You are on page 1of 20

AJRI DHE SHËNDETI

• “Atmosfera është pasuri e përbashkët e të gjithë popujve . Por ajo është prone pa tapi e domosdoshme për të gjitha shtetet , prandaj duhet të kontrollohet jo vetëm për të mirën e popullit të vet, por edhe për shkak të rëndësisë së lëvizjeve atmosferike dhe ndotjen e saj duhet shiquar si fenomen i cili e sulmon ambientin në ato nivele që nuk njohin kufijë politik.”
F.Tolba , Drejtor i pergjithshem i UNEP – it

Lidhshmërinë e shumëllojshme të njeriut me ambientin të cilin e rrethon e kanë vërejtur edhe kulturat më të lashta. Të kuptuarit e ndikimit të faktorëve të ambientit të jashtëm në shëndetin e njeriut është njëra nga qëllimet themelore të mjekësisë bashkëkohore Për problemet ekologjike në botë flitet shumë , ndërmirren masa dhe aksione të caktuara varësisht prej mundësive ekonomike dhe teknike por rezultatet nuk kënaqin. Historiati i ndotjes së ajrit nuk është i ri . Ai fillon në qytete të mëdha ku dendësia e popullates është e madhe dhe zhvillimi industrial në qytet është burim i ndotjes.

Studimet e shumta që janë bërë në botë kanë ardhë në përfundim se aerondotja mund të shkakton: • • • • • • • • rritjen e sëmundjeve acute respiratore rritjen e vdekëshmërisë nga sëmundjet kronike respiratore. veprimi lokal në lëkurë . rritjen e astmës bronhijale deri në 3 %. organe respiratore dhe në rast të resorbimit të gazrave ka ndikim në metabolizëm. ekziston mundësia e helmimeve kronike të popullates me plumb.Ndotja e ajrit në qytete po bëhet gjithnjë e më shumë problem i madh ekonomik dhe shëndetësor . rritjen e numrit të të sëmurëve nga karcinoma e mushkërive .6%. derisa në zonat e pastërta ajo sillet 0. paraqitjen e manifestimeve alergjike te 10% e populates. konstatohet rënje e peshës trupore në proporcion me ndotjen dhe kohëzgjatjen e ekspozimit.

kur ai e zbuloi zjarrin dhe e shfrytëzoi për ngrohje dhe zierje . peroksidet . Qysh në shekullin e XIII në Angli janë aprovuar rregullore mbi kontrollin e ndotjes me tym për të cilën është paraparë dënimi me vdekje . Në fillim të shekullit XIX Dr.Burimet e aerondotjes Ndotja e ajrit nga ana e njeriut daton qysh nga njeriu i shpellës. Natyralisti anglez John Evelyn në vitin 1661 e ka shkruar protestën e pare mbi ndotjen e ajrit në Londër . Des Voeux mjek anglez e ka aplikuar termin “ smog “ për të përshkruar kombinimin e tymit dhe mjegullës e cila ndikonte negativisht në organet e frymëmarrjes së pacientëve të tij . Ndotja e ajrit bëhet e shprehur sidomos me fillimin e shfrytëzimit të thëngjillit si burim të energjisë . oksidet e ndryshme . . ku e ka bërë përcaktimin e burimeve dhe mënyrës së ndotjes si dhe ka treguar për masat që duhet të ndërmirren për qëllim kontrolli . Gradualisht me aplikimin e naftës në vend të thëngjillit si burim kryesor të energjisë është rritur ndotja e atmosferes të cilën e karakterizojnë substancat sic janë .Në historinë Romake dhe Angleze ekzistojnë shumë artikuj të cilët flasin mbi aerondotjen . ozonidet dhe produktet e ndryshme të procesit të hidrokarbonizimit .

• Zhvillimi i industrisë dhe teknologjisë • Ndryshimet sociale ku veçohen sipas mënyrës së veprimit dy faktorë social : • Urbanizimi dhe Standardi Jetësor. .Si shkaktar të rritjes së aerondotjes konsiderohet kombinimi i tre faktorëve : • Shtimi i numrit të popullsisë në tokë .

NDARJA E NDOTËSVE NË AJËR Sipas përbërjes së ndotësve në: •Organik •Joorganik Sipas gjendjes agregate të ndotësve në: • Të ngurtë • Të lëngët • Të gazët .

Sipas dimensioneve në : Mikroskopike Makroskopike Sipas formës së ndotësve në : grimca gazëra .

NË AMBIENTIN KOMUNAL MUND TË GJEJMË KËTA PËRBËRËS TË NDOTJES SË AJRIT.  PLUHURI – AEROSEDIMENTI  AEROSOLET – BLOZA DHE TYMI  AEROSOLET E KONDENZUARA – GAZRAT DHE AVULLI .

.

vepron dhe atakohet nga ndryshime të shumta ekologjike .83% të sipërfaqes së gjithëmbarshme të Kosovës . . gjatë luftës së dytë botërore me 16 deri 18000 banorë . është rritur në një qytet me 300000 banorë . ku një numër i madh i popullates jeton . ekonomike dhe politike e Kosovës është e karakterizuar me problemet e veta specifike . që e përbën rreth 7. Komuna e Prishtinës është regjioni më i banuar në Kosovë . Ajo nga një qytet i vogël oriental I shekullit të XIX – të . me sipërfaqe prej afro 910 km2 .AERONDOTJA NË KOMUNËN E PRISHTINËS Prishtina si qendër arsimore. kulturore .

Prishtina me kushtet e volitëshme gjeografike shtrihet në lartësi mbidetare mbi 600m . energjetikës. xehtarisë. në zonën e klimës kontinentale në afërsi të parkut të Gërmisë . Mirëpo zhvillimi i mëtejmë i metalurgjisë. komunikacionit dhe proceseve të tjera teknologjike bënë që ndotja e ambientit të njeriut të rritet duke e rritur problematikën në këtë lëmi. . kimisë bazike . andaj është e natyrshme që të ketë klimë shumë të volitëshme .

tani e ka humbur pamjen e tij për shkak të mos mbajtjes së tij .5m2 sipërfaqe gjelbëruese për një banorë . Parku i qytetit i ndërtuar në vitin 1949 . parqet përfshijnë 18 ha dhe sipërfaqet gjelbëruese para banesave 12 ha .Prishtina posedon 483. Se a është kjo pak apo jo do ta shohim të krahasuar me qytetet të cilat kanë numër më të madh të popullsisë p.sh : New York posedon 5.5 m2 për një banorë . . Viena 25m2 dhe Washington 50m2 . Nga sipërfaqet e përgjithëshme gjelbëruese në Prishtinë .480 m2 sipërfaqe gjelbëruese ose 4. me sipërfaqe prej 6 ha dikur me të gjitha karakteristikat që i përgjigjen një parku të mirëfilltë . Sipas funksionit asnjëra nga këto sipërfaqe në Prishtinë nuk i plotëson kushtet për sipërfaqe gjelbëruese . Roma 9m 2 .

EFEKTET NEGATIVE TË NDOTËSVE NË AJËR      Pasojat për shëndetin Zvogëlimi i komforit personal Zvogëlimi i sigurisë së përgjithëshme Pasojat ekonomike Pasojat estetike .

69 Tasligje 307.96 Qyteza Pejton 155.100 200 300 400 500 600 700 800 900 IPH 0 252.71 Sofalia 209.89 893.26 K.17 K.e trim ave 292.e diellit 408.14 Obiliq .

5 470.6 359.1 408.900 800 700 600 500 400 300 200 100 0 I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Series2 177 152.7 479.2 216 .6 777.6 339 475.8 478.1 124.

00 1000.00 200.23 IPH Sofalia Qyteza Pejton K.00 400.92 960.00 800.80 1001.e trim ave Obiliq .71 1319.00 468.00 1200.e diellit Tasligje K.45 600.00 475.1400.10 1051.00 0.75 915.

1 1018.4 1565 1541.6 465 .9 2500 2000 1500 1000 500 0 I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII 667.4 1498.1 1465.7 727.3 661.6 1005.7 864.3000 2822.

35 7.50 7.25 7.3 7.65 7.7 7.7.6 7.39 7.41 IPH Qyteza Pejton K.55 7.e diellit Sofalia Tasligje K.e trimave Obiliq .65 7.61 7.45 7.50 7.5 7.4 7.58 7.

68 7.47 K.92 8.00 .56 7.61 7.60 7.e trimave Qyteza Pejton Obiliq 7.70 7.20 7.83 7.e diellit Sofalia Tasligje K.50 7.40 7.30 7.IPH 7.88 7.90 7.80 7.

2 7.3 7.6 I II III IV V 7.2 8 7.7 7.8 7.4 7.9 7.7 8.6 7.7 7.3 VI VII VIII IX X XI XII .8 6.4 7.2 7 6.7 7.4 8.8.8 7.9 7.8 7.6 8.