P. 1
BekalanElektrik

BekalanElektrik

|Views: 30|Likes:
Published by Dugong Senyum
BekalanElektrik
BekalanElektrik

More info:

Published by: Dugong Senyum on Feb 05, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/12/2013

pdf

text

original

SAB 2032 – SI STEM ELEKTRI KAL DAN MEKANI KAL

Page 1/ 18
BAB 1 BEKALAN ELEKTRI K

1.1 Elekt rik

- Pergerakan el ekt ron selaj u 3 x 10
8
m/ s ( arus el ekt ri k)
- El ekt ron mengali r di sebabkan ol eh t ekanan ( vol t an)


1.2 Unit Elekt rik

- Arus ( Current ) – I Ampere ( A)
- Vol t an ( Vol t age) – V ( Vol t )
- Ri nt angan ( Resi st ance) / Beban ( Load) – R,Z( Ohm/ O)
- Kuasa ( Power) - P ( Wat t )

1.3 Hubungan Ant ara Unit Elekt rik

- HUKUM OHM: hubungan ant ara arus ( I ) , vol t an ( V) dan
ri nt angan ( R) .
- Apabil a t erdpt volt an meri nt angi peri nt ang, arus akan mengali r.

I = V/ R
V= I R
P= I V= V
2
/ R

1.4 Lit ar Elekt rik

- Sat u si st em yang t erdi ri dari pada beberapa komponen
el ekt rik yang mampu memberi l aluan elekt rik supaya t enaga
el ekt rik dapat di pindah dan dimanfaat kan dal am pel bagai
bent uk ( cahaya, bunyi , t enaga mekanikal) .

1.5 Bahagian- Bahagian Lit ar Elekt rik

- Punca kuasa – membekalkan vol t an
- Pengali r – l al uan elect ron
- Beban – menukar t enaga
- Perant i kawal an – mengawal lit ar
- Perant i Perlindungan – melindungi lit ar
- Penebat

SAB 2032 – SI STEM ELEKTRI KAL DAN MEKANI KAL
Page 2/ 18

1.6 Jenis Bekalan Elekt rik

1. Arus t erus ( AT) / Di rect Current ( DC)
2. Arus ul angalik ( AU) / Alt ernat ing Current ( AC)

1.7 Volt an dan Arus Terus



- V dan I t et ap I = V/ R
V= I R
P= I V= V
2
/ R

- Cont oh : bat eri , j anakuasa arus t erus

1.8 Arus dan Volt an Ulang alik

- Gel ombang ul ang alik i al ah gel ombang yang berubah
mengikut masa.
- Pada suat u masa nilai nya posi t if dan suat u masa l ain nilai nya
negat i f.
- Magnit ud arus dan vol t an berubah- ubah mengikut masa.

V( t ) = f( t ) f( t ) = i( t )









V
t
I
Voltan
@ Arus
Masa(t)
Max positif
Max negatif
SAB 2032 – SI STEM ELEKTRI KAL DAN MEKANI KAL
Page 3/ 18

- Amplit ud ( Amplit ude)

 Tit i k maxi mum suat u gel ombang
 Symbol : V
m
, I
m



- Frekuensi ( Frequency)

 bil angan ki t aran gel ombang si nus dal am 1 saat .
 Si mbol = f
 Uni t = ki t ar per saat at au Hert z ( Hz)

f = 1 / T ( kit ar/ saat )

- Nilai Purat a dan Nilai Berkesan ( Average Value and
Effect ive Value)

 Gel ombang DC, nil ai ket ikanya adal ah sama.
 Gel ombang AC, nil ai ket ikanya berubah- ubah.
 Maka perl u menget ahui nil ai ket i ka dan berkesan.


Nil ai purat a :

V
purat a
=
( )
}
T
0
dt t v
T
1
=

m
V 2

= 0.637V
m


Nil ai Berkesan :

- Nil ai berkesan bagi arus au mel esapkan kuasa yang sama
dengan kuasa yang dilesapkan ol eh arus t erus yang sama
nil ainya di dal am resi st or t sb.

- Pengi raan nilai berkesan berdasarkan kaedah pengkami ran :

I
rms
=
( )
}
T
0
dt t i
T
1

= I
m
/ √2
SAB 2032 – SI STEM ELEKTRI KAL DAN MEKANI KAL
Page 4/ 18



 Sudut fasa, θ

- Sudut fasa - anj akan gel ombang dari paksi t egak.
- Si mbol – u
- Uni t – darj ah ( °) at au radi an
- Ji ka sudut fasa sama – gel ombang adalah sefasa
- Ji ka ada anj akan sudut ( beza fasa) – gelombang t i dak sefasa




Meruj uk kepada gel ombang di at as,

v( et ) = V
m
sin et
i ( et ) = I
m
si n ( et + u)
v
1
( et ) = V
m1
si n ( et – θ
1
)

Rumusan bagi ket iga- t i ga gel ombang diat as adal ah :

a) i( et ) mendul u v( et ) dengan sudut u radi an at au v( et ) mengekor
i( et ) dengan sudut u radi an
b) v
1
( et ) mengekor v( et ) dengan sudut θ
1
radi an at au v( et )
mendulu v
1
( et ) dengan sudut θ
1
radi an


 Perwakilan Pemfasa ( Phasor Represent at i on)

- Pemfasa – nombor kompl eks yang mewakili magni t ud dan sudut
bagi gel ombang au.
SAB 2032 – SI STEM ELEKTRI KAL DAN MEKANI KAL
Page 5/ 18

- Perwakilan pemfasa bagi gel ombang volt an dan arus ul ang ali k
merupakan sat u gari s lurus dimana, magni t udnya sama dengan
nil ai berkesan gel ombang & sudut fasa gel ombang, θ dalam unit
darj ah yang diukur dari paksi ruj ukan.

Gel ombang vol t an si nus ¬ v( t ) = V
m
sin ( et + θ°) V
Pemfasa ¬ V = V
rms
Z θ °




Gambaraj ah pemfasa vol t an


1.9 Kuasa Dalam Lit ar Arus Ulangalik

- Bagi lit ar arus t erus kuasa yg t erj ana adal ah sent i asa t et ap bg
sebrg perubahan masa.
- Maka, kuasa seket i ka di t uli s sbg:

P( t ) = V( t ) . I ( t ) ( Wat t )

- Unt uk bekal an au pul a,

V( t ) = V
m
si n wt
I ( t ) = I
m
sin (wt ± θ)

- Hasil darab vol t an ket ika dan arus ket i ka akan memberi nil ai kuasa
ket ika yang di bekal kan kepada lit ar.
- Maka, kuasa ket ika mempunyai nilai + at au – bergant ung kepada
t empoh masa yang di pert imbangkan.
- Kuasa + menunj ukkan perpindahan t enaga dari punca bekal an ke
lit ar yang di bekal .
- Kuasa – menunj ukkan perpindahan t enaga dari li t ar ke punca
bekal an.

SAB 2032 – SI STEM ELEKTRI KAL DAN MEKANI KAL
Page 6/ 18
1.9.1 Kuasa Purat a ( P) , Kuasa regangan( Q) , kuasa Ket ara
( S) dan kuasa kompleks ( S
k
)

Secara umum,

Kuasa purat a, P


}
= = · =
T
rms rms
m m
I V
I V
dt t p
T
P
0
cos cos
2
) (
1
 
wat t

Kuasa purat a j uga dikenali sebagai kuasa akt i f ( act i ve power) at au
kuasa sebenar ( real power) .


Kuasa regangan, Q di kenali sebagai kuasa reakt if.


 sin
rms rms
I V Q =
VAR


Kuasa ket ara, S di gunakan sebagai kadaran kuasa bagi mesin- mesi n
el ekt rik at au pengubah.


 ± Z = ± = = S jQ P I V S
rms rms
VA


Ut k li t ar indukt if ( induct i ve l oad) ,

   + Z = + = + = S I jV I V jQ P S
rms rms rms rms
sin cos



Ut k li t ar kapasi t if ( capaci t ive l oad) ,


   ÷ Z = ÷ = ÷ = S I jV I V jQ P S
rms rms rms rms
sin cos




SAB 2032 – SI STEM ELEKTRI KAL DAN MEKANI KAL
Page 7/ 18
1.9.2 Segit iga Kuasa

- Persamaan- persamaan yang berkai t an dgn kuasa purat a P,
kuasa rengangan Q dan kuasa ket ara S bol eh di bent uk secara
geomet ri c menggunakan raj ah segit i ga t epat yang di panggil
segit i ga kuasa.

- Raj ah di at as menunj ukkan raj ah pemfasa dan segit i ga kuasa
bagi beban indukt i f di mana arus mengekor vol t an.

Dgn S = VI
P = VI cos θ
Q = VI sin θ




1.9.3 Fakt or Kuasa, f.k. ( Power fact or, p.f.)

- Fact or kuasa di defini sikan sebagai ni sbah kuasa purat a kpd
kuasa ket ara.




cos
cos
. . = = =
rms rms
rms rms
I V
I V
S
P
k f


- Fakt or kuasa dinyat akan sbg fact or kuasa mendul u i alah apabil a
arus mendulu vol t an bagi lit ar kapasit i f, manakal a fact or kuasa
mengekor arus mengekor vol t an bagi li t ar indukt i f.
- Nil ai fakt or kuasa adal ah di ant ara 0 → 1.



SAB 2032 – SI STEM ELEKTRI KAL DAN MEKANI KAL
Page 8/ 18

1.9.4 Pembet ulan Fakt or Kuasa ( power fact or correct ion)

- Secara umumnya, beban prakt ikal adal ah berbent uk rint angan
dan aruhan.
- Maka, beban pd kebi asaannya berada pd fact or kuasa mengekor
dgn nil ai < 1.
- Keburukan yg t imbul aki bat fact or kuasa yg rendah:

i) penj ana yg di gunakan perl u mempunyai nil ai kdran
kuasa yg l ebih besar.
ii) Arus yg t i nggi mengali r, oleh it u, memerl ukan sai z
kabel yg l ebih besar.
iii) Kehil angan kuasa dl m t alian penghant aran adal ah
t i nggi .
iv) Kecekapan penghant aran kuasa mel al ui t alian
penghant aran menj adi l ebih rendah.

- Ol eh it u, pembet ulan fact or kuasa perl u dil akukan.
- Terdpt 2 kaedah yg bi asa dil akukan ut k pembet ulan fact or
kuasa:

i) penggunaan pemuat ( capaci t or) yg disambung secara
sel ari dgn beban.
ii) Penggunaan mesi n segerak ( synchronous machine) yg
di sambung secara sel ari dgn beban.


SAB 2032 – SI STEM ELEKTRI KAL DAN MEKANI KAL
Page 9/ 18
1.10 Sist em 3 Fasa

1.10.1 Sist em 1 Fasa

- Bekal an el ekt ri k AC yang mempunyai sat u sumber volt an.
- Arus ul angalik akan mengali r apabil a ada beban.
- Frekuensi vol t an dan arus adal ah sama 50Hz.
- Di bekalkan ol eh dua dawai pengali r ( Life and Neut ral ) .
- Bi asanya akan t erdapat sudut fasa ant ara volt an dan arus. I ni
adal ah di sebabkan ol eh beban lit ar, samada lit ar i ndukt if at au
beban kapasi t if.



- Seki ranya beban indukt if, vol t an akan mendahului arus
dengan sudut θ
1
.
- Manakal a bagi beban kapasi t if, arus akan mendahul ui vol t an
dengan sudut θ
2
.


1.10.2 Kuasa Dalam Sist em 1 Fasa

S = V.I
P = V.I cos θ
Q = V.I sin θ
f.k = cos θ

Cont oh :
Sebuah mot or aruhan sat u fasa beroperasi dengan vol t an 240V, 50Hz
mengambil kuasa 5 kW dari bekal an. Mot or i ni beroperasi pada f. k 0.7
mengekor. Ki ra ;

SAB 2032 – SI STEM ELEKTRI KAL DAN MEKANI KAL
Page 10/ 18
a) arus yang diambil
b) kuasa ket ara mot or
c) kuasa reakt i f mot or
d) sudut fasa ant ara vol t an dan arus.



1.10.3 Sist em 3 Fasa.

- Si st em AU yang t elah dilihat sebel um ini hanya melibat kan sat u
bekal an vol t an dan oleh i t u si st em i ni di kenali sebagai si st em
sat u fasa,

- Si st em 3- fasa secara ri ngkasnya i al ah gabungan 3 si st em sat u
fasa. Ket i ga- t i ga vol t an sat u fasa i ni mempunyai magnit ud yang
sama t et api di pisahkan ant ara sat u sama l ain dengan sudut fasa
120
0
.

- Kuasa el ekt ri k pada umumnya di j ana, di hant ar sert a di agihkan
kepada pengguna dengan menggunakan si st em 3- fasa.

- Si st em bekal an sat u fasa bol eh di perolehi dari si st em bekal an 3
fasa i ni dengan hanya menggunakan sal ah sat u dari 3 fasa
volt an yang di bekalkan.

- Kil ang- kil ang bi asanya menggunakan si st em 3 fasa unt uk
menj al ankan mesin- mesi n besar, manakal a pengguna di rumah
kedi aman hanya menggunakan salah sat u dari 3 fasa volt an
yang di j ana.

- Terdapat dua j eni s sambungan si st em 3 fasa, bi nt ang ( st ar) dan
delt a.


1.10.4 Penj anaan Sist em 3 Fasa

- Penj anaan si st em 3- fasa adal ah berasaskan kepada penj anaan
si st em sat u fasa yang t el ah dilihat sebelum ini .

- Unt uk menj ana 3 vol t an dengan bezafasa 120
0
ant ara sat u sama
l ain, t i ga gelung ( berbanding dengan sat u gel ung unt uk si st em 1
fasa) perl u di put ar melal ui kut ub sel at an dan ut ara dan gel ung-
gelung ini perl u di pi sah dengan sudut 120
0
.

SAB 2032 – SI STEM ELEKTRI KAL DAN MEKANI KAL
Page 11/ 18
- I ni bermakna 3 fasa vol t an akan t erj ana pada t i ga pasang
huj ung gel ung- gelung i ni . Ji ka bil angan lilit an bagi set i ap gel ung
adal ah sama dan kel aj uan put aran adalah sekat a, magnit ud dan
frekuensi vol t an- vol t an yang t erj ana i ni j uga akan sama.



Vol t an si nus yang di j ana ol eh penj ana 3 fasa

- Jeni s sist em 3- fasa, samada bi nt ang at au delt a, adal ah
bergant ung kepada bagaimana huj ung- huj ung gel ung i ni
di sambung.


1.10.5 Kaedah Sambungan Sist em 3 Fasa

- Dua kaedah sambungan 3- fasa akan dilihat : sambungan
bi nt ang ( at au Y) dan sambungan del t a ( A) .
- Kedua- dua sambungan ini boleh dil akukan pada bekal an at au
pada beban. Ol eh it u beberapa konfi gurasi unt uk si st em 3- fasa
di ant ara bekal an dan beban bol eh di buat :
a) sambungan bi nt ang- bi nt ang.
b) sambungan bi nt ang- del t a.
c) sambungan del t a- del t a.
d) sambungan del t a- bint ang.


1.10.6 Sambungan Bint ang

- Penj ana 3 fasa sambungan bint ang j uga di kenali sebagai
penj ana 3 fasa sambungan wye ( Y) .

- Sambungan bint ang di buat dengan menyambungkan huj ung
set i ap gegel ung pengali r yang mempunyai pol arit i yang sama
dengan sat u t it ik sepunya yang di panggil t it i k neut ral , N.
SAB 2032 – SI STEM ELEKTRI KAL DAN MEKANI KAL
Page 12/ 18



Penj ana 3 fasa, sambungan bi nt ang 3 t alian

- Vol t an di ant ara t erminal t ali an dan t alian dikenali sebagai vol t an
t ali an ( V
RY
) , manakala vol t an ant ara t ali an dan t it ik neut ral
dikenali sebagai vol t an fasa ( V
AN
) .
- Magnit ud vol t an adal ah √3 voltan fasa. Manakal a sudut fasa
bagi vol t an t alian mendul u vol t an fasa sebanyak 30 . ˚




- Arus fasa menyamai arus t alian. I
t alian
= I
f asa
.

SAB 2032 – SI STEM ELEKTRI KAL DAN MEKANI KAL
Page 13/ 18


- Seki ranya beban adal ah seimbang, t ali an neut ral adal ah t i dak
perl u. Wal au bagai manapun t alian neut ral di perl ukan unt uk
mengali rkan arus berl ebihan kembali ke penj ana seki ranya
beban t i dak seimbang.


1.10.7 Sambungan Delt a ( ∆)

- Dal am si st em 3 fasa sambungan delt a, ket i ga- t iga gegel ung
pengali r RR’, YY’ dan BB’ bersambung secara sesi ri ant ara sat u
sama l ain.

Penj ana 3 fasa, sambungan del t a


- Vol t an t alian, V
T
bagi sambungan delt a adal ah sama dengan
volt an fasa, V
F
dari segi magni t ud dan sudut fasa.
- Bagi sambungan del t a, arus fasa adal ah t i dak sama dengan arus
t ali an.
- Magnit ude arus t ali an adal ah √3 arus fasa, manakala sudut fasa
bagi arus t alian mengekor arus fasa sebanyak 30 . ˚

I
t alian
= √3I
f asa
SAB 2032 – SI STEM ELEKTRI KAL DAN MEKANI KAL
Page 14/ 18

1.10.8 Kuasa Dalam Sist em 3 Fasa

1.10.8.1 Sambungan Bint ang

- Bagi si st em 3 fasa sei mbang sambungan bi nt ang, j uml ah kuasa
akt i f dalam si st em bol eh diki ra dengan mengambil ki ra kuasa
akt i f pada sat u fasa dan di darabkan dengan 3.
- I ni kerana kuasa akt if pada ket i ga- t iga fasa adal ah sama. Kuasa
akt i f pada fasa R, Y dan B bagi beban sambungan bi nt ang
masi ng- masing di beri ol eh :

( )
R RN
I V R RN R
I V P   ÷ = cos


( )
Y YN
I V Y YN Y
I V P   ÷ = cos


( )
B BN
I V B BN B
I V P   ÷ = cos


dengan


F BN YN RN
V V V V = = =

F B Y R
I I I I = = =


( ) ( ) ( ) ( )
F F B BN Y YN R RN
I V I V I V I V
        ÷ = ÷ = ÷ = ÷



( )
F F
I V F F B Y R
I V P P P P  

÷ = = = = cos
1


maka, j uml ah kuasa akt if 3 fasa adal ah:

  1 3
3P P P P P
B Y R
= + + =


( )
F F
I V F F
I V   ÷ = cos 3


Bagi sambungan bi nt ang,
3
T
F
V
V = dan
T F
I I = , maka kuasa akt i f 3 fasa
bol eh j uga dit ulis sebagai :


( )
F F
I V F F
I V P  

÷ = cos 3
3
( )
F F
I V T T
I V   ÷ = cos 3


SAB 2032 – SI STEM ELEKTRI KAL DAN MEKANI KAL
Page 15/ 18

1.10.8.2 Sambungan Delt a

Bagi si st em 3 fasa seimbang sambungan delt a, kuasa akt if pada set i ap
fasa adal ah:

( )
RY RY
I V RY RY R
I V P   ÷ = cos



( )
B Y YB
I V YB YB Y
I V P   ÷ = cos



( )
BR BR
I V BR BR B
I V P   ÷ = cos


dengan

F BR YB RY
V V V V = = =

F BR YB RY
I I I I = = =


( ) ( ) ( ) ( )
F F BR BR YB YB RY RY
I V I V I V I V
        ÷ = ÷ = ÷ = ÷



( )
F F
I V F F B Y R
I V P P P P  

÷ = = = = cos
1


maka, j uml ah kuasa akt if 3 fasa adal ah:

  1 3
3P P P P P
B Y R
= + + =



( )
F F
I V F F
I V   ÷ = cos 3


Bagi beban sambungan del t a,
T F
V V = dan
3
T
F
I
I = , maka kuasa akt i f 3
fasa bol eh j uga di t uli s sebagai :

( )
F F
I V F F
I V P  

÷ = cos 3
3
( )
F F
I V T T
I V   ÷ = cos 3


Cont oh :

1. Sebuah mot or 3 fasa ,415V sambungan bint ang mempunyai
kel uaran 50kW dengan kecekapan 90% dan f,k 0.85. ki rakan arus
t ali an sert a lakarkan raj ah pemfasa unt uk volt an dan arus. Jika mot or
SAB 2032 – SI STEM ELEKTRI KAL DAN MEKANI KAL
Page 16/ 18
di sambung secara delt a, apakah vol t an bekal an yang sesuai unt uk
mot or ini .
2. Sat u lit ar 3 fasa sei mbang sambungan bi nt ang dengan vol t an t alian
415V mengali rkan arus t ali an 25A apabil a di sambung kepada beban
yang mempunyai fact or kuasa 0.8 mengekor. Luki skan gambaraj ah
pemfasa unt uk vol t an dan arus unt uk syst em ini . Dapat kan j uml ah
kuasa yang di serap oleh beban t i ga fasa i ni .


1.10.9 Sist em Bekalan TNB

- Vol t an 3 fasa ( 50Hz)
Rangkai an penghant aran ( t ransmi ssi on net work) ut ama adal ah:
a. 275kV
b. 132kV
c. 66kV

Rangkai an pengagi han ( di st ri but i on net work) adal ah:
a. 33kV
b. 22kV ( ut k kwsn yg t erhad)
c. 11kV
d. 6.6kV ( ut k kwsn yg t erhad)
e. 415 V
f. 240 V ( sat u fasa)


- Si st em
- Si st em vol t an rendah ( 415/ 240V) : 3 fasa 4
t ali an( 415V) / 1 fasa 2 t ali an( 240V) .
- Si st em ini adal ah gabungan t ali an at as ( overhead lines)
dan t ali an bwh t anah ( underground cables) .

SAB 2032 – SI STEM ELEKTRI KAL DAN MEKANI KAL
Page 17/ 18





SAB 2032 – SI STEM ELEKTRI KAL DAN MEKANI KAL
Page 18/ 18
1.10.10 Kaedah Pembekalan

1. Si ngl e consumer spt kawasan perumahan, kil ang, rumah
kedai .

a. Sat u fasa, 2 t ali an, 240V sehingga 12kVA
b. 3 fasa, 4 t ali an, 415V sehi ngga 45kVA
c. 3 fasa, 4 t ali an, CT met ered 415V sehi ngga 1500kVA

2. Mul t i t enant ed premi ses spt fl at , pej abat , bangunan
komersi al :

a. Vol t an rendah:
- 3 fasa, 4 t ali an, CT met ered 415V sehi ngga
1500kVA

b. Vol t an t inggi , vol t an t erl ampau t i nggi
- 3 fasa, 3 t alian, 6.6kV dan 11kV ut k beban 1500kVA
- 3 fasa, 3 t alian, 22 kV dan 33kV ut k beban 5000kVA
- 3 fasa, 3 t al i an, 66 kV, 132kV dan 275kV max beban
sehi ngga 20MVA.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->