik Kınıklar Karacagür Kozyürük Hasköy Yenice Esenler Önerler Gacal Gacal Gacal Gacal Gacal Bulgaristan G Yunanistan G. Bulgaristan G Bulgaristan G Romanya G.

Mehemet Üner Ahmet Şen Đbrahim Tetkin Hüseyin Yalçın Đskender Bozkurt Đrfan Turan Hamdi Hünkar Fevzi Katırcı Kamil Öztürk Osman Yaman Ümmü Saka Befariye Savaşır Dahil Demir Sedat Öztürk Müsladin Sabancı Hüsnü Beşer

75 74 69 83 70 60 49 55 65 75 55 55 80 43 63 77

Đlkokul Đlkokul Đlkokul Đlkokul Đlkokul Đlkokul Lise Đlkokul Đlkokul Đlkokul Đlkokul Yok Đlkokul 3 Đlkokul Đlkokul -

ĐSTANBUL i/si/kav/bm/aa Đstanbul i/si/ka/yör/hü i/si/say/gac/hg Đstanbul Đstanbul

Silivri Silivri Silivri

Kavaklı Kadıköy Sayalar

Bulgaristan G Yörük Gacal

Aynur Akgül Hamiyet Ünlüer Habibe Güral

45 48 53

Đlkokul Đlkokul Đlkokul

KAYNAKÇA Ağız Araştırmaları Bilgi Şöleni (1999) Ankara: TDK Yay: s. 20 / 89-90. AKÇATAŞ, Ahmet (2007). “Süre Açısından Türkiye Türkçesinin Sesleri Üzerine Bir Değerlendirme”, Turkish Studies/Türkoloji Araştırmaları Volume 2/3 Summer. ARIKOĞLU, Ekrem (2000). “Tuva Türkçesinde Gırtlaksı Ünlüler”, Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, Güz, Ankara: TDK Yay., s. 543. BANGUOĞLU, Tahsin (1998). Türkçenin Grameri, Ankara: TDK Yay. BOZ, Erdoğan, (2006). Afyon Merkez Ağzı, Ankara: Gazi Kitabevi. BURAN, Ahmet. (1997). Keban, Baskil ve Ağın Yöresi Ağzıları, Ankara: TDK Yay. BURAN, Ahmet. (2007). “Çağdaş Türk Yazı Dillerinde ve Türkiye Türkçesi Ağızlarında Đkincil Uzun Ünlüler”, II. Kayseri ve Yöresi Kültür, Sanat ve Edebiyat Bilgi Şöleni (10-12 Nisan 2006), Bildiriler, Kayseri, s. 31-47. CAFEROĞLU Ahmet (1994). Kuzey Doğu Đllerimiz Ağızlarından Toplamalar, Ankara: TDK Yay. DALLI Hüseyin (1991). Kuzeydoğu Bulgaristan Türk Ağızları Üzerine Araştırmalar, Ankara: TDK Yay. DEMĐR, Necati (2001). Ordu Đli ve Yöresi Ağızları, Ankara: TDK Yay. DOĞAN, Levent (1996). “Türkmen Türkçesinde Uzun Ünlüler ile Đlgili Hususlar”, Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, S.1, Ankara: TDK Yay. s. 232. DOĞAN, Levent (2007). Çağdaş Türk Lehçeleri El Kitabı, Đstanbul: Kriter Yay. ECKMANN, Janos-MANSUROĞLU, M. (1959). “1959 Yılı Trakya Dialektolojisi Gezi Raporu”, Đstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi IX, Đstanbul, s.113-118. ECKMANN, Janos (1988). “Dinler (Makedonya) Türk Ağzı”, TDAY-Belleten, Ankara: TDK s. 189-204. ECKMANN, Janos (1950) “Razgrad Türk Ağzı” Türk Dili ve Tarihi Hakkında Araştırmalar, Ankara: TDK Yay., s.1-25. ECKMANN, Janos (1962). “Kumanova Türk Ağzı”, Németh Armağanı, Ankara: TDK Yay., s. 111-114. ECKMANN, Janos (1962). “Edirne Đli Ağzı”, Çev.: Oğuzhan Durmuş, Đlmi Araştırmalar Dergisi, Sayı 18, Đstanbul, s. 125-150. ERCĐLASUN, Ahmet Bican (2007). Makaleler Ankara: Akçağ Yay., s. 146. ERDEM, Mehmet Dursun (2003). “Anadolu Ağızlarında Görülen Birincil Ünlü Uzunlukları Üzerine”, Journal of Turkish Studies/Türklük Bilgisi Araştırmaları, Volume 27/2, (Ed. Şinasi TEKĐN-Gönül Alpay TEKĐN), Harvard University, USA. ERGĐN, Muharrem (1993). Türk Dilbilgisi, Đstanbul: Bayrak Basın Yayım Tanıtım. EREN M. Emin (1997). Zonguldak, Bartın, Karabük Ağızları, Ankara: TDK Yay. ERTEN Münir (1994). Diyarbakır Ağzı, Ankara: TDK Yay. GABAĐN Anna Marie von (1988). Eski Türkçenin Gramer, Ankara: TDK Yay. GEMALMAZ, Efrasiyap (1995). “Erzurum Đli Ağızları” Ankara: TDK Yay. GÜLENSOY, Tuncer (1984). “Rumeli Ağızlarının Ses Bilgisi Üzerine Bir Deneme”, TDAYBelleten, Ankara, Ankara: TDK Yay., s. 87-147. GÜLENSOY, Tuncer (1988). Kütahya ve Yöresi Ağızları, Ankara: TDK Yay: 536 GÜLENSOY, Tuncer (2003). Türkiye Türkçesi Ağızları Bibliyografyası, Ankara: Akçağ Yay. GÜLSEREN, Cemil (2000). Malatya Đli Ağızları Ankara: TDK Yay. GÜLSEVĐN, Gürer (2002). Uşak Đli Ağızları Ankara: TDK Yay. GÜNŞEN, Ahmet (2000). Kırşehir ve Yöresi Ağızları, Ankara: TDK Yay: 745

HAFIZ, Nimetullah (1982). “Priştine Türk Ağzının Özellikleri”, Németh Armağanı, Ankara: TDK Yay., s.239-265. HÜNERLĐ, Bülent (2006). Kırklareli Babaeski Merkez Đlçesi ve Köyleri Ağız Đncelemesi, (Yayınlanmamış Mezuniyet Tezi) Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. KALAY, Emin (1998). Edirne Đli Ağızları, Đnceleme-Metin, Ankara: TDK Yay. KARAHAN, Leyla (1996). Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması, Ankara: TDK Yay. KORKMAZ, Zeynep (1995). Türk Dili Üzerine Araştırmalar, Ankara: TDK Yay. KORKMAZ, Zeynep (2003). Türkiye Türkçesi Grameri (Şekil Bilgisi), Ankara: TDK Yay. KORKMAZ, Zeynep (2003). “Batı Anadolu Ağızlarında Asli Ünlü Uzunlukları Hakkında” TDAY-Belleten, Ankara: TDK Yay. KORKMAZ, Zeynep (2007). Gramer Terimleri Sözlüğü, Ankara: TDK Yay. LĐGETĐ, Lajos (1938). “Türkçede Uzun Vokaller”, Türkiyat Mecmuası VII-VIII, s.82-94. MANSUROĞLU, Mecdut (1960). “Edirne Ağzında Yapı, Anlam, Deyim ve Söz Dizimi Özellikleri”, TDAY-Belleten, Ankara: TDK Yay., s.181-187. MOLLOVA, Mefkure (1996). “Balkanlardaki Türk Ağızlarının Tasnifi”, TDAY-Belleten, Ankara: TDK Yay., s.167-176. MUHAMMEDOV, A. (2007). “Kaşgarlı Mahmut’un Divanında Uzun Ünlülerin Gösterilişi”, Đlmi Araştırmalar, Sayı:.24, Đstanbul: Gökkubbe, s. 117. NÉMETH, Gyula (1980-1981). “Bulgaristan Türk Ağızlarının Sınıflandırılması Üzerine” TDAY-Belleten, Ankara: TDK Yay., s. 113-167. OLCAY, Selahattin (1995). Doğu Trakya Yerli Ağzı, Ankara: TDK Yay. ÖZÇELĐK, Saadettin-BOZ, Erdoğan (2001). Diyarbakır Đli Çüngüş ve Çermik Yöresi Ağzı, Ankara: TDK Yay. ÖZÇELĐK Saadettin (1997). Urfa Merkez Ağzı, Ankara: TDK Yay. ÖZKAN, Nevzat (1996). Gagavuz Türkçesi Grameri, Ankara: TDK Yay. SAĞIR, Mukim (1995). Erzincan ve Yöresi Ağızları, Ankara: TDK Yay. SAĞIR, Mukim (1995). “Anadolu Ağızlarında Ünlüler”, TDAY-Belleten, Ankara: TDK Yay., s.377. TEKĐN, Tekin (1995). Türk Dillerinde Birincil Uzun Ünlüler, Ankara: Simurg Yay. TEKĐN, Tekin (2003). Orhon Türkçesi Grameri, Đstanbul: Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi. TOSUN, Đlker (2003). Tekirdağ Merkez Đlçe ve Köyleri Ağızları (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi) Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edirne. TUNA, Osman Nedim (1960). “Köktürk Yazılı Belgelerinde ve Uygurcada Uzun Vokaller”, TDAY-Belleten, Ankara: TDK Yay., s.213.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful