Η καλλιέργεια των κηπευτικών ήταν ζωτικής σημασίας για τη ζωή των

Ζαγορίσιων. Με δεδομένα την μικρή έκταση και την σύντομη καλλιεργητική
περίοδο σε σχέση με χαμηλότερα υψόμετρα, επεκράτησαν καλλιέργειες που
όχι μόνο αξιοποιούσαν με τον καλύτερο τρόπο τις μικρές αυτές εκτάσεις αλλά
εξασφάλιζαν ένα μεγάλο μέρος της διατροφής τους στην διάρκεια του
χειμώνα. Οι κυριότερες καλλιέργειες ήταν:

Φασόλια
Λάχανα-Λάπατα
Κολοκύθια
Κρεμμύδι
Πατάτα

4.1. Φασόλια.
Κυρίως καλλιεργούνται ποικιλίες του Phaseolus Vulgaris. Τα πιο γνωστά είναι
τα «μπαρμπούνια» και οι «γίγαντες» ή παπτσάρες όπως ονομάζονται στο
Ζαγόρι, που είναι ονομαστοί σε όλο το νομό.
Σήμερα μόνο οι Γίγαντες είναι αυτούσιο γενετικό υλικό του Ζαγορίου, ενώ τα
παλιά μπαρμπούνια έχουν διασταυρωθεί με νέες ποικιλίες.
Παράλληλα αρκετά νέα είδη ή υβρίδια έχουν αρχίσει
να καλλιεργούνται που περισσότερο έχουν σκοπό την
συγκομιδή φρέσκων φασολιών παρά ξηρών όπως
συνηθίζονταν παλαιότερα.
Το περιβάλλον για την καλλιέργεια φασολιών
θεωρείται ιδανικό λόγω των χαμηλών θερμοκρασιών
και της υπάρχουσας σχετικής υγρασίας που βοηθά
στην καρπόδεση και έτσι σημειώνονται αξιόλογες
αποδόσεις. Η καλλιέργεια των φασολιών είναι άκρως
ενδιαφέρουσα και δεκαετίες τώρα χρησιμοποιείται η
ίδια τεχνική.
Οι αναβαθμίδες έτοιμες για Η εποχή καλλιέργειας αυτών αρχίζει με το σκάψιμο
τη φύτευση
των αναβαθμίδων την άνοιξη. Το σκάψιμο όπως
προαναφέραμε γίνεται με το χέρι.
Στο στάδιο αυτό ενσωματώνεται και η κοπριά, αν δεν έχει ενσωματωθεί το
Φθινόπωρο.
Στη συνέχεια ο κήπος ισοπεδώνεται και αρχίζει η δημιουργία σαμαριών.
Αυτά είναι μικρά επιμήκη αναχώματα (αρκάδες). Τα αναχώματα αυτά

Είναι η εργασία που απαιτεί τον μεγαλύτερο συνολικά χρόνο στην καλλιέργεια του φασολιού. Η ποσότητα και η συχνότητα των ποτισμάτων είναι από τους παράγοντες που καθορίζουν αποφασιστικά την μελλοντική συγκομιδή. . Στη ρίζα κάθε ξύλου υποστήριξης (φασλόξλου) και προς την προσήλια πλευρά του αναχώματος φυτεύονται 7 περίπου φασόλια. Άλλα δένδρα που χρησιμοποιούνται για να κόβονται φασλόξυλα είναι ο Γράβος. Στη συνέχεια πάνω στα αναχώματα και σε απόσταση 50-70 εκατοστών τοποθετούνται τα «φασλόξυλα». Πολλοί. ο Φράξος και λιγότερο άλλα φυλλοβόλα. αλλά φυλάσσονταν χωριστά. Εδώ θα πρέπει να τονίσουμε ότι τα φασόλια που προορίζονταν για σπορά επιλέγονταν όχι από αυτά που προορίζονταν για φαγητό. Το πότισμα γίνεται με αυλάκια. αφού το διάστημα μεταξύ των σαμαριών χρησιμοποιείται σαν αυλάκι ποτίσματος. Μετά το φύτρωμα η κυριότερη καλλιεργητική εργασία είναι το πότισμα. αφήνονται συνήθως 4 και σπανιότερα 5. αυτά συνδέονταν με ένα κεντρικό αυλάκι από το οποίο γίνεται η παροχή του νερού. τα πλέον δυνατά. Αν το χωράφι όμως είχε μέτρια ή μεγαλύτερη κλίση τότε αναγκαστικά τα σαμάρια σχηματίζονταν κάθετα στην κλίση για την ελαχιστοποίηση διαβρωτικών φαινομένων. Αν βλαστήσουν όλα. Με την βοήθεια μιας τσάπας ή ενός σκαλιστηριού δημιουργείται μικρό ανάχωμα στο κεντρικό αυλάκι και έτσι το νερό διοχετεύεται στο πρώτο αυλάκι μεταξύ των σειρών. Τα κύρια αυλάκια ποτίσματος σχηματίζονται μεταξύ των σαμαριών. Το πρώτο έχει να κάνει με την ευκολία στο πότισμα. κυρίως από λεπτοκαρυά και χρησιμεύουν για την στήριξη .απέχουν μεταξύ τους 60 εκατοστά κατά μέσο όρο. πριν φυτέψουν τα φασόλια τα μούσκευαν σε νερό ώστε να επιταχυνθεί το φύτρωμα. Το δεύτερο αφορά στην καλύτερη εκμετάλλευση του ήλιου και για αυτό οι γραμμές έχουν κατεύθυνση Βορρά . Μόλις αυτό ποτιστεί φράσσεται η είσοδος του με μικρό ανάχωμα και το ανάχωμα στο κεντρικό αυλάκι μεταφέρεται στην παρακάτω σειρά και ούτω καθ’ εξής. Με αυτό τον τρόπο επιλογής κρατούσαν πάντα σε υψηλό επίπεδο το γενετικό υλικό. ενώ θα εμποδίζονταν η καλή καρπόδεση. Αυτά είναι ψηλές βέργες πάνω από 2 μέτρα. από τα καλύτερα λουβιά. από την καλύτερη φασολιά». Αν ο κήπος έχει μικρή κλίση. Απόδειξη του παραπάνω είναι ότι ακόμα και σήμερα ο σπόρος που χρησιμοποιείται για τα φασόλια «γίγαντες» προέρχεται από καλλιέργειες πολλών δεκαετιών.περιέλιξη των φασολιών. Οι κανόνες επιλογής του σπόρου βασιζόταν πάντα στην αρχή «κρατάω σπόρο τα καλύτερα φασόλια. δεδομένου ότι τα φασόλια δημιουργούν μεγάλη φυλλική επιφάνεια και συνεπώς έχουν έντονη εξατμισοδιαπνοή. έχουν πλάτος περίπου 30 εκατοστά και ύψος 20. Παραπάνω φασόλια θα εμπόδιζαν τον καλό αερισμό των φυτών και θα ευνοούνταν η ανάπτυξη μυκητολογικών προσβολών. είναι φανερό ότι χιλιάδες τέτοια ξύλα κόβονταν κάθε χρόνο από τα δάση του Ζαγορίου για την καλλιέργεια των φασολιών. (Σχήμα 1) Το πότισμα ακολουθεί την παρακάτω διαδικασία. που φυσικά ήταν τέλεια προσαρμοσμένο στις τοπικές συνθήκες. δύο στοιχεία λαμβάνονται υπόψη για την κατεύθυνση των σαμαριών. Με δεδομένο ότι τα ξύλα αυτά σπάνια ξεπερνούν τα 2-3 χρόνια χρήσης. Η καλή προετοιμασία του χωραφιού κατά το στάδιο δημιουργίας των σαμαριών εξασφαλίζει και την επιτυχία του ποτίσματος.Νότου.

Η κλίση των αυλακιών μεταξύ των σειρών των φασολιών δεν πρέπει να είναι μεγάλη γιατί το νερό θα μαζεύεται στο τέλος του αυλακιού με αποτέλεσμα την μικρή απορρόφηση από τα φυτά που βρίσκονται στην αρχή του αυλακιού Όσον αφορά την φυτοπροστασία πρέπει να τονίσουμε ότι σπάνια γίνονται ψεκασμοί με φυτοφάρμακα. Στην πρώτη περίπτωση όμως συχνά κόβονταν και χλωρά φασόλια από τα «μπαρμπούνια» (ποτέ από γίγαντες) για να συμπληρωθεί η διατροφή την διάρκεια του καλοκαιριού. Το στάδιο κοπής το καθορίζει ο βαθμός ξήρανσης του λοβού. . Προκειμένου για συγκομιδή ξερών φασολιών (Γίγαντες ή μπαρμπούνια).. Έτσι τα φασόλια βρίσκονται μέσα στο λοβό όταν μαζεύονται. Η καλλιέργεια παλαιότερα των φασολιών είχε σαν κύριο σκοπό την συγκομιδή ξερών φασολιών. Τα φασόλια αυτά τα περνούσαν από κλωστή (ράμμα). γιατί περιέχουν ακόμα μεγάλο ποσοστό υγρασίας. Στην καλή υγιεινή κατάσταση των φυτών συντελούσαν και τα συχνά βοτανίσματα και σκαλίσματα ώστε η καλλιέργεια να είναι απαλλαγμένη ζιζανίων και το έδαφος να αερίζεται επαρκώς. Κατά την διάρκεια του χειμώνα όταν ήθελαν να τα χρησιμοποιήσουν τα έβραζαν και τα έτρωγαν συνήθως «μπριάμ» στο ταψί με κρεμμύδια. Αν αποθηκευτούν αμέσως. Σε αυτή την περίπτωση τα μπαρμπούνια» συγκομίζονταν όταν οι σπόροι είχαν αρκετά αναπτυχθεί μέσα στο λοβό. απλώνονται σε κομμάτια από πανί και τοποθετούνται συνήθως μέσα στο σπίτι πίσω από φωτεινό παράθυρο για να ξεραθούν. ξεσποριάζονται. αυτή αρχίζει από την αρχή του Σεπτεμβρίου και ολοκληρώνεται στα μέσα Οκτωβρίου. αλλά το περίβλημα τους δεν είχε ξεραθεί ακόμα. Τα μόνα ίσως σκευάσματα που χρησιμοποιούσαν παλιότερα ήταν το θειάφι και η γαλαζόπετρα. Μαζεύονται όταν αυτός έχει ξεραθεί αλλά δεν έχει ανοίξει ακόμα για να ελευθερώσει τους σπόρους. Εξ’ άλλου η καλή προετοιμασία του κήπου και η ενσωμάτωση οργανικής ουσίας κάθε χρόνο δημιουργούν ένα υγιές έδαφος που με τη σειρά του δημιουργεί γερά φυτά. Σήμερα όμως που και οι διαιτητικές συνήθειες έχουν αλλάξει πολλοί κήποι καλλιεργούνται με φασόλια με κύριο προορισμό την συγκομιδή χλωρών φασολιών. αφού οι καλλιεργητικές μέθοδοι και το φυσικό περιβάλλον δεν ευνοούν την ανάπτυξη ασθενειών ή προσβολών από έντομα. δημιουργούσαν αρμαθιές και τα ξέραιναν στον αέρα. Μια ενδιάμεση κατάσταση συγκομιδής μεταξύ χλωρών και ξηρών φασολιών συνηθίζονταν στο Ζαγόρι. ικανά να ξεπεράσουν αρχικές προσβολές. υπάρχει άμεσος κίνδυνος να σαπίσουν.

και αυτή συνήθως προμηθεύεται το Φθινόπωρο από τους μετακινούμενους κτηνοτρόφους. αφού οι θρεπτικές ουσίες του φυτού διοχετεύονται στο μεγάλωμα των σπόρων. Αυτό σημαίνει ότι κάθε τρεις μέρες περίπου θα πρέπει να κόβονται αυτά τα φασόλια για να ευνοείται ο σχηματισμός νέων. ενώ δεν χρησιμοποιούνται καθόλου χημικά λιπάσματα. θα πρέπει να τονίσουμε ότι υπάρχουν ειδικές ποικιλίες που δημιουργούν σαρκώδες και τρυφερό περίβλημα.2.Λάπατα Αν υπήρχαν έστω και λίγες οικογένειες παλιά στο Ζαγόρι που δεν καλλιεργούσαν φασόλια. Αν στα φασόλια αυτά η συγκομιδή καθυστερεί τότε υπάρχουν επιπτώσεις και στην απόδοση. παρά μόνο για ιδιοκατανάλωση. αλλά και στην ποιότητα των φασολιών. Τα Λάπατα είναι πολυετείς ριζωματώδεις πόες. Με δεδομένη την αξία της πίτας στο Ζαγόρι και ιδιαίτερα της λαχανόπιττας . και γι’ αυτό ενσωματώνεται αυτή την εποχή. Σήμερα όμως δύσκολο στα περισσότερα χωριά να βρεθεί κοπριά την άνοιξη. Γευστικά δεν έχουν καμία σχέση με τα άγρια είδη του ίδιου γένους τα αγριολάπατα ή ξυνολάπατα (Rumex accetosa). Λάχανα. [Πίσω] 4.Όσον αφορά την συγκομιδή φρέσκων φασολιών. Αν δεν μπορεί λοιπόν η κοπριά να προμηθεύεται την άνοιξη καλό είναι να τοποθετείται σε σωρούς το φθινόπωρο και να ενσωματώνεται με το εαρινό σκάψιμο. καλό είναι να μπαίνουν μικρές εκτάσεις αφού οι αποδόσεις αρκούν να καλύψουν τις οικογενειακές ανάγκες. καμία δεν υπήρχε που να μην διαθέτει έστω και 1-2 τετραγωνικά μέτρα γης για την καλλιέργεια λάπατων. Στις ποικιλίες αυτές η συγκομιδή θα πρέπει να γίνεται μόλις αρχίσουν να σχηματίζονται οι σπόροι. χρησιμοποιούνται ελάχιστα έως καθόλου φυτοφάρμακα. Καλλιεργητικό σφάλμα θεωρείται η ενσωμάτωση κοπριάς τον Οκτώβριο γιατί χάνονται πολλές αζωτούχες ουσίες κατά την διάρκεια του χειμώνα. αφού χάνουν από την τρυφεράδα τους. Η ύπαρξη λάπατων σε κάθε σπίτι ήταν και είναι σημαντική αφού αποτελεί την πρώτη ύλη για την παρασκευή Λαχανόπιτας1 ή Μπατσαριάς ή Μπλατσαριάς 2. πράγμα που ισχύει ακόμα και σήμερα. που εδώδιμο μέρος είναι τα φύλλα τους. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι για τις καλλιέργειες αυτές. Έτσι πολύ εύκολα οι καλλιέργειες αυτές θα μπορούσαν να προσαρμοστούν σε καθαρά βιολογικές. Αυτά είναι μακριά λογχοειδή και το μήκος τους φτάνει τα 15-30 εκατοστά. Αν δεν γίνει σκάψιμο αυτή την περίοδο. Μετά τη συγκομιδή αφαιρούνται τα «φασλόξυλα». λόγω της δραστικής μείωσης της κτηνοτροφίας. Με δεδομένο ότι σπάνια καλλιεργούνται τέτοιες ποικιλίες για εμπορική εκμετάλλευση στο Ζαγόρι. και με τις πρώτες βροχές γίνεται το φθινοπωρινό σκάψιμο και η ενσωμάτωση γιδοπρόβιας κοπριάς. Τα λάχανα ή λάπατα ανήκουν σε είδος του γένους Rumex. Αυτό είναι απαραίτητο για τον περιορισμό των αγριόχορτων (ζιζανίων). την άνοιξη τα αγριόχορτα θα έχουν «πνίξει» στην κυριολεξία τον κήπο και το νέο σκάψιμο θα είναι πολύ δύσκολο.

[Πίσω] 4. Η αρχική εγκατάσταση διαρκεί κατά μέσο όρο 3-4 χρόνια.Πίττα με φύλλο που ανάμεσα στα φύλλα προστίθεται μίγμα λάχανων κομμένα σε μικρά κομμάτια μαζί με κομμάτια τυρί και άλλα αρωματικά χόρτα. Ο σπόρος φυτρώνει εύκολα και η πρώτη κοψιά γίνεται μόλις τα φύλλα φτάσουν σε μήκος 15 εκατοστών περίπου. Τα κολοκύθια που συνήθως καλλιεργούνται είναι παλιές ντόπιες ποικιλίες του Cucurbita maxima. καθαρίζονται. Μετά η απόδοση πέφτει και συνήθως σκάβεται για να γίνει νέα εγκατάσταση. Αυτό είναι το μικρότερο του είδους και έχει απλωτή ανάπτυξη. των αναβαθμίδων ή αναρριχώνται στην πλούσια γειτνιάζουσα βλάστηση. Τόσο η ξήρανση των λάπατων ή των φασολιών σε λουβιά. Στη συνέχεια βράζονται για λίγο και χρησιμοποιούνται ή για πίττες ή με γίγαντες στο ταψί. Η καλλιέργεια είναι απλή. δείχνει την ευρηματικότητα των κατοίκων να εξασφαλίσουν «πράσινη» διατροφή κατά την διάρκεια του εκτεταμένου χειμώνα που η φύση δεν μπορούσε να τους προσφέρει. Συλλέγεται και μαγειρεύεται όπως τα ήμερα λάχανα. Το πλούσιο πότισμα και η υπερβολική οργανική λίπανση ευνοούν την πλούσια και σύντομη αναβλάστηση έτσι ώστε κάθε 20 ημέρες περίπου από την άνοιξη έως τα πρώτα κρύα να γίνονται διαδοχικές κοψιές. Ισοπεδώνεται και σπέρνεται με τα λάχανα. ενώ αφαιρούνται μετά από κάθε κόψιμο τυχόν ζιζάνια και σκαλίζεται ελαφρά.) 2. Τα λάχανα συλλέγονται. Οι κολοκυθιές κρέμονται στην κυριολεξία πάνω στις ξερολιθιές. κόβονται σε μικρά κομμάτια και ξηραίνονται στη σκιά και αποθηκεύονται. Χαρακτηριστική στο Ζαγόρι είναι η φύτευση κολοκυθιών στην άκρη των κήπων. Την διάρκεια του χειμώνα λόγω χαμηλών θερμοκρασιών η αναβλάστηση σταματάει ή έχει αργή ανάπτυξη για να ξαναρχίσει πάλι την επόμενη άνοιξη.εύκολα συμπεραίνει κανείς την αξία της μικρής πάντα σε έκτασης καλλιέργειας των λάπατων. πρόκειται για τις μεγάλες κολοκύθες που συλλέγονται ενώ . Το κόψιμο των φύλλων γίνεται με μαχαίρι λίγο πιο κάτω από το επίπεδο του εδάφους και έτσι ευνοείται η αναβλάστηση. Σκάβεται πολύ καλά ένα μικρό τεμάχιο γης. Λόγω της μικρής έκτασης αυτών οι κολοκυθιές φυτεύονται στις άκρες και τα αναπτυγμένα στελέχη τους που φτάνουν σε μήκος αρκετά μέτρα οδηγούνται στο χώρο που περιβάλλει τους κήπους ώστε να μην καταλαμβάνουν ζωτικό χώρο. Ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα άγριο είδος του ίδιου γένους γνωστό σαν Περβατολάχανο.Πίττα χωρίς φύλλο που αποτελείται από ανάμικτη μάζα λάχανων. νωρίς την άνοιξη και προστίθεται πλούσια ποσότητα κοπριάς. Κολοκύθια. 1. Μετά από 2-3 κοψιές προστίθεται σχεδόν πάντα από πάνω χωνεμένη γιδοπρόβια κοπριά.3. τυριού και αλευριού (σταριού ή καλαμποκιού) Ενδιαφέρον έχει η ξήρανση των λάχανων ώστε να χρησιμοποιηθούν αυτά στην διάρκεια του χειμώνα.

αφού στο ίδιο έδαφος οι προηγούμενες καλλιέργειες θα είχαν μηδενική σχεδόν απόδοση. Από κει και πέρα το φυτό. που συνήθως βράζονται για σαλάτα. όπως και στις προηγούμενες. Τα ώριμα κολοκύθια αυτά αποθηκεύονται σε ξηρό και ψυχρό μέρος και χρησιμοποιούνται την διάρκεια του χειμώνα για πίτες. κυρίως τα αρσενικά. Αν χαράζεται εύκολα τότε τα κολοκύθια είναι ανώριμα. κόβεται το εσωτερικό μέρος του άνθους και γεμίζονται με ρύζι που έχει πλούσια μυρωδικά. Επειδή δύσκολα κάθε νοικοκυρά έχει ικανό αριθμό λουλουδιών από τις δικές της κολοκυθιές. ακολουθείται εκ περιτροπής σύστημα συλλογής με γειτονικούς κήπους. Η συνηθέστερη ασθένεια των κολοκυθιών είναι η Μπάστρα. [Πίσω] 4. Η καλλιέργεια άρχιζε με το φύτεμα του κροκαριού (μικρό κρεμμύδι). Αυτά είναι τα γνωστά λουλούδια. Από την κολοκυθιά επίσης μαζεύονται οι τρυφερές κορφές. Για το κρεμμύδι επιλέγονταν συνήθως οι πιο άγονοι κήποι και αυτοί που είχαν λίγο νερό. Δεν υπήρχε περίπτωση να μπει κανείς σε Ζαγορίσιο σπίτι και να μη βρει Πλεξούδες (αρμαθιές) από κρεμμύδια να κρέμονται σε κάποιο τοίχο του σπιτιού. Κυρίως τα κολοκύθια συλλέγονται το φθινόπωρο. Ο σπόρος συλλέγεται από ώριμες επιλεγμένες κολοκύθες και φυτεύονται στην άκρη των κήπων 2-3 μαζί. Η φύτευση γίνονταν σε δύο εποχές. το Ωίδιο. Κρεμμύδι. Η μεγαλύτερη ποσότητα συνήθως το . όταν η επιδερμίδα τους έχει γίνει αρκετά σκληρή που δηλώνει την ωρίμανση. η καλλιέργεια του κρεμμυδιού ήταν αποκλειστικά υπόθεση της γυναίκας. ώστε να εξασφαλίζεται πάντα ικανή ποσότητα λουλουδιών. Δεν είναι όμως σπάνιες οι περιπτώσεις που τα κολοκύθια κόβονται χλωρά για την ίδια χρήση.4. Το πλούσιο έδαφος του κήπου και το νερό εξασφαλίζουν εντυπωσιακή ανάπτυξη. Αυτή συνήθως αποφεύγονταν με την εξασφάλιση καλού αερισμού των βλαστών αφού αυτοί αναρριχιόταν στην περιβάλλουσα θαμνώδη βλάστηση ή την καταπολεμούσαν με ελαφρύ διάλυμα γαλαζόπετρας. συνήθως στο κατώι.τα κολοκύθια όταν ωριμάζουν φτάνουν σε διάμετρο περίπου 30 . Πάντα όμως υπάρχει μέριμνα ώστε σε κάθε κολοκυθιά να υπάρχουν στο τέλος περίπου 3 κολοκύθια για να συλλεχθούν το Φθινόπωρο. (Κολοκυθόπιτες). Μαζί με τις προηγούμενες καλλιέργειες αποτελούσαν τις «υποχρεωτικές» καλλιέργειες των Ζαγορίσιων. ώστε να γίνει ένα αρκετό σε ποσότητα φαγητό. Από τις κολοκυθιές επίσης χρησιμοποιούνται και τα άνθη της. Μη ώριμες κολοκύθες συνήθως δεν μπορούν να διατηρηθούν επί μακρό και σαπίζουν. το μόνο που χρειάζεται είναι συχνό και τακτικό πότισμα. Ο έλεγχος της ωριμότητας συνήθως γίνεται με το νύχι.40 cm και μήκος 50. οι κολοκυθοκορφάδες. Ο λόγος ήταν ότι σαν φυτό μικρότερων απαιτήσεων εξασφάλιζε ένα ελάχιστο παραγωγής. και μαγειρεύονται στο φούρνο σαν τα γεμιστά. Μαζεύονται το πρωί που είναι ανοικτά. Και εδώ.

Η εμφάνιση αυτής υποδήλωνε εξασθένιση και υποβάθμιση του βολβού. Η εργασία αυτή ήταν το πάτημα του υπέργειου μέρους του κρεμμυδιού μέχρι το επίπεδο του εδάφους. αφού το φυτό διοχετεύει όλα τα θρεπτικά του συστατικά για την ολοκλήρωση της καρποφορίας. Στην περιοχή του Ζαγορίου ανέκαθεν η καλλιέργεια της πατάτας ήταν και είναι από τις πιο σημαντικές. είτε αυτή γίνεται σε μικρή έκταση στον κήπο του για τις ανάγκες των μελών της οικογένειας (κύρια μορφή καλλιέργειας). είτε μαγειρεμένο με γίγαντες στο ταψί. αν όμως η διόγκωση του βολβού ήταν η ζητούμενη τότε «γύριζαν» ή «πάταγαν» το κρεμμύδι. αλλά κυρίως πολύ καλό αερισμό σε όλη την μάζα των κρεμμυδιών. Το πλέξιμο γίνεται όπως το πλέξιμο της κοτσίδας μόνο που εδώ τον ρόλο των μαλλιών παίζουν τα μαραμένα φύλλα των κρεμμυδιών. γιατί τότε δεν θα ήταν δυνατό το πλέξιμο του κρεμμυδιού σε πλεξούδες. όπως και αυτή των υπόλοιπων κηπευτικών. Κάθε σπιτικό σχεδόν εδώ και πολλά χρόνια προβαίνει στην καλλιέργεια της πατάτας. ενώ στη υπόλοιπη Ελλάδα διαδόθηκε με δειλά βήματα μετά το 1828. Η φύτευση γινόταν σε γραμμές με τη βοήθεια του σκαλιστηριού.φθινόπωρο και μια μικρότερη ποσότητα την άνοιξη. «Εφιάλτη» αποτελούσε για τις Ζαγορίσιες η εμφάνιση της ντουντούκας δηλαδή του κεντρικού στελέχους του κρεμμυδιού που φέρει την καρποφορία. Το κρεμμύδι ήταν αγαπημένη τροφή των Ζαγορίσιων είτε στις διάφορες πίτες και σαλάτες. Οι γραμμές απείχαν 15 cm περίπου και η απόσταση στις γραμμές ήταν 8-10 cm. και το «ψήσιμο» του υπόγειου μέρους. Τα κρεμμύδια μαζεύονταν κυρίως ξερά για την κάλυψη των αναγκών του έτους ενώ χλωρά μαζευόταν σε μικρές ποσότητες που κάλυπταν τις καθημερινές ανάγκες. όπου είχε αναπτυχθεί αξιόλογη δραστηριότητα στην καλλιέργεια της Πατάτας. Ο τρόπος αυτός διατήρησης εξασφάλισε και εύκολη αποθήκευση. απαραίτητος για την αποφυγή ανάπτυξης μυκήτων που ευνοούν το σάπισμα.5. Το πάτημα απέβλεπε στην διακοπή της έντονης λειτουργίας του φυλλώματος ώστε να μην ολοκληρωθεί ο βιολογικός κύκλος του κρεμμυδιού. ακόμα δε και ωμό με φασόλια ή άλλα όσπρια. [Πίσω] 4. άρα και της καρποφορίας. . Η μόνη λύση που ακολουθούσαν ήταν το κόψιμο αυτής. είτε σε μεγαλύτερη έκταση για διάθεση στο εμπόριο (από μικρό αριθμό καλλιεργητών). Το σκάλισμα ήταν η κυριότερη καλλιεργητική φροντίδα και ένα δύο ποτίσματα όταν αυτό ήταν δυνατό. Μετά το πλέξιμο τα κρεμμύδια κρέμονταν για να στεγνώσουν ώστε να εξασφαλιστεί η μακρά τους διατήρηση μέχρι την επόμενη άνοιξη. Το πρώτο προορίζονταν αποκλειστικά σχεδόν για ξερό και το δεύτερο για χλωρό. Η τελευταία δραστηριότητα εντοπιζόταν στην περιοχή των Κήπων (Μπάγια). Η συγκομιδή των ξερών γινόταν σε τέτοιο στάδιο που το υπέργειο μέρος να μην αποχωρίζεται από τον βολβό. Πατάτα Στην Ελλάδα η καλλιέργεια της πατάτας πρώτα εισήχθηκε στην Κέρκυρα το 1800 και από κει διαδόθηκε και στα άλλα νησιά του Ιουνίου καθώς και στην Ήπειρο.

έχουν πλέον χαθεί τα παλιά ντόπια χαρακτηριστικά της ξεχωριστής για την ποιότητα Ζαγορίσιας πατάτας. οι ικανοποιητικές αποδόσεις καθώς και η πολύ καλή ποιότητά της και τα καλά χαρακτηριστικά κατά το μαγείρεμα. Η εισαγωγή των νέων ποικιλιών ήταν δικαιολογημένη σε μεγάλο βαθμό. Επιπλέον όπως αποδεικνύεται και από μαρτυρίες των μεγαλύτερων σε ηλικία κατοίκων της περιοχής. Χαρακτηριστικό της ποικιλίας ήταν η μεγάλη κονδυλοποίηση που παρουσίαζε. από την φύτευση ως την αποθήκευση. Βέβαια τα τελευταία χρόνια με την εισαγωγή και καλλιέργεια των καινούργιων ποικιλιών. με αποτέλεσμα να αναφέρονται διαφορετικές ποικιλίες με το ίδιο όνομα ή ακόμη και ίδιες ποικιλίες με διαφορετικό όνομα. Δυστυχώς η πολύ καλά προσαρμοσμένη αυτή ποικιλία έχει χαθεί. πέρα από τις σχετικά καλές αποδόσεις που επιτυγχάνονταν στην περιοχή του Ζαγορίου. Από τις παλιές ποικιλίες που καλλιεργήθηκαν για πολλά έτη στην περιοχή του Ζαγορίου σχεδόν όλες έχουν εγκαταλειφθεί. είχαν σαν αποτέλεσμα λόγω της πολυετούς χρήσης ο σπόρος να έχει σχεδόν εκφυλιστεί. όταν υπήρχε έλλειψη γης. Η πατάτα σπάνια καταλάμβανε ποτιστικά εδάφη σε βάρος άλλων καλλιεργειών . όπως αναφέρεται από μαρτυρίες ντόπιων και μεγάλης ηλικίας καλλιεργητών. ήταν και είναι φιλική προς το περιβάλλον και αγγίζει τα όρια μιας βιολογικής καλλιέργειας. κλπ. στραγγερά τα οποία αερίζονται καλά. Συνήθως τα χώματα που προτιμούνται για φύτεμα από τους κατοίκους της περιοχής είναι τα χαλαρά και αρκετά βαθιά. Τα μάτια της κατανέμονται σε όλη την επιφάνεια αλλά δεν είναι βαθουλωτά. ξεχωριστά χαρακτηριστικά κατά το μαγείρεμα και τηγάνισμα. ο τρόπος καλλιέργειας όμως. κυρίως φασόλια. γεγονός που δικαιολογεί τη σταδιακή μείωση των στρεμματικών αποδόσεων. Είναι η ποικιλία που καλλιεργήθηκε περισσότερο. χωρίς υπερβολική υγρασία. αφού αυτά προορίζονταν για την καλλιέργεια απαιτητικότερων καλλιεργειών (φασόλια) Στα χωριά του Ζαγορίου αλλά και στην ευρύτερη περιοχή χρησιμοποιήθηκαν για πολλά χρόνια αρκετές ποικιλίες των οποίων τα χαρακτηριστικά ήταν παρόμοια και με μικρές διαφορές. Απώλεια σημαντική αποτελεί η εξαφάνιση της Ντόπιας Ζαγορίσιας ή Μπαγιώτικης.Λόγω κλιματολογικών συνθηκών και λόγω σύστασης των εδαφών το Ζαγόρι είναι από τα ιδανικότερα και ευνοϊκότερα μέρη για την καλλιέργεια της πατάτας. αφού οι ελλιπείς γνώσεις των ντόπιων για τη σποροπαραγωγή. που είναι ο ίδιος σχεδόν εδώ και δεκαετίες. Αυτά τα εδάφη κάθε χρόνο εμπλουτίζονται με σημαντικές ποσότητες οργανικής ουσίας (κοπρόχωμα).). εξασφαλίζουν ακόμα ξεχωριστά οργανοληπτικά χαρακτηριστικά. καθιστώντας το πολύ παραγωγικό. . από συνθήκες δηλαδή παρόμοιες του Ζαγοριού. ενώ θα μπορούσε να αποτελέσει θαυμάσιο γενετικό υλικό. καθώς και το κλίμα και το έδαφος. Η πατάτα στην περιοχή του Ζαγορίου είναι ανοιξιάτικης φύτευσης και λόγω του μικρού κλήρου πραγματοποιείται πολλές φορές και συγκαλλιέργεια με άλλα φυτά. Με αυτόν τον τρόπο το έδαφος βελτιώνεται και λιπαίνεται οργανικά χωρίς χημικά λιπάσματα ενώ ταυτόχρονα βελτιώνεται και η δομή του. η πατάτα φημιζόταν και για την ξεχωριστή ποιότητα της και τις υψηλές οργανοληπτικές ιδιότητές της (γεύση. Πρόκειται για ποικιλία της οποία η σάρκα ήταν ελαφρώς κόκκινη με κόνδυλο αυγοειδή. Το κυριότερο χαρακτηριστικό της καλλιέργειας της πατάτας στο Ζαγόρι όπως θα φανεί και από την περιγραφή της καλλιεργητικής τεχνικής που ακολουθεί. αφού αυτή προέρχεται από τα μεγάλα υψόμετρα των Άνδεων.

Οι βλαστοί και οι κόνδυλοι είναι μετρίως ανθεκτικοί στον περονόσπορο. «Ρίχνει» τους κονδύλους αρκετά νωρίς επειδή δεν διατηρεί το φύλλωμά της για μεγάλο διάστημα και έτσι η στρεμματική παραγωγή είναι μεγάλη. Η ανθοφορία είναι μικρή και τα φυτά της ποικιλίας αυτής είναι πολύ υψηλά. Το φλούδι έχει χρώμα κίτρινο. ελλειπτικοί. οι οποίες πρέπει να είναι μικρού έως μέσου βιολογικού κύκλου. με χονδρούς βλαστούς. ενώ και η ποιότητά της ήταν χαμηλότερη. Το φλούδι έχει χρώμα σταχτοπράσινο. Φυτεύοντας αυτήν την εποχή. με φανερά πυκνά φακίδια. Οι κόνδυλοι είναι στρογγυλοί και αυγοειδείς και με σάρκα ασπροκίτρινη. η οποία έδινε ικανοποιητικές αποδόσεις.σφαιρικοί και αρκετά κανονικοί. Είναι όψιμη ποικιλία με μεγάλη στρεμματική απόδοση. επιλέγονταν κυρίως πατατόσπορος μέσου ή μεγάλου διαμετρήματος και ελάχιστες φορές μικρού διαμετρήματος. ενώ τα άνθη έχουν χρώμα μενεξελί.Σύμφωνα με τις περιγραφές φαίνεται ότι καλλιεργήθηκαν και οι παρακάτω ποικιλίες: Ποικιλία λλα : Ήταν ποικιλία μέσης οψιμότητας. ανοιχτοπράσινο. Νεώτερες ποικιλίες που καλλιεργήθηκαν και καλλιεργούνται είναι οι : Κένεμπεκ. υπάρχει όμως ο περιορισμός στην επιλογή των ποικιλιών. Ποικιλία Μπάνερ : Οι κόνδυλοι είναι στρογγυλοί. To τεμάχισμα του σπόρου βρίσκει εφαρμογή τα τελευταία χρόνια σε όλο και περισσότερα νοικοκυριά (εξαιτίας του μεγάλου κόστους προμήθειας) και κατά . οι οποίοι μπορούν να κάνουν ζημιά. ενώ τα μάτια είναι ελαφρώς βαθουλωτά τα οποία κατανέμονται στον κόνδυλο ακανόνιστα σε όλη την επιφάνεια του. Τα μάτια είναι λίγα τα οποία παρουσιάζονται στην κορυφή του κονδύλου. Δίνει μεγάλα φυτά τα οποία απλώνουν όρθια. ενώ τα μάτια είναι μετρίως ανάβαθα και σχετικά βαθύτερα στην κορυφή του κονδύλου. Είναι ποικιλία με άσπρη σάρκα και άνθη και δίνει φύτρα κοκκινωπά. μέτριου πάχους με φλούδι λείο. Είναι ποικιλία η οποία παρουσίαζε αρκετά προβλήματα με τον περονόσπορο. είναι ανάβαθα και έχουν το ίδιο χρώμα με το φλούδι. Έτσι στην χωριά του Ζαγορίου προτιμάται από τους καλλιεργητές μεγάλος πατατόσπορος ο οποίος είτε φυτεύεται ολόκληρος (μεσαίου μεγέθους κόνδυλοι) είτε πολλές φορές τεμαχίζεται σε δύο κομμάτια (μεγάλοι κόνδυλοι). Ποικιλία Σεμπάγκο :Οι κόνδυλοι σε αυτή την ποικιλία είναι μεγάλοι. Η καλλιέργεια στο Ζαγόρι αρχίζει με τη φύτευση που γίνονταν από τις αρχές Μαρτίου έως και τέλους Απριλίου ενώ σε καλλιέργειες με μεγαλύτερο υψόμετρο μπορεί να λάβει χώρα ακόμη και αρχές Μαΐου. ενώ παρουσιάζει πάρα πολύ καλή μαγειρική αξία. Αντίθετα σε σπόρο μικρού διαμετρήματος πολλά μάτια μπορεί να μην ξαναφυτρώσουν και να μην βλαστήσουν από έλλειψη τροφής. ενώ σε σχέση με τις άλλες ποικιλίες της περιοχής παρουσίαζε πιο έντονα το φαινόμενο του εκφυλισμού. γιατί στην περιοχή εξαιτίας των όψιμων παγετών ή ακόμη και των πολλών βροχοπτώσεων ο μεγάλος πατατόσπορος αντέχει σε αυτές τις συνθήκες και θα δώσει υγιή γερά φύτρα. Η σάρκα είναι άσπρη. Μαρφόνα και η Γιάρλα. ενώ ακόμη και σε περιπτώσεις παγετού ο κόνδυλος θα ξαναδώσει νέα φύτρα και τα φυτά θα συνέλθουν ξανά. Σπούντα. τα φύτρα έντονα πρασινωπά. Για τους παραπάνω λόγους η ποικιλία εγκαταλείφθηκε σχετικά νωρίς. Η συγκομιδή της ανοιξιάτικης αυτής πατάτας σε πατάτες βιολογικού κύκλου 80 -110 ημερών αρχίζει από τα μέσα Ιουλίου και διαρκεί πολλές φορές έως και μέσα Οκτωβρίου. Συνήθως ο σπόρος προέρχονταν από την παλιά καλλιέργεια. αποφεύγονται οι όψιμοι παγετοί. οι οποίες οφειλόταν στην μεγάλη προσαρμοστικότητα που παρουσίαζε σε διαφορετικές εδαφοκλιματολογικές συνθήκες.

Το πλεονέκτημα των κοντών δυνατών φύτρων στο χωράφι είναι ότι θα δώσουν φυτά με ομοιόμορφο και γρήγορο φύτρωμα. Στα χωριά του Ζαγορίου επειδή η καλλιέργεια είναι κηπευτική και συνολικά χρησιμοποιούνται μικρές ποσότητες πατατόσπορου (250-300 κιλά/στρέμμα με μέσο όρο καλλιέργειας/εκμετάλλευση 1 έως 2 στρέμματα). πρέπει ο σπόρος κατά το φύτεμα να έχει προβλαστήσει σωστά. ενώ το υπόλοιπο κομμάτι του κονδύλου δεν χρησιμοποιείται για φύτευση. αρκεί να μην χαλάνε τα μάτια. πρέπει κατά το τεμάχισμα να κόβουμε κατά μάκρος από την κορυφή προς την βάση. Επίσης ποτέ δεν πρέπει να πετάμε το άλλο μισό του κονδύλου με τα λιγότερα μάτια γιατί και σε αυτά τα μάτια με το τεμάχισμα σπάει ο λήθαργος και δίνουν ζωηρά φύτρα. τα οποία μελλοντικά θα είναι οι βλαστοί του φυτού. και τα τελάρα τοποθετούνται σε φωτεινό και δροσερό μέρος. με αποτέλεσμα εάν υπάρχουν κάποιοι μολυσμένοι και ιωμένοι κόνδυλοι. το άπλωμα του σπόρου γίνεται σε τελάρα 2 ή 3 σειρών και επιτυγχάνεται καλή προβλάστηση χωρίς αλλαγή θέσεων στα τελάρα. . Γι αυτό συνιστάται να γίνεται απολύμανση του μαχαιριού κάθε φορά που τεμαχίζεται ο κόνδυλος. Επίσης εάν δεν υπάρχει αρκετή υγρασία πρέπει να διαβρέχονται ελαφρά με νερό. Επίσης μία άλλη σημαντική εργασία που πρέπει να γίνει στην αποθήκη. Ποτέ δεν πρέπει να φυτεύεται κόνδυλος του οποίου τα φύτρα είναι λεπτά. χοντρά πρασινωπά φύτρα και αρκετά σε αριθμό. σε οποιαδήποτε ποικιλία λαμβάνει χώρα συνήθως προς οποιαδήποτε κατεύθυνση του κονδύλου. δηλαδή να έχει πετάξει γερά. καθώς και κονδύλων ξένων ποικιλιών · Γρηγορότερο φύτρωμα κατά 15 τουλάχιστον ημερών · Κανονικό και ομοιόμορφο φύτρωμα χωρίς κενά · Αύξηση της παραγωγής από 10-30 %. Συνοπτικά τα πλεονεκτήματα από την προβλάστηση του σπόρου είναι τα κάτωθι: · Απομάκρυνση κακών και ακατάλληλων κονδύλων. ενώ κατά την τοποθέτηση του σπόρου στα τελάρα και κατά την αλλαγή αυτών.την διαδικασία γίνονται συνήθως τα παρακάτω σφάλματα : · To τεμάχισμα. Ο σπόρος που θα φυτευτεί στις αρχές του Φεβρουαρίου τοποθετείται σε ξύλινα τελάρα σε στρώμα 15-20 εκατοστών ώστε να αερίζονται καλά όλοι οι κόνδυλοι. Η προβλάστηση του πατατόσπορου είναι αρκετά γνωστή στους καλλιεργητές του Ζαγορίου και στην πράξη εφαρμόζεται από πολλούς καλλιεργητές και είναι αρκετά απλή διαδικασία. άσπρα και μακριά. Τα τελάρα αρκετά συχνά πρέπει να αλλάζουν θέσεις και τα σκοτεινότερα να τοποθετούνται σε φωτεινότερο σημείο. Με αυτόν τον τρόπο στο φύτεμα έχουμε μόνο τους υγιείς και καλά προβλαστημένους κονδύλους. βυθίζοντάς το σε απολυμαντικό διάλυμα τα οποία κυκλοφορούν στο εμπόριο. κοντά. Για να έχουμε επιτυχές και γρήγορο φύτρωμα στο χωράφι. ώστε κάθε κομμάτι να έχει την μισή κορυφή και να μοιράζονται τα ζωηρά μάτια. Αυτή η τεχνική δεν είναι σωστή γιατί ο κόνδυλος επειδή φέρει οφθαλμούς σε όλη την επιφάνεια του έστω και κοιμώμενους και το σύνολο των δυνατών οφθαλμών βρίσκονται στην κορυφή του κονδύλου. · Συνήθως το τεμάχισμα γίνεται με απλό μαχαίρι χωρίς καμία απολύμανση. πρέπει να αφαιρούνται όλοι οι κόνδυλοι που φαίνονται προβληματικοί. οι οποίοι θα έχουν επιτυχή φύτρωμα. ενώ πολλές φορές κόβεται μόνο η κορυφή στην οποία βρίσκεται το μεγαλύτερο μέρος των ματιών. χωρίς κενά στο χωράφι. είναι η προβλάστηση και ο συχνός καθαρισμός του πατατόσπορου. να μεταδίδονται τα μολύσματα και κυρίως οι ιώσεις και στους υπόλοιπους κονδύλους. το οποίο όμως πρέπει να μη το κτυπά απευθείας ο ήλιος. Τα τελάρα αυτά έχουν συνήθως χωρητικότητα 8-10 κιλά πατάτες και τοποθετούνται το ένα πάνω στο άλλο έως και 15 τελάρα.

το έδαφος καλλιεργείται από τους αγρότες με την τσάπα (συνήθως μία ή δύο τσαπιές) ή ακόμη και με το πατόφτυαρο (πατητό). παρουσιάζουν όμως το μειονέκτημα πως η κοπριά ενεργεί σε πολύ περιορισμένη έκταση. καθώς και τον περιορισμό της υψηλής υπεδάφιας υγρασίας όταν αυτή υπάρχει και η οποία μπορεί να σαπίσει τον κόνδυλο μέχρι να φυτρώσει. εφόσον δεν είναι καλά χωνεμένη. Αυτό έχει το πλεονέκτημα της άμεσης και πλούσιας λίπανσης του φυτού. αντικαθιστά επάξια τα χημικά λιπάσματα στην τροφοδότηση των απαραίτητων θρεπτικών στοιχείων. το έδαφος ψιλοχωματίζεται ενώ συγχρόνως καθαρίζεται από μικρές πέτρες. γιατί από αυτό εξαρτάται η επιτυχία της καλλιέργειας για επίτευξη μεγάλων αποδόσεων. Οι τρόποι αυτοί λίπανσης πετυχαίνουν οικονομία κοπριάς. Η ενσωμάτωση της κοπριάς γίνεται μετά το τσάπισμα ή όργωμα του χωραφιού σε μικρές ποσότητες μέσα στις φωλιές όπου τοποθετείται ο σπόρος. Συνήθως το βάθος του τσαπίσματος κυμαίνεται μεταξύ 25-30 εκατ. Προετοιμασία του χωραφιού: Συνήθως στα χωριά του Ζαγορίου. τοποθετούν δε την πατάτα στην μέση χωρίς άμεση επαφή μαζί της. Έχει όμως τον κίνδυνο να προκαλέσει τοξικότητα στα φύτρα του σπόρου. Για να καλυφθούν οι ανάγκες στα απαιτούμενα θρεπτικά συστατικά χρησιμοποιείται κυρίως κοπριά. Καλύτερος τρόπος είναι να ανακατεύεται καλά η κοπριά με το χώμα του λάκκου με τσάπισμα και στο μίγμα αυτό επάνω να τοποθετείται η πατάτα. Η κοπριά περιέχει όλα τα θρεπτικά στοιχεία σε μικρότερες ποσότητες από τα χημικά λιπάσματα. Με τα εργαλεία αυτά φθάνουν σε αρκετό βάθος. επειδή η καλλιέργεια της πατάτας είναι κηπευτική και σπάνια εντατική μεγάλης καλλιέργειας. ενώ οι ρίζες της πατάτας εκτείνονται σε πολύ μεγαλύτερο βάθος και επιφάνεια. από τα αγριόχορτα κλπ.Λίπανση της πατάτας: Στην καλλιέργεια της πατάτας στην περιοχή του Ζαγορίου σπάνια χρησιμοποιούνται χημικά λιπάσματα και ο κυριότερος λόγος είναι η κατανάλωση του προϊόντος από τα ίδια τα μέλη της οικογένειας. να βελτιώνει την μηχανική του σύσταση και την δομή του. συνηθίζουν να σκορπίζουν την κοπριά γύρω και προς το βάθος του λάκκου. να αυξάνει την δραστηριότητα των μικροοργανισμών του εδάφους με όλα τα θετικά επακόλουθα. στην μέση του λάκκου. κατά το τσάπισμα να ενσωματώνεται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο σε όλη την έκταση και σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο βάθος. Επίσης στο καθαρισμό του χωραφιού σε αυτό το στάδιο πρέπει να αφαιρούνται όπου υπάρχει η αγριάδα. Άλλοι καλλιεργητές στα Ζαγόρια. οι σβώλοι όπου υπάρχουν σπάζονται καλά. προτείνεται η κοπριά να απλώνεται σε όλη την επιφάνεια της έκτασης. Η κοπριά ανέκαθεν αποτελούσε και αποτελεί για την περιοχή. στην βάση του. Για να μετριαστούν αυτά τα μειονεκτήματα του τρόπου λίπανσης. Επιπλέον βελτιώνει πολλές φυσικοχημικές παραμέτρους στο έδαφος. τρυπάει τους κονδύλους και τους αχρηστεύει. Πρέπει να δίνεται μεγάλη προσοχή στο ψιλοχωμάτισμα . την βασική και σχεδόν μοναδική λίπανση στην κηπευτική καλλιέργεια της πατάτας στα χωριά του Ζαγορίου. επειδή όμως η κοπριά πέφτει στο χωράφι σε μεγάλες ποσότητες. φυτικά και ριζικά υπολείμματα προηγούμενων καλλιεργειών. να αφήνεται για μεγάλο διάστημα να χωνέψει καλά και μετά. γιατί εκτός των άλλων προβλημάτων που δημιουργεί. Το φύτεμα της πατάτας : . όπως την ιδιότητα να συγκρατεί περισσότερο νερό και υγρασία.

ενώ πολλές φορές είναι και επιζήμιο. με αποτέλεσμα να καταστρέφονται από σαπίσματα. αλλά από παρατηρήσεις που έγιναν διαπίστωσαν ότι τα φύτρα βγαίνουν στην επιφάνεια νωρίτερα όταν ο κόνδυλος τοποθετείται με τα μάτια επάνω. ούτε και συστηματικό πότισμα. Όταν πραγματοποιείται το φύτεμα. όσο και στην ποτιστική καλλιέργεια πρέπει να βρίσκεται στο ρώγο του. γιατί μία θερμοκρασία πολύ χαμηλή κάνει ευαίσθητο τον κόνδυλο σε διάφορους βλαβερούς οργανισμούς (κυρίως βακτήρια). το είδος της καλλιέργειας. · Αποφυγή όψιμων παγετών. σύστημα που εκτός από τους καλλιεργητές μεγάλων εκτάσεων. Το εύρος αυτού του διαστήματος είναι αρκετά μεγάλο και καθορίζεται από τους παρακάτω παράγοντες: · Αρκετή θερμοκρασία εδάφους. Σε κάθε λάκκο (φωλιά) ο καλλιεργητής τοποθετεί μία ολόκληρη ή τεμαχισμένη πατάτα και στην συνέχεια σκεπάζεται ο σπόρος με χώμα. Κατά το φύτεμα το χωράφι. Για να ξεπεραστούν τα προβλήματα αυτά. ενώ πολλές φορές παρατηρείται το φαινόμενο αντί τα φύτρα να φυτρώσουν και να αναπτυχθούν κανονικά. Το φύτρωμα λαμβάνει χώρα όταν η θερμοκρασία του εδάφους είναι αρκετά υψηλή. λάκκους μικρούς (πλάτους 20-30 πόντους) και στο βάθος που θέλουμε να γίνει η φύτευση. Το φύλλωμα της πατάτας δεν αντέχει σε θερμοκρασίες παγετού. Αποστάσεις & πυκνότητα φύτευσης : Η εκλογή της κατάλληλης απόστασης στο φύτεμα συντελεί τόσο στην αύξηση της παραγωγής. καθυστερείται σημαντικά η κονδυλοποίηση και συνεπώς η απόδοση του χωραφιού. Στο ετοιμασμένο χωράφι ανοίγουμε με την τσάπα σε γραμμές που απέχουν την καθορισθείσα απόσταση ή και με το μάτι απλώς χωρίς χάραξη γραμμών. εκ των οποίων οι σημαντικότεροι είναι το μέγεθος του σπόρου. να πετούν μικρά εξογκώματα (μικρές δευτερογενείς πατατίτσες) από τα αποθέματα του μητρικού κονδύλου. Επίσης η πατάτα φυτεύεται με το χέρι. Τρόπος φύτευσης : Στην περιοχή του Ζαγορίου παλαιότερα τοποθετούσαν τον κόνδυλο με τα μάτια προς τα κάτω. ή ανακατεύεται εκ των προτέρων η κοπριά με το χώμα σε όλη την έκταση και μετά ανοίγονται οι λάκκοι. Στην μικρή κηπευτική καλλιέργεια η πατάτα φυτεύεται όπως αναφέραμε με την τσάπα ή με το πατόφτυαρο. γιατί η αποτυχία στο φύτρωμα είναι δεδομένη. το είδος του εδάφους κλπ. τα οποία δεν πρόκειται ποτέ να δώσουν βλαστούς. Το παραπάνω σύστημα φύτευσης έχει το πλεονέκτημα ότι ο κόνδυλος αξιοποιεί καλύτερα τον χώρο. όσο και στην βελτίωση της ποιότητας της. η εποχή φύτευσης. ενώ σε πολύ ξερό έδαφος ο σπόρος μπορεί να μαραθεί ή να καεί. ώστε το χώμα να μην είναι πολύ ζεστό. Επίσης η υπερβολική υγρασία είναι επικίνδυνη γιατί οι περισσότεροι κόνδυλοι σαπίζουν. Συνήθως όπως αναφέραμε στο στάδιο της λίπανσης. προτιμούνται οι πρωινές ώρες.Χρόνος φυτεύσης: Σε προηγούμενη παράγραφο αναφέρθηκε το χρονικό διάστημα στο οποίο λαμβάνει χώρα το φύτεμα του πατατόσπορου στην περιοχή του Ζαγορίου. Μικρή υγρασία εδάφους βοηθά το καλό φύτρωμα. προτείνεται να εφαρμόζεται το φύτεμα σε σαμάρια (αναχώματα). οι λάκκοι λιπαίνονται ο καθένας χωριστά. όμως δεν μπορεί να γίνει εύκολο σκάλισμα. · Υγρασίας εδάφους. Η κατάλληλη απόσταση φυτεύσεως εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Τώρα σχεδόν όλοι οι καλλιεργητές τοποθετούν τον σπόρο με τα μάτια επάνω και όταν τεμαχίζεται ο κόνδυλος τοποθετείται με την τομή προς τα κάτω. η ποικιλία. Ποτέ δεν πρέπει λοιπόν να φυτεύουμε σε υγρό (βαρικό) χωράφι. τόσο στην ξηρική. ενώ ταυτόχρονα απομακρύνονται με αυτόν τον τρόπο οι ακατάλληλοι κόνδυλοι . αν και οι καμένες από την παγωνιά κορυφές γρήγορα αντικαθίστανται από νέα βλάστηση. έχει ήδη αρχίσει να . Δεν έχει νόημα να φυτεύουμε σε χωράφι που δεν έχει ζεσταθεί αρκετά.

Στην περιοχή του Ζαγορίου όλοι ξέρουν ότι το σκάλισμα είναι μεν αναγκαίο. στο πλάι της μιας πλευράς. Πρώτα χωρίζεται το χωράφι σε βραγιές (πολλές μικρές κανονικές περιοχές που ακολουθούν την ομαλή κλίση του χωραφιού. ενώ οι σχηματιζόμενοι κόνδυλοι έχουν καλύτερη ανάπτυξη αφού έχουν διαθέσιμο περισσότερο αφράτο χώμα. αερίζεται. τις περισσότερες φορές δημιουργείται σκληρή κρούστα. αλλά πάντα πρέπει να γίνεται όταν το χωράφι βρίσκεται στον ρώγο του και ιδίως σε χωράφια όπου υπάρχει ο κίνδυνος βγάζοντας μεγάλους σβώλους χώματος να ζημιώνονται οι ρίζες των φυτών. Οι πατάτες φυτεύονται πάνω στα σαμάρια. Με αυτόν τον τρόπο αξιοποιείται άριστα το νερό άρδευσης και με οικονομία. τα οποία απέχουν μεταξύ τους 70-80 εκατ. . Επίσης το νερό του ποτίσματος δεν ταρατσώνει το χώμα. καθώς επίσης και το σκάλισμα. Με τον τρόπο αυτό διατηρούμε το χώμα αφράτο. την οποία πρέπει να σπάσουμε με ελαφρό τσάπισμα. ενώ στις γραμμές φύτευσης διαμορφώνονται τα αναχώματα (σαμάρια). προχωρεί μέσα στην βραγιά ανάμεσα στα σαμάρια κάνοντας συνεχώς ελικοειδώς γυρίσματα. Οι ρίζες των φυτών ζημιώνονται και όταν το σκάλισμα γίνει καθυστερημένα και έχουν αναπτυχθεί καλά οι στόλωνες των φυτών. ενώ διατηρεί και το χώμα στα σαμάρια αφράτο. χωρίς να ακουμπούν σε αυτή.υιοθετείται και από μικροκαλλιεργητές στην περιοχή. αποφεύγουμε το σάπισμα και τον διευκολύνουμε να φυτρώσει Σκάλισμα. διευκολύνεται το πότισμα μέσω των αυλακιών. Στο παραπάνω σύστημα. όταν το σκάλισμα δεν πραγματοποιηθεί εγκαίρως. Το μοναδικό μειονέκτημα είναι ότι η δυσκολία και η σχολαστικότητα που απαιτείται κατά την διαμόρφωση των ελικοειδών σαμαριών. τα σκαλίζουμε με ξηρό καιρό και καλά στεγνωμένο χωράφι και όχι υγρό. Ετσι μέσα σε μια τέτοια βραγιά σχηματίζονται 2 σειρές σαμάρια. όπου το καθένα αρχίζει από την μία πλευρά της βραγιάς και καταλήγει σε κάποια απόσταση πριν φτάσει στην απέναντι πλευρά. Κατά το πότισμα το νερό μπαίνοντας από τον ποτιστή. οι οποίες είναι χωρισμένες μεταξύ τους) και κατόπιν πάνω σε κάθε βραγιά σχηματίζονται κατά πλάτος τα σαμάρια. Στην συνέχεια σκεπάζεται με την τσάπα με χώμα το οποίο βρίσκεται μεταξύ των 2 γραμμών φύτευσης και με αυτόν τον τρόπο διαμορφώνεται νέο αυλάκι μεταξύ των 2 γραμμών. στο ήδη προετοιμασμένο χωράφι ανοίγονται ανάβαθα αυλάκια σε όλο το μήκος του χωραφιού και κατά την διεύθυνση της πιο μικρής κλίσεως του. Καλλιεργητικές φροντίδες μετά το φύτεμα. Σε βαριά εδάφη. ορισμένου μήκους και πλάτους. αμέσως μόλις το χωράφι έλθει στον ρώγο του. Με το σύστημα αυτό της φύτευσης σε σαμάρια. και βάθους μικρότερο από ότι θέλουμε να φυτευτεί ο σπόρος. το οποίο θα είναι μελλοντικά το αυλάκι του νερού ποτίσματος.: Όταν τα φυτά φθάσουν σε ύψος 10-15 εκατ. Από μερικούς εφαρμόζεται το σύστημα φύτευσης με τριβάδια. υπάρχει ο κίνδυνος να σκληρύνει πολύ το χώμα σε σημείο που να μην μπορεί να γίνει σκάλισμα. Το σύστημα αυτό είναι κάτι ενδιάμεσο των παραπάνω συστημάτων και είναι κατάλληλο για εφαρμογή σε κηπευτικές καλλιέργειες. Μέσα σε αυτά τα αυλάκια τοποθετείται ο πατατόσπορος στις αποστάσεις που θέλουμε επί της γραμμής.: Αυτές είναι βαρύνουσας σημασίας για την περαιτέρω ανάπτυξη των φυτών και γίνονται από όλους τους καλλιεργητές. Σπάσιμο κρούστας: Αν αμέσως μετά το φύτεμα βρέξει. Το επόμενο σαμάρι αρχίζει από την απέναντι πλευρά εκείνης που άρχισε το προηγούμενο και φθάνει και αυτό σε κάποια απόσταση προς τον τοίχο της αντίθετης πλευράς. Τέλος προστατεύει τους κονδύλους από το πρασίνισμα (από τον ήλιο) και τα εγκαύματα.

αλτερνάρια. χρησιμοποιούν ελάχιστα και όσο πιο ακίνδυνα φάρμακα υπάρχουν (κυρίως διάφορα σκευάσματα του χαλκού. Με τα χειροκίνητα εργαλεία πάντα επιτυγχάνεται καλύτερο σκάλισμα επειδή γίνεται προσεκτικά. χρησιμοποιώντας σκαλιστήρι ή τσαπάκι. ενώ σε ορισμένες μεγάλες προσβολές από έντομα . γύρω στην βάση των φυτών. δηλ. και σε έδαφος αρκετά στεγνωμένο. Παράχωμα : Μετά το πρώτο σκάλισμα ή ταυτόχρονα με το δεύτερο οι κάτοικοι της περιοχής κάνουν και το παράχωμα των φυτών. σκέπασμα της πατάτας. με το χέρι. πρέπει να γίνεται ελαφρό παράχωμα. Με την τσάπα μαζεύουν λίγο χώμα από τους ενδιάμεσους χώρους μεταξύ των φυτών και κυρίως από τους τοίχους των αυλακιών. Με τα σκαλίσματα τα φυτά ωφελούνται γιατί α) αφαιρούνται τα ζιζάνια που υπάρχουν στο χωράφι β) σπάζουμε την σκληρή επιφανειακή κρούστα ψιλοχωματίζοντας το χώμα. 2-4 εκατ. γνωρίζουν ότι ευνοείται ο σχηματισμός περισσότερων και πιο πλούσιων ριζών και ριζωμάτων στην βάση του φυτού. Το παράχωμα καλύτερα να γίνεται δύο φορές (το δεύτερο 8-10 ημέρες μετά το πρώτο). Το παράχωμα πρέπει να γίνεται με ξηρό καιρό. κλπ). Κάνοντας το παράχωμα οι κάτοικοι του Ζαγορίου. διασυστηματικά) και σκονίσματα. έχοντας έτσι μεγαλύτερο όγκο χώματος για να αναπτυχθεί και να ριζώσει καλύτερα . σώριασμα. Οι καλλιεργητές του Ζαγορίου επειδή η καλλιέργεια της πατάτας προορίζεται κυρίως για κατανάλωση των μελών της εκμετάλλευσης. Για να έχουμε τα παραπάνω πλεονεκτήματα πρέπει το παράχωμα να γίνεται εγκαίρως. Σε ξηρικές καλλιέργειες δεν συνιστάται να γίνεται παράχωμα. δορυφόρο.Το σκάλισμα γίνεται στις κηπευτικές καλλιέργειες σε βάθος 2-4 εκατ. πρέπει να αρχίσουν προληπτικοί και συστηματικοί ψεκασμοί εναντίων των παρασίτων εντόμων (αφίδες. ειδάλλως μπορεί να προκληθεί ζημιά από την καταστροφή των ριζών και των ριζωμάτων των φυτών. Ψεκασμοί για την καταπολέμηση εχθρών και ασθενειών: H πατάτα είναι ένα από τα λίγα φυτά που προσβάλλονται από τόσους εχθρούς και ασθένειες. Όταν τα φυτά φθάσουν σε πλήρη ανάπτυξη (30’40 εκατοστά) και αρχίσουν να ανθίσουν. Όταν τα φυτά φθάσουν στο ύψος των 10-15 εκατοστών πρέπει να αρχίσουν οι ψεκασμοί για την προφύλαξη του φυτού από τις διάφορες μυκητολογικές ασθένειες (περονόσπορο. μη διασυστηματικά. Αν όμως είναι απαραίτητο να γίνει για τους λόγους που αναφέραμε. για αυτό και η προφύλαξη και καταπολέμηση τους είναι από τις σημαντικότερες καλλιεργητικές φροντίδες στην καλλιέργεια της πατάτας. για να μην πληγωθούν οι μικροί κόνδυλοι που σχηματίζονται κατά το στάδιο αυτό. με κατάλληλα φάρμακα (χαλκούχα. σκεπάζονται καλύτερα οι κόνδυλοι οι κόνδυλοι που σχηματίζονται και με αυτόν τον τρόπο προστατεύονται από τον ήλιο και από το πρασίνισμα (που μπορεί να τους κάνει να φυτρώσουν επί τόπου ιδίως σε ποικιλίες που τους σχηματίζουν κοντά στην επιφάνεια). Σε αυτήν την περίπτωση πρέπει να γίνεται ακόμη πιο προσεκτικά. φθοριμαία κλπ) με επαναλήψεις κάθε 7-10 ημέρες και με τα κατάλληλα φάρμακα που κυκλοφορούν στο εμπόριο. Επίσης σε πολύ υγρά χωράφια διευκολύνεται η απομάκρυνση της εδαφικής υγρασίας που σαπίζει τους κονδύλους. χάνεται περισσότερο η υγρασία του και έτσι γίνεται ανεπαρκής για την ανάπτυξη και την ωρίμανση της πατάτας. οι οποίοι πρέπει να επαναλαμβάνονται επίσης κάθε 7-10 ημέρες ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες. κάμπιες. Πολλές φορές απαιτείται να γίνει και δεύτερο σκάλισμα εξαιτίας των αγριόχορτων που έχουν αναπτυχθεί. γιατί τότε προκαλείται μεγαλύτερος αερισμός του εδάφους. πρέπει να σταματάμε τόσο τα σκαλίσματα όσο και τα παραχώματα . θειάφι. Αμέσως μόλις τα φυτά φθάσουν στο ύψος των 5-10 εκατ. εμποδίζοντας με αυτό τον τρόπο την εξάτμιση και βοηθώντας την διατήρηση της υγρασίας γ) παραχώνεται ελαφρά η βάση των φυτών.

που βρίσκονται οι περισσότερες ρίζες. όσο και για την διαπνοή του φυτού. Χρειάζεται να έχει πάντοτε αρκετή υγρασία για να είναι κρύο και δροσερό το έδαφος. Ειδικά στην ανοιξιάτικη καλλιέργεια όπως είναι αυτή στην περιοχή του Ζαγορίου. Αυτή η υγρασία . παρατηρούν και το χρώμα των φύλλων. Η ποτιστική πατάτα για να δώσει υψηλές αποδόσεις δεν θέλει ακανόνιστα ποτίσματα. να διευκολύνει την απορρόφησή τους από τα φυτά. όταν αυτό έλθει στον ρώγο του. Κατά το φύτεμα δεν απαιτείται νερό. Από την άλλη μεριά. ενώ το φουζάριο προσβάλλει τους κονδύλους επειδή δεν αερίζονται καλά. τότε το χώμα σφίγγει και λασπώνει και η ανάπτυξη των φυτών σταματά. Επίσης εκείνο που ενδιαφέρει όπως ήδη αναφέραμε κατά το πότισμα. Τόσο η ποσότητα των ποτισμάτων. Το πότισμα της πατάτας : Για να αναπτυχθούν καλά τα φυτά της πατάτας πρέπει να υπάρχει στο έδαφος αρκετή υγρασία σε όλη την διάρκεια της βλαστήσεως.χρησιμοποιούν και κάποια σκευάσματα πυρεθρίνης. ενώ όταν ξεραθεί το χώμα και διψάσουν τα φυτά. Μια μεγάλη ποσότητα νερού θα χαθεί στα κατώτερα στρώματα του εδάφους και συγχρόνως παρασύρει ορισμένες θρεπτικές ουσίες οι οποίες χάνονται για το φυτό. ώστε να αυξάνεται η παραγωγή τους. Οι εκάστοτε ψεκασμοί συνήθως εφαρμόζονται με χειροκίνητους ψεκαστήρες πλάτης. όσον αφορά το πότισμα στα διάφορα στάδια της καλλιέργειας. εξαρτώνται από το είδος του εδάφους. ώστε η εδαφική υγρασία να μην γίνει ποτέ ανεπαρκής στο ανώτερο στρώμα του εδάφους. Η τακτική που ακολουθείται από τους κατοίκους του Ζαγορίου σε γενικές γραμμές. Απεναντίας μικρή ποσότητα νερού κατά το πότισμα. όσο και η συχνότητα αυτών. Το νερό άρδευσης χρησιμεύει για να ενισχύσει την διάλυση των θρεπτικών στοιχείων του εδάφους. η ρύθμιση συχνών και με κανονική ποσότητα ποτισμάτων. γιατί αυτό γίνεται με την φυσική υγρασία του εδάφους. όταν γίνονται συχνά και υπερβολικά ποτίσματα. Όταν το χρώμα των φύλλων του φυτού είναι βαθύ πράσινο τα φυτά χρειάζονται νερό. Οι καλλιεργητές του Ζαγορίου πέρα από τον έλεγχο που κάνουν στο έδαφος για να διαπιστώσουν την διαθέσιμη υγρασία. είναι η εξής : To πότισμα λαμβάνει χώρα λίγο πριν τα φυτά διψάσουν. Το χορηγούμενο με το πότισμα νερό πρέπει να εφαρμόζεται σε κανονικές δόσεις και σε τακτά χρονικά διαστήματα και να μην μεσολαβούν μεγάλα διαστήματα ξηρασίας μεταξύ των ποτισμάτων. Και στις δύο περιπτώσεις οι συνθήκες δεν είναι ευνοϊκές για την ανάπτυξη των φυτών. σταματά η ανάπτυξη των κονδύλων . όπου υπάρχουν οι περισσότερες ρίζες του φυτού. Το νερό χρειάζεται τόσο για τον σχηματισμό των βλαστών του φυτού και των κονδύλων τους. να αναπτύσσουν περισσότερο φύλλωμα για να παράγουν περισσότερες τροφές. ότι προτιμούν να επιτύχουν μικρότερη παραγωγή χωρίς χρήση φυτοφαρμάκων παρά μεγάλες αποδόσεις με ευρεία χρήση αυτών. Επίσης είναι αποδεδειγμένο ότι με το ορθολογικό πότισμα η παραγωγή της πατάτας σχεδόν διπλασιάζεται ή και τριπλασιάζεται συγκριτικά με την ξηρική καλλιέργεια. ενώ όταν το χρώμα των φύλλων είναι ανοικτό πράσινο υπάρχουν ακόμη περιθώρια για το πότισμα. τα φυτά μπορούν να παραμείνουν καθυστερημένα και καχεκτικά ή και να ξεραθούν εντελώς μέσα σε λίγες μέρες δυνατής ζέστης και ειδικά κατά τα τελευταία στάδια της ανάπτυξής τους. Με το πότισμα λοιπόν σκοπός είναι να αποκτήσει το έδαφος την κατάλληλη υγρασία στο ανώτερο στρώμα του. το κλίμα και την ποικιλία. Γενικός κανόνας όμως είναι. είναι εκτός από την ορθολογική εφαρμογή του νερού. υγραίνει μόνο την επιφάνεια και αφήνει τις ρίζες χωρίς την απαιτούμενη υγρασία.

Το δεύτερο πότισμα γίνεται πριν το παράχωμα των φυτών. ενώ όταν είναι ανοικτοπράσινο προς το κίτρινο δεν υπάρχει ανάγκη. Τα φυτά δεν πρέπει να διψάσουν καθόλου. έως και την ωρίμανση των κονδύλων. χωρίς αυτό να είναι απαραίτητο.επαρκεί συνήθως μέχρι το φύτρωμα. Αν ύστερα ξαναποτίσουμε θα αρχίσει καινούργια βλάστηση των κονδύλων. Στην συνέχεια μετά το πρώτο πότισμα. Μετά 2-4 ημέρες και όταν το χώμα έλθει στον ρώγο του σκαλίζεται. Όταν είναι βαθύ πράσινο προς το μαύρο πρέπει να ποτίσουμε. Τα ποτίσματα προτιμάται να γίνονται ή τις απογευματινές ώρες ή νωρίς το πρωί. Το πότισμα της πατάτας διαφέρει αναλόγως του τρόπου φυτεύσεως και γίνεται όπως ήδη έχουμε αναφέρει είτε με κατάκλιση στις βραγιές. Επαναλαμβάνονται τα ποτίσματα. περίπου και ακολουθεί ελαφρό σκάλισμα. θα σταματήσει η ανάπτυξή τους και θα ακολουθήσει βιασμένη ωρίμανση. Αν η θερμοκρασία ανεβεί πολύ υψηλά. Αν ξεραθεί το χώμα την στιγμή που έχουν μεγαλώσει οι κόνδυλοι και πλησιάζουν στην ωρίμανση. κιτρινίζουν. Ο καλλιεργητής μπορεί να σφίξει λίγο χώμα στο χέρι του από το βάθος αυτό. αναλόγως της πορείας του καιρού και της κατάστασης του εδάφους. ούτε να διψάσουν τα φυτά. Ποτέ δεν πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη μόνο την κατάσταση της επιφάνειας του εδάφους. Στα πιο ελαφρά χώματα τα ποτίσματα πρέπει να είναι μικρότερα και να επαναλαμβάνονται κάθε 5-6 ημέρες. επαναλαμβάνουμε τα ποτίσματα μέχρι το όριο αντοχής των φυτών στην εδαφική υγρασία. γι’ αυτό τα ποτίσματα πρέπει να είναι συχνότερα και αφθονότερα και αναλόγως των καιρικών συνθηκών κάθε 8-10 ημέρες. οπότε μέχρι την πλήρη ωρίμανση θα χρειαστούν λίγα και ελαφρά ποτίσματα. ζαρώνουν. Πολλές φορές στην περιοχή του Ζαγορίου επειδή κατά την διάρκεια της καλλιέργειας έχουμε πολλές βροχοπτώσεις και δεν χρειάζεται να ποτιστεί η καλλιέργεια μέχρι την ανθοφορία. Όταν αρχίζει ο σχηματισμός των κονδύλων (αρχή ανθοφορίας). Αυτό συνήθως γίνεται πρώτα . μετά από κάθε πότισμα κάνουμε ελαφρύ σκάλισμα για να σπάσει η σχηματιζόμενη κρούστα. Αν όμως το χώμα ξεραθεί πριν το φύτρωμα (σπάνια περίπτωση). το έδαφος δεν πρέπει πια να ξεραθεί. για να επιτρέπουν στο νερό να φθάσει μέχρι τις ρίζες. Τρόπος ποτίσματος. γιατί περίσσια υγρασία στην περιοχή των κονδύλων είναι παράγοντας για εξάπλωση ασθενειών. σε βάθος 15 εκατ. Τα αυλάκια πρέπει να γίνονται βαθιά. κάτω από τους κονδύλους. Ο μόνος τρόπος για να εξακριβώσει ο καλλιεργητής την αποδοτικότητα του ποτίσματος είναι να σκάψει στο έδαφος με την τσάπα. χρειάζεται πολύ προσοχή στα ποτίσματα. ξηραίνονται και πέφτουν τα φύλλα. το οποίο πρέπει να σχηματίζει μπάλα που να διατηρεί το σχήμα της ξεσφίγγοντας το χέρι και να παραμένει το χώμα ελαφρά υγρό. όταν τα φυτά έχουν ύψος 25 εκατ. Η πατάτα είναι προτιμότερο να ποτίζεται με αυλάκια παρά με κατάκλιση. Οταν αυτό είναι δυνατό. τότε πρέπει να ποτίσουμε. γιατί μπορεί να ξεγελαστούμε. Ποτέ δεν πρέπει να ποτίζουμε το μεσημέρι με ήλιο ή όταν έχουμε δυνατό αέρα. Ειδάλλως το πρώτο πότισμα γίνεται μετά το φύτρωμα και όταν οι βλαστοί έχουν ύψος 10-15 εκατοστών. κάτω από τον πατατόσπορο. σχηματισμός πατατών από τα μάτια των εντός του χώματος κονδύλων. Το χρώμα του φυλλώματος καθορίζει όπως ήδη αναφέραμε την στιγμή που πρέπει να ποτίσουμε. γιατί σχεδόν πάντα στην περιοχή του Ζαγορίου έχουμε κάποια βροχόπτωση μεταξύ φυτέματος και φυτρώματος. οπότε τα φύλλα και οι βλαστοί μαραίνονται. η οποία θα εκδηλωθεί σαν σκασίματα. Συγκομιδή της πατάτας : Η συγκομιδή της πατάτας γίνεται όταν οι κόνδυλοι ωριμάσουν εντελώς. είτε με κανάλιασμα του νερού στο φύτεμα σε αυλάκια κατά σαμάρια. εσωτερικό μαύρισμα της σάρκας και πέταγμα βλαστών από αυτούς.

το έδαφος κόβεται σε πιο στενές λουρίδες. Εάν η πατάτα δεν αποθηκευτεί σωστά και κάτω από κατάλληλες συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας.στα φύλλα και στους πλάγιους βλαστούς. την αξίνα και το πατόφτυαρο. πολλές φορές μεγαλύτερες και από αυτές που μπορούν να προξενήσουν στο χωράφι οι διάφορες ασθένειες και εχθροί. να στεγνώνουν γρήγορα για να αποθηκευτούν και να διατηρηθούν καλύτερα. όπως γίνεται από τους περισσότερους καλλιεργητές στην περιοχή του Ζαγορίου. και η φλούδα του κονδύλου γίνεται σκληρότερη . στο βάθος που βρίσκονται οι κόνδυλοι και με 1-2 κτυπήματα αναποδογυρίζουν το χώμα. οι κόνδυλοι αποσπώνται εύκολα από τα ριζώματα. Η πατάτα έχει και άλλο περιθώριο να μείνει μέσα στο χώμα (1-2 μήνες). Η συγκομιδή γίνεται με ξηρό καιρό και όχι βροχερό. Πολλές φορές οι καλλιεργητές επειδή πρόκειται για δική τους κατανάλωση τις βγάζουν από λίγες κάθε φορά μέχρι να πιάσουν τα πρώτα κρύα. Επίσης η συλλογή και η τοποθέτησης της πατάτας στα μεταφορικά μέσα πρέπει να γίνεται με προσοχή για να μην πληγώνονται οι κόνδυλοι. Οι καλλιεργητές της περιοχής αφήνουν την πατάτα αφού μαραθούν εντελώς τα φύλλα και οι βλαστοί των φυτών. γιατί ο κόνδυλος της πατάτας είναι ζωντανός οργανισμός που . Στις μικρές κηπευτικές καλλιέργειες οι καλλιεργητές σκάβουν βαθιά με την τσάπα. έχει χρώμα ώριμης πατάτας και δεν ξεφλουδίζεται τρίβοντας με το χέρι. γι’ αυτό και προτιμάται σε περισσότερο βαριά εδάφη. μπορεί όμως το εργαλείο να μπαίνει βαθύτερα στο χώμα.. πρέπει όμως να είναι καλά σκεπασμένη για να μην πρασινίσει και να μην προσβληθεί από την φθοριμαία. Στον πάτο των κοφινιών βάζουν κάποιο γέμισμα (άχυρο) για να μην κτυπούν οι πρώτοι κόνδυλοι που θα πέσουν μέσα. Προτιμότερο είναι να χρησιμοποιούνται μικρά καλάθια ή καφάσια και όχι δίχτυα. Σε μερικές ποικιλίες που η κονδυλοποίηση γίνεται κοντά στην βάση του φυτού με αποτέλεσμα οι παραγόμενοι κόνδυλοι να βρίσκονται επίσης κοντά ο ένας στον άλλο. Συνιστάται να χρησιμοποιείται το πατόφτυαρο γιατί χώνεται στο έδαφος με την πίεση του ποδιού βαθιά στην βάση του φυτού. Και στις δύο περιπτώσεις όσο προσοχή και να δώσει ο καλλιεργητής. Στην συνέχεια διαλέγονται από τις γυναίκες οι μικρές και οι κομμένες σε χωριστούς σωρούς. κόβονται και πληγώνονται αρκετές πατάτες. το ξερίζωμα γίνεται καλύτερα. ώστε κατά την ξήρανση των συγκομιζομένων κονδύλων. ενώ παραμένει χλωρός για αρκετό διάστημα ακόμη ο κύριος βλαστός και πιθανόν τα φύλλα της κορυφής. άλλες 10-15 ημέρες μέσα στο χώμα μέχρι να συμπληρωθεί πλήρως η ωρίμανση των κονδύλων και μετά την εξάγουν. οι οποίες ρίχνονται από κοντά και όχι από ψηλά. αντέχει περισσότερο. κατόπιν με τίναγμα προς τα πίσω και πάνω αναποδογυρίζεται το χώμα μπροστά και βγαίνουν οι πατάτες στην επιφάνεια. Αποθήκευση και διατήρηση της πατάτας. Επίσης είναι βέβαιο πως η διατήρηση της πατάτας δεν μπορεί να γίνει πρόχειρα. Η εξαγωγή στην περιοχή του Ζαγορίου γίνεται με την τσάπα. Μετά το ξερίζωμα οι πατάτες αφήνονται μερικές ώρες στο χωράφι για να στεγνώσουν. ρίχνοντάς το προς τα πίσω. τις καθαρίζουν πρόχειρα από το χώμα. είναι σίγουρο ότι ο καλλιεργητής θα πάθει μεγάλες ζημιές. Αν ο ήλιος είναι δυνατός οι πατάτες μεταφέρονται το συντομότερο σε σκιερό μέρος για να στεγνώσουν. Το πότισμα πρέπει να σταματά το αργότερο μία εβδομάδα προηγουμένως. Κατά την πλήρη ωρίμανση. ενώ το έδαφος πρέπει επίσης να είναι ξηρό και όχι υγρό. Με αυτόν τον τρόπο έχουμε πολύ λιγότερη καταστροφή των κονδύλων κατά την εξαγωγή. Η συγκομιδή πρέπει να γίνεται με σχολαστικότητα για να μην αφήνονται πατάτες μέσα στο χώμα. Όταν χρησιμοποιείται αξίνα.

η μεταφορά στην αποθήκη γίνεται απ’ ευθείας από το χωράφι αφού πρώτα στεγνώσουν πολύ καλά. γιατί η πατάτα μόλις σπάσει ο λήθαργος (2-3 μήνες από την ωρίμανση του κονδύλου. Τα κατώγια που χρησιμοποιούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα για την αποθήκευση της πατάτας. χωρίζονται οι πατάτες σε χονδρές. Κατά την μεταφορά από το χωράφι στο υπόστεγο γίνεται ένα πρώτο ξεκαθάρισμα και απομακρύνονται οι σάπιες και πληγωμένες πατάτες. για να αερίζονται καλά και να μην σαπίσουν. αλλά ούτε και να ανεβαίνει πάνω από τους 7-8 οC . αναλόγως της ποικιλίας). Οι σωροί πρέπει να είναι μικροί και να έχουν κάποιο περιθώριο από τους τοίχους. Όταν το χώμα είναι κολλημένο στους κονδύλους και δεν αποκολλάται εύκολα. ενώ για να μην πρασινίσουν όταν υπάρχει έντονο φως σκεπάζονται με πυκνό στρώμα άχυρου ή με διάφορα σακιά που εμποδίζουν το φως. Είναι φανερό πως αυτές οι θερμοκρασίες μόνο τους φθινοπωρινούς και χειμερινούς μήνες επιτυγχάνονται χωρίς ψύξη και σε μέρη ορεινά όπως είναι η περιοχή του Ζαγορίου. οφείλονται στην αναπνοή των κονδύλων. τις μεταφέρουμε στην αποθήκη. Μόλις μεταφέρεται η πατάτα στην αποθήκη. είναι ευαίσθητος στο πολύ κρύο και στην ζέστη αλλά και στο σάπισμα κάτω από ακατάλληλες συνθήκες. στην εξάτμιση του νερού και στην ανάπτυξη των διάφορων μικροοργανισμών. Οι απώλειες που μπορούν να λάβουν χώρα κατά την αποθήκευση της πατάτας. πληγωμένες ή ακόμη και οι πολύ μικρές. Οι πατάτες υπό αυτές τις συνθήκες πρέπει να διατηρούνται στο σκοτάδι για να μην πρασινίσουν. Οι πατάτες που θα αποθηκευτούν πρέπει να είναι εντελώς στεγνές και όσο το δυνατόν πιο καθαρές και ειδικά από το χώμα. Επίσης απότομες διακυμάνσεις της θερμοκρασίας είναι επιβλαβείς. όπως επίσης και μεταξύ τους να υπάρχουν κενά διαστήματα για καλύτερο αερισμό των κονδύλων που βρίσκονται στην βάση των σωρών. αρχίζει να φυτρώνει. Οι πατάτες αποθηκεύονται σε σωρούς όχι πολύ μεγάλου ύψους μέχρι και 80 εκατ. συνήθως στα κατώγια των σπιτιών. Κατάλληλα κατώγια είναι αυτά που εξασφαλίζουν αερισμό και δροσισμό. γιατί με αυτόν τον τρόπο περιορίζονται οι μικροοργανισμοί και τα μολύσματα που μπορούν να προσβάλλουν δευτερογενώς τους κονδύλους μέσα στην αποθήκη. Εφόσον δεν έγινε διαλογή κατά μέγεθος στο χωράφι. πρέπει να απολυμαίνονται ή να ασβεστώνονται καλά με προσθήκη γαλαζόπετρας 2% και να πλένονται καλά τα πατώματα. Όταν στην εκμετάλλευση δεν υπάρχει υπόστεγο. Οι σωροί της αποθηκευμένης πατάτας πρέπει να επιθεωρούνται τακτικά για να καθαρίζονται από τους σάπιους κονδύλους καθώς και εκείνους που έχουν φυτρώσει. Ο χώρος που απαιτείται για την αποθήκευση της πατάτας. μεσαίου μεγέθους και ψιλές. ενώ κατά την αποθήκευση χωρίς ψύξη η φύρα υπολογίζεται για την περιοχή του Ζαγορίου στο 10-15 %. είναι κατά μέσο όρο 700 κιλά σε 1 κυβικό μέτρο. γίνεται πιο λεπτομερής διαλογή και απομακρύνονται όλες οι χαλασμένες. Γι’ αυτό και αφήνονται όπως αναφέραμε κάποιο διάστημα στο χωράφι (ποτέ σε δυνατό ήλιο) για να στεγνώσουν καλά μόλις ξεριζωθούν.διαπνέει σε όλη την διάρκεια της αποθήκευσης. Η θερμοκρασία δεν πρέπει να πέφτει κάτω από τους 0οC . Υπολογίζεται ότι για τρίμηνη αποθήκευση η φύρα φθάνει στο 6-10%. Κατόπιν τις μεταφέρουμε σε σκιερό μέρος ή υπόστεγο και εκεί τις απλώνουμε για να στεγνώσουν εντελώς και να τριφτεί το χώμα που φέρουν. τις πλένουμε και τις στεγνώνουμε στον αέρα σε σκιά. Όταν μετά από λίγες μέρες διαπιστωθεί ότι οι πατάτες στέγνωσαν αρκετά καλά. Οι πατάτες αφήνονται σε συνθήκες καλού αερισμού 1-3 ημέρες σε σωρούς μέχρι και 1 μέτρο ύψος. .

Τα τελευταία όμως χρόνια η προμήθεια για τις ντομάτες. σε πολύ μικρές όμως εκτάσεις. Αγγούρι κλπ) φυλάγονταν από την παλιά καλλιέργεια που ανανεώνονταν κάθε 3 με 4 χρόνια. Αγγουριού κλπ. Αυτό το καλλιεργούσαν σε μικρό αριθμό στην άκρη του κήπου και κάλυπτε πρόσκαιρες ανάγκες. ποτέ δεν ανήκαν στις λεγόμενες παραδοσιακές καλλιέργειες. Όλα τα παραπάνω φυτεύονταν την άνοιξη σε ποτιστικά κομμάτια των κήπων. . εκτός ίσως του αγγουριού. Σήμερα όπως και τα λοιπά κηπευτικά (Ντομάτες. Πιπεριάς. Λοιπές καλλιέργειες Οι προαναφερόμενες καλλιέργειες ήταν οι βασικές καλλιέργειες της περιοχής και ήταν απαραίτητες για την εξασφάλιση της διατροφής κατά την διάρκεια του χειμώνα. έφεραν μικρά αγκάθια στην επιδερμίδα τους και πολλές φορές ήταν πικρά. Ο σπόρος φυλάγονταν από παλιά καλλιέργεια. με τη διαφορά στην φιλικότερη προς το περιβάλλον καταπολέμηση εχθρών και ασθενειών. αφού προορισμός τους ήταν η κάλυψη των αναγκών σε κηπευτικά μόνο για λίγους καλοκαιρινούς μήνες. μελιτζάνες κλπ) ακολουθούν τις σύγχρονες τεχνικές. Συνήθως ο σπόρος (Ντομάτα. ιδιαίτερα στο πιο πρόσφατο παρελθόν όπως της Ντομάτας. Οι βλαστοί δεν στηρίζονταν και έτσι απλώνονταν στο έδαφος.6.[Πίσω] 4. πιπεριές ή μελιτζάνες γίνεται σε φυταριές σε σακουλάκι από το εμπόριο. Δεν έλλειπαν όμως και καλλιέργειες και άλλων κηπευτικών για κάλυψη των αναγκών σε φρέσκα λαχανικά τους καλοκαιρινούς μήνες. Τα αγγούρια αυτά ήταν μικρά. Όλες οι παραπάνω καλλιέργειες.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful