P. 1
Roy Armes - Osman Sembene (Çev: A.Ufuk)

Roy Armes - Osman Sembene (Çev: A.Ufuk)

|Views: 12|Likes:
Published by soyluu

More info:

Published by: soyluu on Jan 27, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/27/2013

pdf

text

original

Osman Sembene'nin Senegal'deki ı ş ı hem bir ramana hem de yönetmen

olarak, Üçüncü Dünya kültürel üretiminin ş konusunda yarutlar -içermektedir
(1). Senagal'in, roman ve sinemada, Bah Afrika ülkeleri içerisinde özel bir konuma sa-
hip ı ı ğ ı ı ı ğ ı ı ı ğ ı 1960 ı ı önce Fransa'mn ı ğ ı
politik ve kültürel uygulamalardan ı Afrika'da ı poli-
tikalanIUn ğ ı ğ ı ülke Senegal ş Bu politika ile ş siyah
ı tamamen ı ğ ğ bu ğ sisteminde, Lyautey gibi
sömürgeeBer ı ı ve bunlar ş ı ı Afrikab muhalifler ise yolunu
ş ş ı ş asiler olarak gösterilmekteydi) geçmek ş ı ı ş ı ı sahip
ı tüm ı ı Burada amaç, üniversite ğ Fransa'da
alan ve ı sömürgelere geri dönüp yönetime geçen, Fransa ile olan ğ
çözülmez ğ ı ı ş özel bir eHt k,esim ı Her ne kadar.
bu sistem tam olarak sadece Senegal'de ı da, bu ı ı
yatan ı ş tüm siyah Afrika'da görülüyor ve etkileri ı ş ı
entelektüel ve ı ı ı hissedilebiliyordu. Bu ş etkileri özel-
likle profesyonel sinema ğ ı Paris'teki IDHEC ya da Roma'daki Centro
Sperimentale gibi, ı ş yönetmenlerde ı görülebiliyordu. .
Osman Sembene'nin kariyeri, ı ı ve genelolan bu ş bü-
yük oranda ı ı gösterir. ı ı boyunca ı ı görülen benzersiz ı ı
ı ve güç, ğ sosyal ş ve romanlan ve filmlerindeki konular ı
kopmaz ğ türemektedir. Ş ş (Sembene'den on yedi ş büyük) Leopold
Sedar Senghor gibi, "asimilasyon" sisteminin ı ğ ı örneklerin aksine, Sembene, oku-
ş biri ğ hatta yeni yetmelik döneminde, önce oto tamirasi, soma da ı
olarak ı ş ı on dokuz ş ı ı ordusuna ı ı - askere ğ ı ı ğ ı için ğ
ı ı tek yolu olarak bunu ğ için - ve hem Afrika hem de ı
pa'da ı Dört ı sonra terhis olduktan sonra, 1947'deki büyük demiryolu grevine
ı üzere Dakar'a döndü. Bu grev, ayru zamanda, God's Büs of Wood isimli roma-
ı da ı etti. Fransa'ya döndükten sonra, ilk olarak Citroen ı daha
sonra da bir on ı kadar ı tersanelerinde ı ş ı
1950 ı ı itibaren Sembenc, komünist parti üyesi olarak, sendikal hareket ve
organizasyonlarda aktif olarak ı ş ı İ ortalannda, sanatsal yetenekleri ilk mey-
velerini vermeye ş ı resim ile ğ ş sonra, yazmaya ş ı ve 1956'da ilk.
roman! ol,m Le docker ı ı ı Bu ilk ı ı hala ş ı Ş ve otobiyogra-
fik de olsa, Gerald Iv·Ioore'un iiade ğ gibi. onun tüm ı ı merkezinde duran
ı - ğ ş olan. gereksinim - içermekteydi. ı bu ı ı yazan tüm
siyah ı ı ı ş ı ı temel ş olan ı ş ğ kitleyi
ı ğ de ı ifade etmektedir (Semhene'nin sinemaya dönmesinde--
ki temel neden budur). Moore'un ğ gibi, Le docker nair ı ı
yazma ğ "onu ı ı ı ı ebedi ikilemine sürüklemektedir; bir ş ymatmak için
kendini izole etme ve geri çekme gereksinimi, ı zamanlar ı yüceltmek ğ
ş ı ğ ihanet gibi duruyor. Tersane ş büyük ğ ı ğ roman okumuyor
,,,
i,
i
i İ
97
ve bu yüzden de kendilerini romanlar ı ş ş hissetmiyorlar." (2) Buna
benzer bir ş tema - içinde ğ ğ ğ ş için Afrika'ya geri dönen
genç bir ı öyküsü - Sembene'nin O pays, mon beau peuple! (1957) isimli ikinci ro-
ı konusunu ş ı Fakat, 1960 ş ı ı ğ ı God's Bits of Wood
/ Les bouts de bois de Dieu (1960) ve L'harmattan (1964) romanlan, Sembene'yi ş
perspektif ı ı ötesine ş ı ı Bu ilerlemedeki temel unsur (daha sonra
filmlerinde de ortaya ı ı ı ı ı ğ bir ifadeyle ğ ş toplumsal
ı ı ı rolünün ş
Sembene'nin 1960 ve 1970'lercle ı ı ş ı - öyküler ı olan
Tribal Scars / Voltaique (1962) ve ı romanlar The Money Order i Le mandat (1965),
White Genesis i Vehi dosane ou blanche-genese (1965) ve Xala (1974) - onun sinema
ı ı ilgilidir. Bunlar, filmlerinde ş ğ temalan.ri ve ı ğ ı öy-
külerm taslaklan ya da roman versiyonlan olarak görülebilir. Gerçi, ı ı
yöneten ı ı ı hidvli bir portresini sunan The Last of the Empire i Le demier de l'empire
(1981) ı onun romaru ı ı ğ ı ı ve edebi öncü olarak. yok ı ğ ı ı
bir karuh gibidir. Sembene'nin ı ğ ölçmek için, ğ ı ı ı önce
varolanAfrika kurmaca ı ı ı ğ ı ı ı ı O dönemler, Oaude Wauthier'in ş
ğ gibi, ı ı ve ı olan iki medeniyetin ş ı ş ı ı hem birey üze-
rinde hem de toplumda ı ğ ı ş yan-biyografik ya da köy tarih ı ı ş
bir amahrn, ı ı ı en çok tercih ettikleri tema ş (3) Bu romana-
lar, "kendi içlerinde karakterlerini ş ı ş ı ve Goethe'nin Wilhelm Meis-
ter karakteri gibi, bilginin ş ş ı ş ı Moore'un, "Afrika'da ı ı ş
ilk epik roman" diye tarif ğ God's Bits of Wood gibi bir ı Sembene daha ş
bir anlama ş ş Moore'a göre, onun bir ı olarak önemi, "Afrika'da ilk. olarak,
onun yaplb.nin 'protesto'nun (ister hicivli isterse de öfkeli olsun) ötesine ş ı
ı ı kendilerini ğ ş sürecinde bulan ve bu ğ ş ı ı yenmek için
bir güce ş ı göstermesinde yatar." (4)
Sanatsal ş ı ı ş edilmemesine ş ı onun romandan ş ı
belki de ı ı ı Kitap kültürünün ı ı ı ı ı God's Bits of Wood ı
ı ı ı N'Deye ı ı ğ ı ı ifade edilir: .
O ayn bir dünyada ş ı ğ kitaplar, ğ filmler kendine ğ
ı bir ı ı ancak bu dünyada kendi ı yer yoktu ve bu yüzden
de o, ı ı bir ı ı ... N'Deye ı ı Afrika'dan daha
çok ş ğ ı ı okula ğ dönemler ğ birçok ödül ı ş
Fakat, hiçbir zaman Afri}<ah bir yazann ı ı ş ı - ona bir ş ğ
ceklerinden ı emindi. (5)
Sembcne, 1960'larm ş ı ı ı ve Paris'te ı ı ken-
di ülkesindeki ş kitlelere ş ı ş ı ı ı hayal ı ğ ı ğ ı ş ı
Dakar ve ı ğ yerlerinde, ı sömürgecilerin ya da bürokratlann di-
!iydi ve onun potansiyelokuyuculan olan yeni siyal1 Afrikahlann statlisünü, Frantz Fa-
non gibi, o da sorguluyordu. SSCB'den ı ğ ı bms, onu 1961-62 (bu ı ş ı lurka yak-
ş ı ı Moskova'daki Gorki silidyolanna götürdü. Burada, Mark Donskoi
ve Sergei GerasUnov gibi seçkin ğ yönetmenlik dersleri ı 1963 ı ı
Afrika'ya ğ film yapma, yazmarun önüne geçmeye ş ı ş ı ve öz güveni
ı ı daha derin ele almaya ve ı dilinden ş onun yerine
filmlerini Wolof ve Diola gibi yerel dillerde çekmeye ş ı ş
Fakat edebiyattan sinemaya kayarken, 1960'lann ş ı siyah Afrika'da Saha-
ra'mn güneyinde hala sanalolarak var olmayan bir araca yöneliyordu. Senegal'de, üç

IIII'"111"
Ray Annes (Çeviren: A. Ufuk)'
Osman Sembene
96
:i
ı
ı
,
,
1
:
1
ı
,Il
I'
i
i
i

ı
ISfurpl IS1ll1
İ ı Kilisesi'nin Ulusal Konsey için renkli olarak ş ve ş bir siyah genci
ı
Bu arada Sembenc Black GirilLa noire de... (1966) fil.mini ş bu film tarh·
ş ı olsa da siyah ı ilk uzun metraj filmidir. Siyah beyaz olarak çekilen ve
ı ş ş dakika ğ bu film, AfrikaWar ve ı ı ş
anlahr. Film, bir ı ailesinde hizmetçi olarak ı ş ş Diouana isimli
genç bi.r ı ı ı ş ı ı mutludur, daha sonra aile ı
da ı alarak Antibes'e geri döner. Rüyalanndaki ülke olmaktan çok uzak'olan
Fransa, ı ğ ı ve sömürünün yeri olur ı Burada, gerçek insani bir ş ı
mümkün ğ ve sonunda ş ğ yitirir. Çaresizlik içinde intihar eder. Ş
bu konuyu Nice Matin'de ı bir rapordan ı ve Tribal Scars ı öy-
külerden bi.riSinin temeli ı Öyküyü sinemaya uyarlarken, Sembene, orijinal öykü·
de ı dilini ş ve ı ı ğ ı ı iç monologlar ı ı ş
Senkron ses ı ı ı ğ ve monologlar için ş bir oyuncunun
sesinin ı ı ı ses ve: görüntünün ı ı Tiaye gibi, filme yüzey-
sel bir modernite ş ı Melville'in Le sileflce de La ma ve Bresson'un foumal
ı ı ı ı de ı ı filmlerinde ğ gibi. Gerçekte, filmin kökenleri ı sözlü
ğ dayanmakta ve basit bir ahlaki ş sergilemektedir. Film, derdini güçlü
biI ş ve güzel ş detaylarla ş partisinde beyazlann kcnJi ı
"Senghor orada oldukça, dert etmemiz gerekmez..... konusunda ş ı ı ı gibi)
anlatmaktadu. Sembene'mn stilindeki ğ gösteren en ı belirti, filmin ı ı ş ve
son sahnesinde ı Afrika maskesidir. Diouana ı küçük bir çocuktan
ı ı ve daha sonra ı ı hediye ğ bu maske, Antibes'de ana Ya-
tamyta olan tek ğ ı ve ş ş sembolü dummuna gelir. Filmin sonunda ise, maske
kür.iik ğ geri ğ ı önceki duygusuz ı ı ı Af-
".
.,
,;
.
ı 98
buçuk milyon nüfusa sadece on yedi sinema salonu ş Aynca, Bab Afrika ülke-
leri ı film ş ı ı ğ ı herhangi bir organizasyon da yoktu. Semhene.
daha sonraki dönemde kendisiyle ı bir ş filmlerini ş Mali'nin (6)
ş Bamako yerine Paris'te gösterime ı daha ğ söyleyecekti.
ı ı olarak, siyah Afrika'da, film üretimi için ticari bir dayanak bulunmuyoedu ve
Senegal'de o dönemde, filmleri ş ne bir laboratuar ne de kurgu için araçlar ı
ı film üretiminde büe Semhene'nin sadece birkaç ı ı ve 0, 1960 ve
70'lerde ğ Afrika ı ı temel ı ı ı ı ı Ya-
ı ı yirmi ı bir mücadelenin sadece görünür ı ı ı ifade etmektedir.
Osman Semhene'nin ilk film projesi, Mali hükümetinin ğ 1963 ı ı ı
çekildi. Bu film, Songhai ğ üzerine bir belgeseldi, fakat hiç gösterime ı
madL ı ı Sembene, oldukça ş ı ı saydan yirmi ı kurmaca Boram sarrel
filmini ı Film, Daka.r'da, biI at a.rabaasuun ş ı geçen talihsizlikleri ve
sonunda at ı polisin ei ı anlahr. ı öykü olarak ı ı ş orijinal
bir fikirden yola ı film, iyi ş detaylara ve derli toplu bir karakterizasyona
ı Ertesi ı daha önce ı ğ (ve 1965'de White Genesis ı basdan)
bir öyküye geri döndü; bu ş Sembene ı ı ğ ı ve film kariyerini bir uyuma ka-
ş ı ş ı Sonuçta ortaya ı otuz ş ı film, ı ş ı fakat
az bilinen bir ı ş ı Sessiz çekilen bu siyah beyaz filmde, görüntüJer stilize ş
ı ş ı ş bu ı ş an1ahm, ı yerlerde karakterleri ve oolann hareket-
lerini ğ ı Niaye'de müzik ve aktüel görüntüler ı bir ş
kilde ı ş ı film, o çfönern Afrika ı ı rastlanan ı bir tonIa
ş Sernbene'nin bu filmi, ı ğ ı romandan ya da onun erken dönem
filmlerinden daha fazla biçimsel ş ı ı ğ sahiptir. Buna ş ı Sembene'nin ğ
ı filmi ı temelde gerçekçi bir ş ş basit bir ı Film, 1970 ı ı
,.. .'.11: _
ı sembolü olur.
The Money Order i Malldabi (1968) filmi, uyarlarna, renk ve kurmaca uzun metraj
problemleri ile ş ı yeni bir güveni gösterir. Film, ı CentTe National de
la Cinematograhje'nin ğ ş Film, ı iki ayn dilde ı gerek-
ı ş biri ı ğ de Sembene'nin tercih ğ Wolof versiyonudur. Wolaf
dilindeki versiyonun üretim problemleri, o dönemde, ı ı ğ ı dilde ş
Afrika filmlerinin üretim ğ ı ş eder. Sembene, edebi olarak ı ı
ve Le manda! ismiyle 1965 ı ı ı kitaptan yola ı ı ş ı Daha önceden plan-
ı ğ ı dramatik ı ve diyalog örgüsüne ı ı ı ı ğ ı kalmaktan tedirgin oldu-
ğ Wolaf versiyonu basit bir ş çevrilemiyordu; o zamanlar, Wolof ı ı bir
dil ğ bu yüzden senaryoyu ı ı ş ı bir dilde ı yolu yoktu. So-
nunda, ı ı standart olmayan ı ı ile yeniden
ı Bu ş ı aktörlerin çekim ı ı ı Wolof diline çcvirebilmelerine
olanak ğ ı
Film, genelolarak, biraz ı edici bir komedidir; ı fizikselliklen-
ne, özellikle de ş ş ı ı jestlenne, ğ ve homurtulanna vurgu
yapar. Paris'teki ğ ğ çeki nakite çevirmeye ı ş ı ş kahraman
Dieng'in talihsizliklerini ve küçük ş ı Mandabi gerçekçi bir ı ı
- profesyonelolmayan oyuncular ile gerçek mekanlarda ş - ve Dakar toplu-
munun ı ı ı keskin ı ş atar. Kendini ğ ı ş muhafazakar ve otoriter
ı ş ı Dieng, iki ı ı ı maniple edilir ve ı ı ı ı Birkaç poundluk
bir çekin servet ı ğ kendj küçük ı ufak lurslar ye ı ı
The Mcney Drder i Mandabi (Seol:23l. 1968)
ı
ı

,I

i ı ı
ı 19m
ı fakat bu ı ı resmi görevlilerin ve ş ı ı ı ve aç
gözlillüklerinden daha da ı ı ı ı ı ı ı
halktan uzak ı ş eder. Mnndabi 'sessiz bir ğ ş (çekim ı ı ya-
ş teknik zorluklardan ı ş ı ğ ile ş ı ı bir politik
niyet ş ı çok zengin bir sosyai ş ı .
Emitai (1972), İ Dünya ş ı ı ı Senegal'in Casamance bölgesinqe ya-
ş Diola ı içinde geçer; burada 5embe.ne ğ ş .ve
cuk olarak ı ı ı ı ş Film, küçük ı koyde ş ı ş
pirince ei koymak ve köyün gençlerini ğ zorla) askere almak isteyen ı
otoritesine ş ı ş ı Sembene'nin anlahm ve konuyu ele ı ş ı hem
ı ş kahramanlar ş ı hem de ı ş tipik bir ş
jik analize ğ kendi köyüne sömürgeci olarak gen donen g;n.
ç
ş
leri ile ilgilenmez) girmesine ı ı ı koylulenn ş ı
ı ı ş ı ı da kayda ğ Bir ı ve ı ı ı ı bu
inançlara ı ile ş ı ı ne ş ne de ı ı
örneklerine indirgiyor. Bunun yerine, köyün içinde ı ş ı ş ı tur ı
nun i7inden gidiyor. Köyün lideri ve ş ı adam, kabileye ait ı ı
ı verir ve en sonunda da teslim olurken, köyün ı ı ı ı ş ı
yor, pirinci ı ve ı ı ş ı ı ı ı Daha ş ı olanlar ı ı ı
etmeye ı ı ı ı ş ı ı erkeklerin ı ş ı ı ı
ğ ı ama bu da fayda etmiyor: Filmin son görüntülerinde, köylüler ı ı kat-
lediliyor. Bir kere daha, Sembene, gerçek mekanda, yerel dilde ve profesyonelolmayan
ı
mmmD1IIA
ı i
. "i" '. • .',:. - '. n .. '. ': ' .' , ı ı .
' I.,'01" .... ı ı

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->