FLEKSJA I SŁOWOTWORSTWO IMION

JÓZEF PYZIK

książka zgodna z wymogami certyfikacji języka polskiego

JĘZYK l*OLŚKI

UNIYERSITAS

DLA CtIDZOZIEMCÓ>S|

PRZYGODA Z GRAMATYKĄ
FLEKSJA I SŁOWOTWÓRSTWO IMION ĆWICZENIA FUNKCJONALNO-GRAMATYCZNE DLA CUDZOZIEMCÓW

JĘZYK POLSKI

DLA CUDZOZIEMCÓW

SERIA POD REDAKCJĄ

Władysława Miodunki

3

INSTYTUT STUDIÓW POLONIJNYCH I ETNICZNYCH UNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO

FLEKSJA I SŁOWOTWÓRSTWO IMION

JOZEF PYZIK

PRZYGODA Z GRAMATYKĄ

poziom ŚREDNI OGÓLNY

Kraków

Copyright by Józef Pyzik and Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych UNIYERSITAS, Kraków 2003, wyd. II przejrzane i poprawione

ISBN 83-242-0146-7 TAiWPN UNIVERSITAS

Podręcznik recenzowała

Zofia Kurzowa
Profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego

Redaktor

Wanda Lohman

Projekt okładki i stron tytułowych

Sepielak

Wstęp

Do napisania tego podręcznika skłoniła mnie potrzeba ponownego opracowania fleksji imiennej, ponieważ wydane wcześniej Ćwiczenia z gramatyki funkcjonalnej. Cz. II Imiona cieszyły się wprawdzie popularnością (4 wydania), ale od pierwszego ich wydania upłynęło już ponad 10 lat, a tymczasem ukazały się nowe znaczące opracowania gramatyki języka polskiego, takie j a k R. Grzegorczykowej, R. Polańskiego i H. Wróbla, Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia, Warszawa 1984; Z. Kaletowej Gramatyka języka polskiego dla cudzoziemców, Kraków 1995, czy A. Nagórko Zarys gramatyki polskiej, Warszawa 1996. We wszystkich wymienionych pozycjach mamy do czynienia z nową metodologią opracowania polskiego systemu gramatycznego, której nie można pominąć w podręcznikach do nauki języka polskiego jako obcego. Ze zrozumiałych względów najbardziej przydatna w nauczaniu cudzoziemców okazała się książka Z. Kaletowej, która systematyzuje funkcje składniowe poszczególnych przypadków, a tym samym stwarza możliwość przejrzystego opracowania odpowiednich ćwiczeń wdrażających. Należy jednak zaznaczyć, że czasem z powodów praktycznych pomija się w niektórych ćwiczeniach dokładne rozróżnienie użycia przyimków implikowanych przez czasowniki w odróżnieniu od związków składniowych: przyimek + forma przypadka. Układ podręcznika jest podobny do Ćwiczeń z gramatyki funkcjonalnej języka polskiego dla cudzoziemców. Cz. II Imiona, z t ą jednak różnicą, że rozbudowano w dużo większym zakresie drugą część podręcznika dotyczącą słowotwórstwa. Powodów, dla których zdecydowano się n a rozszerzenie tej części podręcznika, było kilka. Główny z nich to ten, że w dotychczasowych opracowaniach materiałów do nauczania języka polskiego dla cudzoziemców pomijano ten dział języka. Przyczyna takiego stanu rzeczy wydaje się oczywista, bo trudno w sposób przejrzysty opracować t a k nieregularny system, jakim jest słowotwórstwo. Niemniej jednak nie można go zupełnie pominąć, bo z jednej strony pokazuje mechanizmy tworzenia najważniejszych kategorii słowotwórczych wyrazów, z drugiej uczy studentów kreatywnego podejścia do języka. Jest rzeczą oczywistą, że nie należy oczekiwać, a tym bardziej wymagać, aby studenci opanowali wszystkie podane struktury słowotwórcze. Większość zawartych informacji teoretycznych przeznaczona jest dla nauczycieli, którzy powinni umiejętnie wybrać i przekazać raczej mechanizmy tworzenia poszczególnych kategorii słowotwórczych, niż wymagać znajomości wszystkich przyrostków w danym typie słowotwórczym. Ta część podręcznika kończy się kilkoma ćwiczeniami sprawdzającymi opanowanie wcześniejszego materiału i niewielką ilością ćwiczeń składniowych. Część fleksyjna oparta jest na funkcjach składniowych poszczególnych przypadków, głównie na podstawie książki Z. Kaletowej. Największym pro5

blemem przy opracowywaniu całości zagadnień związanych z fleksją imienną, a zwłaszcza reguł jej funkcjonowania, jest takie ułożenie ćwiczeń, które pozwalałoby z jednej strony na korzystanie z nich według stopnia zaawansowania uczących się, z drugiej strony, dawało pełny obraz wszystkich możliwych wymian morfonologicznych zachodzących w poszczególnych przypadkach. Trudność polega n a wyborze odpowiednich przykładów, które pokazywałyby zasady doboru końcówek równoległych z jednoczesną egzemplifikacją wymian morfonologicznych. Niestety, jest to chyba niemożliwe, ponieważ z reguły, wyrazy, w których zachodzą niektóre alternacje samogłoskowe i spółgłoskowe, pochodzą z peryferyjnego zasobu leksykalnego, a tym samym nie są potrzebne w początkowym etapie nauczania. Mając świadomość tych trudności, zdecydowano się mimo wszystko połączyć w niektórych ćwiczeniach wdrażających te zagadnienia, ponieważ celem nadrzędnym było zautomatyzowanie pewnych zachowań językowych, n a w e t bez pełnego zrozumienia. Tego rodzaju ćwiczenia zostały umieszczone po opisie końcówek równoległych każdego przypadka. N a podstawie doświadczeń dydaktycznych, zdecydowano się także n a podanie w niektórych ćwiczeniach wszystkich reguł, z wyjątkami włącznie, a do zadań nauczyciela powinna należeć decyzja, w jakim stopniu może z nich skorzystać w procesie nauczania. Przed każdym przypadkiem starano się podać bardzo dokładne reguły doboru końcówek z przykładami, żeby zaoszczędzić studentom i nauczycielom szukania ich w gramatykach ogólnych języka polskiego. To, że są one n a osobnych kartkach, ma ułatwić studentom posługiwanie się nimi w trakcie rozwiązywania ćwiczeń. Po każdym przypadku podano ćwiczenia sprawdzające stopień opanowania końcówek i form danego przypadka. N a samym końcu umieszczono dodatkowe informacje o niektórych zaimkach i liczebnikach, a także kilka ćwiczeń sprawdzających formy przypadkowe wszystkich imion. Z powodów praktycznych zostały t a m także umieszczone dwa ćwiczenia, które należą formalnie do słowotwórstwa. Chodzi o ćwiczenia z rzeczownikami (z przyrostkiem -ka) i przymiotnikami złożonymi pochodzącymi od liczebników. W ostatniej części podręcznika, dla wygody uczących się samodzielnie, podano rozwiązania ćwiczeń (z wyjątkiem najprostszych). Po opisie zawartości podręcznika należałoby zapytać, dla kogo przeznaczony jest ten podręcznik. Biorąc pod uwagę zasób leksykalny i niektóre konstrukcje gramatyczne, odpowiedź brzmi - dla średniozaawansowanych i zaawansownych, ale n a pewno duża część ćwiczeń wdrażających może być także wykorzystana n a poziomie początkującym, oczywiście z zastrzeżeniami wspomnianymi wyżej. Autor

6

Uwagi redakcyjne Podręcznik podzielony jest n a dwie części z następującą numeracją ćwiczeń: ćwiczenia części fleksyjnej mają numerację od 1 do 206, a części słowotwórczej od 1 do 86. Przyjęto zasadę zaznaczania tłustym drukiem przyrostków słowotwórczych i końcówek fleksyjnych, natomiast dla zwrócenia uwagi na wymiany morfonologiczne zaznaczono je kursywą. Kursywy użyto także w zdaniach 0 znaczeniu potocznym. Czasami ze względów dydaktycznych zrezygnowano z dokładnego opisu naukowego i rygorystycznego przestrzegania przyjętych w językoznawstwie zasad podziału: n a temat słowotwórczy i formant, temat fleksyjny 1 końcówkę. Z tych samych względów wprowadza się także różny sposób oznaczania spółgłosek miękkich: przecinkiem albo literą T. W kategorii rodzaju rzeczowników stosuje się generalnie podział n a trzy rodzaje: męski, żeński i nijaki, ale w rodzaju męskim, w przypadkach, w których końcówka fleksyjna zależy od znaczenia, przyjmuje się podział na: męskoosobowy, męskożywotny i niemęskożywotny.

Wykaz skrótów:
M. D. C. B. N. Msc W. mianownik dopełniacz celownik biernik narzędnik miejscownik wołacz 1. poj. 1. mn. np. liczba pojedyncza liczba mnoga na przykład ćwiczenie

ćw.

7

FLEKSJA

Ogólna informacja o wymianach spółgłoskowych i samogłoskowych Cechą charakterystyczną polskiej fleksji są zmiany fonetyczne.doły e//ą a//ę las — lesie kościół kościoła kościele ręka .jazda głusi jeździe 2. spółgłoska twarda z miękką p//p' chłop chłopie b//b' klub klubie m//m' w // w' f//f lufa lufie t//ć brat bracie d/f dź n//ń pan panie mama .trawa mamie trawie broda brodzie z//ź obraz obrazie S//Ś głosgłosie g//g' droga drogi k//k' krokkrokiem ch//ś zd // źdź st // ść list liście sł // śl dorosły dorośli głuchy . spółgłoska twarda z funkcjonalnie miękką g // dz noga nodze g//ż BógBoże k//c Polak Polacy k//cz ch // sz r // rz dobry dobrzy ł//i//r dół .rąk mąż . ilościowe e // 0 dzień .dni 0 // e matka . Dotyczą one zarówno samogłosek.matek 2.dole mały . Wymiany s a m o g ł o s e k 1. które zachodzą w tematach fleksyjnych. j a k i spółgłosek. jakościowe a // 'e 'o // o // e <e//'o ziele — zioła o f/ó woda wód ó//o dół .męża Wymiany spółgłosek 1.mali człowiek — mucha człowiecze musze 11 .

księże 12 .3.chłopcze dz m ksiądz .drodzy 5. spółgłoska miękka z funkcjonalnie miękką k + i // c + y wielki .wielcy g + i // dz + y drogi .duzi sz // ś młodszy — młodsi 4. spółgłoska funkcjonalnie miękka z m i ę k k ą Ż//Ź duży . spółgłoska funkcjonalnie miękka z funkcjonalnie miękką c // cz chłopiec .

wysoki-e. dobr-y student-0. Dominującą motywacją końcówek mianownika jest motywacja rodzajowa. mój pies-0. nasz. obc-e. np. tani-e. np. wasz'. np. 'sam'. Liczba RODZAJ MĘSKI Przymiotniki. formy zdrobniałe mają także -o. wysok-i koleg-a. kochan-y wujcio RODZAJ NIJAKI Przymiotniki. twój. tan-i. Jest przypadkiem niezależnym. samo' i liczebnik 'jedno' . 'żaden' i l i c z e b n i k u 'jeden' Rzeczowniki 0 r z e c z o w n i k i m ę s k o o s o b o w e . wielk-i Moniuszk-o (odmiana żeńska w liczbie pojedynczej) 3. ono. m ę s k o ż y w o t n e i męskonieżywotne.i. np. ten znawc-a (odmiana żeńska w liczbie pojedynczej) 2. to znaczy nie jest implikowany przez czasownik. zaimki. 'on'.e j p o w s z y s t k i c h spółgłoskach. np. tęgi-e |. np. nazwiska n a -o. 'ten'. 'ów'. bohatersk-i Kościuszk-o. np.o| zaimki: 'to. dobr y. tan-i zeszyt-0 WYJĄTKI: 1. zaimki i liczebniki pojedyncza porządkowe i główny 'jeden' -y -1 -0 p o spółgłoskach twardych i funkcjonalnie miękkich. obc-y p o spółgłoskach m i ę k k i c h i 'k. dobr-e. grzeczn-y Jasio. wysok-i. drog . niektóre rzeczowniki osobowe mają -a (zwłaszcza kończące się n a -ca). liczebniki porządkowe | . którą podaje się w słownikach. p o zaimkach: 'mój. swój. mił-y mężczyzn-a.MIANOWNIK Mianownik jest formą. g*.

ż' Wymiany morfonologiczne: 1. moj-e lice-nm. tani-a. |-i| zaimki. t-a ziemi-a. t-o m u z e u m RODZAJ ŻEŃSKI Przymiotniki. miękkich i funkcjonalnie miękkich.y n i // -ini. np. tamt-o morz-e ę| oznaczające osobników niedorosłych. ale także: dziki-e zwierz-ę. spółgłoskowe p Pi 14 b hi m mi w wi ł li sł ŚI t ci st d s si zł źl n ni sn śni sz si ż zi ch si ści dzi . t-o biur-o (z wyjątkiem płuco. tward-a k o ś ć 0 . radio) | . n p . liczebniki porządkowe po w s z y s t k i c h spółgłoskach. zaimki. np. n i e o d m i e n n e w liczbie pojedynczej. poj. r) w M.o po spółgłoskach twardych. czyst-e okn-o. now-e życi-e. n i s k .a . n p . ł. now-a map-a. jedn-o imi-ę WYJĄTEK: p o c h o d z e n i a ł a c i ń s k i e g o .e | po spółgłoskach miękkich i funkcjonalnie miękkich.Rzeczowniki . dobr-a bogin-i. t-o niemowl-ę. g. MĘSKOŻYWOTNY. np. np. r o d z a j u m ę s k o o s o b o w e g o i f u n k c j o n a l n i e m i ę k k i c h 'sz. moj-a gospodyn-i oraz rzeczownik t-a p a n i po spółgłoskach miękkich i funkcjonalnie miękkich. drog-a Rzeczowniki a j-ij po spółgłoskach twardych. t-a noc 0 -0 Liczba mnoga RODZAJ MĘSKOOSOBOWY. studio. np. gorąco. obc-a. mał-e ciel-ę. NIEMĘSKOŻYWOTNY Przymiotniki. liczebniki porządkowe i 'jeden' p o s p ó ł g ł o s k a c h t w a r d y c h (z w y j ą t k i e m k. np. rnoj-a dusz-a z a k o ń c z o n e p r z y r o s t k i e m . dobr-a.

poj.młodzi. dorosły . -y 1.źli.dorośli. świeży . g') np. zły .wesel-i. nowy . żółty . obc-e. mądr-e. prosty . obcy .b .dalecy.głusi ale bez wymiany: głupi . 1. poj.piesi. cudzy .ś w i e ż y 2. wczesny . zielony .żółci. miły . łysy . wesoły . kot .nowi. g.mał-e notes-y 15 .now-e telewizor-y.cudzy.mili.prości. słaby ~ słabi.niemi. r' w M. np.boży. notes . ochoczy .mał-e kot-y. drogi-e. ładny .star-e dęb-y (ą // ę). dq.drodzy. na spółgłoskę t w a r d ą (z wyjątkiem spółgłosek k'.łysi. rodzaju męskoosobowym k+i c+y g+i dz + y r rz + y np. pieszy . mądry . boży . 1. skąpy . duży .m ą d r z y po w s z y s t k i c h spółgłoskach w rodzaju m ę s k o ż y w o t n y m i m ę s k o n i e ż y w o t n y m (także w rodzaju nijakim i żeńskim).ładni.np. daleki . niemy .wcześni.skąpi. drogi . telewizor . rzeczowniki m ę s k o ż y w o t n e i m ę s k o n i e ż y w o t n e zakończone w M.zielen-i w zaimkach wskazujących i dzierżawczych ten ci mój moi twój twoi swój swoi nasz nasi wasz wasi ow 1 owi |-y p o s p ó ł g ł o s k a c h t w a r d y c h 'k. młody .duz-i. tani-e.obcy. daleki-e Rzeczowniki W mianowniku liczby mnogiej występują cztery końcówki a użycie jednej z nich zależy od wygłosu tematu i znaczenia.ochoczy.głupi. samogłoskowe -o-// -enp. głuchy .

now-i m i n i s t r . -k (r // rz. n p .niezł-e pan-y.o w i e dobry w u j e k . 1.młodz-i m ę ż . r // rz) (d // dź.star-e chłop-y.WYJĄTEK: r o k . zdolny s t u d e n f .czarn-e kruA i (k // k') twardy róg .wysoc-y profesor-owie (k // c) nowy m i n i s t e r .y WYJĄTEK: dorosfy człowiek .o w i e (w // w'. n a . ale w t e d y s ą one n a c e c h o w a n e n e g a t y w n i e lub lekceważąco.o w i e (n // ń. 1. n a spółgłoski k. n a s p ó ł g ł o s k ę t w a r d ą i n i e l i c z n e n a s p ó ł g ł o s k ę m i ę k k ą l u b funk c j o n a l n i e m i ę k k ą oznaczające n a z w y : pokrewieństwa. poj. poj.dorośl-i l u d z i e pT| 1. dobry c h ł o p i e c .nas-i chłop-i starszy m n i c h . n a s p ó ł (n // ń . n p .znan-i chemic-y miły a k t o r . g // dz) (sł // śl) w M. g // g') WYJĄTEKrzeczownik męskoosobowy dorosły w n u k . Polak .mo-i s y n . e // 0 ) 16 . np.długi-e l a t a UWAGA: Końcówkę -y // (-i) (po spółgłoskach k. rzeczowniki m ę s k o ż y w o t n e i m ę s k o n i e ż y w o t n e zakończone w M.tward-e rqg"-i (ó // o. ą // ę) grzecznościowe.i // dorośl-i wnuk-owie -owie r z e c z o w n i k i m ę s k o o s o b o w e zakończone w M.o w i e (r // rz. rzeczowniki m ę s k o o s o b o w e zakończone i n i e k t ó r e n a r. p a n .stars-i m n i s .dorosł-e w n u k . a // e) (sz // ś. n p .moi sąsiedz-i nasz chłop . 1.e c . starszy p a n .mil-i aktorz-y młody pedagog . p' // p.dobrz-y w u j k .młodz-i p e d a g o d z .dobrz-y chłopc-y znany chemi/s . n p . poj. k // c) (ł //1.zdoln-i u c z n i . wysoki profesor .o w i e (d // dź.dumn-e P o l a k .zdoln-i studenc-i mój s ą s i a d . g n p .i 2. e // 0 ) młody m ą ż . g) m o g ą mieć t a k ż e r z e c z o w n i k i m ę s k o o s o b o w e . e // 0 ) (n // ń. rzeczowniki m ę s k o o s o b o w e zakończone głoską twardą. poj. g. d // dź. n p . chłop . p // p') (sz // ś. t // ć) (ó // o.i w M. e // 0 ) tytuły lub godności. mój s y n . ch // ś) Pij 2. 1. czarny krufe .stars-i p a n .o w i e (sz // ś) zdolny u c z e ń .

n a spółg ł o s k ę m i ę k k ą i f u n k c j o n a l n i e m i ę k k ą oraz nieliczne zakończone przyrostkami -anin. stary koń . zdolny biolog .o w i e (Adam i żona Adama) miody Ryś .łys-i Belg-owie rzeczowniki własne. r z e c z o w n i k i m ę s k o o s o b o w e zakończone w M. r // rz) -e 1. np.nas-i A d a m .młodz-i Rosjani-e (d // dź) (pomija się morfem -in występujący w 1. poj.szar-e gołębi-e (ą // ę) wielki k a r p . -an. wielki a w a n s .młodz-i Rysi-owie (pan Ryś i pani Rysiowa) (r // rz) (1 //1) (k // c) (k // c) (s // ś) (sz // ś) (d // dź) WYJĄTEK: młodszy brat .wielki-e karp j-e (p // p 5 ) kolorowy pan? . np. np. biały kosz . na sz gość . 1. np.i-e (w // w') 2. kolektywne. niski Serb .o w i e niektóre r z e c z o w n i k i m ę s k o o s o b o w e zakończone w M. g // dz) tęgi profesor . z tym. cały k w a d r a n s .o w i e odczuwana jest jako bardziej elegancka.starz-y żołnierz-e (r // rz) młody R o s j a n i n .nisc-y Serb-owie wysoki F i n — wysoc-y F i n .star-e koni-e.stary król . że końcówka .wielki-e awans-e 17 . poj. r z e c z o w n i k i m ę s k o n i e ż y w o t n e o b c e g o p o c h o d z e n i a z a k o ń c z o n e n a -ans. poj. w. np.młods-i bracia (sz // ś).mal-i pazi-owie niektóre narodowości.kolorow-e pa«.nas-i gości-e (sz // ś) stary żołnierz .starz-y król-owie maćy p a ź .o w i e łysy Belg .zdoln-i biolo<iz-y // biolog-owie (n // ń.mał-e romans-e. n a spółgłoskę m i ę k k ą lub funkcjonalnie m i ę k k ą oraz niektóre zakończone na: b.biał-e kosz-e szary gołą b .łys-i Cygani-e (s // ś) 3.tędz-y profesorzy // profesor-owie (g // dz. r. np. mogą mieć końcówki oboczne: -y // .) łysy C y g a n . p. n a s p ó ł g ł o s k ę t w a r d ą : g.cał-e kwadrans-e. 1. poj.o w i e . nasz A d a m . 1.now-i k s i ę ż a (w // w') -y l u b . nowy ksiądz . r z e c z o w n i k i m ę s k o ż y w o t n e i m ę s k o n i e ż y w o t n e zakończone w M. mały r o m a n s .

np.i. piękna róża . rzeczowniki zakończone w M. .biał-e gęs-i. czyste okno — czyst-e okn-a urodzajne pole — urodzajn-e pol-a silne zwierzę . młodsza córka .mał-e dłoni-e biała gęś . np. poj.zł-e odpowiedz-i wąska sień .dobr-e gospodyni-e uprzejma pani — uprzejm-e pani-e 18 . n a s a m o g ł o s k ę . rzeczowniki zakończone w M. Osobną grupę stanowią rzeczowniki zakończone n a -w np. dobra gospodyni . na s p ó ł g ł o s k ę m i ę k k ą m a j ą końcówkę -i lub -e.dobr-e chęc-i. stara ł ó d ź . g. sz. ładna p a n n a . na -a przed spółgłoską: k. poj. znajoma t w a r z .czarn-e brw-i (e // 0.piękn-e róż-e 2.star-e cerkwi-e (e // 0 .wąski-e sieni-e // sien-i czarna brew .młodsz-e córk-i chora noga . rzeczowniki zakończone w M. zielona gałąź — zielon-e gałęzi-e (ą // ę) zła odpowiedź .RODZAJ NIJAKI -aj J e s t to j e d y n a k o ń c ó w k a np.siln-e zwierzęt-a (temat rozszerza się o morfem -ęt. poj. np. np.stał-e więz-i. 1. na -a przed spółgłoską t w a r d ą (z wyjątkiem k. poj. mała dłoń . sz). g i w) oraz funkcjonalnie miękką: cz. dobra chęć .mał-e rzecz-y sprytna mysz .star-e łodzi-e (ó // o) 0 stała więź . 1. w // w') stara cerkieu.znajom-e twarz-e pierwsza straż — pierwsz-e straż-e 3. poj. nasza ziemia — nasz-e ziemi-e. rzeczowniki zakończone w M.ładn-e pann-y mała rzecz . w // w') 1. na -a przed spółgłoską m i ę k k ą lub funkcjonalnie miękką. na s p ó ł g ł o s k ę funkcjonaln i e m i ę k k ą (z wyjątkiem: cz. poj. 1.// -ęć-) moje imię — moj-e imion-a (temat rozszerza się o morfem -on. 1. 1.chor-e nog-i 2.// -eń-) RODZAJ ZENSKI -y rzeczowniki zakończone w M. np. 1.sprytn-e mysz-y 1. rzeczowniki zakończone w M.

To jest 4. To jest 6. To jest . To jest 5. 4. Wzór. 3. To jest 7. To jest 3. To jest 6. 5. To jest 10. To jest 6. To jest 3. To jest 1. To jest 8. To jest 10. To jest 5. To jest dom. To jest 1. To jest 7. To jest 4. To s ą domy. To jest 2. 1. To jest 8. To jest 10. To jest 4. To jest 9. To jest 2. To jest 8. To jest 9. To jest 8. To jest 5. 2. To jest 2. To jest 3. To jest To jest To jest To jest To jest balkon aparat zeszyt długopis telewizor słownik park wrak posąg czołg kot most wielbłąd baran teatr student kuzyn sąsiad chłop Francuz pacjent mnich Szwed 6.Ćwiczenia wdrażające Ćwiczenie 1 Zamień zdania z rzeczownikami rodzaju męskiego w liczbie pojedynczej n a zdania w liczbie mnogiej. To jest 7. To jest 9. To jest 7. To jest sklep chleb bar obraz dach słowik pstrąg smok rak indyk owad futerał wałach ogier lis (t//ć) (n // ń) (d // dź) (p//p') (z // ź) (t // c) (ch//ś) (d // dź) 19 1.

To jest kibic (k//c) (k//c) (k // c) (k//c) (k // c) (w'//w. To jest chemik 4. To jest 3. Tylko -y mają najczęściej rzeczowniki zakończone na spółgłoskę -r. To jest kawaler 9. To jest gość 7. To jest 7. kamerdyner. To jest 4. To jest 2. To jest filolog 10. To jest strzelec 10. majster. To jest 5.9. To jest Czech 10. To jest // // // // // // // // // // widz oficer kardynał Fin Belg (ch//ś) (t//ć) - 8. To jest inspektor U w a g a : Bardzo często o doborze końcówki -y lub . To jest młodzieniec 1. To jest Polak 2. itp. 1. np. To jest malec 9. tenor. To jest 7. e // 0 ) (e//0) (e//0) (e // 0 ) . To jest 9. aktor. To jest 3. To jest 10. To jest Słowak 3. To jest 4. To jest wariat 1. instruktor.e//0) (p7/ p. To jest 2. To jest kierownik 5.o w i e decyduje zwyczaj językowy. To jest 1. To jest nauczyciel 2. To jest sportowiec 7. To jest złodziej 20 6. To jest chłopiec 8. To jest syn wuj minister pan profesor biolog astrolog pedagog dyrektor inżynier demagog minister (g//dz) (g // dz) (g//dz) (r // rz) (r//rz) (g // dz) (r//rz) (r // rz) (g // dz) (r//rz) 6. To jest robotnik 6. To jest 6. To jest 8. To jest 5.

To jest kościół 11.. To jest wzór 21. To jest dowód 9. To jest grób 3.. To jest miesiąc 3. To jest pieniądz 7. To jest stół 10. 1. To jest listonosz 1. To jest przewrót 22. b // b') (w//w') (b//V) . To jest opór 19. To jest karp 2. To jest wół 13. To jest dwór 15. To jest papież 9. To jest spór 20. To jest łoś (P//P*) (ą/7 ę. To jest koń 8. A. To jest polów 26. To jest dochód 6. To jest jastrząb 5. To jest ubiór ó//o 16. To jest obrót 24. To jest grzebień 9. To jest jedwab 8. To jest harcerz 5.. To jest gołąb 3. To jest cudzysłów 28. To jest wóz 29. To jest dziób 4. 2. To jest paw 4. To jest naród 8. Zwróć uwagę na wymiany spółgłosek i samogłosek. - Ćwiczenie 2 Zamień zdania z rzeczownikami rodzaju męskiego w liczbie pojedynczej na zdania w liczbie mnogiej. To jest rów 27. To jest szlachcic 1. To jest tysiąc 4. To jest powróz 21 . To jest pałac 5. To jest żołnierz 4. To jest żółw 6. To jest wieczór 17. To jest sposób .. To jest imiesłów 25.3.. To jest słoń 10. To jest rozwód 5. To jest hultaj 6. To jest powrót 23. To jest ogród 7. To jest popiół 14. To jest zbiór 18. To jest mróz 30. b //b') (w//w') (ą // ę. To jest dół 12. To jest cesarz 10. To jest talerz 2.

m ó z g i 1. To jest strój 6. To jest stóg 7. To jest krój 10. To jest połóg twaróg trójnóg barłóg 1. To jest 4. 1.tchórze.'organa władzy'. To jest 9. 1. To jest 8. To jest 3. To jest gałąź ale b e z w y m i a n y : 1. To jest napój 8. To jest k ą t 2. To jest bóg ale: m ó z g .b ó l e .1. To jest uprząż 5. To jest przesąd trójkąt wstrząs ląd pogląd r z ą d . To jest zając . To jest pieniądz 4. To jest miesiąc 2. To jest 10. To jest 7. To jest żołądź -ą6. To jest dąb 2. To jest 8.stróże. To jest posąg 2. To jest ząb 3. To jest 5. To jest wróg 2.r z ę d y . To jest błąd 5. To jest pokój 4. To jest 10.r z ą d y . To jest wzgląd 1. To jest wodociąg 5. To jest sól 7. To jest wyciąg 6. To jest p a j ą k 1. To jest przeciąg 3. To jest próg 2. król . To jest pąk 3.k r ó l o w i e B. tchórz . To jest zarząd 3. To jest rój 9.'szeregi' 4. To jest prąd 4. To jest sąd ale: rząd . To jest 9. To jest mól 5. stróż . To jest róg pieróg bróg głóg 6. To jest tysiąc 22 <b//b') ą//«i 4. To jest bój ale: ból . To jest wąż 2. To jest jastrząb 3. To jest nóż 3. To j est widnokrąg 1. To jest gwóźdź 2. To jest przegląd 5. To jest urząd 4.

To jest 2. To jest domek piesek związek ołówek zegarek chłopiec cudzoziemiec sportowiec naukowiec Niemiec starzec malec młodzieniec mieszkaniec szaleniec 2. To jest 4. To jest 9. To jest 8. To jest ojciec (ć//c) 23 . To jest 3. To jest poseł 1. To jest 7. 1. To jest 5. To jest minister 6. To jest znaczek kłębek kanarek worek kotek (p' // p) (m' // m) (w'//w) (w'//w) (m'//m) (rz // r) 1. To jest 4. To jest 9. To jest 10. To jest 8. To jest 8. To jest wykręt 4. . To jest chaber 12. To jest sprzęt 3. To jest 18. To jest 7. To jest plaster (k'//k) (rz // r) 14. To jest bęben 3.1. To jest 2. To jest brzęk 3. To jest świder lukier arbiter Holender majster pies lew (k' // k) (r // rz) . To jest 10. To jest 19. To jest pręt 5. To jest 7. To jest błazen kieł diabeł karzeł węzeł wyżeł kubeł e//0 11. To jest okręt 2. To jest kufer 13. To jest 17. To jest zakręt 1. To jest 9. To jest łeb 2. . To jest 1. To jest jęk C. To jest 5. To jest 16. . To jest zaprzęg 5. To jest 20. To jest sen 4. To jest 6. To jest wdzięk 2. To jest 10. To jest 6. To jest 15. To jest 3. To jest lęk 4.(r // rz) (r // rz) (p' // p) 1. To jest 5.

9. 8. To jest stopień . To jest osioł 2. . T o j e s t t r u t e ń 5. T o j e s t 15. To jest samiec . To jest szaniec 8. 3. To jest bąbel 9.1. T o j e s t ogień 4. . . 2. T o j e s t weksel (rz // r) (m' // m) . T o j e s t 14. T o j e s t grudzień . To jest styczeń . 7. T o j e s t więzień . To jest pudel 2. . . To jest kaganiec 7. To jest sierpień . To jest latawiec 5. . . To jest rondel 3. ale: d z i e ń . To jest kufel 4. T o j e s t przechodzień 6. To jest uczeń 2. To jest palec 6. . To jest rumieniec 10. . To jest kocioł 24 o//0 (ś//s) {źli z) (ć//t) . To jest wrzesień . To jest pędzel 5. . . T o j e s t 13. To jest rubel 11. To jest dworzec 2. To jest kartofel 8. To jest kwiecień . To jest 12. . . . To jest cyrkiel pukiel figiel tygiel szmugiel 6. 1. . To jest sopel 7.dni // d n i e D1. . To jest skarbiec 4. To jest kozioł 3. To jest stempel 10. . To jest pień 3. To jest różaniec 9. To jest wieniec 1. . (b'//b) (w'//w) (k' // k) (k'//k) (g' // g) (g'//g) (g'l/g) (p'//p) (P'//P) (g'//g) (dź // d) (ć//t) (p'//p) (dź // d) 1. 10.

. To jest 9. . To jest koleżanka 3. To jest -e // -i // // // część odpowiedź . To jest zdrąjczyni . To jest 8. To jest ryba szafa chata głowa kobieta . To jest 6. To jest plotka 6. 1. To jest pieczęć To jest To jest To jest To jest praca rola dusza akcja tęcza pani gospodyni wychowawczyni 4. To jest 9. To jest 7. To jest 9.. 1. To jest 3. To jest 4. 5. . . To jest wieś 3. To jest paproć 2. To jest bogini 6.. To jest 5. To jest mucha 4. 6. To jest 2. 1. To jest E. To jest mapa B. 4. To j e s t powieść miłość długość kość mentalność 7. To j e s t złość 1. To są damy. To jest żaba 2. . To jest 10. To jest 8. To jest 10. To jest filiżanka 5. To jest rzeka 4. 5. Wzór: To jest dama. 2. To jest 8. To jest mistrzyni . dziewczynka aktorka plaga szklanka . To jest 10. To jest 10. To jest 8. 3. To jest 6. . To jest 9. To jest noga 2. 1. To jest 2. 1. chęć osobistość . F. To jest 7.Ćwiczenie Zamień zdania z rzeczownikami rodzaju żeńskiego w liczbie pojedynczej na zdania w liczbie mnogiej. To jest cena 3. matka atrakcja ziemia zorza willa aluzja C. To jest 3. 25 . To jest D. To jest plama 5. To jest 7.

mydło . To jest 5. B. To jest 9. . . 2. T o j e s t 10. książę . To jest 7. To jest To jest To jest To jest cerkiew chorągiew krokiew marchew e // 0 (k' // k) (g // g) (k* // k) s Ćwiczenie 4 Zamień zdania z rzeczownikami rodzaju nijakiego w liczbie pojedynczej n a zdania w liczbie mnogiej. . biurko . 5. . . To jest znamię 26 4. zadanie . . To jest 7. 2. 5. Wzór: T o j e s t okno. . To jest 8. To jest imię 2. wnętrze . . To jest jajko To jest żelazko T o j e s t pióro T o j e s t auto To jest jabłko pole morze mieszkanie wesele ćwiczenie niemowlę zwierzę kurczę szczenię cielę 6. To jest brew 2. drzewo . To jest 6. T o j e s t 2. 1. To jest brzemię . T o j e s t 3. T o j e s t 4. . 4. . pytanie . To jest strzemię . 1. 4. prosię . śniadanie marzenie źrebię . T o j e s t 4. 1. T o j e s t ramię 3. 3. To jest radio krzesło . T o j e s t 7. 1. pisklę . koźlę . . To jest D. T o j e s t 3. T o j e s t 5. . . T o j e s t 2. To jest 9. To jest 8. To jest płeć 1. To jest 10. T o j e s t 9.G. 3. T o j e s t 8. 6. . To jest plemię . To jest 6. T o j e s t 10. To jest C. To s ą okna. 1.

Czech 20. 8.paryżanki A. .. 1.paryżanka -Polki . Francuz . . To jest seminarium 7. 13. Irakijczyk .. krakowianin . To jest laboratorium Ćwiczenie Uupełnij podane rzeczowniki według wzoru... S. Hindus . Chińczyk .. To jest To jest To jest To jest To jest liceum muzeum ... planetarium 5 6.. 7. stypendium kolokwium ..E. To jest kolegium . 17. 2.. To jest honorarium . 3. 2. .. . 10. 4... Słowak -. Szwajcar ... rzymianin .. 1. 9. 5.. . 10. 12.... . Hiszpan . 15. 3. 1.Amerykanin . Turek 14. 16.. Nowozelandczyk 19. To jest imperium . Rosjanin . Murzyn ..paryżanie -Polka . 6. . Wzór: A. paryżanin -Polacy . Arab 4... Włoch 18.. .. 3. Polak B.. Australijczyk . 2. Szwed .. . B. Węgier . Anglik 11. . 5. 9. .. warszawianin . Niemiec .

. To jest moja koleżanka 2. wrocławianin 9. lublinianin 7. opolanin 13.4. lwowianin 16. Który dobry spektakl widziałeś? 10. 3.1ondyńczyk 19. szczecinianin 15.1izbończyk 20. Czy to jest wasz czarny kot? . Tam jest ten dokument 7. wiedeńczyk 17. ateńczyk 10.kielczanin 8. J a k i mądry pies! B. To ten stary samochód 2.olsztynianin — -- - - Ćwiczenie 6 Zamień podane zdania w liczbie pojedynczej n a zdania w liczbie mnogiej. 1. 1. Czy to ten polski film? 5. gdańszczanin 18. Te k o l o r o w e t e l e w i z o r y . . moskwiczanin 12. Która znana opera? 28 . Czy to ten rzadki ptak? 8.katowiczanin 14. łodzianin 6. To t a m t e n prosty model 6. A. Ten film był ciekawy 4. wieliczanin 11. Wzór: Ten kolorowy telewizor. Czyj jest ten podpis? 9. prażanin 5.

Czy to twoja dobra znajoma? 7. Czy to jest groźne zwierzę? 8. Czy to wasze nowe zadanie? 7. z // ź. łakomy kuzyn 5. t // ć) (ł //1'. Które małe zdjęcie? 3. J a k a tęga kobieta! 10. Które chore niemowlę? 4. doświadczony asystent 7. T o j e s t interesująca uwaga 5. Czy to s m u t n a wiadomość? C. T o j e s t gorzkie doświadczenie życiowe Ćwiczenie 7 Zamień w podanych przykładach liczbę pojedynczą n a liczbę mnogą. e // 0 ) (t//ć. gruby mężczyzna 2. Wzór: młody pan . Tamta wesoła melodia 9. duży syn (b // b'. znany profesor 6. 1. blady chłopiec 4. .m ł o d z i p a n o w i e (d // dź) A. n // ń) . p' // p) (m // m'. Tam jest mała mysz 6.n//ń) (ż//ź) 29 . ł //1'. Tamto brzydkie osiedle 5. n // ń) (p // p') (d // dź. (n // ń) (o // e. głuchy współmieszkaniec 10.3. e // 0 ) (o // e. d // dź) (eh // ś. bogaty krewny 11. T o j e s t znane muzeum 6. skąpy człowiek 3. T o j e s t gorzka herbata 8. mały uczeń 8. wesoły sąsiad 9. 1. Czyja zła opinia? 4. n // n'. . Takie proste zdanie! 10. T o j e s t niegrzeczne dziecko 2. Jakie słoneczne mieszkanie! 9.

głupi człowiek tani robotnik odpowiedni specjalista ostatni klient olbrzymi rycerz \ . t // ć) (r // rz) (k' // c. stary nauczyciel 2. . Nasz nauczyciel nas lubi 2. .12. 5. 3. p // p') 1. t li ć) (st // ść. 4. prosty chłop (sz // ś. n // ń) (g' // dz. n // ń) (k' // c. E. n // ń) Ćwiczenie 8 Zamień zdania w liczbie pojedynczej n a zdania w liczbie mnogiej. . 4. 4. a // e. n // ń) (g' // dz. 3. 6. 5. młodszy brat 13. 2. 2. szczery lekarz 1. (k//c) (st // ść) (t // ć) 1. m // m') (k' // c. 2. o // e. dobry lektor (r//rz) (r // rz. 7. obcy człowiek narzekający wujek kochający młodzieniec cudzy mąż uroczy narzeczony wielki uczony niski uczeń bliski znajomy daleki krewny drogi kolega tęgi mężczyzna ubogi sąsiad (r // rz. 5. g // dz) (g5 // dz. Który znany profesor będzie wykładał? 30 ? . chory pacjent 4. To jest poważny człowiek J a c y c u d o w n i ojcowie! 3. r // rz) 3. 1. Wzór: J a k i cudowny ojciec! 1. d // dź) (e // 0 ) (e // 0 ) (ą // ę) (o // e. 3. e // 0 ) (k' // c.

Twój współmieszkaniec rozmawia z kierowniczką 16. zdoln_ chłopcy 17. . grzeczn_ dzieci 22. ostatn_ nowela 2. dobr_rada 10. Czyj jest ten chłopiec? 15. star_ książki 9. To jest wspaniały komik 19. śmieszn__ ludzie 13. To mój najstarszy syn 20. ostatn„ słowo 11. Mój troskliwy dziadek jest wspaniały! Ćwiczenie 9 Uzupełnij końcówki podanych przymiotników. wiosenn_ kwiaty 28. Który wesoły student? 10.4. dom towarow_ 5. dzik_ zwierzęta 30. Mój współpracownik jest uroczy 18. starz_ znajomi 8. cudown_ rodzice 25. now_ powieść 34. wysok_ drzewa 21. srebrn_ łyżeczka 4. Ten Francuz to zdolny student 12. mądr_ dziewczyny 18. dług_ nos 27. now_ znajomości 16. To nasz najlepszy przyjaciel 8. szerok_ rzeka 24. Czy to ten miły znajomy? 9. lubian_ aktorzy 19. Czyj jest tamten gość? 17. śwież_ owoce 29. wesoł_ koleżanki 14. Czy ten przystojny mężczyzna to twój kolega? . kamienn_ most 6. 1. święta wielkanocn_ 3. Jaki dumny Anglik! 11. wielk_ oczy 26. miasto wojewódzk_ . mil_ goście 20. egzamin poprawkow_ 12. Tojest obiecujący pracownik 13. tańce ludow_ 31. W operze w y s t ę p u j e z n a n y śpiewak 7. zimn_ krew 7. pralka automatyczn_ 32. To ten odważny żołnierz 5. urodzajn_ lata 15. północn_ wiatr 33. 6. dług_ pociągi 23. Gdzie jest mój kolega? 14.

dziew czyny? .. wieśniacy? . .. 17... te B.. jakie? D. . 1 dom usta panowie krzesło znajomi panie nożyczki Czesi auto drzwi sąsiedzi papier mężczyźni tablica 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 spodnie niemowlę cukier podręcznik okulary Tatry Słowacy psy krew kosz Chiny powieść oczy studentki 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 studenci dzieci zwierzę sól spotkanie Czechy życie gwiazda księża noc pociąg fryzura robotnicy żony dziecko? dzieci? imiona? kuzyni? ludzie? studentki? 15.ta.. który?.. . paryżanki? wsie? ... . . porann_ mgły 40.jacy.. nasze. które? C. . nasi. moi. zadanie . . ..które.czyj. długopis? .. . którzy?.nasze. która?. . Polacy? 29 30 31 32 33 34 okno? dni? 32 .. ..... czyi?. czyja?. panowie? . mój. . sprawy 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 B. . 16. . rodzice? .. moje. choroba zakaźn_ 38.. nasze - . czyj?.. ci. 19. . 20. czyje?. to. które?.35. deszczow_ dni 39.. moja.moje.. . jakie?. jaka?.. jaki?... jacy?. klasa .. czyje? i E. nasz. moje ! F. ten.. ta.... słowiańsk_ imię 37.. wielc_ ludzie Ćwiczenie 10 Do podanych rzeczowników wpisz odpowiednie formy zaimków: Wzór: A. . . nasza. znan_ naukowcy 36... 18.

. . 41. . 15. ... .. .. . 28. . ... . 16. 41. . . . . 16.. 37... 17. .. 34. 35. 39 40. . 22. . 24.. .7 8 9 10 11 12 13 14 domy? starcy? staruszki? Anglicy? Angielki? mosty? piosenka? Polki? dzień? ludzie? uroczystość? radość? rozmiary? studenci? modlitwa? krewni? przerwa? polityka? goście? kolacja? willa? Belgowie? pies? dziecko? koleżanka? praca? rodzice? sąsiedzi? mieszkanie? pióro? kuzyni? znajome? telefon? wnukowie? dowódcy? ciotka? 21 22 23 24 25 26... .. . zajęcia? powieści? ocena? teatr? poeci? muzeum? wiadomości? politycy? lektorzy? nóż? danie? narzędzia? impreza? policjanci? urzędnicy? zadanie? oceny? koty? produkty? okulary? poduszka? znawcy? wujkowie? wrogowie? córka? książka? nożyczki? zdanie? urodziny? kuzynki? sąsiadki? samochód? majątek? miejsce? pacjenci? syn? 35 36. . . . . . . 21. .. 17.. 23. 42. . . . . 40 41. . ..... .. .. . .. .. .. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 D.. 20.... ... . ...... 33 .. ... . 28.. . .. . .. .. . 37. . 30 31 32 33.. . . . 42 29. . . 21. 27. 27.. 26. . 19. 20. .. 40. .. 23. . . . .. . . . .. . 36.. .. . 38 39. 22. . 35 36. . . . . 39. .. . 19. . 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 . .. 38.. . 42 29. . . . . . . ... . 33 34.. 25. . 27.. .. 37 38.. 28. . 25... . 15.. .. ... 24. . .. .. 18. 18. 26. . . . . 30 31 32. akademik? kolega? uczniowie? matki? znajomi? urodziny? Szwedzi? Szwedki? lekarze? żołnierze? myśli? badania? stolarze? pokoje? warunki? autobus? wiersz? brama? niewidomi? wariaci? przyjaźń? zazdrość? płaszcz? szalik? referat? skrypty? utwory? pościel? poduszka? szklanka? łóżko? komputer? dzieci? mydło? imieniny? zalety? C.

górnictwo . . gospodarze lokatorzy panie panowie bloki kupcy spikerzy modelki ogród kot pracownicy więźniowie posłowie poeci 29. ... . . .. ...... . . .. . . . lasy .. . 17. parki . 19... . ... .. 35. tato piętro jedzenie żołnierze policja szkoła policjanci strażacy informacja okolica siła kierownicy sprzedawcy gospodynie 15. 33. . wiedza .. . 39. . 17. 19 20. . . rolnicy . .. 28.. . . . . . . 31 32 33 34 35.. 20 ... .... . . . . . 36... . ..... . 41. . . . . . .. .. 21... . . .. .. . . . . 18. . 23.... 39.. . . . . .. . . .. ... . 34.. 31. . . . .... 26. . . . . .. . zwierzęta .... 24.. . 30.. . 21.. . . 26. 32. 21. koleje .... . . . 40.. . .. park ulice . 41 42 oceny . . 38. 38.. . 27 28 . .... balkon . . . .... . . . ..... .. .. . . 25. .. . 40. .. . . .. . .. . . 37... . . .. tramwaje ... . egzamin żona dusza kino wielbiciele wrogowie ... . ciotki wujkowie życie dziewczyna chłopiec rówieśnicy rówieśniczki lektorzy osiedle dzielnica miasto wieś rodacy referat 29 30. . poetki komunikacja .. .. . . .. 36 37.. . 18. ...ojciec matka bracia siostry kuzyni kuzynki krewni krewne pozycja warunek przyjaciele przyjaciółki nauczycielki nauczyciele 15. 16. 24. .... ... ... transport . 22. . . . . 42. . . . 22. . .. . . . . .. 25. . .. .. 23.. . . . . góry pasterze . pozycja wakacje . 16.. . miejsce zeszyty . .. partia ....

Który plan wybierzesz? (jest realny) 12. którzy?. Który film widziałeś? (tobie się podobał) 14. Które kwiaty lubisz? (ładnie pachną) 20. Która pani jest uprzejma? (pracuje po południu) 9. 4. Która koleżanka pochodzi ze Śląska? (ma jasne włosy) 16. Którzy cudzoziemcy lubią ryż? (pochodzą z Azji) 10. 3. ci. który rozmawia z koleżanką. Które drzewa są stare? (rosną w parku) 6. Wzór: Ci chłopcy się spóźnili. te. Którzy koledzy są kłopotliwi? (piją alkohol) 17. które?. 1. Którzy nauczyciele są mili? (nas uczą) 3. Które zdanie jest trudne? (jest na końcu ćwiczenia) 8. Które zajęcia lubisz? (są interesujące) 11. 1. Który student jest zdolny? (siedzi koło okna) 15. Ten stół jest zepsuty Ta spódnica jest podarta Ci żołnierze ciężko pracują Tamten chłopiec złamał nogę 35 Którzy chłopcy się spóźnili? . Które miasta ci się podobają? (leżą nad rzeką) Ćwiczenie 12 Zapytaj odpowiednim zaimkiem pytającym: który?. ta. która?. Wzór: Który chłopiec ci się podoba? (rozmawia z koleżanką) Ten. Które lekcje są łatwe? (są w tej książce) 13. 2. które? o zaimki wskazujące podkreślone w podanych zdaniach. Która koleżanka mieszka w Gdyni? (stoi za tobą) 4. Która k u r t k a jest twoja? (wisi na wieszaku) 19. Która książka jest interesująca? (leży n a biurku) 5. Które mieszkanie jest twoje? (jest n a parterze) 18.Ć w i c z e n i e 11 Odpowiedz na pytanie zastępując rzeczowniki odpowiednimi zaimkami wskazującymi: t e n . to. Które dziecko jest chore? (leży w łóżku) 2. Którzy studenci są z Anglii? (mieszkają n a parterze) 7.

Te ławki są nowe 6. Jego życie jest puste 9. Ich życzenia są dziwne 8. jacy?. Ten koncert był fantastyczny! 20. Wasze prace są świetne! 7. j a k i e ? o wyrazy podkreślone w podanych zdaniach. Mój pies jest leniwy 4. Zajęcia powinny być ciekawe 36 . Obiady w stołówce są smaczne . . . Tamte psy są złe 14. Ten spektakl był interesujący 14. [ 1 Wzór: Moi rodzice są młodzi. . Tamci studenci mieszkają w akademiku 11. Bilety do t e a t r u są drogie 12. 11. Ten dom jest bardzo stary 13. T a m t e n p a n jest Włochem 10.5. jakie?. . T a m t a lekcja była t r u d n a 8. jaka?. Nasza koleżanka jest bardzo ładna 5. Ci lekarze są bardzo dobrzy 18. Kelnerzy powinni być uprzejmi . Nasi nauczyciele są mili 2. Nasze sąsiadki są inteligentne . Ta piosenka mi się podoba 12. T a m t e kobiety są modnie ubrane 16. To jezioro jest głębokie 13. Ci nauczyciele są bardzo wymagający . T a m t e n kolega pochodzi z Czech 17. 15. Ćwiczenie 13 Zapytaj odpowiednim zaimkiem pytającym: jaki?. J a c y są moi rodzice? 1. Jego koledzy są pracowici 10. . 6. Tamte krzesła są połamane 9. . T a m t e prace są gotowe 7. Te książki są sprzedane 19. T a m t a pani j e s t moją znajomą 15. Nasz kolega jest dowcipny 3.

Ta książka jest moja. 1. To są ich chłopcy Ci chłopcy są ich 6. To jest twoje zadanie Tamto zadanie jest twoje Czyja to książka? Czyja jest ta książka? 37 . To jest nasze dziecko To dziecko jest nasze 4. czyje?. To są nasi koledzy Tamci koledzy są nasi 9. To jest mój długopis Tamten długopis jest mój 7. czyje? o wyrazy podkreślone w podanych zdaniach. czyja?. 20. To jest twoja sukienka Ta sukienka jest twoja 3. czyi?. To jest nasza sala T a m t a sala jest nasza 8. To są wasze prace Te prace są wasze 5. 17. Morze jest spokojne Góry bywają groźne Grypa jest niebezpieczna Podróż autobusem jest męcząca Sąsiedzi są hałaśliwi 14 Ćwiczenie Zapytaj właściwym zaimkiem pytającym: czyj?. To są nasze dzieci Tamte dzieci są nasze 10. 19. 18.16. Wzór: To jest moja książka. To jest twój zeszyt Ten zeszyt jest twój 2.

Jacy ludzie żyją w Ameryce? (w Europie) 38 . tamto. Jakie będą zajęcia w tym semestrze? (w ubiegłym) 9. 1. 4. t a m t e . Jakie będą wakacje w tym roku? (w ubiegłym roku) 6. 5. 3. 10. tamci. J a k i e drzewa rosną w Anglii? (w Polsce) 7. 8. ta. J a k i jest twój pokój? (jego) 3. t a m t a . ci. t a k i e samo. J a k i będzie przyszły rok? (ten rok) 5. Jacy są Polacy? (Słowianie) 10. Takie s a m e j a k ty. wstaw ich odpowiedniki: t a m t e n . 6. t a k a sam a . 2. J a k a będzie jutro pogoda? (dzisiaj) 4. Jakie masz plany? (ty) 2. J a k a będzie dziś kolacja? (wczoraj) 8. te. Jaki jest ten pies? Jacy są ci nauczyciele? Jakie są te książki? Jakie jest to dziecko? J a k i jest ten krawat? Jakie j e s t to mieszkanie? Jakie są t e ekspedientki? J a k a była t a wycieczka? J a k i jest ten kolega? Jakie są te prace? 1. nie ulega zmianie druga część zdania) Wzór: J a k a jest ta sukienka? J a k i e masz kłopoty? (ty) Taka s a m a j a k tamta. 9. t a c y sami. a w miejsce zaimków wskazujących: ten. (w B.Ćwiczenie 1 W podanych zdaniach zastąp zaimki pytające formami: t a k i sam. to. t a k i e same. 7.

czyjaś. żadni. jacyś. z was gwizdał? Nie. czyjeś / niczyj.. to jest . n i c B. .. Czy to zrobił z tych chłopców? Nie. wiadomość? Nie. żadne. któreś/żaden. nie przyszedł. ktoś. 3.. plecak? Nie. 6...niczyj. j a k a ś . żadne. 2. czyjeś.ktoś. pukał do drzwi? Nie.. A.czyjś. 3. Czy . Czy to jest . Czy trzeba zrobić? Nie..coś.. 4. j a k i e ś / żaden. dziewczynka się źle nie czuje. 6.... że pukał do drzwi. nie pukał do drzwi. któryś.. Czy do mnie dzwonił? Nie. Czy z tych odpowiedzi są błędne? Nie. B. mu nie jest.żaden.. jakieś. 4. 5. z nas tego nie zrobił. Czy z was to zrobił? Nie. D.któryś. chłopcy nie rzucali kamieniami. . Czy nadeszła . 1. 1.... z koleżanek nie zna odpowiedzi.którzyś. ... z tych odpowiedzi nie są błędne.. t u t a j nie obsługuje.. nie trzeba zrobić. niczyja.. Czy chłopcy rzucali kamieniami? Nie. Czy przyszedł? Nie. żadne D.. 39 . niczyje. Czy mu jest? Nie...nikt. Zdawało mi się. 2. wiadomość. nie pukał do drzwi. czyjś. C..Ćwiczenie 1 W miejsce kropek wstaw odpowiednie zaimki nieokreślone. 5..... nie nadeszła . do ciebie nie dzwonił.. żadni. niczyi. żadna.nic. z tych chłopców tego nie zrobił.. . się stało? Nie. jakiś.... . c o ś / nikt.żadna. Czy dziewczynka źle się czuje? Nie. któraś. czyiś. Czy z koleżanek zna odpowiedź? Nie.. z nas nie gwizdał. niczyje Wzór: A. się nie stało... Czy .któreś. plecak. Czy .jakaś. Nie. żadna.. Czy t u t a j obsługuje? Nie. żadne C.

to nie jest zmartwienie. 6. Czy przyszły do nas listy? Nie. Czy t o j e s t kawa? Nie. Czy przyszli pacjenci? Nie. zgubiły się w tłumie. . dziecko nie płakało. 4. Wzór: A. .1. B. nie przyjdą 6. decyzja. Czy przyjdą do szkoły . rodzice. Każdy student zdał egzamin 40 . Czy telefonowała do mnie koleżanka? Nie. nie zdanie. Czy t o j e s t zmartwienie? Nie. . Wszystkie k o b i e t y l u b i ą komplementy. Wszystkie k o b i e t y s ą ładne. listy do was nie przyszły. Każda kobieta lubi komplementy. to nie była 3. . 1. Każde dziecko lubi słodycze 2. Czy dziecko głośno płakało? Nie. . 3. czy zdanie? To jest 5. Czy to była decyzja? Nie. 5. 1. to jest 2. kawa. nie przyszli pacjenci. Czy studenci pytali o nas? Nie. studenci nie pytali o was. Czy to jest twoje. t u t a j nie mieszka Amerykanin. Czy t u t a j mieszka Amerykanin? Nie. . . Każdy egzamin jest trudny 3. Każda m a t k a kocha swoje dziecko 4. nie telefonowała do ciebie. rodzice? Nie. Czy dzieci zgubiły się w tłumie? Nie. Żadna kobieta nie jest brzydka. 4. D. 2. Ćwiczenie 17 Przekształć podane zdania według wzoru.

Każdy mężczyzna jest zadowolony 8. Żadne zadanie nie jest trudne 5. Każda okazja jest dobra 7. Żaden nóż nie jest ostry 10.5. Każdy stres jest szkodliwy 9. Żadna plotka nie jest prawdziwa 2. Każda pielęgniarka powinna być obowiązkowa 10. Żaden film nie był ciekawy 6. Każde drzewo jest potrzebne B. Żadna prababcia nie jest młoda 9. Żadna wiadomość nie jest pewna 3. Żaden polityk nie jest szczery 4. Żadna potrawa nie jest mdła . Każdy człowiek lubi jeść 6. Żaden policjant nie jest słaby 8. Żadna impreza nie była smutna 7. 1.

C. Czy ktokolwiek zrozumiał. Czy ktokolwiek przyjdzie na kolację? Nie. n i k t n i e przyjdzie n a kolację. ż a d n a p r a c a mi n i e o d p o w i a d a . Czy któreś // którekolwiek dziecko jest grzeczne? 3. Czy ktokolwiek zrezygnował? 10. 1. 1. Czy któraś // którakolwiek operacja jest bezbolesna? 42 . Czy ktokolwiek zrobił zakupy? 3. Czy ktokolwiek zdał egzamin? 7. Czy jakaś //jakakolwiek praca ci odpowiada? Nie.Ćwiczenie 1 Odpowiedz n a zadane pytania. Czy ktokolwiek na ciebie czekał? 8. B. Czy cokolwiek cię zainteresowało? B. Czy któryś // którykolwiek z was jest przygotowany? Nie. Czy cokolwiek masz do powiedzenia? 9. Wzór: A. Czy cokolwiek zrobiłeś w tej sprawie? 4. Czy cokolwiek wiesz n a ten temat? 5. Czy ktokolwiek z dyrekcji przyjdzie n a zebranie? 2. o co chodzi? 6. ż a d e n z n a s n i e jest p r z y g o t o w a n y . Czy jakiś //jakikolwiek egzamin jest łatwy? 2.

Czy któreś //którekolwiek zakazy są skuteczne? 5. Czy któraś //którakolwiek z tych jest Polką? 9. Czy któreś // którekolwiek z tych zwierząt żyje w Europie? 5. Czy któryś // którykolwiek z tych chłopców jest Niemcem? 2.4. Czy j a k a ś //jakakolwiek opieka będzie ci potrzebna? 9. Czy któreś // którekolwiek mieszkanie jest tanie? 8. Czy jakieś // jakiekolwiek owoce są niedobre? 6. Czy któryś //którykolwiek z was to rozumie? 7. Czy któryś // którykolwiek z was mieszka w centrum? 6. Czy jakiś //jakikolwiek pomysł nadaje się do realizacji? 7. Czy któryś // którykolwiek z nas pilnie się uczył? 10. Czy któreś // którekolwiek z tych dzieci jest polskiego pochodzenia? 4. Czy jakaś // jakakolwiek podróż jest bezpieczna? 10. Czy któraś // którakolwiek z tych reguł jest bezwyjątkowa? 3. Czy jakiś //jakikolwiek ssak potrafi latać? 1. Czy któryś // którykolwiek z nich cię poznał? 8. Czy któreś // którekolwiek z tych łóżek jest wygodne? 43 .

dziecko.. ćwiczenia. 44 zdania. myszy. nerki. ilustracje. rodzaj męskożywotny. znajomi. męskorzeczowy i nijaki . uczniowie.jeden. . uczennice. A. kelkasety.Ćwiczenie 1 W miejsce kropek wstaw właściwą formę liczebników..dwie.trzej // t r z e c h (D.cztery. klientów. kelnerki.d w a .). rodzaj męskoosobowy ...czterech.. mężczyźni D.. męskorzeczowy. Rosjanki. j e d n e . chłopców. zeszyt B. nijaki i żeński .. panie. sprzenoże. pokolenie.d w a j // d w ó c h (D. studentów. Polacy Niemki. nauczyciele. łóżka.. kolegów. słoiki. sąsiadki.. dawcy.. koleżanki. rzeczy. Wzór: A. Czeszki. konie. lody. znajome. . wiadomość. powieść. współmieszkańcy. pokoje. spotkanie. ryby. chłopcy. zadania. j e d e n . znaczki. D. gazeta. . koszule. role. policjantów. Czechów. Uwaga: Powyższe przykłady ilustrują użycia liczebnikowe ('ile'). rodzaj męskoosobowy . i przymiotnikowe ('jakiś'). męskorzeczowy. dziewczyna.). wiadomości. okno... pokój. wierzący. j e d n o .czterej // c z t e r e c h (D. łyżki.trzy. telewizory. gazety. jedna. B..d w i e C. .. B mężczyźni. rodzaj męskożywotny. Polaków A mieszkanie. znajomi. rodzaj żeński . buty. kurczaki. Słowacy. rzeczownikowe (ktoś'). klientki. filiżanki. koledzy. sala. . rodzaj męskożywotny.. koty.. psy.trzej. książki C. rodzaj męskoosobowy . nijaki i żeński . C Francuzi. j e d n i .). reguły. kobiety.

pacjenci.. książki. szklanki.. 45 .obaj. Niemki.. .. radia. rodzaj męskożywotny. kolegów. mosty. U w a g a : patrz odmiana i ćwiczenia na s. obcokrajowcy... łóżka. żołnierze. listy. Francuzów.. księża. komputery. długopisy. znajopokoje... słowniki. znajomych. zeszyty. mi. płyty.. myszy. psy.oba. żony. problemy.. Ćwiczenie 20 W miejsce kropek wstaw jedną z obocznych form (nie ma różnicy w znaczeniu) podanych liczebników: rodzaj męskoosobowy obaj // obydwaj. Polacy.obydwa. 280-281.D portierzy. Wzór: .. policjanci.obydwa. osoby. flamastry. . papugi. chłopcy.. sąsiedzi. talerze. wiadomości. wrogowie. kościoły. męskorzeczowy i nijaki oba // obydwa.. fotele.kobiety nauczycielki. warunki. rodzaj żeński obie // obydwie. koty.... kury. . kwiatki. dyrektorzy. Czesi. Czeszki. wsie. znajome. miasta. koledzy. jeziora.. koleżanki. pióra. mieszkania. . myśli. egzaminy. komputery.obie. okna. miasta. telefony. uczniów. znawcy.. psy. warunki. Amerykanie. Anglicy. nauczycieli.. znajomi.

ośmioro. d w o j e . 18.. (2) zdrowych oczu. s i e d m i o r o . N a spotkanie wyborcze przyszło tylko (10) kandydatów... 6. 19 narzeczeni chcieli wziąć ślub w górach. (4) moich znajomych mieszka n a tym nowym osiedlu.. Kowalskich było na przyjęciu. s z e ś c i o r o . (7) dzieci zachorowało na anginę.. 46 . 16 współmieszkańcy starają się o stypendium.. 8. 12. d z i e w i ę c i o r o .Ćwiczenie 1 W miejsce kropek wstaw właściwą formę liczebników zbiorowych: oboje // o b y d w o j e . 11.Dwoje. (5) niepełnosprawnych studentów studiowało n a moim roku. Kowalscy byli na przyjęciu..(4) dzieci zostało zaadoptowanych przez jedną rodzinę. 15 Nowiccy przysłali życzenia noworoczne. W tej rodzinie jest (9) dzieci. 17. (5) sąsiadów złożyło skargę w administracji domu. pięcioro. 9. 1. (3) harcerzy spało w jednym pokoju. . (2) zdrowych nóg i rąk to szczęście w życiu! 14. d z i e s i ę c i o r o . I Wzór: . 278-281. 13. 2. c z w o r o . (3) pijanych młodych ludzi zaczepiało przechodniów. troje. 4. . 20. 10. 3. (2) przechodniów zostało ukaranych mandatami. (7) związkowców podjęło strajk głodowy. (9) turystów zabłądziło w Tatrach. 5. (5) pacjentów czekało n a lekarza. W tym pokoju jest (2) drzwi. Uwaga: patrz odmiana i ćwiczenia na s. (6) wnuków złożyło babci życzenia urodzinowe. (8) sierot mieszkało razem ze swoimi przybranymi rodzicami.Oboj e. 7.

zaimków i liczebników porządkowych J> -yll-i Zaimki pytajne Przykłady Zaimki wskazujące Jeden" „sam" ten ów jeden sam Zaimki dzierżawcze mój twój nasz wasz męskoosobowy m s k i męskożywotny męskonieżywotny nijaki } 0 =B -o -e -ę 0 (a) dobry profesor wysoki student znany lekarz tęgi (kolega) miody (poeta) kto? co? mały kot żółty liść niskie okno małe pole czyste wybrzeże rzadkie zwierzę państwowe liceum dobra żona zdolna studentka wysoka pani długa noc -y||-i = B -e = B -um -a żeński to owo jedno samo ta owa jedna sama moje twoje nasze -0 -i -a Liczba mnoga moja twoja nasza m ę s k męskoosobowy -owie -i -y -e -y||-i dobrzy profesorowie wysocy studenci mali chłopcy znani lekarze małe koty rzadkie ptaki żółte liście niskie okna małe pola czyste wybrzeża rzadkie zwierzęta państwowe licea dobre żony zdolne studentki wysokie panie długie noce ci owi jedni moi twoi nasi wasi i męskożywotny męskonieżywotny nijaki -y -i -e =B -e = B kto? co? -a -y -i =B -e = B te owe jedne same moje twoje nasze wasze żeński =B •e = B -e Palatalizacja spółgłosek przymiotników pod wpływem końcówki -i w połączeniach z rzeczownikami męskoosobowymi Consonant alternations ofadjectives before -i edning matched with personal nouns n m t zł r s sn sz t b d sł st w P skąpy gruby chudy łakomy znany śmiały dorosły zły dobry bosy radosny starszy bogaty prosty ciekawy cztov/k'A iltmmmtuilH in człowiek człowiek człowiek człowiek człowiek człowiek człowiek człowiek człowiek człowiek człowiek człowiek człowiek człowiek >H. poj. głusi wysocy nadzy świeży ludzie ludzie ludzie ludzie . głuchy wysoki nagi świeży człowiek człowiek człowiek człowiek z i | ży si cy dzy duzi. /itupi bi grubi in ludzio dzi chudzi ludzie mi łakomi ludzie ni znani ludzie li śmiali ludzie śli dorośli ludzie źli źli ludzie rzy dobrzy ludzie si bosi ludzie śni radośni ludzie si starsi ludzie ci bogaci ludzie ści prości ludzie wi ciekawi ludzie ż ch k+i g+i duży. N mng.Mianownik . t!X. mu. 1.Nominałive Liczba pojedyncza Rodząj Końcówki rzeczowników Końcówki przymiotników. (ilnpl i 'iinMiimi/ifH N |il hidsln H|lrtljjłn*lli w M.)Ał|{lniiki w M l. Pl Hkiipi.

śpiwór) . Teraz pracują. Piotr i jego (dobry kolega) zwykle spędzają wakacje na rowerach. (dyplomata) 47 . są bardzo ciężkie. . byli (świetny) . ale w podróży (potrzebny) Także (wygodny but) są (konieczny) (Duże miasto) czy (maleńka wieś) . które ze sobą zabierają. konsulatów krakowskich. namiot. . Jan i Paweł to (doskonały ekonomista) . a Roman i Staszek to (pracowity geolog) (Plecak. zaproszony gość) . i (słuchacz) nagradzali ich gromkimi brawami. . A. Oprócz artystów na festiwalu byli (różny. które zwiedzają w czasie podróży są dla nich jednakowo (interesujący) W tym tygodniu skończył się festiwal „Muzyka w Starym Krakowie". (Koncert) odbywają się w pięknych krakowskich kościołach i zabytkowych salach koncertowych. Jak zwykle. (przedstawiciel) Urzędu Miasta oraz (dziennikarz krajowy i zagraniczny) i W tym roku festiwal uświetnili swoją obecnością (wybitny solista) i (wybitna solistka) z całej Europy. Adam i Tomasz to (popularny dziennikarz) .Ćwiczenie sprawdzające Ćwiczenie 22 Podanych w nawiasach wyrazów użyj w liczbie mnogiej. Poznali się na studiach. Zwykle na ten festiwal przyjeżdżają (znana orkiestra) (znany artysta) z różnych krajów.

trzeei-ego cetnar-a. e // 0). grudzień . 3.ciężki-ego młotk-a (e // 0 ) (z wyjątkiem zakończonych na -graf. dolar-jedn-ego dolar-a. kot .dobr-ego mikroskop-u. np. w których końcówka -a zależy od zwyczaju językowego użytkowników języka.now-ego telefon-u) nazwy miar czasu. np. itp. np. brat . cetnar .DOPEŁNIACZ Dopełniacz jest . np. wagi. 48 .jedn-ego carmen-a. camel . np. styczeń .star-ego polonez-a nazwy narzędzi.drugi-ego grudni-a (e // 0 ) nazwy części ciała.drugi-ego cfni-a (dzi // d. zaimki. np. Liczba RODZAJ MĘSKI pojedyncza Przymiotniki.mocn-ego camel-a Poza wymienionymi g r a p a m i znaczeniowymi rzeczowników męskonieżywotnych.t-ego rok-u nazwy papierosów.mai-ego kot-a. które m a j ą końcówkę -a.ostatni-ego miesiąc-a. polonez . carmen . są jeszcze inne jednostkowe przykłady. -fon. 2. walc .ostr-ego noż-a (ó // o). ale.jen —wartościow-ego jen-a ( e / / 0 ) nazwy tańców. nóż . mikroskop . nos . 4. 7. ale także niektóre męskonieźywotne: nazwy miesięcy. -skop. młotek .jedn-ego metr-a. liczebniki porządkowe i jeden' 1.wysold-ego brat-a.jednym z czterech najczęściej używanych przypadków. metr .pierwsz-ego styczni-a. brzuch .duż-ego forzuch-a nazwy walut.wielki-ego nos-a. 6.ostatni-ego walc-a. np.. np.szybki-ego mazur-a nazwy marek samochodów. dzień . telefon . fiat . np. długości. rok . np. mazur . miesiąc .mał-ego fiat-a. 5. 8.

n a . poj. p r a c a . przed s p ó ł g ł o s k ą m i ę k k ą . 1. rzeczowniki rodzaju żeńskiego zakończone w M. RODZAJ NIJAKI Przymiotniki. np.interesując-ej podróż-y 3.wygodn-ego hotel-u.trudn-ej chemi-i. g.m ę s k o n i e ż y w o t n e . że nic m a ścisłych reguł występowania obu tych końcówek.star-ego t e a t r . hotel .piękn-ej róż-y 2. poj. podróż . poeta .dobr-ej wod-y.biał-ej lili-i 49 . k a w i a r n i a .miod-ego poet-y.u . rzeczowniki rodzaju żeńskiego zakończone n a -a w M.poln-ej mysz-y. np.ulubion-ej k a w i a r n . t e a t r . liczebniki porządkowe i 'jeden' 1. c h e m i a . rzeczowniki rodzaju żeńskiego zakończone w M. np. w o d a .t-ej ziem-i. 1). z i e m i a . np. n a spółgłoskę funkcjonalnie miękką. 1. m y s z . rzeczowniki rodzaju męskiego zakończone w M. zaimki. z n a w c a .i .cieżki-ej prac-y. poj. z wyjątkiem wymienionych wyżej i uwagą. poj. mężczyzna .t-ego mężczyzn-y. itp. 1. róża .a przed s p ó ł g ł o s k ą t w a r d ą i f u n k c j o n a l n i e m i ę k k ą (z wyjątkiem k .dobr-ego znawc-y j^ij 1. lilia . n a -a przed s p ó ł g ł o s k ą t w a r d ą i f u n k c j o n a l n i e m i ę k k ą .-uJ m a j ą j ą rzeczowniki rodzaju męskiego . 1. np.

uczeń .czyst-ej k r w i .moj-ej a. 1. poj.t-ej pan-i WYJĄTEK krew . g.zdoln-ych uczni-ów mąż . poj. na spółgłoskę m i ę k k ą ('ń.jeżeli M.nasz-ej matfe-i (k // k') . np. drog"a . zaimki. rzeczowniki rodzaju żeńskiego zakończone na -a w M. powieść — ciekaw-ej powieśc-i. 1.uczniowie .drugi-ej b r w i (e // 0 .stoły .s-i (w'// w.2. p a n . poj.swoj-ej dro^-i (g // gO. 1. mat/2 a . brew . koleba — dobr-ego koleg"-i (g // g') Liczba RODZAJ MĘSKI mnoga Przymiotniki. rzeczowniki rodzaju męskiego zakończone w M. 1. liczebniki porządkowe 1. np.. g. np. zakończony jest n a -owie). e // 0). rzeczowniki rodzaju żeńskiego zakończone w M. przed s p ó ł g ł o s k ą : k.mał-ych kot-ów stół . np. zakończone na s p ó ł g ł o s k ę t w a r d ą w M. j') i n i e k t ó r e n a spółgłoskę f u n k c j o n a l n i e m i ę k k ą ('c. dz.t-ych pan-ów kot .panowie . zakończone w M. 1. 1. ż 11' .swo-ich męż-ów 50 . wieś .koty .mężowie . pani . na s p ó ł g ł o s k ę m i ę k k ą o r a z n a s a m o g ł o s k ę -i. mn. 1. poj. gospodyni — nasz-ej gospodyn-i.tan-ich stoł-ów 2. roZa — nasz-ej roM (1 // D 4. np. w // w'). 3. poj. na -a p r z e d s p ó ł g ł o s k ą k.

jedn-ych. 1.wodzowie .mo-ieh nauczyciel-i. które w mianowniku m a j ą końcówkę .rodzaj . końcówki . np. 1. m ę s k o ż y w o t n e i n i e m ę s k o o s o b o w c z a k o ń c z o n e w M. obc-ych. ż i I.wielk-ich kosz-y // kosz-ów wqż .ojcowie .t-ych rodzaj-ów wódz . n a s p ó ł g ł o s k ę m i ę k k ą lub funkcjonalnie miękką.swo-ich gośc-i.rodzaje . g') i funkcjonalnie miękkich.mał-ych poko-i // pokoj-ów (ó // o) leń . np. dz. mn. gość . poj. np.o w i e ) np.ó w l u b -i //-y. zakończony jest n a -e.mał-ych ząjęc-y (ą // ę) pieniądz .kolorow-ych paw-i (w // w') m a j ą rzeczowniki m ę s k o o s o b o w e .o w i e lub paralelnie -i // -y m a j ą nieliczne rzeczowniki m ę s k o o s o b o w e .duż-ych pieniędz-y (ą U ę) -y .piękn-ych kon-i. kowale . m ę s k o ż y w o t n e i męskon i e ż y w o t n e z a k o ń c z o n e n a s p ó ł g ł o s k ę funkcjonalnie m i ę k k ą (z wyjątkiem niektórych na c.t-ych miesięc-y (ą // ę) zając . jest końcówka -i. nauczyciele .dworce .jadowit-ych węż-y // węż-ów RODZAJ NIJAKI Przymiotniki. np. n a s p ó ł g ł o s k ę m i ę k k ą i niektóre m ę s k o ż y w o t n e n a b.) 0 m a j ą rzeczowniki m ę s k o o s o b o w e .żadn-ych wodz-ów ojciec . poj. to w D.szar-ych gołęb-i (ą // ę) p a w .nasz-ych ojc-ów dworzec . pisarz . gołąb . dobr-ych. 1.zdol-ych pisarz-y // pisarz-ów pokój . żadn-ych 51 . p.sam-ych len-i // leni-ów kosz . w.brudn-ych dworc-ów król — królowie . zaimki. m ę s k o ż y w o t n e i n i e m ę s k o o s o b o w e zakończone w M. mn. 1.star-ych kował-i.wielk-ich król-ów (e // 0 ) (e // 0 ) (ale jeżeli M. pisarz .tłust-ych karp-i koń . itp. k a r p . -ych (ą // ę) liczebniki porządkowe p o s p ó ł g ł o s k a c h t w a r d y c h (z wyjątkiem 'k.zdołn-ych pisarz-y miesiąc .

1. np.u m w M. n a s p ó ł g ł o s k ę m i ę k k ą lub funkcjonalnie m i ę k k ą m a j ą końcówkę -i lub -y. g') i funkcjonaln i e miękkich.p r a w i e w s z y s t k i e rzeczowniki zakończone w M. n a spółg ł o s k ę t w a r d ą .swo-ich miejsc oparcie .ciemn-ych podziem-i. 1. jabłko . ( 0 // e) ale zakończone sufiksem -isko // -ysko: nazwisko .jasn-ych okien. m a j ą końcówkę -ów. Cechą charakterystyczną tego przypadka są częste wymiany morfologiczne. dobr-ych.piękn-ych muze-ów RODZAJ ŻEŃSKI Przymiotniki.czyst-ych mórz (o // ó) serce . swo-ich -ich 52 .dzik-ich zwierząt (ę // ą) niemowlę — tygodniow-ych niemowląt (ę U ą) pole . miejsce .star-ych łożysk święto . -ych zaimki. drog-ich zaimkach: mo-ich. np. liceum .żadn-ych oparć -i//-y nieliczne rzeczowniki zakończone w M.nasz-ych lice-ów. ostrze .różn-ych nazwisk łożysko . narzędzie — mo-ich narzędz-i wybrzeże . tan-ich. poj. obc-ych. poj. okno . np.jar-ych zbóż (o // ó) morze .mał-ych pól (o // ó) zboże . np.strom-ych wybrzeż-y podziemie .sam-ych świąt (ę // ą) zwierzę .ostr-ych świateł.dobr-ych jabłek światło .t-ych ostrz-y -o w rzeczowniki zakończone na . np. m u z e u m . jedn-ych. żadn-ych p o s p ó ł g ł o s k a c h m i ę k k i c h i % g'. 1. dalek-ich. poj. two-ich. liczebniki porządkowe p o s p ó ł g ł o s k a c h t w a r d y c h (z wyjątkiem 'k. m i ę k k ą i funkcjonalnie m i ę k k ą m a j ą końc ó w k ę z e r o w ą .nasz-ych serc.

podróż . ale klęska . Korea .nasz-ych ale-i // ale-j onomatopeja .dobr-ych noc-y.straszn-ych mąk.t-ych czyteln-i. część — różn-ych częśc-i odpowiedź . koza — star-ych kóz woda . ale aleja .czyst-ych wód (o // ó).mo-ich podróż-y k a w i a r n i a . ale zakończone n a .t-ych onomatope-i // onomatope-j -i//-y 53 . kość .t-ych żon ręka .złot-ych koron strona . p r a l n i a . księga .t-ych odpowiedz-i noc .swo-ich kawiarn-i.ona: opona . żona .wielk-ich armi-i analogia . 1.star-ych ksiąg (ę // ą). na s p ó ł g ł o s k ę m i ę k k ą i funkcjonalnie m i ę k k ą oraz s a m o g ł o s k o w y c h na: -nia i -ja i obcych na -a i -ia.nasz-ych stron.żadn-ych złotówek ( 0 // e) końcówkę -i lub -y m a j ą rzeczowniki o tematach zakończonych w M.narodow-ych epope-i.two-ich rąk męka . np. książka .star-ych kośc-i. noga — mo-ich nóg.dobr-ych matek. armia .star-ych praln-i czytelnia . Podobnie j a k w rodzaju nijakim mogą tu występować wymiany morfologiczne. potęga .dobr-ych opon.różn-ych analogi-i.ciekaw-ych lekcj-i sesja — interesując-ych sesj-i. idea — star-ych ide-i epopeja . poj.now-ych książek złotówka .ostatn-ich klęsk. np. lekcja .różn-ych Kore-i. korona .żadn-ych potęg m a t k a .Rzeczowniki 0 końcówkę zerową m a j ą rzeczowniki zakończone na -a i -i (z wyjątkiem zakończonych n a -nia i -ja i obcych n a -a i ia).

Chleb j e s t n a stole. bronić. chcieć. Chleba n i e było n a stole. następuje zmiana podmiotu w mianowniku na podmiot w dopełniaczu. w czasie przyszłym n a formę 3 osoby liczby pojedynczej „nie będzie" (dla liczby pojedynczej i mnogiej). u-. domagać się. (s)kosztować. po których występuje tylko dopełniacz lub dopełniacz i biernik. który po nich występuje. piszę zadanie . w czasie przeszłym na formę 3 osoby liczby pojedynczej rodzaju nijakiego „nie było". Życzyć szczęścia.n i e piszę zadania lubię mleko i miód . (Wykaz innych czasowników posiadających negację w znaczeniu podana jest w punkcie 3. często pełni funkcję dopełnienia bliższego. Chlebów n i e m a n a stole. Chlebów n i e było na stole. Jest także grupa czasowników. lękać się. Chleba n i e b ę d z i e n a stole. Pragnąć spokoju. bez względu n a liczbę i rodzaj podmiotu. brakować / braknąć. dokonywać / dokonać.n i e lubię ani mleka.Funkcje dopełniacza w zdaniu D o p e ł n i a c z występuje: w z d a n i a c h z a p r z e c z o n y c h w funkcji d o p e ł n i e n i a bliższego.) np. najczęściej z przedrostkami: do-. potrzebo54 . np. Lista najczęściej u ż y w a n y c h czasowników: bać się. Chleby s ą n a stole. Czasowniki implikujące dopełniacz najczęściej posiadają znaczenie negacji i działania częściowego. 3. oczekiwać. Natomiast dopełniacz. łyknąć. Spodziewać się dziecka. b e z p o ś r e d n i o p o określonych c z a s o w n i k a c h bez przyimka. obawiać się. np. po wprowadzeniu negacji. na-. kiedy treść czasownika ma charakter przeczący. i to zarówno w zaprzeczeniach formalnych z „nie" lub „ani". doznawać / doznać. Podwójna implikacja nie jest czymś wyjątkowym w polskim systemie czasownikowym i trudno w podręczniku podać wszystkie jej przykłady. dotykać / dotknąć.o d m ó w i ć p r a w a p o b y t u w z d a n i a c h z c z a s o w n i k i e m „być" w formie osobowej. j a k i wtedy. dotyczyć. przy-. pilnować. a orzeczenie w czasie teraźniejszym zmienia się n a „nie ma" (dla liczby pojedynczej i mnogiej). Chlebów n i e b ę d z i e na stole. odmawiać / odmówić. Chleba n i e m a na stole. ani m i o d u prawo pobytu .

udzielać / udzielić. lub osiągnąć jakiś cel') doczekać się (wiosny) dogotować (zupy) dokroić (chleba) dokupić (wina) dolać (wody) doliczyć się (pieniędzy) doprosić się (oddania długu) dorobić się (majatku) dosmażyć (placków) dosypać (soli) dożyć (stu lat) nabrać (jabłek) naczytać się (kryminałów) nadrobić (chleba) nagadać (głupstw) nagromadzić (zapasów) najeść się (owoców) nakupić (zabawek) nałamać (gałęzi) nałykać się (powietrza) nanosić (węgła) naopowiadać (ciekawostek) naparzyć (herbaty) narobić (powideł) narwać (jabłek) nasadzić (pomidorów) naskrobać (ziemniaków) nasypać (ziarna) nazbierać (gałęzi) naznosić (desek) ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale ale czekać (na wiosnę) gotować (zupę) kroić (chleb) kupić (wino) lać (wodę) liczyć (pieniądze) prosić (o oddanie długu) robić (majątek) smażyć (placki) sypać (sól) żyć (sto lat) brać (jabłka) czytać (kryminały) drobić (chleb) gadać (głupstwa) gromadzić (zapasy) jeść (owoce) kupić (zabawki) łamać (gałęzie) łykać (powietrze) nosić (węgiel) opowiadać (ciekawostki) parzyć (herbatę) robić (powidła) rwać (jabłka) sadzić (pomidory) skrobać (ziemniaki) sypać (ziarno) zbierać (gałęzie) znosić (deski) 55 . wstydzić się. strzec. zapominać / zapomnieć. spodziewać się. (s)próbować. żałować. życzyć C z a s o w n i k i z p r z e d r o s t k a m i do-. wystarczać / wystarczyć. wymagać. zakazywać / zakazać. skąpić. pragnąć. wzywać / wezwać. używać / użyć. unikać / uniknąć. zazdrościć. (po)szukać.wać. (za)żądać. zabraniać / zabronić. (na)uczyć się. zaczerpnąć. co już wcześniej zostało zrobione. ubywać / ubyć. na-: (najczęstsze znaczenie to: 'dodanie czegoś do czegoś.

było.4.. mało. b ę d z i e kilo c u k r u + jest. było. kilkadziesiąt. pięć. sześciu. w funkcji w y r a ż e n i a a d w e r b a l n e g o i n i e j e s t i m p l i k o w a n y przez czasownik a) określa daty np. kilkunastu. b ę d z i e (I). m ę s k o r z e c z o w y m i .. kilkanaście. osiem okien + jest. było. kilka c h l e b ó w + jest. rzeczowników policzalnych) mało czasu + jest. mn. b ę d z i e (D. siedem stołów + jest. 1. np. kilkudziesięciu. Wakacje są o d l i p c a do października. b ę d z i e t r o c h ę j a r z y n + jest. poj. trochę) w połączeniu z rzeczownikami rodzaju m ę s k o o s o b o w e g o m a j ą formy: kilku. nijakimi i żeńskimi. pięciu. b) w y r a ż a relację c z a s o w ą np. było. b ę d z i e pięciu kolegów. paru. po przyimkach Wybrane przyimki łączące się z dopełniaczem: znaczenie brak. b ę d z i e trzech mężczyzn. kilkaset. sześć psów + jest. pięć pań + jest.. kilkuset. b ę d z i e UWAGA: Liczebniki określone i nieokreślone oprócz przysłówków (np. wyłączenie miejsce cel przykład kawa bez cukru bank jest blisko poczty napił się koniaku dla odwagi bez blisko dla 56 - . było. n i e m ę s k o o s o b o w e g o : kilka. było. dużo. b ę d z i e czterech studentów. sześć. Adam urodził się d z i e s i ą t e g o m a r c a tysiąc dziewięćset s i e d e m d z i e s i ą t e g o roku. było. wielu. w z d a n i a c h p o l i c z e b n i k a c h o k r e ś l o n y c h i n i e o k r e ś l o n y c h od dwu wzwyż w połączeniu z rzeczownikami m ę s k o o s o b o w y m i i od pięciu wzwyż w połączeniu z m ę s k o ż y w o t n y m i . Zajęcia są o d ósmej do drugiej. 1. było. rzeczowników niepoliczalnych) dwóch panów..

kierunek (skąd?) od jakiegoś punktu sprzed .miejsce obok .miejsce n i e d a l e k o .czas — kwiatki dla Ewy idę do domu do j u t r a maszynka do golenia siedzieliśmy dookoła stołu telewizor stoi koło okna koło dziesięciu studentów spotkajmy się koło siódmej mieszkam naprzeciwko banku n a środku pokoju stał stół niedaleko domu jest park Marek siedział obok mnie wiatr wiał od morza wracam od Marii wiem to od kolegi od j u t r a się odchudzam głowa boli mnie od czwartku tabletki od bólu głowy klucz od szafy wejście od podwórza mokry od deszczu specjalista od sprzedaży około dwóch osób byli wszyscy oprócz Marka czytał gazetę podczas śniadania wyjął list spod książek pochodzi spod Gdańska to jest wiadomość sprzed miesiąca ukradli mi samochód sprzed domu był u fryzjera u podnóża gór palec u nogi odpocząłem w czasie wakacji miejsce (skąd?) u miejsce (osoba) bliskość część całości czas w czasie 57 .wyłączenie podczas .miejsce od kierunek (skąd?) kierunek (osoba) źródło pochodzenia czas (od kiedy) czas (trwanie) przeznaczenie element czegoś strona obiektu przyczyna zewnętrzna specjalizacja osoby.czas spod .do przeznaczenie przedmiotu kierunek granica czasu przeznaczenie d o o k o ł a // dokoła — miejsce koło miejsce ilość w przybliżeniu czas w przybliżeniu n a p r z e c i w k o // n a p r z e c i w miejsce n a ś r o d k u .przybliżenie oprócz . rzeczy około .

skory do gniewu. w połączeniu z innym rzeczownikiem może wyrażać: a) p o s e s y w n o ś ć (opowiada na pytania: czyj? czyja? czyje?) np. do. model początek w czasie wyróżnienie materiał (z czego) stopień nasilenia przyczyna kierunek (skąd) z powodu zza nauczył się języka w ciągu roku w razie deszczu. dobry dla niego 9. np. z np. butelka piwa szklanka mleka kostka masła 58 . i m i e s ł o w a c h p r z y m i o t n i k o w y c h w funkcji pre dykatu. pewny. żądny.w ciągu w razie wśród z czas warunek miejsce (w otoczeniu) kierunek (skąd) źródło informacji przyczyna wzór. syty. od. 8. godny (godzien). miłośnik teatru chwila spokoju bal aktorów c) c z e ś ć w y d z i e l o n ą z całości np. Był pewny swojego zdania. winny (winien). spragniony. buty dziecka brat Adama kolega siostry b) u z u p e ł n i a z n a c z e n i e i n n e g o r z e c z o w n i k a np. ciekawy (ciekaw). świadomy (świadom). P r z y m i o t n i k i implikujące dopełniacz: bliski. w o b e c . koleżanka ze szkoły filiżanka z porcelany kochać z całego serca nie był w pracy z powodu choroby patrzyła zza firanek 7. wart (warty). spotkamy się w środku dobrze się czuł wśród swoich wraca z domu wiem o tym z gazet zemdlała z braku powietrza śpiewała z nut rachunek z ubiegłego roku najmłodszy z braci. głodny. w konstrukcji p r z y m i o t n i k + przyimek: dla. p o p r z y m i o t n i k a c h .

oglądanie telewizji wygłaszanie wykładu f) o g ó l n ą relacją np.d) o s o b ą działającą np. centrum miasta zapach kwiatów 59 . występy studentów utwory Chopina odpowiedź studenta e) p r z e d m i o t c z y n n o ś c i p o r z e c z o w n i k a c h o d c z a s o w n i k o w y c h np.

(jagoda) Musimy nazbierać trochę 7. 3. (żona) Szkoda..chorób. Wzór: (choroba) Boję się takich . 8. (woda) Nie kupuj tych 4. 4. o//ó 1. (groźba) Nie boję się twoich 2. (zapora) Na rzece Wiśle nie ma 8. 10. (osoba) Nie znam tych 3. 6.. śmieci. (rozmowa) Nie cierpię takich 9. (siostra) Mam pięć 5..Ćwiczenia wdrażające Dopełniacz po czasowniku zaprzeczonym Ćwiczenie 23 W miejsce kropek wstaw formy dopełniacza liczby mnogiej od rzeczowników podanych w nawiasie. 7. 5. ale 0 -e 1.. (droga) W tym kraju nie ma dobrych 10. 2. (wanna) W tej fabryce nie produkuje się 60 . ale 1. (ozdoba) Nie lubię takich 6. że nie m a m dwóch (opona) Nie naprawię już tych (zasłona) Nie pierz tych (antyfona) Zakonnice nie zaśpiewały (ambona) W tych kościołach nie ma barokowych (korona) Nie znaleziono (matrona) Nie lubię apodyktycznych (strona) W książce nie było ostatnich (wrona) Dlaczego nie przepędzą tych (tona) Nie ma t u t a j w tym proszku. (szkoła) W tym mieście nie ma dobrych mineralnych. (panna) Nie znam tych 2. królewskich. 9.

do ciasta. śmieci. 3. z kremem. 61 . 2. (jabłko) Nie lubię kwaśnych 4. . zakażenia. (żelazko) W tym sklepie nie można kupić 2. . . (oczko) Nie złapiesz tych ale 1. w lesie. (łóżko) Brakuje dwóch 3. 8. . 10. 5. 1. (biurko) Nie kupiliśmy jeszcze 5. nie ubijemy piany. . (białko) Z tych 8. prawnych. (żółtko) Nie jedz 9. (powieka) Nie zamykaj 3. 7. 6. (bazylika) W tym mieście nie ma 5. . (kronika) Nie musisz zaglądnąć do starych 6. (apteka) Na tej ulicy nie ma 7. 9. (Nauka) W tym małym mieście nie ma siedziby Akademii 8. (sztuka) Nie widziałem najnowszych 9. (wysypisko) Wszędzie brakuje 2. w pończosze. (jajko) Nie dałaś jeszcze 7. (kaleka) Brakuje udogodnień dla 4.0 // -e (-ek) przed zakończeniem -ka 1. . 4. 10. . (palenisko) Nie wolno zostawiać nie dogaszonych 3. (pralka) W sklepie nie było polskich (sąsiadka) Nie zapraszam swoich (aktorka) W tym teatrze nie ma dobrych (sukienka) Nie lubię tych (złotówka) Nie licz już tych (przyjaciółka) Nie znasz moich nowych (walizka) Nie zabieraj dwóch (butelka) Nie oddawaj tych (kuzynka) Nie znam wszystkich moich (książka) Nie przeczytałem jeszcze tych pszczelich. (siedlisko) W organizmie nie odkryto S. Mrożka. (luka) W kodeksie karnym nie powinno być 0 // -e (-ek) przed zakończeniem -ko 1. (pasieka) Sąsiad nie miał 2. . (peruka) Ona nie ma 10. (słówko) Nie muszę uczyć się nowych . bo będziesz miał sklerozę. (ciastko) Nie jem 6.

Czytam często to czasopismo 62 . Lubię nasze miasto 3. 19. Lubię swój akademik 9. Oglądnę ten ciekawy film 6. 9. Zmienię swój sposób bycia 4. Zerwaliśmy z nimi wszystkie kontakty 20. Znaleźliśmy wasze listy 17. (zjawisko) Nie zaobserwowano innych niezwykłych . Zapłacę ten duży rachunek 5. Poznałem nowego kolegę 11. Skończyliśmy te projekty 18. A. Rozumieliśmy swoje błędy 13. 10. * (pogorzelisko) Nie zdecydowano się n a odbudowę tych (boisko) W mieście brakowało sportowych. rodzaj m ę s k i 1. . Wzór: Znam tę starszą panią. Znam to dziecko 2. 8. . Masz trudny charakter 10. Poprosiliśmy o autograf tych poetów . Oddali wszystkie podręczniki B. Przeczytałem ten artykuł .4. N i e z n a m tej starszej pani. Poznaliśmy naszych lektorów 16. (łowisko) Rybacy nie powrócili jeszcze z swoich (łożysko) Nie wyczyściłeś jeszcze tych brudnych (legowisko) Niedźwiedzie nie wyszły jeszcze ze swoich (nazwisko) Nie znam tych studentów. Widzieliśmy te rasowe psy 12. On zdał trudny egzamin 7. 5. Ćwiczenie 24 Zamień podane zdania w formie twierdzącej n a przeczącą. 8. Kupię ten stary samochód 2. Poznaję tego człowieka 3. rodzaj nijaki 1. Przeprosili tych chłopców 15. . Zatrzymali nasze dokumenty 14. 6. w przyrodzie. 7.

4. Zatrzymam to sympatyczne zwierzę 5. Widzieliśmy to jezioro 6. Zwiedziliśmy muzeum historyczne 7. Rozumiem twoje postępowanie 8. Udowodnię to twierdzenie 9. Znam to miejsce 10. Cenię twoje zdanie 11. Lubię grzeczne dzieci . . . . 12. Rozumiemy wasze stanowiska 13. Widzieliśmy piękne jeziora 14. Zamknęliśmy te dzikie zwierzęta 15. Zwiedziliśmy wszystkie planetaria 16. Wymieniliśmy nasze okna 17. Znam twoje imiona 18. Rozumiemy wasze pytania 19. Lubię amerykańskie śniadania 20. Lubię kwaśne jabłka C. rodzaj ż e ń s k i 1. Znam tę dziewczynę 2. Odwiedziłem moją przyjaciółkę 3. Mam interesującą pracę 4. Zwiedziliśmy tę cerkiew 5. Lubię swoją wieś 6. Przerwę waszą dyskusję 7. Chyba polubię tę okolicę 8. Rozumiem waszą radość 9. Znamy ich odpowiedź . . 10. Oglądam naszą telewizję 11. Czytałem nowe powieści J. Pilcha 12. Znam wszystkie dzielnice 13. Oglądaliśmy wszystkie premiery - 14. Poprawiliśmy wasze prace 15. Rozumiem ich krytyczne uwagi 16. Lubię czytać powieści kryminalne 17. Odwiedziliśmy nasze koleżanki 18. Zwiedzimy te miejscowości 19. Lubię ich twarze 20. Noszę czerwone sukienki

Ćwiczenie
W miejsce kropek wstaw odpowiednią formę zaimków osobowych: ja, ty, my, w y . Wzór: Nie było (ja) ...mnie... w domu.

1. Nie znam (wy) 2. Nie widzieliście (ja) 3. Nie widziałem (ty) 4. Nie przerażaj (ja) 5. Nigdzie nie mogłem (wy) 6. Nie namawiali (my) 7. Nie było (my) 8. Nie winię (ty) 9. Nie było (ja) 10. Nie zrozumieliśmy (wy)

od tej strony. dzisiaj wieczorem. dzisiaj na zajęciach. ! znaleźć. do wyjazdu. w domu po południu. za tę pomyłkę. na tym zebraniu. jak należy.

1. Wczoraj nie dostałem listu od (ty) 2. Kolega nie pożyczył ode (ja) 3. On nie mieszka koło (ja) 4. Nie skorzystam z tej książki od (ty) 5. Nie siedziałem w kinie obok (wy) 6. Nie będziesz dzisiaj jeść u (my) 7. Nie przychodźcie do (my) 8. Nie mamy do (wy) 9. Nie siadaj obok (ja) 10. Nie napisałem do (ty)

stu złotych.

obiadu? dziś wieczorem, tylko jutro rano. żalu. ! żadnego listu.

64

Ć w i c z e n i e 26
Użyj właściwych form zaimków osobowych: on, ona, ono, oni, one. a) Podkreślone rzeczowniki zastąp odpowiednią formą zaimka osobowego. b) Podane w nawiasach formy zaimków w mianowniku zastąp formami w dopełniaczu. Wzór: a) Znasz Martę? b) To nie są (oni) Nie, nie znam .. .jej... To nie są ...ich...rzeczy

a) 1. Spotkaliście Marka? Nie, nie spotkaliśmy 2. Widziałaś Agatę? Nie, nie widziałam 3. Znasz Adama i Marka? Nie, nie znam 4. Znacie Nowakowskich? Nie, nie znamy 5. Spotkałeś sąsiadów? Nie, nie spotkałem 6. Znasz Ewę i Krysię? Nie, nie znam 7. Zaprosimy Basię? Nie, nie zaprosimy 8. Przeprosisz kolegę? Nie, nie przeproszę 9. Zapytasz kolegów? Nie, nie zapytam 10. Spotkałaś Zbyszka z Haliną? Nie, nie spotkałam b) 1. Wracam od (on) 2. Nie widzieliśmy (oni) . . 3. Nie spotkałem (on) 4. Nie było (one) 5. Nie znalazłem (ona) . . . 6. Bez (ona) 7. Zawsze siedzę obok (on) 8. Oprócz (oni) 9. Pożyczę od (one) 10. Zatrzymam się u (on) . .
prac.

w mieście. w domu. w parku. nie byłoby świąt. nikt nie przyszedł. pieniędzy. w domu.

65

Ćwiczenie 2
Zapytaj o podkreślone wyrazy w zdaniu odpowiednią formą zaimków pytających: jaki?, jaka?, jakie?, jacy?, jakie?; który?, która?, które?, którzy?, które? Wzór: Nie lubię wytrawnego wina. J a k i e g o wina nie lubisz? 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Nie znam tych ludzi ludzi nie znasz? Nie kocham tego dziecka dziecka nie kochasz? Nie spotkałem tąj dziewczyny dziewczyny nie spotkałeś? Nie lubię nerwowych kolegów kolegów nie lubisz? Nie ubieraj czarnego garnituru! garnituru mam nie ubierać? Nie toleruję niesłownych przyjaciół przyjaciół nie tolerujesz? Nie widziałem tego spektaklu spektaklu nie widziałeś? Nie kupię drogiej sukienki sukienki nie kupisz? Nie przeproszę tych koleżanek koleżanek nie przeprosisz? Nie zwiedziliśmy muzeum historycznego. muzeum nie zwiedziliście? 11. Nie chciałem ubrać tych butów butów nie chciałeś ubrać? 12. Nie czytam nudnych książek książek nie czytasz? 13. Nie szukam ładnej, ale mądrej dziewczyny dziewczyny szukasz? 14. Nie lubię dużych psów psów nie lubisz? 15. Nie zazdroszczę ci takiego dziecka dziecka mi nie zazdrościsz?

Ćwiczenie

28

Odpowiedz na zadane pytania, używając w odpowiedzi zaimków nieokreślonych w negatywnej formie: nikt, nic, żaden, żadna, żadne, żadni, żadne. Wzór: Czy znasz jakiegoś Francuza? Nie, nie znam ...żadnego... Francuza. 1. Czy widziałeś któregoś z naszych profesorów? 2. Czy spotkaliście po drodze jakiegoś turystę? 3. Czy czytaliście jakąś powieść J. Andrzejewskiego?

66

4. Czy zdawaliście jakiś egzamin? 5. Czy poznałeś którąś z polskich aktorek? 6. Czy ktoś był w pokoju? 7. Czy coś z tego rozumiesz? 8. Czy w pokoju byli jacyś ludzie? 9. Czy po wykładzie była jakaś dyskusja? 10. Czy były jakieś problemy? 11. Czy zmieniono jakieś przepisy? 12. Czy coś ruszałeś n a moim biurku? 13. Czy kogoś szukałaś? 14. Czy czegoś potrzebujesz? 15. Czy coś znalazłaś? 16. Czy oni kogoś oszukali? 17. Czy jakieś dziecko zachorowało? 18. Czy poznaliście jakichś cudzoziemców? 19. Czy znasz którąś z tych dziewcząt? 20. Czy będziesz hodować jakieś zwierzęta?

67

Ćwiczenie 2
Odpowiedz n a zadane pytania w formie przeczącej. Wzór: Czy widziałeś kogoś? Czy uczysz się czegoś? 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Czyhałeś się czegoś? Czy wszedłeś do czyjegoś pokoju? Czy uciekasz od czegoś? Czy słuchasz czyichś rad? Czy czegoś żałujesz? Czy dzwoniłeś do kogoś? Czy czegoś się napijesz? Czy wstydziliście się czegoś? Czy korzystaliście z czyichś rad? Czy potrzebujesz czyjejś pomocy? Nie, n i k o g o n i e w i d z i a ł e m Nie, n i c z e g o s i ę n i e uczę.

Dopełniacz w zdaniach z czasownikiem „być" w formie osobowej.

Ćwiczenie

30

W miejsce kropek wstaw odpowiednią formę rzeczowników podanych w nawiasie. Wzór: W lodówce jest kefir, ale nie ma (masło, kiełbasa, szynka) .. .masła, kiełbasy, szynki... . 1. W pokoju jest szafa, ale nie m a (tapczan, kredens, stół) 2. Na półce było radio, ale nie było (telewizor, magnetowid, magnetofon) 3. Na podłodze jest linoleum, ale nie ma (dywan, chodnik, futrzak) 4. W kuchni był stół, ale nie było (lodówka, zlewozmywak, piec)

68

5. W szufladzie była gumka, ale nie było (długopis, linijka, ołówek) 6. Na piecu jest rondel, ale nie ma (garnek, patelnia, czajnik) 7. Na przyjęciu będzie Maria, ale nie będzie (Janek, Zosia, Agata) 8. W przedpokoju jest wieszak, ale nie ma (garderoba, lustro, półka) . . . 9. W łazience jest ręcznik, ale nie ma (mydło, szampon, pasta do zębów) 10. W mieście będzie muzeum, ale nie będzie (kino, teatr, sala wystawowa) 11. Na stole są talerze, ale nie ma (noże, widelce, łyżki) 12. W szafie były krawaty, ale nie było (koszule, spodnie, ubrania) 13. W mieszkaniu były dywany, ale nie było (krzesła, stoły, łóżka) 14. Na parkingu są wolne miejsca, ale nie ma (auta, motocykle, rowery) . 15. W schronisku były łóżka, ale nie było (poduszki, kołdry, prześcieradła) 16. W sklepie jarzynowym są ziemniaki, ale nie ma (pomidory, ogórki, rzodkiewki) 17. W tym sklepie będą tylko spodnie, ale nie będzie (garnitury, płaszcze, kostiumy) 18. W sklepie rybnym były makrele, ale nie było (dorsze, karpie, śledzie) 19. W piekarni są chleby, ale nie ma (bułki, rogaliki, ciastka) 20. W kiosku są gazety, ale nie ma (bilety, kosmetyki, książki)

69

D o p e ł n i a c z i m p l i k o w a n y przez c z a s o w n i k Ćwiczenie 31

W miejsce kropek wstaw odpowiednia formę rzeczowników podanych w nawiasie. Wzór: Brakuje mi (czas, odpoczynek, cierpliwość) ...czasu, odpoczynku, cierpliwości...

1. Chcę (spokój, zrozumienie, twoje dobro) 2. Pragniemy (miłość, szacunek, spokojne życie) 3. Żądamy (sprawiedliwość, porządek, wysokie zarobki) 4. Żal mi (brat, kolega, ostatnie wakacje) 5. Życzę wam (zdrowie, powodzenie, długie życie) 6. Domagamy się (opieka, uczciwość, sprawiedliwe sądy) 7. Boimy się (życie, śmierć, groźne choroby) 8. Wystarczy n a m (siła, pieniądze, dobra wola) 9. Brak im (kultura, wychowanie, dobry smak) 10. Spróbujemy (perswazja, negocjacje, twój tort) 11. Szkoda (czas, zdrowie, twoje nerwy) 12. Używamy (komputer, kalkulator, t a maszyna) 13. Bronimy (majątek, ojczyzna, swoje poglądy) 14. Słuchamy (radio, audycja, nowe wiadomości) 15. Udzielamy (pożyczka, pomoc, dobre rady)

70

16. Spodziewam się (nagroda, goście, nowe problemy) 17. Wstydzę się (nieuctwo, niewiedza, swoje postępowanie) 18. Poszukujemy (mieszkanie, korepetytor, dobra praca) 19. Zabronili nam (picie alkoholu, palenie papierosów, nocne odwiedziny) 20. Unikam (ludzie, kłopoty, nasze sąsiadki) 21. Obawiamy się (zima, przeziębienie, silne mrozy) 22. W pracy potrzebujemy (spokój, zadowolenie, miła atmosfera) 23. Nauczyciele wymagali (wiadomości, postęp w nauce, prace domowe) . 24. Rodzice oczekują od nas (miłość, opieka, dobre słowa) 25. Zapomnieliśmy (pieniądze, klucze, nasze parasole) 26. Powinnaś skosztować (zupa, sałatka, drugie danie) 27. Policjanci pilnują (porządek, dyscyplina, nasze mienie) 28. Oni zazdroszczą nam (powodzenie, szczęście, dobre samopoczucie) . . . 29. Uczymy się (matematyka, chemia, języki obce) 30. Ubywa (dzień, noc, lata)

71

(dużo) 2. W hotelu mieszkają Francuzi. (trochę) 4. N a półce leżą gazety. (mało) 8. 1. W poczekalni są pasażerowie. 1.D o p e ł n i a c z p o w y r a z a c h określających ilość Ćwiczenie 32 Użyj w podanych zdaniach liczebników nieokreślonych i przysłówków: dużo. Ania zjadła d u ż o cukierków. (kilku) 2. . W tej fabryce pracują cudzoziemcy. (trochę) 7. (trochę) 10. (kilku) 7. Jedliśmy owoce. W sklepie byli klienci. poj. Koledzy słuchali radia. (dużo 6. Kupiliśmy ser.rzeczowniki niepoliczalne. Wylałem mleko. (mało) 5. Podaj mi cukier. (kilku) 9.) Wzór: a) W sali są uczniowie. (dużo) 9. U lekarza czekają pacjenci. Kup mi jabłka. . (kilogram) 5. Spotkaliśmy naszych znajomych. (mało) 3. W auli są studenci. Przynieś jarzyny z ogródka. W lodówce jest masło. (trochę) 3. Przegraliśmy mecz. (kilku) b) Ania zjadła cukierki. mn. (dużo) W sali jest kilku u c z n i ó w . (kilka) 72 . (dużo) 8.rzeczowniki policzalne. Posadziłem kwiatki. (Pamiętaj o regule: D. 1. (dużo) 6. (niewielu) 10. W szkole uczą się dzieci. mało. (parę) 4. (paru) 1. Wypiliśmy piwo. trochę. D.

Ile (róża) ? zdało egzamin? do tego ciasta? będą budować tę autostradę? dajesz do szklanki herbaty? ? ? będzie n a przyjęciu? ? m a m kupić? 1.. j a k je rozwiążę? . przyjdzie na przyjęcie? b) Skąd tyle (brud) . . że nas wszystkich przeżyje! .koleżanek.. Tyle (ćwiczenie) 4. żeby z nim porozmawiać! ile moja mama. Wzór: a) Ile (koleżanka).brudu. że nie wiem. Ilu (uczeń) 3. 'tyle' formę dopełniacza liczby mnogiej (rzeczowniki policzalne) lub pojedynczej (rzeczowniki niepoliczalne).Ćwiczenie Wstaw po liczebnikach nieokreślonych 'ile'. uczy się języka polskiego? .. Mam tyle (zmartwienie) 7.. Ile (cukier) 6. Ile (osoba) 9. Mój syn zje tyle (mięso) ? jest do Warszawy? jest do zrobienia n a zadanie domowe? wzięło udział w konkursie? .. On m a tyle (energia) 8. Ile zjecie (ciastko) 10. Ona ma tyle (rok) 10. Czy oni mają aż tyle (dziecko) 2.. 73 . ile mój mąż. Ile zjesz (kiełbasa) 7. w tym domu? 1. Tylu (mężczyzna) 5. Ile masz (pieniądze) 2. Ilu masz (przyjaciel) 8. Ile (rok) 5. Tle trzeba dać (jajko) 4. Miałeś tyle (okazja) 9.. Aż tyle (kilometr) 3. Aż tylu (cudzoziemiec) 6.

W brydża grało tylko (4. Nie napisałem (8. . . student) 6. W hotelu mieszka (300. kolega) 9. Do pracy nie przyszło (3.. ćwiczenie) 16. sali nie ma .. p i ę t n a s t u k r z e s e ł . blok) 15. p i ę t n a ś c i e krzeseł. (kilku) W mieszkaniu spało kilku m ł o d y c h mężczyzn. Na stole leży (6. 1. . a rzeczowników użyj w dopełniaczu. .. lekarz) 13. gość) 7. tysiąc) 20. szkoła) Ćwiczenie 35 Używając podanych liczebników i przysłówków określających ilość. osoba) nie przyszło do pracy.. W konkursie wzięło udział (13. (9. Nie było mnie (5. . przekształć podane zdania według wzoru. zeszyt) i (7. miesiąc) 18. (22. uczeń) uczy się w tej klasie. 19. . bezdomny) 12. poseł) . W poczekalni czekało (18. Nie zdałem (2. N a boisku gra w piłkę (2. W naszej rodzinie jest (2. p i ę t n a s t u p o s ł ó w . W naszym instytucie studiuje (100. .piętnastu p o s ł ó w . Na moim osiedlu jest (20. .Ćwiczenie Podane w nawiasie cyfry napisz literami. Na moim osiedlu nie ma (6. Wzór: W W W W sali jest (15. W tym teatrze jest (500. sali nie ma . krzesło) . W naszym mieście żyje (150. zawodnik) 8. 4. egzamin) 17. pacjent) 10.. chłopiec) 3. sali jest (15. nauczyciel) 11. Wzór: W mieszkaniu spali młodzi mężczyźni. . Zamknięto (7. . Nie zarobiłem (4. 1. miejsce) 5. książka) 2. Protestujący studenci zebrali się w Rynku. sklep) 14. Kilkuset 74 . .

Połamane krzesła stały n a strychu. Kilka 10. Egzotyczne zwierzęta były w ZOO. Kilka 8. Moje koleżanki zdały już egzamin. Niedużo 6. Kilkunastu 3.2. Kilka 4. Kilku 5. W ogrodzie rosną drzewa owocowe. Małe dzieci pojadą n a wakacje. Dużo 14. Niewiele 13. Wzorowi żołnierze dostali przepustki. Bezdomne psy chodziły po parku. Sławni naukowcy przyjadą n a konferencję. Kilku . Paru 17. W sklepie pracują nowe ekspedientki. Niewielu 7. Dużo 12. Kilku 18. Moje koleżanki uczą się w tej szkole. Parę 20. Wielu 16. Moi przyjaciele są inżynierami. Pięć 9. Nowe samochody stały n a parkingu. Bogaci Polacy wyjeżdżają n a wakacje do Afryki. Starsi robotnicy wykorzystali swój urlop. Zaproszeni goście przyszli na spotkanie. Dziesięć 15. Młodzi ludzie poszli na dyskotekę. Starsze kobiety stały przed sklepem. Trzech 19. Leniwi uczniowie poszli n a wagary. Znani aktorzy grają w tym teatrze. Dużo 11.

Jajko n a miękko należy gotować od (trzy) minut. 9. 8. 9. nie było wody.... Zajęcia trwały od (ósma) do (dwunasta) 2. J u t r o będzie chłodniej od (cztery) do (pięć) 76 .. padał deszcz... 6. Wzór: Od (środa) . Od (piąta) . Lato trwa od (czerwiec) do (wrzesień) 5. 5. 2. .. do (siódma) .. Zebranie trwało od (druga) do (czwarta) 7.. 4. 1. Wzór: Urodziłem się (21 marzec) . 3. Zima trwa od (grudzień) do (marzec) 3.. Mój ojciec urodził się (13 kwiecień) Moja m a m a urodziła się (2 maj) Zdałem m a t u r ę (25 maj) Rozpocząłem studia (1 październik) Obroniłem pracę magisterską (17 czerwiec) Poznałem Ewę (10 grudzień) Ożeniłem się (3 wrzesień) Syn urodził się (1 styczeń) : Córka urodziła się (4 luty) Przyjechałem do Polski (30 sierpień) w relacji 37 czasowej b) dopełniacz Ćwiczenie Podanych w nawiasach wyrazów użyj w dopełniaczu. .. . godzin..siódmej . .D o p e ł n i a c z w funkcji w y r a ż e n i a a d w e r b a l n e g o a) dopełniacz Ćwiczenie po określeniu 36 daty Podane w nawiasie daty użyj w dopełniaczu i zamień cyfry na wyrazy. do (cztery) . 10.. Nie będzie mnie w domu od (pięć) do (sześć) 8. stopni. . 1. . do (sobota)..piątej.dwudziestego pierwszego marca. Jesień trwa od (wrzesień) do (grudzień) 6.soboty.środy. 7. Wiosna trwa od (marzec) do (czerwiec) 4.

12. 11. Sklep był zamknięty od (poniedziałek) 19. 13. Na wynajęcie pokoju musisz przeznaczyć od (trzysta) do (pięćset) złotych.10. Weekend trwa od (piątek) 20. 18. Od (dwudziesta druga) rano obowiązuje cisza nocna. N a wynajęcie mieszkania musisz przeznaczyć od (osiemset) do (tysiąc) złotych. Będę w mieście od (jedna) do (dwie) godzin. Będę n a ciebie czekać tylko od (dziewiąta) do (dziesiąta) 14. 16. 77 . Hotel kosztuje od (sto) do (niedziela) do (dwieście) do (szósta) do uczyłem się do do (środa) złotych. Lekarz przyjmuje od (szesnasta) do (osiemnasta) 15. Od (świt) do (noc) egzaminu. Syn może słuchać muzyki rockowej od (rano) (wieczór) 17.

ktoś jest u jakiejś osoby ...od.. Byłem .od. Oni idą Oni wracają 3.....u.... b) J a d ę . w którym. o ósmej... brata.. Wchodzimy Wychodzimy 2. z jakiegoś miejsca .. Pojechałem Wróciłem 78 (restauracja) (kino) (wieś) (dom) (pokój) (miasto) o piątej. . Ta droga prowadzi Ta droga prowadzi 4...do. (brat) . a) 1.. do kogo?) 'od' (określa ruch na zewnątrz od jakiejś osoby — od kogo?) 'u' (określa miejsce........skąd?. brata. do kogo?) i 'z' (określa ruch na zewnątrz...brata.dokąd?..brata.. (Poznań) . (brat) .z. z czego?) b) 'do' (określa miejsce... Wracam . On wszedł On wyszedł 6. w którym znajduje się jakaś osoba .do. do czego?..dokąd?.Poznania..Dopełniacz po wybranych przyimkach Przyimki kierunku i miejsca Ćwiczenie 38 Użyj odpowiedniego przyimka i formy dopełniacza od rzeczowników w nawiasie: a) ' d o ' (określa miejsce. Poznania.. Wracam ...u kogo?) Wzór: a) J a d ę . Wracam . Uciekliśmy Uciekliśmy 5. do którego kieruje się czynność ..

Idziemy Wracamy Jesteśmy 6. . Przyszli Wrócili Byli 7. J a d ę Wracam Byłem 3. Często chodzimy . o dziesiątej. . Idę Wracam Byłem 2. Wysiedliśmy i przesiedliśmy się 9. Niesiemy zakupy 10. Wsiedliśmy Wysiedliśmy 8. (dziadkowie) Teraz wracamy Byliśmy (dziadkowie) 5. . o szóstej. o dziesiątej. .7. o piątej. Jedziemy Wracamy Byliśmy (kolega) (kolega) (kuzyn) (kuzyn) (ojciec) (ojciec) 4. Wstąpiły Wyszły Były (krewni) (krewni) (teściowie) (teściowie) (Maria) (Maria) (my) (my) o piątej. Ona wiezie dziecko (tramwaj) (pociąg) (autobus) (sklep) (dom) (przedszkole) (dom) b) 1. Przyszłam Wyszłam Byłam 8. o jedenastej.

1... .do. Idę ... cukier. 3. . 14.. Poszliśmy parku spacer. Pójdziemy baru placki lub pierogi.. 11.9. łub . Wracam domu brata. Byliśmy 10. . 10.egzamin lub zaliczenie. Mam zamiar pójść . Muszę iść dziekanatu zaświadczenie. kolację lub pieniądze. . 6. 2. o drugiej.. .po. 8.. o czwartej. Wyjedziemy Gdańska wakacje.. 5. 19. . . 80 . 'na'+ biernik (gdzie coś m a mieć miejsce. ma zostać spożyte) 'po'+ biernik (po kogo?.. Użyj właściwych przyimków 'do' + dopełniacz (ruch w kierunku. . . . wyniki badań. . Poszłyśmy kina . Poszliśmy muzeum wystawę lub foldery. .. obiad.. o trzeciej.po. Wybieram się klubu dyskotekę. Idę kiosku gazety. 13. Ćwiczenie 39 (oni) (oni) (on) (on) o pierwszej. 20. J a n e k zaprosił mnie siebie kolację. Muszę iść profesora . sklepu . Wróciliśmy domu . . gdzie coś lub ktoś się znajduje). ..do. 12. 17. Wpadnę mamy plotki lub poradę. Poszedł biblioteki książki. . 15. . Przyszliśmy Wyszliśmy Byliśmy . 9. 4. ciekawy film lub bilety. Wzór: Idę .. 16. .. . Mam iść szpitala badania lub . Idę piwiarni łub piwo.. restauracji . J u t r o idziemy opery balet.. o drugiej. . . Poszliśmy holu przerwę lub krzesła.. Przyjechaliśmy Wyjechaliśmy . Jacka kawę lub książki. Wybieramy się filharmonii koncert. . . . . po co? w jakim celu?). ma się odbyć. .na. 7.. . 18.. . o pierwszej.

Riwiera) 7. narty) 2. Gdzie pójdziesz w niedzielę? (mama. Gdzie masz zamiar pójść teraz? (dom towarowy. Dokąd jedziesz? (stacja benzynowa. imieniny) A 81 . Dokąd się tak śpieszycie? (szkoła. przyczyna). lekcje) 6. Dokąd wyjeżdżasz? (Zakopane. Dokąd pojedziecie n a wakacje? (Francja. 1. Gdzie to dziecko codziennie chodzi? (przychodnia. wystawa) 10. zakupy) 12. kolacja) 9. wyniki badań) 14. Gdzie pójdziemy po południu? (muzeum. Dokąd idziesz? (Robert. Gdzie on wyjeżdża? (Warszawa.C w i c z e n i e 40 Odpowiedz na zadane pytania używając podanych w nawiasie stów i odpowiednich przyimków: d o + d o p e ł n i a c z (kierunek). benzyna) 13. dyskoteka) 5. ostatni seans) D o k i n a n a ostatni seans. p o + b i e r n i k (cel. Gdzie mnie zapraszasz? (teatr. na. Wzór: Dokąd t a k pędzisz? (kino. Dokąd t a k wcześnie wychodzisz? (szpital. Gdzie ona idzie? (apteka. konferencja) 11. komedia muzyczna) 16. lekarstwo) 8. urodziny) 4. Gdzie pójdziemy w sobotę? (klub. gimnastyka) 15. Gdzie idziesz po zajęciach? (akademik. proszek do prania) 3. Gdzie idziesz? (sklep.

(Gdańsk.z m i n i s t e r s t w a d o dyrektora. Dokąd idą ci ludzie? (centrum. a podanych wyrazów użyj w dopełniaczu.'do' (do jakieś osoby..'do' (do jakiegoś punktu. (dom. most) Ta rzeka jest niebezpieczna 9. jest tylko 5 minut. konfitury) 19. jedzie około pięciu minut. (to miejsce. . Tramwaj (ja. kawa) Ćwiczenie 41 Wpisz właściwe do kontekstu przyimki.od Marka do Ewry. 82 jest mam . .17. (osiedle. centrum) ... (dworzec.. jechaliśmy prawie 3 godziny..'do' (jakiejś osoby) Wzór: (Warszawa. miejsca) . manifestacja) 20.. Ewa) Przyniosłem list . Gdzie lecisz? (koleżanka. .'do* (dokąd.. a potem pojedziemy dwupasmówką. (Kraków. bo . Katowice) już autostrada. Gdzie ona idzie? (Zbyszek. (Marek. dyrektor) To jest list . 1. szatnia) Zawodnicy szli bardzo zmęczeni. do jakiego miejsca) 'z' (z jakiejś instytucji) . Przyszedł rachunek (elektrociepłownia. Kraków). instytucji) 'od* (od jakiegoś punktu.Od d w o r c a do centrum..Z Warszawy do Krakowa. książki) 18. (ministerstwo... uniwersytet) . z jakiego miejsca) . 8. miasto) J e s t bardzo dobra komunikacja 4. .... 2. Był telefon (Marysia. (boisko. 7. ty) 6.. padał deszcz. Gdzie wychodzisz? (piwnica.. Marek) 5. miejsce pracy) tylko 5 minut piechotą. . rynek) 10. 3. Przyimki: 'z' (skąd. Toruń) Droga była okropna. miejsca) 'od' (od jakiejś osoby) . Procesja szła (Wawel.

dojechać tramwajem. 19. + miejscownik (określa miejsce. Idę n a uniwersytet. (pętla tramwajowa. (Wrocław. (Bronowice. 'u' + dopełniacz (wskazuje na osobę. Chodzę (koledzy. 3.u profesora n a konsultacji. ty) 15. wieś) Wakacje spędziliśmy . 4. . . jeżeli rzeczownik łączy się z przyimkiem 'na' + biernik w znaczeniu kierunku. ja) droga j a k (ja. wszystkie instytuty) 18. dyrektor Instytutu) 12. konferencja) Sekretarka była (ojciec. (szczyt góry. Poznań) . 16. Przyszło wezwanie (wojsko. gabinet) Biblioteka jest (krewni. (początek drogi. lub tylko miejsce. konsultacja). 2. poczta) . 83 .. 13. . Byłem u profesora n a uniwersytecie. której nikt mi nie chce udzielić. (ty.11. koleżanki) prosząc ich o pomoc. Byłem (profesor. koniec drogi) mozesz jeżdżą jest taka sama czułem się bardzo dobrze. twój brat) Ćwiczenie 42 Wpisz właściwe do kontekstu przyimki.u ciotki w Krakowie.) Wzór: Mieszkaliśmy (ciotka. 1. badania) Byłem (dyrektor. (lekarz. 20. Kraków) . np. 14. a podanych wyrazów użyj w dopełniaczu lub miejscowniku.. w którym coś się dzieje i osoba bierze w tym udział. 17. w którym osoba się znajduje) W + miejscownik (określa miejsce. do której się ktoś zwraca lub u której się znajduje) 'w'.. wieś) Zejście trwało prawie dwie godziny. . my) jest tylko 3 minuty. Sekretarka rozniosła pisma (dziekan. dwa ekspresy dziennie. Przyszło pismo (rektor. .

16. jest zawsze bałagan. 18.. n i e d a l e k o poczty. blok) Czy (oni. 'koło' i 'przy' wyjaśnij różnicę znaczeniową. 6. której ktoś towarzyszy lub która w czymś współuczestniczy) U w a g a : W przypadku możliwości użycia przyimków 'obok'. biurko) (ty. dom) Byłam (kolega.5. kuchnia) Czy (ona. 19.przy matce. (poczta). 10. b l i s k o . 17. . 12. 'niedaleko' + dopełniacz (w pobliżu) 'przy'+ miejscownik (w bezpośrednim sąsiedztwie jakiegoś miejsca. 8. a podanych wyrazów użyj w dopełniaczu lub miejscowniku: 'koło' (w pobliżu).. biuro) Byliśmy (nauczycielka. osoby. 'obok' + dopełniacz (coś znajdujące się z lewej lub prawej strony) albo 'blisko'. 20. szpital) Byłam (ja.. przyjęcie) Byliśmy (przyjaciel. a) . .. (matka) . 9. (kościół): b) . jest restauracja? jest lodówka? jest telewizor? jest warsztat naprawczy? Ćwiczenie 43 Wpisz odpowiednie do kontekstu przyimki albo przysłówki.przy poczcie. 7. 13. pokój) Czy (on. obiad) Koledzy byli (rodzice.koło. . garaż) Czy jest dużo kawiarni.przykościele. . 14. Siedzieliśmy (stół): a) 3. (sąsiad. . imieniny) Byliśmy (teściowie. Przeszła (ja) 84 b) bez słowa. 15. miasto) (ja. 1. rocznica ślubu) Oni byli (Kowalscy. k o ł o . mieszkanie) Spotkaliśmy się (my. Krynica) Zatrzymaliśmy się (rektor. Katowice) W czasie ferii byłem (one.. blisko.. n i e d a l e k o kościoła. 11. Wzór: Mieszkam Mieszkam Mieszkam Mieszkam (poczta). Rozmowa odbyła się (świadkowie) 2. obok.obok.

Wzór: W zimie już (czwarta (godzina)). Mieliśmy ogródek (dom): a) 19. . Zawsze musiał ktoś być w domu (chory ojciec) 20.. każdy miesiąc) dziennie.koło i około piętnastu zawodników. Przystanek autobusowy jest (dworzec): a) 12. 4. 1.koło / około czwartej. Spotkaliśmy się (szkoła): a) 8.. zaczyna się ściemniać.4. Przejeżdżaliśmy (wasz dom) b) b) b) b) jest wolne miejsce? b) b) b) b) b) b) b) b) . J a zawsze siedzę (ona): a) 10. Drzewa owocowe rosły (droga): a) 18. 85 . W zawodach wzięło udział (15 zawodnicy) . Przychodnia jest (ulica Garbarska) 7. Czy (wy): a) b) 11. 7. przechodziłem (cmentarz) 6. Zatrzymałem taksówkę (bank) a) 15.. Idąc do szkoły. 5. egzaminy) On zwykłe budzi się dopiero (południe) Często chodzimy spać (północ) Ona może mieć (50. Przyimki czasu i ilości 44 Ćwiczenie Podanych w nawiasie wyrazów użyj w dopełniaczu po przyimkach 'koło / około*. lata) On może wypić (5. Szafa stała (biurko): a) 5. Restauracja jest (hotel): a) 16. Schody są (winda): a) 14. 8. 3.. Kasy biletowe są (wejście): a) 13.. Pojedziemy na urlop (20. Oni mieszkają (rodzice): a) 9. Mieliśmy działkę (lotnisko): a) 17. 6. lipiec) W tej sesji egzaminacyjnej mam (3. 2. piwa) Będę mniej zajęty dopiero (marzec) Stypendium jest wypłacane zwykle (1.

Te kieliszki są (wino) a tamte (koniak) 86 . Spotkajmy się (sobota) Najwięcej pracy będzie (czerwiec) Oddam ci pieniądze (piątek) Czekaliśmy n a ciebie (2.. godzina) Pociąg się spóźnił (20. służy ten nóż? (cel. wskazuje n a dostosowanie jednej rzeczy do drugiej 5. wskazuje na uzupełnienie całości Wzór: Czy wiesz (co) . 18. zadanie do wykonania 4. To są łyżeczki (owoce) 6.. Nie dawaj więcej cukru (ta konfitura) 3.9. wskazuje n a cel. 13.do czego. Poprawkowa sesja egzaminacyjna zacznie się (15. Wlej trochę mleka (kawa) 4. wskazuje na czynność. 17. Mogłabyś kupić nici i pastę (zęby) 2. Lubię pić kawę (słodycze) 5. 16. Sklepy zamykają (19 (godzina)) Przyimki w połączeniu różne znaczenia Ćwiczenie 45 z czasownikami implikującymi W miejsce kropek wstaw podane wyrazy w dopełniaczu. 15. minuta) U nas w domu je się obiad (druga) Przed rokiem spadł śnieg dopiero (10 grudzień) 19.. 'do' + dopełniacz 1.. 14. Określ właściwe znaczenie użytej konstrukcji. Ten krawat nie pasuje (ta koszula) 7. Zacznie pisać pracę (wrzesień) . Najwięcej śniegu napadało (Boże Narodzenie) 20. Odwiedzimy was (Nowy Rok) 10. przeznaczenie 3. a skończy (maj) 11. luty) 12. przeznaczenie) 1. wskazuje na adresata 2.

proszek do pieczenia 11.maszyna do pisania . maszynka do golenia 14. dziadek do orzechów 15. . lakier do paznokci 5. 7. szczotka do włosów 6. Te klucze są (drzwi wejściowe) 11. proszek do prania 13. Dosyp cukru (cukierniczka) 13. . 1. Zapałki nie są (zabawa) 20. 17.. maszynka do mielenia mięsa 87 . pasta do zębów 12. Dziennikarze podali wszystko (publiczna wiadomość) Ćwiczenie 46 Odpowiedz na pytania: Czego nie masz? Wzór: Czego nie masz? . Przyzwyczaiłem się (samotność) 10. 17. . lakier do włosów 4. . . Skończył służbę i przeszedł (rezerwa) 9.N i e m a m m a s z y n y do pisania. Ta sukienka nie jest najodpowiedniejsza (te buty) .8. pasta do podłogi 3. krem do golenia 10. Nie dodaje się lodu (koniak) 18. Profesor podał tematy (egzamin) 19. Nigdy nic nie piję (obiad) 14.. deska do prasowania 2. deska do krojenia mięsa . płyn do płukania bielizny . . To się nadaje tylko (wyrzucenie) 15. . płyn do wywabiania plam . .. Zabierz śniadanie (praca) 16. 8. ekspres do kawy 16. płyn do kąpieli 9. Nic mi nie potrzeba (szczęście) 12.

'iść do diabła' Ćwiczenie 48 Użyj w podanych przykładach konstrukcji składniowych z przyimkiem 'dla'.dla s w o j e g o syna. nauka. 'przejść do porządku dziennego' (nad czymś) 3. klucze do mieszkania Ćwiczenie 47 Użyj w zdaniu podanych zwrotów frazeologicznych z przyimkiem 'do'. Kupiliśmy prezenty dla (swoi przyjaciele) 88 ....dla pieniędzy. Przyniosłem owoce dla (swoje dzieci) 2. coś) do ostateczności' 13.. walczyć do upadłego' 9.dla ojca. a) 1.18. 'zmarznąć do szpiku kości 5 10. b) Był za dobry (swój syn) . 'doprowadzić (kogoś. 'dojść do siebie' 5... alkohol) idzie do głowy' 6. 8. 'dotknąć (kogoś) do żywego' 12. Wzór: 'dojść do celu' Dzięki swojemu uporowi zawsze dochodzi do założonego celu.. 'pracować. płyn do mycia okien 19. 'zmoknąć do suchej nitki' . . 1. 'dojść do wniosku' 2.. 'dać do zrozumienia' 7. 'coś (np.. . 'dojść do porozumienia' 4. a) biernik (dopełniacz przy negacji) + dla + dopełniacz (adresat czynności lub cel) narzędnik + dla + dopełniacz (adresat czynności lub cel) b) mianownik przymiotnika + dla // wobec + dopełniacz (adresat czynności lub cel) c) dla + dopełniacz (określa cel) Wzór: a) Listonosz przyniósł pieniądze (ojciec). 'najeść się do syta' 11. c) Wyszła za mąż (pieniądze).. pasta do butów 20.

9. Był przykry dla // wobec (otoczenie) 9. Kupię wam bilet sypialny dla (wasza wygoda) 9. 4. Byli tolerancyjni dla // wobec (swoi uczniowie) 6. 10. 5. Byliśmy wyrozumiali dla // wobec (nasze dzieci) 3. Twoja prośba jest poleceniem dla (ja) 1. 2. 7. Jestem wymagający dla // wobec (moi podwładni) 5. 3. 8. Okazywali zrozumienie dla (nasze trudności) 6. Żołnierze ćwiczyli dla (lepsza gotowość bojowa) Zmienili się dla (święty spokój) Przylecieli samolotem dla (swoja wygoda) Zachowaliśmy to dla (przyszłe pokolenia) Wypiłem kieliszek koniaku dla (lepsze samopoczucie) Ożenił się dla (pieniądze) Zaparł się swoich poglądów dla (kariera) Chodziłem n a basen dla (dobra kondycja) Zatrzymał się dla (złapanie oddechu) Poświęcił się dla (dobro rodziny) . Założyliśmy schronisko dla (bezdomne zwierzęta) 7. 6. Mam dobrą wiadomość dla (twoi sąsiedzi) 11. Czułem sympatię dla (ci ludzie) 5. Wnuczek był radością dla (jego babcia) 15. Byli przykładem dla (młodzież) 12. 1. Ten środek chemiczny jest przyjazny dla (środowisko) 7. Moje zeznanie było dowodem dla (sędziowie) 14. Staraliśmy się być uprzejmi dla // wobec (ci turyści) 4. Poświęciłem swój czas dla (ci studenci) 10. Był uczynny dla // wobec (swoi bliscy) 8. Byli oczkiem w głowie dla (rodzice) 13. Przygotowałem śniadanie dla (cała rodzina) 8. Zorganizowaliśmy kurs dla (przyszli lektorzy) 4. Byliśmy mili dla // wobec (te dziewczyny) 2. Byli źli dla // wobec (zwierzęta) 10.3. Byłem nieufny dla // wobec (obcy) U w a g a : Patrz ćwiczenie z przymiotnikami implikującymi dopełniacz.

(kto) są te kwiaty? 19. Wzór: Nie lubię kawy (śmietanka) . Nikt nie jest (wada) Ta zupa jest (smak) To jest człowiek (poczucie humoru) Dostał się na studia (egzamin wstępny) 90 . który wyraża brak. Przynieśliśmy słodycze (dzieci) 13. 1. Był przyjazny (ludzie) 5.. Nie miał litości (nikt) 18.Ćwiczenie Wstaw w miejsce kropek przyimek 'dla* i właściwą formę wyrazów podanych w nawiasie.. To nie jest dowód (sąd) 9.. Egzamin był za trudny (studenci) 15. Te udogodnienia są (niepełnosprawni) 11. 2. Ostatnia podwyżka płac była tylko (administracja) 12. co oznacza rzeczownik. użyj formy dopełniacza wyrazu podanego w nawiasie. Śmierć bliskiej osoby jest szokiem (każdy) 17. Poświęcił się (dobro rodziny) 4. (ona) nie ma rzeczy niemożliwych. Kupiliśmy prezenty (rodzice) 3. 3.dla nich. Robię n a drutach (przyjemność) 7.. nieobecność kogoś lub czegoś.. To są wagony (niepalący) 6. 4.. Zrób to (święty spokój) 14. 1. Ten termin jest dogodny (my) 16.. Ten widok jest miły (oko) 8. Te studia nie są (on) 2. Decyzja dyrektora była niewygodna (pracownicy) Ćwiczenie 50 Po przyimku 'bez'. Ta droga jest niebezpieczna (niedoświadczeni kierowcy) 20. Wzór: Zatrzymaj to (oni) .bez śmietanki.. 10.

Wzór: Kolega wyjechał nie pożegnawszy się. 2. 1. Niektórzy ludzie nie wyobrażają sobie życie (telewizja) ! 15. Nie oglądając meczu. zabrał głos na jego temat. 3. zaczął częstować się ciastkami. 4. Kolega wyjechał b e z pożegnania. Zabrałem się do pracy (zapał) 12. Córka zdała (problem) wszystkie egzaminy. 91 . wyszedł wcześniej. Nie czekając n a zaproszenie.5. Nie rozumiejąc. kto wygra. Dzisiejszy obiad był (deser) 13. Życie (praca) byłoby koszmarem. 7. Trudno jest n a m się obejść (pomoc) innych ludzi. Nie mówiąc nikomu. Trudno jest żyć (pieniądze) 6. Syn poszedł n a dyskotekę (moja wiedza) 11. Pojechałem n a wakacje (moja rodzina) Nie można żyć (powietrze) (Wiara w siebie) trudno ci będzie osiągnąć cel. 17. 18. 14. Kolega nie mógł obejść się (papierosy) 9. J a k oni mogą żyć (miłość) ? 10. 19. Robił wszystko (zaangażowanie) Ćwiczenie 51 Zastąp konstrukcje imiesłowowe konstrukcjami z przyimkiem 'bez' + dopełniacz rzeczownika. o co chodzi. Człowiek może wytrzymać kilka dni (jedzenie) ale nie (picie) 8. zawsze wypowiadali swoje zdanie. Nie przeczytawszy tego artykułu. wiedział. Trudno jest nauczyć się obcego języka (systematyczna praca) 20. 16. 5.

. 'bez głowy'.. Nie pytając o pozwolenie.bez sensu. 7. które musiał rozwiązać. • Ć w i c z e n i e 52 Wstaw odpowiednie do kontekstu zdania zwroty i wyrażenia: Tbez ładu i składu'. Wzór: 'bez sensu' Cały nasz wysiłek był . 'bez precedensu'. 'bez ustanku'. 'bez końca'.6. 10. Trudno byłoby mi żyć w mieście. zdaliśmy egzamin na piątkę. Większość matek jest oddanych dzieciom 13. musieli zrobić badania krwi. 'bez ogródek'. 4. 8. co o nim myślę. 5.. Nie śpiąc w nocy. 'bez wyjścia'. *bez wyjątku'. po prostu przepadł 92 . Spisał się mimo problemów. Sytuacja była bardzo trudna. Byłem zdenerwowany i powiedziałem mu . 'bez celu'. 14. 'bez śladu'. Nikt go już więcej nie widział. 12. Całymi godzinami mogła chodzić po mieście 8. Wszystko robił 3. nie wyjeżdżając od czasu do czasu na wieś 9. Nie oglądając się za siebie. wszystko robił 7. 1. Dymisja premiera była wydarzeniem 9. 'bez zarzutu'. ale 6. Wszyscy. Szukaliśmy go wszędzie. czuła. Deszcz padał od kilku dni. bo nie dopisała pogoda. Nigdy się nad niczym nie zastanawiał. zabrał moją książkę. że ktoś za nią idzie. 'bez namysłu'. 'bez skutku'. żeby nie wyjeżdżała. że czekam na nią 10. 15.. 'bez reszty'. Prosiliśmy ją. Niczego nie zrobił porządnie. ale nie . Wydawało mi się. czuł się trochę zmęczony. ale on zniknął 2. Nie ucząc się. 'bez echa'. Czy ty zawsze musisz robić wszystko ? 11..

Na wykładzie byli wszyscy studenci (mój kolega) 7. (pałac) zwiedziliśmy także ogrody. = Była tam moja koleżanka. W pokoju (duża szafa) 5.. 11. Mogę zjeść wszystko (mięso baranie) 8. 17. (torba podróżna) jeszcze plecak. = Znam tu wszystkich z wyjątkiem tego pana. (stypendium) 16. 18. Znalazłem wszystkie swoje rzeczy (złoty łańcuszek) 15. (ta dziewczyna) nikogo innego. a także) b) że coś stanowi wyjątek. Nie m a m nikogo (ty) 2. 93 . (jedna kromka chleba) nie jadłem. 12. nic dzisiaj zabierzemy przyjechała nie kochał nie było niczego. (ciastka) przyniósł także kwiaty. Wzór: a) (moja koleżanka) Oprócz mojej koleżanki była t a m jej przyjaciółka. W nowym mieszkaniu wszyscy spali dobrze (moja żona) 13. wyrażającym: a) że coś jest elementem dodatkowym (ale. 9. Zwiedziliśmy całe miasto (nowe dzielnice) 6.oprócz t e g o pana. dostaliśmy jeszcze nagrodę. (karetka pogotowia) jeszcze policja. (dodatek) b) Znam tu wszystkich (ten pan) . (parasol) weź jeszcze płaszcz. (wyjątek) A 1. a także jej przyjaciółka. (z wyjątkiem) Określ znaczenie użycia tego przyimka.Ć w i c z e n i e 53 Wstaw odpowiednią formę dopełniacza podanych wyrazów po przyimku 'oprócz'.. Wszyscy wiedzieli o ślubie Adama (ja) 10. Na imieniny nie zaprosiliśmy nikogo (nasi przyjaciele) 3. 4. 14. (telegram) wysłaliśmy jeszcze list.

podczas / w c z a s i e obiadu 1. siedzących A Ć w i c z e n i e 54 Wstaw odpowiednią formę podanych wyrazów po przyimkach: 'podczas' albo 'w czasie' (rzadziej 'w trakcie') oznaczających równoczesność trwania czegoś. 3. przyszedłem na pocztę (przerwa śniadaniowa) 6. Poznaliśmy wszystkich (ci ludzie) przy oknie. . o tym nie wie. Mówił do siebie (sen) 7. 11.19. Modlił się żarliwie (cała msza) 94 . 17. . Wzór: Nie wolno było rozmawiać (obiad) . Zrobię remont mieszkania (urlop) 10. Zawsze się denerwuję (gwałtowna burza) 4. Mimo znieczulenia pacjent odczuwał ból (operacja) 8. (wykład) tego profesora zawsze jest kompletna cisza. (zajęcia) studenci powinni być skupieni. Nie przeszkadzaj mi (mecz) 16.. (jazda) nie wolno rozmawiać z kierowcą. (ferie zimowe) byliśmy w Zakopanem. Nikt (on) 20. 19. Zrobiło mi się słabo i musiałam wyjść (spektakl) 20.. życzliwością gospodarzy. 12. 13. Odpoczniemy sobie (wakacje) 5. (nasz pobyt) . Żucie gumy (rozmowy) jest oznaką lekceważenia rozmówcy. Miałem pecha. . (przyjęcie) wzniesiono kilka toastów za zdrowie solenizanta. (nasza nieobecność) wiele rzeczy się zmieniło. . Ktoś głośno kichnął (koncert) 9. 15. Doszliśmy do porozumienia (kolacja) 18. Złamał sobie nogę (trening) 14. w Rzymie spotkaliśmy się z dużą 2.

1. 10.płaczu. że on mnie nigdy nie zdradził w życiu. Wzór: b) (oznacza zachowanie się. Ten człowiek jest godny / godzien (podziw) za to. byliśmy syci (wrażenia) 6... 8. czego dokonał w życiu. Całe życie był aktywny i ciekawy (świat) 2. Był t a k bliski (sukces) . Jestem (to) pewna... On zawsze jest niepewny (swoje powodzenie) D o p e ł n i a c z po p r z y m i o t n i k a c h implikujących r ó ż n e przyimki Ćwiczenie 56 W zdaniach o konstrukcji: p r z y m i o t n i k implikujący p r z y i m e k 'dla' + d o p e ł n i a c z wstaw w miejsce kropek właściwą formę podanych wyrazów. Kiedy przyjdę z pracy do domu. Człowiek powinien być świadomy (swoje plusy i minusy) 7. że jego klęska wydawała się niemożliwa.D o p e ł n i a c z p o p r z y m i o t n i k u w funkcji p r e d y k a t u Ćwiczenie 55 W miejsce kropek wstaw formę dopełniacza wyrazów podanych w nawiasie.. Dzieci bardzo często są nieświadome (niebezpieczeństwa) .. że sąd wyda korzystny wyrok dla (skazani) ? 2. 3.. Kiedy wróciliśmy z wycieczki do Włoch. Ten list był bardzo obraźliwy dla (nasz dyrektor) 95 . Czy sądzisz.. jestem spragniony (spokój) 5. stanowisko jednych ludzi wobec innych ludzi. Wzór: a) Ten dzień okazał się pamiętny dla (jego kariera) . wartościowuje coś względem kogoś. czy ta praca warta jest (zachód) ? 9... które mogą im zagrażać.jego kariery. 4. Wzór: Dziecko było bliskie (płacz) . Nie jestem pewien. a) 1..swojej matki. czegoś) Był niedobry dla (swoja matka) . .

Trzynastka jest dla (my wszyscy) jest chyba handel. Inauguracja roku akademickiego była dla (wszyscy studenci) bardzo podniosła. szczęśliwa. . Ustalony termin egzaminu był dogodny dla (nasza grupa) 15. Podstawową sprawą dla (ta młodzież) jest znalezienie pracy. Ta wizyta była bardzo prestiżowa dla (nasz kraj) 16. . Opanowanie inflacji jest zagadnieniem fundamentalnym dla (rząd) . 4. Czy on zawsze jest taki przykry dla (teściowie) ? 96 . 19.Wydaje mi się. 8. 9. Staram się być uczynny dla (swoi bliźni) 4. niefortunny. . . . Rozwiązanie tego problemu było bardzo istotne dla (moi rodzice) 12. niewykonalny. widoczna była zmiana jej postępowania. Dodatkowe tłumaczenie było zbędne dla (ci młodzi ludzie) 18. Najbardziej opłacalny dla (oni) . 5. 10. . Praca w dyplomacji jest dla (większość ludzi) nieosiągalna. 6. wojskowa. Ten sposób gry był bardzo charakterystyczny dla (ten aktor) 13. 7. 14. Dla (każdy) . Zawsze była cierpliwa dla (swoi wychowankowie) 2. Bieg wydarzeń okazał się dla (wy) będzie służba Najwłaściwsza dla (nasz syn) . że to jest odpowiednia praca dla (Wojtek) Termin oddania pracy jest dla (ja) . Oni są bardzo litościwi dla (biedni ludzie) 3. Ta operacja była momentem krytycznym dla (to niemowlę) 3. b) 1. Taka pogoda jest znamienna dla (ta pora roku) 17. 11. 20.

Dlaczego jesteście tacy obojętni dla / wobec (cudze problemy) ? 18. On był zawsze życzliwy dla (nasze inicjatywy) 97 . Popatrz. Czy musisz być taki brutalny dla / wobec (te zwierzęta) 12. Nie bądź taki surowy dla (te maluchy) 9. On był zawsze bezwzględny dla / wobec (osoby niepunktualne) 11. Czy dowódcy są zawsze tacy źli dla (młodzi żołnierze) ? 19. Musisz być bardziej wymagająca d l a / wobec (uczniowie) 17. Bądźcie bardziej pobłażliwi dla/wobec (wasze wnuki) 16. Niektórzy kierownicy są szorstcy dla (swoi podwładni) 7.5. Byłam zawsze koleżeńska dla / wobec (moje współmieszkanki) 13. Zawsze jestem przychylny dla (młodzież) 20. Dlaczego jesteś taka obojętna dla / wobec (ich problemy) ? 15. Ta ekspedientka jest uprzejma dla (wszyscy klienci) 8. jacy ci mężczyźni są czuli dla (swoje żony) i 6. Postaraj się być miła dla (nasi krewni) 10. Mógłbyś być bardziej ludzki dla (swoi współpracownicy) S 14.

Konduktorzy są uprawnieni do (kontrola biletów) 8...Ćwiczenie W zdaniach o konstrukcji: a) p r z y m i o t n i k implikujący p r z y i m e k 'do' + dopełniacz b) p r z y m i o t n i k implikujący p r z y i m e k 'od* + d o p e ł n i a c z c) p r z y m i o t n i k implikujący p r z y i m e k 'z' + d o p e ł n i a c z wstaw w miejsce kropek właściwą formę podanych wyrazów.. Jestem zobowiązany do (napisanie opinii) mojemu studentowi. c) Jestem rad z (twoje uczestnictwo). 5. . Chcę mieć odrębny pokój od (całe mieszkanie) 10. .. Czy nie sądzisz. Jesteśmy głusi od (także 'z') (ten nieustający hałas) 7. Ten wynik meczu był trudny do (przewidzenie) Czy ty zawsze jesteś taki chętny do (praca) Nie lubię zadań zbyt łatwych do (rozwiązanie) T o j e s t odpowiedni człowiek do (zaprojektowanie) tego budynku... . Droga jest jeszcze mokra od (także 'po czym?') (ostatni deszcz) 6. Wzór: a) Ten egzamin był możliwy do (napisanie) .napisania.załatwienia. 10. że ich dzieci są do (oni) b) 1. Te zajęcia są różne od (podobne im zajęcia) .twojego uczestnictwa. b) Ta sprawa jest daleka od (załatwienie) .. 4. Czy jesteście dobrze zabezpieczeni od (kradzież) 2. Nasz wyjazd jest uzależniony od (pogoda) 4. 9. To miejsce jest odległe od (wszelka cywilizacja) 8. Jestem zachrypnięty od (ciągłe gadanie) 98 .. Dobrze jest być wolnym od (wszelkie przesądy) 5. 2. Ten młodzieniec jest zawsze gotowy do (bójka) 7. Zawsze bądź daleki od (wydawanie pochopnych sądów) ? podobne? ? i 3. 9.. 3.. Matka jest zdolna do (największe poświęcenia) dla dzieci.. Czy twój ojciec jest zawsze taki skory do (gniew) 6. a) 1.

6. 5. 12. 8. Byłem ogłupiały z (nadmiar wrażeń) D o p e ł n i a c z r z e c z o w n i k a w p o ł ą c z e n i u z i n n y m rzeczowmikiem wyraża a) posesywność 58 Ćwiczenie Odpowiedz na pytanie podając formy dopełniacza posesywnego. Czyja ta torebka? (Małgosia) Czyj ten samochód? (Adam) Czyj ten krawat? (ojciec) Czyje te książki? (studenci) Czyja ta walizka? (siostra) Czyje to pióro? (kolega) Czyje te namioty? (harcerze) Czyi ci studenci? (profesor) Czyje te dzieci? (Nowakowie) Czyi ci pacjenci? (doktor Orski) Czyj to artykuł? (nasz nauczyciel) Czyj był ten zamek? (królowie polscy) Czyje te kosmetyki? (moja dziewczyna) Czyje te bagaże? (te panie) Czyje te zabawki? (tamte dzieci) Czyje to mieszkanie? (znajoma koleżanka) 99 .. 15. Była szczęśliwa z (przyjazd chłopaka) 10. On jest znany z (poczucie humoru) 3. Ludzie czasem są chorzy z (przejedzenie) 7.. 11. 4. 14. 1.. 2. Widziałaś. 13. Byliśmy dumni z (nasze dzieci) 5. Wzór: Czyj to podręcznik? (Wojtek). Byłem czerwony ze (wstyd) 9. 7. 3. Ludzie w obozach byli wynędzniali z (głód i choroby) 2. 9. 16.C) 1. Byliśmy zadowoleni z (ostatnia wycieczka) 4. Przed egzaminem byłem blady ze (strach) 6.Wojtka. 10. jaki on był zielony ze (złość) 8. .

torba 7. 20. orzech B.. 6. wzór 9. oczy 8. 2. kwiaty 2. obraz 7. pokój 9. 10. 4. 19. 1. kapelusz 10. krzesło 5.. ucha 8. s t r u m i e n i e deszczu. zapach 4. róża 5. materiał 6. garnek 4. schody 4. 8. 5. kolce 6. poręcz oparcie mankiety brzeg rama ekran koło oprawa łupina modem B. B. samochód 9. strumienie a) A. 1. deszcz . środek 7. 3. drzewo 8. Wzór: A. Czyj ten dom? (Adaś Kowalski) Czyj jest ten ogród? (mój brat) Czyje są te prace? (moi koledzy) Czyje są te rzeczy? (twój wpółmieszkaniec) b) całość i element tej całości Ćwiczenie 59 Rzeczowniki podane w punkcie A połącz z rzeczownikami w punkcie B. 18. ziarnko 10. dno 2. piasek b) A. koszula 6. 1. róg 3.. 1.liście 5. 1. telewizor 3. rondo 100 .. 9.17. 7. komputer 10. ulica 3. 1. rzeka 2.

kiełbasa drobiowa 13. J a k a gramatyka? (język polski) 8. sok jabłkowy 7. 1. wódka żytnia 10. Powód czego? (zazdrość) 5.. jedwabna bluzka 4. Motyw czego? (zbrodnia) 3. wino owocowe 11.c) sprecyzowanie pełniacz) Ćwiczenie 60 znaczenia (rzeczownik + dopełniacz albo 'z' + do- Odpowiedz na pytanie podając formy dopełniacza rzeczowników podanych w nawiasie.interesu. bawełniana koszula 3. Jakie znaczenie? (to słowo) 9. wełniany sweter 2. Wzór: J a k i człowiek? (interes) Człowiek ... J a k i płomień? (świeca) 10.zupa z j a r z y n 1. Jakie warunki? (życie) 2. Jaki los? (człowiek) Ćwiczenie 61 Zamień podane grupy nominalne: przymiotnik + rzeczownik na rzeczownik + z + dopełniacz. zupa pomidorowa 6. sos chrzanowy 8. dżem truskawkowy 12. J a k a chwila? (radość) 4. Wzór: zupa jarzynowa . skórzane buty 5. wiórki kokosowe 9. mięso cielęce : 101 .. Jakość czego? (towar) 7. Przyczyna czego? (rozwód) 6.

kawa zbożowa 20. pęczek (pietruszka. tuzin (jajka. tubka (pasta do zębów.. woda źródlana 19. karton (mleko. garnek (kartofle. smalcu. 12. drewniany dom d) część z całości a Ćwiczenie 62 W miejsce kropek wstaw odpowiednią formę rzeczowników podanych w nawiasie. Wzór: kostka (masło. papier) 4. sałatka) 5. koniak) 19. likier. pudełko (zapałki. słoik (dżem.. paczka (papierosy.masła. olej. miód. filiżanka (kawa. smalec) . olej słonecznikowy 16. pepsi-cola) 15. mleko) 8. tona (węgiel. 1. margaryna. butelka (piwo. beczka (piwo. sól) 18. talerz (zupa. papierosy.. herbata. kilo / kilogram (mąka. sok. cukier. tonie) . worek (ziemniaki. alkohol) 7. coca-cola. krem) 16. kapusta. makaron) 9. sadzonka) 10. guziki. puszka (sardynki. wódka) 11. żwir) 20. sałatka jarzynowa 15. piasek. mąka ziemniaczana 18. maść. szklanka (woda mineralna. margaryny. cement) 14. piwo. bulion) 102 . bigos. śledź) 13. wiadro (woda. piasek) 6. kieliszek (wino. kasza gryczana 17. rzodkiewka) 17. litr (mleko.14. szczypiorek. zapałki.. cement. koks. kawa) 2. ryż. ciastka) 3.

piętę 10. Chopin jest twórcą poloneza 5. Wajda jest reżyserem filmu 4. Karol IV założył Uniwersytet w Pradze 7.e) wskazuje na autora 63 lub osobę działającą Ćwiczenie Zastąp podane konstrukcje czasownikowe rzeczownikowymi. Achilles miał swój słaby punkt . Mozart jest autorem utworu 2.t w i e r d z e n i e P i t a g o r a s a 1. Wzór: Ojciec pracuje . kolega studiuje 10. Balcerowicz stworzył plan gospodarczy - 103 . goście wyjeżdżają 4. policja zakazuje 8. zdrowie powraca 9. ptaki śpiewają 3. robotnicy protestują 7.praca ojca Pitagoras jest autorem twierdzenia . dzieci się śmieją 6. Tantal znosił męki za zdradę sekretów boskich 9. Marshall był autorem planu pomocy 6. pociąg przyjeżdża 5. aktorzy grają 2. Platon stworzył własną filozofię 8. Prus jest autorem powieści 3. chłopiec gwiżdże - 1.

jeść słodycze 2. przerwać dyskusję 10. słuchać radio 4. zbudować dom 14. załatwić sprawę 9. 104 było nastąpiła . dotknąć towar 8. utrzeć jabłka 18. W miejsce kropek wstaw odpowiednie formy wyrazów podanych w nawiasie. palić papierosy 3. Otwarcie (nowa restauracji) niezwykle uroczyste. Wzór: pić mleko . oglądać telewizję 7. trwało piętnaście minut..f) dopełniacz Ćwiczenie w połączeniu 64 z rzeczownikiem odczasownikowym Utwórz rzeczowniki odsłowne od podanych czasowników.nowego zamku. 2. zdjąć z afisza 11. Zmiana (rozkład jazdy) z początkiem października.. znieść cło 19. zatrzeć ślady 17. zawieźć bagaż Ćwiczenie 65 . Wzór: Założenie (nowy zamek) .p i c i e m l e k a 1. pisać referat 6. wziąć odwet 20. myć auto 5. zachować milczenie 15. rozpocząć inwestycję 12. wychowywać dzieci 16. przyjąć gości 13.. 1..

18. 10. Wymalowanie (nasze mieszkanie) zleciliśmy fachowcom. 19. Mycie (stare okna) dużo siły i samozaparcia. Odczytanie (twój rękopis) bardzo trudne. Wychowanie (nasze dzieci) trudnym zadaniem. Zaproszenie (tyle gości) nieporozumieniem. się do rozwoju przemysłu. 17. Pieczenie (smaczne ciasta) to specjalność mojej mamy. 20. 5. Koszenie (nasz trawnik) mojego syna.3. Zniesienie (opłaty celne) . Robienie (codzienne zakupy) należy do obowiązków córki. 11. Zaginięcie (mały chłopiec) zaniepokoiło opinię publiczną. 8. Dębskiemu. Zastosowanie (stare metody) nie zmieniło. 15. było niczego przyczyniło jest było jest jest wymaga jest to praca 105 . powierzono prof. Zaparzenie (dobra herbata) t r u d n ą sztuką. 14. Dochowanie (dane słowo) moim obowiązkiem. Wygłoszenie (wykład inauguracyjny) 4. 13. 7. 9. Zamknięcie (znani przestępcy) poprawiło bezpieczeństwo miasta. 12. 6. Meblowanie (nowe mieszkanie) jest bardzo przyjemne. 16. Odcięcie (linia telefoniczna) tragedią dla tej wsi. Opanowanie (cały materiał) zabrało mi tydzień życia.

Ćwiczenie 66 Przekształć zdania według wzoru. 4. 6. odczułem ulgę. Zszedłem n a dół i stwierdziłem. mieszkanie zmieniło wygląd. Kiedy zamknęli wszystkie okna i drzwi. Oglądnąłem mecz i zgasiłem telewizor. od razu zrobiło się ciepło. 16. Kiedy przeszliśmy kilka kilometrów. Kiedy zrobiłem korektę. Zasłoniliśmy okna i zapaliliśmy światło. zaczęło padać. 9. 12. 8. 5. Kiedy wnieśliśmy meble. zaprosiliśmy ich n a obiad. Kiedy napisałem pracę. zmieniła się pogoda. Wzór: Zjadłem kolację i poszedłem spać. Kiedy wyjechaliśmy n a wakacje. 14. 7. P o z j e d z e n i u kolacji poszedłem spać. 11. Zrozumieliśmy swój błąd i przyrzekliśmy poprawę. że winda nie działa. nagle zrobiło się zimno. 3. 13. 106 . poszli spać. oddałem książkę do wydawnictwa. Kiedy J a n e k wyjechał do Francji. 1. Przeżyli ciężką chorobę i zmienili swój stosunek do życia. zmieniliśmy mieszkanie. 2. Kiedy zakwitły drzewa owocowe. 10. Kiedy wzeszło słońce. poczuliśmy się zmęczeni. Kiedy wyszedłem z domu. Przywitaliśmy ich na dworcu. 15.

zaczęliśmy szukać naszych znajomych. jeśli go nie zaprosimy. Wzór: Nie przyjdzie. Nie zaczniemy występu. jeśli nie opowiesz jej bajki. 20. 3. 8. jeśli nie zapali papierosa. Nie wyjadą z hotelu. jeżeli się go nie zmusi. Kiedy nadszedł pociąg.17. jeżeli nie posłodzi. jeżeli się im nie wytłumaczy. jeśli jej nie poprosisz. Nie uspokoi się. 11. Nie wypije kawy. 10. jeśli mu nie posolisz tej zupy. 6. Przebrałem się i wyszedłem do teatru. Nie zaśnie. jeżeli nie zażyje proszku n a sen. 18. 2. 7. * Ćwiczenie 67 Zamień podane zdania według wzoru. Nie zaśnie. Nie przyjdzie b e z zaproszenia. Spędziliśmy wakacje nad morzem i czuliśmy się wypoczęci. Nie przestanie się źle zachowywać. Nie zrozumieją. 5. Nie zje. 9. 4. 19. 1. . Nie zadzwoni. jeśli nie uspokoicie sali. Nie posprząta. jeśli go nie upomnisz. jeśli nie zapłacą. Złożyłem dokumenty o stypendium i czekałem n a decyzję komisji.

dobra jakość . 19. Nie pojedziesz.b u t y dobrej j a k o ś c i W t y m sklepie sprzedają b u t y dobrej jakości. 20. Nie zdasz egzaminu.12. jeśli nie podasz mi argumentów. 15. jeśli się nie przygotujesz.światowa sława 3.duży format - 108 . Nie zaśnie. artysta . 16. Nie przebaczę jej. g) wyraża jakość nika + dopełniacz Ćwiczenie 68 w połączeniu: rzeczownik rzeczownika + dopełniacz przymiot- Połącz podane rzeczowniki z przymiotnikami i rzeczownikami w dopełniaczu. człowiek . jeśli nie umyje zębów. Użyj tej konstrukcji w zdaniu. jeśli nie zrozumie. Nie odpowie. 13. 1. jeśli nie okaże skruchy. Nie zareaguję. kobieta . dziecko - słabe zdrowie - 2. jeśli mnie nie sprowokuje. Wzór: Buty . 18. jeśli się nie pożegnam. jeśli ci nie pozwolę. Nie przytyje. Nie przekonasz mnie. 14. Nie wyjdę. 17. jeśli nie będzie jeść.lekkie obyczaje 4.

człowiek .5.gołębie serce 9. sprawa - wielka waga - - 6. uczony światowa sława - 109 . gwiazda . człowiek .jeden sezon - 8. człowiek — stara data 7.nieustraszona odwaga 10.

J e s t bardzo miły. Codziennie rano czegoś szuka. Mieszkam w nim z Andrzejem. minuty) piechotą. minuty) do (akademik ) Tekst 2 Nasz pokój jest n a szóstym piętrze. Komunikacja do (miasteczko) jest bardzo dobra. buty) . lub (grzebień) J a jestem pedantem i lubię porządek. W łazience nie może znaleźć (pasta do zębów) . zeszyty. a rzeczy osobiste do (stolik nocny) Mimo wszystko lubimy razem mieszkać. Z (druga strona) można skorzystać z (kilka autobus) i dojechać do (skrzyżowanie) (ulica Piastowska) z ulicą (Armia Krajowa) i (Nawojka) Z (ten przystanek) jest już tylko (5. Można dojechać do (ulica Piastowska) . Ubrania chowam do (szafa) . pasek. albo (książki. a stamtąd jest tylko (10. Nigdy nie zostawiam (swoje rzeczy) n a wierzchu. .Ćwiczenia sprawdzające Rzeczowniki Ćwiczenie 69 i przymiotniki W miejsce kropek wstaw właściwą końcówkę dopełniacza wyrazów podanych w nawiasie. Tekst X Mieszkamy w akademiku (Akademia Górniczo-Hutnicza) Ten akademik jest n a miasteczku studenckim obok (akademik Uniwersytet Jagielloński) „Hast". .. . bo nie ma (rodzeństwo) i jego rodzice czują się samotni. (swój ręcznik) . 110 . notatki) . starsi rodzice) . który pochodzi z (mała wieś) niedaleko (Zakopane) J a jestem ze (Śląsk) Andrzej często jeździ do (swoi. ale nie lubi sprzątać w pokoju. bo mamy wspólne zainteresowania. (skarpetki.

ile (produkty) wytwarzano w gospodarstwie. aby w przyszłości uniknąć (klęska głodu) . nie należy zjadać (potrawy wigilijne) do (koniec) Pozostawione po kolacji okruchy oraz resztki (potrawy) zbierano bardzo starannie i zanoszono je zwierzętom. Duża liczba (dania) wróżyła dobrobyt w nadchodzącym roku. Wynikało to z (pełny czci stosunek ludzi) do (pożywienie) oraz z (lęk) przed nieurodzajami i klęskami głodu. odziedziczony po pogańskich przodkach. na stół wigilijny podawano potrawy przygotowane z (płody: pola. rzeki i stawy) : . a przynajmniej tyle. Niektórym produktom od (czasy przedchrześcijańskie) przypisywano właściwości magiczne. związany był z prastarym wierzeniem. warzywa. Wierzono też powszechnie. (owoce. Wszystkim daniom wigilijnym przypisywano jakieś znaczenia. a przede wszystkim te. n a których gospodarzowi (dom) szczególnie zależało. sady. i Zwyczaj niejadania (mięso) . że człowiek i zwierzę stanowią jedną rodzinę. że aby nie zaznać (głód) w przyszłości. że spożycie w wieczór wigilijny (symboliczne potrawy) zapewni domownikom zdrowie i obfite zbiory. Stąd też przygotowywano wiele (potrawy) . (kasza) (świeże i suszone grzyby) . miód i orzechy) > . W wieczór wigilijny przemawiano do (zwierzęta domowe) i częstowano je potrawami wigilijnymi. lasy. potrawy z (mąka) . i .bo miały zapewnić urodzaj w nadchodzącym roku.Ćwiczenie Proszę w tekście M. Wierzono. Na przykład. Jeżewskiej „Symbole Wigilii" („Poradnik Domowy 5 ') w miejsce kropek wstawić odpowiednie formy wyrazów podanych w nawiasie. Od (niepamiętne czasy) wieczerza wigilijna składa się z (postne dania) Na stół podawano ryby..

kto będzie się nią opiekował? Marek nie miał dotąd (żadne) zwierzęcia i chyba nie zdaje sobie sprawy z (to) . a ode (ja) „Słownik poprawnej polszczyzny". Tekst 1 Od (1970) roku. bo (oni) prezent jest zawsze bardzo dowcipny. W czasie (1) roku małżeństwa kupiliśmy sobie małe mieszkanie. a do (ten) krawatu Janusz podarował mu srebrną spinkę. U (on) jest zawsze dużo (nasi) wspólnych kolegów. W czasie (5) lat studiów mieszkałem w akademiku. Kiedy zacząłem pracować musiałem wynajmować pokój. co w niej jest. Wszystkim podobał się (ona) śmieszny pyszczek. kto wziął j ą n a ręce. Adam z Karolem wręczyli mu dużą paczkę i każdy był ciekawy. Od (ona) dostał piękny krawat. I tym razem nikt nie był zawiedziony. Z okazji (5) rocznicy naszego ślubu nasi rodzice pomogli nam kupić większe mieszkanie. Obecnie jesteśmy już dojrzałym małżeństwem i oprócz (3) dzieci.Zaimki Ćwiczenie 71 W miejsce kropek wstaw odpowiednią formę dopełniacza zaimków podanych w nawiasie. W prezencie od (oni) Marek dostał „Historię sztuki". Oprócz (oni) byli także rodzice Marka. Marek wczoraj miał imieniny. czyli od (20) roku życia mieszkam w Krakowie. Była także dziewczyna Marka. ile trzeba koło (ono) chodzić! Liczebniki Ćwiczenie 72 Napisz słowami liczebniki podane w nawiasie. ale zastanawialiśmy się. bo w paczce była mała kotka. tym bardziej że kotka tuliła się do (każdy) . „dorobiliśmy się" (2) kotów i (1) psa! 112 . bo bez (oni) nie mogłyby się odbyć żadne (on) imieniny. Wynajmowałem go od (75) do (80) roku. (25) stycznia (81) ożeniłem się.

Beze mnie. ciebie nie ma. Mnie. Bez ciebie. zaimki. narzędzi naszych wybrzeży drogich muzeów dobrych żon naszych prac drogich książek lekkich kolacji jednych nocy nijaki -i -y -ów -i -y 0 nas was = Msc ich nich Nie ma ich. one Liczebniki 2. N.Dopełniacz . jego. liczebniki jeden" i porządkowe Zaimki osobowe Zaimek oni. Bez niego. siebie // się Nie widzę siebie // się ciebie cię Nie ma mnie. ciebie. Ich nie ma. Bez nich dwóch. ona \ •a (-a) •um żeński •y -i -ej dobrej żony mojej pracy jednej kawiarni drugiej książki jej niej Nie ma jej. Nie widzisz mnie. liczebników porządkowych i jeden" Zaimki pytajne Przykłady Zaimki osobowe Zaimki „on. liczebników porządkowych i jeden" Zaimki pytajne przymiotniki. ono" Zaimek „się" m męskoosobowy męskożywotny męskonieżywotny nijaki ę s k i (•yfi-i) -ego (odmiana żeńska) kogo? czego? dobrego studenta mojego (kolegi) jednego (poety) drugiego kota dobrego stołu mojego dworca jednego walca jednego okna mojego liceum dzikiego zwierzęcia go. Jej nie ma. niego mnie Nie ma go. dwu trzech czterech .Genetiue Liczba pojedyncza Rodząj Końcówki rzeczowników Końcówki przymiotników.Msc pięciu dwunastu dwudziestu pięćdziesięciu dwustu trzystu pięciuset = C. zaimków.4 Liczebniki główne -ów męski -i •y 0 -ych -ich kogo? czego? dobrych studentów naszych kolegów drogich lekarzy moich katów jednych liści drugich koni dobrych okien.3. Nie widzę cię. zaimków. Msc żeński . Bez niej Liczba mnoga Rodzaj Końcówki rzeczowników Końcówki przymiotników. . Jego nie ma.

(7) Francuzów. Zwiedziliśmy j ą jednego dnia Gniezna jest stary gród Biskupin. Dostaliśmy bardzo dobry atlas drogowy moich rodziców. Następnego dnia pojechaliśmy Szczecina. w ś r ó d . W Trójmieście spędziliśmy kilka dni. Przyimki Ćwiczenie 73 Wstaw w miejsce kropek odpowiedni przyimek łączący się z dopełniaczem: obok. (5) Czechów. ale wydaje mi się. z. odbywającego się tam festiwalu „Vratislavia Cantans". bo niej mogliśmy się kąpać i opalać w różnych miejscach. oprócz. w ciągu. Japończyków. Nie wiem dokładnie. Wróciliśmy Krakowa po dwóch tygodniach. z którymi nie widzieliśmy się roku. blisko. a nich katedrę n a Ostrowie Tumskim. Na szczęście pogoda n a m dopisywała i podróż wybrzeżem była bardzo przyjemna. 113 . W te wakacje pojechałem z kolegami na wycieczkę Polski. . w którym zwiedziliśmy jedne najstarszych wykopalisk w Polsce. że jest (35) Amerykanów. od. żeby zwiedzić słynną aulę „Leopoldinum" auli wysłuchaliśmy krótkiego koncertu. t a k że byliśmy drogi dobrze przygotowani. z okazji. (2) Włochów i (1) Norweg. W pierwszym dniu dojechaliśmy Wrocławia. że tej podróży zwiedzimy sporo interesująch miejsc. mimo. bo zwiedzania zabytków byliśmy umówieni z naszymi przyjaciółmi. do. Poszliśmy więc uniwersytetu. (8) Koreańczyków. deszczu wyruszyliśmy w sobotę rano. niej jest piękny gotycki kościół Panny Marii na Piasku. w e w n ą t r z . W środę rano pojechaliśmy Gniezna pierwszej stolicy Polski. dookoła. (10) Brazylijczyków. ale nie mogliśmy niego wejść remontu. w czasie. (3) Węgrów. (9). W Szczecinie spędziliśmy tylko jeden dzień. (15) Niemców. Planowaliśmy. z p o w o d u (niektóre przyimki należy użyć więcej niż jeden raz). bo chcieliśmy jak najszybciej dojechać morza.Tekst 2 W naszym Instytucie studiuje około (100) studentów z różnych krajów. (6) Szwedów. We Wrocławiu zatrzymaliśmy się wtorku trzech dni zwiedziliśmy najważniejsze zabytki tego miasta. (4) Słowaków. w kierunku.

zaimki.karłowi 2.jastrzębiowi 114 . wysoki-emu A d a m . samogłoskowe e//0 -ek wujek . spółgłoskowe b bi jastrząb jastrzębiowi gołąb .gońcowi 6Uo Kraków .Krakowowi stół .grudniowi przechodzień przechodniowi ci t kwiecień kwietniowi rz r starzec . nasz-emu k o n i .stołowi ą//e mąż — mężowi jastrząb .CELOWNIK Celownik jest przypadkiem używanym stosunkowo rzadko.starcowi goniec .o w i . jedn-emu dolar-owi Wymiany morfonologiczne w r z e c z o w n i k a c h z k o ń c ó w k ą -owi 1.wujkowi -ec starzec .o w i . z wyjątkiem form celownika zaimka osobowego.starcowi karzeł .gołębiowi dzi d grudzień . liczebniki porządkowe n p . Liczba pojedyncza RODZAJ MĘSKI Przymiotniki.

piękn-emu świat-U.ojcu diabeł . liczebniki porządkowe 115 . W y m i a n y m o r f o n o ł o g i c z n e w r z e c z o w n i k a c h z k o ń c ó w k ą -u spółgłoskowe i samogłoskowe e // 0 -ec -eł -en -es -ew ojciec .diabłu sen —snu pies .osłu ó // o Bóg .kwietniowi przechodzień — przechodniowi -er minister — ministrowi -eł Paweł . twoj-emu ps-u. np.Bogu ą//ę ksiądz .księdzu RODZAJ NIJAKI Przymiotniki. zaimki.psu lew — lwu o//0 osioł .Pawłowi orzeł — orłowi 6 Ho Występuje głównie w r z e c z o w n i k a c h j e d n o s y l a b o w y c h i wyjątkowo w dwusylabowych. nasz-emu ojc-u.e//0 -eń uczeń .uczniowi kwiecień . moj-emu kot-u.

mądr-ym. poj. poj.tward-ej kośc-i. np. n a s p ó ł g ł o s k ę f u n k c j o n a l n i e m i ę k k ą . woda. . liczebniki mnoga porządkowe -ym p o s p ó ł g ł o s k a c h t w a r d y c h (z wyjątkiem 'k.słab-ej nadzie-i. nadzieja . nasz-ym żon-om 116 . np. głębok-im Rzeczowniki -om We wszystkich rodzajach występuje tylko t a j e d n a k o ń c ó w k a . i rzeczowników obcego pochodzenia zakończonych n a -ea. tan-im. UWAGA: Końcówkę tę m a j ą także rzeczowniki rodzaju męskiego zakończone n a -a.tamt-ej noc-y. wysok-im. g') i f u n k c j o n a l n i e miękkich. kolega . Liczba RODZAJ MĘSKI. Tematyczna spółgłoska twarda ulega wymianie.mał-ej żabi-e noga .Rzeczowniki -e Występuje u rzeczowników z tematem n a s p ó ł g ł o s k ę t w a r d ą w M.ostatni-ej niedziel-i Korea — interesując-ej Kore-i. mądr-ym pan-om. z w y j ą t k i e m T.żółt-ej róż-y. żaba. np. 1.ładn-ej nodz-e.moj-ej prac-y. np. NIJAKI I ŻEŃSKI Przymiotniki. 1. np. praca . pani — t-ej pan-i. idea — now-ej ide-i -y Występuje u rzeczowników z tematem zakończonym w M.moj-ej An-i. np.czyst-ej wodzi-e. . poj. noc . kość . wysok-im okn-om. zaimki. np. Ania . niedziela . róża . 1. poefa — t-emu poeci-e W y m i a n y m o r f o n o l o g i c z n e w r z e c z o w n i k a c h z k o ń c ó w k ą -e spółgłoskowe b bl p pi f fi w wi m mi n ni d zd t ci st ści s si z zi g dz k c ch sz r rz ł 1 dzi ździ Występuje u rzeczowników z t e m a t e m zakończonym n a s p ó ł g ł o s k ę m i ę k k ą i f u n k c j o n a l n i e m i ę k k ą T w M.nasz-emu koledz-e. obc-ym -lin p o s p ó ł g ł o s k a c h m i ę k k i c h i % g'.

dopełnienie bliższe) d z i e c k u (celownik . zwracać / zwrócić. uciekać /uciec. poddawać się / poddać się. jest implikowany przez ten czasownik. ulżyć. Ojciec (podmiot) daje (orzeczenie) p i e n i ą d z e . podporządkowywać się / podporządkować się. Tylko po formie 3 osoby liczby pojedynczej: uchodzi. przyglądać się / przyglądnąć się. przysłuchiwać się / przysłuchać się.. wierzyć / uwierzyć. np. p o k t ó r y c h w y s t ę p u j e celownik: darować / podarować. skarżyć się / poskarżyć się. Celownik występuje bezpośrednio po czasowniku. mówić / powiedzieć. patronować. być zobowiązany. wypada. Miło mi. obiecywać / obiecać. przeciwstawiać się / przeciwstawić się. Matka mi choruje. podarować. podobać się / spodobać się. kibicować. dostarczać / dostarczyć. towarzyszyć. sprzedawać / sprzedać. rady. pożyczać / pożyczyć. wybaczać / wybaczyć. Oznacza odbiorcę przedmiotu. zabierać / zabrać. zaradzić. przygotowywać / przygotować. doręczać / doręczyć. przedstawiać (się) / przedstawić (się). pochlebiać. odbierać / odebrać.'znaleźć'). zwierzać się / zwierzyć się. oddawać / oddać. np. rezerwować / zarezerwować. informacji i wrażeń zmysłowych. przypominać / przypomnieć. Lista najczęściej u ż y w a n y c h c z a s o w n i k ó w . odpowiadać / odpowiedzieć. ofiarowywać / ofiarować. odmawiać / odmówić. przynosić / przynieść. wyszukać (w znaczeniu . dziękować / podziękować. przysługiwać / przysłużyć. przeszkadzać / przeszkodzić.. zapobiegać / zapobiec. smakować / posmakować. przekazywać / przekazać. P o ż y c z y ł e m koledze podręcznik. nadskakiwać. podołać. dziwić się / zdziwić się. Pełni wtedy funkcję dopełnienia dalszego. przewodniczyć. podawać / podać. kraść / ukraść. zawdzięczać. lub S ą s i a d o w i choruje dziecko. ufać / zaufać. 117 .dopełnienie dalsze). ulegać / ulec. o p a r c i e (biernik . Oznacza posesywność. szkodzić / zaszkodzić. być równy.. np. opowiadać / opowiedzieć. sprzyjać. ujawniać / ujawnić. zaprzeczać / (za)przeczyć. ubliżać / ubliżyć. kłaniać się / pokłonić się / ukłonić się. dokuczać / dokuczyć. sprzeciwiać się / sprzeciwić się. np. W zdaniach bezpodmiotowych oznacza nosiciela stanu.Funkcje celownika w zdaniu 1. Po czasownikach imiennych: np. być wdzięczny. (po)żalić się. dawać / dać. ustępować / ustąpić. służyć. poświęcać się / poświęcić się.

wdzięczny. współczesny. Łączy się z następującymi przyimkami: znaczenie dzięki ku na przekór przeciw / przeciwko wbrew przyczyna kierunek. np. Zrobiłem to wbrew sobie. Tabletki przeciw grypie. znany. Robiła wszystko n a przekór matce. dłużny 1 winien. podległy. opowiadać się / opowiedzieć się. Środek przeciw rdzy. głosować. Było to wykroczenie przeciw prawu. cel umyślny sprzeciw przeciwstawienie przykład Dostał pracę dzięki ojcu. winny. obcy. czymś 7. Występuje w konstrukcji przyimek 'przeciwko' + celownik rzeczownika lub zaimka i jest implikowany przez czasownik. życzliwy. 118 . wiadomy. przychylny. działanie sprzeczne z kimś. drogi. J e s t e m p r z e c i w k o głosowaniu. równy. wrogi. wierny. przeciwny. np. przyjazny. zobowiązany. Był w i e r n y żonie. wspólny. Występuje po niektórych przymiotnikach implikujących celownik. występować / wystąpić. Droga wiodła ku wiosce. Akademia ku czci bohaterów. walczyć. niechętny.5. P r z y m i o t n i k i implikujące c e l o w n i k rzeczownika: bliski. Czasowniki implikujące tę konstrukcję: być.

cudzoziemc.anioł..kot... (rz // r) (rz // r) (rz // r) (rz // r) (dź // d) (ć //1) (dź // d) 119 ....u.. Wzór: A..chłopc. (e //0) a) bez alłernacji profesor student zeszyt nauczyciel lekarz b) alternacja e // 0 zamekWładekpiesekTurek odcinek młodzieniec siostrzeniecwybraniecpołudniowiecUkrainiec starzec dworzec uczeńogień styczeńwrzesień grudzień ministerplaster- pacjent gość komputer Londyn palacz piątekwujekrysunekporanek garnek cudzoziemiec zapaleniecróżaniecgoniecpomyleniec wzorzec mędrzec więzieńpieńsierpieńkwiecień przechodzień arbiterHolender- .. k o ń c ó w k a -owi: anioł .. chłopiec .... cudzoziemiec ..... (e f/0) B.Ćwiczenia wdrażające Ćwiczenie 74 W miejsce kropek wstaw właściwą końcówkę celownika rzeczowników rodzaju męskiego. k o ń c ó w k a -u: kot .owi.u.owi.

ale sąd .. np..męża ..mężowi. gdy m a j ą cały paradygmat.sądu .kufer magisterpuderkubeł szczygieł węzeł orzeł c) alternacja Krakówdowód wzór — strój wrógó // o Aleksander majsterposełwyżeł Paweł — karzeł (rz // r) naródkościół stół — próg - (rz // r) d) alternacja ą // ę (tylko wówczas..sądowi. a) bez pan chłopojciecdiabełpies e) alternacja osiof — d) alternacja Bóge) alternacja ksiądz 120 ą // ę ó // o o // 0 alternacji brat świate // 0 chłopieclewbłąd wzglądwąż gołąb(b // b') (b//b') b) alternacja .) mąż dąburząd ząbjastrząb B. mąż .

.u. miękkich i funkcjonalnie miękkich. ...i.żoni.ziem. strona Europa wyspa .Ćwiczenie W miejsce kropek wstaw końcówkę celownika rzeczowników rodzaju nijakiego.wol.. .. ch//sz... słońce . z//ź...ulic.. Ćwiczenie 76 W miejsce kropek wstaw odpowiednie końcówki celownika rzeczowników rodzaju żeńskiego i męskiego z końcówką -a. życie ..y....e..nadzie.y. t//ć.. oko południe pranie . w//w'. r//rz.życi. k o ń c ó w k a -y: ulica .. m//m'... . zd//źdź.i..u... k//c..... wybrzeże Mazowsze zboże .. rzecz .y. władca .. Wzór: okno ... . . która występuje po spółgłoskach twardych. a) alternacja: spółgłoska t w a r d a // miękka: b//b\ p//p' 3 f7/f.słońc. noga-nodz..... ..rzecz........ st//ść. .. ł//l choroba woda ... k o ń c ó w k a -e: mapa .mapi.. niebo — kłamstwo ognisko gardło przysłowie szczęście popiersie bożyszcze serce — powietrze— żelazo — . C. Jedyną końcówką jest końcówka -u. s//ś. żona .u..e..i. rozmowa prawda 121 . .. d//dź.. spółgłoska t w a r d a // funkcjonalnie miękka: g//dz. nadzieja .władc.. k o ń c ó w k a -i: ziemia . wola ... ..e.. strefa.. n//ń. srebro . Wzór: A.okn. zdrowie .. B.

meta kozapastagazdapoetamaszynistafetyszysta porasiostrajodłapszczołaodwaga Kingakropka Dunkablachamuchakolegamonarcha gaduła — łaźniaszatniakośćwięźDaniaAngliażmijaZawojasesjaokazjapanisprzedawczyni idea ulicadusza122 klasa skazalistagwiazdamężczyznaegoistaprogramista skóracenzuraszkołafabułaksięga drogaczapkalekarkauciechapychawłóczęgakaleka - (a//e) KasiaskrobiamiłośćpowieśćfilozofiachemiaostojazgrajadekoracjakolacjagospodyniKorea Salomea wiedzapuszcza- .

koledze. Podarowałem (znajomy poeta) wieczne pióro. 12. . 11. Nie pomagaj (taki egoista) 15. Wzór: Oddałem (kolega) .mysz podróż wychowawca sprzedawca Orsza - rzecz . . Przyjrzyj się (twój Adam) czyż nie jest podobny do matki? 9.. ta gaduła) 16. Mama przekazała pozdrowienia (Marek) Listonosz doręczył (sąsiad) list polecony. 4. 10. Czy nie zauważyłaś. Przypomnij (nasz profesor) o jutrzejszym egzaminie.. Nie pozwól mówić (ten gaduła. 3. 13. 2. że podobasz się (ten mężczyzna) ? 1. pieniądze. Ofiarowałem (współmieszkaniec) książkę na imieniny. 6. Sprzyjaliśmy (ten sierota. Liczba p o j e d y n c z a Na urodziny podarowałem (brat) nową encyklopedię... Daj (ten kot) trochę mleka. Podaj numer swojego domu (ten kierowca) 14. . 7. . twarz . 5.. Ojciec zabronił (swój syn) iść n a dyskotekę. że będzie grzeczne. Swoim zachowaniem dokuczyłem (nasz ksiądz) 8. Nie zazdrość niczego (ten finansista) 123 . Dziecko obiecało (ojciec) . . znawca Zawisza doża . ta sierota) 17.. Konstrukcje s k ł a d n i o w e z c e l o w n i k i e m b e z p r z y i m k a Ćwiczenie 77 W miejsce kropek wstaw właściwą formę celownika wyrazów podanych w nawiasie..

którego nie znasz. Kiedy przypatrzyłem się (ten włóczęga) zrobiło mi się go żal. Moje poglądy nie odpowiadają (Marysia Kowalska) 9. 13. 20. Przyglądnij się (to morze) . 12.swojego dyrektora. 3. Odróżnianie dobra od zła zawdzięczasz (swoje sumienie) za tak 10. 6. . Nie ufaj (zwierzę) . bo i tak go nie dotrzyma. 3. tę wiadomość. To dziecko dorównuje wiedzą (ten licealista) 19. 9. 5. 7. 1. Przynieśliśmy (mama) zaproszenie na naszą rocznicę ślubu. Podporządkuj się (ta decyzja) Nie ulegaj zbytnio (swoja pycha) Przekaż (nasza koleżanka) Przedstaw się (ta pani) Św. Przekaż (Magda) moje pozdrowienia. 10. Przyglądnij się (jej jazda) czyż nie jest trochę dziwna? 8. 5. 4. 1. 4. Nie dziw się (takie pytanie) tego dziecka. Patryk patronuje (Irlandia Północna) . Nie sprzeciwiaj się (ta niewiasta) bo źle na tym wyjdziesz. Oddaj (Jadzia) pożyczone pieniądze. 11. Nie zabraniaj (dziecko) zabawy z rówieśnikami. 2. czyż nie wygląda groźnie? 7. Podziękuj (swoje audytorium) ciepłe przyjęcie. 2. pomóż (ciotka) wynieś bagaże na piętro. 8. J a n k u . 124 . Fluor zapobiega (próchnica) 6. Towarzyszyłem (mój kolega) w trudnych dla niego chwilach.' . Ta dieta nie szkodzi (zdrowie) Co można podarować (niemowlę) z okazji chrztu? Przysłuchaj się (głębokie brzmienie) tego instrumentu.18. Nie wierz jego (dane słowo) .

Przywiozłem prezenty (nasze dzieci) 3. Marszałek sejmu przedstawił projekt ustawy (wszyscy posłowie) . 4. Przyjrzyj się (ta spadająca gwiazda) 18. Niewyjaśnione sprawy szkodzą (trwała przyjaźń) 20. Podporządkujmy się (te zarządzenia) w zwiedzaniu i nie czyż nie 125 . Wierzę (prości ludzie) 5. Towarzyszyliśmy (twoi rodzice) miasta. 10. Ustąpiliśmy miejsca (ci starsi panowie) 3. Przyglądnij się (nasza Wisła) w niej brudna woda! 15. Sprzedano wadliwy towar (ostatni klienci) 9. Nie pozwoliliśmy (nasi goście) dojść do słowa. Prezent na pewno spodoba się (nasza pociecha) 17. Przedstawiliśmy się (nasi nauczyciele) 2. . Przyglądnij się (te jeziora) są malownicze? 6. 19. Pogoda sprzyja (długie spacery) 6. szybkie samochody przydadzą się (polska policja) Jaka ze Liczba m n o g a 1. . . Przewodniczyłem (wszystkie zebrania) 2. Zwierzył się (nasza Barbara) swoich kłopotów. Podano lekarstwa (wszyscy pacjenci) 1. Te nowe.14. Zaufaj (swoje przeczucia) podejmuj tej pracy. 7. Nie wierzyłem (własne oczy) kiedy ją zobaczyłem! 4. Nikt nie jest w stanie zapobiec (taka susza) 16. Odebrano paszporty (wszyscy nielegalni emigranci) 8. 5.

8. 10. 8. Podano pokarm (te zwierzęta) 1. (wszystkie te przestępstwa) przyglądały się dzieci. Komu oddałeś pieniądze? (moja teściowa) Komu się t a k przyglądasz? (ta nauczycielka) Czemu się przysłuchujesz (jego wypowiedź) Komu nie można służyć? (dwaj panowie) Komu się to jeszcze przyda? (moja babcia) Komu nie wypada się tak zachowywać? (starsi ludzie) 7. 2. Komu zawdzięczasz awans? (mój dyrektor) 126 . 3. Komu opowiedziałeś tę historię? (moi przyjaciele) 11.. nie dokuczaj (swoje siostry) Dzieci skarżyły się (swoje wychowawczynie) Pozwól odpocząć (stare kości) Nie przeszkadzaj (te gospodynie) Przygotowaliśmy niespodziankę (nasze nauczycielki) Nie wierzyłem (moje sąsiadki) Zaprzeczyłem (wszystkie plotki) ? ! ! na jej temat. 1. 3. 5. 6. a Ć w i c z e n i e 78 Odpowiedz na pytanie używając w odpowiedzi wyrazów podanych w nawiasie. 2... że podobasz się (te dziewczyny) Zawdzięczamy to (nasze matki) Zawsze się kłaniam (te panie) Janku. Wzór: Komu dałeś kwiaty? (Ewa Kowalska) . 9. 6. 7.7. Czemu się tak przyglądacie? (ta gra) 8.. Czy nie widzisz. 5.Ewie Kowalskiej. 4. Czemu szkodzi takie zachowanie? (dobrosąsiedzkie stosunki) 9. Prezydent patronuje (te przedsięwzięcia) 10. 4. Ci ludzie odpowiadają (policyjne rysopisy) 9. Czemu już nie można zaradzić? (klęska powodzi) 10.

18. . . ..inżynierowi. Komu przeszkodziłeś w pracy? (twój profesor) Komu ten kelner nadskakuje? (swój szef) Komu będziesz towarzyszyć (delegacja rządowa) Czemu nie podołasz? (obowiązki rodzinne) Komu się ukłoniliście? (to państwo) Ćwiczenie 79 Użyj w celowniku podanych rzeczowników i odpowiadających im zaimków. 19. ale tym razem musiałem 8. j a k się na nim nagrywa. komputer i wytłumaczyłem 4. 14. przekazać ducha tej powieści.Ogniem i mieczem". .12. starając się 7.mu. zycząc dalszych sukcesów.. . chcąc dokuczyć (pies) . Zrobiłeś przykrość (dziadkowie) powinni się wtrącać do naszych spraw.. mówiąc . zaufać. Towarzyszyłem (teściowa) uporać się z bagażami. projekt. 127 . . założyły 9. . Dzieci. Podarowałem (kuzynka) . że nie 10.. 3. opowiadając o swoich problemach. Kupiłem (dzieci) zasady jego działania. Sąsiadka żaliła się (żona) . 20. Nie bardzo wierzyłem (kolega) . jego najważniejsze założenia. Wzór: Dyrektor pokazywał (inżynier) . Komu wysłałeś pozdrowienia z Krakowa? (moi znajomi) 16... . Komu kazałeś przyjść n a egzamin? (grupa trzecia) . pomagając 6. . 1. Pogratulowaliśmy (zwycięzca) . objaśniając . . 2. magnetowid i pokazałem 5. Komu policja odebrała prawo jazdy? (Tomek Piotrowski) 13. Nauczyciel objaśniał (uczniowie) lekcję. Czemu się sprzeciwiliście? (ta decyzja) 15.. 17. . . kaganiec. ... Czytałem (syn) » . . w podróży. zwracając uwagę n a trudniejsze fragmenty materiału.

Czy zaufałeś kiedyś jakiemuś koledze? 2. 10. czego sam osobiście nie sprawdziłeś. Zwierz się ze swoich problemów (którakolwiek) z twoich przyjaciółek. Oddaj dokumenty (którakolwiek) z urzędniczek. 14. Nie zabieraj (którekolwiek) dziecku radości życia. Nie rób (nikt) niczego. 5. Wzór: Nie mów o tym (nikt) ... Nie zwierzajcie się (jacykolwiek) z tzw. 1. 17. Podaruj (ktoś) coś małego. 20.. Nie ufaj (nic) . 15. Nie zdradzaj (ktokolwiek) naszej tajemnicy. 1. 18. Doręcz ten list (ktokolwiek) z rodziny. Przekaż te dokumenty (którykolwiek) z dyrektorów. się nie sprzeciwiłem. Przedstaw swój projekt (którykolwiek) z naszych szefów. 3. Nie ulegaj (jakiekolwiek) naciskom z góry. Wzór: Czy sprzeciwiłeś się kiedyś komuś? Nie .. 13.Ć w i c z e n i e 80 Użyj formy celownika podanych w nawiasie zaimków nieokreślonych. 8. 4. 19. 16. Nie powtarzaj tego (którakolwiek) z tych dziewcząt. Zaufaj (któryś) ze swoich przyjaciół. Nie dziw się (nic) . 1. 7. 2.. 9.nigdy nikomu. Nie wierzcie (jakieś) ich obietnicom. przyjaciół. Nie odmawiaj (nikt) swojej pomocy. 12..nikomu.. 6.. Nie mów o tym (którzykolwiek) z naszych znajomych. Podaruj te zabawki (jakieś) dziecku. Czy któremukołwiek dziecku czegoś kiedyś brakowało? 128 i . Przypomnij o zebraniu (którakolwiek) studentce z naszej grupy. co tobie nie miłe. co on mówi.1. Ćwiczenie 81 Odpowiedz n a zadane pytania.

Czy powiedziałeś komukolwiek o naszym spotkaniu? 7. Czy wypada którejkolwiek dziewczynie tak postępować? 20.3. Czy oni podporządkowali się kiedyś komukolwiek? 13. Czy kiedykolwiek komuś dokuczałeś? 12. Czy przewodniczyłaś kiedyś jakiemukolwiek posiedzeniu? 18. Czy przeciw komukolwiek postawiono jakieś zarzuty? 6. Czy podałyście jakiemukolwiek pacjentowi to lekarstwo? 8. Czy dziwisz się jeszcze czemukolwiek? 5. Czy uwierzyłeś czemukolwiek. Czy dzięki komukolwiek dostałeś tę pracę? 15. Czy ubliżyłeś kiedykolwiek jakiemuś zwierzęciu? 17. Czy głosowałeś przeciwko któremukolwiek z kandydatów? 14. Czy kiedyś komukolwiek zaszkodziło trochę pokory? 9. Czy jakiejkolwiek dziewczynie na mnie zależy? 4. Czy wybaczyliście kiedykolwiek jakimkolwiek wrogom? 19. co on powiedział? 11. Czy towarzyszyłeś kiedyś komuś przy operacji? 16. Czy komukolwiek wspomniałeś o naszej tajemnicy? 10. Czy kiedykolwiek byliście komukolwiek za coś zobowiązani? 129 .

14. 2.trzem. bawiącym się dzieciom. Listonosz doręczył powołania do wojska (50) chłopcom. 7.. Wbrew opinii (35) posłów zawieszono obrady sejmu. 16. Kupiłem prezent tylko mojej (1) siostrze. 20. drzewom rosnącym nad rzeką. 18. 12. 4. 3. 17. 6. Kelner podał obiad (2) turystkom. 1. Przynosiłem obiady (3) niedołężnym staruszkom. 13. 11. 15. Przedłużono wizy pobytowe (100) studentom.. Wzór: Przyglądałem się (3) . 130 . 5. (20) pasażerom zabrakło miejscówek. Dzięki (7) strażakom udało się opanować pożar. Wypłacono stypendium (500) studentom. Zaufałem moim (2) przyjaciołom. Trzech młodzieńców wałczyło przeciwko (S>) chuliganom.. Zrobiłem to na przekór (5) moim oponentom.Ćwiczenie 82 W miejsce kropek wstaw właściwą formę liczebnika podanego w nawiasie. 8. Przyznano nagrodę tylko (1) studentowi. Zatwierdzono uchwałę wbrew (20) głosom przeciwnym. 9. Chłopcy biegli ku (3) . 19. Przeciwko (10000) demonstrantów użyto gazów łzawiących. Dzięki (4) głosom koalicji udało się uchwalić nowy kodeks karny. Przeciwko (200) chuliganom wysłano osiemdziesięciu policjantów. Przeciwko ustawie głosowało (16) senatorów.. 10. (12) lokatorom wymówiono mieszkanie.

Jest mi przyjemnie . kogo mam wybrać n a męża! go po tylu latach rozłąki. wygodniej niezręcznie. takiej opinii.Celownik w zdaniach bezpodmiotowych wskazujący na nosiciela stanu Ć w i c z e n i e 83 Wzór: Wstaw w pierwszym zdaniu właściwą formę podanych w nawiasie zaimków osobowych: Jest (ja) . . Jest trudno 2. . 1.. Było (oni) 7. Będzie łatwiej Było (oni) miło. 8. .mi. Będzie ciężko nieobecności w szkole. przyjemnie. Będzie 6. Było miło Było (ja) głupio. Będzie (one) ciężko.. a następnie dokończ drugie zdanie wstawiając w miejsce kropek formę dowolnie wybranego czasownika w bezokoliczniku. o seksie przy rodzicach. uwagę starszej kobiecie. J e s t (wy) dobrze. Jest dobrze 4.... Było (ona) przyjemnie. Było nieprzyjemnie temat. przyjemnie 3. ich n a swój ślub.. 131 . . z innymi dziećmi. a mnie się chce płakać! zaległości po t a k długiej w łóżku niż na wersalce.. • .wysłuchać. krytycznych uwag na swój Było niezręcznie Będzie (ono) łatwiej. Było głupio Było (my) . . 9. Będzie (my) wygodniej. Było . 5. Jest (ja) trudno. . nieprzyjemnie. 10.. . zgodnego jednak z treścią zdania.

.. że chce (ono) w tych kurtkach... Wesoło (my) 11. Nie krzycz na niego. się nudzi.. Wzór: Podobał (ja) .Ćwiczenie 84 W miejsce kropek wstaw odpowiednią formę zaimków osobowych.. widzisz przecież. się ten film. 7. 13. Wolno (on) podjąć t a k ą decyzję. 5. (każdy młody człowiek) mimo zmęczenia. brakuje ruchu. sił do końca meczu? 5. Coś (ono) się chyba śni! 7. Z każdym rokiem (rodzice) . Czy starczy (oni) 6. 10.mi. Zal (ja) tej dziewczyny. 3. nie zależy n a robieniu kariery. 3. 132 . 2.. Wstyd (oni) . .. 4. Przykro (on) Celownik o znaczeniu posesywnym Ćwiczenie 85 W zdaniach bez podmiotu gramatycznego wstaw formę celownika wyrazów podanych w nawiasie. 6. Będzie (wy) smutno beze mnie.ojcu. (kolega) ubywa sił. Słabo (ja) 12. Czy nie nudzi się (wy) wieczorami? się spać! 8. do czego (on) marzy się jakaś kariera. 1. 4. (dziecko) idzie n a studiach? J a k (ty) się tak spieszy? Nie wiesz. 1. Idzie (on) wszystko jak po grudzie. Wzór: (ojciec) . 9. Gorąco (one) po zdanych egzaminach. Szkoda (my) wakacji. 2. zawsze (moja mama) się chciało żartować. kiedy nie ma się z kim bawić. Biada (one) 15. jeżeli nie zaczną się uczyć! 14.

. 15. 14. (mój przyjaciel) 13. co mówią ludzie. Część posłów opowiedziała się przeciwko (reforma oświaty) 1.reformom gospodarczym. Dzięki (twoja pomoc) udało mi się zdać ten egzamin. (to mieszkanie) 9. . to nierówna walka. 3. brakuje czasu.8. zawsze śnią się jakieś koszmary. 133 . p r z e c i w / przeciwko. smutno bez ciebie. że wszystko zmierza ku (koniec świata) 12. (Janek) . (Małgosia) 10. (nasz chłopiec) 12. 2. idzie nauka w szkole. 8. szczęści się we wszystkim. trzeba się zbierać ku (dom) Czy nie wydaje ci się. Nie występuj przeciwko (swoja rodzina) Dziecko pobiegło ku (swoja matka) z płaczem. Konstrukcje s k ł a d n i o w e z p r z y i m k i e m + c e l o w n i k Ćwiczenie 86 W miejsce kropek wstaw formę celownika po przyimkach: dzięki. 11. J a k (wy) 14. Na nas już czas. powodzi się nieźle. Postąpiliśmy wbrew (opinia społeczna) Trzech przeciw (pięć) . nie żenię się jeszcze w tym roku. 9. Nastolatki bardzo często postępują n a przekór (dorośli) Przypuszczam. 5. Na przekór (wszyscy) • odmrożę sobie uszy. że wszystko zmierza ku (gorsze) ? Coraz więcej organizacji społecznych występuje przeciwko (narkomania) 10.. Wzór: Nie głosuj przeciwko (reformy gospodarcze) . 4. 13. że podjęłaś taką decyzję na przekór (twój szef) Wbrew (to) . n a przekór. (wszyscy) brakuje spiżarki. w b r e w .. Koniec wieku sprzyja sądom. Nie róbcie niczego wbrew (wasi rodzice) 11. .. ku. się wiedzie w nowym miejscu pracy? . (nasi sąsiedzi) . 6. 7. 15.

ś r o d e k p r z e c i w rdzy (antykorozyjny). . 2. Sądzę. Dzięki (dobra pogoda) odpoczęliśmy wyśmienicie! 19. my byliśmy przeciwko (ten wybór) 20. ś w i a t ł a p r z e c i w m g l e (przeciwmgielne). że oprócz parasola powinnaś zabrać ze sobą także . Mam chore dziąsła i muszę używać 5. 17. p a s t a p r z e c i w k o paradentozie. 18. Postępowanie wbrew (wszyscy i wszystko) nie ma sensu. . okulary p r z e c i w s ł o ń c u (przeciwsłoneczne). ś r o d e k p r z e c i w m o l o m (antymolowy). s y r o p p r z e c i w kaszlowi. będę musiał znowu pić 3. Po operacji większość pacjentów dostaje różne 7. k r e m p r z e c i w zmarszczkom (przeciwzmarszczkowy). Co roku wietrzę wszystkie rzeczy. które są w szafie i kupuję świeży . Coś ostatnio boli mnie gardło i kaszlę. Mimo że wszyscy byli „za". Dzięki (systematyczna praca) osiągniesz swój cel. Mamy stare auto i co dwa lata nakładamy n a podwozie 6. Grupy r z e c z o w n i k o w e z p r z y i m k i e m + c e l o w n i k Ćwiczenie 87 Wstaw do kontekstu zdania podane grupy rzeczownikowe: lekarstwo przeciw nadciśnieniu. 1.16. W każdym nowym aucie seryjnie montuje się 134 . tabletki p r z e c i w b ó l o w i (przeciwbólowe). 4. Wbrew (swoja wola) musiał się podporządkować decyzji sądu. p ł a s z c z p r z e c i w d e s z c z o w i (przeciwdeszczowy).

Te środki chemiczne są przyjazne dla środowiska naturalnego. Symbole narodowe są drogie dla każdego Polaka. bo mam Przymiotniki implikujące u ż y c i e c e l o w n i k a Ćwiczenie 88 Przekształć w podanych zdaniach konstrukcje przyimkowe n a konstrukcje: przymiotnik + celownik. 9. Profesor był zawsze przychylny dla studenckich inicjatyw. 1. 4. Zauważyłeś. 135 . Te cechy charakteru są wspólne dla wszystkich Azjatów. 5. Przy takim upale powinno się nosić 10. Ten sposób bycia jest obcy m ł o d e m u pokoleniu. On jest niechętny dla tego typu poczynań. lata lecą i muszę używać 9. 8. Niestety. 3. Sąd wydawał się przychylny dla oskarżonego. Jestem przeciwny dla takiego sposobu postępowania. Ewa rozpacza po jego odejściu. 10. 6.8. że ten urzędnik jest nieprzychylny dla cudzoziemców? 2. ciśnienie 220 na 90. Bądź życzliwy dla tych biednych ludzi. Lekarz zalecił mi . . bo on był dla niej bliski. 7. Wzór: Ten sposób bycia jest obcy dla młodego pokolenia.

1.. Jestem (wy) winien rewanż za wczorajsze zaproszenie. 3. Dlaczego jesteś nieprzychylny (nasi sąsiedzi) ? 6. Pod względem rozwoju umysłowego jedno dziecko jest równe (drugie) 8. Zauważ. Staram się być wierny (zasady) które wpoili mi moi rodzice. że w niektórych zdaniach nie jest możliwe użycie konstrukcji z przyimkiem 'dla\ Wzór: Byłem (oni) . 4. Czesław Miłosz i Lech Wałęsa to nobliści współcześni (Wisława Szymborska) 7.im... 2. 136 .A Ćwiczenie 89 W miejsce kropek wstaw formę celownika wyrazów podanych w nawiasie. że ty byłeś winny (wszystko) Nasz dyrektor jest przeciwny (wszelkie zmiany) „Słomiany zapał" jest chyba wspólny (wszyscy Polacy) 5. Rząd jest organem administracyjnym podległym (sejm) Oni mówią.. Sposób przyrządzania tego dania jest wiadomy tylko (najbliżsi przyjaciele) 10. wdzięczny za okazaną mi pomoc. 9.

(Krystyna) zostanie stewardesą. (Róża) zostanie prawnikiem. Trzeba ich akceptować wbrew (nasza wrodzona chęć) pouczania innych. (Każdy młody człowiek) marzy się zrobienie kariery w życiu: (Janek) zostanie naukowcem. j a k to zorganizować. Natomiast (Adam) i (Ewa) marzy się założenie rodziny i posiadanie dużo dzieci! 137 . ale poradzili (my) koledzy z sąsiedniego osiedla. Tekst 1 W naszym bloku mieszka kilka starszych samotnych osób i (ci ludzie) trzeba pomóc. nie można zmieniać przyzwyczajeń tych ludzi. jak mają żyć. (Józek) zostanie biznesmenem. Najpierw trzeba zdobyć ich zaufanie i dlatego należy przysłuchiwać się (to) J a k i e mają problemy. że chcemy ofiarować (każdy potrzebujący) swoją dobrą wolę i czas. Chodzi o to. (Jerzy) zostanie pilotem. Oni muszą (my) uwierzyć. którzy zorganizowali (swoje starsze osoby) samopomoc sąsiedzką. że starsi ludzie n i e ufają (obcy w o l o n t a r i u s z e ) W związku z tym mogą (oni) pomóc tylko najbliżsi sąsiedzi.Ćwiczenia sprawdzające Rzeczowniki i przymiotniki Ćwiczenie 90 W miejsce kropek wstaw odpowiednią formę wyrazów podanych w nawiasie. (Antoni) osiągnięcie sukcesu w polityce. (Kinga) zostanie lekarką. (Wanda) zostanie nauczycielką. Tekst 2 Wstaw w miejsce kropek formę celownika wyrazów podanych w nawiasie. (Maria) zostanie modelką. (Michał) zostanie senatorem. (Nasza pomoc) musi towarzyszyć bezinteresowna chęć dawania. Aby zapobiec (ewentualne konflikty) . Na początku nie wiedzieliśmy.

że temu. Przedstawił (ja) j ą mój sąsiad. W „Caritas" pracują w większości wolontariusze. którą podejmuje. jak bardzo ta pomoc jest (oni) potrzebna. (on) potrzebna jest także pomoc lekarska. którzy towarzyszą (każde przedsięwzięcie) . . gdyby nikt nie pomógł (ludzie dotknięci) tragedią. a (on) z kolei powiedziała o niej pani z „Caritasu". . Załatwiam (on) wszystkie sprawy urzędowe. bo wiemy.Tekst 3 „Caritas" jest organizacją charytatywną. Widzisz tę staruszkę siedzącą na ławce? Pomagam (ona) od jakiegoś czasu w robieniu zakupów. Przyimki Ćwiczenie 92 Wstaw do kontekstu zdania właściwy przyimek łączący się z celownikiem. Kościół patronuje (każda akcja) . ich zaskoczeniu nie zawsze o tym pamiętają. „Caritas" pomaga (bliźni) w każdej sytuacji i dlatego ludzie ufają (wszystkie jej inicjatywy) . Zdarza się.. (potrzebujący) wsparcia (inwalidzi wojenni) Zaimki Ćwiczenie 91 W miejsce kropek wstaw odpowiednie formy zaimków podanych w nawiasie. .. Stara się zapobiegać (duże tragedie życiowe) . ale Dzieci bardzo często swoim rodzicom robią kariery życiowe. Dzięki (ona) pomagam jeszcze jednemu panu z naszego bloku. i chętnie ofiarowują pieniądze i rzeczy (potrzebujący) Często pomagała (ofiary) . ale i innym (nasi) podopiecznym. jakie podejmuje t a organizacja.. nie okazują żadnej wdzięi . Najczęściej są to starsi ludzie i czasem bronią się przed taką pomocą. do których mogłoby dojść. ale my podejmujemy decyzje wbrew (oni) . a ty jesteś lekarzem i mógłbyś pomóc nie tylko (on) .. powodzi. (poszkodowani) w trzęsieniu ziemi. o czym zapewniali na początku.

Dzięki mnie.Dałiue Liczba pojedyncza Rodzaj Końcówki rzeczowników Końcówki przymiotników. jemu. ci Dał mi. Przeciw nim. książce ""I "" mojej ręce. niemu Dałem mu. Przeciw niej. Tobie dał. Im dał.4 męski dobiym studentom moim koniom naszym kolegom jednym chłopcom nijaki -om -im komu? czemu? dobrym oknom naszym polom moim zwierzętom jednym muzeom dobrym żonom naszym matkom moim książkom jednym paniom nam wam im. liczebników porządkowych i Jeden" Zaimki pytajne Przykłady Zaimki osobowe Zaimek oni. ona sobie żeński -ej jej niej Dałem jej. Jej dałem. Mnie. ci. Liczba mnoga Rodzaj Końcówki rzeczowników Końcówki przymiotników. nijaki •U •lllll -'e -i -y mnie. ono" Zaimek „się" męski (odmiana żeńska) -owi (-6) -U -emu komu? czemu? dobremu studentowi mojemu koniowi jednemu (poecie) drugiemu (koledze) mojemu kotu jednemu stołu dobremu zwierzęciu mojemu oknu jednemu muzeum dobrej żonie. liczebników porządkowych i jeden" Zaimki pytajne Przykłady Zaimki osobowe Zaimki „on. musze 1 jednej pani > = Msc drugiej nocy j mu. nim Dał im. dwom. tobie. 3. dwu trzem czterem żeński pięciu dwunastu dwudziestu pięćdziesięciu dwustu trzystu pięciuset = C. Przeciw niemu. zaimków. zaimków. Jemu dałem.Celownik . Msc . mi tobie. N. nodze. one Liczebniki Liczebniki główne 2.

Tam. a (30) zrobiono badania okresowe w przyszpitalnej przychodni.czności. którzy im pomagali ich sugestiom. 139 .). itd. bo jak mówi przysłowie: „Jajko mądrzejsze od kury". czasem robią wszystko tym. (4) założono gips. utwórz formę celownika od liczebników zbiorowych (dwoje. (12) zrobiono badania n a poziom cukru we krwi. wręcz przeciwnie. troje. W szpitalu codziennie robi się wiele badań. Rodzice jednak nie mogą nic temu zaradzić. podejmują decyzje. gdzie jest to możliwe. (3) prześwietlono złamane kończyny. (5) przeprowadzono operację. które wiodą katastrofie. Dzisiaj (1) pacjentowi zszyto rozcięte kolano. Liczebniki Ćwiczenie 93 Napisz słowami liczebniki podane w nawiasie. (27) zrobiono morfologię krwi. zabiegów i operacji. (2) innym usunięto ślepą kiszkę.

Liczba RODZAJ MĘSKI Przymiotniki. m ę s k o ż y w o t n e g o i jest ona równa końcówce d o p e ł n i a c z a . np. rubl-a. np. liczebniki pojedyncza porządkowe i główny 'jeden' końcówkę te m a j ą rzeczowniki rodzaju m ę s k o o s o b o w e g o . n a miły B ó g niektóre męskonieżywotne: 1) 2) 3) 4) nazwy nazwy nazwy nazwy walut. p a n — nasz-ego pan-a. drogi-ego: fiat-a. tani-e. (e // 0 ) WYJĄTEK: Formy zleksykalizowane: wyjść za m ą ż . dobr-e. wysoki-e. golf-a.BIERNIK B i e r n i k jest jednym z czterech najczęściej używanych przypadków. mazur-a marek samochodów. frank-a tańców. krakowiak-a. szybki-ego: walc-a. mars-a RODZAJ NIJAKI Przymiotniki. np. mocn-ego: carmen-a. zaimki. np. np. pies . jedn-ego: dołar-a. np. zaimki i liczebniki porządkowe p o w s z y s t k i c h spółgłoskach. drogi-e 140 .moj-ego ps-a. obc-e. mercedes-a papierosów.

n a spółgłoskę.tęgi-ego kierowc-ę -0 końcówkę t ę m a j ą rzeczowniki zakończone w M. poj. morz-e. z a i m k a c h : mo-ich. 1. samo' i l i c z e b n i k 'jedno'. wasz y c h . -e.z a i m k i 'to.mał-ą mysz-0.now-ą sprzedawczyni-ą WYJĄTEK: tę p a n i ą 2. zwierz-ę. -ych zaimki. -ę. tęg-ich. kierowca . np. jedn o słowo Rzeczowniki -o. końcówkę tę m a j ą rzeczowniki. okn-o. część . poj. muze-um Przymiotn iki. z a i m k a c h : t-ych. np. 1. k o ń c z ą s i ę n a s a m o g ł o s k ę -a lub -i. kolega . mysz . 1. 1. obc-ych. rzeczowniki m ę s k o o s o b o w e zakończone n a -a. zaimki. które w M.dobr-ego koleg-ę. liczebniki mnoga porządkowe i 'jeden' p o s p ó ł g ł o s k a c h t w a r d y c h (z wyjątkiem % g') i funkcjonaln i e m i ę k k i c h w M. tan-ich. liczebniku: jedn-ych p o s p ó ł g ł o s k a c h m i ę k k i c h i t w a r d y c h 'k. -um = M. np. poj.jedn-ą część-0 Liczba RODZAJ MĘSKOOSOBOWY Przymiotniki. ono. np. sprzedawczyni . poj.. m ą d r ych. np. nisk-ich. liczebniki porządkowe 1. to dziecko. żona . g' w M. np. two-ich 141 -ich .moj-ą żon-ę. np.

rzeczowniki m ę s k o ż y w o t n e i m ę s k o n i e ż y w o t n e zakończone n a spółgłoski: 'k. mał-e.t-e ptak-i. mo-ich syn-ów. np. róg . czyst-e.zdrow-e karpi-e. np.długi-e kwadrans-e. liczebniki porządkowe i jeden' po wszystkich spółgłoskach. rzeczowniki m ę s k o o s o b o w e zakończone n a spółgłoski miękkie.nasz-e awans-e RODZAJ NIJAKI Przymiotniki. rzeczowniki m ę s k o o s o b o w e zakończone n a s p ó ł g ł o s k i funkcjonalnie miękkie. k a r p .bial-e gołębi-e.dobr-ych nauczyciel-i 2. a także obcego pochodzenia zakończone n a -ans. k w a d r a n s . funcjonalnie miękkie i niektóre na: b. np. koń . wąż . sam-ych len-i // leni-ów. jedn-e Rzeczowniki -ów tę końcówkę m a większość rzeczowników m ę s k o o s o b o w y c h i jest ona równa końcówce d o p e ł n i a c z a . g'. -y//-ów z w y c z a j o w o używa się tych obocznych końcówek w niektórych rzeczownikach zakończonych n a s p ó ł g ł o s k ę m i ę k k ą i funkcjonalnie miękką. t-e. gołąb . jedn-ych gospodarz-y // gospodarz-ów -e rzeczowniki m ę s k o ż y w o t n e i m ę s k o n i e ż y w o t n e zakończone n a spółgłoski miękkie. np. jedn-e 142 . np. wysoki-e.dobr-e koni-e. np. np.zielon-e trawnik-i. tani-e. moj-e. trawnik . lekki-e. t-ych chłopc-ów 1. p t a k .śliski-e węż-e. t-e. tani-e. lekarz . pies . p. stół . np. niski-e.piękn-e rog-i (ó // o) 1. obc-e.drewnian-e stoł-y [-i] •y -i.kolorow-e pawi-e. np.mał-e ps-y. tęgi-e. duż-e. g'). -e zaimki. rzeczowniki m ę s k o ż y w o t n e i m ę s k o n i e ż y w o t n e zakończone n a s p ó ł g ł o s k i t w a r d e (wyjątkiem 'k. w . paw .RODZAJ MĘSKOZYWOTNYIMĘSKONIEŻYWOTNY -e po wszystkich spółgłoskach. nauczyciel .zdoln-ych lekarz-y 2. awans .

ważn-e spowiedz-i.trwał-e więz-i) 4.dtugi-e łodzi-e. 1. np.Rzeczowniki wszystkie rzeczowniki. 1. poj. np.t-e mysz-y p o s p ó ł g ł o s k a c h m i ę k k i c h i t w a r d y c h 'k. np. np.wasz-e pieśn-i. pieśń . żona . łódź . idea . rzeczowniki typu. n a -i. dłoń . odpowiedź . sz' np.twoj-e odpowiedz-i. pieśń . k a m e a . sz') np. gospodyni . zaimki. rzeczowniki zakończone w M. czarn-e. liczebniki porządkowe i jeden' po wszystkich spółgłoskach. rzecz . twoj-e. spokojn-e morz-a.dobr-e gospodyni-e 3.czerwon-e róż-e 2. n a -a przed spółgłoskami m i ę k k i m i .now-e ide-e.ładn-e dłoni-e a l e spowiedź . poj. duż-e. więź . rzeczowniki zakończone w M. jedn-e Rzeczowniki -y p o s p ó ł g ł o s k a c h t w a r d y c h z wyjątkiem twardych 'k. g' np.jedn-e księg-i 1.drogi-e matk-i.drogi-e pani-e. dziki-e zwierzęt-a. orchidea .piękn-e pieśn-i. t-e muze-a RODZAJ ŻEŃSKI Przymiotniki. lekki-e.nasz-e żon-y. tani-e.piękn-e ziemi-e. matka . róża . pani .biał-e orchide-e. długi-e. t-e. i f u n k c j o n a l n i e m i ę k k i m i (z wyjątkiem 'cz.znan-e kobiet-y. g' i funkcjon a l n i e m i ę k k i c h 'cz. ziemia . mysz .piękn-e kame-e |~-i] | -e | 143 . kobieta .moj-e rzecz-y. n i e k t ó r e rzeczowniki zakończone n a s p ó ł g ł o s k ę m i ę k k ą . wysoki-e okn-a. księga .

oceniać / ocenić. wyjaśniać / wyjaśnić. dostrzegać / dostrzec. znać. zatrzymywać / zatrzymać. przepraszać / przeprosić (+ B + za + 144 . *grać n a flecie 1. dawać / dać. odwiedzać / odwiedzić. widać. obchodzić / obejść. wyciągać / wyciągnąć. zakładać / założyć. zbierać / zebrać. Biernik łączy się bezpośrednio z czasownikami i jest przez nie implikowany. umożliwiać / umożliwić. Lista najczęściej u ż y w a n y c h czasowników: badać / zbadać. organizować / zorganizować. budzić / obudzić / zbudzić. zakończyć. przegrywać / przegrać. odkrywać / odkryć. zdobywać / zdobyć. uznawać / uznać. zamykać / zamknąć. zauważać / zauważyć. znajdować / znaleźć. przyjmować / przyjąć. czytać / przeczytać. sprawdzać / sprawdzić. dzielić / podzielić (+ B + między + B). które tworzą różne jednostki leksykalne i dotyczą innych znaczeń leksykalnych. kończyć / skończyć. osiągać / osiągnąć. widzieć / zobaczyć. *prosić (+ B + o + B). jeść / zjeść. Poza tym oprócz właściwej implikacji znajdują się tu także czasowniki. rozpoczynać / rozpocząć. np. podnosić / podnieść. dostawać / dostać. podejmować / podjąć. *grać (+ na + Msc). rozwiązywać / rozwiązać. spostrzec / spostrzegać.Funkcje biernika w zdaniu Biernik po czasownikach tranzytywnych pełni funkcje dopełnienia bliższego. wybierać / wybrać. lubić. stosować / zastosować. sprzedawać / sprzedać. kochać. wykorzystywać / wykorzystać. *grać Hamleta. obserwować / zaobserwować. wygrywać / wygrać. wyrażać / wyrazić. czyścić / wyczyścić. *grać (+ w + B). wymieniać / wymienić. *prosić / zaprosić (+ B + n a + B. co zostało graficznie wyróżnione gwiazdką. przygotowywać / przygotować. opowiadać / opowiedzieć. załatwiać / załatwić. obejmować / objąć. np. ustalać / ustalić. czuć / poczuć. przewidywać / przewidzieć. lubić (+ B + za + B). budować / zbudować. rzucać / rzucić. rozumieć / zrozumieć. zmieniać / zmienić. wysyłać / wysłać. składać / złożyć. zabijać / zabić. informować / poinformować. przerywać / przerwać. przeprowadzać / przeprowadzić. Nauczyciel uczy dzieci. brać / wziąć. pić / wypić. *grać w piłkę. poznać / poznawać. robić / zrobić. zostawiać / zostawić C z a s o w n i k i z implikacją wielokrotną: (wybór) UWAGA: Wybór dotyczy zarówno czasowników j a k i implikacji. produkować / wyprodukować. kłaść / położyć. otrzymywać / otrzymać. pisać / napisać. ratować / uratować. wydawać / wydać. trzymać. spotykać / spotkać. płacić / zapłacić. mieć. otwierać / otworzyć. bić / zbić (+ B + za + B). obierać / obrać. wykonywać / wykonać. odczuwać / odczuć. tracić / stracić. reprezentować. wołać / zawołać. kontynuować. oglądać / oglądnąć. *grać (+ B).

służyć . być . uznawać / uznać (+ B + w + Msc. (Msc) Dałem książki p o d stół. zabierać / zabrać (+ B + z + D). (B) .). *dostawać / dostawać (+ B + z + D). służyć .przejechać (most). zastępować / zastąpić (+ B+ N) 5. przedstawiać / przedstawić (+ B + C). jechać . (B) . iść . spać . żyć . leźć . np. np.Książki są p o d stołem. Mdli mnie. A. wyrzucać / wyrzuć (+ B + z + D). wy1. wy-: płakać . przezywać / przezwać (+ B + N). pokazywać / pokazać (+ B + C).objechać (miasto). uznawać / uznać (+ B + za + B // + N). jechać . słyszeć/usłyszeć (+ B + od + D).przebiec (drogę). przynosić / przynieść (+ B + C).przejść (park). ^otrzymywać / otrzymać (+ B + od).oblecieć (znajomych).przebyć (zimę). zwracać / zwrócić (+ B + C) 4. P r a w i e w s z y s t k i e przyimki ł ą c z ą c e się z b i e r n i k i e m m a j ą podwójn ą łączliwość. 145 .obsłużyć (klientów) 2. oddawać / oddać (+ B + C). siedzieć-przesiedzieć (dzień). dawać / dać (+ B + w + Msc.przelecieć (Atlantyk).wystać (nic) Oznacza n o s i c i e l a s t a n u w z d a n i a c h b e z p o d m i o t o w y c h . (N) UWAGA: W niektórych znaczeniach możliwe jest tylko połączenie z jednym przypadkiem.).wypłakać (ocenę). wybierać / wybrać (+ B + na. prze-. zdejmować / zdjąć {+ B + z + D) 3. Idziemy n a egzamin.przepłakać (noc). nazywać / nazwać (+ B + N).). lecieć .obleźć (mrówki).wysłużyć (emeryturę). uczyć/nauczyć (+ B + D). przyznawać / przyznać (+ B + C). płakać . ob-: iść . usuwać / usunąć (+ B + z + D). prze-: biec . *brać / wziąć (+ B + za + B) *brać / wziąć (+ B + na + B) 2.wysiedzieć (pisklęta). znajdywać / znaleźć (+ B + w + Msc.). Łączy s i ę z c z a s o w n i k i e m za p o ś r e d n i c t w e m przyimka.) P r z e d r o s t k i c z a s o w n i k o w e implikujące użycie biernika: ob-.. przywozić / przywieźć (+ B + C). ^otrzymać / otrzymywać (+ B + z + D).obejść (kałużę).siedzieć . pisać/napisać (+ B + do + D). traktować / potraktować (+ B + jako + B). + B + za + B // + N). *dostawać / dostać (+ B + od + D). podawać / podać (+ B + C).przespać (noc). wręczać / wręczyć (+ B + C). najczęściej z n a r z ę d n i k i e m lub m i e j s c o w n i k i e m . przekazywać / przekazać (+ B + C). skoczyć/przeskoczyć (dziurę). poznawać / poznać (+ B + w + Msc. zapewniać / zapewnić (+ B + o + Msc. uważać (+ B + za + B). wkładać / włożyć (+ B + do + D).B) mieć (+ B + za + B). proponować / zaproponować (+ B + C). lecieć .Byliśmy n a egzaminie.przeżyć (wojnę) 3. stać .

(Był poza boiskiem. stopień.znaczenie między na przestrzeń miejsce czas nad miejsce (nad wodą) przedmiot.) Jedziemy na tydzień. herbatę. wiadomości. To jest ponad moje siły. itp. Taksówka podjechała pod dom. (Grzyby są na stole.) Pytać o zdanie. jezioro. (Taksówka stoi pod domem. miesiąc. (Nosiłem ubrania po bracie.) Mieszkam tu ponad rok. wodę.) Adam jest wyższy o głowę od niej. (Mówiliśmy o tym zdaniu. kościół.) Wybiegł poza boisko. (Stał przed domem. grzyby. Idę nad rzekę. itp. itp. itp. morze. (Jesteśmy nad morzem.) Szliśmy pod wiatr.) Daj te rzeczy pod stół. bramę. Ma ponad pięćdziesiąt lat. cel przykład Włóż zeszyt między książki. Jechał ponad 100 km n a godzinę. (Między zeszytami leżą książki. itp. Idę po brata.) Prosić o kawę. (Uginał się pod tak wielkim ciężarem. Samolot wzbił się ponad chmury. itp.) Idziemy na egzamin. (Samolot leciał ponad chmurami. (Mówiliśmy o kawie. itp.) Wyszedł przed dom. itp. miara po pod cel coś poniżej czegoś w pobliżu czegoś kierunek + wysiłek ponad granica czasu miary wieku natężenia przestrzeni poza przed przestrzeni miejsce na zewnątrz 146 .) o - wielkość. temat. Jestem starszy od niego o rok.

oznacza przedmiot transakcji przedmiot odpowieDostał nagrodę za wyniki w dzialności.) cel czynności Walczyć za wolność. osoba. (Tęsknił za wolnością. Alpy. skierowana jest czynność (Byliśmy za miastem. 147 . B. do którego Pojechaliśmy za miasto. przez które odbywa się ruch czas trwania czynności Szliśmy przez most.w - miejsce. Przyjdę za godzinę.) kierunek. przedmiot trzymany coś zacznie się dziać po czasie Trzymał mnie za rękę. (Stał w odległości pięciu metrów. Dom rozpadł się w gruzy. P r z y i m k i ł ą c z ą c e się tylko z b i e r n i k i e m (pojedyncza implikacja) przez miejsce. (Być w dobrym humorze. itp.) przyczyna czynności Przepraszam za spóźnienie. za - Wpaść w dobry humor.) dni tygodnia stan psychiczny Spotkamy się w sobotę.) miejsce. park. (Dom był w gruzach. przestrzeń Patrzył się w górę. (Opowiadam się za t a k ą reakcją. Śpiewaliśmy przez godzinę. kary.) cel czynności wynik działania Poszliśmy w odwiedziny. skierowana jest czynność (Byliśmy w Tatrach. itp. do którego Pojechaliśmy w Tatry. nagrody nauce.) Dostałem to za darmo.

wytrzymały. łakomy. oskarżony. podatny. zachłanny b) p r z y m i o t n i k + n a + b i e r n i k + za. otwarty na pomysły Lista p r z y m i o t n i k ó w implikujących u ż y c i e biernika: a) p r z y m i o t n i k + n a + biernik chciwy. np. miłość po grób 6. brzemienny . — Wynajęła mi mieszkanie w zamian za opiekę nad swoją babcią. Występuje p o n i e k t ó r y c h p r z y m i o t n i k a c h z przyimkami. zły c) p r z y m i o t n i k + o + biernik dbały. starszy e) p r z y m i o t n i k + w + biernik bogaty. o + b i e r n i k obrażony. Przeziębiłem się przez nią. spokojny. głuchy. wymienialny. obfity. 'na' + biernik r z e c z o w n i k a wskazujące na przeznaczenie przedmiotu określanego lub granicę z a s i ę g u w przestrzeni. otwarty. 5.f) p r z y m i o t n i k + za + biernik odpowiedzialny 148 . (nie)wrażliwy. czuły. np. jedzenie n a wycieczkę. Z uwagi n a wiek nie brała udziału w rozmowie. wyższy. b e z w z g l ę d u n a -* Poszliśmy na wycieczkę bez względu na pogodę. droższy. wściekły. odporny. T w o r z y k o n s t r u k c j e przyimek: 'po'. ze względu na w z a m i a n za z uwagi na Ze względu n a pogodę zrezygnowaliśmy z wycieczki.sposób czynności przyczyna Rozmawialiśmy przez telefon. zazdrosny d) p r z y m i o t n i k w s t o p n i u w y ż s z y m + biernik bogatszy.

Instaluję komputer 10. 10. 7. 9.A Ćwiczenia wdrażające RODZAJ MĘSKI a Ćwiczenie 94 Zamień zdania w liczbie pojedynczej n a zdania w liczbie mnogiej. Wzór: Mam samochód. Mamy s a m o c h o d y . Podziwiam ołtarz 6. Miałeś telefon? 9. 8. Widziałem ten mecz 4. Lakieruję poręcz 3. Kupiłeś kosz? 2. Sprzątasz sklep? 6. Idzie wyż . Spostrzegłem krzyż 9. Buduję dom 2. Przeczytałam wiersz 10. 3. 5. Czy on kroi chleb? 7. Znalazłeś długopis? 8. Oglądam program 1. Wypełniłaś formularz? 7. 6. 2. Maluję obraz 3. Mam jeden tysiąc 5. 1. Zrobiłem krok Lubię ten park Kup mi lizak Mam plecak Wyrzeźbił posąg Zainstalowałeś wodociąg? Ona sprząta pociąg Zorganizujesz przetarg? Wystrzelił pocisk Lekarz zrobił zabieg 1. 4. Ona ma warkocz 8. Konserwuję dach 4. Kupujesz zeszyt? 5.

5. 4. Ostrzegłem dowódcę ale tylko -i // -y l u b o b o e z n i e z k o ń c ó w k ą -ów 1. On wybierze dyrektora 5. Uśpisz tego psa? Nakarm tego kota! . 4. Przyjmę pacjenta 4. Widzisz tego lwa? Wyrzuć tego kreta! Zabij tego szczura Usmażę pstrąga Zauważyłeś tego ptaka? Pokaż mi tego wilka Złapałem raka Widzisz tego robaka? 1. Spotkałaś gospodarza? 8. Widzę profesora 6. Widzę swojego nauczyciela 2. . Zatrzymaj tego złodzieja! 4. Przyprowadź tego konia 2. Spostrzegłaś kuzyna? 8. Omiń tego węża 4. Obudziłem tego stróża? 1. Znasz tego lenia? 6. 3.1. Spotkałem Francuza 7. 5. Wybrałaś lekarza? 9. Dostrzegłaś policjanta? 9. 2. . Spostrzegłeś tego żołnierza? 3. Kup tego pudla 150 . Zauważyłem kolegę 10. Zabij tego karpia 3. 2. 1. Przeproszę wujka 2. 3. Odwiedzę sąsiada 3. Poinformowałem listonosza 7. Zastrzel tego zająca 5. Słyszysz tego faryzeusza? 10. Zaprosiłem tego gościa 5.

Spełni się moje marzenie RODZAJ ŻEŃSKI 1. Spotkałem twoją siostrę 8. Znasz naszą rodzinę? 9. Podtrzymaj tę więź! 6. Reprezentuję firmę kosmetyczną 3. Widzisz tę mysz? 8. Przygotowałaś wielką niespodziankę? 5. Kup tę klacz! 5. Znam tę wieś 4. Mam żółwia 9. Wykorzystaj tę moc! 7. Przeprosiłem swoją koleżankę 2. Przeżyjesz niejedną miłość! 3. 4. Zauważyłem wielką zmianę 6. 8. Kończysz tę pracę? 10. Opowiadam starą bajkę 4. 6. Widzisz tego misia? 7. Odkryłem nową restaurację 1.6. 7. 3. Rozumiem twoją decyzję 7. Hoduję gołębia 10. Kupię nowe czasopismo Czytam interesujące opowiadanie Skończę to trudne zadanie Przeżyłaś wielkie rozczarowanie? Zamówiłem danie jarskie Projektuję boisko sportowe Wykorzystałem swoje doświadczenie Przygotowuję wielkie widowisko plenerowe 9. Rzuć tego węża! 8. 5. Przeczytałem powieść kryminalną 2. W s p o m i n a s z o s t a t n i e święto? 10. Pomaluj tę łódź! . 2. Kup małego łososia RODZAJ NIJAKI 1.

Znam 19. 3. To jest plecak. To jest współmieszkaniec. . To jest brat. To jest osioł. Czytam .9. Mam 7. (notatka) książki.... Mam 5.. Znam 20.. Mam 4. To jest worek. To jest karzeł. . Wzór: Co czytasz? (książka) . To jest poeta. (magazyn) 152 2. Znam 15. To jest człowiek. Mam 3. Odpowiedz n a zadane pytanie.(gazeta). (tygodnik) 4. Zaśpiewaj tę pieśń! 10. Mam 2. Widzę Ćwiczenie 96 domy. To jest Holender. Znam 8. To jest gość. To jest uczeń. To jest kierowca. . Znam 12. To jest harcerz. Widzę 16. Zapamiętaj tę myśl! Ćwiczenie 95 W miejsce kropek wstaw formę biernika podanych wyrazów w liczbie pojedynczej i mnogiej..książkę Co czytacie? 1.. 17. To jest tygodnik. To jest pies. Pytam 18. . Mam 14. Czytam 11. . Mam . Mam 6. To jest poseł. . Wzór: To jest dom. To jest reportaż. To jest przyjaciel. Znam 9. . Spotkałem . To jest samochód. To jest przepis.dom 1.. Mam 10. 13.

7. (on. . (zadanie) 14. kotlet schabowy). kotlet panierowany). ryba po żydowsku) 153 . zupa grzybowa) 4. (ona. zupa kalafiorowa) J a k i e l u b i s z / lubicie / lubi / l u b i ą jeść drugie danie? 1. (one. gulasz wieprzowy) 4. Wzór: Co lubisz jeść? (ja. . zupa ogórkowa) 3. 19... (wy. barszcz ukraiński) 2. gulasz wołowy). 10. sznycel wiedeński) 2. (oni. (ja. wątróbka cielęca) 5. barszcz czerwony). 13. . (instrukcja) . zupa pomidorowa). (on. (historia) 20. (artykuł) 8.. rosół) J a lubię jeść . filet z dorsza) (my. (dramat) 18. (ty. (on. (recepta) (opowiadanie) (nowela) (romans) (list) 6. (ona. bulion).. (ja. J a k ą zupą lubisz / lubicie / lubi / lubią? 1. (oni. krupnik). (powieść) 16. . (reportaż) Ć w i c z e n i e 97 Odpowiedz na pytanie według wzoru. (ja. 17.5. . (on. (afisz) . żurek).rosół. (ty. . (przepis) 12. (my. eskalopki cielęce). chłodnik). (ona. 9. zupa jarzynowa) 5. pieczeń wołowa) 3. (oni. 15. (ulotka) (komunikat) .zupą p o m i d o r o w ą . (my. 11. (ja. a on .

jeść. zadanie) 2. Użyj w odpowiedzi wyrazów podanych w nawiasie. (on. (ona. kaktus. młotek. drabina) 6. malować. kawa) 2. (my. bluszcz) 5. zupa. m o n e t y i pocztówki. śledź. książka. sok pomarańczowy). zbierać. mieszkanie) 3. a rzeczownik zastąp zaimkiem. (Kowalscy. kakao) 5. (Zbyszek. (Wojtek. (ty. (Koleżanka. palić. (ja. kompot) Ćwiczenie 98 Odpowiedz na zadane pytania. moneta. woda mineralna) 3. czekolada). pocztówka) On zbiera znaczki. herbata). (ty. podaj formy liczby pojedynczej i mnogiej. kupować. znaczek. cygaro. makaron) 8. pisać. dom. podlewać. (Mama. lotnisko) 4. (Anna.Co lubisz / l u b i c i e / lubi / l u b i ą pić? 1. (ja. (oni. Wzór: Co robi? (Adam. krajobraz. wino) 4. pstrąg) 154 . ryż. dorsz. budować. gotować. łopata. piwo). gdzie to jest możliwe. fabryka. (Ojciec. (oni. list. Co robi / robią? 1. wódka). paproć. papieros. obraz. Tam. fajka) 7. (my. (Brat.

reprezentować. wygłosić. płaszcz. stłuc. lodówka. związek. taksówka. chemia) 14. dół) 26. sałata. buty) 13. pralka. kwiaty. samochód) 10. kościół. mama. myć. naprawić. matematyka. (Siostra. (Kowalski. pomidory. ziemniaki) 24. bluzka) 11. przeprosić. koszula. zatrzymać. podłoga. talerz. pieniądze) 21. pani doktor. szklanka) 23. miska. (Syn. koleżanka) 22. oszukiwać. paczka. partia. fizyka. zamek. siostra) 17. sadzić. tato. samorząd) 20. rów. marchew. odkurzacz) 18. mowa) 15. kopać. przemówienie. matka. (Roman. (Nowiccy. motocykl) 19. wykład. egzamin. pan profesor. telegram. (Sąsiadki. pani magister) 155 . przepraszać. wyjaśniać. (Grzegorz. (Robotnicy. zdjąć. autobus. (Turyści. spodnie. (Ciocia. (Maria. wysłać. dziura. (Student. kurtka. sąsiad. matura) 16. kolokwium. szyć. zwiedzać. (Sąsiedzi.9. (Żona. (Fachowiec. ojciec. okno. zdać. (Nauczyciel. synagoga) 27. siać. przyjaciel) 12. (Dziecko. trawa) 25. kolega. (Profesor. (Przechodzień. odwiedzić.

(Babcia. Dyrektor wezwał: (swoja sekretarka) 156 .swoje rzeczy. złodziej. Sąsiedzi kupili: (ładny pies) (nowe mieszkanie) (nowa wersalka) 2. upał. Znaj om a fotografuj e: (swoi rodzice) (małe dzieci) (piękne widoki) 4.. przewidzieć.. Obserwuję: (ten człowiek) (to miejsce) (ta dziewczyna) 3. ostrzec.. huragan) 30. Kolega lubi: (teatr dramatyczny) (swoja praca) (swoje koleżanki) 5. Użyj w odpowiedzi podanych w nawiasie wyrazów. (Policjant. więzień) B i e r n i k w funkcji d o p e ł n i e n i a bliższego Ćwiczenie 99 Odpowiedz na zadane pytania. nieporozumienie. przestępca. spór. (Mąż. a następnie zapytaj o utworzone zdania. Co p r z y w i o z ł e ś ? 1. Wzór: Przywiozłem (swoje rzeczy) .28. burza. Podziwialiśmy: (warszawscy aktorzy) (ci akrobaci) (te widoki) 6.. sprawa) 29. wyjaśnić.

Nie utrzymamy tych dzieci . Nie zobaczę tej wystawy 8. Spełnią twoje marzenia.(wszyscy pracownicy) (przedstawiciele związkowi) 7. Nie zaproszę rodziny swoich sąsiadów 13. Wzór: Nie spełnię twoich marzeń. Otrzymaliśmy: (wysokie stypendium) (nagroda zespołowa) (specjalne wyróżnienie) 9. Obudziłem: (mój współmieszkaniec) (mój brat) (swój pies) 8. Zamień podane zdania o treści negatywnej na pozytywną. J u r y wybrało: (najmilsza studentka) (najlepsi kandydaci) (tematy konkursu) 10. Nie przeczytam tej noweli 5. Nie lubię zupy pomidorowej 2. 1. Nie sprzedam swojego auta 7. Nie zacznę tego kursu 10. Babcia kocha: (swoje dzieci) (małe wnuki) (wszyscy krewni) Ćwiczenie 100 . Nie kocham Marka Piotrowskiego 3. Nie wybudujemy pięknej willi 6. Nie zdamy tych egzaminów 9. Nie poznam twoich znajomych 14. Nie pokonam tego rywala 11. Nie kupię tych butów 4. Nie rozpocznę tej diety odchudzającej 12.

Kowalski został d o s t r z e ż o n y p r z e z e m n i e .. pani Żmudowa / Żmudzina) 6. Obserwujecie (pan Janik. 16. pani Pękalowa) 4. Uratowałem (pan Żmuda. a następnie zamień je n a stronę bierną. Wykorzystaliśmy (pan Badura. Reprezentujemy (pan Stępień.. Obmawialiśmy (pan Ryś. 17. pani Kościuszko) 8. 18. Poinformujesz (pan Pękala. Wzór: Dostrzegłem (Kowalski) . Nie Nie Nie Nie Nie Nie ubiorę tego swetra rozwiążemy tych zadań zniszczą tych dokumentów zdejmiemy naszych płaszczy stworzymy nowej teorii wypiję tego koktajlu 101 Ćwiczenie Podanych w nawiasie najczęstszych form polskich nazwisk użyj w formie dopełnienia bliższego. Przeprosiłem (pan Jaworski. pani Wolny / Wolna) 9. Lubimy (pan Nowak. pani Janikowa)? 5. pani Nowakowa) 3. 20.. 1. pani Stępień / Stępieniowa) 158 . Wspomniałem (pan Kościuszko.Kowalskiego. 19. pani Rysiowa) 10. Usłyszałem (pan Wolny.15.. pani Jaworska) 2. pani Badurowa) 7.

. Przeprosiliśmy (wy) wczoraj 2. na kawę? .. 5. Wspominaliśmy (one) z przyjemnością 4. . . on. Pożegnaliśmy (on) . od dawna. ono.go. 7.. . Wyrzucili (my) z zajęć 7.. Profesor wezwał (ona) . Przedstawię (ty) rodzinie 6. od dawna. Położył (ono) 10. .Ćwiczenie 1 W miejsce kropek wstaw odpowiednią formę zaimków: A. do siebie 2. Powitali (my) na lotnisku 4. J e s t e m ci z n a n y od d a w n a . . Spostrzegli (my) w ostatniej chwili 159 .mnie. Zamień utworzone zdania na stronę bierną. Zrozumieliśmy (oni) . Trzymali (wy) w areszcie? 9.. On jest mi z n a n y od d a w n a . j a . Koledzy wybrali (ona) . za późno na dworcu na przewodniczącą na łóżku na wakacje 9.. Znaliśmy (oni) od roku 3. Wysłałem (ona) B. Zaprosiłeś (one) . 8. 6. . wy' Wzór: A. 1. Odprowadził (on) . . ty. ona. one' B . Znasz (ja) . Podejrzewaliśmy (ty) o zdradę 3. B. my. Zabrali (my) na komisariat 8. do domu .. Znam (on) .. . 1. Zauważyłem (wy) n a ulicy 5. oni. Traktowali (ty) poważnie? 10.

. Bardzo lubię . . ale (my) nie. twój.. nie.mojego. ale (oni) 5.Ćwiczenie 103 W miejsce kropek wstaw właściwą formę zaimków osobowych. . ale (ja) ... brata.. . 5. i c h (we wszystkich rodzajach). Męczą (oni) wyrzuty sumienia... jego.. Znudziła (oni) ta gadanina. (on) 2. za rodzicami. nie. Odwiedź (oni) ! (oni) odwiedzę.. 1. że nie zdał egzaminu. ale (on) 6.mnie. że on się tak zachowuje.. ale (ona) tak! (my) zmartwiło to. nie. ale (on) 9.. Wzór: A... 8.mnie. Zrozum (ja) . ale (ona) 10. w a s z . ale (oni) 8.jego. 10.. (ona) .. Bardzo lubię brata Antka. ale (on) nie.jej. Zawołaj ( m y ) . to zaciekawiło. nie. przedstawię. Oceń (my) ! (wy) ocenię. 6. . nie. a (my) żal.. nie.. ale (on) nie! (oni) przekonała t a argumentacja. rzeczy... nie.. . Obejmij (ja) ! (ty) obejmę. mnie! (on) . . (on) mdliło po tym słodkim deserze. ale (ona) 3. mój. ale (wy) 7. kota. nie. nasz. . nie. (ona) zaciekawił ten film.. 2. ale (oni) Ćwiczenie 104 W miejsce kropek wstaw odpowiednie formy zaimków dzierżawczych: swój. ale (ja) nie. . 1. 7. Poinformuj (my) ! (wy) poinformuję.. (ona) męczył katar. Wzór: Bardzo lubię (mój).. a (ja) bolały zatoki. nie. . . 9. Spotkałem wczoraj (twój) 2. ale (ona) . bo (my) nie! (ja) to nie dziwi. Czy (wy) to zmartwiło. rozumiem. nie. Pociesz (ona) ! (ona) pocieszę.. 4.. ! (wy) zawołam.. Powstrzymaj (oni) ! (oni) powstrzymam. a (ja) . (ty) . Przekonaj (ja) ! (ty) przekonam.. Przedstaw (oni). 3. Poproś (ona) ! (ona) poproszę. (ty) zżera tęsknota za dziećmi. jej. ale (on) 4. 1. .Ją. Zabraliśmy do domu (swój) brata. nie. ale (my) nie.Ciebie. . B..

. ta. listy. książki do biblioteki. te. . to. Oddałem (swój) 8. tamte. . . Wybierzesz 13. sąsiadów? biedne dzieci? jałową dyskusję. Poznałem dziewczynę Wojtka 13. Przewidzieliśmy reakcję (oni) 18.tych / tamtych. Powinieneś już oddać 5. rodziców samochód. Wzór: Poznajesz . Poprosiłem o książki Marka 6. Lubimy (nasz) 10. reakcję. . ci.. tamci. Ubrałam sukienkę Marii 4. . Zapytaliśmy 2.3. . studentów? 1. trudne rozwiązanie? stare samochody. tamto. Zauważyłem (wasz) 17. Poznaliście już (swój) 11. Czy odwiedziliście już 6. Sprawdziłem (wasz) 19. wszystkie ważne sprawy. . Uratowali (nasz) 20. . Omówiliśmy 11. . Sprzedaliśmy nauczycieli. sąsiadów? radio. tamta. . Przeprowadziliśmy . Czujesz 12. . Ubierz (mój) 16. nową metodę badań. 161 . Wspominaliśmy dowcipy kolegów 14. 9. Czy widzicie 4. . Pamiętasz 3. Znam wszystkich (twój) 5. W miejsce kropek wstaw odpowiednią formę zaimków wskazujących: ten. . kurtkę. 10. braci. Zauważyłaś 7. Pożyczyłem sąsiadom (nasz) 12. Przerwałem 8. .. Widziałam n a meczu (twój) 15. życie. Zaakceptowali propozycję Zosi Ćwiczenie 105 kolegów. trudne doświadczenie. Przechowujemy (wasz) 9... dwóch robotników? chłopca? . nauczycieli. Zastosowaliśmy . Podoba mi się sposób bycia Marty 7. porcję koledze. t a m t e n . . dziwny zapach? .

Kolega zwiedził najciekawsze zabytki w mieście 162 . 18. która. jakie . Spoglądaliśmy n a te dziewczyny 7. gości. jakie. Poznałem twojego młodszego brata .pytania o wybór czyj. Przeprosiliśmy tych panów 10. . . nieporozumienie. . Postaram się wyjaśnić . .14. J a n e k ma niebieskie oczy 5. Sprawdziliśmy wszystkie dokumenty 11. . które . . czyje. Przeprosiliście Ćwiczenie 106 . pamiętając. . jaka. kłopoty. Recepcjonista zameldował 20. że: jaki. Przewidziałam 19. Nauczycielka wyróżniła pilne uczennice 17. Poznałam twojego chłopca 4. W akademiku prowadziliśmy długie. twój pomysł. które. czyi. 16. ludzi. Napisałam długi list 2. Straciliśmy 15. Zjedliśmy zupę pomidorową 3. Wykorzystam 17. J a k i e ubranie oddałeś do pralni? 1. nocne rozmowy 15. Spełniłem ich życzenia 8. Lektor upomniał rozmawiających studentów 13. którzy. Przeczytałam już twoją książkę 6. jacy.pytania o własność Wzór: Oddałem do pralni czarne ubranie. Znam 16. świetną okazję. Przewidziałem jego reakcje 9. Wszyscy cenią uczciwych ludzi 14. czyje . czyja. panie? Zapytaj odpowiednimi zaimkami pytającymi o podkreślone wyrazy. . Zjedliśmy dobry deser 12.pytania o cechy który.

Musisz wygłosić referat n a temat ochrony środowiska. któryś. Wypiłbym chyba herbatę. Zastosowaliśmy waszą metodę 19. Przyjąłeś już ofertę pracy? 5. 18. któreś. Trener musi wybrać z nas do tych zawodów. Czy napisałaś już z zadanych prac? 4. Czy przyszło już z moich dzieci? 3. Czy chcesz z moich roślin? 163 . Wykorzystali badania do swojej pracy. a będziesz podlewać ? 7. . jakieś. 16. czyjeś.jakąś. 9. jakaś. któraś. Wydaje mi się. 20.18. czyjeś. czyjś. 1. 20. Widzę nogi w swoim łóżku! 17. książkę n a wakacje. 10. Czy znasz dobrego hydraulika? 2.. 15. 11. Wywołali karczemną awanturę. 12. któreś. czyiś. 14. Nie podlewasz swoich kwiatków. Zorganizujemy dzisiaj imprezę. 8. . Poprosiliśmy o zimną coca-colę Ćwiczenie 107 Wstaw w miejsce kropek odpowiednią formę zaimków nieokreślonych: jakiś. 6. którzyś. 13.. czyjaś. Przyniosły to z tych dziewcząt. Spotkałam rodziców Marka . Wziął rzeczy. jakieś. weź .. jacyś. Złodziej ukradł torebkę. że ustaliliśmy już terminy. Czy nie spotkaliście po drodze turystów? 19. Reprezentują ich z tych rozmawiających ludzi. Wzór: Weź książkę n a wakacje. Kazali nam złożyć dokumenty.

czyikolwiek.. czyjekolwiek. 164 . j a k i k o l w i e k . k t ó r z y k o l w i e k .. Który płaszcz m a m na siebie włożyć? 13.. c z y j k o l w i e k . Czyja decyzją będzie potrzebna? 10. Czyje prośby spełnisz? 7. j a k i e k o l w i e k . jacykolwiek. Za kogo się przebrać n a bal maskowy? 15. 1.Kogokolwiek. którakolwiek. Czyich rodziców poprosisz o pomoc? 20. J a k ą sałatkę przygotujemy? 8. czyjekolwiek. Którego z nich zaprosisz? 12. Czyje prace będziesz poprawiać? 18. jakiekolwiek. J a k ą metodę m a m zastosować? 14. Jakich specjalistów zaprosisz? 6. Co m u powiesz? 9. k t ó r e k o l w i e k . c o k o l w i e k . 11. Którą dziewczynę zaprosisz? 5. c z y j a k o l w i e k . W co m a m uwierzyć? 16. Co zjesz n a kolację? 2. Co chcesz przez to osiągnąć? 3. Czyj podpis j e s t wymagany? . Wzór: Kogo poprosimy o pomoc? . Jakie wino lubisz? j byle nie słodkie. j a k a k o l w i e k . . Których chłopców zaprosisz? 17.Ćwiczenie 1 W miejsce kropek wstaw odpowiednią formę zaimków nieokreślonych: ktok o l w i e k . Kogo dzisiaj możesz zastąpić w pracy? 19. którekolwiek. którykolwiek. Jakie ubierzesz buty? 4.

2. (4) Anglików i (3) Angielki. Znam (1) Francuza. 13.dwóch//dwru. Lubię swoje (2) psy i (1) kota. Wzór: Mam (2) . Na wycieczce spotkaliśmy (5) znajomych. Dyrektor wezwał (2) sekretarki i (5) inżynierów. 7. współmieszkańców i (3) waletów. 20. 4. 18. swoich kolegów. 11. 5. Ostatnio obejrzeliśmy (3) dobre filmy i (2) przedstawienia w teatrze. Adam ma (2) . 19. Chciałem odwiedzić (3) .. Zamówiłem (4) chleby. 1. Zwiedziliśmy już (4) muzea i (5) wystaw. Przeżyłem w tym roku (2) wielkie miłości i (2) wielkie rozczarowania. Kupiłem (2) zeszyty. Kup (1) kurczaka i (4) kotlety. 14. 15. Policjant zatrzymał (3) mężczyzn i (3) kobiety. (2) książki i (5) ołówków. Poprosiłem o (2) piwa i (2) wody mineralne. 6. 3. ale po drodze spotkałem (4) innych i poszliśmy na kawę. (6) noży i (2) łyżki. 9. .. (1) Francuzkę. Czekam n a (2) koleżanki i (2) kolegów.. Oddałem do biblioteki (2) podręczniki i (5) książek. 17. dobrych przyjaciół.. Na stole leżą (3) talerze. Znajomi mają (2) chłopców i (1) dziewczynkę. . . 12. Czy poznajesz na tej fotografii tego (1) mężczyznę i te (2) starsze panie? 16.Ćwiczenie 109 W miejsce kropek wstaw odpowiednia formę liczebników podanych cyfrą. Do lekarza czekało (4) studentów i (3) studentki. (2) rogaliki i (5) bułek. 165 . 10. 8.

Mieli (my) 1.Wybrane c z a s o w n i k i z implikacją w i e l o k r o t n ą * Ćwiczenie 110 W miejsce kropek wstaw właściwe formy biernika innych przypadków. Poznałem Marka w klubie. . Włożyłem (pieniądze) 5. Uważali (Malinowski) 10. Przekazałem (pozdrowienia) 10. Sędzia usunął (publiczność) 7. Zbił dziecko za kłamstwo. 5. Dostałem (opinia) 2. np. Dostałem opinią od profesora. np. Zaniosłam (bielizna) 9. Wzór: A. 6. np. 4. Zaprosiliśmy (Kowalscy) 9. 3. C. c z a s o w n i k + B + p r z y i m e k -f D. za (szczerość) za (chłopiec do bicia) za (geniusze) za (Francuzki) n a (przewodniczący) n a (plecy) n a (wesele) za (idiota) za (przestępcy) 1. Lubię (Marek) Mieli (on) Uznawaliśmy (oni) Wzięliśmy (one) Wybraliśmy (Janek) Uważaliśmy (Maria i Agata) za (dobre studentki) 7. Dostaliśmy (dyplom) 4. . np. od (prezydent) do (szuflada) z (klasa) z (sala) ze (stół) do (pralnia) od (znajomi) do (swój dom) . . c z a s o w n i k + B + C. Wziąłem (dziecko) 8. D.. B. Oddałem k s i ą ż k ę koledze. Nauczyciel wyrzucił (uczeń) 6. . Otrzymałem (zgoda) 3. Zdjęliśmy (obrus) 8. 2. Zaprosili (my) 166 od (profesor) od (dziekana) . c z a s o w n i k + B + p r z y i m e k + B. . c z a s o w n i k + B + p r z y i m e k + Msc.

.mnie. 167 . w piersiach. (swoje wnuki) (najlepsi (nieprzygotowani (swoja dziewczyna) (twoja siostra) (kolega) 5. Lektorka zwróciła (uwaga) . 10. . 3. 4. . . studenci) 7.. Oddałem (pożyczona książka) . 1. 5. Podałam (obiad) Pokazaliśmy (Stare Miasto) Przywieźliśmy (prezenty) Babcia przyniosła (zabawki) (swoje dzieci) . . 1.. Łamie (ja) 2. (znajomi) . Przekazałem (ta wiadomość) 9. 3. . Przedstawiłem (brat) 8. pod łopatką. 2.. Poznałem (Marek) w (klub) Znaleźli w (my) (sprzymierzeńcy) Miała w (on) (oparcie) Zapewniali (my) o (lojalność) Koleżanka zastępowała (ja) w (praca) n a (starość) Biernik w zdaniach bezosobowych oznaczających nosiciela stanu Ćwiczenie 111 W miejsce kropek wstaw właściwą formę podanych zaimków. (cała rodzina) . Wzór: Boli (ja) .. . . . Swędzi (on) w kościach. 4. .1. Komisja wręczyła (nominacje) kandydaci) 6. Wytłumaczyłam (trudna lekcja) (swoje dziecko) D. 2.

5.oznacza miejsce w przestrzeni między dwoma obiektami. . Dusiło (ja) po papierosach. 4. przeznaczenie 168 . Mdliło (my) po tym tłustym obiedzie. 6.. „Kiedy wejdziesz między wrony. Biernik po przyimkach m i ę d z y . do którego skierowana jest czynność b) czas c) łączy się z czasownikami o różnym znaczeniu d) łączy się z rzeczownikami. 1. Połóż sztućce między (talerze) Posadź Adama między (babcia) a (dziadek) Nie wkładaj kija między (my) Między (marchew) a (pietruszka) zasiej koper. Daj jakiś lek Markowi..3.fotel. 4. a (szafa) .szafę. Bolało (one) w stawach.. n a .. Wzór: Między (fotel) . należy powiesić obraz. bo boli (on) w krzyżach. 9. 10. po świecie! Mrowiło (on) w palcach. 8.. 2. tworząc grupy oznaczające cel. 3. więc przestałem palić. 7. musisz krakać tak jak one".. „Nie wkładaj palca między drzwi". Wodziło (ona) po nocach. (w tym znaczeniu używany z biernikiem dużo rzadziej niż z narzędnikiem) Ćwiczenie 112 Użyj podanych w nawiasie wyrazów w bierniku...oznacza: a) miejsce. Kłuło (ja) w plecach. Nie mogli sobie znaleźć miejsca w ojczyźnie i całe życie nosiło (oni) .

a) 1. . 6. 2. .Ćwiczenie 113 Użyj podanych w nawiasie wyrazów w bierniku. Muszę skończyć pracę magisterską na (środa) 1. b) (na + czas) Pojadę na (rok) . bo jechaliśmy 100 kilometrów na (godzina) 10.Wybrzeże.. Wzór: a) (na + miejsce) W tym tygodniu jedziemy n a (Wybrzeże) . 8. 3. 3.rok. Dokąd pojechali Naczyńscy? Na (urlop) Gdzie wyszli studenci? Na (przerwa) Dokąd odwieźli panią Morozową? Na (badanie) Gdzie pojedziecie n a wakacje? Na (Słowacja) Zamiast do szkoły dzieci poszły n a (wagary) Gdzie pójdziesz po bilety? Na (dworzec) Gdzie wybieracie się dzisiaj wieczór? Na (koncert) Gdzie on wyjeżdża do pracy? N a (Węgry) Przepraszam cię. idziesz do kościoła? (11:00) się umówiliście? (19:00) masz bilet do kina? (20:15) 169 ..... 3. 5. 7. 4. 5. 1. 9.sukienkę. 7. 4.. 4... 6. 10. d) (na + rzeczowniki) Kupiłam materiał na (sukienka) . Na Na Na Na Na którą którą którą którą którą przygotować śniadanie? (7:00) . 5. do Anglii. c) (na + różne znaczenia) Czekam n a (list) . Dostałam stypendium na (cały rok akademicki) Wpadnij do nas n a (chwila) Pożyczyłem kasetę n a (trzy godziny) Zostaliśmy u nich na (noc) Dostałem jej notatki tylko na (pół godziny) Zamieszkamy tu pewnie na (zawsze) Zaprosili nas na (sobota) Pojedziemy do nich na (weekend) Dostaliśmy mandat. 8.list... ale spieszę się n a (zajęcia) W sobotę idziemy na (imieniny) do znajomych. 2. zamówić wizytę u lekarza? (10:30) ...... .. 2. 9.

10. On nigdy nie odważy się na (otwarta krytyka) 10. N a którego wyznaczono ci termin obrony? (20 czerwiec) 9. Za namową lekarza. N a którego zamówiliście malarzy? (31 lipiec) 10. 8. 7. Magda gniewała się n a (swoi koledzy) 9. Liczymy n a (twoja pomoc) przy przeprowadzce. 9. Teść choruje n a (serce) 8. 2. N a którego macie zamówiony stolik? (27 październik) c) 1. Na którego masz wyznaczoną operację? (9 styczeń) 6. Dziecko narzekało n a (ból gardła) 5. pacjent zgodził się n a (operacja) 170 . 2. Wpadnij wieczorem n a (plotki) 3. Pracownicy narzekali n a (warunki finansowe) 6. . N a którego zaprosiliście gości? (6 kwiecień) 5. Na Na Na Na Na którą którą którą którą którą przyjdą goście? (20:00) kupiłeś bilet do Warszawy? (6:20) nastawić budzik? (5:30) idziesz n a zajęcia? (9:15) zwołano posiedzenie sejmu? (10:00) 1. On od lat cierpi n a (astma) 7. N a którego jesteście umówieni? (12 luty) . . Na którego wyznaczyli ci termin prześwietlenia? (10 listopad) 7. N a którego macie bilety do teatru? (20 marzec) 4. N a którego zarezerwowałaś samolot? (15 wrzesień) 3. Na którego wyznaczyliście sobie przeprowadzkę? (7 grudzień) 8.6. Zostaliśmy zaproszeni n a (przyjęcie weselne) 4.

8. 2. pierogi) 10. plastik. 1.d) 1. 5. zobaczyć dzikie kaczki. Jaki to jest krem? (dzień. wczasy) 2. kancelaria. N a co jest ten pojemnik? (chleb. skrzypce.. owoce. 10. szafa) 7. bo tam jest piaszczysta plaża. spiżarka. sernik. 7. Matka się zdenerwowała. bibeloty) 8. śmieci) 5. N a co jest ten utwór? (fortepian. Na co jest ten kontener? (butelki. .. skoro obok macie basen. czynsz. Wzór: Pójdziemy na spacer nad (rzeka). 3. łuszczyca) 4. 4. Na co jest to pomieszczenie? (biuro. W weekendy najczęściej jeździmy gdzieś nad (woda) Nie chcę jechać w zimie nad (morze) Chodźmy nad (jezioro) . makulatura) 6. sekretariat) 9. Na co to są pieniądze? (jedzenie. N a co jest t a maść? (reumatyzm. z koszami pełnymi bielizny. 9. orkiestra) n a d . N a co przeznaczone jest to miejsce? (łazienka.rzekę. bo dziecko pobiegło nad (brzeg rzeki) Dlaczego chodzicie nad (to bajoro) Nie wolno chodzić nad (to urwisko) Dzieci poszły nad (staw) Kobiety poszły nad (strumyk) Burza idzie nad (miasto) Ptaki nadleciały nad (lotnisko) ..przyimek ten łączy się częściej z narzędnikiem z biernikiem oznacza miejsce: a) w pobliżu czegoś (najczęściej wody) b) lokalizujące coś powyżej czegoś Ćwiczenie 114 Użyj podanych w nawiasie wyrazów w bierniku. . trądzik. książki. noc) 3. 171 . Na co jest t a półka? (przyprawy. bo można spaść w dół. Na co kupiłaś ser? (naleśniki. 6.

kłócić się. Zawsze udaję się po (rada) 172 do babci.. podejrzewać. p o .gazetę. w wodzie a) 1. pytać. 10. Maria posprzeczała się z Agatą o (wspólny kolega) 6. troszczyć się. c) Brnęliśmy po (kolana) . bo .małą c z a r n ą kawę. czynności b) liczbę.. Martwię się o (moja mama) ostatnio trochę choruje. kres czasowy Ćwiczenie 116 Użyj podanych w nawiasie wyrazów w bierniku. zabiegać. 7.. Wzór: a) Idę do kiosku po (gazeta) ... wartość. . . Nauczyciel posłał ucznia po (matka) 2. cenę czegoś c) w grupie z rzeczownikiem określa granicę zasięgu w przestrzeni. bo jest i w klasie.kolana. bić się Ćwiczenie 115 Użyj podanych w nawiasie wyrazów w bierniku. martwić się. walczyć.p r z y i m e k i m p l i k o w a n y przez czasowniki: prosić. starać się. 9. Nie kłóćcie się o (takie drobiazgi) . Staram się o (stypendium naukowe) 2.. Wzór: Proszę o (mała czarna kawa) .. b) Ciastka były pakowane po (10 sztuk) .. Nie opierajcie się o (ta ściana) świeżo malowana! 5..przyimek ten łączy się głównie z miejscownikiem z biernikiem oznacza: a) cel ruchu..' Robotnicy walczą o (podwyżka płac) Dzieci biły się o (najlepsze miejsca) Anna troszczy się o (swoi dziadkowie) Pracownicy upominali się o (nagrody jubileuszowe) .... sprzeczać się. 3... Był podejrzany o (donosicielstwo) 4. opierać się.dziesięć sztuk. 1. upominać się.o . 8.

Poszedłem do stołówki po (obiad) dla sąsiada. Po ostatniej powodzi woda sięgała aż po (1 piętro) 173 . Tak było i będzie po (wsze czasy) 8. 3. 4. Przysięgał jej miłość po (grób) 3. tylko po (kostki) 5. 10. Koledzy przyjechali po (my) samochodem. Zdarzył się wypadek i ktoś pobiegł po (pomoc) 5. Mieliśmy go już po (dziurki w nosie) 6. Ubawiliśmy się na tej imprezie po (pachy) 7. 5. W nocy napadało śniegu po (kolana) 2. Pola uprawne rozciągały się po (horyzont) 9. W tej rzece jest niewiele wody. Koła furmanki zaryły się w błocie po (osie) 10. Mama nalała mi zupy po (sam brzeg) 4. Czy może mi pani rozmienić 100 złotych po (10 złotych) ? 1. kiedy przestępca chciał zbiec. 6. Papierosy były pakowane po (20 sztuk) Ekspedientka wydała mi resztę po (10 groszy) Wchodziliśmy na egzamin po (2 osoby) Poszedłem tylko po (1 paczka papierosów) żeby nie palić więcej.3. Staliśmy godzinę po (bilety) 4. Byliśmy w kwesturze po (stypendium) 7. 8. Byłem w kiosku po (warzywa) 9. Wartownik poszedł po (dowódca) 1. 2. Policjant sięgnął po (broń) .

ż e b y zobaczyć. . Nie podstawiaj mu jedzenia pod (nos) 3. Postawimy tę szafkę pod (okno) 7.. Przestępcę oddano pod (sąd) 174 . Zdarzył się nieszczęśliwy wypadek. żeby usłyszeć stukot pociągu.. b) Podszedł pod (światło). Popatrz. dziecko wpadło pod (samochód) 6. Kolega podwiózł nas pod (sama brama) 6..tapczan.. d) Było już pod (jesień) . Nie mieliśmy już sił wejść pod (ta góra) 8. ile masz wzrostu. Sąsiadka schowała swoje oszczędności pod (bielizna) 10. ś w i a t ł o . Taksówka zajechała już pod (dom) 7.. Dziecko oddano pod (moja opieka) 2.jesień.... Wejdź pod (to drzewo) .p o d . 5. . a) 1. zmierzymy cię. 4.łączy się przede wszystkim z narzędnikiem z biernikiem oznacza: a) miejsce poniżej czegoś b) kierunek akcji (czasem połączonej z wysiłkiem) c) wyrażenie celu d) bliskość czasową Ćwiczenie 117 Użyj podanych w nawiasie wyrazów w bierniku. Należy włożyć tabletkę pod (język) 9. c) Projekt poddano pod (dyskusja) .. Męczy mnie jazda pod (słońce) c) 1. Napoleon doszedł aż pod (Moskwa) 3.. Niestety całą drogę musieliśmy iść pod (wiatr) 5. Zrobiło mi się słabo i mąż wziął mnie pod (ręka) b) 1.. Wzór: a) Wsuń tę walizkę pod (tapczan) . ten samochód jedzie pod (prąd) 2. Dojechaliśmy pod (sam zamek) 2.dyskusję.. Dzieci weszły pod (most) .. która godzina. P a r a młoda podeszła pod (ołtarz) 4.

10. On n a pewno ma już ponad (osiemdziesiątka) 7. d) 1. p o n a d — częściej występuje z narzędnikiem z biernikiem oznacza przekroczenie granicy czasu. Nie ma wygodniejszego łóżka ponad (moje własne) 5. Naczyński będzie już miał pod (pięćdziesiątka) 2.. Mam tego dość! On wykorzystuje mnie ponad (miara) 9. miary i natężenia czynności Ćwiczenie 118 Użyj podanych w nawiasie wyrazów w bierniku. Robił wszystko pod (moje dyktando) 4.siły. Spotkajmy się pod (koniec miesiąca) 5. kiedy do mnie zadzwonił. Weź pod (rozwaga) wszystkie 'za i przeciw'. . Nic nie cenię bardziej ponad (dobroć i sprawiedliwość) 4. 1. Musimy ten projekt oddać pod (głosowanie) 5. Było już pod (wieczór) . 3. Nie ma nic lepszego ponad (biały ser) na 175 . pielgrzymów.. Zadzwonił pod (moja nieobecność) . Na spotkanie z Papieżem przyszło ponad (milion) .3. 4. Kiedy miała pod (sześćdziesiątka) wyszła trzeci raz za mąż. .. . Egzamin pisaliśmy ponad (2 godziny) 2. . Wzór: Pracowaliśmy ponad (siła) . Nie dodam niczego nowego ponad (to) o czym już wiesz. Nie widzieliśmy się ponad (10 lat) 8. 6. Jechał z szybkością ponad (100 kilometrów) godzinę. 3.

do którego kierowana jest czynność Ćwiczenie 120 Użyj podanych w nawiasie wyrazów w bierniku. . 1.. Zszedł przed (brama) i tam czekał n a swoją dziewczynę.. Nie mógł poruszać się dalej niż poza (obręb wsi) p r z e d .. . Przed (ona) leżał stos prac do poprawy. b l o k . 4. . czy idą już zaproszeni goście. albo dalszy niż wyznaczony punkt > Ćwiczenie 119 Użyj podanych w nawiasie wyrazów w bierniku. Wzór: Wszyscy wyszli przed (blok). Dziecko wybiegło poza (brama podwórka) Straż graniczna wywiozła ich poza (granica państwa) 5. 2. 5. żeby sprawdzić. 3. 1.boisko.p o z a . 176 .najczęściej łączy się z narzędnikiem z biernikiem oznacza kierunek n a zewnątrz. żeby trochę odpocząć. Wyszła przed (dom) . ż e b y zobaczyć fajerwerki. postawił przed (siebie) 3.łączy się przede wszystkim z narzędnikiem z biernikiem używany rzadziej i oznacza miejsce n a zewnątrz. 4. Wszystko. co było na stole.. Wzór: Sędzia wykluczył zawodnika poza (boisko). Kelnerzy wynieśli stoliki i krzesła przed (kawiarnia) 2. Został wyrzucony poza (nawias społeczny) Wyjechaliśmy poza (miasto) .

Rozmawialiśmy bardzo długo przez (telefon) . 4.. bo był w remoncie. 1. Wzór: a) Słońce zaglądało przez (okno) . przez które odbywa się ruch b) czas trwania czynności c) sposób przebiegu czynności d) przyczynę czynności Ćwiczenie 121 Użyj podanych w nawiasie wyrazów w bierniku. 4. Brama była zamknięta i musieliśmy przechodzić przez (płot) Blok był tak zbudowany. Przez (chwila) nie wiedziałem. Przeskocz przez (ta kałuża) 1.. Remont mostu będzie trwać przez (całe trzy miesiące) 1. 5. Czasowniki odmieniają się np. b) Pracowaliśmy przez (cały dzień) ..radio.. o czym oni mówią.cały dzień. d) Spóźniłem się do pracy przez (nasza komunikacja) .... 4.. 5. . 3.. że wszystko było słychać przez (ściana) .. Była t a k gadatliwa. przez (przypadki) Miałem k a t a r i mówiłem przez (nos) On na wszystko patrzy przez (palce) Żona co noc mówiła przez (sen) 177 . .. . że mogła mówić przez (cały wieczór) 2. Ziemia została skażona i przez (kilka lat) nie będzie można jej uprawiać.. 2. 5. przez (osoby) . 3. Oznacza: a) miejsce. 3...jedyny przyimek łączący się tylko z biernikiem. . 6.. c) Słucham muzyki przez (radio) .przez . . Przez (tydzień) nie mogłam wychodzić z domu. . . 2.. . . Rzeczowniki odmieniają się np.okno.naszą komunikację. Przepłynęliśmy kajakiem przez (jezioro) Nie mogliśmy przejechać przez (most) .

.. błoto. skutek jakiejś czynności d) czas. Obmawiała j ą przez (zazdrość) Przeziębiłem się przez (te przeciągi) w pracy... 3. . 3. 6.głowę. 5.... Poznaliśmy się przez (przypadek). implikacja przez czasowniki ruchu b) przedmiot czyjegoś działania c) cel. Straciła przez (on) szansę n a zwycięstwo. ze wszystko leci mi przez (ręce) w .. Spóźniłem się na zajęcia przez (korek) Jestem tak zmęczona. szczególnie w + dni tygodnia e) w + nazwy gier i dyscyplin sportowych Ćwiczenie 122 Użyj podanych w nawiasie wyrazów w bierniku.. tym więcej drzew basenu. .brydża.. e) Zagramy w (brydż) ... d) Spotkamy się w (piątek) . parku. a) 1.. Poszliśmy w (wysokie Tatry) Prowokatorzy weszli w (tłum) Piłka wpadła w (środek) Koledzy poszli w (strona) Odjechał w (sina dal) Gość w dom.łączy się głównie z miejscownikiem z biernikiem oznacza: a) miejsce.. 2.7. . c) Szklanka rozbiła się w (drobne kawałki) .. Czasem śmiejemy się przez (łzy) 8.piątek. 5. do którego kierowana jest czynność. 178 . 2.drobne kawałki. Widziałem was jak przez (mgła) d) 1. b) Uderzyłem się w (głowa).. Bóg w dom Im dalej w las. 4... 4. Wzór: a) Weszliśmy w (błoto).

b) 1. Polityka mnie denerwuje i niepotrzebnie się w (ona) angażuję. 3. 7. Nie wierzę w (cuda) i wiem. zrobiliśmy remont mieszkania. 5. pojedziemy n a wieś. 2. Twoja reakcja wprawiła mnie w (zdumienie) 8. 2. 4. skąd dochodził ten niezwykły dźwięk. a nocy pracuje. 3. On nigdy nie gra w (karty) Czy umiesz grać w (piłka nożna) Popatrz. 7. 3. 4. 5. dopóki napastnicy nie wkroczyli w (akcja) . Teściowie włączyli się w (budowa naszego domu) 3. j a k oni pięknie grają w (siatkówka) Nie mogę grać w (koszykówka) Zagrajmy w (oczko) ? ! bo jestem za niski. Zainwestowaliśmy w (obligacje państwowe) 2. . 6. 179 . d) 1. Wartownik oddał strzał w (powietrze) Ofiara wypadku była ranna w (noga) On w (dzień) Umówili się w (samo południe) W (sobota) W (tydzień) Uporaliśmy się w (mig) śpi. 4. Bombardowanie obróciło miasto w (popiół) Uderzyłem się w (łokieć) Przeciwnik zadał m u cios w (brzuch) Ucałowałem j ą w (policzek) Kula trafiła go w (samo serce) Spojrzeliśmy w (góra) . 5. 4. 6. 5. Mój syn wdał się w (bójka) z chłopakami z naszego podwórka. 2. że on się nie poprawi. . ze wszystkim e) 1. Spieszyłem się i nie mogłem wdać się z nim w (rozmowa) Mecz był bez wyrazu. 1. . 8.

...? 1. 4. 6. dopełniaczem i biernikiem w połączeniu z biernikiem określa: a) czas i miejsce b) wskazuje n a objekt objęty działaniem c) sposób i cel czynności d) różne znaczenia Ćwiczenie 123 Użyj wyrazów podanych w nawiasie w bierniku..to dziecko. Nie mogę za (oni) Gwarantuję za (swoi współpracownicy) Przeprosiłem za (spóźnienie) Odpowiadam za (organizacja pracy) Zapłaciłem mandat za (przekroczenie szybkości) Byliśmy im wdzięczni za (pomoc) Matka wstydziła się za (swój syn) Dziękowali n a m za (opieka) odpowiadać. 1.. c) Trzymali się za (ręka) . 4. Za (rok) o tej porze będę już po wszystkich egzaminach.. Musiałem zapłacić za (egzamin poprawkowy) 180 . Nauczyciel wyrzucił ucznia za (drzwi) 8. . 3..za — łączy się z narzędnikiem.wariata.. 8... nad ich dziećmi. 1.... 7. 6.chwńlę.. Wyjechaliśmy za (miasto) i zaczęło padać.. Zajęcia zaczynają się za (kwadrans) 3. Schował się za (drzewo) 7. Która godzina? Za (20:50) 5.rękę. w biurze. Posadzili mnie za (biurko) i kazali urzędować. b) Odpowiadam za (to dziecko) . Wzór: a) Przyjdę za (chwila) . 5. Wyjeżdżam za (granica) i wrócę dopiero za (miesiąc) 2. Wypłacili nam wynagrodzenie za (praca) 2. d) Czy ty mnie masz za (wariat) . 2.

. miesiąc. n a c h w i l ę . nie zmienią swojego zdania! nie zrezygnują z tego pomysłu! 9. . dzień. tydzień. itp. dzień. Wznieśliśmy toast za (pomyślność) solenizanta. 3. że proponujesz mi taką transakcję? 4. p o n a d c h w i l ę .za rok. za c h w i l ę . itp. miesiąc. Będąc w Grecji n a wakacjach wypożyczyliśmy auto 181 . . Za (Bóg) .3. Nad morzem byliśmy .. bo prawie 35 dni. 4. itp. 1. Twój kolega powinien posłużyć ci za (przykład dobrego zachowania) . Mój ulubiony serial telewizyjny jest zawsze 9. Ćwiczenie 124 W miejsce kropek wstaw odpowiednie określenie czasowe w bierniku: przez c h w i l ę . tydzień. Wszyscy uważają go za (wielki specjalista) 2. Za (nic) . itp. miesiąc. Myślałem .. a je za (2) 10. Pracuje za (1) d) 1. 5. środę. Proszę poczekać. 7. dzień. dzień. W Zakopanem byliśmy tylko 3.' . 6. itp. tydzień. miesiąc. że to dzwonek do drzwi. dyrektor powinien wrócić 6 jechaliśmy. w // w e p o n i e d z i a ł e k . ale to dzwonił telefon. Uczeń dostał ocenę niedostateczną za (złe zachowanie) Nie oddam im tej książki za (żadne skarby) Żołnierze walczyli za (ojczyzna) z całym poświęceniem. Przyjedziemy t u znowu .. Wzór: To były wspaniałe wakacje. Masz mnie za (dureń) 5. wtorek. Czy mógłbyś mi pożyczyć swojego długopisu? 8. a nocy odpoczywaliśmy. Czy przebierzesz się za (kominiarz) na balu maskowym? 4. On nie ma rozumu za (grosz) 8. W pojedziemy n a wycieczkę do Zakopanego. 2. 7. tydzień. On uchodzi za (ekspert) w swoim środowisku. 5. .

4. Wzór: Zdecydował się kupić ten samochód . 3 okazaną im pomoc zaprosili mnie na weekend. 17. 8. bo pacjent miał gorączkę. bo ono ma termin ważności. Nie mogli przeprowadzić operacji podeszły wiek pacjenta. 19.przyimki złożone. 15. Dałem mu nową maszynę do pisania stary komputer.z u w a g i na.. z uwagi na s Ćwiczenie 125 Wstaw do kontekstu zdania zaimki: b e z w z g l ę d u na. 6. z u w a g i na. Niestety już mamy egzamin. 16. W tym roku będę mieć urlopu.10. dobrą cenę. Kup mleko w tekturowym opakowaniu.. ale mam nadzieję. 12. Łączą się tylko z biernikiem. bo lało. W ciągu całego tygodnia byłem zajęty. 14. 11. Nie płacili czynszu opiekę nad staruszką.. 1. że odpocznę. 13. poczuła się trochę lepiej. bez względu na w z a m i a n za . 2 duże zanieczyszczenie powietrza zalecano pozostanie w domu. 182 . bo już będą wakacje! Lekarze nie mogli przeprowadzić operacji.. w z a m i a n za. 20 po wyjściu ze szpitala. Spotkamy się znowu ! Dostałam stypendium naukowe Nie mieliśmy pogody. Pojedziemy n a wycieczkę pogodę. 5. 18. Marek wyjechał na wakacje sprzeciw rodziny. 7 panujące upały zabroniono jazdy dużym samochodom ciężarowym. Zwykle gotuję jajka tylko Cieszymy się.

Przymiotniki implikujące u ż y c i e b i e r n i k a > Ćwiczenie 126 Zastąp podane zdania strukturą: przymiotnik + na + biernik. w y t r z y m a ł y n a ból. Znosi każdy ból. 183 . zły n a Marka. w r a ż l i w y n a c u d z e cierpienie. oskarżony o kradzież. n i e w r a ż l i w y n a krytykę.. zazdrosny o d z i e w c z y n ę . 127 Ćwiczenie Zastąp podane zdania strukturami: dbały o dom. Wzór: Ten lek pomoże n a kaszel . 4. o d p o w i e d z i a l n y za u c z n i ó w . obfity w witaminy. Nic sobie nie robi z krytyki. 10. Wzór: Chce mieć dużo pieniędzy. Rodzice dali dzieciom pieniądze na lody za pomoc w ogródku.9. Nauczyciel ma obowiązek troszczyć się o swoich uczniów. ich spodziewaną reakcję. g ł u c h y n a prośby. 8. jeżeli go o coś proszą. 2. 9. Użyj następujących grup: czuły n a muzykę. 1. spokojny o przyszłość. 3. 7. Muszę im to powiedzieć 10. 5. o d p o r n y n a choroby. Nie słyszy. . b r z e m i e n n a w skutki. Nie może patrzeć na cierpienia innych. 1. Skory do realizacji nowych pomysłów. ł a k o m y n a słodycze. J e s t c h c i w y n a p i e n i ą d z e . 6. s k u t e c z n y na przeziębienie.J e s t p o m o c n y n a kaszel. Wzrusza go muzyka. otwarty n a n o w e pomysły. Lubi wszystko co słodkie. Owoce mają dużo witamin. z a c h ł a n n y n a p i e n i ą d z e . Łatwo się przeziębią. obrażony n a cały świat. p o d a t n y n a przeziębienie. Nigdy nie choruje. 2. Pragnie mieć jak najwięcej pieniędzy.

że on to ukradł. 6. 5. który dba o swój dom. . Gniewam się na Marka. Czosnek pomaga przy przeziębieniu. 8. . 7. Nie rozmawia z „całym światem". 10. 4. kiedy koledzy interesują się moją dziewczyną.3. - 184 . Podjąłem decyzję. On jest człowiekiem. Nie boję się przyszłości. Ludzie mówią. Nie lubię.. która będzie miała konsekwencje. . 9. .

Agata zakochała się w Zbyszku. dlaczego dopiero teraz „wpadł jej w oko". Ciągle (ona) gdzieś zaprasza i praktycznie wcale się ze sobą nie rozstają. którzy wyjechali na studia do Wrocławia. że pojedzie razem ze mną. ale dopiero ostatnio zwrócił n a (ona) specjalną uwagę. Planowałem (ten wyjazd) od dawna. ale na jego (realizacja) przyszło mi czekać bardzo długo. Roman z Markiem polubili Ewę i Martę. albo nie miałem dość pieniędzy na (ta podróż) Teraz wreszcie mam (czas) i wyjadę w (nadchodzący weekend) Mam zamiar jechać pociągiem pospiesznym. W (najbliższe wakacje) odwiedzę (moi koledzy) .Ćwiczenia sprawdzające Rzeczowniki i przymiotniki A Ćwiczenie 128 W miejsce kropek wstaw w bierniku wyrazy podane w nawiasie. Nie wiem. Sądzimy. Widywał (ona) już wcześniej. bo nie stać mnie na (ekspres) Poproszę (ojciec) żeby mnie podwiózł rano na (dworzec) Przed dworcem m a m spotkać (mój kolega) . Adam spotkał (swoja) Zosię. koledze z naszej grupy. bo albo miałem (ważniejsze sprawy) n a głowie. Często n a 185 . Marysia także zwróciła uwagę na (on) chociaż przedtem (on) specjalnie nie lubiła. który obiecał mi. Zaimki Ćwiczenie 129 W miejsce kropek wstaw odpowiednie formy zaimków podanych w nawiasie. że przy okazji odwiedzin (koledzy) zwiedzimy (Wrocław) i (okolice) Pobyt we Wrocławiu zaplanowaliśmy n a (trzy dni) i m a m y nadzieję. Na wiosnę wszyscy koledzy z mojej grupy są jacyś inni. że to n a m wystarczy. bo znała (on) od dwóch lat.

. b o j a nie lubię się kłócić i wszystko cenię sobie spokój. ale po pięciu minutach jeden z naszych zawodników faulował i do końca meczu musieli grać dziesiątkę szczęście przeciwnicy byli słabi. tramwaj i zostało nam mało czasu to. bo w przeciwnym razie przegralibyśmy bardzo wysoko koniec meczu stadion nadciągnęła burza. ale m a j ą chyba konkurentów w Edku i Jasiu. . Czekaliśmy długo . . . . Oczywiście kupiliśmy pierścionek. Pogniewała się mnie. . że ona zapakuje pierścionek jakiś ładny papier. a wkrótce potem płytę boiska wybiegli zawodnicy. . Drużyny zaczęły grać jedenastkę. Ustaliliśmy. ale potem zmieniła . a Ania 10 złotych droższy pierścionek. Dużo kibiców nie miało biletów. Przeprosiłem j ą j e d n a k i poszliśmy zakupy. siódmą dzień jej imienin pokłóciłem się z Anią. Tekst 1 Wszyscy kibice czekali niecierpliwie dług planu. J a proponowałem srebrną broszkę. Każdy kogoś lubi. bo nic złego nie zrobiłem. Wekwadrans piąta. . Początkowo zaprosiła gości szóstą. 186 . ale nie wiedziałem co. Tekst 2 Zostałem zaproszony imieniny do mojej koleżanki Magdy. moją dziewczyną. ale mimo to przyszli stadion w nadziei. One chyba bardziej (oni) lubią niż Romana i Marka. co kupić prezent Magdzie. tylko (ja) nikt nie lubi! Przyimki Ćwiczenie 130 Wstaw do kontekstu zdania odpowiednie przyimki łączące się z biernikiem. . a j a pójdę Rynek i kupię kwiaty. W końcu wzięliśmy taksówkę i zajechaliśmy dom Magdy punktualnie o siódmej. . Był to bardzo pierwsze miejsce w lidze. i lało dziesięć minut. . bo mieli grać rozpoczęcie meczu.(one) patrzą i chcieliby (one) zaprosić na dyskotekę. mecz miał się zacząć w a ż n y mecz. Na zakupach omal nie pokłóciliśmy się po raz drugi to. żeby się przebrać wieczór. . że uda im się dostać stadion bez biletów pięć piąta trybunę weszli zaproszeni goście. Sędzia nie przerwał meczu i niestety minutę przed końcem strzelili n a m gola.

trzy cztery Liczebniki główne od pięciu łączą się z Dopełniaczem.Biernik . Patrzę na nich =D dwóch dwu. zaimki liczebniki porządkowe i Jeden" Zaimki pytajne Przykłady Zaimki osobowe Zaimki osobowe Zaimok „lip" męskoosobowy męskożywotny (odmiana żeńska) męskonieżywotny -ego (-ę) -0 dobrego studenta dobrego konia dobrego (poetę) jednego (kolegę) on jego. nie Widzę je. cztery = M.> = M Mnie. Ich widzę. 4 Liczebniki główne męskoosobowy -ów -i -y męskożywotne i nieżywotne -ych -ich kogo? co? dobrych studentów moich kolegów jednych nauczycieli drugich lekarzy dobre koty moje ołówki moje konie jedne talerze jedne okna moje pola dobre zwierzęta oni ich. Patrzę na niego. cię Widzę go.Accusative Liczba pojedyncza Rodząj Końcówki rzeczowników -a Przymiotniki. W nijaki żeński -y -i -e -e dobre żony moje książki drogie panie jedyne kawiarnie dwie. ciebie. niego mnie (mię) ciebie. cię. jeden liść J Patrzy na mnie. dobre okno moje pole się siebie ono Mył się. y -i -0 nijaki kogo? co? dobry stół Zna mnie. W . Szedł przed siebie -O -e -ę -um -e > =M jedno zwierzę drugie liceum _J je. W =M one je. Patrzę na nie. trzech czterech =D dwa. Patrzę na nie. Patrzę na nią. zaimki liczebniki porządkowe i jeden" Zaimki pytajne Przykłady Zaimki osobowe Zaimki osobowe Liczebniki 2. Jego widzę. -y -i -e -a nas was = D. drugi liść . = M. Liczba mnoga Rodzaj Końcówki rzeczowników Przymiotniki. trzzy. nie Widzę je. Je widzę. go. 3. nich Widzę ich. ciebie zna. Je widzę. Ją widzę. żeński -0 -ą dobrą żonę jedną kawiarnię moją kolację * drugą panią jedną noc ona jĄ. nią Widzę ją. mój.

Na czwartym piętrze mieszka (7) Japończyków. ale w tym tygodniu jest jeden koncert dodatkowo. Zwykle koncerty są piątki. bo zgodnie z przysłowiem: „Kto się lubi. ( 5 ) Niemek.Tekst 3 Wybieram się wtorek koncert do filharmonii. W akademiku mieszka dużo cudzoziemców. ten się czubi"! Liczebniki Ćwiczenie 131 Napisz słowami liczebniki podane w nawiasie. kto ma zapłacić kawę. Na drugim piętrze mieszka (2) Niemców. Na trzecim piętrze mieszka (10) Koreańczyków i (1) Koreanka. 187 . Na ostatnim piętrze mieszka (5) Szwedów i (5) Szwedek. najpierw pojadę moją dziewczynę. że jak zwykle trochę się posprzeczamy. (6) Japonek i (2) Chinki. (4) Amerykanki. a więc nie rozmawialiśmy ze sobą całe dwa dni! Cieszę się to nasze spotkanie. Oczywiście. (3) Francuzki i (8) Francuzów. Na piątym piętrze mieszka (12) Czechów i (9) Słowaków. (3) Włochów i (2) Włoszki. lubię te nasze sprzeczki. z którą umówiłem się piętnaście szósta przed jej domem. Będziemy mieć jeszcze trochę czasu wypicie małej kawy i krótką rozmowę. chociaż wiem. bo ja zapłaciłem już bilety koncert wszystko. Ostatnio widzieliśmy się niedzielę. Na pierwszym piętrze mieszka (5) Amerykanów.

czyst-ym morz-em RODZAJ ŻEŃSKI Przymiotniki. zaimki. Liczba pojedyncza RODZAJ MĘSKI I NIJAKI Przymiotniki.NARZĘDNIK N a r z ę d n i k należy do przypadków używanych częściej niż celownik czy wołacz. ale rzadziej niż pozostałe. liczebniki porządkowe wysok-im okn-em. liczebniki porządkowe powieści-ą 188 . zaimki.

alternacje. np. np. two-imi. mo-imi. mtod-ymi k o ń m i . znan e z r e s z t ą z p o p r z e d n i c h p r z y p a d k ó w . dobr-ymi pan-ami. obc-ymi. który n i e s t w a r z a w i ę k s z y c h p r o b l e m ó w w d o b o r z e o d p o w i e d n i c h końcówek. two-irai d z i e ć m i .Liczba RODZAJ MĘSKI. ow-ymi k s i ę ż m i . lekk-imi. NIJAKI I ŻEŃSKI Przymiotniki. drog-imi. nasz-ymi. jedn-ymi p o s p ó ł g ł o s k a c h m i ę k k i c h i t w a r d y c h 'k. zarówno w liczbie pojedynczej jak i mnogiej. star-ymi k o ś ć m i wszystkie pozostałe m a j ą rzeczowniki mają-ami. 189 . tan-imi. g'. g*) i funkcjonalnie miękkich. jedn ymi przyjaciółmi. dobr-ymi. such ymi liśćmi. Stąd ćwiczen i e d r y l o w e d o t y c z ą t y l k o t y c h w y r a z ó w . t-ymi pol-ami. liczebniki mnoga porządkowe p o spółgłoskach t w a r d y c h (z wyjątkiem 'k. swo-imi -lmi Rzeczowniki -ami//(-mi) Poza kilku wyjątkami z końcówką -mi: nasz-ymi b r a ć m i . -ymi zaimki. w k t ó r y c h z a c h o d z ą . t-yini l u d ź m i . now-ymi książk-ami UWAGA: Z p o w o d u dużej regularności narzędnik jest przypadkiem. np.

Ewa zostanie n a u c z y c i e l k ą . zostać / zostawać. p o k t ó r y c h w y s t ę p u j e w tej funkcji. administrować. Wstałem w c z e s n y m rankiem. p o k t ó r y c h w y s t ę p u j e w tej funkcji. 190 . Czasowniki. e) s p o s ó b czynności: np. okazać się / okazywać się. zarządzać. Rada Ministrów rządzi krajem. Wybieraj między m n ą a nim. Jechaliśmy p o l n ą drogą. rzadziej d o p e ł n i e n i e bliższe: np. powozić występuje po przyimkach i wyrażeniach przyimkowych: znaczenie położenie w przestrzeni wyznaczonej przez dwa obiekty wyróżnienie z tła przedmiot wyboru osób. Do pracy jeżdżę a u t e m . robić się / zrobić się d o p e ł n i e n i e dalsze lub w y r a ż e n i a a d w e r b a l n e wyrażające: a) n a r z ę d z i e czynności: np. Śpiewał b a r y t o n e m . Zachorował j e s i e n i ą . to: być / bywać. między Był najwyższy między nimi. np. to: kierować. Policjant kieruje r u c h e m . Zwykle piszę długopisem. Czasowniki. b) czas czynności: np. Patrzył k ą t e m oka. c) m i e j s c e czynności: np. dowodzić. d) p r z y c z y n ę l u b skutek: np. Byliśmy oczarowani górami. Zaraził mnie grypą. stać się / stawać się.Funkcje narzędnika w zdaniu o r z e c z n i k w y r a ż o n y r z e c z o w n i k i e m . Adam jest Polakiem. Szliśmy u l i c ą Floriańską. coś otoczone z zewnątrz przykład Stół stoi między fotelami. rozporządzać. Pszczoły latały między kwiatami. rządzić. rzeczy ktoś.

Dzieci bawiły się nad rzeką. granica czasu n a d (ponad) miejsce powyżej czegoś miejsce w pobliżu czegoś wskazuje n a przedmiot. opiekę. co oznacza wyraz określany czas (pory dnia) pod miejsce poniżej czegoś miejsce w pobliżu czegoś przyczyna. ograniczenie czegoś warunkiem tworzy wyrażenia obejmujące: imiona. temat tego. przedmiotu kolejność w przestrzeni i czasie Przyjdę między piątą a szóstą. Szła przed nami.przedział. Spędzał czas poza domem. ochronę oznacza zagrożenie karą. Zeznawał pod przysięgą. wpływ n a dzianie się oznacza zarządzanie. Staliśmy przed domem. Pies siedział pod stołem. Dziecko pod opieką matki. Weź lekarstwo przed obiadem. Wrócił nad ranem. nadzór. Dom pod lasem. co działo się wcześniej Obudziłem się przed piątą. granica czasu czas względem czegoś. tytuły. Nie znam nikogo poza tobą. Samolot leciał nad miastem. 191 . Upadł pod naporem tłumu. Kościół pod wezwaniem św. określa adresata czynności Wstydził się przed nami. Spotykali się poza pracą. Dyskutować nad projektem. J a n a . nazwy poza miejsce dalsze niż położenie przedmiotu wyłączenie z zasięgu wskazuje n a obiekt nie objęty negacją przed miejsce osoby.

cieszyc się np. p o c z a s o w n i k a c h . 5. o t a c z a ć się. Czy interesujesz się filmem? z a j m o w a ć się. Ruszył ręką. Ten młodzieniec trudni się h a n d l e m narkotyków. Mama opiekuje się babcią. np. p o s ł u g i w a ć się. np. Maria zawsze otacza się artystami. Cieszę się z n o w e g o komputera. np. Cieszę się n o w y m komputerem. Chleb z masłem. przestrzenna podstawa czegoś przedmiot uczuć Szli jeden za drugim. stan towarzyszący innemu Mówił z wysiłkiem. (narzędnik) (biernik) (narzędnik) (z + dopełniacz) 192 . stanowi przedmiot działania za Ostrożnie z ogniem! miejsce z tyłu kogoś. Weszli za okazaniem zaproszenia. np. które implikują tylko narzędnik: i n t e r e s o w a ć się. które implikują n i e tylko narzędnik: ruszyć np. On zajmuje się kolportażem gazet. o p i e k o w a ć się. czegoś Stał za mną. cel czynności element czegoś Pojechał z wizytą. np. w związku z zgodnie z W związku z c h o r o b ą nauczyciela nie było zajęć. Zgodnie z u m o w ą bank wypłacił mi odsetki. p o c z a s o w n i k a c h . kolejność czasowa.z - określa osobę towarzyszącą Chodzę z Markiem. np. Tęsknił za nią. t r u d n i ć się. P r z y i m k i złożone: w porównaTen rok w porównaniu z t a m t y m r o k i e m był bardzo niu z ładny. Ruszył rękę. W pracy posługuję się k o m p u t e r e m .

Idę u l i c ą Jagiellońską. zaprzyjaźniony. jednoczesny. Idę do ulicy Jagiellońskiej. Idę przez u l i c ę Jagiellońską. (narzędnik) (przez + biernik) (do + dopełniacz) UWAGA: Ze względu n a dużą ilość takich czasowników nie podaje się więcej przykładów. w y s t ę p u j e p o n i e k t ó r y c h przymiotnikach. sprzeczny. zgodny. zbieżny. obyty. zaznajomiony. związany 193 . p r z y m i o t n i k + z + narzędnik: identyczny.iść / c h o d z i ć np. spokrewniony. Używa się ich natomiast w ćwiczeniach.

.... .... dziadek Maciek żołądek - wiek stekbłazen Niemen {rzeka) ..osłem.... . dworzec . a) alternacja bez lew szew mech dzień e // 0 (jednosylabowe) len sen łeb-.. c) wróg .Ćwiczenia wdrażające Ćwiczenie 132 Użyj w narzędniku podanych rzeczowników rodzaju męskiego.... d) dąb . (p'//p) (dź // d) (p' // p) (m' // m) (k'//k) (p'//p) ..stopniem..wrogiem. pies kiełkupiec .. .. (c' // c) (rz // r) (rz // r) alternacja e // 0 chłopiec — Niemiec wieniec Mielec wzorzec marzec - (rz // r) (rz // r) ale b e z alternacji (jednosylabowe) wiec spec alternacja e //0 (+ alternacja k // k') poniedziałek czwartek — rozsądek kubekprzypadek — stołekale bez alternacji (k // k') człowiekściek alternacja e // 0 rożen bęben194 piec - wtorek piątek .dębem. . Wzór: a) stopień ... młodzieniec starzec .. b) osioł .... ojciec .

alternacja e // 0 diabełkubeł węzeł karzeł kufer lukierHolender przyjaciel oskarżyciel - fortel Hel.. kisiel posełPawełszczygieł (rz // r) (k'//k) plaster.. .ale b e z alternacji fenomenalternacja e // 0 styczeń więzień sierpieńgrudzień kwiecień ale bez alternacji grzebieństrumień — leń odcień alternacja e // 0 rubel pudeł pukielfigielkartofel pędzel stempel - Niemen (nazwisko) (p'//p) (dź // d) (ć //1) wrzesieńuczeń stopieńogień - (p'//p) (g' // g) kamień . minister 195 (g' // g) .. doręczyciel poza tym: fotelIzrael . .. . .. chmiel .. arbiter .. płomień pierścień korzeń bąbel cyrkielwęgiel szmugiel kufelwróbel weksel - (k'//k) (gV/g) (k'//k) {g // g) (g' // g) ale b e z alternacji (wszystkie z przyrostkiem -iciel // -yciel) nauczyciel zbawiciel . .

magister Luter szwagier ale bez alternacji numer kawalerinżynier fryzjer b) alternacja kozioł kocioł ale bez alternacji dzięcioł żywioł — chochołc) alternacja naróddowód dół ogródstółwzórale b e z alternacji szczegół — d) alternacja ząbwzglądwidnokrąg rządkrąggołąbale b e z alternacji tysiąc pieniądzprądsąd196 ą // ą ó // o o // 0 (g' // g) belfer majster — cukier jubiler serbohater deser - (k' // k) (ź // z) (ć //1) osioł - (ś // s) anioł apostoł — gruczoł- rozwódKraków kościół wieczórpowrótrosół- (g U g') (g//g) (b//b') błąddąbwąż kłąbjastrząb- (b//b') miesiąc zającpająkiąd- (k//k') .

konie gościeprzyjaciele księża kości — nici liście pieniądzebracia dzieci dłonie gałęzie- (ą // ę) (e // ó. w // w 5 ) (k' // k. w // w') (g'//g. pamiętając.. że podstawową końcówką jest tam końcówka -ami. przeglądwstrząs posągmosiądz - (g//g') Ćwiczenie 133 Użyj w narzędniku podanych rzeczowników rodzaju żeńskiego. w // w') Ćwiczenie 134 W miejsce kropek wpisz formę narzędnika liczby mnogiej. e // 0 płeć cześć chorągiew żagiew(ś // 0 ) (g // g. .. w / / w ' ) (w // w') (g H g. a) alternacja wies wesz marchew stągiew cerkiew — b) alternacja sól łódź ale b e z alternacji: podróż c) alternacja gałąź ą // ą ó // o powódź młódź .kąt zarząd pogląd trąd rząd - .. 1 //1) //-ami 197 . natomiast końcówkę -mi m a j ą tylko niektóre rzeczowniki.

Czeszki) 6. Czeszka) Kim jesteście? (Czesi. Kim jesteś? (Rosjanin. Kim jesteś? (paryżanin. Kim jesteście? (Polacy. Chinka) Kim jesteście? (Chińczycy. Kim jesteś? (Amerykanin. Japonki) 13. Wzór: Kim jesteś? (Polak. Kim jesteś? (Anglik. paryżanki) 198 . Amerykanki) 5. Greczynka) Kim jesteście? (Grecy. Szwedka) Kim jesteście? (Szwedzi. Francuzka) Kim jesteście? (Francuzi. 2. Bułgarki) 9. Kim jesteś? (krakowianin.N a r z ę d n i k w funkcji orzecznika w y r a ż o n e g o r z e c z o w n i k i e m Ćwiczenie 135 Odpowiedz n a pytanie. Polki) J e s t e ś m y Polakami. 7. Polka) J e s t e m Polakiem. Kim jesteś? (Koreańczyk. Kim jesteś? (Niemiec. Niemki) 4. Kim jesteś? (Szwed. Kim jesteś? (Węgier. Chinki) 10. Kim jesteś? (Japończyk. Angielki) 14. Koreanka) Kim jesteście? (Koreańczycy. Węgierka) Kim jesteście? (Węgrzy. Amerykanka) Kim jesteście? (Amerykanie. 1. Kim jesteś? (Grek. krakowianka) Kim jesteście? (krakowianie. Japonka) Kim jesteście? (Japończycy. Francuzki) . Węgierki) 11. Rosjanka) Kim jesteście? (Rosjanie. Kim jesteś? (Francuz. Polką. Angielka) Kim jesteście? (Anglicy. Niemka) Kim jesteście? (Niemcy. krakowianki) 15. Kim jesteś? (Chińczyk. Greczynki) 3. Bułgarka) Kim jesteście? (Bułgarzy. Szwedki) 8. Polkami. Kim jesteś? (Czech. Kim jesteś? (Bułgar. paryżanka) Kim jesteście? (paryżanie. Rosjanki) . używając nazw narodowości podanych w nawiasie. Koreanki) 12.

2. Wzór: Czym jest twój ojciec? (lekarz) On j e s t lekarzem. Czym są ci panowie? (profesorzy) 17. Czym są twoje koleżanki? (aktorki) 13. 1. Czym jest twoja ciotka? (księgowa) 7. Czym jest twój wujek? (krawiec) 6. Czym są ci chłopcy? (uczniowie) 18. Czym są twoje przyjaciółki? (dziennikarki) 14. Czym jest twój teść? (chirurg) 10. Czym są te dziewczyny? (studentki) 16. Czym są blondynki? (kelnerki) 19. Czym jest twój brat? (pisarz) 2. Czym jest twoja siostra? (lektorka) 5. 5. Czym są te dzieci? (przedszkolaki) Ćwiczenie 137 Użyj podanych w nawiasie wyrazów w narzędniku. Czym są te panie? (urzędniczki) 20.. Czym są twoi koledzy? (artyści) 12.Ćwiczenie 136 Odpowiedz na pytanie używając w odpowiedzi nazw zawodów podanych w nawiasie. 3. Wzór: Ewa została (młoda babcia) .. Czym jest twój kuzyn? (mechanik) 3. Czym jest twoja sąsiadka? (nauczycielka) 11. Czym jest twoja mama? (gospodyni domowa) 4. Podmiot zdania zamień n a zaimek.młodą babcią. Czym są twoi znajomi? (sprzedawcy) 15. 4. 1. Czym jest twój dziadek? (inżynier) 8. Czym jest twoja teściowa? (lekarka) 9. Mój brat jest (dobry lekarz) Moja siostra będzie (niezła pielęgniarka) Adam okazał się (mądry chłopiec) Ala stała się (okropna plotkarka) Ona jest (moja sąsiadka) 199 . ..

6. Karol okazał się (miły wpółmieszkaniec) 7. J a n e k był (jedyny kandydat) 8. Ania w dzieciństwie była (agresywne dziecko) 9. 10. 11. 12. 13. 14. Babcia jest (dobra niańka) Kolega jest (stypendysta rządowy) Oni są (znani aktorzy) Kobiety bywają (dobre nauczycielki) Po roku praktyki zostali (dobrzy fachowcy) Wczorajsi przyjaciele okazali się (dzisiejsi wrogowie)

15. Dopiero po rozwodzie rodzice stali się (dobrzy przyjaciele) 16. Przy bliższym poznaniu okazały się (sympatyczne koleżanki) 17. Nie wiem, dlaczego moi znajomi stali się (niemiłe snoby) 18. Cholerycy bywają (surowi ojcowie) 19. Sąsiedzi okazali się całkiem (przyjemni ludzie) 20. Psy są (wierni przyjaciele)

N a r z ę d n i k w funkcji d o p e ł n i e n i a d a l s z e g o a) narzędzia Ćwiczenie czynności 138

Odpowiedz n a pytanie: Co robisz? Wzór: Czym Piotr jechał do Warszawy? (pociąg) .. .Pociągiem... 1. Piszę list (pióro, długopis, ołówek) 2. Czyszczę buty (pasta, szczotka, szmatka) 3. Bawię się (lalka, miś, piłka)

200

4. Czeszę się (grzebień, szczotka) 5. Jem obiad (łyżka, nóż, widelec) 6. Myję głowę (mydło, szampon) 7. Kopię dół (łopata, kilof) 8. Smaruję chleb (masło, margaryna, smalec) 9. Zamiatam podłogę (miotła, szczotka) 10. Rysuję obraz (kredka, ołówek, węgiel) 11. Handluję (towary przemysłowe) 12. Przykręcam śrubę (śrubokręt) 13. Lakieruję podłogę (lakier, pędzel, emalia) 14. Orzę (pług, traktor, konie) 15. Obieram ziemniaki (obieraczka, nóż) 16. Koszę trawę (kosa, kosiarka) 17. Obcinam paznokcie (nożyczki, obcążki) 18. Grabię liście (grabie) 19. Podlewam kwiatki (woda, nawóz) 20. Trzepię dywany (trzepaczka, kij)

201

Ćwiczenie

13

Odpowiedz na pytania, używając w odpowiedzi rzeczowników podanych w nawiasie. Wzór: Czym Piotr jechał do Warszawy? (pociąg) .. .Pociągiem... 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. Czym przyjechałaś do szkoły? (tramwaj) Czym Adam dojeżdża do pracy? (autobus) Czym wróciliście wczoraj do domu? (taksówka) Czym odwiozłeś Ewę? (auto) Czym jechaliście n a Kasprowy Wierch? (kolejka) Czym wozicie cegły? (taczka) Czym przywieźliście siano? (wóz) Czym jeździ Roman? (golf) Czym podróżowaliście po Polsce? (fiat) Czym wyjechaliście n a górę? (winda) Czym Adam pojechał do centrum? (trolejbus) Czym jeździliście po Londynie? (metro) Czym jeździliście zimą w górach? (sanie) Czym lubisz jeździć? (motocykl) Czym chcesz lecieć do Pragi? (LOT) Czym jeździsz po mieście? (rower) Czym Ania jedzie cło Wiednia? (kolej) Czym jeździsz na zajęcia? (piątka) Czym jeździ Kowalski? (maluch) Czym jeździ to dziecko? (hulajnoga)

b) czasu

czynności 140

Ćwiczenie

Użyj w narzędniku podanych wyrazów dotyczących określenia czasu. Wzór: Poszedłem spać (późna noc) .. .późną nocą... 1. Spotkamy się (wieczór) 2. Obudziłem się (blady świt) 3. Często budzę się (noc) 202

4. J a k mam ochotę, to (czas) 5. Wspominaliśmy stare lata (długie zimowe wieczory)

idę do opery.

6. Jechaliśmy (dni i noce) słuchaliśmy bajek babci. 7. (Wieczory) ! 8. Rodzice zwykle chodzą na spacer (popołudnia) 9. Zawsze (godziny) dyskutujemy o polityce. 10. Ta sprawa ciągnie się już (lata) 11. Czasem nie widujemy się (tygodnie) 12. Dziecko jest chore i nie śpię (całe noce) 13. Dziadek może opowiadać o wojnie (miesiące) 14. Zwycięzca wyprzedził innych zawodników (kilka sekund) 15. Kiedy cię słyszę, to (chwile) śmiechem. 16. Dzieci (całe dni) mam ochotę wybuchnąć siedzą przed telewizorem.

U w a g a : Zakres użycia tych struktur jest ograniczony. W tej samej funkcji i znaczeniu występują formacje z przyimkami lub implikowane czasownikami. Np. Nie spałem przez całą noc. Cieszę się każdą propozycją.

c) określa

miejsce, przez 141

które odbywa

się jakiś

ruch

Ćwiczenie

Odpowiedz na pytanie używając w odpowiedzi rzeczowników podanych w nawiasie. Wzór: Którędy szliście? (droga) Szliśmy drogą. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Którędy Którędy Którędy Którędy Którędy Którędy Którędy szedł Janek? (las) szła Ania? (wąwóz) szły dzieci? (korytarz) szła dziewczynka? (ścieżka) szedł pochód? (aleja) szliście? (park) szedłeś? (pobocze) 203

8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20.

Którędy szły dziewczyny? (bulwar) Którędy szli turyści? (przełęcz) Którędy szedł staruszek? (chodnik) Którędy jechał samochód? (autostrada) Którędy jechaliście? (tunel) Którędy jechałeś? (miasto) Którędy jechaliście? (obwodnica) Którędy jechał autobus? (ulica) Którędy jechaliście? (Wisłostrada) Którędy jechałyście? (Trasa W-Z) Którędy jechałeś na rowerze? (pole) Którędy przeszła mysz? (dziura) Którędy wszedłeś? (okno) 142

Ćwiczenie

Dokończ zdania, używając wyrazów podanych w nawiasie. Wzór: Do dworca należy iść (ulica Floriańska ) . . .ulicą Floriańską... 1. Lubię chodzić (brzeg morza) 2. Do Warszawy pojedziemy (droga szybkiego ruchu) 3. Nie lubię chodzić (wąskie ścieżki) 4. Rzadko jeżdżę (ta autostrada) 5. W górach należy chodzić (wyznaczone szlaki) 6. Na drugą stronę ulicy można przejść (przejście podziemne) 7. W nocy jest niebezpiecznie iść (ciemny park) 8. Jeżdżę do domu (dłuższa, ale wygodniejsza droga) 9. Nieprzyjemnie jest chodzić (ten ciemny tunel) . . 10. Zawsze chodzę po mieście (utarte szlaki) 11. Krety chodzą (te same tunele) 12. On zawsze (kręte drogi) do celu. 13. Pielgrzymi szli (polne drogi) 204

dochodzi

14. Bardzo trudno jechało się (te kocie łby) 15. Czasem musimy jeździć (okrężne trasy) 16. Zawsze wychodzimy (tylne drzwi) . . . 17. Zjedziemy w dół (ta nowa nartostrada) 18. Codziennie jedziemy (Aleje Trzech Wieszczów) 19. Latem zawsze pływamy (mazurskie jeziora) 20. Rodzice nie pozwalają n a m chodzić (własne drogi)

Uwaga: W niektórych przykładach tę samą treść można przekazać za pomocą struktury z przyimkiem, np. Nieprzyjemnie jest przechodzić przez ten ciemny tunel (przez + biernik).

d) określa przyczynę Ćwiczenie 143

lub

skutek

Wstaw do kontekstu zdania wyrazy podane w nawiasie. Wzór: Byliśmy rozczarowani (góry) .. .górami... 1. 2. 3. 4. 5. 6. Rodzice martwili się (córka) Krytykę zbywał (lekceważenie) Niepewność i nieśmiałość pokrywał (agresja) Zjednywała sobie ludzi (uśmiech) Zawsze żyła (złudzenia) W towarzystwie wyróżniał się (dobre maniery)

7. Byliśmy rozczarowani (premiera) 8. Zostaliśmy zaskoczeni (gościnność) 9. Boję się, że on skończy (zawał) 10. Trudno wszystkiego dochodzić (rozum) 11. Trudności należy przezwyciężać (wytrwałość) 12. Czasem jestem zdziwiony jego (zachowanie) . 205

13. 14. 15. 16. 17. 18. 19.

Zaraziłem się od niego (grypa) Odznaczał się (solidność i sumienność) Negocjacje skończyły się (niepowodzenie) Niczego (złość) nie dokonasz. Wyprawa w góry skończyła się (katastrofa) Moje starania o nową pracę skończyły się (fiasko) Nauczyciel powinien cechować się (cierpliwość i wyrozumiałość) . . . .

20. Student powinien cechować się (pracowitość i pilność)

e) określa

sposób 144

Ćwiczenie

Wstaw do kontekstu wyrazy podane w nawiasie. Wzór: Patrzył n a nas (kąt oka).. .kątem oka... 1. N a przyjęciu wino lało się (strumienie) 2. Dym z ogniska unosił się (kłęby) 3. Ludzie napływali (grupki) 4. Stała cło nas (bok) 5. Harcerze maszerowali (czwórki) 6. Należałem do rodziny (dusza i ciało) 7. Żołnierze (setki) opuszczali pole bitwy. 8. J a n e k stał (twarz) do drzwi. 9. W powietrzu pachniało (wiosna) 10. Siarka paliła smoka (ogień) 11. N a spotkaniu wyborczym ziało (nuda) 12. W nocy rozmawialiśmy ze sobą (szept) 13. Magda śpiewa (sopran) 14. Adam śpiewa (bas) 15. Patrzył na mnie (wilk) 16. Plotka (wróbel) wyleci, powraca (wół) 17. Ojciec (dawny zwyczaj) zaczynał obiad (modlitwa) 18. Powinien to zrobić (mig) 206

19. Dzieci szły n a wycieczkę (pary) . . . . 20. Egzamin ustny zdawaliśmy (dwójki)

N a r z ę d n i k w funkcji d o p e ł n i e n i a bliższego

Ćwiczenie

145

Wstaw do kontekstu wyrazy określające obiekt czynności. Wzór: Dyrektor dobrze kieruje (przedsiębiorstwo) .. .przedsiębiorstwem... 1. Prezydent sprawiedliwie rządzi (kraj) 2. P a n Kowalski zarządza (nasze gospodarstwo) 3. Stangret powozi (bryczka) 4. Generał dowodzi (armia) 5. Pod nieobecność ojca syn administrował (majątek) 6. Mama dobrze gospodarowała (pieniądze) 7. Kolega świetnie kierował (auto) 8. Kapitan statku steruje (okręt) 9. Profesor kierował (prace magisterskie) 10. Pilot sprawnie kierował (samolot) 11. Ojciec rządził (dom) 12. Marek sterował (kajak) 13. Dyrygent dyrygował (orkiestra) 14. Premier kieruje (prace rządu) 15. Bank rozporządza (nasze oszczędności) 16. Nauczyciele kierują (uczniowie) 17. Sekretarka rządzi (biuro) 18. Uczeni kierują (prace badawcze) 19. Starsze rodzeństwo rządzi (młodsze rodzeństwo) . 20. Dyletanci administrują (ta fabryka) Uwaga: Powyższa funkcja narzędnika może być zastąpiona strukturą w stronie biernej.

Ćwiczenie

16

W miejsce kropek wstaw zaimki wskazujące: ten, ta, to, ci, te, tamten, tamta, tamto, tamci, t a m t e w narzędniku. Wzór: Czy będziesz mieszkać z (ten).. .tym... kolegą? 1. Czy byłeś już z (to) u lekarza? 2. Z (ten) człowiekiem lepiej nie zaczynaj. 3. Czy rozmawialiście z (tamci) chłopcami? 4. Dziecko ucieszyło się (ta) zabawką. 5. Przyszliśmy razem z (tamte) koleżankami. 6. Wolę pisać (tamto) piórem. 7. Spotkamy się przed (tamten) budynkiem. 8. Kolejka ustawiła się przed (ta) kasą. 9. Nie zadawaj się z (ci) chłopcami. 10. Stanę w kolejce za (tamta) dziewczyną. 11. Pod (ta) książką leży twój zeszyt. 12. Zgadzam się z (ten) panem. 13. Poza (te) rzeczami niczego więcej nie kupiłem. 14. Za (tamten) budynkiem jest poczta. 15. Między (to) a (tamto) zdaniem jest duża różnica. 16. Zatrzymaj się przed (tamta) bramą. 17. Nie chciałbym pracować z (ci) ludźmi. 18. W tym roku nie będę mieszkać z (te) koleżankami. 19. Spacerowaliśmy z (tamci) kolegami po parku. 20. Wybieraj między (ta) . . . . a (tamta) propozycją. Ćwiczenie 147

W miejsce kropek wstaw narzędnik odpowiedniego zaimka osobowego: ja, ty, on, ona, my, wy, oni, one. Wzór: Czy rozmawiał już z (ty) .. .tobą... twój profesor? 1. 2. 3. 4. 5. 6. 208 Czy pójdziesz ze (ja) Wróciłem do domu razem z (oni) Czy pojedziecie z (my) Czy z (wy) Pójdziesz z (on) Czy rozmawiałyście już z (oni) do kina? w Tatry? rozmawiał profesor? na kawę? o wycieczce?

On mieszka ze (ja) 9. Lubię z (ona) 20. Ona opiekuje się (swoi) 7. Lubię z (ty) 13. Pokłóciłem się z (twoja) 11. Zatrzymał się przed (nasz) 13. nasz. tańczyć. Zamieniliśmy z (one) 18. zdrowiem. jego. następnego walca. rodzicami. dzieckiem. Pojechałem do pracy (swój) 5. Ona interesuje się (on) 8. współmieszkańcem? samochodem. pracami. na dworcu? n a obiad.twoją. swój. przed aulą. psem. w akademiku. postępami w nauce. ich. nasze. 209 . Zachwycam się (moja) kolegami w mieście. mieszkać. s w o i .. mamą. Poszłam z (ona) 17. Czy spotkaliście się z (oni) 16. w a s z e . Spacerowaliśmy z (oni) 19.7. 1. w a s z . Zatańczę z (on) 11. Spotkałem się z (twoi) 2. wasi. Pojadę z (oni) 10. W przyszłym roku będę z (ona) 14. Byłam na dyskotece z (twój) 3. Rodzice interesowali się (moje) 16. Pójdziesz z (oni) Ćwiczenie 148 od dawna.. Rektor przywitał się z (my) 15. sąsiadką. moje.. Idź na spacer z (mój) 9. nauczycielami. Wzór: Byłem w kinie z (moja) . przyjacielem. swoje. nasi. po parku. Wolę opiekować się (twoje) 14. jej. Byliśmy na spacerze z (nasi) 8. Czekałem na pociąg razem z (oni) 12. domem. kuzynką. twoi. twoje. Poznajcie się z (nasi) 12.. Martwię się (wasze) 6. rozmawiać. Czy poznaliście się już z (wasz) 4. na zakupy? W miejsce kropek wstaw narzędnik zaimków dzierżawczych: mój.. parę zdań. lektorami. moi. twój. Musicie przyjść ze (swoje) 15. Adam tańczył ze (swoja) 10. do Warszawy. siostrą.

Czy spotkaliście się z jakimś zrozumieniem? 6. Czy porozumiałeś się z jakąś nauczycielką? 8. żadne. dobrem. Kieruję się zawsze (wasze) Cieszyliśmy się (twoje) Nie mogę porozumieć się ze (swoi) Umówiliśmy się z (wasi) 149 . . Czy pożegnałaś się z wszystkimi? 10. Czy z kimś polemizowałeś? 7. . Czy on się w końcu ożenił z którąś z tych dziewcząt? 210 . 20. rodzicami. Czy przykryłaś czymś śpiące dziecko? 12. żadna. 19. Czy oni się czymś interesują? 9. Czy biłeś się z jakimś kolegą? 3. . Czy byłaś z kimś w kinie? 13. żadne. sukcesami. nic. Czy on z kimś współpracuje? 2. p r z e d nikim s i ę nie u k r y w a m . przyjaciółmi. żadni. 1. . używając w odpowiedzi zaimków nieokreślonych w formie negatywnej: nikt. Wzór: Czy ukrywasz się przed kimś? Nie. Czy rozmawialiście z jakimiś cudzoziemcami? 5. Ćwiczenie Odpowiedz na zadane pytania.17. Czy oni współpracują z jakimiś specjalistami? 11. żaden. Czy pokłóciłaś się z jakąś koleżanką? 4. 18.

7.. 4. 2. każdego miesiąca. 1. Czy skontaktowaliście się z którymś z tych profesorów? 15. 211 .. Wyjeżdżamy n a wakacje przed (15) lipca.. On był moim (2) ojcem.pierwszą. Rozkład jazdy zmieniono przed (23) górą. 8. Czy zaprzyjaźniłaś się z którąś ze swoich współmieszkanek? 18. Zwrócę ci te pieniądze przed (30) 6. 9. Wzór: Na wakacjach spotkałem się z twoją (1). 3. za (7) 11. rzeką żył. Przyjedziemy cło Warszawy między (10) a (11) września. Czy przywitałeś się z każdym z tych chłopców? 17. . Alkoholu nie sprzedaje się dzieciom przed (18) rokiem życia.. Zosia była (6) 13. Musisz zdążyć przed (7) rano.. 10. Studenci otrzymują stypendium między (8) a (9) maja. Bank PKO jest między (4) a (5) przystankiem tramwajowym. Czy rozmawialiście z którymś z tych kandydatów? 16. Adam jest naszym (3) dzieckiem. Mohammad był (1) studentem irackim w Krakowie. dziewczyną. 5. Czy opowiedzieliście się za jakąś hipotezą? Ćwiczenie 150 W miejsce cyfr umieszczonych w nawiasach wstaw odpowiedni liczebnik porządkowy w narzędniku. Za (7) 12.14. Czy przed kimś uciekaliście? 20. Czy czymś się zdenerwowałeś? 19. dziewczynką w rodzinie.

. egzaminem. 18.. Nie mogłem sobie poradzić z (kilkanaście. koledzy) n a wagary. staruszkowie) 4. Zajmowałem się (troje. rówieśnicy) 6.. 20. Przed (dwoje. nowożeńcy) podróż poślubna. kilkoro. troje. Uwaga: patrz odmiana i ćwiczenia na s. 8. koleżanki) 7. dziesięcioro. Musimy się spotkać dzisiaj przed (12) Zawodnik musiał odpocząć przed (3) Nikt nie chciał wystartować z (13) Za (3) Musisz odpocząć przed (2) Proszę się zatrzymać przed (14) Wszystko to działo się przed rokiem (1000) rundą. Korespondowałem z (czworo. turyści) 9. czworo.14... razem na pewno się uda. Rosjanie) 2. Nastolatek popisywał się przed (kilkoro. 1. zadania) byłem poszedłem była 212 . 279-280. 16. Niemcy) 11. dzieci) 5. Byłam na wakacjach z (kilkanaście. niewidomi). Przywitałem się z (czworo. Mieszkam z (troje. kilka. 17. nieokreślone: kilku. Wzór: Przyjaźnię się z (dwoje. Ćwiczenie 151 W miejsce kropek wstaw liczebniki zbiorowe: dwoje. kilkan a ś c i e i rzeczowniki w narzędniku. świadkowie) 12. Kot bawił się (kilka myszy) 13. kilkunastu. numerem. 19. Sędzia rozmawiał z (kilkunastu. 15.. Przed (kilkanaście. lata) w Moskwie. Byliśmy na wycieczce z (kilkoro..dwojgiem niewidomych. 3. numerem. 14. Razem z (kilku. Poszliśmy w góry z (kilkoro. sieroty) 10.

Nie mogę się pogodzić z (obie. Między (troje.obu // oboma braćmi. sprawy) Poznałem się z (obydwaj.. dzieła sztuki) 10. Przed (dwoje. obie. chuligani) bójka. współmieszkańcy) 3. dzieci) . niemowlęta) 19. obydwa. 6. 4. Dyrektor siedzi za (dwoje. wybuchła Ćwiczenie 152 W miejsce kropek wstaw w narzędniku liczebniki zbiorowe: obaj.15. . Jedziemy do Paryża z (oboje. Francuzi) Bawiłam się z (obie. oboje. 7. dziadkowie) 2. oba. 280-281. koleżanki) . J a d ę na leczenie z (pięcioro. Jestem zainteresowany (oba. 12. bracia).. państwo) zadania. Przywitałem się z (obie. 14. obydwaj. Mama wstawiła się za (obaj. opinie) Rozmawiałam z (obie. . Spotkamy się u nich z (obydwoje. synowie) Policja zainteresowała się (obaj. Przyjaźnię się z (obydwaj. Babcia miała urwanie głowy z (dziesięcioro. drzwi) 16. dziewczynki) Byłem u weterynarza z (oba. . 13.. wnuki) 20. obydwoje i rzeczowniki podane w nawiasie. Mieliśmy zajęcia z konwersacji z (dwoje Anglicy) stoją wielkie . 17. 8. Wzór: J a d ę n a wakacje z (obaj. . 11. 5. obydwie. 18. przestępcy) 9. panie) Wyjadę do teściów z (oboje. . Nowakowie) Prokurator zajmuje się (obie. Uwaga: p a t r z o d m i a n a i ćwiczenia n a s. 1. psy) 213 .

16. 7. Lubimy spędzać wakacje jeziorem.. 19 tymi górami jest granica polsko-słowacka. Muszę się skonsultować z (obaj. Między (obydwaj. nauczycielki) 18. nad. rodzice) 17. miastem. 4.. 214 .poza. Wzór Wypadek zdarzył się . profesorowie) 19. 6 naszym oknem rozpościera się piękny widok. 18. Niebezpieczne jest zostawianie klucza wycieraczką. Pies zwykle leży stołem. lektorki) 20.15. 9. Fotel postawimy szafą a oknem. 2 stołem powiesimy lampę. Oni mieszkają Kopcem Kościuszki. Stołówka znajduje się dwoma akademikami. 1. Czuję respekt przed (oboje. 20 górami lasami żyła piękna królewna. gdzie się coś znajduje. 14 naszymi oknami rosną piękne drzewa. Wypadek zdarzył się Krakowem. Czy wiesz. obowiązki) Narzędnik po przyimkaeh i wyrażeniach przyimkowych Ćwiczenie 153 Wstaw odpowiednie do kontekstu przyimki: między.. 3 oknem są kaloryfery. 11. 12. Piętro wyżej nami jest puste mieszkanie. przed. za. Nie poradzisz sobie z (oba. współmieszkańcy) wybuchła kłótnia. kto mieszka niżej nami? 8. 16. Kawiarnia znajduje się rogiem ulicy. 10.. p o z a oznaczające miejsce. Widuję się z (obydwie. Nie mam garażu i parkuję domem. 15 Wawelem żył kiedyś smok. Odległość tymi dwoma oknami jest około metra. Zaprzyjaźniłam się z (obie. 5 łóżkiem wisi portret rodziców. pod. 13. 17.

18. 19. poza. Wzór: Z kim mieszkasz? (Teresa) Mieszkam z Teresą.. Nigdy nie miałam tajemnic rodzicami. nad. 11. za oznaczające relację ogólną i czasową. Ćwiczenie 155 Odpowiedz na podane pytania. Struktury te określają osoby towarzyszące i cel działania. Plotki szybko rozchodzą się ludźmi. Zastanawialiśmy się rozwiązaniem tego problemu. 14. 2. Nie znałem nikogo jedną koleżanką z grupy. spotkaniem. 13. 15. 10. 3 rządami dyktatorskimi zwykle ludziom żyje się źle. Przyszedł się pożegnać wyjazdem. Mama zawsze wstawiała się m n ą u ojca. Wzór: Był zdenerwowany . . Zawsze miałem duży respekt ojcem. przed. Ostatni dzień wyborami nie wolno już prowadzić żadnej agitacji. Z kim przyjdziesz n a dyskotekę? (Ewa) 215 . Wstydził się swoimi kolegami.. Schowaliśmy się do poczekalni deszczem. pod. 4 okiem babci dziecku nic się nie stanie. Posłowie opowiedzieli się obniżeniem podatków. Zatrzymano ich zarzutem handlu narkotykami. między. Spotkamy się piętnastą a szesnastą. 7. Z kim jedziesz na wakacje? (Janek) 2. Wszystko działo się • zasięgiem naszego wzroku.. 9. 5. Wyborcy opowiedzieli się zmianami w rządzie. Ewa szaleje Markiem. Szliśmy całą drogą parasolem. 1. 20. 1. 6. używając w odpowiedzi słów podanych w nawiasie. Zwróć uwagę. 12. że nie ma tu implikacji czasownika.A Ćwiczenie 1 Wstaw odpowiednie do kontekstu przyimki.przed. 17. bo ciągle padało. Czasem musimy wybierać mniejszym a większym złem. 8. 16.

Z kim chciałabyś mieszkać? (Polka) 7. Z kim się uczysz? (moje współlokatorki) 20. Z czym nie możesz się pogodzić? (niesprawiedliwość) 6. Z kim pójdziesz n a koncert? (współmieszkańcy) 12. Z czym masz kłopoty? (zdrowie) 10. Z czym się nie utożsamiasz? (ich poglądy) 14.3. Z czym zawsze wychodzi dyrektor? (nowe inicjatywy) 16. Z kim korespondujesz? (moi znajomi) 18. Z kim nie utrzymujesz kontaktu? (rodzina) 11. Z kim lubisz chodzić do teatru? (moi koledzy) 17. Z czym zwykle przychodzisz na imieniny? (piękne kwiaty) 19. Z kim pracujesz? (miłe panie) 216 . Z kim się nie zgadzasz? (ojciec) 8. Z czym przyszedłeś do sekretariatu? (podanie) 5. Z kim byliście w kinie? (nasze dziewczyny) 15. Z kim zwykle chodzisz na spacer? (współmieszkanka) 9. Z kim idziesz na lody? (moje dzieci) 13. Z czym nie mogłeś sobie poradzić? (matematyka) 4.

. 1. Nauczyciele walczą (lenistwo) 13. Zwróciłem się (moje problemy) do dyrektora za tydzień. ten problem. Wzór: Polemizowaliśmy (oni) .. Porozmawiałem (koledzy) 11. od lat. Nie mogę dojść do ładu (moje dzieci) 18. Powinienem skontaktować się (moja siostra) 17. miesiąc temu. o życiu. swoich uczniów. Pokłóciłem się (moja dziewczyna) 12. przymiotnika. Matka męczyła się (swój syn alkoholik) 20. 217 . że czynności. Wiele osób po wojnie połączyło się (swoje rodziny) 15. wiele razy. wymagają 2 partnerów.. na lotnisku. Janek ożenił się (ona) 10. Oni współpracowali (my) 8. Spotkamy się (wy) 2. w przedpokoju. Polemizowaliśmy (nasi nauczyciele) 14. Starsi bracia zwykle biją się (młodsi bracia) 16. Pożegnaliśmy się (rodzice) 6. Kontaktowałem się (Marek) 3. przed egzaminem. Przywitaliśmy się (goście) 5. a forma narzędnika implikowana jest przez czasownik. w tej dziedzinie.* Ćwiczenie 156 Wstaw przyimek „z" i odpowiednią formę rzeczownika. zaimka podanego w nawiasie. o których mówi się w zdaniach. Często dyskutowałem (mój ojciec) 7.z nimi. Przedyskutowałem (wszyscy) 4. Zwróć uwagę. Ania nie potrafi współżyć (swoje koleżanki) 19. przed rokiem. Anna rozstała się (on) 9..

14. 9. 16 wami nikogo więcej tu nie znam. używając w odpowiedzi przyimka „przed" i odpowiedniej formy rzeczownika podanego w nawiasie. n a d // nade. Musiałem wybierać prawdą a kłamstwem. swoim losem. 11. pod // pode. za. 1. poza. 1. Zróbcie mi miejsce. usiądę wami. Już prawie pół godziny stoję drzwiami. Kiedy pokłóciłeś się z mamą? (obiad) 2. 5. zamieniając jednocześnie rzeczownik n a zaimek.przed. 8 smutkiem stwierdziłem. W tym roku będę mieszkać Krzysztofem. który mieszka mną? 12 nami jeszcze długa droga. 18. między. Gęsty dym unosił się kopalnią. Czuję. 15. Wzór: Kiedy spotkałeś Ewę? (śniadanie) Spotkałem j ą przed śniadaniem. 20 arkadami jest cień.. Nogi się m n ą ugięły. Powinnaś się nimi ulitować. Poznaliśmy się n a dyskotece trzema laty. że miał rację. przed // przede. 7. Umówiłeś się dzisiaj Urszulą. W niedzielę najprzyjemniej jest miastem. Na imieniny nie zaprosiłem nikogo rodziną. Ćwiczenie 158 Odpowiedz na pytania. 3 tym lasem jest wieś. Znasz tego kolegę. że coś wisi mną. Wzór: Nie uciekniesz . 4.Ćwiczenie 1 W miejsce kropek wstaw odpowiednie do kontekstu następujące przyimki: z // ze. Idź dwa kroki mną. Kiedy napisałeś list do Janka? (kolacja) 218 . Zaczekam na ciebie akademikiem. 13. 6. 10... 2.. 19. 17.

Kiedy zaniosłeś Zosi kwiaty? (niedziela) 18. Kiedy rozmawiałeś z Elą? (godzina) 6. Kiedy zaniosłeś Ewie książki? (zajęcia) 15. Kiedy spotkaliście Nowaków? (tydzień) 5. Kiedy skończyłeś zajęcia? (kwadrans) 11. Kiedy obudziłeś brata? (świt) 13. Kiedy byliście u znajomych? (południe) 20. Kiedy zaprosiliście Nowaków? (dwa tygodnie) 16. Kiedy babcia czytała dzieciom książkę? (sen) 219 . Kiedy odjechał pociąg? (sekunda) 8. Kiedy rodzice chodzą spać? (północ) 12. Kiedy byłaś z koleżankami na obiedzie? (teatr) 17.3. Kiedy wyszedłeś z psem? (zmrok) 19. Kiedy byłeś n a kawie z kolegami? (wykład) 14. Kiedy wyszedł Zbyszek? (minuta) 7. Kiedy dostałeś list od Jurka? (miesiąc) 10. Kiedy zaprzyjaźniłeś się z Marią? (rok) 9. Kiedy widziałeś Leszka? (chwila) 4.

1. Z pokorą 15. . . Z zazdrością 18. Z żalem 2. Z niedowierzaniem 7. Z powagą 4.. 4. Wzór: Przed momentem. Z niepokojem 11. Z dumą 19. Z przekorą 14. 220 Przed Przed Przed Przed Przed Przed Przed chwilą . 6. 3. 5. Z przykrością 3. .. . Z szacunkiem 10. . Z przyjemnością poszedłem n a ten wykład. Z radością 9. Z wściekłością 13. Z ulgą Ćwiczenie 160 Dokończ zaczęte zdania. wojną spotkaniem .. Wzór: Z przyjemnością. . P r z e d m o m e n t e m w i d z i a ł e m go w barze.. 1. Z niechęcią 20. 7. Z entuzjazmem 12. Z bólem 6. . tygodniem miesiącem rokiem .Ćwiczenie 159 Dokończ zaczęte zdania. 2. Z łatwością 17. Z niecierpliwością 8. godziną . Z trudem 16. Z miłością 5.

Przed 14. Czym się wzruszasz? (muzyka. podłość. Przed 19. poezja. 1. literatura. wdzięk) 4. handel) 6. Przed 11. Przed 12. Przed 15. Przed 9. uroda. melodramat) 7. Kim się opiekujesz? (ojciec. językoznawstwo) 2. Przed 10. mąż) Zajmuję się domem. Przed 16. Czym się przejmujesz? (życie. niemowlę) 3. Przed śniadaniem obiadem kolacją snem egzaminem wyjściem powrotem południem zmrokiem zimą wakacjami czasem wiekami P o c z a s o w n i k a c h implikujących n a r z ę d n i k Ćwiczenie 161 Odpowiedz n a pytania używając w odpowiedzi rzeczowników podanych w nawiasie. wojna) 221 . Przed 18. dzieckiem. dziecko. m ę ż e m . Czym się trudnisz? (malowanie. Przed 13. niesprawiedliwość) 5.8. babcia. Wzór: Czym się zajmujesz? (dom. Przed 17. Przed 20. Czym się interesujesz? (historia. sprzątanie. przyszłość. Czym się brzydzisz? (kłamstwo. Czym ona się wyróżnia? (talent.

J e s t mu trudno po śmierci mamy. 4. Nowy program jest identyczny ze (stary program) 222 .8. powodzenie w życiu) 10. 1. Twoje uwagi są zbieżne z (moje uwagi) 5. zdrowie. bo był z (ona) związany. Te ustalenia są sprzeczne z (poprzednie ustalenia) 3.. Wzór: Mój syn jest obyty z (komputery) . . Czy wiesz. Wszyscy zostaliśmy zaznajomieni z (warunki pracy) 6. Nasz interes jest zbieżny z (wasz interes) 9. Ta decyzja jest zgodna z (obowiązujące prawo) 10..komputerami. tupet) 9. Anna jest zaprzyjaźniona z (nasz sąsiad) 7. Adam. że Marek jest zaręczony z (ta dziewczyna) ? bardzo 8.. Czym on się odznacza? (odwaga. przyroda) P r z y m i o t n i k i implikujące p r z y i m e k 'z' + n a r z ę d n i k Ćwiczenie 162 W miejsce kropek wstaw odpowiednią formę wyrazów podanych w nawiasie. Czy on jest spokrewniony z (twoja matka chrzestna) ? 2. Czym się zadowalasz? (praca. Czym się zachwycasz? (impresjonizm. bezczelność.

ponieważ zajmuje się (włoski renesans) . a nasze dziew223 . nawet osobiście. że kolega chciałby pojechać n a wschód. Przed (planowany wyjazd) musimy się spotkać. z (które) nie mogli sobie sami poradzić. bo często występował w telewizji. przychodzili do niego. kiedy ludzie nie zgadzali się z (jego opinie) . Był także (dobry obserwator) życia.A Ćwiczenia sprawdzające Rzeczowniki i przymiotniki Ćwiczenie 163 W miejsce kropek wstaw odpowiednią formę wyrazów podanych w nawiasie. do Zamościa. chcielibyśmy pojechać n a północ Polski. Przypuszczam. że pojedziemy razem z (nasze dziewczyny) n a wycieczkę. Zjednywał sobie ludzi (ciepły uśmiech) i (umiejętność) słuchania innych. Ludzie. Tekst 1 Był bardzo (znany człowiek) . żeby omówić szczegóły. Jego programy cieszyły się zawsze (duże zainteresowanie) u widzów. tzn. Był (przystojny mężczyzna) (budzący) zaufanie. ja i moja dziewczyna. dzieląc się z nim (swoje kłopoty) i (trudne sprawy) . (zainteresowany) (swoja rodzina) i (komputery) W domu mógł (godziny) siedzieć przy komputerze i rozmawiać z (ludzie) z całego świata przez internet. Zajmował się w nich (różne problemy) dnia codziennego. Tekst 2 Umówiłem się z (mój kolega) . ponieważ interesujemy się (różne rzeczy) My. szanowali i liczyli się z (jego zdanie) Prywatnie był (dobry mąż) . że nawet wtedy. (umiejący) dzielić się (swoje uwagi) w taki sposób. interesujemy się (północny gotyk) i w związku z tym.

Mam dobrego męża. koleżanka (4) z Piastowskiej. że między (my) panuje taka harmonia. a j a (130) z Azorów. Nad (3) 224 . mam idealnego męża i dlatego poza (on) świata nie widzę. Kolega przyjechał n a dworzec (2) . że on także się ze (ja) nie nudził. wszyscy byliśmy już przed (7:00) Pociąg odjechał punktualnie i byliśmy w Zakopanem przed (11:00) Zjedliśmy drugie śniadanie i całą (4) wyruszyliśmy w góry. bo kiedy rozmawiam z (one) o rodzinie i o (to) J a k radzimy sobie ze (swoje) problemami. bo mieszka n a Salwatorze. Kiedy mamy jakieś problemy z (nasze) dziećmi. Moje koleżanki mi zazdroszczą. z (który) wychowujemy trójkę naszych dzieci. Przed (15:00) byliśmy nad (1) stawem w Dolinie Trzech Stawów. Rozmawiam z (on) n a każdy temat i niczego przed (on) nie ukrywam. Pracy w domu mamy dużo. i mam nadzieję. przed (ostateczna decyzja) czeka nas długa dyskusja nad (te wszystkie propozycje) Zaimki Ćwiczenie 164 W miejsce kropek wstaw odpowiednią formę zaimka w narzędniku. nie chcą mi uwierzyć.czyny prawdopodobnie chciałyby pojechać (szlak) orlich gniazd. (Moje) zdaniem. Nigdy się z (on) nie nudziłam. Tak więc. Razem z (2) kolegami i (1) koleżanką wybrałem się w Tatry. . Umówiliśmy się. że spotkamy się przed dworcem. ale dzielimy się (ona) sprawiedliwie. . Mimo że umówiliśmy się na siódmą. staramy się je rozwiązać wspólnie. Chyba czuwa nad (my) jakiś dobry duch! Liczebniki Ćwiczenie 165 Wpisz słowami w miejsce kropek liczebniki podane w nawiasie.

który. ale chyba się nimi zaprzyjaźniłam. Za dziesięć minut stała nami zupa i ogromne kotlety jednym a drugim daniem wypiliśmy piwo. jak starzy znajomi. których spotkaliśmy po drodze. a m n ą na 7 piętrze bardzo przystojny pan w średnim wieku. Ofiarował się. Tekst 2 Po dwóch latach spotkałem się zupełnie przypadkowo swoim kolegą na dworcu. Mieszkam n a 8 piętrze w 12 piętrowym bloku mną. Bardzo byłam zadowolona. żeby n a m już nikt nie zajął miejsca. Wiem. . . że mieszka . Rozmawiałam nim już kilka razy blokiem. Kiedyś windą chwilę sobą rozmawialiśmy i zwierzyłam się mu. Sąsiad poprosił mlekiem. Okazało się. Musieliśmy więc szukać szczęścia w innym miejscu. Stamtąd furmanką z (2) koni zjechaliśmy do parkingu. Przed (19:00) byliśmy już w Domu Turysty. Przyszedł swoim synem. a syn bez mleka.stawem zjedliśmy obiad i razem z (10) innymi turystami. ale nigdy nie widziałam jego żony. . żona zmarła mu 10 lat temu i od tego czasu prowadzi gospodarstwo synem. bo okazali się bardzo sympatycznymi ludźmi okazji dowiedziałam się. bo nie tylko. Dwieście metrów dworcem znaleźliśmy niezły bar i szybko usiedliśmy stołem. Rozmawialiśmy sobą. że naprawili mi kran. na 9 piętrze. zeszliśmy do Morskiego Oka. Przyimki Ćwiczenie 166 Tekst 1 Wstaw w miejsce kropek odpowiedni przyimek łączący się z narzędnikiem. że mi pomoże. tak że mogliśmy jeszcze pójść coś zjeść. Na szczęście dworcem była restauracja. że pojedziemy tym samym pociągiem. ale niestety bigosem nie było nic innego do jedzenia. bo nami była długa podróż. że mam kłopoty cieknącym kranem. że ich poznałam. a n a 225 . jak się okazało. synem. był hydraulikiem pracą zaproponowałam im kawę. mieszka starsza pani. na którą chętnie się zgodzili. syn szybko naprawił cieknący kran i wyszli ode mnie ósmą. Do odjazdu pociągu było jeszcze trochę czasu. Kiedy tak nim rozmawiałam.

Przez chwilę przysłuchiwaliśmy się rozmowie nimi. Dziewczynka była bardzo rezolutna i każdym razem. protestowała dużym wdziękiem. Wkrótce byliśmy w środku. W kiosku papierosy n a drogę. Do kasy była mała kolejka. na co zwrócił mi uwagę syn. po której ogromną trąbą przechadzał się słoń indyjski oczami miał jaśniejszą plamę. wejściem kupiliśmy jeszcze Kiedyś swoim synem wybrałem się do ZOO wejściem był kiosk słodyczami i musiałem mu kupić jego ulubioną czekoladę orzechami. chciały go sprowokować do jakiejś reakcji. kiedy babcia chciała ją zbyć byle jaką odpowiedzią. Najpierw zatrzymaliśmy się klatką małp ich klatką były klatki afrykańskimi żółwiami. . Tymczasem nadchodził zmrok. którymi latały kolorowe papugi. Stanęliśmy uroczą. małą dziewczynką. ale bezskutecznie wybiegiem lwa a lamparta była duża przestrzeń. 226 . które stały jego klatką. ale zdążyliśmy zamknięciem zobaczyć wszystkie zwierzęta. Tekst 3 mlekiem i lody dużym apetytem i wró. którą stała jej babcia. Dzieci.deser zamówiliśmy kawę bitą śmietaną. Zjedliśmy wszystko ciliśmy na stację. Dalej w słońcu wielkim spokojem wygrzewał się lew.

Narzędnik . liczebników prządkowych i „jeden" Zaimki pytajne Przykłady Zaimki osobowe Zaimki Liczebniki 2.Insłrumental Liczba pojedyncza Kodząj Końcówki rzeczowników Końcówki przymiotników. 3. zaimków. C. zaimków. Msc . liczebników prządkowych i Jeden" Zaimki pytajne Przykłądy Zaimki osobowe Zaimki osobowe Zaimek „się" męski (odmiana dońska) -em (-ą) -ym -im -em kim? czym? dobrym studentem jednym koniem moim (kolegą) jednym (poetą) jednym oknem moim polem jednym zwierzęciem drugim liceum dobrą żoną jedną kawiarnią moją panią mną tobą nijaki ono mm sobą ona mą żeński Liczba mnoga Rodząj Końcówki rzeczowników Końcówki przymiotników. 4 Liczebniki główne męski dobrymi studentami moimi kolegami jednymi końmi drugimi liśćmi dwoma nami wami mmi trzema czterema nijaki -ami (-mi) -ymi -imi kim? czym? dobrymi oknami moimi zwierzętami jednymi dziećmi dobrymi żonami moimi paniami jednymi dłońmi dużymi kośćmi żeński dwoma dwiema pięciu dwunastu dwudziestu pięćdziesięciu dwustu trzystu pięciuset = D.

diable pies .zębie e//0 diabeł .ośle 227 .(o) t-yni profesorz-e Wymiany morfonologiczne w r z e c z o w n i k a c h z k o ń c ó w k ą -e spółgłoskowe b bi P pi f fi w wi m mi n ni d dzi zd ździ t ci st ści s si z zi r rz ł li samogłoskowe ó // o Kraków . Liczba pojedyncza RODZAJ MĘSKI Przymiotniki.Krakowie ą//«S ząb . liczebniki porządkowe profesor .karle (rz // r) o//0 osioł .MIEJSCOWNIK M i e j s c o w n i k jest jednym z czterech najczęściej używanych przypadków i występuje zawsze w połączeniu z przyimkiem.psie (pi // p) karzeł . zaimki.

two-im. 1.(o) mal-ym żółwi-u (ale chłop .u WYJĄTEK: s y n u . gołąb . g') i f u n k c j o n a l n i e miękkich.-u p o s p ó ł g ł o s k a c h m i ę k k i c h . p t a k .dworcu (rz // r) w / / wi żółw .dniu (dzi // d) kwiecień . np.(o) dobr-ym towarzystoi-e 228 . g.chłopcu dzień . ch'. nasz-ym. p a n u . liczebniki porządkowe .(o) t-ym mieści-e. wasz-ym.drobiu e//0 chłopiec .y m p o s p ó ł g ł o s k a c h t w a r d y c h (z wyjątkiem *k. p.żółwiu ą//ę ksiądz — księdzu RODZAJ NIJAKI Przymiotnik. g. towarzystwo . np. 1.(o) grub-ym karpi-u. eh*). zaimki.(o) dobr-ym łekarz-u. w'. z t e m a t e m zakończonym n a spółgłoskę miękką we wszystkich przypadkach oprócz M.karpiu samogłoskowe ó//o drób . jedn-ym -im p o s p ó ł g ł o s k a c h m i ę k k i c h i t w a r d y c h 'k. f u n k c j o n a l n i e m i ę k k i c h i tward y c h 4 k. d o m u W y m i a n y m o r f o n o l o g i c z n e w r z e c z o w m i k a c h z k o ń c ó w k ą -u spółgłoskowe b//bi gołąb . drog-im.(o) dziwn-ym p t a k .gołębiu p//pi karp .(o) biał-ym koni-u.(o) dębie). karp .(o) mo-im okni-e..kwietniu (ci //1) dworzec . poj. (z wyjątkiem 'k. obc-ym. tan-im. t-ym. mo-im.(o) chłopie. swo-im Rzeczowniki p o s p ó ł g ł o s k a c h t w a r d y c h w M. lekk-im. mił-ym. np. np. g' i s a m o g ł o s c e 'o' w zaimkach. a t a k ż e n i e k t ó r y c h n a 'b. koń . dąb .o biał-ym gołę&i-u. okno . poj. żółw . miasto . lekarz .

(o) ładn-ej dziewczym-e.(o) t-ej klasż-e. 1. r o d z a j u ż e ń s k i e g o s ą r ó w n e końcówkom celownika. p r z e d s a m o g ł o s k ą V np. noga — (o) grub-ej noefe-e. dz.(o) t-ej musz-e. t-ej. sz np. morze .(o) moj-ej matc-e. 1. poj. g. c h > c. kolega . mycie . liczebniki porządkowe po wszystkich spółgłoskach. drogi-ej. tani-ej.(o) mo-im kolecfe-e W y m i a n y m o r f o n o l o g i c z n e w r z e c z o w n i k a c h z k o ń c ó w k ą -e spółgłoskowe b bi P Pi f fi w m n d zd t st s si z zi g dz k c ch sz r rz ł 1 wi mi ni dzi ździ ci ści p o s p ó ł g ł o s k a c h m i ę k k i c h . np. funkcjonalnie m i ę k k ą T i o b c e g o p o c h o d z e n i a z a k o ń c z o n e n a -ea w M. muc/ia . lekki-ej. k .(o) czyst-ym morz-u.(o) mo-im dzieck-u RODZAJ ŻEŃSKI Przymiotniki. ch' w M. obc-ej. np. p o s p ó ł g ł o s k a c h t w a r d y c h w M. dziecko .W y m i a n y m o r f o n o l o g i c z n e w r z e c z o w n i k a c h z k o ń c ó w k ą -e spółgłoskowe b bi d dzi m mi n ni r rz s si sł śl sm śmi sn śni st ści t ci w wi z zi zd ździ samogłoskowe a//e miasto — mieście -u p o s p ó ł g ł o s k a c h m i ę k k i c h . funkcjonalnie m i ę k k i c h i tward y c h 'k. mał-ej. poj. -ej zaimki. mat&a . poj. 229 .(o) częst-ym myci-u. klasa . 1. poj. g.. jedn-ej Rzeczowniki K o ń c ó w k i m i e j s c o w n i k a 1. moj-ej. dziewczyna .

(o) t-ym kierowc-y.(o) twoj-ej twarz-y kierowca .(o) ładn-ej pieśn-i. żon-ach. Włosz-ech.(o) moj-ej myśl-i idea .e c h .(o) nasz-ej prac-y. zaimki.(o) t-ej pan-i.(o) t-ej rzecz-y.(o) tamt-ej ide-i. np. twarz . pieśni-ach WYJĄTEK: N i e m c z . pieśń .(o) piękn-ej orchide-i -y p o s p ó ł g ł o s k a c h f u n k c j o n a l n i e m i ę k k i c h (z wyjątkiem T) w M.np. matk-ach. praca . kawiarnia .(o) dobr-ym znawc-y Liczba RODZAJ MĘSKI. liczebniki mnoga porządkowe i główny 'jeden' np.(o) nasz-ej kawiarn-i. poj. myśl . orchidea .. NIJAKI. ŻEŃSKI Przymiotniki. p a n i . znawca . 1. Węgrz-ech 230 . rzecz .

miara czasu. J e s t implik o w a n y przez c z a s o w n i k i albo w p o ł ą c z e n i u . Buty miał po bracie. że piłeś. k t ó r e określają czas. Łączy s i ę z p i ę c i o m a przyimkami: znaczenie na miejsce czynności uczestnictwo w czymś przykład Pracuje na polu. Obudził się po godzinie. wskazuje na powierzchnię Książka jest n a stole. O której przyjdziesz? Mówiliśmy o egzaminie. Myśleliśmy o wiośnie. cel akcji i s p o s ó b p r z e b i e g u c z y n n o ś c i . miejsce. Jeżdżę n a nartach. powtarzanie Nie spał po nocach. z 'grać' + instrument z 'jeździć' + rodzaj przedmiotu czas implikowany przez czasowniki Grać na gitarze. przekroczenie punktu czasu kryterium rozpoznania części ciała objęte czynnością podział na porcje określa poprzedniego użytkownika Już jest po dwunastej. 2.p r z y i m e k + rzeczown i k . Całował ją po rękach.t w o r z y związki składniowe. Każdy dostał po 10 zł. p r z y c z y n ę . 231 . Jest na wykładzie. po miejsce czynności koniec upływu czasu Chodziliśmy po mokrej trawie.Funkcje miejscownika w zdaniu Tworzy g ł ó w n i e w y r a ż e n i a adwerbalne. Widzę po tobie.

Przy tobie jestem starcem. Pojechaliśmy w lipcu. Powiedziała to przy ojcu. Jestem w dobrym humorze. Odpoczywaliśmy przy święcie. Wymieniłem siatkę przy płocie. z którego coś jest zrobione wskazuje na formę.przy — okoliczności czynności w pobliżu czegoś czas. w - miejsce czynności miejsce procesów psychicznych czas. rodzaju Płacić w gotówce. Mieszkam przy placu Wolności. kiedy coś się dzieje coś objęte czynnością osoba obecna przy czynności osoba lub rzecz w kontraście Bawiliśmy się przy orkiestrze. Byliśmy w górach. kolor. wskazuje n a materiał. deseń To rzeźba w marmurze. Kupiłem cukier w kostkach. typu. Siedzieliśmy w milczeniu. pora dziania się czegoś stany psychiczne i fizyczne sposób przebiegu czynności sprecyzowanie charakteru. Zachowam to w pamięci. 232 .

2. z a w ó d .n a 2. ślub .o .n a 3.przy ale: 1.przy .n a . . pop .w 5. z a k a z . o b r a z . sposób . chleb .o 5. 6.w 3. wykład .o 4.o 3.. .A Ćwiczenia wdrażające Ćwiczenie 167 W miejsce kropek wstaw odpowiednią końcówkę rzeczowników rodzaju męskiego.. owad . jedwab . jastrząb . wyrąb .o . łóżko .w .w 3. m i ó d .w 3.o ..w 1. drób . garb . gołąb .n a ale: 1. głód . etap .o . .o 3. . . n a p a d . Belgrad .łóżku.. RODZAJ MĘSKI 1. .o .na 4. 2. . . 233 2. 4.w .o . . Wzór: pies . zachód . rozkaz . 4.o 5. 6.. d ą b .n a 1. trop . . żłób .na 2. Kaszub . klub . .o 3. naród .o 1. karp . nijakiego i żeńskiego. u k ł a d . Kaukaz . . z ą b .na 2.po .w 2.na . pogrzeb . chłop .w 6.psie..o 4..w 5. . . uraz .. wyraz . 6. Olimp . . 2. nieład .w 3.żonie.n a 4.n a .o 1. .w 5. żona ..o 1. 6. lód na 1. .. .. . sklep . grób .

o 1. kompas . 2. 6.w 1. duet . Michał . 4.o .w 1.na . 3. Adam .o 3.w 3. przepis .o 5.o 1.o 4.o 3.. rękaw . telewizor . z a l e w . . 6. . brat .o . sukces .w 5. problem .o . awans .na . m o s t .w .w 5. . .na 6. o ł ó w .o 5.o 5.o 5. 2. .w .n a 2.o 6.w 1. Kijów . . .w . . artysta .n a 5.n a 3.na 4.w 5. . list . Paweł . 2.w ale: 1. 4. tłum .w . egzamin . . stan .w . interes . Piotr . tapczan . . student .o .po . specjalista .w 3. . proces . 6. 4.n a 1.w 2. . film . plan . 6.o . 2. . upał . futerał . k u b e ł . fryzjer .w . strzał .w 3.o 3.w 3. portier .w .o . Harlem .o . profesor .n a 4. krem .1. gniew . poseł — o 1. fortepian . 6. uniwersytet . Kraków . koncert . k a r z e ł . .w 1. wzrost . .w 1. staw . generał o . ś p i e w . . 4. .po 2. Wacław . 2. kuzyn ~ o 3. . t e k s t ..o . osioł — o . 2. diabeł . 4. 2. rów .w 4. żółw .o 3. inżynier .w 234 2. . sport . f i n a ł . 6. modrzew . .w 5.w 6.

strumień .1.o 3. Adaś .o .o 3.o 1.o 3.na 6.o . kicz . Grudziądz .o 4. . płaszcz .przy 3.o 3. miś . styczeń . 4. piec .w 2. papież .w 4.o . brzdąc . mąż .w 4.o 4.o 4.o 5.o 1. ksiądz .o 1.na 2.w 6.w 5.w 3.o 1.w 1.w l. .o 5.o 1.w 4. d z i e ń . więzień .na 2.n a 4. miesiąc .o 3. wąż . łoś . gwóźdź .o 2.koń-o 3. Mojżesz . Wiedeń .o 2. . . Tadeusz .o 2. kiermasz . kochaś . Dunaj .o 3. kij . śledź .o 5.o 2. stolarz . słoń . zwyczaj .o 2. masaż .w 6. jasnowidz . nóż .w 2. malarz .przy 2. podrywacz . t y d z i e ń . 5.o 4. grosz . lekarz .w 6.w 6. Andrzej . kniaź . ryś .przy 3. proboszcz . mecz — n a 3. k o r z e ń . kwiecień .o 2.o 2.o . Kalisz .o 5. leń .w X. badacz . . afisz . pieniądz . bagaż . wrzesień . grudzień .o 1.w 4.o 5.we 1. 6.w 5. napój . łosoś .o 1. goleń . niedźwiedź . konwój . tysiąc . zając . .o 6.

modrzew .o 6. p o c i ą g .o 6. prześcieradło 4.w 3.o 3.w 1. jedwab . drób .n a RODZAJ NIJAKI A. gardło . j ę z y k .na 3. ojciec . a k a d e m i k . lipiec . stado . P o l a k .o 1.o 6.n a 3.o 7 żółw . c z o ł o . dom . G d a ń s k .n a 2. Bardo . niebo .w 5.o 8.o 4.o 3.w 2.1. różaniec .o 9.o 1.o 5. czasopismo 4.o 5. ołów .o 2.w 1.o 236 2. głupiec .w atak . gołąb .w 4.o 2.w 3. karp .n a 6. syn .o 4. wujek . krzesło . robak . dworzec . p a s m o .n a 6. wtorek .w .o 3.w 3.o 1. posąg . j a r z m o .o 1. nałóg .w 5. źródło . pismo . rynek .o 2.na 2. 1.n a 1. nów .w 4.w 5.o 1.w 2. widmo . ratunek .w 5. piesek .o 3.n a 5.n a 4. pan . b i e g . piątek . masło . targ . gniazdo . chłopiec .przy 2. jastrząb . d i a l o g .

w 3. płótno .w 1.o 3.w . błoto . niemowlę .w 5. . miasto . j a j k o . biurko .o 5. pióro . brzemię .o 2.o 1. echo .w 1. ciasto .w 3. 2. jelito . 4. malarstwo . zwierzę . m i n i s t e r s t w o .o .w .o 2.na 5.o 3. 4. . imię . plemię . b o i s k o . jądro .w C. 1. 4.przy 1.o 2. .w 2. świadectwo . źrebię . . szczenię . kolano .o 3. kąpielisko . żelazo .o 2. o s o b a .o 6. potrzeba . liczba .n a . B. męstwo . wiadro .w .w 2.o 2.w . oko . żyto . prosię .przy 2. okno .o 3. tętno . zero — o 4.w 6. dziecko .w 5.n a 2.o RODZAJ ŻEŃSKI 1.n a 4. l i c o . . . prośba . złoto .w 3. koryto .o 5.w 1. 6. farba .w 1. ubóstwo .o 5. b o m b a . Dębno .o 4. .w 1.w 6. p ł u c o .na 5. biodro .w 1.w 4.1. 1.n a 2. bajoro . ścięgno . znamię . pisklę .o 6. pieczywo .o 5.o .w 3.o 4. ramię .w 6. ucho .

w 2. m a s a .n a 6.w 6.o 4.w 5. dentysta . humanista .n a 3.o 4. orkiestra . czekolada .w 5.w 4. k l a s a . wiedźma .n a 5.w 5.o 3. egoista .o 2. gaduła .o 2.na 5.pokuta . szafa . kamera .na 6.o 6. ofiara . Teresa . wyspa .o 2. szuflada .w 4. S e k w a n a .w 4.w 6. s z o p a . schizma . okulista . data .w 1. wata .n a 3. k a r c z m a .o 3. nimfa . Europa . słoma .1.o 2. zdrada .n a 5.w 5. kapusta .w 3. rasa .w 4.o 5. wiara .o 1.o 1. Kanada .w 3. W e s t a . k a n a p a .w 3. p l a m a .w 6. cegła .o 6. ś c i a n a . kara . sałata . h a r f a .o 4. uchwała . chwała . siła .o 4. drabina . chusta .w 2.w 3. osa .o 1.o 4. sztafeta . prasa .o 6. p a s t a .n a 6. lista .o 2.o 5.w 6. angina .o 2.o 4.o 2.w 1. strefa . Małgorzata .w 1. l i p a . cera . s o f a . kolęda .o 5.w 1. organista - 238 .n a 6.w 1. r a m a . posada .w 4. żyrafa .o 3.n a 3.w 3. scena . zemsta . skała .o 2. p o m p a .n a 1. Halina .o 1.n a 2.w 5. ateista .

1.o 3.w 2.w 4. koza . radość . pani .o 2. . kawiarnia .o 2. plucha .w 1. wieś . . wolność ~na 6. uczelnia .o 4. Zosia . 2. pycha — o 6.w 1.o 4.o 3. mucha . B a z y l e a .na 4. chemia .n a 5.o 5.. ręka .. R o s j a . . droga . . kawa .n a .w 2. impreza .w 1. bogini . synteza . idea .w 3.w 6.w 239 .o 1. bójka . macocha — o 5. 1.na . 5.w 4. sława . biel . blacha . rzeka . lilia . brzoza . Anglia . orchidea .w 1. wilgotność .w 5.. ulewa — w 3. powieść . .w .w B.w 2.o . . składnia .w 6. noga . cecha .na 1.o 6.o 4.na 3. myśl . 1. przychodnia . 5. 5. jawa . 2.o 3. 3.n a 2.w . dal .o 2. proza .n a 3. b a j k a . szafka . wychowawczyni .o 5. potrawa .o .w .o 2. butelka . waga .n a 3. .w 6. B r a z y l i a . . podłoga . p o t ę g a .o 4. powaga . łza . Serbia .w 3.o 3. z ł o ś ć .n a 4.w 2. Orawa . ekonomia .w 1.na 6.w 6.o 1.. .

. .. tęcza . Spałem na (wygodne łóżko) . . mysz .pięknym sadzie. Wspominałam ci już o (ten modny artysta) 6.w 3. u l i c a .. 9. M i e j s c o w n i k w funkcji w y r a ż e n i a a d w e r b a l n e g o Ćwiczenie 168 W miejsce kropek wstaw odpowiednie formy podanych rzeczowników z przymiotnikami i zaimkami. B.w 5. 240 Myślę.o 2. p r a c a .n a 5.o 3. 1. . Nie chce słyszeć o (ten okropny mężczyzna) 5. . 8. że jesteście w (duży błąd) Napiszę ci o wszystkim w (następny list) Samochód znalazł się w (przydrożny rów) Byliśmy wczoraj na (wspaniały obiad) .. miedza . odwilż . dusza .przy 6. 2.. sprzedawca .o 2. Nożyczki leżą na (tamten stół) 3. kradzież . podróż .o 1. znawca .o 4. . C. Dyskutowaliśmy o (nowa książka) . rzecz ..o . 10. róża — o 1. 4. . Jabłonie kwitły w (piękny sad) . A. poręcz .w . Wzór: A.1... medycyny.. Nie chcę jeszcze myśleć o (jutrzejszy egzamin) 7. 6.o 3. 4. .. Ania kocha się w (przystojny student) . w y g o d n y m łóżku. Chodziliśmy długo po (gęsty las) 2. . kierowca .nowej książce.na . . .. .n a .

On potrafi grać n a (wszystkie instrumenty dęte) 30. Można się spodziewać wszystkiego po (mój współmieszkaniec) 14. On może godzinami dyskutować o (samochody wyścigowe) 35. Byliśmy na (wszystkie szczyty) w Beskidach. 18. Ostatnio nie śpię po (całe dni) 36. Na (ci żołnierze) spoczywa obowiązek obrony granicy. 37. 29. 28. 26. 34. Uczyliśmy się o (nieregularne czasowniki) 32. Spotkaliśmy się w (pociąg ekspresowy) do Warszawy. 20. Pamiętałem o (twoi rodzice) i przywiozłem im małe prezenty. Czy rozmawiałeś już o (egzaminy wstępne) ? 27. Wspominałam ci już o (nasz nauczyciel) 13. Umówiliśmy się n a (dworzec autobusowy) Nie wiem. dlaczego ja żyję w (ciągły bieg) Muszę ci opowiedzieć o (jej wspaniały mąż) Będę mieszkać przy (mój syn) Czy opowiedziałam ci już o (Józek Chełmiński) ? ? 21. Nie zapominaj o (swoje obowiązki) 33.11. Po (takie obiady) kilka kilogramów. Co wam chodzi po (wasze gorące głowy) 38. Widywaliśmy się na (sobotnie koncerty) 22. 19. Myślę często o (swoi synowie) n a pewno przytyję ? 241 . Byłem na (interesujące wykłady) 25. W (te bary) spotykają się nastolatki. 15. Nie można było oddychać w (zatłoczony tramwaj) 16. Zależy mi n a (moi koledzy) 23. 17. 31. W (te lasy) jest dużo grzybów. Dyskutowaliśmy o (nasi ministrzy) 24. Przeziębisz się stojąc na (ten ostry wiatr) 12.

Nie pływaj w (głębokie jezioro) 19. J e s t bardzo duszno na (nasze poddasze) 13. Nie znam się n a (współczesne malarstwo) . W upał jest bardzo gorąco w (nasze auto) 6. Nie chodź po (to szkło) 5. W (te nowe domy) cudzoziemcy. 1. 27. . Dostaję uczulenia po (perfumowane mydło) 11. Rozmawialiśmy o (nasze życie) 14. Często bywaliśmy w (to muzeum) 15. Dyskutowaliśmy o (nowe filmy) B. Na (drzewa owocowe) dojrzałe owoce. Byliśmy zakwaterowani w (nowoczesne sanatoria) 25. Nie noś już wody w (to stare wiadro) 10. Siedzieliśmy przy (nie zapalone światło) . Nie wspominaj o tym przy (nasze dzieci) 24. Widzę pot n a (twoje czoło) 12. Jego postawa świadczy o (wielkie bohaterstwo) 8. W (które ucho) 21. 9. . W (ptasie gniazda) mieszkają ? czy mi dzwoni? wisiały już były już małe pisklęta. Spotkamy się w (nudne niebo) . . Musisz to rozważyć w (swoje sumienie) 16. J e s t dużo pracy przy (małe niemowlę) 18. Mogę się oprzeć na (twoje ramię) 17. Marzę o (plastikowe okna) 23. . Ekolodzy dyskutowali o (dzikie zwierzęta) 26. Nie znam nikogo o (takie imię) 20. 40. Mieszkaliśmy w (górskie schroniska) 22.39. Czy byłeś już w (to znane miasto) 2. . (interesujące piekło) 4. Popatrz n a ten samochód o (trzy koła) 28. Połóż swoje rzeczy n a (to biurko) 3. 242 . 7.

W (kilka słów) powiedział o najważniejszych sprawach. 14. Lubię pływać po (mazurskie jeziora) 31. 15. Nie zapominaj o (swoja ścisła dieta) 6.29. Odpoczywaliśmy przy (czyste źródła) 34. 40. ! jest zupełnie żyje dużo ! ? . Nie chodź po (ta głęboka woda) 2. 30. Mówiliśmy o (te barokowe krzesła) 35. Dobrze ci w (ta nowa kurtka) Utknęliśmy w (ta straszna dziura) Co ci się roi w (ta twoja głowa) Kasjerka nie miała drobnych w (swoja kasa) 243 zwykle mieszkają jakie ich był zupełnie pijany. 38. Dzieci bawiły się na (brudne podwórka) 36. 12. Wspomniałam ci już o (moja koleżanka) 8. Na (wyższe piętra) młodzi ludzie. W (Ameryka Południowa) oryginalnych zwierząt. Niezbyt dobrze się czułem po (ta zielona sałata) 10. Po (kilka piw) C. Jechaliśmy w (gęsta mgła) 7. 1. On jest po (ciężka grypa) 9. W (ta biblioteka) niezły księgozbiór. Nie mów mi o j e j (straszne cierpienia) ! 32. 5. 4. 16. Rolnicy myśleli o (trudne żniwa) czekają w tym roku. Opowiem ci o (swoja rodzina) 3. W (podania studenckie) były prośby o stypendia. Kupiłem jajka o niemal (pomarańczowe żółtka) 39. Znasz się n a (muzyka klasyczna) Porozmawiajmy o (nasza Hanka) On uczy się jeszcze w (szkoła podstawowa) . 11. 13. Żaby czuły się najlepiej w (te zarośnięte bajora) 37. 33.

Lubię chodzić po (galerie malarskie) 36. 27. Bywaliśmy tylko w (eleganckie restauracje) 22. W (te wytworne wille) mieszkają biznesmeni. W (te cukiernie) sprzedają dobre ciastka. 37. Marzę o (nowe zasłony i firanki) do mojego mieszkania. 24. Codziennie muszę jeździć po (te wyboiste drogi) 38. W lecie spotykamy się na (górskie ścieżki) 39. 33. 23. Herbatę podano w (porcelanowe filiżanki) Męczę się przy (prace polowe) Obiad podano na (srebrne zastawy) Opowiadałem o (swoje letnie przygody) Bogaci ludzie mieszkają w (dzielnice południowe) 29. 19. Chodzimy po (te same ulice) 31. 20. Zajęcia będą się odbywały w (małe klasy) 32. Nie zależy mi n a (twoja opinia) Byliśmy w (interesująca kawiarnia) Marzyliśmy o (daleka podróż) Oni mieszkają n a (Aleja Trzech Wieszczów) 21. 18. 25. Na (klatki schodowe) w tym bloku nie jest za czysto! 40. . Brałem udział we (wszystkie konferencje) 35. Rozmawialiśmy o (zabytkowe kamienice) stojących w Rynku. 26.17. 28. Jestem niewyspany po (ostatnie noce) Ona się rozczytuje w (romantyczne powieści) . Wiadomość o zmianie rządu ukazała się we (wszystkie gazety) 244 . 34. . 30.

planach małżeństwa? . Po (on) . 2. . Nie wspominaj nic o egzaminie przy (moi) . 8. Wzór: Czy byłaś już w (swój).Ćwiczenie 6 W miejsce kropek wstaw odpowiednie formy zaimków osobowych podanych w nawiasie. swojemu szefowi? Zależy mi na (ty) Przypomniałem sobie o (wy) . . 9.swoim. 7. Dobrze się czuję w (twoje) 245 .. Nigdy nie zawiodłem się na (swoi) 11. Przy (oni) czuję się bezpieczna. Czy powiedziałeś już o (oni) . 1. po same uszy.. 15. 6.nich. . Czy powiedzieliście już rodzicom o (wasze) . Ćwiczenie 170 W miejsce kropek wstaw odpowiednią formę zaimków dzierżawczych. 10. . i waszej prośbie za późno. Przy (moje) zarobkach jeszcze długo nie kupię sobie mieszkania. 2. . . . 4. Dobrze się śpi n a (twoje) 9. . 10. pokoju? dzieciach.. Czuję się już lepiej po (twoje) 7. . Rozmawialiśmy o (twoi) przyjaciołach. . 1. Pewnie plotkowaliście o (ja) . Nikt nie wiedział o (wasz) problemie z mieszkaniem? 13. można się wszystkiego spodziewać. Na zebraniu mówiło się dużo o (twój) rodzicach? 3. Czy będziesz mieszkać przy (swoje) torbie. 3. Położyłem swoją torbę przy (twoja) 5. łóżku. 4.... 14. . Nic o (ona) Opowiadałam ci o (on) tydzień temu. 8. Rozmawialiśmy o (nasze) sukcesie. N a (wasz) balkonie jest zawsze dużo kwiatów. . Mówiłam ci już o (nasz) rodzicach. Ona jest zakochana w (ty) . Wzór: Możesz n a (oni). 5. . polegać. 6. bo miałem czerwone uszy. . Zawsze pamiętam o (ty) i twoich imieninach. wyjeździe za granicę. 12. .

Czy byłeś już w jakiejś kawiarni? Nie. Czy myślałeś o jakimś prezencie dla Ewy? 6. Czy słyszałeś o czymś? Nie. oni. żadne. . one' n a dzierżawcze. 10. Czy zatrzymamy się przy którymś parkingu? 3.. W (one) życiu nic się już nie zmieni. Zastałam n a noc przy (ona) chorej matce. Na (one) balkonach są piękne kwiaty. żaden. Wzór: Czy opiekowałaś się (on). używając w odpowiedzi zaimków: A. n i c Wzór: A. Czy rozmawialiście o jakimś egzaminie? 2. Czy zauważyłeś uśmiech n a (on) twarzy? W (oni) . 2.Ćwiczenie Zamień zaimki osobowe 'on. 6. Przy (ona) aparycji nie trudno będzie o karierę.. Czy słyszałeś o jakichś strajkach? 5. żadna. żadne. Czy mówiliście o którymś z tych chłopców? 246 . Czy opowiadałam ci już o (on) bracie? Przy (oni) apetycie nie mogę nic zaoszczędzić. B. o n i c z y m n i e słyszałem. matką? 1. Przy (oni) domu zbudowano duży dom towarowy.jego. żadni. Czy grasz n a jakimś instrumencie? 4. 3. 9. B. . nikt. 1. 7. 5. n i e b y ł e m w żadnej kawiarni. 8.. 4. 172 Ćwiczenie Odpowiedz negatywnie n a zadanie pytania. ogrodzie zawsze jest idealny porządek. Po (ona) wyjściu wszyscy zaczęli plotkować n a jej temat. ona.

Czy przy kimś czujesz się bezpiecznie? 5. W tym miesiącu byłem na (3) 3. Czy ona w czymś dobrze wygląda? 6.. . Czy lubisz po kimś nosić ubranie? Ćwiczenie 173 Zastąp podane w nawiasie cyfry wyrazami. udawał. 1.7. Czy ona się w kimś kocha? 8. Po (1 miesiąc) zdaniach. Czy n a czymś ci zależy? 7..ośmiu. Czy o czymś powinienem wiedzieć? 3. . sklepach i nic nie kupiliśmy. Nie mów długo. że mnie nie poznaje. koncertach symfonicznych. Czy w czymś pokładacie nadzieję? 10. Czy na kimś mogę polegać? 4. Czy przypominasz sobie o jakiejś awanturze? 9. powiedz to w (2) 2. Czy dyskutowaliście o którymś z tych projektów? 8. Wzór: Byliśmy w (8) . 247 . Czy o kimś plotkowaliście? 2. . Czy w czymś ci przeszkodziłem? 9. 1.. Czy mówiłeś o tym przy jakichś świadkach? 10. Czy byliście n a jakiejś imprezie? B.

4. Na (30 000) hektarów zasadzono młode drzewa. 14.. W (5) sklepach nie było chleba. W tym semestrze byłem tylko na (10) zajęciach. 10. 9. który wskazuje na: a) miejsce.. 15. 16. 8.. 6. Po (6) piwach był kompletnie pijany.. Po (5000) przejechanych kilometrów poczułem się bardzo zmęczony. a) 1... Bankomaty bankowe zainstalowano w (500) punktach miasta. Byłem zmęczony i zasnąłem (wykład) 2. W niedzielę byliśmy (mecz) 248 . 18. 17. w którym coś się odbywa. Po (9) latach spotkaliśmy się znowu w Szkole Letniej.. Nie marzę o (1 000 000) .. Po (12) miesiącach jesteśmy o rok starsi. Ta książka została wydana w (10 000) egzemplarzy. Po (2000) roku będzie więcej autostrad. W (100) egzemplarzach były błędy drukarskie..na nartach. Studenci uczyli się w (15) grupach. Wzór: a) Wczoraj byliśmy (koncert) .na stole. 12.. c) Lubię jeździć (narty) . Ludzie siedzieli tylko w pierwszych (4) rzędach. 7. Przyimki łączące się z m i e j s c o w n i k i e m Ćwiczenie 174 Użyj właściwej formy rzeczownika podanego w nawiasie z przyimkiem 'na'. 11.na koncercie. . 20. Wiersze młodego poety zostały wydane tylko w (200) egzemplarzach. c) różne znaczenia. ale tylko o (500 000)! 19. 5. b) coś się znajduje.. Agencje donosiły o (1000) zabitych. b) Książka leży (stół) . 13. W (400) mieszkaniach była awaria gazu.

On się zna (komputery) 7. Spotkali się (pokaz filmowy) 9. Nudziłem się (zajęcia) 6. Nie opieraj się (to krzesło) 10. Spotkamy się (przyjęcie) 5. Umówiliśmy się na (Stare Miasto) 9. Moja rodzina gra mi (moje nerwy) . 8. Przekroczyliśmy granicę (Łysa Polana) 1. Byli razem (letnie wakacje) 10. Bardzo zależy mi (czas) Lubię jeździć (rower) Co ci stanęło (przeszkoda) Nie gram (fortepian) ? . Czy lubisz jeździć (łyżwy) 249 .3. Staliśmy (drewniany most) 8. 2. Książki stoją (półka) 6. . Twoja torba leży (podłoga) 2. Nigdy nie mogę polegać (mój kolega) 6. . Czy będziesz mieszkać (wieś) 5. Byliśmy (pogrzeb) 8. 9. Dokumenty są (twoje biurko) 7. 3. Byliśmy (wieża ratuszowa) 10. Byliśmy (premiera) 7. 4. Czy byłeś już dzisiaj (uniwersytet) 4. Wszyscy byliśmy (ferie świąteczne) 1. ? ale gram (gitara) 5. Czy nie stracisz (ta transakcja) . Położę się (dywan) 3. Dzieci bawiły się (podwórko) 4.

250 .'o'. Spotkamy się (ta sama pora) 3. Przypomnij mi (jutrzejszy wykład) 10.Ć w i c z e n i e 175 Użyj w właściwej formie wyrazów podanych w nawiasie z przyimkiem . . A 1. Zwykle jem śniadanie (siódma) 6.. Dowiedziałem się (twój kłopot) Poinformowałem policję (to przestępstwo) Prasa doniosła (zmiany polityczne) w naszym rządzie. 7.. b) Myślałem (moja matka) . który w połączeniu z rzeczownikiem: a) określa czas. Wiadomości telewizyjne są (wpół do ósma) 5. . moich dopiero dzisiaj. b) jest implikowany przez różne czasowniki. Dyskutujemy (współczesne problemy polityczne) Zapewniam cię o (swoja lojalność) .. On jeszcze śpi (ten czas // ta pora) b) 1. Chodzę spać (północ) 4. . 6. Dzisiaj zjedliśmy obiad (13:30) 10. Cisza nocna zaczyna się (22:00) 9. . 8. Pamiętałem (rocznica ślubu) rodziców. 5. .o mojej matce. Spektakle teatralne zaczynają się zwykle (19:15) 8. 9.. Zebranie zacznie się o (dziewiąta) 2. Wzór: a) Spotkamy się (piąta). Mówiliśmy (twoje obowiązki) 2. Plotkowaliśmy (nasza sąsiadka) 3. Usłyszałem (ta sprawa) 4. .o piątej •. Pociąg do Warszawy jedzie (7:20) 7..

Odezwał się znowu (jakiś czas) 2. A.po pracy...A Ćwiczenie 6 W miejsce kropek wstaw odpowiednią formę wyrazów podanych w nawiasie w połączeniu z przyimkiem 'po'. Spotkaliśmy się dopiero (lata) 4. Nie mógł dojść do siebie (ostatnia choroba) 8. Spotkamy się (dwudziesty marzec) 12. Dzieci biegały (pokój) 2. Spacerowaliśmy (park) 3. Maćku. Zjawił się dopiero (kwadrans) 3. Drapał się (głowa) 2. Wieś wyglądała tragicznie (ostatnia powódź) 11. Wzór: Jestem zmęczony (praca) . g d z i e coś się dzieje l u b odbyw a sie r u c h n i e u k i e r u n k o w a n y 1. Wędrowaliśmy (Wysokie Tatry) B. Podróżowaliśmy (Europa Środkowa) 7. nie chodź (błoto) 4. Musieliśmy jechać (okropne drogi) 9. Zrobiło mi się smutno (pożegnanie) 6. Zdrzemnąłem się (obiad) 9. Wiadomość o weselu rozeszła się (okolica) 6. Hałas rozchodził się (cały dom) 10. Statek wycieczkowy pływał (cała zatoka) 8. Telewizję będziemy oglądać dopiero (kolacja) 7. Wyjechaliśmy n a narty (święta) 5.. Tak wyglądała Warszawa (ostatnia wojna) 13. Byliśmy bardzo zmęczeni (podróż) 15. . Wyglądała świetnie (kuracja odchudzająca) C. 'po' + r z e c z o w n i k o z n a c z a miejsce. Czarne chmury przesuwały się (niebo) 5. Całował j ą (ręce) 251 . Nauczyciele odetchnęli (wizytacja) . f po'+ r z e c z o w n i k określa części ciała objęte j a k ą ś c z y n n o ś c i ą 1. 14. 'po' + r z e c z o w n i k określa k o n i e c u p ł y w u c z a s u 1. Obudziłem się po (siódma) 10.

Widzę (twoje oczy) 8. suchego nagrody. Wszystkie solenizantki dostały (bukiet) 5. 3. Zjedliśmy (jedna kromka) 2. Każdy z gości dostał (kawałek) 10.3. chleba. że to paczka od ciebie. Domyśliłem się (zapach) 7. 'po' + r z e c z o w n i k określa całość d z i e l o n ą n a porcje 1. Poznałem (opakowanie) 9. tortu. d z i a n i e się c z e g o ś 1. Każde dziecko n a śniadanie dostawało (szklanka) 9. Klepał mnie (plecy) 6. Wypiliśmy (kufel) 3. Domyśliłem się (twoja reakcja) zdenerwowana.Dostał (nos) 10. Mróz mi przeszedł (krzyże) 8. . kwiatów. Wszyscy zawodnicy mieli tylko (jedna szansa) 8. E. Głaskała dziecko (włosy) 5. . że byłaś . Łzy spływały jej (policzki) 4. Nie świeć mi (oczy) 9 . Wszyscy uczestnicy wycieczki dostali (paczka) prowiantu. 'po' + rzeczownik oznacza kryterium rozpoznania kogoś lub czegoś Poznałem j ą (chód) Poznaliśmy ich (glos) Rozpoznałem go (sposób chodzenia) Widzę (twoja mina) iść do kina. Agitował (wsie) 252 . że nie masz ochoty . 6. Kasjerka sprzedawała tylko (jeden bilet) F. 2. 4. 10. Zwycięzcy konkursu dostali (tysiąc złotych) 7. Wszystkie dzieci dostały (czekolada) 4. Rozpoznałem ich (ubiór) 6. że to ciasto piekła moja mama. Dostał (palce) D. 'po' + r z e c z o w n i k o z n a c z a osoby. 5. że to ona! że się nie wyspałeś. p r z e d m i o t y o g a r n i a n e przez ruch. Głaskał się (brzuch) 7. kakao. piwa. Rozpoznałem (smak) 1. Chodził (prośba) 2.

Odziedziczyłem dom (ciocia) 253 . 9. 10. . Kto posprząta (goście) 9. 4. Chodziłem w ubraniu (brat) 2. albo p o u p r z e d n i m u ż y t k o w a n i u . Musiałem pokryć długi (przyjaciel) 7. W mieszkaniu były meble (poprzedni lokatorzy) . 'po' + rzeczownik oznacza przedmiot zajmujący poprzednio dane miejsce. Objąłem stanowisko dyrektora (Malinowski) 14. Musieliśmy posprzątać mieszkanie (ostatni lokator) 4. 8. Ma talent (ojciec) a urodę (matka) 13. p r a c y p o j a k i c h ś o s o b a c h 1. Trudno jest domyć garnek (przypalone mleko) 6. . funkcji. Zajęliśmy miejsca (ty i twój mąż) 5. szuflady) Dzieci kręciły się (dom) Lubiła włóczyć się (sądy) Długo wałęsaliśmy się (miasto) Pies tarzał się (śnieg) G. Zbierał materiały do pracy po (różne biblioteki) 6. Nie mamy żadnych pamiątek (dziadkowie) 8. Rozglądaliśmy się (goście) . Oddałem do skupu butelki (piwo) 3. Odziedziczyliśmy majątek (przodkowie) 12. To jest biżuteria (babcia) 11.3. . 15. . Szukał skarpetek (szafy. Tułała się (ludzie) 5. lub też p r z e j ę c i e s t a n u p o s i a d a n i a . 7. . Nie m a śladu (te dokumenty) 10.

Całymi dniami siedziałem przy (swój komputer) Kościół jest zaraz przy (mój blok) Chciałbym mieszkać przy (główna ulicy) Zatrzymaliśmy się przy (poczta główna) Nasz dom stoi przy (największe skrzyżowanie) w mieście. 3. 'przy' + r z e c z o w n i k o z n a c z a p o ł o ż e n i e p r z e d m i o t u w bliskości czegoś 1. Mam służbowe mieszkanie przy (miejsce pracy) Przy (Dom Turysty) jest ładna restauracja. jest dom B. który najogólniej oznacza stosunek współwystępowania. 1. 2. 7. Musimy porozmawiać przy (świadkowie) 4.muzyce rockowej. 12. Przy (małe dzieci) nie możemy zbyt często chodzić do kina.. 'przy' + r z e c z o w n i k o z n a c z a osobę. A. Przy (autostrady) 15. buduje się zwykle powinny być zajazdy. 2. 8. czymś. Mieszkam przy (ulica Krasickiego) Biblioteka Jagiellońska jest przy (Aleje Trzech Wieszczów) 11.. która w c z y m ś u c z e s t n i c z y l u b s t a n o w i kontrast z kimś. Nie mamy własnego mieszkania i mieszkamy przy (rodzice) 254 . Przy (nowe osiedla) szkoły i przychodnie. Przy (ten las) jest zajazd dla turystów. której k t o ś towarzyszy. 9. 10..Ćwiczenie W miejsce kropek wstaw odpowiednią formę wyrazów podanych w nawiasie w połączeniu z przyimkiem 'przy'. 5. 14. 4. Zbudowano nowy sklep przy (nasze akademiki) 13.. Wstydzę się przy (twoja mama) 3. Przy (Most Dębnicki) towarowy. 6. Zatrzymamy się przy (tamte drzewa) na krótki odpoczynek. Wzór: Bawiliśmy się przy (muzyka rockowa) .

Przy (takie kłopoty) i tak trzyma się nieźle. 3. Nie przeszkadzaj mi przy (praca) ! Miałem mało czasu i musiałem pracować przy (budowa) Może byśmy poszli do kina przy (niedziela) ? Staram się pomagać mamie przy (pranie) Poznaliśmy się przy (okazja) zbiórki pieniędzy dla powodzian. Cała rodzina spotyka się zawsze przy (kolacja) Córka pomaga mi przy (obiad) Spaliśmy dłużej przy (sobota) Polubiliśmy się przy (pierwsze spotkanie) Pokłóciliśmy się przy (remont) mieszkania. On jest wysoki. żeby została przy (nasz synek) Kto dzisiaj zostanie przy (chora babcia) ? Nie można leniuchować przy tak (wymagający nauczyciel) 9. 3. Siedzieliśmy przy (piwo) i rozmawialiśmy o życiu. 4. Bawiliśmy się przy (magnetofon) Ciągle coś robił przy (swój samochód) Nietrudno o wypadek przy (jazda) Pomagaliśmy przy (zbiór) po pijanemu. 7. 2. 255 . 14. Przy (wasze apetyty) . 10. k i e d y c o ś się dzieje 1. D. 8. Przy (twój wzrost) zrobisz karierę koszykarza. 15. Wydaje się być młodszy przy tak (dobry wygląd) 11. ziemniaków. 9. ale i t a k wydaje się niski przy (mój ojciec) 10. 'przy' + r z e c z o w n i k o z n a c z a obiekty objęte c z y n n o ś c i ą 1. 12. Przy (taka dieta) dożyje stu lat! 12. 7. 'przy* + r z e c z o w n i k o z n a c z a czas. 6. Miał wypadek przy (budowa) swojego domu. 11. 4. 8. Przy (taka burza) należy jechać bardzo ostrożnie. Nic dziwnego. 13. Poproszę siostrę. 14. Przy (ty) nie można być poważnym. Przeszliśmy n a 'ty' przy (imieniny) . Zasnęłam przy (czytanie) tej lektury. 15. 13. że m a kłopoty z chodzeniem przy (taka tusza) C. 5. 2. 6. nic nie mogę zaoszczędzić.5.

. My mieszkaliśmy w (Poznań) 7. Mohammad mieszka w (Bagdad) 3.. Miesiąc mieszkaliśmy w (Praga) 16. 7. . . Przez miesiąc mieszkałam w (Nowa Huta) 13. Czy J a n e mieszka w (Londyn) 10. . . . l u b w y d a r z e n i e . Jim mieszka w (Nowy Jork) 12. gitary. . 14. . .. Marie mieszka w (Paryż) 5. . może ci się nowo wybudowanego domu sąsiada. 9. Jego brat mieszka w (Nowy S ą c z ) .5. w którym o d b y w a się jakaś c z y n n o ś ć (miejsce to n a ogół jest ograniczone przestrzennie. . Ćwiczenie 178 W miejsce kropek wstaw odpowiednią formę wyrazów podanych w nawiasie w połączeniu z przyimkiem *w\ A. Syn dorabiał przy (budowie) 9. chóru. . . administracyjnie itp. J a k długo mieszkaliście w (Kijów) 11. Nie chciałbym mieszkać w (Katowice) . 18. Znajomi mieszkają w (Zakopane) 256 . J e j kolega mieszka w (Zielona Góra) . Adam i Zosia mieszkają w (Gdańsk) . Giuseppe mieszka w (Rzym) 2. Czy ktoś z was mieszkał w (Szczecin) . 6. sprawa.). . . 8. . 'w' + r z e c z o w n i k oznacza miejsce. . Czy chcesz mieszkać w (Lublin) 17. 15. jest bardzo niebezpiecznie. . Pomagał przy (konserwacja) 10. 1. Śpiewaliśmy przy (wtór) . starych mebli. . . . Tańczyli przy (akompaniament) 6. Pracowaliśmy przy (sprzątanie) hotelu.. Kowalscy mieszkają w (Łódź) 4.tym miejscu. Przy (odrobina szczęścia) uda zdać ten egzamin. w której k t o ś m a swój udział Wzór: W (to miejsce) . . Oni mieszkają we (Wrocław) 8.

43. 47. Hassan urodził się w (Irak) 22. bierze udział kilka osób. Będziemy mieszkać w (Jasło) 21. W (taki przypadek) n a przyjaciół. Mary urodziła się w (Stany Zjednoczone) 23. Alena urodziła się w (Czechy) 26. nie możemy liczyć 257 . Uczestniczyliśmy w (ciekawa konferencja) 52. Laslo urodził się na (Węgry) 39. Martin ożenił się w (Kanada) 33. Jej rodzice wychowali się w (Australia) 35. 44. Byliśmy już kiedyś w (to miejsce) 50. Sąsiad dwa lata mieszkał w (Meksyk) 34. John urodził się w (Anglia) 27. Czy byłeś już kiedyś na (Litwa) 38. Ubrania są w (szafa) 51. 45. Giuseppe urodził się we (Włochy) 30. W (ta sprawa) 53. Chciałbym mieszkać w (Nowa Zelandia) 36.19. Iwan urodził się n a (Ukraina) 40. Rudolf urodził się w (Austria) 31. mam inne zdanie. W (ten konflikt) 54. a ćwiczenia w (sale) Zawsze spotykamy się w (ta sama kawiarnia) Umówiliśmy się. Dokumenty trzymam w (zamknięta szuflada) O tej porze powinniście być już w (łóżko) Wykłady odbywały się w (aula) . Joszko urodził się na (Słowacja) 41. że spotkamy się w (stołówka) Byliśmy n a zakupach w (dom towarowy) Czy byłeś już w (ten kościół) Byłam u lekarza w (przychodnia studencka) 49. 46. 42. Adam mieszkał w (Bielsko) 20. Czang urodził się w (Chiny) 28. Hans urodził się w (Niemcy) 29. Vivien urodziła się we (Francja) 25. Jej siostra studiowała w (Dania) 32. 48. Nasir urodził się w (Syria) 24. Pracowałem w (Korea) 37.

Często kłócił się z nią (swoje myśli) 5. . po podaniu morfiny. 60. Po przebytej chorobie zaszły u niego zmiany (psychika) 3. W (ta propozycja) punktów. ale (duch) dobrze m u życzyłem. Współpracowaliśmy z kolegami w (opracowanie) tego projektu. Zachowali go na zawsze (swoje wspomnienia) 6. Kolega jest (depresja) od czasu. Byłem n a niego zły. 57.55. Nie wiem. . Dzisiejszy rozwój komunikacji nie mieści się w (moja wyobraźnia) . 58. kiedy rzuciła go dziewczyna. Wzór: Dziś jestem (dobry humor) . Często (swoje sny) widzimy tych.. Dzisiaj szef jest (dobry humor) 11.w dobrym humorze. 12. Mimo przebaczenia miała do niego żal (serce) 4. co ci się stało. . Wzięliśmy udział w (zawody sportowe) 56. którzy od nas odeszli. 8. . nie widać jasnego jest kilka interesujących B. 2.. w których z a c h o d z ą p r o c e s y p s y c h i c z n e l u b przeżycia s t a n ó w p s y c h i c z n y c h i fizycznych Ćwiczenie 179 Wstaw w miejsce kropek odpowiednią formę podanych w nawiasie wyrazów z przyimkiem V . miał wizje jak (narkotyczny sen) 10. 7. . W (ta dyskusja) rozwiązania. Sąsiedzi pomogli nam w (przeprowadzka) 59. Unia Europejska pomaga nowym członkom w (proces integracji) . Do dziś mam (pamięć) przestrogi. . ale bredzisz jak (gorączka) 258 . 9. których udzielali mi rodzice. 'w* + r z e c z o w n i k określa miejsca. Chory. 1..

4.. 6. 5. Ona dostała (posag) dom i kilka hektarów pola. Niektórym ludziom jest trudno wytrwać (miłość) przez cały okres małżeństwa. Mama nigdy nie zapominała o nas (modlitwa) 259 . Przyjaciół poznaje się (bieda) 2. dla poległych. Był (takie nerwy) że nie wiedział. Ten materiał jest bardzo miły (dotyk) 3. 20.13. Dostałem (prezent) od kolegów z pracy ładną aktówkę. 14. Oni są bardzo mili (obejście) 10. Na ogół wielkie dzieła rodzą się (bóle) A Ćwiczenie 180 W miejsce kropek wstaw odpowiednią formę rzeczowników podanych w nawiasie z przyimkiem 'w'. Co się stało. (teoria) wszystko się zgadza. Popełnił przestępstwo (afekt) 17. Był niepohamowany (złość) 18. . ale (praktyka) nic nie wychodzi. W ostatnich czasach żył jak (letarg) 16. jaka ona jest szczupła (talia) 7. Od pewnego czasu boli mnie (krzyże) 8. Prezydent dał (dar) swojemu gościowi obraz znanego malarza. 9. co mówi. 1. że jesteś dziś (dobry nastrój) ? 15. Popatrz.. Wzór: Złożono kwiaty (hołd). 19. Chciał zamordować żonę (szał) zazdrości..w hołdzie.

'mieszkam na peryferiach'. 'potocznie .'mieszkam na wsi'. Jestem w magazynie.ogród: 5.park: 2. a Ćwiczenie 181 W miejsce kropek wstaw odpowiednie formy rzeczowników z przyimkami: 'do'. Idę n a pocztę.. Jestem w m i e ś c i e . Wzór: miasto: Idę do miasta. Chodzę po magazynie. które ł ą c z ą sią z przyimkiem 'na' + B n a o z n a c z e n i e ruchu ukierunkowanego. U w a g a : Czasem jeden czasownik może się łączyć zarówno z przyimkiem 'do'jak i przyimkiem 'na'. Londyn: J a d ę do Londynu. n a t o m i a s t w p r z y p a d k u ozn a c z e n i a miejsca ł ą c z ą sie z przyimkiem 'na' + Msc. szkoła: 260 . 'po' i 'w'. Czasowniki. Chodzę / jeżdżę p o Londynie. Jadę do miasta . w przypadku ruchu nieukierunkowanego ł ą c z ą sią z p r z y i m k i e m 'po' + Msc. w przypadku ruchu nieukierunkowanego też ł ą c z ą się z p r z y i m k i e m 'po' + Msc. Chodzę po poczcie.Korelacja p r z y i m k ó w w p o ł ą c z e n i u z c z a s o w n i k a m i r u c h u Czasowniki. Chodzę p o mieście. Np. które ł ą c z ą sią z p r z y i m k i e m 'do' + D n a o z n a c z e n i e ruchu ukierunkowanego. Jestem na mieście. rynek: 3. 'nie n a wsi 7 . Jestem w mieście.w mieście' W obu przypadkach używa się: Chodzę po mieście (bez różnicy znaczeniowej). a w p r z y p a d k u o z n a c z e n i a miejs c a z p r z y i m k i e m 'w' + Msc. ale wówczas jest między tymi użyciami niewielka różnica znaczeniowa. J a d ę na miasto . 1. sklep: 6. Jestem w Londynie. Jestem na poczcie.. Np. kościół: 7. Idę do magazynu. Np. las: 4.

Czechy: 4. Praga: 5. Jestem n a targu. Korsyka: Jadę n a Korsykę. Węgry: 2. przedszkole: N i e k t ó r e kraje i m i a s t a 1. Francja: 2. 1. Rosja: 6. dom: 10. Jeżdżę p o Korsyce. Słowacja: 3. Chodzę p o targu. uniwersytet: 3. Berlin: 9. szpital: 9. dworzec: 2. Jestem n a Korsyce. Niemcy: 8. Ukraina: 4. pole: 7. Paryż: 3. Moskwa: 7. Austria: 10. w y s p y i archipelagi 1. boisko: 5. Planty: 9. Litwa: . łąka: 6. giełda: 8. p ó ł w y s p y . miasto: 4. Wiedeń: Przyimki: 'na'. 'po' i 'na' Wzór: targ: Idę n a targ.8. kopiec: N i e k t ó r e kraje. osiedle: 10.

Urodziłam się w (styczeń) 2. wesele: 3. zaczyna się okres urlopowy. 'w' + r z e c z o w n i k w y r a ż a czas a) n a z w y m i e s i ę c y i pór r o k u 1. zajęcia. W (listopad) 12. Wiosna zaczyna się w (marzec) 4. Sycylia: 9. badania: 9. Seszele: U c z e s t n i c t w o w jakiejś czynności.5. są święta Bożego Narodzenia. Kuba: 7. Mam imieniny w (luty) 3. W (lipiec) 8. msza: 10. W (październik) 11. mecz: 8. W (sierpień) 9. spotkanie: 6. We (wrzesień) 10. D. . 2. W (czerwiec) 7. są żniwa. W (grudzień) 262 kończy się drugi semestr. Majorka: 10. Najpiękniej jest w (kwiecień) 5. u r o c z y s t o ś c i Wzór: wykład: 1. zaczyna się nowy rok akademicki. Jestem n a wykładzie. imieniny: 4. impreza: 5. Wszyscy zakochują się w (maj) 6. zebranie: 7. jest brzydka pogoda. zaczyna się nowy rok szkolny. Sardynia: 8. Hawaje: 6. urodziny: Idę n a wykład.

b) daty i z w i ą z a n y z n i m i czas 1. na jesień. 2. W (ta chwila) 11. W (ten tydzień) 7. W (ten dzień) 6. zbuduje się autostradę zbuduje się autostradę zbuduje się . 1. tego roku czuję się już lepiej. latem. W (ostatni czas) 13. W (1977 rok) poszedłem do szkoły podstawowej. W (pierwszy kwartał) ciągle chorowałem. W (dalsze etapy) inne autostrady. W (następny rok) . W (następny etap) północ . 263 przeprowadzimy się zacznę studiować urodził się syn a w córka. nie wolno było łowić ryb. 4. .południe. żeby zmienił zdanie. może być dużo śniegu. W (pierwszy etap) południową. pójdę na urlop. wszyscy wyjeżdżają na urlop. nie mam czasu. Skończyłem studia w (zeszły rok) 2. 3. Uwaga: Nazw pór roku używa się także w narzędniku: wiosną. W (ten okres) 10. W (1988 rok) poszedłem n a studia. W (zima) 3. 14. W (ten moment) z tobą porozmawiać. 4. W (1984 rok) poszedłem do liceum. . 8.1. czasem może być piękna pogoda. W (ubiegły rok) (ten rok) 5. a w przypadku wiosny i jesieni także w bierniku: na wiosnę. nie było mnie w pracy. jesienią. germanistykę. Urodziłem się w (1970 rok) 2. zimą. W (jesień) . W (przyszły rok) do nowego mieszkania. W (lato) . 15. 12. W (ta sekunda) 9. wyszła z pracy. 3.

264 . W (1991 rok) skończyłem studia. żeby w (rok 2000) urodziło się trzecie dziecko. W (1992 rok) zacząłem pracować. 9. 10. 8.5. 7. W (1996 rok) urodziło się drogie dziecko. W (1993 rok) ożeniłem się. W (1994 rok) urodziło się pierwsze dziecko. Chciałbym. 6.

Za mocno reagował n a krytykę. zaślepiony. 3. żeby użyć w nich jednego z przymiotników podanych wyżej w połączeniu z przyimkiem 'w'. 265 . Miał praktykę w postępowaniu z dziećmi. Nie podejmowała decyzji pochopnie.Miejscownik i m p l i k o w a n y przez przymiotnik Lista przymiotników: biegły. 1. 10. 4. zakochany Ćwiczenie 182 Zamień podane zdania tak. ostrożny. 8. przesadny. rozmiłowany. Z powodu nadmiaru miłości nie widziała niczego. Mówił dużo. 7. Dobrze znali obsługę komputerów. ale niczego nie realizował. mocny. d o ś w i a d c z o n y . słaby (dobry. 6. 9. 2. Mówił bardzo dobrze po angielsku. Kochał ją bardzo. 5. Bardzo lubiła muzykę Chopina. Za bardzo lubiła oszczędzać. kompetentny.

Na (Święty Krzyż) . bo tak nazywa się to miejsce. Andrzej. malownicza wieś) w (Tatry) W (ta miejscowość) mieszka także dużo moich krewnych.Ćwiczenia sprawdzające R z e c z o w n i k i i przymiotniki Ćwiczenie 183 W miejsce kropek wstaw właściwą formę rzeczowników. Mieliśmy szczęście. sprzedawano różne śmieszne rzeczy. ale warto było popatrzeć na niektórych ludzi w (stroje ludowe) i posłuchać gwary. ale ona od roku mieszka już w (Nowy Targ) Wszyscy członkowie rodziny żyją ze sobą w (zgoda) i często przy (różne okazje) spotykają się w (nasza stara) ale (miła chałupa) Tekst 2 W (ten tydzień) byliśmy na (wycieczka) w (Góry Świętokrzyskie) 0 (ten wyjazd) marzyliśmy bardzo długo. ale dopiero w (ten rok) udało nam się zrealizować nasz plan. Zaraz przy (nasz dom) mieszka wujek Adam. Na (pobliskie wzgórze) wybudował sobie dom drugi wujek. Na (najwyższy szczyt) tych gór jest klasztor. najczęściej tandetę. spędziliśmy pół dnia. był odpust. Powinienem także wspomnieć o (druga ciocia Basia) . Ciocia Ania mieszka przy (główna droga) prowadzącej do Zakopanego. Tekst 1 Mieszkam w (mała. ponieważ w (ten dzień) kiedy zwiedzaliśmy klasztor. Byliśmy pierwszy raz na (taki odpust) Na (rozłożone stragany). którą się posługiwali. przymiotników i zaimków w miejscowniku. bo dużo słyszeliśmy o (te najstarsze góry) w (Polska) W (ubiegły rok) tylko tamtędy przejeżdżaliśmy w (droga) do Warszawy. Po południu poszliśmy n a Świętą Katarzynę 1 zatrzymaliśmy się na noc w (tamtejsze schronisko) .

On także często o (ona) myśli. Uczę w (2) klasach maturalnych. ani ona nie powiedzieli nikomu o (swoje) uczuciach. Po (5) latach studiów poszedłem do pracy w szkole średniej. żeby poszedł do psychologa i porozmawiał z nim o (swój) problemie. poradził mu. ale nie ma odwagi jej o (to) powiedzieć. Niestety blok był na peryferiach Krakowa i codziennie musiałem wstawać o (7) a czasem nawet o (6:30) . W następnych (2) latach starałem się o pokój w akademiku. że w końcu przełamią nieśmiałość i wspólnie zadecydują o (swoja) przyszłości. W (1964) roku zacząłem studiować w Krakowie.Następnego dnia. po (przyjemny spacer) w (sosnowy las) dół i autobusem wrócili do Kielc. żeby zdążyć na zajęcia. ani on. 267 . wyprowadziłem się z akademika i wynająłem pokój w (12) bloku na (9) piętrze. Pierwszy raz spotkała go n a imieninach u kolegi i od tamtego czasu nie może przestać o (on) myśleć. N a (1) roku mieszkałem prywatnie. ale dostałem go dopiero po (3) roku studiów. któremu się zwierzył. J a k na razie. W (każdy) z nich jest jakaś nadzieja. (1) klasie o profilu humanistycznym i (3) o profilu matematyczno-fizycznym. że się zmieni. zeszliśmy na Ćwiczenie 184 Wstaw do kontekstu zdania odpowiednie formy zaimków w miejscowniku. Czuje się onieśmielony przy (ona) Po (każde) spotkaniu z nią obiecuje sobie. Po (10) łatach pracy kupiłem sobie wreszcie własne mieszkanie. W (każdy) razie marzą o (takie) rozwiązaniu! Liczebniki Ćwiczenie 185 Napisz słowami podane w nawiasach cyfry. Kiedy byłem na (5) roku. Zaimki . Kolega.

Brali udział różnych imprezach kulturalnych. . . bo ogóle lubiła podróżować świecie.Przyimki A Ćwiczenie 186 Wstaw w miejsce kropek odpowiedni przyimek łączący się z miejscownikiem. . Pierwszy raz była Polsce 10 lat temu. . Wieczorami. ale zawsze z przyjemnością wracała do Krakowa. Uczestniczyła wtedy zajęciach dla początkujących. Najbardziej interesowały j ą te ówczesnych problemach politycznych Polski. Była prawie wszystkich kontynentach. razem z kolegami chodziła Krakowie. . gdzie okazji zwiedzili galerię malarstwa polskiego tym pierwszym pobycie Krakowie przyjeżdżała jeszcze kilka razy do Polski. . co ją interesuje. 268 . bo . Między innymi byli ciekawym koncercie Sukiennicach. Była kursie języka polskiego Szkole Letniej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Pamięta. że zajęcia odbywały się rano i południu popołudniowych zajęciach z języka polskiego były jeszcze wykłady n a różne tematy. tylu latach nauczyła się mówić po polsku i teraz może porozmawiać po polsku z Polakami wszystkim.

zaimków. liczebników porządkowych i „jeden" Zaimki pytajne Przykłady Zaimki osobowe Zaimki oni. zaimków. Włoszech (o) nas =D (o) dwóch. liczebników porządkowych i Jeden" Zaimki pytajne Przykłady Zaimki osobowe Zaimek „się" męski -e -u nijaki -e -u •urn żenski -ym -im (o) kim? (o) czym? -ej o dobrym studencie o moim (koledze) o znanym (poecie) o jednym lekarzu o drugim koniu o miłym Marku o dobrym oknie o moim polu o jednym liceum o dobrej żonie o mojej ręce. dwu\ (o) nich (o) trzech (o) czterech (o) was J o o dwunastu o dwudziestu > = D o pięćdziesięciu o dwustu o trzystu o pięciuset pięciu = C -ech .Locative Liczba pojedyncza Rodzaj Końcówki rzeczowników Końcówki przymiotników. nodze o jednej kawiarni o drugiej nocy (o) nim (o) mnie =C' (o) tobie -y -e -i Liczba mnoga Rodzaj Końcówki rzeczowników Końcówki przymiotników.Miejscownik . one męski o dobrych studentach o moich koniach o jednych kolegach nijaki -ach żeński -ych -ich (o) kim? (o) czym? o dobrych oknach o moich zwierzętach o jednych liceach o dobrych żonach o moich książkach o jednych nocach o tych Węgrzech Niemczech.

nów . chłopiec . g. Stoi poza systemem przypadkowym i nie pełni funkcji składniowej.) 269 . paw . poj. dom . syn . ciocia .mój syn-u. np. itp. 1. Używany jest w powitaniach.jastrzębi-u.u (e // 0). 1. (z wyjątkiem niektórych spieszczonych). brat . kierując wypowiedź do konkretnego słuchacza. f u n k c j o n a l n i e m i ę k k i c h i twardych: 'k. zaimki. Marysia .n o w i . syn . ch') w M.dom-u.kochan-y braci-e p o s p ó ł g ł o s k a c h m i ę k k i c h .kochan-a Marysi-u.lud-u. RODZAJ ŻEŃSKI Poj p o r z e c z o w n i k a c h z k o ń c ó w k ę . głupiec ..chłopcz-e. Liczba pojedyncza Przymiotniki..drog-a cioci-u.kochan-y J a c k . Stach . ojciec . jastrząb .dziad-u. np. J a c u ś .WOŁACZ Wołacz jest przypadkiem o funkcji ekspresyjno-impresyjnej. poj.głupcz-e 3) Bóg .mił-y Jacusi-u.gołębi-u. np.mój Stach-u WYJĄTKI: 1) dziad .a w M. -e -u p o s p ó ł g ł o s k a c h t w a r d y c h (z wyjątkiem 'k. NIJAKI. c // cz. J a n u s z . ł. Jacek . g. liczebniki porządkowe RODZAJ MĘSKI. Rzeczowniki RODZAJ MĘSKI Końcówki wołacza są równe końcówkom miejscownika.ojcz-e. ch' w M.u 2) rzeczowniki zakończone na -ec mają końcówkę -e + wymiana e // 0 . poj.u RODZAJ NIJAKI Końcówki wołacza są równe końcówkom mianownika. np.pawd-u. lud . ŻEŃSKI Końcówki wołacza są równe końcówkom mianownika.Boż-e 4) gołąb .drog-i Janusz-u.s y n .

Liczba Przymiotnik. liczebniki mnoga porządkowe RODZAJ MĘSKI. ŻEŃSKI Końcówki wołacza są równe końcówkom mianownika. NIJAKI. ŻEŃSKI Końcówki wołacza są równe końcówkom mianownika. 1. poj. na spółgłoskę końcówki wołacza mają równe końcówkom mianownika. NIJAKI.Rzeczowniki zakończone w M. 270 . zaimki. Rzeczowniki RODZAJ MĘSKI.

(pan Władek) ! 5. 4. (mój anioł) 15. (tatuś) kup nam lody 14. (pan doktor) . Drogi (profesor) . Dziękuję ci. .. (babcia) popilnujesz małego Dawida? 6. 1. podaj mi cukier. (pani kierowniczka) proszę o podwyżkę w przyszłym miesiącu! 271 . Nie smuć się. (pan kierowca) podwiezie nas pan do dworca? 10. (moje dziecko) 1. życzę P a n u wszystkiego najlepszego! 2. (mój syn) 7. Proszę usiąść. Co ty robisz. Weź się (chłop) do roboty! 9. (panna Ewa) . czy mógłbyś nam pomóc podnieść te walizki? 6. (mama) kiedy ugotujesz n a m coś dobrego? 7. Wzór: (Marek) . 3. proszę zamówić rozmowę telefoniczną. (mój Bóg) co za nieszczęście! 12. (kawaler) . (mamusia) telefon do ciebie. Zatrzymaj to dla siebie.. 2.Ćwiczenia wdrażające Ćwiczenie 18 W miejsce kropek wstaw właściwa formę wołacza od rzeczownika podanego w nawiasie.Marku. proszę pozwolić na chwilę.. (chłopiec) ! 3. telefon do pana 13. 11. (głupiec) ! 8. (droga sąsiadka) czy mogłaby mi pani pożyczyć soli? 5. Weź stąd ten rower. Proszę o receptę (pani doktor) 4. przesyłam Ci serdeczne pozdrowienia. Drogi (brat) .. (pan inżynier) .

ktoś do pana przyszedł. (Władek) ? Czy jadłeś już śniadanie. czy mogę prosić cię o rękę? . a Ćwiczenie 188 Utwórz formy wołacza od imion podanych w nawiasie. 2. 2. kiedy bierzesz urlop w tym roku? ! mogłabyś posprzątać mieszkanie? . powróż mi z ręki. Kiedy wyjeżdżasz n a wakacje.Marto. 10. (Piotr) ? (Andrzej) . . 4. 6. 5. kiedy nas pan odwiedzi? (Pani Marysia) (Kochana Maria) (Katarzyna) Musisz się zmienić (Agnieszka) (Zosia) (Pani Krystyna) (Róża) (Ewusia) (Agata) (Anna) 189 proszę zadzwonić clo dyrektora. 3. 9.8. (siostra) 10. 6. (Cyganka) . bądź grzeczny! (Pan Władysław) .. czy dostanę . ktoś n a panią czeka. 5. (pani magister) to lekarstwo? 9. 1. 7. mógłbyś mi kupić papierosy po drodze? (Pan Zbigniew) wziął pan już pensję? (Pan Adam) . 10. Drogi Ojciec 2. 1. 8. przyszła już poczta? (Wojtuś) . 8. czy mogłaby siostra podać mi lekarstwo? . (Pan Józef) . (Henryk) ? Gdzie byłeś. (Marta) . Wzór: Dzień dobry. gdzie teraz mieszkasz? kiedy obchodzisz imieniny? Ćwiczenie Zamień podane formy mianownika n a formy wołacza. 9.S z a n o w n y P a n i e Profesorze 1. 3. (Maciek) ? J a k się dzisiaj czujesz. Wzór: Szanowny P a n Profesor . 7. czy wrócisz w tym tygodniu? bądź grzeczna.. Kochana Mama 272 . 4.

Miły Wiktor 4. Stary D r u h 10. Kochana Żona 15. P a n Porucznik 20. Moje Drogie Dziecko 17. Szanowny Pan Prezydent 12. Drogi Przyjaciel 11. Biedny Kuzyn 19.3. Najdroższa Babcia 8. P a n Policjant - . Miły Kolega 18. Wielebny Ksiądz 13. Moja Mała Siostrzyczka 9. Mój Mały Synek 16. Pani Dyrektor 7. Najmilszy Dziadek 14. P a n Doktor 5. Kochany Brat 6.

Wzór: Wszystko to kupiłem tylko dla . 12. 5.* Ćwiczenia uzupełniające Zaimek z w r o t n y 'się' Zaimek 'się' odsyła do podmiotu zdania i używany jest w stosunku do wszystkich rodzajów i liczb. Nie posiada formy mianownika. . . 11.. Z czasownikami tranzytywnymi ma funkcję zwrotną. 9. Zaraz pójdę. M. Czasem patrzę na z przymrużeniem oka. jeszcze tu wrócę. . siebie // się sobie się // siebie sobą o sobie a Ć w i c z e n i e 190 W miejsce kropek wstaw odpowiednią formę zaimka 'się'. Opowiedz mi coś o Zatrzymaj te rzeczy dla Weź go ze na wycieczkę.. C.. 274 Cieszę się. 10. 3. On jest bardzo zamknięty w Rzadko kupujemy kwiaty. że mam już wszystkie egzaminy za Czasami jestem z zadowolony. 4. 8. Np. Np. (wypowiedź neutralna) Zaraz sobie pójdę.siebie. 2. powiedziałem . Kiedy wyjeżdżałem z Krakowa. Mówili sobie komplementy. D. . 7.. Matki nigdy nie myślą o Przygotowałem śniadanie. 6. . B. Msc. Forma 'sobie' pełni w zdaniu funkcje ekspresywną. N. nadając zdaniu charakter nieformalny. Nikt nie zna do końca. 1. Wyraża wzajemność i odnosi się do dwóch lub wielu podmiotów.

całe życie! zakochani po same uszy. Zachowaj to. Powinnaś o tej sprawie powiedzieć jego sekretarce. potańczymy! z szacunkiem. co ci powiedziałam.. Wzór: . zrobiłem te półkę. Nie uciekniesz przed 14. Posadziłem dziecko koło 16. ekspresywną i wskazuje n a jakiś rzeczownik czy inny zaimek. Byliśmy 29.. Nie mogę z 15. że ona mieszka w moim domu! dobrze mówi! przed snem. Jedźmy nad morze! Odpoczniemy 27.. Odmienia się tak samo j a k liczebnik 'jeden'. 275 . Byli w dojść do ładu. Poczytam 23. Na zebraniu byli 6. Pochwalił mnie 7.13. Ona zawsze wszystko robi o. Byliśmy 28. samo. dyrektor Instytutu! dziewczętami. Ćwiczenie 191 W miejsce kropek wstaw w odpowiedniej liczbie i rodzaju formę zaimka 'saun3. Mamy przed 30. same' ma funkcję wzmacniającą.. a nie j e s t „Zosią samosią"! mężczyźni. 4. Chodź na dj^skotekę! Trochę 24. dła 19. rozczarowani. Chodziłem do szkoły z sobie! ministra edukacji! dyrektorowi. Wyobraź 18. .Sam. Odnosili się do 25. sami. Byli powiązani z 22. Nigdy za bardzo nie ufaj 2. Dostałem odpowiedź od 3. 1. On zawsze tylko o 20. sama. Podzielili się rolami między 26. bliscy. Patrz zawsze krytycznie n a 21. Ona nie kocha nikogo poza 17. od Krakowa. Zaimek 'sam' Zaimek 'sam.

itp. numeracja pomieszczeń. Mieszkałem w hotelu z dziećmi. 17. oceny. 4. itp. dwójka . Ona nie wie. 8. czego w życiu chce! Sprawiłeś mi radość obecnością. . 14. szli dwójkami. np. itp. np. 3. nominały banknotów. 2. 5. Zostawisz to dziecko w domu? Spotkasz tam znajomych. Po (50) należy bardziej dbać o zdrowie. środek! Podjechał do . (3) a nawet (4) 276 . trójka .'dostateczny'. 4. itp. z języka polskiego. butów. W akademiku są różne pokoje: (1) (2) . np. O d m i e n i a j ą s i ę jak r z e c z o w n i k i ż e ń s k i e n a -a. 10. pokoi w hotelu. itp. 16. 13. itp. rozmiary konfekcji.8. Wzór: Nigdy nie zadowolę się (3). czwórkami) Ćwiczenie 192 Stosując przyrostek -ka utwórz formę słowną rzeczowników podanych w nawiasie. 9. brzegu. wiek (tzw. 1. 19. autobusów.'mierny'.. 3. liczbę w szeregu. 6. numeracje środków transportu. numeracja domów. 2. np. . „okrągły"). 7. np. trzydziestka. 18. dwudziestka. 20. 12. mieszkam pod piątką. 11. kierownika! Wycelował w . itp. noszę piątkę. Będziesz mnie musiał usprawiedliwić przed rodzicami! Rzeczowniki z przyrostkiem -ka R z e c z o w n i k i te oznaczają: 1. tramwajów. dziesiątka. dwudziestka.. Leszek dostał (5) z ostatniego testu. np. (wyjątek w utartych zwrotach: szliśmy w czwórkę.trójką. np. itp. Zostaliśmy n a starość zupełnie Przedstawiono mnie solistce tej opery! Poprosiliśmy o to . . Przed (20) zwykle nikt nie dba o swoje zdrowie. .. Mówiliśmy ciągle o tym Mnie nie chce się tam jechać. 15.

Zacząłem siwieć po (30) 11. 5. (50) . urlop. (20) . Nauczycielka poprosiła dzieci. Kodeks Pracy gwarantuje (14 dni) urlop po (1 rok) kadencja parlamentarna prezydencka. W tym roku mam tylko (3 tygodnie) 3. to porozmawiamy o życiu! Przymiotniki z ł o ż o n e Ćwiczenie 193 Utwórz formę złożoną z podanych w nawiasie wyrazów i wstaw j ą do kontekstu zdania. święta Bożego Narodzenia. Wzór: W tym roku są (3 dni). 18. Ta sukienka jest za duża. Do akademika można dojechać: (4) . Wypijemy po (50) czy po (100) wódki? 19. że (13) to pechowa liczba. Aktualne polskie banknoty to: (10) .. 20. (8) (12) . żeby ustawiły się (2) 8.trzydniowe. tylko pod (4) 14. Rozmień mi (10) na dwie (5) 15. 1. Najlepiej się czułem między (30) a(40) 17.5. Kiedy dożyjesz (100) . co zrobię z (2 miesiące) 4. . Nie wiem. co ja. 277 . Pojedziemy (21) na Kleparz. wakacji? okresie pracy. Dużo ludzi wierzy w to. 10. Po tym semestrze jest (10 dni) przerwa semestralna.. (100) . (13) i (40) 9. Znajomi mieszkają na tej samej ulicy. W Polsce jest (4 lata) i (5 lat) 2. 13. (200) 6. Na Salwator zwykle jeździ (1) lub (6) 7. Uczeń martwił się (2) z matematyki. Proszę mi podać (6) zamiast (7) 16. Babcia jeszcze po (70) jeździła na rowerze! 12.. Chłopcy poszli w (5) n a wagary.

Staliśmy pół godziny n a (kilkanaście stopni) mrozie. Kolega poczęstował mnie (12 lat) koniakiem. ran. rodzaju nijakiego w czasie przeszłym i w trybie warunkowym. 20. występują z rzeczownikami posiadającymi tylko liczbę mnogą. 17. oznaczają osoby różnych płci. 11. w czasie teraźniejszym i przyszłym lub 3. Np. W czasie (kilkadziesiąt lat) rządów komunistów popełniono wiele błędów gospodarczych. itp. i orzeczenie w 3. Liczebniki t e o d m i e n i a j ą sią jak rzeczowniki rodzaju nijakiego w liczbie pojedynczej. itp. (7 dni) noworodek dostał żółtaczkę. 18. 15. np. dwoje oczu. 16. (kilkanaście lat) młodzież urządziła sobie dyskotekę w szkole. 12. Do przedszkola mogą już chodzić (3 lata) dzieci. osobie 1. oznaczają rzeczowniki występujące w parach. Liczebniki zbiorowe Liczebniki te: 1. 10. osobie 1. 19. np. W (kilka dni) konferencji wzięło udział paru gości zagranicznych. Nowy dyrektor został wybrany n a (3 lata) kadencję. dwoje ludzi. Dwoje dzieci bawi się / będzie się bawiło / bawiło się / bawiłoby się 278 .6. 3. Kupiłem sobie (pół roku) bilet tramwajowy. Jestem bardzo zmęczony i muszę wziąć (2 dni) urlop. 7. Zrobiłem parę błędów w (kilka wyrazów) zdaniu. W (kilka lat) karierze tego polityka były wzloty i upadki. 8. Implikują dopełniacz 1. 13. 2. Po operacji pojechała n a (4 tygodnie) rehabilitację. W (kilkanaście osób) grupie studentów było dwóch cudzoziemców. itp. 9. (kilka lat) dzieci bawiły się na podwórku. dwoje z nas. dwoje drzwi. poj. poj. rąk. np. 14.

= M. wszyscy inni wybraliśmy się nic się nie ukryje. kilkoro. czworo. Nastolatek popisywał się przed (kilkoro. Dostałem życzenia od (2. Możemy liczyć tylko na (10. nożyczki) żadne nie chcą strzyc! 14. dwojg-a C. 6. Miło mi się rozmawiało z tym (2. wyborcy) 11. staruszkowie) 7. = M. ale ? skarżyło się 279 . przyjaciele) n a wakacje do Francji. muzycy) 15. znajomi) 2. W domu mamy (2. Razem z (2. dzieciach a Ć w i c z e n i e 194 W miejsce kropek wstaw odpowiednią formę podanych w nawiasie liczebników zbiorowych z rzeczownikami.. . Nie wiem. kilkanaścioro M. = M. szczenięta) 17. Mam tylko (2. (kilkanaście. dwojg-u B. Babcia poszła n a spacer z (3.dwoje ludzi.. terroryści) 13. Lekarz zrobił badania (kilkoro. Pomagam robić zakupy (kilkoro.Odmiana liczebników: dwoje. kilkorgi-em o kilkorg-u dzieci .. turyści) 12. dzieciom = M. rodzice) 16. troje. 8.M. Przed tym bystrym (2.. klienci) na obsługę sklepu. rówieśnicy) 4. = M. obojgi-em o obojg-u kilkor-o kilkorg-a kilkorg-u B. wnuki) 10. ludzie). co zrobić z (3. Wzór: Przyszło (2. Nauczycielka wezwała do szkoły (4. 1.... dwoj-e D. Oprócz (3. pacjenci) 3. W festiwalu brało udział (50. ręce) 5. Poszukiwano (8. Amerykanie) studenci byli obecni. dwojgi-em Msc. o dwojg-u oboj-e obojg-a obojg-u B. oczy) 9. N.

W zasadzie nie ma różnicy znaczeniowej między formami obocznymi. 19. obu / obydwu / obydwóch oba / obydwa obie / obydwie N. Np. obu / obydwu / obydwom A. obaj / obydwaj oba / obydwa obie / obydwie D. Razem z (4. obu / obydwu / obydwóch C. Czasem formy rozszerzone o -ydw.. rodzaj niemęskoosob. Liczebniki te razem z rzeczownikami. obu / obydwu / obydwóch Ćwiczenie 195 Wstaw w miejsce kropek właściwą formę liczebników z rzeczownikami podanymi w nawiasie. aktorzy) w nowym sezonie.. oba / o b y d w a Liczebniki te oznaczają podmioty czy przedmioty występujące razem J e d nocześnie...obu (obydwu) o b y d w o m znajomym. inni pasażerowie) jechaliśmy bez miejscówki. rodzaj żeński M. (kilkanaście. Taternik pomagał (3. wymówiono pracę w zejściu Liczebniki: obaj / obydwaj. Odmiana rodzaj m ę s k o o s o b . obaj studenci 'jeden i drugi'. On posługuje się (oba paszporty) 280 .18. turyści) z niebezpiecznej góry. Przesłałem pozdrowienia (obaj panowie Jasińscy) 2. rodzaju i przypadka. Wzór: Obiecał poparcie (obaj znajomi) . które określają. są zgodne pod względem liczby. obu / oboma / obydwu / obydwoma obiema / obydwiema / obydwoma Msc. 1. 20.są bardziej wyraziste. obie / obydwie.

Plotkowaliśmy o (obaj nauczyciele) 10. Przyjaźnię się z (obie panie Kowalskie) 15. Nie byliśmy na (oba zajęcia) 281 . 14. Nie rozumiem (oba znaczenia) 20. Wyszła na spacer z (oba psy) 9. W (obie prace) były błędy. 16. Nie mogę pożyczyć ci (obie walizki) 7. 17. Mieszkaliśmy w (oba miasta) 5. Czułem respekt przed (obaj wychowawcy) 12. Napisałem list do (obaj koledzy) 18. Musiałem zmienić (oba zamki) w drzwiach. Na (oba parkingi) jest zawsze dużo aut. Interesuję się (obie dziedziny) nauki. 6. Kochał się w (obie panie) 4. Chodziliśmy na wykłady do (obaj profesorowie) 11. Nie udało mi się rozwiązać (oba problemy) 19. Byłem w (oba muzea) 13.3. Trzeba kupić kwiaty (obie solenizantki) 8.

ponieważ wybrał się razem z (Marek) na (polonistyka) Po jej ukończeniu. że przed (matura) sam zaczął pisać (opowiadania) Później okazało się. ale później porzucił (dziennikarstwo) dla (praca) twórczej. że w (przyszłość) na pewno zostanie (inżynier) W (liceum) J a n e k zaprzyjaźnił się z (Marek) .Ćwiczenia sprawdzające znajomość wszystkich przypadków Rzeczowniki Ćwiczenie 196 W miejsce kropek wstaw odpowiednie do kontekstu formy rzeczowników podanych w nawiasie. ale nawet dyskutować na różne (temat) W (czas) (pobyt) w (szkoła) najbardziej polubił (matematyka) i (fizyka) Wszyscy (nauczyciele) myśleli więc. że ukryte (talenty) literackie były silniejsze od (miłość) do (przedmioty) ścisłych. Dziś jest znanym i cenionym (literat) 282 . bardzo zdolnym (humanista) Pod jego (wpływ) zainteresował się (literatura) . został (felietonista) znanego (tygodnik) literackiego. i tak go to wciągnęło. J a n e k urodził się w małym (miasteczko) koło (Warszawa) J u ż w (dzieciństwo) wyróżniał się wśród swoich (rówieśnicy) (wzrost) i (bystrość) (umysł) Posłano go więc do (szkoła) w szóstym (rok) (życie) W (szkoła) od pierwszego (dzień) (nauka) zwrócono na niego (uwaga) z (powód) nieprzeciętnych (zdolności) Umiał już bowiem nie tylko czytać i pisać.

żeby wszystkie części garderoby były . Z (uroczy) uśmiechem na twarzy potrafi sobie zjednać nawet (najwięksi) ponuraków. Poza (niewątpliwe) walorami (fizyczne) jest w dodatku bardzo (miła) i (towarzyska) dziewczyną. Małgosia jest bardzo (ładna) dziewczyną.Ćwiczenie 197 W miejsce kropek wstaw odpowiednią do kontekstu formę rzeczowników podanych w nawiasie. Przed (rok) dostaliśmy nowe (mieszkanie) w (blok) na (osiedle) „Widok". a w (mieszkanie) . Cieszyliśmy się tym (mieszkanie) bardzo i zaraz po (otrzymanie) (klucze) przystąpiliśmy do (urządzanie) Do (kuchnia) kupiliśmy (segmenty) . a do (pokój) (meblościanka) . a w (przedpokój) położyliśmy kolorowy (chodnik) (Łazienka) wyłożyliśmy brązowymi (kafelki) Nie zapomnieliśmy oczywiście o (kwiaty) i (rośliny) Na (balkon) posadziliśmy (pelargonie) . a ma ich bardzo dużo. o (smukłe) nogach i (zaokrąglone) kształtach. dwa (fotele) i (wersalka) W (okna) zawiesiliśmy (firanki) i (zasłony) w złotym (kolor) Na (podłoga) rozłożyliśmy (dywan) . ponieważ oprócz (bujne) blond włosów ma (niebieskie) oczy z (długie) rzęsami i (ciemne) brwiami. Uroku dodają jej także (wykwintne) stroje. hodujemy (paprotki) Przymiotniki Ćwiczenie 198 W miejsce kropek wstaw odpowiednie do kontekstu formy przymiotników podanych w nawiasie. Od (wczesne) dzieciństwa podobała się wszystkim. Jest dziewczyną bardzo (zgrabna) (średni) wzrostu. Lubuje się w kolorach (błękitne) i (zielone) Zawsze dba o to. zgodnie z (zalecenia) (lekarze) .

a w (drugi) (wygodny fotel) Zaraz przy (wejście) za (drzwi) stoi (duża biblioteka) . bo wszystko przygotowuję zawsze przed (sen) 284 . Trzeba przyznać. kiedy wszystko ma pod (ręka) W (przyszły tydzień) czeka nas (przeprowadzka) do (nowe mieszkanie) Boimy się jej. siostra (sukienka) i (torebka) . czy (brązowe) butów.jest (biurko) . w której jest mnóstwo (książki) Na (podłoga) leży (perski dywan) W (cały pokój) jest pełno (różne papiery) Profesor lubi pracować. a ja. jak zwykłe.właściwie dobrane. bo mamy dużo (meble) Przed (przeprowadzka) musimy wszystko spakować do (wielkie pudła) Na razie jest (jeden wielki bałagan) Rano każdy szuka czegoś (inne) : mama (pończochy) i (pasek) . że każdy mężczyzna chciałby mieć t a k ą (miła) i (elegancka) żonę jak Małgosia! Rzeczowniki. przymiotniki. nie wkłada do (niebieska) spódniczka (pomarańczowa) bluzki. nie szukam (nic) . W (mieszkanie) profesora (Górski) jest dużo (różne meble) i (rzeczy) Na (ściana) wiszą bardzo (ładne obrazy) Na (środek) pokoju stoi (okrągły stół) Między (okna) stoi (szafa gdańska) W (jeden róg) . liczebniki i zaimki Ćwiczenie 199 W miejsce kropek wstaw odpowiednią formę wyrazów podanych w nawiasie. t a t a (skarpetki) i (buty) . A. Nigdy np.

żeby być w (Kraków) (wczesny ranek) Ćwiczenie 200 W miejsce kropek wstaw odpowiednią do kontekstu formę rzeczowników i przymiotników podanych w nawiasie.c. spotkałem (swój kolega) . a także (profesor) Zastanawiała się razem z (współmieszkanki) . czy zaprosić (goście) n a (szósta) . że jest tam bardzo ładnie. n a wpół do (siódma) Wszystkie (potrawy) przygotowała razem z (koleżanki) Podała je na (piękne półmiski) . żeby pójść do (któryś) ze (stołeczne teatry) Do (Kraków) chcemy wrócić (nocny pociąg) . Wczoraj byliśmy na (poczta) . W (droga powrotna) mamy zamiar jechać przez (Warszawa) . Wczoraj na (Stare Miasto) n a (ta sama ulica) na której mieszkam. że przyjedziemy (wieczorny pociąg) Nigdy nie byliśmy n a (Wybrzeże) Słyszeliśmy tylko. Marysia urządziła (przyjęcie pożegnalne) . żeby nadać (telegram) do (nasi krewni) . czy n a (siódma godzina) ? W (koniec) zdecydowała. na które zaprosiła (koleżanki) i (koledzy) . że przyjedziemy do (oni) na (weekend) Oni mieszkają w (Gdańsk) i w (Oliwa) W (telegram) napisaliśmy. które pożyczyła od (swoja ciocia) Goście przyszli punktualnie i od razu wytworzyła się (miła atmosfera) Po (kawa) słuchaliśmy (stare płyty) z (przeboje) (lata dwudzieste) D. (krakowski targ) . z którym w (ubiegły rok) spędziłem (wspólne wakacje) 285 .

więc ucieszyliśmy się z (nasze spotkanie) . Był oczywiście w (Rzym) i na (audiencja generalna) u (Papież) Oprócz (Rzym). W tym (rok) każdy z nas był osobno. . do (różne kluby studenckie) ... Czasami idziemy razem do (jakaś dobra restauracja) Najczęściej zamawiamy (jakieś polskie dania) 286 . ale potrafi także dobrze się bawić. Wenecja. a więc mogliśmy pływać n a (żaglówki) i korzystać z (kąpiel) w (ciepła woda) Wróciliśmy opaleni i z (mocne postanowienie) że w (przyszły rok) musimy tam znowu pojechać. . zwiedził (Florencja. Często chodzimy razem n a (dyskoteka) . chociaż nie za (granica) Pojechaliśmy (cała paczka) na (Mazury) bo wszyscy lubimy (woda) i (sporty wodne) N a szczęście (pogoda) n a m sprzyjała. Tekst 1 Razem z (mój kolega Francuz) mieszkam w (dom akademicki) „Piast". Ćwiczenie 201 W miejsce kropek wstaw odpowiednią do kontekstu formę wyrazów podanych w nawiasie. Prawie codziennie było słonecznie.. Z (te trzy miasta) najbardziej podobała mu się (Florencja) W ogóle był bardzo zadowolony z (ta wycieczka) ale narzekał tylko n a (upał) J a opowiedziałem mu o (swoje wakacje) . Mediolan) . ponieważ mogliśmy porozmawiać o (letnie przygody) On był na (wycieczka zagraniczna) we (Włochy) Zwiedził kilka (miasto) w (środkowe i północne Włochy) . Lubię (swój współmieszkaniec) On jest bardzo (pracowity student) . które spędziłem równie atrakcyjnie.

albo chodzimy do (stołówka studencka) Tekst 2 Droga (Babcia) Witam (ty) serdecznie z (Polska) J a k widzisz. a ja wolę (lody) i zawsze chętnie piję (kawa) Nie zawsze jednak stać nas na (obiad) czy (kolacja) w (restauracja) .Przed (jedzenie) zamawiamy coś do (picie) . uczę się w (biblioteka) albo z (inni studenci) idę na (dyskoteka) Odwiedziłem już (nasza rodzina) na (wieś) Nie wiedziałem. dlatego często gotujemy sami. piszę do (ty) zaraz po (przyjazd) do (Kraków) Podróż (samolot) z (Nowy Jork) do (Warszawa) miałem bardzo przyjemną. Po (główne danie) jemy oczywiście (jakiś deser) On uwielbia jeść (polskie ciastka) . że mieszkają w t a k (piękna miejscowość) ! Starsi mieszkańcy pamiętają (ty) jeszcze z (czasy) . bo w (samolot) obok (ja) siedzieli (moi koledzy) Z (Warszawa) do (Kraków) jechałem (wygodny pociąg) W (przedział) spotkałem (ciekawi ludzie) i przez (cała droga) rozmawialiśmy o (Polska) Dużo się od (oni) dowiedziałem n a temat (bieżące problemy polskie) Z (dworzec) do (akademik) przyjechaliśmy (taksówka) Mieszkam z (miły kolega) który studiuje (historia) Zajęcia mam zwykle przed (południe) . najczęściej jest to (piwo) lub (jakiś sok) . kiedy byłaś (dziecko) W (przyszły tydzień) umówiłem się z (moje kuzynki) na (wspólna wycieczka) w (góry) 287 . a po (południe).

a potem skorzystaliśmy z (tamtejsza sieć autobusowa i kolejowa) Okazało się n a (miejsce) .Kończąc (ten list) (wy wszyscy) (wy) (wszystko najlepsze) . chciałbym pozdrowić i życzyć Twój wnuczek . ale tuż przed (nasza podróż) oni mieli (przykry wypadek) i niestety musieliśmy pomyśleć o (inny środek transportu) W końcu polecieliśmy (samolot) do (Nowy Jork) . ale (statek) do (Amsterdam) . że nie był to (zły pomysł) W (podróż) mogliśmy skorzystać z (dobra sieć hotelowa) i (świetne bary szybkiej obsługi) Wieczorami bawiliśmy się w (różne regionalne restauracje) i mieliśmy możliwość (poznanie) i rozmowy z (ciekawi ludzie) Czas minął (my) bardzo szybko i z (przykrość) musieliśmy pomyśleć o (droga powrotna) do (własny kraj) (Ten raz) postanowiliśmy nie wracać (samolot) . a stamtąd (autobus) do (Polska) Do dziś nie możemy zapomnieć (ta udana wyprawa) za („wielka woda") 288 . Przed (trzy miesiące) byliśmy razem z (cała rodzina) w (Stany Zjednoczone) Mieliśmy zamiar podróżować z (nasi przyjaciele) ich (własny samochód) .Adam Ćwiczenie 202 W miejsce kropek wstaw odpowiednią formę wyrazów podanych w nawiasie.

Zaplanowaliśmy. że Magda wyszła za mąż za (mój) kolegę. Znasz (on) n a pewno. Lubię z (ty) plotkować o (nasi) znajomych.Zaimki Ćwiczenie 20 W miejsce kropek wstaw odpowiednie do kontekstu formy zaimków podanych w nawiasie. ubiegłym roku postanowiliśmy razem kolegami wybrać się wakacje autostopem planowaną podróżą zaopatrzyliśmy się plecaki. ale wpół do siódmej nadarzyła się świetna okazja Zakopanego. Między innymi mówiliśmy i o (ty) i (twój) chłopcu. Tym razem jednak nie mam dużo wiadomości. no i będziemy mieć okazję do plotkowania o (nasi) wspólnych znajomych. czy wiesz. Mieszkał z (on) przez jeden rok w (ten) samym pokoju. Wyobraź sobie. Lubił (on) bardzo i chciałby (wy) kiedyś do siebie zaprosić. że naszą podróż zaczniemy Polski południowej Polskę centralną aż Wybrzeża dzień wyjazdu byliśmy trasie już szóstej rano. namioty i mapę samochodową Polski. że łatwiej nas ktoś zabierze tej porze. Przyimki Ćwiczenie 204 W miejsce kropek wstaw odpowiedni do kontekstu przyimek. Byłam u (oni) w (ten) tygodniu. Przypominasz sobie (ten) wysokiego blondyna. Poszliśmy baru drugie śniadanie. bo nie wiem. a później spacerowaliśmy Krupówkach obiedzie wyjechaliśmy Kasprowy Wierch. Będzie (oni) n a pewno bardzo miło. Mieliśmy bowiem nadzieję. śpiwory. t a k że m a j ą już nieźle zagospodarowane mieszkanie. ponieważ ty zawsze wiesz o (oni) coś interesującego. Byliśmy miejscu dziesiątej. który odwiedził (ja) w ubiegłym tygodniu? To właśnie o (on) chodzi! Pobrali się miesiąc temu. Liczyliśmy głównie samochody ciężarowe najbliższe pół godziny nikt n a s nie chciał zabrać. to możemy się wybrać do (oni) razem. Wspominaliśmy stare dobre czasy. Rodzice Magdy pomogli (oni) się urządzić. że Marek (on) zna z akademika. a po289 . bo często u (ja) bywał. Jeżeli macie czas w niedzielę.

Kiedy miałem lat. a przez (10) miesięcy w sanatorium. bo powodu braku pieniędzy zaczął prześladować nas pech! Lublinem a Warszawą Janek zgubił dokumenty. Mając (14) lat wstąpiłem do liceum. gdzie w (6) roku życia zacząłem chodzić do zerówki. a Warszawie zachorował Jacek tym zepsuła n a m się pogoda. przewidywaniom minął n a m zgodnie planem. a ukończyłem (5) lat później. Przez pierwsze (4) lata nauki nie miałem żadnych kłopotów. Szkolę podstawową ukończyłem jednak w terminie. Studia rozpocząłem w (1981) roku. Maturę zdałem po (4) latach. 290 . Urodziłem się na wsi w (1962) do (5) (5) roku. Gorzej było drugim tygodniu. Od (1986) roku pracuję na Politechnice do dziś. mając (7) lat wstąpiłem do szkoły podstawowej. żeby rano wcześnie wstać i wyruszyć dalej. Przez (3) miesiące byłem w szpitalu. bo w (12) roku życia zachorowałem n a gruźlicę. wszystko polecamy ten rodzaj podróżowania wszystkim młodym ludziom. Liczebniki Ćwiczenie 205 W miejsce kropek wstaw odpowiednie do kontekstu formy liczebników podanych w nawiasie. tak że musiałem pracować przez (9) miesięcy. Nie dostałem się w (1) roku po maturze na studia. Pierwszy dzień wędrówki. Od (3) roku życia chodziłem do przedszkola. rodzice przeprowadzili się do miasta.tem zeszliśmy Halę Gąsienicową i dół Zakopanego dziewiątej byliśmy już śpiworach. tak że musieliśmy wrócić Krakowa zaplanowanym terminem. ale później było trochę gorzej. a po jej ukończeniu. Straciłem więc (1) rok nauki.

Cała (8) stanowi bardzo „zgraną paczkę". Telewizję oglądają rzadko. że (3) rodzeństwa to za mało. że i bez tego nie kładą się spać przed (11) 291 . Między (7) a (8) wieczorem cała rodzina stara się być w domu.Ćwiczenie 206 Wstaw w miejsce kropek odpowiednią formę wyrazową liczebników podanych w nawiasie. bo od (1) do (3) łat. Moja koleżanka m a (5) braci i (2) siostry. Uważam jednak. bo zawsze m a j ą tyle swoich spraw. żeby wspólnie spędzić przynajmniej (1) godzinę dziennie. najwyżej (2) godziny. Różnica wieku między nimi jest niewielka. Mam (2) braci i ( l ) siostrę.

SŁOWOTWÓRSTWO .

podstawa słowotwórcza + e c . w którym człowiek mieszka. pod górą podgórze b) wyrazów złożonych. itp.wstęga. przysiad 0<— przysiadać B. 'ładna dziewczyna' 2) zapożyczenia z języków obcych.) Ze współczesnego. synchronicznego punktu widzenia rozróżniamy dwie grupy wyrazów: 1) n i e m o t y w o w a n e . wskazywać drogę -» drogowskaz Każdy wyraz może posiadać: tylko z n a c z e n i e leksykalne. d o m — nasi przodkowie zdecydowali. obiad domowy. kto naucza' W dalszym ciągu interesować nas będą tylko wyrazy motywowane współcześnie. np. chciw* .przyrostek W procesie tworzenia nowych formacji mogą zachodzić różne wymiany fonetyczne i morfonologiczne.miejsce. wstążka . rzadziej dochodzi do dezintegracji podstawy słowotwórczej. np. np. babka . kompozycji: a) wyrażeń syntaktycznych. np. np. zarozumia/y . p r z e + miły. w którym był stolec (tron' królewski) b) motywowane współcześnie (synchronicznie). np.'mały dom'. szlafrok 3) tworzenie nowych wyrazów w wyniku zabiegów morfonologicznych: A. wyodrębniającej podstawę słowotwórczą i formant. które jest wynikiem konwencji. tzn.posiadają znaczenie leksykalne i słowotwórcze a) motywowane historycznie (diachronicznie). niemniej jednak można zaobserwować pewne schematy struktur identycznych. komputer.zarozumialec. np. np. c h c i w i e c . 295 .'mający ogólny związek z domem' (kontekst uściśla szczegółowe znaczenie. derywacji: a) afiksalnej (dodatniej).'ten. który jest chciwy. dla których możliwe jest podanie definicji strukturalno-semantycznej. deska. pantofle domowe.decha. d o m o w y . np. u + niewinn + ić b) bezsufiksalnej (ujemnej).'ten. np. . lub z n a c z e n i e l e k s y k a l n e i strukturalne (słowotwórcze). takie. Słowotwórstwo jest bardzo nieregularnym działem języka. np. d o m e k . że połączenie fonemów d + o + m będzie oznaczało miejsce. stolica . które jest wynikiem relacji formalnej albo znaczeniowej w stosunku do innego wyrazu. np.'matka mojej matki'. np. kot + ek.posiadają tylko znaczenie leksykalne 2) m o t y w o w a n e . nauczyciel .Informacje o g ó l n e Zasób leksykalny języka może być pomnażany przez: 1) nadawanie istniejącym wyrazom nowych znaczeń.

UWAGA: W ć w i c z e n i a c h z a z n a c z o n e s ą k u r s y w ą te głoski. palacz) itd. nazywamy t y p e m słowotwórczym.np. 296 . Wyrazy. które tworzą grupę mającą wspólne znaczenie strukturalne. n a t o m i a s t w y t ł u s z c z o n e s ą t e części p o d s t a w y słowotwórczej. które p o d l e g a j ą w y m i a n i e morfonologicznej. powstałe zgodnie z określonym schematem. N a przykład w kategorii słowotwórczej n a z w w y k o n a w c ó w czynności mamy oprócz typu słowotwórczego -iciel // -yciel także inne przyrostki. a tworzone są przez różne typy słowotwórcze. k t ó r e n a l e ż y o d c i ą ć p r z e d utwor z e n i e m n o w e j formacji. -acz (biegacz. np. W ćwiczeniach będą nas interesowały tylko niektóre kategorie słowotwórcze. które m a j ą wspólne znaczenie strukturalne. które wydają się w miarę regularne. murarz). -arz (stolarz. nazywamy k a t e g o r i ą s ł o w o t w ó r c z ą . t e m a t c z a s o w n i k a + p r z y r o s t e k -iciel // -yciel = w y k o n a w c a czynności naucz + -yciel wybaw + -iciel Wyrazy. aby w ten sposób zwrócić uwagę użytkownika raczej na pewne ogólne schematy niż szczegółowe formacje.

np. kot. np. nieosobowe. abstrakcyjne. drzewo. własne. W języku polskim jest pięć rodzajów gramatycznych rzeczownika: rodzaj m ę s k o o s o b o w y : . człowiek. pole. np. której podstawową funkcją jest nazywanie przedmiotów (osób. Prymarnie rzeczownik m a funkcję składniową podmiotu. w których nieistotny jest podział rzeczowników rodzaju męskiego na męskoosobowe.RZECZOWNIKI Charakterystyka ogólna R z e c z o w n i k jest to część mowy. męskożywotne i męskonieżywotne. pies. 2. człowiek. ptak. żywotne. W języku polskim rozróżniamy liczbą p o j e d y n c z ą i m n o g ą rzeczownika: a) liczba pojedyncza pan pies list kobieta okno liczba mnoga panowie psy listy kobiety okna 297 . Polak. ten sierota // t a sierota UWAGA: W ćwiczeniach. radość. b u d y n e k 9. pospolite. dom. spokój 5. książka. ołówek. miłość 7. np. kot rodzaj m ę s k o n i e ż y w o t n y : . ten kaleka // ta kaleka. Najważniejsze z nich to: 1. osobowe. konkretne. np. czynności i stanów. mężczyzna. pułk 10. R z e c z o w n i k i dzielą się n a szereg klas znaczeniowych. mucha. np. zbiorowe. syn rodzaj m ę s k o ż y w o t n y : . R z e c z o w n i k i dzielą się na rodzaje i odmieniają przez liczby i przypadki.oko. list rodzaj żeński: . dom. a sekundarną cech. lotnik II. Kraków 2. Warszawa.nóż. jednostkowe. dla celów praktycznych mówi się tylko o rodzaju męskim. np. rzeczy). n p . mówienie.pies. woda. I. np.matka. sen 3. Ewa. r z e k a . 1. nieżywotne. Polak.nauczyciel. Przekrój 8. krzesło Nieliczne rzeczowniki mogą być dwurodzajowe: np. np. zwierząt. kość rodzaj nijaki: . J a n 6. tłum. stół. las. dziecko 4. student.

czemu? kogo. o czym? nie wiąże się z innymi wyrazami w zdaniu. czym? o kim.zbiorowe: państwo. Piotr. Przypadki wskazują n a związki składniowe.abstrakcyjne: sprawiedliwość. nożyczki. np. jest używany w stosunku do adresata naszej wypowiedzi. co? przypadki zależne kim. obuwie . imieniny. których w języku polskim jest siedem: Mianownik Dopełniacz Celownik Biernik Narzędnik Miejscownik Wołacz . 298 .b) Pewna grupa rzeczowników występuje tylko w liczbie mnogiej.kto. szkło. c) Pewna grupa rzeczowników występuje tylko w liczbie pojedynczej. jakie zachodzą między wyrazami w zdaniu. . co? przypadek niezależny kogo. czego? komu. Polska . ziemia . nafta.imiona własne: Anna. złość 3. Włochy.materialne: złoto. drzwi. spodnie. np. Rzeczowniki odmieniają się przez przypadki.

czytać .(ść // szcz). -cie 1. administrować .proszenie .odsiadka.koordynacja.życie.e n i e (od czasowników zakończonych w bezokoliczniku na -eć.n ą ć w bezokoliczniku) np.przechadzka (// przechadzanie się).administracja 'administrowanie' administracja 'urząd' Rzadziej u ż y w a n e przyrostki w tej kategorii s ł o w o t w ó r c z e j to: -ka (od czasowników o różnych zakończeniach w bezokoliczniku) np. p r a g n ą ć .t a r c i e 3. z a g r y w a ć .generalizacja Formacje te mogą występować obocznie z formami utworzonymi przyrostkiem: . . trzeć . prosić . p c h n ą ć . pisać . dojść . np. generalizować .przygrywka 299 .czyszczenie .to takie.wyjście.a c j a m a j ą wtórne znaczenie wytworu czynności lub obiektu.liczenie. np.k a są nacechowane potocznie. bić . koordynowanie // koordynacja.pisanie. ale posiada funkcję składniową. żyć . chodzić .zaczęcie.chodzenie . przechadzać się . drzeć .milczenie. (od czasowników dokonanych na -ąć.pchnięcie .p r a g n i e n i e 2. milczeć .(ś // sz).(ą // ę).a n i e . Nazwy czynności (nomina actionis) N a z w y c z y n n o ś c i w większości przypadków stanowią formacje regularnie tworzone od czasowników za pomocą przyrostków: -anie (od czasowników zakończonych n a -ać w bezokoliczniku) np. koordynować . przepierać .przepierka.bicie.powtórka (// powtórzenie).czytanie .wywroćka.zagrywka. liczyć .Słowotwórstwo rzeczowników F o r m a c j e t r a n s p o z y c y j n e . w czasownikach kończących się na -ić zachodzą czasem wymiany morfologiczne. -ić // -yć) np. w których formant pełni funkcję strukturalną. np. (od czasowników rdzennych.darcie. odsiadywać . Bardzo często formacje z przyrostkiem . generalizowanie // generalizacja Czasem formacje z przyrostkiem . przygrywać .(dź // dz). wywrócić się . czyścić . (od dokonanych form czasownika ruchu 'iść') np. (n // ń) Niektóre czasowniki na .dojście -acja (od czasowników obcego pochodzenia z przyrostkiem -ować w bezokoliczniku) np. zacząć . np. powtórzyć . np. zakończonych samogłoską) np.n ą ć przybierają także przyrostek -enie. stoi poza stosunkiem nadrzędno-podrzędnym. wyjść .

biegać . np.zaro&ek (// zarobienie) (tworzy się je przez odcięcie przyrostków tematycznych razem z przyrostkiem bezokolicznika i mogą one należeć do deklinacji męskiej lub żeńskiej) np. oże/zić się . ale raczej o ograniczonym zasięgu.przeprosiny (od czasowników o różnych zakończeniach w bezokoliczniku) np.. Gimnastyka ma dla zdrowia duże (znaczyć). (pomagać) słabszym ode mnie.przechadzanie się. . Wszystko zależy od punktu . remontowanie 'znaczenie bardziej dynamiczne. zaro&ić . remontować.ożenek. (// bieganie) atakować . zarobienie. W języku mówionym mogą wystąpić takie formy jak: c h c e n i e . (// atakowanie) przeprawiać . . 8.atak0. zarobek. umieć. (// ożenienie się) upaść . Sprawia mi przyjemność (uczyć się) języków obcych. -enie. 300 (Czytać) przy słabym świetle niszczy wzrok. . . ale są one wtedy bardzo wyraźnie odczuwane jako potoczne. 1 2. m u s i e ć . (technika. zarobić. Wzór: Cieszy mnie . 7. Męczy mnie (oglądać) telewizji.narodziny. sport) Często formacje z przyrostkami: -ka. (Opalać się) w południe nie jest zdrowe. p o m a g a n i e . -ek. przeprosić . . . Ćwiczenie 1 Od czasowników podanych w nawiasie utwórz formy nazw czynności i wstaw je w miejsce kropek. remont0 'znaczenie statyczne' .bieg0.przechadzka.przeprawa (// przeprawianie) Współcześnie jest to dość produktywny typ słowotwórczy. Nie znoszę (prać) i (prasować). 3.odwiedziny. aktualne' UWAGA: Nazw czynności nie tworzy się od niewielkiej liczby czasowników modalnych: chcieć. potrafić.0 występują obocznie z przyrostkami: -anie.-iny -ek -0 (od czasowników n a -ić // -yć w bezokoliczniku) np. (Oglądać) telewizji może być męczące. 9. móc. -cie. ale wtedy zachodzi między nimi minimalna różnica znaczeniowa. (Milczeć) nie zawsze jest złotem. m i e n i e . 4 5 6. (widzieć). przechadzać się. odwiedzić . narodzić .upadek. woleć.

. 7. (ukryć). (Pominąć) nietaktem z jego strony. . . (obejrzeć) w dzisiejszym (wygrać) w tym konkursie? . 16. (Głosić) pięknych haseł to jego specjalność. . . . Ćwiczenie 2 W miejsce kropek wstaw właściwą formę nazwy czynności od czasownika podanego w nawiasie.jedzenia. 10. .. . Wzór: Masz coś do . . . (Grozić) mu niczego nie zmieni. . . (Dźwignąć) tej torby jest ponad moje siły. 15. 4. 8. Nie lubię 14. (Bić) dzieci w szkole jest zabronione. 5.. (zabrać) z akademika? (pić)? (czytać)? (wysłać) n a poczcie? . (przekazać) rodzicom? (zakomunikować)? 301 . 2.. 9. . (wybrnąć) z tej sytuacji. Do ciebie należy 17 18. 11. . Czy masz coś do Czy masz coś do Czy ma pan coś nowego do . Czy macie coś do Nie mieliśmy nic do Nie mamy nic do Czy jest coś ciekawego do programie? Czy jest coś do Nie mamy nic do zajęcia. (Wyjść) 15. Czy jest coś do Czy masz coś do Czy macie coś do .10 zbyt skomplikowaną. (jeść)? 1. . 13. . (powtórzyć) n a jutrzejsze (kupić) w drogerii? (oddać) w bibliotece? (prać)? (czyścić) butów? . (myć) naczyń.. 14. 12 13. . (dodać) n a ten temat. Czy jest coś do Czy mamy coś zimnego do Masz coś dobrego do . Nie było zbyt łatwe 19 20 (Prowadzić) auta nie jest czynnością (Plotkować) to ich specjalność. . 6. 11. 12. n a szczyt było łatwiejsze niż (zejść) milczeniem naszej prośby było (wyciągnąć) wniosków. 3. .

położyłam się na pół godziny. Kiedy wyrwałem ząb. . zmienił się zupełnie. 3. Czy zostało jeszcze coś do . 2. 8. poszedłem spać. Czy masz jakiś nowy obraz do 20. 7. (powiedzieć) n a (zrobić)? (myć)? (pokazać) n a wystawie? (wyjaśnić) w tej sprawie? a Ćwiczenie 3 Zdania podrzędnie złożone przekształć na zdania pojedyncze rozwinięte. poszedłem do łazienki. Kiedy zamknęli sklep. przypomnieliśmy sobie. Czy jest coś pilnego do . Kiedy przeczytałem książkę. 5. sprawdzili wszystkie zamki. Kiedy poznał Anię. . Czy jest coś do 19. 4. 10. Kiedy się obudziłem. Kiedy przygotowaliśmy kolację. 9. zmieniłem zdanie na temat tego autora. Kiedy obejrzeliśmy ten film. poczułem się lepiej. 18. . ten temat? 17. 11. 6. poszliśmy do kina. że goście przyjdą jutro. bardzo się zmieniła. 1. . . zaczęliśmy dyskusję. .16. Po z r o b i e n i u zadania d o m o w e g o poszedłem spać. Czy macie państwo coś do . . . 302 . Kiedy wygrała milion w TOTKA. Wzór: Kiedy zrobiłem zadanie domowe. Kiedy umyłam naczynia. Kiedy zdaliśmy egzamin. poczułem dużą ulgę. Kiedy wypiłem lekarstwo. .

byłem bardzo zmęczony. Kiedy wytarłem ręce. Emigracja z Polski do Ameryki trwa od XIX wieku do dziś. że nie możemy ich przyjąć. Polska emigracja w Stanach ma kilkanaście swoich narodowych organizacji. mogłem się z nimi przywitać. Kiedy wyjechaliśmy z domu. Całą instalację elektryczną mieliśmy zamontowaną w przedpokoju. zorientowaliśmy się. 16.12. (nazwa czynności) Czy wiesz. czy będzie możliwa publikacja tej książki. 14. przestała mnie boleć głowa. Kiedy zaprosiliśmy gości. Kiedy zniknęła gorączka. 17. 18. Wzór: Woźna była zmęczona administracją budynku. Kiedy zaświeciliśmy światło. 2. załamał się psychicznie. 303 . przypomnieliśmy sobie o włączonym żelazku. 19. 20. Instalacja telewizji kablowej trwała 2 godziny. Kiedy zjedliśmy obiad. Kiedy wyszedłem n a X piętro. Nie wiem. 15. W księgarni można kupić różne publikacje na ten temat. wyłączono prąd. w pokoju zrobiło się weselej. 13. Kiedy zamroziliśmy mięso. Ćwiczenie 4 Określ właściwe znaczenie użytych w zdaniach rzeczowników odczasownikowych: n a z w y c z y n n o ś c i czy n a z w y w y t w o r ó w czynności. 3. wypiliśmy kawę. Kiedy odsunęli go od władzy. gdzie znajduje się administracja osiedla? (wytwór czynności) 1.

-(ar)stwo. [-(o)stwo. -izm.ciepło. czy demonstracja swojego niezadowolenia jest czymś właściwym. 2) niekategorialny . To osiedle m a dobrą lokalizację. Czasem może to być także abstrakcyjny fakt. 5. Reprodukcja t a k dużego obrazu zajęła pół roku. -(a)ctwo. Nie wiem.p u s t k a . -izna. pusty .tworzony od przymiotników jakościowych (nie tworzą go przymiotniki relacyjne .smutek.młodość). dobro.zwinność.dobroć. 7. dotyczące głównie starszej warstwy słownikowej. Najczęstszym przyrostkiem jest t u t a j przyrostek: -ość (zwinny . dobry . Nazwy cech abstrakcyjnych (nomina essendi) Formacje te najczęściej nazywają n i e j e d n ą abstrakcyjną cechę. Podoba mi się dekoracja świąteczna miasta. Reprodukcja tego obrazu wisi w Muzeum Narodowym. młody . charakteryzujący się obecnością tej cechy. 6. -ctwo. W Krakowie są jeszcze stare fortyfikacje austriackie. -(eń)stwo. Dekoracja wystawy zajęła nam kilka godzin. Najczęstszymi przyrostkami są t u t a j przyrostki: -stwo.tworzony od podstaw rzeczownikowych lub przymiotnikowych.zdrowie. 10.4. ale zespół cech właściwych desygnatowi podstawy. Demonstracja robotników przebiegała bardzo spokojnie. Kontrola lotów miała kłopoty z lokalizacją samolotu. We współczesnym świecie dochodzi do coraz większej izolacji międzyludzkiej. ciepły . -stwo. 9. zdrowy . Wśród tych formacji należy wyróżnić dwa typy: 1) niemal kategorialny . Fortyfikacja na skalistym gruncie była bardzo trudna.odrzeczownikowe). Istnieją tu jednak wyjątki leksykalne. Daliśmy dobrą izolację w nowym domu. np. 8. Studenci m a j ą kilka różnych organizacji. s m u t n y . -(ałni)ctwo] 304 . -(ań)stwo. bo chcemy zaoszczędzić n a zużyciu energii. Koledzy zajęli się organizacją przyjęcia.

(dezintegracja podstawy) brzydki . szpetny . (sk// szcz) oznaczają cechy właściwe utworom danych pisarzy.górnictwo.niechlujstwo.narciarstwo. megaloman . np. -t.szpetota. nazwy chorób: krzywica.fanatyzm. np.megałomaństwo.głupota. Dostojewski — dostojewszczyzna. np. angielszczyzna. amator (amatorski amator(szcz)yzna. to m a j ą one znaczenie ogółu cech właściwych kulturze danego kraju.ślepota.brzydota. Żeromski — żeromszczyzna.c t w o oznaczają posiadanie cechy lub są nazwami ogólnymi zawodów.dulszczyzna. fanatyk .bibliotek(ar)stwo. Dulski . cukrzyca. np. występuje wymiana spółgłosek: n // ń. np. Innym przyrostkiem używanym dość często od podstaw przymiotnikowych jest przyrostek -ota. .Kiedy temat podstawy kończy się na: -n. Formacje te powstały w wyniku derywacji wymiennej. np. -cz. głupi . od innych nazw własnych. niechlujny . tradycjonalista . 305 . od których pochodzą. Mogą także mieć ujemne zabarwienie emocjonalne. to zamiast przyrostka .tradycjonalizm. -ica (-yca). od nazwisk o budowie przymiotnikowej.towiańszczyzna. np. W przypadku tworzenia tych formacji od przymiotników dochodzi bardzo często do dezintegracji podstaw słowotwórczych.ryzyk(an)ctwo. -izm (-yzm) Podstawą do tworzenia nazw abstrakcyjnych sufiksem -izm (-yzm) są najczęściej rzeczowniki oznaczające nosicieli cech i obcego pochodzenia zakończone na: -ista. -rz. bibliotekarz .bankr(u)ctwo. b a n k r u t .s t w o występuje przyrostek -ctwo: górnik . zbieracz zbier(a)ctwo. Inne przyrostki używane do tworzenia nazw abstrakcyjnych to: -e (zaślepienie. francuszczyzna. Formacje utworzone przyrostkami -stwo i . zacofanie). -ik (-yk). Kiedy temat podstawy kończy się na: -k. itp. Jeżeli postawą dla nich są przymiotniki pochodzące od nazw krajów. np. np. Towiański .i z n a (-yzna) Formacje z tym przyrostkiem nie m a j ą często typowego znaczenia nazw abstrakcyjnych. np. rz // r. ryzykant . (sk // szcz) są wyrazem poglądów i postaw osób.lenistwo. leniwy . narciarz . ślepy .

8. 2. że jest taki szlachetny. 16. Razi nas to. że są tacy gościnni. 3. że jest taki bezkarny. że są tacy młodzi. 14. że jest taki lojalny. że jest taki bezmyślny. Zaskoczyło nas to. Byłem zaskoczony jego bladością. Zdenerwowało mnie to. Czy nie denerwuje cię to. 7. że jest taka wrażliwa. 13. Podoba n a m się. Niepokoi mnie to. 5. 4. Byliśmy zaskoczeni. Oburza mnie to. 1. że jest taki dokładny? 10. że jest t a k a aktywna. Cieszyło mnie to. Bałem się. Przeszkadza mi to. że jest taka nerwowa. Byłem zdziwiony. 9. Zaimponowała nam. 6. że jest taka wyrozumiała. Nie dziwi cię to. 11.Ćwiczenie Przekształć podane konstrukcje składniowe według wzoru. że jest taki blady. że jest taki zarozumiały. Byliśmy zaskoczeni. Wzór: Byłem zaskoczony. Podoba nam się. że jest taki dojrzały. 15. że jest taka skrupulatna? 306 . że są tacy zachłanni. że jest taka samodzielna. 12.

niedbalstwa i niechlujstwa. Nie odpowiada mi to. że jest gadułą. bo nie ma doskonałości na tym świecie. od których zostały utworzone. 20.17. Oczywiście jesteśmy tylko ludźmi i każdemu może się czasem zdarzyć niesolidność czy niepunktualność. Nie toleruję natomiast spóźnialstwa. jakie cechy powinien posiadać idealny człowiek. 18. T e n człowdek s ł y n i e z tego. Podziwiam go za to. Imponuje mi także ich punktualność. Ćwiczenie 6 Przepisz podany tekst i zamień konstrukcje z nazwami abstrakcyjnymi na konstrukcje z podstawami. Oczywiście cenię także u ludzi szczerość i koleżeńskość. że jest taka zmysłowa. Zastanawia mnie to. że jest taki szczery. 19. Co do mnie. że są tacy niewdzięczni. to podziwiam ludzi za ich bezinteresowność. że są tacy twardzi. prawdomówność i otwartość n a drugiego człowieka. Podoba mi się to. Wzór: Ten człowiek słynie z gadulstwa. Każdy z nas m a swoje wyobrażenie o tym. sumienność w wypełnianiu obowiązków i ciekawość świata. 307 .

-ctwo. ciemny -stwo. kapitalista 12.tęsknota. -(eń)stwo.Ćwiczenie Utwórz nazwy abstrakcyjne od podanych podstaw słowotwórczych. czytelnik - 2. złodziej - 13. kaleka - 9. niedbały - 25. tęsknić - 20. bezpieczny - 6. gaduła - 8. kolęga - 11. wyrachowany - 23. Wzór: wolny . -stwo. niewyrobiony - 24. zniewieściały - 17. znawca - 29. drogi - 7. leń 3. górnik - 30. -(i)stwo. -ota 1. -e -stwo. tęsknić . -ctwo. szary - 308 . drań - 18. oszczerca - 28. apostoł - 22. patriota - 16. nic — 15. Zwróć uwagę n a ałternacje spółgłoskowe i odcięcie części fleksyjnych i słowotwórczych podstawy. -(ni)ctwo. cynik .cynizm -ość. -yzna 21. -izm (-yzm).wolność. bluźnierca - 5. szkoda - 4. rzadfei - 14. głupi - 19. kłamać - 27. prostak - 26. samotnik - 10.

rz // r.wygnaniec Wymiana przyrostka -anin n a -anka krakowianin Amerykanin Rosjanin warszawianin republikanin franciszkanin -ini // -yni (najczęściej t w o r z y się j e od rzecz. co wyrazy motywujące. i zap o ż y c z o n y c h z z a k o ń c z e n i e m -log) fryzjerpolicjantnauczycielsąsiad obywatel góral Francuz Szwajcar Serb Bułgar Węgier Gruzin Alternacje: k // cz. c h // sz urzędnik śpiewak — żebrak zwolennik czytelnik kierownik malarz pielęgniarz bibliotekarz pływak pisarz — Ślązak Czech Słowak Austriak - Wymiana przyrostka -ec n a -ka: mieszkaniec . Nazwy żeńskie pochodne od męskich (nomina feminałiva) Do tej kategorii należą nazwy kobiet utworzone od rzeczowników męskich oznaczających: wykonawców czynności. -ka (tworzy się j e od rzecz. o // 0 . zawodów. t H i diabeć łotr koi ( z n a c z e n i e n e u t r a l n e . r //rz. ł //1. itp. -(ow)iec. nosicieli cech. m ę s k i c h z przyrostk i e m -ca) Alternacje: c // cz wychowawca — znawca dozorca — prześladowca kłamca morderca -ica // -yca Wymiana p r z y r o s t k ó w -ik n a -ica: (najczęściej formacje te m a j ą z n a c z e n i e n a c e c h o w a n e ujemnie) zazdrośnik grzesznik złośnik Alternacje: e / / 0 . nazw mieszkańców. 1 //1.F o r m a c j e m o d y f i k a c y j n e . n i e t w o r z y n a t o m i a s t od r z e c z o w n i k ó w z przyrostkiem -ca. k i e d y t w o r z ą n a z w y samic) niedźwiedź tygrys Alternacje: e // 0 .wnoszą pewną modyfikację znaczenia podstawy i należą do tej samej kategorii części mowy. m ę s k i c h o różnej b u d o w i e . oprócz funkcji strukturalnej. posiada funkcję semantyczną i jest członem określającym w stosunku do podstawy. k // cz lew osioł wilk 309 . Form ant.

. wnu/e 16. zawodnik4. -cki. Milewski . katowiczamn 7. b ó g 15.. 20. mnich 26. Sposób ten stosowany jest regularnie przy tworzeniu form nazwisk żeńskich od męskich zakończonych n a -ski.Milewska.. Pacuła 8. 27. d i a b e ł 19. sprzedawca . (Zwróć uwagę na wymiany morfonologiczne). . wieśniak . bibliotekarz . profesor 21. -ini // -yni. 17..Nowicka. Nowicki . u r z ę d n i k 12. sąsiad 25. . 29. . mistrz 22. . krawtec 13. 28. flecista - 310 . dozorca— 18..staros£a14. -owa. barman 6.. góral 10. -ica // -yca. Rumun 11. piosenka/^ . wychowawca 23. . fryzjer — 2. m ó w c a 30. gospodarz — .o w a (najczęstszy przyrostek oznaczający n a z w y ż o n o d n a z w i s k m ę s k i c h z a k o ń c z o n y c h n a spółgłoskę i samogłoskę) Nowak Ryś Mazurek Pakuła Kaleta Wołejko -ówna(nazwy c ó r e k t w o r z o n e od t y c h s a m y c h n a z w i s k ) Nowak Ryś Mazurek Pakuła Kaleta Wołejko -ina (rzadszy p r z y r o s t e k s t o s o w a n y także od n a z w i s k m ę s k i c h zak o ń c z o n y c h n a -a) Zarę6a Godula Moskała -anka(nazwy córek t w o r z o n e o d t y c h s a m y c h n a z w i s k ) Zarę&a Godula Moskała Formy żeńskie tworzone są czasem przez zamianę końcówki rodzajowej męskiej na żeńską. . niewolnik .. Ćwiczenie 8 Od podanych rzeczowników rodzaju męskiego utwórz rzeczowniki rodzaju żeńskiego za pomocą następujących przyrostków: -ka. taternik 5. śpiewak 3. Wzór: żebrak . Ś p i e w a k 9. itp.żebraczka 1. 24.

-ę. -(ecz)ek. -g. ręka . klucz .grejpfrucik. -ch wymieniają się na -cz. bóg" . -g.wymienia się z -ó-. piec . ser .nóżka.bożek. -ż.grosik.Nazwy ekspresywne (nomina expressiva) Przyrostki w tych formacjach modyfikują znaczenie podstaw słowotwórczych i n a d a j ą im dodatnie lub ujemne znaczenie.z -ą-. Możemy je podzielić na: I. pier ó g . -(eń)ka.nożyk. RODZAJ ŻEŃSKI -ka Tak samo jak w rodzaju męskim końcowe spółgłoski -k. .pierożek. Formacje z rozszerzonym przyrostkiem -ek: -(asz)ek. Formacje augmentatywne (zgrubiałe.kotek. wiersz . -(isz)ek. Przyrostek -ek regularnie mają także wyrazy zakończone spółgłoską -r. powiększające) i pejoratywne (wyrażające pogardę. -ż(rz). -sz. to przechodzą one w -cz. np. F o r m a c j e d e m i n u t y w n e (zdrobniałe) i h i p o k o r y s t y c z n e (pieszczotliwe) II. -ik // -yk dodawany jest do podstaw kończących się na -cz.wymienia się z -o-. -c. grejpfrut . np.serek. 311 . -ż. grosz . ale t e a t r . noga. pod warunkiem. nóż . politowanie) Formacje d e m i n u t y w n e Wykładnikiem deminutywności w języku polskim są następujące przyrostki: RODZAJ MĘSKI -ek jeżeli podstawa zakończona jest spółgłoskami -k. -sz (czasem sz // ś). podobnie jak w rodzaju męskim m a j ą znaczenie pieszczotliwe.teatrzyk. a samogłoski rdzenne -o. np. Formacje z rozszerzonym przyrostkiem -ka: -(ecz)ka.kluczyk. -sz Samogłoska rdzenna -ó. -(ul)ek.rączka. kot . np. że nie ma przed nim innej spółgłoski. -(usz)ek. -(ycz)ka. m a j ą znaczenie hipokorystyczne (czasami także deminutywne). np. -ch.wierszyk.piecyk Podstawy zakończone spółgłoską -t (wymiana t // ć) mogą mieć przyrostek -ik lub -ek. -(uł)ka.

UWAGA: II Formacje z przyrostkami -ik. okienko . bra£ 3. przyrostki: -ik // -yk. W tej funkcji wystę pują najczęściej dla rodzaju męskiego przyrostki: -uś.okieneczko. Wzór: A. złodziej 18. k o ń 6. ucho — uszko. a samogłoska rdzenna -owymienia się z -ó-.kółko. wózek. sałatka. kwiat 20. UWAGA: I Nie tworzy się zdrobnień od wyrazów zakończonych na -ec.RODZAJ NIJAKI -ko Podobnie jak w rodzaju męskim i żeńskim podstawy zakończone spółgłoskami -k. cielę . -ula. -cia.jabłuszko.oczko. a dla żeńskiego i nijakiego: -ulo. -ista oraz od n a z w abstrakcyjnych. stóć 15. fiat 5. -(ecz)ka. koło . młodzieniec 2. Formacje hipokorystyczne bardzo często tworzone są od n a z w własn y c h i n a z w stopni p o k r e w i e ń s t w a . pokój 7.chłopczyk (p // p') B. pies 17. itp. -(asz)ek. np. -(usz)ek 1. trawa 312 .szklaneczka C. -(eń)ka. dzbanek 4. jabłko . np. -(isz)ek. t e a t r 8. słońce . -cio. -(ąt)ko m a j ą znaczenie hipokorystyczne. szklanka . -iś. -ch wymieniają się z -cz. -unio. -ka. balorc - B. -ca. m a t k a 1. wąs 9. -iciel. głos 10. prezenf 13. -ek. głowa 12. las 11. oko . przyrostki: -ka.słoneczko (ń // n) A. -ko mogą mieć inne znaczenia niż deminutywne czy hipokorystyczne. -(uł)ka -(ycz)ka 11. chłopiec . ale ze względu n a dużą różnorodność formantów nie da się podać prostych reguł ich powstawania. -(usz)ko. itd. córka 2. Ćwiczenie 9 Od podanych wyrazów utwórz rzeczowniki deminutywne. -unia. np. rok 14. zając 16. ogród 12. wuj 19. -sz. Formacje z rozszerzonym formantem -ko: -(ecz)ko.cielątko. -ek.

. 8. np. ż a b a 16. 5. 15. . -(ąt)ko. piwo .. muc/ta . 13. 7. . . .kobiecisko. rę&aplama nogasiostra książka róża dusza beczka 13. baba . np.. wierny. . 8. 10. . 19. kobieca . dziecię . miasto . 7. chata .3. 10. jabłko . wieża 20. masło słowo mydło kurczą państwo koło biurko prosię śniadanie ucho 11. 4. Najczęstszymi formantami w tej grupie są: -isko // -ysko tworzy się nimi formacje o znaczeniu pogrubiającym od różnych rzeczowników.. 12. mysz 17..babsko -ina // -yna formacje te tworzone są od wszystkich rodzajów. 18. chłop0 . 16. z wyjątkiem rzeczowników abstrakcyjnych. 3.. n o c 14. dobry. . . podwórze . 6. Formacje augmentatywne Formacje a u g m e n t a t y w n e prawie zawsze m a j ą znaczenie mniej lub bardziej negatywne (z wyjątkiem języka mówionego. . . wierne psisko)..urzędniczyna (k // cz) 313 .. 6. 20. powiedzenie . -(ecz)ko.. np. . 4. itp. 18. 9. zdrowie .. 15. 17. głównie rzeczowników osobowych z odcieniem politowania i lekceważenia. . 2. o&no .. urzędni&0 . . 5. krzesło .. świnia 19. -(usz)ko 1. gdzie odpowiednia intonacja może nadać im nawet znaczenie pieszczotliwe. 14. poczciwe chłopisko. a także w połączeniu z przymiotnikami typu: poczciwy. np. . dom0 .piwsko. gniazdo . 9. .. ciastko .chłopisko.domisko -sko jest mniej produktywny od poprzedniego i tworzy formacje o znaczeniu augmentatywno-pejoratywnym od rzeczowników rodzaju żeńskiego i nijakiego. . kłódka przyrostki: -ko. .

np. brzuch 4. koi 3. flaszka . butelka - 5. chusia 8. sztuka . piwo i n a // . miasżo 7.Nieosobowe tworzone są od rzeczowników oznaczających części odzieży. cham 3. co lub kogo one oznaczają. np. Ćwiczenie 10 Utwórz formacje o znaczeniu augmentatywno-pejoratywnym od podanych niżej rzeczowników i postaraj się podać dokładnie.butelczyna (k // cz) -idło // -ydło przyrostek ten wyspecjalizował się w tworzeniu nazw ekspresywno-pejoratywnych z zakresu wytworów kultury i utworów literackich. pismo - . strach 2.głowina. sztuka 6.koszulina. sukienka 9.wóda. wino 4. chłop 2. wilk -sko 1. łapa 3. ciała. np. film 4. ciastko . pies 9. powieść 0 . używane w języku potocznym. urzędnik 4. aktor 5. ziele 6. pan 2. sprzętów i naczyń. koń 8. papier 5. -isko // -ysko 1. koszula . głowa . Formacje te tworzone są najczęściej za pomocą derywacji ujemnej od zdezintegrowanej podstawy. itp. chłop 10. z odcieniem wulgarności. adwokai -idło // -ydło 1. c h ł o p i e c 11. zamek 6. krowa 2. pta£ 12.ciacho. dziewczyna 7.powieścidło Osobną grupę stanowią augmentatywa charakterystyczne pod względem stylistycznym. ba&a 3. butelka .sztuczydło (k // cz). wódka .y n a 1.flacha. trawa 5. romans 7. wiersz 314 6.

k p i a r z -ak śpiewać . ale tylko niektóre z nich są dzisiaj produktywne. jeżeli wyraz motywowany i motywujący należą do różnych części mowy (palić . np.badacz grać .kioskarz włókno .p i s a r z kpić .rysownik kierować . .gracz -iciel // -yciel założyć .pływak nik rysować . Formant oprócz funkcji strukturalnej pełni także funkcję semantyczną i jest członem nadrzędnym w stosunku do podstawy (odwrotnie niż w formacjach modyfikacyjnych).śpiewak pływać . odczasownikowe lub odprzymiotnikowe.n i k czy formacje utworzone od czasowników na -ować. Najczęściej pełni także funkcję składniową.przyrodnik urząd . Kategoria ta charakteryzuje się dużą liczbą formantów.założyciel czcić .włókniarz (n // ń) odrzeczownikowe 315 . gdy są tymi samymi częściami mowy (kawa .mówca (w' // w) -ar z pisać .palacz). odczasownikowe -acz badać . W zależności od podstawy słowotwórczej dzielimy je na: odrzeczownikowe. -acz.urzędnik (ą // ę) kiosk 0 .Formacje m u t a c y j n e Formacje mutacyjne są nazwami nowych desygnatów niż motywujące je podstawy słowotwórcze.kierownik przyroda .kawiarnia). Nazwy wykonawców czynności (nomina agentis) i zawodów Są to formacje określające osoby wykonujące jakąś czynność (odczasownikowe) lub pozostające w jakimś stosunku do obiektów czynności i przedmiotów związanych z wykonywaniem tej czynności (odrzeczownikowe).czciciel -ca k ł a m a ć .kłamca mówić . lub nie.

słuchać 4. doręczyć 3. zwyciężać .program owiec -al a guzdrać się . żebrać 16. k ł a m a ć 17. b a d a ć 18.jeździec droga . 7. Przyrostki: -ak. 9. . dowodzić . -iciel // yciel 1. grać 13.bazgrała -ator informować . s p r z e d a w a ć 2. . stworzyć 19.. odkrywać .emigrant reprezentować . .rowerzysta (r // rz) felieton 0 . o s k a r ż a ć .. czcić 6.guzdrała bazgrać . uwodzić — . Wzór: tłumaczyć .reprezentant Ćwiczenie 11 Od podanych czasowników utwórz nazwy wykonawców czynności. marzyć 316 . -ec. przedstawić 15. 5. .informator recytować . -ca. . . palić 12.felietonista (n // ń) •ant emigrować .strzelec jeździć .recytator -ista // -ysta rower 0 . 10. -acz.t ł u m a c z A. jeździć 20.drogowiec program 0 . Pamięt a j o odcięciu przyrostków tematycznych czasownika wraz z przyrostkiem bezokolicznika. 8.. ś p i e w a ć 11.-ec -(ow)iec strzelać . strzelać 14..

Wzór: -iciel // -yciel stworzyć . . negocjować . .. 14. inscenizować 317 . biegać słuchać -ak śpiewać pływać -arz pisać łgać -ator administrować recytować . -ant 1. i n s t a l o w a ć . interpretować •ca kłamać dawać . 15. inscenizować - 11. mistyfikować . badać działać kpić adorować . Przedtem odetnij przyrostki tematyczne czasownika wraz z przyrostkiem bezokolicznika. . a d m i n i s t r o w a ć 12.B. . okupować 10. debiutować 5. 17. . symulować 8. 18. informować . deprawować ... propagować ... . k o m b i n o w a ć 4. konserwować . Przyrostki: -ator. e m i g r o w a ć 9. 16. sprzedawać żebrać grac . recytować 3. organizować .stworzyciel.. 20. . kolonizować . . ... -acz działać . . 13.działacz -acz palić . Ćwiczenie 12 Od podanych czasowników utwórz rzeczowniki rodzaju męskoosobowego oznaczające wykonawców czynności. . żyrować 7. reprezentować 6.. a d o r o w a ć 2. 19. . . .

12. . . 18. przyroda 14. 5.klarnec-ista (t // ć) 1. w // w' dowodzić mówić strzelać handlować iciel // -yciel nauczać doręczyć uwodzić oskarżać uzdrowić zwyciężać jeździć wybawić czcić marzyć założyć Ćwiczenie 13 Utwórz od podanych rzeczowników nazwy wykonawców czynności. biblioteka . Mogą to być formacje osobowe i nieosobowe. o g r ó d 13... ł y ż w y - Nazwy nosicieli cech (nomina attributiva) J e s t to kategoria bardzo zróżnicowana. szatnia 15. Przyrostki: -arz. utworzone ze względu na jakąś charakterystyczną cechę jakościową lub relację w stosunku do nazywanego przedmiotu. dz // d.Alternacje: o // ó.. ż // z. 6. 9. taksówka . -ista // -ysta. Formacje należące do tej kategorii odznaczają się dużą nieregularnością semantyczną. pieśń 16. 4. karykatura . -nik. . cukier aptekabas rola druk kiosk komin felieton droga stocznia11. zaopatrzenie 20. Wzór: k l a r n e t 0 . 8. 10. 7. 2. . -(ow)iec. 17. . 3. urząd 19.

poglądy. prawicowy .starzec (r // rz) szalony .alergik histeria .dziwak -ik // -yk grzeszny . ugrupowań umysłowych.histeryk (rV/ r) dziób0 . c) ciast. nazwy osób: a) posiadających rzucającą się w oczy cechę fizyczną.niemniej jednak da się wydzielić pewne typy słowotwórcze.rybak 319 .a k o w i e c (PSL .sercowiec świat0 . itp.działkowicz -acz bogaty . nieprzewidywalny. politycznych.) biuro .Armia Krajowa) c) formacje nieosobowe (nazwy statków.prawicowiec lewicowy .szaleniec (o // e. -(ow)iec a) formacje osobowe stary .lewicowiec PSL .p r o s t a k dziwny .) Czasem mogą mieć charakter jednostkowy.Polskie Stronnictwo Ludowe. AK . n // ń) serce . itp.samotnik (n // ń) -owicz kariera . samolotów.brodacz siła ~ siłacz alergia .dziobak (ó // o) ryba .karierowicz działka . b) przynależnych do partii.szczęściarz broda .grzesznik (n // ń) samotny . wchodzące w jej skład (np. b) domów. nazwy rzeczy: a) statków.biurowiec samolot odrzutowy — odrzutowiec -ak prosty .bogacz -arz nędza . itp.nędzarz szczęście . związany z inwencją twórczą użytkownika języka. odprzymiołnikowe (imiesłowowe) -ec.peeselowiec AK . c) zwolenników jakichś poglądów. domów.światowiec odrzeczownikowe b) nazwy osób ze względu na przynależność partyjną.

golas (ł H1) -och tłusży . broda 17. Wzór: ślepy .fenomen 0 oryginalny . -owicz.dzikus o r d y n a r n y . stary 320 16. -ak. -(owi)ec.elegant 0 fenomenalny .śmiałek -as gruby .piecuch Ćwiczenie 14 Od podanych przymiotników i rzeczowników utwórz za pomocą przyrostków: -ec.tłuścioch (st // ść) -uch uparty . -ik // -yk.grubas goły .oryginał 0 niezdarny . -arz.głupek (p'// p) śmiały . głupi 2. formacje oznaczające nosicieli cech.materialista derywacja ujemna p e d a n t y c z n y . -acz.skromniś (n // ń) modny .s t a r u c h -us dziki .ślepi-ec (p // p') 1.-ek głupi . karty - .modniś (n // ń) -ista // -ysta rasizm .uparciuch (t // ć) stary .pedant 0 elegancki .niezdara 0 piec0 .rasista materializm . -ek.ordynus -iś skromny .

. i n t e l e k t u a l i z m 14. prosty 6.. tradycjonalizm 10. . schizofrenia - Ćwiczenie 15 Utwórz od rzeczowników abstrakcyjnych obcego pochodzenia zakończonych n a -izm formacje oznaczające nosicieli cech. . cwany 15.. naiwny 4. zazdrosny 14. Wzór: r a s i z m .3. . obłudny 8. oportunizm . urlop 26. alergia . histeria 28. spryć 23. .r a s i s t a 1. . nędza 19. fundamentalizm 3. 21. f o r m a l i z m 8. itp. socjalizm 7. naturalizm 19. rozpustny 13. 20. a l t r u i z m 18. . . .. melancholia 25. panika . . chciwy 5. 16. idealizm 2. poglądów. bogaty 9. liberalizm . . 22. ... ślepy 12... alpinizm 15. . świat 27. . h u m a n i z m . r e a l i z m 4. r u t y n a . . abstrakcjonizm 12. .siła24. 17. .. . indywidualizm 11. plaża 30. pyskaty - 18. śmiertelny 11. . radykalizm . kolonializm 6. imperializm 5. zwolenników idei. niewdzięczny 10. ekshibicjonizm 13. śmiały 7. 29.. .. nacjonalizm 9. 321 . 20. szczęście .

Podstawy słowotwórcze mogą stanowić następujące części mowy: A. r // rz. zazdrosny . Uwaga: Nowo utworzone rzeczowniki są nacechowane ekspresywnie. .Ćwiczenie 16 Od podanych przymiotników i imiesłowów. bezwstydny — kapryśny— . p // p'. Przedtem odetnij końcówki fleksyjne. Przymiotniki i imiesłowy | Wzór: -ec ślepy . czasowników utwórz rzeczowniki męskoosobowe oznaczające nosicieli cech. ł //1 chciwy— stary mafy ślepy zuchwały zarozumiały pomylony . . n // ń szalony — wykolejony - -ak prosty tępyponury Alternacje: n // ń ważny cwany sztywny -ik Alternacja: n // ń obłudny bezbożny grymaśnyśmiertelny rozpustny okrutny— . . -ek śmiaływesoły - Alternacja: p // p' głupi322 .ślepiec (p // p') -ec głupi- Alternacje: w // w'.. rzeczowników. . . Alternacje: o // e.. przyrostki i zwróć uwagę n a alternacje w obrębie tematu słowotwórczego.

Czasowniki -ała bazgraćguzdrać sią -och Alternacja: p // p' spać - uparty - wygodny modny - siła - szczęście j ą k a ć sią gderać - .-uch stary Alternacje: ł //1. R z e c z o w n i k i -acz broda wąs -arz plotka Alternacja: t // ć spryi -as brud C. t H 6 niedbały -as gruby Alternacja: 1 //1 goły-och Alternacja: st // ś ć tłusćy -us ordynarny Alternacja: k* // k dziki •/ -is Alternacja: n H ń skromny piękny B.

-(ar)nia.o w n i a pracować . piwo .. Czasowniki •nia pracować . Przedtem odetnij przyrostki słowotwórcze i fleksyjne. kwiać ... Zwróć uwagę na alternacje w temacie. -(al)nia. Ćwiczenie 17 Od podanych czasowników i rzeczowników utwórz rzeczowniki oznaczające nazwy miejsc. wino . -(n)isko tworzą nazwy terenów otwartych. Formanty -isko. -(ow)isko. -(ow)nia.ciepłownia Rzeczowniki introligator zecer cukier . . Wzór: .pracownia ciepło . bięgać walcować •alnia wypożyczać — jadać pijać przechować przymierzać sypiaćsmażyć prać -arnia suszyć palić tuczyć wędzić - ubezpieczenie — palma . herbaża druk.. . .. Podstawą słowotwórczą mogą być głównie czasowniki i rzeczowniki (rzadziej przymiotniki).. 324 . Najczęściej używane (80% przypadków) to przyrostki: -nia..Nazwy miejsc (nomina loci) Nazwy miejsc mogą być tworzone przez kilkanaście przyrostków.

przymierzać 12.grat . .. . ciepło -(ow)isko wysypać łowićlód . walcować 14. czytać 5. jezefeić 2. suszyć 11. wino 8. c e m e n t 7. -elnia. biegać 8. gaz 2. chłodzić 6.. . skoczyć 16. Wzór: pracować . przechować 9.portiernia B. palma 4. p r a ć 17. -arnia. introligator 11. kąpiel- Ćwiczenie 18 Od podanych czasowników i rzeczowników utwórz formacje oznaczające miejsce. g r a i 12.. 5. -ownia. 9.p r a c o w n i a A. 17. . Przyrostki: -nia. palić 10. kwiać 6. rupiecie . tuczyć 13. wędzić portier . -ałnia. sypiać 15. . mle&o 325 . herbaia . cukier 3. Czasowniki 1. j a d a ć 7. R z e c z o w n i k i 1. ciastka 15. wypożyczać 4. koks . kawa ciastko księga -ownia gaz stal ... k a w a 10.. koks 14. stal 13. cegło. . . owca 16. uczyć 3.

-nica. kadzidło 11. gaśnica 8.'to. r z u t n i k 4. -ak. co służy do oklejania' C. smażyć 19. Wzór: A. Ćwiczenie 19 Podaj definicję strukturalno-semantyczną podanych niżej formacji. straszak . . pijać 20. nadajnik 3. obiektem. patientis) Do tej kategorii słowotwórczej należą przede wszystkim nazwy narzędzi i nazwy przedmiotów: 1. odkurzacz — 13.'to. rozbierać sią - 18. (nomina obiektów i wytworów czynności instrumenti. 2. Formacje te tworzone są najczęściej następującymi przyrostkami: -arka. wykop . rozpylacz 10. okleina . 1. -idło. z m y w a k 7. Stosunkowo często w tej kategorii słowotwórczej stosowana jest derywacja ujemna (paradygmatyczna). przyrostki: -arka. powstałych po działaniu (pozostałość) pewnej czynności. książka 20. podstawą wykonywanej czynności. -dlo. gwintownica326 . -nik. -nica.18. opiekacz 5. 19. -ka. ciepło . powstałych jako wynik działania jakieś czynności. -ina. zamrażarka 2. -anka. -acz. -dlo. 3. -nik. mydło 9. będących podłożem. -idło.. c h o d a k 12. co zostało wykopane' A. zderzak 15. -acz. m a z a k 14.'to. co s t r a s z / (służy do straszenia) B. -ak. -nik. kosiarka 6. maszyna - Nazwy narzędzi.

Współcześnie nie są to formacje produktywne. wytwór 7. z a k ł a d k a 9. układanka C.. . itp. wkładka 7. w y k ł a d - Nazwy zbiorów (nomina collectiva) Do tej kategorii należą nazwy zbiorów rzeczowników (także liczebników. -iwie. k r a j a n k a 4. wymysł 4. np. Rzadsze: -eria. Najczęstsze przyrostki to: -(o)stwo.'zbiór robaków' 1. -owie. wystawa 2. składnik 3. naklejka 2. -anka 1. -arnia. Autorzy niektórych opracowań zaliczają tu także formacje oznaczające pary małżeńskie utworzone przyrostkiem -ostwo. duchowieństwo 3. Wzór: robactwo .. a także formacje paradygmatyczne od imion męskich. czytanka 8.). potomstwo . -nik. 2. nasadka 10. Ćwiczenie 20 Podaj definicję strukturalno-semantyczną następujących wyrazów zbiorowych. c h u l i g a n e r i a . dziesięcioro. . b e z p r z y r o s t k o w e . wtyczka 5. przyrostki: -ka. skrót 3. -ina. wujostwo. np. stryjostwo. 327 . -(ań)stwo i -two. Stasiowie. ale dość często używane. czworo.B. Adamowie. które w odróżnieniu od liczby mnogiej wyrażają sumę jednorodnych jednostek (bez względu n a wewnętrzne zróżnicowanie). zakrętka 6. zguba 6. np.0 1. zbiór 5.

-o. 8.l u b -u. np. 9. które nie m a j ą formalnego wykładnika kompozycji. językoznawca (znawca języka) drogowskazO (ten.. 10. dzielimy je na następujące grupy: 1.biały stok ZŁOŻENIA są połączone za pomocą interfiksów lub bez nich: 1.. Może on być odmienny lub nieodmienny w przypadkach zależnych. 7.4. Do tej drugiej grupy należy zaliczyć zestaw i e n i a i zrosty. 12. np. . w Białymstoku W i e l k a n o c . W przeciwieństwie do luźnego połączenia wyrazów zestawienia różnią się od nich nieprzestawialnością członów.w niektórych rejonach nazywana borówką w i e c z n e pióro . Białystok . magnateria . czasownik + rzeczownik 4. .do Białegostoku. kto jest z cudzej ziemi) 328 . B i a ł y s t o k .. kto bawi damy) cudzoziemiec (ten. . studenteria. ziemiaństwo . 6.(-y-) . czarna j a g o d a . -o. 5. co wskazuje drogę) bawidamek (ten.. 11...pióro napełniane atramentem ZROSTY to rzeczowniki... wskazujący n a relację składniową między obu członami.z pierwszym członem imiennym 2. rzeczownik + czasownik 3. przymiotnik + rzeczownik przez które są motywowane złożenia. np.z pierwszym członem liczebnikowym Biorąc pod uwagę części mowy. nauczycielstwo kawalerowie . po Wielkanocy Wspólny akcent dla całej struktury odróżniają od grupy syntaktycznej. ZESTAWIENIA to konstrukcje dwuwyrazowe odnoszące się do jednego desygnatu.przed Wielkanocą. -i. . Ich pierwszy człon posiada element fleksyjny.z pierwszym członem czasownikowym 3. ..l u b -0. chłopstwo . Wyrazy z ł o ż o n e We współczesnej polszczyźnie niektóre typy wyrazów złożonych są bardziej lub mniej produktywne. rzeczownik + rzeczownik 2. ptactwo igliwie dzieciarnia . .

co mierzy czas 13. że się sam krytykuje) A Ć w i c z e n i e 21 Utwórz złożenia używając do tego wyżej podanych interfiksów: -o-. który daje (dawać) chleb (pracę) 4. „żywy" płot 17. co chroni przed piorunem 10. co jest napisane (pisać) na brudno 14.stworzenie. przysłówek 7. ten. + . to. zbiór gwiazd 20. ten.0 ) (+ . co długo pisze) . ten. co jest ryte w drzewie 11. ten. to. zbiór ksiąg 16.0 ) (o // ó. ten. kto ma pięć lat 8. który pisze (pisać) bajki 6. + -0) (+ . ten. które ma cztery nogi (zwierzę) 1. to. to. to. + -ca) (+ -ca) (+ -ek) (+ -arz) (+ -0) (+ -ek) (+ -ista) (+ -0) (+ -0) (+ -0) (+ -&) (+ -0) (+ .5.0 ) (+ -0) (+ -0) Uzasadnij budowę i wyjaśnij znaczenie podanych wyrazów złożonych. co jest napisane (pisać) na maszynie 15. połowa finału 18. który nosi listy 2.samokrytyka (to. samochód 329 .// -yWzór: ten. który widzi na krótką (małą) odległość . -i. + -0) (n // ń.krótkowidz 1.0 ) (ą // ę. zaimek + rzeczownik +czasownik +rzeczownik . to. kto chodzi do pierwszej klasy 9. który czyści buty 7. co wskazuje drogę Ćwiczenie 22 (ś // sz. który czyni dobro 3. ten. Wzór: czworonóg . ten. ścianka z mebli 19.dziesięciolecie (okres dziesięciu lat) . liczebnik 6. co jest ryte w miedzi 12. p ó ł e t a t 2. który bawi damy 5.długopis0 (to. to.

obieżyświat — 19. gazomierz 34. życiorys 9. zamążpójście32. stulecie - 330 . sianokosy 16. czworościan 36. wniebowzięcie39. samopoczucie37. brzuchomówca 18. trójmiasto 13. światopogląd31. wodotrysk 6. ł a m i s t r a j k 24. s a m o l o t 17. rękopis 7. religioznawstwo 33. duszpasterz 38. krwiodawca 4. gwiazdozbiór 26. krzywoprzysiężca 12.3. d a r m o z j a d 29. obcokrajowiec 21. trójkąt 15. nerwoból 25. listopad 8. zegarmistrz 23. średniowiecze 10. półgłówek 22. dalekowidz27. wodospad 11. ćwierćfinał 14. dusi grosz 35. czarnoziem — 5. północ 30. zleceniobiorca28. noworodek 20. p s u b r a t 40.

np. zupa pomidorowa. Stoją przed członem określanym (prepozycja). W odniesieniu do zwierząt konstrukcja przymiotnikowa jest kategorią żywotną i dlatego poświęcono jej osobne ćwiczenie. 331 . Stoją po członie określanym (postpozycja). P r z y d a w k i charakteryzujące nazywają cechę przypadkową. np. itp. P r z y d a w k i g a t u n k u j ą c e nazywają cechę istotną (kategorialną) i stałą rzeczownika. to przymiotniki o d c z a s o w n i k o w e .PRZYMIOTNIKI Charakterystyka ogólna P r z y m i o t n i k jest to część mowy nazywająca jakość lub ustosunkowanie z zaznaczeniem przynależności do rzeczownika (określanego). 2. W zdaniu pełni funkcję przydawki (mądry chłopiec) lub orzecznika (chłopiec jest mądry). to przymiotniki o d r z e c z o w n i k o w e . Na przykład przymiotniki d z i e r ż a w c z e wskazuj ą n a relacje posiadania. to przymiotniki odprzymiotnikowe. czyli motywowane przez inne nazwy cech. którą nazywa podstawowy przymiotnik. Ze względu na budowę formalną i semantyczną przymiotniki dzielą się n a trzy zasadnicze grupy: 1. P r z y m i o t n i k i odmieniają się przez rodzaje. Słowotwórstwo przymiotników P r z y m i o t n i k i o d r z e c z o w n i k o w e wskazują n a relacje między przedmiotami. hymn narodowy. ładna pogoda. wszystkie pozostałe można stopniować. Osobną grupę stanowią przymiotniki złożone. rzeczowniki odczasownikowe). Oprócz relacyjnych i materiałowych. tzw. indywidualną (jednostkową) i aktualną rzeczownika. 3. itp. spokojne życie. liczby i przypadki. przymiotniki pozostające w pewnym stosunku do czynności. W zależności od znaczenia przydawki przymiotne występujące w związku zgody mogą być charakteryzujące l u b gatunkujące. a więc motywowane przez nazwy substancji. ale w odniesieniu do ludzi konstrukcja przymiotnikowa jest konstrukcją ustępującą i takie przykłady j a k „matczyna chusta" zastępowane są przez dopełniacz „chusta matki". relacyjne. przymiotniki pozostające w relacji do innego przedmiotu. a więc motywowane przez nazwy czynności (czasowniki. przymiotniki informujące o jakiejś modyfikacji cechy.

-(icz)ny.b u k o w y parkiet A. Do tworzenia przymiotników odrzeczownikowych używa się najczęściej następujących przyrostków: -owy.mięsny. ~(a)jski. np.morda psa . np.harmonijny. np.gąbczasty -isty // -ysty. Przyrostek -owy. (yj)ski. -(ań)ski. -(iń)ski. Podstawowe znaczenie tych formacji to:'coś zrobione z czego' np. liść . gąbka . Europa . dopełniaczem podmiotowym lub przedmiotowym. np. wąs . Chodzi tu o konstrukcje z tzw. które powstały w wyniku p r z e k s z t a ł c e ń składniowych. straż pożarna. -(yj)ny.s t ó ł zrobiony z dębu'.s o s n o w a podłoga.wełniany -aty.żądania związku . W formacjach utworzonych przyrostkiem -owy poza ogólną relacją z podstawą słowotwórczą można wydzielić pewne typy semantyczne.wąsaty -asty. 'mający zapach lub kolor'. J a w a jawajski.drewniany. np. czy 'mający zapach czegoś' zapach s o s n o w y . np. Poznań .poznański. osoba . Ćwiczenie 23 Od podanych rzeczowników w nawiasie utwórz przymiotniki oznaczające 'zrobiony z czego'. -(ij)ny. F o r m a c j e u t w o r z o n e od rodzajów d r z e w 1. drewno . aleja (lipa) 3. Przymiotniki m a t e r i a ł o w e wskazują n a materię. Szyk w dwuczłonowej grupie nominalnej stojącej w z w i ą z k u zgody i w z w i ą z k u r z ą d u jest pospozycyjny.pokojowy -ski-(ow)ski. ale oprócz tego mogą mieć miejsce inne relacje. sok . Przymiotniki odrzeczownikowe pełnią w zdaniu funkcję przydawki. harmonia . Wzór: parkiet (buk) .panoramiczny -any. -(ar)ski. żądania z w i ą z k o w e .pies ma mordę. np. z której zrobiony został desygnat określonego rzeczownika. las (świerk) 2. 'składający się z czego'. p s i a morda . panorama .Inne relacje między przedmiotami to relacja p o s i a d a n i a lub podob i e ń s t w a . garb . zagajnik (sosna) 332 . pokój . np.liściasty.soczysty Poza wymienionymi przyrostkami istnieje duża ilość derywatów.garbaty. -(ij)ski. itp. d ę b o w y stół . zupa p o m i d o r o w a .ludowy. wełna . marksista . mięso . -(eń)ski. np. -(e)jski.osobisty.związek żąda.europejski -ny.marksistowski. składający się z czego? . lud .

B. krem (banan) 5.l u t o w y marzec . Mogą one pochodzić od nazw dni.4.marcowy kwiecień . zupa (szczaw) - P r z y r o s t e k -owy tworzy także formacje określające jakiś okres czasu. konfitura (czereśnia) 9. przecier (pomidor) 14. F o r m a c j e u t w o r z o n e od rodzajów o w o c ó w .środowy czwartek . esencja (pomarańcza) 8. powidła (śliwka) 7. kompot (morele) 11. sok (marchew) 18.m a j o w y 333 . 8. zupa (fasola) 19. fasolka (szparagi) 20. w a r z y w 1.kwietniowy maj .styczniowy luty . sos (cebula) 13. 9. kwasek (cytryna) 2. nadzienie (jabłko) 4.czwartkowy piątek . sok (porzeczka) 10. sad (orzech) krzew (jałowiec) park (modrzew) lasek (brzoza) ulica (topola) puszcza (jodła) nalewka (jarzębina) - . galaretka (agrest) 6. 7. 10. zupa (ogórek) 12. poniedziałek .wtorkowy środa .poniedziałkowy wtorek . 5. Np. czekoladka (wiśnia) 3. tygodni i miesięcy. kolor (groszek) 16. 6. sól (czosnek) 15.piątkowy styczeń . sałatka (kalafior)— 17.

. Np.m i e s i ę c z n y .grudniowy Formy od rzeczowników dzień . do którego należało zapłacić podatek drogowy. Zbuduj następnie zdania z nowo utworzonymi grupami nominalnymi.kwartalny.sobotni niedziela .t y g o d n i o w y stanowią najczęściej część formacji złożonych: liczebnik + przymiotnik. księżyc 1. podatek d r o g o w y Dzisiaj upływa ostatni dzień. targ 7.czerwiec . kwas 2. rok ..czerwcowy lipiec . chleb 2. kotlet 3. 1.. krajobraz 334 . obiad 4.d n i o w y .. autobus 5. pora 4. t y d z i e ń . droga II.lipcowy sierpień . czterotygodniowy pięciotygodniowy parutygodniowy kilkutygodniowy ale: sobota .październikowy listopad . k w a r t a ł . schab 3. jednodniowy dwudniowy. Wzór: I. plac 7.r o c z n y 24 Ćwiczenie Utwórz od podanych w I rubryce rzeczowników przymiotniki z przyrostkiem -owy i połącz je z odpowiadającymi im znaczeniowo rzeczownikami II rubryki.sierpniowy wrzesień . A. przegub 5. pogrzeb 6.listopadowy gradzień . marsz 6.niedzielny ale: m i e s i ą c . czterodniowy pięciodniowy parudniowy kilkudniowy tygodniowy dwutygodniowy.wrześniowy październik .

porcja 2. nabożeństwo 6. koniec 5. początek 7. ród 3. puch 10. spotkanie 3. 1. proces 1. Środek 8. kra 5. Ameryka 8. choroba 10. renta 4. konkurs 9. jałowiec 9. głód 2. nauczanie 7. przypadek 3. wypadek 4. wieniec 10. zawód 4. różaniec 6. 1. warunek 2. podsumowanie 5. majątek 3. zaliczenie 2. pytanie 9.8. wódka 9. skarb B. lód 5.interes 4. naród 8. znaczek 1. kołdra 10. spadek C. hymn 335 .

. pozew 7. flanela 9. koszula 9. nektar 336 . choroba 10. wahadło 3. brzoskwinia E 1. meble 9. biodro 2. klasa 10. ogród 9. akcyza 6. serwis 5. staw 2. wrzód 10. próg 6. miesiąc 8. składka 2. ruch . piwo 3. impreza 2. beczka 3. musztarda 4. południe 1. rasa 7. choinka 8. sos 4. ozdoba 8. półkula 1. rozwód 7. podatek 6. segregacja 7.6. porcelana 5. 3. poziom D. miód 8. społeczeństwo 10. 1.

mundur 8. miejsce 6.b e n e d y k t y ń s k a praca Mam za słabe nerwy do tej benedyktyńskiej pracy. wojsko 8. . zawody 337 . jabłko 9.4. sąd . sprawa 10. czynsz 5. ton 6. profesor 5. . (-ań)ski 1. pole 4. tytuł 5. mieszkanie 5. Ułóż zdania z nowo utworzonymi grupami nominalnymi. przyrostek -ski. gardło 10. kardynał 4. kaznodzieja 6. anioł 3. życie 7. Wzór: benedyktyn . (-ar)ski. cierpliwość 3. Ćwiczenie 25 Utwórz od podanych rzeczowników osobowych przymiotniki i połącz je z odpowiadającymi im znaczeniowo rzeczownikami z drugiej kolumny. piłkarz 1. telefon 6. kapelusz 4. stosunki 2. przyjaciel 2. pomysł 7. A. decyzja 7. diabeł 7. sok 9.

franciszkanin 8.portugalski Kraków .8. gadanie 10. ryba£ 3. przyrostek -cki (wymiany k // c. 11. adwokat 7. partyzant 2. dwór 8. kolega 10. . pomysł 9. waria/ 9. stosunki 5. mieszczanin 9. kancelaria 7. studeni 4. dobroć B. d // dz) 1. sieć 3. sąsiad 5. Watykan 2. charakter 9. język 6. Słowak 1. przysługa 10. dom 4. walka 2. Jerozolima - . szlachfa 8. Austriak 10. prostak 6.krakowski A. Wzór: Portugalia .. t // c. język Ćwiczenie 26 Utwórz przymiotniki od podanych nazw państw i miast. przyrostek -ski 1.Warszawa12. Izrael .

. Wzór: marksista . Uganda 18. 6.. A m e r y k a 2.. 16. Boliwia . Libia .. Australia 9. Polinezja 5. przyrostek -(ij)ski // -(yj)ski 1. C h i l e .peerelowskie. Japonia 8. Nepal 6. Galicja . Indonezja 4.marksistowska. M a r o k o - 13. Malezja 6..rządy . 12. Kongo . Brazylia C. Nigeria . Haga 10. Chiny 7. . . Berlin .. Pekin . Hiszpania 10.3. 19.. ONZ 2. > Ćwiczenie 27 Utwórz przymiotniki od podanych rzeczowników i połącz je z odpowiadającymi im wyrazami określanymi. K o r s y k a 5.. Korea 3. Kanada 7. 14.filozofia .( a ń ) s k i 1. Wiedeń . Londyn . . . 18. 16. Praga .. .. . 1.. 15. PRL .. przyrostek . Rosja 2. . PSL program protest ministrowie 339 . . ... 15. 17.. ZSP 3. Włoc/iyB . M e k s y k - Przyrostek -(ow)ski tworzy formacje od skrótowców. . Kuba . 4. 13. .. Belgia . niektórych nazwisk. Czechy 9. S y r i a . Bułgaria 5. 11. 17. Bruksela 14... Koszalin 20.. . C y p r 8.. Albania 4. T u n e z j a 3. pozycji społecznych związanych z zawodem i rzeczowników obcego pochodzenia zakończonych na -ista.

7.. burmistrz . marszałek . .4. 10. . 20. sknera 8. dziad .dzwon 18. . 8. -(ow)aty 1. Zygmunt . pysk 5. państwo rozkład jazdy uśmiech bicz Przymiotniki utworzone przyrostkami -aty. Szekspir . muł 10. prymas -orędzie 14.brodaty mężczyzna A.. -isty najczęściej charakteryzuje posiadanie tego. faszyzm . Wzór: broda .. Hegel . Kurpie . . . marksista 9. sroka 340 woda dziewczynka dziecko sąsiadka teren człowiek ciotka cera kolega materiał . PKS 13. pagórek 6. szelma 19. popiół 9. -asty.b al 17. Molier . P i a s t . p r z y r o s t e k -aty. . K U L .. na co wskazuje podstawa.. .laska 15. piega ~ 3. ... 6. rasista ..g o d ł o podręczniki filozofia dramaty komedie poglądy koncert terror . zez 4. 11. Czasem może oznaczać także kolor. 5. Ćwiczenie 28 Utwórz od podanych rzeczowników przymiotniki i połącz je z wyrazami określanymi. . . mistrz . trąd 7. 12.koronki 16. . lód 2.

perła 15.Góry 13. baró 19. sok 7. mgła 2. puch 18. t r a w a 9. ziarno . g l i n a 2. drabina .B. pierze 8. cierń 17. Skała . złoćo 4. . szkło — 12.rośliny 20.a . zamacA 6. para 8. p r z y r o s t e k -asty 1. -(n)isty 1. bania C. kula 11. krew 10.t e r e n 9. włókno . osofra — 5. cegła 6. igła 3.wóz 5.kawa grunt las drzewo kolor mięso chmury pagórek grunt głowa dzień droga kolor sekretarka ruch jabłko dni befsztyk kształt powierzchnia wargi uśmiech ryż korona śnieg mężczyzna 341 . g ó . mięso 14. p r z y r o s t e k -isty // -ysty. gąb&a 10. kamień 3. liść 4. żyła 7. klej 16.

fala emigracyjna Pod koniec XIX wieku miała miejsce pierwsza fala emigracyjna Polaków do Ameryki. produkcja 6. generacja 7. Przyrostek -(ij)ny // -(yj)ny i. policja 9. informacja 3. 1. Do rzeczowników zakończonych na: -cja. prowokacja 2. obserwacja 8. patrol 9. dobór 342 . -sja. -izm dodawany jest najczęściej przyrostek -(icz)ny // -(ycz)ny. Do rzeczowników zakończonych na: -ia. cywilizacja 4. a opisowo motywowane przez rzeczowniki tworzone są w dość regularny sposób przyrostkami: -(ij)ny//-(yj)ny lub -(iczny) // (ycz)ny. -sta. -zja po odrzuceniu końcowego -ja dodawany jest najczęciej przyrostek -(ij)ny// -(yj)ny. opóźnienie 4.P r z y m i o t n i k i genetycznie b ę d ą c e zapożyczeniami. 1. powieść 6. > * Ćwiczenie 29 Utwórz formacje przymiotnikowe od rzeczowników kolumny I i połącz je z odpowiednimi rzeczownikami II kolumny. terror 5. sejm 10. Wzór: I. Ułóż zdania z nowoutworzonymi grupami nominalnymi. selekcja n. elekcja 10. biuletyn 3. zachowanie 2. różnica 7. okupacja 5. punkt 8. emigracja II.

kolizja 7. fotografia 6. perwersja 6. klub 8. tendencje 4. recesja 4. skrzyżowanie 7. kopia 343 . błąd 7. 1. uwaga 5. kaligrafia 3. motyw 10. kserografia II. układ 5. pornografia 2. okazja 3. zachowanie 6. etnografia 4.I. film 2. perkusja 9. 1. dyskusja 8. zbiory 4. podobieństwo 6. 1. postępowanie Przyrostek -(icz)ny // -(yez)ny L 1. obsesja 10. rewizja 2. instrumenty 9. proces 2. ortografia 7. egzemplarz 3. eksmisja II. aluzja 5. pismo 3. choreografia 5.

militarysta 3. zoologia 2. układ 7. mapa I. analogia 6. materializm. 1. biografia 9. postać Ćwiczenie 30 Utwórz przymiotnik od podanych rzeczowników. ogród 2. sytuacja 6. chronologia 4. monografia 10. praca 10. kapitalizm. sympatia 8. telepatia 10. entuzjasta . system 3. kapitalista 2. mitologia II. militaryzm. porozumienie 10. pacjent 9. apatia 9. Przyrostek -(icz)ny // -(ycz)ny. Wzór: entuzjazm. bajka 5. materialista 344 ustrój polityka światopogląd . dychotomia 7. immunologia 3. postać 8. spis 4. alegoria 5. dane 9.e n t u z j a s t y c z n e przyjęcie 1. topografia 8. 1.8.

terroryzm. podobnej do koziej' Starsi Chińczycy często noszą kozie bródki. entuzjazm. demokracja. dyplomata 14. psychopatia. psychopata przeszłość powieść podejście zamach zachowanie partia podejście przyjęcie rząd wybieg maniery skłonności A Ć w i c z e n i e 31 Przekształć podane dzierżawcze konstrukcje składniowe według wzoru. realizm. naturalista 6. pióra strusia 6. Wzór: bródka kozy . demokrata 13. nijaki -e. kolonialista 5. żeński -a. ekshibicjonista 9. arystokrata 15. realista 7. warga zająca 7. kolonializm. arystokracja. nora lisa 8. 1. skóra gęsi 5. dyplomacja. szyja łabędzia 2. łapki kury 3. entuzjasta 12. ekshibicjonizm. fatalista 11.k o z i a b r ó d k a 'rodzaj brody. naturalizm.4. fatalizm. socjalizm. Pamiętaj o wymianach morfonologicznych i końcówkach rodzajowych paradygmatów: rodzaj męski -i // -y. socjalista 10. pęd owcy 4. terrorysta 8. ogon pawia szyja łapki pęd skóra pióra warga nora ogon 345 . Objaśnij metaforyczne znaczenie nowo powstałych formacji i utwórz z nimi zdania.

głos słowi&a 20. łeb ko£a 19.tworzy formacje potencjalne bierne.tworzy formacje oznaczające cechę przypisywaną wykonawcy czynności łub odbiorcy czynności od czasowników przechodnich (rzadziej nieprzechodnich) Inne formanty tworzące formacje o tym samym znaczeniu to: -(aw)czy. oczy cielęcia 14.tworzy formacje określające podmiot.a l n y . któremu przypisuje się skłonność do wykonywania czynności. robota kreła 15.l i w y . buda psa 18. uszy osła 17. n a którą wskazuje czasownik . miny małpy 16. wzrok sokoła 11. tempo żółwia 12. Formanty tworzące tę kategorię przymiotników mogą być bardziej lub mniej wyspecjalizowane znaczeniowo: -ny . najczęściej od czasowników nieprzechodnich i określa rzeczowniki nieżywotne 346 . -ki .9. Związek ten może polegać n a stałym wykonywaniu lub podleganiu tej czynności albo n a skłonności czy zdolności do jej wykonywania i podlegania. -ły. dziura myszy 10. ogon myszy dziura wzrok tempo serce oczy robota miny uszy buda łby głos ogon P r z y m i o t n i k i o d c z a s o w n i k o w e wskazują na właściwości przedmiotu polegające n a pewnym związku z czynnością wyrażoną przez czasownik podstawowy. serce gołębia 13.

której to cechy nie posiadają przymiotniki. skamienieć 19. Wzór: żądać . pożółknąć 18.cena 9. przylegać . wybredzać 20.ż ą d n y władzy . -ki. -(aw)czy utwórz od podanych czasowników przymiotniki i imiesłowy i połącz je z podanymi wyrazami drugiej kolumny. Ćwiczenie 32 Używając przyrostków -ny. wędrować 8. z n a ć 13. posiwieć walizka cukier meble wzrok ptak informacja aktor ze zdziwienia dziecko owoc papier owad klient babcia 347 . orać ~ grunt 4. które z utworzonych formacji dotyczą cechy przypisywanej wykonawcy czynności. nosić .znak 14.ściana 5. gicfć 6. mylić 11. a które są neutralne. -ły.pokój 12. ostrzegać . d o j r z e ć 17. Odpowiedz na pytanie.'dotyczy wykonawcy czynności' 1. które odbiorcy czynności.F o r m a c j e o d c z a s o w n i k o w e są nazwami cech pozostających w związku z czynnością i jako takie mogą być przymiotnikami (cecha stała) łub imiesłowami (cecha związana z aktualnie wykonywaną czynnością).znak 10. psocić 16. Ponadto imiesłowy występują w zdaniu z określeniami czasu. h\ądzić 7. umówić . sypać — 3. oniemieć 15. rozpoznać . pakować 2.

policzyć .krzykliwy.. z n i s z c z y ć 9. Wzór: krzyczeć . wysuwać . płoszyć 8. przetłumaczyć 8. płakać 4.. rozpuszczać .rzeczowniki 6.kawa 2. przeniknąć 14. kłócić s i ę 7. przewidywać 348 dowód tekst przedmiot model pieniądze pogoda . obrażać s i ę 9. Wzór: widzieć . uszczypać 5. wymienić 11. troszczyć się 12.. psocić 15..budynek 4. n a m a c a ć 5. alternacja cz // k 1. zmywać . mieszkać . dokuczać 11. wyobrażać 10. z r z ę d z i ć 13.pojemnik 7. Przyrostek -alny. dolegać (dź // d) (dź // d) (k // cz) (ć//t) (sz // ch) (ż // ź) (szcz // sk) (dź//d) (ć //1) Ćwiczenie 34 Od podanych czasowników utwórz formacje potencjalne bierne.widzialny obiekt 1. łamać 10.. szkodzić 3.farba 3. wstydzić się 2.Ćwiczenie 33 Utwórz formacje potencjalne od podanych czasowników. życzyć 6. Przyrostek -liwy.

14. Wzór: miły . m i l u c h n y 1. który w połączeniu z odpowiednim przymiotnikiem tworzy parę antonimiczną. rzadziej -owaty i przedrostka nie-. hiper-. nad3. ultra-. za dobry. (czasem można utworzyć więcej form). postrzegać - błona termin świat P r z y m i o t n i k i o d p r z y m i o t n i k o w e oznaczają intensywn o ś ć lub osłabienie c e c h y nazwanej przymiotnikiem podstawowym. 3. super4. miluśki. Intensywność cechy Do tworzenia przymiotników oznaczających intensywność cechy służą następujące form anty: 1. milusieńki. 2. za gruby. . Osłabienie c e c h y Przymiotniki oznaczające osłabienie cechy tworzone są głównie za pomocą przyrostka -awy. -uśki. przy-. Podstawami derywatów odprzymiotnikowych mogą być tylko przymiotniki jakościowe. przedrostki rodzime: prze-. -uchny 2..12. -usieńki. np. z a mały. 15. ekstra-. krótki suchy drobny sła&ycałychudy 349 . W odróżnieniu od przymiotników odrzeczownikowych i odczasownikowych przyrostki je tworzące mają funkcję modyfikacyjną. przyrostki: -utki. oraz konstrukcje z przyimkiem „za". -uteńki. Ćwiczenie 35 Stosując wyżej wymienione przyrostki utwórz przymiotniki oznaczające uintensywnienie cechy. 4.materiał nie przekraczać . itp. 13. przepuszczać przenikać . 5. 6. przedrostki obce: arcy-. nie całkiem jednak równą pod względem semantycznym antonimowi leksykalnemu.milutki.

p o p r a w n y 16.. siwy 11.. czysty .. 15. . 12. m o c n y .jasny19. b o g a t y . czysty 14. wątły Ćwiczenie 36 Stosując wyżej wymienione przedrostki rodzime i obce utwórz przymiotniki oznaczające uintensywnienie cechy. ludzki . ciężki . . wrażliwy 5.. miły . 7.. piękny . Wzór: śliczny . . ...7. . długi 14. lekki 15. . śmieszny 3. prosły 17. . .. 2. dobry . żółćy 10. krótki 4. s z c z u p ł y 18. 11. biały 13.prześliczny... zwyczajny — 10. 6. . ładny 12. ciekawy . . delikatny 20. . poprawny . d o s k o n a ł y 350 . cienki 8. . lichy 16.hiperpoprawny 1. 17. . 9. ogromny . słodki 9. 8. . 13.

18. nowoczesny 19. i n t e l i g e n t n y 20. szybki Ćwiczenie 37

Utwórz od podanych przymiotników formacje o znaczeniu osłabienia cechy. Zauważ, że nowo powstałe przymiotniki są charakterystyczne dla języka potocznego i wyrażają niedostatek cechy wskazanej w podstawie. Wzór: biały - białawy 1. żółty 2-tępy3. słodki 4. cierpki 5. b i a ł y 6. niski — 7. głupi 8. ciemny 9. brudny 10. nudny 11. słony 12. ł y s y 13. gorzki 14. czerwony 15. gruby 16. b l a d y 17. stary 18. ślepy 19. niebieski 20. siwy UWAGA: Przyrostek - a w y stosowany jest także w chemii na określenie związków chemicznych o słabej zawartości tego, na co wskazuje podstawa, np. siarka - siarkawy, fosfor - fosforawy.

351

A

Ćwiczenie

38

Stosując przedrostek nie - utwórz formacje antonimiczne od podanych przymiotników i zwróć uwagę na znaczenie, które nie jest tożsame ze znaczeniem antonimów leksykalnych. Wzór: mały - n i e m a ł y = 'duży' 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. brzydki głupi wysoki dobryduży zły - . gruby zdrowymądry prosty -

P r z y m i o t n i k i o d w y r a ż e ń s y n t a k t y c z n y c h powstaj ą wyniku formalnego przekształcenia konstrukcji składniowej na konstrukcję leksykalną o takim samym znaczeniu. Stanowią one we współczesnej polszczyźnie bardzo produktywną kategorię. Następujące przyimki mogą wchodzić w skład wyrażeń przyimkowych: bez, do, między, na, nad, od, po, pod, ponad, poza, przeciw, przed, przy, za. Nie tworzy się formacji przymiotnikowych z przedrostkami: w i z . Najczęściej używane formanty to: -owy, -ny, -(icz)ny, -ski, -(ań)ski, -i // -y. O wyborze odpowiedniego przyrostka decyduje najczęściej postać istniejącego obocznie prostego przymiotnika odrzeczownikowego, np. podmiejski, bo miejski. Ćwiczenie 39

Stosując przyimek b e z i wyżej podane przedrostki, utwórz przymiotniki i połącz je z odpowiednimi rzeczownikami II kolumny. Zwróć uwagę na wymiany morfologiczne. Wzór: I. bez wiatru - .. .bezwietrzny... I 1. bez p a n a 2. bez domu - . . . 352 II 1. wysiłek 2. człowiek II.... bezwietrzny dzień...

3. bez prawa 4. bez celu 5. b e z k r e s u 6. bez objawów 7. bez wiedzy 8. bez dzieci 9. bez liści ~ 10. bez roli 11. bez duszy 12. bez imienia 13. bez wyjątku 14. bez ceny 15. bez k a r y 16. bez idei 17. bez wstydu 18. bez w a r u n k u 19. bez Boga 20. bez władzy Ćwiczenie 40

3. pies 4. eksmisja . . . . 5. dal 6. ruch 7. zakażenie . . . 8. małżeństwo . . 9. drzewo 10. chłop 11. dzieło 12. decyzja 13. dzieło sztuki . 14. reguła 15. chuligani . . . . 16. prawo 17. literatura . . . 18. posłuszeństwo 19. zachowanie . . 20. nogi

Wyjaśnij, od jakich wyrażeń syntaktycznych pochodzą przymiotniki w podanych zdaniach. Wzór: Zarzut o korupcji w rządzie był bezpodstawny. .. .bez podstaw... 1. Miałem b e z g r a n i c z n e zaufanie do rodziców 2. Podwyższono zasiłek bezrobotnej młodzieży 3. Klonowanie jest rozmnażaniem b e z p ł c i o w y m 4. Nasza młodość jest b e z p o w r o t n ą przeszłością 5. Kolega był b e z n a m i ę t n y m obserwatorem 6. Dalsza dyskusja była b e z p r z e d m i o t o w a 7. To mogła zrobić tylko jakaś b e z r o z u m n a istota 8. Zepsuty odkurzacz jest b e z u ż y t e c z n y m sprzętem 9. Tęsknię za beztroskimi latami dzieciństwa 10. Nóż był b e z s p o r n y m dowodem przestępstwa 11. Zdarzają się b e z ś n i e ż n e zimy 12. Dalsze poszukiwania zaginionego były b e z s k u t e c z n e . . . . 13. W większości krajów Europy obowiązuje ruch bezwizowy. 353

14. 15. 16. 17. 18. 19. 20.

Wojsko używało gazów bez w o n n y c h Postanowił zostać w bezżennym stanie Niektóre loty kosmiczne są bezzałogowe. . . . Chodził do b e z w y z n a n i o w e j szkoły Lekarz zalecił mi b e z t ł u s z c z o w ą dietę Kupiłem sobie nowy czajnik b e z p r z e w o d o w y . Lubię b e z p e s t k o w e mandarynki

Ćwiczenie

41

Od podanych wyrażeń syntaktycznych utwórz przymiotniki i połącz je z odpowiednimi rzeczownikami z II kolumny. Pamiętaj o wymianach morfologicznych. Wzór: I. do głębi - ...dogłębny... 1. do m i ę ś n i 2. do słowa 3. do zgonu 4. do żywota 5. między szkołami 6. między narodami 7. między wojnami 8. między m i a s t a m i 9. między wyrazami 10. n a ziemi 11. n a w i e t r z e 12. n a serce 13. n a sen 14. n a pot 15. n a dworze 16. pod z i e m i ą 17. pod w o d ą 18. od środka 19. od dołu 20. od autora 354 II. dogłębna analiza 1. znaczenie 2. zastrzyk 3 4 5. okres . . . 6. zawody 7. umowy 8. upodobnienie 9. rozmowa 10. strona 11. środki 12 13. zioła 14. tabletki 15. leki 16. łódź 17 18. krytyka 19. komentarz 20. ruch stacja kolei poeta więzienie wdzięczność

A

Ćwiczenie

42

Od jakich wyrażeń syntaktycznych pochodzą niżej podane przymiotniki? Spróbuj ułożyć z nimi zdania. Wzór: podmiejski - p o d m i a s t e m Często jeżdżę autobusami p o d m i e j s k i m i . 1. podziemny 2. pooperacyjny 3. podbramkowy 4. pozaszkolny 5. podskórny 6. podrównikowy 7. podniebny 8. ponadplanowy 9. ponadobowiązkowy 10. ponadczasowy 11. pozarynkowy 12. podmiejski 13. pozawałowy 14. przedmałżeński 15. przedwojenny 16. przedhistoryczny

355

17. przydomowy 18. przygraniczny 19. przykościelny 20. zagraniczny

Stopniowanie przymiotników
Prawie wszystkie przymiotniki, oprócz materiałowych i niektórych relacyjnych, mogą określać cechy w różnym natężeniu, co wyrażane jest przez stopniowanie. Istnieją trzy stopnie: r ó w n y , w y ż s z y i n a j w y ż s z y . Formy tych stopni mogą być wyrażone przez:

Stopniowanie proste Stopień wyższy Do formy stopnia równego dodaje się przyrostek -sz-, np. stary - starszy, młody - młodszy łub przyrostek -ejsz-, jeżeli t e m a t kończy się n a grupę spółgłoskową, np. smutny - smutniejszy, mądry - mądrzejszy. Przymiotniki, których t e m a t w stopniu równym zakończony jest n a -k-, -ek-, -ok-, tworzą formy stopnia wyższego od tematu skróconego o te właśnie elementy, np. krótki - krótszy, daleki - dalszy, szeroki - szerszy. Przy tworzeniu stopnia wyższego mogą zajść następujące wymiany jakościowe i ilościowe spółgłosek i samogłosek: n // ń ł//l g//ż r / / rz c//t m // m i S//Ż cienki miły długi ostry gorący uprzejmy bliski cieńszy; jasny - jaśniejszy milszy dłuższy ostrzejszy gorętszy uprzejmiejszy bliższy (wymiana t a zachodzi, kiedy przymiotnik kończy się n a -ski, -soki, np. wąski - węższy, wysoki - wyższy)

356

st // ś ć sn U śni sł//śl a//e o//e ą//Q

gęsty ciasny dorosły biały wesoły wąski

-

gęściejszy ciaśniej szy doroślejszy bielszy weselszy węższy

Stopień najwyższy Tworzy się przez dodanie przedrostka n a j - do formy stopnia wyższego, np. cieńszy - najcieńszy, mądrzejszy - najmądrzejszy. Wyjątek: lekki - lżejszy, najlżejszy

Stopniowanie opisowe Do form przymiotnika w stopniu równym dodaje się formy przysłówków bardzo, mało w stopniu wyższym i najwyższym. W przypadku większego natężenia cechy: bardziej, najbardziej; mniejszego natężenia cechy: mniej, najmniej, np. bardziej słowny, najbardziej słowny mniej słowny, najmniej słowny UWAGA: Stopniowanie opisowe stosuje się najczęściej w przypadku przymiotników relacyjnych, natomiast przymiotniki jakościowe stopniowane są przez dodanie odpowiednich przyrostków. Czasem jednak o wyborze decyduje zwyczaj językowy, np. szczery - stopień wyższy tylko bardziej szczery

Stopniowanie nieregularne Polega ono na użyciu form supletywnych, a stosuje się je do 5 przymiotników: lepszy najlepszy dobry najgorszy gorszy zły mniejszy najmniejszy mały największy większy duży największy większy wielki

357

Ćwiczenie

Stosując poznane reguły utwórz formy stopnia wyższego i najwyższego od podanych przymiotników. Wzór: ładny - ładniejszy - najładniejszy rycerski - bardziej rycerski - najbardziej rycerski 1. m i ę k k i 2. zdolny — 3. ś m i e s z n y 4. drobny 5. doświadczony 6. słony 7. kolorowy 8. słodki 9. ciemny — 10. c i e p ł y 11. nowoczesny 12.szczery 13. g ł ę b o k i 14. k o l e ż e ń s k i 15.gorzki 16. mądry ~ 17. czysty 18. o d w a ż n y 19. sławny 20. t ę p y -

Stopień wyższy w porównaniach Wyróżniamy następujące sposoby wyrażania porównań: a) s t o p i e ń w y ż s z y p r z y m i o t n i k a + p r z y i m e k 'niż' + m i a n o w n i k rzec z o w n i k a lub zaimka, np. Babcia jest z d r o w s z a niż dziadek. Ona jest z d r o w s z a niż on. b) s t o p i e ń w y ż s z y p r z y m i o t n i k a + p r z y i m e k 'od' + d o p e ł n i a c z rzec z o w n i k a l u b zaimka, np. Babcia jest z d r o w s z a od dziadka. Ona jest z d r o w s z a od niego. 358

c) w y r a z 'coraz* + s t o p i e ń w y ż s z y przymiotnika (stosuje się przy stopniowym natężeniu cechy), np. Babcia jest coraz zdrowsza. d) konstrukcja s k ł a d n i o w a z p a r ą s y m e t r y c z n ą 'im' + s t o p i e ń wyższy p r z y m i o t n i k a + 'tym* + s t o p i e ń w y ż s z y przymiotnika, np. Im l e p s z a znajomość terenu, tym w i ę k s z a w nim orientacja. Ćwiczenie 44

Stosując powyższe reguły, przekształć każde z podanych dwóch zdań w jedno. Użyj w tym celu przyimków 'niż' i 'od'. Wzór: Moja k u r t k a jest tania. Twoja kurtka jest droga. Moja kurtka jest tańsza niż twoja. Moja kurtka jest t a ń s z a od twojej. a) liczba pojedyncza 1. Ta pani jest stara. Tamta pani jest młoda.

2. Mój ręcznik jest czysty. Jego ręcznik jest brudny.

3. Jego samochód jest szybki. Jej samochód jest wolny.

4. J a n e k jest silny. Władek jest słaby.

5. Ich mieszkanie jest małe. Nasze mieszkanie jest duże.

6. Chleb jest świeży. Bułka jest czerstwa.

7. Ołów jest ciężki. Aluminium jest lekkie.

8. To zadanie jest łatwe. Tamto zadanie jest trudne.

359

20. 17. Dziadkowie są nietolerancyjni. 19. 13. Te pokoje są duże. Finowie są zrównoważeni. Studentki są pilne. Studenci są leniwi. Styczeń jest długi. Polacy są wysocy. Ferie zimowe są krótkie. 14. Włosi są impulsywni. Tamte pokoje są małe. 18. Ojcowie są surowi. Matki są łagodne. Noce są krótkie. 10. Chłopcy są nerwowi. 12. Luty jest krótki. Dziewczyny są spokojne.9. Dni są długie. Twój ogród jest duży. 360 . 15. Rodzice są tolerancyjni. Mój ogród jest mały. 16. b) liczba mnoga 11. Tamte książki są tanie. Chińczycy są niscy. Ferie letnie są długie. Te książki są drogie.

Ten mężczyzna jest przystojny. ale tamte były 6. ale tamte są 7. ale tamci są 10. ale moja j e s t . Ten człowiek jest biedny. o wiele solidniejszy niż tamten. ale t a m t a jest Te dziewczyny są pracowite.. Tak. To zwierzę jest rzadkie. 1. Ten student jest zdolny. Ich dziewczyny są ładne. ale tamten był Te lata są ciepłe. Ten fotel jest w y g o d n y . Ta teoria jest ciekawa. ale tamte są Ćwiczenie 46 Odpowiedz n a pytania używając w odpowiedzi wyrazów podanych w nawiasie i przyimków 'niż' i 'od'. Ten dom jest duży. . a) liczba pojedyncza 1..Ćwiczenie W miejsce kropek wstaw formę stopnia wyższego w liczbie pojedynczej i mnogiej przymiotników podanych tłustym drukiem. ale tamci są 2. o wiele solidniejszy od tamtego. ale tamte są 4. ale tamten jest Te fotele są w y g o d n e . Ta dziewczyna jest pracowita.ładniejsza. ale tamci są 5. .. ale nasze są . ale tamten jest Ci sąsiedzi są życzliwi. ale tamte są 3. ale tamte są 8. Ten sąsiad jest życzliwy.. ale tamten jest Ci ludzie są biedni. ale tamten jest Ci mężczyźni są przystojni. Wzór: Twoja dziewczyna jest ładna. ale tamto jest Te zwierzęta są rzadkie.. ale tamci są 9. ale tamten jest Te domy są duże. ale t a m t a jest Te teorie są ciekawe. ale tamten jest Ci studenci są zdolni. Ten rok jest ciepły.ładniejsze. Wzór: Czy ten fachowiec jest solidny? (tamten) Tak. Czy aktualna twoja praca jest interesująca? (poprzednia) 361 ..

Czy twoje drugie dziecko jest spokojne? (pierwsze) 4. Czy aktualne przepisy są właściwe? (poprzednie) 13. Czy twoja nowa kierowniczka jest młoda? (stara) 5. Czy moi rodzice są wymagający? (twoi) 12.2. Czyjego zachowanie jest złe? (jej) 9. Czy twoje nowe mieszkanie jest jasne? (stare) 3. Czy twoja nauczycielka jest cierpliwa? (wasza) b) liczba mnoga 11. Czy ten rozkład zajęć jest dobry? (ostatni) 7. Czy twoja mama jest niska? (moja) 8. Czy twoje osiedle jest zielone? (wasze) 6. Czy twój mąż jest zazdrosny? (mój) 10. Czy moi sąsiedzi są koleżeńscy? (twoi) 362 .

. Po niepowodzeniach w szkole to dziecko jest coraz (nerwowe) 2. że po wyrazie coraz konstrukcja t a ma znaczenie stopniowego natężenia cechy. Grając na giełdzie staje się coraz (bogaty) 4. Czy chłopcy są odważni? (dziewczyny) Ćwiczenie 47 W miejsce kropek wstaw odpowiednią formę stopnia wyższego przymiotnik a podanego w nawiasie. Czy Polacy są nerwowi? (Amerykanie) 17. Czy uczniowie są pilni? (uczennice) 18. Czy psy są wierne? (koty) 16. Czy wilki są agresywne? (lisy) 19..14. Ostatnio nasza dzielnica staje się coraz (piękna) 5. .. ? a) liczba pojedyncza 1. Czy poprzednie egzaminy były trudne? (aktualne) 15. Stosując najnowszą kurację odchudzającą jestem coraz (szczupła) .bardziej zmęczona. . Zwróć uwagę. Niestety babcia jest coraz (słaba) 363 . Wzór: Zauważyłeś. Czy mężczyźni są silni? (kobiety) 20. że ona jest coraz (zmęczona). 3..

.lepsza. 4. tym (duża) . wydajność.. 13.. Im (długa) dzień.. Mój syn jest coraz (sprawny) fizycznie. 364 1. 'tym' natężenie cechy po 'im'jest mniejsze niż po 'tym'. 8. 18. Z miejsca wojny domowej nadchodzą coraz (tragiczne) fachowcy. Im (schorowany) (mała) 2. tym (krótki) okazja. Wzór: Im (dobra)... Zwróć uwagę. tym jego odporność. 3.. Jego kondycja psychiczna jest coraz (zła) b) liczba mnoga wiadomości. że w konstrukcji z parą symetryczn ą 'im'. 16..większa. a) liczba pojedyncza organizm. 17. Wraz z upływem czasu różnica wiekowa między nami jest coraz (mała) 7. Sprzedawczynie sklepowe są coraz (uprzejme) Politycy stają się coraz (agresywni) Uczniowie są coraz (wysportowani) W tej firmie pracują coraz (dobrzy) Niektórzy ludzie n a starość są coraz (cisi) Policjanci są coraz (restrykcyjni) Niektóre rodziny mają coraz (złe) Portfele niektórych ludzi są coraz (zasobne) Nie wiesz. Im (wielka) . organizacja pracy.. ? Ćwiczenie W miejsce kropek wstaw odpowiednią formę stopnia wyższego przymiotnika podanego w nawiasie. dlaczego oni są coraz (smutni) 48 11. 5. 19. tym (ryzykowny) zarobek. 12. tym (duża) lato. Im (zdolne) szansa n a studia. dziecko. Na szczęście inflacja jest coraz (wolna) 10. 20. tym (mroźna) noc. warunki życiowe.6. 15. Od kiedy więcej zarabia jest coraz (elegancki) 9. . 14. Im (ciepłe) zima.

6. obowiązki. tym wyleczenie. w hierarchii zawodowej. tym (spokojni) w życiu prywatnym. Im (aktywni) 18. tym (wielkie) urzędnicy państwowi. Im (zarozumiali) 15. w których używamy stopnia najwyższego przymiotników. J a n e k jest najwyższy z klasy. Im (weseli) atmosfera. tym (bogaci) . 20. stanowisko. Im (zdrowi) wydatki na cele socjalne. tym (zamożni) społeczeństwo. 10. Im (pracowici) 16. kolejki. Im (długie) zdenerwowanie. tym (narażeni) na zainteresowanie mediów. J a n e k jest najwyższy z (wszystkich) chłopców. Stopień najwyższy w porównaniach Wyróżniamy następujące konstrukcje składniowe. obywatele. 365 . tym (dobry) diagnoza. Im (bogaci) 12. Im (wysokie) zarobek. obywatele. np. Im (proste) 7. tym diagnoza. 14. Im (kompetentni) tym (mała) zadanie. jazda. tym (przyjemna) . 13. Im (wysocy) tym (wielkie) 19. tym (małe) goście. a) s t o p i e ń n a j w y ż s z y przymiotnika + z(e) + w s z y s t k i c h + dopełn i a c z liczby m n o g i e j r z e c z o w n i k a lub z a i m k a (czasem wyraz 'wszystkich' może zostać pominięty i wtedy może być dopełniacz liczby pojedynczej). Im (wolna) bezpieczeństwo. zawodowo. Im (właściwa) (szybkie) b) liczba mnoga 11. irytacja zwykłych obywateli. tym (wielkie) badanie. Im (skrupulatne) (trafiia) 9. tym (trudne) wykonanie. 8. tym (nieprzyjemni) . Im (popularni) 17.

(Ta konstrukcja składniowa stosowana jest bardzo rzadko. (wszystkie wartości życiowe) 5. Warszawa jest duża.b) l i c z e b n i k 'jeden* + z(e) + s t o p i e ń n a j w y ż s z y p r z y m i o t n i k a + rzec z o w n i k w d o p e ł n i a c z u liczby mnogiej. (wszystkie języki słowiańskie) 4. (wszystkie nieszczęścia ludzkie) 7. J a n e k jest najwyższy między nami. J a n e k jest najwyższy między chłopcami. Piłka nożna jest jednym z najbardziej ulubionych sportów w Polsce. Wzór: Ubiegły rok był zimny (wszystkie lata) Ubiegły rok był najzimniejszy z w s z y s t k i c h lat. np. e) s t o p i e ń n a j w y ż s z y p r z y m i o t n i k a + m i ę d z y + n a r z ę d n i k liczby m n o g i e j r z e c z o w n i k a lub zaimka. Samotność jest zła. Lew jest silny. np. c) s t o p i e ń n a j w y ż s z y p r z y m i o t n i k a + w ś r ó d // p o ś r ó d // s p o ś r ó d + d o p e ł n i a c z liczby m n o g i e j r z e c z o w n i k a lub zaimka. Praga jest stara. np. (wszystkie miasta w Środkowej Europie) 3. Zdrowie jest ważne.) f) w y r a z 'jak' + s t o p i e ń n a j w y ż s z y przymiotnika. Ćwiczenie 49 Przekształć podane zdania według wzoru (podpunkt a). np. J a n e k jest najzdolniejszy w klasie. (wszystkie świadczenia społeczne) 6. a) liczba pojedyncza 1. (wszystkie polskie miasta) 366 . Chciałaś jak najlepszą opinię. Janek jest najwyższy wśród nich. (wszystkie zwierzęta) 2. Kraków jest piękny. d) s t o p i e ń n a j w y ż s z y p r z y m i o t n i k a + w + m i e j s c o w n i k liczby pojed y n c z e j lub m n o g i e j rzeczownika. J a n e k jest najzdolniejszy w Katowicach. (wszystkie polskie miasta) 8. J a n e k jest najwyższy wśród kolegów. Opieka zdrowotna jest potrzebna. Język polski jest trudny. np.

Wzór: Nowy Jork . Danka jest wysoka. ułóż pełne zdania z podanych niżej składników. (wszystkie istoty n a ziemi) 19. (wszystkie góry w Polsce) 12. Lis . Nowy Jork j e s t j e d n y m z n a j w i ę k s z y c h m i a s t n a świecie. Wisła . Dzieci są beztroskie. a) liczba pojedyncza 1. Śląsk jest zanieczyszczony. (wszystkie dziewczęta w szkole) b) liczba mnoga 11. Czy pieniądze są niezbędne? (wszystkie rzeczy n a świecie) 15.długa rzeka w Polsce 367 . Czy pociągi są bezpieczne? (wszystkie środki transportu) 20. (wszystkie góry w Polsce) 14. Chiny są przeludnione.chytre zwierzę 2.wielkie miasto na świecie. Czy Chopin i Szymanowski są słynni? (wszyscy polscy kompozytorzy) 17. Czy hipopotamy są wielkie? (wszystkie ssaki n a świecie) 18. (wszystkie polskie regiony) 10. Góry Świętokrzyskie są stare.9. Czy Polacy są ruchliwi? (wszystkie narody Europy) a Ć w i c z e n i e 50 Stosując poznaną zasadę (podpunkt b). (wszystkie państwa na świecie) 13. Czy jabłka są zdrowe? (wszystkie owoce) 16. Bieszczady są dzikie.

Rosjanie .bogaci Europejczycy 16. Alkoholicy . Fiat .przyjemny okres w roku 14.3.popularna marka samochodu w Polsce 7.podstawowa wartość dla człowieka b) liczba mnoga 11.reprezentacyjna ulica Krakowa 5.istotne uczucie w życiu człowieka 10.dobrze opłacani pracownicy 19. Księgowi .znany polski reżyser 4. Miłość . Wakacje .opanowani ludzie 15. Szwajcarzy . Alkohol . Telewizja . Andrzej Wajda . Ulica Floriańska .szkodliwe gryzonie 368 . Planety .ważne medium 8. Wawel . Wolność . Piloci .pracowite owady 12.odważni żołnierze 17.słynny zamek w Polsce 6. Mrówki . Szczury . Spadochroniarze .szkodliwa używka dla człowieka 9.nieszczęśliwi ludzie 18.liczny naród słowiański 20.niezbadane obiekty w kosmosie 13.

wszyscy moi znajomi 4. jest zdolny. Pszczoły i mrówki. jest cenne. Paryż i Rzym. jest inteligentna. ale niebezpieczne. Ona. Sekwoja. jest szybki. jest ceniony. wszystkie cnoty człowieka 8. Róża. wszystkie pociągi 6. wszystkie wartości n a ziemi b) liczba mnoga 11. Ona. trudny do przezwyciężenia. jest ważna. jest inteligentna. Dobroć. Rodzina. Palenie papierosów. wszyscy z nas 10. jest ceniona. Ekspres. Życie. wszystkie nałogi 9. wszystkie owady 12. wszystkie inne zawody 7. wszystkie wartości 5. wszystkie miasta Europy 13. wszystkie moje dzieci Wśród w s z y s t k i c h m o i c h dzieci J a n e k j e s t najzdolniejszy. wszystkie drzewa na świecie 3. są odwiedzane. są szybkie. Wzór: Janek. jest wysoka.Ćwiczenie 51 Stosując poznaną regułę (podpunkt c). wszystkie kwiaty 2. Wiadomości. jest piękna. są często oglądane. zbuduj poprawne zdania z podanych elementów. wszystkie środki transportu 369 . Samoloty. a) liczba pojedyncza 1. są pracowite. wszystkie audycje telewizyjne 14. Zawód lekarza.

są wartościowe. przekształć podane zdania według wzoru. Ten mebel jest drogi. Zajęcia z gramatyki. Papierosy. wszystkie uczucia człowieka 18. są chyba złe. wszystkie zajęcia n a uniwersytecie Ć w i c z e n i e 52 Stosując poznaną regułę (podpunkt d). są szkodliwe. Przyjaźń i miłość.15. są ciekawe. (cały ogród zoologiczny) i i 5. są dobrzy. (ten proces) 370 . (całe mieszkanie) 4. wszystkie ciastka na świecie 20. (cały kraj) 3. wszystkie używki 16. Polskie ciastka. wszystkie drogi w Europie 19. Kowalscy. (nasza szkoła) 2. Ten świadek jest ważny. Polskie drogi. J a n e k jest solidny. (to miasto) i Nowak jest najzamożniejszy w tym mieście. wszyscy moi przyjaciele 17. są dobre. Nowak jest najzamożniejszy z tego miasta. Ten ptak jest okazały. Ta wieś jest malownicza. a) liczba pojedyncza 1. i | Wzór: Nowak jest zamożny.

(ten szpital) 15. (ten region) 14. Ludzie są uczynni. Owoce są słodkie. (nasza rodzina) b) liczba mnoga 11. Ta pani jest miła. (ten klub) 16. (ten utwór) 9. (ten zespół) 10. Skinheadzi są niebezpieczni. Anna jest przekorna. Ten fragment jest wzruszający. (nasza rodzina) 17. Mój kolega jest pilny. (ta biblioteka) 7. (nasz kraj) 12.6. Dzieci są zabawne. Sportowcy są ambitni. (nasza grupa) 8. Lekarze są dobrzy. (to miasto) 371 . (to miasto) 13. Maria jest wstydliwa. Poznaniacy są przedsiębiorczy.

Zbieram rzadkie okazy motyli! 372 . . . .18.Kup jak najdroższy prezent. Chcesz wysokich zarobków! . . . . Wybierzcie dobrych posłów! 13. Wzór: Kup drogi prezent. Mam pozytywną opinię n a ten temat! 17. Postaw t u t a j wygodny fotel! 10. Napisz prostą odpowiedź! 12. Warzywa są zdrowe. (Europa) 20. przekształć zdania według wzoru. . Pokaż interesujące zabytki! 8. Interesują mnie małe obrazki! 18. Wybierzcie atrakcyjną trasę! . Jedź szybkim pociągiem! 2. 14. Włóż ciepły sweter! 9. Znaleźliśmy spokojne miejsce! 15. Szwedzi są bogaci. (ta dzielnica) UWAGA: W większości przykładów stopień najwyższy przymiotnika może zostać zastąpiony stopniem wyższym. (ta okolica) 19. 7. . Napisz ogólną opinię! . . . Ona ma złą opinię! 11. Znajdź dobrą posadę! 3. Prosiłaś o cienkie pończochy! 16. 1. Wróć wczesnym ekspresem! 5. Taksówkarze są uprzejmi. . Kup ładnego psa! 4. . 20. Zachowaj właściwą odległość! 6. Bądź szczęśliwa! 19. > » Ćwiczenie 53 Stosując poznaną konstrukcję (podpunkt f).

opisowego wyjaśnienia budowy słowotwórczej zaimków i liczebników podaje się tylko ich niepełny wykaz z podziałem n a ogólnie przyjęte grupy znaczeniowe. Ona daje mi satysfakcję.pytać się. zaimki o s o b o w e ja. przeczące i nieokreślone kto? co? 373 . wy (pluralia tantum) on. ona. bezrodzajowe-i m a j ą kategorii liczby nie 2. zaimek ten nie ma kategorii liczby i rodzaju. np. np.ZAIMKI Ze względu na trudność prostego. formy mianownika (od funkcji zwrotnej należy odróżnić funkcję słowotwórczą. oni. one jest to zaimek odmienny przez liczby. z a i m e k z w r o t n y się 3. p r z y m i o t n e (odmieniające się tak jak przymiotniki). lic z e b n e (posiadające synkretyczną odmianę przez przypadki. a także składnikową czasowników pierwotnych. ono. To dobra praca. zaimki pytajnow z g l ę d n e . On mieszka n a moim osiedlu. bez odmiany przez liczby) i przy s ł o w n e (nieodmienne). ale w tekście może także odsyłać do użytego wcześniej rzeczownika nieosobowego. specyficzną odmianę). Zaimki dzielą się ogólnie na: rzeczowroe (posiadające własną. pytać . np. odnosi się przede wszystkim do osoby. Zaimki rzeczowne 1. śmiać się) zaimki te nie mają kategorii liczby i rodzaju używany jest w pytaniach o osobę i jest rodzaju męskoosobowego używany jest w pytaniach o przedmiot i jest rodzaju nijakiego są to zaimki odmienne. rodzaje i przypadki. ty (singularia tantum) my. Ćwiczenia wdrażające ich użycie znajdują się w drugiej części podręcznika. Znam Marka.

moje. z a i m k i d z i e r ż a w c z e mój. tamci. nasze.niezidentyfikowanych. ł. nasza. czyje? 4. tamte ów. samo. czyje?. wasi. z zakończeniem -kolwiek lub partykułą bądź . moi. wymaga dodatkowo zaprzeczonego orzeczenia odmieniają się jak przymiotniki.ich są formami dopełniacza zaimków osobowych 1. l. tamto. kto bądź - coś.identyfikacja których nie jest konieczna odnoszą się do przedmiotów: z zakończeniem -ś . co bądź - nikt nic Zaimki przymiotne - odnoszą się do osób: z zakończeniem -ś . które?.ktoś. ono .: on. takie sam.jego. wasza. sama. owe taki7 taka. swoje. takie. swoja. sami. ta. wasze.poj. jacy?. ci. które? czyj?. których identyfikacja nie jest konieczna z zakończeniem -kolwiek lub partykułą bądź 374 . moja. nasi. owe. cokolwiek. mn. zaimki pytajno-wzgłądne zaimki te odmieniają się jak przymiotniki jaki?. z zakończeniem -kolwiek lub partykułą bądź . owa.: oni. jakie?. one . jakie? który?. ona .identyfikacja których nie jest konieczna odnosi się do osób. czyja?. która?. wasze swój.jej i 3 os. ktokolwiek. twoje. zaimki n i e o k r e ś l o n e zaimki te określają osobę lub przedmiot niezidentyfikowany i wtedy kończą się na -ś lub osobę czy przedmiot. którzy?.niezidentyfikowanych. swoje 2. z tym że formy 3 os. tamta. twoje nasz. swoi. twoi. tacy. to. nasze wasz. czyi?. moje twój. twoja. te tamten. same 3. jaka?. owi. zaimki w s k a z u j ą c e zaimki te odmieniają się przez liczby i rodzaje według odmiany przymiotnikowej ten. wymaga dodatkowo zaprzeczonego orzeczenia odnosi się do przedmiotów.

jakiekolwiek. jak? 2. pewni. żadna. pewne. ilu. poj. którzykolwiek. skąd bądź. żadne. jakakolwiek. którędy?. i kategorię rodzaju wskazuje na ogół rzeczy. niektórzy. czyje bądź. niektóre 5. czyjaś. posiada tylko 1. którzy bądź. niejakie niektóry. niejaka. jacy bądź. żadni. każde wskazuje n a ogół osób. która bądź. które bądź czyjś. czyjeś. czyiś. jakaś. które bądź. niejakie. posiada tylko l. zaimki n i e o k r e ś l o n e gdziekolwiek. którakolwiek. jacyś. jacyśkolwiek. czyikolwiek. jakieś jakikolwiek. skąd?. czyjakolwiek. któreś którykolwiek. odkąd?. posiada tylko l. którekolwiek. żadne każdy. dlaczego?. zaimki pyt aj n o . niektóra. czyjeś czyjkolwiek. którekolwiek który bądź. skądkolwiek bądź dokądkolwiek.jakiś. czyjekolwiek czyj bądź. tyle Zaimki przy słowne zaimki te są nieodmienne 1. gdziekolwiek bądź skądkolwiek. I n n e zaimki o o d m i a n i e p r z y m i o t n i k o w e j wszyscy. wszystkie wszystko żaden. niektóre. zaimki pytajne gdzie?. jakie bądź któryś. kiedy?. i j e s t r o d z a j u n i j a k i e g o informuje o całkowitym braku osoby lub rzeczy informuje o kompletności zbioru ze wskazaniem na jego elementy. dokądkolwiek bądź 375 . gdzie bądź. któraś. każda. tylu // tyloma). dokąd?. któreś. czyjekolwiek. tyle. jakieśkolwiek jaki bądź. czyi bądź. jakie bądź. pewna.w z g l ę d n e zaimki te odmieniają się przez prrzypadki (posiadają właściwie tylko dwie formy: ile. nie m a j ą kategorii liczby ile?. czyje bądź pewien. dokąd bądź. pewne niejaki.mn. którzyś.poj. jakieś. niejacy. Zaimki liczebne 1. jaka bądź. czyja bądź.

Mieszkam tu od niepamiętnych czasów 4.w funkcji pytajnej: gdzie?. Spotkaliśmy się w parku 20. Pochodzę z Kanady 2. którędykolwiek. Jedziemy n a urlop nad morze 5. dlaczego?. Nie jem mięsa od roku 376 . 16. odkąd?. którędy bądź. kiedy?. Po południu pójdę do biblioteki 17. Kiedy byłeś w kinie? 1. Znam go z wykładów 11. którędy? Wzór: Byłem wczoraj w kinie. którędykolwiek bądź kiedykolwiek. Czuje się trochę zmęczony 7. Wygląda wspaniale. Spieszę się do kina 9. Studiuję w Warszawie 13. Poszliśmy przez park 14. kiedykolwiek bądź j akkolwiek. 8. kiedy bądź. Wrócimy przed północą 10. Wzięłam pieniądze z banku 18. Zapiszę się n a kurs po wakacjach 6. Jechaliśmy tą nową drogą 19. Pracuję tam od roku 3. dokąd?. Zostaną tu do piątku 15. j akkolwiek bądź Ćwiczenie 54 Zapytaj o podreślone wyrazy odpowiednimi do kontekstu zdania zaimkami przysłownymi . Zobaczymy się przed świętami.odkądkolwiek. jak?. skąd?. odkądkolwiek bądź. Powiedział to bardzo pretensjonalnie 12.

Gdzie mam powiesić ten obraz? 377 . Gdzie mam położyć zakupy? Kiedy mam was odwiedzić? J a k to m a j ą napisać? Odkąd mam zacząć recytować? Dokąd m a m pójść? Gdzie mamy tego szukać? J a k mam teraz żyć? Skąd rozpoczynamy kopać? Którędy chcecie jechać? 10.) 1. (Skąd bądź. Skąd mam zaczerpnąć takie informacje? 20. Kiedy musimy zacząć się uczyć? 15. S k ą d k o l w i e k bądź. D o k ą d wyjedziecie n a w a k a c j e ? 11.Ćwiczenie 55 Odpowiedz na pytania. Gdzie posadzicie kwiatki? 17. 3. 4. 5. 6. 7. 8. J a k ich przeprosić? 12. J a k mam napisać zakończenie? 16. używając w tym celu wyszczególnionych wyżej zaimków przysłownych . Którędy będziemy wracać? 14. Skąd weźmiecie pieniądze? 18. 2.nieokreślonych? Wzór: Skąd mam pożyczyć pieniędzy? Skądkolwiek. Kiedy zaczniecie tę pracę? 19. 9. Gdzie się zatrzymamy? 13.

pięć+dziesiąt. siedem. dwa+naście. sześćdziesiąt dwa. X. pięć. dziewięć+dziesiąt.. które zostały omówione w części fleksyjnej podręcznika. sześćdziesiąt jeden. szes+naście. tysiąc dwa.. rozróżniamy dwie ich funkcje: naz y w a n i a i określania. jeden. czterej' w rodzaju męskoosobowym). dwa. sześć+dziesiąt. pięćdziesiąt jeden.. milion. trzej. czter+dzieści. siedemdziesiąt dwa.. sześć. że mogą być nazwami liczb lub określać cechy przedmiotów mających związek z liczeniem. tysiąc.. sto. osiem+ dziesiąt. osiemdziesiąt jeden. pięt+naście. z b i o r o w e i u ł a m k o w e . W związku z tym. sto dwa. milion jeden.. sto jeden.. trzy. tysiąc jeden. W wypowiedzeniu pełnią funkcję przydawki. Ćwiczenia wdrażające znajdują się w pierwszej części podręcznika. trzy+naście. dziewięć. liczebniki a) o k r e ś l o n e zero.. cztery... czter+naście. czterdzieści dwa.. przymiotników i zaimków. czterdzieści jeden. dziewięćdziesiąt dwa. dziesięć jeden+naście.. osiemdziesiąt dwa. ale łączą się z określanym rzeczownikiem inaczej niż przymiotniki. dwadzieścia dwa. pięćdziesiąt dwa. dziewięt+naście dwa+dzieścia.. dwadzieścia jeden. dziewięćdziesiąt jeden.LICZEBNIKI Liczebniki nie mają swoistych form słowotwórczych. Wyodrębniamy je ze względu n a właściwą im treść znaczeniową i specyficzne formy fleksyjne. osiem.. trzydzieści jeden. osiem+naście.... trzy+dzieści.. trzydzieści dwa.. Rzeczownik zależy tu od liczebnika i narzuca mu formę dopełniacza (poza liczebnikiem 'jeden' i formami 'dwaj. różne od rzeczowników.. siedemdziesiąt jeden. milion dwa.. główne 378 .. siedem+dziesiąt. siedem+naście. F u n k c j ę n a z y w a n i a pełnią liczebniki: g ł ó w n e (określone i nieokreślone).

b) nieokreślone kilk+oro.. sześci+oro. kilka+dziesiąt. pół. liczebniki w i e l o r a k i e -aki 3.. kilka+naście... 2. parę+naście... np. szóst+y. sześć. dwie... np. dwu+krotny. jedna czwarta.. wiele.. tysięcz+ny milion+owy czwar+ty 2.. tyle. setnych b) n i e o d m i e n n e ćwierć. kilkanaści+oro... cztery setne. po+trój+ny. dziesiąt+y.. jedna setna. 1. pięci+oro.. liczebniki porządkowe -y. set+ny. 3. liczebniki ułamkowe a) odmienne w formie zestawień (odmieniają się oba człony zestawienia) jedna druga.. 379 . półtorej (rodzaj żeński) F u n k c j ę określania pełnią liczebniki: porządkowe.. liczebniki mnożne przedrostek poi przyrostek -ny złożenia: np. trzy+krotny. parę+dziesiąt. np. kilka+set... pięć. jedna trzecia.. w i e l o r a k i e i m n o ż n e .. trzy. liczebniki a) o k r e ś l o n e zbiorowe dw+oje. dwoj+aki. np.b) n i e o k r e ś l o n e kilka. troj+aki.. tr+oje czw+oro. parę.. -a.. -e -ny -owy -ty np. parę+set. półtora (rodzaj męski i nijaki). czwor+aki tworzone są afiksalnie albo m a j ą postać złożeń po+dwój+ny. Znaczeniowo są najbardziej zbliżone do przymiotnika. tworzone są przez dodanie przyrostków do tematów odpowiednich liczebników głównych: piąt+y. siedem. dwudziest+y.

słoniowato. -b. 'będzie mgła' lub nie.szaro) Wyjątek stanowią przymiotniki zakończone n a -ski. zakończonych n a -aty. rzadko rzeczownika oznaczającego czynność.wysoko (wyjątki: wysoki . . ceglasty .biegle. po angielsku.cicho. wiarygodny .łaskawie (w // w') (także z przyrostkiem -o.ceglasto. spółgłoskę twardą: -p. surowy — surowo. np. np. Tworzone są od przymiotników prostych i złożonych przez dodanie odpowiednich przyrostków.dobrze (r // rz) (ale także z przyrostkiem -o. Mgliście wykładał. innego przysłówka. mdły . wypadek p o pijanemu.chropowato. ślepy . Przyrostki -o i -e mogą występować obocznie w tym samym przysłówku. łaskawy . Szybko się męczy. Przysłówki jakościowe można stopniować.hardo. Ich podstawową funkcją jest funkcja określania czasownika. np. -owy i imiesłowów n a -ący. cichy . -t.łakomie (m // m') -w: ciekawy . bardzo szybko. bardzo chudy. spółgłoskę miękką i funkcjonalnie miękką. młody .wielce). -ch.gorzkawo) -ł: biegły . np. np. tani .wysoce. kuszący . oziębły . np. Mogą także być określeniem przymiotnika. słoniowaty .PRZYSŁÓWKI P r z y s ł ó w k i są wyrazami nieodmiennymi. np.'niejasno' Dzień zapowiadał się mglisto. -s. pochmurno // pochmurnie. modny .młodo) -r: dobry . -n: ładny — ładnie. np. od których przysłówki tworzone są w drodze derywacji prefiksalno-sufiksalnej. stary . np. pusty . wyjątk o w o wesoło. nudno // nudnie. -asty. chropowaty . przymiotniki i inne przysłówki.kuso. Część przysłówków się stopniuje. -g.pusto. szary . np. np. duży . np. wielki .kulawo. po wiedeńsku. -k. hardy .mdło.wiarygodnie (n // n') -m: łakomy .tanio.modnie. co czasem powoduje różnicę znaczenia.ozięble (ł //1) (ale także z przyrostkiem -o. np. Ł a t w o się uczy. Ze względu na funkcję i formalne właściwości przysłówków można je podzielić na: j a k o ś c i o w e i okolicznościowe. np. -owaty.kusząco p r z y r o s t e k -e tworzy przysłówki od przymiotników zakończonych na: pozostałe spółgłoski twarde. po królewsku.ciekawie.długo. m a ł o inteligentny. długi . 3. kulawy . Określają czasowniki. p r z y r o s t e k -o tworzy przysłówki od przymiotników zakończonych na: 1. kusy . gorzkawy . 380 .dużo 2.ślepo gruby grubo. wysoki . -d.staro.

. w górę. c)sposób np. Wzór: Mój brat jest odważny i zawsze . wygłasza swoją opinię. po pierwsze. bardziej w dół.. listownie. garściami.. po drugie. maszynowo. z przodu.. tutaj.. tamtędy.. za drogo. z daleka. na jutro. dwojako. Jutro też powinno być 2.odważnie.. na twardo.. się prezentuje.. teraz. 1. pierwszy raz.. trzykrotnie. jutro. natychmiast. nigdzie. na miękko. dziś. po trzecie... na czas. z bliska. wieczorem. tędy.. po ludzku. Nie podlegają stopniowaniu z wyjątkiem niektórych. na wskroś. gdzieniegdzie. zawsze. potem. najbardziej z przodu. dniem. trojako... trzeci raz b) m i e j s c e np. np. tu i ówdzie. chwilami.... na gorąco. Ćwiczenie 56 W miejsce kropek wstaw odpowiedni przysłówek utworzony od przymiotnika występującego w zdaniu.. dotychczas.. Określają: a) c z a s np... za zimno. zwykle narzędnikiem albo składają się z formy przypadkowej rzeczownika w połączeniu z przyimkiem lub zaimkiem. wszędzie. trzy razy.. na oścież. tam. podstawowe) lub motywowane przez rzeczownik i wtedy zwykle są homonimiczne z jakimś przypadkiem zależnym. d) i l o ś ć np. haustem. nielicznych formacji złożonych z przyimka i rzeczownika. bardziej z przodu.. boso. które mogą tworzyć formy opisowe. np. chyłkiem. drugi raz. razem.. po kryjomu. itp.. w dół.. dwa razy. na wznak. po swojemu.... chyłkiem.. gdzie.Przysłówki okolicznikowe najczęściej są nie motywowane (tzw.. 381 . Dzisiaj jest ciepły dzień.. podwójnie. wkrótce. wczoraj. za daleko.. wtedy. z tyłu. Rzadziej są to formacje odczasownikowe. nocą. stokrotnie. Czy on jest taki głupi. niechcąco. którędy......... wewnątrz... jeden raz. czy tylko tak . nigdy.. najbardziej w dół.

Grzeczna ekspedientka obsługuje swoich klientów bardzo 19. Spędziłem go bardzo 17.. To był spokojny dzień. Na nich zawsze jest 20. 5. 7. 14. 13. 5. Czy dzisiaj jest zimny dzień? Tak. . W tym nudnym mieście jest bardzo 10. Praktyczna gospodyni potrafi urządzić swoje mieszkanie. Pracowity człowiek spędza każdy dzień. . . 18. 7. Wieczór u Nowaków był interesujący. W nim zawsze jest 8. 4. Ćwiczenie 57 Utwórz z podanych konstrukcji przyimkowych formy proste odpowiednich przysłówków. 382 z radościąz niecierpliwością z pozoru z sercem z chęciąz ochotąw milczeniu . To nudne zajęcia. 3. b o j a lubię siedzieć. że ten fotel jest wygodny. dzisiaj jest 12. To dobrze. To jasny pokój. Wzór: z ufnością . 6. 6. bo zawsze się tak zachowuje. bo zawsze wszystko wyjaśni. To dziwny człowiek. Mądry człowiek na pewno zawsze mówi. 4. Lubię głośną muzykę i dlatego wszystkiego słucham bardzo 16.3. Wytrwały student uczy się języka polskiego. 15. 2. Pan J a n to poważny człowiek i wszystkie sprawy traktuje bardzo . Maria jest dobrą nauczycielką.ufnie 1. . Język polski jest trudny i jest się go nauczyć w krótkim czasie. . 9. . U nich zawsze jest 11. On jest złym człowiekiem. ponieważ traktuje zwierzęta.

16. ze spokojem . 3. Wzór: Dziecko patrzyło z ufnością n a matkę.. Z ochotą zabrałem się do pracy. ze współczuciem 20. Dziecko patrzyło ufnie na matkę. Z powściągliwością wygłaszał swoje opinie. 2.. z wdziękiem ... 383 . z powagą 10. . 13. . 17.. z żalem - Ćwiczenie 58 Zastąp w podanych zdaniach podkreślone wyrażenia przyimkowe odpowiadającymi im przysłówkami. w pokorze — 9. z wrogością. . . 1. .. z rozsądkiem . z urokiem . 15. 11. 8. z p o k o r ą 12. . Do wszystkich podchodzili z sercem. . . . 6. . . . Z niecierpliwością czekał na odpowiedź. .. Z godnością znosił przeciwieństwa losu. z przekorą .. 4. 7. w rozpaczy . 18. . . z ostrożnością .8. Z radością przyjęła wiadomość o ślubie córki. . 5. Z rozwagą dzieliła nagrody. 19. 14. Zachowywał się tylko z pozoru jak zwykle.

Mimo zdenerwowania z rozsądkiem kierował akcją.. Z chęcią wszystkim pomagał. 10. Ćwiczenia z przysłówkami okolicznikowymi c z a s u a Ćwiczenie 59 Wstaw do kontekstu zdania podane przysłówki określające czas. 17. Z ostrożnością podchodziła do ludzi. nie odkładaj niczego 384 oddać pracy .? a) n a jutro. Myśleliśmy. 13.. n a m o m e n t 1. Niestety. 12. 14. Zrób wszystko od razu. Odnosiła się z troską do swoich rodziców. n a chwilą.na moment.9. 3. Wzór: n a moment . 15. . Z wdziękiem przyjmowała komplementy. 18. 20. Do wszystkich odnosił się z wrogością. 11. To wszystko ma być zrobione 2.. Z uwagą słuchał dyskutantów. 16. Z rozpaczą szukał pomocy innych ludzi. że nie zdążymy semestralnej. n a później. Z powagą potraktował swoje zadanie. 19. Z pokorą przyjmowaliśmy każdą krytykę.Czy mogę was prosić . Przyjmowali niepowodzenia ze spokojem. często wszystko robił z przekorą. n a czas.

. ale nie było jeszcze tych domów. czyli bardzo 3. Nie wrócę tam już 4. nigdy. dotychczas . nazajutrz . Nie mogę się wcześniej z tobą umówić niż 5 zawsze bolą mnie wszystkie kości. 12. a Ćwiczenie 60 Napisz proste zdania z podanymi przysłówkami w funkcji okoliczników czasu. Wzór: kiedyś . z rana. wówczas .. nagle 10. Byliśmy t u t a j przed rokiem. potem 5. naraz. n i g d y 4. 2. zgasło światło. n a t y c h m i a s t 7. 2. 385 . . w c z e ś n i e .. . muszę odpocząć.. c) teraz. 1. Kiedy zauważyłem policjanta.. w t e d y 11. n a j p i e r w . p o j u t r z e .. pojutrze 1.. zawsze . . Przyjechaliśmy do Zakopanego w niedzielę i poszliśmy w góry. 4.Kiedyś cię o d w i e d z ę . Przepraszam cię. . . Pracowałem kilka godzin. 2. Dzisiaj wstałem o 5 rano. Świeciło słońce i zaczęło padać.. zaraz 1. Po przyjeździe do domu 5. . 6. ale muszę 5. do ciebie zadzwonię. . wpaść do sklepu. . . 13. 3. czasami . samochód. zatrzymałem b) nazajutrz. 8.4. wkrótce . w t e n c z a s . Z niewyjaśnionych powodów .. n a t y c h m i a s t . . . . 3. 9.

które znają odpowiedź. nigdzie. w przód // d o przodu. 19. n a zewnątrz. 5. niech podniosą ręce Poprosiłem go i zwróciłem m u uwagę. Niech dzieci usiądą bo będą lepiej widzieć. . gdzie będzie lepsza widoczność. żeby się nie kompromitował. w s z ę d z i e . Wzór: Myślę. że się masz zamiar żenić! b) z bliska. Proszę podejść bardziej . 5. t u i ówdzie. 1.rozłożymy namiot. 18. Ogromny głaz runął doliny. 15. w tył // do tyłu. 5. c) w dół. Sprawdźmy. 4.14.. Te kwiaty rosną 3. n a bok 1. że . Te ptaki przylatują do nas 2. bo zrobiłem je 3.tutaj. . z p r z o d u // n a przedzie. do czasu ~ n a jutro do j u t r a n a czas dniami i nocami od r a n a do wieczora - Ćwiczenia z przysłówkami okolicznikowymi miejsca a Ćwiczenie 61 Wstaw do kontekstu zdania podane przysłówki określające miejsce. Nie wychodziliśmy z domu. Dzieci. t a m 1. do w e w n ą t r z . Ten hałas pochodzi . z dołu 1. z z e w n ą t r z . 2. Takiego dobrego męża nie znajdziesz.. a) g d z i e n i e g d z i e . 4. co się stało. Słyszałem . 17. Zejście było bardzo strome. 20. Musieliśmy zrobić parę kroków . Deszcz nie padał w całym Krakowie tylko 4. z góry. w górę. Zdjęcie wypadło doskonale. bo nade m n ą już nikt nie mieszka. 386 było minus d) w e w n ą t r z . 3. 2. żeby inni mogli przejść. z daleka. bo 15 stopni.

4. budynek był już odnowiony. Zachowywał się wzorowo. n a gorąco 1. n a oścież. 3. . 4. n a czczo. . Nie mogliśmy wejść bo drzwi były zamknięte. kiedy Ćwiczenia z przysłówkami okoli cznikowymi s p o s o b u Ćwiczenie 62 Podkreślone wyrazy zastąp odpowiadającymi im przysłówkami. Zdrowo jest chodzić bez butów po rosie 3. bo nie było już miejsca. e) tędy. Ludzie stali przed budynkiem. 2. ale 3. tamtędy.2. Lubię spać n a plecach 5. t ę d y i owędy. i w związku z tym nie mogłem go spotkać. Wzór: wzorowo . Chodził Dlaczego chodzisz . bo Czy lepiej pójść Był w więzieniu. 5. że wszyscy brali z niego przykład. czy pochodzi. Otwarliśmy okna tak szeroko j a k się dało 2. . Tego rodzaju swetry robi się n a maszynie 2. l i s t o w n i e . Przejrzał go tak. On to zrobi tak. stąd. Odpowiedź dostaniesz pocztą 4. Zna dobrze to miasto.Zachowywał się tak. trwał jeszcze remont. jest krócej. b e z p r o b l e m o w o 1. . m a s z y n o w o . Wejścia banku strzegło kilku strażników. Reporter relacjonował wszystko tak. Zdał egzamin bez żadnych trudności b) n a w z n a k . a) boso. 3. a . jakby to zrobił aparatem rentgenowskim . 9 wraca się ze złamaną psychiką. . . fachowo. s t a m t ą d 1. n a wskroś. Lekarz kazał mi przyjść n a badanie bez śniadania 387 . 5. jak najlepszy specjalista 5. jak się działo aktualnie 4.

Mama nie pozwalała mu czytać nocą. jednokrotnie 1. p o królewsku. dwojako. i wreszcie nie wierzyć w dietę „cud". żeby go nikt nie widział 3. p o góralsku 1. Napisał pracę bardzo szybko Ćwiczenia z przysłówkami okolicznikowymi ilości Ćwiczenie 63 Podkreślone wyrazy zastąp odpowiadającymi im przysłówkami. Jego wypowiedź można zrozumieć albo jako naganę. p o polsku. bo mówił swoją gwarą 5. Wyszedł z przyjęcia tak. Zrób to tak. j e d n y m h a u s t e m . ale on robił to potajemnie 4. p o trzecie. jak mówią Polacy 4. P i e r w s z y raz z n a m i rozmawiał. cichaczem. albo jako pochwałę 2. p i o r u n e m 1. Wypił wszystko. Na tę wizę może pan przekroczyć granicę jeden raz 3. jak by nikt inny tego nie zrobił d) chyłkiem. Żeby chudnąć. p o drugie.Nigdy przedtem z nami nie rozmawiał. p o pierwsze. Wzór: pierwszy raz . Musisz to zrobić tak. że goście tego nie zauważyli 5. musi pani przede wszystkim mniej jeść. 4. nie odstawiając szklanki od ust 2. potem częściej się gimnastykować. Przyjęto mnie jak króla 2.c) p o kryjomu. trzykrotnie. Nic nie mogłem zrozumieć. Mówiłem m u o tym rano. ukradkiem. w południe i wieczorem 388 . Jestem w Polsce i chciałbym mówić tak. p o swojemu. Wychodził z domu tak. żeby nikt nie wiedział 3.

chytrzej.drożej c h // sz cicho . Kiedy temat kończy się na wymienione głoski twarde. młodziej najmłodziej wyżej najwyżej prościej najprościej 389 .Stopniowanie przysłówków P r z y s ł ó w k i j a k o ś c i o w e z nielicznymi wyjątkami podobnie j a k przymiotniki możemy stopniować.gorącej Stopień najwyższy Tworzy się przez dodanie przedrostka n a j . tworzą formy stopnia wyższego od tematu skróconego o te właśnie elementy.wyżej s // zi wąs-ko . t a n i o . których temat w stopniu równym kończy się na -k. -ok. ciekawie . W stopniu wyższym dochodzi do licznych alternacji spółgłoskowych i samogłoskowych.milej g // ż drogo .ciekawiej. -ek. chytrze .surowiej ł //1 miło .starzej d // dz pręd-ko .węziej st // ść gęsto .prędzej t // c krót-ko . np. Alternacji spółgłoskowych nie ma w przysłówkach.bliżej.gęściej sn//śni jasno-jaśniej a // e biało — bielej o // e wesoło .nudniej w // w i surowo .krócej sil ź blis-ko . Przysłówki. np.taniej.weselej ą// ę gorąco . których temat kończy się na spółgłoskę miękką lub funkcjonalnie miękką. wys-oko .ciszej r // r z staro . zachodzą następujące wymiany: n // n i nudno .do formy stopnia wyższego. Stopniowanie proste Stopień wyższy Tworzy się przez dodanie do stopnia równego przyrostka -ej.

Wzór: J a n e k wygląda (staro). niż siostra... . w których używamy stopnia wyższego przysłówków: a) s t o p i e ń w y ż s z y p r z y s ł ó w k a + niż + m i a n o w n i k r z e c z o w n i k a l u b zaimka.. Maria wygląda lepiej od Anny. Maria coraz lepiej wygląda.bardziej praktycznie. np. np. niż ja. Maria wygląda lepiej niż ona. Maria wygląda lepiej od niej.. b) stopień wyższy przysłówka + od + dopełniacz rzeczownika lub zaimka. najmniej na prawo Stopniowanie nieregularne Stopniowanie nieregularne mają 4 przysłówki i polega ono na użyciu form supletywnych.starzej. 1.Stopniowanie opisowe Do formy przysłówków w stopniu równym dodaje się przysłówki bardziej i najbardziej lub mniej i najmniej. najbardziej w tył.. J a podchodzę do życia (praktycznie) .. niż Rudzcy.młodziej. Rudzcy mieszkają (nisko) . .. d) konstrukcja s k ł a d n i o w a z p a r ą s y m e t r y c z n ą 'im' + s t o p i e ń wyższy p r z y s ł ó w k a + 'tym' +stopień w y ż s z y przysłówka... np.. niż Adam. mniej ciekawie. Kowalscy mieszkają (wysoko) 390 niż Kowalcy.mniej praktycznie. dobrze lepiej najlepiej źle gorzej najgorzej dużo najwięcej więcej mało najmniej mniej Stopień wyższy w porównaniach Wyróżniamy następujące konstrukcje składniowe. Maria wygląda lepiej niż Anna.. najmniej ciekawie. Adam wygląda (młodo). najbardziej interesująco. bardziej interesująco.. t y m lepiej wyglądam. mniej na prawo.. c) w y r a z 'coraz' + s t o p i e ń w y ż s z y przysłówka. . Im więcej jem. bardziej w tył. .. Ćwiczenie 64 W miejsce kropek wstaw odpowiednie form}' stopnia wyższego przysłówków podanych w nawiasie (podpunkt a). Siostra podchodzi do życia (praktycznie) . np. np. niż Janek. .

391 . Jaworscy mieszkają (daleko) niż Zdebscy. Krzysztof ubrany jest (wytwornie) niż Paweł. Władek jeździ (wolno) niż Marek. Wróciliśmy (wcześnie) niż rodzice. J a wychowuję dzieci (łagodnie) niż sąsiadka. Adam zachowuje się (odważnie) niż Zbyszek. Marek jeździ (szybko) niż Władek. 17. 18. 3. 5. Kobiety podchodzą do życia (emocjonalnie) niż mężczyźni. 10. Sąsiadka wychowuje dzieci (surowo) niż ja. Na zajęciach jest (interesująco) niż n a dyskotece. Tata jeździ samochodem (ostrożnie) niż mama. Ojciec prowadzi samochód (źle) niż ja. W tym domu akademickim jest (brudno) niż w tamtym. Paweł ubrany jest (wytwornie) niż Krzysztof. 16. Anna odnosi się (życzliwie) do ludzi niż Marek. Znałem Zosię (krótko) niż Basię. Rodzice wrócili (późno) niż my. Mężczyźni podchodzą do życia (emocjonalnie) niż kobiety. W tamtym domu akademickim jest (czysto) niż w tym. 12. Profesor Nowak wykłada (prosto) niż profesor Wilk. 4. Zdebscy mieszkają (blisko) niż Jaworscy. Maria postępuje w życiu (lekkomyślnie) niż Marta. Adam zawsze mówi (cicho) niż Janek. Sąsiad żyje (rozrzutnie) niż ja. J a żyję (rozrzutnie) niż sąsiad. Zbyszek zachowuje się (tchórzliwie) niż Adam. Marta postępuje w życiu (lekkomyślnie) niż Maria. Marek odnosi się (życzliwie) do ludzi niż Anna. 15. (Łatwo) jest studiować geografię niż matematykę. 19. Profesor Wilk wykłada (skomplikowanie) niż profesor Nowak. 8. (Trudno) jest studiować matematykę niż geografię. 13. 11.2. 7. 9. 14. Mama jeździ samochodem (ostrożnie) niż tata. 6. Prowadzę samochód (dobrze) niż ojciec. J a n e k zawsze mówi (głośno) niż Adam. Znałem Basię (długo) niż Zosię. Na dyskotece jest (interesująco) niż n a zajęciach.

Nie może prowadzić (nudno) 12.. 1. Piotr ocenia ludzi (krytycznie) 3.. Żyjemy (skromnie) 10.. Wynagrodzili mnie (hojnie) 15. Ćwiczenie 65 W miejsce kropek wstaw formę stopnia wyższego podanego przysłówka. On traktuje wszystkich (serdecznie) 6.. Nie podejmujcie decyzji (pochopnie) 11. a rzeczowników i zaimków w nawiasach użyj w dopełniaczu liczby pojedynczej lub mnogiej (podpunkt b). Staszek ubiera się (elegancko) . od (Adam) 392 od (Rafałek) ode (ja) od (ona) od (Paweł) od ode (ja) zajęć od (poprzednik) od od (wy) od (koledzy) od (dziadek) .. On postępuje (szlachetnie) 14. Mirek pomaga ludziom (bezinteresownie) niż Leszek. od (Marek) . Nie t r a k t u j syna (zaborczo) (córka) 13. Musisz (gorliwie) się uczyć od (Marek) 8. Nie t r a k t u j mnie (protekcjonalnie) (oni) od (Kowalscy) 9. . Maria uczy się języka polskiego (wytrwale) od (Zosia) 2. Wzór: J a n e k reaguje (porywczo) ..bardziej porywczo. J a ś je (łapczywie) 4.20. Leszek pomaga ludziom (bezinteresownie) niż Mirek..Marka. Ona żyje (uczciwie) od (on) 7. Brat podchodzi (podejrzliwie) 5. Babcia odnosi się do dzieci (czule) 16..

otwierać się na do domu. że żyje się n a m coraz (wygodnie ) . zachowuje się coraz (żałośnie) 8. 1. Niestety. 11. Wirusy zaczynają nas atakować coraz (podstępnie) 18. Czy nie sądzisz.17. Polska powinna coraz (szeroko) inne kultury. 4. Nasze dziecko mówi już coraz (wyraźnie) . John mówi już coraz (dobrze) 7. . że w tym sklepie jest coraz (drogo) 3. o tej porze. jest 393 . w y g o d n i e j . Od jakiegoś czasu babcia czuje się coraz (źle) 2. Postanowiłem odżywiać się coraz (prosto) 6. Muszę oszczędzać i żyję coraz (skromnie) 14. 16. Sytuacja zaczyna wyglądać coraz (groźnie) 17. Mąż wraca coraz (późno) 19. Z wiekiem patrzymy na życie coraz (trzeźwo) 15. Niestety. Spędziliśmy dzień (przyjemnie) 19. Profesor Górski wykłada (ciekawie) (profesor Ryś) od od (wy) od (ty) od A Ć w i c z e n i e 66 W miejsce kropek wstaw formę stopnia wyższego przysłówka podanego w nawiasie (podpunkt c). Górnicy zaczynają wybierać węgiel coraz (głęboko) 20. Chodzę do kina (rzadko) 20. Domagaliśmy się wyjaśnień (uporczywie) (oni) 18. że wygląda coraz (młodo) 5. Z wiekiem ojciec traktował nas coraz (ostro) 12. Wzór: Myślę. J a k ona to robi. J u ż od paru dni robi się (ciemno) 9. Mąż jest politykiem i pnie się coraz (wysoko) 10. ? ? po polsku. Po wizycie u psychologa czuję się coraz (swobodnie) w towarzystwie. . ostatnio coraz (niebezpiecznie) n a naszych ulicach. Niestety. robi się coraz (zimno) 13.

13. 394 . się zachowują. 17. tym (mało) m a j ą szans na porozumienie. tym (żałośnie) wygląda. że im (głośno) będą mówić. Im (bezczelnie) się zachowywał. 8. 15. Im (późno) wyjedziecie. tym (zdrowo) się czujemy. Wzór: Im (surowo) . tym (rzadko) spotykał ludzi. Im (życzliwie) będziemy podchodzić do innych." 10. 16. tym (śmiesznie) to wygląda. tym (agresywnie) .. 5. 14. Im (grzecznie) podchodzimy do ludzi. tym (mało) miał kolegów.agresywniej. Im ktoś (prosto) zrozumieć. . . . Im (prędko) zda egzamin. 12. go lubię.Ćwiczenie W miejsce kropek wstaw formę stopnia wyższego przysłówków podanych w nawiasie (podpunkt c). 1. 4. tym (dobrze) dla niego. Im (przyjaźnie) go potraktujemy. 18.. s u r o w i e j . . tym (bardzo) wykłada. Czasem im (bardzo) tym (mało) go znam. . tym (łatwo) tlenu.. tym (łatwo) nawiązujemy z nimi kontakt. 9. Im (uparcie) będziemy dążyć do celu. wychowujemy dzieci. 7. tym (źle) wypadamy. go się staramy. Im (długo) 3. . tym (dużo) drzew. Im (złośliwie) go traktują. tym (dużo) będziemy mieć przyjaciół. tym (łatwo) będzie z nim o kontakt. tym (krótko) będziecie nad morzem. 11. Czasem im (poważnie) do czegoś podchodzimy.. Im (ekstrawagancko) się ubiera. wchodził w las. tym (wyraźnie) 6. Im (głęboko) . „Im (daleko) w las. Niektórzy myślą. Im (wysoko) 2. Im (często) się gimnastykujemy. tym (szybko) go osiągniemy.

. Im (pochopnie) tym (prawdopodobnie) Ćwiczenie 68 obchodzimy się z gazem. to zdasz egzamin. J a k (późno) 8. W miejsce kropek wstaw formę stopnia wyższego przysłówka podanego w nawiasie i dokończ drugą część zdania według własnego pomysłu.19. to pokierujesz swoim życiem. Jeśli (prędko) 5. Jeśli (rzadko) 11. Jeśli (ostro) 13. to przyjdziesz. to będziesz mnie odwiedzał. 1. to myję włosy. Kiedy (krótko) 2. J a k (solidnie) 4. Jeśli (mądrze) 9. Jeśli (mało) 10.. Wzór: J a k (szybko) . popełnisz błąd.. podejmiesz decyzję. to zdążysz oddać pracę n a czas. to się zdecydujesz. to wstaniesz..szybciej. to popracujesz. to zjesz. będziesz pracował. dla nas. Jeśli (dużo) 12. to będziesz oszczędzał. Jeśli (często) 3. to 395 . J a k (dobrze) 6. J a k (wcześnie) 7. Im (ostrożnie) tym (bezpiecznie) 20. to będziesz jeść. J a k (głośno) śpię. to będziesz słuchać muzyki.

najbardziej. Marek rysuje najlepiej z całej klasy. Z naszej rodziny dziadek żył (długo) 2. J a k (czysto) 16. Z wszystkich tragedii życiowych (głęboko) śmierć matki. to posadzisz te drzewa.. to pojedziesz. Wzór: Z wszystkich książek tę lubię (bardzo). J a k (głęboko) 17.. Marek rysuje najlepiej z nas. to położysz zapałki. Chciałbym cię poznać jak najlepiej! Ćwiczenie 69 W miejsce kropek wstaw formę stopnia najwyższego podanego w nawiasie (podpunkt a). J a k (nisko) 15. e) konstrukcja s k ł a d n i o w a w y r a z 'jak' + s t o p i e ń n a j w y ż s z y przysłówka. J a k (wysoko) usiądziesz. J a k (wolno) 19. J a k (źle) 18. to zaśpiewasz. np. to Stopień najwyższy w porównaniach Stopnia najwyższego przysłówka używa się w konstrukcji: a) s t o p i e ń n a j w y ż s z y przysłówka + z(e) + dopełniacz liczby pojedynczej l u b m n o g i e j r z e c z o w n i k a lub zaimka. b) l i c z e b n i k 'jeden' + z(e) + s t o p i e ń n a j w y ż s z y p r z y s ł ó w k a + rzec z o w n i k w d o p e ł n i a c z u liczby mnogiej. np.. np. . Jednym z najlepiej rys u j ą c y c h u c z n i ó w w klasie jest Marek. Marek rysuje najlepiej w klasie. p o ś r ó d + dop e ł n i a c z liczby m n o g i e j r z e c z o w n i k a l u b zaimka. 396 przeżyła . d) s t o p i e ń n a j w y ż s z y p r z y s ł ó w k a + wśród. Marek rysuje najlepiej spośród nas. to sięgniesz. np. to go potraktujesz. 1. c) stopień najwyższy przysłówka + w + miejscownik liczby pojedynczej lub mnogiej rzeczownika. spośród.14. np. Marek rysuje najlepiej w ś r ó d s w o i c h r ó w i e ś n i k ó w . J a k (gęsto) 20.

Z nas wszystkich ty zawsze chrapiesz (głośno) 4.3. 7.najoszczędniej. 3. Ojciec pracuje (ciężko) z wszystkich członków rodziny. 11. . 12. Maria wygląda (młodo) z wszystkich rówieśniczek. Z wszystkich sklepów na naszym osiedlu w tym jest (drogo) 17. . 6. lubię Roberta.. On mieszka (wysoko) z wszystkich lokatorów. żyjących osób jest moja babcia. J e d n ą z (długo) żyjących kobiet była Francuzka. Ta lektorka uczy (krótko) z wszystkich naszych lektorek. Z nas wszystkich J a n e k uczy się angielskiego (wytrwale) 8. 13. Z wszystkich jego kolegów (mało) z wszystkich z wszystkich zwierząt. 9. Żółw porusza się (wolno) 20. Z moich współlokatorów Robert słucha muzyki (głośno) 15. Z wszystkich uczniów Agata uczy się (dobrze) 5. . 19. 18. 2. Ania zachowuje się (agresywnie) wychowanek tego domu. Z wszystkich zwierząt pies służy (wiernie) człowiekowi. 397 .. Adam zachowuje się (spokojnie) z wszystkich uczniów. 1. Z wszystkich naszych krewnych siostra mamy bywa u nas (często) . 16. Jednym z (wysoko) położonych schronisk w Tatrach jest schronisko n a Kasprowym Wierchu. Z wszystkich członków naszej rodziny kuzyn Wiesiek upadł (nisko) . 14.. Jednym z (prosto) wykładających profesorów jest profesor Nocoń. 10. Wzór: J e d n ą z (oszczędnie) . Zosia ubrana jest (efektownie) z wszystkich dziewcząt. Babcia opowiada bajki (ciekawie) z całej rodziny. Ćwiczenie 70 W miejsce kropek wstaw formę stopnia najwyższego przysłówka podanego w nawiasie (podpunkt b).

11. J e d n ą z (naturalnie) zachowujących się osób jest moja mama. Jedną z (głośno) mówiących osób w naszej rodzinie jest moja ciotka. 6. Marek jest jednym z (beztrosko) podchodzących do życia ludzi 15. 5.4. Jednym z (bardzo) konfliktowych miejsc n a świecie jest Bliski Wschód. Jednymi z (dobrze) sprzedawanych książek są słowniki. 16. 17. Jednymi z (głośno) komentowanych spraw politycznych są zawsze wybory parlamentarne. 10. 8. Jednym z (starannie) zadbanych mieszkań. 398 . jakie widziałem. 20. To był niestety jeden z (amatorsko) zagranych koncertów. 12. Jednym z (trudno) do nauczenia się języków jest język chiński. które znam. to mieszkanie mojej przyjaciółki. Jednym z (groźnie) wyglądających zwierząt jest lew. 18. Jednym z (smutno) wyglądających miejsc po powodzi był Racibórz. 13. J e d n ą z (tradycyjnie) ubierających się kobiet jest królowa angielska. Jednym z (mądrze) zarządzanych zakładów pracy jest nasz zakład. Jednym z (wydajnie) pracujących naszych kolegów jest Marek. 9. Zosia jest jedną z (młodo) wyglądających matek. Jednym z (trwale) zachowujących się w naszej pamięci uczuć jest urażone poczucie dumy. jakie kiedykolwiek słyszałem. 19. 7. 14. Jedną z (nerwowo) podchodzących do życia osób jest mój ojciec.

W tym państwie (źle) 14. przejść przez rzekę. walczyli komandosi.A Ćwiczenie 71 W miejsce kropek wstaw formę stopnia najwyższego przysłówka podanego w nawiasie (podpunkt c). . Wzór: W tym pokoju jest (głośno). po polsku mówi Agata. W tym miejscu (łatwo) . 2. . W tym akademiku mieszka (dużo) Amerykanów. W tej bitwie (odważnie) . W naszej telewizji (chętnie) programy rozrywkowe. oglądane są 7. . 10. W tej rodzinie (długo) żyją kobiety. 8. . 6. 3. W naszej grupie (biegle) . W tym sklepie jest (tanio) 15. 12. wypadli aktorzy. . 13.. W moim ogrodzie (bujnie) . 1. W tym warsztacie obsłużą cię (sprawnie) 399 . . W tym miejscu jest (wąsko) odpowiadał Wojtek. W sejmie (licznie) 4. W ubiegłym roku (opłacalnie) było inwestować w złoto. W tym punkcie usługowym potraktują cię (rzetelnie) 16. 5. W tym podręczniku jest to zagadnienie wytłumaczone (prosto) 17. W tym lesie (rzadko) spotyka się prawdziwki. . 9. W tym programie (dobrze) rosną chwasty. . W tym akademiku mieszka się (wygodnie) 18. n a j g ł o ś n i e j . W tym biurze podróży obsłużą cię (fachowo) 19. W tym konkursie (szybko) . 20. . . . 11. żyje się emerytom. reprezentowani są prawnicy.

Pośród wszystkich miesięcy (mało) rządzących cesarzy 14. . atakujących nas wirusów 11. 4. biorących udział w zajęciach 16. położonych miast polskich 17. Wśród wszystkich moich znajomych (długo) znam Jaworskich. . doradzi ci Janek. . Wśród (podstępnie) grypy ten ostatni był najgorszy. uczących się uczennic 10. Spośród wszystkich naszych nauczycieli (jasno) tłumaczy pan Nowacki.Ćwiczenie W miejsce kropek wstaw formę stopnia najwyższego przysłówków podanych w nawiasie (podpunkt d). 400 . Wśród (okrutnie) rzymskich wyróżniał się Caligula. Spośród wszystkich partii (bardzo) lubię nacjonalistów. . . n a j p i ę k n i e j . 1. . . Wśród (odważnie) mój najlepszy przyjaciel. ś p i e w a skowronek. zna łacinę Marek. Wzór: Spośród wszystkich ptaków (pięknie) . 2. 3. Wśród moich znajomych (źle) samochód Jacek. 13. . Wśród (ordynarnie) był jeden nastolatek. . Wśród (aktywnie) należy wyróżnić Johna. Wśród (śmiało) . Wśród (zagorzale) byli zwolennicy aborcji. walczących żołnierzy był 9. . odpowiadających był mój syn. odwiedzanych miast 15. . Wśród (pięknie) znajduje się Zakopane. 7. . broniących nowej ustawy 6. . . Wśród (często) w Polsce wyróżnia się Gdańsk. Spośród nas (dobrze) nie 5. . . Wśród (pilnie) należy wyróżnić Kasię. Wśród naszych kolegów (sensownie) . . zachowujących się osób 8. lubię listopad. prowadzi 12.

J a k 13. J a k 11. 20. Spośród osób (poważnie) traktujących swoje obowiązki należy wymienić pana Jankowskiego. . Ćwiczenie 73 Odpowiedz n a pytania według wzoru (podpunkt e). J a k 10. J a k 3. J a k 9. J a k 4. 19. J a k 14. J a k 20. J a k 17. J a k 15. mocno mam zaparzyć kawę? J a k ostrożnie mam się z tym obchodzić? J a k . Wśród (szybko) zwracających się inwestycji są inwestycje w akcje. J a k 7. J a k długo chciałbyś żyć? J a k szybko chciałbyś nauczyć się języka polskiego? J a k prosto mam ci to wytłumaczyć? J a k źle to widzisz? J a k mało chciałbyś zapłacić za wynajęcie pokoju? J a k wcześnie musimy wyjść? J a k późno chcielibyście wrócić do domu? J a k poważnie to traktujesz? J a k uroczyście będziemy obchodzić naszą rocznicę ślubu? J a k drogo m a m to sprzedać? J a k tanio chcesz to kupić? J a k wiernie mam to odtworzyć? J a k głęboko mam posadzić te krzaki? J a k płytko przekopać tę ziemię? J a k szeroko mam otworzyć drzwi? J a k ciemno musi być w tym pomieszczeniu? J a k wygodnie chcesz mieszkać? J a k rzadko chcecie zdawać egzaminy? J a k .18. J a k 19. Wzór: J a k blisko chcesz siedzieć? J a k . 1.. . 401 . J a k 16.. J a k 5.najbliżej. . . J a k 12. J a k 18. J a k 2. Spośród (szczerze) reagujących dzieci wymienia się Zosię. . J a k 8.. J a k 6..

402 . bo n a to zasługuje. . rób jak (dużo)! 8. Mów jak (mało) . Ubierz się jak (ciepło) 18. jak (prosto) potrafię. 1. swoich praw. Powinien pan jak (obszernie) ten temat. Wróć j a k (wcześnie) 11.Ćwiczenie W miejsce kropek wstaw formę stopnia najwyższego przysłówka podanego w nawiasie (podpunkt e). jak (czule) rozwinąć potrafisz! ! do tej sytuacji. Zareagowała jak (stosownie) 5. bo jest . Postarajcie się jak (szybko) 14. Wzór: Chciałbym żyć jak (wygodnie). możesz. jak (grzecznie) 15. . Z uwagi n a wiek. Żyj n a m babciu jak (długo) 4. . Odmówił nam. Domagajcie się jak (głośno) 6. Wychowywała swoje dzieci. Zachował się w stosunku do nas jak (podle) 20. . Potraktujcie to ostrzeżenie jak (poważnie) 16. . Odwiedzajcie nas jak (często) 12. Postaram się wam to wytłumaczyć. Zatrzymaj się jak (blisko) 17.2 0 stopni! ! potrafiła. n a j w y g o d n i e j . bo ojciec śpi. Studiuj jak (solidnie) 3. 2. 19. chciała mieszkać jak (nisko) 13. Wyjedź stąd jak (daleko) 10. Zachowuj się (cicho) 9. ! domu. ! o drugie dziecko ! potrafił. Przyjmijcie j ą jak (dobrze) 7. ! będziesz mogła..

ambasador 15. Przyrostki: -ka. .sprzedaje B.. dziennikarz 4. co robią przedstawiciele podanych zawodów i wykonawców czynności. .. ciasny . s p r z e d a w c a 2. sekretarz . 3. 10. 16. szatniarz . . 19. 4. m i n i s t e r . sprzedawca . 1. . . m a g i s t e r 3. -ini // -yni.0 Wzór: profesor . młody mądry brzydki tępy .. 76 6. utwórz od podanych nazw zawodów. -ota.. krawiec 8. -owa. 2... inteligent 7. -stwo Wzór: pusty . senator . -oć. 7. zdolny - Ćwiczenie Tam. dyrektor . dobry ubogi czysty zły .. Odpowiedz. basista . dziedzic 5. fryzjer .. .. . 20.. 13. . 5. Wzór: A. projektant 403 . kucharz . 8. u r z ę d n i k 2. tytułów.p u s t o t a 1. tytułów zawodowych mężczyzn odpowiedniki nazw żeńskich. 17. . mnich 9. d o k t o r 12. . dozorca 6. p r a w n i k . . Przyrostki: -ość. gdzie to możliwe.profesorka . 18. 9. . gospodarz Ćwiczenie 77 11..A Ćwiczenia sprawdzające Ćwiczenie a 5 Utwórz rzeczowniki (nazwy abstrakcyjnych cech) od podanych przymiotników. filolog10.profesorowa 1.g r a n a b a s i e A. 14. .

d e g e n e r a c j a 2.a b s t y n e n t 1. fantazja 5. Wzór: abstynencja . kompozytor7. faszyzm 3. pisarz 4. tancerz 6. rasizm 4. impresjonizm 8. lutnista 5. pielęgniarz 8. nudyzm 6. motocyklista 7. kowal 1. wychowawca 5. n a c j o n a l i z m 9. organista Ćwiczenie 78 Od podanych wyrazów utwórz rzeczowniki oznaczające nosicieli cech. pianista 9. reżyser 10. planista 10.3. alkoholizm 7. felietonista2. kamerzysta 4. malarz 9. socjalizm - 404 . masażysta— 3. liberalizm 10. c h ó r z y s t a 8. rowerzysta — 6.

środki zapobiegawcze . zastrzyk domięśniowy 2. Wzór: A. Szkot 9. szatniarz . Brytyjczyk 7. rasista — 10. strefa przygraniczna 405 . marksista — 9. Mongoł 3.środki p r z e c i w k o b ó l o w i B.takie. środki przeciwbólowe . Fin 10. Holender 5. Ł o t y s z Ćwiczenie 80 Podaj definicję strukturalną przymiotników w podanych grupach nominalnych. które zapobiegają 1. Wzór: A. który pracuje w szatni B. rybak 6.Ćwiczenie Podaj definicję strukturalną wyrazów.ten. spryciarz — 8. Pakistańczyk 4. nędzarz 7. Belg .m i e s z k a n i e c Belgii X. plotkarz 2. celnik 3. G r e k 2. S y r y j c z y k 8. filmowiec 5. Bułgar 6. mahometanin 1. felietonista4.

7. 6. 9. środki nasenne bezchmurne niebo zajęcia nadobowiązkowe kolej podziemna odwieczne pretensje pociąg dalekobieżny handel przygraniczny drzemka popołudniowa - B. grząska droga 8. cechy dziedziczne 2. 5. 1. papier ścierny 3.3. cechy poznawcze 7. dom mieszkalny - 406 . środki oszałamiające 6. żeglowna rzeka 4. 8. miejsce siedzące 9. 10. 4. warunki bytowe 10. zjawisko niewytłumaczalne 5.

Nie lubiliśmy jej za to. Nie lubiliśmy ich za to. że była lekkomyślna. że byli leniwi. że był wytrwały. Ceniliśmy go za to. Cenią nas za to. Ceniliśmy ich za to. Nie lubimy go za to. 1. Lubiła go za dobroć. 6. Lubiliśmy j ą za to. że jest przekorny. 5. że mówią prawdę. 8. że był lojalny. że była pracowita. 10. że jesteśmy towarzyscy. 7.Ćwiczenia syntaktyczne Zamiana z d a ń z ł o ż o n y c h n a z d a n i a p o j e d y n c z e r o z w i n i ę t e z j e d noczesnąnominalizacją zdań podrzędnych. 9. że byli tolerancyjni. Ceniliśmy go za to. 4. że była delikatna. 2. Ceniliśmy j ą za to. 3. 407 . Cenimy ich za to. że był dobry. Wzór: Lubiła go za to. Ćwiczenie 81 Przekształć podane zdania według wzoru.

Dorobili się majątku. Poinformowała nas o egzaminie. 2. 1. Straciła wszystko. 10. 5. żeby się pośmiać. Wzór: Przychodził do nas. Zmieniła zdanie. bo byli oszczędni. Stracił majątek. Przychodził do nas p r z e z u p r z e j m o ś ć . bo był wytrwały. bo był serdeczny. Tracił zaufanie u kolegów. bo był niefrasobliwy. żeby wychowywać dzieci.Ćwiczenie _ 82 — — — Przekształć podane zdania według wzoru. Zrezygnowała z pracy. bo był nerwowy. Zyskiwał szacunek u ludzi. 3. Pomagałem mu dlatego. Ćwiczenie 83 Przekształć podane zdania według wzoru. 1. Opowiedział o tym d l a ś m i e c h u . bo chciał być uprzejmy. bo była egoistką. 4. Odwiedzała nas. 2. żeby uniknąć problemów. 8. bo szanowałem jego rodziców. Wzór: Opowiedział o tym. o co mu chodziło. 9. bo była ciekawa. 408 . 7. Uzyskał to. bo była zazdrosna. bo była grzeczna. Nie pomagała mu. 6.

żeby uzyskać zgodę na małżeństwo. Chociaż rozumiałem jego intencje. żeby zmusić rodzimy przemysł do konkurencji. Obiecywał „złote góry". Przeszła n a protestantyzm. 2. Przyszedł punktualnie. Był łagodny „jak baranek". Chociaż wyjechaliśmy wcześnie. poszedłem na spacer. 5. Wzór: Chociaż byłem zmęczony. 3. nadal są one bardzo drogie. 1. nie mogłem się pogodzić z takim postępowaniem. żeby odpocząć. 10. 9. 4. żeby przekupić decydentów. nie udzielono mi wizy. Ć wic zenie 84 Przekształć podane zdania według wzoru. Wydał dużo pieniędzy. żeby zjednać sobie wyborców. żeby zrobić dobre wrażenie. żeby poprawić swój wizerunek w mediach. Kupiłem samochód. 6. Zatrzymałem się na parkingu. M i m o z m ę c z e n i a poszedłem na spacer. Chociaż skorzystaliśmy z porady adwokata. 8. 7. Chociaż zjadłem kolację. 4. . Chociaż obniżono cło n a samochody. i tak nie ominęliśmy korków. nie wygraliśmy tego procesu. Chociaż złożyłem wszystkie potrzebne dokumenty. żeby wygodnie się poruszać. 6.3. 5. Znieśli cła. nadal byłem głodny.

będziesz tłumaczył się sam ze swojej niefrasobliwości. musicie się liczyć z mandatem. 2. Jeśli się zmęczysz. nie będziesz mógł odebrać swojej pensji. 4. Jeśli przekonasz mnie do swojej koncepcji. chętnie j ą poprę. Jeżeli będziecie potrzebowali pomocy. Jeśli się przeprowadzisz. 8. 10. W razie n i e z d a n i a egzaminu nie dostaniesz tej pracy. Jeśli znajdziesz pracę. 6. zrób sobie przerwę. Ćwiczenie 85 Przekształć podane zdania według wzoru. dostaniesz główną nagrodę. 10. Chociaż przebaczyłem im ich nietakt. 1. Jeżeli przekroczycie dozwoloną szybkość. 7. będziesz się mógł starać o zameldowanie. zadzwońcie do nas. Jeżeli wyjedziesz przed pierwszym. Chociaż chciała rozwodu. nadal odnoszę się do nich z rezerwą. 410 . nie poszliśmy na przyjęcie. nie dostaniesz tej pracy. 9.7. Jeśli zdobędziesz ten szczyt. Jeśli zatrzyma cię policja. zostaniesz bohaterem. nadal spotykaliśmy się bardzo często. zaproponowałem jej ugodę. stracisz prawo do zajmowanego mieszkania. . Chociaż nas zaprosili. 3. Chociaż żyliśmy w separacji. 5. 8. . Jeśli przepłyniesz to jezioro. Wzór: Jeśli nie zdasz egzaminu. 9.

4. Nie zdasz egzaminu. 5. 1. jeżeli nie zmienisz swojego stosunku do mnie. jeżeli nie udowodnią m u winy. Nie zmienisz jego postępowania. 10. Nie będzie spokoju b e z p o d j ę c i a ospowiednich decyzji. jeżeli nie pokażesz mi wizy. że wyjeżdżasz.Ćwiczenie 86 Przekształć podane zdania według wzoru. jeżeli szef cię nie zaakceptuje. Nie nauczysz się języka. 411 . 9. jeżeli nie będziesz się uczył. jeżeli nie wyjdziesz do ludzi. 8. Nie przekonacie nas. 2. Nie znajdziesz męża. Nie ukarzą go. 3. Nie uwierzę ci. jeżeli nie podejmie się odpowiednich decyzji. jeśli nie znajdziecie kogoś do opieki nad babcią. Wzór: Nie będzie spokoju. jeżeli nie zwrócisz mu uwagi. Nie zrozumiesz mnie. jeżeli nie podacie konkretnych argumentów. jeżeli nie będziesz systematycznie pracował. 7. 6. Nie wyjedziecie na wakacje. Nie przyjmą cię do tej pracy.

domu.nouns -0 -a (kolega. ch -o -e -ą = Nominatiue -e = Nominatiue Wołacz -o! Vocative = Nominatiue -o after ending -a -u after hippocoristic forms -a = Nominatiue -i | | -y after consonant ending Spółgłoski consonants twarde {hard) Wymiany spółgłosek . ch as masculine = Instrumental -u after soft -im hardened + k. -im g. synu -e .ga \ \ dze.0 for inanimate . except: k. g.nouns -e przymiotniki rzeczowniki .muter Rodzaj żeński -feminine rzeczowniki .masculine Case Mianownik Question Rodzaj nijaki .adjectives rzeczowniki . g -e -ę C-um) -ego after k. g -giego -kiemu -giemu -ej after k. g: -y after hard. g -kiego -giego -emu -kiemu -giemu -kiego -a Genetiue Celownik -ego after k. poeta) przymiotniki .Odmiana rzeczowników i przymiotników w liczbie pojedynczej Inflexion ofnouns and adjectiues .Nomina. hardened -kiego -i after soft + k.singular Przypadek Pytanie Rodzaj męski . hardened -im after soft + k. -i ending -ec = -cze = Instrumental -e after hard + alternation except k -ym g. cha \ | sze) -ej -i after soft -y after hardened -0 -ą („panią" exception) -ą Biernik Accusatiue kogo? co? -a for animate ~ Genetiue .adjectiues -a fem.adjectiues Nominatiue Dopełniacz kto? co? kogo? czego? komu? czemu? .g -e -i -y -ą -ę („tę" exception) -kiej = Datiue -ej = Datiue -giej Locative (o) kim? -e after kard +altern. g: -kiej Siej -kiej -giej Datiue -u -emu -e after hard + alternation (-ka | | -ce. g. ch eocception: panu. panie.Locatiue -y •u except: Boże. •giem -giego = Nominatiue -o = Genetiue -e -em = Nominatiue -kiem -giem -e = Nominatiue Narzędnik Instrumental Miejscownik kim? czym? •ym after hard. -ą hardened -im after soft +k.-ego tiue -y | |-i -em -kiem.Alternations of consonants P Pi b bi f fi w wi t ci c cz i d dź dzi dz dż s ś si sz z ź zi ż k ki c cz S ch chi ś si sz m mi n ń ni r ł li miękkie (soft) gi ż dz funkcjonalne miękkie {hardened) rz 1 . ch -ym (o) czym? -u after soft + hardened + k. inflection •a animate -u | | (-a) inanimate -owi -u (one syllable words) -y after hard and hardened •o -i after soft + k. chłopcze.nouns -a -0 -i przymiotniki . g -ym after hard.

9 strzelcy. 9 Czesi. 10 dachy B. 6 jedwabie Ćw. 1 sposoby. 10 młodzieńcy H. 1 nauczyciele. 3 względy. 5 szlachcice. 6 pieniądze. 25 połowy. 9 stoły. 29 mrozy. 6 sportowcy. 9 słonie. 23 obroty. 4 błędy. 10 barłogi 1 wrogowie. 10 łosie J . 30 powrozy 1 progi. 6 pacjenci. 10 wariaci E. 1 Polacy. 4 uprzęże. 8 grzebienie. 3 wraki. 27 cudzysłowy. 5 sądy. 4 brogi.ROZWIĄZANIA ĆWICZEŃ Fleksja Ćw. 4 posągi. 5 wyciągi. 4 zające 1 okręty. 9 filolodzy / filologowie. 7 oficerowie. 1 dęby. 4 chłopi. 24 imiesłowy. 2 jastrzębie. 1 karpie. 2 zęby. 2 kuzyni. 7 kibice. 4 przeglądy. 3 pedagodzy / pedagogowie. 4 dyrektorzy / dyrektorowie. 10 Belgowie F. 16 wieczory. 5 teatry. 4 wodociągi. 4 pręty. 5 żołędzie 1 kąty. 7 pstrągi. 7 ministrzy / ministrowie. 10 hultaje I . 8 dowody. 11 doły. 6 pąki 1 miesiące. 1 balkony. 1 studenci. 2 zarządy. 5 jęki 413 . 6 słowiki. 3 prądy. 7 chleby. 5 głogi. 5 Francuzi. 19 spory. 5 telewizory. 4 zaprzęgi. 1 talerze. 1 biolodzy / biologowie. 20 wzory. 8 papieże. 6 przesądy. 4 panowie. 4 harcerze. 15 ubiory. 7 chłopcy. 2 bogowie 1 gwoździe. 2 aparaty. 10 indyki C. 6 sole. 9 cesarze. 9 Finowie. 8 malcy. 2 pi-zeciągi. 5 wykręty 1 wdzięki. 21 przewroty. 6 owady. 1 A. 3 zeszyty. 28 wozy. 3 wielbłądy. 10 inspektorzy / inspektorowie G. 8 kardynałowie. 8 twarogi. 4 długopisy. 10 poglądy 1 posągi. 3 ministrowie. 1 słowniki. 2 złodzieje. 8 Szwedzi. 5 inżynierzy / inżynierowie. 9 obrazy. 3 chemicy. 3 gałęzie. 3 pierogi. 4 pałace. 5 czołgi. 1 synowie. 3 dzioby. 3 pawie. 7 mnisi. 5 robotnicy. 6 goście. 6 sklepy. 6 demagodzy / demagogowie. 3 tysiące. 7 połogi. 8 kawalerzy /kawalerowie. 8 bary. 5 urzędy 1 widnokręgi 1 węże. 4 jastrzębie. 10 lisy D. 3 lęki. 7 futerały. 2 gołębie. 7 trójkąty. 2 mosty. 2 parki. 2 miesiące. 4 kierownicy. 8 smoki. 1 koty. 10 kościoły. 18 opory. 5 dochody. 2 noże. 2 A. 5 stroje. 14 dwory. 2 rogi. 8 roje. 2 brzęki. 5 profesorowie. 9 kroje. 3 pokoje. 26 rowy. 12 woły. 3 pieniądze. 2 Słowacy. 4 mole. 8 wstrząsy. 17 zbiory. 9 raki. 9 lądy. 22 powroty. 3 żołnierze. 5 listonosze. 7 konie. 2 astrolodzy / astrologowie. 8 wałachy. 13 popioły. 6 widzowie. 3 zakręty. 4 rozwody. 2 wujowie. 10 boje B. 3 sąsiedzi. 6 ogrody. 7 narody. 2 tysiące. 2 groby. 4 barany. 5 żółwie. 9 ogiery. 9 trójnogi. 6 stogi. 7 napoje. 2 sprzęty. 3 pająki.

C. 1 łby, 2 bębny, 3 sny, 4 błazny, 5 kły, 6 diabły, 7 karły, 8 węzły, 9 wyżły, 10 kubły, 11 chabry, 12 kufry, 13 plastry, 14 świdry, 15 lukiy, 16 arbitrzy, 17 Holendrzy, 18 majstrzy, 19 psy 20 lwy 1 posłowie, 2 ministrowie 1 domki, 2 pieski, 3 związki, 4 ołówki, 5 zegarki, 6 znaczki, 7 kłębki, 8 kanarki, 9 worki, 10 kotki 1 chłopcy, 2 cudzoziemcy, 3 sportowcy, 4 naukowcy, 5 Niemcy, 6 strzelcy, 7 malcy, 8 młodzieńcy, 9 mieszkańcy, 10 szaleńcy 1 ojcowie 1 dworce, 2 samce, 3 skarbce, 4 latawce, 5 palce, 6 kagańce, 7 szańce, 8 różańce, 9 rumieńce, 10 wieńce 1 pudle, 2 rondle, 3 kufle, 4 pędzle, 5 ruble, 6 sople, 7 kartofle, 8 bąble, 9 stemple, 10 weksle, 11 cyrkle, 12 pukle, 13 figle, 14 tygle, 15 szmugle 1 stopnie, 2 pnie, 3 ognie, 4 trutnie, 5 przechodnie, 6 stycznie, 7 kwietnie, 8 sierpnie, 9 wrześnie, 10 grudnie 1 uczniowie, 2 więźniowie D. 1 osły, 2 kozły, 3 kotły

Ćw. 3
A. 1 żaby, 2 ceny, 3 muchy, 4 plamy, 5 mapy, 6 ryby, 7 szafy, 8 chaty, 9 głowy, 10 kobiety B. 1 nogi, 2 koleżanki, 3 rzeki, 4 filiżanki, 5 plotki, 6 dziewczynki, 7 aktorki, 8 plagi, 9 szklanki, 10 matki C. 1 prace, 2 role, 3 dusze, 4 akcje, 5 tęcze, 6 atrakcje, 7 ziemie, 8 zorze, 9 wille, 10 aluzje D. 1 panie, 2 gospodynie, 3 wychowawczynie, 4 zdrajczynie, 5 boginie, 6 mistrzynie E. 1 powieści, 2 miłości, 3 długości, 4 kości, 5 mentalności, 6 złości, 7 części, 8 odpowiedzi, 9 chęci, 10 osobistości F. 1 paprocie / paproci, 2 wsie / wsi, 3 pieczęcie / pieczęci G. 1 brwi, 2 płci H. 1 cerkwie, 2 chorągwie, 3 krokwie, 4 marchwie

Ćw. 4
A. 1 jajka, 2 żelazka, 3 pióra, 4 auta, 5 jabłka, 6 radia, 7 krzesła, 8 mydła, 9 biurka, 10 drzewa B. 1 pola, 2 morza, 3 mieszkania, 4 wesela, 5 ćwiczenia, 6 zadania, 7 wnętrza, 8 pytania, 9 śniadania, 10 marzenia C. 1 niemowlęta, 2 zwierzęta, 3 kurczęta, 4 szczenięta, 5 cielęta, 6 źrebięta, 7 prosięta, 8 książęta, 9 koźlęta, 10 pisklęta D. 1 imiona, 2 ramiona, 3 znamiona, 4 plemiona, 5 brzemiona, 6 strzemiona E. 1 licea, 2 muzea, 3 stypendia, 4 kolokwia, 5 planetaria, 6 seminaria, 7 kolegia, 8 honoraria, 9 imperia, 10 laboratoria

Ćw. 5
A. 1 Niemcy, Niemka, Niemki, 2 Francuzi, Francuzka, Francuzki, 3 Arabowie, Arabka, Arabki, 4 Szwedzi, Szwedka, Szwedki, 5 Chińczycy, Chinka, Chinki, 6 Rosjanie, Rosjanka, Rosjanki, 7 Węgrzy, Węgierka, Węgierki, 8 Amerykanie, Amerykanka, Amerykanki, 9 Hiszpanie, Hiszpanka, Hiszpanki, 10 Anglicy, Angielka, An-

414

gielki, 11 Hindusi, Hinduska, Hinduski, 12 Irakijczycy, Irakijka, Irakijki, 13 Turcy, Turczynka, Turczynki, 14 Murzyni, Murzynka, Murzynki, 15 Australijczycy, Australijka, Australijki, 16 Szwajcarzy, Szwajcarka, Szwajcarki, 17 Włosi, Włoszka, Włoszki, 18 Nowozelandczycy, Nowozelandka, Nowozelandki, 19 Czesi, Czeszka, Czeszki, 20 Słowacy, Słowaczka, Słowaczki B. 1 krakowianie, krakowianka, krakowianki, 2 warszawianie, warszawianka, warszawianki, 3 rzymianinie, rzymianka, rzymianki, 4 prażanie, prażanka, prażanki, 5 łodzianie, łodzianka, łodzianki, 6 lublinianie, lublinianka, lublinianki, 7 kielczanie, kielczanka, kielczanki, 8 wrocławianie, wrocławianka, wrocławianki, 9 ateńczycy, atenka, atenki, 10 wieliczanie, wieliczanka, wieliczanki, 11 moswiczanie, moskwiczanka, moskwiczanki, 12 opolanie, opolanka, opolanki, 13 katowiczanie, katowiczanka, katowiczanki, 14 szczecinianie, szczecinianka, szczecinianki, 15 lwowianie, lwowianka, lwowianki, 16 wiedeńczycy, wiedenka, wiedenki, 17 gdańszczanie, gdańszczanka, gdańszczanki, 18 londyńczycy, londynka, londynki, 19 lizbończycy, lizbonka, lizbonki, 20 olsztynianie, olsztynianka, olsztynianki Ćw. 6 A. 1 te stare samochody, 2 czy to są wasze koty, 3 te filmy były ciekawe, 4 czy to tę polskie filmy, 5 to tamte proste modele, 6 tam są te dokumenty 7 czy to te rzadkie ptaki, 8 czyje są te podpisy, 9 które dobre spektakle widziałeś, 10 jakie mądre psy B. 1 to są moje koleżanki, 2 które znane opery, 3 czyje złe opinie, 4 to są interesujące uwagi, 5 tam są małe myszy, 6 czy to twoje dobre znajome, 7 to są gorzkie herbaty, 8 tamte wesołe melodie, 9 jakie tęgie kobiety, 10 czy to smutne wiadomości C. 1 to są niegrzeczne dzieci, 2 które małe zdjęcia, 3 które chore niemowlęta, 4 tamte brzydkie osiedla, 5 to są znane muzea, 6 czy to wasze nowe zadania, 7 czy to są groźne zwierzęta, 8 jakie słoneczne mieszkania, 9 takie proste zdania, 10 to są gorzkie doświadczenia życiowe Ćw. 7 A. 1 grubi mężczyźni, 2 skąpi ludzie, 3 bladzi chłopcy, 4 łakomi kuzyni, 5 znani profesorowie, 6 doświadczeni asystenci, 7 mali uczniowie, 8 weseli sąsiedzi, 9 głusi współmieszkańcy, 10 bogaci krewni, 11 duzi synowie, 12 młodsi bracia, 13 prości chłopcy B. 1 głupi ludzie, 2 tani robotnicy, 3 odpowiedni specjaliści, 4 ostatni klienci, 5 olbrzymi rycerze C. 1 starzy nauczyciele, 2 dobrzy lektorzy, 3 chorzy pacjenci, 4 szczerzy lekarze D. 1 wielcy uczeni, 2 niscy uczniowie, 3 bliscy znajomi, 4 dalecy krewni, 5 drodzy koledzy, 6 tędzy mężczyźni, 7 ubodzy sąsiedzi, E. 1 obcy ludzie, 2 narzekający wujkowie, 3 kochający młodzieńcy, 4 cudzy mężowie, 5 uroczy narzeczeni Ćw. 8 1 nasi nauczyciele nas lubią, 2 to są poważni ludzie, 3 którzy znani profesorowie będą wykładać, 4 to ci odważni żołnierze, 5 czy ci przystojni mężczyźni to twoi koledzy, 6 w operze występują znani śpiewacy, 7 to nasi najlepsi przyjaciele, 8 czy to ci mili znajomi, 9 którzy weseli studenci, 10 jacy dumni Anglicy, 11 ci Francuzi to zdolni studenci, 12 to są obiecujący pracownicy, 13 gdzie są moi koledzy, 14 czyi są ci chłopcy, 15 twoi współmieszkańcy rozmawiają z kierowniczką, 16 czyi są tamci goście, 17 moi współpracownicy są uroczy, 18 to są wspaniali komicy, 19 to są moi najstarsi synowie, 20 moi troskliwi dziadkowie są wspaniali

Ćw. 1 wielkanocne, 2 srebrna, 3 towarowy, 4 kamienny, 5 zimna, 6 starzy, 7 stare, 8 dobra, 9 ostatnie, 10 poprawkowy, 11 śmieszni, 12 wesołe, 13 urodzajne, 14 nowe, 15 zdolni, 16 mądre, 17 lubiani, 18 mili, 19 wysokie, 20 grzeczne, 21 długie, 22 szerokie, 23 cudowni, 24 wielkie, 25 długi, 26 wiosenne, 27 świeże, 28 dzikie, 29 ludowe, 30 automatyczna, 31 północny, 32 nowa, 33 ostatnia, 34 wojewódzkie, 35 słowiańskie, 36 zakaźna, 37 deszczowe, 38 poranne, 39 znani, 40 wielcy

Ćw. 10
A. 1 ten, 2 te, 3 ci, 4 to, 5 ci, 6 te, 7 te, 8 ci, 9 to, 10 te, 11 ci, 12 ten, 13 ci, 14 ta, 15 te, 16 to, 17 ten, 18 ten, 19 te, 20 te, 21 ci, 22 te, 23 ta, 24 ten, 25 te, 26 ta, 27 te, 28 te, 29 ci, 30 te, 31 to, 32 ta, 33 to, 34 te, 35 to, 36 ta, 37 ci, 38 ta, 39 ten, 40 ta, 41 ci, 42 te B. 1 które, 2 które, 3 które, 4 którzy, 5 którzy, 6 które, 7 które, 8 którzy, 9 które, 10 którzy, 11 które, 12 które, 13 która, 14 które, 15 które, 16 które, 17 które, 18 którzy, 19 którzy, 20 którzy, 21 które, 22 które, 23 która, 24 który, 25 którzy, 26 które, 27 które, 28 którzy, 29 które, 30 które, 31 który, 32 które, 33 którzy, 34 które, 35 który, 36 który, 37 którzy, 38 które, 39 którzy, 40 które, 41 którzy, 42 które C. 1 jaki, 2 jacy, 3 jaka, 4 jaka, 5 jakie, 6 jacy, 7 jaka, 8 jacy, 9 jaka, 10 jaka, 11 jacy, 12 jaka, 13 jaka, 14 jacy, 15 jacy, 16 jaki, 17 jakie, 18 jakie, 19jaka, 20 jacy, 21 jacy, 22 jakie, 23 jakie, 24 jakie, 25 jakie, 26 jakie, 27 jaka, 28 jacy, 29 jacy, 30 jacy, 31 jakie, 32 jakie, 33 jacy, 34 jakie, 35 jakie, 36 jaki, 37 jaki, 38 jaka, 39 jacy, 40 jacy, 41 jaka, 42 jaka D. 1 czyj, 2 czyje, 3 czyja, 4 czyja, 5 czyi, 6 czyi, 7 czyje, 8 czyje, 9 czyi, 10 czyje, 11 czyj, 12 czyi, 13 czyi, 14 czyja, 15 czyi, 16 cz}d, 17 czyja, 18 czyja, 19 czyje, 20 czyje, 21 czyje, 22 czyje, 23 czyje, 24 czyj, 25 czyj, 26 czyje, 27 czyi, 28 czyj, 29 czyj, 30 czyj, 31 czyj, 32 czyje, 33 czyje, 34 czyja, 35 czyja, 36 czyja, 37 czyje, 38 czyj, 39 czyje, 40 czyje, 41 czyje, 42 czyje E. 1 mój, 2 moja, 3 moi, 4 moje, 5 moi, 6 moje, 7 moi, 8 moje, 9 moja, 10 mój, 11 moi, 12 moje, 13 moje, 14 moi, 15 moje, 16 moi, 17 moje, 18 moja, 19 mój, 20 moi, 21 moje, 22 moi, 23 moje, 24 moja, 25 moje, 26 moja, 27 moi, 28 mój, 29 moje, 30 mój, 31 moja, 32 moja, 33 moje, 34 moi, 35 moi, 36 moja, 37 moje, 38 moje, 39 moje, 40 moja. 41 moja, 42 moje F . 1 nasz, 2 nasze, 3 nasze, 4 nasi, 5 nasza, 6 nasza, 7 nasi, 8 nasi, 9 nasza, 10 nasza, 11 nasza, 12 nasi, 13 nasi, 14 nasze, 15 nasi, 16 nasi, 17 nasze, 18 nasi, 19 nasze, 20 nasi, 21 nasi, 22 nasze, 23 nasz, 24 nasz, 25 nasi, 26 nasi, 27 nasi, 28 nasi, 29 nasze, 30 nasza, 31 nasze, 32 nasz, 33 nasze, 34 nasz, 35 nasze, 36 nasze, 37 nasz, 38 nasze, 39 nasze, 40 nasi, 41 nasi, 42 nasze

Ćw. 11
1 to, które... 2 ci, którzy... 3 ta, która... 4 ta, która... 5 te, które... 6 ci, którzy... 7 to, które... 8 ta, która..., 9 ci, którzy... 10 te, które... 11 ten,który... 12 te, które... 13 ten. który...14 ten, który... 15 ta, która..,, 16 ci, którzy... 17 to, które... 18 ta, która... 19 te, które... 20 te, które...

Ćw. 12
1 który, 2 która, 3 którzy, 4 który, 5 które, 6 które, 7 która, 8 które, 9 który, 10 którzy, 11 która, 12 który, 13 które, 14 która, 15 które, 16 który, 17 którzy, 18 które. 19 który, 20 którzy

416

Ćw. 1

1 jacy, 2 jaki, 3 jaki, 4jaka, 5 jakie, 6jakie, 7jakie, 8 jakie, 9 jacy, 10 jakie, 11 jakie, 12 jakie, 13 jaki, 14 jacy, 15 jakie, 16, jakie, 17 jakie, 18 jaka, 19 jaka, 20 jacy Ćw. 14 1 czyj, czyj, 2 czyja, czyja, 3 czyje, czyje, 4 czyje, czyje, 5 czyi, czyi, 6 czyj, czyj, 7 czyja, czyja, 8 czyi, czyi, 9 czyje, czyje, 10 czyje, czyje Ćw. 15 A. 1 taki sam jak tamten, 2 tacy sami jak tamci, 3 takie same jak tamte, 4 takie samo jak tamto, 5 taki sam jak tamten, 6 takie samo jak tamto, 7 takie same jak tamte, 8 taka sama jak tamta, 9 taki sam jak tamten, 10 takie same jak tamte B. 1 takie same jak ty, 2 taki sam jak jego, 3 taka sama jak dzisiaj, 4 taki sam jak ten, 5 takie same jak w ubiegłym roku, 6 takie same jak w Polsce, 7 taka sama jak wczoraj, 8 takie same jak w ubiegłym roku, 9 tacy sami jak Słowianie, 10 tacy sami jak w Europie Ćw. 16 A. 1 ktoś, nikt, 2 ktoś, nikt, 3 coś, nic, 4 coś, nic, 5 ktoś, nikt, 6 ktoś, nikt B. 1 któryś, żaden, 2 którzyś, żadni, 3 któraś, żadna, 4 któryś, żaden, 5 któraś, żadna, 6 któreś, żadne C. 1 jakiś, żaden, 2 jakaś, żadna, 3 jacyś, żadni, 4 jakieś, żadne, 5 jakieś, żadne, 6 jacyś, żadni D. 1 czyjaś, niczyja, 2 czyjaś, niczyja, 3 czyjeś, niczyje, 4 czyjeś, niczyje, 5 czyiś, niczyi, 6 czyjeś, niczyje Ćw. 17 A. 1 wszystkie dzieci lubią słodycze, 2 wszystkie egzaminy są trudne, 3 wszystkie matki kochają swoje dziecko / dzieci, 4 wszyscy studenci zdali egzamin / egzaminy, 5 wszyscy ludzie lubią jeść, 6 wszystkie okazje są dobre, 7 wszyscy mężczyźni są zadowoleni, 8 wszystkie stresy są szkodliwe, 9 wszystkie pielęgniarki powinny być obowiązkowe, 10 wszystkie drzewa są potrzebne B. 1 wszystkie plotki nie są prawdziwe, 2 wszystkie wiadomości nie są pewne, 3 wszyscy politycy nie są szczerzy, 4 wszystkie zadania nie są trudne, 5 wszystkie filmy nie były ciekawe, 6 wszystkie imprezy nie były smutne, 7 wszyscy policjanci nie byli słabi, 8 wszystkie prababcie nie są młode, 9 wszystkie noże nie są ostre, 10 wszystkie potrawy nie są mdłe Ćw. 18 A. 1 nie, nikt z dyrekcji nie przyjdzie na egzamin, 2 nie, nikt nie zrobił zakupów, 3 nie, nic nie zrobiłem w tej sprawie, 4 nie, nic nie wiem na ten temat, 5 nie, nikt niczego nie zrozumiał na ten temat, 5 nie, nikt nic nie zrozumiał..., 6 nie, nikt nie zdał egzaminu, 7 nie, nikt na mnie nie czekał, 8 nie, nic nie mam do powiedzenia, 9 nie, nikt nie zrezygnował, 10 nie, nic mnie nie zainteresowało B. 1 nie, żaden, 2 nie, żadne, 3 nie, żadna, 4 nie, żadne, 5 nie, żadne, 6 nie, żaden, 7 nie, żadne, 8 nie, żadna, 9 nie, żadna, 10 nie, żaden C. 1 nie, żaden, 2 nie, żadna, 3 nie, żadne, 4 nie, żadne, 5 nie, żaden, 6 nie, żaden, 7 nie, żaden, 8 nie, żadna, 9 nie, żaden, 10 nie, żadne 417

Ćw.

A. 1 jeden, 2 jedna, 3 jedno, 4 jedno, 5 jedni, 6 jedne, 7 jedno, 8 jedni, 9 jedna, 10 jedne, 11 jedno, 12 jedne, 13 jedno, 14 jedna, 15 jedne, 16 jedne, 17 jedne, 18 jedna, 19 jedni, 20 jedne B. 1 dwa, 2 dwa, 3 dwóch, 4 dwaj, 5 dwie, 6 dwie, 7 dwaj, 8 dwa, 9 dwóch, 10 dwie, 11 dwie, 12 dwie, 13 dwa, 14 dwie, 15 dwie, 16 dwie, 17 dwóch, 18 dwie, 19 dwie, 20 dwaj, 21 dwie, 22 dwie, 23 dwa, 24 dwa, 25 dwaj C. 1 trzy, 2 trzy, 3 trzy, 4 trzej, 5 trzy, 6 trzej, 7 trzy, 8 trzy, 9 trzy, 10 trzy, 11 trzy, 12 trzech, 13 trzej, 14 trzy, 15 trzy, 16 trzy, 17 trzech, 18 trzy, 19 trzy, 20 trzy, 21 tezech, 22 trzej, 23 trzej, 24 trzej D. 1 cztery, 2 cztery, 3 cztery, 4 czterej, 5 czterej, 6 cztery, 7 cztery, 8 cztery, 9 cztery, 10 czterej, 11 czterech, 12 czterej, 13 czterech, 14 czterej, 15 cztery, 16 cztery, 17 cztery, 18 czterech, 19 czterech, 20 cztery, 21 cztery, 22 czterech, 23 czterej, 24 czterej Ćw. 20 1 oba / obydwa, 2 obie / obydwie, 3 oba / obydwa, 4 obie / obydwie, 5 obaj / obydwaj, 6 oba / obydwa, 7 oba / obydwa, 8 oba / obydwa, 9 oba / obydwa, 10 oba / obydwa, 11 obie / obydwie, 12 oba / obydwa, 13 obaj / obydwaj, 14 obie / obydwie, 15 obie / obydwie, 16 obie / obydwie, 17 obaj / obydwaj, 18 oba / obydwa, 19 oba / obydwa, 20 obaj /obydwaj, 21 obaj / obydwaj, 22 obaj / obydwaj, 23 obie / obydwie, 24 oba / obydwa, 25 obie / obydwie, 26 oba / obydwa, 27 obaj / obydwaj, 28 obie / obydwie, 29 oba / obydwa, 30 oba / obydwa, 31 oba / obydwa, 32 obaj / obydwaj, 33 oba / obydwa, 34 obie / obydwie, 35 obie / obydwie, 36 obaj / obydwaj, 37 obie / obydwie, 38 obaj / obydwaj, 39 obie / obydwie, 40 oba / obydwa Ćw. 21 1 pięcioro, 2 dziesięcioro, 3 siedmioro, 4 czworo, 5 dziewięcioro, 6 dwoje, 7 pięcioro, 8 troje, 9 dziewięcioro, 10 siedmioro, 11 ośmioro, 12 dwoje, 13 dwoje, dwoje, 14 sześcioro, 15 oboje/obydwoje, 16 oboje/obydwoje, 17 pięcioro, 18 troje, 19 dwoje/obydwoje, 20 czworo Ćw. 22 A. 1 dobrzy koledzy, 2 popularni dziennikarze, 3 doskonali ekonomiści, 4 pracowici geolodzy, 5 plecaki, namioty, śpiwory, 6 potrzebne, 7 wygodne buty, 8 konieczne, 9 duże miasta, 10 maleńkie wsie, 11 interesujące B. 1 znane orkiestry, 2 znani artyści, 3 koncerty, 4 różni zaproszeni goście, 5 dyplomaci, 6 przedstawiciele, 7 dziennikarze krajowi i zagraniczni, 8 wybitni soliści, 9 wybitne solistki, 10 świetni, 11 słuchacze Ćw. 23 1 gróźb, 2 osób, 3 wód, 4 sióstr, 5 ozdób, 6 jagód, 7 zapór, 8 rozmów, 9 dróg, 10 szkół 1 żon, 2 opon, 3 zasłon, 4 antyfon, 5 ambon, 6 koron, 7 matron, 8 stron, 9 wron, 10 ton 1 panien, 2 wanien 1 pralek, 2 sąsiadek, 3 aktorek, 4 sukienek, 5 złotówek, 6 przyjaciółek, 7 walizek, 8 butelek, 9 kuzynek, 10 książek 1 pasiek, 2 powiek, 3 kalek, 4 bazylik, 5 kronik, 6 aptek, 7 Nauk, 8 sztuk, 9 peruk, 10 luk 1 żelazek, 2 łóżek, 3 jabłek, 4 biurek, 5 ciastek, 6 jajek, 7 białek, 8 żółtek, 9 słówek, 10 oczek 418

1 wysypisk, 2 palenisk, 3 siedlisk, 4 pogorzelisk, 5 boisk, 6 zjawisk, 7 łowisk, 8 łożysk, 9 legowisk, 10 nazwisk Ćw. 24 A. 1 Nie kupię tego starego samochodu, 2 Nie poznaję tego człowieka, 3 Nie zmienię swojego sposobu życia, 4 Nie zapłacę tego dużego rachunku, 5 Nie oglądnę tego ciekawego filmu, 6 On nie zdał trudnego egzaminu, 7 Nie przeczytałem tego artykułu, 8 Nie lubię swojego akademika, 9 Nie masz trudnego charakteru, 10 Nie poznałem nowego kolegi, 11 Nie widzieliśmy tych rasowych psów, 12 Nie zrozumieliśmy swoich błędów, 13 Nie zatrzymali naszych dokumentów, 14 Nie przeprosili tych chłopców, 15 Nie poznaliśmy naszych lektorów, 16 Nie znaleźliśmy waszych listów, 17 Nie skończyliśmy tych projektów, 18 Nie poprosiliśmy o autograf tych poetów, 19 Nie zerwaliśmy z nimi wszystkich kontaktów, 20 Nie oddali wszystkich książek B. 1 Nie znam tego dziecka, 2 Nie lubię naszego miasta, 3 Nie czytam często tego czasopisma, 4 Nie zatrzymam tego sympatycznego zwierzęcia, 5 Nie widzieliśmy tego jeziora, 6 Nie zwiedziliśmy muzeum historycznego, 7 Nie rozumiem twojego postępowania, 8 Nie udowodnię tego twierdzenia, 9 Nie znam tego miejsca, 10 Nie cenię twojego zdania, 11 Nie lubię grzecznych dzieci, 12 Nie rozumiemy waszych stanowisk, 13 Nie widzieliśmy pięknych jezior, 14 Nie zamknęliśmy tych dzikich zwierząt, 15 Nie zwiedziliśmy wszystkich planetariów, 16 Nie wymieniliśmy naszych okien, 17 Nie znam twoich imion, 18 Nie rozumiemy waszych pytań, 19 Nie lubię amerykańskich śniadań, 20 Nie lubię kwaśnych jabłek C. 1 Nie znam tej dziewczyny, 2 Nie odwiedziłem mojej przyjaciółki, 3 Nie mam interesującej pracy, 4 Nie zwiedziliśmy tej cerkwi, 5 Nie lubię swojej wsi, 6 Nie przerwę waszej dyskusji, 7 Chyba nie polubię tej okolicy, 8 Nie rozumiem waszej radości, 9 Nie znamy ich odpowiedzi, 10 Nie oglądam naszej telewizji, 11 Nie czytałem nowych powieści J. Pilcha, 12 Nie znam wszystkich dzielnic, 13 Nie oglądaliśmy wszystkich premier, 14 Nie poprawiliśmy waszych prac, 15 Nie rozumiem ich krytycznych uwag, 16 Nie lubię czytać powieści kryminalnych, 17 Nie odwiedziliśmy naszych koleżanek, 18 Nie zwiedzimy tych miejscowości, 19 Nie lubię ich twarzy, 20 Nie noszę czerwonych sukienek Ćw. 25 a) 1 was, 2 mnie, 3 cię, 4 mnie, 5 was, 6 nas, 7 nas, 8 cię, 9 mnie, 10 was b) 1 ciebie, 2 mnie, 3 mnie, 4 ciebie, 5 was, 6 nas, 7 nas, 8 was, 9 mnie, 10 ciebie Ćw. 26 a) 1 go, 2 jej, 3 ich, 4 ich, 5 ich, 6 je, 7 jej, 8 go, 9 ich, 10 ich b) 1 niego, 2 ich, 3 go, 4 ich, 5 jej, 6 niej, 7 niego, 8 nich, 9 nich, 10 niego Ćw. 27 1 których, 2 którego, 3 której, 4 jakich, 5 jakiego, 6 jakich, 7 którego, 8 jakiej, 9 których, 10 jakiego, 11 których, 12 jakich, 13 jakiej, 14 jakich, 15 jakiego Ćw. 28 1 żadnego, 2 żadnego, 3 żadnej, 4 żadnego, 5 żadnej, 6 nikogo, 7 nic, 8 nikogo, 9 żadnej, 10 żadnych, 11 żadnych, 12 niczego, 13 nikogo, 14 niczego, 15 niczego, 16 nikogo, 17 żadne, 18 żadnych, 19 żadnej, 20 żadnych Ćw. 29 1 niczego, 2 niczyjego, 3 niczego, 4 niczyich, 5 niczego, 6 nikogo, 7 niczego, 8 niczego, 9 niczyich, 10 niczyjej

419

Ćw. 30

1 tapczanu/ - a , kredensu, stołu, 2 telewizora, magnetowidu, magnetofonu, 3 dywanu, chodnika, futrzaka, 4 lodówki, zlewozmywaka, pieca, 5 długopisu, linijki, ołówka, 6 garnka, patelni, czajnika, 7 Janka, Zosi, Agaty, 8 garderoby, lustra, półki, 9 mydła, szamponu, pasty do zębów, 10 kina, teatru, sali wystawowej, 11 noży, widelców, łyżek, 12 koszul, spodni, ubrań, 13 krzeseł, stołów, łóżek, 14 aut, motocykli, rowerów, 15 poduszek, kołder, prześcieradeł, 16 pomidorów, ogórków, rzodkiewek, 17 garniturów, płaszczy, kostiumów, 18 dorszy, karpi, śledzi, 19 bułek, rogalików, ciastek, 20 biletów, kosmetyków, książek
Ćw. 31

1 spokoju, zrozumienia, twojego dobra, 2 miłości, szacunku, spokojnego życia, 3 sprawiedliwości, porządku, wysokich zarobków, 4 brata, kolegi, ostatnich wakacji, 5 zdrowia, powodzenia, długiego życia, 6 opieki, uczciwości, sprawiedliwych sądów, 7 życia, śmierci, groźnych chorób, 8 siły, pieniędzy, dobrej woli, 9 kultury, wychowania, dobrego smaku, 10 perswazji, negocjacji, twojego tortu, 11 czasu, zdrowia, twoich nerwów, 12 komputera, kalkulatora, tej maszyny, 13 majątku, ojczyzny, swoich poglądów, 14 radia, audycji, nowych wiadomości, 15 pożyczki, pomocy, dobrych rad, 16 nagrody, gości, nowych problemów, 17 nieuctwa, niewiedzy, swojego postępowania, 18 mieszkania, korepetytora, dobrej pracy, 19 picia alkoholu, palenia papierosów, nocnych odwiedzin, 20 ludzi, kłopotów, naszych sąsiadek, 21 zimy, przeziębienia, silnych mrozów, 22 spokoju, zadowolenia, miłej atmosfery, 23 wiadomości, postępu w nauce, prac domowych, 24 miłości, opieki, dobrych słów, 25 pieniędzy, kluczy, naszych parasoli, 26 zupy, sałatki, drugiego dania, 27 porządku, dyscypliny, naszego mienia, 28 powodzenia, szczęścia, dobrego samopoczucia, 29 matematyki, chemii, języków obcych, 30 dnia, nocy, lat
Ćw. 32

a) 1 uczy się dużo dzieci, 2 jest mało studentów, 3 leży parę gazet, 4 jest mało pasażerów, 5 czeka dużo pacjentów, 6 kilku kolegów słucha radia, 7 jest mało masła, 8 pracuje kilku cudzoziemców, 9 było niewielu klientów, 10 mieszka paru Francuzów b) 1 kilku naszych znajomych, 2 trochę sera, 3 trochę cukru, 4 kilo jabłek, 5 dużo kwiatków, 6 trochę jarzyn, 7 dużo owoców, 8 dużo piwa, 9 trochę mleka, 10 kilka meczy
Ć w . 33

a) 1 pieniędzy, 2 uczniów, 3 jajek, 4 lat, 5 cukru, 6 kiełbasy, 7 przyjaciół, 8 osób, 9 ciastek, 10 róż b) 1 dzieci, 2 kilometrów, 3 ćwiczeń, 4 mężczyzn, 5 cudzoziemców, 6 zmartwień, 7 energii, 8 okazji, 9 lat, 10 mięsa
Ćw. 34

1 sześć zeszytów, siedem książek, 2 dwóch / dwu chłopców, 3 dwudziestu dwóch / dwu uczniów, 4 pięćset miejsc, 5 stu studentów, 6 trzystu gości, 7 trzynastu zawodników, 8 czterech kolegów, 9 osiemnastu pacjentów, 10 trzech nauczycieli, 11 stu pięćdziesięciu bezdomnych, 12 dwóch / dwu lekarzy, 13 sześciu sklepów, 14 dwadzieścia bloków, 15 ośmiu ćwiczeń, 16 dwóch / dwu egzaminów, 17 pięć miesięcy, 18 dziewięć osób, 19 czterech tysięcy, 20 siedem szkół
Ć w . 35

1 protestujących studentów zebrało się, 2 leniwych uczniów poszło, 3 starszych kobiet stało, 4 młodych ludzi poszło, 5 zaproszonych gości przyszło, 6 starszych robotników wykorzystało, 7 połamanych krzeseł stało, 8 moich koleżanek uczy się, 9 no420

wych ekspedientek pracuje, 10 rośnie drzew owocowych, 11 małych dzieci pojedzie, 12 nowych samochodów stało, 13 egzotycznych zwierząt było, 14 moich koleżanek zdało, 15 bogatych Polaków wyjeżdża, 16 znanych aktorów gra, 17 sławnych naukowców przyjedzie, 18 wzorowych żołnierzy dostało, 19 bezdomnych psów chodziło, 20 moich przyjaciół jest inżynierami Ćw. 36 1 trzynastego kwietnia, 2 drugiego maja, 3 dwudziestego piątego maja, 4 pierwszego października, 5 siedemnastego czerwca, 6 dziesiątego grudnia, 7 trzeciego września, 8 pierwszego stycznia, 9 czwartego lutego, 10 trzydziestego sierpnia Ćw. 37 1 od ósmej do dwunastej, 2 od grudnia do marca, 3 od marca do czerwca, 4 od czerwca do września, 5 od września do grudnia, 6 od drugiej do czwartej, 6 od piątej do szóstej, 7 od pięciu do sześciu, 8 od trzech do czterech, 9 od czterech do pięciu, 10 od jednej do dwóch, 11 od trzystu do pięciuset, 12 od ośmiuset do tysiąca, 13 od dziewiątej do dziesiątej, 14 od szesnastej do osiemnastej, 15 od dwudziestej drugiej do szóstej, 16 od rana do wieczora, 17 od świtu do nocy, 18 od poniedziałku do środy, 19 od piątku do niedzieli, 20 od stu do dwustu Ćw. 38 a) do restauracji, z restauracji, 2 do kina, z kina, 3 do wsi, ze wsi, 4 do domu, z domu, 5 do pokoju, z pokoju, 6 do miasta, z miasta, 7 do tramwaju, z tramwaju, 8 z pociągu, do autobusu, 9 ze sklepu, do domu, 10 z przedszkola, do domu b) 1 do kolegi, od kolegi; u kolegi, od kolegi, 2 do kuzyna, od kuzyna; u kuzyna, od kuzyna, 3 do ojca, od ojca; u ojca, od ojca, 4 do dziadków, od dziadków; u dziadków, od dziadków, 5 do krewnych, od krewnych; u krewnych, od krewnych, 6 do teściów, od teściów; u teściów, od teściów, 7 do Marii, od Marii; u Marii, od Marii, 8 do nas, od nas; u nas, od nas, 9 do nich, od nich; u nich, od nich, 10 do niego, od niego; u niego, od niego Ćw. 39 1 do, na, 2 do, po, 3 do, na, 4 do, po, 5 do, po, 6 do, na lub po, 7 do, na, 8 do, na lub po, 9 do, na lub po, 10 do, na lub po, 11 do, na lub po, 12 do, na, 13 do, po, 14 do, na lub po, 15 do, na lub po, 16 do, na lub po, 17 do, na, 18 do, na lub po, 19 do, na, 20 do, na lub po Ćw. 40 1 do Zakopanego na narty, 2 do sklepu po proszek do prania, 3 do mamy na urodziny, 4 do klubu na dyskotekę, 5 do szkoły na lekcje, 6 do Francji na Riwierę, 7 do apteki po lekarstwo, 8 do akademika na kolację, 9 do muzeum na wystawę, 10 do Warszawy na konferencję, 11 do domu towarowego po zakupy, 12 na stację benzynową po benzynę, 13 do szpitala po wyniki badań, 14 do przychodni na gimnastykę, 15 do teatru na komedię muzyczną, 16 do Roberta na imieniny, 17 do Zbyszka po książki, 18 do piwnicy po konfitury, 19 do centrum na manifestację, 20 do koleżanki na kawę Ćw. 41 1 z Krakowa do Katowic, 2 z domu do miejsca pracy, 3 z osiedla do miasta, 4 od Marysi do Marka, 5 z elektrociepłowni do ciebie, 6 z boiska do szatni, 7 od Gdańska do Torunia, 8 od tego miejsca do mostu, 9 z Wawelu do Rynku, 10 ode mnie na uniwersytet, 11 od rektora do dyrektora instytutu, 12 z Bronowie do poczty, 13 z Wrocławia do Poznania, 14 od ciebie do mnie jak ode mnie do ciebie, 15 od początku drogi

421

do końca drogi, 16 ze szczytu do wsi, 17 od dziekana do wszystkich instytucji, 18 od pętli tramwajowej do nas, 19 od kolegów do koleżanek, 20 z wojska do twojego brata Ćw. 42 1 u lekarza na badaniach, 2 u dyrektora na na konferencji, 3 u ojca w gabinecie, 4 u krewnych na wsi, 5 u sąsiada na przyjęciu, 6 u przyjaciela w Katowicach, 7 u nich w szpitalu, 8 u mnie na obiedzie, 9 u rodziców na imieninach, 10 u teściów na rocznicy ślubu, I l u Kowalskich w Krynicy, 12 u rektora w biurze, 13 u nauczycielki w domu, 14 u kolegi w mieszkaniu, 15 u nas w mieście, 16 u mnie na biurku, 17 u ciebie w bloku, 18 u nich w kuchni, 19 u niej w pokoju, 20 u niego w garażu Ćw. 43 1 przy świadkach, 2 przy stole, obok stołu, 3 obok mnie, 4 przy biurku, obok biurka, 5 koło cmentarza, 6 przy ulicy, 7 przy szkole, koło szkoły, 8 przy rodzicach, niedaleko rodziców, 9 przy niej, obok niej, 10 przy was, obok was, 11 przy dworcu, niedaleko dworca, 12 przy wejściu, niedaleko wejścia, 13 przy windzie, blisko windy, 14 przy banku, koło banku, 15 przy hotelu, koło hotelu, 16 przy lotnisku, niedaleko lotniska, 17 przy drodze, koło drogi, 18 przy domu, koło domu, 19 przy chorym ojcu, 20 niedaleko waszego domu Ćw. 44 1 koło / około dwudziestego lipca, 2 koło / około trzech egzaminów, 3 koło / około południa, 4 koło / około północy, 5 koło / około pięćdziesięciu lat, 6 koło / około pięciu piw dziennie, 7 koło / około marca, 8 koło / około pierwszego każdego miesiąca, 9 koło / około Nowego Roku, 10 koło / około września, maja, 11 koło / około piętnastego lutego, 12 koło / około soboty, 13 koło / około czerwca, 14 koło / około piątku, 15 koło / około dwóch godzin, 16 koło / około dwudziestu minut, 17 koło / około drugiej, 18 koło / około dziesiątego grudnia, 19 koło / około Bożego Narodzenia, 20 koło / około dziewiętnastej Ćw. 45 1 do zębów, 2 do tej konfitury, 3 do kawy, 4 do słodyczy, 5 do owoców, 6 do tej koszuli, 7 do wina, koniaku, 8 do rezerwy, 9 do samotności, 10 do drzwi wejściowych, 11 do szczęścia, 12 do cukierniczki, 13 do obiadu, 14 do wyrzucenia, 15 do pracy, 16 do tych butów, 17 do koniaku, 18 do egzaminu, 19 do zabawy, 20 do publicznej wiadomości Ćw. 46 1 deski do prasowania, 2 pasty do podłogi, 3 lakieru do włosów, 4 lakieru do paznokci, 5 szczotki do włosów, 6 płynu do płukania bielizny, 7 płynu do wywabiania plam, 8 płynu do kąpieli, 9 kremu do golenia, 10 proszku do pieczenia, 11 pasty do zębów, 12 proszku do prania, 13 maszynki do golenia, 14 dziadka do orzechów, 15 ekspresu do kawy, 16 deski do krojenia mięsa, 17 maszynki do mielenia mięsa, 18 płynu do mycia okien, 19 pasty do butów, 20 kluczy do mieszkania Ćw. 48 a) 1 swoich dzieci, 2 swoich przyjaciół, 3 przyszłych lektorów, 4 tych ludzi, 5 naszych trudności, 6 bezdomnych zwierząt, 7 całej rodziny, 8 waszej wygody, 9 tych studentów, 10 twoich sąsiadów, 11 młodzieży, 12 rodziców, 13 sędziów, 14 jego babci, 15 mnie b) 1 tej dziewczyny, 2 naszych dzieci, 3 tych turystów, 4 moich podwładnych, 5 swoich uczniów, 6 środowiska, 7 swoich bliskich, 8 otoczenia, 9 zwierząt, 10 obcego 422

20 tego niemowlęcia b) 1 swoich wychowanków. 15 naszego kraju. 3 Wojtka. 7 niebezpieczeństw. 14 zajęć. 5 nowych dzielnic. 18 rządu. 16 ucz423 . 6 bez uczenia się. 4 teściów. 10 bez mojej wiedzy. 10 dobra rodziny Ćw. 11 dla administracji. 12 dla dzieci. 9 naszego syna. 10 osób niepunktualnych. 5 bez pieniędzy. 17 bez powietrza. 15 stypendium. 2 bez ładu i składu. 16 dla każdego. 14 złotego łańcuszka. 9 urlopu. 8 bez wyjazdu. 8 dla sądu. 19 dla niedoświadczonych kierowców. 5 swoich żon. 15 dla nas. 13 parasola. 5 bez rozumienia. 13 dla świętego spokoju. 7 dla oka. 6 swoich podwładnych. 8 ciastek. 18 karetki pogotowia. 11 moich rodziców. 20 tych ludzi Ćw. 8 was. 5 dla niepalących. 4 dla ludzi. 51 1 bez mówienia. 16 bez mojej rodziny. 13 swoich współpracowników. 8 zachodu. 3 gwałtownej burzy. 2 naszych przyjaciół. 16 tej pory roku. 2 świętego spokoju. bez picia. 14 bez ustanku. 15 bez echa Ćw. 14 naszej grupy. 54 1 wykładu. 15 waszych wnuków. 17 torby podróżnej. 2 naszego dyrektora. 7 bez celu. 3 bez wyjątku. 6 mojego kolegi. 7 każdego. 5 bez skutku. 6 snu.c) 1 lepszej gotowości bojowej. 12 moich współmieszkańców. 13 bez ogródek. 5 lepszego samopoczucia. 8 dobrej kondycji. 6 nich. 12 mojej żony. 5 wrażeń. 4 mnie. 4 bez egzaminu wstępnego. 4 spokoju. 9 złapania oddechu. 10 bez pytania Ćw. 2 podziwu. 10 dla niepełnosprawnych. 6 dla przyjemności. 10 bez głowy. 55 1 świata. 15 meczu. 7 bez oglądania się. 19 niego. 19 bez systematycznej pracy. 17 tych młodych ludzi. 3 swojej wygody. 10 swojego powodzenia Ćw. 13 wszystkich studentów. 16 rozmów. 14 bez telewizji. 56 a) 1 skazanych. 9 bez spania. 9 sukcesu. 19 spektaklu. 6 swoich plusów i minusów. 18 bez wiary w siebie. 3 bez poczucia humoru. 9 naszych krewnych. 19 tej młodzieży. 4 bez czekania. 15 bez problemu. 5 przerwy śniadaniowej. 11 pałacu. 12 bez deseru. 20 dla pracowników Ćw. 8 koncertu. 9 bez końca. 10 telegramu. 7 operacji. 7 kariery. 8 bez papierosów. 2 bez przeczytania. 12 tego aktora. 17 dla nikogo. 2 bez smaku. 14 ich problemów. 4 przyszłych pokoleń. 7 mięsa baraniego. 2 dla rodziców. 16 jednej kromki chleba. 9 bez miłości. 3 tej dziewczyny. 5 nas wszystkich. 11 tych zwierząt. 11 bez zarzutu. 12 bez reszty. 49 1 dla niego. 10 większości ludzi. 4 bez wyjścia. 9 mnie. 13 treningu. 2 biednych ludzi. 3 swoich bliźnich. 8 tych maluchów. 11 przyjęcia. 8 bez precedensu. 6 pieniędzy. 7 wszystkich klientów. 14 dla studentów. 4 dużej szafy. 9 dla niej. 18 dla kogo. 13 bez pomocy. 7 bez jedzenia. 20 całej mszy Ćw. 6 bez pracy. 50 1 bez wad. 3 bez oglądania. 52 1 bez śladu. 18 ferii zimowych. 10 naszej nieobecności. 6 bez namysłu. 2 naszego pobytu. 17 kolacji. 4 wakacji. 20 bez zaangażowania Ćw. 12 jazdy. 11 bez zapału. 53 1 ciebie. 3 tego. 3 dla dobra rodziny.

9 jajek. likieru. 8 tego słowa. 2 z bawełny. piasku. 8 wstydu. 2 zbrodni. 5 ostatniego deszczu. szczypiorku. 19 moich kolegów. 8 powrót zdrowia. 5 kolce róży. 20 kartofli. 9 napisania opinii. guzików. 10 ciągłego gadania c) 1 głodu i choroby. kapusty. 8 oprawa oczu. 14 z jarzyn. 61 1 z wełny. 12 z drobiu. zapałek. 6 kolegi. 10 rondo kapelusza Ćw. cukru. 10 piwa. 4 liście drzew. 6 towaru. 58 1 Małgosi. rzodkiewki. 20 z drewna Ćw. 19 młodzieży. 2 poczucia humoru. 4 zaprojektowania. 3 ostatniej wycieczki. miodu. 7 złości. 17 Adasia Kowalskiego. 4 wszelkich przesądów. 6 mleka. 3 rozwiązania. 6 protest robotników. sałatki. wódki. 2 Adama. 17 z ziemniaków. 18 młodych żołnierzy. 8 wzór materiału. 13 mojej dziewczyny. 6 Uniwersytet Karola IV. toniku. soli. 63 a) 1 gra aktorów. kremu. żwiru. cementu. 10 nadmiaru wrażeń Ćw. piasku. 16 pietruszki. 7 harcerzy. 4 przejazd pociągu. 18 mojego brata. 3 film Wajdy. 9 łupina orzecha. oleju. koksu. 3 zapach kwiatów. 16 z gryki. 4 polonez Chopina. 10 doktora Orskiego. 5 ziemniaków. 5 strachu. 15 tamtych dzieci. 11 wody mineralnej. 16 znajomej koleżanki. 4 zazdrości.niów. 7 wszelkiej cywilizacji. 3 ojca. 4 studentów. 10 gwizd chłopca b) 1 utwór Mozarta. 2 powieść Prusa. 3 wyjazd gości. soku. 57 a) 1 przewidzenia. 3 z jedwabiu. alkoholu. ciastek. 14 sardynek. 12 piwa. piwa. 8 zupy. 2 wydawania pochopnych sądów. 8 z kokosu. 13 z cielęcia. 20 naszych inicjatyw Ćw. 11 naszego nauczyciela. 7 języka polskiego. l i z truskawek. 10 modem komputera b) 1 dno garnka. 8 podobnych im zajęć. 15 ze słonecznika. 10 plan Balcerowicza 424 . 4 brzeg rzeki. (ostatnim deszczu). 2 oparcie krzesła. 18 ze źródła. 2 róg ułicy. śledzi. 3 radości. 15 pasty do zębów. 18 wina. bulionu Ćw. 7filozofia Platona. 8 profesora. 9 pięta Achillesa. mleka. kawy. 3 pogody. 60 1 życia. 10 nich b) 1 kradzieży. 6 z jabłek. bigosu. 2 zapałek. 14 tych pań. papierosów. 5 śmiech dzieci. 12 królów polskich. 20 twojego współmieszkańca Ćw. 9 całego mieszkania. 6 ekran telewizora. 4 dżemu. 19 ze zboża. sadzonek. 3 mankiety koszuli. 5 z pomidorów. 13 wody. 6 bójki. 17 mąki. makaronu. 2 śpiew ptaków. 5 plan Marshalla. 4 ze skóiy. 17 cudzych problemów. 7 koło samochodu. 8 męki Tantala. 4 naszych dzieci. 7 ucha torby. 59 a) 1 poręcz schodów. 7 z chrzanu. 9 świecy. cementu. 6 tego nieustającego hałasu. ryżu. 6 przejedzenia. 5 rozwodu. maści. 5 rama obrazu. 5 gniewu. papieru. 7 zakaz policji. 7 kawy. 9 ziarnko piasku. 62 1 papierosów. 8 największych poświęceń. herbaty. 19 węgla. 2 pracy. 6 środek pokoju. 10 z owoców. 9 Nowaków. 7 kontroli biletów. coca-coli. 9 z żyta. koniaku. 10 człowieka Ćw. pepsi-coli. 9 studia kolegi. 9 przyjazdu chłopaka. 5 siostry. 3 mleka.

5 pisanie referatu. 19 dań. 14 po wzejściu słońca. 12 przyjęcie gości. 9 przerwanie dyskusji. 12 stolika nocnego Ćw. 18 zniesienie cła. 13 akademika Tekst 2 1 małej wsi. warzyw. 68 1 słabego zdrowia. notatek. 13 symbolicznych potraw. 6 owoców. 3 bez zapłaty (zapłacenia). 11 rozpoczęcie inwestycji. 10 zdjęcie z afisza. 6 drugiej strony. 17 smacznych ciast. sadów. 8 po zakwitnięciu drzew owocowych. 15 starych okien. 21 potraw wigilijnych. 2 akademika Uniwersytetu Jagiellońskiego. 10 światowej sławy Ćw. 5 rodzeństwa. 4 bez zmuszenia. 19 nowego mieszkania. 18 produktów. 8 gołębiego serca. 9 znanych przestępców. 18 po przebraniu się. zeszytów. 4 tylu gości. 9 Armii Krajowej. 6 oglądanie telewizji. 9 czasów przedchrześcijańskich. 23 potraw . 2 po oglądnięciu meczu. 14 klęski głodu. 4 ulicy Piastowskiej. 13 naszych dzieci. 13 zbudowanie domu. 10 małego chłopca. 11 pożywienia. 18 bez pozwolenia. 5 bez opowiedzenia. 12 bez jedzenia. 19 wzięcie odwetu. 69 Tekst 1 1 Akademii Górniczo-Hutniczej. 2 Zakopanego. 9 grzebienia. 5 wielkiej wagi. 15 po przejściu kilku kilometrów. 16 po zrobieniu korekty. 13 bez zrozumienia. 6 po zamknięciu wszystkich okien i drzwi. 70 1 niepamiętnych czasów. 12 pięć minut. 11 bez poproszenia. 65 1 nowej restauracji. 3 miasteczka. 15 bez okazania. 5 dziesięć minut. 15 wychowywanie dzieci. 12 po zrozumieniu swojego błędu. 10 swoich rzeczy. 3 lekkich obyczajów. 4 swoich starszych rodziców.Ćw. 14 danego słowa. 3 po napisaniu pracy. 13 po przeżyciu ciężkiej choroby. 4 po wyjściu z domu. 6 starej daty. 2 postnych dań. 2 palenie papierosów. 16 zatarcie śladów. 17 bez pożegnania. lasów. 4 dużego formatu. 20 naszego trawnika Ćw. 5 świeżych i suszonych grzybów. 19 bez przygotowania. 2 rozkładu jazdy. 9 bez uspokojenia. 6 skarpetek. 7 dobrej herbaty. 20 zawiezienie bagażu Ćw. 19 po spędzeniu wakacji. 17 potraw. 4 mycie auta. 20 bez podania Ćw. 16 domu. 11 tego przystanku. 3 słuchanie radia. 7 bez zażycia. 15 płodów: pól. 6 bez upomnienia. 10 pełnego czci stosunku ludzi. 5 po zejściu na dół. 8 linii telefonicznej. 11 naszego mieszkania. 3 Śląska. 7 mięsa. 7 jednego sezonu. 14 bez umycia. 11 szafy. 3 mąki. 16 twojego rękopisu. 17 utarcie jabłek. paska. 16 bez sprowokowania. 8 skrzyżowania ulicy Piastowskiej. rzek i stawów. 10 po zasłonięciu okien. 4 kaszy. 64 1 jedzenia słodyczy. 8 bez zapalenia. 7 kilku autobusów. 7 po przywitaniu ich na dworcu. 10 Nawojki. 8 pasty do zębów. 7 książek. 67 1 bez posłodzenia. 10 bez posolenia. 14 zachowanie milczenia. 66 1 po wyjeździe Janka. 20 po złożeniu dokumentów Ćw. 17 po nadejściu pociągu. 8 zwierząt domowych. swojego ręcznika. 7 dotknięcie towaru. 5 starych metod. 9 nieustraszonej odwagi. 9 po wyniesieniu mebli. 8 załatwianie sprawy. 12 całego materiału. 6 opłat celnych. 20 głodu. 18 codziennych zakupów. butów. 3 wykładu inauguracyjnego. 2 bez wytłumaczenia. 11 po wyjeździe na wakacje. 22 końca. 12 lęku. miodu i orzechów. 2 światowej sławy.

28 pniowi. 35 kropce. 22 programiście. 13 siostrzeńcowi. 8 progowi. 30 sierpniowi. 2 narodowi. 17 południowcowi. 26 oprócz. 10 klasie. 14 liście. 2 dookoła. 43 koledze. 31 wrześniowi. 13 żadnego. 5 jego. 11 młodzieńcowi. 27 jodle. 11 Anglii. 40 uciesze. 7 Turkowi. 22 z. 7 do. 46 kalece. 29 pszczole. 8 pierwszego. 20 w ciągu. 6 rysunkowi. 12 chemii. 45 kubłowi. 9 piątej. 50 karłowi. 51 orłowi c) 1 Krakowowi. 18 do. 15 Zawoi. 2 chłopcu. 24 mędrcowi. 9 tego. 3 chłopu. 4 wyspie. 16 gwieździe. 3 dębowi. 4 lwu. 11 dwóch / dwu. 2 dwudziestego. 8 do. 14 zapaleńcowi. 8 prawdzie.Ćw. 5 psu c) 1 osłu. 4 do. 7 zębowi. 74 a) 1 profesorowi. 28 szkole. 24 do. 6 ośmiu. 9 wrogowi d) 1 mężowi. 19 maszyniście. 4 gościowi. 7 osiemdziesiątego pierwszego. 3 studentowi. 15 wybrańcowi. 5 dziewięciu. 44 włóczędze. 18 426 . 10 palaczowi b) 1 zamkowi. 8 powieści. 40 Aleksandrowi. 7 stronie. 5 pieskowi. 18 gońcowi. 2 błędowi. 4 siedemdziesiątego piątego. 73 1 z. 25 siostrze. 3 nich. 13 jednego Ćw. 9 w ciągu. 17 poecie. 8 Londynowi. 6 rozmowie. 27 od. 12 każdego. 8 sześciu. 41 musze. 43 pudrowi. 21 blisko. 10 filozofii. 33 Kindze. 30 fabule. 12 jednego Tekst 2 1 stu. 4 światu b) 1 ojcu. 42 pysze. 13 żmii. 2 piątkowi. 15 w kierunku. 46 wyżłowi. 9 mecie. 26 cenzurze. 9 Danii. 16 zgrai. 4 względowi. 6 komputerowi. 24 skórze. 28 do Ćw. 4 dziesięciu. 2 bratu. 49 węzłowi. 3 wodzie. 9 pięciu. 11 jej. 23 porze. 48 Pawłowi. 10 garnkowi. 39 kufrowi. 76 a) 1 chorobie. 8 niej. 10 trójki. 6 dwudziestego piątego. 11 kozie. 3 piętnastu. 45 monarsze. 11 trzech. 5 wzorowi. 7 nauczycielowi. 9 odcinkowi. 4 nich. 72 Tekst 1 1 tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego. 31 odwadze. 25 w czasie. e) 1 księdzu Ćw. 32 kwietniowi. 5 urzędowi. 10 jastrzębiowi B. 6 stołowi. 7 więzi. 2 Kasi. 14 tego. 7 siedmiu. 2 naszych. 2 pacjentowi. 7 mnie. 33 grudniowi. 34 przechodniowi. 12 dwóch/dwu. 6 mimo. 5 zeszytowi. 29 styczniowi. 38 Holendrowi. 1 1 niego. 21 fetyszyście. 47 gadule B. 4 skrobi. 14 ostoi. 4 kościołowi. 3 szatni. 6 nich. 4 wujkowi. 39 blasze. 8 gołębiowi. 11 oprócz. 6 miłości. 34 drodze. 38 lekarce. 32 księdze. 19 do. 17 sesji. 3 pięciu. 1 łaźni. 22 wzorcowi. 47 szczygłowi. 15 gaździe. 44 posłowi. 5 strefie. 12 obok. 21 starcowi. 23 do. 3 dowodowi. 5 osiemdziesiątego. 19 Ukraińcowi. 20 egoiście. 37 Dunce. 15 niego Ćw. 23 dworcowi. 5 kości. 16 różańcowi. 20 pomyleńcowi. 27 ogniowi. 7 strojowi. 3 diabłu. 8 porankowi. 26 więźniowi. 37 plastrowi. 42 majstrowi. 17 z okazji. 3 od. 10 wśród. a) 1 panu. 18 mężczyźnie. d) 1 Bogu. 25 uczniowi. 9 lekarzowi. 2 trzydziestu pięciu. 14 z powodu. 10 ich. 13 do. 36 czapce. 3 Władkowi. 13 paście. 36 arbitrowi. 16 wewnątrz. 6 wężowi. 35 ministrowi. 12 skazie. 12 cudzoziemcowi. 41 magistrowi. 10 czterech. 2 Europie. 5 w czasie.

7 naszemu księdzu. 21 pani. 9 niczemu. 19 mojemu koledze. 25 idei. 14 któremukolwiek. 19 okazji. 2 ciotce. 5 myszy. 5 długim spacerom. 7 tym gospodyniom. 2 komukolwiek. 9 swojemu sumieniu. 16 twojemu profesorowi. 4 współmieszkańcowi. 4 swoim przeczuciom. 3 któremukolwiek. 26 Salomei C. 13 grupie trzeciej. 20 temu państwu Ćw. 23 sprzedawczyni. jej. 17 swojemu szefowi. 3 Magdzie. 2 tej nauczycielce. mu. 12 tej pani. im. 17 którejkolwiek. 6 wszystkim posłom. 5 próchnicy. 7 takiemu pytaniu. im. 79 1 żonie. 3 sąsiadowi. 9 temu kotu. 8 policyjnym rysopisom. 11 mojemu dyrektorowi. 12 Zawiszy. 5 mojej babci. 4 dwom panom. 20 komukolwiek Ćw. 2 uczniom. 1 ulicy. 4 puszczy. 10 tym zwierzętom 1 tym dziewczynom. 6 tej niewieście. żadnej dziewczynie na mnie nie zależy. 24 Korei. 6 starym kościom. 81 1 Nie. 15 temu / tej gadule. nigdy nie zaufałem żadnemu koledze. 5 którejkolwiek. 19 trwałej przyjaźni. 3 własnym oczom. 7 jakimkolwiek. przeciwko nikomu nie postawiono żadnych zarzutów. 8 komuś. 18 temu licealiście. 9 tym przedsięwzięciom. 9 klęsce powodzi. 16 temu / tej sierocie. 15 moim znajomym. 19 którejkolwiek. 17 temu finansiście. 10 naszemu profesorowi. 6 temu morzu. 8 danemu słowu. 20 temu włóczędze 1 dziecku. 8 Marysi Kowalskiej. 2 tym starszym panom. nie 427 . 9 moim sąsiadkom. 3 naszym gościom. 77 liczba pojedyncza 1 bratu. 80 1 niczemu. 11 sprzedawcy. im Ćw. 8 twarzy. 13 jakimś. im. 13 Irlandii Północnej. 7 wszystkim tym przestępstwom. 9 twoim rodzicom. 18 którejkolwiek. 6 swojemu synowi. 13 temu kierowcy. 19 obowiązkom rodzinnym. 6 teściowej. 11 naszej koleżance. 10 jakiemuś. 11 temu mężczyźnie. 2 zwierzęciu. 20 polskiej policji liczba mnoga 1 naszym nauczycielom. 5 głębokiemu brzmieniu. 14 naszej Wiśle. 6 rzeczy. 4 niemowlęciu.7 jej jeździe. 13 Orszy. 17 tej spadającej gwieździe. 6 Nie. 7 wszystkim nielegalnym emigrantom. 78 1 mojej teściowej. 16 któremukolwiek. 10 swojemu audytorium 1 mamie. 4 dzieciom. 3 zwycięzcom. 12 znajomemu poecie. 10 znawcy. 20 kolacji. 2 naszym matkom. 9 tej decyzji. 4 jakimkolwiek. 4 swoim siostrom. 16 naszej pociesze. 3 Nie. 2 Markowi. 2 naszym dzieciom. 4 prostym ludziom. 22 gospodyni. 10 wszystkim pacjentom 1 wszystkim zebraniom. 8 twojemu Adamowi. 12 nikomu. 3 tym paniom. 18 delegacji rządowej. niczemu się już nie dziwię. 7 podróży. 4 Nie. żadnemu dziecku nigdy niczego nie brakowało. 2 wiedzy. 2 Nie. jej. im. 7 tej grze. 11 któremuś. 9 psu. 12 Tomkowi Piotrowskiemu. 5 tym jeziorom. mu. 7 synowi. 6 starszym ludziom. 9 wychowawcy. 6 którymkolwiek. 8 dobrosąsiedzkim stosunkom. 10 dziadkom. 10 moim przyjaciołom. 5 Nie. 14 tej decyzji. mu. 3 jego wypowiedzi. 4 Jadzi. 14 doży Ćw. 10 wszystkim plotkom Ćw. 3 zdrowiu. 8 koledze.dekoracji. 18 naszej Barbarze. 5 swoim wychowawczyniom. 15 takiej suszy. 5 ojcu. 8 ostatnim klientom. 14 takiemu egoiście. 8 naszym nauczycielkom. 10 swojej pysze. 6 tym zarządzeniom. 3 duszy. 15 nikomu. 5 kuzynkom.

3 wszelkim zmianom. 5 naszym sąsiadom. 3 środowisku naturalnemu. 82 1 dwom. 9 Nie. 2 mu. 8 dwom. 2 syrop przeciw kaszlowi. 10 Nie. 12 Nie. słuchać Ćw. 17 Nie. 14 Jankowi. 15 trzem. 19 Nie. 4 pięciuset. 14 pięciu. 12 dwudziestu. 6 jej bliski. 11 końcu świata. 6 pięciu. 5 takiemu sposobowi postępowania. 13 Nie. 8 gorszemu. 6 mu. 6 tabletki przeciw bólowi. 12 nam. 13 czterem. 88 1 cudzoziemcom. 8 mu. 7 Nie. 9 najbliższym przyjaciołom. 7 drugiemu. 6 każdemu młodemu człowiekowi. 5 mu. 4 wszystkim Polakom. 83 1 mi. 2 jej. 13 twojemu szefowi. 84 1 mi. 4 przeciwko paradentozie. 12 dorosłym. 15 mu Ćw. 3 przeciw molom. 2 wszystkiemu. oni nigdy nie podporządkowali się nikomu. zdecydować się. 10 waszych rodziców. 13 wam. 7 mu. 10 naszym sąsiadom. 5 opinii społecznej. 2 trzem. 3 wam. 8 im. 3 dziecku. 9 pięćdziesięciu. 9 okulary przeciw słońcu. 6 im. 10 stu. 18 siedmiu. 19 temu wyborowi. 7 światła przeciw mgle. zwrócić. 17 swojej woli. 8 wam. 9 Małgosi. 7 domowi. 8 Nie. 6 dwunastu. 7 wam. 16 trzydziestu pięciu. spać. 4 tym biednym ludziom. odrobić. 4 im. 86 1 swojej rodzinie. 4 ci. nikomu nie wspominałem o naszym spotkaniu. 9 mi. 15 Nie. 7 mojej mamie. 6 Wisławie Szymborskiej. zaprosić. 10 lekarstwo przeciw nadciśnieniu Ćw. 5 im. 9 narkomanii. 11 dwustu. nigdy nikomu nie zaszkodziło trochę pokory. rozmawiać. 4 mu. 87 1 płaszcz przeciw deszczowi. 3 wam. niczemu nie uwierzyłem. 8 temu mieszkaniu. 20 dziewięciu Ćw. nie wypada żadnej dziewczynie tak postępować. 9 im. 10 zasadom 428 . 10 nam. 11 Nie. 7 temu typowi poczynań. nigdy nie przewodniczyłem żadnemu posiedzeniu. 16 systematycznej pracy. nigdy nie wybaczyliśmy żadnym wrogom. spotkać. 5 środek przeciw rdzy. 9 wszystkim Azjatom. dzięki nikomu nie dostałem tej pracy. 14 im. 2 rodzicom. 85 1 koledze. 20 Nie nigdy nie byliśmy nikomu za coś zobowiązani Ćw. nie podałyśmy żadnemu pacjentowi tego lekarstwa. 19 dziesięciu tysiącom. 11 mi. 3 twojej pomocy. 20 wszystkim i wszystkiemu Ćw. 17 szesnastu. 5 nam. 14 Nie. 16 Nie. 11 naszemu chłopcu. uczyć się. 10 nam. co on powiedział. 7 dwudziestu. 8 kremu przeciw zmarszczkom. 18 Nie. nikomu nigdy nie dokuczałem. 13 im. 10 studenckim inicjatywom Ćw. 12 mojemu przyjacielowi. 8 każdemu Polakowi. 15 wszystkim Ćw. 2 oskarżonemu. 89 1 sejmowi. nie głosowałem przeciwko żadnemu z kandydatów. 2 swojej matce. nigdy nie ubliżyłem żadnemu zwierzęciu. nigdy nikomu nie towarzyszyłem przy operacji. 3 jednemu. 4 wszystkim.powiedziałem nikomu o naszej tajemnicy. 14 temu. 15 reformie oświaty. się śmiać. 18 dobrej pogodzie. 5 jednej.

Ćw. 6 listonoszów / listonoszy. 10 stróżów 1 te psy. 3 mecze. 94 rodzaj męski 1 domy. 4 obcym wolontariuszom. 10 ewentualnym konfliktom. 4 na przekór. 8 nasze rodziny. 10 dowódców 1 swoich nauczycieli. 2 dwom / dwojgu. 10 łosie rodzaj nijaki 1 czasopisma. 2 obrazy. 91 1 jej. 5 te więzi. 9 kolegów. 5 pięciu / pięciorgu. 4 rozczarowania. 9 Róży. 8 te łodzie. 7 te węże. 2 nam. 3 te lwy. 92 1 wbrew. 9 święta. 8 lekarzy. 4 każdemu przedsięwzięciu. 6 dwunastu. 7 warkocze. 3 trzem / trojgu. 7 pociągi. 5 te szczury 1 pstrągi. 2 sąsiadów. 7 długopisy. 5 te pudle. 8 naszym. 2 te koty. 2 opowiadania. 8 widowiska. 3 te zadania. 8 trzydziestu Ćw. 9 gołębie. 7 nam. 3 tych złodziei. 9 tych faryzeuszów / faryzeuszy. 2 tych żołnierzy. 6 wodociągi. 3 jemu. 6 te misie. 6 ku. < mu. 10 Marii. 11 naszej wrodzonej chęci Tekst 2 1 każdemu młodemu człowiekowi. 8 krzyże. 4 niej. 4 zeszyty. 10 wyże 1 wujków. 10 te myśli 429 . Tekst 1 1 tym ludziom. 3 te węże. 4 Jerzemu. 4 raki. 3 swoim starszym osobom. 7 twoje siostry. 8 Wandzie. 6 te moce. 11 inwalidom wojennym Ćw. 2 dużym tragediom życiowym. 6 boiska. 7 te myszy. 3 lizaki. 2 te ptaki. 10 zabiegi 1 kosze. 6 wszystkim jej inicjatywom. 10 im 5 Ćw. 5 wielkie zmiany. 9 te prace. 4 te zające. 7 gospodarzy. 5 profesorów. 8 ofiarom. 9 poszkodowanym. 7 kuzynów. 5 tych leniów / leni. 8 żółwie. 6 temu. 6 jemu. 7 Krystynie. 4 wielkie niespodzianki. 5 wbrew. 5 Józkowi. 12 Adamowi. 13 Ewie Tekst 3 1 każdej akcji. 5 ołtarze. 5 im. 6 Francuzów. 2 Jankowi. 5 dania. 6 formularze. 7 doświadczenia. 3 Antoniemu. 2 ku. 2 niejedne miłości. 7 jemu. 4 dyrektorów. 6 Michałowi. 4 tysiące. 9 wiersze. 3 dachy. 3 wbrew. 7 dwudziestu siedmiu. 4 czterem / czworgu. 9 naszej pomocy. 10 nowe restauracje 1 powieści kryminalne. 9 komputery. 8 każdemu potrzebującemu. 2 te karpie. 3 ludziom dotkniętym. 4 plecaki. 2 parki. 6 twoje decyzje. 11 Kindze. 8 policjantów. 3 te wsie. 4 te klacze. 8 przetargi. 3 pacjentów. 3 te wilki. 3 stare bajki. 7 potrzebującym. 6 chleby. 5 bliźnim. 10 potrzebującym. 9 te pieśni. 5 sklepy. 4 tych gości. 2 mi. 9 pociski. 5 posągi. 5 te robaki 1 te konie. 2 poręcze. 10 spełnią się marzenia rodzaj żeński 1 swoje koleżanki. 10 programy 1 kroki. 8 telefony. 2 firmy kosmetyczne. 4 te krety. 9 nim. 7 przeciwko Ćw. 93 1 jednemu.

zupę grzybową. 99 1 ładnego psa. 15 osła. psy. synagogi. 10 reportaż. 1 samochód. 26 zwiedzają kościół. braci. 18 zatrzymuje taksówkę. 20 reportaż. samorządy. przyjaciół. instrukcje. kolokwium. 4 gulasz wołowy. 30 ostrzega przestępcę. 22 stłukła talerz. 21 oszukuje matkę. telegram. 27 przeprasza panią doktor. 12 tygodnik. samochód / okna. krajobrazy. kaktus. 97 1 barszcz czerwony. ludzi Ćw. 5 przyjaciela. przemówienie. przemówienia. pieniądze/paczki. fizykę. 19 reprezentuje związek. ziemniaki. partie. zupę jarzynową. 15 zdaje egzamin. zupę kalafiorową 1 kotlet schabowy. pstrągi. huragany. 3 współmieszkańca. spodnie. zamki. tę dziewczynę / kogo?. 4 brata. 28 wyjaśnia nieporozumienie. dziury. zupę ogórkową. 23 sadzą pomidory. sałatę. 14 powieść. karłów. buty. zamek. 3 buduje dom. wodę mineralną. listy. 7 gotuje zupę. tygodniki. przyjaciela / sąsiadów. 10 szyje koszulę. więźnia / przestępców. bluzki. tatę. opowiadania. 5 żurek. notatki. miskę. 96 1 gazetę. szklankę / talerze. 4 notatkę. przepisy. komunikaty. burze. współmieszkańców. nową wersalkę / co?. zadania. dorsze. to miejsce / co?.Ćw. 17 romans. Holendrów. kurtkę. przepisy. 4 chłodnik. kierowców. rybę po żydowsku 1 herbatę. 9 instrukcję. telegramy. swoją pracę / co?. 13 opowiadanie. spodnie. posłów. reportaże Ćw. 20 wysyła paczkę. powieści. osły. bluszcze. odkurzacze. 4 teatr dramatyczny. huragan / upały. łopaty. lodówki. złodzieja. panią magister / panów profesorów. burzę. 5 sok pomarańczowy. 19 karla. 29 przewiduje upał. spór. dziurę. pana profesora. uczniów. 11 przepis. 15 nowelę. pstrąga / śledzie. 7 komunikat. 4 podlewa paproć. 19 list. tygodniki. 17 ucznia. gości. mieszkania. trawę. fajkę / papierosy. pieczeń wołową. recepty. gulasz wieprzowy. zadanie / listy. wątróbki cielęce. 2 piwo. 9 gościa. siostrę / siostry. 18 historię. sprawy. 2 tygodnik. kawę. 16 dramat. 6 psa. doły. ojca. mieszkanie / obrazy. 3 krupnik. małe dzieci / kogo?. więźniów Ćw. autobus. 3 swoich rodziców. 2 tego człowieka / kogo. samorząd / związki. miski. łopatę. lodówkę. kakao. wino. szklanki. 2 kotlet panierowany. drabinę / młotki. 10 przepis. lotniska. 3 eskałopki cielęce. 12 zdejmuje płaszcz. 9 myje okno. kolegów. 18 posła. sznycel wiedeński. piękne widoki / co?. 17 naprawia pralkę. romanse. 12 zadanie. chemię. zadania. kompot Ćw. książkę. nowele. makaron / zupy. artykuły. kaktusy. podłogę. magazyny. 5 ulotkę. 8 je śledzia. 24 sieją marchew. poetów. mowy. afisze. 13 worek. krajobraz. swoje koleżanki / kogo?. 98 1 pisze list. cygaro. złodziei. 7 poetę. dramaty. koleżankę/koleżanki. 2 bulion. drabiny. ryż. samochody. 5 kupują młotek. plecaki. 5 war430 . 14 wygłasza wykład. harcerzy. ulotki. mowę / wykłady. 5 filet z dorsza. bluszcz / paprocie. cygara. reportaże. gazety. dorsza. odkurzacz / pralki. 16 przeprasza mamę. synagogę / kościoły. kolegę. barszcz ukraiński. 20 człowieka. 6 pali papierosa. maturę / egzaminy. 6 artykuł. samochody. bluzkę / koszule. 2 maluje obraz. spory. motocykle. 3 magazyn. nowe mieszkanie. 11 odwiedzają sąsiada. kwiaty. autobusy. 8 kierowcę. 13 wyjaśnia matematykę. fabrykę lotnisko / domy fabryki. kolokwia. książki. 8 afisz. motocykl/taksówki. dół /rowy. 16 harcerza. podłogi. 2 plecak. historie. partie. 3 wódkę. przyjaciół. 11 receptę. 25 kopią rów. 14 Holendra. 4 czekoladę. sprawę / nieporozumienia. worki.

8 ją. 15 moją. 1 was. 2 jaką. 20 jej Ćw. specjalne wyróżnienie / co?. 18 czyją. 8 ją. mnie. 17 to / tamto. 3 jakąś. 15 tych / tamtych. panią Wolny // Wolną. 11 ten / tamten. 6 ich. 15 którego. 5 ją. 7 czyje. was. 101 1 pana Jaworskiego. 13 któreś. 10 ich. 11 jakąś. was. ją. 7 jego. I I jaki. 19 tych / tamtych. 6 jakieś. 12 to / tamto. 2 pana Nowaka. 5 pana Żmudę. jego. przedstawicieli związków / kogo?. małego wnuka. ciebie. 3 je. 105 1 tych / tamtych. 1 ją. 5 jakieś. 5 mnie. nas B. 14 tę / tamtą. 10 pana Stępnia. 15 ten sweter. wszystkich pracowników. jego. 8 ją. 12 jego. 3 czyjego. ją. mnie. 11 nasze. 16 te zadania. panią Rysiową. 4 je. 17 czyjeś. 8 te egzaminy. 3 nas. 2 mnie. 6 które. 7 nas. 7 pana Kościuszkę. 6 te / tamte. 6 jej. 18 nasze płaszcze. 9 najmilszą studentkę. 10 te / tamte. 15 jakąś. tematy konkursu / co?. 20 o jaką Ćw. nas. jego. 9 je. 8 tę / tamtą. 4 jakąś. panią Pękalową. 7 tę wystawę. 7 tę / tamtą. 4 tę nowelę. 5 go. 9 których. 9 naszego. 13 jakich. nas. tych akrobatów / kogo?. ich. 5 go. 17 te dokumenty. 4 twoich. 4 was. ich. 2 mnie. 4 pana Janika. 9 pana Rysia. 6 ich. panią Kościuszkową. 4 ich. 13 ich. 107 1 jakiegoś. 7 mojego współmieszkańca. 106 I jaki. nagrodę zespołową. 8 wysokie stypendium. 10 tego rywala. 1 ich. 7 go. 8 was. 3 tego / tamtego. 14 te dzieci. 11 tę dietę odchudzającą. 10 swoich. 14 jakiś. 13 twoich znajomych. 6 swoją sekretarkę. 9 to / tamto. panią Jaworską. 2 swojego. 8 pana Wolnego. 9 którzyś. jego. 10 ją B. 5 piękną willę. panią Janikową. 19 czyich. 18 wasz. 19 jakieś. 16 jakie. 14 jakie. ciebie. 2 cię. 19 nasze. 6 swoje auto. 18 te / tamte. 5 tych / tamtych. 10 jakieś. ich. 18 jakichś. 4 jakie. was. 10 swoje dzieci. 7 nas. 8 wasze. 7 jakąś. jej. 8 czyje. panią Nowakową. 14 twoich. 3 te buty. 8 jakąś. 2 Marka Piotrowskiego. mojego brata. 4 te / tamte. 20 ten koktajl Ćw. 3 ją. 9 ich. jego. was. nas. panią Stępień // Stępniową Ćw. te widoki / co?. 10 które. 4 nas. 20 którąś 431 . 103 A. 10 nas. jego. 10 nas Ćw. 16 waszą. 17 jakie. 6 pana Badurę. jego. 20 te / tamte Ćw. ich. ją. 9 ciebie. 6 ich. 104 1 twojego. 9 ten kurs. 16 jakieś. panią Badurową. 7 swoją. 1 was. jej. panią Żmudową // Żmudzinę. 5 cię. 16 ten / tamten. 3 pana Pękałę. 13 te / tamte. 2 tych / tamtych. 5 czyją. 3 jej. wszystkich krewnych / kogo? Ćw. 9 cię. mojego psa / kogo?. 19 nową teorię. 100 1 zupę pomidorową.szawskich aktorów. 3 nas. mnie. 12 któregoś. najlepszych kandydatów / kogo?. ich Ćw. 2 ich. 6 nas. 12 rodzinę swoich sąsiadów. 2 któi-eś. 102 A.12 których. 17 ich.

od profesora. z klasy. 4 zabawki. śmieci. 3 dwudziestego marca. 6 dziesiątego listopada. 6 czyjekolwiek. 5 ucznia. 17 czyjekolwiek. 4 nas. 2 babcię. 2 piętnastego września. 8 cokolwiek. za geniuszy / -ów. 10 środę 1 siódmą. 3 reumatyzm. 9 czyjakolwiek. szafę. 9 je. 6 zawsze. 7 sobotę. 112 1 talerze. czynsz. 4 dwa. 2 dziesiątą trzydzieści. trzy. 3 jakiekolwiek. w pracy Ćw. 4 Słowację. za chłopca do bicia. 10 dwa. 3 ich. 7 go. 5 mnie. dwóch / dwu. 5 pół godziny. 5 dwudziestą piętnaście. 18 kogokolwiek. nieprzygotowanym studentom. sprzymierzeńców. 4 dziewiętnastą. 11 któregokolwiek. twojej siostrze. 14 trzech. 16 dwóch/dwu. 7 siódmego grudnia. 111 1 mnie. znajomym. dwie Ćw. najlepszym kandydatom. owoce. 3 jedenastą. 8 swoich kolegów. 20 jakiekolwiek Ćw. 6 publiczność. 7 dwie. za przestępców B. 9 dziewiątą piętnaście. 2 cokolwiek. 3 nim. 7 szóstą dwadzieścia. makulaturę. 3 dyplom. za Francuzki. od dziekana. 2 zgodę. 6 dworzec. na przewodniczącego. trzy. koledze. 8 piątą trzydzieści. 6 Marię i Agatę. 7 brata. 6 ich. 9 pozdrowienia. 5 jakichkolwiek. 2 plotki. za szczerość. 3 badanie. 5 warunki finansowe. 8 bieliznę. wczasy. 1 obiad. sześć. 10 operację d) 1 jedzenie. do pralni. 3 go. dwa. jedną. 15 w cokolwiek. 10 nas. 113 a) 1 urlop. z sali. 109 1 dwóch. oparcie. 5 nominacje. 8 weekend. 9 trzydziestego pierwszego lipca. do szuflady. 8 Węgry. całej rodzinie. 9 godzinę. 13 jakąkolwiek. 1 8 1 cokolwiek. 4 szóstego kwietnia. ze stołu. 7 serce. 6 uwagę. 3 przyjęcie weselne. od prezydenta. 3 nas. jednego. plastik. 15 jednego. 4 je. dwie. noc. 7 jakąkolwiek. 7 432 . 1 Marka. 3 dwie. dwie. pięć. 18 dwa. 6 astmę. za dobre studentki. swojej dziewczynie. swojemu dziecku D. pietruszkę Ćw. 5 trzech. dziadka. 10 dwudziestego siódmego października c) 1 twoją pomoc. 9 Malinowskiego. 10 trudną lekcję. 12 którykolwiek. czterech. cztery. 14 za kogokolwiek. pięć. o lojalności. 8 dwudziestego czerwca. 3 trzy godziny. 8 tę wiadomość. 4 marchew. 1 opinię. 4 noc. 19 cztery. 10 ją Ćw. 4 nas. 10 czyj kolwiek. 9 pożyczoną książkę. dwa. 1 Marka. 9 otwartą krytykę. 2 Stare Miasto. 9 trzy. 6 dwudziestą. jedną. 6 jednego. czterech. 10 dziesiątą 1 dwunastego lutego. 2 pięciu. 2 go. od znajomych. 19 czyichkolwiek. trzy. trądzik. 12 trzy. 5 ją. 7 koncert. pięciu. 2 go. 7 dziecko. 110 A. 2 przerwę. 2 chwilę. dwie. pięć. spiżarkę. trzech. 13 dwie. na wesele. 17 czterech. w klubie. 9 zajęcia. na plecy. 2 dzień. 5 butelki. 4 chleb. 10 nas. 5 Janka. 4 pieniądze. 10 imieniny b) cały rok akademicki. pięć. łuszczycę. na starość. 4 którąkolwiek. 6 łazienkę. do swojego domu C. 4 ból gardła. 3 prezenty.Ćw. za idiotę. 5 wagary. 7 obrus. 8 jednego. 20 dwa. 8 ją. swoim dzieciom. 8 Kowalskich. swoim wnukom. dwa. 11 cztery. 5 dziewiątego stycznia. 16 którychkolwiek. 2 nas.

3 bramę podwórka. 3 ołtarz. papierosów. 4 pomoc. 4 koniec miesiąca. 10 biały ser Ćw. 2 ścianę. 5 akcję. 5 dziesięć złotych c) 1 kolana. 9 osie. 3 zazdrość. 2 tłum. 118 1 dwie godziny. 6 to urwisko. 7 powietrze. 10 fortepian. 3 dom. 2 budowę naszego domu. skrzypce. 5 siną dal b) 1 obligacje państwowe. 5 dziurki w nosie. 10 pierwsze piętro Ćw. 3 bilety. 7 staw. 9 miasto. 7 wsze czasy. 5 obiad. 7 dziesięć lat. 4 policzek. 4 moje własne. 116 a) 1 matkę. 2 sąd. 8 język. 3 wieczór. 4 brzeg rzeki. 3 nią. 4 głosowanie. 7 łzy. 5 rozwagę d) 1 pięćdziesiątkę. 2 morze. 2 nos. bibeloty. 5 całe trzy miesiące c) 1 telefon. 3 środek. 6 sen. 2 miasto. 8 miarę. orkiestrę Ćw. 5 korek. 119 1 nawias społeczny. 5 samo serce. 10 nagrody jubileuszowe Ćw. 2 sześćdziesiątkę. 122 a) 1 Wysokie Tatry. 2 Moskwę. 8 cuda c) 1 popiół. 8 horyzont. 5 mig 433 . 5 palce. 3 jezioro. 115 1 stypendium naukowe. 3 chwilę. 9 milion. 7 t ę górę. 117 a ) 1 s a m z a m e k . 3 przypadki. 120 1 kawiarnię. 3 to drzewo. 5 sto kilometrów. 9 swoich dziadków. 2 radę. 8 biuro. 4 kostki. 114 1 wodę. pierogi. 121 a) 1 płot. 2 osoby. 2 samo południe. 4 granicę państwa. 6 okno. 4 tydzień. 3 donosicielstwo. 7 nas. 9 bieliznę. 7 podwyżkę płac.przyprawy. 2 grób. 3 sobotę. 8 strumyk. 6 bójkę. 6 dom. 6 górę. 6 takie drobiazgi. 6 pachy. 4 tę ścianę. 8 mgłę d) 1 przypadek. 7 słońce c) 1 moją opiekę. 9 broń. 5 moją nieobecność Ćw. 3 dobroć i sprawiedliwość. 5 bramę Ćw. 2 kilka lat. sekretariat. 4 stronę. 10 lotnisko Ćw. 8 najlepsze miejsca. 6 osiemdziesiątkę. 9 naleśniki. 7 zdumienie. 3 sam brzeg. kancelarię. 3 jezioro. 5 samochód. sernik. 4 nią. 4 most. 4 most. 6 stypendium. 2 siebie. 4 jedną paczkę. 2 niego. 5 to bajoro. 10 dowódcę b) 1 dwadzieścia sztuk. 3 dwie osoby. 10 rękę b) 1 prąd. 8 nogę d) 1 dzień. 4 rozmowę. 2 to. 5 wspólnego kolegę. 4 wiatr. 5 obręb wsi Ćw. 5 tę kałużę b) 1 cały wieczór. 3 moje dyktando. 2 dziesięć groszy. 6 ręce Ćw. 4 nos. 4 tydzień. 2 moją mamę. 4 te przeciągi. 8 warzywa. 3 brzuch. książki. 2 łokieć. 5 samą bramę.

127 1 Jest odpowiedzialny za swoich uczniów. 12 za. 19 w niedzielę. 14 Wrocław. 16 trzy dni Ćw. 6 w dzień. 2 dzień. 13 nad. 3 na. 8 Jest skuteczny na przeziębienie. 17 przez tydzień. 4 Jest niewrażliwy na krytykę. 2 One są obfite w witaminy. 11 dworzec. 5 miasto. 2 ją. 9 ekspres. 6 niego. 5 przekroczenie szybkości. 11 nade. 4 w. 2 piłkę nożną. 7 na. 5 za chwilę. 6 pomyślność. 7 Jest dbały o dom. 14 przez. 16 za tydzień. 7 na chwilę. 7 czas. 5 za.e) 1 karty. 3 siatkówkę. 3 Jest odporny na choroby. 126 1 Jest wrażliwy na cudze cierpienie. 9 przez. 2 kwadrans. 9 Jestem zły na Marka. 3 brzemienną w skutki. 15 na Tekst 2 1 na. 5 go. 9 co. 3 w. 11 mnie Ćw. 16 na. 129 1 swoją. 10 ich. 7 go. 2 swoich współpracowników. 11 miesiąc. 4 durnia. 15 na. 13 kolegów. 6 Jest czuły na muzykę. 128 1 najbliższe wakacje. 13 na. 2 na. 10 jednego. 13 na. 9 bez względu na. 3 rok. 9 Boga. 10 na. 14 bez względu na 434 . 12 w środę. 8 w zamian za. 3 przez chwilę. 6 Jest oskarżony o kradzież. 6 pomoc. 4 w zamian za7 5 bez względu na. 7 drzwi. 10 w zamian za Ćw. 3 spóźnienie. 5 ojczyznę. 8 nie. 3 w zamian za. 17 pod Tekst 3 1 we. 10 Jest obrażony na cały świat Ćw. 2 egzamin poprawkowy. 5 Jestem zazdrosny o dziewczynę. 5 kominiarza Ćw. 6 z uwagi na. 10 ojca. 4 Jestem spokojny o przyszłość. 15 okolice. 4 po. 4 dziesięć dwudziesta pierwsza. 10 Jest łakomy na słodycze Ćw. 11 za. 9 w. 8 o. 14 tydzień. 6 drzewo. 7 grosz. 5 ważniejsze sprawy. 130 Tekst 1 1 na. 4 koszykówkę. 2 eksperta. 8 na. 13 na miesiąc. 124 1 w poniedziałek. 9 na tydzień. 4 ponad miesiąc. 14 na. 5 na. 8 opieką c) 1 pracę. 7 na. 8 nic. 10 o. 10 za tydzień. 12 w. 8 we wtorki. 125 1 bez względu na. 5 na. 8 nadchodzący weekend. 4 na. 7 swojego syna. 2 na. 7 Jest podatny na przeziębienie. 3 o. 12 na. 4 ją. 5 Jest otwarty na nowe pomysły. 8 biurko b) 1 nich. 8 w. 4 organizację pracy. 2 za. 5 oczko Ćw. 18 miesiąc. 20 miesiąc Ćw. 3 złe zachowanie. 4 realizację. 9 Jest zachłanny na pieniądze. 6 tę podróż. 7 na. 4 żadne skarby. 9 je. 3 nią. 15 przez chwilę. 12 mojego kolegę. 7 z uwagi na. 2 moich kolegów. 11 na. 3 ten wyjazd. 6 na. 3 przykład dobrego zachowania. 2 Jest głuchy na prośby. 10 w. 8 Jest odporny na ból. 123 a) 1 granicę. 6 za. dwóch / dwu d) 1 wielkiego specjalistę. 6 o. 2 z uwagi na.

6 pierścieniem. 5 widnokręgiem. 131 1 pięciu. 9 ogniem. 5 doręczycielem 1 fotelem. 4 dębem. 133 a) 1 wsią. 5 przyjaciółmi. 8 kłębem. 13 dwie. 5 inżynierem. 5 dwóch. 7 bębnem 1 fenomenem. 9 kośćmi. 4 apostołem. 8 ośmiu. 12 rosołem 1 szczegółem d) 1 zębem. 4 snem. 10 Maćkiem. 11 siedmiu. 2 kufrem. 12 żołądkiem. 3 kotłem 1 dzięciołem. 16 pięciu. 9 majstrem. 4 więźniem. 5 chochołem. 2 błędem. 7 stągwią. 6 kisielem 1 diabłem. 2 cztery. 6 wężem. 8 starcem. 10 Lutrem. 2 kupcem. 4 Helem. 10 dłońmi. 11 wzorem. 10 bąblem. 21 szmuglem. 7 belfrem. 15 pędzlem. 3 kawalerem. 6 braćmi. 7 stopniem. 8 lądem. 8 wieczorem. 5 prądem. 9 kubkiem. 11 cukrem. 6 błaznem. 14 stołkiem 1 człowiekiem. 4 płomieniem. 3 względem. 3 dowodem. 10 jedna. 17 pięć Ćw. 6 sierpniem. 11 marcem 1 wiecem. 3 strumieniem. 4 Pawłem. 4 czcią. 3 ściekiem. 10 jastrzębiem. 2 jubilerem. 6 pająkiem. 3 łodzią. 7 księżmi. 6 Holendrem. 2 aniołem. 6 pięć. 11 przypadkiem. 7 ogrodem. 4 stekiem. 15 trądem. 11 zarządem. 22 puklem 1 nauczycielem. 9 dniem. 4 oskarżycielem. 7 fryzjerem. 6 czwartkiem. 5 uczniem. 3 żywiołem. 2 płcią. 5 szwem. 12 sześć. 5 wieńcem. 6 chorągwią. 4 ojcem. 3 Izraelem. 7 mchem. 6 młodzieńcem. 3 kubłem. 3 trzech. 8 żagwią. 3 specem. 9 stołem. 18 wekslem. 6 łbem.Ćw. 2 rozwodem. 11 pudlem. 6 kościołem. 2 powodzią. 9 kątem. 3 pieniądzem. 5 chmielem. 10 dworcem. 7 trzy. 5 marchwią. 2 fortelem. 11 nićmi. 10 przeglądem. 2 piecem. 5 leniem. 3 gośćmi. 8 grudniem. 2 lnem. 5 wtorkiem. 12 szwagrem 1 numerem. 11 gołębiem 1 tysiącem. 8 magistrem. 6 szczygłem. 3 lwem. 2 przyjacielem. 7 sądem. 20 kartoflem. 2 liśćmi. 4 lukrem. 9 kręgiem. 14 dwunastu. 2 kamieniem. 4 młodzią 1 podróżą c) 1 gałęzią Ćw. 2 posłem. 4 dwie. 3 arbitrem. 132 a) 1 bzem. 8 korzeniem. 7 piątkiem. 7 odcieniem. 4 poniedziałkiem. 2 wiekiem. 13 rozsądkiem. 9 cerkwią b) 1 solą. 7 rzędem. 4 serem. 3 Niemcem. 12 cyrklem. 12 gałęźmi / gałęziami 435 . 5 ministrem. 16 wróblem 17 stemplem. 6 bohaterem. 10 powrotem. 14 posągiem. 4 pieniędzmi. 10 kwietniem 1 grzebieniem. 5 rożnem. 7 karłem 1 plastrem. 3 zbawicielem. 9 rublem. 13 poglądem. 13 węglem. 9 dziesięciu. 6 gruczołem c) 1 narodem. 3 wrześniem. 10 kłem 1 chłopcem. 12 wstrząsem. 4 Krakowem. 19 figlem. 3 wszą. 8 deserem b) 1 kozłem. 134 1 końmi. 15 dziewięciu. 5 dołem. 4 zającem. 7 Mielcem. 14 kuflem. 9 wzorce. 2 styczniem. 5 węzłem. 8 dziećmi. 8 psem. 16 mosiądzem Ćw. 2 osłem. 2 miesiącem. 8 dziadkiem.

16 sympatycznymi koleżankami. 5 kolejką. 3 mądrym chłopcem. 9 fiatem. 12 całymi nocami. 8 agresywnym dzicckicm. 3 lalką. Francuzkami. misiem. długopisem. 6 parkiem. 4 grzebieniem. 5 aleją. 11 tygodniami. Amerykankami. 17 nożyczkami. 12 Japończykiem. 6 księgową. ołówkiem.Z. szczotką. 4 czasem. 10 nauczycielką. 10 windą. Chinkami. 4 okropną plotkarką. 20 oknem Ćw. 2 pastą. Francuzami. 8 lekarką. 15 dobrymi przyjaciółmi. 13 miastem. krakowianami. 15 ulicą. 8 masłem. 2 autobusem. Rosjankami. 1 1 Francuzem. Angielką. widelcem. Szwedami. 10 latami. węglem. nawozem. 9 chirurgiem. 8 bulwarem. 2 Grekiem. 4 Amerykaninem. Niemkami. szamponem. 7 łopatą. 7 jednym kandydatem. 19 urzędniczkami. 10 chodnikiem. 3 gospodynią domową. 7 inżynierem. 10 Węgrem. Szwedkami. 9 Chińczykiem. Niemką. szmatką. 12 śrubokrętem. ołówkiem. 140 1 wieczorem. 13 dobrymi fachowcami. 14 pługiem. 18 piątką. 20 hulajnogą Ćw. 15 obieraczką. Czeszką. 20 wiernymi przyjaciółmi Ćw. 18 polem. nożem. 7 Szwedem. kosiarką. Węgierkami. 4 tą autostradą. 15 Lotem. 12 dobrymi nauczycielkami. 3 Niemcem. Chinką. 20 przedszkolakami Ćw. 136 1 pisarzem. 4 lektorką. 11 trolejbusem. pędzlem. 6 miłym współmieszkańcem. paryżanami. Angielkami. 7 ciemnym parkiem. emalią. 3 nocą. 17 niemiłymi snobami. traktorem. krakowiankami. 9 przełęczą. 20 trzepaczką. 139 1 tramwajem. Amerykanką. 19 maluchem. Bułgarką. 11 Koreańczykiem. Anglikami. 18 surowymi ojcami. piłką. 19 wodą. 17 koleją. 2 niezłą pielęgniarką. 18 kelnerkami. Japonkami. Koreanką. 19 dziurą. 16 rowerem. 5 moją sąsiadką. Niemcami. Węgrami. 5 łyżką. 13 dziennikarkami. paryżankami Ćw. paryżanką. Rosjanami. 11 artystami. nożem. 11 znanymi aktorami. krakowianką. Koreańczykami. kilofem. 16 kosą. Japonką. 13 saniami. 13 Anglikiem. 2 bladym świtem. kijem Ćw. 138 1 piórem. 9 dobrą niańka. Czechami. 14 sprzedawcami. 5 krawcem. 14 krakowianinem. Japończykami. Szwedką. 16 profesorami. 15 studentkami. 6 taczką. 137 1 dobrym lekarzem. 142 1 brzegiem morza. 4 autem. 14 dzisiejszymi wrogami. 8 golfem. Rosjanką. 8 dłuż436 . 9 miotłą.Ćw. 13 miesiącami. 16 Wisłostradą. Czeszkami. 6 dniami i nocami. 8 Bułgarem. Francuzką. 6 Rosjaninem. szczotką. 4 ścieżką. 6 przejściem podziemnym. Amerykanami. 15 chwilami. końmi. Greczynką. 7 wozem. 17 Trasą W . szczotką. 3 korytarzem. 2 drogą szj^bkiego ruchu. 2 wąwozem. smalcem. 141 1 lasem. 15 paryżaninem. Chińczykami. 7 poboczem. 10 stypendystą rządowym. Koreankami. 10 kredką. margaryną. 17 uczniami. 8 popołudniami. zimowymi wieczorami. 12 aktorkami. 2 mechanikiem. 19 przyjemnymi ludźmi. Greczynkami. 14 obwodnicą. 14 kilku sekundami. 5 Czechem. 11 autostradą. Węgierką. 5 wyznaczonymi szlakami. 6 mydłem. obcążkami. 13 lakierem. 9 godzinami. 3 wąskimi ścieżkami. 5 długimi. 3 taksówką. 11 towarami przemysłowymi. 16 całymi dniami Ćw. Bułgarkami. Grekami. 12 metrem. 14 motocyklem. 18 grabiami. 12 tunelem. Bułgarami. 7 wieczorami.

piątym. 6 tamtym. 20 nimi Ćw. 19 swoimi. 3 żadną. 19 parami. 17 trzecim. 3 pierwszym. 16 złością. 10 twoją. 8 okrętem. 17 żadną. 15 okrężnymi trasami. 18 niczym. 16 żadnym. 11 nimi. 8 gościnnością. 13 polnymi drogami. modlitwą. 12 zachowaniem. 8 niczym. 12 tobą. 16 wróblem. 11 naszymi. 17 biurem. 10 utartymi szlakami. 5 majątkiem. 10 tamtą. 13 sopranem. 10 rozumem. 13 twoim. 20 tysięcznym Ćw. 14 żadnym. 14 swoimi. 7 premierą. 7 żadną. 9 pracami magisterskimi. 11 niczym. 13 żadną. 6 pieniędzmi. 146 1 tym. 2 nimi. 10 ogniem. 18 nimi. 9 siódmą. 17 katastrofą. 13 tymi. 18 tymi. 17 tymi. 11 wytrwałością. 20 własnymi drogami Ćw. 14 solidnością i sumiennością. 8 dziesiątym. 17 tą nową autostradą. 11 tymi samymi tunelami. 14 tamtym. 12 kilkoma myszami. 13 nią. 7 tamtym. siódmą. 20 dwójkami Ćw. 9 nikim. 2 żadnym. 3 tamtymi. 16 nią. 18 pracami badawczymi. 150 1 drugim. 143 1 córką. 19 tamtymi. 19 czternastym. 18 migiem. 5 tamtymi. 17 waszym. 8 tą. 6 dobrymi manierami. 13 ósmym. 18 drugim. 14 pracami rządu. 11 domem. 15 moimi.szą. 18 fiaskiem. 15 tym. 19 nikim. 9 tym ciemnym tunelem. 5 czwórkami. 14 basem. 7 setkami. 18 Aleją Trzech Wieszczów. tamtym. 10 samolotem. wołem. 16 moją. 9 tymi. 2 lekceważeniem. 6 swoimi. 8 moim. 16 trzynastym. 2 naszym gospodarstwem. 12 szeptem. 6 kilkunastu / kilkunastoma koleżankami. 4 bokiem. 5 kilkorgu rówieśnikami. 5 waszym. 7 autem. 2 kilku kolegami. 17 dawnym zwyczajem. 4 uśmiechem. 3 bryczką. 13 orkiestrą. 13 dwojgiem 437 . 15 wilkiem. 4 swoim. 8 twarzą. 2 kłębami. 10 czworgiem Niemców. 15 niepowodzeniem. 17 nimi. 8 kilkorgiem turystów. 4 czwartym. 11 tą. 2 trzecim. 15 naszymi oszczędnościami. 149 1 nikim. 19 cierpliwością i wyrozumiałością. 19 nią. 5 trzydziestym. 11 kilkunastu / kilkunastoma świadkami. 4 żadnymi. 15 żadnym. 14 tymi kocimi łbami. 12 krętymi drogami. 4 kilkorgiem dzieci. 16 uczniami. 16 tamtą. 7 nim. 145 1 krajem. 2 tym. 11 nudą. jedenastym. 19 młodszym rodzeństwem. 15 trzecią. 6 nimi. 12 tym. 2 twoim. 13 grypą. 14 dwunastą. 148 1 twoimi. 7 naszymi. 20 pracowitością i pilnością Ćw. 9 nimi. ale wygodniejszą drogą. 5 żadnym. 3 grupkami. 8 mną. 16 tylnymi drzwiami. 10 dwudziestym trzecim. 7 osiemnastym. 20 waszymi Ćw. 9 wiosną. 6 piętnastym. 6 nikim. 12 naszym. 12 kajakiem. 9 zawałem. 20 tą fabryką Ćw. 20 żadną Ćw. 3 nami. 7 kilkunastu / kilkunastoma laty. 4 tą. 144 1 strumieniami. 3 agresją. 147 1 mną. 15 nimi. 4 wami. 6 duszą i ciałem. 5 nim. 11 siódmą. 10 nim. 12 szóstą. tamtą Ćw. dziewiątym. 9 swoją. 4 armią. 19 mazurskimi jeziorami. 151 1 trojgiem Rosjan. 18 twoimi. 12 nikim. 10 żadnymi. 9 trojgiem sierot. 5 złudzeniami. 14 nami. 3 waszym. 20 tą. 3 czworgiem staruszków.

6 z moim ojcem. 3 pod. 12 pod. 13 między. za Ćw. 6 za. 3 za. 17 obydwiema / obydwoma nauczycielkami. 17 między. powodzeniem w życiu. 7 z nami. 14 oboma psami. 7 przed. 18 przed zmrokiem. podłością. 16 poza. 8 ze. 8 współmieszkanką. 4 kłamstwem. 8 z nim. melodramatem. 9 obiema dziełami sztuki. 153 1 między. 13 przed wykładem. 14 pod. 10 obydwojgiem Nowaków. 19 moimi współlokatorkami. 18 za. 12 przed świtem. 7 obojgiem synów. 7 przed sekundą. 2 z Markiem. niemowlęciem. 4 między. 13 z naszymi nauczycielami. 8 obojgiem przestępców. 12 przed. 19 nad. 6 muzyką. 11 współmieszkańcami. 156 1 z wami. 5 przed. 12 poza. 12 obydwojgiem Francuzów. Adamem. handlem. 20 pod Ćw. 5 z rodzicami. 19 obiema / oboma lektorkami. 14 ze swoimi rodzinami. I I za. 13 ich poglądami. tupetem. 4 pod. 8 odwagą. 17 trojgiem chuliganów. 3 przed chwilą. 20 pod Ćw. 2 przed kolacją. niesprawiedliwością. 13 pod. poezją. 5 przed godziną. 7 z. 6 przed minutą. 20 oboma obowiązkami Ćw. 18 pięknymi kwiatami. 8 przed rokiem. 16 z moją siostrą. 9 za. 10 między. 12 z lenistwem. 18 poza. 14 przed zajęciami. 15 przed dwoma tygodniami. 5 obiema opiniami. 18 ze swoimi koleżankami. 10 z. 9 pod.nowożeńców. 19 dziesięciorgiem wnuków. 11 z moją dziewczyną. 6 między. 16 za. babcią. 15 nowymi inicjatywami. 6 Polką. 10 impresjonizmem. 16 dwojgiem państwa. 2 pode. urodą. 19 przed. 154 I przed. 9 zdrowiem. 14 naszymi dziewczynami. 3 obiema paniami. 11 obiema sprawami. 4 z gośćmi. 5 poza. zdrowiem. 17 przed. 12 moimi dziećmi. 161 1 historią. 11 ze. 9 pod. 4 przed tygodniem. językoznawstwem. 17 moimi znajomymi. 17 za. bezczelnością. 2 ojcem. 20 przed snem Ćw. 15 pod. 6 obiema koleżankami. 20 z moimi problemami Ćw. 19 za. 18 pod. 2 obydwojgiem współmieszkańców. 13 obiema dziewczynkami. przyszłością. 15 z młodszymi braćmi. 15 obydwojgiem współmieszkańców. 5 malowaniem. 10 rodziną. 11 przed północą. 2 Ewą. 14 za. 8 między. 15 przed. 4 obojgiem dzieci. sprzątaniem. 17 przed niedzielą. 7 ojcem. 157 1 nade. 10 nad. 2 przed. 20 za. 9 pracą. 20 dwojgiem Anglików Ćw. 16 za. 13 nad. 10 przed kwadransem. 19 ze swoim synem alkoholikiem. 3 pod. 9 z nią. literaturą. 11 nad. 14 między. 4 pod. 20 miłymi paniami Ćw. 15 dwojgiem drzwi. 15 przed. 16 przed teatrem. 7 pod. 6 za. 10 z kolegami. 4 podaniem. 18 obojgiem profesorów. 16 obojgiem rodziców. 14 kilkunastu / kilkunastoma zadaniami. 5 nad. 7 życiem. 9 przed miesiącem. przyrodą 438 . 19 przed południem. 3 matematyką. 2 nad. 3 z wszystkimi. wojną. 5 niesprawiedliwością. 155 1 Jankiem. 3 talentem. 18 pięciorgiem niemowląt. 16 moimi kolegami. 8 nad. 17 z moimi dziećmi. 152 1 obojgiem dziadków. 158 1 przed obiadem. wdziękiem.

4 przed. 12 umiejącym. 2 etapie. 3 z. 165 1 dwoma. 5 przed. 5 za. 167 rodzaj mąski A. 8 budzącym. 6 stanie 1 filmie. 10 umiejętnością. 5 pośle. 14 dziewiętnastą Ćw. 16 między. 4 moimi uwagami. 16 dobrym mężem. 3 różnymi problemami. 6 za. 4 napadzie. 2 tapczanie. 3 karle. 7 naszymi. 4 różnymi rzeczami. 4 kremie. 8 z. 8 czwórką. 10 przed. 2 tłumie. 6 awansie 1 finale. 6 którymi. 2 pode. 6 naszym sąsiadem. 5 warunkami pracy. 4 drobiu 1 chłopie. 5 pogrzebie. 15 nami Ćw. 2 dębie. 19 przed Ćw. 12 z. 5 fortepianie. 2 chlebie. 2 owadzie. 5 Kaukazie. 5 tropie. 4 ślubie. 8 między. 9 tymi wszystkimi propozycjami Ćw. 2 poprzednimi ustaleniami. 9 ze. 11 dobrym obserwatorem. 7 ze. 6 strzale 1 diable. 5 interesie. 3 układzie. 2 dużym zainteresowaniem. 9 z. 7 przed. I I nimi. 8 ostateczną decyzją. 5 upale. 12 ze. 2 przed. 14 z. 3 procesie. 15 przed. 4 przed. 5 sto trzydziestką. 14 z. 6 za. 6 przed. 4 egzaminie. 166 Tekst 1 1 nade. 17 zainteresowanym. 8 nią. 8 za. 3 wyrazie. 7 jedenastą. 4 kable. 5 trudnymi sprawami. 7 przed. 5 lodzie. 5 z. 11 za. 163 Tekst 1 1 znanym człowiekiem. 3 planie. 16 przed. 15 z. 3 ze. 164 I którym. 3 Michale. 12 dziesięcioma. 3 sposobie 1 zębie. 13 przy. 6 zachodzie 1 klubie. 3 nią. 10 przed. 18 nad. 2 grobie. 2 miodzie. 17 z Tekst 2 1 ze. 2 naszych. 2 Pawle. 18 swoją rodziną. 13 swoimi uwagami. 13 dwójką. 3 narodzie. 3 Harlemie. 3 gołębiu. 2 naszymi dziewczynami. 4 popie. 4 swoimi kłopotami. 5 problemie. 5 północnym gotykiem. 7 tą dziewczyną. 14 jego opiniami. 6 urazie 1 kompasie. 6 pośle 1 kuzynie.Ćw. 10 pierwszym. 2 jedwabiu. 11 trzecim. 17 z. 2 generale. 13 nad. 7 przystojnym mężczyzną. 7 szlakiem. 15 jego zdaniem. 11 z. 2 obrazie. 4 głodzie. 10 starym programem Ćw. 4 z. 13 swoimi. 6 Adamie 439 . 4 sukcesie. 9 moim. 6 Belgradzie 1 zawodzie. 9 ciepłym uśmiechem. 2 jedną. 3 garbie. 12 przed Tekst 3 1 ze. 3 wyrębie 1 jastrzębiu. 9 obowiązującym prawem. 4 futerale. 3 dwójką. 21 ludźmi Tekst 2 1 moim kolegą. 3 planowanym wyjazdem. 5 nim. 9 z. 10 z. 162 1 twoją matką chrzestną. 1 wykładzie. 8 waszym interesem. 12 tym. 5 nieładzie. 19 komputerami. 4 rozkazie. 3 nim. 10 nim. 14 nami. 3 poza. 20 godzinami. 6 Olimpie 1 karpie 1 zakazie. 4 czwórką. 6 włoskim renesansem. 6 nim. 2 przed. 6 Kaszubie 1 żłobie. 3 sklepie. 6 siódmą. 9 piętnastą. 11 z. 4 mną. 2 przepisie.

2 rowie. 2 afiszu. 5 czole. 2 misiu. 6 kiczu 1 Mojżeszu. 2 licu 1 jajku. 5 biodrze. 2 kniaziu. 3 Bardzie. 3 zającu. 4 kiermaszu. 3 dziecku. 6 ataku 1 wujku. 5 ścięgnie. 4 Dunaju. 6 nałogu C. 2 Grudziądzu. 4 paśmie. 2 gnieździe. 3 wrześniu. 4 życie. 5 ubóstwie. 3 panu 1 nowiu. 1 niemowlęciu. 5 łosiu. 5 Kaliszu. 1 krześle. 2 miesiącu. 5 inżynierze. 4 maśle. 1 niebie 1 stadzie. 6 artyście 1 rękawie. 4 gniewie. 5 ojcu. 2 zerze. 6 głupcu 1 Polaku. 4 pisklęciu. 2 malarstwie. 6 portierze 1 studencie. 3 jarzmie. 6 masażu 1 meczu. 4 plemieniu. 6 rynku 1 biegu. 5 źrebięciu. 3 gołębiu. 5 brzemieniu 440 . 1 płucu. 5 Wiedniu. 6 prosięciu 1 imieniu. 6 uniwersytecie 1 moście. 2 tekście. 5 leniu. 4 gwoździu 1 pieniądzu. 4 piesku. 5 konwoju. 3 piątku. 3 łososiu. 4 oku. 6 kąpielisku 1 uchu. 5 robaku. 2 lekarzu. 4 akademiku. 1 kiju. 3 podrywaczu. 3 Tadeuszu. 3 sporcie. 6 groszu 1 mężu. 2 lipcu. 3 wiadrze. 2 koncercie. 6 źródle 1 piśmie. 4 jastrzębiu. 2 korzeniu. 5 widmie 1 oknie. 2 badaczu. 3 jasnowidzu. 4 papieżu. 7 żółwiu. 6 śpiewie 1 Krakowie. 4 rysiu. 4 wzroście. 5 biurku. 5 drobiu. 3 nożu 1 piecu. 2 dialogu. 4 bracie. 2 prześcieradle. 6 goleniu 1 styczniu. 3 szczenięciu. 6 jądrze 1 żelazie B. 5 duecie. 2 wtorku. 3 pociągu. 6 tętnie 1 błocie. 5 posągu. 6 kochasiu 1 niedźwiedziu. 4 targu. 2 znamieniu. 2 języku. 5 liście. 2 telewizorze. 3 ramieniu. 6 napoju 1 koniu. 1 domu. 3 specjaliście. 2 czasopiśmie. 2 zwierzęciu. 2 płótnie.1 fryzjerze. 2 Andrzeju. 3 jelicie. 6 więzieniu 1 dniu. 3 stolarzu. 9 karpiu rodzaj nijaki A. 3 Gdańsku. 2 tygodniu 1 Adasiu. 3 Kijowie 1 żółwiu. 6 jedwabiu. 2 echu C. 2 ołowiu. 5 brzdącu 1 dworcu. 3 ołowiu B. 3 kolanie. 4 świadectwie. 5 ratunku. 5 korycie 1 cieście. 3 śledziu. 2 Wacławie. 2 modrzewiu. 2 kwietniu. 2 boisku. 3 stawie. 5 proboszczu. 5 bagażu. 3 różańcu. 3 męstwie. 3 zwyczaju. 4 tysiącu. 3 słoniu. 4 strumieniu. 3 profesorze. 4 Dębnie. 4 bajorze. 2 złocie. 4 księdzu 1 malarzu. 5 zalewie. 4 płaszczu. 2 synu. 4 chłopcu. 2 mieście 1 ministerstwie. 8 modrzewiu. 4 Piotrze. 2 wężu. 4 grudniu. 3 gardle. 6 pieczywie 1 piórze.

6 Brazylii 1 wsi. 6 plusze B. 3 Małgorzacie. 22 moich kolegach. 4 potrawie. 5 prasie. 168 A. 4 sofie. 6 żyrafie 1 skale. 3 podróży. 38 swoich synach. 7 wielkim bohaterstwie. 29 wszystkich instrumentach dętych. interesującym piekle. 39 tych nowych domach. 5 Rosji. 4 Zosi. 4 osie. 5 paście. 3 imprezie. 3 bójce. 2 blasze. 4 tym okropnym mężczyźnie. 2 tym biurku. 36 takich obiadach. 4 czekoladzie. 3 powadze. 6 schizmie 1 scenie. 3 macosze. 5 chwale. 5 Anglii. 1 przychodni. 23 naszych ministrach. 4 prozie. 4 ofierze. 30 twoich rodzicach. 21 sobotnich koncertach. 4 pysze. 8 następnym liście. 1 ekonomii. 13 moim współmieszkańcu. 3 sile. 12 naszym nauczycielu. 6 orkiestrze 1 klasie. 3 lilii. 1 osobie. 5 cesze. 5 dentyście. 3 cerze. 5 tym modnym artyście. 6 drodze 1 ręce. 6 pompie 1 kamerze. 3 szopie. 34 samochodach wyścigowych. 2 bajce. 2 chemii. 4 okuliście. 2 powieści. 4 dacie. 6 składni 1 pani. 3 przystojnym studencie. 26 egzaminach wstępnych. 2 myszy. 2 masie. 3 kapuście. 6 organiście 1 ulewie. 15 swoim sumieniu. 6 drabinie 1 wyspie. 11 tym ostrym wietrze. 5 łzie. 8 nie zapalonym świetle. 4 Serbii. 3 radości. 5 kanapie. 3 harfie. 31 nieregularnych czasownikach. 2 kozie. 9 przydrożnym rowie. 4 wadze. 5 złości. 17 ciągłym biegu. 3 nudnym niebie. 2 egoiście. 6 jutrzejszym egzaminie. 3 Orawie. 4 lipie. 3 miedzi. 20 Józku Chełmińskim. 4 liście. 5 szafce. 4 wolności. 4 duszy. 5 anginie. 5 wierze. 15 zatłoczonym tramwaju. 2 orchidei. 2 Europie. 24 interesujących wykładach. 18 jej wspaniałym mężu. 1 tym znanym mieście. 2 zemście. 3 Teresie. 5 podłodze. 3 bogini. 5 róży. 4 karczmie. 6 kawie 1 brzozie. 19 moim synu. 2 wychowawczyni. 4 kradzieży. 40 nowych filmach B. 28 tych barach. 5 naszym aucie. 2 zdradzie. 37 waszych gorących głowach. 25 tych lasach. 6 Weście 1 ateiście. 2 Halinie. 5 szafie. 2 potędze. 13 naszym życiu. 2 ulicy. 3 Kanadzie. 1 gęstym lesie. 12 naszym poddaszu. 441 . 2 sztafecie. 3 znawcy 1 rzeczy. 11 twoim czole. 2 sławie. 5 jawie. 3 słomie.rodzaj żeński A. 6 pokucie 1 chuście. 4 ścianie. 2 uczelni. 32 swoich obowiązkach. 3 Bazylei 1 pracy. 6 tęczy 1 sprzedawcy. 9 tym starym wiadrze. 2 ramie. 6 butelce 1 musze. 4 tym szkle. 5 sałacie. 3 kawiarni. 10 perfumowanym mydle. 6 współczesnym malarstwie. 5 prośbie. 3 humaniście. 7 dużym błędzie. 2 kierowcy. 10 wspaniałym obiedzie. 6 gadule 1 plamie. 2 tamtym stole. 35 całych dniach. 3 liczbie. 4 potrzebie. 6 rasie 1 wacie. 5 poręczy Ćw. 4 cegle. 6 kolędzie 1 strefie. 2 uchwale. 6 farbie 1 szufladzie. 4 rzece. 14 pociągu ekspresowym. 6 wilgotności 1 myśli. 14 tym muzeum. 5 posadzie. 2 nimfie. 6 syntezie 1 nodze. 27 tych żołnierzach. 16 dworcu autobusowym. 2 karze. 33 wszystkich szczytach. 3 bieli 1 idei. 2 dali. 2 bombie. 3 Sekwanie. 5 wiedźmie.

2 żadnym. 16 swojej kasie. 5 żadnym. 7 w naszym. 6 na twoim biurku. 5 niczym. 6 ich. 171 1 jego. 36 tych zarośniętych bajorach. 9 na letnich wakacjach. 3 żadnym. 8 dwunastu. 39 trudnych żniwach. 7 jego. 9 wieży ratuszowej. 15 czterystu. 18 głębokim jeziorze. 4 twojej. 3 na podwórku. 2 ich. 4 na przyjęciu. 19 dalekiej podróży. 8 żadnej. 2 na dywanie. 7 na drewnianym moście. 174 a) 1 na wykładzie. 37 tych wyboistych drogach. 8 niczym. 5 swojej ścisłej diecie. 6 gęstej mgle. 4 żadnych. 34 tych barokowych krzesłach. 26 srebrnych zastawach. 15 twoich Ćw. 10 sześciu. 11 waszych. 8 na Starym Mieście. 2 twoim. 18 interesującej kawiarni. 9 twoich. 10 żadnej B. 5 ich. 9 tobie. 32 zabytkowych kamienicach. 8 nich. 9 niczym. pieciuset tysiącach 19 pięciu tysiącach. 32 kilku słowach. 13 tej nowej kurtce. 9 tej zielonej sałacie. 25 dzikich zwierzętach. 2 niczym. 7 mnie. 4 na wsi. 9 żadnych. 19 takim imieniu. 28 dzielnicach południowych. 3 tej bibliotece. 39 klatkach schodowych. 26 drzewach owocowych. 20 Alei Trzech Wieszczów. 4 pięciu. 10 na feriach świątecznych b) 1 na podłodze. 1 nikim. 3 swoich. 25 pracach polowych. 5 nim. 22 ostatnich nocach. 7 dziewięciu. 8 na pokazie filmowym. 2 tobie. 6 tobie. 17 małym niemowlęciu. 12 szkole podstawowej. 20 dwutysięcznym Ćw. 17 twojej opinii. 23 naszych dzieciach. 10 muzyce klasycznej. 31 strasznych cierpieniach. 5 moich. 38 górskich ścieżkach. 6 na premierze. 7 żadnym. 2 swojej rodzinie. 3 was. 40 kilku piwach C. 14 moich. 10 swoich. 36 tych cukierniach. 170 1 naszych. 8 ciężkiej grypie. 23 romantycznych powieściach. 12 waszym. 7 mojej koleżance. 7 nikim. 6 niczym. 40 wszystkich gazetach Ćw. 34 wszystkich konferencjach. 30 tych samych ulicach. 7 na pogrzebie. 27 swoich letnich przygodach. 5 dziesięciu. 10 nim Ćw. 14 tej strasznej dziurze. 10 ich Ćw. 28 ptasich gniazdach. 30 mazurskich jeziorach. 33 nowych zasłonach i firankach. 16 tysiącu.. 172 A. 6 czterech. 24 nowoczesnych sanatoriach. 35 brudnych podwórkach. 1 żadnym. 10 nikim Ćw. 2 trzech. 33 czystych źródłach. 31 małych klasach. 29 podaniach studenckich. 12 stu. 1 tej głębokiej wodzie. 3 jej. 11 naszej Hance. 35 galeriach malarskich. 18 milionie. 6 twoim. 4 Ameryce Południowej. 8 twoim. 14 pięciuset. 10 Łysej Polanie 442 . 27 trzech kołach.16 twoim ramieniu. 3 na uniwersytecie. 29 tych wytwornych willach. 22 plastikowych oknach. 17 trzydziestu tysiącach. 9 jej. 15 tej twojej głowie. 4 jej. 8 ich. 5 na półce. 37 wyższych piętrach. 5 na zajęciach. 13 dwustu. 4 nikim. 11 dziesięciu tysiącach. 3 jednym miesiącu. 2 na meczu. 173 1 dwóch / dwu. 3 nikim. 6 żadnym. 38 pomarańczowych żółtkach. 13 naszym. 9 piętnastu. 20 którym uchu. 169 1 nich. 21 górskich schroniskach. 24 porcelanowych filiżankach. 4 niej. 21 clcganckich restauracjach.

9 na tym krześle. 7 sprzątaniu. 177 A. 12 po ojcu. 11 tamtych drzewach. 9 po twojej reakcji. 4 o swojej lojalności. 3 po sposobie chodzenia. 14 autostradach. 9 niedzieli. 6 po zapachu. 9 Londynie. 6 odrobinie szczęścia. 6 na komputerach. 10 po ostatniej powodzi. 5 akompaniamencie. 2 Bagdadzie. 15 takiej tuszy C. 4 po twojej minie. 18 Zakopanem. 10 Alei Trzech Wieszczów. 2 po głosie. 8 na moich nerwach. 13 po Malinowskim. 1 swoim komputerze. 175 a) 1 o dziewiątej. 17 Katowicach. 176 A. 7 pracy. 5 największym skrzyżowaniu. 3 po ostatnim lokatorze. szufladach 7 po domu. 3 o północy. 5 tobie. 3 po latach. 10 Kijowie. 7 po twoich oczach. 10 łyżwach Ćw. 7 o dziewiętnastej piętnaście. 10 po smaku E. 9 po całym domu.1 po głowie. 3 Łodzi. 4 zbiorze. 6 tym lesie. 13 nowych osiedlach. 4 po świętach. 2 o naszej sąsiadce. 4 po włosach. 4 po tobie i twoim mężu. 8 po opakowaniu. 13 po wizytacji. 1 po chodzie. 7 Wrocławiu. 12 imieninach. 3 po policzkach. 7 po dziadkach. 9 ulicy Krasickiego. 10 po śniegu G. 2 na rowerze. 11 takiej diecie. 10 praniu. 14 po podróży. 9 o trzynastej trzydzieści. 8 o rocznicy ślubu. 5 po pożegnaniu. 10 o tej sprawie Ćw. 10 po palcach D. 10 dobrym wyglądzie. 9 po nosie. 11 po przodkach. 1 małych dzieciach. 3 po gościach. 9 konserwacji. 12 Nowej Hucie. 8 budowie. 2 po parku. 19 . 8 po szklance. 1 po jednej kromce. 10 po jednym bilecie F. 2 po wsi. 5 po ubiorze. 5 po paczce. 5 o siódmej. 11 po dwudziestym marca. 5 po przypalonym mleku. 15 po kuracji odchudzającej C. 2 twojej mamie. 2 po kuflu. 1 magnetofonie. 3 o współczesnych problemach politycznych. 9 po mieście. 12 takich kłopotach. 7 po jednej szansie. 9 o jutrzejszym wykładzie. 7 po krzyżach. 5 na moim koledze. 4 po bukiecie. 15 po ciotce Ćw. 5 Gdańsku. 6 naszym synku. 4 na fortepianie. 9 po kawałku. 4 po niebie. 8 wymagającym nauczycielu. 10 po Wysokich Tatrach B. 6 budowie. 1 po prośbie. 13 twoim wzroście. 4 o wpół do ósmej. 6 po brzuchu. 3 po błocie. 4 rodzicach. 15 Pradze. 6 po Europie Środkowej. 5 po plecach. 4 poczcie głównej. 2 obiedzie. 4 pierwszym spotkaniu. 8 po okropnych drogach.c) 1 na czasie. 15 Moście Dębnickim B. 6 0 siódmej dwadzieścia. 178 1 Rzymie. 7 po ostatniej chorobie. 3 na przeszkodzie. 8 Szczecinie. 7 na tej transakcji. 10 w tym czasie / o tej porze b) 1 o twoich obowiązkach. 12 naszych akademikach. 7 o zmianach politycznych. 1 po jakimś czasie. 1 po pokoju. 8 o dwudziestej drugiej. 5 o twoim kłopocie. 14 Nowym Sączu. 4 Paryżu. 13 piwie. 11 okazji. 6 po szafach. 2 moim bloku. 4 po ludziach. 5 po różnych bibliotekach. 14 takiej burzy. 2 o tej samej porze. 11 Nowym Jorku. 7 miejscu pracy. 8 po obiedzie. 5 remoncie. 3 jeździe. 3 sobocie. 10 wtórze Ćw. 8 po gościach. 9 po tych dokumentach. 6 Poznaniu. 14 po poprzednich lokatorach. 2 swoim samochodzie. na gitarze. 6 po kolacji. 8 Domu Turysty. 2 po rękach. 8 po sądach. 10 po babci. 8 budowie. 7 chorej babci. 13 Zielonej Górze. 7 po całej zatoce. 2 po kwadransie. 3 głównej ulicy. 1 kolacji. 14 waszych apetytach. 9 siódmej. 12 po ostatniej wojnie. 3 świadkach. 6 po tysiącu. 8 po oczach. 6 po przyjacielu. 1 po bracie. 15 czytaniu D. 3 po czekoladzie. 2 po piwie. 16 Lublinie. 9 moim ojcu. 5 po okolicy. 6 o tym przestępstwie.

27 Chinach. jestem na uniwersytecie. 17 w złości. chodzę po Plantach. 10 idę do przedszkola. jestem w Wiedniu 1 idę na dworzec. jestem w szkole. 39 Ukrainie. 5 idę na spotkanie. 3 w sercu. chodzę po uniwersytecie. 10 idę na kopiec. jestem w Austrii. jestem w lesie. 30 Austrii. 7 jadę na Sardynię. jeżdżę po Węgrzech. 34 Australii. 29 Włoszech. 7 w krzyżach. jestem na kopcu 1 jadę na Węgry. 9 jadę na Majorkę. jeżdżę po Austrii. 8 jadę na Sycylię. 4 jadę na Litwę. jeżdżę/ chodzę po Berlinie. 16 w afekcie. 5 idę na łąkę. jestem na Sycylii. jestem na łące. 2 w dotyku. 58 przeprowadzce. 22 Stanach Zjednoczonych. jeżdżę / chodzę po Pradze. 48 przychodni studenckiej. 7 idę do szkoły. jestem na wykładzie. jeżdżę po Ukrainie. 21 Iraku. 3 idę do lasu. 15 w letargu. 181 1 idę do parku. jestem w Berlinie. 43 auli. 2 idę do rynku. chodzę po polu. 25 Czechach. jestem w Moskwie. jestem na Plantach. 9 w narkotycznym śnie. jestem na zebraniu. 3 idę na miasto. 24 Francji. 54 takim przypadku. 19 w takich nerwach. jestem na Słowacji. jeżdżę po Litwie. 6 jadę na Kubę. 179 1 w pamięci. jestem w Czechach. jestem w szpitalu. 4 idę na imprezę. 7 jadę do Niemiec. 6 idę na pole. 5 idę do sklepu.Bielsku. 8 idę do szpitala. jeżdżę po Niemczech. jestem na dworcu. jestem na polu. jestem na spotkaniu. jestem na Kubie. jestem na weselu. 8 w teorii. jestem w Paryżu. chodzę po domu. jestem na imprezie. jeżdżę po Rosji. jeżdżę po Hawajach. 5 w darze. w praktyce. jestem w ogrodzie. jestem na imieninach. jeżdżę po Sardynii. 2 idę na uniwersytet. chodzę / jeżdżę po Paryżu. chodzę po parku. 6 idę do kościoła. 45 stołówce. jestem na Seszelach 1 idę na wykład. 31 Danii. jestem w rynku. jestem na osiedlu. jestem na Sardynii. 28 Niemczech. 51 ciekawej konferencji. 4 idę do ogrodu. chodzę po mieście. 49 tym miejscu. 5 jadę na Hawaje. chodzę po ogrodzie. 20 Jaśle. 53 tym konflikcie. 180 1 w biedzie. 9 w obejściu. 37 Litwie. 6 w mojej wyobraźni. 7 idę na 444 . chodzę po sklepie. chodzę po kopcu. 10 jadę do Wiednia. 10 jadę na Seszele. 60 tej propozycji Ćw. jestem na Ukrainie. jestem w sklepie. 52 tej sprawie. 9 jadę do Austrii. 6 idę na zebranie. jestem w Rosji. 36 Korei. 10 w modlitwie Ćw. 35 Nowej Zelandii. 9 idę do domu. 3 jadę na Ukrainę. chodzę po boisku. 46 domu towarowym. 59 tej dyskusji. jeżdżę / chodzę po Moskwie. jestem w Pradze. jestem w kościele. 3 w prezencie. 2 w psychice. 9 idę na osiedle. jestem w parku. 57 procesie integracji. 5 jadę do Rosji. chodzę po przedszkolu. 7 idę na giełdę. 6 w talii. jeżdżę po Majorce. chodzę po szpitalu. chodzę po giełdzie. 2 idę na wesele. 6 jadę do Moskwy. jestem na / w mieście. jeżdżę po Sycylii. 11 w depresji. jestem na Litwie. 4 w posagu. 55 zawodach sportowych. 18 w szale. 40 Słowacji. jestem w domu. 33 Meksyku. 14 dobrym nastroju. 8 w swoich snach. chodzę po osiedlu. jestem w Niemczech. 2 jadę na Słowację. jeżdżę po Kubie. jeżdżę / chodzę po Wiedniu. jestem na Majorce. jeżdżę po Czechach. 10 w dobrym humorze. 44 tej samej kawiarni. jeżdżę po Francji. 47 tym kościele. chodzę po łące. 5 w swoich wspomnieniach. 2 jadę do Paryża. 20 w bólach Ćw. chodzę po dworcu. chodzę po lesie. jestem na boisku. 13 w miłości. jestem w Francji. 12 w gorączce. 42 łóżku. 26 Anglii. jeżdżę po Słowacji. jeżdżę po Seszelach. chodzę po kościele. 50 szafie. 32 Kanadzie. 3 jadę do Czech. jestem na Węgrzech. 38 Węgrzech. 7 w duchu. chodzę po szkole. 3 idę na imieniny. 23 Syrii. 8 jadę do Berlina. jestem na Hawajach. 41 zamkniętej szufladzie. jestem w przedszkolu 1 jadę do Francji. jestem na giełdzie. 8 idę na Planty. 4 idę na boisko. 4 w swoich myślach. 56 opracowaniu. chodzę po rynku. 4 jadę do Pragi.

3 Był doświadczony w postępowaniu z dziećmi. 15 dalszym etapie 1 tysiąc dziewięćset siedemdziesiątym roku. 8 siódmej. 3 tym. 9 tym okresie. 10 październiku. 9 tym roku. 10 na. 11 mój Boże. 5 maju. 182 1 Była przesadna w oszczędzaniu. 18 sosnowym lesie Ćw. 6 dwunastym. 8 pani magister. 14 w. 12 takim odpuście. 7 tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym trzecim. 14 mój aniele. 9 zgodzie. 5 tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym pierwszym roku. 10 panic inżynierze. 6 Był przesadny w reakcji na krytykę. 15 Świętym Krzyżu. jestem na mszy. 2 chłopcze. 4 naszym domu. 11 dwóch / dwu. 8 chłopie. 8 drodze. 14 strojach ludowych. 9 szóstej trzydzieści. 4 niej. 2 na. 8 po. 7 ubiegłym roku. 6 głównej drodze. 11 listopadzie. 186 1 w. 3 Górach Świętokrzyskich. 12 panic doktorze. jestem na meczu. 7 dziewiątym. 6 mamo. 2 pierwszym. 8 sierpniu. 10 Był w niej zakochany Ćw. 16 na. 18 o Ćw. 7 swoich. 14 dziesięciu Ćw. 6 tym tygodniu. 6 mój synu. 3 jesieni b) 1 zeszłym roku. 7 drugiej cioci Basi. 9 panic kierowco. 8 idę na badania. 10 Cyganko 445 . 4 trzecim. 5 babciu. 2 tysiąc dziewięćset siedemdziesiątym siódmym roku. 4 tym wyjeździe. 5 piątym. 6 Polsce. 15 po. 3 marcu. 15 moje dziecko 1 panno Ewo. 2 wycieczce. 13 trzech. 10 różnych okazjach. 11 przy. 10 pięciu. 2 lutym. 9 idę na mszę. 5 pobliskim wzgórzu. 4 tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym ósmym roku. 8 Nowym Targu. 7 tym momencie. 5 tym dniu. 4 ubiegłym roku. 10 najwyższym szczycie. 8 każdym. 9 swojej. 12 po. 2 niej. 3 pani doktor. 9 w. 14 następnym etapie. 10 każdym. 3 bracie. 13 rozłożonych straganach. 5 kawalerze. 8 tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym czwartym. 9 Był mocny w mówieniu. 8 Zaślepiona w miłości. 2 przyszłym roku. 5 Byli kompetentni w obsłudze komputerów. 12 grudniu I lecie. 187 1 profesorze. 4 Była rozmiłowana w muzyce Chopina. 3 w. 2 Był biegły w angielskim. 2 mamusiu. 11 tym dniu.7 lipcu. jestem na urodzinach a) 1 styczniu. 6 tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym drugim. 7 głupcze. nie widziała niczego. 184 1 nim.mecz. 4 panie Władku. jestem na badaniach. 12 ostatnim czasie. 10 idę na urodziny. 12 miłej chałupie T e k s t 2 1 tym tygodniu. 16 tamtejszym schronisku. 6 po. 11 takim Ćw. 2 Tatrach. 17 po. 5 tych najstarszych górach. 9 tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym szóstym roku. 6 czerwcu. 13 tatusiu. 3 dwóch / dwu. 183 T e k s t 1 1 małej malowniczej wsi. 7 pani kierowniczko. ale słaby w realizacji. 13 w. 4 kwietniu. 10 tej chwili. 4 droga sąsiadko. 3 następnym roku. 7 Była ostrożna w podejmowaniu decyzji. 6 swoim. 4 w. 3 tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym czwartym roku. 185 1 tysiąc dziewięćset sześćdziesiątym czwartym. 5 każdym. I I pierwszym kwartale. 2 zimie. 9 siostro. 7 o. 8 tej sekundzie. 11 naszej starej. 12 jednej. 17 przyjemnym spacerze. 3 tej miejscowości. 9 wrześniu. 13 pierwszym etapie. 10 roku dwutysięcznym Ćw. 5 po.

rocznym. 2 dwudziestką. 3 Miły Wiktorze. 20 Panie Policjancie Ćw. 16 trzydziestką. 10 siebie. 13 sobą. dwusetki. 4 Piotrze. 18 kilkudziesięcioletnich. 8 siebie. 13 dwoje nożyczek. 19 Panie Poruczniku. 8 obu 1 oboma / obydwoma psami. 2 oboma / obydwoma paszportami. 12 ośmioro terrorystów. 7 dwójkami. czterdziestką. trzynastką. 14 kilkunastoletnia. 10 obu / obydwu / obydwóch profesorów. 12 446 . 15 szóstkę. 16 samo. 18 samym. 30 sobie Ćw. 10 dziesięcioro wyborców 11 dwojgiem turystów. 10 Anno Ćw. 3 sobie. 19 sobie. 6 sobie.Ćw. 8 czwórką. 6 sam. 19 dwudziestką jedynką. 16 sobą. 4 jedynki. 18 siebie. 15 siebie. 7 dwunastoletnim. 9 Agatko. 3 Henryku. 19 kilkunastostopniowym. 16 Moje Drogie Dziecko. 195 1 obydwu / obydwojgu panom Jasińskim. dwójki. 189 1 Drogi Ojcze. 9 sobie. siódemki. 10 panie Józefie 1 pani Marysiu. 9 piątkę. 8 sama. 5 sami. 14 samego. 18 Biedny Kuzynie. 17 kilkunastoosobowej. 3 piątkę. 15 samymi. 20 kilkuwyrazowym Ćw. 14 sobą. 4 sama. 7 Różo. 12 sobie. 9 samą. 5 czternastodniowy. 193 1 czteroletnia. 6 Pani Dyrektor. 190 I sobą. 10 sami. 13 Najmilszy Dziadku. 7 obu / obydwu / obydwom. 14 Kochana Zosiu. ósemką. 21 sobą. 4 obu / obydwu / obydwóch miastach. piątki. 13 sam. 11 siedemdziesiątce. 2 Kochana Mamo. 2 samego. 9 trojgiem wnuków. 11 czterotygodniową. 7 Najdroższa Babciu. 12 półroczny. 2 kilkorgu pacjentom. 20 samymi Ćw. 8 dwudniowy. 2 Władku. 20 setki Ćw. 3 Katarzyno. 18 kilkunastu aktorom. 5 trojga Amerykanów. 5 Kochany Bracie. 17 samych. 6 obu / obydwu / obydwóch walizek. 14 dziesiątkę. 17 kilkunastu klientów. dwudziestki. 13 czwórką. 19 czworgiem innych pasażerów. 11 samej. trójki. 11 obu / oboma / obydwoma wychowawcami. 6 jedynką. 9 trzyletnie. 4 Agnieszko. 9 Stary Druhu. 8 Wojtusiu. 22 sobie. 10 Drogi Przyjacielu. 17 Miły Kolego. 15 kilkudniowej. 18 pięćdziesiątce. 15 Mój Mały Syneczku. 2 kochana Mario. 9 panie Władysławie. 188 1 Maćku. 28 sobie. 12 dwójką. 5 dziesiątki. szóstką. 23 sobie. 10 siedmiodniowy. 6 kilkorgu staruszkom. 26 sobie. 7 samymi. 5 sobie. 13 kilkuletnie. 16 kilkuletniej. czwórki. I I sobą. pięcioletnia. 4 dziesięciodniowa. 5 obu / obydwu / obydwóch pracach. 17 trzynastka. 6 pani Krystyno. 19 samemu. 7 siebie. 8 Moja Mała Siostrzyczko. setki. 15 czworo rodziców. 3 dwumiesięczny. 16 trojgiem szczeniąt. 10 trzydziestce. 2 siebie. 5 Andrzeju. 7 panie Adamie. 6 panie Zbigniewie. 194 1 dwojga znajomych. setce. 27 sobą. 2 trzytygodniowy. 192 1 pięćdziesiątce. 6 trzyletnią. 17 sobie. 191 1 sam. 3 obu / obydwu / obydwóch paniach. 14 pięćdziesięcioro muzyków. 9 obu / obydwu / obydwóch / nauczycielach. 29 sobą. 12 samego. dwunastką. 4 Panie Doktorze. 25 sobą. 7 dwojgiem przyjaciół. 3 samemu. 20 siebie. 8 dwojgiem oczu. czterdziestką. 4 dwoje rąk. 5 Zosiu. 20 trojgu turystom Ćw. 12 Wielebny Księże. pięćdziesiątki. 3 kilkorgiem rówieśników. 24 siebie. 8 Ewusiu. 11 Szanowny Prezydencie. 4 sobie.

2 koleżanki. 13 koleżankami. 18 podłodze. 3 dzieciństwie. 12 fizycznymi. 196 1 miasteczku. 15 niczego. 7 naszego spotkania. 8 średniego. 2 mieszkanie.obu / obydwu / obydwóch muzeach. 20 przyszłości. 7 szkole. 15 drzwiami. 8 innego. 14 stołecznych teatrów. 3 swojego kolegę. 20 dywan. 36 polonistykę. 12 Warszawę. 12 potrawy. 9 pończoch. 13 fotele. 22 swoich wakacjach. 13 miłą. 19 podłodze. 30 maturą. 5 weekend. 4 nich. 14 wejściu. 3 naszych krewnych. 13 któregoś. 23 miłą. 12 środkowych i północnych Włoszech. 2 Warszawy. 9 kuchni. 10 uwagę. 3 bloku. 6 roku. 24 kafelkami. 4 rówieśników. 18 kolorze. 16 duża biblioteka. 4 mebli. 10 paska. 6 roku życia. 32 talenty. 24 elegancką Ćw. 19 nauczyciele. 6 ciemnymi. 4 profesora. 19 Florencja. 2 przeprowadzka. 14 audiencji generalnej. 11 powodu. 12 butów. 11 pokoju. 4 rzeczy. 19 obu / obydwu / obydwóch znaczeń. 5 ścianie. 14 torebki. 16 miła atmosfera. 199 A. 198 1 ładną. 29 ża447 . 7 jeden wielki bałagan. 8 dnia. Mediolan. 21 pomarańczowej. 6 gości. 13 tematy. 2 wczesnego. 5 mieszkaniem. 10 krakowskim targiem. 3 kolegów. 41 literatem Ćw. 20 tej wycieczki. 29 literaturą. 24 całą paczką. 15 obu / obydwu / obydwóch parkingach. 28 wpływem. 5 szkoły. 10 zaokrąglonych. 22 chodnik. 16 Krakowie. 27 balkonie. 1 mieszkaniu. 14 obiema / obydwiema / obydwoma paniami Kowalskimi. 11 skarpet. 34 przedmiotów. 23 łazienkę. wzrostem i bystrością umysłu. 21 inżynierem. 13 wygodny fotel. 21 przedpokoju. 14 czasie. 39 dziennikarstwo. 21 upał. 11 miast. 19 perski dywan. 14 pięknych półmiskach. 7 szóstą. 4 osiedlu. 10 Wybrzeżu. 31 lekarzy. 26 roślinach. 20 całym pokoju. 16 obiema/ obydwiema / obydwoma naukami. 17 wykwintne. 7 zgrabną. 29 mieszkaniu. 18 tych trzech miast. 8 telegramie. 200 1 Starym Mieście. 21 różnych papierów. 7 kluczy. 20 lat dwudziestych D. 11 jednym roku. 2 tej samej ulicy. 17 zasłony. 17 matematykę. 4 ubiegłym roku. 7 środku. 8 okrągły stół. 18 starych płyt. 23 Markiem. 20 niebieskiej. 13 Rzymie. 15 nocnym pociągiem. 15 swojej cioci. 11 niewątpliwymi. 12 biurko. 15 Papieża. 15 oknach. 16 firanki. 12 meblościankę. 28 pelargonie. 20 obu / obydwu / obydwóch zajęciach Ćw. 8 letnich przygodach. 3 różnych mebli. 6 otrzymaniu. 1 przyszłymi tygodniu. 3 nowego mieszkania. 10 segmenty. 37 felietonistą. 25 Mazury. 1 poczcie. 13 oba / obydwa zamki. 32 paprotki Ćw. 26 wodę. 9 końcu. 6 wielkich pudeł. 10 szafa gdańska. 40 pracy. 14 wersalkę. 4 niebieskie. Wenecję. 17 książek. 35 Markiem. 33 miłości. 30 zaleceniami. 15 uroczym. 6 ładne obrazy. 197 1 rokiem. 19 zielonych. 6 Gdańsku. 16 snem C. 15 pobytu. 1 przyjęcie pożegnalne. 18 błękitnych. 38 tygodnika. 17 Florencję. 9 wieczornym pociągiem. 11 siódmą. 9 wycieczce zagranicznej. 23 granicą. 28 pogoda. 2 telegram. 16 największych. 7 Oliwie. 22 ręką B. 27 humanistą. 5 współmieszkankami. 9 oknami. 19 przebojami. 11 w drodze powrotnej. 22 liceum. 27 sporty wodne. 13 sukienki. 17 kawie. 17 wczesnym rankiem Ćw. 16 szkole. 31 opowiadania. 25 kwiatach. 10 Włoszech. 12 zdolności. 17 obu / obydwu / obydwóch kolegów. 2 Górskiego. 5 długimi. 18fizykę. 18 obu /obydwu / obydwóch problemów. 14 towarzyską. 3 bujnych. 8 urządzania. 16 Rzymu. 8 siódmą godzinę. 5 przeprowadzką. 5 wspólne wakacje. 9 nauki. 9 smukłych. 22 brązowych.

15 lody. 6 nas. 10 na. 41 góry. 35 poza. 15 dobrej sieci hotelowej. 24 na. 2 z. 7 przez. 32 z. 32 mocnym postanowieniem. 39 moimi kuzynkami. 38 przyszłym tygodniu. 2 całą rodziną. 12 jedenastą 448 . 22 dworca. 24 tym razem. 36 czasów. 15 wygodnym pociągiem. 31 w. 11 tamtejszej sieci autobusowej i kolejowej. 33 przyszłym roku Ćw. 8 Nowego Jorku. 22 po. 4 przed. 38 mimo Ćw. 201 Tekst 1 1 moim kolegą Francuzem. 20 nam. 33 wsi. 4 naszymi przyjaciółmi. 45 wszystkiego najlepszego Ćw. 9 w. 16 przedziale. 23 akademika. 8 jedzeniem. 8 innym środku transportu. 9 niego. 26 do. 17 tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego szóstego Ćw. 16 tym. 5 go. 2 trzeciego. 13 na. 4 ciebie. 23 na. 30 tej udanej wyprawy. 3 pięć. 33 między. 11 mnie. 3 troje. 17 ciekawych ludzi. 34 pięknej miejscowości. 30 innymi studentami. 44 wam. 29 Polski. 18 was. 11 tym. 26 statkiem. 3 Stanach Zjednoczonych. 13 tobie i twoim. 12 im. 43 was wszystkich. 12 głównym daniu. 13 jakiś deser. 27 o. 32 naszą rodzinę. 17 różnych regionalnych restauracjach. 2 jedną. 10 jeden. 2 domu akademickim. 202 1 trzema miesiącami. 7 tego. 37 przed. 27 południem. 40 wspólną wycieczkę. 29 wbrew. 20 na. 2 cię. 3 swojego współmieszkańca. 15 nim. 7 jakieś polskie dania. 7 trzech. 42 ten list. 28 w. 25 samolotem. 19 Polsce. 14 przez. 22 drodze powrotnej. 4 mojego. 10 Nowego Jorku. 6 cztery. 26 historię. 8 ósemka. 11 o. 15 tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym pierwszym. 206 1 dwóch. 14 dziewięć. 4 pracowitym studentem. 13 Warszawy. 19 ciekawymi ludźmi. 11 czternaście. 21 bieżących problemów polskich. 21 przykrością. 24 taksówką. 14 go. 9 Warszawy. 10 samolocie. 6 jakiejś dobrej restauracji. 9 samolotem. 8 trzy. 10 piwo. 8 mnie. 6 Krakowa. 7 samolotem. 23 własnego kraju. 14 podróży. 6 od. 204 1 w. 17 obiad. 31 cieplej wodzie. 31 wielką wodę Ćw. 25 miłym kolegą.główkach. 7 dwunastym. 25 w. 12 czterech. 28 południu. 30 z. 3 Polski. 17 go. 19 restauracji. 5 dyskotekę. 14 polskie ciastka. 31 dyskotekę. 3 na. 16 pięć. 30 kąpieli. 5 dwie. 12 miejscu. 16 świetnych barów szybkiej obsługi. 6 jednego. 9 siódmą a ósmą. 20 nich. 10 nich. 205 1 tysiąc dziewięćset sześćdziesiątym drugim. 35 cię. 21 po. 18 o. 28 autobusem. 11 jakiś sok. 3 nich. 5 w. 37 dzieckiem. 11 dwie. 10 jedną. 29 bibliotece. 19 do. 13 zły pomysł. 5 przyjeździe. 16 kawę. 9 dziesięć. 36 do. 13 pierwszym. 15 o. 5 siedem. 21 naszych Ćw. 203 1 tobą. 2 naszych. 14 Krakowa. 20 stołówki studenckiej Tekst 2 1 babciu. 27 Amsterdamu. 12 o. 4 szóstym. 19 nich. 4 pięciu. 7 przykry wypadek. 6 naszą podróżą. 6 różnych klubów studenckich. 18 całą drogę. 9 picia. 16 do. 5 własnym samochodem. 17 na. 8 do. 12 moi koledzy. 20 im. 34 w. 18 kolację. 18 poznania.

18 mycia. 12 prania. 4 1 czynność / wytwór. 11 czytelnictwo. 21 koleżeństwo. 17 niewdzięcznością. 2 kapitalizm. 2 czynność / wytwór. 16 Po wytarciu rąk.. 27 gadulstwo.. 11 plotkowanie. 7 aktywnością.Słowotwórstwo Ćw. 18 oszczerstwo. 13 Po wyjechaniu z domu. 17 Po zaświeceniu światła. 6 dojrzałością. 30 szarzyzna Ćw. 21 mistrzyni. 20 grożenie Ćw. 1 1 czytanie.. 8 Po wyrwaniu zęba.. 16 skrupulatnością. 19 znawstwo. 13 starościna. 4 że się spóźniają. 9 uczenie się.. 8 oglądanie. 2 1 zabrania. 3 Po poznaniu Ani. Ćw. 22 wychowaw- 449 . 7 Pacułowa. 15 wnuczka. 9 Po wygraniu miliona w TOTKA.. 19 głoszenie. 5 Po obejrzeniu tego filmu. 17 zrobienia. 18 wybrnięcie. 7 widzenia.. 8 draństwo. 3 samodzielnością. 9 góralka. 2 Po zdaniu egzaminu.. 4 opalanie się.. 18 diablica..... 19 pokazania. 4 taterniczka. 5 nerwowością. 15 pominięcie. 16 gospodyni. 10 Po przeczytaniu książki. 11 urzędniczka.. 11 oddania. 12. 6 znaczenia.. 18 Po zamrożeniu mięsa. 16 powiedzenia. 12 Po zjedzeniu obiadu... 19 wieśniaczka. 15 niedbalstwo. I I bezmyślnością. 7 Po przygotowaniu kolacji.. 4 rzadkość. 20 wyjaśnienia Ćw. 14 Po zaproszeniu gości. 15 bezkarnością... 5 barmanka. apostolstwo. 2 młodością.. 8 wrażliwością. 29 samotnictwo. 16 wyciągnięcie. 20 Po wyjściu na X piętro. 6 1 są bezinteresowni. 3 prania. 5 czynność/ wytwór. 3 złodziejstwo. 4 Po obudzeniu się.. 6 ukrycia. 12 wyrozumiałością.. 2 oglądanie. 14 wyjście. 5 I lojalnością. dokonały Ćw. 9 czynność / wytwór. 9 powtórzenia. 3 czytania.. 17 bicie. niepunktualny. 4 wysłania. 3 czynność / wytwór. 25 bezpieczeństwo. 28 kalectwo. 12 dźwignięcie. 13 mycia. sumienni i ciekawi.. 3 są szczerzy i koleżeńscy.. prasowania. 13 wyrachowanie. 26 drożyzna. 9 dokładnością. 5 nicość. 8 1 fryzjerka. 24 bluźnierstwo. 7 1 ciemność. 18 zmysłowością. 13 gościnnością... 10 Rumunka. 2 picia. 14 zachłannością. 20 górnictwo... 9 głupota. 3 1 Po wypiciu lekarstwa. 22 lenistwo. 2 są punktualni. 8 wygrania. 10 prowadzenie. 7 wytwór / czynność... 5 dodania... 19 twardością. 14 bogini. profesorowa. 8 czynność/wytwór. 6 katowiczanka. 15 Po zniknięciu gorączki. 8 Śpiewakowa. 15 zakomunikowania. 13 czyszczenia.. 5 być niesolidny. 19 Po odsunięciu go od władzy. są niedbali i niechlujni.. 20 szczerością Ćw. 11 Po zamknięciu sklepu. 3 zawodniczka. 16 prostactwo. 6 Po umyciu naczyń. 2 śpiewaczka. 10 kupienia.. 23 szkolnictwo. otwarci.. 14 nie wyrobienie. 6 patriotyzm 7 zniewieściałość. 17 kłamstwo. 10 tęsknota. 5 milczenie. prawdomówni. zejście. 17 dozorczyni. 6 wytwór/czynność. 10 wytwór / czynność Ćw. 4 zarozumiałością. 7 obejrzenia. 4 czynność / wytwór. 20 profesorka.. 14 przekazania. 12 krawcowa. 10 szlachetnością..

14 1 głupiec. 14 cwaniak. 16 ciasteczko. 17 teatrzyk. 23 siłacz. 16 myszka. 3 prezencik. 4 rolnik. 12 rozpustnik. 23 niewolnica. 14 dzieciątko. 9 śniadanko. 3 kombinator. 7 kłamca. 9 dróżnik. 19 miasteczko. 15 jabłuszko. 9 niewdzięcznik. 29 plażowicz. 4 chciwiec. 30 flecistka Ćw. 1 główka. 17 negocjator. 8 bogacz. 4 debiutant. 11 administrator. 19 głosik. 6 żebrak. 16 zwycięzca. 5 drukarz. 16 pokoik. 4 strzelec. 7 obłudnik. 15 deprawator. 3 realista.czyni. 18 wąsik. 6 siostrzyczka. 14 propagator. 25 mniszka. 7 chuścina. plameczka. 10 inscenizator. 7 piesek. 5 reprezentant. 20 łyżwiarz Ćw. 3 gracz. 3 zielsko. 5 prostak. 20 alergik. 5 przedstawiciel. 16 brodacz. 6 kioskarz. 12 ogrodnik. 18 odkrywca 19 dowódca. 9 stworzyciel. 2 babina. 10 jeździec. 19 mistyfikator. 11 zamczysko. 4 wierszydło. 8 emigrant. 22 spryciarz. 7 piśmidło Ćw. 11 taksówkarz. 2 starzec. 6 piwsko 1 chłopina. 9 butelczyna 1 straszjrdło. 4 imperialista. 8 sukienczyna. 14 szatniarz. 18 nędzarz. 13 przyrodnik. 26 piosenkarka. 11 sprzedawca. 7 książeczka. 6 śmiałek. 12 podwórko. 1 masełko. 6 ptaszysko. 3filmidło. 3 naiwniak. 21 rutyniarz. 29 mówczyni. 13 krzesełko. 15 czciciel. 15 pyskacz. 7 kominiarz. 7 formalista. 14 uwodziciel. 11 mateczka. 19 panikarz. 13 nocka. 25 urlopowicz. 9 A. 1 adorator. 4 chłopisko. 10 1 dziewczynisko. 15 1 idealista. 5 nóżka. 1 śpiewak. 3 urzędniczy na. 19 wieżyczka. 11 A. 6 mieścina. 9 tradycjonalista. 2 trawsko. 10 uszko. 4 krówsko. 4 roczek. 10 beczułka. wujaszek. 3 basista. 8 kocisko. 5 adwokacina. 6 zajączek. 6 romansidło. 10 kwiatek. 10 stoczniowiec. 5 państewko. 13 1 cukiernik. 2 fundamentalista. 18 kolonizator. 2 słóweczko. 8 nacjonalista. 13 instalator. 24 melancholik. 9 wujek. 27 sprzedawczyni. 2 chamidło. 12 konserwator. 15 konik. 18 świnka. 12 wilczysko 1 wińsko. 1 lasek. 6 socjalista. 17 bibliotekarz. 20 kłódeczka C. 12 córeczka. 13 dzbanuszek. 16 karykaturzysta. kwiatuszek. 2 recytator. 11 zdróweczko. 12 doręczyciel. 16 informator. 20 balonik B. 5 sztuczydło. 17 oskarżyciel. 17 gniazdko. 2 ogródek. 15 żabka. 28 szczęściarz. 6 żyrant. 11 ślepiec. 20 marzyciel B. 5 stolik. 11 młodzieniaszek. 8 prosiątko. 4 aktorzyna. 14 fiacik. 26 światowiec. 11 abstrakcjoni450 . 24 sąsiadka. 18 urzędnik. 4 kurczątko. 2 palacz. 28 biblitekarka. 20 organizator Ćw. 27 histeryk. 3 rączka. 9 duszyczka. 5 łapsko. 12 braciszek. 2 konisko. 9 brzuszysko 10 papierzysko. 8 felietonista. 5 kolonialista. 13 słuchacz. 10 indywidualista. 17 karciarz. 2 trawka. 7 biureczko. 3 psisko. 7 symulant. 15 pieśniarz. 9 okupant. 18 okienko. 2 aptekarz. 7 panisko. 8 złodziejaszek. 19 zaopatrzeniowiec. 8 różyczka. 14 chatka. 6 kółeczko. 4 plamka. 20 powiedzonko Ćw. 3 mydełko. 17 muszka. 5 chłopczysko. 13 zazdrośnik. 10 śmiertelnik. 8 badacz. 30 schizofrenik Ćw.

7 pięciolatek. 24 ból nerwów. 8 konkursowe. 22 1 pół etatu. 22 mistrz zegarów. 36 poczucie samego siebie. 16 pralnia. 10 brzoskwiniowy E. 2 uczelnia. 10 introligatornia. 5 kwiaciarnia.sta. 19 pijalnia. 6 czyścibut. 16 kalafiorowa. 4 lodowa. 3 południowa. 20 z obcego kraju. 8 flanelowa. 10 progowy D. 1 cytrynowy. 20 maszynownia Ćw. 13 intelektualista. 37 pasterz dusz. 34 dusi grosz. 4 bawidamek. 3 wypadkowa. 18 smażalnia. 11 ogórkowa. 8 jałowcowa. 17 mleczarnia. 7 miodowy. 1 głodowa. 18 obiega świat. 6 cementownia. 32 znajomość religii. 9 klasowe. 11 przymierzalnia. 6 targowy. 5 bajkopisarz. 7 liście opadły. 12 stalownia. 7 wojskowy. 17 mówi brzuchem. 12 ekshibicjonista. 5 chłodnia. 8 ogrodowe. 18 fasolowa. 28 je za darmo (bez pracy). 15 księgozbiór. 1 składkowa. 7 pomarańczowa. 19 nowo narodzony. 25 widzi daleko. 7 brzozowy. 15 owczarnia. 2 wahadłowy. 4 bananowy. 14 czosnkowa. 6 modrzewiowy. 10 suszarnia. 8 czereśniowa. 19 księgarnia. 9 porzeczkowy. 2 dobroczyńca. 3 jabłkowe. 2 przypadkowe. 15 skocznia. 12 trzy miasta. 2 rodowy. 10 polowy 451 . 2 wiśniowa. 16 żywopłot. 7 Środkowa. 12 czasomierz. 13 koksownia. 9 palarnia. 13 ćwierć finału. 15 oportunista. 10 spadkowy C. 21'pół głowy' (upośledzony). 4 końcowe. 17 półfinał. 21 1 listonosz. 11 przysięga 'krzywo' (fałszywie). 7 choinkowa. 4 czynszowe. 6 rozwodowy. 5 akcyzowy. 10 drzeworyt. 17 wędzarnia. 10 jarzębinowa B. 13 pomidorowy. 31 wyjście za mąż. 4 cegielnia. 3 zawodowy. 8 pierwszoklasista. 24 A. 5 agrestowa. 1 warunkowe. 14 maszynopis. 2 cukiernia. 11 miedzioryt. 3 wypożyczalnia. 14 sypialnia. 6 pisane ręcznie. 2 sam chodzi 3 dawca krwi. 6 życiowa. 7 winiarnia. 17 altruista. 5 jałowcowy. 29 pół nocy. 9 jodłowy. 9 puchowa. 8 topolowy. 12 tuczarnia. 8 przechowalnia. 18 Czasowniki: 1 jezdnia. 12 cebulowy. 3 musztardowy. 20 rozbieralnia Rzeczowniki: 1 gazownia. 2 schabowy. 1 świerkowy. 5 pogrzebowy. 5 miejscowy. 4 czarna ziemia. 5 narodowy. 9 wrzodowa. 9 gardłowa. 19 gwiazdozbiór. 5 różańcowe. 8 herbaciarnia. 8 rys życia. 4 orzechowy. 2 lipowy. wieki średnie. 14 trzy kąty. 2 beczkowe. 13 walcownia. 4 porcelanowy. 23 łamie strajk. 9 kawiarnia. 6 rasowa. 16 humanista. 13 brudnopis. 33 mierzy gaz. 3 palmiarnia. 14 alpinista. 11 graciarnia. 1 biodrowy. 3 pracodawca. 9. 10 skarbowy B. 19 szparagowa. 40 sto łat Ćw. 18 naturalista. 19 radykalista. 3 sosnowy. 39 h r a t ' psa. 10 woda spada. 16 sam lata. 3 obiadowa. 7 księżycowy. 9 wieńcowa. 4 przegubowy. 20 drogowskaz Ćw. 20 liberalista Ćw. 15 groszkowy. 7 bieżnia. 23 A. 1 chlebowy. 30 pogląd na świat. 18 cieplarnia. 9 piorunochron. 16 rupieciarnia. 35 mający cztery ściany. 17 marchewkowy. 18 meblościanka. 6 jadalnia. 6 początkowe. 6 śliwkowe. 5 tryska woda. 15 kosić siano. 38 wzięcie do nieba. 10 morelowy. 14 ciastkarnia. 20 szczawiowa Ćw. 4 czytelnia.

14 marszałkowska. 8 marksistowskie. 7 dyskusyjny. 4 bułgarski. 2 anielska. 6 trędowaty. 15 kurpiowskie. 4 kulowskie. 3 chronologiczny. 9 koleżeńska. 3 etnograficzne. 13 prymasowskie. 4 osobista. 5 perwersyjne. 10 słowacki Ćw. 9 telepatyczne. 14 nigeryjski. 9 austriackie. 4 aluzyjna. 27 1 oenzetowski. 16 chilijski. 5 kaznodziejski. 4 choreograficzny. 3 indonezyjski. 7 cypryjski. 7 pierzaste. 8 górzysty. 8 perkusyjne. 8 apatyczny. 3 liściaste. 9 gąbczasty. 15 kleisty. A. 20 haski B. 6 ortograficzny. 10 selekcyjny 1 rewizyjny. 1 watykański. 29 1 prowokacyjne. 3 recesyjne. 26 A. 2 informacyjny. 2 tunezyjski. 2 zetespowski. 11 syryjski. 10 faszystowski. 12 jerozolimski. 8 czeski. 6 kolizyjne. 7 terrorystyczny. 7 szlachecki. 1 rosyjski. 12 Skaliste. 11 szklisty. 16 ciernista. 11 warszawski. 7 obserwacyjny. 5 malezyjski. 2 rybacka. 2 immunologiczny. 8 policyjny. 8 mieszczański. 9 mułówaty. 10 srokaty B. 16 burmistrzowski. 10 eksmisyjne 1 pornograficzny. 9 krwisty. 8 ekshibicjonistyczne. 10 mitologiczna Ćw. 5 prostacki. 9 mistrzowski. 13 mięsiste. 19 dziadowski 20 piastowskie Ćw. 7 molierowskie. 9 brazylijski. 2 kaligraficzne. 9 socjalistyczna. 15 wiedeński. 7 sympatyczna. 1 przyjacielskie. 3 materialistyczny. 4 okupacyjny. 5 produkcyjna. 16 pekiński. 14 arystokratyczne. 5 pogórkowaty. 2 koreański. 9 monograficzna. 2 okazyjny. 6 kanadyjski. 18 galicyjski 1 amerykański. 30 1 kapitalistyczny. 12 belgijski. 10 libijski. 14 londyński. 6 szekspirowskie. 6 realistyczne. 6 generacyjne. 4 sąsiedzkie. 5 analogiczna. 9 hiszpański. 4 profesorski. 2 iglasty. 5 ceglasty. 10 franciszkańska B. 1 lodowata. 6 adwokacka. 3 marokański. 3 studencki. 11 entuzjastyczne. 4 alegoryczna. 3 kardynalski. 5 kubański. 9 obsesyjny. 13 dyplomatyczny. 10 baniasta C. 2 piegowata. 3 peeselowscy. 7 piłkarskie. 13 kongijski. 5 zamaszysty. 4 kolonistyczna. 6 dychotomiczny. 8 australijski. 2 kamienista. 5 heglowska. 11 rasistowskie. 17 zygmuntowski. 18 szelmowski. 4 drabiniasty. 2 izraelski. 3 albański. 10 fatalistyczne. 4 korsykański. 28 A. 1 partyzancka. 5 naturalistyczna. 7 kserograficzna. 4 pyskata. 10 kulisty. 18 praski. 5 fotograficzne. 3 cywilizacyjne. 6 maksykański Ćw. 5 nepalski. 8 wariacki. 17 berliński. 1 mglisty. 8 trawiasty. 9 elekcyjny. 14 perlisty. 20 ziarnista Ćw. 6 soczyste. 7 parzyste. 3 zezowate. 8 popielaty. 19 włókniste. 12 demokratyczny. 7 sknerowaty. 7 japoński. 1 gliniasty. 15 boliwijski. 6 żylaste. 18 barczysty. 2 militarystyczna. 13 brukselski. 10 włoski. 17 ugandyjski. 12 pekaesowski. 4 polinezyjski. 15 psychopatyczne 452 . 3 złocisty. 6 diabelski. 8 biograficzne. 6 chiński. 10 topograficzna 1 zoologiczny. 17 puszysty. 19 koszaliński.Ćw.

6 zajęcza warga. 14 oniemiały. 15 postrzegalny Ćw. 11 ładniutki. 4 nadwrażliwy. 4 namacalny. 14 arcyciekawy. 12 bielutki. 18 supernowoczesny. 19 wybredny. 32 1 pakowna. chudziuchny. 13 przenikliwy. 6 kłótliwy. 9 nadzwyczajny. 11 żółwie tempo. czyściuchny. 4 słabiutki. 13 przenikalny. 5 bezkresna dal. 19 deiikatniutki. 2 tępawy. 5 calutki. 14 krecia robota. 3 słodkawy. 15 psotne. 2 szkodliwy. 7 płochliwy. 6 niskawy. 5 nieduży. 3 mieszkalny. 7 bezwiedny ruch. 19 słowiczy głos. żółciusieńki. chudziuteńki. 5 białawy. 2 suchutki. 8 niezdrowy. 20 superszybki Ćw. 16 bladawy. jaśni uteńki. lichuteńki. 9 łamliwy. 17 szczuplutki. bieluchny. 5 nadludzki. 34 1 rozpuszczalna. cieniuteńki. 7 niegruby. 13 cielęce oczy. szcupłuchny. 11 troskliwy. 8 bezdzietne małżeń453 . 9 niemądry. 39 1 bezpański pies. 11 przyciężki. króciusieńki. wątluteńki. szczupłuteńki. 9 ostrzegawczy. 15 małpie miny. 4 niedobry. calusieńki. 9 wyobrażalny. delikatniuśki. 3 drobniutki. 15 grubawy. 16 dojrzały 17 pożółkły. 10 wymienialny. cieniusieńki. 3 bezprawna decyzja. 8 przemiły. 18 ślepawy. 7 przeczysty. 8 słodziutki. 14 psotliwy. 1 1 łabędzia szyja. 20 posiwiała Ćw. drobniuteńki. 7 przetłumaczalny. 7 głupawy. 5 policzalny. 9 żółciutki. 2 zmywalna. 4 cierpkawy. 3 niewysoki. leciuteńki. jaśniuchny. 3 przykrótki. 10 siwiutki. 2 niegłupi. 12 gołębie serce. 11 przewidywalny. 4 gęsia skóra. superinteligentny. 15 lichutki. 7 lisia nora. 2 bezdomny człowiek. 16 prościutki. leciusieńki. 4 nośna. prościuteńki. 11 przyległy. 8 obraź! i wy. 10 nieprosty Ćw. 8 zniszczalny. 4 uszczypliwy. 14 czerwonawy. 10 przebogaty. 16 ośle uszy. 18 jaśniutki. 17 psia buda. 5 gięte. 2 sypki. 10 nudnawy. czyściuteńki. 12 łysawy. czyściusieńki. 6 wysuwalny. ładniuśki. chudziusieńki. 8 pawi ogon. 4 bezcelowy wysiłek. 2 prześmieszny. 13 rozpoznawczy. 37 1 żółtawy. 10 sokoli wzrok. 6 chudziutki. 10 mylna. bielusieńki. króciuteńki. 13 czyściutki. 18 kocie łby. słabiuteńki. 8 umowna. 35 1 króciutki. siwiusieńki. słabiuchny. 15 dolegliwy Ćw. 20 siwawy Ćw. żółciuteńki. 6 niezły. 10 dokuczliwy. 38 1 niebrzydki. ładniusieńki. prościuchny. 3 płaczliwy. suchusieńki. 12 przepuszczalny. 9 brudnawy. 17 starawy. słabiusieńki. 7 wędrowne. słodziusieńki. 11 słonawy. 16 estramocny. słodziuteńki. jaśniusieńki. 15 hiperpoprawny. 9 mysia dziura. 12 przeogromny.Ćw. 6 błędny. siwiuteńki. 6 przedobry. lichusieńki. drobniusieńki. szczuplusieńki. 13 przydługi. 20 mysi ogon Ćw. 18 skamieniały. bieluteńki. 14 nieprzekraczalny. 6 bezobjawowe zakażenie. cieniuchny. 19. 12 znany. 13 gorzkawy. 12 zrzędliwy. 3 orny. 2 kurze łapki. 14 leciutki. 7 cieniutki. 5 strusie pióra. 3 owczy pęd. 8 ciemnawy. suchuteńki. prościusieńki. 19 niebieskawy. 5 życzliwy. 36 1 przepiękny. 33 1 wstydliwy. 17 arcydoskonały. leciuchny. wątłusieńki Ćw. 20 wątlutki.

11 bezduszna eksmisja. 13 bezwyjątkowa reguła. 20 za granicą Ćw. 17 droższe. 18 dłuższe. 2 znaczenie dosłowne. 17 czystszy (czyściejszy). 19 bez powodu. 7 bez rozumu. 5 pod skórą. 8 życzliwszy / życzliwsi. 2 jaśniejsze niż stare / od starego. 10 pracowitsza / pracowitsze Ćw. 14 przed małżeństwem. 19 krytyka oddolna. 12 środki nasercowe. 44 1 starsza. 8 rozmowa międzymiastowa. 13 głębszy. 10 bezrolny chłop. 6 bez przedmiotu. 20 komentarz odautorski Ćw. 7 pod niebem. 18 bez tłuszczu. 7 bardziej kolorowy. 3 ciekawsza / ciekawsze. 11 poza tynkiem. 6 bardziej słony. 10 bez sporu. 15 dłuższe. 5 bardziej doświadczony. 8 ponad plan. 16 bezideowa literatura. 9 ponad obowiązek. 9 bezlistne drzewo. 18 bezwarunkowe posłuszeństwo. 3 szybszy. 9 upodobnienie międzywyrazowe. 6 świeższy. 2 czystszy (czyściejszy). 12 spokojniejsze. 46 1 bardziej interesująca niż poprzednia / od poprzedniej. 5 bardziej zielone niż wasze / od waszego. 20 bardziej impulsywni Ćw. 4 zdolniejszy / zdolniejsi. 15 przed wojną. 15 nadworny poeta. 4 bez powrotu. 6 lepszy niż ostatni / od ostatniego. 13 bardziej koleżeńscy niż twoi / od twoich. 13 bardziej tolerancyjni. 12 bezimienne dzieło. 15 bez żony. 17 bez wyznania. 4 silniejszy. 17 łódź podwodna. 15 bardziej gorzki. 8 łatwiejsze. 3 dozgonna wdzięczność. 9 biedniejszy / biedniejsi.stwo. 7 okres międzywojenny. 9 bardziej zazdrosny niż mój / od mojego. 16 surowsi. 14 zioła napotne. 2 po operacji. 9 mniejszy. 17 bezwstydne zachowanie. 11 wyżsi. 12 pod miastem. 3 pod bramką. 16 bardziej nerwowi niż Amerykanie / od Amerykanów. 14 bezcenne dzieło sztuki. 18 odważniejszy. 20 bardziej tępy Ćw. 13 bez wizy. 5 bez namiętności. 13 po zawale. 10 cierpliwsza niż wasza / od waszej. 6 umowy międzynarodowe. 17 przy domu. I I bardziej nowoczesny. 9 ciemniejszy. 14 trudniejsze niż aktualne / od aktualnych. 4 młodsza niż stara / od starej. 41 1 zastrzyk domięśniowy. 20 bezwładne nogi Ćw. 5 cieplejszy / cieplejsze. 18 ruch odśrodkowy. 17 pilniejsi niż 454 . 13 tabletki nasenne. 16 kolejka podziemna. 15 wierniejsze niż psy / od psów. 7 niższa niż moja / od mojej. 2 wygodniejszy / wygodniejsze. 8 słodszy. 9 bez troski. 5 mniejsze. 11 strona nawietrzna. 11 bardziej wymagający niż twoi / od twoich. 18 przy granicy. 20 bez pestek Ćw. 11 bez śniegu. 10 naziemna stacja kolei. 7 cięższy. 4 poza szkołą. 42 1 pod ziemią. 19 przy kościele. 2 zdolniejszy. 12 bez skutku. 40 1 bez granicy. 10 cieplejszy. 3 bez płci. 19 bezbożne prawo. 7 rzadkie / rzadsze. 14 pilniejsze. 4 dożywotnie więzienie. 3 spokojniejsze niż pierwsze / od pierwszego. 6 większy / większe. 8 gorsze niż jej / od jej. 14 bardziej koleżeński. 43 I bardziej miękki. 5 zawody międzyszkolne. 16 bez załogi. 19 większe. 16 przed historią. 10 ponad czas. 14 bez woni. 45 1 przystojniejszy / przystojniejsi. 15 bezkarni chuligani. 12 właściwsze niż poprzednie / od poprzednich. 2 bez roboty. 12 bardziej szczery. 19 sławniejszy. 16 mądrzejszy. 8 bez użytku. 4 drobniejszy. 6 pod równikiem. 3 śmieszniejszy. 10 dłuższy.

8 im skrupulatniejsze. 10 gorsza. 2 szczuplejsza. 17 jednymi z najnieszczęśliwszych ludzi. tym lepszy. 12 jedne z najmniej zbadanych obiektów. 51 1 Wśród wszystkich kwiatów róża jest najpiękniejsza. 5 Wśród wszystkich pociągów ekspres jest najszybszy. tym mroźniej sza. tym ryzykowniej szy. 13 agresywniejsi. 4 najważniejsze z wszystkich wartości życiowych. 9 najbardziej zanieczyszczony z wszystkich polskich regionów. 13 im weselsi. 7 najpiękniejszy z wszystkich polskich miast. 19 zasobniejsze. 19 im dłuższe. tym większe. 11 najdziksze z wszystkich gór w Polsce. 3 bogatszy. 18 im wyżsi. 10 jedną z najbardziej podstawowych wartości. 15 najzdrowsze z wszystkich owoców. 13 jednym z najprzyjemniejszych okresów. 15 jednymi z najbogatszych Europejczyków. 49 1 najsilniejszy z wszystkich zwierząt. 2 Wśród wszystkich drzew na świecie sekwoja jest najwyższa. tym mniejsza. 20 smutniejsi Ćw. 2 najstarsza z wszystkich miast. tym większe. 20 jednymi z najbardziej szkodliwych gryzoni Ćw. 5 im większa. 15 lepsi. I I im bogatsi. 6 im prostsze. 18 najbardziej beztroskie z wszystkich istot na ziemi. 17 największe z wszystkich ssaków na świecie. 3 Wśród wszystkich moich znajomych ona jest najinteligentniejsza. tym zamożniejsze. 47 1 bardziej nerwowe. tym nieprzyjemniejsi. 13 najstarsze z wszystkich gór w Polsce. tym przyjemniejsza. 12 im zdrowsi. 6 jedną z najpopularniejszych marek samochodów. 8 bardziej elegancki. 20 im kompetentniej si. 9 im wyższe. 16 bardziej cisi. 3 im cieplejsze. 12 najbardziej przeludnione z wszystkich państw na świecie. 18 jednymi z najlepiej opłacanych pracowników. tym mniejsze. 8 Wśród wszystkich nałogów palenie papierosów jest najtrudniej- . 17 bardziej restrykcyjni. 7 jednym z najważniejszych mediów. 2 jedną z najdłuższych rzek. tym większe. 8 jedną z najbardziej szkodliwych używek. 19 silniejsi niż kobiety / od kobiet. 10 im właściwsza. 4 Wśród wszystkich wartości rodzina jest najważniejsza. 48 I im bardziej schorowany. 20 najruchliwsi z wszystkich narodów Europy Ćw. 15 im bardziej pracowici. 16 jednymi z najodważniejszych żołnierzy. 6 najgorsza z wszystkich nieszczęść ludzkich. 7 Wśród wszystkich cnót człowieka dobroć jest najbardziej ceniona. 9 wolniejsza. 12 bardziej uprzejme. 10 najwyższa z wszystkich dziewcząt w szkole. 4 piękniejsza. 8 największa z wszystkich polskich miast. 11 jedne z najpracowitszych owadów.uczennice / od uczennic. tym spokojniejsi. 7 im wolniejsza. tym bogatsi. 3 najtrudniejszy z wszystkich języków. tym bardziej narażeni. 18 agresywniejsze niż lisy / od lisów. 14 najniezbędniejsze z wszystkich rzeczy na świecie. 16 im popularniejsi. 2 im zdolniejsze. tym krótszy. 20 odważniejsi niż dziewczyny / od dziewczyn Ćw. 7 sprawniejszy. 4 jedną z najbardziej reprezentacyjnych ulic Krakowa. 4 im dłuższa. 6 Wśród wszystkich zawodów lekarz jest najbardziej ceniony. 9 jednym z najważniejszych uczuć. 19 najbezpieczniejsze z wszystkich środków transportu. 5 jednym z najsłynniejszych zamków. 14 jednymi z najbardziej opanowanych ludzi. 11 tragiczniejsze. 14 im bardziej zarozumiali. 3 jednym z najbardziej znanych polskich reżyserów. tym mniejsza Ćw. 18 gorsze. 16 najsłynniejsi z wszystkich polskich kompozytorów. 50 1 jednym z naj chytrzej szych zwierząt. 5 słabsza. tym trafniejsza. 17 im aktywniejsi. 6 mniejsza. 14 bardziej wysportowani. tym trudniejsze. tym większa. tym szybsze. 19 jednym z najliczniejszych narodów. 5 najpotrzebniejsza z wszystkich świadczeń społecznych.

17 Wśród wszystkich uczuć człowieka przyjaźń i miłość są najbardziej wartościowe. 12 gdziekolwiek. 14 najlepsi w tym szpitalu / z tego szpitala. 54 1 skąd. 4 gdzie / dokąd. 20 wytrwale 456 . 8 jak najcieplejszy. 19 gdzie. 20 jak najrzadsze Ćw. 5 najważniejszy w tym procesie / z tego procesu. 19 jak najogólniejszą. 15 Wśród wszystkich używek papierosy są najszkodliwsze. 3 jakkolwiek. 6 gdziekolwiek. 18 którędy. 10 Wśród wszystkich wartości na ziemi życie jest najcenniejsze 11 Wśród wszystkich owadów pszczoły i mrówki są najpracowitsze. 20 gdziekolwiek Ćw. 12 jak najlepszych. 2 głupio. 7 jasno. 3 odkąd. 9 nudno. 3 najdroższy w całym mieszkaniu / z całego mieszkania. 13 najsłodsze w tym regionie / z tego regionu. 3 mądrze. 13 Wśród wszystkich audycji telewizyjnych wiadomości są najczęściej oglądane. 10 najwstydliwsza w naszej rodzinie / z naszej rodziny. 12 trudno. 13 jak najwyższych. 8 skądkolwiek. 19 Wśród wszystkich ciastek na świecie polskie ciastka są najlepsze. 4 najokazalszy w całym ogrodzie / z całego ogrodu. 12 Wśród wszystkich miast Europy Paryż i Rzym są najczęściej odwiedzane. 10 jak najgorszą. 4 dobrze. 16 najzabawniejsze w naszej rodzinie / z naszej rodziny. 2 najbardziej malownicza w całym kraju / z całego kraju. 4 jak najwcześniejszym. 9 jak najwygodniejszy. 15 jakkolwiek. 20 najbardziej uprzejmi w tej dzielnicy / z tej dzielnicy Ćw. 15 jak. 14 jak najspokojniejsze. 6 najmilsza w tej bibliotece / z tej biblioteki. 12 gdzie. 53 1 jak najszybszym.sze do przezwyciężenia. 56 1 ciepło. 14 dokąd. 13 wygodnie. 17 jak najmniejsze. 14 Wśród wszystkich środków transportu samoloty są najszybsze. 4 odkądkolwiek. 5 dziwnie. 6 źle. 9 kiedy. 18 grzecznie. 11 jak najprostszą. 11 jak. 6 jak. 5 jak najwłaściwszą. 7 najpilniejszy w naszej grupie / z naszej grupy. 13 którędykolwiek. 18 jak najszczęśliwsza. 3 jak najładniejszego. 6 jak najatrakcyjniejszą. 9 najbardziej przekorna w tym zespole / z tego zespołu. 15 jak najcieńsze. 12 najniebezpieczniejsi w tym mieście / z tego miasta. 10 skąd. 18 kiedykolwiek. 16 kiedy. 19 skądkolwiek. 10 interesująco. 2 odkąd. 16 spokojnie. 16 gdziekolwiek. 7 jakkolwiek. 2 kiedykolwiek. 2 jak najlepszą. 8 najbardziej wzruszający w tym utworze / z tego utworu. 7 kiedy. 17 skąd. 55 1 gdziekolwiek. 9 Wśród wszystkich studentów ona jest najzdolniejsza. 14 pracowicie. 10 dokądkolwiek. 17 praktycznie. 17 najbardziej uczynni w tym mieście / z tego miasta. 19 nudno. 18 najzdrowsze w tej okolicy / z tej okolicy. 7 jak najbardziej interesujące. 5 kiedy. 9 którędykolwiek. 20 odkąd Ćw. 11 zimno. 8 gdzie / dokąd. 16 Wśród wszystkich moich przyjaciół Kowalscy są najlepsi. 8 poważnie. 11 najbardziej przedsiębiorczy w naszym kraju / z naszego kraju. 52 1 najsolidniejszy w naszej szkole / z naszej szkofy. 19 najbogatsi w Europie / z Europy. 13 którędy. 15 głośno. 16 jak najpozytywniejszą. 18 Wśród wszystkich dróg w Europie polskie drogi są chyba najgorsze. 17 skądkolwiek. 20 Wśród wszystkich zajęć na uniwersytecie zajęcia z gramatyki są najciekawsze Ćw. 5 dokądkolwiek. 14 kiedykolwiek. 15 najambitniejsi w tym klubie / z tego klubu. 11 jakkolwiek. ale niebezpieczne.

13 rozpaczliwie. 5 do tyłu d) 1 na zewnątrz. 10 szybciej. I I nudniej od poprzednika. 5 bezproblemowo b) 1 na oścież. 5 nazajutrz c) 1 wtenczas. 4 do wewnątrz. mniej interesująco. 2 teraz. 14 przekornie. 3 ukradkiem. 16 bardziej elegancko od Adama. 4 dłużej. 6 uczciwiej od niego. mniej ostrożnie. 2 jednokrotnie. 11 pokornie. 3 po polsku. 4 zaraz. 3 z zewnątrz. 7 milcząco. 13 wytworniej. 19 bardziej emocjonalnie.Ćw. 9 skromniej od Kowalskich. 20 ciekawiej od profesora Rysia 457 . 58 1 ochoczo. 2 wszędzie. 2 boso. 8 pokornie. łagodniej. 4 z góry. 15 wdzięcznie. 18 przyjemniej od was. 3 gdzieniegdzie. 7 niecierpliwie. 65 I wytrwałej od Zosi. 16 rozsądnie. 2 godnie. 3 na gorąco. mniej rozrzutnie. tchórzliwiej. 3 łapczywiej od Rafałka. 7 gorliwiej od Marka. 4 tu. 4 fachowo. 7 surowiej. 2 wcześnie. czyściej. mniej lekkomyślnie. 3 z przodu. 14 bardziej interesująco. 12 trudniej. 12 bardziej zaborczo od córki. 3 stamtąd. 18 rozsądnie. 20 uważnie Ćw. bliżej. 4 trzykrotnie Ćw. 15 czulej od dziadka. 20 żałośnie Ćw. 11 odważniej. mniej emocjonalnie. 2 na wskroś. 5 wewnątrz e) 1 stąd. 3 listownie. 10 pochopniej ode mnie. 64 1 niżej. 10 wrogo. 2 do przodu. bardziej skomplikowanie. 17 poważnie. 15 lekkomyślniej. mniej życzliwie. 4 po góralsku. 5 z dołu c) 1 w dół. 59 a) 1 na jutro. 2 wewnątrz. 5 pozornie. mniej bezinteresownie Ćw. krócej. 13 uroczo. 18 przekornie. 16 ostrożniej. 10 ostrożnie. 4 na wznak. 14 spokojnie. 19 rzadziej od ciebie. 4 serdecznie. 3 głośniej. 4 cichaczem. 3 na później. 3 nigdy. po drugie. 5 z rana Ćw. 2 krytyczniej od Pawła. 62 a) 1 maszynowo. 9 dalej. 17 wrogo. 13 szlachetniej od was. 2 po kryjomu. 14 hojniej od kolegów. 3 naraz. 4 na chwilę. 63 1 dwojako. 17 uporczywiej od nich. 19 współczująco. 3 radośnie. 6 powściągliwie. 9 pokornie. 5 tamtędy. 9 poważnie. wewnątrz. 8 rozważnie. 2 chyłkiem. 5 serdeczniej od niej. 8 bardziej protekcjonalnie od nich. 5 wcześniej. gorzej. ciszej. po trzecie. 15 troskliwie. 4 tędy i owędy. 1 radośnie. 19 ostrożnie. 5 na czczo c) 1 po królewsku. 12 rozpaczliwie. 18 rozrzutniej. 17 życzliwiej. wolniej. 2 niecierpliwie. 3 pozornie. 11 spokojnie. 6 ochoczo. 8 brudniej. tędy Ćw. 4 podejrzliwiej ode mnie. 5 tu i ówdzie b) 1 z daleka. 5 po swojemu d) 1 jednym haustem. 2 prościej. mniej wytwornie. 16 chętnie. 3 w górę. 2 na czas. łatwiej. wyżej. 3 po pierwsze. 4 serdecznie. 4 na bok. 4 pojutrze. 5 piorunem Ćw. 5 chętnie. później. 61 a) 1 nigdzie. 2 tędy czy tamtędy. 5 na moment b) 1 natychmiast. 2 z bliska. 6 lepiej. 12 wdzięcznie. 20 bardziej bezinteresownie.

74 1 naj obszerniej. 14 grzeczniej. 7 najwytrwałej. 9 najwierniej. 12 najczęściej. 3 najjaśniej. 12 najgorzej. 70 1 najdłużej. 11 więcej. 13 głośniej. 17 najtrwalej. 9 wyżej. 19 najbardziej opłacalnie. 15 najbardziej nerwowo. 16 najprościej. 15 szerzej. 17 najpiękniej. 19 najmocniej. 8 najbardziej ordynarnie. 9 najodważniej. 12 ostrzej. łatwiej. 7 złośliwiej. 4 najgłośniej. 5 najmądrzej. 5 najszybciej. gorzej. 2 najsolidniej. wyraźniej. 9 mniej. 2 drożej. 16 najdrożej. 3 najdłużej. 11 najmłodziej. 18 najbardziej fachowo. mniej. 12 częściej. 11 najpodstępniej. 6 najodważniej. 16 życzliwiej. mniej. 19 głębiej. 8 najgłośniej. 6 poważniej. 13 najmniej. 20 pochopniej. 11 najtaniej. 7 najchętniej. 4 najstosowniej. 18 najrzadziej. 3 wyraźniej. 458 . 6 najciężej. 11 najbieglej. 7 najmniej. 67 1 wyżej. 5 prościej. 18 najpoważniej. 4 młodziej. 12 najwierniej. 4 prędzej. 13 najgorzej. 14 najgłośniej. 2 najwyżej. 73 1 najdłużej. 19 najwolniej. 8 najpoważniej. 14 najtaniej. 9 najbardziej tradycyjnie. 20 wyżej Ćw. 11 najczęściej. prawdopodobniej Ćw. 13 najtrudniej. 10 później.Ćw. łatwiej. 10 najwcześniej. 9 najuroczyściej. 19 gęściej. 16 najaktywniej. 19 najwydajniej. 20 najostrożniej Ćw. 2 najbujniej. szybciej. 18 wolniej. 7 później. 6 wcześniej. 11 głębiej. łatwiej. 10 rzadziej. 4 najgorzej. 8 najdłużej. 16 najciemniej. 7 najpóźniej. 6 lepiej. 71 1 najlepiej. 3 solidniej. 10 najpilniej. 11 najsmutniej. 5 najbardziej. 17 najwygodniej. 2 częściej. 4 najlepiej. 15 najszerzej. 19 najszczerzej. 11 ostrzej. 18 później. 4 najwężej. 8 ciemniej. 17 gorzej. lepiej. 14 najpłyciej. 12 zimniej. 10 swobodniej. 4 najlepiej. 16 groźniej. 8 najciekawiej. 17 najniżej. 10 najdrożej. rzadziej. bezpieczniej. najwięcej. bardziej. 7 najmłodziej. zdrowiej. 20 najszybciej. 15 naj rzetelniej. 18 najstaranniej. więcej. 20 niebezpieczniej Ćw. 17 najwygodniej. 1 gorzej. 16 najbardziej amatorsko. 14 najbardziej beztrosko. 8 mądrzej. 4 bardziej. 9 najrzadziej. 69 1 najdłużej. 14 najokrutniej. 7 żałośniej. 13 najgłębiej. 15 najczęściej. 3 najprościej. 8 najciszej. 3 najprościej. 2 najszybciej. 5 najbardziej efektownie. 20 najlepiej sprzedawanych Ćw. 14 trzeźwiej. 3 najgłośniej. Ćw. krócej. 15 bezczelniej. 5 głośniej. 8 prędzej. żałośniej. 2 dłużej. 14 niżej. mniej. 10 najbardziej naturalnie. 16 głębiej. 18 przyjaźniej. 5 lepiej. 6 naj zagorzałej. 15 czyściej. 10 najwyżej. 15 najkrócej. 17 podstępniej. 18 naj agresywniej. 13 najspokojniej. 13 bardziej ekstrawagancko. 17 uparciej. 12 najgroźniej. 3 prościej. 5 najgłośniej. 9 dalej. 6 najbardziej. 20 najmniej Ćw. 13 skromniej. 5 najmniej. 10 najłatwiej. 20 najsprawniej Ćw. 12 najwięcej. 7 najśmielej. 2 najgłębiej. 68 1 krócej. 6 najwcześniej. śmieszniej. 72 1 najdłużej. 19 ostrożniej. 3 najliczniej. 9 najdalej. 6 najlepiej. więcej. 2 naj sensowniej.

3 ten. 3 rasista. 79 A. 8 nacjonalista. 2 lenistwo. 3 po której można żeglować. 2 projektuje. 16 fryzjerka. 18 nie ma (dyrektorowa). 6 towarzyskość. 'życia'. 5 jeździ na rowerze. 5 nudysta. który uzależnia swój stosunek do ludzi od rasy. 1 które się dziedziczy. 18 najprościej. 6 przez egoizm. 9 liberał. 2 w Mongolii. 13. 20 najczulej Ćw. 81 1 wytrwałość. 9 ten. 3 dziennikarka. 7 przez nerwowość. 11 nie ma (doktorowa). 2 masuje ciało. 76 1 sprzedawczyni. 5 które oszałamiają. 83 1 dla wychowywania. 10 dla poprawienia swojego wizerunku 459 . 20 nie ma (senatorowa) Ćw. 1 do mięśnia. 6 komponuje. 1 ten. 9 reżyseruje. 7 dla zjednania. który robi filmy. 3 brzydota. 2 mądrość. który pobiera cło.12 najniżej. 7 w Syrii. który żyje w nędzy. 19 sekretarka. 10 po południu B. 8 maluje. 4 przez szacunek. 19 najpodlej. 1 urzęduje. 15 najpoważniej. 4 w Holandii. 6 dobroć. 10 przez oszczędność Ćw. 6 ten. 4 dla odpoczynku. 17 najcieplej. 16 najbliżej. 8 w Szkocji. 80 A. 4 gra na lutni. 7 śpiewa w chórze. który łowi ryby. 6 dla wygody. 9 które są potrzebne do bytowania. 6 nie ma. 4 lojalność. 5 tańczy. 8 pracowitość. 2 przez niefrasobliwość. 4 którego nie da się wytłumaczyć. 3 na sen. 8 daleko biega / bieży 'jedzie'. 7 ubóstwo. 78 1 degenerat. 75 1 młodość. 77 A. 2 dla uniknięcia problemów. który wierzy w Mahometa B. 10 kuje B. 82 1 przez grzeczność. 2 faszysta. 3 dla uzyskania zgody. 5 nad obowiązek. 9 dla zrobienia wrażenia. 4 wychowuje. 10 gra na organach Ćw. 2 nie ma. 8 na którym się siedzi. 6 alkoholik. 6 pod ziemią. 10 na Łotwie Ćw. (ambasadorowa). 10 ten. 14 nie ma. 5 tolerancja. 5 dozorczyni. 5 dla zmuszenia. 9 przekora. 10 gospodyni. 5 ciasnota. 8 dla przekupienia. 9 w Finlandii. 5 w Bułgarii. 3 obsługuje kamerę. 3 w Pakistanie. 17 szatniarka. 4 ten. 10 socjalista Ćw. 6 po których się poznaje. 3 pisze. 8 przez serdeczność. 10 prawdomówność Ćw. 2 przy granicy. 7 lekkomyślność. 4 tępota. który pisze felietony. 14 naj grzeczniej. 8 mniszka. najszybciej. 9 przy granicy. 4 fantasta. 7 impresjonista. 3 delikatność. 7 na której się grzęźnie. 9 złość. 1 pisze felietony. 10 w którym się mieszka Ćw. 9 przez zazdrość. 9 nie ma. 6 w Wielkiej Brytanii. 4 bez chmur. który plotkuje. 2 który ściera. 12 nie ma (ministrowa) 13 prawniczka. 9 robi plany. 8 gra na pianinie. 2 ten. 5 ten. 15 kucharka. 6 jeździ na motocyklu. 7 krawcowa. 1 mieszka w Grecji. 7 od wieków. 7 pielęgnuje. który wyznaje ideologię Marksa. 4 dziedziczka. 8 czystość. 5 przez wytrwałość. 8 ten. 3 przez ciekawość. 10 zdolność Ćw.

4 w razie znalezienia. 10 w razie wyjazdu Ćw.Ćw. 8 mimo zaproszenia. 3 mimo rozumienia. 10 bez pokazania 460 . 7 w razie zdobycia. 5 mimo złożenia. 86 1 bez zmiany. 5 bez wyjścia do ludzi. 4 bez akceptacji. 9 bez zwrócenia mu uwagi. 7 mimo przebaczenia. 2 bez znalezienia. 7 bez uczenia się. 9 mimo życia. 2 w razie zmęczenia. 8 bez podania. 3 bez systematycznej pracy. 8 1 mimo skorzystania. 6 bez udowodnienia. 2 mimo wcześniejszego wyjazdu. 6 mimo zjedzenia. 6 w razie przekonania. 3 w razie przepłynięcia. 5 w razie zatrzymania. 10 mimo chęci Ćw. 9 w razie potrzeby. 85 1 w razie przeprowadzki. 4 mimo obniżenia. 8 w razie przekroczenia.

o wymianach spółgłoskowych i samogłoskowych . . 5 11 FLEKSJA Ogólna informacja.S P I S TREŚCI Wstęp . . . Mianownik Ćwiczenia wdrażające Ćwiczenie sprawdzające Dopełniacz Funkcje dopełniacza w zdaniu Ćwiczenia wdrażające Ćwiczenia sprawdzające Rzeczowniki i przymiotniki Zaimki Liczebniki Przyimki Celownik Funkcje celownika w zdaniu Ćwiczenia wdrażające Ćwiczenia sprawdzające Rzeczowniki i przymiotniki Zaimki Przyimki Liczebniki Biernik Funkcje biernika w zdaniu Ćwiczenia wdrażające Ćwiczenia sprawdząj ące Rzeczowniki i przymiotniki Zaimki Przyimki Liczebniki 13 19 47 48 54 60 110 110 112 112 113 114 117 119 137 137 138 138 139 140 144 149 185 185 185 186 187 Narzędnik Funkcje narzędnika w zdaniu Ćwiczenia wdrażające Ćwiczenia sprawdzające Rzeczowniki i przymiotniki Zaimki Liczebniki 188 190 194 223 223 224 224 Przyimki Miejscownik Funkcje miejscownika w zdaniu Ćwiczenie wdrażające Ćwiczenia sprawdzające Rzeczowniki i przymiotniki 225 227 231 233 266 266 461 .

liczebniki i zaimki Zaimki Przyimki Liczebniki SŁOWOTWÓRSTWO Informacje ogólne Rzeczowniki Słowotwórstwo rzeczowników .ćwiczenia Liczebniki Przysłówki .ćwiczenia Stopniowanie przysłówków Ćwiczenia sprawdzające Ćwiczenia syntaktyczne Rozwiązania ćwiczeń Fleksja Słowotwórstwo 462 352 356 373 378 380 389 404 407 413 413 449 . przymiotniki.ćwiczenia Formacje transpozycyjne Formacje modyfikacyjne Formacje mutacyjne Wyrazy złożone Przymiotniki Słowotwórstwo przymiotników .Zaimki Liczebniki Przyimki Wołacz Ćwiczenia wdrażające Ćwiczenia uzupełniające Zaimek zwrotny 'się' Zaimek 'sam' Rzeczowniki z przyrostkiem -ka Przymiotniki złożone Liczebniki zbiorowe Ćwiczenia sprawdzające znajomość wszystkich przypadków Rzeczowniki Przymiotniki Rzeczowniki.ćwiczenia Przymiotniki odrzeczownikowe Przymiotniki odczasownikowe Przymiotniki odprzymiotnikowe 267 267 268 269 271 274 275 276 277 278 282 283 284 289 289 290 295 297 299 299 309 315 328 331 331 331 346 349 Przymiotniki od wyrażeń syntaktycznych Stopniowanie przymiotników Zaimki .

melodii. tańców i strojów. wykorzystanie materiału zawartego w podręczniku do metod aktywizujących samodzielność uczniów na przykład w sytuacjach d ramowych.korzystanie z podręcznika jako materiału uzupełniającego . wiedzy historycznej i geograficznej . czerpanie inspiracji do poznawanie Polski. nauczyciele i studenci pedagogiki .związane z tym poszerzenie znajomości słownictwa gwarowego. rozwój mowy i słownictwa polskiego. nauka kroków i figur tanecznych. wprowadzając do nich naukę polskich tańców ludowych. powtarzanie fragmentów rytmu. muzycznej ucząc dzieci w różnym wieku: dzieci najmłodsze — słuchanie. malowanie strojów. rozpoznawanie piosenek. jak niebanalnie poprowadzić zajęcia z dziećmi w różnym wieku. tupanie. młodzież — nauka kroków i figur tanecznych. opr. integrowanie się w grupie rówieśniczej poprzez współpracę. zastosowanie proponowanych zabaw tanecznych.. inscenizacji. 205x295 mm. słownego. miękka. zabawę i piosenkę. malowanie. Tańce malowane można wykorzystać na różnym poziomie edukacji kulturowej. Samodzielne tworzenie pełnych układów choreograficznych z opisanych i poznanych elementów poszczególnych tańców. metodyczno-repertuarowego do pracy z dziećmi.00 zł Podręcznik dla dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym . wspólne występy. CD Cena 35. utożsamienie się z kulturą polską. opracowanie suit tanecznych. tekstu słownego. zabawy ruchowe z naśladownictwem ruchów nauczyciela i tańce integracyjne.UNIYERSITAS poleca Magdalena Szelc-Mays Tańce malowane. W książce dzieci odnajdą: • teksty piosenek • kolorowankę (pary taneczne w strojach regionalnych) • karty do gry • CD z piosenkami Nauczyciele zaś znajdą sugestie. klaskanie. wykonywanie tańców według propozycji zawartych w podręczniku. językowe]. dzieci starsze — zabawy rytmiczno-ruchowe na tle muzyki z nagrań. poznawanie pojęć muzycznych. Kształtowanie wyobrażeń muzycznych i słownych. tworzenie planów lekcji urozmaiconych o taniec.muzycznego. nauka i śpiew piosenki. proste reagowanie ruchowe. poszerzenie wiedzy o folklorze polskim. 84 $. kulturze polskiej. znajomością legend. kolorowanie. nazywanie ich i kojarzenie z wiedzą o regionach i wiedzą historyczną.

pl ZAPAMIĘTAJ! NA NASZEJ STRONIE MOŻECIE PAŃSTWO ZAMÓWIĆ BEZPŁATNY KATALOG UNIYERS1TAS .com.p[ Wówczas na bieżąco będziemy informować Państwa o naszych tytułach. www.universitas. chętnie udzielimy więcej informacji i wyjaśnień.com./fax (0 12) 634 51 07 (0 12) 423 47 69 (012) 634 37 85 DYSTRYBUCJA oraz KSIĘGARNIA WYSYŁKOWA ul.universitas.universitas. Żmujdzka 6B 31-426 Kraków tel.com. Ponadto na stronie www.TOWARZYSTWO AUTORÓW I WYDAWCÓW PRAC NAUKOWYCH UNIVERSITAS REDAKCJA al.com.pl dostępne są: szczegółowe opisy książek spisy treści fragmenty tekstów recenzje program wydawniczy na 2003 rok (tytuły i ceny) jeżeli macie Państwo dodatkowe pytania.com.com.pl Zapraszamy do Księgarni internetowej UŃIVERSITAS www. Prosimy o kontakt: box@universitas.pl Na naszej stronie znajdziecie Państwo aktualne informacje o: rabatach nowościach zapowiedziach spotkaniach promocyjnych bestsellerach UNIVERS!TAS a także pełną listę książek w sprzedaży (katalog alfabetyczny autorów i tytułów).universitas.pi Zapraszamy do zarejestrowania się już dziś na www.(012)413 91 36 fax (012) 413 91 25 e-mai!:box@universitas. 3 Maja 7 30-063 Kraków tel.

Ćwiczenia komunikacyjne dla grup średnich Magdalena Szelc-Mays SŁOWA 1 SŁÓWKA Pod ręcz n i k d o na ucza n ia sto w n i ctwa • .POMOCE DYDAKTYCZNE Red. Część I Magdalena Szelc-Mays COŚ WAM POWIEM.O l^ £ 2 O N CC nj O QJ C < U D 'c>'cm T ( M O.gs rvj~oO i gramatyki dla początkujących O Magdalena Szelc-Mays NOWE SŁOWA . MarekŁaziński.. PODRĘCZNIKI DO NAUCZANIA JĘZYKA POLSKIEGO JAKO OBCEGO I SŁOWNIKI POZA SERIĄ Alicja Nagórko. Podręcznik języka polskiego dia średnio zaawansowanych.. Elżbieta Grażyna Dąmbska KIEDYŚ WRÓCISZ TU.universitas. . TEN JĘZYK POLSKI! Ćwiczenia komunikacyjne dla grup początkujących Ewa Lipińska Z POLSKIM NA TY Podręcznik do nauki języka polskiego dla stopnia progowego Marta Panakova.PODRĘCZNIKI W SERII JĘZYK POLSKI DLA CUDZOZIEMCÓW pod redakcją Władysława Miodunki KURSOWE Wkrótce nowa..STARE RZECZY Podręcznik do nauczania słownictwa języka polskiego Piotr Garncarek CZAS NA CZASOWNIK Ćwiczenia gramatyczne z języka polskiego Stanisław Mędak CO Z CZYM? Ćwiczenia składniowe dla grup zaawansowanych Józef Pyzik PRZYGODA Z GRAMATYKĄ Fleksja i slowotwórstwo imion Józef Pyzik IŚĆ CZY JECHAĆ? Ćwiczenia gramatyczno-semantyczne z czasownikami ruchu Stanisław Mędak LICZEBNIK TEZ SIĘ UCZY! Gramatyka liczebnika z ćwiczeniami S P R A W N O S C I Ewa Lipińska KSIĘŻYC W BUTONIERCE Ćwiczenia dla cudzoziemców doskonalące sprawność rozumienia ze słuchu na podstawie tekstów Andrzeja Sikorowskiego Ewa Lipińska NIE MA RÓŻY BEZ KOLCOW Ćwiczenia ortograficzne dla cudzoziemców SŁOWNIKI Anna Seretny A CO TO TAKIEGO? Obrazkowy słownik języka polskiego Stanisław Mędak SŁOWNIK ODMIANY RZECZOWNIKÓW POLSKICH Stanisław Mędak SŁOWNIK FORM KONIUGACYJNYCH CZASOWNIKÓW POLSKICH Stanisław Mędak SŁOWNIK ŁĄCZLIWOŚCI SKŁADNIOWEJ CZASOWNIKÓW POLSKICH wkrótce o c. Ućebnica pol'śtiny pre Slovakov Ewa Lipińska. związanych między innymi z Katedrą Języka Polskiego jako Obcego w Instytucie Studiów Polonijnych i Etnicznych Uniwersytetu Jagiellońskiego. STAN OBECNY .com. JAK SIĘ MASZ? Podręcznik do nauki języka polskiego dla początkujących Danuta Gałyga ACH. rozszerzona edycja książki w dwóch częściach! S Y S T E M E ! J Ę Z Y K A Władysław Miodunka CZEŚC. wkrótce Na stronie www.PROGRAMY NAUCZANIA . Hanna Burkhardt DYSTYNKTYWNY SŁOWNIK SYNONIMÓW Zofia Kurzowa ILUSTROWANY SŁOWNIK PODSTAWOWY JĘZYKA POLSKIEGO wraz z indeksem pojęciowym wyrazów i ich znaczeń KULTURA W NAUCZANIU JĘZYKA POLSKIEGO JAKO OBCEGO. Tutaj można także zamówić bezpłatny katalog „Podręczniki do nauczania języka polskiego jako obcego". Miodunka Magdalena Szelc-Mays MOJE LITERKI Podręcznik dla dzieci w wieku wczesnoszkolnym Magdalena Szelc-Mays TAŃCE MALOWANE Podręcznik dla dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym Podręczniki do nauczania języka polskiego jako obcego są opracowywane przez zespół autorów.pl więcej informacji o podręcznikach do nauczania języka polskiego jako obcego. Wiesław Stefańczyk PO TAMTEJ STRONIE TATR. Władysław T.

Smolna 13. w sprawie Państwowej Komisji Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego oraz w sprawie egzaminów języka polskiego jako obcego (Dziennik Ustaw RP nr 191 z 12 listopada 2003 r. Cytowane akty prawne tworzą polski system poświadczania znajomości naszego języka. Podstawowy Poziom* Poziom wg standardów europejskich (Common European Framework) Oznakowanie A0 Al A2 BI B2 Cl C2 D Nazwa Survival Polish Introduction to Polish (Breakthrough) Waystage The Threshold First Certificate Polish (Vantage) Study Certificate (Effective Proficiency) Prof i ciency (Mastery) Native speaker 2. tel/fax: (48 22) 827 94 10 Nauczanie języka polskiego według standardów międzynarodowych: Stopień Stopień zaawansowania 1. Z tych aktów prawnych wynika.). Adres sekretariatu Państwowej Komisji Poświadczania: Biuro Uznawalności Wykształcenia i Wymiany Międzynarodowej Sekretariat Państwowej Komisji Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego 00-375 Warszawa. Zaawansowany * Klasyfikacja przyjęta przez wydawnictwo UNIVERS1TAS dla serii podręczników „Język polski dla cudzoziemców". III p. o zmianie ustawy o języku polskim. Należy jednak dodać. Sytuacje komunikacyjne Wprowadzenie do języka Wstępny Progowy Średni ogólny Średni specjalistyczny Zaawan so wany Stopień biegłości II. ul. III. stosowane przez Państwową Komisję Poświadczania.Certyfikacja języka polskiego jako obcego Podstawy urzędowego poświadczania znajomości języka polskiego jako obcego tworzy „Ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. Istotne uzupełnienia przynoszą dwa rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 15 października 2003 r. iż Państwowa Komisja Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego jest najwyższym ciałem przyjmującym wnioski dotyczące potrzeb w zakresie przeprowadzania egzaminów. zwane certyfikatami znajomości języka polskiego na trzech poziomach: podstawowym (B1)." (. nadzorującym przeprowadzanie egzaminów i wydającym poświadczenia znajomości języka polskiego. średnim ogólnym (B 2) i zaawansowanym (C 2). Należy pamiętać. . 6. Średni ogólny I. że poziom progowy (B 1) odpowiada poziomowi podstawowemu (B 1) w systemie certyfikacji. że od roku 2000 Polska jest członkiem Association of Language Testers in Europę [ALTE] i że testy do sprawdzania znajomości polszczyzny.Dziennik Ustaw RP nr 73 z 30 kwietnia 2003 r. zostały podjęte z myślą o wejściu Polski do Unii Europejskiej oraz o nauczaniu i sprawdzaniu znajomości języka polskiego zgodnie ze standardami europejskimi. 5. odpowiadają standardom europejskim. 3. Działania.). 8. tworzące polski system certyfikacji języka. 4. 7.

1986 and also co-author of textbook. Czasownik. znajdują swoje praktyczne zastosowanie w dużej ilości ćwiczeń wdrażających i sprawdzających.com. Zwięzłe i funkcjonałne objaśnienia teoretyczne. Seul. This textbook can be used effectively both in class and for self-study purposes. He is the author of Ćwiczenia z gramatyki funkcjonalnej.FLEKSJA I SŁOWOTWORSTWO IMION Przygoda z gramatyką jest podręcznikiem przeznaczonym dla obcokrajowców o różnym stopniu znajomości reguł gramatycznych języka połskiego z zakresu fleksji imiennej i słowotwórstwa. Prague. Detroit. Wayne State University. South Korea. Michigan. He has been teaching Polish as a foreign language at the Polonia Institute sińce 1976 and has also lectured abroad at the Charles University.universitas. numerals) and word formation. its also provides rules and exercises for regular word formation. Ćwiczenia z gramatyki funkcjonalnej. It consists of two parts: noun declension (nouns. Many exercises are preceded by theoretical expłanations of the functions of each case. adjectives.pl . które ze względu na rozwiązania podane na końcu podręcznika mogą być wykonywane samodzielnie lub z nauczycielem. Czech Republic. oparte na najnowszych opracowaniach teoretycznych języka polskiego jako obcego. 1984. pronouns. In part two. Hankuk University of Foreign Studies. These are based on the latest achievements of teaching Polish as a foreign language. Przygoda z gramatyką . cz. cz. unlike most other textbooks. I www. II Imiona.is a textbook for the study of Polish grammar by non-native speakers of all levels. USA. Józef Pyzik graduated from the department of Polish philology and has a PhD in Polish linguistics form the Jagellonian University.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful