FILOZOFSKI FAKULTET UNIVERZITETA U BEOGRADU

SEMINARSKI RAD

NEMIRI UZROKOVANI PROMENOM KLIME U 7. VEKU P.N.E. U OBLASTI JZ TURSKE KRAJEM NEOLITA I POČETKOM HALKOLITA

KURS : ARHEOLOGIJA SREDOZEMLJA

MAKSID A.D.

SEPTEMBAR 2012. Uvod

povezujudi vlažniju.e. priobalnu zonu sa aridnim oblastima centralne Anadolije. Eğirdir i Beyşehir. Pokazalo se da je u period oko 6 200 g. a u toplijim uglavnom četinari. zapadni deo oblasti velikih jezera. što se nije moralo primetiti tog trena. na zapadu istočnim podnožjem planine Menderes. tako i u ved pomenutim višim predelima ka istoku. s obzirom na to da se struja koja okružuje taj lednik mešala sa strujom iz severnog Atlantika i samim tim ostavila tragove o samom zahlađenju u vreme oko 6 470 g. Postoje teorije koje nam sugerišu da je sveža. hladna voda oslobođena iz ledničkih jezera potpuno onemogudila toplim vodenim strujama da prodru i zagreju ogromnu količinu izlivene vode.p..e.Oblast velikih jezera. Što se tiče severno-atlantskih podataka. Kuruçay Höyük. Studije su dokazale da je ovaj događaj uticao ne samo na severnu hemisferu. oblast je karakteristična po velikoj količini vode i prirodnim resursima. Na severu se graniči sa terasastim platoom centralno-zapadne Anadolije. što ih čini vidljivim na površini ( Diss 2009 : 261 ).p. dolazimo do podataka da je ukupna godišnja količina padavina prosečna. Iako po prirodi ovom planinskom delu Turske nedostaju vede reke. Neolit oblasti Pisidije pokriva jako dug period u trajanju od 8000 do 6500 god. što je datovano oko 6 400 ± 300 god. Klimatske promene U period oko 6 200 godine p. Analize bušotina leda Grenlandskog ledenog štita pokazale su naglu promenu klimatskih uslova. ceo region prekrila je četinarska šuma (Schoop 2005 : 48 ). iako je još uvek to nemogude danas potvrditi.p. Potvrđeno je da iako između istočnog i zapadnog dela oblasti Pisidije postoje sličnosti u načinu života. Posle post-glacijalnog otopljavanja. Uzimajudi u obzir količinu godišnjih padavina kako u nižim. klimatska promena se može opisati kao katastrofalno izlivanje ledničkih jezera Agassiz i Ojibway u severni Atlantik u vreme kada se Laurentijski lednički štit otopio. Istočni deo ovog regiona koji obuhvata oblast od Isparte do jezera Beyşehir i Suğla. došlo je do velikih klimatskih promena na severnoj hemosferi. tj. a može se redi da je imalo uticaja čak i na globalnom nivou. što su i pokazale analize polena ( Clare 2008 : 66 ). hladnijim predelima zastupljena je stepska vegetacija u depresijama i basenima. Za razliku od centralne i zapadne Anadolije. ved i globalnom nivou. došlo do zahladjenja od 6 ± 2 stepena.n. Zauzima veliku površinu.e. U prilog tome ide i istraživanje marinskih sedimenata Gardar lednika. uključujudi i veliki deo oblasti Burdur kao i skoro celu oblast Isparte i basene jezera Beyşehir i Suğla (Duru 1999 : 171 ) Prirodno okruženje ove oblasti karakteristično je po prirodnim depresijama i basenima sa jezerima od kojih su tri najveda Burdur.n. okružena planiskim vencima i platoima.e. takođe postoje i znatne razlike ( Duru 1999 : 182 ). takođe poznata pod drevnim imenom Pisidija nalazi se u centralnom delu planinskog lanca Taurus u današnjoj Turskoj. ved je ostavljalo posledice i u narednom periodu. što se poklapa sa izlivanjem ledničkih jezera u 2 .p. O neolitskim naseobinama u Isparti i njenom okruženju se još uvek ništa ne zna. na istoku Konya-Ereğli basenom a na jugu zapadnim planinskim lancem planine Taurus. U suvim. i to uglavnom u toku zime i proleda. ovu oblast je mnogo lakše istraživati s obzirom na to da aluvijalni nanosi nisu zatrpali staništa. priobalnim delovima na jugu oblasti.n. još uvek nije dobro istražen.n. Bademağaci Höyük nam daju jako puno podataka i otkrivaju nam dobar pregled faza razvoja neolita ove oblasti. Sa druge strane. Vegetacija je po sastavu heterogena i po karakteru prelazna. Lokaliteti kao što su Suberde i Erbaba nam daju malo podataka. kao ni što sa sigurnošdu ne možemo utvrditi faze razvoja kroz koje je ova oblast Anadolije prošla u toku neolita. Höyücek Höyük.e. između 400 i 800 mm/cm2 godišnje. kao i nalazišta kao što su Hacilar.n.

ovo je prvi put da se takva pretpostavka javlja za period kasnog neolita u oblasti Psidije ( Gronenborn 2009 : 101 ). Generalno. i uticaju tih promena na neolitske zajednice u južnom Mediteranu kao i o mogudem ishodu procesa neolitizacije. To nas dovodi do zaključka da holocen obeležavaju dve karakteristične celine : prva. Te vede klimatske promene čine poseban deo jednog obrasca klimatskih anomalija koje su se dešavale tokom celog trajanja holocena. serija velikih uništavanja spaljivanjem. koju definišu slučajni i nagli klimatski događaji kao što je ved prethodno spomenuto izlivanje ledničkih jezera Agassiz i Ojibway u severni Atlantik ( Clare 2008 : 66 ). blagostanje. Možemo primetiti tendeciju ka ograđivanju i odvajanju privatnog od javnog prostora. slobodu i korist. Nama najbliži i najpoznatiji primer toga je i malo ledeno doba iz 1400-1900 god n. Kuruçay Höyük. U vreme zahlađenja. Kude su se uglavnom sastojale od jedne prostorije. Rousseau je mišljenja da je sukob bio uslovljen promenama npr. Diskusije o poreklu sukoba između zajednica protežu se do dalekog 17. Sa druge strane. Iako se naselja sastoje od neverovatno velike stratigrafije. Iskopavanjem četiri najveda i najbitnija lokaliteta ove oblasti. Bademağaci Höyük.e.e. tako da su istraživači po prvi put našli vezu između vedih klimatskh anomalija i došli do zaključka da je kratak i oštar klimatski događaj koji se desio 6 200 g. pojava zemljoradnje. što je dovelo do porasta populacije. Hacilar. Analize su zasnovane na izučavanju fosila marinskih sedimenata iz jezgra LC21.severni Atlantik. ognjišta. Uzorak je uzet iz JI dela Egejskog mora. Hobbes se zalaže za ideju da je čovekova priroda sama po sebi nasilna. obeleženi zahlađenjem na globalnom nivou. ostave i drugi artefakti. što se kasnije odrazilo i na ograđivanje naselja a ne samo privatnog vlasništva. kao i požara velikih razmera koji se poklapaju sa klimatskim događajem 6 200 g. kompleksnijih formi socijalne organizacije. nemamo pokazatelje o tome da se gradilo po planu prethodnih građevina.e.n. Sve u svemu. u stvari deo vedih klimatskih promena globalnih razmera.p. što je jako pogodna lokacija za uzimanje uzoraka u ove svrhe iz razloga što se na tom mestu hladnija Egejska struja sudara sa toplijom Levantijskom. veka. Höyücek Höyük. pokvarena i sebična. uglavnom smeštena u basenima na obalama jezera.e. Nas ipak ovde najviše interesuju podaci o klimatskim promenama iz Egejskog i regiona Levanta u periodu oko 6 200 god. koncepta privatnog vlasništva što je neminovno moralo dovesti i do sukoba ( Clare 2008 : 71 ). Lokaliteti Naselja u oblasti Pisidije su generalno manjih dimenzija od onih u oblasti centralne Anadolije.n.p. zaključeno je da postoji veliki broj fortifikovanih naselja.n. koju čini obrazac ponavljanja klimatskih anomalija i druga. Prvi podaci o neolitskim naseljima u ovoj 3 . U poslednjih par godina su se pojavile brojne publikacije sa diskusijama o klimatskim promenama u periodu oko 6 200 g. Danas imamo jako puno podataka o paleoklimatskim promenama u holocenu.arheološki dokazi nam govore da je do prvih sukoba ipak došlo u doba neolita.e.n.p. Mnogi kudni poslovi su se obavljali ispred kude što nam pokazuju ostaci keramičkih posuda.p. U narednih 400-600 godina dolazilo je do izvesnih zahlađenja i otopljenja u razmaku od po par desetina pa čak i stotina godina ( Clare 2008 : 64 ). i 18. Ovim pitanjem bavili su se Hobbes i Rousseau. Sve ovo nas dovodi do toga da postavimo pitanje da li su promenljivi klimatski uslovi mogli da dovedu do nemira između sedentarnih zajednica ovog perioda? Iako je veza između nemira u praistoriji i klimatskih promena uspostavljana i ranije. socijalna organizacija i struktura društva centralne Anadolije se dosta razlikovala od one u oblasti velikih jezera ( Schoop 2005 : 49 ). egejsko more je zahvatao hladan polarni i kontinentalni vazduh pa je samim tim i intenzitet i trajanje zimskog vremena bio jači i duže je trajalo ( Clare 2008 : 67 ). gde se pojedinac brine i interesuje samo za sopstvenu dobrobit.

bronzanog doba i hrišdanske ere. a ukupno sadrži 4 kulturna sloja ( Duru 1999 : 176 . 26km JZ od Burdura. a pošto je nema ni na ostalim lokalitetima ovog regiona. Neolit obuhvata 9 slojeva.n. narednih 4 kasnom neolitu ( Hacilar 6-9 ) a najstarija se odnosi na akeramicki neolit. i do sada depoziti ovog nalazišta obuhvataju periode neolita. samo 4 km JI od jezera Burdur. Novija iskopavanja nisu potvrdila prisustvo ove najstarije faze. Depozit sa lokaliteta obuhvata period od neolita do bronzanog doba. 11. 50km S od Antalije. Što se halkolita tiče. pa se smatra da je u ovom periodu lokalitet bio samo privremeno naseljen ( Duru 1999 : 179 . Slika 1. Dokazi o nemirima u oblasti Psidie tokom kasnog neolita i ranog halkolita na ovim lokalitetima su dvostruki. sa jedne strane uključuju pojavu velikih požara dok se sa druge pojavljuju fortifikacioni bedemi oko naselja. Mala humka visine od 8m i prečnika od oko 100m smeštena je na prirodnom uzvišenju na 980m iznad nivoa mora. Iskopavanja se vrše od 1993. Hacilar – lokalitet se nalazi na 940m nadmorske visine. Kuruçay Höyük – nalazi se 15km JZ od Burdura i 10km SI od lokaliteta Hacilar. Bademağaci Höyük – ova humka ovalnog oblika je 200m duga.p. Prvih 5 pripada ranoj fazi halkolita ( Hacilar 1-5 ). Od ukupno 13 slojeva. od kojih poslednja 2 pripadaju kasnom neolitu. Höyücek Höyük – nalazi se 35km J od Burdura i 30km JI od nalazišta Hacilar. Humka koja je u trenutku iskopavanja u dijametru merila 140m i skoro 5m u visinu se nalazi blizu reke Bozçay koja se uliva u jezero Burdur. ta pretpostavka je odbačena ( Duru 1999 : 172 . 110m široka i 7m visoka.god. kasnom neolitu a od 10-7 periodu ranog halkolita ( Duru 1999 : 174 .oblasti se mogu datovati oko 6 500 g. Ekonomija oblasti Psidije 4 . Clare 2008 : 72 ). pronađeni su ostaci keramike. Clare 2008 : 72 ). Clare 2008 : 71 ). Lokaliteti u oblasti JZ Anadolije i obližnjim regionima. Jedini raniji datum na koji možemo naidi se odnosi na Hacilar i akeramički period i to 8000 g.n. Arheološki period kroz koji se ovaj lokalitet proteže obuhvata period od neolita do halkolita.p. nalazi se na ravnom platou okruženim brdima. 13-12 pripadaju ranom neolitu. Clare 2008 : 72 ).e.e. Mellart koji je vodio iskopavanja utvrdio je 10 nivoa. Prečnik mu je oko120m a trenutna visina 4m.( Düring 2008 : 20 ).

Što se tiče lokaliteta Bademağaci. Požari velikih razmera mogu se primetiti na lokalitetu Hacilar u nivoima 4. požari su bili manji i obuhvataju samo faze ranog neolita. S toga. što nam kazuje da su nastavili sa lovom kako bi sačuvali obradiva polja od upada divljih životinja. 2b i 1b od kojih Mellart izdvaja samo slojeve 2b i 1b kao rezultat neprijateljskih napada. monohromne keramike u rani halkolit prešlo na bogato dekorisanu ( Clare 2008 : 73-75 ). kako strukturalno tako i prostorno ( Lehner 2010 : 20 ). sačuvali stoku od grabljivica ( Schoop 2005 : 51 ). Kontrolisali su ukrštanje i parenje domadih životinja. Požar koji se desio slučajno bi bio ograničen na jednu prostoriju. 2a. Od divljih životinja. pogodio bi celo naselje ili bar njen vedi deo. Interesantno je to da požar koji se desio u nivou Hacilar 4 nije ispraden privremenim hijatusom. Još jedna od mogudnosti zbog koje bi celo naselje bilo spaljeno je i ta da je samo stanovništvo izazvalo požar kako napadačima ne bi ostavili išta korisno i upotrebljivo. To bi bio neočekivan napad protiv koga bi stanovništvo tog naselja teško moglo da se odbrani. malih razmera. tako da je svaka životinja pojedinačno zahtevala dosta rada i truda. Ekonomija ove oblasti je zbog prirodnog okruženja sama po sebi bila dosta zatvorenog tipa. na lokalitetima zastupljene su kosti divljeg vepra i jelena. njihove socijalne organizacije i kompleksnost razmene na velikim razdaljinama i različitim terenima. desio bi se odjednom i ostavio trajne posledice. On nam ovde skrede pažnju na same karakteristike slučajnih požara i onih koji su namerno izazvani. nemamo puno podataka. 5 . ali ne ograničava mogudnosti u velikoj meri. u sukobu. Mellart smatra da je napadač zauzeo naselje.Što se ekonomije oblasti velikih jezera tiče. ne bi se dešavao često i ne bi ostavio trajnije posledice. Poznato nam je da se ishrana zajednica ove oblasti oslanjala na pripitomljene vrste životinja. Što se metalne industrije tiče. Da bi smo uspeli to i da dokažemo. Požar koji je izazvan namerno. Požari Da li su požari na lokalitetima Hacilar. Na lokalitetu Höyücek uništavanjem pretposlednje faze dolazi do privremenog hijatusa od otprilike 100 godina. Potencijalni motivi za spaljivanje celog naselja bi u ovom slučaju bili odstranjivanje stanovništva od strane neprijatelja sa tog prostora ubijanjem ili prisilnom migracijom. donosedi svoju materijalnu kulturu na taj prostor i gradedi Hacilar 1 tvrđavu. gde se na prelazu iz kasnog neolita sa crne. Bademağaci i Höyücek slučajni? Mnogo toga nam ukazije na to da oni nisu slučajni i da su povezani sa sukobima. što zavisi od mentalnih i kognitivnih sposobnosti pojedinca ( Vanhaverbeke 1996 : 25 ). Nesahranjena tela žrtava u naseljima kao i in-situ nalazi u kudama i oko njih ukazuju na to da je došlo do konfliktne situacije. Tako možemo videti kako je tehnološka organizacija usko povezana sa socijalnom organizacijom . Možemo zaključiti da prirodno okruženje umnogome utiče na razvoj ekonomije. fortifikacioni bedemi oko naselja su služili i kako bi između ostalog. znanja o upotrebi i preradi metala nam pokazuje sposobnost tadašnjih zajednica. moramo se osvrnuti na raniju studiju Le Blanka o praistorijskim nemirima na Američkom jugozapadu. Prirodno okruženje oblasti velikih jezera nije omogudavalo tadašnjim zajednicama da poseduju krda vedih dimenzija. Što se tiče nivoa 2b. dok su divlje životinje činile manji deo u svakodnevnoj ishrani. Autori poput Rupera i Fraja ukazuju na to da su dobri pokazatelji namernog požara poptuno napuštanje naselja ili hijatus. pre ponovnog zauzimanja istog prostora. ali je karatkeristično to da je proizvodnja keramike dovedena na viši nivo.

Na bedemima su se nalazile male i neravnomerno raspoređene osmatračnice. U drugom sloju pronađen je veliki broj tela. jake zidine. Što se tiče tačnog broja kapija i ulaza u naselje. s obzirom na to da se tokom iskopavanja ovog sloja nikada nije stiglo i do granica naselja. Glavni ulaz u naselje nalazio se na SZ strani između dve kule i vodio je ka „Zapadnom dvoru“. U naselju Hacilar 2b. Fortifikacioni bedemi na Hacilaru su poznati iz slojeva Hacilar 2a.5 do 3m. Međutim.neko je morao dodi na tu ideju i sprovesti je u delo. nije obavezno da su služili samo tome. nova „tvrđava“ je podignuta koja nam je poznata pod imenom Hacilar 1. Sobe su bile locirane suprotno od unutrašnje strane zida u grupama koje su bile odvojene malim dvorištima. Na lokalitetu Bademağaci. otkriveni su ostaci tela iz sloja 2 ranog neolita. a negde i do 4m. 6 . kao i da bi zadržali decu i stoku unutar naselja a divlje životinje van.Nesahranjena tela žrtava možemo sresti kako na Hacilar tako i na Bademağaci lokalitetu. od kojih su dvoje odraslih i sedmoro dece u različitim položajima i u svim delovima kude. Po uništenju naselja Hacilar 2b i hijatusa koji je usledio. otkride mnogobrojnih vrednih predmeta. gde je ostala praznina iz naselja 2a zbog požara koji je zahvatio zidine. U osnovi. Ovaj deo se danas označava kao „Istočni dvor“. Na osnovu toga možemo videti da iako su bedemi bili pouzdan pokazatelj sukoba i nemira. što takođe zavisi od socijalnih sistema unutar zajednice i radne snage koja bi taj posao obavila. pečata i ostalih artefakata ukazuju na to da su ova naselja zadesila iznenadni požari i da su iznenada napušteni. dimenzija 36x57m sa bedemom od derpiča debljine od 1. posuda. debljine u proseku po 2m. još uvek nam je nepoznato da li je postojao bedem u sloju Hacilar 4 gde je naselje izgorelo u velikom požaru. vedinu čine deca. podignute na ruševinama od krečnjaka na ved pripremljenom terenu. Hacilar 2a je pravougaonog oblika. u prečniku od 100m i obuhvataju centralni dvor bez drugih građevina u tom delu. Fortifikacije Hacilar 1 tvrđave okružuju celo naselje. Dalje. Možemo pretpostaviti da su učestali nemiri i pretnje doveli do toga da zajednice podižu bedeme oko naselja. tj. iako se u poslednje vreme govori o tome da su bedemi služili i kao zaštita od bujica vode. naselje je malo prošireno tako da su zidine bile pomerene više ka istoku. U sloju 2b pronađeno je jedno telo starije osobe blizu svetilišta. jakih vetrova. Fortifikacije Izgradnja fortifikacionih bedema oko naselja oduvek je bio najbolji pokazatelj o nemirima u praistorijskim društvima. Na Hacilaru tela su pronađena u ruševinama kuda iz slojeva 2b i 1b.2b i 1. smatra se da ih je bilo tri ili četiri. Ona obuhvata izuzetno masivne. Za sve ostale periode tokom kojih je lokalitet Hacilar bio naseljen nema podataka o fortifikacionim bedemima. u zgrčenom položaju.

na lokalitetima Hacilar ( nivo 1 ) i Kuruçay (nivo 11 ) ostaci fortifikacionih bedema ukazuju na to da su frotifikacioni bedemi zajednička odlika vedine naselja početkom ranog halkolita ( Clare 2008 : 75 ). Rekonstrukcija fortifikovanog naselja Hacilar 2a. Što se tiče lokaliteta Kuruçay Höyük. Sa druge strane.n. Iako je jako slabo očuvan. orijentisani u pravcu JZ.Slika 2. 7 .2a i 2b. može se redi da je ovaj lokalitet imao prve fortifikacione bedeme do sad otkrivene u Anadoliji u neolitu koji pripadaju periodu oko 6 400-6 300 g. tako da je i dosta napora ulagano kako bi se taj izvor zaštitio. Ulaz se nalazio u JI uglu naselja. Ako je to tačno. Ispod ove konstrukcije otkriven je jos jedan zid. debljine oko 1m. oblika slova L u osnovi. Brojni otvori u blizini bunara ukazuju na to da je verovatno postojao neki mehanizam za izvlačenje vode. sa tornjevima kružnog oblika.p. Na lokalitetu Bademağaci. Pretpostavlja se da su obe osnove bedema pripadale gore navedenim nivoima.e. Pretpostavlja se da je to zbog toga što se u severnom delu naselja tokom faze 11 desila velika poplava koja je uništila sve za sobom. Le Blank smatra da je ovakav izvor vode bio jako bitan u društvima gde je postajala opasnost od napada i zaseda. od kojih su dva delimično sačuvana dok je tredi u jako dobrom stanju. Jako je bitno spomenuti i bunar okružen konstrukcijom od kamena koji je postojao u naselju Hacilar u nivoima 4. nivoi EN2/4 i EN2/3 su tokom iskopavanja otkrili ostatke fortifikacija. fortifikacioni bedemi su otkriveni u sloju 11. Unutar ograđenog prostora je tokom iskopavanja otkriveno jako malo objekata. može se pretpostaviti da je bio pravougaonog oblika. Ostaci ovih bedema su locirani na ivici tell-a obuhvataju 5 konstrukcija od kamena veličine od 20 do 35 cm u prečniku postavljenih u nizu. gde je samo osnova na južnoj strani zida u boljem stanju.

Pogrešno je. korišdena je metoda GIS analize ( Clare 2008 : 77 ). međutim tumačiti sve nalaze pradki kao oružje bez da uzmemo u obzir da su mogle imati i neku drugu funkciju. Neki autori smatraju pretpostavku da je upotreba pradki kao oružja prenaglašena i da se pradka mogla upotrebljavati kao sredstvo za skupljanje stoke u krdo u odsustvu pasa. od Bliskog Istoka do Ejeje na zapadu. Na lokalitetu Höyücek. možemo dodi do zaključka da su se pradke i glineni projektili pojavili u oblasti velikih jezera u periodu oko 6 300 g. Nalazi nagomilanih pradki u pojedinačnim kudama podržavaju ovu hipotezu ( Schoop 2005 :52 ). Što se lokaliteta Bademağaci tiče.e. kako u oblasti velikih jezera tako i u obližnjim regionima. Ovakvo grupisanje naselja može značiti nemire među samim zajednicama. možemo zaključiti da su periodu oko 6 200-6000 g. postojala jos mnoga manja naselja koja su postojala istovremeno.p. Ovo se odnosi na jako veliki region. tako da je vrlo mogude da su posle toga postale i oružje. a u nekim slučajevima i brojnost populacije u tim oblastima. nalazio se i veliki broj masivnih.Od oružja – pradke Iako nemamo konkretne dokaze da su pradke korišdene kao oružje u periodu kasnog neolita u Anadoliji.e. interesantno je koliko je pradka bila zastupljena u to vreme što nam potvrđuju česti nalazi bikoničnih glinenih projektila za pradke i uporedo opadanje upotrebe luka i strele čemu u prilog ide to da nema nikakvih nalaza vrhova strela u ovim naseljima. glineni projektili su takođe pronađeni u velikom broju. ima ih od sloja EN2/3. Korišdenjem GIS metode možemo oformiti osnovu za rekonstrukciju praistorijskih naselja i njihovu prostornu distribuciju. Ovde se moramo osvrnuti na studiju o oblasti američkog JZ koja nam kazuju da su grupe od po tri ili više naselja bila odvojena jedna od drugih i po 20 milja. ne smemo zanemariti i destruktivnu stranu pradki kao oružja.n. Iako je ova interpretacija o upotrebi pradki prihvatljiva. Ko su bili neprijatelji? Oblast Pisidije u periodu kasnog neolita i ranog halkolita obuhvata mnogo više manjih naselja pored ved navedena četiri najveda. Na osnovu gore navedenog. Kako bi dobili pravu sliku obrasca naseljavanja u kasnom neolitu JZ Anadolije. Na osnovu skorih iskopavanja. kao i što je pogrešno pretpostavljati da su svi lokaliteti na kojima su nađeni projektili obavezno morali biti mesta sukoba i nemira. kamenih sekira. gde se prostor između tih naselja koju označavamo kao „ničija zemlja“ vremenom povedavao. dok ih u ranijim periodima nema. U ostalim delovima Anadolije ima naznaka da su se pojavili nešto ranije (Clare 2008 : 76 ). Na lokalitetu Hacilar u sloju 4 otkriveno je skladište takvih projektila u udubljenju pored ognjišta u jednoj od kuda. U severnoj Siriji tokom Halaf kulture pradke su se koristile kao sredstvo za lov.p. U periodu kasnog neolita i ranog halkolita na lokalitetima u Psidiji glineni projektili za pradke su jako zastupljeni. U jednoj od kuda u kojima su pronađeni.n. Naselja kasnog neolita i ranog halkolita identifikovana su korišdenjem prostornih podataka iz SZ i centralne Anadolije 8 .

Mersin-Yukumtepe na Kilikiji i Tell Sabi Abyad u Balikh dolini u severnoj Siriji. a na Tell Sabi Abyad došlo je i do velikih požara koji su uništili naselje. LEC metoda2. Dve velike grupe naselja. gde je svako naselje bilo odvojeno od svojih suseda bilo rekom ili jezerom. Dekorisana keramika je postala zastupljena u periodu ranog halkolita na zapadnom Çatalhöyüku ( Clare 2008 : 78 ). Podaci su uzeti iz tzv. GIS analize nam pokazuju da su u Anadoliji u tom periodu postojale 4 karakteristične grupe naseobina sa jasno određenim prirodnim granicama. došlo je do značajne pormene u strukturi naselja.e. i povezani sa klimatskim događajem.p. Na sva 3 naselja se pokazalo da je došlo do promene organizacija naselja koja u povezana sa periodom u kome se desio klimatski događaj.n. Daljina između ovih tačaka može iznositi i do par desetina kilometara. Interesantno je to da je unutrašnje uređenje ovih naselja slično LeBlankovoj hipotezi o „spoljnoj pretnji“. možemon pretpostaviti da je njihova prostorna distribucija dokaz o spoljnim pretnjama gde se susedi međusobno pomažu. Svaka grupa je karakteristična po skupu naselja koja su se uglavnom nalazila na ravnicama male površine ili u prirodnim basenima i depresijama.e. Dalje. na istočnom delu lokaliteta došlo je do hijatusa koji je trajao 200 godina pre nego što je zapadni deo postao naseljen. Što se materijalne kulture tiče. tako i na neistraživana nalazista u oblasti velikih jezera i okolnim regionima. Ovi istraživani regioni obuhvataju period kasnog neolita i ranog halkolita (6 500-5 300 g. ved i osnivanje novog naselja 200m zapadno. i ona se dosta promenila.TAY baze podataka i oni se odnose kako na istraživane lokalitete čiji su depoziti datovani radiokarbonskom metodom na 6 200 g. Od skora se pojavila alternativna metoda koja takođe daje jako dobre rezultate.e. milenijuma taj prostor bio nenaseljen. bilo kracima planine Taurus.p. Milenijuma ( Clare 2008 : 78 ).p. Slična situacija reorganizacije naselja se desila i sa ostala dva lokaliteta. Ova promena uključuje ne samo napuštanje istočnog dela koji je bio naseljen više od 1000 godina bez prekida. dok sa druge strane to može značiti da su postojali konflikti među naseljima iste grupe ( Clare 2008 : 79 ). 1 2 „Kernel Density Estimates“ „Largest Empty Circle“ 9 . Istraživanja takođe pokazuju da je zapadni deo Psidije bio gusto naseljen. Ova baza podataka nam daje najbolje informacije o potencijalnim grupama koje su naseljavale ovu oblast krajem 7. često linearno. u Burdur grupi naselja možemo razlikovati tri do četiri koncentracione tačke naselja. posebo Beyşehir grupa naselja.n. dok u Beyşehir grupi takvih centara ima pet. uticao ne samo na oblast JZ Anadolije ved i na druge regione kao što su Çatalhöyük na Konya platou. iako su ova istraživanja još uvek u ranoj fazi. Burdur i Beyşehir prepoznatljivi su po unutrašnjoj strukturi naselja koju čine nagomilane naseobine na jednom prostoru. ) u okviru perioda u kome se desio klimatski događaj. tzv. Datumi dobijeni radiokarbonskom analizom nam pokazuju da je krajem 7.upotrebom KDE metode1. Ako su sva istraživana naselja postojala istovremeno. Što se Çatalhöyüka tiče.n. Sličnosti sa susednim regionima Radiokarbonske analize nam govore da je klimatski događaj iz 6 200 g. U vreme kad je zapadni deo lokaliteta bio naseljen.

Postoji dosta studija o uticaju promene klime na društva i njihovu socijalnu organizaciju i stabilnost tako da je dosta verovatno da se slična situacija desila i u oblasti Pisidije krajem 7.p. možemo zaključiti da je klimatski događaj iz 6 200 g. zbog upada na tuđu teritoriju. Klimatski događaj je verovatno doveo do toga da zajednice koje su naseljavale oblast JZ Anadolije budu pogođene hladnim.n. usko povezan sa hijatusima u vedim naseljima JZ Anadolije. teškim zimama i proledima sa dosta padavina.n.milenijuma p. kao i nemirima koji su u to vreme bili česta pojava.e. ( Clare 2008 : 81 ).Zaključak Ako sagledamo sve navedene podatke kao jednu celinu. Premeštanje naselja i migracije mogu lako dovesti do nemira. Proces neolitizicaje i njegovo širenje ka JI Evropi preko zapadne Anadolije i Egeje se ogleda u tome što su za intenzifikaciju tog procesa odgovorni nemiri u oblasti Psidije koji su podstakli ljude da migriraju. Ovakva situacija bi lako dovela do nedostatka hrane i gladi. 10 . manjom eksploatacijom zemljišta i kontrolisanom potrošnjom namirnica.e. To se može rešiti premeštanjem naselja i stoke.

New discoweries.. Hilpert J.). Ozdogan. The Neolithic of The Lake District. J. Climate induced social unrest in the late 7th millennium calBC. SW Turkey. New York: Springer Verlag. How did farming reach Europe? 48-51. Vanhaverbeke H. eds. Documenta Praehistorica XXXV Çilingiroğlu Ç. 166190. REPRINTED FROM ANATOLIAN STUDIES VOLUME 58 (2008) Duru R. Schoop U. 1999..000 and 6.Literatura Clare L. Basgelen (eds. The Late Escape of the Neolithic from the Central Anatolian Plain in C.). Documenta Praehistorica XXXVI Lehner J. Climate fluctuations and trajectories to complexity in the Neolithic : towards a theory. 2008. Organization and Specialization of Early Mining and Metal Technologies in Anatolia in B.. SW Turkey ). Rohling E. Roberts and C. Central-West Anatolia At The End Of 7th And Beginning Of 6TH Millennium bce In The Light Of Pottery From Ulucak (İzmir) Düring B. The Early Holocene occupation of north-central Anatolia between 10.3 11 . Waelkens M. Gronenborn D..W. Lichter (ed. Istanbul. S..M. Living Between the River and the Lake: The Evolution of the Prehistoric Settlement Pattern on the Territory of Sagalassos ( Pisidia. 2010. in M. in Aegean Archaeology vol.. 2009.000 BC cal: investigating an archaeological terra incognita. Reader in Early Metallurgy: Old and New World Perspectives. 2009. 2005. Weninger B.N. 2009.P. Thornton. Vermeersch P. Warfare in Late Neolithic/Early Chalcolitic Pisidia. Neolithic in Turkey : Cradle of Civilization.

.6 Od oružja-pradke.......………………………………………………………………………………………….9 Zaključak…………………………………………………………………………………………………………......5 Požari………………………………………………………………………………………………………………..........................8 Sličnost sa susednim regionima……………………………………………………………………….7 Ko su bili neprijatelji?....................................3 Ekonomija oblasti Pisidije…………………………………………………………………………………..2 Klimatske promene…………………………………………………………………………………………….........2 Lokaliteti……………………………………………………………………………………………………………...........Sadržaj Uvod…………………………………………………………………………………………………………………...10 12 .........5 Fortifikacije………………………………………………………………………………………………………..

13 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful