Thanh T nh Ð o (The Path of Purification - Visuddhimagga

)
Lu n sư Bhadantacariya Buddhaghosa
Chuy n d ch t Pàli sang Anh ng : Trư ng lão Nanamoli Chuy n d ch t Anh ng sang Vi t ng : Thích N Trí H i

1/429

M cL c
L i Gi i Thi u L iD n Ti u s Ngài Ph t-Âm (Buddhaghosa) Ti u s Ngài Nanamoli T ng lu n Ph n Th Nh t: Gi i Chương I: Gi ng Nghĩa V Gi i Chương II: H nh Ð u Ðà (Kh H nh) Ph n Th Hai: Ð nh Chương III: Mô T Ð nh - Nh n M t Ð M c Quán Chương IV: Ð nh - Kasina Ð t Chương V: Ð nh - Nh ng Kasina Khác Chương VI: Ð nh - B t T nh Quán Chương VII: Ð nh - Sáu Tùy Ni m Chương VIII: Ð nh - Nh ng Ð M c Quán Khác B ng Tùy Ni m. Chương IX: Mô T Ð nh - Các Ph m Trú Chương X: Ð nh - Các Vô S c X Chương XI: Mô T Ð nh - K t Lu n Chương XII: Th ng Trí - Các Năng L c Th n Thông Chương XIII: Th ng Trí - K t Lu n Ph n Th Ba: Tu Chương XIV: Mô T V Các U n Chương XV: Mô T V X Và Gi i Chương XVI: M nh Ð t Cho Tu Tăng Trư ng - Căn Ð Chương XVII: Ð t cho Tu Sanh - K t Lu n Chương XVIII: Ki n Thanh T nh Chương XIX: Ðo n Nghi Thanh T nh Chương XX: Ð o Phi Ð o Tri Ki n Thanh T nh Chương XXI: Ð o Tri Ki nThanh T nh Chương XXII: Tri Ki n Thanh T nh Chương XXIII: Các L i Ích Trong S Tu Tu Tái Bút

L i Gi i Thi u
B n Thanh T nh Ð o ñư c sư cô Trí H i d ch t b n The Path of purification, b n d ch Anh ng c a Thư ng to Nànamoli, nguyên b n Pàli do lu n sư Buddhaghosa sáng tác vào th k th V Tây l ch. Là b sách k t t p tinh hoa trí tu t kinh t ng Kikàya, Thanh t nh ñ o có th xem là b sách r t quý trong kho tàng văn h c th gi i, không th thi u trong ngu n tài li u Ph t h c b ng ti ng Vi t, và là hành trang ch y u c a nh ng ai th c hành gi i thoát ñ i.

2/429

D ch gi , sư cô Trí H i, v i nhi u kinh nghi m d ch thu t, v i nhi u năm nghiên c u kinh t ng Nikàya, ñã d ch Thanh T nh Ð o r t c n tr ng và chân xác. Chúng tôi tin tư ng b n d ch s t gi i thi u v i quý ñ c gi nhi u hơn nh ng giá tr chúng tôi ñ c p. V i tư cách c a ngư i chuy n d ch kinh t ng Nikàya qua Vi t ng , chúng tôi tán thán công ñ c phiên d ch c a sư cô Trí H i, và trân tr ng gi i thi u b n d ch giá tr này. Hoà thư ng Thích Minh Châu, 1991 -ooOoo-

L iD n
Visuddhimagga (Thanh T nh ñ o) do Lu n sư Buddhaghosa trư c tác vào ti n bán th k th V sau TL, là m t b sách tóm t t giáo lý nguyên thu thu c Pàli t ng, theo m t h th ng ñ c bi t dư i nh ng ñ m c B y thanh t nh và Ba vô l u h c. Ðây là m t ch nam r t t t cho hành gi trong vi c thanh l c b n thân. Sách ñư c ð i ñ c Nanamoli (ngư i Anh, tu Tích Lan) d ch sang Anh ng vào năm 1956. B n d ch này y c b n Anh ng y. V các danh t chuyên môn, ph n l n y c các b n d ch c a Hoà Thư ng Thích Minh Châu trong 5 b Nikàya, và nh t là hai t p TH NG PHÁP T P Y U (Abhidhammattha Sangaha). N u không nh các công trình ñã ñi trư c y, d ch ph m này cũng khó mà hoàn t t. Xin ghi l i ñây ni m tri ân. B n này khi in l i l n hai ñã ñư c rút g n và s a sai nhi u, b b t nh ng ch trùng l p l i hành văn xưa, và th nh tho ng dùng m t vài danh t th i thư ng cho ñ khô khan, nhưng b o ñ m là không ñi quá xa v i nguyên b n. Không tin, quý v th so v i b n Anh ng thì s th y. D ch gi kính ñ . Thích N Trí H i Sài gòn, 1991

L i Tri Ân
Kính l thâm ân chư Ph t, B tát, Long thiên h pháp m t thuỳ gia h : - Thâm ân sinh thành dư ng d c - Thâm ân chư v tôn túc Tăng Ni, các b c Th y và thi n tri th c Kim C Âu Á - Công ơn các anh, ch , quy n thu c, Ph t t trong và ngoài nư c (ñã giúp tài chánh) - Công ơn các Ph t t ñã tr c ti p giúp ñ k thu t th c hi n d ch ph m. Xin h i hư ng công ñ c ñ n pháp gi i h u tình. Thích N Trí H i -ooOoo-

TI U S

NGÀI PH T ÂM (BUDDHAGHOSA)

Còn g i là Ph t Minh, Giác Âm, Ph t Ðà Cù Sa, Ngư i Ph t ñà già da, nư c Ma Ki t Ðà (Magadha), thu c Trung n Ð , vào th k th V. Sư xu t thân trong gia ñình Bà la môn, ban ñ u h c Ph ñà, tinh thông Du già, S lu n v.v..., v sau, Sư quy y Ph t giáo, tinh thông các kinh ñi n. Vì m c ñích ho ng truy n Ph t pháp, r ng ti ng r ng c a sư t mà Sư so n các chú thích b lu n Phát trí (Nanodaya), lu n Thù Th ng Nghĩa (Atthasàlini) và Lu n Pháp T p.
3/429

Vào năm 432 Tây l ch k nguyên, Sư vư t bi n sang Tích Lan, trú t i Ð i t (Mahàvihàra), theo Trư ng lão Tăng-già-ba-la (Sanghapàla Thera) nghiên c u thánh ñi n tàng tr t i chùa y, r i ñem d ch sang ti ng Pàli, và so n Thanh T nh Ð o lu n (Visuddhimagga), Thi n Ki n Lu t chú t (Samantapàsàdikà) chú gi i lu t t ng (Sách n y còn có tên là Thi n Ki n Lu t Tì bà sa; Thi n Ki n lu n.) v.v.... Ð ng th i, Sư ñem giáo nghia c a Thư ng To b ra so n thu t thành m t h th ng hoàn ch nh. Trong ñó, có th nói Thanh T nh Ð o lu n là m t tác ph m toát y u toàn b Tam t ng kinh ñi n và Lu n s . V sau, Sư ñem 4 b kinh Nikàya d ch sang ti ng Ba l i (Pàli), và so n chú s t i chùa Ki n Ðà la (Granthakara parivena), x A n l p ñ t ph l p (Anuràdhapura). Gi i thích Trư ng B kinh thì có Cát Tư ng Duy t ý lu n (Sumangalavilàsinì); gi i thích Trung B kinh thì có Phá tr nghi chư ng lu n (Papancasùdanì); gi i thích Tương Ưng B kinh thì có Hi n Dương Tâm Nghĩa Lu n (Sàratthappakàsinì); gi i thích Tăng Chi B kinh thì có Mãn túc hi c u lu n (Manorathapùra ì). Ð n khi y Tam T ng Ba L i m i c c kỳ hoàn b . Nh ng chú thích c a Sư, không ch h n cu c ch nào nghĩa n y c a b n văn, mà bao quát c các lo i gi i thích v l ch s , ñ a lý, thiên văn, âm nh c, ñ ng v t, th c v t v.v..., ñ c bi t, ñ i v i phong t c t p quán c a n ñ c ñ i, Sư còn làm thêm ký thu t liên quan ñ n nh ng văn hi n tr ng y u dùng ñ nghiên c u v n ñ . Ngư i Tích Lan ca ng i h c v n uyên bác c a Sư và sùng kính Sư như là B tát Di L c tái th . Lúc cu i ñ i, Sư tr v c qu c an dư ng tu i già. Nhưng trong l ch s Ph t giáo Mi n Ði n b o Sư là ngư i Mi n Ði n, kho ng năm 400 t nư c Kim Ð a (Kim ñ a: ngày nay n m v h lưu Mi n Ði n cho ñ n bán ñ o Mã Lai Á.) vào Tích Lan du h c, r i 3 năm sau, ñem kinh ñi n tr v ph c hung Ph t giáo Mi n Ði n. (Căn b n Ph t Ði n nghiên c u; The Life and Work of Buddhaghosa, PQÐTÐ, tr 2643 a-c). Thích Phư c Sơn

TI U S

NGÀI NANAMOLI THERA (Na-na-ma-l i Trư ng lão) (1905-1960)

Tôn gi Nanamoli sinh ngày 25-6-1905 t i Anh qu c, th danh là Osbert Moore (Áo-tư-bá- ñ c-manhĩ). Thi u th i, Tôn gi tùng h c và t t nghi p t i Ngưu Tân Ái T c Ð c H c Vi n. Trong lúc th chi n th 2 x y ra, Tôn gi ph c v trong hàng ngũ l c quân Anh, và ñóng quân t i Ý Ð i L i. Do nhân duyên dun r i, Tôn gi cùng ngư i b n là Harold Musson (Cáp-la-ñ c M c-T n), ñ c ñư c m t cu n sách vi t v Ph t giáo c a ngư i Ý là J. Evola (Ngh -a-na); vì th , 2 ngư i phát tâm quy hư ng Ph t giáo. Sau khi ñ nh th chi n k t thúc, Sư tr v nư c, ñ n năm 1949 Sư cùng M c T n quy t tâm sang Tích Lan nghiên c u Ph t h c, và may m n ñư c m t Trư ng lão ngư i Ð c là N i-na-ñ - l -bi n hư ng d n gia nh p Tăng ñoàn, dư i quy n ñi u khi n c a Ð i ñ c Ð i-na-nhã-bi n-tì-trí-la-na-na. Sang năm sau (1950), hai ngư i th gi i c túc v i Ð i na nhã bi n nên tôn v này làm th y, và ñư c pháp hi u là Nànamoli. Ð n năm 49 tu i (1954), ngài Na-na-ma-l i chuyên tâm nghiên c u ngôn ng Pàli, Tân cáp l i và Mi n Ði n. Không bao lâu sau ñó, Sư r t tinh thông các ngôn ng n y, nh v y có ñi u ki n nghiên c u sâu v Ph t pháp, và tr thành m t h c gi uyên thâm. T ñó, Sư c ng tác v i Hi p h i Thánh ñi n Pàli (Pàli Text Society, PTS) ñ phiên d ch các kinh lu n Pàli sau ñây sang Anh văn: 1. Thanh T nh Ð o Lu n (Visuddhi-magga); 2. Vô Ng i Gi i Ð o (Patisambhidà-magga) 3. Ch Ð o Lu n (Nettipakarana); 4. T ng Lu n Thích (Petakopadesa). Ngoài ra, Sư còn vi t v L ch s ñ c Ph t và d ch kinh Trung b . Ch ng y công trình phiên d ch cũng ñ ch ng minh trình ñ Ph t h c uyên thâm c a Sư. Sư s ng r t gi n d , tuân th gi i lu t m t cách tinh nghiêm (trong su t 11 năm trư ng, Sư ch m c ròng y vàng, tư ng trưng cho s thanh khi t, và cũng hi m khi x chân vào dép). Tính tình hòa nhã, tr m l ng, ít nói, và m i l i nói c a Sư ñ u là l i vàng ng c, ñ y tính ch t trí tu và truy n c m. Sư xem vi c sinh t nh như lông h ng. Th nên, trong lúc chi n tranh, ñã bao l n ñ i di n v i cái ch t, nhưng Sư ñ u thoát kh i.
4/429

Sư viên t ch năm 1960. T lúc xu t gia cho ñ n lúc x báo thân, ròng rã 11 năm tr i, Sư c ng hi n tr n v n cho s nghi p phiên d ch kinh ñi n, và truy n bá chánh pháp. Sư m t s m, th t là m t t n th t l n ñ i v i Ph t giáo. (Tây Dương Ph t giáo h c gi truy n, William Peiris so n b ng Anh văn, Mai Nãi Văn d ch ra Hán văn, xb. 1986, tr. 73) Thích Phư c Sơn

T NG LU N
B Thanh T nh Ð o Lu n (Visuddhi-magga) g m 3 quy n, do v cao tăng Ph t Âm (Buddhaghosa) ngư i n Ð trư c tác kho ng gi a th k th 5, và ñư c ñưa vào Ð i t ng kinh thu c Nam truy n, quy n 62-64. Ðây là m t b lu n tr ng y u thu c Nam phương Thư ng To b . G n ñây, nó ñư c ngài Th y Dã Ho ng Nguyên ngư i Nh t b n d ch ra Nh t văn (1937- 1940), và ngài Di p Quân (Li u Tham) d ch ra Hán văn và xu t b n năm 1987. Ð ng th i, Trư ng lão Nànamoli cũng ñã d ch ra Anh văn và xu t b n t i Colombo Ceylon, năm 1956. Tr n b lu n g m 23 chương, nh m gi i thích giáo nghĩa c a Thư ng To b phái, th t t ch c và n i dung tương t như Gi i Thoát Ð o lu n (Vimutti-magga, do ngài Upatissa so n kho ng th k th III), nhưng bên trong có xen nh ng l i lu n bi n v ki n gi i c a sách y. B n lu n trình bày theo th t Gi i, Ð nh và Tu . Chương 1 và 2 lu n v Gi i. T chương 3 ñ n 13 lu n v Ð nh, trình bày khúc chi t các phương pháp tu t p m t cách có h th ng. Chương 14 ñ n 23 lu n v Tu . Trong ñây, t chương 14 ñ n 17 ch y u mô t v 5 u n, T ñ , Bát chánh ñ o, và 12 nhân duyên. Ngoài ra, còn bàn t ng quát v 3 tư ng vô thư ng, kh , và vô ngã. Các chương còn l i lu n v các tu quán thanh t nh m t cách r t tinh m t. Trư c và sau sách, có bài t thu t v nhân duyên t o lu n và dùng 3 vô l u h c Gi i Ð nh Tu như con ñư ng ñ t ñ n Ni t bàn làm l i k t lu n. Quy n sách này là m t lu n thư có quy n uy t i cao ñ i v i ph t giáo Nam truy n. N i dung c a nó ví như m t b bách khoa toàn thư, có th so sánh ngang v i b Ð i Tỳ Bà Sa Lu n c a Thư ng To H u b . Nhà Ph t h c Ái Ð c Hoa nh n xét: "Thanh T nh Ð o Lu n là m t tác ph m kinh ñi n vĩ ñ i nh t v phương di n tâm linh c a nhân lo i. Tính ch t tr ng y u c a nó có th xem như m t mô hình văn h c tiêu bi u ñ cho các nhà h c gi qu c t dùng làm cơ s ." Tóm l i, b lu n này dùng ba vô l u h c Gi i-ð nh-Tu làm nhân t ñ tu t p quán chi u v tính ch t vô thu ng, kh , vô ngã c a v n pháp, h u ñ t ñ n ki n thanh t nh và tâm thanh t nh, t c Ni t bàn t ch di t. Thích Phư c Sơn (Trích "Thanh T nh ð o Lu n To n Y u", Sài gòn 1996) -ooOoo-

B NG TRA CH

T T (LIST OF ABBREVIATIONS USED)

A. : Anguttara Nikàya AA. : Anguttara Nikàya Atthakathà (Commentary) = Manorathapùranì Cp. : Cariyàpitaka Dh. : Dhammapada DhA. : Dhammapada Atthakathà (Commentary) Dhs. : Dhammasanganì DhsA. : Dhammsanganì Atthakathà (Commentary) = Atthasàlinì DhsAA. : Dhammasanganì Tìkà (Sub-commentary) = Mùla Tìkà (pt. I) Dhk. : Dhàtukathà D. : Dìgha Nikàya DA. : Dìgha Nikàya Atthakathà (Commentary) = Sumangalavilàsinì
5/429

It. : Itivuttaka Jà. : Jàtaka (Fausboll's ed.) Kv. : Kathàvatthu Mv. : Mahàvamsa M. : Majjhima Nikàya MA. : Majjhima Nikàya Atthakathà (Commentary) = Papancasùdanì Miln. : Milinda-panhà Netti. : Netti-pakarana Nd1. : Mahà Niddesa Nd2. : Cùla Niddesa (Siamese ed.) Ps. : Patisambhidàmagga PsA. : Patisambhidàmagga Atthakathà (Commentary) = Saddhammappakàsinì (Sinhalese Hewavitarne ed.) Ptn1. : Patthàna, Tika Patthàna Ptn2. : Patthàna, Duka Patthàna (Siamese and Burmese eds.) Pm. : Visuddhimagga Atthakathà (Commentary) = Mahà Tìkà (Vis. Chs. I to XVII Sinhalese Vidyodaya ed.; Chs. XVIII to XXIII Burmese ed.) Pe. : Petakopadesa Pv. : Petavatthu S. : Samyutta Nikàya SA. : Samyutta Nikàya Atthakathà (Commentary) = Sàratthappakàsinì Sn. : Sutta-nipàta SnA. : Sutta-nipàta Atthakathà (Commentary) = Paramatthajotikà Thag. : Thera-gàthà Ud. : Udàna Vbh. : Vibhanga VbhA. : Vibhanga Atthakathà (Commetary) = Sammohavinodanì VbhAA. : Vibhanga Tìkà (Sub-commentary) = Mùla-Tikà (pt. 2) Vv. : Vimàna-vatthu Vin. i. : Vinaya Pitaka (3) - Mahàvagga Vin. ii. : Vinaya Pitaka (4) - Cùlavagga Vin. iii. : Vinaya Pitaka (1) - Suttavibhanga 1 Vin. iv. : Vinaya Pitaka (2) - Suttavibhanga 2 Vin. v. : Vinaya Pitaka (5) - Parivàra Vis. : Visuddhimagga (P.T.S. ed. and Harvard Oriental Series ed.) -ooOoo-

Ph n Th Nh t: Gi i
-ooOooChương I

Gi ng Nghĩa V Gi i
I. D n Nh p
1. Ngư i trú gi i có trí Tu t p tâm và tu Nhi t tâm và th n tr ng T kheo y thoát tri n. (S., i, 13)
6/429

Do duyên gì bài k trên ñây ñư c nói? Khi ñ c Th tôn câu h i này: N i tri n và ngo i tri n Chúng sinh b tri n phư c Con h i Gotama: Ai thoát kh i tri n này? (S. i, 13)

Xá v , m t v tr i ñi ñ n ho c, v y ñã ñ t

2. Ðây là ý nghĩa tóm t t. Tri n là lư i tham. Vì ñó là m t trói bu c theo nghĩa ñan m c vào nhau, như nh ng cành cây ch ng ch t như m ng lư i trong các khu r ng tre v.v.... Tham c ti p t c kh i qua l i gi a nh ng ñ i tư ng c a tâm, t s c pháp ñ n tâm pháp và trái l i. Tham ñư c g i là n i tri n và ngo i tri n, vì nó kh i lên dư i hình th c khát ái ñ i v i v t d ng c a mình và ñ i v i v t d ng c a ngư i, ñ i v i t ngã c a mình và t ngã c a m t ngư i khác, ñ i v i n i x và ngo i x . Vì tham kh i theo cách y, nên chúng sinh b tri n phư c. Như nh ng cây tre b vư ng m c b i b i tre, th gian này cũng v y, nói cách khác, t t c chúng sinh này ñ u b vư ng m c vì m ng lư i ch ng ch t c a d c v ng. Con h i Gotama: Và b i vì th gian b trói bu c như th , cho nên con mu n h i ñi u này. V tr i xưng hô v i ñ c Th tôn b ng t c tánh c a Ngài là Gotama. Ai thoát kh i tri n này: Ai có th gi i to , tháo g trói bu c này, cái m bòng bong làm cho chúng sinh trong tam gi i ñ u b qu n quít như th ? Ði u v tr i y h i là: ai có kh năng tháo g tri n phư c? 3. Khi ñư c h i như v y, ñ c Th tôn, ñ ng Vô ng i gi i, Tr i c a các v tr i, vư t hơn Ð thích, Ph m thiên, ñ ng Thành t u b n vô uý, ñ ng Mư i l c, ñ ng Chánh bi n tri, ñã nói bài k này ñ tr l i: Ngư i trú gi i có trí Tu t p tâm và tu Nhi t tâm và th n tr ng T kheo y thoát tri n 4. Bây gi tôi s , ñưa ra ý nghĩa chân th c chia làm gi i, vân vân... c a câu k do b c Ð i thánh nói. Trong giáo pháp ñ ng Chi n th ng Có nh ng ngư i tâm ñ o ñã t b Gia ñình, s ng không nhà - nh ng ngư i m c dù khát khao s thanh t nh nhưng v n chưa có ñư c cái chánh ki n v con ñư ng th ng, b o ñ m, g m Gi i, Ð nh và Tu . Con ñư ng khó tìm, d n ñ n thanh t nh Cho nh ng ngư i chưa ñư c an, dù ñã c g ng, Tôi s gi ng Ð o l an n V Thanh t nh Y c l i d y c a nh ng v cư trú Trong ngôi Ð i tinh xá Nh ng ngư i ưa thích thanh t nh Hãy chú tâm nghe trình bày. 5. ñây, thanh t nh nên hi u là Ni t bàn. Ni t bàn không có các c u u , nên hoàn toàn thanh t nh. Thanh t nh ñ o là con ñư ng d n ñ n s thanh t nh y, cách ñ n g i là con ñư ng. Tôi s gi i thích con ñư ng ñưa ñ n s thanh t nh y.

7/429

6. Trong vài trư ng h p, con ñư ng d n ñ n thanh t nh ñư c d y là do tu quán (v vô thư ng, kh , vô ngã), như khi nói: T t c hành vô thư ng V i tu quán th y v y Ðau kh ñư c nhàm chán Chính con ñư ng thanh t nh. (Dh. 227) Trong vài trư ng h p, ñư c gi ng do thi n-na và trí tu , như khi nói: Ngư i có thi n có tu Nh t ñ nh g n Ni t bàn (Dh.372) Khi thì ñư c gi ng là do nghi p, như khi nói: Nghi p, minh và chánh pháp Gi i - t i thư ng sanh m ng Chính nh các pháp trên Khi n chúng sinh thanh t nh Không ph i do giai c p Không ph i do tài s n (M. iii, 262) Khi thì ñư c gi ng là do Gi i, v.v..., như khi nói: V luôn luôn trì gi i Trí tu khéo ñ nh tĩnh Chí siêng năng dõng mãnh Vư t b c lưu khó vư t Và có trư ng h p, thanh t nh ñ o ñư c gi ng là do b n ni m x v.v... như khi nói: "N y các t kheo, con ñư ng này là con ñư ng duy nh t ñ thanh t nh các h u tình.... ñ ch ng Ni t bàn, ñó là b n Ni m x ". (D. ii, 290). Cũng tương t v i b n chánh c n v.v... Nhưng ñ tr l i câu h i này, thì con ñư ng thanh t nh ñư c gi ng là Gi i, ð nh và Tu . 7. Ðây là bình chú v n t t v bài k . Trú gi i là ñ ng v ng trên ñ t gi i. Ch có ngư i th c s thành t u tr n v n gi i, m i ñư c g i là "trú gi i". Cho nên câu này có nghĩa: trú gi i do thành t u viên mãn gi i. Ngư i là m t h u tình. Có trí có tu do nghi p sinh, nh m t ki t sanh có ba nhân (là vô tham, vô sân và vô si). Tu t p tâm và tu : tu t p c ñ nh và tu . Tâm ñây ch ð nh, còn tu là Quán. Nhi t tâm (àtàpin): có ngh l c. Ngh l c ñư c g i là tinh c n hay nhi t tâm (àtàpa) v i ý nghĩa ñ t cháy nh ng phi n não. Vì có ngh l c, nên v y nhi t tâm tinh c n. Th n tr ng: Là có tu giác, ch tu phòng h . Trong câu tr l i, tu ñư c nh c ñ n ba l n: l n ñ u (có trí) là tu b m sinh, l n th hai là tu v i nghĩa "quán", còn l n này ch tu "phòng h " hư ng d n m i công vi c. T kheo (bhikkhu) là k th y s kh ng khi p (bhayam ikkhati) trong vòng luân h i sinh t . Thoát tri n: như ngư i ñ ng trên ñ t, dùng con dao bén có th phát quang m t b i tre ch ng ch t, cũng th , v t kheo có ñư c sáu y u t này là gi i, ñ nh tu , g m ba th nói trên, và s nhi t tâm tinh c n - ñ ng trên ñ t gi i, dùng tay tu (phòng h ) n l c b ng tinh c n, c m dao tu (b m sinh) ñư c mài s c trên ñá thi n ñ nh -có th tháo g , c t ñ t, phá hu t t c các dây nh tham d c. Chính giai ño n này, thu c Ð o l , v y m i ñư c g i là ñã "thoát tri n": sát na ch ng qu , v y ñã tháo g xong s trói bu c và x ng ñáng s cúng dư ng t i thư ng c a th gian và chư thiên, nên Th tôn nói:

8/429

Ngư i trú gi i có trí Tu t p tâm và tu Nhi t tâm và th n tr ng T kheo y thoát tri n. ñây, không có gì v y ph i làm v trí tu b m sinh nh ñó mà v y ñư c g i là ngư i "có trí", b i vì trí tu này ñã an trú thu n nh nh hư ng c a nghi p ñ i trư c. Song nhi t tâm và th n tr ng có nghĩa r ng, b ng ngh l c kiên trì như ñã nói, và b ng hành vi ñ y giác t nh v i tu quán, v y c n ph i - khi ñã an trú trong gi i - tu t p, phát tri n Ch và Quán ñư c mô t b ng t ng Tâm và Tu . Ðây là cách ñ c Th tôn ch rõ ñ o l ñưa ñ n thanh t nh dư i nh ng ñ m c Gi i, Ð nh và Tu . 9. T trư c ñ n ñây, nh ng ñi u ñư c nêu lên là Ba môn h c, giáo lý t t ñ p trong ba phương di n, ñi u ki n c n thi t ñ ch ng ba minh v.v.. S tránh hai c c ñoan và tu t p trung ñ o, cách vư t kh i nh ng ño x , ño n tr ô nhi m dư i ba khía c nh, s ñ phòng vi ph m, s thanh l c ba th nhi m ô, và lý do ñ t ñ n nh ng qu D lưu v.v... Nêu lên như th nào? 10. ñây, s tu t p tăng thư ng gi i ñư c nêu b ng Gi i; tu tăng thư ng tâm b ng Ð nh; và tu tăng thư ng trí tu b ng Tu S t t ñ p c a giáo lý ch n ñ u ñư c nêu b ng Gi i, do ño n kinh: "Và gì là kh i ñi m c a các thi n pháp? Chính là gi i hoàn toàn thanh t nh". (S. V, 143) và do Pháp cú 183 "Không làm m i ñi u ác". Gi i là kh i ñ u c a giáo lý. Và gi i t t ñ p, vì nó ñem l i nh ng ñ c ñ c bi t là b t h i, v.v... S t t ñ p c a giáo lý ch n gi a ñư c nêu b ng Ð nh. Do Pháp cú 183 "Không làm m i ñi u ác", ñ nh là ch n gi a c a giáo lý: "Thành t u các h nh lành". (Không làm m i ñi u ác Thành t u các h nh lành Tâm ý gi trong s ch Chính l i chư Ph t d y) Và Ð nh t t ñ p, vì ñem l i các ñ c ñ c bi t như th n thông v.v... S t t ñ p c a giáo lý ch n cu i ñư c nêu b ng Tu . Do câu "Tâm ý gi trong s ch. Chính l i chư Ph t d y". (Dh. 183) và vì tu là cao ñi m c a n n giáo lý, nên Tu là ch n cu i. Tu t t ñ p vì ñem l i ñ c bình th n ñ i v i nh ng ñi u kh ý và b t kh ý. Như kinh d y: Như núi ñá kiên c Không b gió lay ñ ng Hu báng ho c tán dương Không lay ñ ng b c trí. (Dh. 81) 11. Cũng th , ñi u ki n c n thi t ñ ch ng ba minh ñư c nêu b ng Gi i. Vì nh s h tr c a Gi i viên mãn mà ngư i ta ñ c ba minh. Ði u ki n c n thi t ñ ñ c sáu thông ñư c nêu b ng Ð nh, vì chính nh s h tr c a ñ nh viên mãn mà ñ t ñ n sáu thông. Ði u ki n c n thi t ñ ñ c b n vô ng i gi i ñư c nêu b ng Tu , vì chính nh s h tr c a tu viên mãn mà ñư c b n vô ng i gi i. [Chú thích: Ba minh: túc m ng minh, nh ñư c các ñ i trư c; thiên nhãn minh: bi t s ch t và tái sinh c a các h u tình; l u t n minh, ño n tr t t c l u ho c. (M. i, 22-3). B n vô ng i gi i là nghĩa vô ng i, pháp vô ng i, t vô ng i, bi n tài vô ng i (A. ii, 160).] S tránh xa c c ñoan mê ñ m d c l c ñư c nêu b ng Gi i c c ñoan ép xác kh h nh ñư c nêu b ng Ð nh, và s tu t p trung ñ o ñư c nêu b ng Tu .

9/429

12. Cũng v y, Gi i ñư c nêu làm phương ti n ñ vư t kh i các ñ o x , Ð nh ñ vư t kh i các d c, và tu ñ vư t t t c h u. L i n a, s t b nh ng ô nhi m do thay th nh ng pháp ngư c l i là Gi i, do nhi p ph c là Ð nh, do ño n t n là Tu . 13. Ð phòng vi ph m nh ng ñi u ô nhi m là nh Gi i, ñ phòng các ám nh c a ô nhi m là nh Ð nh, ñ phòng các tùy miên (khuynh hư ng n i t i ñưa ñ n ô nhi m) là nh Tu . S thanh l c nh ng ô nhi m do tà h nh là nh Gi i; thanh l c nh ng ô nhi m do d c tham là nh Ð nh; và thanh l c nh ng ô nhi m do tà ki n là nh Tu . 14. Lý do ñ c qu D lưu và Nh t lai là Gi i, qu B t hoàn là Ð nh và qu A-la-hán là Tu . Vì b c D lưu ñư c g i là ngư i "thành t u viên mãn các ph m lo i c a gi i", b c nh t lai cũng v y, b c b t hoàn ñư c g i là "viên mãn ñ nh" và A-la-hán là b c "tu viên mãn". 15. Ð n ñây, chín nhóm "ba pháp" ñã ñư c nêu lên v các ñ c ñ c bi t c a gi i ñ nh tu , ñó là ba môn h c, giáo lý t t ñ p ba phương di n, ñi u ki n c n ñ ch ng ba minh, s tránh hai c c ñoan và tu t p trung ñ o, cách vư t kh i ño x , kh i d c và kh i h u, s t b ô nhi m ba b c, s ñ phòng vi ph m, s thanh l c ba th nhi m ô và lý do ñ c các qu .

II. Gi i
16. M c dù thanh t nh ñ o ñư c nêu như trên, v i ba ñ m c Gi i, Ð nh và Tu , m i th có nh ng ñ c ñ c bi t khác nhau, song s ch d n y cũng còn quá v n t t, không ñ giúp ích m i ngư i, nên có lo t v n ñ sau nói v Gi i trư c: (i) Gi i là gì? (ii) Gi i có nghĩa là gì? (iii) Gì là ñ c tính, nhi m v , tư ng tr ng và nhân g n c a gi i (iv) Gì là l i ích c a gi i? (v) Có m y lo i gi i? (vi) Cái gì làm gi i ô nhi m? (vii) Cái gì làm gi i thanh t nh? 17. Ðây là gi i ñáp. (i) Gi i là gì? Ðó là các pháp kh i t t tâm s (cetanà) hi n h u nơi m t ngư i t b sát sinh, v.v... Hay nơi m t ngư i th c hành viên mãn các h c gi i (vatta). Patisambhidà nói: "Gi i là gì? có gi i là tư tâm s (cetanà), có gi i là các tâm s , th , tư ng, và hành (g i chung là cetasika), có gi i là s ch ng , có gi i là không vi ph m". (Ps. i, 44). ñây, Gi i theo nghĩa tư tâm s , là ý chí (tác ý) có m t nơi ngư i t b sát sinh, v.v... Hay nơi ngư i th c hành viên mãn các gi i. Gi i theo nghĩa th , tư ng, hành là s kiêng gi nơi ngư i t b sát sinh, v.v... L i n a, Gi i tư tâm s là b y tác ý ñi kèm b y trong mư i nghi p nơi m t ngư i t b sát sinh, v.v.. Gi i th , tư ng, hành tâm s là ba pháp còn l i g m vô tham, vô sân và chánh ki n, như kinh nói: "T b tham, v y an trú v i tâm vô tham". (D. i, 71) 18. Gi i theo nghĩa ch ng là s ch ng theo năm cách: Ch ng v i s ch ng c a gi i b n Pàtimokkha ch ng b ng t nh giác, ch ng b ng tri ki n, ch ng b ng kham nh n và ch ng b ng tinh ti n. Ch ng b ng Gi i b n là: "V y ñư c trang b ñ y ñ v i s ch ng c a Gi i b n Pàtimokkha". (Vbh. 246); ch ng b ng chánh ni m t nh giác là: "v y h trì nhãn căn, s ng v i s ch? ng nhãn căn". (D. i, 70) Ch ng b ng tri ki n là như ñ c Th tôn d y: Nh ng dòng thác ch y trên ñ i Này Ajita, ñư c ngăn ch n là nh chánh ni m.
10/429

Ta tuyên b s ch ng nh ng b c lưu Do tu , chúng b ch n ñ ng. (Sn. 1035) Cách s d ng b n v t d ng cũng ñư c bao g m trong s ch ng này. Nhưng ch ng b ng kham nh n thì như kinh d y: "V y là ngư i kham nh n l nh, nóng". (M. i, 10) Và ch ng b ng tinh t n là "V y không ch p nh n m t ý tư ng thu c tham d c khi nó kh i lên". (M. i, 11) ñây, thanh t nh sinh m ng ñư c bao g m. V y s ch ng g m năm ph n y và s kiêng gi nơi nh ng thi n nam, thi n n bi t s ñi u ác m i khi g p cơ h i vi ph m, ñ u g i là Gi i theo nghĩa ch ng . Gi i theo nghĩa không ph m là s không vư t qua, b ng thân ho c l i, các gi i ñi u ñã th . 19. (ii) Gi i Có Nghĩa là Gì? Gi i, Sìla, ñư c g i như th là vì nói có nghĩa k t h p (Sìlana). K t h p có hai nghĩa: m t là ph i h p (samàdhàna), ch s không b t nh t trong ba nghi p thân, l i và ý nh ñ c h nh; hai là nâng lên (upadhàrana), nghĩa là n n t ng (àdhàra) vì gi i là n n t ng cho nh ng thi n pháp. Nh ng ngư i hi u ng nguyên ch ch p nh n hai nghĩa này, song cũng có nh ng ngư i lu n v ý nghĩa c a gi i là cái ñ u (siras) là mát m (sìtala). 20. (iii) Gì Là Ð c Tính, Nhi m V , Tư ng Tr ng Và Nhân C n C a Gi i? Ð c tính c a gi i là ph i h p Dù phân tích nhi u cách Cũng như "th y ñư c" là ñ c tính c a S c. Dù phân tích nhi u cách. Như ñ c tính "có th trông th y" là ñ c tính c a s c x , dù phân tích thành nh ng lo i xanh, vàng, v.v... Vì dù có phân ra như v y, s c pháp cũng không vư t ngoài tính "th y ñư c". Cũng th , s k t h p g m hai nghĩa "ph i h p" và "n n t ng" - trên là ñ c tính c a gi i, dù chia nhi u lo i như tư tâm s , v.v.. Vì dù có chia ra nh ng lo i như v y, gi i cũng không ra ngoài hai ñ c tính là ph i h p và n n t ng (các thi n pháp). 21. Trong khi ñ c tính c a gi i là như v y, Nhi m v c a nó g m hai nghĩa: Hành ñ ng ñ ch m d t tà h nh Và s thành t u k như ñúc Không l i nơi ngư i có gi i. B i th , khi g i là gi i, c n hi u r ng nó có nhi m v ch n ñ ng tà h nh là nhi m v (hay b n ch t, rasa) c a nó theo nghĩa hành ñ ng, và b n ch t không l i k như nhi m v nó trong nghĩa thành t u. Vì ñây chính hành ñ ng (kicca) ho c s thành t u (sampatti) ñư c g i là nhi m v . 22. Theo l i nh ng ngư i trí, Gi i th hi n s thanh t nh Và nhân g n c a gi i Chính là tàm và quý. Gi i này ñư c th hi n b ng các th "Thanh t nh c a thân, ng và ý". (A. i, 271). Gi i ñư c hi n rõ, ñư c nh n chân qua s thanh t nh. Nhưng tàm và quý là cái nhân g n c a gi i, vì khi tàm quý có m t, thì gi i phát sinh và t n t i; còn khi tàm quý v ng m t, thì gi i không phát sinh, cũng không t n t i. 23. (iv) Nh ng Gì Là L i Ích C a Gi i?
11/429

Ðó là có ñư c nhi u ñ c ñ c bi t mà ñ u h t là b t h i, vì kinh d y: "Này Anada, gi i là thi n; nó có m c ñích là b t h i, có l i ích là b t h i". (A. v, 1). Và m t ño n khác: "Này gia ch , có năm l i ích cho ngư i ñ c h nh khi viên mãn gi i, ñó là: ngư i có gi i ñ c th a hư ng gia s n l n nh tinh c n; ñư c ti ng t t ñ n xa; không s hãi r t rè khi ñ n gi a h i chúng sát ñ l hay bà la môn hay gia ch hay sa môn; khi ch t, tâm không tán lo n; m nh chung ñư c sanh vào thi n thú, cõi tr i. Ðó là năm l i ích". (D. ii, 86) L i còn nhi u l i ích c a gi i, ñ u tiên là ñư c thương m n, và cu i cùng là ño n tr (phi n não) l u ho c như ño n kinh nói: "N u m t T kheo có ư c nguy n, mong r ng tôi ñư c các v ñ ng ph m h nh yêu m n, kính tr ng, thì v y hãy thành t u viên mãn các h c gi i". (M. i, 33) 24. L i n a, Ai dám ñ t m t biên t Cho nh ng l i ích do gi i ñem l i Khi mà không gi i, thì thi n nam t Không chân ñ ng trong giáo lý này? Không ph i sông H ng, Yamunà, Sông Sarabhù, Sarassatì Hay dòng Aciravati, Hay sông Mahì thánh thi n Có th r a s ch nhi m ô C a các loài có hơi th ñ i Mà ch có nư c gi i m i có th R a s ch nh ng c u u nơi chúng sinh Không ph i cơn gió ñem mưa Hay hương chiên ñàn vàng Hay chu i anh l c, b o châu Hay ánh trăng sáng d u Có th làm l ng nh ng cơn s t c a ngư i th gian Mà chính gi i khéo h trì Cao quý và mát m tuy t di u, M i d p t t ñư c ng n l a. Có làn hương nào sánh b ng Làn hương gi i Khi hương này d dàng bay ngư c Cũng như xuôi gió? Có b c thang nào b ng thang gi i Có th b c lên ñ n cõi tr i? Có c a ngõ nào b ng c a gi i M ñ n thành Ni t bàn như v y? Vua chúa trang s c châu báu Cũng không sáng chói b ng s chói sáng c a ngư i trì gi i Trang s c b ng gi i lu t. Gi i làm tiêu tan n i s hãi C a s t khi n trách và nh ng l i tương t Gi i luôn ñem l i cho ngư i trì gi i Ni m hoan h Do danh t t c a gi i Ch ng y cũng ñ bi t Qu báo c a gi i là th nào Và th nào, g c r c a m i ñ c tính y Làm cho các l m l i không còn s c m nh. 25. (v) Có Bao Nhiêu Lo i Gi i?
12/429

1. Trư c h t, t t c gi i thu c m t lo i do ñ c tính "k t h p" c a nó. 2. Gi i thu c hai lo i là hành và tránh (tác, ch ) 3. Hai lo i là gi i thu c chánh h nh, và gi i kh i ñ u ñ i s ng ph m h nh. 4. Hai lo i, là kiêng và không. 5. Hai lo i, là l thu c và không. 6. Hai lo i, t m th i và tr n ñ i. 7. Hai lo i, h u h n và vô h n. 8. Hai lo i, th gian và xu t th . 9. Ba lo i, là h , trung, thư ng. 10. Ba lo i, là gi i v k , v tha và v pháp. 11. Có dính m c (ch p th ), không dính m c, và an t nh. 12. Thanh t nh, b t t nh, kh nghi. 13. Gi i h u h c, vô h c và gi i c a ngư i không ph i h u h c hay vô h c. 14. Gi i b n lo i, là gi i th i gi m, gi i tù ñ ng, gi i tăng ti n và gi i thâm nh p. 15. B n lo i, là gi i t kheo, T kheo ni, gi i c a ngư i chưa th c và gi i t i gia. 16. B n lo i, là gi i t nhiên, gi i theo c t c, gi i t t y u, và gi i do nhân v trư c. 17. B n lo i, là gi i thu c Gi i b n Pàtimokkha, gi i phòng h các căn, gi i thanh t nh sinh m ng và gi i liên h b n v t d ng. 18. Gi i năm lo i, là thanh t nh h u h n, thanh t nh vô h n, thanh t nh ñã viên mãn, thanh t nh không dính m c, thanh t nh ñã t nh ch . 19. Năm lo i, là t b kiêng tác ý (tư tâm s ), ch ng , và không ph m. 26. 1). Gi i m t lo i, v ý nghĩa ñã ñư c trình bày. 2). Gi i hai lo i: hành và tránh: s thành t u viên mãn m t h c gi i do ñ c Th tôn d y: "Ði u này nên làm", thì g i là hành (tác trì). Không làm nh ng gì Ngài c m ch r ng "Ði u này không nên làm", g i là tránh (ch trì). ñây ý nghĩa danh t "hành" (caranti) là ñi trong ph m vi c a gi i, ñi như nh ng b c viên mãn gi i ñã ñi; và phòng h , tránh né g i là tránh. S gi gi i hay hành ñư c th c hi n nh ñ c tin và tinh t n, còn tránh nh ñ c tin và chánh ni m. 27. 3). Chánh h nh là cách cư x t t ñ p nh t, chính nó ñư c g i là Gi i thu c chánh h nh, ho c nh ng gì ñư c tuyên thuy t ñ cư x ñ p cũng g i là gi i thu c chánh h nh. Ðây là danh t ch cho nh ng gi i ngoài tám gi i (ba thu c thân là không sát, ñ o, dâm; b n thu c ng là không nói d i, nói ác, nói thô và nói vô ích, th tám là chánh m ng). Tám gi i này là kh i ñ u c a ñ i ph m h nh bao hàm ñ o l nên ñư c g i là Gi i kh i ñ u ph m h nh, vì c n ph i ñư c thanh t nh trư c, như Trung B iii nói: "Thân nghi p, ng nghi p và ho t m ng c a v y ph i ñư c thanh t nh trư c ñ y" (Pubbe va khopan'assa kàyakammam àjìvo suparisuddho hoti. -- M. iii, 289). Ho c hai lo i ch nh ng ti u gi i k như chánh h nh và gi i còn l i là gi i kh i ñ u ñ i ph m h nh. Ho c nh ng gì g m trong gi i lu t t kheo và t kheo ni trong gi i b n Patimokkha là gi i kh i ñ u ñ i s ng ph m h nh, còn gi i lu t bao g m trong nh ng ki n ñ (khandhakas) c a Lu t t ng (vinaya) g i là gi i thu c chánh h nh. Nh thành t u chánh h nh mà nh ng gi i kh i ñ u ñ i ph m h nh ñư c viên mãn, nên kinh d y: "v t kheo không viên mãn chánh h nh mà có th thành t u gi i kh ñ u ñ i ph m h nh, ñi u y không th x y ra". (A. iii, 14-15). 28. 4). Kiêng là kiêng sát sinh, v.v.. Không kiêng là các tư tâm s , v.v... 29. 5). Có l thu c và không l thu c. L thu c có hai th : L thu c vì tham và l thu c do tà ki n. L thu c do tham là khi m t ngư i mong ư c: "Nh gi i h nh này, tôi s thành m t v tr i l n ho c nh ". (M. i, 102). L thu c tà ki n là khi m t ngư i có tà ki n: "S thanh t nh là do c hành các t l ". (Vbh.
13/429

374). Nhưng gi i xu t th , và gi i th gian làm ñi u ki n tiên quy t cho gi i xu t th , g i là gi i không l thu c. 30. 6). Gi i t m th i là ñư c th có h n ñ nh th i gian. Gi i tr n ñ i là th trì ñ n khi m ng chung. 31. 7) H u h n là gi i b h n cu c vào danh l i, quy n thu c, chân tay ho c m ng s ng. Ngư c l i g i là gi i vô h n. Patisambhida nói: "Th nào là gi i b h n cu c vào l i? Ðó là khi m t ngư i nguyên nhân l i mà vi ph m m t h c gi i ñã th ". Nh ng gi i h n kia cũng v y. Gi i không b h n cu c hay vô h n là khi "m t ngư i, không vì l i mà kh i tâm vi ph m, hu ng h th c s vi ph m, m t h c gi i ñã th ". (Ps. I, 44). Tương t , v i các gi i h n khác. 32. 8). Gi i th gian là gi i h u l u và xu t th là gi i vô l u. Gi i th gian ñem l i m t h u h u (thân c nh trong tương lai) t t ñ p, và là ñi u ki n tiên quy t ñ thoát ly sinh t , như Lu t nói: "Gi i là ñ ch ng , ch ng là ñ kh i h i, b t h i là ñ ñư c khinh an, khinh an ñ dư c l c, l c ñ ñư c ñ nh, ñ nh ñ ñư c chánh tri ki n, chánh tri ki n là ñ ñư c vô d c, vô d c ñ ñư c ly tham, ly tham ñ ñư c gi i thoát, gi i thoát là ñ có gi i thoát tri ki n, gi i thoát tri ki n là ñ ñi ñ n vô th trư c Ni t bàn. S nói chuy n có m c ñích y, nâng ñ có m c ñích y, khuyên b o có m c ñích y, nâng ñ có m c ñích y, lóng tai có m c ñích y, t c là s gi i thoát nh không ch p th ". (Vin. v, 164). Gi i xu t th ñem l i s thoát kh i h u, và là bình di n c a trí quán sát. 33. 9). Gi i ba lo i: ñ u tiên là gi i b c h , trung, thư ng. Gi i b c h là gi i phát sinh do ít tinh c n, ít d c, ít nh t tâm và ít tr ch pháp (t c b n như ý túc). Gi i b c trung là gi i phát sinh nh tinh t n, v.v... V a v a. Gi i b c thư ng là gi i phát sinh nh b n pháp ñó ñư c th c hành cao ñ . Gi i th vì ham danh là gi i b c h , vì ham qu báo công ñ c là b c trung, vì tôn quý gi i là b c thư ng. L i n a, gi i b nhi m ô vì khen mình chê ngư i, v.v... Như "ta có gi i h nh, còn nh ng t kheo khác tà h nh, theo ác gi i". (M. i, 193) là b c h , gi i th gian mà không ô nhi m là b c trung, gi i xu t th là b c thư ng. Ho c, gi i có ñ ng l c là tham ái, v i m c ñích tái sinh là b c h , gi i th c hành vì m c ñích gi i thoát riêng mình là trung, các h nh ba la m t th c hành vì gi i thoát chúng sinh là b c thư ng. 34. 10). Gi i th c hành vì b n thân, vì mu n b nh ng gì không thích h p v i t ngã, g i là gi i v k . Gi i th c hành vì quan tâm ñ n th gian, vì mu n ngư i ñ i kh i ch trích, là gi i, Gi i th c hành vì quan tâm ñ n th gian, vì mu n ngư i ñ i kh i ch trích, là gi i, Gi i th c hành vì tôn tr ng Pháp và Lu t, g i là v pháp. 35. 11). Gi i "l thu c" s 5 trên, g i là có dính m c vì dính m c (th trư c) do tham và tà ki n.

Gi i ñư c th c hành b i phàm phu h u ñ c là ñi u ki n tiên quy t cho ñ o l , và gi i tương ng v i ñ o l , các v h u h c, thì g i là gi i không dính m c. Gi i tương ng v i qu c a h u h c và vô h c g i là gi i ñư c an t nh. 36. 12). Gi i ñư c viên mãn do m t ngư i không ph m gi i t i, ho c ph m mà ñã sám h i, g i là gi i không thanh t nh. Gi i nơi m t ngư i còn nghi không bi t vi c này có ph i là m t gi i t i hay không, ho c không bi t ñã vi ph m gi i nào, ho c không bi t mình có ph m không, g i là kh nghi. Gi i không thanh t nh nên làm cho thanh t nh. Gi i còn nghi thì nên tránh làm nh ng gì mình còn nghi v n, và nên tìm cách gi i quy t nghi. 37. 13). Gi i tương ưng v i b n ñ o và ba qu ñ u, là gi i c a H u h c. Gi i tương ưng v i qu A-lahán là gi i c a b c Vô h c. Nh ng lo i còn l i là gi i không thu c h u h c và vô h c. 38. Trong th gian, sìla (gi i) cũng dùng ñ ch b n tính, thói c a ngư i, nên Patisambhidà nói: "Ba lo i gi i (thói) là thi n, b t thi n và b t ñ nh". (Ps. I, 44). Gi i b t thi n không ñư c k ñây, vì nó không dính d p ñ n ý nghĩa ñã bàn v gi i. 39. 14). Gi i b n lo i ñ u tiên:
14/429

K h c ác tri th c Không g n b c gi i ñ c Ngu si không th y ñư c L i ph m gi i ñ y Tâm thư ng tà tư duy Các căn không phòng h Gi i nơi ngư i như v y D ph n vào th i gi m. Ngư i có tâm t mãn V i gi i ñã thành t u Không bao gi nghĩ ñ n T p ñ tài thi n ñ nh Ch an ph n trong gi i Không n l c ti n lên Gi i như v y g i là D ph n vào tù ñ ng. Ngư i có gi i, n l c V i ñ nh làm phương ti n Ð ñ t ñ n m c tiêu, Gi i c a t kheo này G i là ñ nh c ng gi i (gi i tăng ti n: Visesa) Ngư i th y gi i chưa ñ Mà hư ng ñ n ly d c Gi i do ư c v ng y G i là ñ o c ng gi i (gi i thâm nh p: nibbedha) 40. 15). Có nh ng gi i dành cho t kheo không liên h ñ n nh ng gi i công b cho t kheo ni, g i là gi i t kheo. Gi i riêng cho t kheo ni g i là gi i t kheo ni. Mư i gi i c a sa di và sa di ni là gi i c a ngư i chưa th c túc. Ngũ gi i hay th p gi i, khi có th gi tr n ñ i và tám gi i th vào ngày Uposatha (b tát) dành cho nam n t i gia, g i là gi i t i gia. 41. 16). S không ph m c a nh ng ngư i uttarakuru g i là t nhiên gi i. M i b l c, tông phái, ñ a phương, có lu t riêng, g i là gi i theo t c l . Gi i c a m b tát khi b tát nh p thai "không có tư tư ng d c nhi m", g i là gi i t t y u. Gi i c a nh ng ngư i thanh t nh như Ma ha Ca di p và c a ti n thân Ph t khi hành b tát h nh, g i là gi i do nhân ñ i trư c. 42. 17). Gi i b n lo i, th t : (a) Gi i như ñ c Th tôn mô t : "V t kheo s ng ch ng v i s ch ng c a gi i b n, ñ y ñ hành x và chánh h nh, th y s hãi trong nh ng l i nh , nên v y lãnh th các h c gi i". (Vbh. 244), ñây là Gi i thu c s ch ng c a gi i b n. (b) Gi i ñư c mô t như sau: "Khi m t th y s c, v y không n m gi tư ng chung, không n m gi tư ng riêng, nh ng nguyên nhân gì do ñó mà nhãn căn không ñư c ch ng , khi n cho tham ái, ưu bi, các b t thi n pháp kh i lên, v y ch ng nguyên nhân y, h trì nhãn căn, th c hành s h trì nhãn căn. Khi tai nghe ti ng, mũi ng i mùi, lư i n m v , thân ch m xúc, ý nh n th c các pháp, v y không n m gi tư ng chung, không n m gi tư ng riêng... Th c hành s h trì ý căn". (M. i, 180): ñây là gi i phòng h các căn môn. (c) S t b nh ng tà m ng, không vi ph m sáu h c gi i liên h ñ n cách sinh s ng, cái tà m ng lôi kéo theo nh ng ác pháp như "l a ñ o, ba hoa, hi n tư ng chê bai, l y l i c u l i" (M. iii, 75): ñây là gi i thanh t nh m ng s ng.
15/429

(d) S s d ng b n v t d ng, ñư c thanh t nh nh giác sát, như khi nói: "Chân chánh giác sát, v y th d ng y ph c ch ñ che thân kh i rét". (M. i, 10): ñây là gi i liên h ñ n b n v t d ng. 43. Sau ñây là tóm t t bình chú: (ño n 42a) Ch ng v i s ch ng c a gi i b n t c Pàtimokkha, vì nó gi i thoát (mokkheti) ngư i h trì (pàti) nó, vì nó làm cho v y thoát kh i (mocayati) các kh c a ño x . Ch ng là không ph m v thân, l i. S ng là x s trong b n uy nghi. 44. Ð y ñ hành x và chánh h nh v.v... ý nghĩ như kinh nói: "có tà h nh và chánh h nh". Gì là tà h nh? Ðó là vi ph m v thân l i, c thân l n l i, nh ng vi c làm mà Gi i c m ch . Như m t ngư i sinh nhai b ng cách ñem cho tre, lá, hoa, qu , b t t m, tăm x a răng, ho c b ng cách n nh hót, ve vu t, ho c b ng cách làm các vi c v t, hay b t c tà m ng nào b Th tôn qu trách. Chánh h nh là gì? Là không vi ph m v thân và l i, v c thân, l i. Là t t c s ch ng b ng gi i. Là không sinh nhai b ng nh ng cách như trên. 45. Hành x : có hành x thích ñáng và không thích ñáng và không thích ñáng. Gì là hành x không thích ñáng? Như khi m t ngư i có nh ng dâm n làm ch lui t i, có ñàn bà goá, gái già, bán nam bán n , t kheo ni, hay t u quán làm ch lui t i; ho c v y s ng có liên h v i vua hay c n th n, ngo i ñ o, ñ ñ ngo i ñ o, có liên h không thích ñáng v i cư sĩ; ho c làm quen, giao thi p, tôn tr ng nh ng gia ñình không tín tâm, ph báng thô l , nh ng ngư i mu n h i, mu n s x u xa, phi n não, không mu n s ch m d t h lu cho nh ng t kheo, t kheo ni, nam n cư sĩ. Ð y là nh ng hành x không thích ñáng. Gì là hành x thích ñáng? Như m t v không có nh ng dâm n làm ch lui t i... Quán rư u làm ch lui t i,... Không liên h không thích ñáng v i cư sĩ; v y làm quen, lui t i, tôn tr ng nh ng gia ñình có tín tâm, nh ng ngư i làm ngu n an i nơi nào có bóng hoàng y, có gió mát c a b c trí, nh ng ngư i mong m i ñi u t t lành, h l c, mong ch m d t h lu cho t kheo, t kheo ni, nam n cư sĩ. ñ y là hành x chân chánh. Như th , v y ñư c g i là "ñ y ñ hành x và chánh h nh". (Vbh. 244-7). 46. L i n a chánh h nh và hành x ñây c n ñư c hi u như sau. Tà h nh có hai là tà h nh v thân và l i. Gì là tà h nh v thân? Ðó là "X s thi u cung kính trư c tăng, ñ ng ng i, chen l n v i các v thư ng to , ng i ch cao, ng i b t ñ u, ñ ng mà nói chuy n, vung tay khi nói, ñi giày dép trong khi các thư ng to ñi chân tr n, ñi ch cao trong khi các thư ng to ñi ch th p, ñi trên ñư ng chính trong khi các thư ng to ñi ch không có ñư ng.... Ð ng ng i thúc vào các v thư ng to , tranh ch v i các t kheo m i... Vào bu ng t m.... Chưa h i các thư ng to mà ñã ñ c i trên lò, khoá c a... T i ch t m, v a ñi v a v y nư c nh m các thư ng to , ñi vào ch t m trư c m t các thư ng to , t m v y nư c vào các thư ng to , t m trư c m t các v . Khi ñi ra thì chen l n các thư ng to , ñi ra trư c m t h , vào nhà cũng chen l n ñi trư c, ñ y h ra mà chen t i.... T i nh ng nhà gia ch có phòng riêng kín ñáo, dành cho ñàn bà con gái, thì v y ñư ng ñ t ñi vào, vu t ñ u tr con". (Nd 1. 228-9). Ð y g i là tà h nh v thân. 47. ñây, gì là tà h nh v l i? "Ðó là khi m t ngư i s s vô l trư c chúng Tăng. Không xin phép nh ng v Thư ng to mà nói v Pháp, tr l i các câu h i, t ng gi i, ñ ng nói vung tay. Vào nhà ngư i g p ph n hay thi u n thì ba hoa ki u như: "Ê ch X, có gì ăn ñ y? Có cháo không? Chúng tôi s u ng cái gì? Nh ng gì là ñ ăn lo i c ng? Nh ng gì là ñ ăn lo i m m? Ch s cho ăn cái gì?" (Nd 1. 230). Ð y là tà h nh v l i. 48. Chánh h nh c n hi u là ngư c l i v i nh ng ñi u trên. Hơn n a, v t kheo có l ñ , bi t kính như ng, có tàm quý, m c h y, thư ng y m t cách thích ñáng, tác phong v y làm kh i d y ni m tin dù khi v y ñi t i ñi lui, nhìn trư c hay nhìn hai bên, co hay du i, m t v y thư ng ngó xu ng, v y có uy nghi, phòng h các căn môn, ti t ñ trong s ăn u ng, chánh ni m t nh giác, ñ y ñ s t giác, ít mu n, bi t ñ , tinh c n, c n th n gìn gi chánh h nh, h t lòng cung kính nh ng v giáo th sư. Ð y là chánh h nh. 49. Hành x (thích ñáng) g m ba s h tr làm hành x , s phòng h làm hành x , và s bu c ch t làm hành x . S h tr làm hành x là, m t ngư i b n t t nói mư i lo i chuy n: "Nói v ít mu n, bi t ñ , n d t, ñ c cư, tinh t n, gi i, ñ nh, tu , gi i thoát và gi i thoát tri ki n". (M. i, 145), ngư i b n t ñó
16/429

ta ñư c nghe nh ng ñi u chưa nghe, s a sai nh ng ñi u ñã h c, t y ñư c nh ng nghi v n, làm chánh l i s th y bi t, ñư c ñ c tin, ho c nh h c v i ngư i y mà ta tăng trư ng v tín, gi i, văn, b thí và trí tu . Ðây là s h tr làm hành x . 50. S phòng h làm hành x là, "m t t kheo khi ñi vào m t ngôi nhà, m t con ñư ng, thì ñi v i m t nhìn trư c kho ng m t t m, ch ng nhãn căn, không nhìn voi, ng a, xe, ngư i b hành, ñàn bà, ñàn ông; không ngó lên, ngó xu ng, ngó ch này ch kia". (Nd 1.474). 51. S bu c ch t làm hành x là b n ni m x mà tâm ñư c bu c vào, vì th ñ c Th tôn d y: "Này các t kheo, gì là hành x c a m t t kheo, quê hương v y? Chính là b n ni m x quán" (S. v, 148). Ðư c trang b như v y, ñư c cung c p ñ y ñ như v y, b ng chánh ni m và (chánh) hành x này, nên v y ñư c g i là "ñ y ñ hành x và chánh h nh". 52 Th y s nguy hi m trong nh ng l i nh (ño n 42): "L i nh " là như s vô tình vi ph m m t h c gi i nh n m trong Gi i b n, ho c có m t ý nghĩ b t thi n kh i lên. V y chân chánh lãnh th và h c t p các h c gi i: Có bao nhiêu h c gi i, v y ñ u h c t p lãnh th m t cách chân chánh (samàdàya). Câu "m t ngư i ch ng v i s ch ng c a Gi i b n"., gi i thu c v s ch ng c a Gi i b n ñư c nêu b ng ngư i, còn "ñ y ñ chánh h nh và hành x " ch phương pháp th c hành nơi v ñã viên mãn gi i. 53. (b) Bây gi , hay nói v gi i thu c s ch ng các căn môn, ñư c nêu lên k ti p. Khi m t th y s c: khi th y m t v t b ng nhãn th c có kh năng th y, nhưng nương vào con m t d ng c nên l y tên "m t". C ñ c (Porànà) nói: "Con m t không th y vì nó không có tâm. Tâm không th y vì không có m t. Nhưng khi có ch m xúc gi a căn và tr n thì có th y, do th c có th giác làm n n t ng v t lý cho nó. (Th giác, kinh g i là m t t nh s c: eye-sensitivity- ch ñ ng t hay con ngươi). V y ý nghĩa th c s ñây là: khi th y s c nhãn th c". 54. Không n m gi tư ng chung, không ñ ý tư ng ñàn bà hay ñàn ông, hay b t c tư ng gì làm căn b n cho ô nhi m, như tư ng ñ p, v.v.. V y d ng l i cái th y, cũng không n m gi tư ng riêng: v y không ñ tâm b t c khía c nh nào như tay, chân, n cư i, ti ng nói, nhìn th ng, nhìn nghiêng, v.v.. G i là nh ng tư ng chi ti t, vì chúng phát sinh ra t ng ô nhi m khác nhau, vì chúng n i b t. V y ch th y cái gì th c s ñang ñ y. Như trư ng lão Nahàtissa Cetiyapabbata. 55. Khi trư ng lão ñang trên ñư ng ñi t Cetiyapabbata ñ n Anuràdhapura ñ kh t th c, có m t nàng dâu c a m t ông trư ng gi gây l n v i ch ng nên kh i hành t sáng s m Anuràdhapura, trang s c l ng l y như tiên n , ñ v nhà bà con. Nàng trông th y trư ng lão, và do tâm h n h li t, b t lên m t tràng cư i l n. Ng c nhiên không hi u có chuy n gì x y ñ n, v trư ng lão nhìn lên, và khi ñư c "b t t nh tư ng" nơi hàm răng c a nàng ngài ñ c qu A-la-hán. Do ñó có bài k : Th y xương hàm răng Duy trì "c t tư ng" Chưa d i chân bư c Qu chúng vô sanh Ch ng nàng ñi tìm nàng, g p trư ng lão anh ta h i: "B ch ñ i ñ c, ngài có tình c trông th y m t ngư i ñàn bà nào qua ñây không?" Trư ng lão b o: "Không rõ ông hay bà Vì ta không ñ ý Nhưng trên ñư ng cái này Có ñ ng xương di ñ ng".

17/429

56. Qua ñó (ño n 42) nghĩa là, vì nguyên nhân y mà có s không ch ng c a nhãn căn (và các căn khác). N u v y không phòng h nhãn căn nghĩa là không dùng cánh c a chánh ni m mà ñóng nhãn căn l i. Xâm nh p là ñe do v y. 57. Không có gì là "ch ng " hay "không ch ng " nơi nhãn căn, vì ñ i v i m t t nh s c không có t nh giác hay th t ni m. Nhưng khi m t s c pháp ñi vào s chú ý c a m t, thì h u ph n kh i lên hai l n và di t, r i ñ n duy tác ý gi i làm nhi m v hư ng tâm (chú ý) kh i và di t, r i ñ n nhãn th c v i nhi m v th y, r i ñ n d th c ý gi i làm nhi m v ti p th , r i ñ n d th c vô nhân ý th c gi i làm nhi m v xác ñ nh, kh i và di t. K ti p là t c hành tâm. Trong ñây, không có gì là ch ng hay không ch ng vào giai ño n h u ph n, hay b t c giai ño n nào sau ñó t hư ng tâm tr ñi. Song kh i hành t giai ño n t c hành tâm, n u không chánh h nh, n u có s th t ni m, vô tri, không kiên nh n, lư i bi ng kh i lên, thì g i là "không ch ng nhãn căn". 58. T i sao? Vì khi y có nghĩa, là căn môn không ñư c phòng h , h u ph n và các tâm thu c l trình tâm cũng không ñư c phòng h . Ví như khi, b n c ng c a m t ñô thành không ñư c b o ñ m, thì dù cho các c a c a nh ng ngôi nhà, kho ch a v.v... Bên trong thành ñư c khoá k , tài s n bên trong thành cũng không ñư c b o ñ m, vì k cư p s vào thành tha h vơ vét. Cũng v y, khi có s không chánh h nh, v.v... Kh i lên giai ño n t c hành, vì không ch ng , thì căn môn cũng không ñư c ch ng , h u ph n và các tâm thu c l trình k t hư ng tâm, cũng không ñư c phòng h . Nhưng khi gi i, v.v... Kh i lên giai ño n t c hành, thì như v y căn môn cũng ñư c phòng h h u ph n và các tâm thu c l trình cũng ñư c phòng h ví như khi c ng thành ñã ch c ch n, thì dù bên trong, các c ng nhà , nhà kho v.v.. Không ch c, tài s n trong thành v n ñư c gìn gi , b o ñ m, vì c ng thành ñóng, k cư p không th xâm nh p. B i th , m c dù s ch ng ch th c s b t ñ u giai ño n (sát na) t c hành tâm, song v n g i là "ch ng nhãn căn". Vi c nghe ti ng, ng i mùi v.v... Cũng v y. 59. V y chính lo i gi i này, có ñ c tính là tránh n m gi nh ng tư ng có th kéo theo ô nhi m liên h ñ n sáu tr n, g i là gi i ch ng các căn môn. 60. (c) Bây gi hãy nói ñ n gi i thu c thanh t nh sinh m ng (ño n 42). Câu "Sáu h c gi i liên h ñ n cách sinh s ng". Có nghĩa: "vì nguyên nhân sinh nhai, vì lý do sinh nhai, mà m t ngư i có ác d c, làm m i cho d c, t xưng ñư c thư ng nhân pháp mà kỳ th c không có" b ph m t i ba la di, vì nguyên nhân, "vì lý do sinh nhai mà m t ngư i làm môi gi i" ph m b t i tăng tàn; "vì nguyên nhân sinh nhai mà nói: M t t kheo trong chùa c a b n là m t b c A-la-hán ph m t i ba d t ñ n u ngư i y bi t có t i mà c nói: "Vì nguyên nhân, lý do sinh nhai mà m t t kheo không b nh xin món ăn thư ng v ñ dùng riêng" ph m thì ph i sám h i; cũng gi i y, t kheo ni ph m thì ph i phát l cũng gi i y, ngư i chưa th c túc ph m thì b t i ác tác. (Vin. v, 146). Ðó là sáu gi i liên h ñ n cách s ng. 61 L a ñ o (xem 42c) Kinh văn: "Th nào là l a ñ o? y là b p l a b ng cách (gi v ) t ch i b n v t d ng, b ng cách nói gián ti p, b ng uy nghi... Nơi m t ngư i ham l i dư ng, danh d , m t ngư i có ác d c, làm m i cho d c". 62 "Th nào là ba hoa? y là nói t t vào ngư i ta (b t k h có nghe hay không) nói nhi u, nói quanh, tâng b c, tâng b c quá l , thuy t ph c, thuy t ph c dai, g i ý, g i ý dai nói mê ly, n nh hót tán dóc, nói vu t ve, nơi m t ngư i thiên v l i danh d và ti ng tăm, ngư i có ác d c, làm m i cho d c. 63 "Th nào là hi n tư ng? D u hi u, ra d u cho ngư i, ám ch , làm ám ch , nói bóng gió, nói vòng vo, nơi m t ngư i thiên v l i dư ng.... 64 "Th nào là chê bai? Là nhi c móc, dèm pha, chê trách, nói m a, m a mai liên t c nh o báng, nh o báng liên t c, bôi nh , bôi nh liên t c, mách l o, c n sau lưng, nơi m t ngư i thiên v l i dư ng...

18/429

65 "Th nào là l y l i c u l i? C u là tìm ki m chác, mưu c u c a c i b ng phương ti n c a c i, như ñem v t ñư c ch này ñi ñ n ch khác, v t ñư c ch khác ñem ñ n ch này, nơi m t ngư i thiên v l i dư ng.." (Vbh, 352-3) 66. Ý nghĩa ño n kinh d n s 61 c n ñư c hi u như sau. Có ác d c là mong mu n ch ng t có nh ng ñ c tính mà mình không th c có. Làm m i cho d c: b d c v ng t n công. B ng cách t ch i b n v t d ng, b ng cách nói gián ti p, b ng uy nghi: là ba cách l a ñ o ñư c nêu lên trong Mahà-niddesa. 67. M t v t kheo ñư c cúng dư ng y, v.v... Và chính vì ham mu n nh ng th y, ông l i t ch i, do ác d c. V y bi t cư sĩ tin tư ng ông s nghĩ: V ñ i ñ c c a chúng ta th t là thi u d c, ngài nh t quy t không nh n v t gì. Th t là may m n cho ta n u ngài ch u nh n ch chút ít v t d ng! R i h tìm ñ cách ñ t trư c m t v y nh ng y thư ng h ng, v.v... Ông bèn nh n, v a làm ra v ch nh n vì lòng t bi ñ i v i h . Ðây là s gi d i nơi v t kheo, ñ khi n cho cư sĩ sau ñó mang t ng xe bò l v t ñ n cúng. Ðó là l a ñ o b ng cách t ch i. 68. Trong Mahà-niddesa nói: "Th nào là l a ñ o b ng cách t ch i v t d ng?" Ví d cư sĩ m i tỳ kheo nh n y, th c, sàng t o, dư c ph m. M t ngư i có ác d c, làm m i cho d c, ham ñư c y, th c, sàng to , dư c ph m, nhưng l i t ch i, vì mu n ñư c nhi u hơn. V y b o: M t ngư i sa môn kh h nh có c n ñ n nh ng t m y ñ t giá? Ch nên nh t gi rách, ñ ng rác hay c a ti m, mà làm y ph c. Sa môn kh h nh c n gì ñ n th c ph m ñ t giá? Ch nên kh t th c ñ s ng. Sa môn kh h nh c n gì ñ n giư ng ñ t giá? Ch nên s ng dư i g c cây hay ngoài tr i. Sa môn kh h nh c n gì ñ n dư c ph m ñ t ti n? Ch nên ch a b nh b ng nư c ti u. ""B i th v y m c y thô x u, ăn ñ kh t th c t i, ch t i, dùng thu c t i ñ tr b nh. Các cư sĩ th y v y, nghĩ: Sa môn này ít mu n, bi t ñ , s ng vi n ly, ñ c cư tinh t n, th t là ngư i thuy t gi ng v kh h nh. R i h l i càng mu n cúng dư ng v y y ph c, th c ph m, sàng to , dư c ph m. V y bèn nói: "Có ba ñi u ki n làm cho m t v thiên gia nam t ñư c nhi u công ñ c: lòng tin, s b thí. Và m t ngư i x ng ñáng ñ nh n. Ngư i có lòng l i có v t b thí, và l i có ta ñây. N u ta không nh n, thì ngư i s m t phư c. Ði u y không t t. V y thì ta s nh n, vì lòng thương tư ng ñ i v i ngư i. " C th v y nh n th t nhi u y ph c, th c ph m, sàng toà, dư c ph m. Ðó là m t hình th c l a ñ o v y". (Nd 1.224-5) 69. Là s gi d i nơi ngư i có ác d c, khi v y nói cách n y cách khác làm cho ngư i ta hi u r ng minh ñã ñư c pháp nhân (siêu vi t con ngư i). Ðó g i là l a ñ o b ng cách n i gián ti p như ño n kinh sau: "Gì là ví d v l a ñ o b ng cách nói gián ti p? M t ngư i có ác d c, làm m i cho d c, mong ñư c thán ph c mà nói nh ng l i liên h ñ n thánh pháp. V y b o: Ngư i ñ p m t cái y như v y, l c nư c như v y, chìa khoá như v y, ñai lưng như v y, dép như v y, là m t sa m t r t quan tr ng. Ho c b o: Ngư i có m t giáo th sư như v y, y ch như v y, ñ ng giáo th sư, ñ ng y ch sư, ngư i có b n như v y, c ng s viên như v y, thân thu c như v y, ngư i trong chùa như v y, mái che như v y, nhà như v y, vi la như v y, hang, ñ ng, l u, tr i, tháp canh, phòng l n, v a lúa, phòng h i như v y, ho c c g c cây như v y, là m t nhà kh h nh r t quan tr ng". Ho c, v i nét m t nhăn nhíu, mưu mô, gi o quy t, làm ñi u b thán ph c, nói thao thao b t tuy t, v y th t lên nh ng l i sâu xa, bí m t, x lá, t i nghĩa, l i siêu phàm r ng tu ch như "Sa môn y là m t v ñã ñ t ñ n nh ng tinh tú và có nh ng thiên trú như v y như v y." Ð y g i là nói gián ti p (Nd 1.226-7). 70. Là s gi d i nơi m t ngư i ác d c, khi v áy làm nh ng dáng ñi u c ý ñ ñư c tán thán ph c, như ño n: "Th nào là l a ñ o b ng uy nghi? Ví như, m t ñư c khen, nên làm b t ch khi ñi, v y bư c ñi có nghiên c u, ñ ng có nghiên c u, ng i có nghiên c u, n m có nghiên c u. V y bư c ñi làm b như r t ñăm chiêu, khi ñ ng, ng i, n m dư ng như r t t p trung quán tư ng. V y là ngư i to thi n gi a công c ng. S làm b , s p ñ t, phô trương uy nghi như th ñư c g i là l a ñ o b ng uy nghi" (Nd 1.225-6)) 71. Kinh văn: b ng cách t ch i b n v t d ng có nghĩa là dùng cái phương ti n g i là "t ch i"... Nói gián ti p: là nói g n v i ñ tài. B ng uy nghi là ñi ñ ng n m ng i.

19/429

72. Nh ng l i nói ba hoa (ño n 62) là nói t t vào: như khi v a th y ngư i ñi vào tinh xá, bèn nói: "Ði ñâu ñó cư sĩ? M i tăng chúng th trai à? N u v y thì c vi c ñi trư c ñi, tôi s mang y bát ñ n sau" v.v... Ho c t qu ng cáo như sau: "Tôi là Tissa, vua r t tín nhi m tôi, ñ i th n c a vua.. R t tin c y tôi". K l (nói nhi u) cũng tương t , khi ñư c h i m t ñi u gì. Nói quanh là nói vòng vo tam qu c vì s cư sĩ b t mãn sau khi ñã t o cơ h i cho h ph p ý. Tâng b c là nói ca t ng ngư i ta, như: "Ông y là m t ñ i ñ a ch , ñ i thuy n ch , ñ i thí ch ". Tâng b c liên t c (tâng b c quá l ) là nói ñ cách ñ ca t ng ngư i. 73. Thuy t ph c là nói l i ràng bu c thì tay cũng già (Nayhanà do ñ ng t Nayhati có nghĩa là bu c l i, c t l i). Như nói "Cư sĩ trư c kia các v thư ng cúng trái cây vào gi ñó, t i sao bây gi không cúng n a?" Nói th nào ñ cu i cùng, ngư i kia ph i nói: "B ch ñ i ñ c, chúng con s cúng, lâu nay vì không có d p" v.v... Ð y là bu c ràng h . Ho c, khi trông th y m t ngư i tay c m mía, v t kheo bèn h i: "T ñâu v ñ y, ñ o h u?" - B ch ñ i ñ c, con ru ng mía v " - Mía ñ y có ng t không nh ? B ch ñ i ñ c, c n ph i ăn vào m i bi t ñư c" - N y cư sĩ, m t t kheo không ñư c phép nói: cho tôi mía!" Nói như v y t c là ràng bu c ngư i ta, khi n h ph i cho. Ð y g i là thuy t ph c. Thuy t ph c nhi u l n, dùng nhi u cách, g i là thuy t ph c dai d ng (nói dai) 74. G i ý là ám ch , b ng cách nêu m t trư ng h p ñ c bi t như: "Ch có gia ñình ñó là hi u tôi thôi. Có gì, h ch cúng dư ng cho tôi". Ho c, như câu chuy n ngư i bán d u sau ñây. Hai tỳ kheo ñi vào làng, ng i trong nhà ñ i. Th y m t cô gái, h bèn g i nàng l i. R i v này h i v kia: "Nàng này là con gái nhà ai th ?" - Hi n gi , nàng là con gái c a ngư i bán d u v n thư ng ng h chúng ta ñ y. M i khi chúng tỳ kheo ñi ñ n nhà m nàng, bà thư ng cho bơ trong h . Và cô này cũng cho bơ trong h như m " (Pm. 46) Ðó g i là g i ý. G i ý nhi u cách, nói mãi, thì g i là g i ý liên t c. 75. Nói mê ly là nói l i êm tai l p ñi l p l i nhi u l n, b t k ñúng hay không, h p pháp hay không. N nh hót là nói m t cách hèn h , luôn luôn gi thái ñ k dư i. Tán dóc là nói th t nhi u nhưng ch ñúng m t ít. 76. Nói vu t ve như ngư i ta vu t ve, v v con nít. 77. Hi n tư ng (nemittikatà) tư ng là m t d u hi u b ng thân hay l i, ñ làm ngư i ta cho mình v t d ng. Ra hi u là làm m t d u hi u có ý h i: "B n có gì ñ ăn ñ y?" v.v... Khi trông th y ngư i ñang mang th c ăn. ám ch là nói xa g n t i v t c n dùng. Làm ám ch : như th y m c t ñ t nghé ñi ngang, v tỳ kheo h i: "Ð y là nghé con c a bò cái v t s a hay bò cái cho bơ?" - B ch ñ i ñ c, bò cái v t s a, vì n u là bò cái v t s a, thì các tỳ kheo ñã có s a mà u ng!" v.v..., c t làm cho ñ a bé v thu t l i v i cha m , ñ h ñem s a ñ n cúng. 78. Nói bóng gió là nói g n ñ tài, t như câu chuy n v m t tỳ kheo ñư c m t gia ñình ng h . V y mu n ăn, nên ñi vào nhà y mà ng i. N ch không mu n b thí, nên v a trông th y v tỳ kheo, bà b o ngay: "Không có cơm". Ðo n ñi sang nhà hàng xóm, làm b ñi l y cơm. V tỳ kheo ñi vào b p, nhìn quanh, th y cây mía sau cánh c a, ñư ng ñ ng trong tô, xâu cá trong r , g o trong chum và bơ trong h , V y tr ra, ng i. Khi n ch tr l i, bà b o v t kheo "Tôi không ki m ñư c chút cơm nào c ". V tỳ kheo li n nói: "Này thí ch , tôi ñã th y m t ñi m báo r ng hôm nay không d gì ñư c ñ ăn kh t th c". - Ð i ñ c nói sao? - "Tôi th y m t con r n gi ng như cây mía trong g c ñ ng sau cánh c a. Ði tìm v t gì ñ ném nó, tôi g p c c ñá, gi ng như c c ñư ng trong tô. Khi tôi ném c c ñ t vào con r n, thì nó dương ra m t cái m ng trông như xâu cá trong r , và khi nó nhe răng ñ c n c c ñ t, răng nó trông như nh ng h t g o trong chum. R i nư c b t hoà l n n c r n phun ra kh i mi ng nó trong khi nó t c gi n, trông như bơ ñ trong h ". Bà ch nghĩ: "Không d gì b p k b m già" và bu c lòng ph i bi u tỳ kheo cây mía, n u cơm cho ông, và cho luôn c các v t d ng kia. 79. Nói xa g n ñ tài chính là nói bóng gió. Nói vòng vo là nói xoay quanh ñ tài. 80. Chê bai (m t sát) g m nh ng cách như nhi c móc là dùng mư i cách m ng nhi c, "ñ ăn tr m, ñ ngu, ñ ñiên, ñ l c ñà, ñ bò, ñ l a, gi ng ph m gi i, gi ng ñ a ng c, ñ súc sinh, ñ gi ng gì ñâu".
20/429

Dèm pha là nói l i khinh b . Chê trách là k nh ng l i l m. Nói m a là khi m t ngư i nào không b thí, v y b o r ng: "Th t là vua các thí ch ". Nói m a ñ cách, ñưa ra nh ng lý l , g i là m a mai liên t c ho c m a mai quá ñáng, như nói v m t ngư i không b thí: "Ðó là m t ñ i thí ch ". Nh o báng là nói ch nh o, như: "S ng ki u gì mà ăn h t c thóc gi ng". Nh o báng liên t c như b o: "Sao? Ngư i y mà b n nói không ph i thí ch ?" Ð i v i ai, y cũng cho m t l i "Không có" ñ y ch ". 81. Bôi nh là ch trích, (h giá) ngư i nào. Bôi nh liên t c là chê bai ñ cách. Mách l o là ñem chuy n nhà này sang nhà khác, làng này sang làng khác, vùng này ñ n vùng khác, vì nghĩ "như v y chúng s cúng cho ta, vì s ta ñi nói ch n y ch kia". C n sau lưng hay nói hai lư i, là ch trích ngư i nào sau lưng h , sau khi ñã nói t t trư c m t, như c n vào th t sau lưng ngư i ta khi h không th y ñư c. Ðó là thái ñ c a ngư i không th nhìn ngay trư c m t ngư i. T t c cách nói trên ñây, g i là chê bai hay m t sát (nippesikatà), vì nó n o h t (nippeseti) chùi h t nh ng ñ c tính c a ngư i, ho c vì ñ y là s mưu c u l i dư ng b ng cách nghi n nát, tán nh ñ c tính c a ngư i, như nghi n nát, tán nh ñ c tính c a ngư i, như nghi n nát các lo i hoa ñ mà l y hương. 82. L y l i c u l i: C u là săn ñu i. Ðư c ch này (ño n 65) là xin ñư c nhà này. Ch khác là nhà khác. Tìm là mong mu n. Ki m chác là săn ñu i m t cách liên t c, như chuy n v tỳ kheo ñi kh p nơi, ñem nh ng v t ñã xin b thí cho tr con trong các gia ñình ñ cu i cùng ñư c cúng s a và cháo. 83. Nh ng ác pháp như c n hi u là k c nh ng vi c nói trong kinh Ph m võng (Brahmajàla): "Trong khi m t s sa môn, bà la môn dù ñã dùng các món ăn do tín thí cúng, v n có t nuôi s ng b ng nh ng tà m ng, như xem tư ng tay chân, chiêm tư ng, tri u trư ng, m ng tư ng, chiêm tư ng, tri u tư ng, m ng tư ng, thân tư ng, d u chu t c n, t l a, t mu ng..." (D. i, 9) 84. Tà m ng này do ñó kéo theo s vi ph m sáu h c gi i ñã ñư c ch liên h ñ n l i sinh s ng, nó còn kéo theo nh ng ác pháp kh i ñ u b ng l a ñ o, ba hoa, hi n tư ng, chê bai, l y l i c u l i. B i v y, chính cái vi c tránh xa m i th tà m ng m i ñư c g i là gi i thanh t nh sinh m ng. Cái mà chúng ta nh vào ñ s ng, g i là sinh m ng. Ðó là cái gì? Là n l c ñ tìm ki m nh ng v t d ng. Thanh t nh sinh m ng là làm s ch cách s ng. -ooOoo-

Chương I (ti p theo)
-ooOoo85. Gi i liên h b n v t d ng. Kinh văn: "Chân chánh giác sát, v tỳ kheo th d ng y ph c ch ñ ngăn ng a l nh nóng, ngăn ng a s xúc ch m c a b chét, ru i, gió, s c nóng m t tr i, các loài bò sát, ch v i m c ñích che ñ y s h th n. Chân chánh giác sát, v y th d ng món ăn kh t th c, không ph i ñ vui ñùa, không ph i ñ ñam mê, không ph i ñ trang s c, không ph i ñ t làm ñ p, mà ch ñ thân này ñư c s ng lâu, ñư c b o dư ng, ñ kh i b t n h i, ñ h tr ph m h nh, nghĩ: "Như v y ta s di t tr các c m th cũ và không cho kh i lên các c m th m i, ta s s ng kho m nh, không l i l m và an n". Chân chính giác sát v y th d ng trú x ñ ngăn ng a nóng l nh, ngăn ng a s xúc ch m c a ru i, mu i, gió, s c nóng m t tr i, các loài bò sát, ch ñ tránh nh ng nguy hi m c a th i ti t, ch v i m c ñích s ng ñ c cư nhàn t nh. Chân chánh giác sát, v y th d ng như y u v dư c ph m tr b nh, ch ñ ngăn ch n các c m giác th ng kh ñã sinh ñ ñư c ly kh hoàn toàn? (M. i, 10) Gi i: chân chánh sát là s tác ý (Manasikàra) k như m t phương ti n và m t con ñư ng, nó có nghĩa bi t rõ, xét rõ. Ðó là xét rõ như sau: "ñ ngăn ng a l nh " v.v... 86. Y ph c ch b t c lo i nào k t áo lót. V y th d ng dùng, m c (áo trong). Ch : không ngoài m c ñích. M c ñích c a thi n gi khi th d ng không ngoài nh ng chuy n ngăn ng a l nh v.v.... Ngăn ng a l nh: ngăn cái l nh thu c b t c lo i nào, t bên trong do t ñ i xáo tr n, hay l nh t bên ngoài do th i ti t thay ñ i. Ngăn ng a nóng: là hơi nóng c a l a, do ñám cháy r ng v. v....
21/429

87. Ngăn ng a s xúc ch m c a b chét, ru i, s c nóng m t tr i, các loài bò sát: "b chét" là th ru i mu i hút máu thú v t. Gió có hai: gió có b i và gió không b i. "Bò sát" là nh ng sinh v t dài như r n v.v... Di chuy n b ng cách bò trên m t ñ t. "S xúc ch m" có hai: xúc ch m b ng cách b chúng c n và xúc ch m b ng cách b chúng bò trên mình. 88. Ch ñ che ñ y s h th n: "Ch ": là nói m c ñích b t bi n, vì "che ñ y s h th n" là m c ñích có tính cách b t bi n, còn các vi c khác (ngăn ng a).. Là nh ng m c ñích có tính cách giai ño n, c a s th d ng y ph c. "S h th n": ch b ph n sinh d c, vì khi m t ph n nào c a b ph n y l ra, thì tâm "tàm" b thương t n. B ph n y g i là "s h th n" (hirikopìna) vì nó gây ra s xáo tr n h th n, hirikipana. 89. Ð ăn kh t th c là ñ lo i th c ăn, g i là pindapàta (b vào t ng n m) vì ñ ăn y ñư c th vào (patitattà) trong bình bát c a tỳ kheo trong khi v y ñi xin ăn (pindolya). Ho c, s th vào bát t ng n m (pinka), s thu th p (sannipatà) các c a b thí (bhikkhà) ch này ch n . Không ph i ñ vui ñùa: không vì m c ñích say mê, như các võ sĩ, say mên có s c m nh, hùng tính v.v.. Không ph i ñ trang s c, không v i m c ñích làm dáng, như th n c a vua, dâm n v.v.. mu n có chân tay tròn tr a. Không ñ t làm ñ p, không vì m c ñích trang ñi m, như các ñào kép, di n viên vũ công v.v... Mu n có làn da sáng s a. 90. Câu "không ñ vui ñùa " ñư c nói là ñ t b si tăng trư ng, "không ñ ñam mê" là t b sân tăng trư ng, "không ph i ñ trang s c và làm ñ p" là ñ t b tham tăng trư ng. Và, hai câu ñ u là ñ ngăn ng a trói bu c kh i lên cho chính b n thân, còn câu th ba là ngăn ng a trói bu c kh i lên cho ngư i khác. 91. Thân n y, cái xác thân g m b n ñ i. Ð ñư c s ng lâu, là ñ ti p t c s ng. Ðư c b o dư ng là ñ kh i gián ño n m ng s ng. V y s d ng ñ ăn kh t th c vì m c ñích duy trì ti p t c thân xác, như ch nhân m t ngôi nhà cũ s d ng nh ng c t ch ng ñ mái nhà, như ngư i ñánh xe dùng d u m cho tr c xe, không ph i ñ vui ñùa, trang s c, ñam mê, làm b . Hơn n a, "s ng lâu" là ch m ng căn. V y, câu "ñ thân n y ñư c s ng lâu, ñư c b o dư ng" có nghĩa là, vì m c ñích duy trì m ng căn trong thân xác này. 92. Ð kh i b t n h i: cơn ñói ñư c g i là "t n h i" vì nó làm s u não. V y dùng ñ ăn kh t th c vì m c ñích ch m d t cái h i y, như thoa d u lên v t thương, l y nóng ch ng l nh v.v... Ð h trì ph m h nh: vì m c ñích h tr cho s s ng trong s ch trong giáo lý và trong ñ o l . B i vì, khi v tỳ kheo d n mình vào vi c vư t qua sa m c sinh t b ng phương ti n Ba môn h c, d a trên s c kho thân xác mà ñi u ki n c n thi t chính là th c ăn, thì vi c x d ng th c ăn cũng gi ng như ngư i mu n qua sa m c ph i ăn th t con mình, ho c như ngư i mu n qua sông dùng bè, vư t bi n dùng tàu v y. 93. Như th n y ta s di t tr nh ng c m th cũ và không cho kh i lên các c m th m i: như ngư i b nh dùng thu c, v tỳ kheo dùng ñ ăn kh t th c nghĩ: "Do dùng th c ăn này, ta s ch m d t c m th cũ là cơn ñói, mà không cho kh i c m th m i là tham d c. " L i n a, "c m th cũ" là c m th do duyên nh ng nghi p trư c, bây gi kh i lên vì ăn u ng không ñi u ñ , không thích h p. Ta s ch m d t c m th c y, ch n ñ ng nó b ng cách ăn u ng ñi u ñ , thích h p. Và "các c m th m i" là c m th s kh i lên trong tương lai, do s tích lu nghi p hi n t i là s d ng d kh t th c m t cách không thích ñáng. Ta cũng s không cho kh i lên các c m th m i y, b ng cách dùng ñ kh t th c cho thích ñáng. Nh ng gì trình bày trên ñây bao hàm vi c s d ng chánh ñáng nh ng v t c n thi t, t b ép xác kh h nh, nhưng không b l c th h p pháp. 94. Ta s s ng kho m nh: "Trong thân này, ñư c t n t i nh nh ng v t d ng, ta s có s c kho do ăn u ng ñi u ñ , s c kho y ñư c g i là s "dai s c" vì s không có m i nguy làm d t m ng căn, hay ngăn c n b n uy nghi. Giác sát như v y, v t kheo dùng ñ kh t th c như ngư i m c b nh kinh niên dùng thu c, S ng không l i, an n: V y dùng ñ kh t th c, nghĩ: Ta s có ñư c s không l i b ng
22/429

cách tránh xin, nh n và ăn m t cách không thích ñáng, và ta s s ng an n b ng cách ăn u ng ñi u ñ ". Ho c v y nghĩ: "Ta s ñư c s không l i, nh không có m t nh ng l i l m như chán m t, l ñ , bu n ng , b ngư i trí chê trách v.v... Do duyên ăn u ng vô ñ gây ra. Và ta s có s s ng an n nh s c kho do duyên ăn ti t ñ ". Ho c v y th d ng ñ kh t th c, nghĩ nh ng l c thú n m dài, l ñ bi ng nhác vì ñã không ăn quá ñ . Và ta s có m t ñ i s ng an n b ng cách ch ng b n uy nghi, nh ăn gi m m c t i ña ch ng b n năm mi ng". Vì có câu: Ăn còn b n năm mi ng Thì nên d ng, u ng nư c Như v y ngư i tinh c n S s ng ñư c an n. (Thag. 983) Nh ng gì ñư c nói trên ñây có th hi u là s phân bi t rõ m c ñích, và th c hành trung ñ o. 95. Trú x (senàsana) ñây là cái giư ng (sena) và ch ng i (àsana). Vì b t c ch não ta ng (seti) dù trong m t ngôi chùa, hay m t cái chòi d a vách, v.v... Thì ñó là cái giư ng, ch ng ; và b t c ch nào ta ng i (àsati) thì ñó là ch ng i hay toà (àsana). C hai là sàng toà hay trú x . Ch ñ tránh nh ng nguy hi m c a th i ti t và s ng ñ c cư: th i ti t trong nghĩa gây nguy hi m (parasahana), g i là "nguy hi m c a th i ti t" (utu- parissaya). Nh ng trình tr ng khí h u không thích h p, làm thân xác r i lo n kéo theo s r i lo n c a tâm, có th tránh ñư c nh x d ng trú x . Trú x c t ñ tránh nh ng kh này, và ñ hư ng ñ c cư. Dĩ nhiên, s tránh nguy hi m c a th i ti t còn ñư c nói trong câu "ngăn ng a l nh" v.v... Nhưng, cũng như trong trư ng h p dùng y ph c, s che ñ y h th n ñư c xem là m c ñích b t bi n, còn nh ng m c ñích khác ñ u có tính cách giai ño n, ñây cũng v y, nh c l i c t ñ nh n m nh m c ñích b t bi n là tránh nguy hi m c a th i ti t, còn nh ng m c ñích khác ch là giai ño n. L i n a "th i ti t" ch khí h u, rõ r t và ti m n. Nguy hi m rõ r t là sư t , c p beo, v.v... Trong khi nguy hi m ti m n là tham sân si v.v... Khi m t tỳ kheo bi t và giác sát như v y trong khi dùng lo i trú x nào ñ nh ng món không phòng h và do th y nh ng s c pháp không thích ñáng, thì v y ñư c g i là có "chân chánh giác sát, x d ng trú x ñ tránh nh ng nguy hi m c a th i ti t". 96. Nhu y u v dư c ph m tr b nh: "tr " có nghĩa là ñi ngư c l i (paccaya) v i b nh t t (pati ayana), ch b t c loai thu c nào thích h p ñ ch a lành: d u, m t, s a, bo v.v... G i là "dư c ph m tr b nh". Danh t Pàli là parikkhàra d ch là "nhu y u" ñây, nhưng ño n khác, nó có nghĩa là ñ trang b , ph tùng. ñây, c hai ý nghĩa ñ u dùng ñư c, vì dư c ph m tr b nh là ñ trang b ñ duy trì s s ng, nó che ch ta b ng cách ngăn ng a các kh não có h i s s ng, ñ ng th i, nó là ñ ph tùng, vì là v t ñ kéo dài m ng s ng. Do v y g i là "nhu y u". 97. Ngăn ch n các c m giác th ng kh ñã sinh: "th ng kh " là s xáo tr n t ñ i, và nh ng b nh do s xáo tr n y gây ra, như ung nh t, phung v.v... "C m th th ng kh " là nh ng c m giác ñau ñ n, nh ng c m giác phát sinh do b t thi n nghi p. Ð ñư c ly kh hoàn toàn ñ hoàn toàn thoát kh i các kh . Trên ñây là gi i thích ý nghĩa c a Gi i liên h gi a v t d ng. Nói tóm l i, ñ c tính c a nó là nh ng v t sau khi chân chánh giác sát. 98. (a) Trong gi i g m b n ph n này s ch ng c a Gi i b n ñư c th trì do lòng tin, vì s tuyên thuy t nh ng h c gi i không thu c lãnh v c c a các ñ t , b ng ch ng là ñ c Ph t t ch i không cho phép các ñ t ch ra h c gi i. (Vin, iii, 9-10). Khi ñã vì lòng tin mà th lãnh nh ng h c gi i Ph t ch , thì ta ph i viên mãn h c gi i y, b t k sinh m ng, như kinh nói: Như gà mái gi tr ng Như trâu mao gi ñuôi Như ngư i gi con cưng
23/429

Hay m t m t còn l i Cũng v y khi ñã nguy n H trì các c m gi i Hãy luôn luôn c n th n Và bi t s ph m gi i. Ð c Ph t còn d y thêm: "Khi ta ñã tuyên b m t h c gi i cho các ñ t , các ñ t ta không ñư c vư t qua h c gi i y, dù có ph i m t m ng". (A. I v, 201) 99. Câu chuy n nh ng v trư ng lão b gi c trói b ng dây c ñư c k như sau: Trong r ng Mahàvattani, b n cư p trói n m m t v thư ng to v i m t th dây màu ñen. Trong b y ngày n m ñ y, ngài tăng trư ng ñư c tu quán, ch ng qu B t hoàn, t tr n và ñư c sanh lên cõi Ph m thiên. Tích lan, m t trư ng lão cũng b gi c trói n m b ng cây leo trong m t khu r ng. Khi r ng phát ho mà cây leo chưa ñư c c t, ngài an l p trong tu và ñ t Ni t bàn ngay khi m t. Khi trư ng lão Abhaya, gi ng sư Trư ng b , ñi qua ñ y cùng v i 500 t kheo, trông th y s vi c, ho táng nh c thân ngài và xây tháp th . B i th , các v thi n gia nam t ñ i sau cũng nên noi gương y, gi các h c gi i th t thanh t nh, t b m ng s ng n u c n, còn hơn là v ph m gi i lu t mà ñ c Th tôn ñã ch ra. 100. (b) Trong khi s ch ng b ng gi i b n ñư c th c hành v i ñ c tin, thì ch ng các căn môn ñư c th c hành nh chánh ni m t nh giác. Khi ho t ñ ng c a các căn ñư c y c vào chánh ni m, thì tham d c và các thói khác không có cơ h i xâm nh p. Như bài pháp v l a: "Này các tỳ kheo, thà l y th i s t nóng ñ nung ñ t con m t ñi, còn hơn là n m gi các tư ng riêng c a s c do m t nh n bi t" (S. iv, 168) S ch ng này c n ñư c th c hành b ng cách dùng chánh ni m liên t c ngăn s ch p gi nh ng tư ng ngoài có th kích ñ ng tâm tham v.v... 101. N u không th c hành như v y, thì gi i ch ng b ng Gi i b n không ñư c lâu b n, như tr ng tr t không rào gi u. Gi i khi y s b gi c phi n não xâm nh p, như m t khu làng m c ng s b tr m cư p xâm nh p. Và tham d c l n vào tâm v y như mưa d t mái nhà không l p kín. Kinh d y: Gi a các pháp s c, thanh... Căn môn ph i phòng h C a m không gìn gi K cư p vào xóm lang. Như mái nhà v ng l p S b mưa l t vào D c tham cũng l n vào Tâm không khéo tu t p. (Dh.13) 102. Khi ñư c th c hành như v y, gi i thu c s ch ng c a Gi i b n s ñư c lâu b n, như tr ng tr t có rào gi u k . Gi i khi y s không b gi c phi n não xâm nh p, như khu làng v i c ng khéo phòng v thì không b tr m cư p l n vào. Và tham d c không l n vào tâm, như mưa không d t trong m t ngôi nhà l p kín: Gi a các pháp s c thanh Căn môn ph i phòng h C a ñóng, khéo gìn gi cư p không vào ñư c làng. Như mái nhà khéo l p Mưa không th l t vào D c tham không l t ñư c Vào tâm khéo tu t p. (Dh.14) 103. Tuy nhiên, ñây m i là giáo lý thư ng. Tâm này ñư c xem là "bi n ñ i nhanh chóng" (A. I, 10), b i v y, s phòng h các căn môn ph i ñư c th c hành b ng cách t y tr tham ái ñã kh i, v i pháp quán b t t nh. Như ñ i ñ c Vangìsa ñã làm. M t hôm, trong lúc ngài ñi kh t th c, sau khi xu t gia không bao lâu, tham d c d y lên nơi tâm lúc th y m t ph n . Ngài li n b ch tôn gi Ananda:
24/429

D c ái ñ t cháy tôi Tâm tôi b thiêu ñ t Xin ngài vì thương xót Nói pháp tiêu l a h ng. (S. i, 188) Tôn gi nói: Chính do ñiên ñ o tư ng Tâm ngươi b thiêu ñ t Hãy t b t nh tư ng H lu ñ n tham d c Nhìn các hành vô thư ng Kh ñau, không ph i ngã. D p t t ñ i tham d c Ch ñ b cháy dài Hãy tu quán b t t nh Nh t tâm, khéo ñ nh tĩnh Tu t p ni m trú. Hành nhi u, h nh y m ly Hãy t p h nh vô tư ng Ðo n di t m n tùy miên Nh quán sâu kiêu m n H nh ngư i ñư c an t nh. (S. i, 188) V ñ i ñ c tr tham d c và ti p t c ñi kh t th c. 104. L i n a, m t t kheo viên mãn Gi i phòng h các căn hãy như ñ i ñ c Cittagutta cư trú trong hang ñ ng l n Kurandaka, và ñ i ñ c Mahà - Mitta ñ i t vi n Coraka. 105. Trong hang ñ ng l n Kurandaka, có m t tranh ñ p di n t s xu t gia c a b y v Ph t. M t s t kheo du hành ñ n ñ y, trông th y b c tranh b o: "b ch ñ i ñ c, tranh th t ñ p". V ñ i ñ c nói: " Chư hi n, tôi ñây hơn sáu mươi năm, mà không bi t có tranh ñ y hay không có, bây gi , tôi m i bi t ñư c, nh chư h n có m t". V trư ng lão, m c dù s ng ñó r t lâu, mà không bao gi ngư c m t lên nhìn hang ñ ng. T i l i vào hang, có m t c th l n, mà v trư ng lão cũng không bao gi nhìn lên nó, ngài ch bi t là nó có hoa, khi trông th y nh ng cánh hoa rơi trên m t ñ t. 106. Vua nghe ñư c gi i h nh v y, nên cho tri u th nh ngài, ba l n trư ng lão ñ u t ch i c ba. Vua bèn ra l nh niêm phong t t c b u s a ph n và b o, n u ngài không ch u ñ n thì t t c tr con còn bú ph i ch t ñói. Vì lòng thương tư ng nh ng ñ a tr , v trư ng lão ra ñi. Khi nghe ngài ñ n, vua b o: "Th nh ngài vào cung. Ta mu n th gi i". Sau khi ngài ñư c ñưa vào n i cung, vua ñ n ñ nh l , cúng dư ng và b o: "b ch ñ i ñ c, hôm nay chưa ti n. Mai tr m s th gi i". Vua và hoàng h u ñ nh l ngài r i lui. B y ngày trôi qua như v y, m i khi ñ c vua hay hoàng h u ñ n, ngài ñ u nói m t câu: "Mong vua ñư c an lành". 107 Các t kheo h i: "T i sao, b ch ñ i ñ c, dù v i vua hay hoàng h u ngài ñ u nói: mong vua ñư c an lành? Trư ng lão ñáp: "chư hi n, ta không ñ ý ñó là vua hay là hoàng h u". Sau b y ngày, th y v trư ng lão không khoái s ng cung ñi n, vua bèn ñ cho ngài ñi. Ngài tr v hang ñ ng. Ban ñêm, khi ra ñi kinh hành, có v th n trên dây to trư c hang ñ ng c m bó ñu c, ngài b ng sáng t trong ñ tài thi n quán. Vào lúc n a ñêm, ngài ch ng A-la-hán qu , hang ñ ng vang d i. 108 Do vây, khi m t thi n nam t mu n tìm h nh phúc cho mình, Thì m t ñ ng ñói s c Như con kh trong r ng
25/429

Như con nai hoang dã Như ñ a tr háo ñ ng. Hãy ñi m t nhìn xu ng Phía trư c m t t m c y Ð kh i sa mãnh l c C a cái tâm vư n kh . 109. M c a trư ng lão Mahà- Mitta b m t ung ñ c. Bà nói v i ngư i con gái cũng là m t ni cô: "Này cô, hãy ñ n anh cô, nói cho ông bi t tôi b ñau, và xin v ít thu c". Ni cô ñ n b ch trư ng lão. Ngài nói: "Ta không bi t hái r cây ñ ch thu c, nhưng ta s b o cho ngươi m t toa thu c: t khi xu t gia, ta chưa bao gi vi ph m gi i" phòng h căn môn b ng l i nhìn hình dáng ph n v i tâm ô nhi m. V i l i nói ñúng s th t này, mong r ng m ta s kh i b nh. Ngươi hãy tr v b o v tín n như v y, và chà xát cho bà". Ni cô tr v k l i cho bà m nghe và làm theo l i trư ng lão d n. Ngay t c thì, ung ñ c tan bi n trên thân bà. Bà ñ ng d y th t l i m ng r : Ôi, n u ñ c th tôn còn s ng, th nào Ngài cũng l y tay s ñ u th ký cho m t v t kheo như con ta". 110. B i v y, m t thi n nam t xu t gia trong Gi i lu t này, Hãy như trư ng lão Mitta Th c hành m t cách viên mãn Gi i phòng h các căn 111. (c) Trong khi gi i phòng h các căn ñư c th c hi n nh chánh ni m thì gi i thanh t nh sinh m ng c n ñư c th c hi n b ng s tinh t n, Vì ngư i tinh t n thì t b ñư c tà m ng, t b s tìm c u b t chánh, b ng cách tìm c u chân chánh là kh t th c, v.v.. Tránh nh ng ngu n g c không trong s ch như tránh r n ñ c, và ch dùng nh ng v t d ng có ngu n g c trong s ch. 112. Ð i v i ngư i không th ñ u ñà thì b t c nhu y u ph m nào có ñư c t nơi tăng chúng, t m t nhóm t kheo ho c t nh ng cư sĩ có ñ c tin vào s gi ng pháp c a v y, v.v... ñ u ñư c g i là "có ngu n g c thanh t nh". Nhưng nh ng th ki m ñư c do duyên kh t th c thì l i có ngu n g c hoàn toàn trong s ch. V i ngư i th ñ u ñà, thì th c ph m thanh t nh là th c ph m có ñư c do kh t th c và do nh ng ngư i có lòng tin ñ c tính kh i h nh c a v y. N u v y s d ng nư c ti u ñ tr b nh, và ch ăn nh ng h t gi r ng, v ra, thì ñ u ñà h nh c a v y th t x ng ñáng, v y ñư c xem là m t t kheo t i thư ng trong s nh ng v th a t gia tài Thánh pháp (A. ii, 28) 113. V y ph c và nh ng nhu y u khác, m t t kheo thanh t nh sinh m ng không ñư c nói nh ng cách nói ám ch , nói quanh, v.v... Nhưng v m t trú x thì v không th ñ u ñà h nh có th nói ám ch . 114. Ví d khi m t t kheo ñang s a so n ñ t ñ làm m t ch , và ñư c h i: "B ch ñ i ñ c, ai xây c t?" V y tr l i: "Không ai c " M t l i ám ch khác, là h i: "Cư sĩ ñâu?" -B ch ñ i ñ c, con trong m t khu bi t th - cư sĩ nhưng t kheo l i không ñư c bi t th " Nói quanh là như nói: "Trú x c a tăng chúng ñã ch t ních". Ho c m t ki u nói gián ti p nào khác. 115 Nhưng v dư c ph m tr b nh, thì t t c l i nói ám ch , quanh co ñ u ñư c phép. Nhưng khi ñã kh i b nh có ñư c phép dùng nh ng th dư c ph m ñã xin ñư c nh l i nói y hay không. Nh ng Lu t sư thì cho r ng ñư c, còn nh ng nhà y c vào kinh thì b o m c dù không ph m, song m ng s ng như v y là h t thanh t nh, cho nên không ñư c. 116 Tuy nhiên, m t ngư i không dùng l i nói ám ch quanh co, m c dù Th tôn cho phép, m t ngư i thi u d c ch dùng nh ng v t có ñư c m t cách chân chánh, không nói quanh co dù có ph i h i t i sinh m ng, m t v như th ñư c g i là t i thư ng trong ñ i s ng ñ c cư nhàn t nh, như trư ng lão Xa l i Ph t.
26/429

117. M t th i tôn gi s ng trong khu r ng cùng v i Tôn gi M c Ki n Liên. M t hôm, ngài b ch ng ñau ru t tr m tr ng. Vào bu i chi u, tôn gi M c Ki n Liên ñ n săn sóc ngài, h i: "Hi n gi , ngày xưa m i khi ñau như v y, cái gì làm cho hi n gi b t ñau? Tôn gi tr l i "Khi tôi còn nhà, m tôi thư ng tr n bơ, m t ñư ng, v.v... Và cho tôi ăn cháo v i s a tươi. Tôi ăn xong thì th y ñ . -"Ðư c r i, hi n gi . N u hi n gi ho c tôi có phư c ñ c, thì có l ngày mai, chúng ta s ñư c m t ít nh ng th y". 118. B y gi có m t v th n cây g n nghe l m câu chuy n, nghĩ: "Ta s cúng cháo cho tôn gi ngày mai". R i v y ñ n gia ñình thư ng ng h tôn gi , nh p vào thân c a ñ a con trai l n, làm cho nó ñau, và b o quy n thu c c a nó r ng: "N u làm m t th cháo như v y như v y cho tôn gi , thì ta m i gi i c u cho ñ a bé". Dù th n không b o, chúng tôi v n cúng dư ng tôn gi nh ng v t c n dùng cơ mà". Hôm sau, h s a so n món cháo như tôn gi c n. 119. Tôn gi M c Ki n Liên hôm sau ñ n kh t th c t i nhà y. Gia ch ñ ñ y bát c a ngài th cháo ñã làm s n. Tôn gi toan ñi thì thí ch b o: "B ch ñ i ñ c c dùng ñi. Chúng con s cúng thêm". Sau khi tôn gi ăn xong, h cúng thêm bát n a ñ Tôn gi ñem v . Th y cháo, Tôn gi Xá L i Ph t nghĩ: cháo này r t t t, nhưng nó có ñư c b ng cách nào? Khi th y nó ñã có ñư c do cách như v y, Tôn gi nói: "Hi n gi , món ăn kh t th c này không th dùng ñư c". 120. Thay vì nghĩ: "V y không thèm ăn ñ kh t th c do ta mang v " Tôn gi M c Ki n Liên c m bát cháo l t úp l i. Khi cháo ñ ra trên ñ t, cơn ñau c a Tôn gi Xá L i Ph t tan bi n, và t ñ y su t ñ n b n mươi lăm năm sau, không bao gi tr l i. 121. Và Tôn gi Xá L i Ph t b o b n: "Hi n gi , dù ru t có lòi ra, kéo lê trên ñ t, ta cũng không bao gi nên ăn cháo có ñư c do l i nói ám ch ". 122. B i th , trong m i trư ng h p Ngư i xu t gia vì lòng tin Hãy thanh t nh m ng s ng Luôn chân chánh quán sát Không tìm c u b t ñáng. 123. (d) Trong khi s thanh t nh sinh m ng ñư c th c hành nh tinh t n thì gi i liên h ñ n b n v t d ng ph i ñư c th c hành b ng trí tu , vì ch có ngư i trí tu m i có th th y ñư c nh ng l i ích và nguy hi m trong b n v t d ng. Hãy t b lòng tham ñ i v i chúng, và gi gi i này b ng cách s d ng nh ng v t có ñư c b ng cách h p pháp, thích ñáng, sau khi chân chánh giác sát v i trí tu như ñã nói trên. 124. Giác sát có hai: trong khi s d ng và trong khi nh n v t. S d ng không l i là khi ngư i nh n y v.v.. Quán sát chúng ch là b n ñ i, ñáng nhàm chán, và khi dùng cũng quán sát như v y. 125. Có b n cách s d ng: Dùng như k tr m, dùng như m c n , dùng như hư ng gia tài và dùng như ch . M t ngư i không gi i ñ c s d ng b n v t d ng, ngay c t i vi c ng i trong hàng tăng chúng g i là dùng như k tr m. M t ngư i có gi i, mà không chân chính giác sát (quán) trong khi dùng, thì g i là "dùng như m c n ". B i th , y ph c ph i ñư c giác sát m i khi m c, món ăn kh t th c ph i ñư c giác sát trong t ng mi ng ăn. Ngư i nào không làm ñư c như v y, thì hãy giác sát trư c b a ăn, sau b a ăn, vào ñ u ñêm, gi a ñêm và cu i ñêm. N u m t tr i m c mà chưa giác sát, thì v y t th y như ñã m c n khi s d ng b n th . Trú x cũng c n giác sát m i khi dùng. V dư c ph m tr b nh, chân chánh giác sát trong c hai th i, khi nh n và khi dùng, thì t t. Nhưng khi nh n có giác sát, mà khi dùng không chánh ni m thì l i. N u khi nh n không có chánh ni m (giác sát) mà khi dùng có, thì không l i.
27/429

126. Thanh t nh thu c b n lo i: nh giáo lý, nh phòng h , nh tìm c u và nh giác sát. Gi i thu c phòng h c a gi i b n là thanh t nh nh giáo lý. Gi i thu c phòng h các căn là thanh t nh nh phòng h . Gi i thu c thanh t nh sinh m ng là thanh t nh nh tìm c u, vì s tìm c u ñư c thanh t nh nơi ngư i t b tà m ng. Gi i thu c b n v t d ng là thanh t nh nh giác sát. Do ñó, mà trên ñây nói, m c dù khi nh n quên giác sát, mà khi dùng có giác sát thì không l i. 127. S d ng b n th do b y b c H u h c (b n ñ o, ba qu ) g i chung là "dùng như th a t ". Vì h là nh ng ngư i con c a Như lai, h dùng nh ng v t d ng như th a hư ng gia tài c a cha ñ l i. M c dù do cư sĩ cúng mà th t s là c a Ph t, vì nh Ph t mà h ñư c phép dùng. "Dùng như ch " là v i nh ng v ñã ño n tr h t phi n não, không còn b d c sai s . 128. V các cách dùng nói trên, dùng như ch và như th a t thì ai cũng ñư c phép. Nhưng dùng như m c n thì không ñư c, nói gì ñ n dùng như k tr m. Nhưng m t ngư i có gi i h nh, mà dùng có giác sát, thì không n , vì nó trái l i v i s dùng như m c n . Ho c nó cũng ñư c g m trong s "dùng như th a t ", b i vì m t ngư i có gi i ñ c cũng ñư c g i là b c H u h c, vì có h c gi i. 129. Cách dùng t t nh t là dùng như ch , nên khi m t t kheo gi gi i liên h b n v t d ng, v y nên tác ý như v y, và s d ng sau khi giác sát như ñã nói. Ð t có trí tu Vâng gi pháp Th Tôn Thư ng chân chánh giác sát R i m i dùng th c ăn Trú x và sàng toà Và c nư c gi t y Như nư c ñ lá sen T kheo không ô nhi m B i m t v t d ng nào Như ñ ăn kh t th c Trú x và sàng toà Cùng nư c ñ gi t áo Vì là s h tr Ph i th i t ngư i khác V y v a bi t ñ Chân chánh giác sát luôn Trong khi nhai và ăn Trong khi thư ng th c v Xem nó như th d u Ð p v t thương l lói Như th t con trên sa m c Như d u m cho tr c xe T kheo ăn không v ng tư ng Th c ăn ñ s ng còn". 130. Liên h ñ n s viên mãn gi i thu c v b n v t d ng, có câu chuy n sa di cháu tôn gi Sngharakkhita. V này dùng b n v t c n thi t sau khi giác sát, ñã nói: Th y tôi th n nhiên ăn Th y tôi bèn d y r ng Sa di không ch ng Thì coi ch ng lư i bong Nghe xong nh ng l i Th y Tôi tinh c n nhi t tâm Trong th i thi n to
28/429

Ð c A-la-hán qu Tâm tư như trăng r m Các l u ho c ño n t n Không còn th thân sau B t c m t ngư i nào Mong mu n ch m d t kh Thì hãy dùng b n v t Sau khi chánh giác sát. Trên ñây nói v gi?i thu c b n lo i: Gi i thu c s phòng h theo Gi i b n. Gi i thu c s phòng h các căn môn, Gi i thu c s phòng h thanh t nh sinh m ng, và Gi i thu c b n v t d ng. 131. 18). Bây gi , hãy ñ c p ñ n nhóm "năm lo i" ñ u tiên. Patisambhidà nói: (a) Gì là gi i thanh t nh m t ph n? Ðó là h c gi i c a ngư i chưa nh p Tăng chúng. (b) Gì là gi i thanh t nh hoàn toàn? Là h c gi i c a các v dã ñư c nh p tăng chúng, ñã th gi i c túc. (c) Gì là gi i thanh t nh ñã viên mãn? Là gi i c a phàm phu h u d c chuyên hành thi n, ñang viên mãn h u h c ñ o, không k sinh m ng vì ñã t b s bám víu vào ñ i s ng. (d) Gì là gi i thanh t nh không l thu c? Là gi i c a thanh văn ñ t ñã ño n t n lâu ho c, là gi i c a các b c Giác ng không tuyên b lên, gi i c a các ñ ng ñã viên giác. (Ps. i, -3) 132 (a) Gi i c a nh ng ngư i chưa ñư c hoàn toàn thâu nh n vào Tăng chúng, g i là gi i thanh t nh m t ph n vì nó b gi i h n b i con s nh ng h c gi i: 5, 8 hay 10 gi i. (b) Gi i c a ngư i ñã th c túc ñư c nói như sau: Chín ngàn tri u, m t năm Tám mươi tri u, m t trăm năm mươi ngàn Thêm ba mươi sáu, t ng s các h c gi i Nh ng gi i lu t này Th Tôn gi ng Dư i nh ng ñ m c ñ tuân hành Bao g m s ch ng theo Gi i b n. [Con s trên ñây tùy koti là bao nhiêu 1. 000. 000, 100. 000 hay 10. 000]. M c dù gi i ñư c k b ng con s , song c n hi u r ng ñây là gi i thanh t nh không gi i h n, vì nó ñư c th trì không dè d t, không có nh ng gi i h n như danh xưng, l i dư ng, quy n thu c, thân th ho c sinh m ng. Như gi i h nh c a Trư ng lão Mahà Tissa Ciragumba. 133. V này không bao gi t b tư duy sau ñây c a m t thi n nam t : "Tài s n nên b ñ c u chân tay Chân tay ph i b ñ c m ng s ng Tài s n, chân tay và tánh m ng Ð u nên b ñ th c hành Chánh pháp! 134 Gi i c a phàm phu h u ñ c t khi ñư c thâu nh n vào tăng chúng ñã không có m t ô nhi m nào v ý, do tâm hoàn toàn thanh t nh, gi i y tr thành nguyên nhân g n nh t cho A-la-hán qu nên ñư c
29/429

g i là Gi i thanh t nh viên mãn, như trư ng h p hai c u cháu là Trư ng lão Sangharakkhita (Tăng H ) và cháu ngài. 135. Trư ng lão tu i trên sáu mươi ñang n m ñ i ch t. Tăng chúng ñ n h i ngài có ñ c ñ a v siêu th gì không. Ngài b o: "Ta không ñ c ñ a v nào siêu th h t". Khi y v t kheo tr h u ngài b o: " B ch ñ i ñ c, m i ngư i, vì tư ng ngài ñã ñ c Ni t bàn, nên m i ñi hàng ch c d m ñư ng ñ ñ n ñây. H s vô cùng th t v ng, n u ngài ch ch t như m t phàm phu thư ng tình "Hi n gi , vì mu n g p ñ c Th Tôn Metteyya (Di L c), nên ta không n l c ñ ñ c tu giác. V y, bây gi hi n gi hãy ñ ta ng i d y, may ra có ñ c chăng". V t kheo bèn ñ ngài d y, r i ñi ra. Khi ông v a ra kh i, trư ng lão li n ñ c Ala-hán qu , và kh y móng tay ra hi u Tăng chúng t l i, b ch ngài: "B ch ñ i ñ c, ngài ñã làm m t vi c khó, là hoàn thành thánh qu vào lúc lâm chung". Chư hi n, vi c y không khó. Nhưng ta s b o cho chư hi n bi t là vi c gì khó th t s . Chư hi n, t khi xu t gia cho t i ngày nay, ta không th y có m t hành vi nào ta làm mà không ý th c, không có chánh ni m kèm theo". Cháu c a ngài cũng ñ c qu A-la-hán như v y, vào lúc năm mươi tu i. 136. "N u m t ngư i ít h c L i không có gi i ñ c S b ngư i chê bai Vì không h c, không h nh, Nhưng n u ngư i ít h c Mà bi t phòng h gi i Thì m i ngư i khen ng i Cũng như ngư i có h c N u m t ngư i h c nhi u Mà không có gi i ñ c S b chê không gi i Như th ngư i không h c N L S V u ngư i y h c nhi u i bi t phòng h gi i ñư c khen c hai h c và v gi i

B c ñ t ña văn Gi gi i, có trí tu Như vàng sông Diêm Phù Ai mà chê trách ñư c? Chư thiên ñ u ca ng i Ph m thiên cũng tán dương (A. ii, 7) 137. (d) Thanh t nh không dính m c là gi i c a b c h u h c, vì không dính m c tà ki n, và như gi i trư ng lão Tissa con trai v ñ a ch (Kutumbiyaputta -Tissa Thera). Nhân vì mu n an l p trong qu v A-la-hán nh gi i h nh này, ngài ñã b o nh ng k thù ngài như sau: Ta ñã b gãy xương C hai ng chân ta Ð hoàn thành l i h a Như l i ngươi ñòi h i
30/429

Ta kinh kh ng h th n N u ch t còn ñèo tham Sau khi nghĩ như th Ta chánh ni m t nh giác Và khi m t tr i lên Soi chi u trên ngư i ta Ta ñ c La hán qu . (MA. i, 233) 138. L i có m t v trư ng lão ñau n ng không th t ăn. Ngài n m qu n qu i trên phân và ti u ñã bài ti t. Th y v y, m t t kheo tr b o: "Ôi, th t ñau kh thay là s s ng!" V trư ng lão b o t kheo y: "Hi n gi , n u bây gi ta ch t ñi, thì ch c ch n ta s ñư c phúc l c cõi tr i, ta không h nghi gì v ñi u y. Nhưng cái h nh phúc do s ño n d t gi i h nh ñem l i thì cũng như tình tr ng "h nh phúc" t b h c gi i ñ hoàn t c". Và ngài thêm: "Ta s ch t v i gi i h nh c a ta". Khi n m như v y, ngài dùng tu quán sát b nh mình và ñ c A-la-hán. Sau khi ñ c qu , ngài nói lên bài k : Ta là m t n n nhân C a ch ng b nh ng t nghèo Ðang tàn phá cơ th V i cơn ñau kh c li t Như cánh hoa phong tr n B m t tr i thiêu ñ t Cơ th này c a ta Cũng ñang tàn t d n. Không ñ p cho là ñ p B t t nh cho là s ch U nhơ b o t t tươi Loà m t ñ u th y th . Thân xác h b i này Th i tha hôi hám thay B ñ n ñau d n v t Ngư i ngu l i mê say Ð l c m t con ñư ng Tái sinh lên thiên gi i. (Jà. ii, 437) 139. (e) Gi i c a b c A-la-hán, v.v... G i là gi i an t nh, vì không t t c c u u , và vì r t thanh t nh. 140. 19). Cu i cùng, nhóm năm lo i th hai (xem ño n 25) là t b , kiêng, tác ý (tư tâm s ), ch ng và không ph m, thì như Patisambhidà nói: (1) V gi i sát sanh: (a) t b sát sinh là gi i (b) kiêng sát là gi i (c) tư tâm s (ý chí) là gi i (d) ch ng là gi i (e) không ph m là gi i (2) L (3) T (4) T (5) T (6) T yc b b b b a không cho: t b l y c a không cho là gi i, v.v... dâm d c là gi i,... nói láo là gi i,... nói ñ c ác là gi i,... nói thô là gi i,...
31/429

(7) T b nói vô ích là gi i,... (8) T b tham là gi i,... (9) T b sân là gi i,... (10) T b tà ki n là gi i,.. (11) V (12) V (13) V (14) V (15) V (16) v (17) V i h nh xu t ly, t b tham d c là gi i, v.v... i vô sân, t b ân là gi i, v.v.. i tư ng ánh sáng, t b hôn tr m là gi i, v.v... i không tán lo n, t b tr o c là gi i, v.v.. i tr ch pháp, t b nghi là gi i, v. v... i tri ki n, t b chán n n là gi i, v.v.. i hân hoan, t b chán n n là gi i,....

(18) sơ thi n, t b năm th tri n cái là gi i... (19) Nh thi n, t b t m t là gi i... (20) Tam thi n, t b h ... (21) T thi n, t b l c và kh ... (22) Không vô biên x , t b s c tư ng, ñ i ng i tư ng, sai bi t tư ng là gi i... (23) Th c vô biên x , t b không vô biên x tư ng là gi i... (24) Vô s h u x , t b th c vô biên x tư ng là gi i... (25) Phi tư ng phi phi tư ng x , t b vô s h u x tư ng là gi i... (26) Quán vô thư ng, t b thư ng là gi i (27) Quán kh , t b l c tư ng là gi i... (28) quán vô ngã, t b ngã tư ng là gi i... (29) Quán y m ly, t b tư ng ưa thích là gi i... (30) Quán ly tham, t b tham là gi i... (31) Quán di t, t b sanh là gi i.... (32) Quán x ly, t b th trư c là gi i.... (33) Quán ho i, t b tư ng k t h p là gi i.... (34) Quán (các hành) di t, t b tích lu nghi p là gi i... (35) Quán bi n ñ i, t b tư ng v s lâu b n là gi i... (36) Quán vô tư ng, t b tư ng là gi i.... (37) Quán vô nguy n, t b d c là gi i... (38) Quán không, t b tà gi i (c ch p) là gi i... (39) Quán các pháp thu c tăng thư ng tu , t b tà gi i do ch p th là gi i... (40) V i chánh tri ki n, t b tà gi i do si là gi i.... (41) Quán nguy hi m, t b tài gi i do y c vào các hành là gi i... (42) V i tư duy, t b không tư duy là gi i... (43) V i quán "quay ñi", t b tà gi i do trói bu c là gi i.... (44) D lưu ñ o, t b c u u do tà ki n là gi i... (45) Nh t lai ñ o, t b các c u u thô là gi i... (46) B t hoàn ñ o, t b c u u còn sót l i (dư tàn) là gi i... (47) A-la-hán ñ o, t b t t c c u u là gi i, kiêng gi là gi i, tác ý là gi i, ch ng là gi i, không ph m là gi i. "Nh ng gi i y ñưa ñ n b t h i, hân hoan h , khinh an, l c t p hành (thói quen nh l p ñi l p l i) ñ n tu t p, ñào luy n, c i thi n, ñ n ñi u ki n cho ñ nh, trang b cho ñ nh, ñưa ñ n viên mãn, hoàn toàn vi n ly, ly tham, ñưa ñ n s t ch di t, an n, th ng trí, giác ng , Ni t bàn". (Ps. i, 466-7)

32/429

Chú thích: B ng kê trên ñây cho th y rõ nh ng giai ño n trong s ti n tri n bình thư ng t vô minh ñ n qu v A-la-hán, g m các nhóm sau: I. Gi i là t b mư i b t thi n nghi p (1) - (10). II Ð nh A. T b b y chư ng ng i do ñ nh b ng các pháp ngư c l i v i chúng (11) ñ n (17) Ð nh B. Tám ñ nh ch ng và các pháp nào ñư c t b trong m i lo i ñ nh (18) ñ n (25). III Tu : A. Quán: mư i tám pháp quán chính y u kh i t b y quán (26) ñ n (43); B. Ð o L : b n ñ o, và các pháp t b m iñ o (44) ñ n (47). 141. "T b " nghĩa là không kh i lên các b t thi n pháp như sát sinh, v.v.. Nhưng s t b m t pháp b t thi n s h tr , nâng ñ m t thi n pháp do nghĩa s t b y làm n n tàng cho thi n, t p trung thi n y b ng cách ngăn s do d , nên g i là gi i Sìla v i nghĩa ph i h p Sìlana, nghĩa là nâng ñ và t p trung (xem ño n 19). B n vi c còn l i ch s có m t c a ý chí kiêng làm ñi u này ñi u khác, ý chí k như s tác ý v hai vi c "kiêng và ch ng " y, và ý chí k như s vô ph m nơi m t ngư i không ph m gi i này gi i n . 142. Ð n ñây, câu h i th năm: "có m y lo i gi i" ñã ñư c g i quy t xong. 143. Còn l i là: Gì làm gi i ô nhi m, gì làm gi i thanh t nh? Tr l i là s rách nát c a gi i g i là ô nhi m, và không rách nát g i là thanh t nh. S "rách nát" c a gi i là ph m gi i do vì l i dư ng, ti ng khen, (danh xưng) v.v... Và do b y trói bu c c a nh c d c. Khi m t ngư i vi ph m h c gi i ch n ñ u hay ch n cu i c a ñư ng tu, thu c v b t c gi i nào n m trong b y "t " (là b y nhóm gi i lu t t kheo), thì gi i c a v y g i là b rách, như m t t m v i b c t biên. Nhưng khi v y ph m gi i n a ch ng tu h c, thì g i là gi i b "l ng", như t m v i b c t gi a. Khi ph m gi i liên ti p hai ba l n, gi i c a v y g i là "b ", như m t con bò toàn thân ñen hay ñ , mà b ng có m t m ng lông khác màu lưng hay b ng. Khi v y ph m gi i thư ng xuyên, thì gi i v y g i là "l m ñ m", như con bò trên toàn thân có nh ng ñ m khác màu v i da c a nó. 144. Cũng v y, gi i không nguyên v n, là khi còn b y trói bu c c a d c, như ñ c Th Tôn d y: "Này ba la môn, có m t s sa môn, bà la môn t hào s ng ph m h nh chân chánh, vì h không th c s hành dâm v i ph n . Nhưng h l i ñ cho ph n chà xát, thoa bóp, t m, kỳ c , thích thú khoái l c trong ñó, tho mãn trong ñó. Ðây g i là gi i b rách, b l ng, hoen , b l m ñ m, nơi ngư i s ng ph m h nh. Ngư i y ñư c g i là s ng ñ i ph m h nh không s ch. Cũng như m t ngư i b trói b i dây trói d c v ng, v y s không thoát kh i sanh, già, ch t, s u b kh ưu não. 145. L i n a, bà la môn, có khi v nhã, vui thú v i ph n . y không ñ ph n làm nh ng vi c như trên, nhưng l i ñùa gi n, c t

146. L i n a, có khi không ñùa gi n, nhưng v y l i nhìn chòng ch c vào ñàn bà con gái, b n m t nhìn nhau.... 147. L i n a, bà la môn, có khi không làm như v y, nhưng v y l i l ng tai nghe ti ng ph n cách vách nói, cư i, hát khóc... 148. L i n a, dù không làm như trên, nhưng v y tư tư ng ñ n ti ng nói, gi ng cư i và nh ng trò chơi mà ngày trư c ñã chơi v i h . 149. L i n a, bà la môn, có th v y không như v y, nhưng l i nhìn m t gia ch hay con trai c a gia ch ñang s h u, hư ng th , ñ m mê năm th d c l c. 150. L i n a, bà la môn, có khi v y không làm nh ng ñi u như trên, nhưng v y tu ph m h nh v i mong ư c r ng, do ph m h nh này, do kh h nh này, ta tr thành m t v tr i cõi cao ho c th p. V y, vui thích, ham mu n, tho mãn trong ư c v ng ñó. Này bà la môn, ñây g i là gi i b rách, b l ng, b hoen , b l m ñ m, nơi m t ngư i tu ph m h nh. Ngư i y, Ta nói s không thoát kh i kh ñâu". (A. iv, 54-6)
33/429

151. S nguyên v n c a gi i là: không vi ph m các h c gi i sám h i nh ng gi i ñã ph m, không có b y trói bu c c a d c v ng, và l i không kh i nh ng ác pháp như sân, h n thù, th ng tr , khinh b , ñ k , b n x n, l a d i, gian l n, c ng ñ u, kiêu căng, ngã m n, cao ng o, khoe khoang, lơ ñ nh (xem M., kinh s 7), mà thư ng kh i nh ng ñ c tính như ít mu n, bi t ñ , vi n ly (M., kinh s 24). 152 Gi i không b vi ph m vì m c ñích l i dư ng, v.v... Và gi i ñư c ñi u ch nh do sám h i vì ñã l ph m, gi i không b h ng vì trói bu c c a d c, và vì nh ng ác pháp như sân, h n g i là gi i hoàn toàn không b rách, không l ng, không vá, không l m ñ m. Nh ng gi i như v y g i là gi i thoát vì ñem l i tình tr ng m t con ngư i gi i thoát, g i là ñư c ngư i trí khen ng i, là không dính m c ái và ki n, là giúp cho ñ nh vì nó ñưa ñ n ñ nh c n hành và ñ nh an ch . B i v y, s không rách, v.v.. Chính là thanh t nh gi i. 153. S thanh t nh y có ñư c nh hai phương di n: th y nguy hi m c a s ph m gi i, và th y l i l c c a s viên mãn gi i. Nguy hi m c a s ph m gi i là như nói trong Tăng chi iii, 252: "Này các t kheo, có năm nguy hi m"... 154. L i n a, do s thi u gi i h nh mà m t ngư i không làm cho chư thiên và loài ngư i hoan h , thành m t k khó nói d i v i ñ ng ph m h nh. V y ñau kh khi ph m gi i, b ch trích, và h i h n khi th y nh ng ngư i gi gi i ñư c tán dương. Vì thi u gi i, v y x u như v i gai thô. S chung ñ ng v i m t ngư i như v y là ñau kh , vì ngư i ñ ng quan ñi m vơi v y s ph i ñau kh lâu dài trong nh ng ño x . Ngư i y vô giá tr , vì không ñem l i qu báo l n cho nh ng thí ch . Ngư i y khó làm cho s ch, như thùng phân do lâu năm, như m t khúc g m c trên giàn ho , vì không ph i xu t gia cũng không ph i cư sĩ. M c dù t xưng là t kheo mà không ph i t kheo, nên gi ng như con l a ñi theo b y bò. V y luôn luôn nóng n y, như k thù c a m i ngư i. S ng chung v i v y khó như s ng chung v i m t xác ch t. M c dù v y có th là ngư i ña văn, vân vân, v y không ñáng ñư c các b c ñ ng ph m h nh cung kính, cũng như ng n l a c i b t t nh ñ i v i bà la môn th l a. V y không th ñ c các qu ch ng thù th ng, như ngư i mù không th th y s c. V y b t c n ñ i v i di u pháp, như k nghèo ñ i v i vương qu c. M c dù v y tư ng mình h nh phúc, mà kỳ th c r t ñau kh , vì g t hái nh ng kh ñư c trình bày trong kinh Ho t . (A. iv, 128-34) 155. Ð c Th Tôn ñã d y, khi ngư i không gi i ñư c cung kính cúng dư ng mà tâm còn tràn ñ y d c v ng ñ i v i năm thú d c, thì h u qu s là ñau kh mãnh li t, do duyên y có th làm cho ngư i y th ra máu nóng vì nh l i vi c ñã làm. "Này các t kheo, các ông có th y ñ ng l a l n ñang cháy h ng h c kia không?" "B ch Th Tôn, có" "Các ngươi nghĩ sao, Này các t kheo, thà ng i hay n m ôm ñ ng l a r c ñ y, hay thà ng i, n m ôm m t cô gái thu c dòng sát ñ l , bà la môn, con gái gia ch v i chân tay m m m i?" "B ch Th Tôn, thà ôm m t cô gái sát ñ l i là hơn vì B ch Th Tôn, th t là ñau kh n u ng i ôm hay n m ôm ñ ng l a ñ r c y". 156. "Này các t kheo, ta b o các ông, ñ i v i m t ngư i xu t gia không có gi i ñ c, b n ch t x u, có nh ng thói kh nghi b t t nh, hành vi lén lút, không ph i sa môn t xưng sa môn, không s ng ph m h nh t xưng là ph m h nh, n i tâm h b i, dâm tà, ñ?y nh ng th i nát, v i m t ngư i như v y, thà ng i ôm hay n m ôm cái ñ ng l a l n h ng h c kia. T i sao? Vì làm như v y, nó có th b ch t, nhưng không vì v y mà khi thân ho i m ng chung, nó ph i b sanh vào cõi d , ác thú, ño x , ñ a ng c. Nhưng n u m t ngư i không có gi i ñ c, b n ch t x u,... Mà ng i hay n m ôm m t cô gái dòng sát ñ l .... Thì ph i ch u ñau kh tai h i lâu dài, b i khi thân ho i m ng chung, nó s tái sinh vào ño x , ác thú, cõi d , ñ a ng c" (A. iv, 128-9) 157. Sau khi dùng ví d ñ ng l a ñ ch ñau kh ñi kèm v i s ñam mê nh c d c, Ngài còn l y ví d c v dây lông ñuôi ng a, chĩa nh n, n n s t nóng, hoàn s t ñ , giư ng s t, gh s t, n i s t, ñ ví v i n i ñau ñ n do duyên nh n s cung kính cúng dư ng, và do dùng b n v t c n thi t, ñ i v i m t t kheo không có gi i ñ c". (A. iv, 129)
34/429

158. Vui gì ngư i phá gi i Không t b d c l c Khi nó ph i ch u kh Còn ñau ñ n d d i Hơn ôm ñ ng l a h ng? Vui gì ñư c cúng dư ng Khi phá gi i ch u kh B th ng ñuôi ng a qu t Cũng không ñau kh b ng Vui gì k phá gi i Khi nh n s kính chào Do duyên này ch u kh Hơn ki m nh n ñâm vào? Vui gì dùng y ph c Không ch ng t thân Vì chính do duyên y Ch u áo s t qu n thân Ð kh t th c dù ngon Không gi i thành ñ c dư c B i vì do duyên y Nu t s t nóng nhi u hòn Khi ngư i không gi i ñ c S d ng giư ng và gh Dù th y có êm d u V n là nhân kh ñau Vì nó s ph i ch u Hành h lâu th t lâu N m ng i trên gh giư ng Toàn màn s t nung ñ . Vui chi ngư i phá gi i Khi x d ng trú x C a tín thí cúng dư ng B i vì do duyên y Tương lai nó ph i Trong n i s t l a h ng? B c Ð o sư nhi u l n Qu trách ngư i phá gi i: "Có nh ng thói kh nghi H b i và dâm tà Tâm x u xa th i nát". Như th y, cu c ñ i" C a ngư i không gi i ñ c Ngư i ñ i l t sa môn Ð y là k t h i T mình ñào h chôn. Ai ñáng ñư c xót thương Hơn ngư i không gi i ñ c? Nhi u và tr m tr ng thay L i l m c a phá gi i. Quán sát như trên g i là "th y nguy hi m trong s phá gi i", và th y l i l c c a s viên mãn gi i thì nên hi u là ñi u ngư c l i.
35/429

159. Hơn n a, Ai gi gi i toàn v n Thì vi c mang y bát Gây l c thú, ni m tin Xu t gia có k t qu T kheo gi i trong tr ng Không s mình trách mình Cũng như trong m t tr i Không th có bóng t i T kheo gi i trong tr ng Sáng chói kh h nh lâm Như ánh trăng ng i sáng Chi u to b u tr i ñêm. Làn hương t thân th C a t kheo có gi i Làm chư thiên hoan h Hu ng chi làn gi i hương? Toàn bích hơn t t c Nh ng hương trên th gian Hương gi i không chư ng ng i To bay kh p mư i phương. Ph c v ngư i gi i ñ c Dù ít, k t qu nhi u B i v y ngư i gi i ñ c Là kho ch a danh xưng Không có l u ho c nào trong ñ i hi n t i B c bách ngư i có gi i V y còn ñào h t G c r c a ñau kh Trong nh ng ñ i v lai Mu n tr thành t i thư ng Trong t t c loài ngư i Và c trong chư thiên Không ph i là chuy n khó V i ngư i viên mãn gi i. Nhưng v viên mãn gi i Thì không c u gì khác Ngoài Ni t bàn t ch di t C nh gi i thu n thanh t nh Qu báo gi i t t lành Ð hình th c khác nhau Ngư i trí nên bi t sâu G c y c a m i cành. 160. Tâm ngư i nào hi u ñư c ñi u này s rùng mình trư c s s hãi ph m gi i và c vươn lên gi i h nh toàn bích. B i th , hãy th n tr ng làm cho gi i ñư c thanh t nh, sau khi th y nguy hi m c a phá gi i và l i l c c a trì gi i như trên. 161. Ð n ñây, Thanh t nh ñ o, ñư c nêu dư i nh ng m c Gi i, Ð nh, Tu do câu "Ngư i trú gi i có trí"... (Ðo n 1) ñ u tiên là Gi i, ñã ñư c trình bày. Chương này ñư c so n v i m c ñích làm cho ngư i lành ñư c hoan h .
36/429

-ooOoo-

Chương II

H nh Ð u Ðà Kh H nh
(Dhutanga-niddesa) -ooOoo1. Khi m t thi n gi theo ñu i con ñư ng gi i, v y nên kh i s th c hành kh h nh ñ ki n toàn các ñ c ñ c bi t ít mu n, bi t ñ v.v... nh ñó gi i, như ñã mô t , ñư c thanh t nh. Vì khi gi i c a v y ñã ñư c thanh l c kh i các c u u b ng nh ng th nư c thi u d c, tri túc, vi n ly, ñ c cư, nh ng trú x v ng, tinh c n, ít nhu c u, thì gi i s tr nên hoàn toàn thanh t nh, v y s thành t u, t t c nh ng ư c nguy n c a mình. Và khi toàn th con ngư i ñã ñư c thanh l c b ng công ñ c gi i và nguy n và ñã an trú trong ba thánh tài ñ u tiên, v y bây gi có th x ng ñáng ñ t ñ n gia tài th tư g i là "s hân hoan trong tu t p" (A. ii, 27). B i v y, chúng ta s kh i s gi i thích các kh h nh. Mư i Ba Kh H nh 2. Ð c Th Tôn ñã cho phép th c hành 13 kh h nh cho nh ng thi n nàm t ñã t b nh ng chuy n xác th t và không k thân m ng, mong mu n tu t p phù h p v i c u cánh gi i thoát. Mư i ba kh h nh là: 1. H nh ph n t o y 2. H nh ba y 3. H nh kh t th c 4. H nh kh t th c t ng nhà 5. H nh nh t to th c 6. H nh ăn b ng bát 7. H nh không ñ dành ñ ăn (không nh n ñ ăn sau khi ñã ăn xong) 8. H nh r ng 9. H nh g c cây 10. H nh gi a tr i 11. H nh nghĩa ñ a 12. H nh ngh ch nào cũng xong 13. H nh ng i (không n m) 3. Sau ñây s trình bày v (1) ý nghĩa (2) ñ c tính v.v.. (3) th gi i, ch d n, c p b c s ph m gi i và nh ng l i ích c a m i h nh, (4) ba tánh, (5) Phân bi t "ngư i kh h nh" "ngư i thuy t gi ng kh h nh", "các pháp tương ưng v i kh h nh", "các kh h nh" và kh h nh thích h p v i h ng ngư i nào. 4. (1) Trư c h t là ý nghĩa i. G i là ph n t o (pamsukùla -b i b m) vì nó ñư c tìm nh ng ñ ng rác bên ñư ng, nghĩa ñ a, ñ ng phân (midden), nó thu c v ñ b t i các nơi y. Ho c nó ñang ti n ñ n m t tình tr ng t i t như ñ b (Pamsu viya Kucchita - bhàvamukati) cho nên g i là ph n t o y. ii. Ba y là áo khoác ngoài g m nh ng mi ng v i ch p n i l i, thư ng y và h y. 5. iii. S ñ rơi (Pàta) nh ng m u ñ ăn (pinda) g i là kh t th c, pindapàta. Thu nh t ñ kh t th c t ng nhà, g i là ăn ñ kh t th c. Ho c v y phát hi n thu lư m (patati: nh t - nghĩa này không có trong t ñi n c a H i Pàli Text) nh ng mi ng ăn (pinda) nên g i là ngư i thu nh t ñ ăn, hay ngư i kh t th c (pindapàtin). S th c hành này g i là h nh kh t th c ñ s ng.
37/429

6. iv. H nh th ñ kh t: khe h hay kho ng tr ng g i là avakhandana hay dàna. D i kh i ch tr ng (apeta: d i kh i) ho c không ch tr ng, không h , là apadàna. Ngư i ñi t nhà này ñ n nhà khác không ch a m t nhà nào kho ng gi a, g i là sapadànacàrin, t c là h nh kh t th c t ng nhà, th ñ kh t. 7. v. Ăn m t l n mà thôi, ñ ng lên r i, không ng i xu ng ăn l i, g i là h nh nh t to th c (ăn ngày m t b a) vi. Ch ăn nh ng gì ñã xin ñư c trong bát, không nh n thêm bát th hai, g i là ngư i ăn b ng bát, (pattapindika) 8. vii. "khalu" có nghĩa t ch i, không nh n. Ð ăn mà v y nh n ñư c sau khi ñã ăn xong g i là tàn th c (pacchàbhatta) ngư i không ăn ñ ăn như th g i là Khalupacchàbhattika, không nh n ñ ăn sau khi ăn xong. Nhưng trong lu n nói: "Khalu là tên m t gi ng chim khi m m t trái cây ñ ăn, mà trái y r t thì thôi ăn. V t kheo này cũng v y. 9. viii. V y quen s ng r ng nên g i là h nh r ng.

10. ix. S ng dư i g c cây nên g i là h nh x-xi. ngoài tr i và nghĩa ñ a, cũng th .

g c cây.

xii Nh ng gì ñư c phân ph i (cho mình) g i là "như ñư c phân ph i" yathà- santhata. Ðây là m t t ng ch ch ngh ngơi ñư c phân ph i cho v t kheo. Ngư i ngh ch ñư c phân ph i cho mình g i là m t ngư i s d ng ñ n m như ñư c phân ph i (yathàsanthatika) ngư i theo h nh này g i là h nh ngh ch nào cũng ñư c. xiii. V y có thói quen ng i mà ng , không n m g i là h nh ng ng i. 11. T t c nh ng h nh k trên g i là h nh (anga) c a m t t kheo theo kh h nh (dhuta- ñ u ñà) b i vì v y ñã rũ b (dhuta) c u u b ng cách th trì m t trong nh ng kh h nh y. G i là "ñ u ñà" (dhuta) vì nó rũ s ch (niddhunana) chư ng ng i, g i là h nh (anga) vì nó là con ñư ng (patipatti). Trên ñây là trình bày ý nghĩa. 12. 2. T t c 13 kh h nh trên ñi u có ñ c tính là ý nguy n th trì. Lu n nói: "Ngư i th gi i là m t con ngư i. Cái nh ñó nó th gi i ñư c là tâm và tâm s . Chính ý chí trong hành vi th gi i g i là hanh ñ u ñà. T t c 13 h nh ñ u có công d ng là lo i tr tham d c và hi n tư ng c a chúng là vô tham. Nguyên nhân g n c a chúng là nh ng ñ c thi u d c... " 13. 3. Trong th i Ph t t i th , t t c kh h nh ñ u ph i ñư c th trì trư c m t ñ c Th Tôn. Sau khi Ngài nh p Ni t bàn, ph i th trư c m t v ñ i ñ t c a Ngài. Khi không có v này, ph i th trư c m t ngư i ñã ño n t n l u ho c, m t b c B t hoàn, Nh t lai hay Nh p lưu, ho c m t ngư i thông hi u 3 t ng ho c 2 t ng ho c 1 t ng ho c m t ngư i thông hi u 1 trong 5 b Nikàya, 1 lu n sư Nikàya. Không có 1 ngư i như v y thì ph i th trư c 1 v ñang hành 1 kh h nh. N u không có m t v như v y thì nên quét d n s ch s ñi n th r i ng i mà th gi i m t cách kính c n như ñang trư c m t ñ ng Ð o sư. Như th , có th th gi i ñ u ñà m t mình. ñây có th nh c l i câu chuy n ngư i anh trong 2 anh em v n là 2 trư ng lão tu vi n Cetiyapabbata, ñ bi t th nào là thi u d c trong ñ u ñà hành ñ o. V này theo kh h nh ng ng i m t mình mình bi t. M t ñêm kia, nhơn m t làn ch p loé, ngư i em trong th y ngài ñang ng i th ng trên giư ng và h i: "B ch ñ i ñ c, th ra ngài theo kh h nh ng ng i à?" Vì thi u d c, không mu n ñ ai bi t kh h nh c a mình, v y bèn n m xu ng. (Pm. 77) Ði u này áp d ng cho m i kh h nh.

38/429

14. Bây gi , ta s ti p t c bàn v s th gi i nh ng ch d n, các c p b c, s phá gi i, và l i ích c a t ng kh h nh. i. Ð u tiên là h nh ph n t o y: nó ñư c th trì b ng cách th t lên m t trong hai l i nguy n này: "Tôi t ch i nh ng y do gia ch cúng "ho c" tôi nguy n gi kh h nh ph n t o y". Ðây là s th gi i 15. M t ngư i ñã th gi i này nên m c m t y thu c m t trong nh ng lo i sau: v i l y t nghĩa ñ i, t c a hàng, t ñư ng cái, t h phân, t giư ng tr , v i t y u , v i t ch t m, v i ñi v nghĩa ñ a, v i b cháy, b gia súc ăn, b ki n ăn, b chu t ăn, v i rách biên, rách ñ u, v i làm c , v i b t ñi n th , y c a nhà kh h nh, v i t cu c l , v i do th n thông bi n hoá, v i trên xa l , v i gió bay, v i do thiên th n b thí, v i trôi gi a bi n, l y m t trong nh ng th v i này v y nên xé b nh ng m nh rách nát, gi t s ch nh ng m nh lành l n ñ làm thành m t cái y. V y có th dùng nó sau khi x b áo do thí ch cúng. 16. "V i t nghĩa ñ a" là v i rơi r t nghĩa ñ i. "V i t c a hàng" là v i r t trư c quán hàng. "V i t ñư ng cái" là th v i mà nh ng k ki m công ñ c thư ng ném qua c a s xu ng ñư ng. "V i t h phân" là v i b thùng rác. "V i giư ng tr " là v i b sau khi lau nh ng b t t nh c a s n ph . M c a ñ i th n Tissa lau nh ng b t t nh b ng m t m nh v i ñ t giá, nghĩ r ng nh ng nhà kh tu m c ph n t o y s lư m, và quăng nó trên ñư ng Tàlaveli. Các t kheo lư m vá y. 17. "V i t y t nh" là v i mà nh ng v phù thu b t b nh nhân dùng ñ t m r a t trên ñ u tr xu ng r i v t ñi như v t m t s xui x o "V i t ch t m gi t" là nh ng gi rách v t b ch t m. "V i ñi v nghĩa ñ a" là v i b sau khi ñ n nghĩa ñ a, tr v t m r a. "V i b cháy" là v i vì cháy m t ít mà ngư i ta v t ñi" "V i gia súc ăn chu t ăn" v.v.. nghĩa ñã rõ. "v i làm c ": nh ng ngư i xu ng tàu ra khơi thư ng tung lên m t cái c r i m i ñi. Khi tàu ñi khu t, có th lư m cái c này. L i n a, khi hai bên quân ñ i ñã ñi khu t, có th lư m c ñã ñư c tung ra gi a chi n ñ a -90-. 18. "V i t ñi n th " là m t t m v i cúng ph trên t ki n. "V i c a nhà kh tu" là y c a t kheo. "V i t m t cu c l " là v i v t b ch làm l t n phong vua. "V i do th n thông hoá hi n" là t âm y do phép Ph t bi n hoá lúc ngài nói "Thi n lai t kheo" (Ehibhikkhu). Trong m t vài trư ng h p lúc Ph t còn t i th , Ngài ch ng minh s xu t gia c a m t ngư i b ng cách ch nói m y ti ng "l i ñây t kheo". Do công ñ c ñ i trư c c a v y, pháp ph c t nhiên xu t hi n m t cách m u nhi m trên ngư i ông. "V i t xa l " là v i rơi r t gi a ñư ng. Nhưng n u vì sơ ý mà ch nhân làm r t, thì ph i ch m t lúc m i ñư c phép nh t lên. "V i gió bay" là v i theo gió bay 1 ñ i xa m i r t xu ng, ñư c phép lư m n u không th y ch . "V i do chư thiên cúng" là v i chư thiên cúng cho t kheo như trư ng h p tôn gi Anuruddha. "V i trôi gi a bi n" là v i sóng bi n ñánh t p vào b . 19. M t t m v i ñư c cúng v i l i nói "Chúng tôi cũng cho chư tăng", ho c do ngư i ñi xin v i ki m ñư c, thì không ph i v i b . V i do m t t kheo t ng, v i do nh n ñư c trong l dâng y do m t t kheo t ng l i, v i do thí ch cúng cho 1 v trú x nào ñó, ñ u không ph i v i ph th i. V i b là th v i ñư c t m t ngư i cho ñã không s h u nó v i nh ng cách nói trên. V i do m t thí ch ñ t dư i chân t kheo, r i t kheo này ñem cho ngư i l p h nh m c ph n t o b ng cách ñ vào tay v y, g i là ch thanh t nh m t chi u. Ho c thí ch ñ vào tay m t t kheo, t kheo ñem ñ t dư i chân v kh h nh, cũng g i là ch thanh t nh m t chi u. V i ñ t dư i chân t kheo, t kheo ñem ñ t dư i chân nhà kh h nh, g i là thanh t nh hai chi u. V i mà ngư i cho ñã nh n ñư c b ng tay, nhà kh h nh cũng nh n b ng tay, thì không ph i là h nh ph n t o y ch t ch . Như v y, nhà kh h nh c n s d ng y sau khi bi t rõ nh ng lo i v i. 20. Và ñây là nh ng c p b c. Có ba h ng: h ng ch t ch , trung bình và thư ng. Ngư i lư m v i nghĩa ñ a g i là h ng ch t ch . Ngư i lư m v i do m t ngư i b ra v i ý nghĩ "m t t kheo s lư m" g i là h ng trung bình. Và ngư i l y v i do môt t kheo cho mình b ng cách ñ t dư i chân là h ng thư ng. Lúc nào ngư i y b ng lòng nh n m t t m y t gia ch , thì h nh ph n t o y c a ông b phá. Ðây là phá gi i trư ng h p này.
39/429

21. Và ñây là nh ng l i ích. V y làm ñúng theo h nh. Tùy thu n, như câu: "Xu t gia b ng cách tùy thu c vào y ph n t o" (Vin. I. 58, 96); v y an l p trong thánh tài th nh t (A. ii, 27); không có s ñau kh do ph i gi gìn, v y s ng không tùy thu c vào ngư i khác; không s tr m cư p; không có thèm mu n liên h ñ n y ph c; ñó là m t ñi u ki n thích h p cho 1 n sĩ; ñư c Th Tôn tán thán vì "Không giá tr , d ki m, và không l i" (A. ii, 26) nó làm cho ngư i ta tin c y; nó phát sinh nh ng h u qu ít mu n, bi t ñ v.v... Chánh ñ o ñư c tu t p; làm t m gương cho h u lai. 22. Khi n l c ñánh b t ñ o quân T th n Nhà kh h nh qu n y b ng gi rách lư m t ñ ng rác, v n sáng chói như tư ng sĩ lâm tr n m c giáp s t. Y ph n t o này chính ñ ng Thiên nhân sư cũng m c t b hàng Kàsi quý giá cùng nh ng th khác V y, ai mà không nên m c Y b ng gi lư m t ñ ng rác? Nh l i ñã phát nguy n khi ra ñi s ng ki p không nhà. Hãy hân hoan m c y ph n t o như ngư i ta trang s c xiêm y m l . Ð y là th gi i, ch d n, c p b c, s ph m gi i, và nh ng l i l c trong kh h nh ph n t o y. 23. ii. K ti p, h nh ba y. Gi i này ñư c th trì b ng cách nói: "Tôi không nh n cái y th tư" ho c "tôi gi gi i m c ba y". Khi m t ngư i th gi i này ñư c v i ñ làm y, v y có th gi nó trong th i gian vì thi u s c kh e không th may y, ho c chưa tìm ra ngư i giúp, vì thi u kim. v. v.. Thì c t gi v i không có l i. Nhưng khi y ñã ñư c nhu m thì không ñư c c t gi v i. Ðó là kh h nh b p. Ðây là s ch d n. 24. V h nh ba y cũng có ba c p b c. Ngư i theo kh h nh ba y m t cách nghiêm nh t thì trong lúc nhu m, trư c ph i nhu m ho c y trong ho c thư ng y, nhu m cái này xong, qu n nó ngang lưng mà nhu m cái khác. Xong, v t nó lên vai mà nhu m y khoác ngoài bá n p. Nhưng v y không ñư c qu n y ba n p quanh th t lưng. Ðây là lu t khi m t trú x t i xóm làng, nhưng r ng thì có th nhu m, gi t c ba y m t lư t nhưng ph i g n ñ n u th y ngư i thì có th kéo m t t m mà ñ p lên mình. Ð i v i ngư i theo c p b c trung bình thì có th dùng m t t m v i vàng ñ trong phòng nhu m ñ p lên mình trong khi gi t nhu m. Ð i v i ngư i theo c p b c ba (l ng l o) thì có th m c hay khoác y c a t kheo trong hoà h p chúng (nghĩa là, v nào không b ph tv.v..) ñ gi t nhu m. M t t m v i tr i giư ng b không, cũng có th dùng song không ñư c mang theo. V này cũng có th th nh tho ng s d ng y c a t kheo trong hoà h p chúng. Ngư i theo kh h nh ba y còn có th dùng m t t m v i vàng che vai k như y th tư, không ñư c r ng quá m t gang, dài quá chi u dài 3 bàn tay. Lúc nào ngư i theo m t trong ba c p b c kh h nh y t ñ ng nh n m t t m y th tư, thì kh h nh b h ng. Ðây là s phá gi i trong trư ng h p này. 25. Kh h nh ba y có nh ng l i l c như sau. V t kheo th trì kh h nh này xem y ph c ch như v t che thân. V y ñi ñâu cũng ch mang theo ba y như chim mang ñôi cánh; ki n toàn các ñ c tính v t d ng, không tích tr v i, s ng ñ m b c, t b tánh tham y ph c, s ng vi n ly, ti t ñ ngay c ñ i v i nh ng gì h p pháp, phát sinh tính ít mu n bi t ñ . 26. Không lo s tích tr Không gi quá ba y B c trí thư ng th c ñư c Hương v c a h túc Du hành không chư ng ng i Như chim bay hư không Ch mang theo hai cánh T kheo nên hoan h H nh ñ m b c ba y 27. iii. H nh kh t th c ñư c th trì b ng cách th t lên như sau: "Tôi không nh n ñ ăn ñ dành (tàn th c)" ho c: "Tôi th trì h nh kh t th c hàng ngày". Ngư i ñã th gi i này không ñư c nh n 14 th th c ph m như sau: b a ăn cúng cho m t s t kheo ñ c bi t, b a ăn do ngư i ta m i, b a ăn ñư c m i b ng m t phi u ăn, b a ăn vào ngày l trai gi i Uposatha (b tát), b a ăn cho k l hành, b a ăn cho
40/429

ngư i b nh, b a ăn cho k nuôi b nh b a ăn cúng cho m t trú x nào ñó, b a ăn ñư c b thí t i m t ngôi nhà chính (dhurabhatta principal house?), b a ăn cúng theo th t . N u, thay vì nói "Xin th nh ñ i ñ c dùng m t b a ăn cúng cho chư tăng" thí ch l i nói "Chư tăng ñang kh t th c t i nhà tôi, ñ i ñ c có th ñ n kh t th c t i nhà tôi, ñ i ñ c có th ñ n kh t" thì có th nh n l i. Nh ng phi u tăng chúng phát ra không ph i v th c ph m mà v các v t khác (thu c men v.v...) ho c m t b a ăn ñư c n u trong m t tu vi n, nhà kh h nh ñ u ñư c dùng. 28. Gi i này cũng có ba b c. Ngư i kh h nh c p m t (kh t khe) nh n ñ ăn do ngư i ta ñem l i t phía trư c m t và sau lưng (ñi quá r i thí ch m i ch y theo cúng), và ñưa bát cho thí ch r i ñ ng ch ngoài c ng. V y cũng nh n ñ ăn mang l i cúng dư ng t i nhà ăn nhưng v y không nh n ñ kh t th c b ng cách ng i ñ i ngư i ta mang ñ n. Ngư i kh h nh c p hai thì ăn ñ ng i ñ i mang ñ n (trong ngày hôm ñó) nhưng không ăn ñ ngư i ta h a mang l i cúng hôm sau. Ngư i theo kh h nh c p ba b ng lòng ăn ñ ăn ñư c h a mang ñ n hôm sau, và hôm sau n a. C hai h ng sau ñ u m t cái thú hư ng môït cu c ñ i ñ c l p. Ví d có th có m t bu i thuy t pháp v Thánh tài m t thôn p nào ñó. Ngư i c p m t b o hai h ng kia: "Chư hi n, chúng ta hãy ñi nghe pháp" M t ngư i b o: "B ch ñ i ñ c, tôi ñã ñư c m t thí ch b o ng i ñây ñ i". Ngư i c p hai b o: "b ch ñ i ñ c, tôi ñã nh n l i m i ñ kh t th c ngày mai". B i th c hai v này ñ u m t mát. Còn v ñ u tiên thì c kh t th c vào bu i sáng, r i ñi th ng ñ n ch nghe pháp, thư ng th c pháp v . Lúc m t trong ba h ng y b ng lòng v i m t l i dư ng ngoài ph m vi nói trên, nghĩa là ăn ñ cúng cho chúng tăng, v.v... Thì kh h nh b phá. 29. H nh kh t th c có nh ng l i l c như sau. V y làm ñúng như Lu t d y, "Xu t gia tùy thu c vào s nuôi sôùng b ng kh t th c". V y an l p trong thánh tài th hai; s s ng c a v này không l thu c vào k khác, và Th Tôn ñã ca ng i ñ ăn kh t th c là "không giá tr , d ki m và không l i" (A ii, 26); s phóng d t ñư c tr kh , m ng s ng ñư c thanh t nh, vi c th c hành nh ng h c pháp thu c ti u gi i ñư c viên mãn; v y không do m t ngư i khác nuôi s ng (không nh vào, l thu c vào m t ngư i nào) v y giúp ñ m i ngư i, t b kiêu m n, lòng tham v ngon ñư c ch ng , không ph m nh ng h c gi i liên h ñ n ăn. Ð i s ng v y phù h p v i nh ng nguyên t c thi u d c tri túc v.v.. Tu t p chánh ñ o, thương tư ng ñ n nh ng ñ i h u lai. 30. T kheo vui kh t th c Ð i s ng không l thu c Tham d c không chân ñ ng Gi i thoát như hư không Tinh c n, không gi i ñãi M ng s ng không l i l m B i v y ngư i có trí Không khinh thư ng kh t th c. Vì kinh d y: "N u t kheo có th T nuôi b ng kh t th c S ng không tùy thu c vào S giúp c a riêng ai Không màng ñ n danh d L i dư ng ch ng ñoái hoài Thì ñ n c chư thiên Cũng them s ph n Ngư i". (Ud. 31) 31. H nh kh t th c t ng nhà ñư c th trì b ng cách phát nguy n: "Tôi không làm m t vòng kh t th c tham ăn" ho c: "tôi theo h nh kh t th c t ng nhà". Ngư i tu n t kh t th c này d ng l i c ng vào làng, nên bi t ch c s không có gì nguy hi m. N u có nguy hi m t i m t con ñư ng hay m t làng nào, v y ñư c phép g t b nơi y ñ ñi kh t th c ch khác. Khi có m t cái nhà, m t con ñư ng hay m t khu làng nơi ñó v y thư ng xuyên không ñư c th gì, thì có th b qua ch ñó. Nhưng nơi nào có xin
41/429

ñư c chút ñ nh, thì sau ñó không ñư c b qua ch y. V y nên ñi vào làng s m, ñ có th b ra ngoài nh ng ch b t l i và ñi ch â khác. N u có thí ch cúng th c ăn cho chùa, ho c ñang ñi gi a ñư ng, l y cái bát v y ñ ñ t th c ăn vào, v y ñư c phép nh n. Trên ñư ng ñi, không ñư c b qua khu làng nào. N u không xin ñư c gì ñ y ho c r t ít, thì nên tu n t kh t th c các làng k ti p. 32. H nh này cũng có ba b c. H ng kh t th c tu n t m t cách ch t ch thì không nh n ñ ăn mang ñ n t trư c m t ho c t sau lưng, ho c mang ñ n cúng t i nhà ăn. Nhưng v y chìa bát t i m t c a nhà; vì trong kh h nh này, không ai sánh b ng trư ng lão Ð i Ca Di p, th mà Ngài cũng có l n chìa bát như ñư c thu t (trong Ud. 29). V theo kh h nh c p hai nh n d ăn ñem ñêùn t trư c, t sau lưng, và t i nhà ăn, và v y chìa bát t i m t c a nhà, nhưng không ng i mà ñ i ñ ăn kh t th c. Như v y, v y làm ñúng lu t c a ngư i ăn ñ kh t th c m t cách ch t ch . Ngư i kh h nh c p ba thì ng i ñ i ñ ăn mang ñ n n i nh t hôm y. Kh h nh c a ba h ng nói trên b phá khi h kh i s làm vòng kh t th c tham ăn (b ng cách ch ñ n nh ng nhà b thí ñ ăn ngon lành). Ðây là s ph m gi i trong kh h nh kh t th c. 33. Nh ng l i ích như sau. V y luôn luôn là m t ngư i khách l t i các nhà như m t trăng (S. ii, 197); v y t b s tham l n v nh ng gia ñình; có lòng t m n m t cách bình ñ ng; v y tránh ñư c nh ng nguy hi m c a sư ñư c ng h b i m t gia ñình duy nh t, v y không thích thú trong s m i ăn, không hy v ng ñ ăn ñư c mang ñ n; ñ i s ng v y thích h p v i h nh thi u d c tri túc v.v... 34. T kheo tu n t kh t Như trăng chi u ngàn nhà Nhìn luôn luôn m i m Không tham, giúp m i ngư i Thoát kh i m i nguy hi m Vì l thu c m t nhà Mu n t b tham d c Ð du hành tùy thích Khi ñi m t nhìn xu ng Trư c m t m t t m cày T kheo hãy th n tr ng T ng nhà tu n t kh t. 35. v. Kh h nh nh t to th c ñư c th trì b ng cách l p nguy n theo h nh nh t to th c. Khi ngư i theo kh h nh này ng i xu ng trong phòng ăn, thì ph i ng i ñúng ch dành cho mình. N u giáo th sư hay y ch sư c a v y ñ n trong lúc b a ăn chưa xong, v y ñư c phép ñ ng lên ñ chào. Nhưng Trư ng lão Tam t ng Cìla-abhaya nói: "V y nên ng i mà ăn cho xong, ho c n u ñ ng lên thì ph i b ñ ăn còn l i". (ñ kh i vi ph m kh h nh) 36 Kh h nh này cũng có ba b c. Ngư i theo c p m t (nghiêm nh t) không ñư c ăn nhi u hơn nh ng gì mình ñã l y m t l n vào bát, N u có ngư i nang thêm bơ v.v.. Có th dùng làm thu c ch a b nh, ch không ñ ăn. Ngư i theo c p hai có th nh n thêm, n u trong bát chưa h t, vì v này là ngư i" ng ng ăn khi ñ ăn trong bát ñã s ch". Ngư i theo c p ba có th ăn bao lâu chưa r i ch , v này là ngư i" ng ng ăn theo nư c" vì ăn cho ñ n khi l y nư c ñ tráng bát ho c ng ng ăn theo ch ng i, vì v y ăn cho ñ n khi nào ñ ng d y. Kh h nh c a c ba h ng này b phá khi h ăn hơn m t l n. Ðó là s phá gi i trong h nh nh t to th c. 37. Kh h nh y có nh ng l i l c này: v y ít b nh, ít não, thân th nh nhàng, có s c kho , có m t ñ i s ng h nh phúc, không vi ph m nh ng h c gi i v ăn, lo i tr lòng tham v ngon và s ng thi u d c tri túc.
42/429

38. Không có b nh do ăn Tỳ kheo nh t to th c Kh i hy v ng v ngon B ph c ñ o nghi p V y ñư c h nh phúc Tâm tư th t trong sáng Thanh t nh và vi n ly Hư ng hi n t i l c trú. 39. vi. H nh ăn m t bát; Ðư c th trì, v i 1 l i nguy n: "Tôi t ch i bát th hai" ho c "Tôi gi h nh ăn b ng bát". Khi ăn cháo ngư i theo kh h nh này ñư c dùng cà ri ñ trong 1 cái dĩa, v y ñư c phép ho c ăn cà ri trư c ho c u ng h t nư c cháo trong bát r i b cà ri vào, vì n u b cà ri vào bát tr n chung v i cháo thì s r t khó ăn (l m). Nhưng n u ñ ăn không l m thì ph i ñ vào trong bát mà ăn. Khi l y ñ ăn, nên l y v a ph i lư ng c n dùng b i vì v y không ñư c l y bát th hai. 40. Kh h nh này cũng có ba b c. C p 1 thì tr mía, không ñư c ném b rác b n trong khi ăn ho c b nh các mi ng ăn. Rác b n ph i ñư c v t b , ñ ăn ph i ñư c b nh trư c khi ăn. Ngư i theo c p 2 ñư c b nh ñ ăn trong khi ăn, v y là "kh h nh ăn b ng tay". C p 3 g i là "kh h nh ăn b ng bát", b t c gì ñ vào bát, v y ñ u ñư c phép trong khi ăn, b nh ra (cơm c c v.v...) b ng tay ho c b ng răng (ñư ng th t n t g ng v.v..) Khi 1 trong 3 ngư i nói trên b ng lòng nh n m t bát th hai thì kh h nh c a h b phá 41 Kh h nh này có nh ng l i l c sau: lòng tham nhi u v ñư c tr kh , mong c u thái hoá ñư c t b , v y th y rõ m c ñích và lư ng th c ăn v a ñ , không b n tâm mang theo soong ch o, ñ i s ng v y phù h p v i nguyên t c thi u d c tri túc, v.v... 42. V y kh i hoài nghi V nh ng th c ăn khác Nhìn bát ăn trang nghiêm D t s ch lòng tham v Hài lòng tính t nhiên Chánh ý tâm hoan h Ngư i kh h nh m t bát Ðư c tư cách như trên 43. vii. Kh h nh Không ăn ñ tàn th c (ñ nh n ñư c sau khi ñã ăn xong) ñư c th trì b ng cách phát nguy n: "Tôi t ch i ñ ăn thêm" ho c "Tôi th gi i không ăn tàn th c". Khi v gi h nh này ch ng t mình ñã ăn ñ thì không ñư c nh n th c ăn ñ ăn. 44. Có ba b c. ñây không có gì ch ng t v y ñã ăn v a v i mi ng ñ u tiên, song khi ñang nu t mi ng y mà t ch i, thì có s ch ng t ñã ăn ñ . B i th , ngư i theo c p 1 khi ñã ch ng t mình ăn v a ñ thì không th nh n mi ng th hai ñ ăn sau khi nu t mi ng th nh Ngư i theo kh hanh c p 2 thì c v n ăn sau khi ñã nói thôi. Ngư i theo c p 3 có th ti p t c ăn cho ñ n khi r i kh i ch . Lúc nào 1 trong 3 ngư i y ăn thêm sau khi ñã ăn xong thì kh h nh b h ng. Ðây g i là phá gi i trong trư ng h p này. 45. Kh h nh này có nh ng l i ích như sau: V y kh i l i liên h ñ n ñ ăn tàn th c, kh i b b i th c, kh i c t gi th c ăn, kh i tìm ki m thêm ñ ăn. V y s ng ñúng theo h nh thi u d c tri túc v.v....
43/429

46. Không ăn ñ tàn th c Kh i tìm ki m nh c công Kh i c t ch a ñ ăn Và cũng không b i th c Mu n tránh nh ng l i này Thì nên theo h nh y Ðư c Th Tôn ca t ng Vì tăng trư ng h túc 47. viii. H nh r ng ñư c th trì v i m t l i nguy n: "Tôi không "Tôi l p h nh s ng r ng". m t trú x trong xóm làng" ho c

48. Ngư i l p nguy n này ph i r i b trú x trong xóm làng ñ vào r ng lúc bình minh. "Trú x trong làng" có nghĩa là khu làng và ph c n. "Làng" có th g m 1 hay nhi u nóc nhà tranh, có th ñư c bao quanh b ng tư ng hay không, có th có ngư i hay không, cũng có th là m t khu tr i có ngư i trong kho ng hơn 4 tháng. "Ph cân" c a làng là ph m vi m t hòn ñá rơi xu ng do ngư i có t m vóc trung bình ñ ng c ng làng ném ra, n u làng có c ng. Theo các Lu t sư thì ph c n là t m ném ñá c a m t thanh niên luy n cánh tay b ng cách ném ña. Theo lu n sư căn c vào kinh, thì ch là t m ném ñá khi ngư i ta ñu i qu . N u làng không có tư ng ngăn ranh gi i thì "ph c n c a nhà" là t m nư c rơi do m t ngư i ñàn bà ñ ng t c a nhà bìa, bưng ñ h t ra. T ñi m nư c rơi, t m ném ñá theo cách v a k g i là làng. T ch này, trong ph m vi ném hòn ñá th hai, là ph c n làng. 49. "R ng" theo ñ nh nghĩa c a Lu t là "Tr làng và ph c n, t t c ñ t còn l i là r ng". (Vin. iii, 46). Theo Lu n thì "Ra kh i" tr m c ranh gi i làng g i là r ng". (Vbh. 25l). Nhưng theo kinh, thì ñ c ñi m c a r ng là "M t trú x r ng là kho ng cách 500 ñ dài c a cái cung" (Vin. iv, 183). Có nghĩa là ph i ño b ng cung c a ngư i d y b n cung t c t tr c ng làng n u có, ho c t m t t m ñá ném n u làng không c ng, cho ñ n b c tư ng c a trú x t vi n r ng. 50. Nhưng n u t vi n không có tư ng thì theo các Lu t gi i, do b ng cách l y cái nhà ñ u tiên làm ranh gi i, ho c l y nhà ăn, ch h p, cây b ñ , chánh ñi n làm ranh, dù cách xa nhà trong t vi n. Nhưng Lu n Trung b nói b vùng ph c n c a vi n và c a làng, kh ng cách ph i do là gi a hai t ng ñá rơi. 51. Ngay c khi làng g n k , có th nghe ti ng ngư i t trong t vi n, t vi n y v n ñư c xem là trú x r ng n u kho ng gi a có nh ng m m ñá, sông v.v... Ngăn cách không th ñi th ng ñ n và ñ dài kho ng cách ñư ng thu là 500 cung. Nhưng n u ngư i nào c ngăn bít ch này ch kia trên ñư ng vào làng, làm cho nó dài ra ñ có th b o r ng mình làm ñúng lu t thì ñó là kh h nh b p. 52. N u y ch sư hay giáo th sư c a hành gi b b nh và r ng không th ki m ñư?c nh ng gì c n cho b nh, thì có th ñưa th y ñ n m t trú x làng ñ săn sóc nhưng ph i r i làng ñúng lúc ñ tr l i r ng vào lúc r ng ñông. N u cơn b nh gia tăng vào lúc tr i g n sáng thì hành gi ph i lo cho v th y ch không ñư c b n tâm v s gi gìn kh h nh c a mình. 53. Kh h nh này cũng có ba b c. C p 1, ngư i y ph i luôn luôn tr v r ng vào lúc bình minh. C p 2, có th cư trú t i 1 khu làng vào b n tháng mùa mưa. C p 3, có th làng luôn c mùa ñông. N u trong th i gian ñã ñ nh, 3 h ng nói trên r i r ng ñ ñi nghe pháp t i m t trú x làng, kh h nh c a h không b h ng n u tr l i r ng ñúng lúc bình minh. Nhưng n u gi ng sư ñã ñ ng lên mà v y n m 1 lát r i ng quên khi m t tr i ñã m c, ho c l i c ý, cho ñ n khi m t tr i m c, thì kh h nh r ng b phá. 54. Và ñây là nh ng l i l c trong kh h nh r ng. M t t kheo r ng tác ý vào lâm tư ng (xem M. 121) có th ñ t ñư c ngay trong hi n t i ñ nh tư ng chưa ñ t, ho c duy trì ñ nh tư ng ñã ñ t. B c Ð o sư hài lòng v v y, như kinh nói: "Này Nàgita, ta hài lòng v v t kheo s ng r ng" (A. iii, 343) Khi
44/429

s ng t i m t trú x xa v ng, tâm hành gi không b dao ñ ng b i nh ng s c pháp không thích ñáng v.v.. V y kh i nh ng lo âu, t b bám víu vào ñ i và thư ng th c l c thú ñ c cư. H nh ñ u ñà khác như ph n t o y v.v... D dàng tu t p ñ i v i v y. 55. Ð c cư nơi xa v ng Làm cho tâm hân hoan Ð ng Ð o sư hài lòng V ñ c cư r ng th m, Ngư i vui h nh r ng L i ñư c hư ng hương v Còn hơn c giá tr H nh phúc c a vua tr i Áo giáp y ph n t o Tung tăng trong r ng già Lâm tuy n d th c hi n Bao nhiêu h nh ñ u ñà Tỳ kheo y ch c ch n Làm qu n ma kinh ho ng B i th ngư i có trí Nên vui h nh r ng. 56. ix. H nh g c cây: Ðư c th trì b ng cách th t l i nguy n: "Tôi t ch i m t mái nhà" ho c "Tôi theo kh h nh g c cây" V theo kh h nh này nên tránh nh ng lo i cây như sau: cây g n ch biên gi i, cây có th cúng, cây cao su, cây ăn trái, cây có nhi u dơi, cây có l h ng, cây ñ ng gi a m t t vi n. V y có th ch n m t g c cây phía ngoài m t ngôi chùa. Ðây là ch d n. 57. Kh h nh này cũng có ba b c. C p 1 không ñư c phép quét d n s ch s g c cây ñã ch n, mà ch có th dùng chân ñ h t ñi nh ng lá r ng trong khi . Ngư i theo c p 2 có th nh 1 ngư i nào ñi ngang quét d n g c cây. C p 3 có th sai nh ng chú ti u trong chùa quét, san b ng ñ t, r i cát, làm rào quanh g c cây v i m t cái c ng vào. Ð n ngày l l c, ngư i g c cây nên ng i vào m t ch nào khu t n o. Lúc nào m t trong ba h ng nói trên có trú x dư i m t mái che thì kh h nh b phá. 58. Nh ng l i l c là, v y làm ñúng theo Lu t nói: "Xu t gia b ng cách tùy thu c vào trú x g c cây" (Vin. i, 58) ñư c ñ c Ð o sư tán thán, vì "không có giá tr , d ki m và không l i" (A. ii, 26); tư ng v vô thư ng ñư c khơi d y khi th y lá cây luôn thay ñ i, s tham ch trú và ưa xây c t không có m t nơi v y, v y s ng c ng trú v i chư thiên, phù h p nguyên t c ít mu n, v.v... 59. Ð c ñ o sư ca t ng M t trong nh ng tùy thu c Ch nào b ng g c cây Cho ngư i ưa t ch tĩnh? Ð c cư dư i g c cây Ðư c chư thiên h v V y s ng chơn tu Không tham v trú x Nhìn lá cây xanh non Tr màu ñ l c vàng L n lư t ñ u rơi r ng H t tin trư ng t n. Ð c ñ o sư phú chúc
45/429

G c cây nơi v ng v Không ngư i trí nào chê Vì d quán sinh di t. 60. x. H nh ngoài tr i: Ðư c th trì b ng cách th t l i nguy n: "Tôi t ch i mái nhà và g c cây" ho c "Tôi tu h nh gi a tr i". Ngư i theo h nh này ñư c phép ñi vào nhà B tát ñ nghe pháp ho c b tát. N u trong khi v y ñang trong nhà mà tr i mưa, v y có th ch h t mua r i ñi ra. V y có th vào nhà ăn, nhà b p ñ làm ph n s ho c vào dư i m t mái che ñ h i nh ng thư ng to tỳ kheo v m t b a ăn, vào ñ d y hay h c, ñ khuân vác ñ ñ c t ngoài. N u ñang ñi mang theo ñ dùng c a các thư ng to mà tr i ñ mưa thì ñư c vào m t ch trú cho nhanh, nhưng n u không mang gì c thì ph i ñi v i t c ñ bình thư ng vào ch trú. Lu t này cũng áp d ng cho ngư i g c cây. Ðây là ch d n. 61. Có ba c l u mà gi dư i m t h v i ñư c h p b c. C p 1 không ñư c a tr i. C p 2 ñư c g n m c ñá không có ng máng (ñ cho c ng và dư i m t cái l g n m t g c cây, m m ñá hay nhà. Ph i dùng m t t m y làm t g c cây, t ng ñá, nhà, mà không dư i ñó. C p 3 thì có th c ñ ngăn mưa l t), dư i l u b ng cành cây, dư i m t t m l u u c a ngư i canh ru ng b không.

Lúc h ñi vào dư i m t mái nhà hay m t g c cây ñ thì kh h nh b phá. Nh ng v t ng Tăng chi b b o, kh h nh c a h b phá khi m t trong ba h ng c ý dư i m t g c cây... vào lúc m t tr i ñã m c. 62. Có nh ng l i l c như sau: Kh i có nh ng chư ng ng i do ch trú gây ra, tr ñư c hôn tr m bi ng nhác. H nh c a v y x ng ñáng l i ca t ng "như thú r ng, tỳ kheo y s ng không ràng bu c và không nhà" (S. i, 199). V y thong dong, mu n ñi ñâu cũng ñư c, s ng phù h p v i nguyên t c ít mu n, bi t ñ ... 63. Nh nơi kho ng tr ng Tỳ kheo thêm tinh c n D ki m, tâm bén nh y Như con nai gi a rùng H t hôn tr m bi ng nhác Dư i vòm tr i ñ y sao Tr i trăng làm ánh sáng Thi n ñ nh ñem hân hoan Hương v ñ c cư l c V y s tìm ñư c Khi s ng gi a ñ t tr i Ngư i trí hãy yêu thích 64. xi. H nh nghĩa ñ a ñư c th trì v i l i nguy n: "Tôi t ch i ch trú không ph i nghĩa ñ a" ho c "Tôi t p h nh s ng t i nghĩa ñ a". Ngư i y không ñư c m t nơi ch có cái tên là "ñ t nghĩa trang" vì ch nào không có t thi ñư c ñ?t thì không ph i nghĩa ñ a. Nhưng khi ñã có t thi ñã ñư c ñ t ñ y, thì ch y tr thành nghĩa ñ a, dù có b b ph ñã hơn 10 năm. 65. M t ngư i s ng nghĩa ñ a không ñư c sai làm s n nh ng ñư ng ñi, l u tr i... ñ t s n bàn gh giư ng, nư c r a, nư c u ng và gi ng pháp, vì kh h nh là vi c trong ñ i hơn v y ph i tinh c n và ph i báo cho các b c trư ng lão ho c chính quy n ñ a phương bi t ñ ngăn ng a s lôi thôi. Khi ñi kinh hành, nên v a ñi v a nhìn giàn ho (ñ thiêu t thi) v i n a con m t. Trên ñư ng ñi ñ n nghĩa ñ a, v y ph i tránh nh ng chính l và theo con ñư ng mòn. C n nh n k nh ng s v t ñ y vào lúc ban ngày ñ v ñêm, kh i tư ng ra nh ng hình thù ghê s . Ngay c lúc phi nhân (ma) có ñi v t vư ng v a ñi v a rú lên, v y cũng không ñư c ném v t gì vào nh ng h n ma y. Không ñư c b công vi c ñi ñ n nghĩa
46/429

ñ a dù ch m t ngày. Nh ng v t ng ñ c Tăng chi b kinh b o, sau khi tr i qua canh gi a t i nghĩa ñ a, hành gi ñư c phép r i kh i vào canh cu i. Không ñư c ăn nh ng th như b t mè, bánh bao, cá th t, s a, dâu... Nh ng th ma ưa thích. Không ñư c ñi vào nh ng gia ñình. Ðây là ch d n. 66. Kh h nh này cũng có 3 b c. C p 1 ph i s ng t i nh ng nơi luôn luôn có vi c thiêu ñ t, t thi và tang l . C p 2 ñư c phép s ng nơi ch có 1 trong 3 ñi u y. C p 3 có th s ng t i 1 nơi ch có nh ng ñ c tính c a m t nghĩa ñ a như ñã nói trên. Khi 1 trong 3 h ng ngư i y có trú x t i m t nơi không ph i nghĩa ñ a thì kh h nh b phá. Nh ng v t ng ñ c Tăng b chi thì b o kh h nh b phá vào ngày nào mà 1 trong 3 h ng y không ñi ñ n nghĩa trang. 67. Nh ng l i ích như sau: Hành gi ñư c s tư ng ni m v cái ch t, s ng tinh t n, tư ng b t t nh luôn hi n ti n, tham d c bi n m t vì luôn luôn th y ñư c th c ch t c a thân th . V y có t nh giác cao ñ , t b 3 kiêu m n, v s s ng, tu i tr và vô b nh, chinh ph c s hãi khi p ñ m, phi nhân tôn tr ng v y. V y s ng ñúng theo h nh tri túc thi u d c... 68. Hành gi nghĩa ñ a Ng cũng thư ng tinh t n T tư ng luôn hi n ti n Tham d c nào bén m ng Ý th c ñ i phù du T n tr m i kiêu m n V i ngư i hư ng Ni t bàn H nh này nhi u l i l c. 69. Xii. Kh h nh ngh ñâu cũng ñư c th trì b ng cách phát nguy n: "Tôi t b lòng tham ñ m sàng toà" ho c "Tôi gi h nh ngh ñâu cũng ñư c". Ngư i l p h nh này ph i b ng lòng v i b t c ch nghi nào mình có ñư c, khi ngư i phân ph i b o: "Ch này thu c v ông" v y không ñư c b o ngư i nào d i ch . 70. Có 3 c p b c. C p 1 không ñư c h i thăm v trú x dành cho minh, như: "Có xa không?" ho c "Có quá g n không?" ho c "Ch y nóng không?" ho c "Ch y l nh không?" C p 2 ñư c phép h i nhưng không ñư c ñi quan sát trư c. C p 3 thì ñư c ñem quan sát trư c và n u không thích, có th ch n m t ch khác. Khi lòng tham ñ i v i trú x kh i lên trong tâm nh ng v này, thì kh h nh b h ng. Ðây là phá gi i kh h nh này. 71. Có nh ng l i l c như sau v y làm ñúng l i khuyên "V tỳ kheo nên h túc v i nh ng gì mình có ñư c" (Vin. iv, 259), có tâm nghĩ tư ng ñ n nh ng ngư i ñ ng ph m h nh, t b so ño cao th p, b tâm thu n ngh ch, ñóng cái c a tham mu n, s ng theo h nh thi u d c tri túc... 72. Ngư i ñâu cũng ñư c Hài lòng cái mình có Ng ngh trong an l c Dù trên ñ m c khô Không ham c u ch th p x u Không ghét ch th p x u Giúp ñ b n ñ ng tu Tỳ kheo còn ngơ ngáo B i v y ngư i có trí H túc v i sàng toà
47/429

Ðây h nh ñáng yêu m n Ðư c Th Tôn khen ng i 73. xiii. Kh h nh ng i ñư c th trì b ng cách phát nguy n: "Tôi s không n m" ho c "Tôi gi h nh không n m" Hành gi có th ñ ng ho c ñi b t c gi nào trong ñêm vì ch c m n m. Ðây là ch d n. 74. Có 3 c p b c. C p 1 không ñư c dùng 1 ch t a lưng hay dây v i băng ngang ngư i ho c n t lưng (phòng khi ng b té). C p 2 ñư c dùng b t c th nào trong 3 lo i y. C p 3 ñư c dùng 1 ch t a, 1 băng v i, 1 n t lưng, 1 g i d a, 1 "cái 5 chân" và 1 "cái 7 chân". Cái 5 chân là d ng c g m 4 chân và ch d a lưng (gh t a). Cái 7 chân là d ng c g m 4 chân, ch d a lưng và 2 bên có ch tỳ cánh tay (gh d a). Cái 7 chân là d ng c g m 4 chân, ch d a lưng và 2 bên có ch gh như v y ñã ñư c ch cho trư ng lão Pìthàbhaya (Abhaya ng i gh ). V này ch ng qu B t hoàn trư c khi viên t ch. Khi 1 trong 3 h ng ngư i y n m thì kh h nh c a h b phá. 75. Nh ng l i ích như sau: xi ng xích trói bu c tâm, như "V y say mê l c thú n m dài, ngh ngơi, bi ng nhác," b c t ñ t, d chú tâm vào ñ m c thi n ñ nh, ñ tinh c n tinh t n, phát tri n h nh tu. 76. n sĩ ng i ki t già Bàn chân trên hai v Lưng th ng ng i b t ñ ng Làm kinh ñ ng ác ma. Không ưa thú n m dài Sa ño trong bi ng lư i Tùy kheo ng i an ngh Sáng chói kh h nh lâm H l c siêu th gian Tuôn phát t h nh y Ngư i có trí do v y Yêu m n kh h nh ng i. Trên ñây là lu n v th gi i, ch d n, c p b c, s vi ph m và nh ng l i l c trong kh h nh ng i. 77. Bây gi , hãy lu n v nh ng ñi m k ti p xem s 3, 4, 5, 6, 7. 78. V phương di n Ba tánh: T t c kh h nh c a h u h c, phàm phu và A-la-hán ñ u có thi n hay b t ñ nh, ch không kh h nh nào b t thi n (b t ñ nh là trư ng h p A-la-hán). Nhưng n u có ngư i b o cũng có kh h nh b t thi n vì kinh nói: " Ngư i có ác d c, làm m i cho d c, tr thành m t v s ng r ng" (A. iii, 219)... Thì nên tr l i: "Ngư i nào có trú x trong r ng thì g i là ngư i r ng, nhưng v y có th là ngư i có ác d c hay thi u d c. Nhưng như ñã nói (ño n 11), nh ng kh h nh y s dĩ ñư c g i là ñ u ñà (dhuta) vì hành gi ñã rũ s ch (dhuta) c u u b ng cách th trì m t trong nh ng kh h nh y. Không ai g i là kh h nh vì ngư i b t thi n có th hành trì, mà ñã b t thi n thì không th rũ s ch ñư c th gì ñ có th g i h nh c a k ñó làm là kh h nh. Và cái gì b t thi n thì không th v a rũ s ch lòng ham (y ph c).... V a tr thành l i th c hành c a ñ o. Do ñó, có th b o, không kh hanh nào là b t thi n. 79. Nh ng ngư i cho r ng kh h nh là ngoài ba tánh (không thu c thi n hay b t thi n hay b t ñ nh), thì không có kh h nh k v ý nghĩa *. (ám ch nh ng v Abhayagiri t i Anuràdhapura. H cho r ng kh h nh là m t khái ni m ch có danh tư ng (nàma-pamatti), mà như v y thì cũng không th có nghĩa rũ s ch c u u hay kh tính v s th trì, vì theo ý nghĩa t i h u, chúng phi h u, vì khái ni m tà phi h u
48/429

). Do rũ s ch cái gì, mà m t cái v n phi h u có th ñư c g i là kh h nh? V y mà v n có câu "B t ñ u th trì nh ng kh h nh" (Vin. iii, 15) do ñó thành mâu thu n. Cho nên thuy t này (cho r ng kh h n không trong ba tánh) không th ch p nh n.

80. 5. K ti p, có s phân bi t gi a ý nghĩa "ngư i tu kh h nh", "ngư i nói v kh h nh", "các pháp kh h nh", "các kh h nh", và h ng ngư i nào c n th c hành kh h nh. 81. Ngư i tu kh h nh là ngư i ñã rũ s ch c u u . Ngư i gi ng nói v kh h nh: có ngư i tu kh h nh mà không gi ng v kh h nh, có ngư i gi ng v kh h nh mà không ph i là ngư i tu kh h nh, có ngư i không gi ng cũng không tu, có ngư i v a gi ng v a tu. 82. M t ngư i ñã rũ s ch nh ng c u u nào m t kh h nh, nhưng không khuyên d y k khác th c hành kh h nh, là h ng th nh t, như trư ng lão Bakkula (B c câu la). Ngư i b n thân chưa t y s ch nh ng c u u , mà ch khuyên d y k khác tu kh h nh, là như trư ng lão Upananda. Ngư i không tu kh h nh cũng không d y kh h nh, như ñ i ñ c Làludàyin. Ngư i v a tu kh h nh v a d y tu kh h nh, như b c tư ng quân Chánh pháp là tôn gi Xá L i Ph t. 83. Nh ng pháp kh h nh: là 5 pháp câu h u v i kh h nh: ít mu n, bi t ñ , vi n ly, ñ c cư, và cái có ñư?c nh các thi n pháp y. 84. Ít mu n và bi t ñ là vô tham. Ð c cư và vi n ly là: vi n ly thu c v vô tham, ñ c cư thu c vô si: "Cái có ñư c nh các thiên pháp y", là trí, cái trí nh ñó m t ngư i th c hành kh h nh, và kiên trì trong các ñ c tính kh h?nh (idamatthità: imenhi ku saladhammehiatthi: idam-athi). ñây, nh vô tham mà m t ngư i rũ b tâm tham ñ i v i nh ng v t b ngư i rũ b tâm tham ñ i v i nh ng v t b c m ch . Nh vô si, v y rũ b cái m t n l a d i khoác ngoài nh ng v t y ñ che l p s nguy hi m c a chúng. Và nh vô tham, v y rũ b ñam mê khoái l c giác quan khi s d ng nh ng v t d ng h p pháp. Nh vô si, v y rũ b s say mê kh h nh khi th c hành kh h nh. 85. Nh ng kh h nh là 13 h nh ñ u ñà nói trên. 86. H ng ngư i nào trên tu kh h nh: Kh h nh thích h p cho nh ng cho nh ng ngư i nhi u tham và si. Vì sao? Vì vi c tu kh h nh v a là m t ti n trình khó khăn, (xem Chương XXI, ño n 117), v a là m t s trú trong vi n ly: do khó ti n, mà tham gi m thi u; do tinh c n trong vi n ly, si gi m thi u. Ho c h nh r ng và g c cây thích h p cho ngư i nhi u sân, vì sân gi m thi u nơi m t ngư i nh ng nơi không vư ng vào xung ñ t. 87. 6-7. Theo nhóm và riêng bi t: 6. Theo nhóm, thì nh ng kh h nh ch g m có tám: ba chính và năm l . Ba chính, là Kh t t ng nhà, nh t to th c, và ngoài tr i. H nh kh t th c t ng nhà bao g m trong h nh nh t to th c. Và m t ngư i ñã ngoài tr i thì c n gì ph i th gi i g c cây, hay gi i ngh ch não cũng ñư c? B i v y, ch có ba kh h nh chính này, cùng v i năm kh h nh riêng bi t là r ng, m c y ph n t o, h nh ba y, h nh ng i và h nh nghĩa ñ a làm thành tám kh h nh mà thôi. 88. L i n a, chúng g m b n, hai liên h y ph c, năm liên h th c ph m, năm liên h trú x , và 1 liên h ñ n s tinh c n (kh h nh ng i) . L i n a, các kh h nh rút l i ch g m hai: 12 h nh thu c v trú s , và m t v tinh c n. Và g m hai, xét theo cái gì nên tu t p cái gì không nên. Khi m t ngư i tu kh h nh th y ñ tài quán tư ng c a mình ñư c ti n b , thì nên tu kh h nh, nhưng n u không ti n b mà còn th i, thì không nên tu. Khi v y th y dù kh h nh hay không thi n quán v n ti n b , thì nên tu kh h nh vì lòng thương tư ng ñ n h u lai. Và khi v y th y, dù tu kh h nh hay không, ñ tài thi n quán v n không ti n b , thì v y v n nên tu kh h nh, ñ t o m t thói quen t t cho tương l i. Do ñó, mà nói t t c kh h nh ch g m hai th .
49/429

89. Và t t c kh h nh ñ u thu c m t lo i, là tư tâm s . Vì ch có m t kh h nh, ñó là cái ý chí, chí nguy n th trì. S gi i nói: "Chính tư tâm s g i là kh h nh". 90. 7. Riêng bi t, thì có 13 kh h nh cho t kheo, 8 cho t kheo ni, 12 cho sa di, 7 cho sa di ni và t nh n , 2 cho nam, n cư sĩ. Như v y t t c 42. 91. N u có m t nghĩa ñ a kho ng tr ng phù h p v i kh h nh r ng, thì m t t kheo có th ñ ng lúc th c hi n c 13 kh hanh. Nhưng 2 kh h nh r ng và không ăn tán th c thì Lu t c m các t kheo ni th c hành. Và cũng khó cho nh ng v này th c hành 3 kh h nh gi a tr i, g c cây và nghĩa ñ a, vì t kheo ni không ñư c 1 mình không có b n chung, mà th c khó tìm ñư c 1 ngư i ñ ng m t khuynh hư ng thích nơi như v y và cho dù có 1 ngư i thì hành gi cũng không thoát kh i tinh tr ng ph i s ng chung v i 1 ngư i khác. B i th , vi c tu kh h nh c a h không ñi ñ n ñâu. Do v y, kh h nh dành cho t kheo ni rút l i còn 8, vì m t s kh h nh không th áp d ng cho n . 92. T kh h nh ba y, 12 kh h nh kia dành cho sa di, 7 kh h nh (8 kh h nh dành cho sa-di ni và t nh n ). Hai kh h nh h p nh t to th c và ăn b ng bát là ñ c bi t thích h p cho nam n cư sĩ. V i cách y, có hai lo i kh h nh. 93. Ð n ñây ch m d t lu n v nh ng kh h nh ñư c th trì ñ viên mãn các ñ c ñ c bi t (ít mu n, bi t ñ , v.v...) nh ñó phát sinh thanh t nh gi i, như ñư c t trong thanh t nh gi i, như ñư c t trong thanh t nh ñ o, ñ o l ñư c ch rõ trong bài k "Ngư i trú gi i có trí..." dư i ba ñ m c Gi i, Ð nh và Tu . Chương này ñư c so n ñ làm hoan h nh ng ngư i lành. -ooOoo-

Ph n th hai: Ð nh
-ooOooChương III

Mô T Ð nh - Nh n M t Ð M c Quán
(Nghi p x : Kammatthàna - gahana - niddesa) 1. Ð nh ñư c nói ñ n dư i danh t tâm trong câu "tu t p tâm và tu " (Ch. I, 1). Ð nh nên ñư c tu t p b i m t ngư i ñã ñ ng v ng trên ñ t gi i ñư c thanh t nh nh nh ng ñ c ít mu n, bi t ñ ... Và ñư c viên mãn nh các kh h nh. Nhưng ñ nh y ch m i ñư c n a là tu t p. Do v y, còn có lo t v n ñ sau ñây mà m c ñích là nêu rõ chi ti t v phương pháp tu t p ñ nh: (i) Ð nh là gì? (ii) Ð nh có nghĩa th nào? (iii) ð c tính, b n ch t, tư ng tr ng và nhân g n c a ñ nh? (iv) Có bao nhiêu lo i ñ nh? (v) Gì là c u u c a ñ nh? (vi) Gì làm ñ nh thanh t nh? (vii) Làm sao tu t p ñ nh? (viii) L i ích tu t p ñ nh? 2. (i) Ð nh là gì? Ð nh có nhi u th và nhi u phương di n. M t gi i ñáp nh m bao quát m i phương di n c a ñ nh thì không th nào hoàn t t ñư c ý ñ nh nó mà cũng không chu toàn ñư c m c ñích c a nó mà cũng không
50/429

chu toàn ñư c m c ñích c a nó và l i còn ñưa ñ n s tán lo n. B i th , chúng ta t gi i h n trong lo i ñ nh ñây g i là s nh t tâm có l i ích. 3. (ii) Ð nh có nh ng nghĩa như th nào? Nó ñư c g i là ñ nh, samàdhi v i nghĩa t p trung (samàdhàna). T p trung là gì? Ðó là s xoay quanh (àdhàna) c a tâm và tâm s m t cách ñ u ñ n (samam) và chánh ñáng (sammà) vào m t ñ i tư ng duy nh t. B i v y, ñ y là tr ng thái nh ñó tâm và tâm s trong tình tr ng quân bình, chánh ñáng, và ñ t ñ h t vào m t ñ i tư ng duy nh t, không phân tán hay xao lãng. 4. (iii) Ð c tính c a ð nh là không phân tán. B n ch t hay nhi m v nó là lo i tr phân tán. Tư ng c a nó là không tán lo n. Nhân g n c a nó là l c, do câu "Nh l c, tâm v y ñư c ñ nh" (D. i, 73). 5. (iv) Có bao nhiêu lo i ð nh? 1. Trư c h t, nó thu c m t lo i, v i ñ c tính không phân tán. Hai lo i 2. ð nh c n hành (upcàra) và ñ nh an ch (appanà). 3. ð nh th gian và xu t th gian. 4. Ð nh có h và câu h u xã. 5. Ð nh câu h u l c và câu h u xã. Ba lo i 6. Ð nh h , trung và thư ng. 7. Có t m, t v.v... 8. Ð nh câu h u l c v.v... 9. Ð nh có gi i h n, ñ i hành và vô lư ng. Ð nh b n lo i 10. ð nh khó ti n và tu ch m... 11. ð nh có gi i h n v i ñ i tư ng h u h n... 12. Ð nh phân lo i theo các thi n chi. 13. Theo th i gi m, tù ñ ng... 14. Theo cõi. 15. Theo b n như y túc. 16. Ð nh có 5 lo i, theo năm thi n. 6. 1) Ð nh m t lo i, ý nghĩa ñã nói. 2) Ð nh 2 lo i: C n hành ñ nh là s nh t tâm ñ t ñư c nh các phương pháp: 6 tư ng ni m, t tư ng, quán s bình an, quán b t t nh c a ñoàn th c, phân tích t ñ i; và s nh t tâm có trư c ñ nh an ch . Ð nh an ch là s nh t tâm theo li n sau công vi c chu n b , như lu n nói: chu n b cho sơ thi n là 1 duyên, k như vô gián duyên, cho sơ thi n". 7. 3). Ð nh th gian là s nh t tâm có tánh thi n thánh ñ o. ba cõi d c, s c, vô s c. Xu t th gian là ñ nh thu c

8. 4). Ð nh câu h u h là s nh t tâm hai thi n ñ u trong b n thi n ho c ba thi n ñ u trong năm thi n. Ð nh không h là s nh t tâm trong hai thi n cu i. Nhưng c n hành ñ nh thì có th có h ho c không h .
51/429

9. 5). Ð nh câu h u l c là s nh t tâm hai thi n ñ u trong b n thi n và ba thi n ñ u trong năm thi n. Ð nh câu h u x là ñ nh trong m t thi n còn l i ( c hai h th ng 4 và 5 thi n). Ð nh c n hành có th câu h u l c ho c câu h u x . 10. 6). Ð nh ba lo i th nh t, ñ nh m i ñ t ñư c là th p, chưa ñư c phát tri n là trung bình, ñã thu n th c ñ n m c ch là cao. 11. 7). Th 2, ñ nh có t m, t là ñ nh sơ thi n, và ñ nh c n hành. Không t m có t là ñ nh nh thi n trong năm thi n. Vì khi môït ngư i th y nguy hi m trong t thì ch mong b t m khi vư t qua sơ thi n và b i th ñ t ñ n ñ nh không t m có t . Ð nh không t m, t là s nh t tâm ba thi n còn l i kh i t nh thi n trong b n thi n và tam thi n trong năm thi n. (Xem D. ii, 219) 12. 8). Th ba, ñ nh câu h u h : Ð nh hai thi n ñ u trong b n thi n hay ba thi n ñ u trong năm thi n. Ð nh câu h u l c là ñ nh các thi n v a k , và ñ nh tam thi n trong h th ng b n thi n và t thi n trong h th ng năm thi n. Ð nh câu h u x là ñ nh thi n cu i cùng trong c hai h th ng. Ð nh c n hành có th câu h u v i h , l c; có th câu h u x . 13. 9). Th tư, ñ nh có gi i h n là s nh t tâm trong c n hành ñ nh. Ð nh ñ i hành là s nh t tâm trong thi n tâm thu c s c gi i và vô s c gi i. Ð nh vô lư ng s nh t tâm liên h ñ n 8 thánh ñ o. 14. 10). Ð nh b n lo i là: - khó ti n, lâu ñ c, - khó ti n, mau ñ c, - d ti n, lâu ñ c, và - d ti n mau ñ c. 15. S phát tri n m c t p trung k t ph n ng tâm ý ñ u tiên ñ n khi phát sinh c n hành, g i là ti n và tu phát sinh t c n hành ñ n an ch , g i là ñ c. S ti n tri n này khó khăn ñ i v i m t s ngư i, d b i s ph n kháng dai d ng c a nh ng pháp ñ i ngh ch, nh ng tri n cái, v.v... Ð i v i m t s khác thì d , vì không g p nh ng khó khăn trên, s ch ng ñ c cũng v y. 16. Khi m t ngư i tu t p nh ng pháp không thích h p, thì khó ti n lâu ñ c. Khi tu pháp thích h p, thì d ti n mau ñ c. Nhưng n u lúc ñ u tu pháp không thích h p, sau tu pháp thích h p, ho c ngư c l i, thì như v y là h n h p. (V các pháp thích h p, không thích h p s nói Ch. IV ño n 35 tr ñi). N u kh i s tu khi chưa làm công vi c chu n b , là tr kh các chư ng ng i, v.v..., thì khó ti n, ngư c l i thì d ti n. (Ch. IV 20) N u không hoàn t t thi n x o v ñ nh an ch thì lâu ñ c, và ngư c l i thì mau. (thi n x o v ñ nh an ch , s nói Ch. IV. 42). 17. Ngoài ra b n lo i ñ nh này còn k theo tham và si, và tùy theo hành gi ñã l p ch và quán hay chưa. N u hành gi n ng tham d c, thì r t khó ti n, n u không n ng, thì d ti n. N u hành gi n ng v si, thì tu lâu ñ c, ngư c l i thì mau ñ c. N u không t p t nh ch thì khó ti n, ñã th c t p t nh ch thì d ti n. N u không t p tu quán thì lâu ñ c, ñã t p thì mau ñ c. 18. L i còn phân theo c u u và các căn. N u c u u s c m nh, căn ch m l t thì khó ti n và lâu ñ c; n u căn linh l i thì mau ñ c. N u c u u y u, căn cũng cùn nh t, thì d ti n và lâu ñ c, nhưng n u căn linh l i thì mau ñ c. 19. B i v y v phương di n ti n tri n, ch ng ñ c này, khi m t ngư i ñ t ñ n ñ nh v i s ti n tri n khó khăn và tu (th ng trí) ch m l t, thì ñ nh y g i là Ð nh khó ti n lâu ñ c. Tương t v i ba trư ng h p kia. 20. 11). Th hai, b n lo i là ñ nh gi i h n v i m t ñ i tư ng h u h n, ñ nh có h n v i m t ñ i tư ng vô h n, ñ nh vô h n v i m t ñ i tư ng h u h n, và ñ nh vô h n v i m t ñ i tư ng vô h n. H u h n là
52/429

ñ nh không quen thu c và không th là ñi u ki n cho m t thi n cao hơn. Có ñ i tư ng không n i r ng, là ñ nh v i ñ i tư ng h u h n. (Ch. IV, 126). Khi ñ nh có tính cách quen thu c, khéo tu t p, và làm ñi u ki n cho m t thi n cao hơn thì g i là ñ nh vô h n. Ð nh phát sinh v i m t ñ i tư ng n i r ng, g i là ñ nh v i ñ i tư ng vô h n. 21. 12). Ð nh b n lo i th ba: ñó là sơ thi n g m năm thi n chi là t m, t , h , l c, ñ nh, ñ t ñ n sau khi tr b năm tri n cái. Nh thi n còn ba thi n chi, b t m và t . Tam thi n còn hai thi n chi, b h . T thi n b l c, còn hai y u t là ñ nh và x . 22. 13). Ð nh b n lo i th tư, là ñ nh d ph n vào th i gi m, d ph n vào tù ñ ng, d ph n vào phân tích (vissesa), và d ph n vào th nh p (nibbedha). D ph n vào th i gi m là có th ñưa ñ n s ngư c l i (tán lo n). D ph n vào tù ñ ng là s d ng l i (trú) c a ni m tương ưng v i ñ nh y. D ph n vào ph n tích là ñ t ñ n s phân bi t cao hơn. D ph n vào th nh p là có th ñ t ñ n tư ng và tác ý câu h u v i ly d c. "Khi m t ngư i ñ c sơ thi n mà có th tư ng và tác ý câu h u v i d c, thì tu c a v y d ph n vào th i gi m. Khi ni m tương ưng v i ñ nh y ñ ng l i, thì tu d ph n vào tù ñ ng. Khi v y có th tư ng và tác ý không câu h u v i t m, thì tu v y d ph n vào th ng gi i? (Visesa). Khi v y có th tư ng và tác ý câu h u v i vô d c, hư ng ñ n ly tham, thì tu v y d ph n vào th nh p (nibbedha)". (Vbh. 330). Nh ng ñ nh liên h ñ n b n th tu này cũng có b n. 23. 14). Ð nh b n lo i th năm: ñ nh d c gi i, s c gi i, vô s c gi i, và ñ nh liên h tám thánh ñ o. Ð nh d c gi i là t t c lo i ñ nh c n hành. Ba lo i kia là s nh t tâm thu c thi n tương ưng v i thi n s c gi i, vô s c và thi n thu c ñ o l . 24. 15). B n lo i th sáu: là ñ nh ñ t ñư c nh tinh c n nhi u, nh nh t tâm, tinh ti n hay tr ch pháp nhi u. 25. 16) Ð nh năm lo i: theo năm thi n khi phân nh thi n làm hai, là thi n không t m có t , và không t m không t (g i là nh thi n và tam thi n h th ng năm thi n). 26. (v) Cái gì làm ô nhi m Ð nh? (vi) Cái gì làm nó thanh t nh? Vibhanga nói là c u u là tr ng thái d ph n vào th i gi m, thanh t nh là tr ng thái d ph n vào th ng gi i (visesa). Th i gi m là "Khi m t ngư i ñ c sơ thi n, mà có th tư ng là tác ý câu h u v i d c, tu v y d ph n vào th i gi m". Và tr ng thái d ph n vào th ng gi i là "Khi v y có th tác lý và tư ng không câu h u v i t m". 27. (vii) Làm th nào tu t p Ð nh? A. Tóm t t: Phương pháp tu t p lo i ñ nh liên h tám thánh ñ o (xu t th ) bao g m trong phương pháp tu t p tu (Ch. XXII), vì trong khi tu tu , ñ nh cũng ñư c phát tri n. B i th ñây ta không bàn ñ n s tu t p ñ nh xu t th . 28. Nhưng ñ nh th gian ph i ñư c tu t p b i m t ngư i ñã ñ ng v ng trên ñ t gi i có gi i hoàn toàn thanh t nh như ñã mô t . V y ph i ño n tr mư i chư ng ng i, g n gũi thi n tri th c, ngư i cho m t ñ tài thi n quán, ph i n m l y m t trong b n mươi ñ tài, cái nào thích h p v i c tính hành gi . Sau ñó ph i tránh ngôi chùa không thu n l i, ñ n s ng t i m t thu n l i cho s t p ñ nh. R i ph i tr kh các chư ng ng i ph thu c và không b qua b t c m t ch d n nào. B. Khai tri n chi ti t: 29. Mư i chư ng ng i. Ðó là: trú x , gia ñình, l i dư ng, ñ chúng, vi c xây c t, du l ch, quy n thu c, ưu não, sách v , th n thông.

53/429

30. 1) Trú x : Có th là m t phòng nh trong nhà, m t cái chòi, m t tu vi n. Ðây không ph i là m t chư ng ng i cho t t c m i ngư i. Nó ch là m t chư ng ng i cho ngư i b n tâm vi c xây c t ñang ti n hành ñ y, ho c có nhi u ñ ñ c ñ y, ho c b n r n vì m t công vi c liên h ñ n ch y. 31. Có câu chuy n như sau. Hai thi n nam t r i kh i Anuradhapura ñ xu t gia t i tu vi n Thùpàtàma. M t ngư i h c hai t ng Pháp và Lu t, sau khi mãn năm tu i h n, d l t t r i ñ n m t nơi tên nơi Pàcìnakhandaràjà. V kia nguyên t i ch . Khi ngư i ra ñi ñ n Pacìna lưu l i m t th i gian lâu, trơ thành m t trư ng lão, v y nghĩ: "Ch này an cư r t t t. Ta s ñi m i b n". B i th v y ra ñi ñ n Thùpàràma. Khi ñ n nơi, m t trư ng lão ñ ng hàng ra ñón, c m bát và thi l . 32. V khách tăng ñi vào ch trú dành cho mình. Ông nghĩ: "Ch c b n ta s ñem cho ta ít bơ ho c nư c ng t, hay cái cái gì ñ u ng. V y ñây ñã lâu". Ðêm y, ông không ñư c m t th gì. Bu i sáng, trư ng lão l i nghĩ: "B n s g i ñ n cho ta cháo và th c ăn nh n ñư c t nh?ng ngo i h cư sĩ". Khi không có ai mang gì ñ n, trư ng lão nghĩ: "Không có ai mang ñ n. Có l h s cúng khi chúng ta ñi vào thành". Sáng s m, các ñ i ñ c cùng vào thành. Khi h ñã ñi h t m t con ñư ng ph và ch ñư c mu ng cháo, h ng i t i m t nhà mát ñ u ng cháo y. 33. V khách tăng nghĩ: "Có l không có s b thí t ng ngư i. Khi ñ n gi ăn, ch c ngư i ta s cho món ăn ñ c bi t". Khi ñ n gi , h cũng ch ăn cái gì ñã xin ñư c trong khi ñi kh t th c. Khách tăng h i: "B ch ñai ñ c, t i sao v y? Ngài s ng ki u ñó su t năm sao? - "Vâng, hi n gi ". -"B ch ñ i ñ c, Pàcìnakhandaràjà r t ti n nghi, chúng ta hãy ñ n ñ y". Khi trư ng lão khách tăng r i kh i ñô th b ng c a nam, thì, g p b n ñang ñi trên ñư ng. Trư ng lão h i: "B ch ñ i ñ c, ñi ñâu v y?"- "Th không ph i hi n gi ñã khuyên tôi ñi Pacìnà sao? - "Nhưng, sao l i như th ? Ð i ñ c không có m t v t d ng nào c , t i m t nơi ñã lâu ñ n th ?" - "Ðúng th , hi n gi . Giư ng và gh thu c c a tu vi n, ñã ñư c ñ l i ñúng ch c a nó.. Không có v t gì khác". -"Nhưng b ch ñ i ñ c, tôi ñã quên l i ñ y chi c g y chai d u, và túi ñ ng dép. "- "Hi n gi ñã tích tr nhi u ñ n th , ch m i m t ngày?" "Vâng thưa ñ i ñ c". 34. V trư ng lão khách r t hài lòng tán thán: "Ð i v i nh ng ngư i như hi n gi , thì các nơi ñ u là trú x r ng. Tu vi n Thùpàràma là nơi xá l i c a b n ñ c Ph t ñư c tôn th , có s nghe Pháp thích ñáng trong ñi n Brazen có Ð i di n ñ chiêm ngư ng, và có th thăm vi ng các trư ng lão. Nó gi ng như th i Ph t t i th . Chính ñ y, b n nên s ng". Hôm sau, trư ng lão ôm y bát ra ñi m t mình. Trú x không là m t chư ng ng i cho m t ngư i như v y. 35. 2). Gia ñình g m nh ng quy n thu c ho c nh ng cư sĩ ngo i h . B i vì, ngay c gia ñình thí ch cũng là m t chư ng ng i cho nh ng ngư i nào s ng liên h m t thi t v i h theo ki u mà kinh mô t : "V y, vui khi chúng vui". (S. ii, 11), m t ngư i không ñi ñ n m t tu vi n ñ nghe Pháp n u không có nh ng ngư i trong gia ñình thí ch ñi theo. Nhưng ngay c cha m cũng không là chư ng ng i cho m t ngư i như t kheo tr cháu c a m t trư ng lão tu vi n Korandaka. 36. Ð i ñ c ñ n Rohana ñ h c. Ch c a trư ng lão luôn luôn h i tin t c con trai. B i th , m t ngày kia, trư ng lão ñi Rohana ñ ñưa cháu v . 37. V ñ i ñ c Tỳ kheo tr cũng nghĩ "Ta ñây ñã lâu, bây gi ta có th ñi thăm y ch sư c a ta và thăm bà tín n ra sao". R i ñ i ñ c r i Rohana. Hai th y trò g p g trên b sông Mahaveli ñ i ñ c h u trư ng lão dư i g c cây. Khi ñư c h i: "Con ñi ñâu? Ð i ñ c nói ra ý ñ nh c a mình. Trư ng lão nói: "Con làm ph i ñ y. Bà tín n c h i thăm con hoài nên ta ph i ñ n ñây. Con ñi ñi, ta s l i ch này an cư mùa mưa". Và trư ng lão b o t kheo ra ñi. Ð i ñ c ñ n tu vi n vào ñúng ngày ñ an cư mùa mưa. Trú x dành cho ñ i ñ c tình c l i là trú x c a ph thân ñ i ñ c ñã nh n trách nhi m cúng dư ng. 38. Hôm sau, thân ph ñ i ñ c ñ n nơi h i: "B ch chư ñ i ñ c trú x chúng tôi cúng rơi vào tay ngư i nào v y?" Khi ông ñư c bi t nó rơi vào m t khách tăng tr , ông ñ n bên v y ñ nh l và thưa: "B ch ñ i ñ c, có m t t c l b t bu c ñ i v i v nào an cư t i trú x chúng tôi". -"L y như th nào?"- " Ðó là, ch nh n ñ ăn kh t th c t i nhà chúng tôi su t ba tháng mùa mưa, và cho chúng tôi ñư c bi t ngày
54/429

nào s ra ñi, sau l T t ". Ð i ñ c im l ng nh n l i. Cư sĩ tr v b o v : "Có m t ñ i ñ c khách tăng ñã trong trú x c a chúng ta ñ an cư mùa mưa. Bà hãy săn sóc v y chu ñáo". Bà vâng l i, s a so n nh ng th c ăn lo i c ng và lo i m n cho t kheo. M c dù ñ i ñ c ñi ñ n nhà cha m , vào gi ăn, mà không ai nh n ra. 39. Sau khi ñã kh t th c ñ y ba tháng mùa mưa, ñ i ñ c báo tin s p ra ñi. Bà con b o: "B ch ñ i ñ c, xin hãy lưu l i ñ n mai". Hôm sau, h m i ñ i ñ c, cúng m t t ng ñư ng và chín mét v i, và ñ ñ i ñ c ra ñi. Ð i ñ c chúc lành cho h , r i tr v Rohana. 40. Y ch sư c a ñ i ñ c ñã xong l T t , ñang trên ñư ng v . H g p nhau t i ch trư c kia. Ð i ñ c làm nh ng b n ph n c a ngư i ñ t dư i g c cây. V trư ng lão h i: "Con có g p bà tín n không?" "B ch, có". Và k cho trư ng lão nghe nh ng gì ñã x y ra. R i ñ i ñ c thoa d u vào chân th y, làm m t th nư c ñư ng cho ngài, và cúng dư ng ngài chín mét v i. Sau khi ñ nh l trư ng lão, ñ i ñ c b ch: "Ch có Rohana là thích h p cho con", và ra ñi. Trư ng lão cũng tr v tu vi n c a ngài, và hôm sau ñi vào làng Korandaka 41. Ch c a trư ng lão ñ ng ngóng trên ñư ng mà nghĩ: "Em ta s ñ n cùng v i con ta". Khi bà th y trư ng lão ñ n có m t mình, m i nghĩ: "Ôi ch c con ta ch t r i". Và ngã lăn ra dư i chân trư ng lão, khóc than k l .. Nghĩ r ng vì h nh thi u d c mà tỳ kheo tr ñã ra ñi không loan báo, trư ng lão an i bà tín n và k cho bà nghe nh ng gì ñã x y ra, r i rút t m v i kia cho bà xem. 42. Bà m an lòng, quỳ g i hư ng v con ñư ng mà con bà ñang ñi, và b o: "Ch c h n, Th Tôn ñã ch d y con ñư ng c a các thánh tài, bi t ñ ñ i v i b n v t d ng và ham thích tu t p, khi n cho m t tỳ kheo như con ta ñã tr thành m t b c Thân ch ng. B i th m c dù v y ăn trong nhà cha m su t ba tháng, mà không bao gi nói, con là con c a m , hay m là m c a con! Ôi th t là m t con ngư i kỳ di u". Ngay c cha m cũng không là chư ng ng i, ñ i v i m t ngư i như v y, nói gì ñ n thí ch . 43. 3). L i dư ng: là b n v t d ng. Làm sao chúng thành chư ng ng i? B t c m t t kheo x ng ñáng ñi ñâu, ngư i ta cũng cúng dư ng th?t nhi u v t d ng. Vì c ph i chúc lành cho h , nói pháp cho h v y không có d p nào ñ làm các vi c c a nhà kh h nh. T sáng s m ñ n t i m t, v y không có lúc nào gián ño n s ti p xúc v i b n ñ o. L i n a, m i v a t ng sáng, nh ng ngư i kh t th c ưa béo m p ñã ñ n b o, "B ch Ð i ñ c, nam cư sĩ X, n cư sĩ Y... ñ o h u n , con gái ñ o h u kia, mu n g p ñ i ñ c", và vì s n sàng ñ ra ñi, nên v y nói: "Hãy ñem y bát, hi n gi ,". C th , v y luôn luôn trong trình tr ng kh n trương. Như th , t s cúng dư ng tr thành m t chư ng ng i cho v y. V y nên r i ñoàn nhóm mà ra ñi m t mình, ñ n m t ch nào không ai bi t, ñ y là cách ch m d t tr ng i. 44. 4). Ð chúng là m t nhóm h c trò kinh hay lu n. N u v d y d , tr l i nh ng câu h i c a ñám này, mà không có thì gi thì hành sa môn h nh, thì ñ chúng y tr thành m t chư ng ng i. V y nên tr chư ng ng i y b ng cách sau. N u nh ng t kheo ñã h c xong ph n chính ch còn m t ít, thì nên d y cho xong mà ñi vào r ng. N u ch m i h c m t ít, còn l i nhi u, thì v y nên ñi ñ n m t giáo th sư khác cách không quá m t lý và nh d y ti p. N u không tìm ra v nào thay, thì nên giã t l p h c ñ làm ph n s mình. 45. 5). Xây c t: là làm nhà m i. Ngư i lo vi c này ph i bi t rõ v t li u ñã mua, chưa mua, ph i trông coi cái gì ñã làm xong, chưa xong, cho nên công vi c này luôn luôn b n r n. Nên tr chư ng ng i b ng cách, n u còn l i ít thì nên làm cho xong; n u còn nhi u, nên giao l i cho chúng tăng khi ñó là cơ s chung, còn n u là c a riêng, thì nên giao cho ngư i tín c n, ho c b l i cho tăng ñoàn mà ñi. 46. 6). Du l ch là ñi xa. N u có ngư i xin th gi i xu t gia m t nơi khác, hay n u t i ñ y có m t v t d ng không th thi u, thì nó s thành m t chư ng ng i n u v y ñi vào r ng tu trong khi chưa làm chuy n du hành ñ n ch y. V y s khó xua ñu i ý nghĩ v cu c hành trình, do ñó nên làm xong cu c hành trình y trư c khi vào r ng.

55/429

47. 7). Quy n thu c: tu vi n, thì ñó có nghĩa là v giáo th sư, y ch sư, ñ ng trú, ñ t , ñ ng giáo th sư, ñ ng y ch sư. nhà, thì ñó là cha m , anh em v.v... Khi nh ng ngư i này lâm b nh thì ñó là m t chư ng ng i cho t kheo. B i th , chư ng ng i này c n tr b ng cách ch a lành ngư i b nh. 48. Khi y ch dư lâm b nh, t kheo ph i su t ñ i trông nom n u b nh không ch ng kh i. Cũng th , ñ i v i v th y lúc xu t gia, lúc th gi i, v ñ ng trú, nh ng ñ t mà v y ñã thâu nh n xu t gia, và ñ i v i ñ ng y ch sư. Nhưng ñ i v i giáo th sư, ñ i v i h c trò mà ta d y giáo lý, và ñ i v i nh ng ngư i ñ ng h c (ñ ng h c th s ) thì mên săn sóc h bao lâu l p h c còn ti p t c, và n u có th , thì c ti p t c săn sóc sau ñó. M và cha c n ñ i như y ch sư. N u cha m trong thành, và c n s giúp ñ , thì ph i giúp. N u các v không có thu c men ph i cung c p thu c c a mình. N u không có, hãy ñi xin ñ cung c p. Nhưng n u anh ch em b nh, ch nên ñ h dùng cái gì c a h . N u h không có, thì nên ñem c a riêng t m cho dùng, sau l y l i. N u không l y l i ñư c cũng không nên phàn nàn. Không ñư c cho hay ch thu c cho ch ng c a em gái ho c ch , nhưng có th ñưa cho em gái, ch mà b o "Hãy ñưa cho ch ng c a em (hay ch ) dùng". Ð i v i v c a anh ho c v c a em trai cũng v y, nhưng v i cháu thì t kheo ñư c phép cho thu c, ch thu c, vì chúng có liên h máu m . 50. 8). Ưu não là b t c lo i b nh nào, khi ñau ñ n th c s là m t chư ng ng i, nên thu c men. N u b nh v n không kh i sau khi ch a thu c vài ngày thì hãy làm ph n s c a nhà kh h nh sau khi nói v i cơ th : "Ta không ph i là ñ y t c a ngươi. Ta ñã ch u ñau kh vì b o trì ngư i qua cái vòng t sinh b t t n. 51. 9). Sách v là trách nhi m ñ i v i kinh ñi n. Ðây ch là chư ng ng i v i ngư i luôn b n ñ c t ng mà thôi. V ñi m này, có câu chuy n sau. Khi trư ng lão Revata ? x Ð i ñư c ñ i ñ c Revata ngư i t ng ñ c Trung b kinh là m t trách nhi m n ng n , hi n gi . Khi m t ngư i ñang h c thu c lòng 50 kinh ñ u tiên, v y còn trư c m t 50 kinh ch n gi a, khi ñang h c 50 kinh sau cùng. Làm sao hi n gi có th kh i s m t ñ tài thi n ñ nh?". - "B ch ñ i ñ c, khi tôi ñã nh n m t ñ tài, thì tôi s không dành l i kinh ñi n n a". V y nh n ñ m c thi n và trong 19 năm không t ng ñ c, ñã ch ng qu La hán vào năm th 20. Ông b o nh ng t kheo ñ n t ng ñ c "Chư hi n, ta ñã không nhìn ñ n kinh ñi n 20 năm nay, nhưng v n quen thu c. Chư hi n c kh i s ". Và t ñ u ñ n cu i, trư ng lão t ng ñ c không b v p m t âm nào. 52. Trư ng lão Mahà -Nàga Karuliliyari cũng v y, ñ kinh qua m t bên 18 năm tr i, sau ñó ông t ng Dhàtukathà cho các t kheo nghe không sai m t ch . 53. Trong ñ i tu vi n, trư ng lão Abhaya b o ñánh tr ng tuyên b : "Tôi s trình bày Ba t ng trong vòng nh ng v tinh thông Năm b kinh" và vi c này x y ra trư c khi ông h c lu n s . Chúng t kheo b o: "Ðó là giáo lý c a nh ng b c th y nào? Tr phi ngài ñưa ra giáo lý c a nh ng b c th y, chúng tôi không ñ ngài nói". V y ch sư c a trư ng lão cũng h i: "Hi n gi , ñã cho ñánh tr ng chưa?" -"B ch, ñã" -"Vì lý do nào?" -"B ch, con s gi ng kinh" -"Hi n gi , các b c th y gi i thích ño n này th nào"" "Như th này, b ch ñ i ñ c". V y ch sư không b ng lòng, hùm m t cái. Ba l n "hùm". R i ông b o: "Hi n gi , gi i thích ñ u tiên c a ông là cách gi ng c a nh ng b c th y, nhưng vì ông ñã không th t s nghe nó t mi ng m t b c Th y, nên ñã không th gi v ng l p trư ng, r ng nh ng b c Th y nói như v y. Hãy ñi h c v i nh ng b c Th y ñi". -"B ch ñ i ñ c con s ñi ñâu?" -"Có m t trư ng lão tên Mahà Dhammara (Ð i Pháp h ) tu vi n Tulàdhàra -pabbata x Rohana bên kia sông Mahaveli. V y bi t rõ t t c kinh ñi n. Hãy ñ n v y". Trư ng lão Abhaya vâng l nh ra ñi. Ð n nơi, sau khi làm l , ông trình bày lý do. Trư ng lão Ð i pháp H b o: "Tôi ñã không xem kinh ñi n ba ch c năm nay. Nhưng hi n gi hãy ñ c l i bu i t i, và sáng ngày ta s gi ng. Abhaya vâng l i. 54. Nh ng cư dân trong làng d ng m t l u tr i l n trư c trú x c a ngài, ngày ngày chúng ñ n nghe pháp. Ban ngày, v trư ng lão gi ng nh ng gì ngài ñã nghe ñ c v ñêm, cho ñ n cu i cùng, hoàn t t vi c gi ng d y. R i ngài tr i m t chi c chi u trư c m t Abhaya, ng i xu ng mà b o: "Hi n gi hãy gi ng cho tôi m t ñ tài thi n ñ nh". -"Ð i ñ c nói gì? Ch ng ph i tôi ñã h c m i s t nơi ngài, hay
56/429

sao? Tôi có th nói m t ñi u gì cho ngài, mà ngài không bi t r i?" V trư ng lão nói: "Con ñư ng này khác, ñ i v i m t ngư i ñã th c s du hành trên ñó. Abhaya lúc ñó dư ng như là m t b c D lưu. 55. Khi trư ng lão Abahya ñã cho th y c a ông m t ñ tài, ông tr v Anuràdhapura. V sau, trong khi ñang gi ng pháp trong ñi n Brazen, ngài nghe tin v trư ng lão ñã nh p ni t bàn. Ngài li n bão: "Chư hi n, A-la-hán ñ o thích h p cho v th y c a chúng ta. Ngài th t là m t b c chân tr th c. Ngài ng i gi a chi u, trư c m t chính h c trò c a mình và b o: hãy gi ng cho tôi m t ñ tài thi n quán. Chư hi n, A-la-hán ñ o thích h p c a v Th y chúng ta". Ð i v i nh ng b c y, sách v không là m t chư ng ng i. 10). Th n thông là phép l c a phàm phu, r t khó duy trì như m t ñ a tr th con, 1 v t nh cũng làm nó tan v ñư c. Nhưng ñó là m t chư ng ng ñ nh, vì nh ñ nh mà có th n thông. B i th , phép l hay th n thông là nh t m c u tu ph i tr kh , còn các chư ng ng i khác là nh ng th mà ngư Trên ñây là gi i thích chi ti t v các chư ng ng i. 57. G n gũi thi n tri th c, ngư i cho m t ñ tài (ñ. 28): nh ng ñ tài thu c hai lo i, ñó là ñ tài có l i ích chung và ñ tài ñ c bi t. Quán tâm tr , và ni m v cái ch t là nh ng phép quán có l i ích ph quát. Có th k thêm quán b t t nh. 58. Khi m t t kheo n m l y m t ñ tài thi n quán, trư c h t v y ph i phát tri n t tâm ñ i v i tăng ñoàn trong gi i v c, ban ñ u trư ng ñ n các t kheo trong chùa như sau: "Mong các t kheo ñư c an vui, thoát kh ". R i nên tr i tâm y r ng ra ñ n t t c chư thiên trong gi i v c, ñ n nh ng cư dân trong làng, nơi v y thư ng kh t th c, r i ñ n t t c m i ngư i ñ y và t t c chúng sinh ph thu c. V i tâm t ñ i v i chúng t kheo, v y phát sinh lòng t ái v i nh ng ngư i ñ ng trú, tr nên d s ng chung. V i tâm t ñ i v i chư thiên trong gi i v c, v y ñư c thiên th n h trì b ng nh ng ngư i v y lui t i kh t th c, v y ñư c h giúp ñ t s m t cách h p pháp. V i tâm t ñ i v i m i ngư i quanh ñ y, v y ñi ñâu cũng không b chán ghét, vì ñư c ngư i ta tin tư ng. V i tâm t ñ i v i t t c chúng sinh, v y có th ñi ta bà kh p nơi không b c n tr . V i t tư ng, nghĩ r ng "Ta s ch t" v y t b s t m c u b t ñáng và ý th c t nh giác tăng th nh, v y s ng không ràng bu c. Khi tâm v y thư ng quán b t t nh, thì c ñ n nh ng ñ i tư ng y kh i tham. cõi tr i cũng không cám d ñư c v còn n m ng a hay m t con i cho tu ch không ph i cho ng chư ng ng i mà ngư i i t m c u ñ nh ph i tr .

59. Nh ng quán tư ng trên, như v y, có ích l i ph quát. Chúng ñư c g i là nh ng ñ tài thi n ñ nh vì c n tu t p thư ng xuyên, chúng r t ñáng mu n do b i l i ích l n lao c a chúng. 60. "Ð m c thi n ñ c bi t" là 40 ñ tài thích h p v i cá tính t ng ngư i. Nó "ñ c bi t" (pàrihàriya) vì v y ph i mang (pariharitabbattà) nó luôn theo mình, và vì nó là nhân g n cho m t giai ño n tu t p cao hơn. Ngư i cho m t ñ tài thu c hai lo i nói trên, là ngư i cho ñ tài thi n. -ooOoo-

Chương III (ti p theo)
61. Thi n tri th c là ngư i có nh ng ñ c tính: Ðư c kính tr ng yêu m n Bi t nói và ch u nghe
57/429

L i th t ra sâu s c Không vô c bu c ràng (A. iv, 32) Ngư i y hoàn toàn quan tâm ñ n s an l c và thích ti n b . 62. Do câu: "Này Ananda, nh Ta làm thi n tri th c cho chúng, mà nh ng h u tình b sinh t ñư c thoát ly sinh t " (S. i, 88), ta th y ch có Ð c Ph t, ñ ng Toàn Giác, m i có ñư c t t c ñi u ki n c a m t b c thi n tri th c. B i th khi Ngài còn ñ i, ch có m t ñ m c thi n ñư c nh n trư c m t Th Tôn, m i là m t ñ m c ñư c nh n m t cách t t ñ p. Sau khi Ngài nh p ni t bàn có th nh n t m t v Thánh ñ t còn s ng. Khi nh ng v này cũng không còn, hãy nh n t m t v ñã s ch l u ho c, m t v nh ñ m c ñ c bi t y ñã ch ng b n thi n, năm thi n ñã ñ t ñ n l u t n b ng cách tăng trư ng trí hu có thi n làm nhân. 63. Nhưng làm th nào m t v ñã ño n t n l u ho c tuyên b : "Ta là ngư i ñã ño n t n l u ho c?" T i sao không? V y tuyên b như v y khi bi t ch c r ng nh ng ch giáo c a ông s ñư c thi hành. Như trư ng lão Assagutta ñã tr i chi u ng i ki t già gi a hư không ñ gi ng m t ñ tài thi n quán cho m t t kheo kh i s tu t p ñ tài y, vì bi t v này s làm theo l i d y c a ông. 64. V y, n u có m t v ñã ño n t n l u ho c thì t t. N u không, thì hãy nh n ñ tài nơi m t v B t hoàn, m t v Nh t lai, m t v D lưu, m t ngư i thư ng nhưng ñã ñ c thi n, m t ngư i thông ba t ng, hai t ng, m t t ng, m t ngư i thông năm b Nikàya, m t Nikàya cùng v i s gi i, ho c m t ngư i c n tr ng. Vì m t b c th y c n tr ng thì bi t rõ kinh ñi n, gi gìn gia tài Ph t Pháp, b o trì truy n th ng, v y s theo quan ñi m c a b c Th y hơn là theo ý riêng. Do v y, c ñ c ñã nói lên ba l n: "M t ngư i c n tr ng s gi gìn kho báu". 65. Nh ng ngư i nói trên, kh i t v ñã ño n tân l u ho c, ch nói ñ n con ñư ng mà chính h ñã ñ t ñ n. Nhưng v i m t v ña văn, thì nh ng ch d y và gi i ñáp ñư c thanh l c nh ñã ñ n g n nhi u b c Th y, và b i th , v n y s gi i thích m t ñ tài thi n quán b ng cách nêu rõ m t l i ñi r ng, như m t th t voi l n ñi qua m t dãi r ng. V y s ch n l c nh ng b n kinh, nh ng lý l ch này ch khác, kèm thêm gi i thích cái gì nên theo cái gì không. Do v y, m t ñ tài thi n quán c n ñư c ch n b ng cách ñ n g n m t Thi n Tri Th c như th , ngư i cho m t ñ tài, và khi ñ n g n, hãy làm nh ng b n ph n c a m t môn sinh. 66. N u v y cùng m t tu vi n, thì t t. N u không, hành gi nên ñi ñ n ch v y cư trú. Khi m t t kheo ñi ñ n thi n tri th c, thì không nên ñi v i chân thoa d u, mang gi y, ñi dù, có ñ t ñoanh vây ñem theo tư c . V y nên du hành như m t t kheo du phương, t m ng y bát, làm t t c b n ph n trong m i ngôi chùa trên ñư ng ñi, m ng theo r t ít và s ng v i h nh vi n ly cao ñ . Khi vào ñ n t vi n có b c thi n tri th c y, v t kheo không ñư c mong m i cái gì, ph i t túc ñ n c m t cái tăm x a răng. V y cũng không nên vào m t phòng, nhà nào trong t vi n, nghĩ, ta s ñ y ngh ngơi, t m r a, bôi d u vào thân, r i hãy ñi ñ n b c th y. 67. T i sao th ? Vì n u ñây có các t kheo không ưa b c th y, h s h i m c ñích vi ng thăm c a khách, r i chê bai b ng cách nói: "N u b n t i ông ñó thì b n r i ñ i". Nh ng v này có th làm cho ngư i m i ñ n h i h n ñã ñ n, và bèn quay tr v . Do ñó, ch nên h i trú x r i ñ n th ng b c th y. 68. N u b c th y là h to t kheo, v thâm h c cũng không ñư c ñ cho ông ta ñ l y y bát c a mình v.v... N u là m t thư ng to t kheo, thì nên thí l r i ñ ng. Khi th y b o, "Hi n gi , hãy ñ t y bát xu ng" m i ñư c ñ t. Khi th y m i u ng nư c, n u khát nên u ng. Khi th y b o r a chân, không nên r a ngay, vì n u nư c y do chính th y mang t i thì không ph i phép. Nhưng n u th y b o, "Hi n gi , nư c y không ph i tôi mang ñ n. Hãy r a ñi" thì ñư c r a, b ng cách ng i t i m t ch khu t m t th y, ho c ngoài ch tr ng phía m t bên nhà. 69. N u th y mang ñ n m t ng d u, t kheo hãy ñ ng d y c n th n ñ l y v i c hai tay. N u t kheo không nh n, v kia có th ng c nhiên t nh , t kheo này chưa gì ñã ghét xài chung như v y sao?
58/429

Nhưng khi nh n xong, t kheo không nên thoa vào chân ngay. Vì n u ñó là d u ñ thoa chân th y, thì không ñư c dùng mà thoa chân mình. B i th , t kheo nên thoa lên ñ u, vai..., nhưng n u th y b o "Hi n gi , d u này ñ thoa chân t t c m i ngư i, hãy thoa chân", thì v y nên thoa m t ít lên ñ u, r i thoa chân. Xong ñâu ñ y, ñưa l i cho th y mà thưa: "B ch ñ i ñ c, xin g i l i chai d u". 70. V t kheo không nên nói: "B ch ñ i ñ c, gi ng cho tôi m t ñ tài thi n quán" ngay hôm m i ñ n. Nhưng kh i t hôm sau, nên xin làm ph n s c a m t ngư i h u. N u th y không cho, thì nên làm ph n s y khi có d p. Khi làm, thì ph i mang cho th y ba cái tăm x a răng c nh , v a và l n, hai lo i nư c súc mi ng cũng như nư c t m, là nóng, l nh. Trong ba ngày ñ u, ñ ý th y dùng th nào trong các th y thì sau ñó hãy mang ñ n th ñó. N u th y dùng th nào cũng ñư c, thì sau g p th gì ñem th y. 71. T i sao ph i nói nhi u? Vì t t c ph i ñư c thì hành như l i Th Tôn d y trong các ki n ñ (khandhakas) xem như nh ng ph n s c a ñ t : "Này các t kheo; m t ñ t c n ph i thi hành nh ng b n ph n ñ i v i th y cho ñúng cách. ñây, s thi hành b n ph n ñúng cách là như sau. Ð t nên d y s m, b dép s a y, ñem tăm và nư c súc mi ng, tr i to c cho th y. N u có cháo, hãy r a dĩa và mang cháo". (Vin. i, 61) 72. Ð t nên ñ n v n an th y vào m i chi u, n u th y b o lui ra thì hãy lui. N u th y h i ñ n làm gì, nên nói lý do. N u th y không h i, mà ñ cho làm các b n ph n, thì sau 10 ngày ho c n a tháng, nên tìm m t d p nán l i sau khi th y b o lui, và trình bày lý do mình ñ n. Ho c ñ n th y vào m t m t lúc b t thư ng, ch khi th y h i ñ n làm gì, hãy trình bày lý do. 73. N u th y nói mai tr l i, hãy y l i. Nhưng n u vào ñúng lúc y mà b ñau b ng hay m t th b nh gì khác, thì nên thưa th y rõ và ñ ngh m t gi khác thích h p cho mình. B i vì n u m t ñ tài thi n quán ñư c gi i thích vào lúc b t ti n, thì ta không th chú tâm nghe k . Trên ñây là gi i thích câu "ñ n g n thi n tri th c, ngư i cho m t ñ tài thi n quán". 74. M t ñ tài thích h p v i cá tính (ño n 28): Có 6 lo i cá tính, là cá tính n ng v tham, sân, si, tín, tu và tư duy. Có ngư i cho con s cá tính lên ñ n 14 lo i, b ng cách ph i h p nh ng cá tính trên. Nhưng n u ch p nh n l i này thì s có nhi u lo i cá tính hơn n a, cho nên ch c n hi u là có 6 lo i cá tính. Theo ñó ch có 6 h ng ngư i, là h ng nhi u tham, nhi u sân, nhi u si, h ng thiên v ñ c tin thiên v trí tu , thiên v tư duy. 75. ñây, h ng thiên v ñ c tin ñi ñôi v i h ng n ng v tham, vì ñ c tính c a ñ c tin r t g n v i ñ c tính c a tham. Vì, v khía c nh b t thi n thì tham n ng tình c m, không kh c ch , cũng v y khía c nh thi n thì ñ c tin n ng tình c m. Tham t m c u khoái l c giác quan, còn ñ c tin t m c u công ñ c như gi i, thí v.v... Tham không t b cái gì có h i, còn ñ c tin thì không b cái gì có l i. 76. M t ngư i thiên v trí tu thư ng ñi ñôi v i tánh sân, vì tu m n khi mà thi n nghi p phát sinh nơi m t ngư i nhi u sân, do b i ñ c tính c a tu g n v i nh ng ñ c tính c a sân. Vì, v khía cánh b t thi n, thì sân không tình c m không bám vúi ñ i tư ng c a nó, v khía c nh thi n cũng th , trí tu cũng không tình c m và cũng không bám víu. Sân tánh thì ch tìm cho ra nh ng l i không th t có, trong khi tu ch tìm nh ng l i th t. Và sân sinh kh i trong cách bu c t i chúng sinh, trong khi tu sinh kh i b ng cách bu c t i các hành. 77. M t ngư i thiên v tư duy ñi ñôi v i tánh si, vì nh ng chư ng ng i T m sinh kh i nơi m t ngư i nhi u si khi nó c làm phát sinh nh ng thi n pháp chưa sinh. Ð c tính c a T m g n v i ñ c tính c a si, vì cũng như si không ñư c an do b i r i, t m cũng th , không an là do suy nghĩ nhi u. Và vì si b lay chuy n do nông c n, cũng th t m b di chuy n do d ñoán mò. 78. Có ngư i cho r ng còn có ba lo i tánh khác, là d c, m n và ki n. ñây d c ch là tham và m n cũng liên h . B i th , d c và m n không ra ngoài tham. Còn ki n (ch p) thì có g c t si, nên tánh tà ki n có g c t tánh si.
59/429

79. Cái gì là ngu n g c c a nh ng tánh nói trên? Và làm sao bi t ñư c m t ngư i thu c tánh nào? pháp tu nào thích h p cho h ng nào? 80. Như vài ngư i (trư ng lão Upatissa trong Vimutimagga) nói, trư c h t ba ñ t tánh ñ u có ngu n g c t p khí v trư c, và do b m ch t tánh tình hi n t i un ñúc. Có l m t ngư i nhi u tham trư c kia ñã t ng làm nhi u vi c mà h khoái thích, ho c h ñã tái sinh cõi này sau khi m nh chung m t thiên gi i. Và m t ngư i nhi u sân, trư c kia có l ñã t ng có nh ng vi c làm ñâm chém, tra t n tàn b o, ho c ñã tái sinh cõi này sau khi m nh chung t i m t cói ñ a ng c hay r n r ng. Còn m t ng i nhi u si, có l trư c kia ñã t ng u ng nhi u rư u, ít chú ý ñ n h c v n, ho c tái sinh cõi này sau khi ch t trong loài súc sinh. Ðó là ngu n g c ki p trư c, ngư i ta b o. 81. Và m t ngư i tánh si là vì có hai ñ i tăng th nh, ho và ñ a ñ i. Ngư i có nhi u sân là vì thu và phong ñ i tăng th nh. Nhưng ngư i tham nhi u là vì b n ñ i quân bình. V khí ch t k n ng v tham thì dư ñàm, ngư i n ng v si dư phong. Ho c n ng v si dư ñàm, n ng tham dư phong. B i th ngu n g c tánh tình còn do b n ñ i và khí ch t, ngư i ta b o. 82. Ta có th cãi r ng, không ph i t t c nh ng ngư i ñã t ng có nh ng vi c làm thích ý, ho c ñã tái sinh t cõi tr i, ñ u có tánh tham c . Hai tánh sân, si cũng v y. Và không có lu t nào v s tăng th nh c a các ñ i như th (Xem Ch. XIV, 43...) mà lu t v khí ch t nói trên ch có hai tánh tham và si ñư c ñ c p, sông la mâu thu n li n, và không ñ ñ ng ñ n c i ngu n c a tánh nhi u ñ c tin. Do ñó ñ nh nghĩa này không nh t thi t ñúng. 83. Sau ñây là trình bày theo quan ñi m nh ng lu n sư ñã gi i thích v s tăng th nh. S ki n nh ng h u tình này có tham tăng th nh, là do căn nguyên ñ i trư c. Vì khi nơi m t ngư i, vào lúc nghi p tích lu (t c nghi p ñi ñ u thai) có tham m nh, vô tham y u, vô si m nh, sân và si y u, khi y tánh vô tham y u t c a nó không th th ng tham, nhưng vì vô sân vô si m n có th lư t sân, si cho nên lúc tái sinh ngư i y có tham d c, vui tính, không sân gi n, và có tu . Mau hi u bi t như ch p. 84. "Khi, vào lúc nghi p tích lu c a m t ngư i khác, tham sân m nh, vô tham vô sân y u, nhưng vô si m nh và si y u, thì như cách ñã nói, ngư i y có tham, sân, nhưng l i có tu mau hi u. Như Trư ng lão Datta Abhaya Khi, vào lúc nghi p tích lu c a m t ngư i, tham, vô sân và si m nh, thì như cách ñã nói, ngư i y tham, ñ n ñ n song l i vui tính, không gi n h n, như ñ i ñ c Bahula". "Cũng th , n u vào lúc nghi p tích lu , c ba th tham, sân, si ñ u m nh, nh ng th khác y u thì ngư i y v a tham sân l i v a ngu si" 85. Khi, vào lúc nghi p tích lu , vô tham vô sân và vô si m nh, các th khác y u, thì ngư i y không tham lam thù h n, tánh tình vui v nhưng l i ch m hi u. "Cũng v y, n u vào lúc nghi p tích lu , vô tham, sân và vô si m nh, các th khác y u, thì ngư i y không tham, có trí tu nhưng l i sân, d n i xùng". "Cũng v y, n u vào lúc nghi p tích lu c ba tánh vô sân vô si m nh, các th khác y u, thì ngư i y không tham, không sân, mà l i có trí tu , như trư ng lão Mahà Sangharakkhita. 86. ñây, khi nói m t ngư i "có nhi u tham" có nghĩa là ngư i thu c tánh tham. Tương T v i sân và si. Có trí tu nghĩa là thu c tánh tu . Ngư i không tham không sân thu c v tánh tín, vì nh ng ngư i này t nhiên d tin tư ng, ho c cũng như m t ngư i tái sinh do nghi p câu h u v i vô si là tánh tu , m t ngư i tái sinh do nghi p câu h u v i tín, thu c tánh tín. M t k tái sinh do nghi p câu h u v i nh ng d c tư ng, thu c tánh tư duy, còn m t ngư i tái sinh do nghi p câu h u v i tham v.v... L n l n, thu c tánh h n h p. V y, chính nghi p d n ñ n tái sinh, câu h u b i m t trong nh ng y u t tham, v.v... C n ñư c hi u là ngu n g c tánh tình. 87. Nhưng n u h i làm sao bi t ñư c m t ngư i thu c tánh gì? Tr l i: Do tư ng ñi, hành ñ ng, Do cách ăn, cách nhìn...
60/429

Do tr ng thái sinh Tánh tình ñư c nh n bi t. 88. Do cách ñi: ngư i tánh tham, khi ñi t nhiên, có bư c ñi c n th n, ñ t chân xu ng t t , khoan thai, nh c chân lên khoan thai, bư c ñi như lò xo b t. Ngư i có tánh sân bư c di như th ñào ñ t b ng nh ng ñ u ngón chân, ñ t chân xu ng r t nhanh, d lên nhanh, bư c ñi kéo lê thê. Ngư i si ñi v i dáng b i r i, ñ chân xu ng m t cách do d , nh c lên cũng do d bư c chân nh n xu ng ñ t ng t. 89. Dáng ñi c a m t ngư i tham có v ch c ch n, nh p nhàng, c a ngư i sân, thì c ng c i, c a ngư i si thì r i ren. Ng i cũng th , Và m t ngư i tham tr i giư ng m t cách thong dong, không v i vàng, t t ñ t lưng xu ng, s p ñ t tay chân cho ngay, và ng m t cách an n. Khi th c d y, thay vì ñ ng d y ngay ngư i này ph n ng t t , như th còn hoài nghi chưa quy t ñ nh. Ngư i sân tr i giư ng v i vàng, th nào cũng xong, gieo mình xu ng ng v i m t gương m t nhăn nhó. Khi d y, thì ñ ng lên m t cách mau l , và tr l i ngư i ta như th r t b c mình. Ngư i si tr i giư ng l ch l c và ph n nhi u ng úp m t, thân th bò dài ra. Khi d y, t t ñ ng lên, "hùm" m t cái. 90. Vì nh ng ngư i thu c tánh tín v.v... ñi ñ i v i tham v.v... Cho nên nh ng tư cách cũng gi ng như ñã t . Trên ñây là cách nh n ra tính tình qua dáng ñi u. 91. Qua hành ñ ng: Trong quét sân, ngư i tham c m cái ch i m t cách ch c ch n, quét s ch ñ u ñ n, không v i vàng, không tung ñ t cát lên, trông như ñang r c hoa. Ngư i sân n m ch i th t ch t, quét không s ch, không ñ u, gây ti ng ñ ng chát chúa, h p t p tung ñ t cát lên hai bên. Ngư i si c m ch i l ng l o, quét không s ch cũng không ñ u, tr n l n ñ t cát vãi ra t tung. 92. Cũng như quét d n, m i vi c khác như gi t gi , nhu m y, v.v... Cũng th . Ngư i tham làm vi c m t cách khéo léo, t t n ñ u ñ n, c n th n. Ngư i sân làm vi c m t cách căng th ng, c ng c i không ñ u. Ngư i si làm vi c v ng v , như th ñang b i r i, không ñ u và không quy t ñ nh. Ngư i tham m c y không quá ch t, không quá l ng, c n th n ngay ng n, qu n y quanh mình. Ngư i sân m c y quá ch t, và không s a quanh thân. Ngư i si m c th t l ng, và m t cách hoang mang. Ngư i tín v.v... Nên hi u theo cách ñã t , vì nh ng tính này sóng ñôi v i tham v.v... Trên ñây là cách nh n ra tính tình qua hành ñ ng. 93. Qua cách ăn: ngư i tham thích ăn th c ph m ng t ngào, béo b . Khi ăn, nó ăn t ng mi ng không quá l n, và ăn không v i vàng, thư ng th c v ngon. Nó khoái ăn ngon. Ngư i sân thích ăn ñ dai và chua. Khi ăn, nó làm t ng mi ng l n ñ y c mi ng, và ăn m t cách h p t p không thư ng th c mùi v món ăn. Nó bu n r u khi ăn nh m cái gì không ngon. Ngư i si không có ch n l a nh t ñ nh. Khi ăn, nó làm th c ăn thành t ng mi ng nh không tròn, và làm r t ñ ăn v n trên ñĩa, làm l m m t, tâm trí phiêu lưu nghĩ h t chuy n này t i chuy n khác. Nh ng ngư i thu c tánh tín v.v... Cũng th , gi ng như tham v.v... 94. Qua cách nhìn v.v..: Khi ngư i tham nhìn th y, dù ch m t s c pháp hơi thích ý, cũng ng m th t lâu, như th ng c nhiên, n m l y nh ng ñ c tính v n v t, mà không k nh ng khuy t ñi m. Khi t gi , nó ñi m t cách ti c nu i, như không mu n r i. Khi ngư i sân trông th y m t s c pháp hơi khó ưa, nó cũng tránh nhìn lâu, như th chán l m, xoi mói các khuy t ñi m nh , b qua nh ng ñ c tính th c. Khi t gi , nó ra ñi không ti c nu i, như th mu n ñi cho khu t. Khi ngư i si nhìn b t c s c pháp nào, nó b t chư c thái ñ ngư i khác: n u nó nghe ngư i ta chê, thì nó chê, nghe ngư i ta khen thì nó khen, mà th t s trong tâm nó v n bình th n, s bình th n c a ngư i vô trí. Ð i v i âm thanh cũng v y. Ngư i có tín v.v... Cũng như tham v.v... qua cách nhìn tương t .
61/429

95. Qua nh ng lo i tâm tr ng: nơi m t ngư i tham, thư ng có nh ng tâm tr ng như l a d i, gian l n, kiêu m n, ác d c, ña d c, b t mãn, làm d m, khoe khoang. Nơi ngư i sân, thư ng có nh ng tâm tr ng gi n d thù h n, ph báng, th ng tr , ganh t , bi n l n. Nơi m t ngư i si, thư ng có nh ng tâm tr ng như ñ ñ n, l ñ , dao ñ ng, lo âu, b t ñ nh, bám víu dai, không ch u x b . Nơi m t ngư i tín tâm: thư ng có nh ng tâm tr ng r ng rãi, mong mu n g p nh ng b c thánh, mong nghe di u pháp, vui v , h n nhiên, thành th c, tin tư ng nh ng gì g i ni m tin. Nơi ngư i tánh tu , có nh ng tâm tr ng như d nói (v i), có b n t t, bi t v a ñ trong m th c, chánh ni m t nh giác, ưa s th c t nh, có ý th c nghiêm tr ng ñ i v i nh ng gì g i lên ý th c nghiêm tr ng, n l c ñúng hư ng. Nơi ngư i tánh tư duy, thư ng có nh ng tâm tr ng như nói nhi u, d hoà mình, chán ghét s hy sinh cho ñi u thi n, không hoàn t t ñư c nh ng công vi c ñã làm; "ban ñêm phun khói ban ngày chi u sáng" (M. i, 144) - có nghĩa p nh ng k ho ch ban ñêm, và thi hành ngay vào hôm sau. Tâm th c ch y lăng xăng kh p (Ud. 47) 96. Tuy nhiên, nh ng ch d n trên v s nh n d ng tính tình ñã không ñư c hoàn toàn lưu truy n trong kinh hay lu n, mà ch ñư c di n t theo quan ñi m c a nh ng b c th y, do ñó, không th xem là chân th t hoàn toàn, vì ngay c m t ngư i có tánh sân cũng có th bi u l nh ng dáng ñi v.v... ñư c gán cho tánh tham, n u c n tinh c n c g ng. V l i, nh ng dáng ñi, v.v... Không bao gi phát sinh v i nh ng ñ c tính rõ r t nơi m t con ngư i có tính tình h n h p. Ch có nh ng ch d n ñ nh n ra tính tình ñư c ghi trong t p s ñáng xem là chân th t, vì trong y nói: "M t b c th y ñã ñ t ñư c s ñi sâu vào các lo i tâm, s bi t rõ tính tình, và gi i thích m t ñ tài thi n quán thích h p. Còn ngư i không th ñi sâu vào tâm ngư i thì nên h i ngay ñương s . B i th , nh ñi sâu vào tâm, ho c nh ph ng v n ñương s , mà có th bi t ngư i y thu c vào lo i cá tính nào. 97. Cái gì thích h p cho m i lo i tính? M t ch thích h p cho ngư i tham, là cái nhà v i ngư ng c a không lau r a, n n ngang m t ñ t, ñó có th m t t ng ñá treo lơ l ng không có ng máng (Ch. II), m t l u c , m t nhà lá v.v... Nó ph i có ñ y rác rư i và dơ, tơi t , quá cao, ho c quá th p, m t vùng ph c n trơ tr i, v ng v , b ñe do b i c p beo v.v..., v i m t con ñư ng mòn g p gh nh, ngay c giư ng, và gh cũng ñ y b hung, ch , x u xí, không có gì ñ p m t, nhìn là th y ghét. Y ph c thích h p cho v y là nh ng th rách biên, sút ch lòng thòng kh p, như m t cái bánh t chim, v i thì thô như gai, b n, n ng và khó m c. Bình bát thích h p là m t cái bát b ng ñ t nung x u xí d hình, v i nh ng ch vá, n i, ho c m t cái bát b ng s t n ng n khó coi, không g i thèm chút nào c , gi ng như m t cái s ngư i. Lo i ñư ng ñi thích h p cho v y ñ ñi kh t th c là m t con ñư ng khó ch u, không có làng m c g n, và không b ng ph ng. Khu làng thích h p cho v y kh t th c là m t nơi mà ngư i ta ñi nghênh ngang không ñ ý gì ñ n v y, m t nơi mà, khi v y s p b ñi ch khác, vì không xin ñư c chút gì, ngư i ta s g i ông l i vào trong phòng b thí và b o "Này ñ i ñ c" r i cho cơm cháo, mà t nh bơ như b m t con bò vào chu ng bò. Nh ng ngư i thích h p ñ h u c n v y là nh ng nô tỳ, th thuy n không ñ p m t, b t h nh, y ph c dơ dáy, hôi hám, bu n nôn, nh ng ngư i cúng dư ng cơm cháo mà như ném vào ông m t cách thô l . Lo i cháo và cơm thích h p là g o, v.v... Bơ l t, cháo chua, cà ri b ng c i úa, hay b t c v t gì ch c t làm cho ñ y b ng. Trong b n oai nghi, uy nghi thích h p là ñ ng ho c ñi bách b . Ð i tư ng quán thích h p là b t c màu nào kh i t xanh nhưng không ñư c thu n t nh. 98. M t trú x thích h p cho ngư i sân là không quá cao hay th p, có s n bóng mát và nư c, có nh ng b c tư ng cân ñ i, c t và b c c p, ch m tr sáng s a v i nhi u b c ho , n n b ng ph ng, êm d u, ñư c trang trí b ng hoa, trên có m t tàn che b ng v i nhi u màu như cung tr i Ð i ph m. Giư ng gh có n m s ch s xinh ñ p thơm mùi các th hoa, làm cho ngư i ta ch nhìn cũng ñ sung sư ng. 99. Lo i ñư ng thích h p cho v y ñi ñ n ch trú, ph i là m t con ñư ng không có nguy hi m nào, ñ t s ch và b ng ph ng ñã ñư c so n s n. Nhà ph i ñ ng quá nhi u bàn gh t giư ng, ñ kh i làm ch n náu cho côn trùng, b hung, r n chu t, ch nên ñ m t giư ng m t gh . Lo i v i thích h p cho v này là làm y ph c trong và ngoài, là h ng t t nh t, như hàng Trung Qu c, hàng Somàra, l a, phin m ng, v i m ng, ch m t hay hai l p th t nh , màu s c thu n t nh thích h p v i nhà kh tu. Lo i bát thích h p làm b ng s t, hình dáng thanh tú như m t bóng nư c, láng như ng c, không tì v t, có màu thu n t nh thích h p v i n sĩ. Con ñư ng thích h p ñ ñi kh t th c ph i tránh m i hi m nguy, b ng ph ng, d ch u,
62/429

không quá g n làng cũng không quá xa. Khu làng thích h p ñ v y kh t th c, là nơi mà m i ngư i so n s n ch ng i rãi hoa, quét d n s ch s , nghĩ r ng: "V ñ i ñ c c a chúng ta s p t i". Và ñi ra ñón ông, c m bát c a ông ñưa vào nhà, m i ng i trên ch ñã so n, và t tay h u h chu ñáo. 100. Nh ng ngư i thích h p ñ h u v y ph i ñ p trai, d ưa, t m r a s ch s , bôi d u láng x c nư c hoa mùi tr m, trang s c b ng v i nhu m ñ màu s ch và ñ p. Ngư i y làm vi c m t cách c n th n, lo i cơm cháo thích h p, cho v y ph i ñ s c, hương, v b dư ng, ñáng thèm, thư ng h ng v m i m t, và ñ cho nhu c u v y. Uy nghi thích h p là n m hay ng i. Ð i tư ng quán là b t c màu nào t xanh, màu ph i thu n t nh. 101. Ch thích h p cho 1 ngư i si ph i khoáng ñ t, không b ngăn bít, ñ v y có th th y c b n phương khi ng i ñ y. V các tư th , thì ñi là thích h p. Ð i tư ng quán thích h p là m t v t không nh quá, nghĩa là ph i c b ng c cái r , hay cái soong, vì tâm trí v y tr nên r i ren hơn n u b gi i h n trong m t không gian nh h p. Nh ng gì còn l i cũng như ñ i v i tánh sân. 102. V i ngư i tánh tín, t t c nh ng ch d n cho ngư i tánh sân ñ u thích h p. V ñ i tư ng quán, có th quán m t trong sáu ni m. V i ngư i tánh tu , không có gì là không thích h p v ch v.v... V i ngư i tánh tư duy, thì m t ch khoáng ñ t có phong c nh d nhìn, ñ y nh ng vư n, ñ ng, ao, h , vi n tư ng ñ p, quang c nh nh ng khu làng, ñô th , vùng quê nhìn th y khi ng i ñ y, m t khung c nh như v y không thích h p vì t o ñi u ki n cho t m tư duy c a v y ch y lăng xăng kh p nơi. B i th , v y nên s ng t i m t nơi như m t hang sâu có r ng r m ngăn che, như núi ñá B ng Voi (Hatthkucchiphabbàra), hay hang c a Mahinda. Cũng th , m t ñ i tư ng quán quá l n không thích h p v này, vì làm cho t m tư duy ch y lăng xăng. M t ñ i tư ng nh thích h p. Nh ng y u t khác cũng như v i ngư i tham. 103. Tuy nhiên, ñ tài quán tư ng h p v i tính tình chưa ñư c bàn rõ trong m i chi ti t. Ði u này t nhiên s rõ khi bàn chi ti t như sau. Như trên ñã nói, "Và v y nên ch n trong 40 ñ m c, cái nào thích h p v i cá tính" (D. 28). ñây, s trình bày v ñ tài quán tư ng trươc h t c n ñư c hi u theo 10 cách sau: (1) s lư ng, (2) cái nào ñem l i ñ nh c n hành, cái nào ñem l i ñ nh an ch ; (3) các lo i thi n; (4) v s vư t qua, (5) v s tr i r ng, không tr i r ng, (6) v ñ i tư ng. (7) các cõi, (8) cách hi u, (9) ñi u ki n (duyên), (10) v s h p v i cá tính. 104. 1). V s lư ng: t c 40 ñ m c như sau: Mư i bi n x , mư i b t t nh, mư i ch tư ng ni m, b n ph m trú, b n vô s c x , m t tư ng, m t phân tích. 105. Mư i bi n x : là ñ t, nư c, l a, hư không, xanh, vàng, ñ , tr ng, ánh sáng, kho ng không có h n. Mư i b t t nh là: thây phình tr ng, thây b m xanh, thây thú ăn, thây phân lìa, thây r r i, thây ch y máu, thây sâu ñ c, b xương. Mư i tư ng ni m là: ni m Ph t, pháp, Tăng, Thí, Thiên, ni m ch t, ni m thân, ni m hơi th , ni m di t. B n ph m trú là T , Bi, H , X . B n vô s c: là Không vô biên, Th c vô biên, Vô s h u, Phi tư ng phi phi tư ng. M t tư ng là tư ng ñ ăn b t t nh. M t phân tích là s phân tích t ñ i. 106. 2) Cái nào ñem l i ñ nh c n hành (upacàra), cái nào ñem l i ñ nh an ch (appanà)? Tám ni m, t c 10 tư ng ni m, tr thân hành ni m và ni m hơi th , quán ñ ăn b t t nh, và phân tích t ñ i, là mư i ñ m c ch ñem l i ñ nh c n hành, còn nh ng cái khác ñem l i ñ nh an ch . 107. 3) V các lo i thi n: Trong nh ng pháp quán ñem l i ñ nh an ch , thì 10 bi n x (Kasinas) cùng v i ni m hơi th ñem l i t t c 4 thi n; 10 quán b t t nh và thân hành ni m ñem l i sơ thi n. Ba ph m trù ñ u (t , bi, h ), ñem l i ba thi n ñ u trong 4; ph m trù th tư (x ) và quán 4 s c gi i ñem l i t thi n.

63/429

108. 4) V s vư t qua: có hai th vư t qua: vư t qua các thi n chi, và qua ñ i tư ng. Có s vư t qua các thi n chi trong nh ng ñ m c ñem l i tam thi n, t thi n, vì nh thi n v.v... Ph i ñư c ñ t trong cùng 1 ñ i tư ng, b ng cách vư t qua nh ng thi n chi, t m, t . Cũng th , trong trư ng h p ph m trú th tư vì ph i ñ t ñ n x b ng cách vư t qua l c trong cùng m t ñ i tư ng như c a tâm t v.v... Nhưng trong trư ng h p b n vô s c, thì có s vư t qua ñ i tư ng quán, vì Không vô biên x ph i ñ t do vư t qua bi n x , và Th c vô biên x ph i ñ t b ng cách vư t qua Không vô biên x v.v... Ð i v i nh ng cái còn l i thì không có s vư t qua. 109. 5) V s nói r ng và không nói r ng: Ch có 10 bi n x là c n ñư c n i r ng, vì ch trong ph m vi cùng m t không gian c a bi n x ñã ñ nh, mà ta có th nghe ti ng, v i thiên nhĩ th y s c v i thiên nhãn, và bi t tâm c a các chúng sanh b ng tâm c a mình 110. Thân hành ni m và 10 b t t nh quán không c n nói r ng, vì sao? Vì nh ng th này có 1 ñ nh x nh t ñ nh, và vì không ích l i gì ñ n i r ng thêm. Tính cách nh t ñ nh c a nơi ch n chúng s tr nên rõ r t hơn, khi gi i thích phương pháp tu t p (Chương VIII, ñ. 83 -138, và Chương VI, ñ. 41-79). N u b t t nh quán ñư c n i r ng, thì ch là m t s lư ng thi th ñư c tr i ra, v y không ích gì. Và ñi u này ñư c nói ñ tr l i câu h i c a Sopàka: " B ch Th Tôn, tư ng v s c th t rõ, còn tư ng v b xương thì không rõ". ñây tư ng v s c ñư c g i là "rõ" trong ý nghĩa "tư ng ñư c n i r ng, trong khi tư ng v xương thì "không rõ", nghĩa là tư ng nó không n i r ng. 111. Nhưng câu nói sau ñây " Ta chú tâm trên toàn th gian này v i tư ng v 1 b xương" (Thag. 18) là nói v cách xu t hi n các tư ng ñ i v i ngư i ñã ñ t ñ n cái tư ng v xương, vì, cũng như vào th i vua Dhammàsoka, con chim Karavìka hót lên ti ng êm d u khi nó trông th y bóng nó trong nh ng t m gương 4 vách tư ng, và th y m i hư ng ñ u có nh ng con chim Karavìka. 112. N u th thì ph i khi g i vô lư ng c a ñ i tư ng quán ñư c phát sinh trong quán b t t nh là m t l i nói mâu thu n? Nó không mâu thu n. Vì có ngư i thì th y ñư c tư ng b t t nh nơi m t thi th phình trư ng hay m t b xương l n, ngư i thì th y tư ng y nơi m t thi th nh . Trong sách y, thi n c a v th nh t có m t ñ i tư ng h u h n, ngư i th hai vô h n. Ho c "v i m t ñ i tư ng vô h n" là nói v m t ñ i tư ng quán mà ngư i quán tư ng n i r ng ra vì không th y có h i gì khi làm như v y. Nhưng nó không c n n i r ng, vì nó không ñưa ñ n ích l i nào. 113. Nh ng cái gì còn l i cũng th , không c n n i r ng. Vì, khi m t ngư i n i r ng tư ng hơi th , thì ch có m t s lư ng hơi ñư c n i r ng, và nó có m t ñinh x rõ r t là chót mũi. Vì v y, nó không c n ñư c n i r ng, vì ch b t l i y, và vì tính cách nh t ñ nh c a nơi ch n (chót mũi). Và nh ng ph m trú thì có các h u tình làm ñ i tư ng, Khi m t ngư i n i r ng tư ng nh ng ñ i tư ng này, thì ch có lư ng h u tình ñư c n i r ng, và làm như v y cũng không nh m m c ñích gì. B i th , cái này cũng không c n n i r ng. 114. Khi nói "V y bi n mãn m t phương v i tâm câu h u v i t ", ñi u y ñư c nói lên vì s bao quát c a tâm, và khi m t ngư i phát tri n tâm bao quát d n d n, k t s bao quát chúng sinh trong m t phương v i m t nhà, v i hai nhà, v.v..., khi y ta g i ngư i y là "bi n mãn m t phương", ch không ph i khi ngư i y n i r ng tư ng, mà cũng không có tư ng ñây ñ n i r ng. Cũng th , tình tr ng có m t ñ i tư ng h u h n hay vô h n ñây có th hi u là "bao quát" hay bi n mãn. 115. V ñ i tư ng nh ng cõi vô s c thì không gian không c n ñư c n i r ng, vì nó ch là s d i b s c (bi n x ), b i vì vô sacé ch có th ñư c quán như là s bi n m t c a s c pháp. N u n i r ng vô s c, thì không có gì khác x y ra c . Và tâm th c cũng không c n n i r ng, vì ñó là m t tr ng thái v n là m t "t tính" và không th n i r ng m t t tính. S bi n m t c a Th c không c n n i r ng, vì ch là s phi h u c a th c, và phi tư ng phi phi tư ng x cũng không c n n i r ng vì ñó cũng là m t t tính. 116. Nh ng cái còn l i không c n n i r ng vì chúng không có tư ng, vì ch có m t tư ng có bên ngoài m i có th n i r ng. Ð i tư ng c a ni m Ph t v.v... Không ph i là tư ng có bên ngoài, cho nên không c n có s n i r ng ñây.
64/429

117. 6)V ñ i tư ng: Trong 42 ñ m c thi n, có 22 ñ i tư ng có tư ng ngoài ñó là 10 bi n x , 10 b t t nh c a t thi, ni m hơi th và thân hành ni m. Nh ng cái khác không có tư ng bên ngoài làm ñ i tư ng thi n ñinhl M t khác, 12 ñ m c có nh ng t tính làm ñ i tư ng, ñó là 8 trong 10 tư ng ni m, tr ni m hơi th và thân hành ni m. Tư ng ñoàn th c b t t nh, phân tích t ñ i, Th?c vô biên x , Phi tư ng phi phi tư ng x ; (22 cái có tư ng bên ngoài làm ñ i tư ng là: 10 bi n x ... Thân hành ni m) 6 còn l i là nh ng ñ i tư ng không th phân lo i như th . M t khác, tám ñ i tư ng có tính cách di ñ ng giai ñ an ñ u, m c dù ch là nh ng ñ i tư ng c ñ nh: s nung m , s ch y maú, s ñ c khoét c a dòi b , ni m hơi th , bi n x nư c, l a gió và trong trư ng h p bi n x ánh sáng, thì ñ i tư ng g m m t vòng ánh sáng m t tr i v.v... Nh ng ñ m c còn l i ñ u có nh ng ñ i tư ng b t ñ ng. Ðây là v ñ i tư ng quán. 118. 7) V cõi: 12 ñ m c: 10 ñ m c b t t nh, thân hành ni m, và tư ng b t t nh trong ñoàn th c, là 12 ñ m c không có các cõi tr i, 12 ñ m c này, và ñ m c quán hơi th không có Ph m thiên gi i. Nhưng cõi vô s c, thì không có ñ? m c nào tr 4 vô s c. Còn cõi ngư i, thì có ñ t t c ñ m c. 119. 8) V cách hi u: S trình bày c n ñư c hi u theo s th y, s và nghe; 19 ñ m c (10 b t t nh, 9 bi n x tr không gian) là nh ng ñ m c c n hi u b ng m t th y. Có nghĩa là trong giai ño n ñ u tư ng c a nh ng ñ m c này ph i ñư c hi u b ng cách nhìn v i con m t, m t cách kiên trì. Trong thân hành ni m, 5 ph n ñ u "tóc, lông, móng, răng, da" c n ñư c hi u b ng m t th y, nh ng th còn l i ñư c hi u do nghe nói. B i th , ñ i tư ng c a pháp ni m thân là ñư c hi u b ng m t th y và nghe nói. Ni m hơi th ñư c hi u b ng xúc giác, bi n x "gió" b ng th giác và xúc giác, 18 th còn l i do nghe nói. Ph m trú "x " trong 4 ph m trú, và b n vô s c gi i, ngư i sơ cơ không th hi u ñư c, nhưng 35 cái còn l i thì ñư c. 120. 9) V ñi u ki n: Trong nh ng ñ m c này, 9 bi n x tr bi n x hư không là nh ng duyên (ñi u ki n) ñ ch ng vô s c x . 10 bi n x là duyên ñ ch ng các lo i th ng trí (th n thông). Ba ph m trú ñ u là ñi u ki n ñ ch ng ph m trú th tu. M i vô s c c p dư i là ñi u ki n cho vô s c trên nó m t b c. Phi tư ng phi phi tư ng x là ñi u ki n ñ ch ng di t th tư ng ñ nh. T t c là ñi u ki n cho s s ng trong h l c, cho tu , và cho nh ng sanh thú t t ñ p. 121. 10) V s thích h p: 10 quán B t t nh c a thây ch t, và thân hành ni m là 11 ñ m c thích h p cho ngư i n ng tham d c. B n ph m trú và 4 bi n x v màu s c là 8 ñ m c thích h p cho 1 ngư i tánh si, và ngư i tánh tư duy. Sáu ni m ñ u trong 10 tư ng ni m thích h p cho nh ng ngư i tánh tín. Ni m ch t, ni m di t, phân tích b n ñ i, tư ng ñoàn th c b t t nh là 4 ñ m c thích h p cho nh ng ngư i tánh tu . Nh ng bi n x còn l i và nh ng vô s c thích h p cho m i loài tính tình. Và b t c bi n x nào cũng nên có gi i h nh cho m t ngư i tánh tư duy và vô h n cho ngư i tánh si. 122. T t c ñi u trên ñư c nói theo th th c ñ i ch i tr c ti p và hoàn toàn thích h p, nhưng kỳ th c, không có pháp tu nào mà không tr b ñư c tham v.v.... H tr tín v.v... Kinh Meghiya nói: "Thêm n a, c n tu t p 4 th sau ñây: tu b t t nh quán ñ tr tham d c, tu t bi ñ t b sân nhu , ni m hơi th ñ tr b t m tư duy, tư ng vô thư ng ñ t b m n" (A. iv 358). Cũng v y, trong kinh Rahula ño n "Hãy tu t p t , này Ràhula (M. i, 424), có 7 ñ m c quán tư ng ñư c ñ ra cho m t lo i tính tình duy nh t. 123. Bây gi , câu "Và v y nên hi u" ñư c gi i thích như sau. Sau khi ñ n g n thi n tri th thu c lo i ñã nói ph n gi i thích câu "r i ñ n g n thi n tri th c, ngư i cho m t ñ tài thi n quán" (ñ. 28) và thi n ti c n ph i h u h ñ ng Th Tôn, ñ ng Giác ng , hay m t b c th y, và nên xin m t ñ m c quán tư ng v i m t tâm ý chân thành, quy t ñ nh. 124. V y nên h u h ñ c Th Tôn, Ð ng Giác ng v i cách như sau: "B ch ñ c Th Tôn, con xin x b thân m ng n y c a con ñ h u h Ngài. "B i vì n u không quy ph c h t c thân m ng c a mình như th , thì khi s ng m t nơi xa xôi h o lánh, v y không th kiên c khi g p m t v t ñáng s xu t hi n và v y có th tr l i m t trú x làng m c, giao thi p v i th t c, t m c u b t ñáng và ñi ñ n tàn m t. Nhưng khi hành gi ñã quy ph c toàn th tánh m ng như v y thì không còn n i s hãi nào kh i lên
65/429

trong v y, n u m t ñ i tư ng kh ng khi p xu t hi n. Qu v y, chi có ni m hoan l c kh i lên nơi hành gi khi nghĩ r ng: "Há ta ñã không quy ph c toàn th tánh m ng nơi ñ c Th tôn hay sao?" 125. Gi s có m t ngư i có t m v i t t b ng l a Kàsi, nó s bu n s u n u t m v i b chu t hay gián g m. Nhưng n u nó ñem cúng dư ng cho m t t kheo ñang c n, nó s c m th y vui khi th y v y xé v i ra ñ vá y, Cũng v y, trong khi quy ph c tánh m ng. 126. Khi quy ph c tánh m ng cho m t b c th y, ngư i y nên nói: "B ch ñ i ñ c, con xin quy ph c tánh m ng nơi ñ i ñ c". B i vì m t ngư i chưa quy ph c, thì trơ lì không ch u sư ñ i, khó d y, không nghe l?i khuyên can, ñi b t c ch nào nó mu n, mà không h i ý v th y. Do ñó, v th y không giúp ñ nó b ng tài thí ho c pháp thí, không hu n luy n cho nó v thi n ñ o. Vì không tìm ñư c hai th giúp ñ này, nên nó không có chân ñ ng trong giáo pháp, và ch ng bao lâu nó s xu ng ñ n ñ làm qu y ho c hoàn t c. Nhưng n u nó ñã quy ph c tánh m ng, thì nó không b t ñ ng trư c s ch d y, không ñi ch nào tùy thích, tr thành d d y và ch s ng tùy thu c vào v th y. Nó ñư c hai th giúp ñ t v th y, và ñư c l n manh, ñư c tăng trư ng và thành t u trong Giáo pháp, như nh ng ñ t c a trư ng lão Cùla- Pindapàtika- Tissa. 127. Có ba t kheo ñ n nơi trư ng lão, m t ngư i nói: "B ch ñ i ñ c, con s n sàng leo lên 1 lõm ñá cao b ng m t trăm ngư i ñ ng ch ng lên nhau, n u ñ i ñ c mu n". M t trò khác nói: "B ch ñ i ñ c, con s n sàng nghi n nát thân này trên t ng ñá n u th y mu n". Ngư i th ba nói: "B ch ñ i ñ c, con s n sàng nh n th và ch t n u th y c n". Trư ng lão nghĩ, "nh ng ngư i này ch c ch n có th ti n b trong giáo pháp; và gi i thích cho h m t ñ m c thi n. Theo l i d y, c ba ñ u ch ng qu A-la-hán. Ð y là l i l c trong s quy ph c. Do v y, trên nói: "Quy ph c tánh m ng cho ñ c Th Tôn", ñ ng Giác ng ho c m t b c th y. 128. V i tâm ý chân thành, quy t ñ nh: (ño n 123): tâm ý c a thi n gi ph i chân thành theo sáu cách kh i t vô tham. Vì chính m t ngư i chân thành theo sáu cách y, m i ñ t ñư c m t trong ba lo i tu giác như kinh nói: "Có 6 ý hư ng d n ñ n giác ng c a b tát. V i ý hư ng vô tham, b tát th y l i l m trong tham d c. V i ý hư ng vô sân, b tát th y l i l m trong sân h n. V i ý vô si, b tát th y l i l m trong si mê. V i ý hư ng xu t gia, b tát th y l i l m trong ñ i s ng t i gia. V i ý hư ng vi n ly, b tát th y l i l m trong s qu n t ñông ñ o. V i ý hư ng t b , b tát th y l i l m trong m i s tái sinh và sanh thú. "Vì nh ng b c D lưu, Nh t lai, B t hoàn, A-la-hán l u t n, Ð c giác, và nh ng ñ ng toàn giác quá kh , hi n t i hay v lai, t t c ñ u ñã ñ t ñ a v nh nh ng ý hư ng này. 129. Hành gi c n nh t tâm quy t ñ nh v vi c y. Nghĩa là, ph i quy t ñ nh ñ i v i thi n, tôn tr ng thi n, khuynh hư ng v thi n; quy t ñ nh ñ i v i ni t bàn, tôn tr ng ni t bàn, khuynh hư ng v ni t bàn. 130. Khi, v i s chân thành c a ý hư ng và s hoàn toàn quy t tâm như v y, hành gi xin m t ñ m c, thì b c th y, ngư i ñi sâu vào tâm ngư i khác có th bi t ñư c tính tình hành gi , b ng cách quan sát cung cách y. N u chưa ñ c tha tâm thông, thì th y có th h i. "Tính tình c a ngư i th nào?" ho c "Ngư i ưa nghĩ nh ng chuy n gì? ho c "Ngư i ưa ñ m c nào?" ñ bi t. Khi ñã bi t, v th y có th gi i thích m t ñ m c thi n quán thích h p v i tính tình hành gi . Và khi làm như v y v th y có th làm theo ba cách: ñ m c có th cho b ng cách b o ñ t ñ c l i m t hai l n, n u ngư i y ñã h c ñ m c kia. Ho c gi ng cho y m i khi ñ n, n u cùng m t trú x . Ð i v i ngư i mu n h c ñ m c r i ñi nơi khác, thì có th gi ng không quá ng n cũng không quá dài. 131. Ð u tiên, khi gi ng v bi n x ñ t, có chín khía c nh c n gi i thích. Ðó là: 4 l i c a bi n x , cách làm Kasina (bi n x ), cách tu bi n x sau khi làm xong, hai lo i tư ng, hai lo i ñ nh, b y th thích h p và không thích h p, 10 thi n x o v an ch ñ nh, s ñ u ñ n quân bình c a tinh ti n, và nh ng ch d n v ñ nh. V nh ng ñ m c khác, m i ñ m c c n gi i thích nghi. T t c ñi u này s ñư c ñ c p trong ph n ch d n tu t p. Khi ñ m c ñư c gi i thích, hành gi c n n m l y Tư ng trong lúc l ng nghe.
66/429

132. Hi u rõ Tư ng là v y ph i liên k t t ng khía c nh như sau: "ñây là m nh ñ ñ u, ñây là m nh ñ sau, ñây là ý nghĩa, ñây là ý ñ nh, ñây là ví d ". Khi v y l ng nghe chăm chú, hi u rõ tư ng như v y, thì ñ m c tr nên rõ ràng. Nh v y, hành gi ñ t ñ n th ng gi i (visesa) m t cách m mãn, không b ng cách nào khác. 133. Ð n ñây, câu "ñ n g n thi n tri th c, mgư i cho m t ñ m c thi n, và v y ph i hi u rõ m t ñ m c trong 40 ñ m c, cái nào thích h p v i tính c a mình" (ño n 28) ñã gi i thích xong. Chương th ba "Ch n ñ m c thi n quán" trong Thanh t nh ñ o, ñư c so n th o vì m c ñích làm cho ngư i lành ñư c hoan h . -ooOooChương IV

Ð nh - Kasina Ð t
(Patthavì- kasina - niddesa) -ooOoo1. m t ño n trên, có nói: "Sau ñó, hành gi c n tránh m t tu vi n không thích h p cho vi c tu t p ñ nh, và ñ n m t tu vi n thích h p". (Ch. III, 28). Trư c h t, n u ti n cùng chùa v i th y ñ h c cho k ñ m c thi n quán thì t t. Không ti n, thì có th m t chùa khác, m t nơi thích h p cách ch ng m t d m hay n a d m, và khi nào nghi hay quên ñi u gì v ñ m c, thì nên làm xong nh ng ph n s trong chùa r i ra ñi, v a ñi v a kh t th c trên ñư ng ñ n trú x c a th y sau b a ăn. Ph i quy t nghi ñ m c thi n ngày hôm y ngay trư c m t th y, hôm sau, sau khi ñ nh l th y, nên ñi kh t th c trên ñư ng v ñ có th tr v trú x mình không nh c m t. Nhưng n u m t ngư i không tìm th y ch thu n ti n trong vòng 1 d m, thì nên gi i to m i khó khăn v ñ m c. cho ñ n khi hoàn toàn ch c v nó, r i m i có th ñi xa, tránh m t ngôi chùa không thích h p cho vi c tu t p ñ nh, và m t nơi thích h p.

Mư i Tám L i C a M t Ngôi Chùa
2. M t ngôi chùa không thích h p có m t trong 18 l i sau: r ng l n, m i m , t tơi, g n ñư ng g n ao, có cây lá ăn ñư c, có hoa, trái, có ti ng, (danh lam) g n ñô th , g n cây l y g , g n ñ ng ru ng, cày c y, có nh ng ngư i xung kh c nhau, g n c ng vào, g n biên gi i các nư c, g n biên gi i kinh ñô, không thích h p, thi u thi?n tri th c. 3. 1) Trư c h t, trong 1 ngôi chùa l n, có nhi u ngư i t h p v i nh ng m c tiêu khác nhau. H ch ng trái nhau, nên công vi c ch nh mãng sân không quét, nư c u ng, nư c r a không ñư c múc s n, b i th khi ñ nh vào làng kh t th c, l y y bát ñi ra, có th v y th y nh ng ph n s chưa làm xong, bình nư c u ng không còn m t xu t, ph i ñ nưóc ñ y bình, vì n u không làm, s ph m l i, mà làm, s m t thì gi . Ð n làng s không ñư c gì vì gi cúng dư ng ñã qua. L i n a, khi v y vào ñ c cư thi n t nh, thì ph i b tán tâm vì sa di và tỳ kheo nh tu i gây ti ng ñ ng n ào, và vì nh ng công vi c c a tăng ñoàn ñang ñư c thi hành lúc y. Tuy nhiên, v y có th trong m t ngôi chùa l n trong ñó m i ph n s ñư c thi hành, và không b nh ng qu y nhi u. 4. 2) Trong m t ngôi chùa m i, thì có quá nhi u ho t ñ ng xây c t, ngư i ta thư ng ch trích nh ng k không tham gia. Nhưng v y có th ñó n u các tỳ kheo b o: "Hãy ñ cho ñ i ñ c tha h làm ph n s nhà kh h nh, chúng ta s trông coi vi c xây c t". 5. 3) Trong m t ngôi chùa t tơi, thì nhi u ch c n s a ch a. Ngư i ta thư ng chê bai k nào không coi sóc vi c s a ch a ít nh t là phòng xá c a riêng mình. Nhưng n u ph i coi sóc vi c y, thì thi n ñ nh b thương t n.
67/429

6. 4) Trong m t ngôi chùa g n m t con ñư ng chính, thì ngày ñêm luôn luôn có khách, v y ph i như ng ch cho khách v ñêm, và ph i ñi ng dư i g c cây hay trên t ng ñá. Ngày hôm sau cũng l i như v y, b i th không có d p nào ñ th c t p ñ tài thi n ñ nh. Nhưng v y có th m t nơi không có nh ng qu y r y c a khách. 7. 5) M t cái ao là ao trong ñá. Nhi u ngư i ñ n ñây ñ u ng nư c nhu m áo. Khi h h i mư n thùng, c i v.v... Ph i ch ch . B i th , v y ph i luôn luôn canh ch ng. 8. 6) N u v y ban ngày ñi ñ n to thi n nh ng nơi có các th lá rau, thì nh ng ph n hái rau v a hái v a hát bên c nh ch ng i thi n, làm cho ñ m c c a ông b lâm nguy do s qu y r i c a âm thanh ngư i khác phái. 7) Và nơi có nhi u hoa ñang r n , cũng có m i nguy tương t .

9. 8) nh ng nơi có nhi u th trái như xoài mít, nh ng ngư i c n trái s ñ n xin, và chúng s gi n d n u v y không cho ho c s cư ng ño t. N u v y có nói, chúng s m ng vào m t, to ti ng. 10. 9) N u có m t d nh lam n i ti ng, như Dakkhinagiri, Hatthikucchi, Ceetiyagiri, Cittalapabbata, thì luôn luôn có ngư i mu n ñ nh l v y, cho r ng ñó là A-la-hán, làm cho v y lúng túng. Nhưng n u mu n, v y có th ñó ban ñêm, ban ngày ñi ch khác. 11. 10) m t ngôi chùa g n ñô th , nh ng v t thu c v ngư i khác phái ñ p vào m t, ph n xách nư c ñi ngang ñ ng vào ngư i ông ta, nh ng cái thùng l n choáng h t l i ñi. Và nh ng nhân v t quan tr ng thì c tr i th m ngay gi a chùa mà ng i. 12. 11) M t ngôi chùa g n nơi có nhi u cây h u d ng thì b t ti n vì nh ng ngư i ñ n cưa g và nh ng k nh t cành và lá. N u trong chùa có cây l n, ngư i ta s ñ n cưa v c t nhà. Ð n khi v y x thi n ñ ñi bách b , g p nh ng ngư i này và h i: "Này cư sĩ, t i sao l i làm như th ?" thì chúng còn m ng l i. 13. 12) Ngư i ta thư ng x d ng m t ngôi chùa c nh ñ ng ru ng ñ làm sân ñ p lúa ngay trư c chùa, phơi lúa cho khô t i các kho nh sân trư c, gây nhi u b t ti n. Và khi ñ t chùa lan ra g n ñ ng ru ng, nh ng ngư i ph vi c chùa thư ng gi l i súc v t c a các gia ch ñi l c vào ñ t y, ho c làm b t c ngu n nư c ch y ra ru ng. Ngư i ta s ñem vào chùa m t c ng lúa héo, ch cho cư tăng xem mà b o: "Xem này, nh ng ngư i ph vi c chùa làm ăn như th ñ y". Vì m t duyên c này n , v y ph i ñi t i c a công. 14. 13) S hi n di n c a nh ng ngư i ch ng ñ i nhau: ch các tỳ kheo tranh ch p nhau, b t hoà, thì khi h gây g , v y có can "chư ñ i ñ c ñ ng làm th ", h s la lên: "Chúng tôi không k gì n a, có cái ông tu kh h nh này hay không cũng m c k ". 15. 14) M t ngôi chùa g n c a sông c a bi n, hay g n c ng vào ñô th , thì b t ti n vì nhi u ngư i hay ñoàn l hành s ñ n b ng tàu, t h p quanh chùa xin ch ngh , nư c u ng ho c mu i. 16. 15) Trong trư ng h p ngôi chùa g n biên gi i thì dân biên ñ a không tin Ph t pháp. 16) Trong m t ngôi chùa g n biên gi i có m t kinh ñô, thì có n i s hãi v vua vì có th m t ông vua ñ n t n công ch y, nghĩ r ng: "Nó không thu n ph c ta". Ông vua khác cũng làm như v y, và n u ch y khi vua này chi m, khi vua khác chi m, h s nghi v t kheo làm gián ñi p, và gây cho ông ta s tàn h i. 17. 17) "S không thích ñáng" là có m i nguy ti p xúc các s c pháp v.v... C a ngư i khác phái, ho c có phi nhân lai vãng. Có câu chuy n như sau. M t v ñ i ñ c trong m t khu r ng, có con qu cái ñ ng ngay trư c c a chòi c a ông ta mà hát. V y ñi ra, ñ ng nơi c a. Con qu ñi ñ n t n cu i ñư ng kinh hành, mà hát. V ñ i ñ c cũng ñi ñ n cu i ñư ng mòn. Con qu ñ ng trong h sâu trăm thư c mà hát.
68/429

V ñ i ñ c th t lùi, thì thình lình con qu tóm l y ông, b o: "Ð i ñ c, ta ñã ăn th t không ph i ch m i m t hay hai v như ñ i ñ c mà thôi ñâu". 18. 18) Thi u thi n tri th c: nơi nào ta không tìm ñư c m t thi n tri th c làm th y, ho c như b c th y, không tìm ñư c m t y ch sư hay tương ñương y ch sư, s thi u th n ñó là m t l i l n. Ngôi chùa nào có m t trong 18 l i trên ñư c k là b t thi n.

Năm Y u T C a M t Trú X
19. M t trú x có năm y u t sau, ñư c k là thu n ti n, như ñ c Th Tôn d y: "M t trú x không quá xa không quá g n và có m t con ñư ng ñ ñi l i; ban ngày ít ngư i lui t i, ban ñêm ít n ào; ít ru i mu i, gió, s c nóng m t tr i, các loài bò sát; ngư i trong ñó d ki m 4 th c n dùng; trong ñó có nh ng thư ng to t kheo ña văn, thông kinh ñi n, nh ng ngư i tuân gi Pháp và Lu t, và th nh tho ng khi h i nghĩa lý kinh ñi n thì nh ng v này s khai th nh ng ñi u chưa ñư c khai th gi i thích nh ng gì chưa ñư c gi i, tr nghi cho hành gi v nh ng chi ti t còn nghi" (A. v. 15) Trên ñây là nh ng chi ti t gi i thích câu " Sau ñó, v y nên tránh m t trú x b t thi n, và ñ n m t nơi thu n ti n cho vi c t p ñ nh" (Ch. II, 28).

Nh ng Chư ng Ng i Nh
20. Ðo n, v y nên tr các chư ng ng i nh : (Ch. III, 28) M t ngư i m t nơi thu n ti n như v y r i, còn ph i tr các chư ng ng i nh như tóc dài, lông và móng tay dài ph i ñư c c t b , vá l i áo rách và nhu m l i y cũ. N u bát có v t n t, ph i nung l i, gh giư ng ph i làm s ch.

Ch D n Chi Ti t V Cách Tu T p
21. V i câu "Và không ñư c b qua m t chi ti t nào trong nh ng ch d n v s tu t p" (Ch. III. 28) bây gi ñã ñ n lúc gi i thích chi ti t v m i ñ m c thi n ñ nh, kh i ñ u là kasina (bi n x ) ñ t.

Bi n X Ð t
Khi m t t kheo ñã tr nh ng chư ng ng i nh , sau khi kh t th c v , ăn xong, sau khi xua ñu i cơn bu n ng do b a ăn, v y nên ng i tho i mái t i m t ch v ng và quán rõ cái tư ng c a ñ t ho c ñư c làm ra ho c không. 22. Kinh d y: "M t ngư i h c v bi n x ñ t n m l y tư ng ñ t ho c ñư c làm ra ho c không, có gi i h n không ph i vô gi i h n, có m t biên gi i ngoài cùng, không ph i vô biên, ñư c vòng l i không ph i không ñư c vòng, ho c l n b ng cái thùng hay cái ch o. V y ñ tâm vào tư ng m t cách k lư ng, bi t rõ nó, ñ nh rõ nó. Sau khi làm th , và th y rõ l i ích cua nó, nhìn nó như m t báu v t, tôn tr ng nó, quý m n nói, v y ñ t h t tâm tư vào ñ i tư ng y nghĩ r ng: "Ch c ch n b ng cách này ta s thoát kh i già ch t". Hoàn toàn ly d c... V y ch ng và trú thi n th nh t. 23. N u ñ i trư c, m t ngư i ñã t ng xu t gia t b gia ñình, ñ th nh p giáo pháp ñ c Như Lai, ho c tu theo thiên ñ o ñã ñ c t thi n hay ngũ thi n nh bi n x ñ t, thì do công ñ c và s h tr c a vi c hành thi n trong quá kh , sơ tư ng ñ t hi n lên nơi v y, không c n t o tác, nghĩa là ngay trên m t th a ru ng hay m t sân ñ p lúa, như trư ng h p trư ng lão Mallaka. Khi ông nhìn m t th a ru ng ñư c cày b a, sơ th a ru ng y. Trư ng lão n i r ng tư ng y, và ñ c ngũ thi n, r i nh an trú tu v i ñ nh y làm n n t ng, ñ c qu A-la-hán.

Cách Làm M t Kasina Ð t.
24. Nhưng n u m t ngư i chưa t ng th c hành trong quá kh , thì nên làm m t kasina, tránh b n l i c a nó và không ñư c b qua m t l i ch d n nào v ñ tài ñã h c ñư c t v th y. B n l i c a kasina (bi n
69/429

x ) ñ t là do s xâm nh p c a màu xanh, vàng, ñ , ho c tr ng. B i th thay vì dùng ñ t sét có màu như v y, hành gi nên làm kasina b ng ñ t như trong sông Gangà (sông H ng), nghĩa là có màu bình mình. Ph i làm kasina t i m t ch kín ñáo trong chùa ho c dư i m t h c ñá, trong chòi, không ñư c làm ngay gi a chùa nơi có sadi và m i ngư i qua l i. Có th làm m t kasina c ñ nh ho c m t kasina có th mang theo mình. 25. M t kasina ñ mang theo có th làm b ng cách bu c gi hay da vào 4 cái g y và k t thành m t cái ñĩa tròng l n c ñã nói, bôi ñ t sét lên, ñ t ph i s ch c rác s i... Lúc m i làm, nó ph i ñư c ñ t trên ñ t ñ nhìn. M t bi n x c ñ nh ñư c làm b ng cách ñóng c c trên ñ t theo dáng m t cái ñài sen, r i ñan trên y nh ng dây leo, n u ñ t sét không ñ thì thêm vào bên dư i r i làm m t cái ñĩa tròn, ñư ng kính m t gang tay và 4 ngón, ñ t lên trên b ng ñ t sét màu bình minh. Trên nói c b ng cái thùng ho c ch o là c t ñ nói kích thư c. "Có gi i h n, không ph i không gi i h n" là ch s ñ nh gi i h n cho nó. 26. V y, sau khi ñã ñ nh gi i h n cho kasina và làm theo c ñã nói, hành gi nên dùng m t cái bay b ng ñá ñ l y nó xu ng, không nên dùng bay g , s làm cho kasina tr màu r i làm cho b ng ph ng như m t cái tr ng. V y nên quét s ch ch ñó, ñi t m r a. Khi tr l i, hãy ng i vào m t chi c gh cao 1 gang 4 ngón, ñ t cách kasina hai rư i khu u tay, vì bi n x không hi n rõ n u ng i xa, còn n u ng i g n hơn thì nh ng khuy t ñi m nơi kasina l rõ. N u ng i cao thì v y ph i cúi m i c , còn ng i th p hơn thì ñau ñ u g i.

Kh i S Quán Tư ng
27. Sau khi ng i như ñã t , v y nên ôn l i nh ng d c v ng như kinh nói: "D c ñem l i ít l c mà kh nhi u, não nhi u" và kh i lên s khao khát thoát ly d c v ng, khao khát s t b phương ti n ñ vư t m i kh . K ti p, v y hãy kh i lên ni m hân hoan b ng cách tư ng nh nh ng ñ c ñ c bi t c a Ph t, Pháp, Tăng, kh i lên ni m kính ph c v i ý nghĩ r ng: "Ðây là con ñư ng t b mà t t c chư Ph t, ñ c giác và thánh chúng ñã d n bư c vào, kh i lên ni m hăng say v i ý nghĩ: "B ng cách này, ch c ch n ta cũng s bi t ñư c v ng t c a h nh phúc ñ c cư", sau ñó, v y nên m 2 con m t m t cách v a ph i, quán tư ng và ti p t c khai tri n nó. 28. N u m m t quá l n, m t s th m m t, và cái ñĩa ñ t tr thành quá rõ, làm cho Sơ tư ng hi n ra. N u m m t quá h p thì cái ñĩa không rõ, tâm hành gi ñâm ra l ñ , bu n ng , cũng làm cho sơ tư ng khó xu t hi n. V y nên tu t p b ng cách quán tư ng t c Kasina ñ t, trong khi m m t v a ph i, như th ñang nhìn ph n nh gương m t mình trên m t t m gương soi. 29. Màu s c không nên xem k . Ð c tính không nên lưu ý. "Màu bình minh c a kasina không nên nghĩ t i, m c dù không th ch i cãi r ng nó ñư c nh n bi t nh nhãn th c. B i th , mà thay vì nói "không nên nhìn" lu n ch nói "không nên nghĩ" b ng cách h i tư ng. Cũng th , ñ c tính c ng c a ñ a ñ i, m c dù v n có ñ y, mà không nên lưu ý, vì s quán tư ng ph i làm qua nhãn môn. Và sau khi nói " trong khi không b quên màu s c" lu n ch b o "ñưa màu s c xu ng ñ a v ñ c tính; ch ng t r ng s chú ý không ph i ñ màu s c hay ñ t mà c 2 ñ u ñư c nâng lên ngang nhau b i m t n n t ng v t lý là cái ñĩa, chú tâm danh xem như tâm pháp tr i nh t và l p ñi l p l i: "ñ t, ñ t", hay b t c m t danh t nào ch ñ t, theo Pàli ng như mahì, medinì...". Ðúng hơn, trong khi v n không b qua màu s c, s chú ý nên ñ t trên khái ni m danh t . C n chú tâm ñ n kasina khi thì v i m t m , khi thì v i m t nh m, cho ñ n khi sơ tư ng hi n ra. 30. Ð n m t lúc mà hanøh gi có th th y tư ng, y dù nh m m t hay m m t, t c là sơ tư ng ñã phát sinh. Khi y hành gi không nên ng i ñó n a mà tr v trú x và ti p t c tu t p như th . Ð tránh s ch m tr do r a chân, nên s m m t ñôi dép và m t chi c g y ch ng, n u ñ nh tan bi n vì m t ch m xúc không thích ñáng thì hành gi mang dép, ch ng g y ñ n ch cũ mà quán l i tư ng b ng t m tư duy.

T Tư ng
70/429

31. Khi làm như v y, nh ng tri n cái ñư c d p t t, c u nhi m l ng xu ng, tâm tr nên t p trung v i ñ nh c n hành và t tư ng xu t hi n. S khác nhau gi a sơ tư ng và t tư ng như sau: Trong sơ tư ng, b t c l i nào kasina ñ u hi n rõ, nhưng t tư ng xu t hi n như th tách r i kh i sơ tư ng và trăm ngàn l n trong s ch hơn, như cái gương v a ñư c rút ra kh i h p, như cái ñĩa b ng ng c trai ñư c r a s ch, như m t trăng v a ra kh i mây, như nhưng con h c tr ng n i b t gi a v ng m y s m ch p. Nhưng nó không màu s c hình dáng vì n u có, nó có th nhìn ñư c b ng m t, s thô và in d u 3 ñ c tính (c a h u vi, là sinh trú di t ho c 3 ñ c tính vô thư ng, kh , vô ngã). Nhưng nó không ph i v y. Vì nó ch sinh t tư ng nơi ngư i ñã ñ c ñ nh và ch là m t gi tư ng. Nhưng v a khi nó xu t hi n thì nh ng tri n cái d p t t, c u nhi m l ng xu ng, tâm tr nên ñ nh t nh v i ñ nh c n hành.

Hai Lo i Ð nh
32. Ð nh có 2 th là ñ nh c n hành (upacàra) và ñ nh an ch (appanà): tâm tr nên ñ nh t nh theo 2 cách, trên bình di n c n hành và trên bình di n an ch . C n hành là do t b nh ng tri n cái và an ch là do s xu t hi n nh ng nh ng thi n chi. 33. Hai lo i khác nhau ch nãy: các thi n chi (t m, t ,h , l c, nh t tâm ) không ñư c m nh trong ñ nh c n hành, nên trong giai ño n này, tâm khi thì l y tư ng làm ñ i tư ng, khi thì nh p tr l i h u ph n, gi ng như m t ñ a tr ñư c nâng lên, d ng trên hai chân, s té xu ng l i. Còn nh ng thi n chi ñ nh an ch thì r t m nh và vì th , khi ñ nh này phát sinh thì lúc h u ph n d ng l i tâm có th ti p t c v i m t dòng t c hành tâm su t c ñêm ngày, gi ng như m t ngư i kho có th ñ ng su t ngày.

Duy Trì T Tư ng
34. Làm t tư ng kh i lên ñư c r t khó. B i th , n u hành gi có ñ c tính an ch trong cùng m t th i tĩnh to , b ng cách n i r ng tư ng thì t t. N u không, c n ph i gìn gi t tư ng y m t cách tinh m t như gi cái bào thai c a m t chuy n luân vương. Hãy gi t tư ng b ng m i giá, Thì cái gì ñã ñư c s không m t K nào không duy trì ñư c như v y Thì m i l n l i m t ñi cái ñã ñư c. 35. ñây cách gi gìn t tư ng là:

Trú x và hành x , Ngôn ng , ngư i, th c ph m Khí h u và uy nghi Tránh th không thích h p Ch n nh ng gì thích h p Vì n u làm như v y Không lâu ñư c "an ch " 36. 1) Trú x không thích nghi n u khi s ng ñ y, hành gi không kh i ñư c tư ng chưa kh i, m t tư ng ñã kh i, ni m chưa an trú không ñư c an trú, tâm chưa ñ nh t nh không ñư c ñ nh t nh. Trú x thích nghi n u ñ y tư ng kh i lên và tr nên xác ñ nh, ni m ñư c an trú và tâm ñư c ñ nh t nh. Như trư ng h p trư ng lão Padhàniya-Tissa Nàgapabata. V y, n u tu vi n có nhi u trú x , hành gi có th t ng nơi th , m i nơi 3 ngày và ti p t c trú nơi nào tâm ñư c ñ nh t nh. Và chính nh trú x thích nghi mà 500 tỳ kheo ñã ñ c A-la-hán qu trong khi còn trong ñ ng Cùlanàga t i ñ o Tambapanni (Tích lan) sau khi quán ñ m c ñ y. Còn nh ng b c D lưu ñ c A-la-hán qu t i ñây thì vô s k . Trong tu vi n Cittalapabbata cũng th và các nơi khác.

71/429

37. 2) M t khu làng ñ kh t th c n m v phía B c hay Nam c a trú x (ñ tránh ñ i di n v i m t tr i khi ñi và v ) không quá xa, trong vòng m t câu xá rư i (1 câu xá rư i b ng ba ngàn cung), nơi d ki m ñ kh t th c, là ch hành x thích h p. Ngư c l i là không thích h p. 38. 3) Ngôn ng : L i nói n m trong 32 th l i phù phi m là không thích h p vì ñưa ñ n s bi n m t c a tư ng, còn l i nói d a trên 10 ví d v l i nói, ñư c g i là là thích h p, nhưng ngay c l i nói thích h p cũng c n nói v a ph i". (26 lo i l i vô ích ñư c k trong các kinh như M. ii. 145, iii. 113, Lu n thêm thành ra 32 ) 39. 4) Ngư i: M t ngư i không ưa nói phù phi m, có nh ng ñ c ñ c bi t c a gi i... Do giao thi p v i ngư i y, tâm không ñ nh ñư c ñ nh, tâm ñã ñ nh càng thêm ñ nh tĩnh, g i là ngư i thích h p. M t ngư i quá tĩnh, g i là ngư i thích h p. M t ngưòi quá quan tâm ñ n thân th , ưa nói vô ích, g i là không thích h p, vì ch gây r i, như bùn b vào nư c trong. Vì m t ngư i thu c lo i này, mà m i ch ng ñ c c a v tỳ kheo tr Kottapabbata ñã tiêu tan, nói gì ñ n tư ng. 40. 5) Th c ph m: Ngư i h p ñ ng t, k h p ñ chua. 6) Khí h u: Ngư i h p khí h u l nh, k h p khí h u nóng. Do ñó, khi hành gi th y nh s ng trong m t khí h u nào ñó, dùng m t th c ăn nào ñó mà mình c m th y tho i mái, tâm chưa ñ nh tr nên ñ nh t nh, tâm ñã ñ nh càng thêm ñ nh, thì khí h u và th c ăn ñó là thích h p. Ngư c l i là không thích h p. 41. 7) Uy nghi: Có ngư i thích h p v i uy nghi ñi, ngư i thích h p ñ ng, ngư i thích h p ng i ho c n m. B i th , hành gi nên th t t c uy nghi cũng như th trú x , m i uy nghi 3 ngày li n và uy nghi nào nh ñó tâm chưa ñ nh ñư c ñ nh, tâm ñã ñ nh càng thêm ñ nh thì ñó là thích h p. Ngoài ra là không thích h p. Hành gi nên tránh 7 th không thích h p và ch n cái thích h p. Khi tu t p theo cách ñó, tinh c n quán tư ng thì hành gi "không lâu s ñư c an ch ".

Mư i Thi n X o Trong Ð nh An Ch
42. Tuy nhiên, n u tu t p theo cách ñó mà hành gi v n không ñ c ñ nh thì c n ph i nh ñ n 10 thi n x o trong s ñ c ñ nh an ch như sau: 1. Làm s ch n i, ngo i x . 2. Duy trì quân bình gi a các căn. 3. Thi n x o v tư ng. 4. N l c tâm vào lúc ñáng n l c. 5. Ch ng tâm lúc ñáng ch ng . 6. Khích l tâm lúc ñáng khích l . 7. Nhìn tâm v i thái ñ xã khi c n nhìn v i xã. 8. Tránh nh ng ngư i không ñ nh tĩnh. 9. G n gũi nh ng ngư i ñ nh tĩnh. 10. Quy t tâm ñ i v i ñ nh. 43. 1) Làm s ch n i, ngo i x : Khi tóc, móng tay, móng chân, lông trên thân m c dài, ho c thân th m ñ y m hôi, g i là n i x không sach. áo dơ, hôi hám cũ k , b m c ho c trú x dơ b n là ngo i x . Khi n i x , ngo i x ñ u b t t nh thì tri ki n trong tâm và tâm s cũng b t t nh, như ánh sáng t m t cây ñèn có bình d u, tim (b c) và d u không s ch, các hành không hi n rõ cho m t ngư i c hi u chúng b ng tri ki n không s ch và khi ngư i y chú tâm vào ñ m c thi n, nó không ñi ñ n tăng trư ng, l n m nh và viên mãn. 44. Nhưng khi n i và ngo i x ñ u s ch thì tri ki n trong tâm và tâm s ñư c trong s ch như ánh sáng c a m t cây ñèn có bình d u, b c và d u ñ u s ch; các hành tr nên rõ r t cho ngư i c hi u chúng v i tri ki n trong s ch và khi v y tu t p ñ m c thi n, nó ñư c tăng trư ng, l n m nh, viên mãn. 45. 2) Duy trì các căn: có nghĩa là làm quân bình 5 căn tín, t n, ni m, ñ nh, tu . Vì n u tín căn m nh mà nh ng căn khác y u thì t n căn không th thi hành nhi m v nó là n l c, ni m căn nhi m v an trú, ñ nh căn nhi m v không tán lo n và tu căn v i nhi m v th y rõ. Trong trư ng h p y, tín căn c n ñư c châm chư c b ng cách xét l i b n ch t c a t ng pháp liên h , nghĩa là nh ng ñ i tư ng chú ý ho c b ng cách ñ ng ñ ý ñ n chúng, theo ki u v i tín căn quá m nh. Có th ch ng minh ñi u này v i câu chuy n v trư ng lão (S. iii, 119) Vakkali.
72/429

[Trư ng lão ñau n ng g n ch t, c ân h n và không ñư c trông th y ñ c Th Tôn. Ph t vì lòng t m n, ñ n thăm trư ng lão và d y không c n th y xác thân h b i làm gì. Nhưng ai th y Pháp là th y Ph t và th y Ph t có nghĩa là th y pháp. R i ngài d y trư ng lão quán s c vô thư ng và cái gì vô thư ng là kh , cái gì kh là phi ngã. Như v y, là dùng tu ñ làm quân bình tín quá m nh nơi trư ng lão]. 46. N u t n căn quá m nh thì tín căn không th làm cái nhi m v quy t ñ nh và các căn khác cũng không th làm nh ng nhi m v chúng. B i th trong trư ng h p này, t n căn c n ñư c châm chư c b ng xã, khinh an, ñ nh. Ði u này có th ch ng minh v i câu chuy n trư ng lão Sona (A. iii, 374-6). Cũng th , v i các căn còn l i, khi b t c m t căn nào tr nên quá m nh thì nh ng căn khác không th làm nhi m v c a chúng. 47. Nhưng, ñi u ñư c ñ c bi t khuy n cáo là quân bình tín v i tu , ñ nh v i t n. Vì m t ngư i tín nhi u, tu ít thì tin tư ng không phê phán, không căn c . M t ngư i tu nhi u tín ít thì d l c vào ki u láu cá và cũng khó tr như ngư i b l m thu c. N u quân bình 2 căn y thì ch tin khi có lý do ñ tin. Và giãi ñãi d th ng lư t m t ngư i ñ nh nhi u t n ít, vì ñ nh d sinh bi ng nhác. Tr o c th ng lư t m t ngư i t n nhi u, ít ñ nh, vì tinh t n d sinh tr o c . Nhưng n u ñ nh song ñôi v i tinh t n thì không th rơi vào giãi ñãi và tinh t n song ñôi v i ñ nh thì không rơi vào tr o c . B i th , 2 căn này c n ñư c quân bình, ñ nh "an ch " phát sinh khi có s quân bình gi a t n căn và ñ nh căn. 48. L i n a, ñ nh và tín c n quân bình. Ngư i t p ñ nh c n có ni m tin m nh vì nh tín m nh mà ñ c an ch . V l i có s quân bình gi a ñ nh và tu . M t ngư i tu t p ñ nh c n có s nh t tâm m nh vì nh tu mà th nh p các ñ c tính (vô thư ng, kh , vô ngã), nhưng v i s quân bình gi a ñ nh, tu , hành gi còn ñ t ñ n an ch . 49. Tuy nhiên, ni m là pháp c n y u ñ i v i m i trư ng h p vì ni m làm cho tâm kh i rơi vào tr o c vì các căn tín, t n, tu . Ni m cũng làm cho tâm kh i rơi vào giãi ñãi vì cái căn d phát sinh giãi ñãi là ñ nh. B i th , trong m i trư ng h p, ni m là ñi u ñáng mu n, như mu i là c n thi t trong các th nư c ch m, như th tư ng c n thi t trong m i công vi c c a vua. B i v y, Lu n nói: "Ni m ñư c Th Tôn g i là ph quát vì tâm có ni m làm ch y c , ni m ñư c bi u hi n nh s che ch h trì và không có s n l c và ñi u ph c tâm n u không có ni m". 50. 3) Thi n x o v tư ng là s khéo léo làm phát sinh tư ng nh t tâm chưa phát sinh qua bi n x ñ t... S khéo léo phát tri n tư ng ñã sinh; khéo léo gi gìn tư ng ñã phát tri n. ñây mu n ñ c p thi n xão thu c lo i sau cùng này. 51. 4) Th nào là n l c tâm khi c n n l c? Khi tâm ñâm ra giãi ñãi vì ít tinh ti n... Thì thay vì tu t p 3 giác chi khinh an, ñ nh, xã, hành gi , nên tu t p tr ch pháp, tính ti n, h . Vì ñ c Th Tôn d y: "N u các tỳ kheo, gi s có ngư i mu n làm cho m t ñ m l a nh cháy lên mà b c ư t, c i ư t và rư i nư c, r c b i lên thì có làm cho ñ m l a b ng cháy ñư c không? - B ch Th Tôn, không. - Cũng th các t kheo, khi tâm ñã lư i bi ng thì không ph i lúc tu t p khinh an giác chi, ñ nh giác chi, xã giác chi. T i sao? Vì m t tâm lư i bi ng không th nh nh ng pháp y mà ph n ch n lên ñư c. Khi tâm lư i bi ng, c n ph i tu t p tr ch pháp giác chi, tinh t n giác chi, h giác chi, vì m t tâm lư i bi ng có th nh các pháp này mà ñư c kích ñ ng. Như ngư i mu n m t ñ m l a nh cháy r c lên mà b thêm c khô, phân bò khô, c i khô, l y mi ng th i không r c bui lên thì có th làm cho ñ m l a cháy sáng lên ñư c". (S. v., 112) 52. Và ñây, s tu t p m i giác chi là th c ăn cho giác chi y, như kinh d y: "Này các tỳ kheo, có nh ng pháp thi n, b t thi n, có nh ng pháp có t i, không t i, có nh ng pháp li t, th ng, có nh ng pháp d ph n ñen tr ng. ñây n u như lý tác ý, làm cho sung mãn, thì ñó là món ăn làm cho tr ch pháp giác chi chưa sanh kh i, hay tr ch pháp giác chi ñã sanh ñư c tu t p, tăng trư ng, làm cho viên mãn. "Cũng v y, này các tỳ kheo, có phát c n gi i (àrambhadhàtu: m i kh i s c g ng), tinh c n gi i, dũng mãnh gi i, ñây n u như lý tác ý, làm cho sung mãn, là món ăn làm tinh t n giác chi chưa sanh ñư c sanh kh i, hay ñã sanh ñư c tu t p, tăng trư ng, viên mãn". Cũng th , "này các tỳ kheo, có nh ng pháp phát
73/429

sinh h giác chi, ñây n u như lý tác ý, làm cho sung mãn, thì ñ y là món ăn cho h giác chưa sanh ñư c sanh kh i, ñã sanh ñư c tu t p, tăng trư ng, viên mãn". (S. v. 104) 53. ñây, "như ý tác ý" các pháp thi n... Có nghĩa là s tác ý ñi sâu vào các tính ch t riêng bi t (bi t tư ng và (ba) ñ c tính chung (t ng tư ng). Như lý tác ý ñ i v i phát c n gi i... Có nghĩa là s chú ý phát sinh khi kh i lên tinh c n... S tinh t n m i kh i lên thì g i là phát c n gi i. Tinh c n gi i m nh hơn vì nó b rơi bi ng nhác. Dũng mãnh gi i (parakkamao-dhàtu) l i còn m nh hơn tinh c n gi i (nikkama-dhàtu) vì ti p t c kiên trì trong nh ng giai ño n k ti p. "Nh ng pháp phát sinh h giác chi" là tên g i ch h , s chú ý ñ kh i nó lên g i là "như ý tác ý". 54. Ngoài ra, còn có 7 pháp ñưa ñ n s phát sinh tr ch pháp giác chi là: 1. ð t câu h i, 2. Làm s ch n i ngo i x , 3. Quân bình các căn, 4. Tránh nh ng k thi u trí tu , 5. Thân c n ngư i có trí, 6. ôn l i lĩnh v c tri ki n sâu xa, 7. Quy t ñ nh ñ i v i tr ch pháp. 55. Có 11 pháp ñưa ñ n phát kh i tinh t n giác chi: 1. Ôn l i s kh ng khi p c a các ño x , 2. Th y l i ích trong s ñ t ñ n nh ng ñi u thù th ng thu c th gian, xu t th gian nh tinh t n, 3. Nhìn l i con ñư ng mình ñi: Con ñư ng mà chư Ph t, ñ c giác, thnàh văn ñã ñi, ta cũng s ñi, con ñư ng y không thu c v m t k bi ng nhác, 4. S x ng ñáng nh n ñ kh t th c vì nó phát sinh qu báo l n cho ngư i b thí, 5. Nh ñ n s hùng vĩ c a ñ ng Ð o sư: " Ð c Ð o sư c a ta tán dương ngư i tinh t n. N n giáo lý siêu tuy t này, m t giáo lý ñem l i nhi u l i cho chúng ta ch tôn quý nh th c hành mà thôi", 6. Nghĩ ñ n s l n lao c a pháp tài: "Chính các gia tài l n là Di u pháp này ph i do ta n m gi , không th do m t k bi ng nhác", 7. T b hôn tr m thu miên b ng cách tác ý ñ n quán tư ng,, ñ i tư th uy nghi, ñi d o gi a tr i..., 8. Tránh nh ng k bi ng nhác, 9. G n nh ng ngư i siêng năng, 10. Ôn l i b n chánh c n, 11. Quy t ñ nh ñ i v i tinh t n. 56. Có 11 pháp ñưa ñ n s sinh kh i h giác chi: 1. Ni m Ph t, 2. Ni m pháp, 3. Ni m tăng, 4. Ni m gi i, 5. Ni m thí, 6. Ni m chư thiên, 7. Ni m s bình an, 8. Tránh g n ngư i thô l , 9. G n ngư i thanh tao, 10. ð c l i nh ng kinh khích l , 11. Quy t tâm ñ i v i h . Như v y, hành gi tu t p tr ch pháp, tinh t n, h giác chi b ng cách kh i lên nh ng pháp trên. Ðây là tu t p tâm vào lúc c n tu t p. 57. 5) Ch ng tâm vào lúc c n ch ng : khi tâm hành gi b giao ñ ng, vì quá hăng say thì thay vì tu t p tr ch pháp, tinh t n, h , v y nên tu t p 3 giác chi là khinh an, ñ nh, xã; như Th Tôn d y: "Này các tỳ kheo, ví như có ngư i mu n d p t t m t ñ ng l a l n, mà b c khô, v.v... lên, không r c b i lên, thì có th d p t t không? - B ch Th Tôn, không - Cũng th , này các tỳ kheo, khi tâm giao ñ ng, thì không ph i lúc ñ tu t p tr ch pháp, tinh t n, h giác chi, vì m t tâm giao ñ ng không th nh các pháp này mà an tĩnh l i. Nhưng khi tâm giao ñ ng, thì ñ y là lúc c n tu t p khinh an, ñ nh, xã giác chi. Vì m t tâm giao ñ ng nh nh ng pháp này mà ñư c ñ nh tĩnh... Như m t ngư i mu n d p t t m t ñ ng l a l n, mà b c ư t, r c b i lên ñ y, thì có th d p t t". (S. v. 114) 58. Và s tu t p khinh an, ñ nh, xã là th c ăn cho nh ng giác chi y, như kinh nói: "Này các tỳ kheo, có thân khinh an, tâm khinh an, n u như lý tác ý, làm sung mãn, thì ñ y là món ăn cho khinh an giác chi chưa sanh ñư c sanh, ñã sanh ñư c tu t p, tăng trư ng, viên mãn. Cũng th , này các tỳ kheo, có t nh ch tư ng b t lo n tư ng, nêu như lý tác ý, thì ñ y là món ăn làm cho ñ nh giác chi chưa sanh ñư c sanh, ñã sanh ñư c tu t p, tăng trư ng, viên mãn. Cũng v y, các tỳ kheo có các pháp trú x cho xã giác chi, n u như lý tác ý, làm cho sung mãn, thì chính là món ăn làm cho xã chi chưa sanh ñư c sanh, ñã sanh ñư c tu t p, tăng trư ng, viên mãn. (S. v. 104) 59. "Như lý tác ý" trong 3 trư ng h p trên, có nghĩa là s tác ý ñ kh i lên s khinh an, ñ nh, xã b ng cách quan sát cái cách chúng ñã kh i lên nơi mình trư c kia như th nào. "T nh ch tư ng" t c là ñ nh, "b t lo n" cũng ñ ng nghĩa. 60. Ngoài ra, còn có 7 pháp làm sinh kh i khinh an giác chi: 1. Dùng th c ph m b c thư ng, 2. trong khí h u t t, 3. Gi tư th tho i mái d ch u, 4. Làm theo trung ñ o, 5. Tránh k hung hăng, b o ñ ng, 6. G n gũi ngư i thân hành an tinh, 7. Quy t tâm ñ i v i s khinh an.
74/429

61. Có 11 pháp ñưa ñ n sanh kh i ñ nh: 1. Làm s ch n i ngoài x , 2. Thi n x o v tư ng, 3. Quân binh các căn, 4. Ch ng tâm khi c n ch ng , 5. Tu t p tâm lúc c n tu t p, 6. Khích l tâm lư i bi ng b ng tín và ý th c kh n trương (trư c cái ch t), 7. Nhìn m i s x y ra v i thái ñ x , 8. Tránh nh ng k không ñ nh t nh, 9. G n gũi ngư i ñ nh t nh, 10. Ôn t m các thi n và gi i thoát, 11. Quy t tâm ñ i v i ñ nh. 62. Năm pháp ñưa ñ n sanh kh i xã giác chi: 1. Gi thái ñ "xã" ñ i v i các h u tình, 2. Gi thái ñ "xã" ñ i v i các hành (loài vô tình), 3. Tránh nh ng ngư i ưa bày t s yêu m n ñ i v i các h u tình và các hành, 4. G n gũi ñ i v i nh ng ngư i có thái ñ xã ñ i v i h u tình và các hành, 5. Quy t tâm ñ i v ix . Nh kh i lên nh ng pháp nói trên, hành gi tu t p các giác chi khinh an, ñ nh và xã. Ðây là ch ng tâm lúc c n ch ng . 63. 6) Th nào là "khích l tâm vào lúc c n khích l "? Khi tâm lư i bi ng vì tu ch m l t ho c vì không ñ t ñ n h l c c a s bình an, hành gi nên kích ñ ng tâm y b ng cách ôn l i 8 lý do ñ có ý th c kh n trương là: 1-4. Sanh, già, b nh, ch t, 5. N i kh các ño x , 6. Kh luân h i sanh t quá kh , 7. Kh sanh t luân h i v lai, 8. Kh hi n t i trong s tìm ki m th c ph m. Và hành gi phát sanh ni m tin b ng cách nh ñ n nh ng ñ c tính ñ c bi t c a ñ c Ph t, Pháp và Tăng. 64. 7) Th nào là nhìn v i thái ñ xã khi c n nhìn v i xã? Khi hành gi ñang tu t p như v y, mà tâm ñư c t nh ch bình th n trư c ñ i tư ng, không giãi ñãi, không giao ñ ng, không lư i bi ng thì khi y, hành gi không c n b n tâm ñ n vi c t p luy n, ch ng hay khích l tâm, v y gi ng như m t ngư i ñánh xe khi nh ng con ng a ñang ti n ñ u. Ðó là "nhìn tâm v i xã". 65. 8) Tránh nh ng ngư i không ñ nh t nh là tránh nh ng ngư i chưa t ng bư c chân trên ñ o l xu t ly, nh ng k ña ñoan th s , nh ng ngư i có tâm tán lo n. 9) G n nh ng ngư i ñ nh t nh: là th nh tho ng, nên ñ n g n nh ng ngư i ñã d n bư c trên ñư ng xu t ly và ñã ñ c ñ nh. 10) Quy t tâm ñ i v i ñ nh: là tr ng thái quy t ñ nh ñ i v i s ñ nh tâm, xem ñ nh là quan tr ng, hư ng tâm v ñ nh, nưong t a vào ñ nh, khuynh hư ng ñ nh. Ð y là 10 thi n x o v ñ nh an ch . 66. Ngư i ñã ñư c sơ tư ng C n ñ n mư i thi n x o Ð ñ t ñ nh an ch Và hoàn t t m c tiêu Nhưng n u dù n l c V n không k t qu gì B c trí v n kiên trì Không b d công vi c Vì k nào b d Không ti p t c d ng công Không ñư c s thù th ng trong giáo pháp này B c có trí quan sát Tâm minh khuynh hư ng nào Tinh t n và t nh ch Luôn luôn ph i song hành
75/429

Khi th y tâm th t lùi Thì hãy khéo khích l Khi dây cương quá ch t Hãy d n ng a bư c ñ u Ong khéo luy n ñư c nh Nh n l c ñúng m c Lá, ch , tàu, bình d u Làm cho ngư i ñư c hư ng Hãy vư t qua giãi ñãi Cũng như s giao ñ ng Hư ng tâm trên quang tư ng (sơ tư ng) Như các n d trên.

B n nD
67. Sau ñây s gi i thích bài k : khi m t con ong quá khôn bi t r ng m t ñoá hoa trên cây ñang n , bay l i v i vàng, nên quá ñà, tr lui thì ñã h t nh . M t con khác không ñ khôn, bay l i quá ch m, nên ñ n nơi cũng h t nh . Nhưng m t con th ba bay v i t c ñ v a ph i, nh nhàng ñ n nơi hút nh hoa tho thích và còn ñư c thư ng th c gi t sương như m t. 68. L i n a, khi nh ng ñ t c a nhà gi i ph u ñư c hu n luy n s d ng con dao m trên m t ng n lá sen ñ t trong m t dĩa nư c, ngư i quá khôn lanh ñưa con dao m t cách v vàng, nên làm cho lá b ñ t ñôi ho c chìm xu ng. M t k khác không dám ñ ng ñ n lá sen vì s làm ñ t ñôi. Nhưng m t k th ba thi n xão s làm n i b t nhát c t con dao trên lá nh n l c ñúng m c và ñư c thư ng. 69. M t ông vua ra l nh, ai kéo m t s i tơ nh n dài ñư c 4 thư c s ñư c ph n thư ng. Ngư i quá khôn lanh thì kéo v i vàng, làm cho s i tơ b ñ t, ngư i không ñ khôn thì không dám ñ ng ñ n s i tơ vì s ñ t, nhưng m t ngư i thi n x o kéo tơ v i m t n l c v a ph i. 70. M t ngư i quá khôn ngoan thì dong th ng cánh bu m làm cho tàu trôi gi t khi có gió l n. M t ngư i quá v ng v nhè nh cánh bu m vào lúc gió nh , nên tàu không ti n ñư c, trong khi m t ngư i thi n x o thì dong th ng cánh bu m khi gió nh và rút xu ng lưng ch ng khi gió to, làm cho tàu ñ n ñích an n. 71. M t v th y b o 3 ñ t : "Ai ñ ñ u không làm rơi r t s ñư c thư ng". K quá lanh s ñ d u vào bình m t cách h p t p vì ham ph n thư ng nên làm ñ d u ra ngoài. Ngư i th hai r t rè không dám rót vì s ñ , ngư i th ba ñ d u ñ y bình nh n l c ñúng m c. 72. Cũng như trong n d trên, khi sơ tư ng xu t hi n, m t tỳ kheo quá tinh t n nghĩ: "Ta không lâu s ñ c ñ nh" nên tâm b rơi vào tr o c vì quá n l c tinh c n và không ñ c ñ nh. M t ngư i khác vì th y l i l m trong s d ng công quá m c, bèn buông lơi s tinh t n, vì nghĩ: "Ð c ñ nh ñ i v i tôi bây gi có nghĩa lý gì?" Khi tâm v này rơi vào giãi ñãi, vì s tinh c n quá l ng l o, cũng không ñ c ñ nh. Nhưng ngư i th ba gi i to ngay s giãi ñãi và tr o c v a móng lên, quán tư ng v i m t s c tinh c n v a ph i, nên ñ c ñ nh. 73. Do ñó, mà nói: "Ong khéo luy n, ñư c nh ..."

S Xu t Hi n ð nh An Ch Trong Tâm L Trình
74. Khi hành gi hư ng tâm theo cách y ch m m t sơ tư ng, bi t "nay, ñ nh an ch s ti p theo", th i ý môn hư ng tâm kh i lên nơi v y cùng m t ñ i tư ng là kasina ñ t, ñ nh tư ng y gián ño n dòng h u ph n và kh i lên nh liên t c l p l i "ñ t, ñ t". Sau ñó, 4 hay 5 t c hành tâm kh i trên cùng m t ñ i
76/429

tư ng t c hành tâm cu i cùng thu c s c gi i, nh ng tâm trư c ñó thu c d c gi i, nhưng 5 thi n chi trong nh ng t c hành tâm này m nh hơn trong tâm thư ng. Nh ng t c hành tâm này g i là "tâm chu n b ", vì chúng chu n b cho ñ nh an ch , cũng g i là "c n hành" tâm vì chúng g n v i ñ nh an ch ho c vì chúng x y ñ n ngaytrư c ñ nh an ch , như ngư i ta nói "ph c n khu làng" ph c n khu ph là nơi g n làng, g n ph . Cũng g i là "tâm thu n th " vì chúng phù h p v i tâm ñi trư c và ñ nh tư ng ti p theo sau. T c hành tâm cu i cùng còn g i là "chuy n tánh" vì nó vư t qua d c gi i h u h n và làm phát sinh dòng s c gi i siêu vi t. 75. T c hành tâm ñ u tiên g i là chu n b , th hai "c n hành", th ba "thu n th ", th tư " chuy n tánh", th năm "an ch " ho c tâm ñ u tiên là "c n hành", th hai "thu n th ", th ba"chuy n tánh", th tư là tâm "an ch ". Vì ch có tâm sau r t này m i dán ch t vào an ch , tùy theo th ng trí linh l i (tâm th tư ñã an ch ) hay ch m l t (tâm th năm). 76. Nhưng lu n sư A Tỳ Ðàm là trư ng lão Godatta trích d n ño n văn: "Nh ng thi n tâm ñi trư c là m t duyên, k như t p hành duyên, cho nh ng thi n tâm k ti p (Ptn 1.5) và thêm: "Chính nh t p hành duyên mà m i tâm k ti p ñ u m nh, b i th trong t c hành tâm th sáu ho c b y v n có th ñ c ñ nh an ch ". Ði u này b các lu n bác b , cho ñó ch là quan ñi m riêng c a v trư ng lão y. 77. Ch trong t c hành tâm th tư ho c th năm m i có ñ nh an ch . Qua kh i gi i h n y, t c hành tâm chìm xu ng, vì g n v i dòng H u ph n. Và ñi u này ñã ñư c cân nh c k m i nói lên, do v y không th bác b . B i vì, cũng như m t ngư i ñang ch y ñ n m t cái h mà mu n d ng khi chân ñã k mi ng h , thì không th nào d ng ñư c mà ch có vi c r t xu ng h . Cũng th , không th có chuy n dán ch t vào ñ nh an ch t c hành tâm th 6 và th 7, vì g n v i dòng h u ph n. Do ñó, c n hi u r ng ch có ñ nh an ch t c hành tâm th b n hay th năm. 78. Nhưng ñ nh an ch y ch trong m t năm sát na duy nh t. Vì có 7 trư ng h p trong ñó tâm l trình thông thư ng không áp d ng. Ðó là trư ng h p ñ nh an ch ñ u tiên, các lo i th ng trí th gian, b n ñ o, qu k ti p ñ o, thi n h u ph n trong các lo i s c và vô s c h u, phi tư ng phi phi tư ng x làm duyên cho ñ nh di t th tư ng. ñây, qu k ti p sau ñ o không vư t quá ba tâm sát na; tâm phi tư ng phi phi tư ng x làm ñ u tiên (duyên) cho ñ nh di t th tư ng không vư t quá hai tâm sát na; còn nh ng tâm trong h u ph n thu c s c gi i và vô s c gi i thì không th ư c lư ng. V i các trư ng h p còn l i, thì s tâm sát na ch có m t. B i th mà nói r ng ñ nh an ch thu c vào m t tâm sát na duy nh t. Nó rơi tr l i H u ph n sau ñó, r i, H u ph n gián ño n ñ quán sát thi n, vì ñó là giai ño n k ti p.

Sơ Thi n
79. Ð n ñây, "hoàn toàn ly d c, ly b t thi n pháp, v y ch ng và trú sơ thi n, có t m, có t , v i h l c do ly d c sanh" (Vbh, 245), và như v y hành gi ñã ñ c sơ thi n, t b năm pháp, ñ t ñư c năm pháp, t t ñ p ba phương di n, có 10 ñ c tính, và sơ thi n y thu c bi n x ñ t. 80. "Hoàn toàn ly d c" ñây có nghĩa sau khi ñã thoát kh i nh ng d c v ng. "Hoàn toàn" (eva) có nghĩa là tuy t ñ i. Khi th c s ch ng và trú sơ thi n thì d c không có m t và d c chính là cái gì ngư c h n v i sơ thi n, sơ thi n ch x y ra khi hoàn toàn buông b d c. 81. Nghĩa là, d c ph i là cái "không ñ i tr i chung" v i sơ thi n, n u có d c thì không ñ c sơ thi n, cũng như có t i thì không có sáng, b b g n m i ñ n b xa. Ðó là tính cách tuy t ñ i c a s "hoàn toàn ly d c". 82. Danh t "hoàn toàn" này c n ñư c hi u ng m c trong v th hai " (hoàn toàn) ly b t thi n pháp", nghĩa là nh ng tri n cái khác ngoài d c. Và m c dù ly t ng quát bao g m m i ki u t b , ñây ch có ba th t b mu n ám ch là thân vi n ly, tâm vi n ly và vi n ly b ng s ñè nén.

77/429

[5 ki u vi n ly b ng cách ñè nén nh ñ nh, b ng cách thay th nh ng pháp ñ i l p nh tu , b ng cách c t d t nh ñ o l , b ng cách t nh ch nh qu và vi n ly nh Ni t bàn. 3 ki u vi n ly là thân vi n ly, tâm vi n ly và h u vi n ly - Ni t bàn] 83. Nhưng danh t "d c" bao g m nhi u th , ñó là d c k như ñ i tư ng, như ño n "Gì là ñ i tư ng c a d c? Ðó là nh ng s c pháp kh ý..." Và d c k như c u u ñư c nói trong Vibhanga như sau: "Ðam mê là d c thèm mu n là d c, khát khao là d c, khát khao thèm mu n là d c." [Chanda, kàma, ràga cùng h p v i t chia chúng, c n hi u rõ. Chanda r t thông d ng, có nghĩa là h ng say, ham mu n, t t ho c x u, thư ng có nghĩa là ưa ho t ñ ng trong thu t ng , nó ch cho 4 th n túc (iddhipàda) và 4 th ng ñ o (adhipati). Kàma ch chung ngũ d c thu c d c gi i, nghĩa h p là dâm d c. Nó g m có nghĩa d c ch th ham mu n, t c c u u c a tâm và ñ i tư ng g i lên ñôi tư ng g i lên d c v ng. Ràga là ham mu n theo ý x u, như ch Lobha là thu t ng ch m t trong 3 b t thi n. Căn là tham (sân si). Ràga là tham theo nghĩa chung. Kàmacchanda là "d c tham" (t ng ch riêng tri n cái).] Như v y "hoàn toàn ly d c" có nghĩa là "hoàn toàn thoát ly nh ng ñ i tư ng c a d c" t c thân vi n ly, còn "ly b t thi n pháp" là t b nh ng c u u c a tâm t c d c v ng, ho c t b t t c thi n pháp, ám ch tâm vi n ly. Trong khi ly d c ch có nghĩa "t b khoái l c giác quan, xa lìa ñ i tư ng c a d c" thì, ly b t thi n pháp còn ám ch ñ n s khoái l c vi n ly, vì lìa kh i d c k như c u u c a tâm. 84. Ly d c là t b cái nhân c a tham, ly b t thi n pháp là t b cái nhân c a si, ly d c là thanh t nh thân nghi p, ly b t thi n pháp là thanh t nh ý nghi p. 85. Nhưng n u "d c" ñư c hi u là c u u , thì nó ch d c tham (kàmacchanda) dư i nhi u hình th c s hăng say theo ñu i (chanda), s thèm khát (ràga)... T c khoái l c giác quan. M c dù nó bao g m trong "b t thi n pháp" v sau, ñây nó ñư c nêu riêng r , b i vì nó xung kh c v i thi n. Ho c, d c nói v th nh t "hoàn toàn ly d c" là thèm khát khoái l c giác quan và ñó là m t phi n não (c u u ) và d c ám ch trong v th hai vì ñó là m t b t thi n pháp. Và vì d c, s thèm khát, mang nhi u hình th c, nên nguyên văn "ly d c" ñ s nhi u thay vì s ít. 86. M c dù có b t thi n trong các pháp khác, Vibhanga ch k ñ n nh ng tri n cái: "Nhưng pháp gì là b t thi n? D c tham...." ñ ch ng t s ñ i ngh ch, xung kh c gi a tri n cái v i thi n chi. Vì tri n cái là nh ng pháp ngư c h n v i thi n chi, nghĩa là, nh ng thi n chi không chung v i tri n cái, lo i b tr kh tri n cái: "Ð nh không chung v i tham d c, h không chung v i sân, t m không chung v i hôn tr m, l c không chung v i tr o h i, t không chung v i nghi". 87. B i th trong trư ng h p n y, c n hi u r ng s vi n ly b ng cách ñè nén d c ñư c ám ch trong câu "hoàn toàn ly d c" và vi n ly b ng cách ñè nén c năm tri n cái ñư c ám ch trong câu "ly b t thi n pháp". Ho c tri n cái "tham d c" ñư c ám ch trong câu ñ u, 4 tri n cái còn l i ám ch trong câu th 2. Ho c tham (ñ i v i 5 d c) ám ch trong câu ñ u, sân, si trong câu sau. Ho c câu ñ u ám ch d c b c lưu, d c ách, d c l u, d c th , d c h phư c, d c ki t s , câu sau ch các b c lưu, ách, l u...khác. L i n a, 8 tâm s có g c tham (Ch. XIV, 90) ñư c ám ch trong câu ñ u, các b t thi n tâm khác ñư c ám ch trong câu sau. -ooOoo-

Chương IV (ti p theo)
88. Ð n ñây, nh ng pháp thi n g t b ñã ñư c nêu lên. Bây gi , ñ nói rõ các thi n ch , lu n nêu câu "có t m, có t ". T m (Vitka- applied thougt) có nghĩa ñánh m nh vào. Nó có ñ c tính là hư ng tâm, ñ tâm trên ñ i tư ng. Nhi m v nói là qu t vào hành gi là do t m. Th hi n (tư ng) c a tâm là s d n tâm ñ n m t ñ i tư ng T là tư duy ñư c ñưa lên cao ñ (viccara- sustained thought = t ). Ð c tính
78/429

c a nó là liên t c nh n m nh vào ñ i tư ng. Nhi m v (d ng) c a nó là khi n cho nh ng tâm pháp ñ u t p trung trên ñ i tư ng. Hi n tư ng c a nó là tâm lý ñư c dán ch t vào ñ i tu ng. 89. M c dù tâm t không r i nhau, t m có nghĩa s ch m xúc ñ u tiên c a tâm v i ñ i tư ng, như ñánh lên m t ti ng chuông. T là gi tâm bu c vào m t ch , như rung chuông. T m có c n d , ñó là s can thi p c a ý th c vào lúc kh i tâm ñ u tiên, như m t con chim dang ñôi cánh khi s p li ng, như con ong lao vút t i m t cái hoa sen khi nó mu n theo dõi mùi hương c a hoa. Hành tư ng c a t an t nh hơn, ý th c h u như không can d gi ng như m t con chim sau khi lao vào hư không, li ng v i ñôi cánh dang r ng, như con ong lao mình t i, vù vù quanh ñoá hoa. 90. Trong t p S v Chương Hai pháp (Angutta N.) có câu: "Tâm là tr ng thái hư ng tâm ñ n m t ñ i tư ng, như chuy n v n c a m t con chim l n c t cánh bay, v l y hư không v i c hai cánh r i ép xu ng. Vì t m làm phát sinh ñ nh t nh b ng cách h p nh t. T có ñ c tính m t áp l c liên t c, như chuy n ñ ng c a con chim khi nó s d ng ñôi cánh ñ gi thăng b ng trên hư không. Vì t liên t c bám vào ñ i tư ng. S khác bi t gi a t m và t tr nên rõ r t trong Sơ thi n và Nh thi n (n u tính có năm thi n) " 91. Hơn n a, t m ñư c ví như bàn tay n m ch t, còn t như bàn tay chà xát, khi ta n m m t cái ñĩa kim lo i hoen r v i m t tay, còn tay kia chà xát nó v i m nh gi t m d u và ph n. Cũng v y, khi ngư i th g m quay bánh xe b ng cách ñánh vào cây tr c ñ làm m t cái ñĩa thì bàn tay ñ dư i c a ông ví như t m và bàn tay chuy n ñ ng qua l i ví như T ù. Ho c khi ta k m t vòng tròn thì cây kim c ñ nh gi a trung tâm ví như t m, cây kim di ñ ng vòng quanh cái tâm ñi m y g i là t . 92. V y, sơ thi n x y ñ n cùng m t lúc v i t m và t ñư c g i là "câu h u v i t m t như ta nói m t cây có hoa và trái". Nhưng trong Vibbhanga, l i d y ñư c ám ch ñ n con ngư i là: "V y ñ t ñ n, viên mãn t m và t " (Vbh. 257). Ý nghĩa cũng như nhau. 93. Do vi n ly sanh: ñây vi n ly (vivitti) là s n cư, có nghĩa là s bi n m t c a nh ng tri n cái. Ho c có nghĩa là các pháp liên h ñ n thi n này xa lìa kh i nh ng tri n cái. Do vi n ly sanh là ñư c sanh ra t , hay trong vi n ly. H và l c vì nó làm cho mát m , tươi t nh (pirayati) nên g i là h (pìti). Nó có ñ c tính (th ) làm ưa thích (sampiyyayana). Nhi m v (d ng) c a nó là th m nhu n (c mình r n c). Tư ng c a nó là hoan h cao h ng. Nhưng h có 5 c p b c t th p lên cao: ti u h , h như ch p nhoáng, h như mưa rào, h nâng ngư i lên và h sung mãn. 94. Ti u h ch có th là d ng lông tóc trong mình mà thôi. H như ch p nhoáng th nh tho ng loé lên. H như mưa rào n i trên cơ th liên t c, như sóng v vào b b . H nâng ngư i có th làm cho thân th m t tr ng lư ng và bay b ng lên. 95. Ðó là ñi u ñã x y ñ n cho trư ng lão Mahà-Tissa ? Punnavallika. Ngài ñ n sân ñi n th vào ngày r m. Trông th y ánh sáng trăng, Ngài hư ng v Ð i t Anuràdhapura nghĩ: "Vào gi n y t chúng ñang ñ nh l nơi chánh ñi n!" Do nh ng ñ i tư ng ñã trông th y ñ y trư c kia, ngài kh i lên ni m vui l n khi tư ng ñ n ñ c Th Tôn và Ngài bay lên hư không như m t qu bóng, ñáp xu ng sân chánh ñi n. 96. Và ñi u này cũng ñã x y ñ n con gái c a nhà phú h trong làng Vattakàlaka g n tu vi n Girikaudaka, khi nàng thăng hư không nh tâm hoan h lúc tư ng ñ n ñ c Th Tôn. Khi cha m nàng s p ñ n chùa ñ nghe pháp chi u hôm y, h b o nàng: "Này con, con ñang có thai, không th nào ñi ra ngoài vào gi này. Ba má s ñi nghe pháp ki m công ñ c cho con". Và h ra ñi. Nàng r t mu n ñi, nhưng không th tr l i cha m . B i th , nàng bư c ra kh i nhà, ñ ng trên bao lơn nhìn v Hư Không Ði n (Akàsacetiya) Girikandaka sáng r dư i ánh trăng. Nàng trông th y l dâng ñèn chánh ñi n và t chúng ñang ñi nhi u quanh hư ng tay m t sau khi dâng hương hoa và nghe chư tăng ñ c t ng. Nàng nghĩ: "H nh phúc thay là nh ng ngư i kia, ñư c nhi u quanh và nghe pháp vi di u". Trông th y ngôi ñi n th như m t kh i châu ng c và kh i lên h , tâm r ng l n, nàng bay b ng lên hư không và ñáp xu ng ñi n th l bái và nghe pháp ngay c trư c cha m .
79/429

97. Khi h ñ n nơi, trông th y nàng, bèn h i: "Con ñ n b ng ñư ng nào v y?"- "Con ñ n b ng hư không, không ph i b ng ñư ng b ". - "Con ơi, nh ng v l u ho c ñã ño n t n m i ñi gi a hư không ñư c. Con ñ n b ng l i nào?" - "Khi ñ ng nhìn ngôi chánh ñi n dư i ánh trăng, m t ni m vui l n kh i lên trong con, v i ñ c Th Tôn là ñ i tư ng. R i con không bi t n a mình ñang ñ ng hay ng i, ch bi t mình bay b ng lên hư không, theo v i hình nh con ñã n m ñư c và con h xu ng trên sân ñi n này." V y, h l n có th làm m t tr ng lư ng th xác và làm nó bay b ng lên hư không. 98. Nhưng khi h sung mãn kh i lên thì toàn thân ñư c th m nhu n, như m t cái bong bóng ñ ñ y nư c, như m t hang ñ ng b ng p l t. 99. Năm lo i h nói trên, khi ñư c làm cho chín mùi thì s viên mãn 2 th khinh an là thân khinh an, và tâm khinh an. Khinh an ñư c p , làm cho chín mùi s viên mãn 2 th l c thân l c và tâm l c. L c ñư c p , làm cho chín mùi thì s viên mãn 3 th ñ nh, ñó là ñ nh ch c lát, ñ nh c n hành và ñ nh an ch . Trong 5 th h nói trên, h mu n nói d n theo mình. ñây là h sung mãn vì nó là căn b n c a ñ nh và nó tăng trư ng

100. L c (sukha) là s làm hài lòng, s h nh phúc. Ho c có nghĩa là nó hoàn toàn (sutthu) ng u nghi n (khàdati) ăn nu t (khanati) s u kh c a thân tâm. Ð c tính nó là làm tho mãn. D ng c a nó là tăng cư ng ñ các pháp tương ng. Tư ng c a nó là s h tr . Và khi h l c ñư c liên k t thì h có nghĩa "hài lòng vì ñ t ñư c ñi u ư c ao" còn l c là kinh nghi m th c th ñ i v i ñi u ñã ñ t ñư c. Có h t t nhiên có l c nhưng có l c thì không t t nhiên có h . H thu c hành u n, l c thu c th u n. Khi m t ngư i khát nư c ki t s c trên sa m c (Kantàrahinna) mà th y ñư c hay nghe ñư c m t vũng nư c bìa r ng, ngư i y s có h , n u ngư i y ñi ñ n bóng mát u ng nư c y thì s có l c. 101. V y, (a) h l c này thu c v sơ thi n, hay trong sơ thi n, b i th thi n này ñư c g i là có h có l c và còn do ly d c sanh. Ho c (b) có th hi u h l c do ly d c sanh là m t câu, thay vì hi u "sơ thi n"... Do ly d c sanh" như trư ng h p (a). 102. Sơ thi n: S gi i thích ño n 119. Ch ng (upassampajja) là ñ t ñ n, ho c n u ñ c "upasampàdayivà" "làm cho th nh p" có nghĩa là phát sinh, ñi vào, ñ t ñ n, có ñư c, ñ n nơi, s ch m, th c hi n, nh p sơ thi n" (Vbh. 257). Trú (Viharati): do ñ t ñư c thi n thu c lo i ñã nói, nh an. 103 Trú trong tư th thích h p, hành gi phát sinh m t tư th , m t ñư ng l i, m t s duy trì, kiên c , kéo dài, cư x , an trú". (Vbh. 252) 104. trên (ño n 79, xem M i, 284): "t b 5 pháp, ñư c 5 pháp": t b 5 pháp là 5 tri n cái, (tham, sân, hôn tr m, tr o h i và nghi). Vì không có thi n sanh kh i n u chưa t b 5 pháp này, nên chúng là nh ng pháp c n b . Vì, m c dù lúc ñ c thi n, các b t thi n pháp khác cũng ñư c t b , song ch 5 pháp này là ñ c bi t chư ng ng i cho thi n mà thôi. 105. Khi tâm b tham d c chi ph i, do s thèm mu n các ñ i tư ng sai khác, thì không t p trung ñư c trên m t ñ i tư ng duy nh t khi tâm tràn ng p d c tham thì không th ñi vào ñ o l t b d c gi i. Khi nhi m ñ c vì cân ñ i v i m t ñ i tư ng thì tâm không th sanh kh i m t cách không gián ño n. Khi b hôn tr m thu miên, thì tâm khó ñi u ph c. Khi b tr o h i tóm l y thì tâm tr nên b t an, lăng xăng. Khi hoài nghi n i lên thì tâm không th bư c lên ñ o l ñ ñ c thi n. B i v y, ch nh ng pháp này (tham sân, hôn tr m, tr o h i, nghi) m i g i là nh ng pháp c n t b vì chúng ñ c bi t chư ng ng i thi n.

80/429

106 Nhưng t m hư ng tâm ñ n m t ñ i tư ng, t gi cho tâm neo l i m t ch y. Khi n l c này thành công, h phát sinh và làm tâm tươi t nh vì nó ñã thành công không ñ b tán lo n vì nh ng tri n cái, và l c kh i lên tăng cư ng m c ñ c a h cũng vì lý do ñó. R i nh t tâm ñư c h tr b i 4 pháp v a k , t p trung thích ñáng vào ñ i tư ng. B i th s "có ñư c 5 pháp" chính là kh i lên t m, t h , l c và nh t tâm. 107. Vì chính khi nh ng pháp này kh i lên, ta m i nói r ng thi n phát sinh, nên g i là "có ñư c 5 pháp" 108. Tuy r ng 5 pháp cũng hi n h u giai ño n c n hành, m nh hơn tâm th c bình thư ng, song giai ño n này chúng l i còn m nh hơn là ñ nh c n hành và mang ñ c tính s c gi i. Vì giai ño n này, t m hư ng ñ n ñ i tư ng m t cách c c kỳ sáng su t, t cũng v y, áp m nh lên ñ i tư ng, h và l c th m nhu n kh p toàn thân. Kinh nói: "Không có ch nào trên thân hành gi mà không ñư c th m nhu n b i h l c do ly d c sanh". (D. i, 73) và s nh t tâm cũng v y, kh i lên, hoàn toàn ch m xúc v i ñ i tư ng như n p h p ch m ñáy h p. 109. M c dù s nh t tâm không ñư c k ra trong câu nói: "có t m có t , h l c do ly d c sanh", Thi n: ñó là t m, t , h , l c, nh t tâm" (ñ. 257), b i v y, "nh t tâm" ñư c ñ c Th Tôn nói lư c, cũng như trong ph n trình bày k ti p. 110. T t ñ p theo 3 cách có 10 ñ c tính (ño n 79): s t t ñ p theo 3 cách là ñ u, gi a, cu i: 10 ñ c tính là nh ng ñ c tính c a ch n ñ u, ch n gi a, ch n cu i. 111. " V sơ thi n, s thanh t nh ñ o l là ch n ñ u: ch n ñ u có 3 ñ c tính, là tâm ñư c l c s ch chư ng ng i cho thi n, nh l c s ch, nó chu n b cho tr ng thái quân bình cho ch n gi a, t c t nh ch tư ng và vì ñã chu n b , nên tâm th nh p tr ng thái y. 112. "S tăng trư ng x là ch n gi a": ch n gi a có 3 ñ c tính: b y gi hành gi , v i tr ng thái x , nhìn tâm ñã ñư c thanh l c, v i x , nhìn tâm ñã ñư c chu n b cho t nh ch , v i x , nhìn s xu t hi n c a nh t tư ng. 113. " S to i ý là ch n cu i": ch n cu i có 4 ñ c tính: to i ý không có s quá ñ nào trong các pháp kh i lên, to i ý vì các căn ch có m t nhi m v duy nh t; to i ý vì n l c thích ñáng ñã k t qu và s to i ý v i nghĩa t p hành, là s to i ý ch n cu i c a sơ thi n, nên nói r ng "sơ thi n t t ñ p ch n cu i v i 4 ñ c tính" (Ps. i, 167-8 lư c). 114. Thanh t nh ñ o l ñây là ñ nh c n hành v i các pháp câu h u. Tăng cư ng x là ñ nh an ch . To i ý là s duy t xét l i thi n. Ðó là quan ñi m tu vi n Abhatagiri (Anuràdhapura). Nhưng Lu n thì b o: "Tâm ñ t ñ n nh t tư ng thì th nh p s thanh t nh ñ o l , ñư c tăng cư ng v x vì ñư c tho mãn nh trí" (Ps. i, 167) và b i th , chính trong ñ nh an ch th c th , mà "thanh t nh ñ o l " m i b t ñ u ñư c xem là s ñ n g n v i "tăng cư ng x " là nhìn v i thái ñ th n nhiên và "to i ý" là trí làm quân bình các pháp ( không th pháp nào quá ñ ) Nghĩa là th nào? 115. Trư c h t, trong m t chu kỳ tâm trư c ñó ñ nh "an ch " kh i, thì tâm tr nên ñư c thanh l c h t nhóm tri n cái c u u chư ng ng i thi n, và nh ñã h t chư ng ng i, tâm chu n b , d n ñư ng cho tr ng thái quân bình ch n gi a, t c " tư ng t nh ch ". Và b y gi , chính là ñ nh an ch kh i lên m t cách tu n t ñó ñư c g i là t nh ch tư ng. 116. K ñ n, khi hành gi không còn quan tâm ñ n s thanh l c vì không c n làm thanh t nh l i nh ng gì ñã thanh t nh nên v y "nhìn v i x , cái tâm d n ñư ng cho t nh ch ". Khi hành gi không còn quan tâm ñ n vi c làm phát sinh "nh t tư ng" tr l i, vì nh t tư ng (tư ng t nh ch ) ñã phát sinh, lu n nói" v y nhìn v i x , cái tư ng nh t tâm" ñã phát sinh y. Do ñó mà tăng cư ng x là ch n gi a. 117. Và cu i cùng, khi x ñã ñư c tăng cư ng như v y, nh ng pháp ñư c g i là ñ nh và tu phát sinh, xu t hi n song hành không cái nào lư t cái nào. Và 5 căn (tín, t n, ni m, ñ nh, tu ) cũng xu t hi n v i
81/429

ñ c m t v gi i thoát, nh gi i thoát kh i nh ng c u u . Và tinh ti n thích h p v i nh ng thi n này nghĩa là thu n theo tính cách "không quá ñ " và "thu n m t v " c a chúng (5 căn) và s t p hành (l p l i, repetition) c a thi n tâm y phát sinh vào lúc y [Vào lúc y, là vào sát na nó di t; vì khi sát na sanh v a qua thì s "l p l i" hay "t p hành" phát sinh v i sát na "trú" (Pm. 145)]. C b n khía c nh này ñư c phát sinh m t cách t nhiên, vì sau kh th y v i trí hu , nguy hi m c a c u u và l i ích c a thanh l c thì có s to i ý, s thanh t nh, s làm sáng t ti p theo. Do ñó, "to i ý" là tư ng bi u hi n c a trí hoàn t t cái vi c làm quân bình. (không quá ñ ) các pháp... 118. ñây, "s to i ý" k như m t b n ch t c a trí, g i là "ch ng cu i", b i vì trí là rõ r t do x : "V y nhìn v i x hoàn toàn, cái tâm ñã ñư c tu t p như v y; khi y tu căn n i b t và ñó là th tu do x mà có. Do x , tâm ñư c gi i thoát kh i nhi u th c u u , khi y tu căn n i b t và ñó là th tu do gi i thoát. Vì ñã gi i thoát các pháp này b y gi ch có m t nhi m v duy nh t và khi y tu căn n?i b c là tu căn do tu t p theo chi u hư ng m t nhi m v duy nh t. (Ps. ii. 25) 119. Và như th , v y ñ c sơ thi n, thu c bi n x ñ t" (ño n 79): ñây, thi n ñư c g i là "sơ" (ñ u tiên), b i vì nói kh i ñ u lo t con s và vì x y ñ n trư c tiên, g i là Jhàna (thi n na) vì nó th p sáng (upanijjhàna) ñ i tư ng và ñ t cháy (jhàpana) pháp ñ i l p (Ps, i. 49). Cái dĩa ñ t g i là kasina ñ t (pathavi- kasina) v i nghĩa toàn th ñ i tư ng v i thi n, cũng là tên g i cái tư ng ñ t ñư c trong khi dùng kasina ñ t làm n n t ng và ch luôn c thi n ñ t ñư c trong tư ng kasina ñ t y. Do v y, thi n này g i là "thu c kasina ñ t". 120. Khi ñã ñ t thi n, hành gi pha quán sát k cái cách ñã ñem l i s ñ c thi n, v i thái ñ c a m t nhà thi n x hay m t ñ u b p gi i. Vì khi m t ngư i gi i b n tên t p b n ch m t s i tóc, vào m t lúc nào ñó ñã ch ñư c thì y s quan sát k v trí ñ t chân, v trí cây cung, dây cung, mũi tên... ñ v sau, là l i gi ng y như v y và ch ñư c s i tóc. Thi n gi cũng th , c n quan sát k nh ng y u t như "Ta ñã ñ c thi n này sau khi ăn ñ ăn như v y, h u c n m t ngư i như v y, m t trú x như v y, trong uy nghi như v y,". Khi ñ nh tư ng b m t, hành gi s l p l i nh ng cách th cũ và c quen thu c v i ñ nh tư ng y thì có th ñ c ñ nh tr l i như ý mu n. 121. Và như m t ñ u b p gi i ñ ý ông ch thích ăn cái gì và t ñó ch ñem l i cho ch các món y, nên ñư c ph n thư ng. Thi n gi cũng th , phân bi t rõ nh ng cách th v phương di n th c ph m.. Vào lúc ñ c thi n và nh l p l i nh ng cách th y, hành gi ñ c thi n tr l i m i lúc b m t. 122. Và ñ c Th Tôn ñã nói: "Này các tỳ kheo, ví như ngư i ñ u b p khôn ngoan, khéo léo, d n ra nhi u lo i nư c ch m trư c m t vua hay v ñ i th n, lo i ñ ng, cay, ng t, có tiêu, không có tiêu, có mu i, không có mu i... R i quan sát ch : "Hôm nay th nư c ch m này làm ch ta v a ý", ho c "ông ch ñưa tay l y th này" ho c "ông dùng r t nhi u th này" ho c "ông khen th này" ho c "hôm nay th này chưa làm hài lòng ch ta" ho c "ông ñưa tay l y th chua này" ho c "ông dùng nhi u th chua này"... Ho c "ông khen th không mu i này; r i ngư i ñ u b p khôn ngoan, khéo léo ñư c thư ng v i y ph c, ti n b c, quà t ng. T i sao? Vì nó bi t quan sát s thích c a ch , cũng th , này các tỳ kheo, m t tỳ kheo khôn ngoan, thi n x o trú quán thân trên thân, quán c m th trên các c m th ... Quán tâm trên tâm, quán các pháp trên các pháp, nhi t tâm tĩnh giác, chánh ni m, nhi p ph c tham ưu ñ i. Do v y trú quán thân trên thân... Tâm ñư c ñ nh tĩnh, các phi n não ñư c ño n t n. V y h c ñư c tư ng y. R i v t kheo khôn ngoan, thi n x o y ñư c thư ng v i hi n t i l c trú, ñư c hư ng v i chánh ni m tĩnh giác. Vì sao? Vì t kheo thi n x o y h c ñư c tư ng c a tâm mình" (S. v. 151-2)" 123. Và khi v y làm l i nh ng tư th kia ñ quán tư ng, v y ch thành trong s ñ c ñ nh, mà không th làm cho ñ nh kéo dài. Ð nh ch kéo dài khi ñã ñư c hoàn toàn thanh l c kh i các pháp chư ng ng i. 124. Khi m t tỳ kheo ch ng m t thi n mà trư c ñây không hoàn toàn nhi p ph c tham d c b ng cách th y nguy hi m c a d c... Không hoàn toàn thanh t nh thân nhi t não (kàyadutthulla) - chư ng ng i do sân b ng cách an t nh thân hnàh, không hoàn toàn tr kh hôn tr m thu miên b ng cách kh i lên phát c n gi i... (ñ. 55) và không hoàn toàn lo i b tr o c b ng cách lên t nh ch tư ng, không hoàn toàn
82/429

thanh l c tâm h t nh ng pháp chư ng ng i thi n, thì tỳ kheo y s xu t thi n tr l i ngay như m t con ong bay vào m t cái t không s ch, như m t v vua ñi vào m t vư n hoa dơ b n. 125. Nhưng khi v y ch ng m t thi n, sau khi ñã hoàn toàn thanh locï tâm cho h t nh ng pháp chư ng ng i thì v y s trú trong ñ nh y su t c m t ngày như con ong bay vào m t cái t hoàn toàn s ch, như m t v vua ñi vào m t khu vư n ñã ñư c d n s ch hoàn toàn.

M R ng Tư ng
126. Mu n viên mãn ñ nh tu t p, hành gi l i còn ph i m r ng t tư ng ñã ñ c. Có 2 bình di n m r ng tư ng, ñó là ñ nh c n hành và ñ nh an ch . 127. Cách m r ng tư ng như sau. Hành gi không nên m r ng tư ng như m t cái bát b ng ñ t sét hay m t cái bánh, m t cây leo, m t m nh v i ñư c n i r ng, mà trư c h t ph i ñ nh gi i h n trong tâm nhi u c t nh ñ n l n, như m t ngón tay, hai ngón, ba, b n ngón, r i khoáng ñ i tư ng y ra theo lư ng ñã ñ nh, như m t nông phu ñ nh gi i h n b ng cái cày, khu v c c n cày, ño n ch cày trong ph m vi ñã ñ nh. Ho c là như các tỳ kheo khi ki t gi i, trư c tiên ph i quan sát các ñi m m c r i m i n ñ nh gi i v c. V y không ñư c m r ng gi i nêu chưa n ñ nh cái lư ng s n i r ng là bao nhiêu. Sau khi ñã n ñ nh, v y có th n i thêm b ng cách tu n t ñ nh, nh ng gi i h n khác nhau như: 1 sãi tay, 2 sãi tay, hành lang, kho ng tr ng xung quanh, tu vi n, biên gi i làng, thành ph , qu n, vương ñô, ñ i vương, qu ñ a c u ho c xa hơn n a. 128. Như nh ng con thiên nga nh m i t p bay, lúc ñ u ch bay m i lúc m t ño n ng n, r i tăng d n cho ñ n cu i cùng t i m t trăng m t tr i, v tỳ kheo m r ng tư ng cũng th , ñ nh gi i h n t t như ñã nói, và m r ng tư ng cho ñ n t n cùng th gi i ho c xa hơn. 129. R i tư ng xu t hi n cho v y như m t t m da bò ñư c căng ra b ng 100 c c g trên nh ng mô ñ t cao và ch tr ng, trên thung lũng, sông, b i b , ñ t ñá g p gh nh (xem M. 3, 105) trong b t c vùng nào mà tư ng ñã ñư c n i r ng. Khi m t ngư i sơ cơ ñã ñ c thi n v i tư ng y, thì nên nh p thi n n y nhi u l n, nhưng không nên quán sát nó nhi u l m. Vì nh ng thi n ch sơ thi n phát sinh m t cách s ng sít và y u t ñ i v i ngư i quán sát thi n y nhi u. R i vì v y mà các thi n chi y không th làm duyên cho m l c cao chưa t ng quen thu c và trong khi v y n l c nh m ñ n thi n cao hơn thì m t luôn sơ thi n mà không ñ t ñ n nh thi n. 130. Do ñó ñ c Th Tôn d y: "Này các tỳ kheo, ví như có m t con bò núi ngu ng c không bi t gì v ñ ng b ng và l i không khéo ñi trên ñư ng núi g p gh nh, nghĩ: "Ta th ñi v hư ng trư c kia chưa t ng ñi, g m th c chưa t ng g m, u ng th nư c chưa t ng u ng, xem sao?" R i không khéo ñ t hai chân trư c cho v ng nó ñã d hai chân sau lên, do ñó nó không th ñi v hư ng chưa ñi, g m th c chưa g m u ng th nư c chưa u ng mà cũng không th tr v ch cũ an n. T i sao? Vì con bò núi y ngu ng c, không bi t gì v ñ ng b ng không khéo ñi ñư ng núi hi m tr . Cũng v y này các t kheo, ñây có m t s t kheo ngu ng c không bi t gì v ñ ng b ng, không có thi n x o hoàn toàn ly d c ly b t thi n pháp, ch ng và trú sơ thi n v i t m v i t v i h l c do ly d c sanh. Tỳ kheo y không l p l i nhi u l n, không tu t p làm cho sung mãn tư ng y hay an trú nó ñúng m c tỳ kheo y nghĩ: "Th xem th nào n u b t m t , ta ch ng và trú thi n th hai v i h l c do ñ nh sanh. R i tỳ kheo y không th nào b t m t , ch ng và trú thi n th hai, nhưng cũng không th nào ñư c l i sơ thi n, và v y ñư c g i là ngư i h ng chân gi a hai thi n, như con bò núi ngu ng c kia". (A. iv. 418, lư c) 131. B i th , v y c n ph i n m v ng, theo năm cách, ñ i v i sơ thi n: s chú ý (tác ý) ch ng ñ t, quy t ñ nh v th i gian (trú trong bao lâu), xu t thi n, và s quan sát thi n". Hành gi tác ý thi n t i ch nào, lúc nào, bao lâu theo ý mu n, g i là làm ch v tác ý. Ð c thi n m t cách d dàng t i ch nào lúc nào bao lâu như ý mu n, g i là làm ch v ch ng ñ c". (Ps. i. 100) Nh ng ñi u khác c n ñư c trích d n chi ti t (Ch. XXIII, ño n 27).
83/429

132. Gi i thích như sau. Khi hành gi xu t kh i sơ thi n, trư c h t tác ý ñ n tâm, r i, ti p theo s tác ý kh i lên ngăn dòng, H u ph n, có b n ho c năm t c hành tâm có t m y làm ñ i tư ng. R i hai l n H u ph n tâm kh i và di t. Ti p ñ n là tác ý ñ n t làm ñ i tư ng, ñư c ti p theo b i nh ng t c hành tâm như ñã nói. Khi hành gi có th kéo dài l trình tâm m t cách không gián ño n như v y v i c 5 thi n chi, thì g i là ñã làm ch s tác ý. Ch có ñ c Th tôn m i có s làm ch này ñ n ch tuy t ñích trong hai th n thông c a Ngài (v a phun nư c, v a toé l a cùng m t lúc trên thân). V i nh ng ngư i khác thì ph i theo cách ñã nói, không th nhanh hơn. 133. Tôn gi Moggallàna có th nh p thi n m t cách mau chóng như trong truy n hàng ph c long vương Nandopananda, g i là s "làm ch s ch ng ñ c". 134. Kh năng an trú trong thi n trong m t kho ng kh c ñúng như m t ñàn ch (búng tay) hay 10 ñàn ch , g i là "kh năng làm ch s quy t ñ nh" (kéo dài bao lâu). Kh năng xu t ñ nh m t cách mau chóng, cũng v i ki u y, g i là "làm ch s xu t ñ nh". 135. Câu chuy n trư ng lão Buddharakkhi, có th ñư c k ra ñ ch ng minh hai trư ng h p sau cùng này. Tám năm sau khi Ngài gia nh p tăng ñoàn, trư ng lão ñang ng i gi a chúng 30. 000 tỳ kheo có th n thông, ñang nhóm h p ñ thăm b nh trư ng lão Nahà-Rohanagutta Therambattala. Ngài trông th y m t con qu Supanna sà t trên không xu ng, ñ nh b t m t th gi long vương khi ñang nh n cháo cho v trư ng lão. Trong khi ñó, trư ng lão Buddharakkhita hoá ra m t h c ñá và tóm b t con qu nh t vào trong ñó. Qu vương Supanna ñánh vào núi ñá m t cái và bi n m t. V trư ng lão thư ng to b o: "Chư hi n, n u không có Rakkhita ñây, thì t t c chúng ta ñ u b con qu ch c quê. (Ði u câu chuy n mu n nói là ñ ch ng minh v trư ng lão nh p ñ nh mau như th nào, ki m soát y u t th i gian c a nó và xu t hi n ñi u ki n c n thi t ñ làm th n bi n, t c hang ñá - câu nh n xét cu i cùng dư ng như ám ch r ng m i ngư i khác quá ch m ch p). 136. S "làm ch v quán sát" cũng như là làm ch trong s hư ng tâm (adverting) vì nh ng t c hành tâm quán sát là nh ng t c hành tâm g n v i giai ño n hư ng tâm (ñ. 132) 137. Khi hành gi ñã làm ch ñư c 5 y u t nói trên thì lúc xu t kh i sơ thi n bây gi ñã tr nên quen thu c, v y có th quán sát nh ng khuy t ñi m nó như sau: "Thi n này b ñe do vì g n các tri n cái và các thi n chi còn y u do b i t m, t còn thô. Hành gi có th nghĩ ñ n nh thi n là an t nh hơn và nh v y, ch m d t bám vúi vào sơ thi n mà kh i s làm nh ng gì c n thi t ñ ñ t ñ n nh thi n. 138. Khi xu t sơ thi n, t m, t ñ i v i hành gi bây gi thành thô, khi v y quan sát các thi n chi v i chánh ni m, trong h l c và nh t tâm thì có v an t nh. Ðo n, khi hành gi ñem tư ng y tr l i trong tâm "ñ t, ñ t" l p ñi l p l i v i m c ñích t b nh ng thi n chi thô và ñ t ñ n nh ng thi n chi an t nh, bi t r ng nh thi n s sinh kh i trong tâm, hành gi li n phát sinh "ý môn hư ng tâm, hành gi li n phát sinh" ý môn hư ng tâm" (manodvàra: ý môn, àvàjjana: hư ng tâm; mind-door adverting) v i cùng m t lúc m t kasina ñ t làm ñ i tư ng, gián ño n dòng h u ph n. Sau ñó, b n, năm t c hành tâm kh i trên cùng m t ñ i tư ng, t c hành tâm cu i thu c s c gi i nh thi n, còn các tâm còn l i thu c d c gi i.

Nh Thi n
139. Ð n ñây, "làm cho t nh ch t m và t , hành g a ch ng và trú nh thi n, n i tĩnh nh t tâm, không t m, không t v i h và l c do ñ nh sanh" (Vbh. 245), và v y ñ t ñ n nh thi n, t b 2 pháp, có 3 pháp, t t ñ p 3 phương di n, có 10 ñ c tính và thu c bi n x ñ t. 140. "V i t nh ch c a t m, t " nghĩa là l ng xu ng, vư t qua t m, t , hai thi n chi này không có m t nh thi n. M c dù không có pháp nào thu c sơ thi n hi n h u nh thi n, vì nh ng pháp xúc, th , tư ng, tư, tâm d c, th ng gi i, tinh t n, ni m x , (M. iii, 25) sơ thi n khác nh thi n khác - tuy v y, c n rõ r ng câu "v i t nh ch c a t m, t " ñư c nói lên ñ ch ng t r ng s ñ t ñ n nh ng thi n khác (t th p lên cao) ñ u do t b pháp thô m i trư ng h p.
84/429

141. N i: phát xu t t t tâm. 142. Tĩnh: (confidence) ñó là ni m tin. Thi n có ni m tin, vì nó liên h ñ n ni m tin ho c vì làm cho tâm an n v i ni m tin mà thi n ñ t ñư c và an n b ng cách làm l ng s giao ñ ng do t m và t (Chú thích c a ngư i d ch: n u hi u câu Pàli: sampasàdanam cetaso ekodibhàvam" theo cách cetaso c a tâm - ñi v i sampasàdanam thay vì ñi v i ekodibhàvam. T ng này ñư c Hoà thư ng Thích Minh Châu d ch là "n i tĩnh nh t tâm"). 143. N u hi u cetaso ñi v i ekodibhàvam thì có nghĩa như sau: Ð c nh t (eka) nó kh i lên (udeti) nên g i là nh t, ekodi nghĩa là nó kh i lên như cái t t cao, t t nh t, vì trên nó không có t m, t . T ng này ch Ð nh. Nh thi n ñem l i s có m t (bhàveti), làm tăng trư ng cái y u t "duy nh t" (ekodibhàva). Và, cái duy nh t y thu c v tâm, không v gì khác, nên g i là cetasoekodibhàvam, s nh t tâm. 144. Ngư i ta có th h i: nhưng Sơ thi n không có ni m tin và ñ nh hay nh t tâm y hay sao? T i sao ch trong nh thi n m i nói có ni m tin và nh t tâm? Tr l i: Vì sơ thi n chưa hoàn toàn có ni m tin, do tình tr ng dao ñ ng c a t m, t gây nên, như làn sóng lăn tăn trên m t nư c. B i v y, m c dù sơ thi n v n có tín mà chưa ñư c g i là n i tín và s t p trung cũng chưa hoàn toàn vì thi u ni m tin viên mãn y, nên ñ nh ñ y cũng chưa ñư c g i là "nh t tâm". Nhưng nh thi n, ni m tin m nh vì v ng m t nh ng chư ng ng i là t m, t và ñ nh cũng rõ r t vì có ñ c tin m nh làm b n. 145. Vibhanga: "Sampasàdanam" (tín) là ni m tin, tin c y, tín nhi m, tin tư ng hoàn toàn. Nh t tâm (ekodibhàvam) là s v ng chãi c a tâm... S t p trung chân chánh" (Vbh. 258). Gi i thích này cũng phù h p. 146. Không t m, không t : Theo ñà tu t p 2 y u t này d n b lo i b cho ñ n khi d t h n. 147. T i sao ñã nói "làm cho t nh ch t m và t ..." r i còn l p l i "không t m, không t ?. Trư c ñây, chúng ta ñã nói: "Câu làm cho t nh ch t m, t là ñ ám ch r ng s ñ t ñ n nh ng thi n khác t sơ thi n tr lên là nh t b các pháp thô m i trư ng h p" (ñ. 140) . Ngoài ra, ñ c tin này phát sinh v i hành vi t nh ch t m, t , cho nên "làm cho t nh ch " là nói cái nhân c a tin tư ng và nh t tâm (n i t nh nh t tâm). L i n a, thi n này không có t m, t , không như thi n th 3 và 4 hay trong nhãn th c.. Ch có s v ng m t t m t , mà ñây (nh thi n) còn có hành vi làm cho t nh ch t m t . Do v y, nó ám ch cái nhân c a s không t m, t , không ph i ch nói ñ n s v ng m t t m, t mà thôi. S v ng m t t m t ñư c nói m nh ñ 2: Không t m, t cho nên c n l p l i. 148. Do ñ nh sanh: sanh t ñ nh c a sơ thi n ho c sanh t ñ nh tương ưng. M c dù sơ thi n cũng sanh t ñ nh tương ưng, song ch có ñ nh nh thi n m i ñáng g i là "ñ nh" vì ni m tin hoàn toàn c a nó và vì nó tuy t ñ i b t ñ ng vì v ng m t s giao ñ ng c a t m t . B i th nh thi n ñư c g i là "do ñ nh sanh". 149. T b 2 pháp, có ñư c 3 pháp: T b 2 pháp là b t m, t . Nhưng trong khi nh ng tri n cái ñư c t b c n hành ñ nh c a sơ thi n thì t m, t không ñư c t b c n hành ñ nh nh thi n, mà ñ nh an ch th c th chúng m i ñư c t b . Do v y, mà nói t m, t là nh ng pháp t b nh thi n. 150. "Có 3 pháp" là h , l c và nh t tâm. Khi Vibhanga nói: "Thi n: tin tư ng, h , l c, nh t tâm" (Vbh. 258) câu này c t ám ch nh thi n v i trang b c a nó. Nhưng ngo i tr "tin tư ng", thi n này, nói m t cách ch t ch , có 3 pháp k như là pháp ñã ñ t ñ n ñ c tính th p sáng (xem ñ. 119). Nh ng gì còn l i cũng như nói sơ thi n. 151. Khi nh thi n ñã ñư c ñ t v i cách y và hành gi làm ch ñư c 5 phương di n nói trên thì khi xu t kh i nh thi n ñã quen thu c, hành gi có th quán sát nh ng khuy t ñi m c a nó như sau: thi n
85/429

này b ñe do vì g n t m, t h l c trong ñó còn thô. Hành gi có th nghĩ ñ n tam thi n xem an t nh hơn, do v y ch m d t bám víu nh thi n và b t ñ u làm nh ng gì c n ñ ñ c tam thi n. 152. Khi xu t nh thi n, hành gi th y h là thô khi quán sát các thi n chi, v i chánh ni m t nh giác và l c, nh t tâm là an t nh. R i v y kh i tư ng y tr l i nhi u l n trong tâm "ñ t, ñ t" v i m c ñích t b pháp thô, ñ t ñ n pháp t và bi t tâm thi n s kh i. Lúc y "ý môn hư ng tâm" (mind-door adverting) kh i lên, cùng m t ñ i tư ng là ñ t, ngăn ch n (gián ño n) H u ph n. K ti p, 4 ho c 5 t c hành tâm kh i v i cùng m t ñ i tư ng, t c hành tâm cu i là thu c v tam thi n, s c gi i. Nh ng gì còn l i cũng như ñã nói ño n 74. Tam Thi n 153. Ð n ñây, "ly h , trú x , chánh ni m t nh giác, thân c m l c th , hành gi ch ng và trú tam thi n, m t tr ng thái mà các b c thánh ñã tuyên b : "Ngư i nào có x , và chánh ni m, ngư i ñó trú trong an l c" (Vbh. 245) và như th , v y ñã ñ n tam thi n, t b m t pháp, có ñư c 2 pháp, t t ñ p 3 phương di n, có 10 ñ c tính và thu c bi n x ñ t. 154. Ly h (pìtiyya ca viràggà): là vư t qua, làm rơi r ng tâm "h " nh thi n. Ch "ca" c t nói: làm r ng luôn c h , sau khi ñã làm r ng luôn c h , sau khi ñã làm r ng (t b ) t m, t hay làm t nh ch t m, t . 155. T m, t ñương nhiên ñã ñư c t nh ch nh thi n, nhưng nh c l i ñây, là ñ nh n m nh: con ñư ng ñ n tam thi n c t y u là ph i ñình ch t m, t . Cũng như thân ki n.... Không ph i t b vào ñ c tam thi n, (mà sơ thi n) tuy v y, tam thi n v n ñư c gi i thi u là "ño n t n 5 h ph n ki t s " (A. i, 232) ñ ñánh th c s tinh t n nơi hành gi ñang c vươn ñ n thánh ñ o l th 3 này, cũng v y, "làm t nh ch t m, t ñư c nh c l i ñây, m c dù t m, t ñã t nh ch nh thi n là c t ñ nh n m nh. Do ñó, ý c n hi u ñây là: "V i s vư t qua h và làm t nh ch t m, t ". 156. Trú x : upkkha (x ) có nghĩa là ng m nhìn s v t khi chúng x y ra (Upapattito Ikkhati), s v t x y ra như th nào thì nhìn nó như th y, nghĩa là nhìn m t cách th n nhiên, không thêm b t không thành ki n. Ngư i ñ c tam thi n là v "trú x " vì tâm x nơi v y hi n nhiên, d i dào và m nh. X có 10 th : x thu c 6 căn, x thu c 4 ph m trù (t , bi, h , x ), x k như m t giác chi, x v tinh t n, x v hành u n, x v th u n, x thu c tu , x k như tính trung l p ñ c bi t, x thi n, và x k như s thanh t nh. 157. X thu c 6 căn là x nơi m t v ñã ño n t n l u ho c. Ðó là tr ng thái không lìa tánh thanh t nh b n nhiên. Khi ñ i tư ng ñáng ưa hay ñáng chán thu c 6 tr n ñi vào s chú ý c a 6 căn như kinh nói: "M t tỳ kheo ñã ño n t n l u ho c, thì không vui cũng không bu n khi th y m t s c pháp v i m t: v y trú x , chánh ni m t nh giác" (A. iii, 279) 158. X k như m t ph m trú: là thái ñ bình ñ ng ñ i v i m i loài chúng sinh, như kinh nói: "V y trú bi n mãn m t phương v i tâm câu h u v i x " (D. i, 251) 159. X k như m t giác chi: là tr ng thái trung tính ñư c mô t như sau: "v y tu t p x giác chi liên h ñ n t b " (M. i, 11) 160. V x tinh t n: là tr ng thái không quá tinh c n cũng không quá bi ng nhác, như kinh nói: "Th nh tho ng v y chú tâm ñ n tư ng x " (A. i, 257) 161. X thu c hành u n: là thái ñ th n nhiên tìm hi u nh ng ph n ng và tư thái ñ i v i nh ng tri n cái v.v... Như lu n nói: "Có bao nhiêu x v hành u n kh i lên qua tu ? Tám lo i x ñ i v i các hành kh i lên qua ñ nh, 10 lo i x ñ i v i các hành kh i lên qua tu " (Ps. i, 64)
86/429

162. X k như th u n: là tình tr ng không l c không kh : "Khi m t tâm thu c D c gi i kh i lên câu h u v i x " (Dhs. 156) 163. X thu c tu : là tính cách trung l p ñ i v i s suy ñ t, như sau: Cái gì hi n h u, cái gì ñã tr thành, v y t b (x ) cái y và ñư c x ". 164. X k như tính trung l p ñ c bi t: là m t trong 4 pháp thu c lo i "b t ñ nh pháp": d c, quy t ñ nh, tác ý và x . 165. X thu c thi n: là tính vô tư bình ñ ng (th n nhiên, vô d c) ñ i v i c ñ n t i thư ng l c, như nói " V y trú x " (Vbh. 245) 166. Thanh t nh x ni m: là lo i x nh ñã ñư c t nh ch h t các ñ i l p, ñư c mô t như sau: "T thi n, lo i thi n có ni m ñư c thanh t nh nh x (x ni m thanh t nh) (Vbh. 245) 167. Các lo i x thu c 6 căn, x k như m t ph m trú, x k như m t giác chi, x k như tính trung l p ñ c bi t, x thu c thi n và x ni m thanh t nh ñ u ñ ng nghĩa là tính trung l p ñ c bi t. Nhưng chúng có sai khác v v trí như s khác bi t nơi m t con ngư i duy nh t t khi còn là ñ a bé trai, ñ n khi thành thi u niên, thanh niên, m t ông tư ng, m t ông vua v.v... B i th , v các lo i x n y, c n hi u r ng, khi x thu c sáu căn có m t, thì không có 5 lo i x kia, các x còn l i cũng th . Tương t như th , x thu c hành u n và x thu c tu cũng ch có m t nghĩa, vì chúng ch là tu quán ñư c phân lo i ra hai th y tùy nhi m v . 168. Ví như khi m t ngư i trông th y có con gì bò vào nhà lúc tr i t i, dùng m t cái g y có chĩa ñ săn tìm, và khi th y nó trong v a lúa, tìm xem có ph i ñích th c là m t con r n không. Do th y ba ñi m, y không còn nghi ng gì, b i th , trong y, có s ñ i v i các vi c tra t m "có ph i r n hay không". Cũng th , khi m t ngư i kh i s có Tu , va v i tu th y ñư c 3 ñ c tính c a các hành, thì khi y có x nơi v y ñ i v i s tra t m tính cách vô thư ng v.v... C a các hành. X này g i là x v tu 169. Nhưng ví như khi ngư i y ñã b t ñư c con r n v i cây g y có chĩa, nghĩ "làm sao xua ñu i con r n này mà không làm nó ñau ñ n, cũng không b nó c n tay?" thì, trong khi ngư i y ch tìm cách xua ñu i con r n mà thôi, nơi anh ta, có s x ñ i v i vi c b t r n, vi c tra t m v.v... Cũng v y, khi m t ngư i, nh th y rõ Ba ñ c tính (vô thư ng v.v...), th y ñư c ba cõi h u như ñang b c cháy, thì nơi v y có x ñ i v i s n m gi các hành, và ñó là x v các hành. 170. Do v y, khi x v tu ñư c an l p thì x ñ i v i các hành cũng ñư c an l p. Nhưng nó ñư c chia hai theo như trên, tùy nhi m v , nghĩa là, tùy theo x ñ i v i s tra tâm (3 ñ c tính) hay x ñ i v i s n m b t (3 ñ c tính). X thu c tinh t n và x thu c th u n khác nhau, và cũng khác v i lo i x kia. 171. V y, trong nh ng lo i x nói trên thì x mu n nói ñây là x v thi n. X n y có ñ c tính là trung tính. Nhi m v nó là không can d . Nó ñư c bi u hi n b ng vô d c. Nhân g n c a nó là s t b h . ñây ngư i ta có h i: không ph i x này ch có nghĩa là lo i d ng dưng ñ c bi t (trung tính)? Và nó cũng hi n h u sơ thi n và nh thi n, nên câu "v y trú x " ñáng l cũng áp d ng cho hai thi n ñ u, t i sao không? Tr l i: B i vì hai thi n ñ u, nhi m v c a x không rõ r t, vì nó b che l p b i t m, t , h . Nhưng x xu t hi n ñây v i m t b n ch t hoàn toàn rõ r t, như c t cao ñ u lên, vì nó không b che l p b i t m, t và h . Do ñó, x ñư c nói ñ n trong thi n th ba này. 172. Chánh ni m t nh giác: v y nh l i (sarati) nên g i là chánh ni m (sata); có s giác t nh toàn v n, nên g i là t nh giác (Sampajàna). Chánh ni m có ñ c tính là nh l i. Nhi m v c a nó là không quên. Bi u hi n c a nó là s gìn gi . T nh giác có ñ c tính là không r i lo n, có nhi m v là tra t m phán xét, có bi u hi n là s thăm dò.

87/429

173. M c dù chánh ni m này và t nh giác này cũng hi n h u hai thi n ñ u - vì m t ngư i hay quên, th t ni m không hoàn toàn t nh giác, thì không th ñ t ñ n ñ nh c n hành, khoan nói ñ n ñ nh an ch song vì hai thi n ñ u tương ñ i còn thô nên tâm d phiêu lưu như m t ngư i ñi trên ñ t b ng. B i v y, nhi m v c a chánh ni m t nh giác hai thi n ñ u chưa rõ r t. Nhưng thi n th ba, chánh ni m t nh giác ñư c nói ñ n vì nh ng pháp thô ñã ñư c t b , và tính cách vi t c a tam thi n ñòi h i tâm ph i luôn luôn chánh ni m t nh giác, như ngư i ñi trên lư i dao. 174. L i n a, như m t con bê ñi theo m , luôn luôn tr v bên m n u không ñư c gi l i, và n u b ñưa ñi xa m ; cũng th , khi tam thi n b d i kh i h , nó s tr l i v i h n u không b gi b i chánh ni m t nh giác, và nó s ñi theo h?. Ngoài ra, chúng sinh thư ng ham l c, và lo i l c này l i vô cùng ng t ngào không có th l c nào l n hơn, th mà ñây (tam thi n) có s vô tham ñ i v i l c là nh nh hư ng, c a chánh ni m t nh giác, không vì lý do nào khác. 175. " V y thân c m l c th ". ñây m c dù m t ngư i th c s ñ c tam thi n không quan tâm ñ n c m giác l c, v y v n c m th y l c liên h ñ n tâm th , và sau khi xu t thi n v n còn l c, b i vì thân th ñư c nh hư ng b i cái ch t vi di u phát sinh t l c liên h ñ n thân vô s c (v s c do tâm sanh, xem Chương XX, ñ. 30 tr ñi) 176. Bây gi , nói ñ n ý nghĩa câu: "v thi n này, các b c thánh tuyên b : ngư i nào có x và chánh ni m, ngư i y trú l c". Các b c thánh là các b c Giác ng v.v... Ý nói các b c thánh ca ng i ngư i nào ñ c thi n. Vì sao? Vì, ngư i y trú trong l c v i x và v i chánh ni m. V y ch ng và trú thi n th ba". Câu văn c n ñư c hi u như v y. 177. Nhưng t i sao chư thánh ca ng i? Vì v y có x ñ i v i thi n th ba, m c dù thi n này có lacï thù th ng vi di u và ñã ñ t ñ n ch toàn bích c a l c, v y mà v y v n không b lôi kéo ñ n thi n này do ni m ưa thích ñ i v i l c và v y chánh ni m, v i cái chánh ni m ñã ñư c an trú ñ ñ phòng h sinh kh i và v y v i s c do tâm sanh - c m th vô u l c mà chư thánh yêu m n và làm cho sung mãn. V y ñáng ca ng i, nên chư thánh ca ng i b ng nh ng l i "v y trú l c khi có x và có chánh ni m", nói lên nh ng ñ c tính ñ c bi t ñáng ca t ng. "Th ba", là theo th t con s , và vì thi n này ñư c ch ng vào hàng th ba. 178. "T b m t pháp, có hai pháp" (153). T b m t pháp là t b h . Nhưng h ch ñư c t b sát na ñ nh an ch , cũng như t m t ñư c t b sát na ch ng nh thi n. Do ñó, h ñư c g i là pháp t b tam thi n. 179. " Có hai pháp" là s kh i lên l c và nh t tâm. B i v y khi Vibhanga nói: " Thi n: x , chánh ni m, t nh giác, l c, nh t tâm" (260) là ñ ám ch trang b c a ñ tam thi n. Nhưng, tr x và chánh ni m t nh giac, thì thi n này th c s ch có 2 pháp ñ t ñ n ñ c tính " th p sáng" (xem 119). Nh ng gì còn l i cũng như sơ thi n ñã nói. 180. Khi hành gi ñã ñ t ñ n và làm ch tam thi n theo 5 cách, thì khi xu t tam thi n ñã quen thu c, hành gi có th nhìn nh ng khuy t ñi m c a nó như sau: "Thi n này b ñe do vì g n h ; b t c cái gì trong thi n này còn quan h ñ n l c là còn thô" (D. i, 37) và nh ng thi n chi c a nó b suy y u b i tính thô c a l c, v y có th hư ng tâm ñ n t thi n xem như an t nh hơn v y h t bám víu tam thi n và kh i sư làm nh ng gì c n ñ ñ t ñ n t thi n. 181. Khi hành gi xu t tam thi n, l c hay nói cách khác là "tâm l c", có v thô khi hành gi quán sát các thi n chi v i chánh ni m t nh giác, trong khi ñó x k như c m th và nh t tâm thì có v an t nh. R i, khi v y ñưa tư ng ñ t lên tâm tr l i nhi u l n "ñ t, ñ t" v i m c ñích t b pháp thô ñ t ñ n pháp vi t , an t nh, bi t," nay t thi n s kh i", ý môn hư ng tâm kh i lên có cùng ñ i tư ng là bi n x ñ t, gián ño n h u ph n. Sau ñó, 4 ho c 5 t c hành tâm kh i trên cùng m t ñ i tư ng y, t c hành cu i cùng là thu c v t thi n s c gi i. Nh ng gì còn l i cũng như ñã nói (ñ. 74).
88/429

182. Nhưng có s khác bi t này: l c th không ph i là m t duyên, k như t p hành duyên, cho b t kh b t l c th , và s chu n b cho t thi n thì c n ñư c khơi d y b ng b t kh b t l c th do ñó, các tâm chu n b này là tương ng b t kh b t l c th và ñây h tan bi n, ch vì tâm tương ng v i x .

T Thi n
183. Và ñi m này "V i s t b l c kh , v i s bi n m t t trư c c a h và ưu, v y ch ng và trú t thi n không kh không l c, có s thanh t nh c a ni m nh x " (Vbh. 245). Và như v y, hành gi ñ c t thi n, t b m t pháp, có 2 pháp, t t ñ p 3 phương di n, có 10 ñ c tính và thu c bi n x ñ t. 184. "V i s t b l c và kh " là t b l c, kh c a thân. "T trư c" là không ph i giai ño n t thi n m i x y ra. "S bi n m t c a h và ưu. V ùi h va ưu ñã bi n m t trư c ñây nghĩa là t b cái vui và kh c a tâm. 185. Nhưng khi nào thì s t b nh ng th này x y ra? ñ nh c n hành c a c 4 thi n. Vì h c a tâm ch ñư c t b vào ñ nh c n hành c a t thi n, kh c a thân, ưu c a tâm và l c c a thân l n lư t ñư c t b vào nh ng sát na c n hành ñ nh c a sơ thi n, nh thi n, và tam thi n. B i v y m c dù th t t b không ñư c nói ñ n, s t b l c, kh h , ưu ñư c nói ñây theo th t tóm t t trong Indriva Vibhanga, 122. 186. Nhưng n u nh ng th này ch ñư c t b vào nh ng sát na c a ñ nh c n hành c a c 4 thi n thì t i sao s ch m d t (di t) c a chúng ñư c nói là ngay trong thi n m i x y ñ n như ño n văn: "Và ñâu kh căn ñã kh i di t t n không có dư tàn? Này các tỳ kheo, hoàn toàn ly d c, ly b t thi n pháp, m t tỳ kheo ch ng và trú sơ thi n... Do ly d c sanh. Chính ñây mà kh căn ñư c t n di t, không có dư tàn? nh thi n. ñâu l u căn t n di t, không có dư tàn? tam thi n. ñâu h căn t n di t, không có dư tàn? ñây, này các tỳ kheo, v i s t b l c và kh và v i s bi n m t t trư c c a h , ưu, m t tỳ kheo ch ng và trú t thi n, có ni m ñư c thanh t nh nh x . Chính ñây, h căn ñã kh i ñư c di t t n không dư tàn" (S. v, 213-5) Kinh văn nói như v y là ñ nh n m nh y u t "di t t n" vì sơ thi n, v.v... Chính s di t n c a chúng x y ra, không ph i ch có di t mà thôi. Vào giai ño n c n hành. 187. Vào giai ño n ñ nh thì ch có di t, không ph i di t t n, x y ñ n. Vì ñ nh c n hành sơ thi n, còn tác ý ñ th , nên còn có th kh i lên kh căn v thân do xúc ch m v i ru i mu i... Ho c do ch ng i b t ti n, m c dù kh căn y ñã ch m d t. Nhưng ñ nh an ch thì không th . Ho c, kh căn ch m d t ñ nh c n hành, nhưng không tuy t ñ i ch m d t vì chưa hoàn toàn b khu t ph c b i pháp ñ i l p, nhưng trong "an ch ", toàn thân ñư c th m nhu n v i l c do h sung mãn và kh căn ch m d t nơi m t ngư i mà l c bi n mãn toàn thân vì khi y kh b khu t ph c b i pháp ñ i l p. 188. c n hành ñ nh nh thi n cũng th , vì tác ý nhi u lo i nên còn có th kh i l i ưu căn ñã di t, vì ưu s kh i lên khi có s m t m i c a thân và b c b i c a tâm do t m, t làm duyên. Nhưng ưu không kh i ñư c khi t m, t không có m t. Ưu ch kh i khi có m t t m t và t m t chưa ñư c t b c n hành ñ nh nh thi n. Nhưng ngay lúc ñ c nh thi n thì không th , vì nh thi n, các ñi u ki n ( duyên) cho h , ưu ñã ñư c t b . 189. Cũng th , c ân hành ñ nh c a tam thi n, v n còn có th có s tái sinh kh i c a l c căn ñã ñư c t b , b i vì thân th ñư c th m nhu n v i t i thư ng l c phát sinh do tâm tương ưng v i h . Nhưng chính thi n th ba thì không th , vì tam thi n, h v n là duyên do thân l c ñã hoàn toàn ch m d t. Tương t như th , c n hành ñ nh t thi n, còn có th tái sinh kh i h căn ñã ch m d t, vì nó g n k , và vì nó chưa b khu t ph c hoàn toàn v i x m nh như ñ nh an ch . Nhưng chính t thi n thì không th . Ðó là lý do nh ng danh t "không có dư tàn" ñư c nói trong môi trư ng h c (ño n 186) [Chú thích c a ngư i d ch: H căn Somanassindriya; joy faculty - là ni m hân hoan c a tâm, ñưa ñ n h : pity; happiness - thu c tâm; H ñưa ñ n khinh an, khinh an ñưa ñ n l c c a thân]
89/429

190. ñây, ngư i ta có th h i v y, n u nh ng th c m th này ñư c t b c n hành ñ nh, thì t i sao chúng ñư c l p l i ñây? Tr l i là, chính vì ñ d dàng n m b t chúng. Vì cái c m th "b t kh b t l c" (x ) r t vi t , khó nh n ra, khó n m b t. Vì như m t ngư i chăn bò mu n b t m t con bò ương ng nh, khó ñ n g n ñ b t, thì ph i lùa t t c b y bò vào m t cái chu ng và cho t ng con m t ñi ra, nói "chính con bò kia, b t ñi". Khi y có th tóm b t nó m t cách d dàng. Cũng v y, ñ c Th Tôn ñã tóm thâu t t c 5 lo i c m th này, ñ ta n m b t chúng d dàng, vì khi nêu lên t ng c m th trong c nhóm như v y, thì cái gì không ph i là l c hay kh hay h hay ưu có th ñư c n m b t: "ñây là c m th không kh không l c". 191. Ngoài ra, ñi u này nói lên ñ ch ñi u ki n ñưa ñ n tâm gi i thoát không kh không l c. Vì s t b kh , v.v... Là ñi u ki n cho tâm gi i thoát, như kinh d y: " Này hi n gi , có b n duyên (ñi u ki n) ñ ñ t ñ n tâm gi i thoát không kh không l c: ñây hi n gi , v i s t b l c, kh , v i s bi n m t t trư c c a h và ưu, m t tỳ kheo ch ng và trú t thi n... X ni m thanh t nh (ñư c ni m thanh t nh nh x )" (M. i. 296). 192. Ho c có th gi i thích: Cũng như, m c dù thân ki n, v.v... ñã ñư c t b các giai ño n trư c ñây, chúng v n ñư c ñ c p tr l i, khi mô t ñ o l d n ñ n tam thi n v i m c ñích gi i thi u thi n này, cũng th , các lo i c m th ñư c ñ c p ñây v i m c ñích gi i thi u t thi n. Ho c ñ ch ng minh r ng tham và sân r t xa vì ñã h t ñi u ki n cho chúng kh i lên, b i vì trong nh ng c m th này, thì l c (sukha) là duyên cho tham; (thân) kh là duyên cho ưu (n i kh c a tâm) ưu là duyên cho sân. B i th , v i s t b l c, v.v... Tham và sân tr nên xa v i, vì chúng ñã ñư c t b cùng v i nh ng duyên t o ra chúng. 193. Không kh không l c: Không kh vì v ng m t thân kh , không l c vì v ng m t thân l c. B ng câu này, lu n ch nêu lên lo i c m th th ba trái ngư c h n v i kh và l c, ch không ph i ch có s v ng m t c a kh và l c mà thôi. Lo i c m th th ba này "không kh không l c" còn g i là "x ". Nó có ñ c tính là kinh nghi m cái ngư c h n v i c hai "ñáng ưa" và "không ñáng ưa" (hay ñáng chán). B n ch t nó là trung tính. Tư ng c a nó là khó th y rõ. Nhân g n c a nó là s ch m d t c a l c. 194. Có s thanh t nh c a ni m nh x : có s thanh t nh c a ni m phát sinh do x . Vì ni m trong thi n này là hoàn toàn thanh t nh, và s thanh t nh c a nó có ñư c là nh x , không nh cái gì khác. Cho nên thi n này ñư c g i là "có s thanh t nh c a ni m nh x ". Vibhanga cũng nói: "Ni m này trong sáng thanh t nh, ñư c sáng t nh x " (Vbh. 261). Và x nh ñó ni m ñư c thanh t nh, là lo i x có nghĩa "trung tính ñ c bi t". Và không ch có ni m ñư c thanh t nh nh x , mà t t c các pháp tương ưng cũng th . 195. ñây, x này cũng hi n h u ba thi n ñ u, nhưng cũng như ban ngày cũng trăng lư i li m nhưng không trong sáng rõ ràng vì b ánh m t tr i che chói vì thi u ñêm t i ñ ng minh v i ñ c tính d u dàng h tr cho trăng. Cũng v y, m nh trăng lư i li m "x k như trung tính" cũng hi n h u sơ thi n v.v... Nhưng không thanh t nh vì b che khu t b i ánh sáng c a các pháp ñ i ngh ch: t m t v.v... Và vì thi u ñêm là "x k như c m th " làm ñ ng minh, và chính vì nó không thanh t nh, mà ni m cu sanh và nh ng pháp khác cũng không thanh t nh, như ánh sáng không thu n t nh c a trăng lư i li m vào ban ngày. B i v y, không có thi n nào trong 3 thi n ñ u ñư c g i là "có s thanh t nh c a ni m nh x . Vì nó không thanh t nh, mà ni m cu sanh và nh ng pháp khác cũng không thanh t nh, như ánh sáng không thu n tính c a trăng lư i li m vào ban ngày. B i v y, không có thi n nào trong 3 thi n ñ u ñư c g i là "có s thanh t nh c a ni m nh x ". 196. Th tư: là th t theo s , và b i thi n này ñư c ch ng vào hàng th tư. 197. T b m t pháp, có ñư c hai pháp: (ñ. 183) T b m t pháp là t b l c. Nhưng l c y th c s ñã ñư c t b trong nh ng t c hành tâm ñ u tiên thu c cùng m t tâm l trình (citta-vìthi- cognitive series, ñ. 185) nên l c ñư c g i là pháp t b t thi n. "Có hai pháp" là x k như c m th , và nh t tâm. Nh ng gì còn l i cũng như ñã nói sơ thi n. Trên ñây là theo cách tính có 4 thi n.
90/429

Năm Thi n
198. N u hành gi tu t p năm thi n, thì khi xu t sơ thi n ñã quen thu c, có th th y khuy t ñi m c a nó như sau: thi n này b ñe do vì g n nh ng tri n cái và nh ng thi n chi b suy y u vì tính thô c a tâm. V y hư ng tâm ñ n nh thi n xem là an t nh hơn, ñ ch m d t bám víu vào sơ thi n, và làm nh ng gì c n thi t ñ ñ c nh thi n. 199. Bây gi , hành gi xu t sơ thi n v i chánh ni m, hoàn toàn t nh giác, và ch th y t m là thô khi quán sát các thi n chi, nhưng t v.v... Thì có v an t nh. Khi hành gi ñưa tư ng "ñ t, ñ t" lên tâm v i ý ñ nh t b pháp thô, ñ t ñ n pháp t , nh thi n kh i lên theo cách ñã nói. Pháp t b nh thi n ch là t m. B n thi n chi: t , h , l c, nh t tâm là nh ng gì thi n này ñã ñ t ñư c. Nh ng gì còn l i cũng như ñã nói. 200. Khi ñã ñ c nh thi n, làm ch năm pháp, thì lúc xu t nh thi n, hành gi th y nh ng khuy t ñi m c a nó như sau: nó b ñe do vì g n t , và các thi n chi suy y u vì tính thô c a t . Hành gi có th hư ng tâm ñ n tam thi n xem như an t nh hơn, và nh v y, h t bám víu nh thi n, kh i s làm nh ng gì c n thi t ñ ñ c tam thi n. 201. Hành gi xu t nh thi n v i chánh ni m t nh giác, quán sát thi n chi và th y t là thô, còn h , l c, nh t tâm thì có v an t nh. V y ñưa tư ng "ñ t, ñ t" lên tâm nhi u l n v i m c ñích t b pháp thô, ñ t ñ n pháp vi t , và Tam thi n kh i lên theo cách ñã nói. Y u t (pháp) t b ñây ch là t . Ba thi n chi h , l c và nh t tâm là nh ng pháp mà thi n này có ñư c, như nh thi n trong h th ng 4 thi n. Nh ng gì còn l i như ñã nói. 202. V y, thi n th hai trong b n thi n tr thành thi n th hai và ba trong năm thi n b ng cách chia nh thi n ( c a 4 thi n) làm hai. Và thi n th ba trong 4 thi n tr thành thi n th tư trong năm thi n, t thi n 4 thi n thành ngũ thi n năm thi n. Sơ thi n thì v n là sơ thi n c hai h th ng. Chương b n, "Ð nh: Bi n x Ð t" trong lu n v Ð nh tu t p, trong Thanh t nh Ð o, ñư c so n vì m c ñích làm cho ngư i lành hoan h . -ooOooChương V

Ð nh: Nh ng Kasina Khác
Kasina Nư c
1. Ngư i tu t p v bi n x này, cũng như trong trư ng h p bi n x ñ t, c n có th ng i tho i mái và n m l y tư ng nư c ho c ñư c t o ho c không ñư c t o. Nh ng gì còn l i cũng như ñã nói ph n kasina ñ t. T ñây ch nêu lên nh ng gì khác bi t. 2. Khi m t ngư i ñã th c hành ñ i trư c, thì tư ng hi n ra cho v y v nư c không c n t o tác, như m t cái ao h , v nh, ñ i dương... Như trư ng h p trư ng lão Cùla-Sìva. V trư ng lão mu n t b danh xưng l i dư ng ñ s ng ñ i vi n ly. Ngài xu ng tàu Nahàtittha ñi n ñ . Khi ng m nhìn bi n khơi, t tư ng c a bi n y hi n lên nơi ngài. 3. Ngư i chưa tu t p ñ i trư c, thì ph i làm m t kasina, ñ phòng b n l i c a Kasina (Ch. IV, 24) và ñ ng năm l y tư ng nư c k như màu s c. Hành gi nên l y m t cái bát ñ ng nư c cao ñ b n gang tay, ñ ñ y ngang mi ng các th nư c không b dơ vì ñ t, như nư c h ng gi a tr i qua m t t m v i l c, ho c b t c lo i nư c trong nào. Hành gi nên ñ nó m t nơi kín ñáo, khu t n o trong tu vi n, và ng i cho tho i mái. Không nên quán màu s c hay ñ ý ñ n ñ c tính c a nư c, mà ch n m l y màu s c k như n n t ng v t lý c a nó, và chú tâm trên khái ni m danh t làm tâm pháp tr i nh t, và x d ng b t
91/429

c danh t nào ch "nư c" như àpo, ambu (mưa), udaka ( ch t l ng), vàri (sương), salida (ch t l ng) v.v... V y nên khai tri n bi n x nư c b ng cách dùng cái tên rõ r t nh t (cho mình) như "nư c, nư c". 4. Khi hành gi tu t p cách y cu i cùng, 2 tư ng s kh i lên như ñã nói. Tuy nhiên, trư ng h p này, sơ tư ng có v di ñ ng. N u nư c có b t hay bong bóng, thì sơ tư ng cũng có tư ng y h t. Nhưng t tư ng thì hi n ra b t ñ ng như cái qu t l n b ng pha lê gi a hư không, như m t m t gương tròn. Khi tương y xu t hi n, hành g a ñ t ñ n ñ nh c n hành, và ñ nh an ch thu c t thi n, ngũ thi n theo cách ñã mô t .

Kasina L a
5. Ngư i mu n tu t p Kasina l a c n n m l y tư ng l a. Khi hành gi ñã tu t p t ñ i trư c, thì tư ng sinh kh i trong b t c lo i l a nào không c n t o tác, như khi nhìn tim b c cháy nơi ng n ñèn hay nơi m t ho lò, nơi ch nung chén bát, hay nơi m t ñám cháy r ng, như trư ng h p trư ng lão Cittagutta. Tư ng kh i lên nơi trư ng lão khi ngài nhìn ng n ñèn trong ngôi nhà làm l b tát 6. Còn nh ng ngư i khác thì ph i làm m t kasina l a như sau: Ch m t mi ng g gi a lõm cây còn ư t, phơi khô và b ra t ng khúc. Hành gi nên ñi ñ n m t g c cây hay m t túp l u, làm m t ñ ng c i như ngư i ta làm ñ nung chén, và th p l a. Trư c ng n l a, treo m t t m th m b ng da hay v i, gi a khoét m t l tr ng tròn ñư ng kính m t gang b n ngón, r i ng i xu ng như ñã nói. Th y vì chú ý ñ n c , c i dư i, ho c khói trên, hành gi ph i n m l y tư ng nơi ng n l a r c sáng gi a. 7. Hành gi không nên quán sát màu s c v.v... Hay ñ c tính c a l a như nóng v.v... Mà xem màu s c như n n t ng v t lý c a l a, và chú tâm trên khái ni m danh t làm tâm pháp tr i nh t, r i khai tri n bi n x l a b ng cách s d ng danh t rõ nh t "l a, l a". 8. Khi tu t p cách y, cu i cùng hai tư ng kh i lên như ñã mô t . ñây, sơ tư ng xu t hi n như ng n l a tách r i (kh i ch t ñ t). Nhưng khi m t ngư i n m l y tư ng nơi m t kasina cũng hi n l nơi sơ tư ng: m t que l a, hay m t ñ ng than h ng, tro, khói... ñ u hi n ra. T tư ng thì b t ñ ng như m t m nh v i nh ñ t gi a hư không, như m t cái qu t b ng vàng, hay m t c t tr b ng vàng ròng. V i s xu t hi n c a t tư ng, hành gi ñ t ñ n ñ nh c n hành và ñ nh an ch thu c t thi n, ngũ thi n như ñã nói.

Kasina Hư Không
9. Ngư i mu n tu t p bi n x này, ph i n m l y tư ng hư không. Vi c y ñư c th c hi n b ng m t ho c b ng tay s . Vì lu n nói: " Hành gi ñ ý nh ng ñ t mía di ñ ng qua l i, ho c nh ng ng n tre, ng n cây, hay ñ u s i tóc di ñ ng. Ho c ñ ý s xúc ch m c a gió trên cơ th ". 10. B i th , khi th y nh ng cây mía r m r p, ng n ngang nhau, ho c nh ng cây tre, hay th y tóc dài b ng 4 ngón tay ñ u ngư i b gió th i, hành gi nên an trú ni m: "Gió ñang th i ch này". Ho c v y có th an trú ni m khi gió th i ñ n m t thân ph n c a mình sau khi lu n qua c a s hay khe h trong tư ng, và dùng b t c tên nào ch gió rõ nh t, như "hư không, hư không". 11. ñây, sơ tư ng hi n ra di ñ ng, như hơi nóng quy n trên cơm sôi. T tư ng thì an tĩnh và b t ñ ng. Nh ng gì còn l i cũng như ñã nói.

Kasina Xanh
12. K ti p, Lu n nói: "Ngư i h c kasina xanh n m l y tư ng màu xanh nơi m t cái hoa, m t t m v i hay v t có màu xanh. Ngư i nào ñã th c hành t ti n ki p, tư ng kh i lên nơi v y khi th y m t b i hoa xanh, ho c hoa ñư c bày ch dâng cúng, ho c th y m t m nh v i xanh hay viên ng c xanh.
92/429

13. Ngư i chưa t ng tu t p thì ph i dùng hoa như hoa sen xanh v.v... r i ñ y mâm hay r c n, ñ ng ñ lòi c ng ra, ho c ch l y cánh hoa. Ho c dùng nh ng m nh v i xanh bó l i ñ ñ y r như m t cái m t tr ng. Có th làm Kasina b ng m t cái dĩa tròn ñ mang theo hay c ñ nh, như ñã nói kasina ñ t, b ng m t trong nh ng màu l c, xanh lá cây v.v... vi n quanh b ng m t màu khác. R i hành gi nên ñ tâm trên tư ng y "xanh, xanh", như ñã nói trong ph n bi n x ñ t. ñây cũng th , b t c l i nào c a kasina cũng s n i b t sơ tư ng, như nh ng c ng hoa lòi ra, khe h gi a các cánh hoa, v.v... ñ u hi n rõ. Còn t tư ng thì xu t hi n như m t cái qu t pha lê gi a hư không, tách r i kh i dĩa Kasina.

Kasina Vàng
15. Cũng th , v i bi n x màu vàng, lu n nói: "Ngư i h c kasina vàng n m l y cái tư ng màu vàng nơi m t cái hoa hay v i hay m t v t có màu vàng". B i th ñây, m t ngư i ñã có công ñ c nh th c t p ñ i trư c, tư ng xu t hi n cho y khi nhìn m t b i hoa, m t mi ng v i hay m t v t có màu vàng, như trư ng h p trư ng lão Cittagutta, khi ông nhìn nh ng hoa pattanga ñư c dâng cúng trên ñi n th Cittalapabbata. V a lúc y, tư ng xu t hi n cho v y v i hình vóc c m t cái bàn th . 16. Nh ng ngư i khác thì ph i làm m t kasina theo cách ñã nói kasina xanh, nghĩa là v i hoa màu vàng, v i vàng hay v t gì có màu y, và ñ tâm trên tư ng là "vàng, vàng".

Kasina Màu Ð
17. Cũng th , v i kasina ñ : "Ngư i h c kasina ñ n m l y tư ng màu ñ nơi m t cái hoa, m nh v i hay m t v t có màu ñ ". " ñây cũng v y, ngư i nào ñã t ng tu t p ñ i trư c, tư ng kh i lên khi trông th y m t b i hoa ñ , ho c hoa ñư c r i ra, ho c th y m t m nh v i ñ hay ng c màu ñ . 18. Nh ng ngư i khác c n ph i làm m t kasina như ñã nói, và ñ tâm trên tư ng y "ñ , ñ ". Nh ng gì còn l i cũng như ñã nói ph n bi n x ñ t.

Kasina Tr ng
19. V kasina tr ng, lu n nói: "Ngư i h c kasina tr ng n m l y tư ng màu tr ng nơi m t cái hoa, m nh v i hay v t màu tr ng". Ngư i ñã th c hành ñ i trư c, th y tư ng xu t hi n khi nhìn m t b i hoa lài, sen tr ng, hu tr ng, v i, v t gì tr ng, ho c nơi cái dĩa b ng thi c, b ng b c, ho c m t trăng. 20. Còn nh ng ngư i khác thì ph i làm m t kasina theo cách ñã nói ph n làm kasina xanh, b ng cách dùng hoa tr ng v.v... Hành gi ñưa tư ng y lên tâm tư ng "tr ng, tr ng". Còn l i cũng như ñã nói.

Kasina Ánh Sáng
21. [ngư i h c kasina ánh sáng n m l y tư ng ánh sáng nơi m t cái l trong vách tư ng, hay nơi l khoá, hay nơi c a s m ]. m t ngư i ñã th c hành ñ i trư c, thì tư ng kh i lên khi th y m t vòng sáng trên ñ t do m t tr i m t trăng chi u, xuyên qua k lá hay qua k h c a gian nhà lá. nh ng ngư i khác thì ph i s d ng m t vòng tròn ánh sáng và khai tri n nó theo cách ñã nói trên: "sáng, sáng". 22. ho c là th p m t ng n ñèn trong cái bình, ñ y n p và khoét m t l bên hông, ñ l h ng ñ i di n vách tư ng, ánh ñèn xuyên qua l h ng chi u lên vách m t vòng tròn, hành gi khai tri n tư ng y b ng cách l p ñi l p l i nhi u l n: "sáng, sáng". vi c này kéo dài lâu hơn nh ng th khác. ñây, sơ tư ng gi ng như vòng tròn chi u trên vách hay trên ñ t. 23. T tư ng thì như m t chòm ánh sáng dày ñ c. nh ng gì còn l i cũng như ñã nói.

Kasina Kho ng Không Có Gi i H n
93/429

24. Ngư i h c kasina này n m l y tư ng nơi m t l h ng trong vách, nơi khoá hay c a s m . V i ngư i ñã t ng th c hành ñ i trư c, tư ng kh?i lên khi v y trông th y b t c m t khe h nào, như nơi l tư ng. 25. Nh ng ngư i khác thì ph i làm m t l h ng r ng m t gang b n ngón, trong m t cái chòi ho c nơi m t mi ng da, m t chi c chi u, v.v.... Và tu t p: " hư không, hư không". 26. ñây, sơ tư ng hi n ra gi ng như cái l cùng v i vách tư ng vây quanh. N l c n i r ng tư ng y ñ u vô ích. T tư ng như m t vòng tròn b ng hư không. N l c ñ nói r ng tư ng y s thành công. Nh ng gì còn l i thì như ñã nói.

T ng Quát
27. Ð ng Mư i l c, B c th y t t c nói mư i bi n x , m i th ñ u có th làm nhân cho b n thi n và năm thi n. Là chìa khoá ch ch t c a s c gi i. Sau khi ñã rõ s mô t chúng, và cách tu t p m i bi n x , cách m r ng. B y gi còn l i vài ñi m ñáng h c t p. M i ñi m có m t vai trò ñ c bi t. 28. Trong nh ng bi n x n y, thì kasina ñ t là căn b n cho nh ng th n thông: "M t thân bi n ra nhi u thân? (D. i, 78) v.v... Và ñi, ñ ng, ng i gi a hư không hay trên nư c b ng cách t o ra ñ t, và năng l c có ñư c nh ng th ng x (abhibh-àvatana bases of mastery) b ng phương pháp h u h n hay vô h n (M. ii, 13) 29. Kasina nư c là căn b n cho nh ng th n thông như ñ n th , chui ra kh i ñ t (D. i, 78), làm mưa, t o ra sông, bi n, làm cho qu ñ t, núi ñá, ñ n ñài rung chuy n. (M. i, 273). 30. Kasina l a là căn b n cho nh ng năng l c như làm ra khói, ra l a, ch ñ t cháy nh ng gì mình mu n ñ t, (S. iv, 290), t o ra ánh sáng ñ th y s c b ng thiên nhãn, dùng ho ñ i ñ t thân khi nh p ni t bàn. 31. Kasina gió là căn b n cho nh ng th n thông như ñi nhanh như gió, t o ra nh ng tr n cu ng phong. 32. Kasina xanh là căn b n cho nh ng th n thông như t o ra nh ng hình thù màu ñen, bóng t i, ñ t ñư c nh ng th ng x nh phương pháp ñ p và x u, và ñ t ñ n gi i thoát nh s c (xem tám Gi i thoát, D. ii, 12) 33. Kasina vàng là căn b n cho nh ng th n thông như t o ra hình tư ng màu vàng, bi n cái gì thành vàng ròng, ñ t nh ng th ng x và gi i thoát nh s c. 34. Kasina ñ là căn b n cho nh ng th n thông như t o ra nh ng hình tư ng màu ñ , ñ t nh ng th ng x và gi i thoát nh s c. 35. Kasina tr ng là căn b n cho nh ng th n thông như t o nh ng hình d ng màu tr ng, tr hôm tr m thu miên (ng ng c), xua tan bóng t i, t o ra ánh sáng ñ th y s c b ng thiên nhãn. 36. Kasina ánh sáng là căn b n cho nh ng th n thông như t o nh ng hình d ng có ánh sáng, tr hôn tr m thu miên, xua tan bóng t i, t o ánh sáng ñ th y s c b ng thiên nhãn. 37. Kasina hư không là căn b n cho nh ng th n thông như làm hi n ra nh ng gì b che kín, ñi ñ ng n m ng i trong ñ t hay ñá nh t o ra hư không trong ñó, du hành xuyên qua tương v ch không tr ng i v.v... 38. S x p lo i "trên, dư i, xung quanh thu n nh t, vô lư ng" áp d ng cho t t c các Kasina, như kinh (M. ii, 14) nói "V y th y ñ t Kasina ñ t trên, dư i, xung quanh, toàn ñ t vô lư ng.".
94/429

39. "Trên" là hư ng v vòm tr i. "Dư i là hư ng m t ñ t. Xung quanh là vây quanh như bán kính m t thư ru ng. Vì có ngư i ch khai tri n Kasina v phía trên, có ngư i ch m r ng phía dư i, ho c xung quanh, ho c có ngư i vì m t lý do nào ñó, ch chi u ra Kasina như khi ngư i ta mu n nhìn m t s c pháp v i thiên nhãn, chi u ra ánh sáng. Thu n nh t (toàn) là không xen nh ng gì khác. Như v i m t ngư i trong nư c, thì t phía ch là nư c không gì khác, cũng th , Kasina ñ t ch toàn là không dính ñ n nh ng th khác. Vô lư ng là s chú tâm vô lư ng. Hành gi chú tâm nơi toàn th , không ño lư ng như "ñây là ñ u, ñây là gi a". 40. M t h u tình thu c lo i sau ñây không th tu t p bi n x nào c : "B nghi p làm chư ng ng i, b phi n não chư ng ng i, b nghi p d th c (qu báo c a nghi p) làm chư ng ng i, thi u ñ c tin, d c, tu , nh ng k y s không th nh p ñư c quy t ñ nh tánh là s chân chánh trong các thi n pháp" (Vbh. 341). 41. "Nghi p chư ng" là nói nh ng ngư i có ác nghi p kéo theo qu báo t c thì (lúc tái sinh, nghĩa là năm nghi p ác: theo th t ưu tiên: gi t m , gi t cha, gi t A-la-hán, làm ch y máu thân Ph t và phá hoà h p tăng - c năm nghi p này s khi n vào ñ a ng c sau khi ch t, và ñây su t m t th i gian dài, b t k ñương s có làm nghi p gì khác. (MA. iv, 109). "Phi n não chư ng" ch cho h ng ngư i có tà ki n (bác nhân qu , ch p r ng không có b thí và qu báo b thí, v.v... - D. i, 2) h ng phi nam phi n , h ng không có nam căn. Báo chư ng ch cho h ng ngư i có m t ki t sanh không có thi n căn ho c ch có hai thi n căn. Thi u ñ c tin là không tin Ph t, Pháp, Tăng. Thi u d c: thi u lòng ham mu n ñ i v i Ð o l vô ng i. Thi u tu là thi u chánh ki n th gian và xu t th gian. Không th nh p ñư c tánh quy t ñ nh là s chân chánh c a thi n pháp: nghĩa là Thánh ñ o, ñư c g i là "tánh quy t ñ nh" và "s chân chánh c a thi n pháp". 42. Ngư i thu c lo i trên l i còn không th tu t p b t c ñ m c thi n nào. B i th , vi c tu thi n ph i ñư c th c hi n b i m t thi n nam t không b báo chư ng, tránh gây phi n não chư ng và nghi p chư ng, nuôi l n ñ c tin, d c và tu , b ng s nghe pháp, g n gũi b n t t, v.v... Chương năm, "Ð nh: Nh ng Kasina Khác" trong lu n v Ð nh tu t p, trong Thanh t nh Ð o, ñư c so n vì m c ñích làm cho ngư i lành hoan h . -ooOooChương VI

Ð nh B t T nh Quán
-ooOoo-

Ð nh Nghĩa T ng Quát
1. Mư i th b t t nh nơi thây ch t không còn th n th c, ñã ñư c k ra sau nh ng bi n x , ñó là: tư ng phình trương, tư ng xanh b m, tư ng máu m , tư ng b n t ra, b g m khói, b rã r i, b phân tán, b ch y máu, b trùng ăn và tư ng b xương. (Ch. III, 105). Tư ng phình trương: Thây b trư ng (uddhumàta) vì d n d n n ra, ph ng lên sau khi ch t, như m t cái ng b b gió th vào. Thây b trư ng trông ghê t m, ñ y là m t t ñ ch thây ch t trong tr ng thái y. 2. Tư ng b m xanh: (vinìla) là có t ng ch b bi n ñ i màu s c trên thân th . Cái gì xanh b m thì x u xí trông ghê t m, nên g i là tư ng xanh b m (vinìlaka). Ð y là danh t ch ch thây ch t có nh ng ch l m ñ m ñ do th t b loì ra và nh ng ch l m ñ m tr ng do m tích t l i, nhưng ph n l n thì màu xanh ñen, như th ñư c ñ p b ng m t t m v i màu xanh ñen nh ng ch có màu y.
95/429

3. Thây ch y m : nh ng nơi b n t ra trên thân, m ch y ra g i là "cái ra m " (vipubbaka) Ho c cái gì ch y m (vipubba) là x u (kucchita) vì ghê t m, nên g i là tư ng ch y m . Ðây là danh t ch thây ch t trong tr ng thái y. 4. Tư ng n t ra: b m ra b ng cách c t làm hai g i là n t (vicchidda). Cái gì b n t g i là tư ng n t ra (vicchiddata). Ho c cái gì n t n là x u, vì ghê t m, nên g i là tư ng n t n , ñây là m t danh t ch thây ch t b n t ra ch n gi a. 5. Tư ng b g m khói: b chó, ch n v.v... ăn ch này ch kia b ng nhi u cách, g i là b g m khói (vikkhàyita). Ho c, cái gì b g m là x u vì ghê t m, nên g i là tư ng g m khói. Ðây là m t danh t ch thây ch t trong tr ng thái y. 6. Tư ng rã r i: cái gì b tung toé kh p nơi g i là rã r i (vikkittam). Cái gì rã r i g i là tư ng rã r i (vikkhittaka) Ho c cái gì là rã r i là x u, vì ghê t m, nên g i là tư ng rã r i. Ðây là danh t ch m t thây ch t b tan rã ch này ch kia theo ki u " ch này m t bàn tay, ch kia m t bàn chân, ch n cái ñ u" (xem M i, 58) 7. Tư ng phân tán rã r i: thây b ch ra, b rã r i theo cách ñã nói, nên g i là tư ng phân tán rã r i. Ðây là danh t ch thây ch t b rã r i theo cách ñã nói sau khi b b ra v i m t con dao làm th c ăn cho chim qu . 8. Tư ng máu ch y: thây r máu ra, vãi máu ra kh p nơi, g i là tư ng ch y máu (lohitaka). Ðây là danh t ch thây ch t ñ y nh ng v t máu r ra. 9. Tư ng trùng ăn: Nh ng con dòi g i là trùng (puluva) thây lúc nhúc nh ng dòi g i là tư ng trùng ăn. Ðây là danh t ch 1 thây ch t ñ y nh ng dòi. 10. Tư ng b xương: "atthika" là danh t ch m t cái xương ho c c b xương. 11. Nh ng tên k trên cũng dùng làm cho c hai trư ng h p: tư ng kh i lên do s phình trương v.v... Làm n n t ng và thi n ñ c ñư c do nh ng tư ng y.

Tư ng Phình Trương
12. ñây, khi m t thi n gi mu n tu t p thi n g i là thi n v tư ng phình trương, b ng cách kh i lên tư ng y nơi m t thây ch t b trư ng, thì c n ph i ñ n g n m t b c th y theo cách ñã mô t ph n kasina ñât, và h c ñ m c thi n t nơi v y. Khi gi ng ñ tài thi n quán cho h c trò, v th y ph i gi i thích t t c m i s , nghĩa là nh ng hư ng ñ ñi v i m c ñích ñ t ñư c tư ng b t t nh nói rõ tính ch t nh ng tư ng chung quanh, 11 cách ñ n m l y tư ng, quán sát con ñư ng ñi và ñ n, và k t thúc b ng cách ch d n v s ñ c ñ nh. Khi hành gi ñã h c k , thì nên ñi ñ n m t trú x thu c lo i ñã mô t mà s ng ñ y trong khi tìm tư ng phình trương kh i lên. 13. Trong lúc ñó, n u nghe m i ngư i b o c ng làng nào ñó, trên con ñư ng nào ñó, bìa r ng nào ñó, ho c dư i t ng ñá hay g c cây nào ñó hay trên bãi tha ma nào ñó, có m t t thi phình trương ñang n m, thì hành gi không ñư c ñi ñ n ñó ngay, như ngư i nh y xu ng sông t i ch không có b n. Vì tư ng b t t nh y b ñoanh vây b i 14. Dã thú và phi nhân, và hành gi có th g p nguy hi m cho tánh m ng t i ñ y. Ho c có th r ng con ñư ng ñi ñ n ch y có qua m t c ng làng hay m t h t m hay m t ñ ng ru ng ñang ñư c d n nư c, ñây hành gi có th g p m t s c pháp thu c ngư i khác phái ñ p vào m t. Ho c có th thây ch t y là c a m t ngư i khác phái, vì m t thi th ph n thì không thích h p cho m t hành gi phái nam, và ngư c l i. N u là thây m i ch t, nó còn có th trông ñ p n a là khác, do ñó có th nguy hi m cho ñ i s ng ph m h nh. Nhưng n u hành gi t xét r ng: "Ði u này không khó ñ i v i ta" thì c vi c ñi ñ n ñây.
96/429

15. Và khi ñi, hành gi ph i nói v i v thư ng to c a tăng ñoàn, ho c v i m t tỳ kheo có ti ng tăm. 16. T i sao? Vì n u t i nghĩa ñ a, hành gi b ng phát run lên c t chi, ho c c h ng nôn o lên khi hành gi ch m xúc v i nh ng ñ i tư ng khó ch u như nh ng hình tư ng và âm thanh c a phi nhân, sư t , c p, v.v... Ho c m t cái gì khác xúc não hành gi , thì ngư i mà hành gi ñã chào s coi sóc dùm y bát cho hành gi chùa, hành gi cho nh ng tỳ kheo tr hay ngư i t p s ñ n nơi hành gi . 17 Ngoài ra, m t nghĩa ñ a là nơi k cư p có th t h p vì cho r ng ñólà nơi an toàn cho chúng. Khi ngư i ta ñu i b t k tr m, chúng có th ñ rơi nh ng ñ v t g n v tỳ kheo r i ch y tr n. Ngư i ta có th tóm l y tỳ kheo, nghĩ r ng ñã b t ñư c k tr m v i tang v t, và làm cho v y kh n ñ n. Khi y v thư ng to chùa s gi i thích cho m i ngư i biêt, b o r ng "Ð ng qu y r y v y, ông ta ñã b o cho tôi bi t trư c khi ñi ñ n ch y ñ làm công vi c ñ c bi t này" Và v trư ng lão s c u nguy cho t kheo. Ðây là l i ích c a s ra ñi có báo cho m t ngư i nào bi t. 18. B i th , hành gi nên thông báo cho m t v T kheo thu c lo i ñã nói trên, r i ra ñi mong m i trông th y tư ng y, tâm hân hoan như m t v tư ng sĩ dòng Sát ñ l i (Khattiya) trên ñư ng ñi ñ n nơi làm l t n phong, như ngư i ñi dâng l m t ñài t l , hay như m t ngư i nghèo trên ñư ng ñ n ch khai qu t kho tàng gi u kín. 19. Và hành gi nên ñi ñ n ñó v i cách mà các Lu n ñã khuy n cáo như sau: "M t ngư i ñang h c tư ng thi th phính trư ng ñi m t mình không b u b n, v i chánh ni m ñã an trú không gián ño n, v i các căn môn xoay vào trong, tâm không hư ng ngo i, quán sát con ñư ng ñi và v . T i ch có tư ng th y phình trư ng ñư c ñ t, hành gi chú ý m i t ng ñá hay ki n hay cây, b i cây, dây leo... ñ y v i ñ c ñi m c a chúng và ñ ý ñ n t ng v t trong tương quan v i ñ i tư ng quán b t t nh kia. Khi ñã làm xong ñi u này, hành gi nh n ñ nh tính ch t c a tư ng t thi ñang phình trư ng b ng s ki n nó ñã ñ t ñ n tính ch t ñ c bi t y (xem ñ. 14). Ðo n hành gi th y r ng tư ng ñư c n m l y m t cách thích ñáng, ñư c ghi nh thích ñáng, ñư c ñ nh nghĩa thích ñáng b ng màu s c c a nó, b ng phương hư ng c a nó, b ng gi i h n c a nó, b ng nh ng ch l i c a nó, b ng nh ng ch lõm c a nó và t t c xung quanh. 20. Sau khi ñã nh n ñ nh ñúng m c tư ng y, ghi nh ñúng, ñ nh nghĩa ñúng, hành gi ñi m t mình không b u b n, v i chánh ni m ñã an trú không gián ño n, các căn xoay vào trong, tâm không hư ng ngo i, xem xét con ñư ng ñi và ñ n, khi ñi hành gi quy t ñ nh r ng bư c ñi c a mình ñang hư ng v tư ng y, khi ng i, hành gi so n m t ch ng i hư ng v tư ng y. 21. M c ñích, l i ích c a s ñ nh rõ tính ch t nh ng v t xung quanh là gì? Có m c ñích là kh i b l a d i ( o tư ng). N m l y tư ng theo mư i m t cách kia có m c ñích gì? có l i gì? N m l y tư ng theo mư i m t cách có m c ñích là bu c tâm l i m t ch , có l i ích là bu c tâm l i m t ch . Xem xét con ñư ng ñi và ñ n có m c ñích gì? có l i ích gì? Có m c ñích là theo dõi tâm, có l i ích là theo dõi tâm. 22. Khi hành gi ñã an trú ni m kính tr ng ñ i v i ñ i tư ng do th y l i ích c a nó và do xem nó như m t kho tàng và yêu m n nó, hành gi gi tâm trên ñ i tư ng y: "Ch c ch n b ng cách này ta s kh i già ch t". Hoàn toàn ly d c, ly b t thi n pháp hành gi ch ng và trú sơ thi n... Do vi n ly sanh. Hành gi ñã ñ c sơ thi n thu c s c gi i. Ch trú c a hành gi là sanh ph m trú, và ñó là trư ng h p ñi n hình c a công ñ c tu t p thi n. 23. B i th n u hành gi ñ n nghĩa ñ a ñ tr c nghi m tình tr ng ñi u ph c tâm c a mình, thì nên ñánh chuông tri u t p tăng chúng l i trư c khi ñi. N u ñi c t ñ tu t p ñ m c quán tư ng, thì nên ñi m t mình không b n không t b ñ m c căn b n c a mình và luôn duy trì nó trong tâm m ng theo m t cái g y ñ tránh chó d v.v... B o ñ m chánh ni m trong gián ño n b ng cách khéo an trú nó, v i tâm không hư ng ngo i, vì ñã ch c ch n r ng các căn v i ý căn là th 6, ñ u hư ng vào trong. 24. Khi ra kh i tu vi n, hành gi nên chú ý cái c ng; "Ta ñã ñi ra hư ng y, do c ng y". Sau ñó hành gi nên ñ nh rõ con ñư ng mình ñi: "Con ñư ng này ñi v hư ng ñông... Tây... B c... Nam..." ho c
97/429

"Con ñư ng ñi v m t hư ng trung gian" và " ch này, con ñư ng ñi v tay trái, ch này nó ñã r tay ph i" và "Ch này có m t t ng ñá, ch này m t t ki n, ch này m t cây l n, ch này m t b i cây, ch này m t cây leo". Hành gi nên ñi ñ n nơi có tư ng b t t nh, trong khi ñi ñ nh rõ con ñư ng mình ñi b ng cách y. 25. Và hành gi không nên ñ?n g n nơi y theo chi u gió th i, vì làm như v y, mùi th i c a t thi t t vào mũi, hành gi có th b ñ o l n óc não, hay th ñ ăn ra, ho c h i h vì ñã ñ n, nghĩ r ng: "Ôi, th t là m t nơi ñ t thi ghê g m, ta ñã g p ph i" B i th thay vì ñ n g n nơi y theo chi u gió, hành gi nên ñi ngư c chi u gió. N u hành gi không th ñi b ng m t con l dư i chi u gió. Vì có chư ng ng i v t - thì nên b t l mũi l i v i chéo y mà ñi. Ð y là nh ng ph n s trong lúc ñi. 26. Khi hành gi ñã ñ n nơi b ng cách y, không nên nhìn ngay vào tư ng b t t nh, mà nên ñ nh rõ phương hư ng. Vì n u ñúng m t hư ng nào ñó, thì ñ i tư ng hi n ra không rõ ràng cho hành gi , và tâm hành gi không ñư c d s d ng. B i th , hành gi nên ñúng ch nào ñ i tư ng hi n ra rõ nh t, tâm s n sàng nh t. Và hành gi cũng không ñư c ñ ng ch ngư c gió hay ch theo chi u gió c a t thi. Vì n u ñ ng ch ngư c gió thì b mùi th i c a t thi qu y r i tâm hành gi , còn n u ñ ng ch xuôi gió thì có phi nhân ñ y, hành gi có th b chơi x u vì phi nhân t c gi n. B i th , nên xoay chuy n m t chút và ñ ng ñ ng hoàn toàn theo chi u gió. 27. Cũng không ñư c ñ ng quá xa hay quá g n, hay ñ ng quá g n phía ñ u hay phía chân. Ð ng quá xa thì ñ i tư ng không th ñư c trông rõ. Ð ng quá g n thì hành gi có th ñâm s hãi. N u ñ ng ngay phía ñ u ho c phía chân, thì tư ng b t t nh không hi n rõ cho hành gi m t cách ñ ng ñ u toàn di n. B i th , hành gi nên ñ ng ñ i di n v i kho ng gi a t thi m t nơi thu n ti n ñ nhìn. 28. R i hành gi nên nh n ñ nh nh ng ñ c tính c a các tư ng xung quanh theo cách ñã nói, như "T i ch tư ng t thi phình trương ñư c ñ t, v y chú ý có t ng ñá.. Hay dây leo v i tư ng c a nó". 29. Sau ñây là nh ng ch d n ñ ñ nh tính ch t c a chúng. N u có m t t ng ñá n m trong t m m t c nh tư ng b t t nh, hành gi nên nh n rõ nó như th này: "T ng ñá này cao hay th p, nh hay l n, màu nâu hay ñen hay tr ng, dài hay tròn". Sau ñó hành gi nên quan sát nh ng v trí tương quan như sau: "T i ch này ñây là t ng ñá, ñây là tư ng b t t nh, ñây là tư ng b t t nh, ñây la t ng ñá". 30. N u có m t t ki n, hành gi nên nh n rõ nó như sau: "Cái này cao hay th p, nh hay l n, nâu hay ñen hay tr ng, dài hay tròn". Sau ñó hành gi hãy quan sát nh ng v trí tương quan như sau: "T i ch này, ñây là t ki n, ñây là tư ng b t t nh". 31. N u có m t cái cây, hành gi nên ñ nh nó như sau: "Ðây là m t cây b ng hay cây kacchaka hay cây táo, cao hay th p, nh hay l n, ñen hay tr ng". Sau ñó nên quan sát nh ng v trí tương quan như: "T i ch này, ñây là cây, ñây là tư ng b t t nh". 32. N u có m t b i cây, hành gi nên ñ nh rõ nó... ( như trên) 33. N u có m t cây leo, hành gi nên ñ nh rõ nó như sau: "Ðây là m t cây bí r hay m t cây b u hay m t cây leo màu nâu hay màu ñen hay m t cây leo hôi th i". Sau ñó nên quan sát nh ng v trí tương quan như sau: "T i ch này, ñây là m t cây leo, ñây là tư ng b t t nh; ñây là tư ng b t t nh, ñây là cây leo". 34. L i còn v i tư ng ñ c bi t c a nó và trong tương quan v i ñ i tư ng quán (ñ.19): ñi u này ñã ñư c bao g m trong nh?ng gì ñư c nói trên, b i hành gi "ñ nh tính nó do tư ng ñ c bi t c a nó", khi v y ñ nh rõ như v y nhi u l n, và "ñ nh rõ nó trong tương quan v i ñ i tư ng" là khi hành gi ñ nh rõ b ng cách ph i h p t ng ñôi m t như "ñây là t ng ñá, ñây là tư ng b t t nh; ñây là tư ng b t t nh, ñây là t ng ñá".

98/429

35. Sau khi ñã làm như v y, hành gi l i ph i ñ ý cái s ki n r ng tư ng y có m t b n ch t ñ c bi t, có tr ng thái riêng c a nó là b phình trương, m t tư ng không chung cùng v i b t c gì khác, vì ñã ñư c nói "v y ñ nh rõ nó b ng s ki n r ng nó ñã ñ t ñ n tính ch t ñ c bi t kia". Có nghĩa r ng tư ng b t t nh nên ñư c ñ nh rõ tùy theo tính ch t cá bi t c a nó theo b t ch t riêng c a nó, ñó là phình ra, cái trương ra". (vanita) Sau khi ñ nh rõ nó như v y, hành gi nên n m l y tư ng theo 6 cách dư i ñây, nghĩa là (1) theo màu s c c a nó, (2) theo ñ c ñi m c a nó, (3) theo hình dáng, (4) phương hư ng, (5) ñ nh x , (6) gi i h n c a nó. B ng cách nào? 36. (1) Hành gi nên ñ nh rõ tư ng theo màu s c như: "Ðây là t thi c a m t ngư i có da ñen, da tr ng hay da vàng" 37. (2) Thay vì ñinh rõ tư ng do ñ c ñi m ñàn ba hay ñàn ông, hành gi nên ñ nh rõ theo ñ c ñi m quá nó như: "Ðây là thi th c a m t ngư i tr , m t ngư i trung niên, m t ngư i già" 38. (3) Theo hình dáng hành gi ñ nh rõ hình dáng c a tư ng phình trương như: "Ðây là hình dáng cái ñ u, ñây là hình dáng cái c , ñây là hình dáng cái b ng, ñây là hình dáng l r n, ñây là hình dáng cái háng, ñây là hình dáng b p v , ñây là hình dáng trái chân, ñây là hình dáng bàn chân". 39. (4) Hành gi nên ñ nh rõ phương hư ng c a tư ng b t t nh như sau: ""Có hai hư ng trong t thi này, ñó là hư ng dư i t l r n tr xu ng, và hư ng trên t l r n tr lên". Ho c ñ nh phương hư ng r ng: "Ta ñang ñ ng hư ng này, tư ng b t t nh hư ng kia". 40. (5) Hành gi nên ñ nh rõ tư ng b t t nh b ng ñ nh x c a nó như sau: "Bàn tay có ch này, bàn chân ch này, cái ñ u ch này, b ng ch này" ho c "Ta ñ ng ch n y tư ng b t t nh ch kia". 41. (6) Hành gi nên ñ nh gi i h n c a tư ng b t t nh như sau: "Thì th n y ñư c gi i h n dư i b i nh ng gót chân, trên b i nh ng ñ u s i tóc, t t c xung quanh b i làn da; cái kho ng không gian mà t thi n y chi m c như v y có th ch t ñ y 32 thân ngư i. Ho c, hành gi có th ñ nh gi i h n như sau: "Ðây là ranh gi i bàn chân, ñây là rang gi i cái ñ u, ñây là ranh gi i ph n gi a thân th ", ho c hành gi có th ñ nh rõ gi i h n t ng ph n c a t thi mà v y ñã quan sát, như: "Ch ch ng y ph n c a thi th phình trư ng là như v y". 42. Tuy nhiên, môt thi th ph n không thích h p cho m t nam nhân quán sát, và ngư c l i, vì ñ i tư ng không hi n rõ nơi thi th m t ngư i khác phái, mà ch tr thành m t cái d p cho s khích ñ ng sai l c c a tâm Lu n gi i v Trung B nói: "Ngay c khi thi th ñang tàn t , m t ph n cũng xâm nh p tâm ngư i ñàn ông và mãi t i ñ y". Cho nên, tư ng b t t nh ch nên ñư c quán theo 6 cách trên mà thôi, và nơi m t thi th c a ngư i cùng ph i. 43. Nhưng khi m t ngư i ñã th c t p ñ m c này dư i th i nh ng ñ ng giác ng ñ i trư c, ñã tu kh h nh, ñã ñ p tan t ñ i, phân bi t các hành, ñã ñ nh rõ danh s c, di t tr ngã tư ng, ñã làm xong phân s sa môn, ñã s ng ñ i ph m h nh ñã tu nh ng gì c n tu, khi ngư i y có s n h t gi ng t b các hành, có tri ki n thu n th c và ít c u u phi n não, thì t tư ng xu t hi n cho ngư i y ngay t i ch trong khi v y ñang nhìn. N u t tư ng không xu t hi n cách ñó, thì s xu t hi n khi v y quán tư ng theo 6 cách: 44. Nhưng n u t tư ng cũng không xu t hi n cho hành gi c khi quán theo 6 cách, thì nên quán tư ng tr l i theo 5 cách khác n a: (7) Nh ng kh p xương, (8) nh ng ch m ra, (9) nh ng ch l i, (10) nh ng ch lõm và (11) t t c phía xung quanh. 45. ñây, (7) nh ng ch n i chính là 180 ch n i. Nhưng làm sao ñ nh rõ ñư c 180 ch n i trong m t t thi phình trư ng? Do ñó hành gi có th ñ nh rõ chúng qua 14 kh p xương chính là 3 kh p cánh
99/429

tay ph i, 3 cánh tay trái, 3 th t lưng.

ng chân ph i, 3

ng chân trái, m t

kh p xương c , m t kh p xương

46. (8) Nh ng ch m ra: M t ch "m " là ch h ng gi a cánh tay và hông, ch hông gi a các ng chân, ch hông c a b ng, ch hông c a l tai. Hành gi nên ñ nh rõ các ch h ng như v y. Ho c là ñ nh rõ b ng cách nhìn tr ng thái m m t nh m m t, m mi ng hay ng m mi ng c a t thi. 47. (9) Ch l m: Hành gi nên ñ nh rõ b t c ch lõm nào trên thân th như nh ng l con m t, bên trong mi ng, hay dư i c . Ho c ñ nh rõ ch lõm như sau: "Ta ñang ñ ng t i m t nơi lõm vào, thi th ñang m t nơi l i". 48. (10) Ch l i: Hành gi nên ñ nh rõ ch nào ch lên trên thi th như ñ u g i, ng c hay trán. Ho c: "Ta ñang ñ ng m t ch l i, t thi ñang ch lõm". 49. (11) Xung quanh: Toàn th thi th ph i ñư c ñ nh rõ xung quanh. Sau khi làm vi c trên toàn t thi b ng tri ki n, hành gi nên trú tâm như sau: "Tư ng phinh trương, tư ng phình trương" vào b t c ch nào c a t thi hi n rõ cho hành gi . N u nó chưa hi n rõ, và n u có m t cư ng ñ mãnh li t c a tư ng phình trương nơi b ng, thì hành gi nên trú tâm như sau: "Tư ng phình trương, tư ng phình trương" nơi b ng. 50. Bây gi , v c u: "V y nên chú tâm làm cho tư ng (b t t nh) ñư c n m l y m t cách thích ñáng" v.v... ñư c gi i thích như sau. Hành gi nên n m l y tư ng m t cách toàn tri t nơi t thi theo cách ñã t . V y nên chú tâm ñ n tư ng y v i ni m ñư c an trú. Hành gi nên lưu ý r ng tư ng ñư c ghi nh m t cách thích ñáng, ñ nh rõ m t cách thích ñáng, b ng cách l p ñi l p l i công vi c nhi u l n. Ð ng m t nơi không quá xa không quá g n t thi hành gi nên m m t nhìn m t trăm l n, m t ngàn l n, (nghĩ) "B t t nh là tư ng phình trương", và nh m m t l i tư ng ñ n tư ng y. 51. Khi hành gi làm th nhi u l n, sơ tư ng ñư c v y n m l y m t cách thích ñáng. Khi nào ñư c g i là thích ñáng? T c là khi nào tư ng y hi n ra trư c m t dù hành gi m m t nhìn hay nh m m t quán, như v y g i là h c tư ng ñã ñư c n m l y m t cách thích ñáng. 52. Khi hành gi ñã n m l y sơ tư ng như v y, ñã ñinh rõ như v y, khi y n u hành gi không th k t thúc s tu t p ngay t i ch , thì có th tr v t i trú x c a mình, m t mình, theo cách như ñã ñ n, không b u b n, duy trì ñ m c quán tư ng trong tâm v i chánh ni m khéo an trú, v i tâm không hư ng ngo i do vì các căn ñã ñư c xoay vào trong. 53. Khi hành gi r i kh i nghĩa ñ a, nên ñ nh rõ con ñư ng v như sau: "Con ñư ng, ta tr v ñi v hư ng ñông, hư ng tây... B c,... Nam" ho c"Nó ñi v hư ng trung gian", ho c "T i ch này nó r tay trái, t i ch n y nó r tay ph i" và "T i ch này có m t t ng ñá, ch này m t t ki n, t i ch này m t cái cây, ch này có m t b i cây, ch này có m t cây leo". 54. Khi ñã ñinh rõ con ñư ng tr cho hành qua l i, hành gi nên ñ nên ñi kinh hành trên m t th a ñ ph i so n m t ch ng i hư ng v v , và khi v t i trú x , ñi kinh hành qua l i, hành gi nên ñ ý làm ý làm cho bư c kinh hành cũng hư ng v n i y, nghĩa là hành gi t ñ i di n v i hư ng có tư ng b t t nh kia. Và khi ng i, hành gi cũng nó.

55. Nhưng n u có m t chư ng ng i v t hư ng y, như m t vũng l y, m t cây l n hay m t hàng gi u hay ao ñ m n u hành gi không th ñi kinh hành qua l i trên m t mãnh ñ t ñ i di n hư ng y, n u không so n ñư c m t ch ng i như v y vì không có ch ñ ng i, thì hành gi có th kinh hành hay ng i t i ch nào cũng ñư c mi n là tâm hành gi ph i ñ v hư ng y. 56. Bây gi , ñ n lư t câu h i: "M c ñích, l i ích c a s ñ nh rõ tính ch t nh ng tư ng xung quanh là gì?" Và câu tr l i ñã ñư c nêu: Có m c ñích là kh i b l a d i có ý nghĩa như sau. N u ngư i nào ñi phi th i ñ n ch có tư ng thây phình trương, và m m t ñ n m l y tư ng b ng cách ñ nh tính nh ng
100/429

tư ng xung quanh, thì v a khi hành gi m i nhìn m t cái, t thi có v như ñang ñ ng lên, hăm do , và ñu i theo mình, và khi th y ñ i tư ng kỳ d và ñáng s y, tâm hành gi run lên, gi ng như ngư i b ñiên cu ng, b cơn hãi hùng kinh khi p tóm l y, và tóc trên ñ u v y d ng ngư c lên. Vì trong s 38 ñ m c quán ñư c trình bày trong kinh ñi n, không có ñ i tư ng nào ñáng s hãi như ñ i tư ng này. Có m t vài ngư i ñã m t thi n trong khi quán ñ m c này. T i sao? Vì nó quá kinh khi p. 57. B i th , hành gi c n ph i v ng vàng. Khéo an trú chánh ni m, hành gi nên tr s hãi b ng cách này: "Không bao gi có thây ch t ñ ng d y ñu i theo ai c . N u cái c c ñá hay cây leo c nh t thi kia mà ñ n ñây ñư c, thì có l t thi cũng ñ n ñư c ñ y, song chính vì t ng ñá hay cây leo kia không ñ n ñư c, do v y t thi cũng không ñ n ñư c. S dĩ ta th y ra như v y là do tư ng mà thành, do tư ng t o tác nên. Hôm nay thi n c a b n ñã xu t hi n v i b n. Ð ng s , này Tỳ kheo". Hành gi nên cư i cho nó qua ñi, và hư ng tâm ñ n tư ng y. V i cách y hành gi s ñ t ñ n s phân bi t. Ðây là ý nghĩa câu: "Ð nh rõ tư ng xung quanh có m c ñích là kh i b l a d i". 58. Thành công trong vi c n m l y tư ng theo 11 cách có nghĩa là bu c ch t ñ m c thi n quán. Vì chính cái s m m t và nhìn làm ñi u ki n cho s sanh kh i sơ tư ng, và trong khi hành gi luy n t p tâm mình như v y, t tư ng kh i lên, và khi luy n t p tâm ñ i v i t tư ng, hành gi ñ c ñ nh an ch . Khi ñã v ng ch c v i an ch , hành gi tu t p, tu giác và ñ c A-la-hán qu . Do ñó nói: n m l y tư ng theo 11 cách có m c ñích là bu c tâm m t ch . 59. S quan sát con ñư ng ñi v có m c ñích là theo dõi tâm: Xem xét con ñư ng ñi và v ñ theo d u ñ m c thi n ñ nh. 60. Vì n u T kheo ñang ñi trên ñư ng v i ñ m c thi n quán c a ông, mà g p ngư i gi a ñư ng h i: "B ch ñ i ñ c, hôm nay ngày gì?" ho c h i v Pháp ho c chào, thì t kheo không nên c vi c im l ng ti p t c ñi, vì ngh : "Ta ñang b n m t ñ tài thi n quán", mà ph i tr l i v Pháp, hay nói "Tôi không bi t", n u không bi t th t, và ph i tr l i m t s chào h i l phép. Khi hành gi làm vi c này, thì tư ng m i kh i lên ñư c b ng l n m t. Nhưng dù tư ng có bi n m t hành gi cũng v n ph i tr l i ngày tháng, khi ñư c h i v ngày tháng, n u không bi t, thì ph i tr l i "Tôi không bi t" (v pháp), n u bi t, thì ph i gi i thích m t cách c n k , và khi ñư c chào ph i ñáp l i. Cũng v y, khi g p khách t kheo thì ph i ti p ñãi, và t t c ñư c ph n s khác trong các Ki n ñ c n ph i ñư c thi hành, nghĩa là ph n s ñ i v i chánh ñi n, ñ i v i kho nh ñ t dư i cây b ñ , ñ i v i ngôi nhà làm l b tát, ñ i v i nhà ăn và nhà t m, v i giáo th sư, y ch sư, khách kh a, nh ng T kheo s p ñi v.v... 61. Và cái tư ng m i ñ t ñư c cũng b tan m t khi hành gi làm các công vi c này. Khi hành gi mu n ñi l i m t l n n a nghĩ r ng: "Ta s quán tư ng b t t nh", thì b ng th y mình không th ñi ñ n nghĩa ñ a n a, vì ch y ñã b xâm chi m b i phi nhân hay dã thú, ho c thây ch t ñã bi n m t. Vì m t thi th phình trư ng ch kéo dài kho ng m t hai ngày r i bi n thành m t cái thây b m xanh. Trong t t c nh ng ñ m c quán, không có cái nào khó g p như ñ m c này. 62. B i th , khi tư ng ñã bi n m t cách y, thì Tỳ kheo hãy ng i t i ch ngh ñêm, hay ch ngh ngày c a mình, và trư c tiên quán sát con ñư ng ñi và ñ n, cho t i ch hành gi th c s ng i ki t già, tư ng như sau "Ta ñã ñi ra kh i chùa, theo m t con ñư ng ñưa ñ n hư ng như v y, ta ñã quay trái tai m t nơi như v y, quay ph i t i ch như v y, t i m t nơi trên ñư ng ñi có m t t ng ñá, m t nơi có t ki n, m t cây l n, m t b i cây, m t cây leo... Sau khi ñi theo con ñư ng như v y, ta ñã th y tư ng b t t nh t i m t nơi như v y, ta ñ ng ñ y m t hư ng v hư ng như v y, quan sát các tư ng xung quanh như v y, ta n m tư ng b t t nh b ng cách n y; ta r i nghĩa ñ a hư ng như v y, làm nh ng vi c như v y, và bây gi , ta ñang ng i t i ch này". 63. Trong khi hành gi ôn l i như trên, tư ng tr nên ró r t và hi n ra như th ñư c ñ t trư c m t hành gi , ñ m c quán tư ng tr l i như trư c. B i th mà nói: "S ôn l i con ñư ng ñã ñi và ñ n có m c ñích là ñ theo d u tâm".

101/429

64. Bây gi v câu: "Khi hành gi ñã an trú ni m kính tr ng ñ i v i nó b ng cách th y nh ng l i l c c a nó, xem nó như kho tàng, yêu m n nó, thì hành gi bu c tâm mình trên ñ i tư ng y". ñây, sau khi ñã ñ c thi n b ng cách luy n t p tâm quán tư ng b t t nh nơi thi th phình trư ng, hành gi hãy tăng trư ng tu giác v i thi n làm nhân g n, và hãy th y nh ng l i ích như sau: "Ch c ch n b ng cách này ta s thoát kh i già ch t". 65. Cũng như m t ngư i nghèo ñư c m t kho tàng ng c báu s gi gìn yêu m n nó, c m th y kính tr ng ñ i v i như m t ngư i bi t ñư c giá tr c a nó, nghĩ r ng: "Ta ñã ñư c m t cái gì r t khó ñư c". Cũng th , v Tỳ kheo này hãy gi gìn tư ng b t t nh kia, yêu m n nó và kính tr ng nó như m t k bi t ñư c giá tr c a nó, nghĩ r ng: "Ta ñã ñư c ñ giá tr c a nó, nghĩ r ng "Ta ñã ñư c ñ m c quán này" m t cái gì th c s khó ñư c, như kho báu r t ñáng giá ñ i v i m t ngư i nghèo. B i vì m t ngư i mà ñ m c quán là t ñ i, thì phân bi t b n ñ i ch ng ngay trong mình, m t ngư i quán hơi th thì phân bi t hơi gió nơi l mũi mình, và m t ngư i quán Kasina (bi n x ) thì làm m t Kasina và khai tri n nó tùy thích. Nh ng ñ m c quán này ñ u d dàng có ñư c. Nhưng cái ñ m c thây phình trư ng thì ch kéo dài m t ho c hai ngày, sau ñó nó bi n thành m t cái th y b m xanh. Không có ñ m c nào khó g p hơn ñ m c này. T i ch ngh ban ñêm và ch ngh ban ngày hành gi nên bu c tâm vào ñ y như sau: "Tư ng b t t nh c a thây phình trư ng" Và hành gi nên quán tư ng tư ng y, ñem nó vào tâm và ñánh m nh vào nó v i t m nhi u l n. 66. Khi hành gi làm như v y, t tư ng kh i lên. Ðây là s khác nhau gi a hai tư ng. H c tư ng (t c là th tư ng theo "Th ng pháp t p y u") thì xu t hi n như m t c nh tư ng kỳ d hãi hùng kinh khi p, còn t tư ng thì gi ng như m t ngư i có tay chân to l n n m dài sau khi ăn no. 67. Cùng lúc v i t tư ng xu t hi n, tham d c nơi hành gi tan bi n nh không còn chú ý ñ n ñ i tư ng bên ngoài. Và do ñó t b s ch p thu n ñ i v i d c, sân nhu cũng ñư c di t tr , như m cũng ñi theo máu. Cũng v y, hôn tr m thu miên cũng ñư c tr kh tinh t n, tr o c ñư c t b nh tu t p nh ng ñ i tư ng an t nh không gây h i h n, và hoài nghi ñ i v i b c Ð o sư ch d y con ñư ng, hoài nghi v con ñư ng, và k t qu c a con ñư ng, cũng ñư c t b nh th c ch ng kinh nghi m v thánh qu . Như v y, c năm tri n cái ñư c t b . Và có s hi n di n c a t m v i ñ c tính hư ng tâm ñ n ñ i tư ng, t nh n m nh trên ñ i tư ng, h do ñ t ñư c th ng gi i, khinh an phát sinh nơi m t ngư i có tâm hoan h , l c v i khinh an k như tư ng c a nó, và s nh t tâm có l c là tư ng c a nó, vì ñ nh phát sanh nơi m t ngư i mà tâm ñư c an l c. Như v y, nh ng thi n chi phát sanh. 68. Như th c n hành ñ nh, m t ñ c ñi m c a sơ thi n cùng lúc cũng sinh kh i nơi hành gi . T t c nh ng gì sau ñó cho ñ n khi ñ c ñ nh an ch trong sơ thi n và an trú trong ñó, c n ñư c hi u như ñã trình bày dư i ñ m c bi n x ñ t. 69. V tư ng thi th b m xanh và nh ng tư ng khác: t t c trình bày ño n 19, b t ñ u "Ngư i nào ñang h c tư ng b t t nh v thi th phình trư ng hãy ñi m t mình không b u b n, v i chánh ni m an trú không gián ño n v.v... ñ u áp d ng cho nh ng tư ng b t t nh khác, ch c n thay ñ i danh t "phình trư ng" b ng danh t thích h p như: "ngư i h c tư ng b t t nh v thi th xanh b m..""ngư i h c tư ng b t t nh v thi th nung m ..." Nhưng s khác bi t như sau: 70. (Tư ng b m xanh) Tư ng b m xanh c n ñư c tâm ni m như sau: "Tư ng b m xanh c a thây ch t th t ghê t m, ghê t m là tư ng b m xanh". ñây, sơ tư ng xu t hi n có màu loang l , nhưng t tư ng xu t hi n có màu s c nào n i b c nh t. 71. (Tư ng có m ) Tư ng nung m c n ñư c tâm ni m như sau: "Tư ng nưng m ghê t m, tư ng nưng m ghê t m". ñây, sơ tư ng xu t hi n trông như ñang r m ch y còn t tư ng thì có v b t ñ ng và an tĩnh. 72. (Tư ng thây b ch t ñôi). Thây b ch t ñôi ñư c th y trên bãi chi n ñ a hay trên m t khu r ng c a k cư p hay trên m t nghĩa ñ a ñó nh ng k cư p b vua ra l nh chém, ho c trong m t khu r ng ñây có ngư i b sư t và c p xé xác. B i th , khi hành gi ñi ñ n ch y, n u thi th hi n rõ ngay khi
102/429

v a chú ý m c dù nó ñang n m nhi u ch , thì t t. N u không, hành gi không ñư c l y tay s vào th y ch t, vì làm th hành gi s ñâm ra quen thu c v i c nh y ( như m t ngư i thư ng thiêu ñ t t thi). V y nên b o m t chú ti u hay ngư i t p s tu kh h nh, hay ngư i nào khác, nh t thi th ráp l i m t nơi. N u không th tìm ra ngư i nào làm vi c y, hành gi nên dùng cây gây ñ ráp l i nh ng ph n thi th , làm sao cho chúng ch cách xa nhau m t ngón tay. Sau khi ráp thây l i như th , hành gi hãy tâm ni m như sau: "Tư ng thây ñ t lìa th t ghê g m, ghê t m th y ñ t lìa". ñây sơ tư ng xu t hi n như th b ch t ch n gi a, còn t tư ng thì trông như v n nguyên lành. 73. (Tư ng th y b g m khói) C n ñư c tâm ni m: "Tư ng thi th b g m khói th t là ghê t m, ghê t m là tư ng thây b g m khói". Sơ tư ng xu t hi n như th b g m ch n y ch kia, còn t tư ng thì trông nguyên v n. 74. (Tư ng thi th rã r i) Sau khi ñã ráp thi th l i g n như ñã nói trên, tư ng rã nên ñư c tâm ni m như sau: "Tư ng b t t nh c a thây rã r i, thây rã r i th t b t t nh". ñây, sơ tư ng có nh ng khe h n i b t còn t tư ng thì có v toàn v n. 75. (Tư ng b cưa x và phân tán) Tư ng b cưa x và phân tán ñư c tìm th y t i nh ng nơi ñã nói ph n tư ng thây b ch t ñôi. B i th sau khi ñ n ñ y ráp l i như ñã nói trên, hành gi hãy tâm ni m như sau: "Tư ng phân tán cưa x th t ghê t m, ghê t m là thi th b cưa x phân tán". ñây sơ tư ng hi n rõ nh ng ch h c a v t thương, nhưng t tư ng thì nguyên v n. 76. (Thây ch y máu) Tư ng ch y máu ñư c tìm th y nơi nh ng v t thương mà n n nhân b trên chi n trư ng v.v... Hay t nh ng ch tay chân ñã b cưa ñ t. Khi th y như th hành gi hãy tâm ni m "Tư ng ch y máu ghê t m, ghê t m là thân ch y máu". ñây, h c tư ng xu t hi n như th ñang di ñ ng, gi ng như m t cai c ñ b gió lay, còn t tư ng thì tĩnh. 77. (Tư ng trùng ăn) Sau hai ho c ba ngày, t chín l bài ti t c a thi th tuôn ra m t lo i dòi b , và kh i dòi n m ñó như m t ñ ng lúa hay cơm, l n b ng c cái thân th dù ñó là thân th c a m t con chó, con ch n hay ngư i ta, hay bò, trâu, voi, ng a, trăn, hay b t c con gì, tư ng y c n ñư c quán như sau: "ghê t m là tư ng trùng ăn, ghê t m là tư ng trùng ăn". Vì tư ng ñã kh i lên cho trư ng lão Cùlapiadapàtika- Tissa do thây c a m t con voi ch t t i Kàladìghavàpi. ñây h c tư ng xu t hi n có v ñang di ñ ng, nhưng t tư ng thì an tĩnh, như m t trái banh b ng cơm tr ng. 78. (Tư ng b xương) Tư ng b xương ñư c mô t theo nhi u khía c nh như: "Như khi v y nhìn m t thi th b quăng b t i m t nghĩa ñ a m t b xương còn th t và máu, có gân dính li n" (D. ii, 296). Hành gi hãy ñi ñ n nơi có b xương theo cách ñã nói và ñ ý nh ng t ng ñã v.v... V i các tư ng quán. Hành gi nên nh n ñ nh tính cách c a nó b ng s ki n nó ñã ñ t ñ n cái b n ch t ñ c bi t y như th này: "Ðây là m t b xương" và n m l y tư ng theo 11 cách, do màu s c v.v... Nhưng n u hành gi nhìn vào nó, mà ch n m l y nó do màu s c như tr ng ch ng h n thì nó không hi n ra cho hành gi v i tính ch t cá bi t c a nó là ñáng ghê t m, mà ch như m t ñ i thay c a bi n x màu tr ng (Kasina tr ng). Do ñó, hành gi ch nên nhìn nó k như m t b xương trong khía c nh ñáng ghê t m "Ðăc ñi m" ch bàn tay v.v... 79. ñây hành gi nên ñ nh rõ b xương do ñ c ñi m c a nó như tay, chân, ñ u, ng c, cánh tay, eo háng, ñùi. Hành gi nên ñ nh rõ do hình dáng như dài, ng n, vuông, tròn, nh , l n. Do phương hư ng và ñ nh x ñã nói trên (ñ. 39-40). Sau khi ñã ñ nh rõ nó theo gi i h n c a nó, ranh gi i m i ñ t xương, hành gi ñ c ñ nh nh n m l y tư ng nào hành gi th y xu t hi n rõ ràng nh t. Nhưng tư ng cũng có th nh n ñ nh do các ch lãm ch l i m i ñ t xương. Và nó cũng ñư c nh n ñ nh do v trí c a nó như: "Ta ñang ñ ng m t ch lõm, b xương n m ch l i. ho c ta ñang ñ ng ch l i, b xương ch lòm". B xương còn nên ñư c ñ nh rõ b ng các ch n i c a nó (Kh p xương) khi hai xương n i l i v i nhau. Nó còn nên ñ nh rõ do nh ng ch m c a nó t c khe h ngăn cách nh ng ñ t xương. Nó c n ñư c ñ nh rõ t phía xung quanh b ng cách hư ng s nh n bi tg v nó m t cách toàn di n như sau: "T i ch này có b xương này". N u tư ng không xu t hi n trư ng h p này, cũng như trư c, s quán tư ng ph i theo 11 cách.
103/429

80. Ð m c quán này có th thành t u dù quán toàn th m t b xương hay quán ch m t ñ t xương. B i th , sau khi ñã h c ñư c tư ng trong b t c ai xương nào theo 11 cách hành gi nên tâm ni m như sau: "Ghê t m là m t b xương, ghê t m là m t b xương". ñây h c tư ng và t tư ng gi ng nhau, ngư i ta b o. Ði u này ñúng cho m t cái xương duy nh t. Nhưng khi h c tư ng hi n rõ nơi toàn th m t b xương, thì ñúng ra là, h c tư ng có nh ng khe h còn t tư ng thì nguyên v n. Và h c tư ng ngay c nơi m t ñ t xương duy nh t cũng s có v ghê r n, nhưng t tư ng thì phát sinh h l c vì nó ñem l i ñ nh c n hành. 81. Nh ng gì ñư c nói trong các lu n gi i v v n ñ này cho phép chúng ta suy ra như v y. Vì trong lu n, sau khi nói: "Không có t tư ng trong ph m trú và 10 b t t nh; vì trong trư ng h p các ph m trù, thì tư ng là s phá v nh ng ranh gi i, và trong trư ng h p 10 b t t nh tư ng xu t hi n ngay khi s ghê t m ñư c trông th y, không m t suy tư gì kh i lên v nó". Lu n l i nói ti p: " ñây tư ng có hai lo i: h c tư ng và t tư ng h c tư ng xu t hi n có v g m ghi c, hãi hùng v.v... B i th nh ng gì chúng ta nói ñã ñư c quán xét k lư ng. Và ch có ñi u này là ñúng ñây. Ngoài ra tư ng m t ñ ng xương hi n ra cho trư ng lão Nahà Tissa" khi nhìn hàm răng c a m t ph n cư i cũng ch ng minh ñư c ñi u này (Xem Ch. I, 55)

T ng quát
82. Ð ng cao c ngàn m t Ca ng i ngư i mư i l c L y mư i th b t t nh Làm nhân cho ñ nh thi n Ðã mô t b t t nh Và cách quán m i tư ng Làm sao khai tri n chúng, Còn vài ñi m ñ c bi t Ðáng ñư c nghiên c u thêm. 83. M t ngư i ñã ñ c thi n trong b t c pháp b t t nh nào trên ñây thì thoát kh i tham d c, v y gi ng như m t b c A-la-hán không còn tham d c vì tham ñã ñư c hoàn toàn ch ng . Tuy nhiên, c n hi u rõ r ng m i pháp b t t nh là m t tính ch t mà t thi tu n t ñ t ñ n và thích h p cho m t khía c nh ñ c bi t c a tham d c. 84. Khi m t thây ch t ñ t ñ n tình tr ng ghê t m, thì ho c là nó ñã ñ n t tính phình trương hay b t c tr ng thái nào: b m xanh v.v... b i th , tư ng c n ñư c n m l y là "Ghê t m là thây phình trương", "Ghê t m là b m xanh", tùy theo tr ng thái mà th y ch t ñư c tìm th y. Ðây là cách phân lo i b t t nh theo 10 giai ño n c a thây ch t. 85. Và xét riêng t ng hư ng, thì th y phình trương thích h p cho m t ngư i tham hình dáng, vì nó làm hi n rõ s x u xí c a hình dáng t thi. Th y b m xanh thích h p cho v nào ham màu da, vì nó hi n rõ s x u xí d hình c a màu da. Thây có m thích h p cho m t ngư i tham mùi thơm toát ra t thân th ư p hương, v.v... Vì v t thương này làm hi n rõ múi th i tha liên h ñ n thân th . Thây b ch t thích h p cho m t ngư i tham s ch c ch n c a thân th , vì nó làm hi n rõ nh ng l h ng trong thân. Thân b g m khói thích h p cho m t ngư i tham s tích t c a th t nh ng thân ph n như b ng c, vì nó làm hi n rã r i thích h p cho m t ngư i tham dáng ki u di m c a tay chân, vì nó làm hi n rõ tay chân b rã r i như th nào. Thây phân tán thích h p cho m t ngư i tham toàn b m t thân hình ñ p, vì nó làm hi n rõ s phân tán và ñ i khác c a toàn b thân th . Thây ch y máu thích h p cho ngư i ham cái v y u ñi u do ñ trang s c, vì nó làm hi n rõ v ghê t m c a thây ch t c mình ñ y máu. Thây b trùng ăn thích h p cho m t ngư i tham s h u thân th , vì nó làm hi n rõ thân này là ch c a nhi u gia ñình sâu b . M t b xương thích h p v i ngư i tham răng ñ p, vì nó làm hi n rõ tính cách ghê t m c a nh ng cái xương trong cơ th . Ðây là cách phân lo i b t t nh có 10 th tùy theo tánh tham.
104/429

86. Nhưng v mư i th b t t nh, thì ví như nh m t bánh lái mà m t con thuy n ñ ng yên ñư c trên sông ñ y sóng gi a dòng ch y xi t. Thuy n không th ñ ng v ng n u không có bánh lái, ñây cũng th , do s bám víu y u t vào ñ i tư ng, tâm th c khi t p trung ch an trú ñư c nh có t m, b i th ñây ch có sơ thi n, không có nh thi n và nh ng thi n khác. 87. Và m c khác dù ñ i tư ng này ñáng ghê t m, nó v n khơi d y ni m hân hoan và h l c nơi hành gi do th y ñư c nh ng l i l c c a nó như sau: "Ch c ch n b ng cách này ta s thoát kh i già ch t" và do t b ñư c s b c bách c a nh ng tri n cái nơi hành gi ; cũng như m t ñ ng rác khơi d y ni m hân hoan nơi ngư i phu h t rác vì th y nh ng l i ích c a nó, nghĩ r ng: "Bây gi ta s ñư c m t s ti n lương l n", và như tác d ng c a thu c x ñ i v i m t ngư i ñau b ng. 88. B t t nh này m c dù có 10 lo i, ñ u có cùng m t ñ c tính. B i vì m c dù nó thu c 10 th , tính ch t c a nó ch có, ñó là tr ng thái không s ch, hôi hám, ñáng ghê t m, l m ngư i. Và b t t nh xu t hi n v i tính ch t này không nh ng nơi m t cái thây ch t mà c nơi m t cái xác còn s ng, như dư i m t trư ng lão Mahà Tissa Cetiyapabbata (Ch. I, 55) và sa di th gi c a Trư ng lão Sangharakkhita trong khi chú ng m nhìn v vua cõi trên m t th t voi. Vì m t cái xác s ng cũng b t t nh h t như m t cái xác ch t, ch có m t ñi u khác là tính b t t nh không rõ r t nơi m t cái xác s ng vì may ñư c che d u dư i nh ng l p trang s c. 89. Ðây là b n ch t c a thân xác: nó là s tích t c a hơn 300 cái xương ñư c n i l i v i nhau b i 180 kh p dính li n nhau nh 900 cái gân, trét, ñ y kh p v i 900 mi ng th t, ñư c b c b ng l p da trong m ư t, bao ngoài v i l p da ngoài có nh ng l r i rác ñó ñây, luôn luôn ti t ra, r ra như m t cái bình m d u trong ñó c m t t p th vì trùng cư trú, ñó là cái nhà b nh t t, n n t ng c a nh ng tr ng thái ñau kh luôn luôn ti t ra t 9 l như m t cái ung nh t kinh niên; t hai con m t thì ghèn ch y, t hai l tai là th i tai, t hai l mũi là mũi nư c, t mi ng là th c ăn, m t, ñàm, máu, t hai ch bài ti t bên dư i là phân và ti u, và t 99 ngàn l chân lông ti t ra m t th nư c xúp b ng m hôi vô v , v i ru i nh ng bu quanh. Cái thân xác này, n u không ñư c săn sóc b ng x a răng, súc mi ng, g i ñ u, t m r a, m c lót bên trong, khoác y ph c bên ngoài, thì xét v tính ch t ñáng t m, m t ông vua, cũng không khác gì ngư i h t rác. 90. Nhưng nh ñánh răng súc mi ng và t t c nh ng vi c tương t , nh che d u nh ng b ph n riêng tư dư i nhi u l p v i, nh thoa ư p nó b ng nh ng th hương hoa, r c lên nó nh ng th hoa thơm mà nó ñư c bi n thành m t tr ng thái làm cho nó có th ñư c xem là "tôi" và "c a tôi". C th ñàn ông mà không nh n th c cái th c ch t dơ b n c a cơ th ñư c che ñ y b ng trang s c mong manh. Trong ý nghĩa t i h u, th t không có m t ch nào trên thân xác dù nh như h t b i, ñáng k mà tham ñ m. 91. Và khi có m t m u nh nào t thân xác y r t ra như tóc, lông, móng, răng, ñàm, mũi nư c, phân hay nư c ti u, thì ngư i ta s không dám ñ ng t i, mà còn c m th y h th n, nh c nhã, ghê t m. Nhưng khi nh ng th y còn l i trong thân xác, thì m c dù v n ñáng ham mu n trư ng c u, kh ái t ngã.. B i vì b trùm kín trong màn t i vô minh, b nhu m tham ái ñ i v i t ngã. Chúng gi ng như m t con ch n già trông th y m t cái hoa ñ ñang còn trên cây r ng, mà thèm, vì nghĩ: "Ðây là mi ng th t, ñây là m t mi ng th t". 92. Xưa có con ch n già Th y cây r ng tr hoa V i vàng ch y ñ n, nghĩ: Ðây th t, cây sinh ra! Ch n ta nhai hoa r ng Ch th y nư c nôi gì, Tư ng th t trên cây khác Th t r ng có ngon chi B c trí không nghĩ r ng
105/429

Ch ph n rơi b t t nh Mà còn quán b t t nh Ph n còn trong thân. K ngu không như v y Xem thân là t t lành B ác ma tóm b y Không thoát kh i kh hình Ngư i trí khi th y rõ Thân n y th t th i tha Thì xác s ng xác ch t Ð u không ch ñáng ưa. 93. Vì ñi u này ñã ñư c nói như sau: Thân xác th i tha n y Như phân như nhà xí Khó ưa v i ngư i trí Nhưng k ngu say mê Như v t thương chín l B c trong l p áo da R b t t nh m i ch U khí, mùi bay xa N u nh ng gì bên trong B ng tuôn h t ra ngoài Ngư i ta s c m roi Ðu i xua như chó, qu . 94. B i v y, m t tỳ kheo có kh năng nên n m l y tư ng b t c ch nào c nh b t t nh hi n l , dù trong m t cái thân xác còn s ng hay nơi xác ch t và v y nên làm cho ñ m c thi n ñ nh c a mình ñ t ñ n ñ nh. Chương VI này, m nh danh "B t t nh k như ñ m c quán" trong lu n v tu t p ð nh, trong Thanh t nh ñ o, ñư c so n ra vì m c ñích làm cho nh ng ngư i lành hoan h . -ooOooChương VII

Ð nh: Sáu tùy ni m
-ooOoo1. Mư i tùy ni m ñư c li t kê theo sau mư i b t t nh quán (Ch. III, 105) Ni m (Sati) là tư ng ni m hay tùy ni m (anussati) vì nó kh i lên luôn luôn; ho c ni m thích h p (anurùpa) cho m t thi n gia nam t xu t gia vì lòng tìn, ni m có m t trong nh ng trư ng h p c n thi t g i là tùy ni m. Tùy ni m kh i lên có c m h ng t Pháp g i là ni m Pháp. Ðây là danh t ch ni m mà ñ i tư ng là nh ng ñ c tính ñ c bi t c a Pháp ñư c khéo gi ng. Tùy ni m kh i lên có c m h ng t Tăng g i là ni m Tăng. Ðây ch là danh t có ñ i tư ng là nh ng ñ c ñ c bi t c a Tăng chúng, nghĩa là nh ng tính như ñi vào con ñư ng chánh....
106/429

Tùy ni m kh i lên có c m h ng t gi i g i là ni m gi i. Ðây là danh t ch ni m có ñ i tư ng là nh ng ñ c tính ñ c bi t c a gi i không b rách... Tùy ni m kh i lên có c m h ng t b thí g i là ni m thí. Ðây là danh t ch ni m có ñ i tư ng là nh ng ñ c ñ c bi t c a s b thí như r ng rãi... Tùy ni m kh i lên có c m h ng t chư thiên g i là ni m thiên. Ðây là danh t ch ni m có ñ i tư ng là nh ng ñ c tính ñ c bi t c a ni m tin, có chư thiên làm ch ng. Tùy ni m kh i lên có c m h ng t cái ch t g i là ni m t . Ðây là danh t ch ni m có ñ i tư ng là s ch m d t m ng căn. Thân hành ni m (kàya- gata- sati): ni m y ñi ñ n (gata) cái thân v t ch t (kàya) ñư c phân tích thành tóc, v.v... Ho c ni m ñi vào trong thân, nên g i là thân hành ni m. Ðây là danh t ch ni m có ñ i tư ng là tư ng c a nh ng thân ph n g m có tóc lông móng răng da v.v... (36 u v t) Tùy ni m có c m h ng hơi th vào (ànàpàna) g i là ni m hơi th . Ðây là danh t có ñ i tư ng là tư ng th ra hơi th vào. Tùy ni m có c m h ng t s bình an g i là ni m di t. Ðây là danh t chi ni m, có ñ i tư ng là s l ng d u m i ñau kh .

Ni m Ph t
2. M t thi n gi có ni m tin tuy t ñ i, trư c h t mu n tu t p tùy ni m v ñ ng Giác Ng , thì nên ñ c cư t i m t trú x thích h p và tư ng ni m ñ c tính ñ c bi t c a ñ ng Giác Ng , như sau: "Ð c Th Tôn là b c A-la-hán Chánh Ð ng Giác, ñ y ñ minh và h nh, ñ ng thi n th , ñ ng hi u rõ th gian, b c vô thư ng ñ o sư ñi u ph c nh ng ngư i ñáng ñi u ph c, b c th y c a chư thiên và loài ngư i, Ph t, Th Tôn" (M. i 3; A. iii 285) 3. Ðây là cách ni m: "Ð c Th Tôn là như v y vì Ngài là A-la-hán, Ngài như v y vì Ngài hoàn toàn giác ng .... Ngài như v y vì Ngài là Th Tôn". A-la-hán 4. Trư c tiên hành gi ni m "Ð c Th Tôn là b c A-la-hán (arahanta) hay hoàn t t, vì nh ng lý do như sau: (1) vì s xa xôi (àraka), (2) vì nh ng k thù (ari) và (3) nh ng căm xe (ara) ñã ñư c phá hu (hata), (4) vì Ngài x ng ñáng (araha) ñư c t s cúng dư ng, v.v... Và (5) vì không có nh ng ác h nh th m kín (rahàbhàva). 5. (1) Ngài hoàn toàn xa xôi, tách r i h n m i c u u vì Ngài ñã tri t h t nh ng d u v t c a nhi m ô nh chánh ñ o do s xa v i ñó (àraka) Ngài ñư c g i là viên mãn (arahanta). Chúng ta g i m t ngư i là "xa xôi" v i cái gì ngư i y hoàn toàn không có; b c c u th cũng v y không tỳ v t, nên ñáng ñư c g i là ñ ng viên mãn (arahanta). 6. Và nh ng k thù (ari) t c là nh ng ô nhi m, ñ u ñư c hu di t (hata) b i ñ o l , nên Ngài ñã ñư c g i là ngư i ñã hoàn t t, xong vi c (arahants). 7. (3) Bánh xe luân h i v i tr c làm b ng vô minh và khát ái ñ i v i các cõi h u, v i căm xe g m các hành, và vành xe là già ch t ñư c n i li n v i chi c xe ba cõi b ng cái càng xe làm bàng ngu n g c các l u ho c (xem M. i, 55), ñã ñư c quay t th i gian vô thu . T t c nh ng căm xe (ara) này ñã b Ngài hu ho i (hata) B ñ tràng, trong khi Ngài ñ ng v ng v i hai chân tinh t n, trên ñ t gi i, b ng tay
107/429

tín Ngài s d ng cái rìu tri ki n phá hu nghi p - b i vì nh ng căm xe ñã b phá hu như v y, nên Ngài ñư c g i arahanta, b c A-la-hán. 8. M t cách gi i thích khác: chính là cái vòng vô thu luân h i ñó ñư c g i là "Bánh xe luân h i". Vô minh là trung tâm ñi m c a nó vì là căn ñ c a sinh t . Già ch t là vành xe b i vì nó là t n cùng c a vô mình. Mư i chi ph n còn l i (trong mư i hai nhân duyên) là căm xe, vì căn ñ c a chúng là vô minh và t n cùng c a nó là già ch t. 9. ñây, vô minh là không bi t v kh , và vô minh, trong d c gi i, là m t ñi u ki n (duyên) cho các hành cõi d c, vô minh trong s c gi i là m t ñi u ki n cho các hành s c gi i. Vô minh trong vô s c gi i là m t ñi u ki n cho hành vô s c gi i. 10. Hành d c gi i là ñi u ki n cho th c d c gi i. Tương t v i s c và vô s c gi i. vô s c

11. K t sanh th c d c gi i là ñi u ki n cho danh s c d c gi i. Tương t ñ i v i S c gi i. gi i, th c là ñi u ki n cho danh (không có s c) mà thôi. 12. Danh s c trong d c gi i là ñi u ki n cho l c x (l c nh p) ki n cho ba x s c gi i. d c gi i. Danh s c

s c gi i là ñi u s c

13. L c x d c gi i là ñi u ki?n cho sáu xúc cõi d c. Ba x s c gi i là ñi u ki n cho ba xúc gi i. Ý căn (ý x ) ñ c nh t vô s c gi i là ñi u ki n cho m t lo i xúc vô s c gi i. 14. Sáu xúc d c gi i là ñi u ki n cho sáu lo i c m giác d c gi i (sáu th ). Ba xúc s c gi?i là duyên (ñi u ki n) cho ba th (c m giác) ñây. M t xúc vô s c gi i là duyên cho m t th ñ y. 15. Sáu cõi d c gi i là duyên cho sáu ái M t th vô s c gi i là duyên cho m t ái Khát ái trong các cõi là duyên cho th cõi d c. Ba th vô s c gi i. s c gi i là duyên cho ba cái

s c gi i.

ñ y. Th , v.v... l n lư t làm duyên cho h u (s tr thành)

16. H u t o ñi u kiên cho sanh, sanh t o ñi u ki n cho già ch t, Ví d , m t ngư i nghĩ: "Ta s hư ng th các d c l c", và v i s bám víu (th ) vào các d c k như ñi u ki n, v y tà h nh v thân, l i và ý. Do hoàn thành tà h nh, v y tái sinh trong m t ño x . Cái nghi p làm nhân cho s tái sinh c a v y ñ y là nghi p - h u (kamma-bhavakamma - process becoming), các u n phát sinh là sanh h u (uppatibhava - rebirth, process becoming), s sinh ra các u n g i là sanh, s chín mùi c a các u n g i là gi , s tan rã c a u n là ch t. 17. M t ngư i khác nghĩ: "Ta s hư ng th nh ng l c thú cõi tr i" và song song v i ý nghĩ, nó làm các thi n h nh. Do hoàn t t các thi n h nh v y tái sanh cõi tr i d c gi i. Cái nghi p làm nhâân cho s tái sinh c a nó t i ñ y g i là nghi p h u,... Như trên. 18. M t ngư i n a l i nghĩ: "Ta s hư ng th nh ng l c thú c a tr i Ph m Thiên", và v i d c th làm duyên (ñi u ki n), v y tu t p t , bi, h , x , do hoàn t t tu thi n ñ nh, v y tái sinh Ph m thiên gi i. Cái nghi p làm nhân cho s tái sinh c a v y ñây là nghi p h u, v.v... 19. Nhưng m t ngư i khác l i nghĩ: "Ta s hư ng th l c thú cõi vô s c" và do v y tu t p nh ng thi n ch ng kh i ñ u b ng không vô biên x . Do s hoàn t t tu t p, v y tái sanh t i m t trong nh ng c nh gi i y. Nghi p làm nhân cho s tái sinh c a v y t i ñây là nghi p h u, các u n sinh ra do nghi p y là sanh h u, s sanh ra các u n là sanh, s chín mùi c a u n là già, s tan rã c a u n là ch t. (xem M. ii, 263) Các lo i ch p th còn l i cũng như trên.
108/429

20. V y, trí phân bi t các duyên như sau: "Trong hi n t i Vô minh là nhân, hành kh i lên do nhân vô minh và c hai pháp này ñ u kh i lên có nhân. Trong quá kh và v l i cũng v y". Ðó g i là trí bi t tương quan nhân qu c a các pháp. M i m nh ñ khác (trong 12 nhân duyên) c n ñư c hi u chi ti t như trên, 21. Vô minh và hành làm m t nhóm; th c, danh s c, l c nh p, xúc, th m t nhóm. Nhóm th nh t là quá kh , hai nhóm gi a là hi n t i; sanh và già ch t là v lai. Khi vô mình và hành ñư c nói ñ n, thì ái th h u cũng bao g m trong ñó, b i th năm pháp này là cái vòng nghi p trong quá kh . Năm pháp t th c ñ n th là vòng nghi p qu hay d th c (Vipàka - Kamma - result) trong hi n t i. Và vì năm pháp t th c ñ n th ñư c mô t dư i ñ m c già ch t, cho nên năm pháp này cũng là nghi p qu trong tương lai. Như v y chúng thành hai mươi. ñây có m t dây n i gi a hành và th c, m t gi a th và ái, và m t gi a h u và sanh (xem Ch. XVII, ñ 288) 22. Ð c Th Tôn bi t, th y, hi u và thâm nh p t t c các khía c nh c a lý duyên sinh này v i b n nhóm ba th i hai mươi khía c nh và ba dây n i. Như v y, khi ñ c Th Tôn, b ng cách bi t ñúng như th t nh ng pháp này v i trí bi t tương quan c a các pháp, thì Ngài tr nên vô d c ñ i v i chúng. Khi tham d c nơi Ngài tàn t , khi Ngài ñư c gi i thoát, khi y ngài phá hu , hoàn toàn phá hu , v t b nh ng cái căm c a bánh xe sinh t nói trên. Vì nh ng căm xe ñã b phá hu , nên Ngài là m t b c ñã hoàn t t công vi c, g i là arahanta, A-la-hán. Các căm xe sinh t , B phá b ng gươm tu Do v y ñ ng c u th Ðư c g i A-la-hán 23. (4) Và Ngài x ng ñáng (arahati) v i nh ng ñ cúng dư ng g m y ph c, v.v... Và v i s tôn tr ng, vì chính Ngài là Ð ng ñáng dâng cúng nh t. Vì khi m t ñ ng toàn thi n ra ñ i, thì chư thiên và loài ngư i không cung kính ai khác; Ph m thiên sahampati cúng dư ng Ngài m t chu i ng c l n như núi Tu-di, và chư Thiên khác cũng cúng dư ng theo phương ti n c a h , cũng như nh ng ngư i như vua Bimbisàra x Magadha và vua x Kosala. Và sau khi ñ c Th Tôn bát Ni t bàn, vua Asoka b tài s n ra ñ n s chín mươi sáu tri u ñ d ng tám v n b n ngàn ngôi tháp kh p x n. B i th , v i t t c nh ng ví d này, c n gì nói ñ n nh ng s cúng dư ng c a nh ng ngư i khác? - Vì x ng ñáng v i v t cúng, nên Ngài ñư c g i là A-la-hán. Ngài là ñ ng c u th Ðáng cung kính cúng dư ng Cho nên b c chi n th ng Ðư c g i là A-la-hán 24. (5) Và Ngài l i không hành ñ ng như nh ng k ngu ñ i ñ i t khoe thông minh nhưng l i làm ác, mà còn th m s mang ti ng x u. Vì Ngài không có ác hành bí m t (rahàva) nên g i là A-la-hán. B c trí nhân cao c Không ác hành bí m t Nên x ng v i danh xưng Là b c A-la-hán 25. Tóm l i, v m i phương di n, B c thánh xa u nhi m Chi n th ng gi c não phi n Các căm xe phá hu
109/429

X ng ñáng ñư c cúng dư ng Không ác hành bí m t Vì năm lý do này Ngài có th tuyên b Thành b c A-la-hán Chánh Ð ng Giác 26. Ngài là B c Chánh ñ ng giác (Sammà sambhuda) vì Ngài ñã bi t (Buddha) m i s v t m t cách chân chánh (Sammà) và do t Ngài (Sàmam). Qu v y, m i pháp ñ u ñư c Ngài t mình khám phá m t cách chân chính, nghĩa là Ngài th ng tri các pháp c n ph i th ng trí, t c b n chân lý; li u tri các pháp c n li u tri, t c kh ñ , ño n t n các pháp c n ño n t n, t c t p ñ , nguyên nhân kh , ch ng ñ c các Pháp c n ch ng ñ c, t c di t ñ , tu t p các pháp c n tu t p, t c ñ o ñ . Cái gì c n ñư c th ng tri ñã Ðư c th ng trí Cái gì c n ñư c tu t p ñã Ðư c tu t p Cái gì c n ñư c t b ñã ñư c t b Cho nên, này Bà-la-môn, Ta là B c giác ng , (Sn. 558) 27. Ngoài ra, Ngài ñã t mình tìm ra các pháp m t cách chính xác theo t ng bư c n t như sau: Con m t là chân lý v Kh , khát ái ñi trư c phát sanh ra nó, là chân lý v t p kh i c a kh , s không sinh kh i c hai pháp y là là chân lý v Di t kh ; con dư ng hay s hi u rõ Di t là chân lý v ñ o di t kh . Ð i v i thân kh u ý cũng th . 28. Và các pháp sau ñâ cũng g n ñư c gi i thích tương t như trên. Sáu ngo i x kh i ñ u B ng s c do m t nh n bi t, Sáu nhóm th c Kh i ñ u nh n th c Sáu lo i xúc Kh i ñ u là nhãn xúc, Sáu lo i th kh i ñ u Là th do nhãn xúc sanh, Sáu lo i tư ng v s c, Sáu lo i tư (volition: ý hành) Kh i ñ u là tư duy v s c Sáu lo i khát ái kh i ñ u là Khát ái ñ i v i s c pháp Sáu lo i t m kh i ñ u Là t m v s c pháp Sáu lo i t kh i ñ u Là t v s c pháp, Năm u n kh i ñ u là s c u n, Mư i bi n x (kasinas) Mư i ni m, Ba mươi hai khía c nh c a Thân th kh i ñ u là tóc Mư i hai x , Mư i tám gi i, Chín lo i h u
110/429

Kh i ñ u là d c h u, B n thi n kh i ñ u là sơ thi n, B n vô lư ng kh i ñ u Là tu t p t tâm, B n vô s c, Nh ng chi ph n c a 12 nhân duyên ngư c chi u t già ch t, và thu n chi u kh i t vô minh. (Ch. XX. 9) 29. Ðây là cách xây d ng m t m nh ñ duy nh t trong mư i hai nhân duyên, ñ ví d : Già ch t là chân lý v kh , sanh là chân lý v T p, gi i thoát c hai là chân lý v Di t kh , con ñư ng hay s hi u rõ kh di t, là chân lý v ñ o di t kh . B ng cách y Ngài ñã tìm ra tu n, t khám phá, tri t ñ khám phá v n pháp m t cách chính xác do t mình, t ng bư c m t. Minh H nh Túc 30. Ngài có ñ minh trí và gi i h nh: Vijjàcaranasampanno ca sampanno. ñây, v minh: có ba lo i minh và tám lo i minh. Ba lo i là như ñư c nói trong kinh Bhayabhorava sutta (M. i, 22) và tám lo i như ñư c nói trong Ambattha sutta (D. i, 100), g m sáu th ng trí v i tu giác và th n thông c a thân ý sanh. 31. H nh: C n ñư c hi u là mư i lăm ñi u, nghĩa là: phòng h b ng gi i, gìn gi các căn môn, bi t v a ñ trong ăn u ng, chánh ni m t nh giác, b y thi n pháp (tín, tàm, quí, ña văn, t n, ni m, tu ) và b n thi n thu c s c gi i. Nh mư i lăm pháp này mà m t v thánh ñ t ñi ñ n b t t . Do ñó, g i là (gi i) h nh, như kinh nói: " ñây này Mahànàma, m t v thánh ñ t có gi i" (M i, 355) v.v... Toàn b c a gi i h nh này c n ñư c hi u như ñã nói trong Trung B kinh II. 32. ñây, minh trí c a ñ c Th Tôn là s viên mãn. Bi n tri (Ps. i, 131), còn gi i h nh c a Ngài là s viên mãn tâm Ð i bi (Ps. i, 126). Nh bi n tri, Ngài bi t ñư c cái gì là t t cái gì là có h i cho các h u tình, nh ñai bi Ngài báo cho chúng bi t ñ tránh ñi u h i, và khích l chúng làm ñi u lành. Ð y là cách Ngài ñ y ñ minh và h nh, làm cho nh ng ñ t Ngài ñi vào chánh ñ o thay vì theo tà ñ o như nh ng ñ t hành thân ho i th c a nh ng ông th y không có minh trí và gi i h nh ñã làm. Thi n Th 33. Ngài ñư c g i là ñ ng thi n th (Sugatà) (i) vì cách ñi t t ñ p (soobbana- gamana), (ii) vì ñã ñi ñ n m t nơi t t ñ p (sundaram thànam gatatt), (iii) vì ñã ñi m t cách ñúng pháp (Sammăàgatattà), và (iv) vì tuyên b ñúng (sammà gadattà). (i) M t cách ñi (gamana) g i là th (ñi qua: gata), và cách ñi c a ñ ng Th Tôn là t t ñ p, thanh t nh, không l i l m, Cách ñi ñó là gì? là chánh ñ o: vì nh cách ñi ñó mà Ngài ñã "ñi" không vư ng m c, trong chi u hư ng an n, Như v y, Ngài là Thi n th (sugatta) do cách ñi t t lành. (ii) Và ngài ñã ñ n m t nơi t t lành (sunda ra), nghĩa là ñ n Ni t bàn b t t . Như th , Ngài là ñ ng Thi n th vì ñã ñi m t nơi t t lành. 34. (iii) Và Ngài ñã ñi (gata) m t cách ñích ñáng (samma), ñi không quay tr l i nh ng c u u ñư c t b m i h ng ñư ng. Vì ñi u này ñã ñư c nói: "Ngài không tr l i, quay l i, tr lui v nh ng c u u ñã ñư c t b do D lưu ñ o, nên Ngài là thi n th ... Ngài không tr l i, quay l i, tr lui v nh ng c u u ñã ñư c t b nh A-la-hán ñ o, như v y, Ngài là thi n th " (C u s gi i).

111/429

Ho c m t cách gi i thích khác: Ngài ñã ñi m t cách ñích ñáng t thu phát tâm l p nguy n dư i chân ñ c Ph t Nhiên Ðăng (Dipankara) cho ñ n khi giác ng , b ng cách hành ñ ng vì l i l c và h nh phúc cho toàn th gi i, qua s viên mãn ba mươi hai tư ng h o và qua s ñu i theo con ñư ng chánh không có chuy n hư ng v m t c c ñoan nào, trong hai c c ñoan là thư ng ki n và ño n ki n, không theo hư ng ñam mê, d c l c cũng không theo hư ng ép xác kh h nh. Như v y, Ngài là thi n th vì ñã ñi m t cách ñích ñáng. 35. (iv) Và Ngài công b (Gadati) m t cách chân chánh (sammà); Ngài ñã ch nói lên l i ñáng nói t i nơi ch thích ñáng. Như v y, ngài là thi n th vì tuyên b chính ñáng. Ðây là m t b n kinh xác nh n ñi u này: "B t c l i nào ñ c Như lai bi t là không th t, không ñúng, ñưa ñ n tai h i, làm ngư i khác bu n kh không thích ý, Như Lai không nói l i y. B t c l i nào Như Lai bi t là th t và ñúng, nhưng ñưa ñ n tai h i, làm k khác bu n không thích, l i y Như lai không nói. B t c l i nào Như Lai bi t th t và ñúng, ñưa ñ n l i ích nhưng khó nghe và làm ngư i khác không thích ñón nh n, l i như v y Như lai bi t th i ñ nói ra. L i nói nào Như Lai bi t là không th t, không ñúng, ñưa ñ n tai h i, nhưng d nghe và ngư i khác ưa thích, l i y Như Lai không nói. Và l i nào ñ c Như Lai bi t là th t và ñúng, nhưng có h i, thì m c dù vui tai và làm k khác ưa thích, l i y Như Lai không nói. L i nào Như Lai bi t là ñúng, th t, ñưa ñ n l i ích, d nghe, làm k khác ưa thích, l i y Như Lai bi t th i ñ nói lên. (M. i, 395) v y, Ngài là Thi n th vì tuyên b chính ñáng. Th Gian Gi i (Hi u rõ th gian) 36. Ngài là ñ ng bi t rõ th gian, vì Ngài ñã bi t cu c ñ i trên m i phương di n. Vì ñ c Th Tôn ñã kinh nghi m, bi t và thâm nh p th gian v m i m t ñ c tính riêng bi t c a nó, s sinh kh i c a nó, s ch m d t c a nó, như ñư c nói: "Hành gi , có m t ch t n cùng th gi i ñây ngư i ta không sanh, không già, không ch t, không tái sinh, có th ñư c bi t ñ n hay th y hay ñi ñ n b ng du l ch, ñi u y ta không tuyên b . Tuy nhiên ta cũng không nói r ng có s ch m d t kh mà không c n ñi ñ n t n cùng th gi i. Ðúng hơn trong cái th c c a nó, mà ta công b có th gi i, s sinh kh i c a th gi i, s ch m d t c a th gi i, và con ñư ng ñưa ñ n s ch m d t. B hành không ñ t ñư c T n cùng c a th gi i Không ñ t th gi i t n, Không ph i không thoát kh , Do v y, b c hi n thi n, Ð t ñ n th gi i t n, Ph m h nh ñư c viên thành V i tâm tư ñ nh tĩnh Bi t ñư c th gi i t n, Không ư c v ng ñ i này Không ư c v ng ñ i sau (S. i, 69) 37. L i n a, có ba th gi i: th gi i các hành, th gi i c a h u tình và th gi i c a x s . ñây trong ño n "M t th gi i: m i h u tình t n t i nh th c ăn" (Ps. i, 122), ñây có nghĩa là th gi i c a các hành. Trong ño n: "Th gi i là trư ng c u" hay "Th gi i không trư ng c u (M. i, 426) là th gi i các h u tình trong ño n kinh: "Như nh t nguy t lưu chuy n Sáng chói kh p mư i phương Như v y mư i phương gi i Dư i uy l c c a ngươi (M. i, 328) Ðó là th gi i c a x s . Ð c Th Tôn cũng ñã bi t th gi i y v m i phương di n.
112/429

38. Cũng v y, do nh ng l i: "M t th gi i, m i loài h u tình ñ u t n t i nh th c ăn. Hai th gi i: danh và s c. Ba th gi i: ba lo i th . B n th gi i: b n lo i th c ăn. Năm th gi i: năm u n k như năm ñ i tư ng ch p th . Sáu th gi i: sáu n i x . B y th gi i: b y th c. Tám th gi i: tám c nh gi i th gian (wordly states). Chín th gi i: chín ch c a h u tình. Mư i th gi i: mư i x . Mư i hai th gi i: mư i hai x . Mư i tám th gi i: mư i tám gi i". (Ps. i, 122) th gi i các hành này ñư c ngài bi t trong m i phương di n. 39. Ngài bi t thói quen c a t t c h u tình, bi t nh ng khuynh hư ng n i tâm c a chúng, bi t tánh tình c a chúng, bi t s thích c a chúng, bi t rõ chúng có ít b i trong con m t hay nhi u b i trong con m t, k l i căn, ñ n căn, thi n h nh ác h nh, d d y, khó d y, có kh năng ch ng ñ c, và không có kh năng th gi i nh ng loài h u tình này cũng ñư c Ngài bi t ñ n v m i phương di n. 40. Cũng như th gi i các h u tình, th gi i các x s cũng v y. Nó ñư c ño lư ng như sau: M t th gi i b r ng có m t tri u hai trăm l ba ngàn b n trăm năm ch c lý. Chu vi c a nó là Ba tri u sáu trăm mư i ngàn Ba trăm năm ch c lý. 41. Qu ñ t này "K mang t t c tài s n" có chi u dày hai trăm b n ch c ngàn lý Và ch nương c a ñ t: B n trăm sáu mươi ngàn lý Là b dày hư không trong vòm tr i Như v y là di n tích c a th gi i. 42. Di n tích là như v y. Và trong ñó có nh ng v t sau ñây: Núi Sineru (Tu-di) cao nh t trong các núi, v t vào bi n sâu tám v n b n ngàn lý, và vươn cao lên cũng b ng như v y. B y vòng núi ñ ng tâm bao quanh Sineru cách y. M i ng n núi có chi u sâu và cao b ng n a ng n trư c nó: Nh ng dãy r ng l n g i Yugandhara, isadhara, Karavìka, sudassana, Nemindhara, Vinataka, Assakanna. Nh ng ng n gió nh t thiên gi i qu t nh ng ñ nh nh n c a chúng sáng ng i châu ng c, và ñây, cư trú b n v vua c a b n phương hư ng, cùng qu n tiên và phi nhân. Núi Hy Mã L p vươn cao năm trăm lý, chu vi ba ngàn lý ñư c trang hoàng b ng tám v n b n ngàn ñ nh nh n. Cây jambu tên là Naga cho mư n tên, do s vĩ ñ i c a nó g i là ñ t c a ñ o Jambu; thân cây chu vi mư i lăm lý Cao năm mươi lý, to ra xung quanh nh ng cành cũng l n như v y Như th ñư ng kính và chi u cao ño ñư c m t trăm lý. 43. Dãy núi c a hoàn c u lao xu ng bi n sâu tám v n hai ngàn lý, vươn cao cũng b ng. Vi n quanh toàn th m t th gi i ch ng. Cây Jambu có chi u cao l n b ng cây Citrapàtaliya c a loài A-tu-la, cây Simbali c a loài Garula, cây Kadamba L c ñ a phía tây c a loài aparagoyàna, cây kappa l c ñ a phía b c c a loài Uttarakurùs, cây kirìsa l c ñ a phía ñông c a Pubbavidhavà cây Pàricchattka cõi tr i tam th p tam (tàvatimsa). Do v y c ñ c nói:

113/429

"Cây Pàtali, Simbali và Jambu, Cây Pàricchattaka c a chư thiên, Cây Kadamba, cây Kappa và cây Sirìsa là b y". 44. Ðư ng kính c a m t trăng là 49 lý và m t tr i là năm mươi lý. Cung ñi n tam th p tam thiên r ng mư i ngàn lý. Cũng v y cung ñi n c a A tu la, ñ a ng c vô gián Avìici và ñ o Jambu ( n ñ ). Aparagoyàna r ng b y ngàn lý. Cũng v y là Pubbavideha, Uttarakurù r ng tám ngàn lý. Và m i ñ i l c ñư c vây quanh b i năm trăm hòn ñ o nh . Toàn th nh ng th y làm thành m t th gi i ch ng duy nh t. Gi a th gi i ch ng này và nh ng th gi i ch ng ti p c n có nh ng ñ a ng c trung gian các th gi i. B i th , các th gi i ch ng là vô s , và ñ c Th tôn ñã kinh nghi m, ñã bi t và ñã thâm nh p chúng b ng trí tu vô biên c a nh ng ñ ng giác ng . 45. B i v y, th gi i v v trí (x s ) cũng ñư c ngài bi t v m i m t. Cho nên Ngài là ñ ng "Th gian gi i" Vì Ngài ñã th y rõ th gi i trong m i khía c nh Vô Thư ng Sĩ Ði u Ng Trư ng Phu 46. Không có m t ngư i nào cao c hơn Ngài v nh ng ñ c tính ñ c bi t, không có ai sánh b ng Ngài, do ñó Ngài ñư c g i là ñ ng không ai trên (Vô thư ng sĩ). Ngài vư t toàn th gian v gi i, ñ nh, tu , gi i thoát và gi i thoát tri ki n. Như ñã ñư c nói: "Ta không th y trong th gi i v i chư thiên, ma. Ph m vương, sa môn và Bà-la-môn, v i các ti u vương (Princes) và loài ngư i, không m t ngư i nào toàn v n hơn ta v gi i: (S i, 139) v.v... Cũng th trong kinh Aggapasàda (A. ii, 34; Iti. 87) và các kinh, và trong ño n k kh i ñ u "Ta không có th y, và ngư i như ta không có trong toàn th gi i". (M. i, 171) 47. Ngài d n ñ o (Sàreti) nh ng con ngư i ñáng ñư c d n ñ o (Purisadamma), nên Ngài là b c d n ñ o nh ng ngư i ñáng d n ñ o (Purisadammasàrathi): Ngài làm cho thu n th c, u n n n chúng. Nh ng ngư i, phi nhân và loài v t thu c nam tánh (purisa) chưa ñư c ñi u ph c (dametunyuttà) thì g i là "nh ng k ñáng ñư c ñi u ph c" (purisadammà). Vì nh ng con thú gi ng ñ c, như Long vương Apalàla, Cuilodara, Mahodara, Aggisikha, Dkùmasikha, Long Vương Àravàia, con voi Dhanapàlaka, v.v... ñ u ñư c Ð c Th tôn ñi u ph c, xa lìa kh i m i ñ c (c u u ) và an trú trong các gi i lu t và tam quy. Cũng v y, nh ng ngư i ñàn ông như Saccaka con trai Ni Ki n t , Ambattha ñ t Bà-la-môn giáo, Pokkharasàti, Sopadanda, Nùtadanta, v.v... Và nh ng phi nhân nam như Alavaka, Sùciloma và Kharaloma Ð thích vua cõi tr i, vân vân ñ u ñư c ñi u ph c u n n n theo nh ng phương ti n k lu t khác nhau. "Này Kosi, ta ñi u ph c nh ng ngư i ñáng ñư c ñi u ph c khi thì ôn hoà, khi thì c ng r n, khi thì v a ôn hoà, v a c ng r n". (A. ii, 112). 48. Ð c Th tôn l i còn ñi u ph c nh ng ngư i ñã ñư c ñi u ph c, b ng cách tuyên b sơ thi n, v.v... L n lư t cho nh ng ngư i có gi i ñã ñư c thanh t nh, v.v... Và công b con ñư ng ti n lên nh ng ñ o l cao c hơn ñ n b c D lưu, v.v... Ho c nh ng ch "Vô thư ng sĩ ñi u ng trư ng phu" có th xem là m t m nh ñ . Vì Ð c Th tôn d n ñ o nh ng ngư i ñáng ñi u ph c cách nào ñ ngay trong m t th i (giáo hoá) h có th ñi kh p tám hư ng không ngăn ng i (nh tám gi i thoát). Do ñó ngài ñư c g i là "B c ñ o sư vô thư ng c a nh ng ngư i ñáng ñi u ph c", như ño n kinh sau: "này các t kheo, ñư c hư ng d n b i ngư i luy n voi, con voi ñư c luy n ñi theo m t hư ng..." (M. iii, 222) Thiên Nhân Sư 49. Ngài d y d (anusàsati) b ng phương ti n cái hi n gi và ñây, b ng ñ i sau, và b ng m c ñích t i h u, tùy trư ng h p thích ñáng, cho nên Ngài là b c Th y (Sattha). Hơn n a, theo Niddesa, "Ð o sư" ñ c Th tôn là b c d n ñ o ñoàn l hành, vì Ngài ñưa nh ng ngư i l hành v ñ n nhà (sattha: caravan) Như m t ngư i d n ñ o l hành ñưa chúng qua sa m c ñ y nh ng k cư p, không th c ăn, không nư c u ng, khi n cho chúng vư t qua, vư t qua m t cách thích nghi, ñưa
114/429

chúng ñ n m nh ñ t an n, cũng th ñ c Th tôn làm b c d n ñ o ñoàn l hành, ngư i ñưa qua sa m c sinh t ". (Nd1. 446) 50. C a chư thiên và loài ngư i: ñư c nói lên ñ ch nh ng k t t nh t, nh ng k có kh năng, ti n hoá. Vì ñ c Th tôn ñ o sư còn giáo hoá c ñ n nh ng súc sinh. Ngay loài súc sinh nh ñư c nghe di u pháp c a Th tôn cũng có th ñư c l i l c, ñư c tái sinh vào m t c nh gi i thu n ti n cho s ti n hoá, v i s thu n l i này, vào k p tái sinh th hai hay th ba, chúng có th d ph n vào ñ o và qu . 51. Thiên t (Mandùka) n m ñư c m t tư ng trong ti ng nói c a Ð c Th tôn. M t k chăn bò ñang ch ng g y ñ ng g n ñ y, ñè chi c g y lên ñ u con cóc nghi n nát nó. Nó ch t, và ngay t c thì tái sinh m t cung ñi n vàng son thu c cõi tr i ba mươi ba (tàvatimsa). Nó th y mình ñ y như th v a t nh th c t m t gi c ng , gi a m t ñám tiên n , và nó th t lên "v y ra ta ñã ñư c tái sinh ñây. Ta ñã làm nghi p gì?" Khi tìm hi u lý do, nó nh n ra r ng ch vì nó ñã hi u ñư c m t tư ng nơi ti ng nói c a ñ c Th tôn. Nó bèn ñem cung ñi n cõi tr i c a nó ñi ñ n Th tôn và ñ nh l dư i chân Ngài. Ð c Th tôn ñã bi t chuy n, nhưng c h i: Ai ñ nh l dư i chân ta ñ y? Mà chói sáng quang minh C a s thành công Chi u sáng kh p xung quanh V i v ñ p c c kỳ m l ? Con cóc tr l i: Ð i trư c con là m t con cóc L y nư c ao tù làm nhà Chi c g y m c t ch m d t m ng căn Trong lúc con ñang l ng nghe Di u pháp c a Ngài. Ð c Th tôn bèn gi ng pháp cho nó. Tám v n b n ngàn chúng sinh ñư c ng nh p pháp. Khi v thiên t ñư c nh p trong D lưu qu , v y m m cư i bi n m t. Ph t 52. Ngài là Ph t, ñ ng ñã giác ng v i trí thu c v qu gi i thoát vì m i s có th bi t ñã ñư c Ngài bi t (buddha). Ho c, Ngài khám phá (bujjhi) b n chân lý t mình Ngài, và giác t nh cho nh ng ngư i khác chân lý y, vì nh ng lý do này và khác n a, Ngài ñư c g i là giác ng . Ð gi i thích ý nghĩa này, có th trích d n toàn ño n văn trong Niddesa kh i ñ u như sau: "Ngài là ñ ng tìm ra (bujjhitor) nh ng chân lý, cho nên là Giác gi (Buddha). Ngài là ñ ng ñánh th c chúng sinh, nên ngài là giác gi (Nd1., 457) ho c có th gi i thích cũng ño n y t Patisambhida. Th Tôn 53 Th tôn (Bhagava) là m t danh t có nghĩa kính tr ng tôn sùng gán cho Ngài, ñư c xem như cao c nh t trong các chúng sanh, và n i b t vì nh ng ñ c tính ñ c bi t. C ñ c có nói: "Th tôn là danh t t t nh t Th tôn là danh t hay nh t Ðáng uý ph c và tôn kính Th tôn do ñó là tên c a Ngài".
115/429

54. Ho c gi i thích: Tên có b n lo i: ám ch giai ño n c a cu c ñ i, mô t m t ñi m ñ c bi t ho c ñư c kh i lên m t cách tình c m t s ñ c ñ c bi t. Lo i tên sau r t này, theo th gian thì g i là ng u h ng. ñây, tên ch m t giai ño n là ngư i danh t như "bò tơ" (vaccha), "trâu chưa thu n" (damua), "bò kéo cày" (balivadha) v.v... Tên ám ch m t ñ c ñi m như nh ng danh t "ngư i mang g y" (dandin), "ngư i che dù" (chanttin), "ngư i mang búi tóc" (sikhin) "k có tay" (karin- con voi), v.v... Tên có ý nghĩa m t s ñ c ñ c bi t là nh ng danh t như " ngư i có ba minh" (tevijja) "ngư i có sáu thông" (chalabhinna), v.v... Còn nh ng tên như "sirivaddhaka" (Ngư i tăng v sáng chói) "Dhanavadñhaka" (ngư i tăng tài s n) v.v... là nh ng tên kh i lên m t cách tình c , chúng không có tương ng v i ý nghĩa c a danh t . 55. Tên g i này, Th Tôn, là môt danh t có ý nghĩa m t s ñ c ñ c bi t; nó không ñư c t o b i hoàng h u Màya hay vua Suddhodhana hay b i tám mươi ngàn quy n thu c, hay b i nh ng v tr i ñ c bi t như sakka, Santusita, và nh ng v khác. Và b c Tư ng quân chánh pháp (sàriputta) nói như sau "Th Tôn" ñây không ph i cái tên do m ñ t ra. Ðây là m t tên phát xu t t s gi i thoát r t ráo c a nh ng ñ ng giác ng , nh ng ñ ng Th tôn, cùng v i s ñ t ñư c chánh bi n tri dư i c i b ñ ; cái tên g i Th tôn "này là m t danh xưng d a trên s ch ng ñ t". (Ps. i, 174; Nd1. 143). 56. Ð gi i thích nh ng ñ c tính ñ c bi t mà danh xưng này ám ch , ño n k sau ñây ñư c trích d n: Ð ng ñ o sư (garu) có phư c, l c (bhagì: blessing); Ngài là ngư i thư ng lui t i (bhàjì), Ngư i s h u (bhàgì) Nh ng gì ñư c phân tích (vibhattavà); Ngài ñã t o ra s t b (bhaggga), Ngài là ngư i may m n (bhàgyavà) Ngài ñã phát tri n toàn v n (subhàtitattane) trong nhi u cách Ngài ñã ñi ñ n t n cùng c a các h u (bhavantago); nên Ngài ñư c g i là Th tôn (bhagavà) Ý nghĩa nh ng danh t này c n ñư c hi u theo phương pháp gi i thích trong Niddesa, (Nd1., 142) 57. Nhưng còn m t cách khác: "Ngài là ngư i may m n (bhagyavà), có ñư c s t b (bhaggavà), liên h ñ n h nh phúc (yuttobhagohi), m t ngư i s h u nh ng gì ñã ñư c phân tích (vibbattavà) "Ngư i ñã lui t i (bhattavà) "Ngài ñã lui ñư c phân tích (vibbattavà) và ñã t b s ñi vào nh ng cõi h u, nên ngài là Th tôn". 58. ñây b ng cách s d ng ñ c tính c a ngôn ng kh i ñ u là nh ng ví d "phát tri n hình th c, thay ñ i hình th c" ho c b ng cách s d ng ñ c tính "ñ nh tính" kh i ñ u b ng nh ng ví d "có b ng màu l m ñ m" v.v... (xem Pànini, Ganapàtha, 6, 3, 109), có th r ng Ngài cũng có th ñư c g i là Th tôn (Bhagava) khi ñã ñư c g i là May m n (bhàgya) ñ t ñ n toàn thi n v Thí và Gi i, v.v... là nh ng ñi u ki n phát sinh phúc l c th gian và xu t th gian. 59. Tương t như v y, Ngài có th ñư c g i là bhagavà vì Ngài ñã ñư c g i là "có s t b " (bhaggavà) do nh ng ñe d a (abhanji) c trăm ngàn th phi n não, lo l ng và ô nhi m ñư c phân lo i thành tham, sân si, th t ni m, vô tàm vô quý, ph n h n, khinh b và th ng tr , ganh t , và tham lam, l a d i và gian l n, c ng ñ u và t kiêu, ngã m n và cao ng o, khoe khoang và lơ ñ nh, khát ái, và ngu si, ba b t thi n căn các lo i tà h nh, ô nhi m, c u u , o tư ng, t m tư duy và nh ng phân bi t, b n ñiên ñ o, l u ho c, tri n cái, b c lưu, h phư c, thói x u, khát ái, ch p th , năm tâm hoang vu, tâm ách phư c, nh ng tri n cái và nh ng lo i ưa thích, sáu căn và nh ng nhóm khát ái, mư i b t thi n nghi p, 62 tà ki n, 108 l i cư x thu c v tham ái, nói tóm l i là năm th ma phi n não, ma ngũ m, ma hành nghi p, thiên ma và t ma. T b (bhagga) tham sân si Ngài không còn l u ho c,
116/429

Ác pháp ñư c t n tr "Th tôn" x ng tên g i. 60. S may m n h nh phúc c a Ngài (bhàgyavata) ñư c ch ng t b ng s c thân ñ trăm công ñ c, và s t n tr các l i ñư c ch ng t b i tính cách toàn v n c a pháp thân Ngài. H nh phúc c a ngài ch s tôn tr ng c a th gian, s d t tr l u ho c nơi ngài ch s tôn tr ng c a nh ng b c gi ng như Ngài. Thân h nh phúc c a Ngài ñư c tin c y c a ngư i th t c, s t b l i l m ñáng ñư c tin c y c a ngư i xu t gia. Và khi c hai h ng ngư i này nương t a nơi Ngài, thì chúng ñư c c u v t kh i thân kh và tâm kh , ñư c c u giúp b ng tài thí l n pháp thí, chúng có th tìm ñư c c hai th phúc l c th gian và xu t th gian. 61. Ngài cũng ñư c g i là bhàgavà (Th tôn) vì Ngài liên h ñ n h nh phúc (bhagohi yuttattà): trong ñ i, danh t h nh phúc ñư c dùng ñ ch sáu th là s làm ch , pháp, danh ti ng, sáng chói, nguy n, tinh t n. Ngài ñã ñ t ñư c s làm ch t i thư ng trên tâm c a Ngài. Ngài có ñ y ñ pháp th gian là các th n thông "hi n thân hình th t nh " (animà: như vi tr n), "làm thân nh b ng" (laghima: làm thân nh ñi trên hư không) v.v... Cũng như pháp xu t th , ngài l i có danh ti ng hoàn toàn thanh t nh ñư c lan truy n kh p ba cõi. Ngài có v sáng chói c a t chi, toàn v n trong m i v trong m i v , có th làm ñ p m t nh ng ngư i ưa nhìn th y s c thân c a Ngài. Ngài có nguy n, nghĩa là phát sinh nh ng th c n dùng, b t c gì Ngài c n ñ n và mong ư c ñ t l i và l i tha ñ u ñư c phát sinh ngay t i ch t c kh c cho Ngài dùng. Ngài có s tinh t n, nghĩa là chánh tinh t n, lý do làm cho toàn th th gian tôn sùng Ngài. 62. Ngài còn ñư c g i là bhagavà vì Ngài là ñ ng "s h u nh ng gì ñã ñư c phân tích" (vibhattàvà), như Ngài ñã phân tích và thuy t minh các pháp thành ba lo i là thi n ác, và vô ký v.v... Ho c phân tích các pháp thi n, v.v... Thành ra nh ng pháp như u n, x , gi i, ñ (chân lý), căn, duyên kh i v.v... Ho c phân tích kh ñ thành nh ng nghĩa như b c bách, h u vi, ñ t cháy, thay ñ i. T p ñ thành nh ng nghĩa tích lu , ngu n g c, trói bu c, chư ng ng i. Di t ñ thành nh ng nghĩa gi i thoát, vi n ly, vô vi, b t t , và Ð o ñ thành nh ng nghĩa l i ra, nguyên nhân th y rõ, và s ưu th ng. Ngài ñã phân tích, ñã khai th , ñã ch ra nh ng ý nghĩa y. 63. Ngài có th ñư c g i là bhagavà (Th Tôn) vì Ngài ñư c g i là ñ ng "ñã t b s ñi vào các lo i h u" (vantagamano bhavesu), vì ñ i v i ba lo i h u (bhava), s ñi vào (gamana) hay nói cách khác, s khát ái ñã ñư c Ngài t b (vanta). Âm bha t ch bhava, âm ga t ch gamana, và âm va t ch gamana, và âm va t ch vanta v i ch a dài ra, làm thành bhagavà. 64. Ngài có th ñư c g i là bhagavà (Th Tôn) khi Ngài ñư c g i là m t ngư i "ñã lui t i (bhattavà)" do Ngài ñã lui t i (bhaji), ñã thân c n, ñã thư ng xuyên th c hành nh ng pháp th gian và xu t th gian, siêu nhân, như ba trú là thiên trú, ph m trú và thánh trú; ba th vi n ly là thân vi n ly, tâm vi n ly, và h u vi n ly; ba gi i thoát là không vô tư ng, vô nguy n, và nh ng th khác n a. [Ba trú là "thiên trú" kasina thi n, "ph m trú": t thi n v.v... "thánh trú"; ñ c qu . V ba th vi n ly, xem Ch. IV, ph n chú thích] 65. Khi thi n gi nh l i nh ng ñ c ñ c bi t c a Ph t theo cách sau: "Vì lý do này ñ c Th tôn là b c A-la-hán... Vì lý do này Ngài là Th tôn", thì ngay khi y hành gi không b ám nh b i tham hay sân, hay si tâm v y có ñư c s ngay th ng, nh c m h ng t ñ ng toàn thi n" (A. iii, 285). 66. B i th , khi hành gi ñã d p tr nh ng tri n cái b ng cách ngăn ng a nh ng ám nh c a tham, v.v... Và tâm hành gi ñ i di n v i ñ m c thi n quán m t cách ngay th ng, thì t m và t sinh v i m t khuynh hư ng thiên v nh ng ñ c tính ñ c bi t c a ñ ng Giác Ng . Khi hành gi ti p t c luy n t m và t trên ñ i tư ng là nh ng ñ c tính ñ c bi t c a ñ ng Giác Ng , thì h kh i lên nơi hành gi . V i tâm có h , v i h là nguyên nhân g n, s r i lo n c a thân và tâm ñư c an tĩnh nh khinh an, thân l c và tâm l c kh i lên. Khi có l c, tâm hành gi , v i nh ng ñ c tính ñ c bi t c a Th tôn làm ñ i tư ng, tr nên ñ nh tĩnh và như v y cu i cùng nh ng thi n chi kh i lên cùng m t lo t. Nhưng do tính cách sâu xa c a nh ng ñ c tính ñ c bi t c a ñ ng Giác Ng , ho c vì hành gi b n tâm tư ng ni m nh ng ñ c tính ñ c
117/429

bi t thu c nhi u lo i, cho nên ch ñ t ñư c ñ nh c n hành, không ñ t ñ n ñ nh an ch . Và chính c n hành ñ nh y cùng ñư c g i là "ni m Ph t", vì nó kh i lên nh tư ng ni m nh ng ñ c tính ñ c bi t c a Th tôn. 67. Khi m t t kheo chú tâm ñ n vi c tư ng ni m ñ ng Giác Ng như v y, v y cung kính tôn tr ng ñ c ñ i sư, ñ t ñ n s viên mãn ñ c tin, chánh ni m, trí tu và công ñ c. V y có nhi u h nh phúc và an l c, chinh ph c ñư c s s hãi kh ng b . V y c m giác như mình ñang s ng trư c m t ñ ng ñ o sư. Thân xác v y khi trú trong tư ng ni m nh ng ñ c tính ñ c bi t c a Ph t, tr thành ñ ng tôn tr ng như m t ñi n th Ph t. Tâm v y hư ng v chư Ph t. Khi g p m t cơ h i ph m gi i, hành gi c m th y tàm quý, như th ñang ñ ng trư c m t ñ ng ñ o sư. Dù cho hành gi không thâm nh p ñư c gì cao siêu, thì ít nh t cũng ti n ñ n m t c nh gi i an l c. Ngư i th c s có trí. Thì thư ng xuyên tư ng ni m Các ñ c c a Th tôn Ð ng an l c vĩ ñ i Trên ñây là ño n nói v tư ng ni m Th tôn, v i gi i thích chi ti t. -ooOoo-

Chương VII (ti p theo) Ni m Pháp
68. M t ngư i mu n tu t p ñ m c ni m pháp, hãy ñi vào ñ c cư và tư ng ni m nh ng ñ c tính ñ c bi t c a Pháp (Lu t và kinh t ng cùng chín pháp xu t th ) như sau: "Pháp" ñư c ñ c Th tôn khéo gi ng, t ch ng ngay hi n t i, vư t ngoài th i gian, ñ n ñ mà th y, có hi u năng hư ng thư ng, ñư c ngư i có trí ch ng bi t". (M. i, 37; A. iii, 285) 69 Khéo thuy t gi ng: m nh ñ này bao g m pháp c a kinh ñi n cũng như pháp khác, nh ng m nh ñ còn l i ám ch riêng pháp xu t th . Pháp thu c kinh ñi n ñư c khéo thuy t gi ng, vì t t ñ p ch n ñ u, ch n gi a và ch n cu i, và nó tuyên b ñ i s ng ph m h nh hoàn toàn viên mãn trong s ch, v i ñ y ñ ý nghĩa và chi ti t". (M i, 179) Ngay c m t bài k , m t ño n kinh trong giáo lý c a ñ c Th tôn cũng t t ñ p ch n gi a v i nh ng gì nó trình bày, và t t ñ p ch n cu i v i k t lu n. M t quy n kinh t t ñ p ch ng ñ u v i d n nh p, cho bi t nơi ch n và lý do (duyên kh i) thuy t kinh, t t ñ p ch n gi a vì thích h p v i nh ng ngư i ñáng giáo hoá, vì ý nghĩa không mơ h , ñư c l p lu n có nhân và d , và t t ñ p ch n cu i v i k t lu n làm kh i tín tâm nơi ngư i nghe. 70. Cũng v y toàn b giáo lý t t ñ p ch n d u v i gi i là s an l c b n thân, ch n gi a v i ñ nh, Tu , ñ o, qu , và t t ñ p ch n cu i v i ni t bàn. Ho c t t ñ p ch n ñ u vì gi i và ñ nh. T t ñ p ch n gi a vì Tu và ñ o. T t ñ p ch n cu i vì qu và Ni t bàn. Ho c, giáo lý t t ñ p ch n ñ u vì là s khám phá t t ñ p c a Ð c Ph t. T t ñ p ch n gi a vì tính ch t khéo ñi u hoà c a pháp. T t ñ p ch n cu i vì ñó là ñ o l t t mà tăng già ñã ñi vào. 71. Do nghe pháp mà nh ng tri n cái ñư c tr kh , ñó là t t ñ p ch n ñ u. Do th c hành pháp mà có l c khinh an và tu là t t ñ p ch n gi a. K t qu Pháp y ñem l i là ñ o và qu , ñưa ñ n s b t ñ ng g i là t t ñ p ch n cu i. 72. "Ð i s ng ph m h nh" nghĩa là ñ i s ng ph m h nh theo giáo lý và ñ i s ng ph m h nh thu c ñ o l mà Ð c Th tôn thuy t gi ng, ñ i s ng ph m h nh y là "có ý nghĩa" vì có th ñư c ngư i trí gi o nghi m, "có chi ti t" vì g i ni m tin nơi ngư i thư ng. Nó có ý nghĩa vì có m c ñích sâu xa. Nó có chi ti t vì danh d rõ ràng. Nó "hoàn toàn viên mãn" vì không có ñi u gì có th thêm. Nó "trong s ch" vô c u vì không có ñi u gì có th b t. L i n a, pháp có nghĩa vì nó ñem l i qu ch ng nh th c hành ñ o
118/429

l , và có chi ti t vì ñem l i s ña văn nh n m v ng kinh ñi n. Pháp là hoàn toàn viên mãn vì liên t c ñ n năm pháp u n là Gi i u n, Ð nh u n, Tu u n, gi i thoát u n, Gi i thoát tri ki n u n. "trong s ch" vì không có khuy t ñi m, vì nó t n t i cho m c ñích vư t qua b c lưu luân h i sinh t (xem M. i, 134) và vì nó không liên h ñ n nh ng chuy n th t c. 73 L i n a, khéo gi ng vì ñư c tuyên b m t cách thích ñáng không ngư c. Ngo i ñ o thì ngư c ch , cái ñư c xem chư ng ng i không ph i chư ng ng i th c, cái ñư c xem là l i thoátkhông ph i là l i thoát th c, do ñó pháp c a ngo i ñ o là v ng gi ng. Nh ng Pháp Th tôn gi ng thì không ngư c như v y: nh ng Pháp Ngài g i là chư ng ng i th c s là chư ng ng i, nh ng Pháp Ngài g i là gi i thoát th c s là gi i thoát. Như v y, trư c h t, Pháp c a kinh ñi n là pháp "khéo gi ng". 74. Pháp xu t th gian là "khéo thuy t gi ng" vì ñ o l phù h p v i ni t bàn, và ni t bàn phù h p v i ñ o l , "con ñư ng ñưa ñ n Ni t bàn ñã ñư c Th tôn tuyên b m t cách thích ñáng cho các ñ t , ni t bàn và ñ o l phù h p nhau. Cũng như nư c c a sông H ng g p và ti p n i v i nư c sông Yamunà cũng v y, con ñư ng d n ñ n ni t bàn ñã ñư c ñ c Th tôn công b m t cách thích ñáng cho các ñ t , ni t bàn và ñ o l g p g " (D. ii, 225) 75. Và Thánh ñ o, con ñư ng Trung ñ o không thiên c c ñoan nào, là ñư c "khéo thuy t gi ng". Các qu sa môn cũng ñư c " khéo thuy t gi ng" khi ñư c công b là nh ng c u u ñã thanh t nh. Ni t bàn, cũng ñư c khéo gi ng khi ñư c công b b n ch t là thư ng, b t t , nơi trú n, ch nương t a v.v... B i v y, pháp xu t th cũng ñư c "khéo thuy t gi ng". 76. Thi t th c hi n t i, trư c h t thánh ñ o là "thi t th c hi n t i" vì có th th y ñư c b i m t con ngư i cao quý khi ñã xa lìa tham d c v.v... Nơi b n thân: "Này Bà-la-môn, khi m t ngư i b nhu m b i tham, b tràn ng p, tâm b ám nh b i tham, thì nó suy nghĩ h i mình, h i ngư i, h i c hai, và c m th ñau kh v tâm. Khi tham ñã ñư c tr di t, nó không suy nghĩ h i mình, h i ngư i, h i c hai, và không c m th ñau kh v tâm. Ðây, này Bà-la-môn, là pháp thi t th c hi n t i (A. i, 156) 77. L i n a, pháp xu t th có chín lo i cũng là thi t th c hi n t i vì khi m t ngư i ñã ñ t ñ n ñ y, thì pháp y t ngư i này th y ñư c ngư i tri ki n th m sát, không c n nương t a ngư i khác. 78 Ho c, ki n (ditthi) thích h p (pasattha quá kh c a ng căn: sams) g i là sanditthi pháp chinh ph c ngư i ta nh tính cách có th th y ñư c k t qu ngay trong hi n t i, nên g i là thi t th c hi n t i. Thánh ñ o chinh ph c ñư c nh ng phi n não nh th y ñúng, thánh qu và ni t bàn cũng chinh ph c phi n não nh chánh ki n làm nhân. 79. Ho c, cũng có th gi i thích r ng, vì pháp xu t th (lu t) làm ngưng cái vòng kh ng khi p nghi p v.v... Ngay khi nó v a ñư c trông th y nh tu th nh p, nên pháp là thi t th c hi n t i vì ñáng ñư c th y. 80. Không thu c th i gian: Pháp y không có ch m tr trong vi c ñem l i k t qu , nên g i là không có th i gian (akàla). Nghĩa là, thay vì tri n h n m t th i gian dài lâu, năm, b y ngày, m i cho k t qu thì pháp, ñem l i k t qu ngay t c thì. 81. Ho c, cái gì c n m t th i gian ñ cho k t qu là pháp th gian v thi n (nghi p). Nhưng pháp này thì không c n th i gian vì k t qu c a nó ñ n ngay, nên g i là không thu c th i gian. Ði u này ñư c nói v ñ o l hay con ñư ng. 82. Ð n ñ mà th y: pháp này ñáng m i g i ngư i ta th m sát (ehipassa -vidhi) như sau: "hãy ñ n ñây mà th y pháp này" (ehi passaimamdhammam), cho nên g i là "ñ n ñ mà th y" (Ehipassika). T i sao Pháp ñáng ñư c m i g i ñ n mà th y? Vì ñã ñư c tìm th y và vì thanh t nh. N u m t ngư i b o có ti n hay vàng trong m t n m tay không (t c là nói láo) thì nó không th b o "ñ n ñây mà xem". M t khác,
119/429

phân ti u có th th y, nhưng ta không th làm ngư i khác hoan h b ng cách khoe "Ð n mà xem cái này", trái l i, ph i l y c lá mà che cho khu t con m t vì b t t nh. Nhưng, pháp xu t th v i chín thành ph n th c s ñã ñư c tìm th y và thu n t nh như trăng r m trong b u tr i không m y, như ng c mani trên t m v i s ch. B i th , Pháp ñáng m i g i ta "ñ n mà th y" 83. Pháp này v i b n ñ o b n qu là ñáng d d n, nói cách khác, ñáng khơi d y trong tâm ngư i ta b ng cách tu t p, dù cho y ph c hay ñ u c a ta ñang b c cháy (xem A iv, 520). Do ñó pháp này g i là "D n t i trư c" hay hư ng thư ng Opanayika. Ði u này áp d ng cho tám pháp xu t th vô vi thì ñáng tr thành ñ i tư ng c a tâm, nên cũng là "d n t i trư c", nghĩa là ñáng ñư c xem như ch trú n c a ta b ng cách ch ng nh p. 84. Ho c cái d n d (upaneti) ngư i thánh thi n ñ n ni t bàn chính là thánh ñ o. L i n a, cái có th dưa ñ n giác ng là Pháp g m qu và ni t bàn. 85. Ðư c ngư i trí ch ng bi t: Pháp y có th ñư c ch ng nghi m b i t t c h ng ngư i trí kh i t h ng "l i tu " (Xem A. ii, 135) m i ngư i t ch ng l y như sau: "Vì không th x y ra cái vi c m t v giáo th sư tu ñ o mà ngư i ñ ng trú v i v y l i t b ñư c c u u , hay ngư i ñ ng trú ñư c an l c nh v giáo th sư ñ c qu , ho c ch ng ni t bàn nh v giáo th sư ñã ch ng. B i th , Pháp này không th ñư c th y như ngư i ta th y v t trang s c trên ñ u ngư i khác, mà ch ñư c th y trong t tâm mình, nghĩa là ch có ngư i có trí kinh nghi m, không ph i lãnh v c c a k ngu. 86. L i n a, Pháp này khéo thuy t gi ng vì nó thi t th c hi n t i, vì không b tri n h n. Nó không b tri n h n vì m i g i s th m sát thì có tính cách hư ng t i trư c. 87. Khi thi n gi suy nghi m nh ng ñ c tính ñ c bi t c a Pháp như v y, "thì ngay lúc y, tâm v y không b ám nh b i tham d c, sân nhu , ngu si, tâm v y ngay lúc ñó ñư c ngay th ng nh c m h ng t pháp" (A. iii, 285) B i v y, khi hành gi ñã ñ t ñư c nh ng tri n cái theo cách ñã nói (ñ. 66), thì nh ng thi n chi kh i lên trong m t tâm sát na. Nhưng do tính cách sâu xa c a nh ng ñ c tính ñ c bi t c a pháp, ho c vì hành gi b n tâm tư ng ni m nhi u ñ c tính ñ c bi t thu c nhi u lo i, cho nên thi n v y ñ t ñư c ch là c n hành ñ nh, không ñ t ñ n ñ nh an ch . 88. Khi m t t kheo chuyên tâm tư ng ni m pháp, v y nghĩ: "Trong quá kh , ta chưa t ng g p m t b c th y nào d y m t pháp hư ng thư ng như th , có tài năng như th , ta cũng không th y m t b c th y nào như ñ c Th tôn. Vì th y nh ng ñ c ñ c bi t c a pháp như v y, v y tôn tr ng cung kính ñ ng ñ o sư, tôn tr ng pháp và ñ t ñ n viên mãn v tín v.v... V y ñư c nhi u h nh phúc và hân hoan. V y nhi p ph c ñư c s hãi kh ng b , có kh năng nh n kh , c m th y như th ñang s ng v i pháp hi n ti n. Và thân c a hành gi , khi an trú trong s ni m pháp, tr thành v t ñáng tôn tr ng như m t ñi n th . Tâm v y hư ng ñ n s thành t u Pháp vô t . G p ph i cơ h i ph m gi i, hành gi có ý th c tàm quí mãnh li t khi tư ng ñ n pháp. Và n u hành gi không thâm nh p ñư c cái gì cao siêu hơn, thì ít nh t cũng ti n ñ n m t cõi an l c. Ngư i th c s có trí. Thì thư ng xuyên tu t p S tư ng ni m v Pháp T i th ng nhi u ti m năng

Ni m Tăng
89. M t ngư i tu t p ni m tăng, nên ñi vào ñ c cư ñ tư ng ni m nh ng ñ c tính ñ c bi t c a ñoàn th thánh chúng như sau: "Chúng ñ t c a Th tôn ñã ñi vào thi n ñ o, tr c ñ o, chân ñ o, chánh ñ o, nghĩa là b n ñôi tám v . Chúng ñ t này c a Th tôn ñáng ñư c cúng du ng, cung kính, ch p tay chào, là phư c ñi n vô thư ng c a th gian". (A. iii, 286)
120/429

90. Ði vào thi n ñ o (supatipanna) có nghĩa là hoàn toàn nh p ñ o, và ñó là ñ o l chân chính (sammà-patipadà), con ñư ng không th ñ o l n, con ñư ng phù h p v i chân lý, con ñư ng không có ñ i l p, con ñư ng ñư c ñi u hoà b i pháp. Chúng ñ t này nghe (sunanti) m t cách chăm chú l i d y c a ñ ng Th tôn, cho nên g i chúng là Thanh văn (sàvaka: ngư i nghe) Chúng ñ t là h i chúng nh ng thanh văn này, cùng chung gi i và (chánh) ki n. Ð o l y là tr c ñ o, không b cong, không có móc, không khu t khúc, g i là thánh ñ o, chân ñ o, chánh ñ o, b i vì nó phù h p (v i chân lý) 91. Nh ng ngư i ñ ng trên ñ o l y có th xem là ñã th nh p thi n ñ o, vì có chân ñ o. Nh ng ngư i an trú trong qu v có th xem là ñã th nh p thi n ñ o, vì nh chân ñ o mà h ñã ch ng nh ng gì ph i ch ng. 92. L i n a, h i chúng y ñã ñi vào tr c ñ o là con ñư ng trung ñ o, tránh hai c c ñoan, con ñư ng t b nh ng l i c a thân cong và l i cong. H i chúng y ñi vào chân ñ o vì Ni t bàn ñư c g i là "chân th t", và vì l y Ni t bàn làm m c tiêu. H i chúng ñã ñi vào chánh ñ o là con ñư ng c a nh ng ngư i ñáng ñư c tôn tr ng. 93. B n ñôi: ngư i có ñ o th nh t và qu th nh t là m t ñôi, theo cách y có b n ñôi. Tám v k t ng ngư i thì ñ ng qu v th nh t là m t ngư i, như v y có tám v . 94. Ðáng cúng dư ng: Nh ng gì ñáng ñư c mang (ànotvà) và cho (hunitabha) là m t t ng v t (àhuna: v t t l ), có nghĩa là nh ng v t ñư c mang t xa ñ n và t ng cho nh ng ngư i có gi i h nh. Ð y là m t danh t ch t s cúng dư ng. Chúng tăng ñáng ñư c nh ng t ng v t vì làm cho t ng ph m có k t qu l n, nên g i là ñáng cúng dư ng (àhuneyya). 95. Cũng như ng n l a c a Bà-la-môn th l a ñư c g i là ñáng dâng l cũng, vì nh ng ngư i này tin tư ng r ng s cúng t cho ng n l a y mang l i k t qu l n. Chúng tăng cũng v y, ñáng ñư c cúng dư ng b i vì nh ng gì cúng dư ng cho chúng tăng ñư c k t qu l n. Dù tr i m t trăm năm Th l a t i r ng sâu Ch ng b ng trong giây lát Cúng du ng b c chân tu (Dh. 107) 96. X ng ñáng s m i th nh (pahuneyya): pàhuna là danh t ch t ng ph m dành cho khách phương xa ñ n. Nhưng không có ñ i tư ng nào x ng ñáng nh n s th nh m i hơn là tăng chúng, vì Tăng là nh ng v ñư c g p trong th i gian gi a hai v Ph t, và Tăng có nh ng ñ c tính hoàn toàn ñáng m n m . 97 Cúng dư ng (dakkhina): t ng ph m vì lòng tin ñ i sau, g i là ñ cúng dư ng. Chúng tăng ñáng cúng dư ng vì làm thanh t nh nh ng th cúng thí b ng cách ñem l i qu báo l n. Chúng tăng ñáng cho toàn th th gian chào kính: (anjali- kamma) b ng cách ch p tay lên ñ u cho nên g i là ñáng tôn tr ng kính chào (anjalikaranìya). 98. Là ru ng phư c vô thư ng c a th gian: m t nơi không có gì sánh b ng có th gian, ñ gieo tr ng phư c ñ c. Vì các lo i công ñ c th gian ñưa ñ n an l c và h nh phúc, n u y c vào thánh chúng ñ tăng trư ng nên chúng tăng là "ru ng phư c vô thư ng c a th gian". 99. Khi hành gi tư ng ni m nh ng ñ c ñ c bi t c a Tăng như th , thì tâm hành gi không b tham, sân, si ám nh, có ñư c s ch t tr c, vì c m h ng t chúng tăng (A. iii, 286) Sau khi hành gi nhi p ph c nh ng tri n cái như ñã nói (ñ. 66) nh ng thi n chi kh i lên trong m t tâm sát na. Nhưng vì tính ch t sâu xa c a nh ng ñ c ñ c bi t c a Tăng, hay vì tâm hành gi b n tư ng ñ n nh ng ñ c ñ c bi t thu c nhi u lo i, nên thiên ñ t ñư c ch là c n hành ñ nh, mà không ph i là ñ nh an ch .

121/429

100. Khi m t t kheo chuyên tâm tu t p s ni m tăng này, thì v y có thái ñ cung kính, tôn tr ng ñ i v i chúng tăng. V y ñư c s viên mãn v tín v.v... V y có nhi u h nh phúc an l c. V y nhi p ph c ñư c s hãi và kh ng b . V y có kh năng nh n kh . V y c m th y như mình ñang s ng v i s hi n di n c a chúng tăng. Và thân th c a v y, khi an trú trong s ni m tăng, tr thành ñáng tôn tr ng như m t ngôi nhà làm l b tát, ñó chư tăng t h i. Tâm v y hư ng ñ n s thành ñ t nh ng ñ c tính ñ c bi t c a tăng. Khi hành gi g p ph i cơ h i ph m gi i, v y li n có ý th c tàm quý mãnh li t như ñang trư c m t chúng tăng. Và n u hành gi không lên ñư c ñ a v nào cao hơn, thì ít nh t cũng hư ng ñ n m t c nh gi i h nh phúc. Ngư i th c s có trí Thì công ni m thư ng xuyên Là tư ng ni m Tăng b o Có ti m năng vĩ ñ i

Ni m Gi i
101. Ngư i mu n tu pháp ni m gi i nên ñi vào ñ c cư và tư ng ni m ñ n nh ng lo i gi i khác nhau c a chính mình, trong nh ng ñ c tính ñ c bi t c a chúng như không b rách v.v... Như sau: "Qu v y, các lo i gi i khác nhau c a ta ñ u không b rách, vá, b l ng, b , b l m ñ m, gi i thoát, ñư c ngư i trí khen ng i, không liên h , ñưa ñ n ñ nh" (A. iii, 286). Cư sĩ ni m gi i t i gia, t kheo ni m gi i xu t gia. 102. Dù gi i t i gia hay xu t gia, n u không b phá hu ch n ñ u hay ch n cu i, không b rách như mi ng gi rách hai ñ u, thì gi i y g i là không b rách. N u không m t h c gi i nào b phá ch n gi a thì g i là gi i không b l ng, như mi ng v i không b ñâm th ng gi a. Khi h c gi i không b vi ph m hai ba l n liên ti p, g i là gi i không b vá như m t con bò có m t mi ng da khác màu lưng hay b ng. Khi gi i không b phá cùng kh p, cách nhau t ng th i kho n, thì g i là gi i không b l m ñ m như con bò có nh ng ñ m trên toàn thân. 103. Ho c, nói chung, gi i không b rách, b l ng, b vá, b l m ñ m, là khi gi i y không b t n ho i do b y h lu thu c v d c tính (Ch. I, ño n 44) và do sân, h n, cùng nh ng ác pháp khác. (xem ño n 59) 104. Chính nh ng gi i y là gi i thoát vì chúng gi i to kh i s nô l cho d c ái. Chúng ñư c ngư i trí tán thán vì ñư c nh ng b c trí như ñáng giác ng khen ng i. Chúng không liên h vì không liên h (aparàtthattà) v i d c và tà ki n, ho c vì không th có s hi u l m (paràmattum) r ng "Có khuy t ñi m này trong gi i c a chư v " Chúng ñưa ñ n ñ nh vì h tr cho ñ nh c n hành và ñ nh an ch , ho c cho ñ nh thu c ñ o và ñ nh thu c qu . 105. Khi hành gi tư ng ñ n nh ng gi i c a mình trong nh ng ñ c tính ñ c bi t c a chúng, là không b rách, v.v... Thì ngay khi y, tâm v y không b tham, sân, si ám nh, có ñư c tính ch t tr c, vì ñư c c m h ng t gi i: (A. iii, 286). B i v y khi hành gi ñã nhi p ph c ñư c nh ng tri n cái theo cách ñã mô t (66), thì nh ng thi n chi kh i lên trong m t tâm sát na. Nhưng do tính cách sâu xa c a nh ng ñ c ñ c bi t c a gi i, ho c vì tâm hành gi b n tư ng ñ n nhi u ñ c tính ñ c bi t, thi n ñ t ñu c ch là c n hành ñ nh, không ñ t ñ n ñ nh an ch . 106 . Khi chuyên tâm vào vi c ni m gi i, thì hành gi có s tôn tr ng ñ i v i h c pháp. V y s ng hoà h p v i nh ng b n ñ ng ph m h nh. V y chuyên c n chào ñón. V y không s t mình trách c mình v.v... V y th y s s hãi trong nh ng l i nh . V y ñ t ñ n viên mãn v tín, v.v... . V y có nhi u h nh phúc an l c. Và dù không ñ t ñ n qu v gì cao hơm ít nh t v y cũng hư ng ñ n m t thi n thú. Ngư i th t s có trí S thư ng xuyên ni m gi i Vì vi c này t t ñ p V i ti m năng vĩ ñ i
122/429

Ni m Thí
107. Mu n tu t p ni m thí nên chuyên b thí m t cách t nhiên, thư ng cho và san s . Kh i ñ u, nên có quy t ñ nh: "T nay tr ñi, lúc nào có ngư i hi n di n ñ nh n, thì ta s không ăn dù ch m t mi ng, n u không b thí m t cái gì trư c ñó". Và ngay hôm y hành gi nên b thí m t v t gì b ng cách san s tùy phương ti n và kh năng, v i nh ng ngư i có nh ng ñ c tính ñ c bi t. Khi ñã n m ñư c tư ng trong vi c này, hành gi nên ñi vào ñ c cư và tư ng ni m ñ n s b thí c a mình trong nh ng ñ c tính ñ c bi t c a nó là không có lòng tham v.v... Như sau: "Th t s là l i l c cho ta, th t là l i ích l n cho ta, r ng trong cu c ñ i b ám nh b i ô nhi m c a lòng tham (bi n l n) ta an trú v i tâm không b ô nhi m b i tham. Ta b thí m t cách r ng rãi bàn tay r ng m , thích thú trong s t b , mong ñư c k khác yêu c u và vui m ng ñư c cho ñư c san s " (A. iii, 287) 108. ñây, th t là l i l c cho ta: Ta nh t ñ nh ñư c nh ng l i l c c a m t ngư i b thí mà ñ c Th tôn ñã khen ng i như sau: "Ngư i cho m ng s ng (b ng cách b thí ñ ăn) thì s ñư c m ng s ng ho c cõi tr i ho c cõi ngư i" (A. iii, 42) và "M t ngư i thư ng b thí thì ñư c nhi u ngư i lui t i và m n m " (A. iii, 40), và "m t ngư i b thí thì luôn luôn ñư c yêu m n, theo ñ nh lu t c a b c trí" (A. iii, 41), v.v... 109. Th t là l i ích l n cho ta, l i ích l n ch ta ñã ñư c giáo pháp, ñư c thân ngư i, l i ñư c an trú v i tâm không ô nhi m vì xan tham.... Vui thích b thí và san x . 110. "Trong cu c ñ i b ám nh b i ô nhi m c a lòng tham" nghĩa là gi a nh ng chúng sanh có tham tràn ng p. Ð i là chúng sanh, có nghĩa ñã ñư c sinh ra. Tham là m t trong nh ng h c pháp làm h ng b n tính trong su t t nhiên c a tâm (xem A. i, 10). Tham có ñ c tính là không th ch u n i s san s h nh phúc cho ngư i khác. 111. Ta an trú v i tâm không b ô nhi m b i tham: tâm không có tham và nh ng ô nhi m khác như sân, si v.v... Trong ño n kinh: "Ta s ng ñ i t i gia v i tâm gi i thoát" (A. iii, 267; A. v, 331) v.v... Câu này ñư c nói cho ngư i thu c dòng h Sàkya tên Mahànàmà, m t ngư i ñ c d lưu qu , khi v này h i v m t ch trú cho tâm. Trong trư ng h p này, ý nghĩa là "Ta s ng vư t qua tham". (sân, si, v.v...) 112. B thí m t cách r ng rãi: r ng rãi trong s b thí. V i bàn tay r ng m : v i nh ng bàn tay thanh t nh, luôn luôn r a s ch ñ cho t ng quà m t cách c n tr ng b ng chính tay mình. "Ta thích thú trong s t b " là thích thú trong vi c chuyên tu h nh x ly (vessagga). Mong ñư c ngư i khác yêu c u: (yàcayoga) quen v i s ñư c xin (yàcana-yogga). N u ñ c yàjayoga thì có nghĩa là chuyên tâm vào (yutta) s dâng cúng (vàja). "Vui m ng ñư c cho, ñư c san s ", có nghĩa là v y suy nghĩ như sau: "Ta ñem cho và san s nh ng gì ta dùng, và ta thích c hai ñi u y. 113. Khi hành gi tư ng ñ n s b thí v i nh ng ñ c tính ñ c bi t là kh i có nh ng c u u c a tham v.v... Thì" ngay khi y, tâm hành gi không b tham, sân si ám nh, ñư c s ch t tr c do c m h ng t h nh b thí". (A. iii, 287) B i th , khi hành gi ñã nhi p ph c nh ng tri n cái theo cách ñã nói (ñ. 66), thì nh ng thi n chi kh i lên trong m t sát na. Nhưng do "s sâu xa c a nh ng ñ c ñ c bi t c a b thí, ho c do hành gi b n tư ng ni m nh ng ñ c ñ c bi t nên thi n ñ t ñ n không ph i là ñ nh an ch mà ch là ñ nh c n hành. 114. Khi m t t kheo chuyên tâm tư ng ni m v b thí, v y ñâm ra ưa b thí, thích s vô tham, hành x phù h p v i tâm t , vô uý. V y có nhi u h nh phúc an l c. Và dù không ti n lên qu v cao, ít nh t hành gi cũng hư ng ñ n m t c nh gi i an l c. Ngư i th c s có trí Thì thư ng xuyên tư ng ni m Công ñ c và b thí Ð y ti m năng mãnh li t.
123/429

Ni m Thiên
115. Ngư i mu n tu t p ni m thiên c n ph i có nh ng ñ c tính ñ c bi t v tín, v.v... V i chư thiên làm ch ng như sau: "Có chư thiên thu c cõi T thiên vương thiên (devà càtumaha- rajikà), chư thiên thu c cõi tam th p tam (devà-tàavatimsà), D ma thiên, Ðâu su t thiên (tusità hài lòng), Hoá l c thiên (thích bi n hoá nimmànarati). Tha hoá t t i thiên (paramita vasavatti), Ph m chúng thiên (Brahamakayikà) có nh ng chư thiên cao hơn th n a. Và chư thiên chúng này có ñ c tin r ng, sau khi m ng chung cõi này, h s tái sinh cõi kia, và ñ c tin y cũng có nơi ta. Và chư thiên chúng y có gi i... ña văn... B thí.. Trí tu , cho nên khi m ng chung cõi này thì tái sinh cõi kia, và trí tu y cũng có nơi ta. (A. iii, 287) 116. Tuy nhiên, trong kinh nói: "Này Mahanàma, khi nào m t thánh ñ t ni m tín, ni m gi i, ni m văn, ni m thí, ni m tu c a chính mình và c a chư thiên, thì khi y tâm v y không b tham, sân, si ám nh... (A. iii, 287). M c ñích là ñ ch ng mimh r ng nh ng ñ c ñ c bi t v gi i, v.v... Nơi chính mình cũng là gi i, v.v... Nơi chư thiên, l y chư thiên làm ch ng, như Lu n có nói: "V y tư ng ni m nh ng ñ c tính ñ c bi t c a mình, l y chư thiên làm ch ng". 117. Khi hành gi ni m tín, thí gi i, văn, Tu c a chư thiên, r i ni m nh ng ñ c y nơi chính mình thì "tâm hành gi không b d c tham, sân, si ám nh ñư c chánh tr c, vì ñư c c m h ng t chư thiên" (A. iii, 288). B i v y, khi hành gi ñã d p ñư c nh ng tri n cái v i cách ñã nói (ño n 66), nh ng thi n chi kh i lên trong m t tâm sát-na. Nhưng do tính cách sâu xa c a nh ng ñ c tính v.v... Ho c vì tâm hành gi b n tư ng ni m nhi u ñ c ñ c bi t, nên ch ñ t c n hành ñ nh, không ñ c ñ nh an ch . 118. Khi m t t kheo chuyên tâm tu t p ni m thi n, v y ñư c chư thiên thương tư ng, có ni m tin sâu xa hơn có nhi u h nh phúc an l c. Và dù không ñ c qu gì cao, ít nh t v y cũng hư ng ñ n m t c nh gi i t t ñ p. Ngư i th c s có trí Thì vi c làm thư ng xuyên Là tư ng ni m chư thiên Nhi u quy n năng an lac.

T ng Quát
119. Ð gi i thích chi ti t v nh ng tư ng ni m này, sau câu "Khi y tâm hành gi ñư c s ch t tr c, vì c m h ng t ñ ng Toàn giác", ñư c nói thêm r ng: "Này Màhànàma, khi tâm c a m t thánh ñ t ch t tr c thì ý nghĩa ñem l i c m h ng cho v y, và s áp d ng pháp làm cho v y hân hoan. Do hân hoan sanh, h sanh nơi v y". (A. iii, 285). Câu ý nghĩa ñem l i c m h ng cho v y là s hài lòng (h túc) do ý nghĩa sau ñây ñư c g i lên: "Ð c Th tôn là như v y vì ngư i là b c A-la-hán" (ño n 2). Pháp ñem l i c m h ng cho v y là nói ñ n h túc do kinh ñi n ñem l i. S th c hành pháp làm cho v y hân hoan là nói ñ n c hai th h túc. (xem MA. I, 175) 120. Và trư ng h p ni m thiên "có c m h ng t chư thiên", nghĩa là tâm kh i lên trong giai ño n ñ u, c m h ng t chư thiên ho c tâm kh i lên trong giai ño n sau c m h ng t nh ng ñ c tính ñ c bi t gi ng như ñ c chư thiên, ñưa ñ n c nh gi i chư thiên (xem ñ. 117) 121. Nh ng tư ng ni m này ch thành công nh ng thánh ñ t ... Vì nh ng ñ c tính ñ c bi t c a ñ ng Th tôn, c a Pháp, c a Tăng, ch rõ ñ i v i nh ng v thánh ñ t vì h có gi i không b rách l ng, vá l m ñ m, có thí không ô nhi m b i xan tham, và có nh ng ñ c tính tương t v i ñ c tính chư thiên. 122. Trong kinh Mahànàma (A. iii, 285), nh ng tư ng ni m này ñư c Th tôn trình bày chi ti t ch cho m t v D lưu m t ch trú khi v này h i v m t ch trú.
124/429

123. Cũng th , trong kinh Godha chúng ñư c gi ng gi i ñ d y m t Thánh ñ t nên t nh tâm mình nh phương ti n các tùy ni m, và do ñó ñ t ñ n nh ng thanh t nh cao hơn trong ý nghĩa t i h u như sau: ñây này các t kheo, m t Thánh ñ t ni m v ñ c Th tôn như sau: "Ð c Th tôn là như v y vì Ngài ñã thành mãn... Tâm v y có s ch t tr c khi tư ng ni m như v y. V y ñã t b , gi i thoát, n i lên kh i tham d c, t c năm d c. Có nh ng h u tình ñ t ñư c thanh t nh nh l y ni m này làm ch trú" (A. iii, 321) 124. Và trong kinh Sambàdhokàsado, tôn gi Mahà- kaccàna gi ng d y nh ng pháp tư ng ni m ñư c gi ng là ch ng ñ t s r ng m làm cho tâm ñư c thanh t nh, và ñi u này, nói m t cách tuy t ñ i- ch hi n h u nơi m t Thánh ñ t . "Chư hi n, th t kỳ di u thay, th t hy h u thay, Th tôn, b c trí gi , b c ki n gi , b c A-la-hán, chánh ñ ng giác ñã ch ng ng và ñ t ñư c s m r ng kh i b trói bu c, nh v y các loài h u tình ñư c thanh t nh, vư t kh i s u bi, ch m d t kh ưu, ñ t ñ n chánh lý, ch ng ng ni t bàn, ñó là sáu tùy ni m x . Này chư hi n l y cái này làm ñ i tư ng, ñây m t s loài h u tình ñư c thanh t nh (A. ii, 314-5). 125. Cũng v y, trong kinh Uposatha, sáu tùy ni m cũng v y, trong kinh Uposatha sáu tùy ni m ñư c gi ng gi i ñ ch rõ s vĩ ñ i c a gi i Uposatha k như m t ñ m c thi n khi n tâm thanh t nh, dành cho m t Thánh ñ t tuân gi gi i Upesatha (tám trái gi i): "Này Visàkhà, th nào là Upesatha c a b c thánh? Ðó là s tu n t làm cho thanh t nh tâm còn c u u vì nh ng khuy t ñi m ñây, này Visàkhà, m t Thánh ñ t ni m Ph t." (A. i, 206) 126 Và trong sách mư i m t Pháp khi m t thánh ñ t h i: "B ch Th tôn, làm th nào ñ an trú khi chúng con trú v i nhi u cách khác nau?" (A. v, 328) nh ng pháp này ñư c gi ng cho v y ñ ch cách an trú như sau: "Này Mahànàma, ngư i có tín thì thành công, không ph i ngư i không có tín. Ngư i có tinh t n... Ngư i có ni m ñư c an trú.. Ngư i có ñ nh... Ngư i có Tu , này Mahànàma, thành công không ph i ngư i không tu . Sau khi ñã t mình an trú trong trong n m y, này Mahànàma ngươi nên ni m ñ c Th tôn. Ð c Th tôn là như v y vì Ngài là b c ñã hoàn mãn (arahata) (A. v, 329-32) 127. Tuy nhiên, ngư i thư ng cũng có th ni m sau này n u có nh ng ñ c tính ñ c bi t như gi i thanh t nh, v.v... Vì ñù ch do nghe nói, tâm hành gi cũng ñư c an t nh nh v y nh ng tri n cái l ng xu ng. Trong ni m hoan h t i thư ng, hành gi phát tri n tu mà còn ñ c qu A-la-hán như Trư ng lão Phussadeva trú t i Kajakandhakàra 128 M t l n Trư ng lão trông th y hình nh Th tôn do Màra bi n hoá. Ngài nghĩ: "Lành thay hình nh này, m c dù còn tham, sân, si hu ng n a là s t t ñ p c a ñ c Th tôn khi Ngài hoàn toàn không có tham, sân, si" và trư ng lão ñ t ñư c h v i Th tôn là ñ i tư ng, và nh tăng trí tuê, Ngài ñ c qu Ala-hán. Chương b y g i là "Sáu tùy ni m" trong lu n v tu t p ð nh, trong Thanh t nh ñ o ñư c so n ra vì m c ñích làm hoan h nh ng ngư i lành. -ooOooChương VIII (a)

Ð nh: Nh ng Ð M c Quán Khác B ng Tùy Ni m
(Anussati Kammatthàna- niddesa) -ooOoo-

Ni m Ch t
1. Bây gi , ta hãy nói v s tu t p ni m ch t (t tư ng) ñư c li t kê k ti p ph n sáu ni m.
125/429

Ð nh nghĩa ñây, ch t (marana) là s gián ño n m ng căn ñư c gi i h n trong m t ñ i s ng. Nhưng ch t k như s ñ t ño n, nói cách khác s ch m d t cái kh luân h i nơi m t b c A-la-hán, thì không ph i là ñi u mu n nói ñây, cũng không ph i là cái ch t trong ch c lát, cũng không ph i cái ch t trong nghĩa thư ng dùng "như cây ch t", "kim lo i ch t" v.v... 2. Cái ch t mu n nói ñây g m hai lo i, nghĩa là cái ch t ñúng th i h n và cái ch t phi th i. ñây, ch t ñúng th i x y ñ n cùng s h t phư c ñ c ho c h t th m ng ho c h t c hai th phư c và th . Ch t phi th i là cái ch t x y ra do cái nghi p ñ n gián ño n sanh nghi p. 3. ñây, cái ch t do h t phư c ñ c là m t danh t ñ ch cái lo i ch t x y ñ n ch do h u qu c a nghi p ñưa ñ n tái sinh ñ i trư c ñã ch m d t m c dù nh ng ñi u ki n thu n l i cho s kéo dài tương t c tính c a m t ñ i có th ñang còn. Cái ch t do th m ng t n là danh t ñ ch lo i ch t x y ñ n do s ch m d t th m ng thông thư ng c a con ngư i ngày nay, ch g m m t trăm năm do s thù th ng v m ng (như Chư Thiên có) ho c v th i gian (như ñ u m t th i ki p thì có) ho c v th c ăn (nhu nh ng Uttarakurù v.v... có). Ch t phi th i là danh t ch cái ch t c a nh ng ngư i mà tương t c th m ng b gián ño n vì nghi p có kh năng khi n chúng ño (cànava) kh i v trí c a chúng ngay lúc y, như trư ng h p Dùsi- Màra (xem M. i, 337). Kàlaburajà(xem Jà, iii. 39), v.v... Ho c ch cái ch t c a nh ng ngư i mà s tương t c th m ng b gián ño n do s t n công b ng khí gi i v.v... Vì nghi p ñ i trư c. T t c nh ng lo i ch t này ñư c bao g m dư i s ch m d t m ng căn thu c lo i ñã mô t , B i th Ni m ch t là s nh l i cái ch t, nói khác ñi, nh l i s gián ño n m ng căn. Tu T p 4. M t ngư i mu n tu t p phép quán này, c n ñi vào ñ c cư và luy n s tác ý m t cách có trí tu như sau: "Ch t s x y ñ n, m ng căn s b gián ño n", hay: "Ch t, ch t". 5. N u luy n t p s tác ý m t cách thi u trí tu khi ni m cái ch t (có th x y ra) c a m t ngư i thân thì s u ưu s sinh kh i, như khi m t ngư i n nghĩ ñ n cái ch t c a m t ñ a con cưng, và ni m hoan h sinh kh i khi nghĩ ñ n cái ch t c?a m t ngư i mình ghét, như khi nh ng ngư i thù nghĩ ñ n cái ch t c a ngư i, và không m t ý th c kh n trương (sense of urgency) nào kh i lên khi tư ng cái ch t c a k không thân không thù, như trư ng h p x y ra nơi m t ngư i thiêu t thì khi th y m t th y ch t, và s lo ng i kh i lên khi tư ng ñ n cái ch t c a chính mình, như thư ng x y ñ n cho m t ngư i nhát gan khi th y m t k sát nhân v i cây ki m. 6. Trong nh ng trư ng h p trên, ñ u không có chánh ni m, cũng không có ý th c kh n trương, cũng không có tri ki n. B i th hành gi nên nhìn ch này ch kia, nh ng ngư i ñã b gi t ho c ñã ch t, và tác ý ñ n cái ch t c a nh ng h u tình ñã ch t mà trư c ñây mình ñã trông th y chúng hư ng th các l c, tư ng nghĩ như v y v i chánh ni m, v i m t ý th c kh n trương và v i tri ki n, sau ñó hành gi có th tác ý theo cách ñã nói trên: "Cái ch t ñã x y ñ n" làm như v y, vi y tu t p ni m ch t m t cách có trí tu . Nghĩa là v y tu t p ni m ch t như là m t phương ti n chính ñáng. 7. Khi m t ngư i tu t p ni m ch t như v y, thì nh ng tri n cái c a chúng ñư c ñi u ph c, ni m ñư c an trú v i cái ch t làm ñ i tư ng, và ñ m c thi n ñ t ñ n c n hành ñ nh. Tám Cách Ni m Ch t 8. Nh ng ngư i nào nh n th y ni m ch t không ti n xa ñ n m c y, thì hãy ni m ch t theo tám cách như sau: (1) có s xu t hi n c a m t k sát nhân, (2) s thành công b phá s n, (3) So sánh, (4) Thân th b san s v i nhi u chúng sinh, (5) M ng s ng mong manh, (6) Không tư ng, (7) s gi i h n c a Không gian, (8) S ng n ng i c a sát na.

126/429

9. 1) ñây, "như th có s xu t hi n c a m t k sát nhân" nghĩa là v y nên tư ng th này: "Cũng như m t k sát nhân xu t hi n v i cây gươm, nghĩ ta s ch t ñ u ngư i này, r i k gươm vào c ngư i y, cũng v y, cái ch t xu t hi n như th ". T i sao? Vì cái ch t cùng ñ n v i s sinh ra và cái ch t ño t m ng s ng. 10. Cũng như nh ng m c nhĩ (n m) luôn luôn m c lên v i b i trên ñ u, các h u tình cũng sinh ra mang theo già ch t. Vì th c liên h ñ n tái sinh c a chúng ñ t ñ n già ngay khi nó v a sinh ra, r i cũng tan rã v i các u n liên k t v i nó gi ng như m t t ng ñá rơi t trên ñ nh m t m m ñá. B i th , kh i d u là cái ch t t ng sát na ñi li n v i sinh. Nhưng cái ch t không th tránh ñ i v i nh ng gì có sinh, do ñó 11. Lo i ch t mu n nói ñây cũng ñi li n v i sinh. B i th , cũng như m t tr i m c di chuy n d n ñ n l n và không bao gi quay tr l i dù ch trong ch c lát, hay như m t dòng thác t núi cao ñ xu ng ch y xi t, luôn luôn tuôn ch y và ti p t c ñ t i, không bao gi quay tr l i dù ch trong thoáng ch , cũng v y, chúng sinh này tu n t du hành hư ng v cái ch t ngay t khi nó v a sinh ra không bao gi quay tr l i dù ch trong ch c lát. B i th có câu: "Ngay t lúc m t con ngư i v a Tư ng hình trong bào thai Là nó ch còn có nư c là ti n T i trư c, không th dù ch m t L n quay tr lui". (Jà. iv, 494) Và trong khi nó ti n t i trư c như v y, cái ch t ñ i v i nó càng g n, gi ng như dòng sông nh d n khô c n dư i nóng mùa h , như trái chín d n ñ n th i r ng, như bình ñ t ph i v khi l y búa ñánh vào, như nh ng gi t sương tan bi n dư i ánh m t tr i. Do v y có câu: Ngày ñêm trôi qua M ng s ng tàn d n Cho ñ n k t thúc Như sông d n khô Như trái ñã chín Ð i kỳ rơi r ng Cũng th h u tình Khi ñã sinh ra Nơm n p s lo Cái ch t s ñ n Như chi c bình ñ t Khi ñã n n ra Dù l n dù nh Dù nung không nung Ð u ph i tan v . Cũng th ñ i ngư i D n ñ n cái ch t Sương ñ u ng n c Tan dư i m t tr i Cũng th ñ i ngư i Mong manh hư o B i th , m ơi Ð ng ngăn c n con (Jà, iv. 122) 13. B i v y cái ch t này, ñi kèm v i sinh, th t gi ng như m t k sát nhân v i cây ki m ch c s n. Và gi ng như k sát nhân k gươm vào c , cái ch t ño n m t m ng s ng và không bao gi ñem tr l i
127/429

m ng s ng. Do v y, cái ch t xu t hi n như m t k sát nhân v i cây gươm ch c s n, khi nó ñã ñi cùng v i sinh và ño t m t m ng s ng, ta ph i tư ng ñ n cái ch t "như d ng m t k sát nhân". 14. 2) Như s thành công b phá s n: s thành công chói sáng bao lâu th t b i chưa ñ n th ng lư t nó. Nhưng không có s thành công nào mà có th t n t i lâu dài không b th t b i. Do ñó: Vua vui m ng b thí m t trăm tri u Sau khi chinh ph c toàn cõi ñ t Cho ñ n cu i cùng vương qu c C a ông ch còn Giá tr không b ng n a h t gi Nhưng khi phư c ñ c h t Xác thân vua th hơi cu i cùng Thì vua Asoka m nh danh là Vô Ưu Cũng ph i th y ưu s u khi ch m m t th n ch t". 15. Hơn n a, m i s c kho ch m d t b ng t t b nh, m i tu i tr ch m d t b ng già nua, m i s s ng ch m d t b ng cái ch t. T t c s t n sinh trên th gian ñ u do sinh mà có, b già ám nh, b b nh t t t n công thình lình, và b cái ch t ñánh ngã g c. Như núi ñá kh ng l L n r ng t i tr i cao Ti n ñ n t m i phía Nghi n nát m i sinh loài Già ch t nghi n nát hetá Sát l i, Bà-la-môn Thương gia ngư i công ngh Ti n dân và h t rác Nát h t ch ng ch a ai Dù tư ng quân, xa quân B quân hay chú thu t Dù ñem c tài s n Không ñánh ñư c t th n. (S. i, 102) Như v y là cách tư ng ñ n cái ch t: "như s phá s n m i s nghi p" b ng cách ñ nh nghĩa cái ch t là v phá s n cu i cùng c a m i thành công trên ñ i. 16. 3) B ng cách so sánh là so sánh mình v i nh ng k khác. ñây, ch t c n ñư c tư ng b ng cách so sánh theo 7 h ng: so v i h ng ngư i có danh v ng l n, công ñ c l n, s c m nh l n, th n thông l n, trí tu l n, v i Ð c giác và v i Chư Ph t. So sánh như th nào? 17. M c dù nh ng v như Mahàsammata, Mandhàtu, Mahàsudassa, Dakasenki, Nisi v.v... Th t n i ti ng vĩ ñ i có ñông ñ chúng, tài s n kh ng l , th mà cu i cùng cái ch t cũng tóm l y h không th tránh thoát, v y thì làm sao cu i cùng cái ch t l i không ñu i k p ta? Cái ch t c n ñư c tư ng ni m như v y, b ng cách t ví v i nh ng ngư i có danh v ng l n. 18. Th nào là so v i ngư i có công ñ c l n? Jotika, Jotila, Ugga Nandaka và Punnaka Cùng v i nh ng ngư i khác Th gian ñ u b o r ng H r t nhi u công ñ c
128/429

V y mà h cũng ch t Hu ng nh ng k như ta Như v y là tư ng cái ch t b ng cách so v i nh ng ngư i có công ñ c l n. 19. Th nào là b ng cách so v i ngư i có s c m nh? Vàsudava, Baladeva, Bhìnasona, Yuddhitthila. Và các Cànura ngư i v t tay Ð u dư i năng l c c a t th n H n i ti ng kh p th gi i Là do s c m nh hùng vĩ Nhưng h cũng ñi ñ n cái ch t Hu ng nh ng ngư i như ta? Cái ch t nên ñư c tư ng ni m như v y b ng cách so v i nh ng ngư i có s c m nh. 20. Th nào là so sánh v i nh ng ngư i có th n thông? V th hai trong s chư ñ i ñ t V th n thông ñ nh t Ngư i v i ñ u ngón chân cái L y ñư c c lâu vojayanta Ngay c ngư i y n a V i năng l c th n thông V n rơi hàm th n ch t Như nai vào hàm sư t Hu ng chi ñ n h ng tôi? Cái ch t nên ñư c tư ng ni m như v y b ng cách so v i nh ng ngư i có th n thông l n. 21. Th nào là so v i ngư i có trí tu l n? Th nh t trong hai ñ i ñ t B c trí tu siêu qu n Mà tr Ð c Th tôn ra Không ai b ng ph n mư i sáu. Nhưng dù tu căn l n Như c a Xá l i ph t Ngài cũng ph i rơi vào Năng l c c a t th n Nói gì ñ n như tôi? Cái ch t c n ñư c tư ng ni m b ng cách so v i nh ng b c có trí tu l n như trên. 22. Th nào là b ng cách so v i các b c Ð c giác? Ngay các v nh s c m nh c a t tri ki n mình và t tinh t n l c c a mình, phá tan ñư c t t c gi c phi n não nhi m ô và t mình ñ t giác ng , nh ng b c có th ñ ng v ng m t mình như cái s ng tê giác, v n không thoát kh i ch t. V y làm sao ta l i có th thoát ñư c? 23. Th nào là so v i nh ng ñ c Ph t toàn giác? Ngay c ñ c Th tôn, mà s c thân ñư c trang hoàng b ng ba mươi hai ñ i nhân tư ng và tám mươi tư ng ph (xem M. Kinh s 91, và D. Kinh 30), mà pháp thân ñã viên mãn v gi i u n, ñ nh u n, tu u n, gi i thoát u n, gi i thoát tri ki n u n, thanh t nh v m i
129/429

phương di n, ñ ng siêu vi t v danh xưng, v công ñ c, v hùng l c, v th n thông, v trí tu , ñ ng không có ai sánh b ng, ñ ng ngang b ng v i nh ng ñ ng không ai sanh b ng, ñ ng không hai, ñ ng viên mãn giác ng - ngay ñ n Ngài cũng thình lình b d p t t b i tr n mưa lũ c a cái ch t, như m t ñ ng l a l n b d p t t b i m t tr n mưa lũ. 24. Khi hành gi tư ng ni m cái ch t b ng cách t ví v i nh ng ngư i khác, nh ng ngư i có danh xưng l n, v.v... Dư i ánh sáng c a tính ph quát c a cái ch t, nghĩ r ng "Cái ch t s ñ n v i ta như s ñ n v i nh ng con ngư i ñ c bi t kia", thì khi y ñ m c quán c a hành gi ñi ñ n c n hành ñ nh. Ðó là cách tư ng ni m cái ch t b ng cách so sánh. 25. 4) V s san s thân xác v i nhi u chúng sanh: Cái thân này ñư c nhi u chúng sinh c ng trú. Trư c h t, nó ñư c chia s cho 80 gia ñình sâu b . Nơi thân này, có các lo i chúng sinh s ng bám vào l p da ngoài, l y da ngoài làm th c ăn, có nh ng chúng sinh s ng bám vào l p da trong, l y da trong làm th c ăn, nh ng chúng sinh s ng bám vào th t, l y th t làm th c ăn, nh ng chúng sinh s ng bám vào gân, l y gân làm th c ăn, nh ng chúng sinh s ng bám vào xương, l y xương làm th c ph m, nh ng chúng sinh s ng bám vào tu , l y tu làm th c ph m. Và t i ñ y chúng sinh già, ch t, bài ti t ph n ti u, thân th là nhà b o sanh c a chúng, là dư ng ñư ng c a chúng, nghĩa ñ a c a chúng, ch ñ i ti n, ti u ti n c a chúng. Thân th cũng có th ñi ñ n ch t chóc vì m t cu c n i lo n c a nh ng sâu b này. Không nh ng thân này ñư c san s v i tám mươi gia ñình sâu b , mà còn san s v i hàng trăm th b nh n i thương và nhi u nguyên nhân gây ra ch t chóc t bên ngoài như r n r t, bò c p, v.v... 26. Như m t cái m c tiêu d ng lên ngã tư ñư ng thì tên nh n, c c nh n, ñá, v.v... Bay t i t m i phía và trúng nh m nó, cũng th m i th tai n n giáng trên thân th , và nó có th ñi ñ n ch t chóc do nh ng tai n n này. B i v y ñ c Th tôn nói: " ñây, này các t kheo, khi ngày tàn ñêm xu ng, m t t kheo suy nghĩ như sau: ta có th lâm vào ch t chóc b ng nhi u cách. M t con r n có th m ta, ho c m t con bò c p hay con r t có th ñ t ta. Ta có th ch t vì lý do y, ho c ta có th v p ngã, ho c ta có th ch t vì trúng th c, vì m t b ñ o l n, vì ñàm b ñ o l n, vì phong b ñ o l n, làm khô nh ng kh p xương c a ta như dao nh n". (A. iii, 306) Ðó là cách tư ng ni m cái ch t b ng cách tư ng thân xác là ch c a nhi u chúng sinh c ng trú.

27. 5) V s mong manh c a ñ i s ng: s s ng này b t l c và mong manh. Và ñ i s ng con ngư i g n li n v i hơi th , g n li n v i nh ng uy nghi ñi ñ ng n m ng i, g n li n v i l nh và nóng, g n li n v i t ñ i, g n li n v i th c ăn. 28. S s ng ch x y ra khi hơi th vào và hơi th ra có ñ u ñ n. Nhưng khi hơi gió trong l mũi ñã ñi ra mà không vào l i, và khi nó ñi vào mà không ra l i, thì khi y m t con ngư i ñư c k là ñã ch t. S s ng cũng ch có, khi b n uy nghi ñư c ñi u hoà, khi m t trong b n uy nghi tr i h n ba cái kia, thì s s ng b gián ño n. S s ng cũng ch có khi nóng l nh ñi u hoà. Khi quá nóng ho c quá l nh thì con ngư i không th s ng. S s ng cũng ch x y ñ n khi b n ñ i ñi u hoà. Nhưng v i s r i lo n c a ñ a ñ i, ngay c m t ngư i m nh cũng có th ch t n u thân th tr nên c ng ñ , ho c b r i lo n m t trong b n ñ i kh i t thu ñ i, n u thân th tr nên m m nhũn và th i vì tiêu ch y v.v... Hay n u thân b m t cơn s t hoành hành, hay n u nó b c t ñ t nh ng ñư ng gân n i các kh p xương (xem Ch. XI, 102) Và s s ng cũng ch x y ra nơi m t ngư i ñư c th c ph m ñúng th i, n u không ñư c ăn, thì h t s ng. Ðây là cách tư ng ch t trong s mong manh c a ñ i s ng.

130/429

29. 6) Vô tư ng: nghĩa là không ñ nh ño t ñư c (b t ñ nh). Nghĩa là cái ch t không th ñoán trư c ñư c. V i t t c chúng sanh thì: Tu i th , b nh t t, th i gian, nơi ch n Thân xác này ñư c ñ t xu ng s ph n; Th gian không bao gi i bi t ñư c nh ng ñi u này Không có d u hi u gì báo trư c nh ng s ki n y. 30. ñây, trư c h t th m ng không có tư ng vì không th ñ nh ño t nh ng ñi u sau: ph i s ng ch ng y th i gian, không nhi u hơn. Vì h u tình ch t vào nhi u giai ño n khi còn là bào thai, vào giai ño n như s a ñông (kalala) vào giai ño n abbuda, pessi, ghana, vào lúc m t tháng, hai tháng, ba tháng, b n tháng, năm tháng, mư i tháng, và vào lúc ra kh i b ng m . Sau ñó ho c chúng ch t trư c năm mươi tu i ho c sau năm mươi tu i. 31. B nh không có tư ng vì không th ñ nh như sau: các h u tình ch ch t vì b nh này, không ch t vì b nh nào khác. Chúng sinh thư ng ch t vì ñ th b nh kh i t b nh m t, tai.... (xem A. v, 110) 32. Th i gian không có tư ng vì không th ñ nh ño t r ng ta ph i ch t vào lúc này, không vào lúc nào khác. Vì các h u tình có th ch t b t c vào th i kho ng nào, sáng hay trưa v.v... 33. Nơi ch n thân xác s ñư c ñ t xu ng cũng không có tư ng, b i vì không th ñ nh r ng, khi ngư i ta ch t, chúng ph i ñ thây c a chúng n m xu ng t i ch này, không ch nào khác. Vì ngư i sinh trong làng có th ch t ñ thây ngoài làng, ngư i sinh ngoài làng, có th ch t ñ thây trong làng. Cũng th , có k sinh ra trên nư c mà ch t ñ thây trên ñ t, có k sinh ra trên ñ t, ch t ñ thân trên nư c. Tương t nhi u cách. 34. S ph n cũng không tư ng vì không th ñ nh r ng m t k ch t ch kia ph i tái sinh t i ch này. Vì có ngư i ch t t thiên gi i mà tái sinh cõi ngư i, có ngư i ch t nhân gian mà tái sinh cõi tr i v.v... Và v i cách y th gi i xoay v n, chúng sinh xoay chuy n trong năm sanh thú (cõi) như con bò ñư c g n vào m t cái máy. Ðây là tư ng ñ n cái ch t vô tư ng 35. 7. Gi i h n c a ñ i ngư i: cõi ngư i ngày nay có gi i h n ng n ng i. M t ngư i s ng lâu cũng ch s ng trên dư i m t trăm tu i. Do ñó ñ c Th tôn nói: "Này các t kheo, ñ i ngư i ng n ng i. Có ñ i s ng m i ph i ñi ñ n, có các nghi p thi n ph i làm, có ñ i ph m h nh ph i ñư c s ng. Ð i v i cái gì ñã sinh ra, không có chuy n không ch t. Ngư i nào s ng lâu cũng ch s ng trên dư i m t trăm năm. Loài ngư i th m ng ng n B c trí ph i âu lo L a cháy ñ u, hãy s ng T vong r i ph i ñ n (S. i. 108) Ð c Th tôn l i nói: "H i các t kheo, ngày xưa có m t b c ñ o sư tên Araka.." (A. iv. 136) toàn th kinh này c n ñư c d n v i b y ví d . 36. Và Ph t còn d y thêm: "Này có Tỳ kheo, khi m t Tỳ kheo tu t p ni m ch t như sau: Mong r ng ta s ng ngày và ñêm tác ý ñ n l i d y c a Th tôn như v y ta ñã làm nhi u". M t v khác: "Mong r ng ta s ng tr n ngày tác ý ñ n l i d y c a Th tôn. Như v y ta ñã làm nhi u". M t v khác n a: "Mong r ng trong th i gian m t b a ăn, ta s ng tác ý ñ n l i d y c a Th tôn. Như v y ta ñã làm nhi u". Và m t v n a tu t p ni m ch t như sau: "Mong r ng ta s ng trong kho ng th i gian nhai và nu t b n năm mi ng, tác ý ñ n l i d y c a Th tôn. Như v y ta ñã làm nhi u". Ðây là nh ng t kheo trú phóng d t, gi i ñãi tu t p ni m ch t ñ phá tr l u ho c.
131/429

37 "Và này các t kheo, khi m t t kheo tu t p ni m ch t như sau: Mong r ng ta s ng th i gian nhai nu t m t mi ng ăn, tác ý ñ n l i d y c a Th tôn, như v y ta ñã làm nhi u". Khi m t t kheo tu t p ni m ch t như sau: "Mong r ng ta s ng kho ng th i gian hơi th vào ra, hay trong kho ng th i gian hơi th ra vào, tác ý ñ n l i d y c a Th Tôn, như v y ta ñã làm nhi u". Ðây g i là nh ng t kheo trú trong tinh c n, s c bén tu t p ni m ch t ñ ño n di t các l u ho c". (A. iii. 305-6) 38. Cu c ñ i qu th t ng n ng i ñ n ñ không ch c nó có kéo dài trong kho ng k p nhai nu t b n hay năm mi ng. Ðây là ni m ch t b ng cách tư ng ñ n th i kh c ng n ng i. 39. 8) V tánh cách ng n ng i trong sát-na: Nói cho cùng, ñ i s ng chúng sanh vô cùng ng n ng i ch trong kho ng m t ni m. Như cái bánh xe, khi lăn ch lăn trên m t ñi m và khi ngh cũng ch ngh trên m t ñi m (ñi m ti p giáp v i m t ñ t), cũng th , ñ i s ng c a chúng sinh ch kéo dài trong kho ng m t ni m. Khi ni m y qua ñi, chúng sinh y ñư c coi như ñã ch m d t, như l i trích d n sau ñây: "Trong m t ni m quá kh nó ñã s ng, khi y nó không có m t trong hi n t i, mà cũng không có trong v lai. Trong m t ni m v lai nó s s ng, khi y nói không có m t trong hi n t i hay quá kh . Và trong ni m hi n t i, nó ñang s ng, thì nó không có m t trong quá kh hay v lai. "S s ng con ngư i, l c kh , Ch nh ng th này H p l i trong m t ni m thoáng qua Các u n ñã di t c a nh ng Ngư i ñã ch t hay còn s ng Ð u gi ng nhau, m t ñi không tr l i Không có th gi i sanh N u ý th c không sanh Khi ý th c có m t, Thì th gi i t n t i Khi ý th c tan rã, Th gi i ch t; Theo ý nghĩa tuy t ñ i Là như v y". Trên ñây là ni m ch t theo nghĩa s ng n ng i trong sát na. K t Lu n 40. Khi hành gi tư ng ni m b ng m t trong tám cách nói trên, tâm v y ñ t ñư c chánh ni m an trú v i ch t là ñ i tư ng, nh ng tri n cái b áp ñ o, và nh ng thi n chi xu t hi n. Nhưng vì ñ i tư ng ñây là nh ng tr ng thái mang tính ch t cá bi t và s làm kh i d y ý th c c p bách, nên thi n này không ñ t ñ n ñ nh an ch mà ch ñ n ñ nh c n hành. Bây gi , v i s tu t p ñ c bi t, thi n siêu th và các thi n vô s c th hai và th tư có th ñ t ñ n ñ nh ngay c v i nh ng tr ng thái có tính ch t cá bi t. Vì thi n siêu th ñ t ñ nh nh thi n tu d n d n các thanh t nh, còn các thi n vô s c thì ñ t ñ nh nh vư t qua ñ i tư ng (xem Chương X) vì ñây, trong hai thi n vô s c, ch có s vư t qua ñ i tư ng thi n ñã ñ t ñ nh. Nhưng ñây, trong tư ng v cái ch t thu c v th gian, thì không c hai th k trên b i th ch ñ t ñ nh c n hành. Và c n hành ñ nh y ñư c g i là "tư tư ng" vì ñư c kh i lên t phương pháp y. 41. M t t kheo ni m ch t luôn luôn tinh c n tinh t n. V y ñư c s không tham luy n ñ i v i b t c lo i hi n h u nào. V y chinh ph c ñư c s bám víu vào ñ i s ng. V y th ng trách ác pháp và tránh tích tr nhi u. V y không b c u u c a lòng tham b n v t d ng. Vô thư ng tư ng d n d n phát tri n trong tâm v y, và theo sau ñó là tư ng v kh và vô ngã. Trong khi nh ng chúng sinh chưa tu t p tư
132/429

tư ng thư ng là n n nhân c a hãi hùng, kinh s , b i r i vào lúc ch t, như th thình lình b dã thú v , b ma qu b t, r n m , k cư p hay sát nhân s n t i, thì ngư i tu t p ni m ch t ngư c l i ch t m t cách t nh giác không v ng tư ng, vô uý, không rơi vào b t c m t tình tr ng nào như trên. Và cho dù không ñ t ñ n b t t ngay trong hi n t i, ít ra v y cũng hư ng ñ n m t cõi t t ñ p khi thân ho i m ng chung. Ngư i th c s có trí Thì công vi c thư ng xuyên Là tư ng ni m cái ch t Có năng l c phi thư ng Trên ñây là ño n nói v ni m ch t v i gi i thích chi ti t.

Thân Hành Ni m
42. Bây gi ñ n ph n mô t s tu t p thân hành ni m k như ñ m c thi n, m t pháp tu chưa h ñư c công b trư c khi Ð ng Ð i Giác xu t hi n, vư t ngoài lãnh v c c a ngo i ñ o. Pháp môn y ñã ñư c ñ c Th tôn ca t ng b ng nhi u cách, trong nhi u kinh như: "Này các t kheo, có m t pháp này, ñư c tu t p, ñư c làm cho sung mãn ñưa ñ n c m h ng l n, l i ích l n, an n l n kh i các kh ách, chánh ni m t nh giác, ñưa ñ n ch ng ñ c tri ki n, ñưa ñ n hi n t i l c trú, ñưa ñ n ch ng ng minh và gi i thoát. M t pháp y là gì? Chính là thân hành ni m". (A i, 43). Và: "H i các t kheo, ai thư ng th c thân hành ni m ngư i y n m v b t t , ai không thư ng th c thân hành ni m ngư i y không ñư c n m v b t t ". Trong quá kh , nh ng ai ñã n m v b t t ñ u ñã thư ng th c thân hành ni m. Nh ng ai ñã ñư c pháp thân hành ni m, chính h ñã tìm th y b t t " (A. i, 45). Pháp này ñã ñư c mô t trong 14 ph n trong ño n kinh b t ñ u như sau: "Này các t kheo, th nào là thân hành ni m ñư c tu t p, ñư c làm cho sung mãn có qu báo l n, có l i l c l n? ñây, này tỳ kheo, v t kheo ñi ñ n khu r ng..." (M. iii, 89) Mư i b n chương ñó là nh ng chương nói v hơi th , v th ng i, v các lo i t nh giác, v pháp quán b t t nh, quán t ñ i, và v chín pháp quán t thi trên nghĩa ñ a. 43. ñây, ba ño n nói v th ng i, v b n lo i t nh giác và v quán t ñ i, thu c tu . Chín ño n v quán nghĩa ñ a ñ c p ñ n giai ño n ñ c bi t c a tu g i là quán nguy hi m. Và b t c s tu t p ñ nh nào ñ i v i thi th phình trương, v.v... Bao hàm ñây, ñ u ñư c gi i thích trong ph n Quán B t T nh (chương VI). V y ch còn hai ño n thu c ñ nh là ño n nói v hơi th và s hư ng tâm ñ n v g m ghi c (quán b t t nh). Trong hai ño n này, ño n nói v hơi th là m t ni m ñ m c thi n ñ nh riêng, g i là Ni m Hơi Th . Kinh Văn 44. Nh ng gì ñây mu n nói v thân hành ni m, chính là 32 u v t. Ð này ñư c g i là s hư ng tâm ñ n v g m ghi c c a thân th như sau: "L i n a, này các t kheo, m t v t kheo quán sát thân này, t dư i bàn chân tr lên cho ñ n ñ nh tóc, bao b c b i da và ch a ñ y nh ng v t b t t nh sai bi t. Trong thân này, ñây là tóc, lông, móng, răng, da, th t, gân, xương, th n, tu , tim, gan, hoành cách mô, lá lách, ph i, ru t, màng ru t, phân, m t, ñàm, niêm d ch, m , máu, m hôi, m nư c m t, m da, nư c mi ng, nư c mũi, nư c kh p xương, nư c ti u". (M. iii, 90). Não dư c bao g m trong tu , nên ñây ta ch th y có 31 v t. 45. Sau ñây là mô t s tu t p d n d n b ng m t lu n gi i v b n kinh. Gi i Thích danh t Thân này: là cái thân làm b ng b Trên cho ñ n ñ nh tóc xu ng; t quanh ñư c k t thúc b ng da. Ch nh ng b t t nh thu c ñ lo i b t ñ ti u". n ñ i ch ng này. Dư i t bàn chân tr lên: t các gót chân tr lên. ph n cao nh t c a ng n tóc ñi xu ng. Bao b c b i da: toàn th xung a ñ y nh ng v t b t t nh sai bi t: v y quán sát thân này ñ y u là tóc. Quán như th nào? "Trong thân này, có tóc, lông, nư c
133/429

46. ñây, có nghĩa là ñư c tìm th y ñ y. Trong thân này, là cái ñư c di n t như sau: "Dư i t bàn chân tr lên, trên t ñ nh tóc tr xu ng, và ñư c bao b c b i da, là ch a ñ y nh ng v t b t t nh sai bi t". Thân: "cái xác. Xác ngư i ñư c g i là thân (kàaya) vì ñó là nơi t p h p nh ng dơ u , vì nh ng v t x u xa (kucchita) như tóc, v.v... Và trăm th b nh kh i ñ u là b nh v m t, ñ u do thân làm ngu n g c (àya). Tóc, lông: Nh ng v t này kh i ñ u b ng tóc, lông g i là 32 u v t. Câu văn ñây c n ñư c hi u như sau: "Trong thân này có tóc, trong thân này có lông". 47. Kh p th n th hơn m t thư c này, t gót chân tr lên t ñ nh tóc tr xu ng, và t kh p nơi trên da, không ai ñã t ng tìm ñư c m t chút gì ñ p ñ , dù ch b ng h t b i, ch ng h n chút ng c trai, ng c bích, pha lên, xa c , trái l i, ch tìm th y ñ th hôi hám ghê t m b t t nh là tóc, lông... Nư c ti u". Trên ñây là lu n gi i v kinh văn. S Tu T p 48. M t thi n nam t mu n tu t p ñ m c thi n này ph i ñi ñ n m t thi n tri th c như ñã mô t (Chương III, ño n 61-73) ñ h c pháp môn y. Và b c th y nào ch d n cách tu cho v y c n b o v y b y ñi u thi n x o trong vi c tu h c và mư i ñi u t t ñ p trong s chú ý. B y Thi n X o Trong S H c ñây, b y thi n x o trong tu h c c n ñư c nói rõ như sau: (1) thu c lòng trên ngôn t , (2) thu c lòng trong tâm, (3) bi t rõ màu s c, (4) hình dáng, (5) phương hư ng, (6) ñ nh x (7) gi i h n. 49. 1) Ð m c quán này c t chú ý ñ n khía c nh ghê t m. Dù hành gi có là Tam T ng pháp sư ñi n a, s thu c lòng t ng v n ph i h c khi b t ñ u chú ý ñ n ñ m c. Vì ñ m c ch tr thành rõ r t cho v y nh h c thu c lòng, như ñ i v i hai v thư ng to h c ñ m c này v i trư ng lão Mahadeeva x ñ i (Malaya). Khi hai v này xin Trư ng lão m t ñ m c thi n quán, Trư ng lão ñã cho b n văn 32 u v t, b o: "Hãy h c ch m t cái này trong b n tháng". M c dù hai v này ngư i thì thông hai t ng, ngư i thông ba t ng, v y mà b n tháng sau h m i ch ng qu d lưu nh t ng ñ c và hi u rõ b n văn. B i th , b c th y khi gi ng ñ m c thi n c n ph i b o môn ñ t ng ñ c cho thu c trư c. 50. Khi h c, nên chia t ng nhóm năm "tóc, lông". Và sau khi ñ c "tóc, lông, móng, răng, da". Hãy ñ c ngư c l i" da, răng, móng, lông, tóc". 51. K ñ n v i nhóm năm k ti p, sau khi ñ c "th t, gân, xương, tu th n" v y ph i ñ c ngư c l i "th n, tu , xương, gân, th t". 52. K ti p, v i nhóm năm "ph i v.v... Sau khi ñ c tim, gan, hoành cách mô, lá lách, ph i ", v y ph i ñ c ngư c l i là " Ph i, lá lách, hoành cách mô, gan, tim, th n, t y, xương, gân, th t, da, răng, móng, lông, tóc". 53. K ti p, v i nhóm năm "não..." sau khi ñ c "ru t non, ru t già, màng ru t, phân, não". Hành gi ñ c ngư c chi u "não, phân, màng ru t, ru t già, ru t non, ph i, lá lách, hoành cách mô, gan, tim, th n, tu , xương, gân, th t, da, răng, móng, lông, tóc". 54. K ti p v i nhóm sáu "m .." sau khi ñ c: "m t, ñàm, m , máu, m hôi, m " hành gi ñ c ngư c chi u: "m , m hôi, máu, m , ñàm, m t não, phân, màng ru t, ru t già, ru t non, ph i lá lách, hoành cách mô, gan, tim, th n, tu , xương, gân, th t, da, răng, móng, lông, tóc". 55. K ti p, v i nhóm sáu: "nư c ti u..." sau khi ñ c: "nư c m t, nư c mũi, nư c mi ng( b t), nư c m , nư c kh p xương, nư c ti u". Hành gi ñ c ngư c chi u "nư c ti u, nư c kh p xương, nư c m , nư c b t, nư c mũi, nư c m t, m , m hôi, máu, m , ñàm m t, não, phân, màng ru t, ru t già, ru t non, ph i, lá lách, hoành cách mô, gan, tim, th n, tu , xương, gân, th t, da, răng, móng lông tóc.
134/429

56. Hành gi ph i ñ c thu c lòng như v y m t trăm l n, ngàn l n, hay c trăm ngàn l n. Vì chính nh ñ c như v y mà ñ m c thi n ñ nh thành quen thu c, tâm kh i tán lo n, các ph n tr nên rõ r t như nh ng ngón tay hay như nh ng c c hàng rào. 57. 2) S nh m ñ c trong tâm cũng c n thi t như ñ c ra ti ng, vì s ñ c thành ti ng là m t ñi u ki n giúp cho s thu c lòng trong tâm, và s nh m trong tâm là m t ñi u ki n ñ thâm nh p tính ch t b t t nh. 58. 3) V màu s c: màu s c tóc v.v... c n ñư c ñ nh rõ. 4) V hình dáng: hình dáng các v t y cũng th , c n ñ nh rõ. 5) Phương hư ng: trong thân này, t r n tr lên g i là hư ng trên, t r n tr xu ng g i là hư ng dư i. B i th phương hư ng ñư c ñ nh rõ như sau: "Ph n này v hư ng này". 6) Ð nh x : ch ch này. nh t ñ nh c a thân ph n này hay khác c n ñ nh rõ như sau: ph n này ñư c an l p

59. 7) Gi i h n: có hai cách ñ nh gi i h n, là ñ nh gi i h n c a ph n y b ng cách nói rõ nó ñư c gi i h n trên dư i, xung quanh b ng cái này. Ho c ñ nh b ng cái khác v i nó như: tóc không ph i là lông, và lông không ph i là tóc. 60. Khi d y v thi n x o trong s h c b ng b y cách như th , v th y nên bi t trong nh ng kinh nào ñ m c thi n ñ nh này ñư c gi ng gi i theo quan ñi m b t t nh, và trong kinh nào ñư c gi ng gi i theo quan ñi m b n ñ i. Vì trong kinh Ð i ni m x (D. 22) các ph n ñư c trình bày trên khía c nh b t t nh. Trong kinh Tư ng Tích d (M. 28), kinh Giáo gi i Rahula (M. 62) và Gi i phân bi t (M. 140) các ph n ñư c trình bày dư i khiá c nh t ñ i. Tuy nhiên trong kinh Thân hành ni m (M. 119), b n thi n ñư c gi i thích liên h ñ n m t v mà ñ m c thi n này ñã xu t hi n v i v y như m t Kasina màu s c (xem Chương III). ñây khi gi ng ñ m c này là t ñ i, thì ñó là thi n quán và khi gi ng là b t t nh thì ñó là m t ñ m c v t nh ch . Do ñó ñây bàn v nó như là m t ñ m c ñ nh. Mư i Thi n X o V S Chú Tâm 61. Sau khi d y b y thi n x o trong h c t p, v th y c n nói v mư i thi n x o trong vi c chú tâm như sau (1) v th t , (2) không quá nhanh, (3) không quá ch m (4) tránh phân tâm, (5) vư t qua khái ni m, (6) v s t b liên t c, (7) v ñ nh, (8-10) v ba b n kinh. 62. 1) ñây, v th t : là t khi b t ñ u h c thu c, c n ph i chú ý theo dõi th t không b sót. Khi m t ngư i không gi i leo trèo lên m t cái thang có ba mươi hai n c mà c leo hai n c m t, thì thân th v y s m t m i và ph i té trư c khi t i ñ nh, cũng th , m t ngư i chú tâm trên 32 ph n mà b sót thì tâm s m t m i và không hoàn t t s tu t p, vì v y không ñ t ñư c s tho mãn c n ph i ñ t nh tu t p thành công. 63. 2) Khi chú tâm trên ñ m c thi n này b ng cách theo dõi th t t ng nhóm, hành gi không nên làm quá nhanh. Vì cũng như ngư i kh i hành cu c hành trình ba d m, dù v y ñã ñi v c trăm l n m t cách mau chóng song n u không chú ý nh ng khúc quanh c n tránh ho?c ph i theo, thì v y v n c ph i h i cách làm sao ñ ñ n ñích. Cũng v y, khi thi n gi chú tâm ñ n ñ m c, ñ m c v n không tr nên rõ r t ho c ñem l i s phân minh nào. B i v y, hành gi không nên chú tâm ñ m c quá nhanh. 64. 3) Ngư c l i, cũng không quá ch m. Ví như m t ngư i mu n ñi m t cu c hành trình ba d m ñư ng trong m t ngày, mà d c ñư ng, v y c lang thang thơ th n trong r ng cây, h c ñá, ao h , v.v... Thì không th hoàn t t cu c hành trình trong m t ngày mà ph i hai ba ngày m i ñ n ñích, cũng v y, n u hành gi chú tâm quá lâu trên ñ m c, v y không ñ n ñư c cùng ñích, và không th làm cho ñ m c tr nên rõ r t.
135/429

65. 4) Tránh phân tâm: Hành gi ph i tránh ñi ra ngoài ñ m c thi n và ñ tâm b phân tán trong nh ng ñ i tư ng bên ngoài. Vì cũng như m t ngư i ñi trên ñư ng d c ñ ng ch rông b ng bàn chân, mà c nhìn dáo dác kh p nơi không ñ ý t ng bư c m t, thì có th té xu ng v c sâu trăm trư ng bên dư i. Cũng v y khi hành gi tán tâm ra ngoài ñ m c, thì vi c thi n ñ nh b th i th t. 66. 5) V s vư t qua khái ni m: khái ni m danh t , b t ñ u b ng "tóc, lông" c n ph i ñư c vư t qua, và ý th c c n ñư c an trú khía c nh "b t t nh" ghê t m c a nó. Vì cũng như m t ngư i tìm ra l nư c trong r ng vào mùa ñ i h n, treo t i ñó m t cái gì làm d u như m t tàu d a, ñ ngư i ta ñ n t m, u ng nư c nh s ch d n c a d u hi u. Nhưng khi con ñư ng ñã tr nên quá rõ nh s ñi l i thư ng xuyên, thì không c n gì ñ n d u hi u n a, ngư i ta c ñ n u ng và t m r a khi c n. Cũng th , tính cách ñáng t m ñã hoá ra quá rõ tr t v i hành gi trong lúc v y chú tâm trên ñ i tư ng nh phương ti n danh t "tóc, lông" thì cu i cùng v y ph i vư t qua khái ni m, danh t y, mà ch trú tâm trên khía c nh b t t nh th c s mà thôi. 67. 6) V s l n lư t lo i b : Trong khi chú tâm, hành gi cu i cùng nên b ra ngoài nh ng ph n nào không hi n rõ. Khi m t ngư i m i tu t p chú tâm ñ n tóc, s chú ý c a v y ti p t c ñi ñ n nh ng ph n khác cho ñ n cu i cùng là nư c ti u r i ngưng t i ñ y, và khi hành gi chú tâm ñ n nư c ti u, s chú tâm c a v y ti p t c cho ñ n lúc tr l i tóc và ngưng t i ñây. Trong khi v y c ti p t c chú tâm như v y, thì m t s ph n hi n rõ còn m t s không rõ. Hành gi nên ti p t c chú tâm trên nh ng ph n hi n rõ cho ñ n khi có m t cái rõ nh t, và khơi d y s xác ñ nh b ng cách chú tâm nhi u l n trên cùng m t ph n ñã hi n rõ như th . 68. Ví như m t th săn ñang b t m t con kh s ng trong m t c m r ng có ba mươi hai cây d a, và v y b n mũi tên xuyên qua tàu d a c a cây ñ u tiên và hét lên m t ti ng, con kh c th nh y t cây này qua cây khác cho t i khi nó t i cây cu i cùng, và khi th săn cũng b n tên ñ n ñó thì nó ch y ngư c tr l i, ñ n cây ñ u tiên, Sau nhi u l n b theo dõi như v y, cu i cùng con kh nh y ñ n v n vào tàu d a c a cây ch n gi a, và không nh y n a dù có b tên b n. ñây cũng v y. 69. Ba mươi hai u v t trong thân ví như 32 cây d a. Con kh d cho tâm ý. Hành gi như ngư i th săn. Tâm hành gi chú trên ñ i tư ng c a 32 ph n y cũng như s cư trú c a con kh trong r ng v i ba mươi hai cây d a. S chú tâm c a hành gi trên t ng ph n liên t c ví như con kh nh y t cây này sang cây khác cho ñ n cu i và tr l i. Trong khi chú tâm trên các ph n y, m t s hi n rõ m t s không rõ. Hành gi liên t c hư ng s chú tâm vào nh ng ph n hi n rõ và b ra ngoài nh ng ph n không rõ, cũng như con kh lúc b săn ñu i nh y lên t ch có ti ng hét. Cu i cùng, hành gi chú tâm trên ph n hi n rõ nh t trong hai ph n còn l i, và nh v y ñ c ñ nh, cũng như con kh cu i cùng d ng l i trên m t tàu d a, bám l y nó và không nh y n a dù có b b n. 70. Và ñây là m t ví d khác. Ví như có m t ngư i ăn ñ kh t th c ñi ñ n s ng g n m t khu làng có 32 nhà, và khi v y ñư c hai ph n b thí t i m t nhà ñ u tiên, v y b nhà g n ñó, và hôm sau khi ñư c ba ph n b thí t i nhà ñ u tiên, v y b ra hai nhà k ti p, và ngày th ba v xin ñư c ñ y bát t i nhà ñ u tiên, bèn ñi ñ n nhà ăn ñ ăn. 71. 32 u v t cũng như khu làng có 32 nhà. Hành gi ví như ngư i ăn ñ kh t th c. Công vi c chú ý ban sơ c a v y ví như hi n gi ñi ñ n s ng g n làng. V ti p t c chú ý hai ph n cu i cùng hi n rõ, b ngoài nh ng ph n không rõ, gi ng như ngư i kh t th c ñư c hai ph n ăn t i nhà ñ u tiên, b ra ngoài m t nhà, và ngày hôm sau ngư i y ñư c ba ph n ăn t i nhà ñ u tiên, b ra ngoài hai nhà. S khơi d y ñ nh b ng cách chú ý liên t c trên ñ i tư ng hi n rõ nh t trong hai cái còn l i, gi ng như ngư i kh t th c xin ñư c ñ y bát t i nhà ñ u tiên trong ngày th ba, r i ñ n nhà ñ ăn. 72. 7) V ñ nh: ñ nh t ng ph n m t. ph n. ñây mu n nói, ph i ñư c hi u là ñ nh phát sinh trong m i m t

73. 8-10) V ba b n kinh: là nh ng kinh v tăng thư ng tâm, (ch cho thi n), v s mát m , và v nh ng thi n x o trong nh ng giác chi, m c ñích c a chúng là liên k t tâm l c và ñ nh l c.
136/429

74. 8) ñây, b n kinh này nên hi u là ñ c p ñ n tăng thư ng tâm: "Này các t kheo, m t t kheo chuyên tu t p tăng thư ng tâm th nh tho ng c n tác ý ba tư ng. Th nh tho ng v y nên tác ý tư ng ñ nh, th nh tho ng v y nên tác ý tư ng tinh t n, th nh tho ng nên tác ý tư ng x . N u m t t kheo tu t p tăng thư ng tâm mà ch tác ý tư ng ñ nh, thì tâm v y d ñi ñ n gi i ñãi. N u m t t kheo tu t p tăng thư ng tâm mà ch tác ý tư ng tinh t n, thì khi y tâm v y d ñi ñ n tr o c . N u m t t kheo tu t p tăng thư ng tâm mà ch tác ý tư ng x , thì tâm v y không có th t p trung ñúng m c ñ di t tr l u ho c. Nhưng này các t kheo, m t khi t kheo mu n tu t p tăng thư ng tâm mà c th nh tho ng tác ý tư ng ñ nh, th nh tho ng tác ý tư ng tinh t n, t nh tho ng tác ý tư ng x , thì tâm v y tr nên nhu nhuy n, d s d ng, trong sáng không d v tan, ñ t p trung ñ di t tr l u ho c. 75. "Này các t kheo, như m t ngư i th vàng thi n x o hay ñ t ngư i th vàng s a so n lò b , ñ t lò và ñ vào ñ y vàng thô ñ luy n, thì v y th nh tho ng th t b , th nh tho ng rư i nư c, th nh tho ng ng i canh ch ng. N u ngư i th vàng y ch có m t b th t ng b , thì vàng s ngu i l nh, và n u ch ng i nhìn mãi, thì vàng không ñư c tôi luy n ñúng m c. Nhưng n u v y th nh tho ng th t b , th nh tho ng rư i nư c, th nh tho ng ng i canh ch ng, thì vàng s tr nên nhu nhuy n, d s d ng, sáng không d v , và vàng y tr nên d u n n n, mu n làm ñ trang s c như dây chuy n, vòng ki ng c ñ u làm ñư c. 76 Cũng v y, này t kheo, có ba tư ng mà t kheo tu t p tăng thư ng tâm c n ph i th nh tho ng tác ý.. Thì tâm v y tr nên nhu nhuy n d s d ng và t p trung ñúng m c ñ di t tr l u ho c. V y ñi ñ n kh năng ch ng ñ c b t c tr ng thái nào có th ch ng ñ c nh tu (direct knowledge) v y mong mu n" (A. i. 256) 77. 9) B n kinh này ñ c p ñ n s mát m "Này các t kheo, khi m t t kheo có sáu pháp, thì có th ñ t ñ n s mát m t i thư ng. Gì là sáu pháp? ñây, này các t kheo, khi tâm c n ñư c ch ng , v y ch ng tâm, Khi tâm c n ñư c n i l c, v y tinh t n, khi tâm c n ñư c khuy n khích, v y khuy n khích, khi tâm c n ñư c nhìn v i x , v y nhìn tâm v i x . V y quy t ñ nh ñ t ñ n tăng thư ng tâm, v y ái l c ni t bàn. Có sáu pháp này, m t t kheo có th ñ t ñư c s mát m t i thư ng". (A. iii, 435) 78. 10) Thi n x o v các giác chi: x ñư c ñ c p trong ph n gi i thích thi n x o v ñ nh (Ch. IV, 5157) trong ño n b t ñ u "Này các t kheo, khi tâm ñang gi i ñãi, thì không ph i lúc ñ tu t p khinh an giác chi..." (S.v, 113) 79. B i th thi n gi c n hi u rõ b y thi n x o này trong vi c h c và mư i thi n x o trong vi c chú tâm ñ h c ñ m c thi n ñ nh m t cách thích nghi. Kh i S Tu T p 80. N u ngư i h c có th trong cùng m t tu vi n v i th y, thì v y không c n ph i xin gi i thích chi ti t nhưng sau khi v y ñã n m v ng ñ m c và kh i s tu t p thì có th xin gi i thích t ng giai ño n m t ñ n khi ñ t ñ n s phân bi t rõ (distinction). M t ngư i mu n ñi s ng nơi khác ñ tu t p thì l i khác. V y c n ph i xin gi ng gi i ñ m c m t cách chi ti t như ñã nói trên, và ph i ñ o qua ñ o l i nhi u l n, gi i t t c nghi v n. V y ph i t b m t trú x thu c lo i không thích h p như ñã t ph n bi n x ñ t, ñ ñ n s ng t i m t trú x thích h p, r i v y ph i t b nh ng chư ng ng i nh (Chương IV, ño n 20) và kh i s công vi c chu n b cho s tác ý ñ n tư ng b t t nh. 32 U V t: Bàn v chi ti t 81. Khi kh i s , hành gi trư c h t hãy n m gi h c tư ng ñ i tư ng tóc. Cách nào? Màu s c c n ph i ñư c ñ nh rõ trư c h t b ng cách nh ra m t hai s i tóc ñ t trên lòng bàn tay. V y cũng có th nhìn tóc nơi ch h t tóc hay trong m t bát nư c hay bát cháo. N u nh ng s i tóc v y th y là màu ñen, trong lúc nhìn th y, thì hãy nh trong tâm là "ñen" n u màu tr ng thì nh là "tr ng", n u màu l n lôn, thì hãy nh màu nào n i nh t. Và cũng như trư ng h p tóc, t t c năm món kh i t tóc c n ph i ñư c n m l y tư ng b ng s nhìn như v y.
137/429

82. Sau khi h c ñư c tư ng như th r i, và (a) ñ nh rõ t t c nh ng thân ph n khác theo màu s c, hình dáng, phương hư ng, ñ nh x , gi i h n c a nó, hành gi k ñó (b) hãy ñ nh tính ghê t m c a nó b ng năm cách, là màu s c, hình dáng, xu t x và ch c a nó (habitat and location) 83. Sau này là gi i thích v t t c các thân ph n theo th t . Tóc (a) Trư c h t tóc bình thư ng có màu ñen, màu c a h t aritthaka tươi. V hình dáng, hình ng dài. V phương hư ng, chúng phía trên. V xu t x c a chúng, chúng trong l p da sát l p da bao b c cái s , gi i h n v hai phía b i hai vành tai, trư c b ng cái trán, và sau b ng cái gáy. V cách ñ nh gi i ranh c a nó, tóc có ranh dư i là b m t c a chính nh ng chân tóc, ñư c m c dính vào ñ u b ng cách vào sâu c ch ng b ng h t thóc vào làn da trong b c l y cái s . Nh ng s i tóc có gi i ranh phía trên là hư không, v xung quanh là tóc, không có hai s i tóc cùng m t nơi. Ðây là ñ nh gi i h n c a tóc b ng chính tóc. Tóc không ph i là lông, lông không ph i là tóc, cũng v y tóc không ph i l n l n v i 31 ph n còn l i trong thân, tóc là m t ph n riêng bi t. Ðây là cách ñ nh ranh gi i b ng s so sánh v i các ph n khác. Như v y g i là ñ nh nghĩa tóc v phương di n màu s c v.v... 84. (b) Ð nh nghĩa tóc v phương di n b t t nh, ñáng ghê t m, theo sáu cách nghĩa là theo màu s c, v.v... Là như sau. Tóc ñáng t m v màu s c cũng như v hình dáng, mùi cũng như xu t x và ch c a nó. 85. Vì khi th y màu c a m t s i tóc trong m t bát cơm, ngư i ta t m và b o "Cơm này có tóc! Hãy v t s i tóc ñi!" B i v y, nó ñáng t m v màu s c. Cũng v y khi ngư i ta ăn cơm trong bóng t i ban ñêm, ngư i ta cũng l m n u có c m giác ăn nh m m t s i tóc, v y là tóc càng ñáng t m v hình dáng. 86. Còn cái mùi tóc, n u không bôi d u thơm, t m nư c hoa, v.v... thì l i càng t m hơn, nh t là khi ñ t cháy khét. M c dù tóc không ñáng t m m t cách tr c ti p v phương di n màu s c và hình dáng, thì cái mùi c a nó cũng ñáng t m m t cách tr c ti p. Như phân c a ñ a tr có màu vàng như ngh , hình dáng như c a ngh , màu s c và hình dáng này không có gì ñáng t m nên nói r ng v màu s c không tr c ti p ñáng t m, song v cái mùi c a phân thì ñáng t m m t cách tr c ti p. 87. Nhưng cũng như rau m c nương rãnh dơ dáy... Trong m t làng ñ i v i ngư i ñô th văn minh th t ñáng t m và không th dùng, tóc cũng ñáng t m vì nó m c trên m nh da g m m , máu, phân, ti u, m t, ñàm v.v... Ðây là khía c nh ñáng t m c a xu t x c a tóc. 88. Và tóc m c trên ñ ng g m 31 th b t t nh kia cũng như n m m c t m t ñ ng phân. Do b i chúng m c trong ch dơ dáy, tóc th t hoàn toàn khó ng i cũng như rau m c trên nghĩa ñ a, trên ñ ng phân v.v... Như sen m c trong l c ng. Ðây là khía c nh ñáng t m c a xu t x . -ooOoo-

Chương VIII (b)
89. Và cũng như trư ng h p tóc, tính ch t b t t nh ñáng t m c a t t c các ph n t khác cũng c n ñư c ñ nh rõ (b) theo năm cách là màu s c, hình dáng, mùi, ch và xu t x . Tuy nhiên t t c ph i ñư c ñ nh rõ t ng cái m t (a) do màu s c hình dáng, phương hư ng xu t x và gi i h n như sau: Lông 90. ñây, trư c h t, v màu s c t nhiên, thì lông không hoàn toàn ñen như tóc, mà nâu ñen. V hình dáng, lông có hình r cây d a v i cái ñ u cong xu ng. V phương hư ng chúng g m c hai hư ng. V xu t x , tr ch tóc ñã m c, và tr lòng bàn tay, bàn chân, ngoài ra lông m c ph n l n ch ph n da còn lai bao b c thân th . V gi i h n, lông ñư c gi i h n bên dư i là chân lông, trên là hư không, và
138/429

xung quanh là nh ng lông khác. Không có hai s i lông cùng m c m t ch . Ðây là ñ nh gi i h n b ng cái ñ ng, nhưng s ñ nh gi i h n b ng cái khác v i nó, thì gi ng như trư ng h p tóc. [Ghi chú: hai câu cu i này ñư c l p l i ý chót trong b n d ch Anh ng ]. Móng 91. Móng là tên g i ch hai mươi cái móng tay chân. Chúng ñ u có màu tr ng. V hình dáng, chúng có hình v y cá. V phương hư ng thì móng chân hư ng dư i, móng tay hư ng trên. V y móng c hai hư ng. V xu t x , chúng ñư c g n ch t trên lưng ñ u các ngón tay, ngón chân. V ranh gi i, chúng ñư c gi i h n hai phía b i th t c a ñ u ngón, phía trong b ng th t c a lưng ngón, phía ngoài và ñ u ngón b ng hư không, và xung quanh b ng chính móng. Không có hai móng cùng nhau. Răng 92. Có ba mươi hai cái răng khi m t con ngư i ñ y ñ răng. Răng cũng màu tr ng. V hình dáng thì răng có nhi u hình dáng, trư c h t, b n cái răng gi a hàm dư i có hình h t bí s p thành m t hàng trông r t bén, hai cái răng hai bên chúng có m t cái chân răng và m t ñ u nh n và có hình hoa lài, và k ñó m i bên là m t cái răng có hai chân răng và hai ñ u nh n và có dáng c a cái càng xe (waggon prop) r i ñ n m i bên hai cái răng có ba chân răng và ba ñ u nh n, r i ñ n m i bên hai cái n a v i b n cái chân răng và b n ñ u nhon. Hàm trên cũng th . V phương hư ng, răng ph n trên, V xu t x răng ñư c m c vào xương hàm, V ranh gi i, thì r ng ñư c gi i h n b ng b m t c a chính nh ng chân răng, nh ng chân này ñư c m c vào xương quai hàm. Phía trên răng ñư c gi i h n b ng hư không, và xung quanh b ng nh ng răng khác. Da 93. Da trong bao b c toàn thân, da ngoài có màu nâu, ñen ho c vàng, n u toàn th da trên thân ñư c gom l i thì ch còn b ng m t cái h t xoài. Do trong màu tr ng, màu này rõ r t nh t là khi l p da ngoài b tr y vì b ng hay vì m t cú ñ m v.v... 94. Hình dáng c a da chính là hình dáng c a chính thân th , nói g n. Nhưng n u nói chi ti t thì da các ngón chân gi ng hình cái kém con t m trên lưng bàn chân, da có hình chi c giày bít. Da c a b p chân có hình mo cau gói cơm b i, da trên v có hình m t ñãy dài ch a ñ y g o lúa, da nơi mông ñít có hình m t mi ng v i l c nư c ñang ch a ñ y nư c, da trên lưng có hình cái l t da th ñư c căng trên t m ván, da b ng có hình t m da thú tr i trên m t chi c ñàn b u, da trên ng c có hình g n như hình vuông, da hai cánh tay có hình t m da thú tr i trên cái ñ y ñ ng tên, da lưng bàn tay có hình cái h p ñ ng dao c o hay h p ñ ng lư c ch i ñ u, da các ngón tay có hình m t cái c ki ng vòng quanh cu ng h ng, da m t có hình dáng m t cài t sâu b ñ y nh ng l h ng, da ñ u có hình dáng m t cái ñãy ñ ng bát. 95. Thi n gi khi phân bi t v da thì trư c h t ph i ñ nh rõ l p da trong bao b c cái m t, ý th c tu n t , tác ý kh p cái m t kh i ñ u b ng môi trên, k ñó, làn da trong c a xương trán. K ti p, hành gi c n ñ nh rõ da trong c a cái ñ u, tách r i da trong v i xương s b ng cách ñ ý th c xen vào gi a xương s và da trong c a ñ u, như th khi ta th c tay vào khe h gi a cái bao và cái bát ñ ng trong bao, k ti p, da trong c a vai. K ti p là da trong cánh tay m t phía trư c và sau, và tương t v i da trong c a cánh tay trái. K ñó sau khi ñ nh rõ da trong c a lưng, hành gi nên ñ nh rõ da trong c a ng chân ph i phía trư c và sau, và da trong c a ng chân trái cũng như v y. K ñó, da trong c a hàm dư i k ti p da trong c a c , hành gi ch m d t khi t i môi dư i. Khi hành gi phân bi t m t cách ñ i cương theo cách y, da cũng tr thành rõ r t ñ i v i hành gi . 96. V phương hư ng, da c hai hư ng. V trú x , da bao b c toàn thân. V ranh gi i, da ñư c gi i h n dư i b ng m t trong dính v i th t, và trên b ng hư không...
139/429

cu i ño n mô t m i ph n. Chúng không ñư c l p l i

Th t 97. Có chín trăm m nh th t. V màu s c, th t toàn ñ như màu hoa kimsuka. V hình dáng, th t b p chân gi ng hình cơm gói trong mo cau. Th t b p v có hình cái chày ñá, mông th t có hình dáng cái ñáy lò. Th t lưng có hình dáng m t t ng ñư ng th t n t. Th t gi a hai xương sư n có hình dáng m t l p vôi h trét m ng. Th t ng c có dáng m t c c ñ t sét n n thành m t trái banh r i nén xu ng. Th t hai cánh tay trên gi ng hình con chu t l n g y. 98. Khi phân bi t như v y, th t tr nên rõ r t ñ i v i hành gi . V phương hư ng, th t c hai hư ng. V trú x , th t ñư c trét kh p trên ba trăm cái xương. V ranh gi i, th t có gi i h n phía dư i là ti t di n c a nó g n li n v i t p th xương, trên gi i h n b i da, và xung quanh b i nh ng mi ng th t khác. Gân 99. Có chín trăm cái gân. V màu s c, t t c gân ñ u màu tr ng. V hình dáng, gân có nhi u hình dáng khác nhau. Vì s i gân l n liên k t thân hình l i thì kh i ñ u t ph n phái trên c a cái c và ñi xu ng phía trư c, và năm s i n a ñi xu ng sau lưng, năm s i qua ph i và năm s i qua trái. Và trong s nh ng s i gân liên k t bàn tay ph i 5 s i ñi xu ng phía trư c tay và 5 phía lưng bàn tay. Cũng v y ñ i v i bàn tay trái. Trong nh ng s i gân n i li n bàn chân ph i năm s i xu ng phía trư c, năm s i xu ng phía lưng bàn chân... Cũng v y v i bàn chân trái. Như v y có sáu mươi s i gân l n g i là "nh ng ñư ng gân ch ng ñ thân th " ñi t c xu ng và liên k t cơ th l i, t t c nh ng g i gân này ñ u có hình nh ng ñ t rau mu ng. Còn có nh ng s i khác r i rác kh p nh ng thân ph n khác nhưng nh hơn sáu mươi s i này. Cúng có hình dáng nh ng s i dây ñàn. L i có nh ng s i khác nh hơn, hình dáng dây leo, và nh hơn n a hình s i ch thô. Nh ng s i trên lưng bàn tay bàn chân có hình dáng nh ng cái móng vu t c a con chim. Nh ng s i gân trong d u có hình dáng cái lư i bao ñ u tr . Còn lưng có hình dáng m t cái lư i ư t tr i ra ñ phơi. Nh ng s i gân còn l i, ch y d c theo các thân ph n, có hình dáng m t cái áo b ng lư i m c vào cơ th . 100. V phương hư ng, gân hai hư ng. V trú x , gân n i li n t t c nh ng cái xương trong cơ th l i v i nhau. V ranh gi i, phía dư i gân ñư c gi i h n b ng ti t di n c a nó, ñư c m c vào ba trăm cái xương, và phía trên, gân ñư c gi i h n b ng nh ng ph n ti p xúc v i th t và da trong, xung quanh gân ñư c gi i h n b ng nh ng s i gân khác. Xương 101. Tr 32 cái răng, xương g m có sáu mươi b n ñ t xương tay, 64 ñ t xương chân, 64 xương s n ph thu c vào th t, hai xương gót chân, m i ng chân có hai xương m t cá, hai xương ng chân m t xương ñ u g i, m t xương v , hai xương háng, 18 xương s ng, 24 xương sư n (12 ñôi xương sư n), 14 xương ng c, m t xương c, 2 xương c , 2 xương b vai, 2 xương cánh tay, 2 c p xương cánh tay ngoài, 7 xương c , 2 xương hàm, 1 xương mũi, 2 xương m t, 2 xương tai, 2 xương trán, 1 xương ch m, 9 xương sinciput. Như v y là ñúng 300 xương. V màu s c, xương toàn tr ng. 102. V hình dáng, xương có hình thù khác nhau. Xương cùng c a nh ng ngón chân thì có hình dáng h t kataka. Nh ng ñ t xương k ti p nh ng xương cùng y có hình h t mít, nh ng xương g c ngón chân có hình nh ng cái tr ng nh . Nh ng cái xương trên lưng bàn chân có hình m t bó c ng rau b b m, xương gót chân có hình h t cau. 103. Nh ng xương m t cá có hình 2 hòn bi c t l i v i nhau. Nh ng xương ñùi t i ch t a c a chúng trên xương m t cá, n u ñ c da thì có hình ch i cây sindi, xương cùi ch có hình cây cung tr con chơi. Xương ñùi l n có hình cái lưng c a m t con r n khô. Xương bánh chè có hình m t kh i b t mà m t m t ñã tan ra. T i ch xương ñùi t a vào xương bánh chè, nó có hình dáng m t cái s ng bò b nh t. Xương v có hình dáng m t cái rìu v ng ñ o. Ch xương v dính li n v i xương háng thì có hình dáng
140/429

m t trái banh. Trong xương háng, ñ u.

ch xương v ñư c g n vào là hình dáng m t trái punnàga b c t

104. Hai xương háng n u c t l i v i nhau, có dáng cái lò c a th g m ñ riêng t ng cái m t thì có dáng cái búa th rèn. Xương mông ñ u mút có hình dáng cái m ng con r n l t ngư c l i. Nó có 7, 8 l h ng. Nh ng ñ t xương s ng bên trong có hình dáng nh ng ng b ng chì ch ng lên nhau, bên ngoài c dáng m t chu i tràng h t. Chúng có 2 hay 3 hàng nh ng cái lòi ra n m c nh nhau gi ng như nh ng cái răng cưa. 105. Trong s 24 xương sư n, nh ng cái xương b t toàn có hình dáng nh ng cây gươm c t, còn nh ng cái xương toàn v n có hình dáng nh ng gây gươm nguyên lành. Nhìn chung c b xương sư n, nó gi ng ñôi cánh dang ra c a m t con gà tr ng màu tr ng. 14 cái xương ng c có hình dáng c a m t cái khung xe cũ, xương c có hình dáng cái mu ng. Nh ng xương c có hình dáng nh ng cán dao nhíp. 106. Nh ng xương b vai có hình d ng cái lư i cày Tích lan b mòn m t phía. Xương cánh tay trong có hình dáng cái cây d a sinh ñôi. Xương cư m tay có dáng nh ng ng chì dính li n nhau. Xương lưng bàn tay có hình dáng m t bó rau c ng b b m d p. V nh ng ngón tay thì xương góc ngón có d ng nh ng cái tr ng nh , nh ng xương gi a ngón có dáng nh ng h t mít còn xương ñ u ngón có dáng nh ng h t kataka. 107. 7 xương c có hình dáng nh ng vòng b ng cây tre xâu l i v i nhau trên m t cái g y. Xương hàm dư i có dáng cái d ng c th rèn (ring fastening). Xương hàm trên có dáng cây dao róc mía. Xương 2 l m t và l mũi có dáng nh ng trái cau ñã b h t Xương trán có hình dáng cái chén làm b ng v sò l t úp. Xương ch khăn b t ñ u ñư c qu n ngang qua, phía trên xương bánh cong lên. Xương ch m có dáng m t trái d a méo mó v i ñ u l ng l . 108. Xương sinciput có dáng m t cái dĩa làm b ng trái b u khô khâu l i b ng nh ng mũi kim may. V phương hư ng, chúng c hai hư ng. V trú x , chúng kh p thân th . Nhưng d c bi t ñây, xương ñ u t a trên xương c , xương c t a trên xương s ng, xương s ng t a trên xương mông, xương mông t a trên xương v , xương v t a trên xương ñ u g i, xương ñ u g i t a trên xương ng chân, xương ng chân t a trên xương m t cá, xương m t c t a trên xương bàn chân. V ranh gi i, xương ñư c gi i h n bên trong b ng tu , trên b ng th t, ñ u xương và chân xương b ng nh ng cái xương khác. T y 109. Ðây là ch t tu trong xương. V màu s c tu có màu tr ng. V hình dáng, tu trong m i cái xương có hình dáng m t cây mía th m ư t ñ n vào ru t m t ng tre. Tu trong m i xương nh có hình dáng m t cây mía th m ư t ñ n trong m t cành tre. V phương hư ng, tu n m c hai hư ng. V trú x , nó n m trong xương. V ranh gi i, nó ñư c gi i h n b i m t trong c a cái xương... Th n 110. Ðây là hai mi ng th t ñư c n i l i b i m t ñư ng duy nh t. V màu s c, th n có màu ñ s m, màu c a h t pàlibaddhaka. V hình dáng, nó có dáng m t c p banh chơi c a tr con ho c dáng hai trái xoài dính vào m t cái c ng duy nh t. V phương hư ng, nó hư ng trên. V trú x , nó n m hai bên qu tim, ñư c bu c b ng m t s i gân l n xu t phát t dư i c và tách ra làm hai sau khi ñi m t ño n ng n. V ranh gi i, th n ñư c gi i h n b ng cái gì thu c v th n... Tim 111. Ðây là kh i th t tim. V màu s c, nó có màu c a cái lưng cu cánh hoa sen ñ . V hình dáng, nó có hình m t cái ch i hoa sen b nh ng cánh ngoài r i l t ngư c lên. Phía ngoài nó láng, bên trong gi ng như m t c a m t trái b u loofah. nơi ngư i có trí tu , trái tim hơi r ng, nơi ngư i không trí tu ,
141/429

nó ch m i là m t cái ch i. Bên trong có m t l h ng b ng h t punnàga ñây m t lư ng máu b ng n a pasata ñư c c t ch a, v i máu này làm ñi m t a, tâm ñ i và th c ñ i phát sinh. 112. Máu c a ngư i có tánh tham thì màu ñ , tánh sân thì màu ñen, tánh si thì gi ng như nư c r a th t, máu nơi ngư i có tánh suy nghĩ nhi u thì gi ng canh ñ m màu, máu ngư i có tánh tín nhi u gióng màu vàng hoa kanikàra, máu ngư i tánh tu thì trong sáng, không v n ñ c, thu n t nh như m t viên ng c r a v i nư c trong s ch, và nó như chói sáng. 113. V phương hư ng, nó n m hư ng trên. V trú x , nó gi i, tim ñư c gi i h n b i cái gì thu c v tim... Gan 114. Ðây là hai lá th t. V màu s c, nó có màu nâu hơi ñ . Màu như cái b lưng không quá ñ c a nh ng cánh hoa súng tr ng. V hình dáng, nó có m t góc hai ñ u gi ng như hình lá kovitàra. Nơi ngư i ngu ñ n, nó ch có m t lá và l n, nơi ngư i có trí tu , có hai hay ba lá nh . V phương hư ng, gan phía trên. V trú x gan bên m t, phía trong k t hai vú. V ranh gi i nó ñư c gi i h n b i cái gì thu c v gan. Hoành Cách Mô 115. Ðây là cái bao c a th t, g m hai lo i, ñóng và không ñóng. V màu s c, c hai lo i ñ u màu tr ng, màu như mi ng gi mosselin. V hình dáng, nó có hình dáng c a trú x nó. V phương hư ng, hoành cách mô ñóng ñư c tìm th y cái b c ngoài tim và th n, hoành cách mô không ñóng ñư c tìm th y bao b c th t dư i l p da trong kh p cơ th . V ranh gi i, nó ñư c gi i h n dư i b i th t, trên b i da trong và xung quanh b i cái gì thu c v hoành cách mô... Lá Lách 116. Ðây là mi ng th t gi ng cái lư i nơi b ng. V màu s c, nó có s c xanh c a hoa niggundi. V hình dáng, nó có dáng cái lư i trâu, to b ng b y ngón tay. V phương hư ng, nó phía trên. V trú x , nó g n phía b ng trên, bên trái c a tim, khi b thương lòi lá lách ra, thì m ng s ng c a m t sinh v t ch m d t. V ranh gi i, nó ñư c gi i h n b i cái gì thu c v lá lách. Ph i 117. Ph i ñư c chia làm hai ho c ba m nh th t. V màu s c, nó có màu ñ , màu c a trái sung chưa chín l m. V hình dáng, nó có hình m t lát bánh dày ñư c c t không ñ u. Phía bên trong ph i l t l o và thi u ch t dinh dư ng, như m t mi ng rơm ñã nhai r i, b i vì nó b nh hư ng c a s c nóng c a ho ñ i do nghi p sanh, ho này b c lên m i khi có nhu c u ăn u ng. V phương hư ng, thì nó trên. V trú x , nó ñư c tìm th y bên trong thân th gi a hai vú, treo lơ l ng trên tim và gan, và che khu t hai cái này. V ranh gi i, nó ñư c gi i h n b i cái gì thu c v ph i... Ru t 118. Ðây là cái ng ru t ñư c cu n l i hai mươi m t khúc dài 32 bàn tay ñ i v i ñàn ông, và 28 bàn tay ñ i v i ñàn bà. V màu s c, nó có màu tr ng như h vôi tr n l n cát. V hình dáng, nó gi ng như con r n ñ t ñ u cu n l i ñ t trong m t cái máng ñ y c máu. V phương hư ng, ru t c hai hư ng v trú x , phía trên nó ñư c g n li n v i ng d n th c ăn, và dư i thì g n li n v i ng d n phân (h u môn), như v y ru t n m trong thân th su t t gi i h n y t h u ñ n h u môn. V ranh gi i, ru t ñư c gi i h n b i cái gì thu c v ru t... Tr c Tràng
142/429

gi a hai vú phía trong thân th . V ranh

119. Ðây là ch bu c ch t t i nh ng nơi ru t cu n l i. V màu s c, nó có màu tr ng như r sen ăn ñư c, và hình dáng cũng như nh ng ngó sen y. V phương hư ng, nó c hai hư ng. V trú x , nó ñư c tìm th y trong 21 cu n ru t, như nh ng s i dây k t nh ng vành dây th ng l i v i nhau ñ chùi chân. Nó bu c nh ng cu n ru t l i v i nhau ñ chúng kh i tu t xu ng khi ngư i ta làm vi c n ng v i cày b av.v... H t như s i dây nơi cái máy b a ñ t bu c ch t t m ván b a ñ t vào cái máy, m i khi máy ñư c kéo ñi trên ru ng ñ b a ñ t, trư c khi gieo lúa. V ranh gi i, tr c tràng ñư c gi i h n b i nh ng gì thu c v tr c tràng. Bao T 120. Ðây là nh ng gì ñã ñư c ăn, u ng, nhai, n m và ñang có m t trong d dày. V màu s c, nó có màu c a th c ăn ñã ñư c nu t vào. V hình dáng, nó có dáng m t túi v i bu c lơi l ng ch a cơm bên trong. V phương hư ng nó n m hư ng trên. 121. V trú x , nó trong d dày. Cái ñư c g i d dày là m t ph n c a màng ru t, nó gi ng như m t t m v i ư t dài ñư c v n h t nư c hai ñ u, gi a căng ph ng lên v i không khí bên trong. Bên ngoài d dày láng l y, nhưng bên trong, nó gi ng cái bong bóng v i b dơ vì gói c n b th t, ho c là gi ng bên trong c a m t cái v trái mít th i. Ðó là nơi nh ng dòi trùng s ng lúc nhúc như r ng: ba mươi hai gia ñình nh ng sán lãi như lãi kìm, lãi ñũa v.v... Khi nào không có ăn u ng gì vào, chúng nh y lên kêu gào và v l y th t qu tim, còn khi có th c ăn u ng ñư c nu t vào, thì chúng ch ñ i v i nh ng cái m n ngóc lên, tranh nau gi t l y hai ba mi ng nu t xu ng ñ u tiên. D dày v a là nhà b o sanh, v a là nhà xí. V a là b nh vi n, và nghĩa trang c a nh ng con trùng này. H t như vào th i h n hán, b ng có m t tr n mưa, thì nh ng gì ñư c nư c cu n vào c ng rãnh c ng c a m t khu làng h ti n, nghĩa là ñ th dơ dáy như nư c ti u, phân, nh ng m nh da, xương gân, cũng như ñ m, dãi máu v.v... Nh ng th y tr n l n v i nhua cùng v i bùn và nư c ñã ñư c t ñây, r i hai ba ngày sau nh ng quy n thu c sâu b xu t hi n, nh ng th y lên men, ñư c hâm nóng b i s c nóng m t tr i, nên s i b t lên trên, ñen ngòm hôi hám và ghê t m ñ n n i ngư i ta không th nào t i g n, hay nhìn vào ñó, hu ng chi là ng i và n m. Cũng v y, d dày là nơi mà ñ th th c ăn u ng l t vào sau khi ñư c nghi n b i cái chày răng, ñư c ñ o qua ñ o l i b ng cái bàn tay c a lư i, ñư c làm dính vào nhau b ng ñ m và nư c mi ng, lúc ñó nó ñã m t h t màu s c hương v , ñ khoát l y b m t c a ñ ng h th ñ t, và c a ñ chó m a, ñ r i ñư c nhúng trong m t, ñàm, phong ñã t ñ y, và nó lên men do năng l c c a s c nóng trong bao t , sôi s c theo b y sán dòi, s i b t trên m t cho ñ n khi nó bi n thành m t th phân u , hoàn toàn th i tha nôn m a, ch c n nghe nói t i cũng ñ làm ngư i ta h t mu n ăn u ng, ch ñ ng nói gì ñ n nhìn nó b ng con m t tu . Và khi ñ ăn u ng rơi vào d dày, chúng ñư c chia thành năm ph n: sán lãi, vi trùng m t ph n, l a bao t ñ t cháy h t m t ph n, m t ph n bi n thành nư c ti u, m t ph n n a thành phân, ph n cu i cùng m i bi n thành dư ng ch t, b i b máu th t v.v... 122. V ranh gi i, nó ñư c gi i h n b ng cái b c ch a và b i nh ng gì thu c bao t . Phân 123. V màu s c, phân có màu c a ñ ăn ñư c ăn vào. V hình dáng, ñó là hình dáng c a trú x nó. V phương hư ng, nó hư ng dư i. V trú x , phân ñư c tìm th y trong ch ch a các ñ ăn ñã tiêu hoá, h u môn. 124. H u môn là ph n th p nh t cu i ru t, nó n m gi a l r n, và ch t n cùng c a xương s ng lưng. Nó có chi u dài 8 ñ t tay và gi ng như m t cái ng tre. Như nư c mưa rơi t ch cao ch y xu ng ch th p, và ng ng t i ñ y, cũng v y, ch ch a ñ ăn ñã tiêu hoá là nơi mà b t c th c ăn u ng gì ñã rơi vào ch ch a ñ ăn chưa tiêu, ñã ñư c n u chín và làm cho sôi s c v i s c nóng c a bao t , và ñã tr nên m m nhuy n như th ñư c xay trong c i ñá, s ch y xu ng qua nh ng l ru t và nó ñư c ép l i ñ y cho ñ n khi tr thành ñông ñ c như ñ t sét nâu t ng vào ng tre, ñó nó n m l i. 125. V ranh gi i, nó ñư c gi i h n b i ch ch a th c ăn ñã tiêu hoá và b i nh ng gì thu c v phân...
143/429

Não 126. Ðây là nh ng c c tu ñư c tìm th y trong xương s . V màu s c, nó có màu tr ng như th t c a m t cái n m (m c nhĩ) có th b o nó có màu s a qu y lên, nhưng chưa ñông thành ván s a. V hình dáng, nó có hình dáng c a trú x , nó ñư c tìm th y trong s như b n c c b t nh i s p g n nhau theo hình d ng b n ph n ráp c a chi c s . V ranh gi i, nó ñư c gi i h n b i m t trong c a s và nh ng gì thu c v não... M t 127. Có hai th m t: m t t i ch và m t luân lưu. ñây v màu s c, m t trong túi m t có màu d u ñ c madhuka, m t luân lưu có màu hoa àhulì ñã héo. V hình dáng, c hai th m t ñ u có hình dáng c trú x nó. V phương hư ng, túi m t thu c hư ng trên, còn m t luân lưu thì c hai hư ng. V trú x , m t luân lưu r i ra như m t gi t d u trên m t nư c kh p châu thân tr tóc, lông, r ng, móng, nh ng nơi không th t và nh ng ch da khô c ng. Khi m t này b xáo tr n, thì m t vàng, co gi t, thân th run r y và ng a ngáy. Túi m t n m c nh lá gan gi a tim và ph i, có hình dáng như trái Kosàtaki. Khi túi m t b xáo tr n, sinh v t n i ñiên khùng, m t h t t m quý và làm nh ng vi c bình thư ng nó không th làm, nói l i mà thư ng nó không nói, suy nghĩ nh ng ñi u bình thư ng nó không nghĩ. V ranh gi i, m t ñư c gi i h n b i nh ng gì thu c v m t... Ðàm 128. Ðàm trong thân th ư c lư ng m t tô ñ y. V màu s c, nó có màu tr ng c a nư c lá cây nàgabàla v t ra. V hình dáng, nó có hình dáng trú x c a nó. V phương hư ng, nó trên. V trú x , nó ñư c tìm th y trên m t c a màng ru t. Gi ng như rong rêu màu xanh ñ ng trên m t nư c r ra, khi có cái g y hay que th c vào trong nư c, nhưng r i dán l i như cũ. Cũng th , khi ăn u ng vào, lúc th c ăn u ng l t xu ng bao t , l p ñàm này r ra r i dán l i. N u ñàm y u, thì bao t tr nên hôi hám ghê t m như mùi phân hay mùi tr ng th i mi ng ra và toát ra mùi tr ng th i dâng lên t bao t , làm cho ngư i y ph i b nói: "Ði ñi mi ng th i l m". Nhưng khi ñàm này nhi u, thì nó gi cho mùi th i y n m dư i m t bao t , gi ng như cái n p ñ y m t thùng phân. V ranh gi i, nó ñư c gi i h n b i nh ng gì thu c v ñàm... M 129. M ñư c phát sinh do máu b th i. V màu s c nó có màu c a lá tr màu tr ng b c, nhưng thây ch t, nó có màu cháo ñ c b thiu. V hình dáng, nó có hình dáng ch c a nó. V trú x , thì m không có ch nh t ñ nh, nó ñư c tìm th y ch nào nó tu l i. M i khi máu b ñ ng l i, và th i t i m t thân ph n nào do b thương tích, b gai ñâm hay b cháy v.v... Hay ch có m t nh t xu t hi n, thì có th tìm th y m t i ñ y. V ranh gi i, nó ñư c gi i h n b i cái gì thu c v m ... Máu 130. Có hai lo i máu: máu ñư c tích tr và máu lưu ñ ng. V màu s c, máu tích tr có màu dùng d ch l c (s a) ñông ñ c ñã n u, máu lưu ñ ng có màu dung d ch l c trong sáng. V hình dáng, c hai th ñ u có dáng c a trú x máu. V phương hư ng, máu tích tr thu c v hư ng trên, máu lưu ñ ng thu c c hai hư ng. V trú x , tr tóc, lông, móng ra, nh ng nơi không có th t và nh ng ch da khô c ng, còn thì máu lưu thông kh p toàn thân ngũ th u n b ng cách ch y theo m t m ng lư i tĩnh m ch (ñư ng gân máu). Máu tích tr ch a ñ y ph n dư i lá gan kho ng m t chén ñ y và b ng cách toé ra t ng lúc khi m t ít lên tim, th n và ph i, nó gi cho th n, tim, gan, và ph i th m ư t. Khi nó không th m ư t th n, tim v.v... thì sinh v t ñâm ra khát nư c. V ranh gi i, nó ñư c gi i h n b i nh ng gì thu c v máu... M Hôi
144/429

131. Ðây là thu ñ i, ch t nư c r ra t nh ng l chân lông. V màu s c, nó có màu c a d u mè trong. V hình dáng, nó có dáng c a trú x nó. V phương hư ng, nó thu c c hai hư ng. V trú x , không có trú x nh t ñ nh cho m hôi, nó ñư c tìm th y kh p nơi cũng như máu. Nhưng n u thân th b nóng, do s c nóng c a l a hay m t tr i hay b i s thay ñ i nhi t ñ v.v... Thì m hôi ti t ra t t t c nh ng l chân lông và chân tóc, như khi c t nh ng c ng sen ho c bông súng lôi ra kh i nư c, chúng r nư c ra. B i th hình dáng c a m hôi nên ñư c hi u là tương ñương v i l chân tóc và l chân lông. Hành gi khi phân ñ nh m hôi ch nên chú ý ñ n m hôi như khi nó ñang n m ñ y c l chân lông và chân tóc. V ranh gi i, nó ñư c gi i h n b i cái gì thu c v m hôi... M 132. Ðây là m t ch t d u bóng dày ñ c. V màu s c, nó có màu c a g ng c t ra t ng lát m ng. V hình dáng, nơi ngư i to béo nó có dáng như nh ng mi ng gi màu vàng nh t ñ t gi a da trong và th t. thân th ngư i g y, m có hình dáng nh ng mi ng gi ñ t hai ba l p trên t t ñùi, th t b p v , th t lưng c nh xương s ng và th t bao quanh b ng. V hư ng, nó c hai hư ng. V trú x , m tràn lan kh p thân th m t ngư i béo m p. ngư i g y, m ñư c tìm th y nơi b p chân.... M c dù trên, nó ñư c mô t là "láng bóng" nhưng nó cũng không ñư c s d ng làm d u x c ñ u hay x c mũi gì c , vì tính ch t ghê t m t t b c c a nó. V ranh gi i, nó có gi i h n phía dư i b i th t trên b i l p da trong và xung quanh b i cái gì thu c v m ... Nư c M t 133. Ðây là ch t nư c r ra t con m t. V màu s c có màu d u mè trong. V hình dáng, nó có hình dáng c a trú x nó. V phương hư ng, nó hư ng trên. V trú x , nó ñư c tìm th y trong nh ng l m t, nhưng không ph i luôn luôn nư c m t ñư c tìm th y trong l m t, như m t trong túi m t mà khi ngư i ta c m th y vui mà cư i th t l n hay khi khi c m th y bu n mà khóc ho c khi ăn nh ng th cay n ng, khi m t b nh hư ng b i khói b i, ch t dơ v.v... Thì do nh ng nguyên nhân này phát sinh ra nư c m t tràn ñ y trong l m t hay ti t ra ngoài. Hành gi khi quán nư c m t, ch nên quán nó ñang ñ y l m t. V ranh gi i, chúng có gi i h n b i cái gì thu c v nư c m t... M Nư c 134. Ðây là ch t d u bóng ñã tan ra. Nó có màu d u d a. Cũng có th b o nó có màu d u rư i trên cháo. V hình dáng, nó như m t màng trong, hình d ng m t gi t d u loang ra tro nư c l ng, khi ngư i ta t m. V phương hư ng, nó c hai hư ng. V trú x , nó ñư c tìm th y nhi u nh t là trong lòng bàn tay, lưng bàn tay, gót chân, lưng bàn chân, chót mũi, trán, ch vai nhô lên. Và nó không luôn luôn ñư c tìm th y trong tình tr ng tan ra t i nh ng ch y, nhưng khi nh ng thân ph n này nóng lên vì s c nóng c a l a, c a m t tr i, c a s xáo tr n th i ti t, hay xáo tr n t ñ i, thì m nư c này lan ra ñó ñây, t i nh ng ch kia, như cái màng t o nên b i m t gi t d u loang trên m t nư c ñ ng, lúc ngư i ta t m. V ranh gi i, nó ñư c gi i h n b i cái gì thu c v m nư c... Nư c B t 135. Ðây là ch t nư c tr n l n b t trong mi ng. V màu s c, nó màu tr ng màu c a b t. V hình dáng, nó có hình dáng trú x nó, ho c có th nói là hình dáng c a b t. V phương hư ng, thì nó hư ng trên. V trú x , nó ñư c tìm th y trên lư i sau khi hai bên má ch y xu ng. Và không ph i r ng luôn luôn nư c b t t l i ñây, mà khi sinh v t trông th y m t th c ăn ñ c bi t nào ñó, hay nh l i th c ăn y, hay b vào mi ng m t cái gì ho c cay, ho c ñ ng, ho c m n, ho c chát, ho c chua, hay khi b ng t x u, hay cơn bu n nôn n i lên vì m t c gì, thì khi y nư c b t xu t hi n ch y xu ng hai má trong r i ñ u l i trên lư i. Nó ñ ng ít ñ u lư i và nhi u g c lư i. Nó có th làm th m ư t lúa hay g o ho c b t c th gì nhai ñư c, khi ñư c ñưa vào mi ng. Nó gi ng như nư c mà không b khô c n t trong m t cái h nư c múc ñ t i nơi b cát bên sông. V ranh gi i nó h n b i nh ng gì thu c v nư c b t
145/429

Nư c Mũi 136. Ðây là ch t dơ ti t ra t não. V màu s c nó có màu c a h t cau non. V hình dáng, nó có hình dáng c a trú x nó. V phương hư ng, nó phía trên. V trú x , nó ñư c tìm th y làm ñ y hai l mũi. Nhưng nư c mũi không ph i luôn luôn ñư c tích t ñ y, ñúng hơn, khi sinh v t khóc hay b xáo tr n t ñ i vì th c ăn hay nhi t ñ thì não trong ñ u bi n thành ñàm nh t và phun ra, ch y xu ng theo vòm mi ng (palate) ñ y hai l mũi và ñ ng ñó ho c ch y ra h t như m t ngư i b c váng s a trong m t lá sen c t l i r i ñâm th ng ñáy thì s a cũng ch y ra theo cách y. Hành gi quán v nư c mũi ch nên quán nó ñ y hai l mũi. V ranh gi i, nó ñư c gi i h n b i cái gì thu c v nư c mũi... Nư c Kh p Xương 137. Ðây là ch t nh n trong nh ng kh p xương trong thân th . V màu s c, nó có màu c a ch t nh a kanikàra. V hình dáng, nó có hình dáng trú x c a nó. V phương hư ng, nó c hai hư ng. V trú x , nó ñư c tìm th y bên trong 180 cái kh p xương, có nhi m v làm cho trơn kh p. N u ch t nư c này thi u h t thì m t ngư i ñ ng lên ng i xu ng, chuy n thân ra trư c sau hay qua l i, hay có du i, nh ng cái xương c a nó kêu răn r c như ti ng búng tay, và m i ñi b vài d m, phong ñ i c a ngư i y ñã xáo tr n ñau nh c t chi. Nhưng n u m t ngư i có nhi u nư c kh p xương, thì xương nó không kêu răn r c khi ng i xu ng ñ ng d y v.v... Và dù ñi m t quãng ñư ng th t xa, phong ñ i c a nó cũng không b ñ o l n và t chi không ñau nh c. V ranh gi i, nó ñư c gi i h n b i nh ng gì thu c v nư c kh p xương... Nư c Ti u 138. Ðây là dung d ch nư c ti u. V màu s c, nó có màu c a nư c dưa giá. V hình dáng, nó có hình dáng c a nư c ch a trong m t bình nư c chúc vòi xu ng. V phương hư ng, nó hư ng dư i. V trú x nó ñư c tìm th y trong bàng quang (bong bóng). Như m t cái bình có nhi u l nh mà không có mi ng, ñư c ñ t trong m t m t h phân, dung d ch trong h phân ñó th m vào trong bình, m c dù không có cái mi ng. Cũng v y, nư c ti u ti t t trong thân ñi vào bàng quang m c dù không có l i vào rõ r t. Tuy th , l i ra c a nó thì rõ. Khi bàng quang ñ y nư c ti u thì sinh v t có nhu c u ti u ti n. V ranh gi i, nó ñư c gi i h n b i bên trong c a bàng quang và b i nh ng gì thu c nư c ti u. Ð y là ñ nh gi i h n b ng c u ñ ng. Ð nh gi i b ng cái d thì như trong trư ng h p tóc (ño n 90) Ð nh Tư ng Kh i 139. Khi hành gi ñã ñ nh rõ các ph n kh i ñ u b ng tóc như trên qua màu s c, hình dáng, phương hư ng, trú x và ranh gi i, và chú tâm theo cách ñã ch d n kh i t ðo n 61 (theo th t ) không quá nhanh... (tác ý tư ng b t t nh) theo 5 khía c nh màu s c, hình dáng, mùi, trú x , g c gác (ño n 84 và k ti p) và cu i cùng vư t qua khái ni m danh t (ño n 66). Khi y, cũng như m t ngư i có m t t t ñang quan sát m t tràng hoa 32 màu c t trên m t s i ch xâu duy nh t, t t c hoa ñ ng th i hi n rõ cho v y, cũng v y, khi hành gi quan sát thân này như sau: trong thân này, có tóc v.v... Thì t t c nh ng v t y ñ ng th i hi n rõ cho hành gi . Do ñó trên trong ph n gi i thích v thi n x o trong s tác ý, có nói r ng: "B i khi m t ngư i sơ cơ tác ý tóc, s chú ý c a v y ti p t c cho ñ n khi nó ñ t ñ n ph n cu i cùng là nư c ti u và d ng l i ñ y". (ño n 67) 140. N u khi t t c 32 ph n ñã hi n rõ v i hành gi , n u v y cũng tác ý như trên ñ i v i ngo i v t (như ñã chú tâm trên 32 th n i thân) thì khi y nh ng ngư i, súc v t v.v... Di ñ ng trư c m t b y gi b ng tu t h t cái tư ng chúng sanh, và ch như là t ng h p các ph n t . Và khi chúng nu t vào nh ng th c ăn u ng, thì trông như th th c ăn u ng ñang ñư c ñ t vào trong m t t p h p nh ng ph n t y. 141. Khi hành gi ti p t c tác ý ñ n nh ng ph n t y (là ghê t m), tu n t b ra nh ng ph n không rõ như ñã nói ño n 67 thì cu i cùng ñ nh tư ng xu t hi n nơi hành gi . ñây s xu t hi n c a tóc v.v...
146/429

V màu s c, hình dáng, trú x và ranh gi i là h c tư ng, khía c nh ghê t m c a nó v m i phương di n là t tư ng. Khi hành gi phát tri n t tư ng thì ñ nh tư ng s kh i lên, nhưng ñây ch thu c sơ thi n, như ñã ñư c t dư i ñ m c "b t t nh k như m t ñ m c thi n" (Chương IV, ño n 74 và k ). Và ch có m t ñinh tu ng sơ thi n xu t hi n nơi ngư i mà ñ i v i h ch có m t ph n t (trong 32 ph n) ñư c hi n rõ ho c là ngư i ñã ñ t ñư c ñinh tư ng trong m t ph n và không n l c gì thêm. 142. V m t ph n khác. Nhưng nhi u sơ thi n, tùy theo s lư ng các ph n, ñư c phát sinh nơi m t ngư i mà ñ i v i v y nhi u ph n ñã hi n rõ, ho c nơi m t ngư i ñã ñ t ñ nh tư ng v i m t ph n nhưng còn n l c thêm v các ph n khác. Ðó là trư ng lão Mallaka. V trư ng lão này c m tay trư ng lão Abhaya, ngư i t ng ñ c kinh Trư ng b và sau khi nói: "Thi n gi Abhaya trư c h t hãy h c v n ñ này", ông nói ti p: Mallaka là v trư ng lão ñã ñ c 32 thi n v 32 u v t. N u nh p sơ thi n m i ngày m t th , và m i ñêm m t th , thì v ti p t c nh p trong hơn n a tháng. N u ch nh p m i ngày m t th , thì v y ti p t c trong hơn m t tháng. 143. Và m c dù thi n này có th thành công như trên v i sơ thi n, tuy v y nó ñư c g i là "thân hành ni m" vì nó thành công nh nh hư ng c a s tư ng ni m v màu s c, hình dáng... 144. Và v t kheo tu t p thân hành ni m này là ngư i chinh ph c ñư c s chán ghét và ưa thích "ưa chán không chinh ph c ñư c v y, v y s ng vư t qua ñư c s ưa chán khi nó kh i lên. V y là ngư i chinh ph c ñư c s hãi và khi p ñãm không chinh ph c ñư c v y, v y s ng vư t qua s? hãi khi p ñãm khi nó n i lên. V y là ngư i ch u ñ ng nóng l nh... Ch u ñ ng các c m th v thân... Ch t ñi ng ngư i" (M. iii, 97) V y tr thành ngư i ñ t ñư c b n thi n d a trên khía c nh màu s c c a tóc v.v... Và ñ t ñ n các th n thông (xem M., kinh th 6) B i th , ngư i có trí Hãy tinh c n ngày ñêm Tu t p thân hành ni m Ðem l i nhi u l i ích -ooOoo-

Chương VIII (c)

Ni m Hơi Th
145. Bây gi ñ n ph n mô t s tu t p Ni m hơi th k như m t ñ m c thi n. Ð c Th tôn ñã tán thán nó như sau: "Và này các t kheo, ñ nh cho quán hơi th này, khi ñư c tu t p, ñư c làm cho sung mãn, là an l c và cao thư ng, là trú x an l c vô nhi m, lo i tr và làm cho t nh ch các ác b t thi n tư duy ngay khi chúng kh i lên" (S. v. 321) Kinh Văn Ð c Th tôn ñã mô t ni m hơi th này có 16 m c căn c như sau: "Và này các t kheo, th nào niêm h i th ñư c tu t p, ñư c làm cho sung mãn, là v a an l c v a cao c , là m t trú x an l c vô nhi m, lo i tr và làm cho t nh ch các ác b t thi n tư duy ngay khi chúng kh i lên? ñây, này các t kheo, m t Tỳ kheo ñi ñên khu r ng hay ñ n m t g c cây hay ngôi nhà tr ng, ng i xu ng ki t già, lưng th ng an trú ni m trư c m t luôn tĩnh giác, v y th vào, tính giác, v y th ra" (1) Khi th vô dài, v y bi t tôi th vô dài" (2) Khi th ra dàì v y bi t tôi th ra dài (2) Vi y bi t tôi th vô ng n, v y bi t "Tôi th vô ng n" hay khi th ra ng n, v y bi t "Tôi th ra ng n" (3) V y t p "C m giác toàn thân tôi s th vô" V y t p "C m giác toàn thân tôi s th ra". (4) V y t p "An t nh thân hành tôi s th vô", V y t p "An t nh thân hành tôi s th ra (5) V y t p "C m giác h th tôi s th vô" V y t p "C m
147/429

giác h th tôi s th ra" (6) V y t p " C m giác l c th tôi s th ra"(7) V y t p "C m giác tâm hành tôi s th vô", V y t p "C m giác tamn hành tôi s th ra" (8) V y t p "An tinh tâm hành tôi s th vô" V y t p "An t nh tâm hành tôi s th ra". (9) V y t p "C m giác v tâm, tôi s th vô", V y t p "C m giác v tâm, tôi s th ra" (10) V y t p "Khi n tâm hân hoan, tôi s th vô", V y t p "Khi n tâm hân hoan tôi s th ra". (11) V y t p "Khi n tâm ñ nh tĩnh, tôi s th vô", V y t p "Khi n tâm ñ nh tĩnh, tôi s th ra" (12) V y t p, "Khi n tâm c i m , tôi s th vô", V y t p "Khi n tâm c i m , tôi s th ra". (13) V y t p "Quán vô thư ng, tôi s th vào" V y t p "Quán vô thư ng tôi s th ra (14) V y t p "Quán tan ho i tôi s th vào" V y t p "Quán tan ho i tôi s th ra" (15) V y t p "Quán t ch di t tôi s th vào" V y t p "Quán t ch di t, tôi s th ra" (16) V y t p "Quán t b , tôi s th vào" V y t p "Quán t b , tôi s th ra" (S. v, 321-2) 146. Tuy nhiên s mô t v cách tu t p ch toàn v n v m i m t sau khi lu n gi i v kinh văn, b i th ñây lu n gi i ñư c d n ñ u b ng m t lu n gi i v ph n ñ u c a ño n kinh. Gi i Thích Danh T "Và này các Tỳ kheo, th nào là ñ nh v quán hơi th ñư c tu t p, ñư c làm cho sung mãn" Th nào là m t câu h i t ý mu n gi i thích chi ti t s tu t p v ñ nh qua phép quán hơi th trong nh ng hình th c khác nhau c a nó. (lư c) 147. ñây, tu t p có nghĩa kh i lên, tăng trư ng. "Ð nh do quán hơi th " là ñ nh liên h ñ n vi c ni m hơi th hay ñinh v pháp ni m hơi th . "Ðư c làm cho sung mãn" là t p ñi t p l i nhi u l n. 148. V a an l c v a cao c (santo ceeva panìtokaca): nó an l c c hai phương di n và cao c v c hai phương di n. Nghĩa là th nào? Không như quán b t t nh, m t ñ m c thi n ch an l c và cao c khi ñã thâm nh p nhưng ñ i tư ng quán c a pháp này thì không cao c cũng không an l c vì ñ i tư ng (trong giai ño n h c t p) thì thô, và (sau ñó) ñ i tư ng là ñáng t m. Trái l i, pháp quán này (ni m hơi th ) thì không th , nó an l c l ng d u b i tính ch t an l c c a ñ i tư ng và b i tính ch t an l c c a s thâm nh p (penetration) và nó cao c do tính ch t cao c c a ñ i tư ng và b i tính ch t cao c c a s thâm nh p. 149. (Ðó là m t trú x an l c vô nhi m): Nó không có s l n l n v i các thành ph n th p kém, nên g i là vô nhi m. Ðây không có v n ñ ph i t o xong công vi c chu n b tiên kh i m i ñ t ñ n an l c (như trư ng h p quán bi n x kasinas) hay ph i t i giai ño n c n hành ñ nh (access) m i an l c (như trư ng h p quán b t t nh). Pháp quán này an l c và cao c ngay t b n ch t c a nó, kh i t s chú ý ñ u tiên c a ta trên ñ i tư ng (hơi th ) ñã là an l c. Có ngư i b o nó vô nhi m b i vì nó không b pha l n cái gì khác, nó có giá tr dinh dư ng và ngay t b n ch t nó ñã êm d u r i. B i th c n hi u r ng nó "vô nhi m" và là "trú x an l c" vì nó ñưa ñ n s an l c thân và tâm ngay trong m i lúc th m nhu n pháp quán này. 150. (Ngay khi v a kh i lên): Khi nào chúng (Nh ng ác b t thi n tư duy) không ñư c ch ng . Ác: x u, "b t thi n tư duy" (akusàla) là nh ng tư duy ñư c phát sinh b i không thi n x o (akosalla). Nó lo i tr ngay: lo i b , nhi p ph c ngay lúc ñó. Làm cho t nh ch (vùpasameti), nó hoàn toàn làm an t nh (sutthu upasameti), hay nói cách khahc, khi cu i cùng ñư c ñưa ñ n viên mãn nh th m ñ o, thì nó ño n h n. 151. Nói tóm l i ý nghĩa ñây là: Này các Tỳ kheo, b ng cách nào, do phương pháp, h th ng nào, mà ñ nh do ni m hơi th ñư c tu t p, ñư c làm cho sung mãn, thì s v a an l c v a cao c ... Ngay khi chúng kh i lên. 152. B y gi Ð c Th tôn d y: " ñây, này các Tỳ kheo..." Ð gi i thích chi ti t ñi u trên. " ñây, này các Tỳ kheo" có nghĩa là này các Tỳ kheo trong giáo pháp này. Ch " ñây" có nghĩa là trong giáo pháp c a Ph t k như ñi u ki n tiên quy t cho m t ngư i ñ phát sinh ñ nh l c qua phép
148/429

quán hơi th trong t t c hình th c (nghĩa là 16 ñ tài) c a nó, và ám ch r ng tr ng thái như v y không hi n h u trong m t n n giáo lý nào khác. Vì kinh d y: "Này các Tỳ kheo, ch ñây m i có ñ nh t Sa môn, ñây có ñ nh Sa môn, ñây có ñ tam Sa môn, ñây có ñ t Sa môn, các giáo lý khác không có Sa môn" (M. i, 63; A. ii, 238) 153. Ði ñ n khu r ng, hay m t ch ñ t tr ng, có nghĩa v y ñã tìm ra m t ch thích h p cho s tu t p ñ nh b ng cách ni m hơi th . Vì tâm v Tỳ kheo này t lâu ñã b phân tán trong nh ng ñ i tư ng s c pháp, v.v... Nó không mu n theo dõi ñ i tư ng c a s tu ñ nh qua pháp ni m hơi th , nó c b ch y kh i ñư ng r y gi ng như m t chi c xe bu c vào m t bò hoang. Bây gi , gi s m t m c t mu n luy n m t con bê hoang ñã bú s a t m t bò m hoang, thì anh ta ph i ñem nó ñi xa kh i bò m , c t nó ra riêng b ng m t s i dây bu c vào m t cái c c ñóng ch t xu ng ñ t, khi ñó con bê có th vùng v ng qua l i, nhưng vì không th r t ra ñư c nên cu i cùng nó s ng i xu ng hay n m xu ng bên c nh cái c c. Cũng v y, khi v Tỳ kheo mu n luy n cái tâm t lâu ñã b h ng vì ñư c nuôi dư ng b?ng các s c pháp, thì v y ph i ñưa nó ra kh i các ñ i tư ng s c pháp và ñem nó vào r ng hay t i m t g c cây, ho c m t ch tr ng, bu c nó l i ñ y, vào cái c c là hơi th vô ra, v i s i dây là ni m l c. Tâm v y khi ñó có th lăng xăng qua l i vì nó không còn có ñư c nh ng ñ i tư ng mà lâu nay nó ñã quen thu c, song vì không th r t s i dây "ni m" ñ thoát ra, nên nó ph i ng i l i, n m xu ng bên ñ i tư ng (hơi th ) dư i nh hư ng c a ñ nh c n hành và an ch (access and absorption). B i th c ñ c nói: 154. "Như m t ngư i luy n trâu C t trâu vào c c Cũng v y ñây tâm v y c n Ðư c c t ch c vào ñ i tư ng nh ni m". 155. Ho c, pháp ni m hơi th này k như m t ñ m c tu t p thi n ñ nh ñ m c trư c tiên trong s nh ng ñ m c thi n mà t t c chư Ph t (m t s ) Duyên Giác Thanh Văn ñã s d ng làm căn c ñ ñ t ñ n thi n ch ng và hi n t i l c trú- pháp ni m hơi th này không d dàng tu t p n u không t b trú x g n nh ng làng m c huyên náo v i ti ng n c a ph n , ñàn ông, voi ng a, vì ti ng ñ ng là cây gai ñ?i v i thi n (xem A.v, 135) trong khi m t khu r ng xa làng m c, m t thi n gi có th tho i mái kh i s tu t p ñ m c thi n này, và thành t u T thi n trong pháp ni m hơi th , r i l y thi n này làm căn b n ñ bi n tri các hành (xem Chương XX, ño n 2 và k ti p) (v i tu ), v y có th ñ c A-la-hán, qu v cao t t. Ðó là lý do Ð c Th tôn b o "ñi ñ n khu r ng" v.v... Trong khi nêu rõ m t trú x thích h p cho hành gi . 156. Vì Ð c Th tôn gi ng như m t b c Th y v ngh thu t xây d ng nh ng c nh trí (xem D. i, 12; D. ii, 87). Như b c Th y v ngh thu t xây c t quan sát c nh trí d ñ nh cho 1 thành ph , ng m th t k lư ng khung c nh y, và ch d n "Hãy xây d ng thành ph t i ñây", và khi thành ph ñã hoàn t t, v y ñư c vinh d l n c a vua ban, cũng v y Ð c Th tôn xem xét m t trú x v phương di n thích nghi cho thi n gi , và Ngài ch d n: "Hãy tu t p ñ m c thi n ñ nh c a ngươi t i ñây" và v sau, khi thi n gi ñã tu t p ñ m c thi n và ñ c A-la-hán qu và nói: "Ð c Th tôn qu th c là Ð ng Toàn Giác", Ð c Th tôn nh n ñư c danh xưng l n. 157. Và t kheo nà ñư c ví như m t con báo. Như m t con báo l n cháu t loài báo, tr n trong m t r ng c hay r ng cây hay bãi ñá hoang vu trong r ng ñ b t các dã thú trâu rưng, bò r ng, beo, v.v... Cũng v y, v Tỳ kheo tu t p ñ m c thi n trong r ng s b t ñư c tu n t D lưu ñ o, Nh t Lai ñ o, B t Hoàn ñ o, A-la-hán ñ o, và c nh ng Thánh qu y n a, b i th c ñ c nói: Như con báo trong r ng B t ñư c các dã thú V ñ t c a Ph t V i trí tu , tinh c n
149/429

Nh n vào r ng sâu Ðư c qu v cao nh t. B i th ñ c Th tôn nói: "Ði vào khu r ng" v.v... Là ñ nêu rõ 1 trú x d thúc nhanh s ch ng qu . 158. ñây, "ñi vào khu r ng" là ñi ñ n b t c m t lo i r ng nào có ñư c s an l c c a ñ c c , trong s nh ng lo i r ng ñư c t như sau: "ngoài cái c c ranh gi i, t t c ñ t y là r ng" (Ps. i, 176), và "M t trú x r ng là m t nơi xa cách 500 t m cung" (Vin. iv, 183). "Ði ñ n m t g c y": ñ n g n m t g c cây. "Ði ñ n m t ch tr ng": ñi ñ n m t kho ng ñ t h o lánh tr ng tr i và ñây, v y cũng ñư c xem là ñã ñi ñ n m t "ch tr ng" n u v y ñi ñ n m t trong b y tú x còn l i (là m t t ng ñá, m t khe núi, m t hang ñ ng, m t bãi tha ma, m t c m r ng, m t kho ng tr ng gi a tr i, m t ñ ng rơm) 159. Sau khi ch ñ nh 1 trú x thích h p cho ba mùa cho khí ch t và tính tình (v mùa nóng, r ng là thích h p, v mùa rét, g c cây, mùa mưa, kho ng tr ng. V i ngư i ñàm th nh, b n ch t lãnh ñ m thì r ng là thích h p. V i ngư i m t h nh g c cây thích h p. V i ngư i phong th nh, kho ng tr ng thích h p. V i ngư i tánh si, r ng thích h p, V i ngư i tánh sân, g c cây thích h p. V i ngư i tánh tham, kho ng tr ng thích h p) và thích h p cho s tu t p ni m hơi th , ñ c Th tôn nói "ng i xu ng" v.v... Ch rõ m t th ng i an l c không ñưa ñ n tr o c cũng không ñưa ñ n gi i ñãi. R i ngài b o: "ng i ki t già" v.v... ñ ch rõ tính cách v ng chãi trong tư th ng i, s d dàng cho hơi th vô ra và cách ñ phân bi t ñ i tư ng. 160. ñây "ki t già" là th ng i v i hai v hoàn toàn x p l i. "lưng th ng" ph n trên thân th th ng ñ ng, v i 18 ñ t xương s ng th ng lên. Vì khi ng i như v y, da, th t và gân c a hành gi không b cong qu o, nh ng c m th kh i lên n u chúng b cong, s không kh i lên. Vì th tâm hành gi tr thành chuyên nh t, và ñ m c thi n, thay vì s p ñ ñ t ñ n l n m nh tăng trư ng. 161. "An trú ni m trư c m t" (parimukham satim upatthapetva) sau khi ñ t ni m trư c m t, ñ i di n v i ñ m c thi n. Ho c cũng có th hi u là, theo patisambhidà, Pari có nghĩa là s ki m soát (Pariggaha) mukkham (cái mi ng) có nghĩa là l i ra, Sati (ni m) có nghĩa an trú (upatthàna), b i th mà nói ni m k như m t l i ra ñư c ki m soát" (parimukham satim) (Ps. i, 176). Ý nghĩa v n t t ñây là sau khi làm cho ni m tr thành l i ra có ñư c ki m soát (l i ra là ra kh i cái ñ i l p v i nó, t c s quên lãng hay b t giác). 162 "T nh giác v y th vào, t nh giác vi y th ra". Sau khi ñã ng i như v y, an trú ni m như v y, v Tỳ kheo không b cái ni m y, mà luôn luôn t nh giác v y th vào t nh giác v y th ra. Có nghĩa r ng v y là m t ngư i làm vi c có t nh giác, có ý th c. 163. (i) "Th vô dài, v.v.." ñư c nói lên ñ ch ng t v y là m t ngư i hành gi có t nh giác trong nhi u phương di n khác nhau. Vì trong Patisambhidà, trong ph n trình bày v câu "Luôn t nh giác v y th vào, t nh giác v y th ra", ñư c nói như sau: "V y là m t hành gi t nh giác trong ba mươi hai phương di n: (1) khi v y bi t tâm chuyên nh t, không tán lo n, nh phương ti n là hơi th vô dài, khi y ni m ñư c an trú nơi v y, do ni m và do s bi t rõ y, hành gi là m t ngư i làm vi c có t nh giác (2) Khi v y bi t rõ s nh t tâm không tán lo n, b ng hơi th ra dài... (31) b ng hơi th vô... Quán t b (32) Khi v y bi t rõ s nh t tâm không tán lo n, b ng hơi th ra quán t b , ni m ñư c an trú nơi v y, do ni m y và s bi t rõ y, v y là m t ngư i làm vi c có t nh giác". (Ps. i, 176) 164 ñây "th vô dài" (assasanto) là hít vô m t hơi dài. Assàsa là hơi gió thoát ra, passàsa, là hơi gió vào, b n gi i lu t nói: Nhưng trong các b n lu n v Kinh thì ngư c l i. ñây, khi m t hài nhi ra kh i b ng m , trư c tiên gió t bên trong ñi ra và sau ñó gió t ngoài m i ñi vào kèm theo b i b m, ch m vào lư i gà, và b d p t t (v i cái h t hơi c a ñ a tr ) Ðây là nh ng gì nên hi u v danh t Assàsa và Passàsa. 165. Nhưng ñ dài và ng n c a chúng c n ñư c hi u b ng kho ng các không gian (addhàna). Vì, cũng như nư c hay cát chi m m t kho ng không gian ñư c g i là "m t d i nư c dài", m t bãi cát dài, dãi
150/429

nư c ng n, bãi cát ng n, cũng th trong trư ng h p thân th c a voi hay r n, nh ng hơi th vô và hơi th ra ñư c xem như là nh ng vi th t t l p ñ y cái kho ng không gian dài, nghĩa là chi u dài, c a thân th chúng, và t t ñi ra tr l i. B i th hơi th chúng ñư c g i là "dài". Hơi th làm ñ y nhanh chóng m t kho ng không gian ng n, ch ng h n thân th m t con chó, con th , v.v... Và ñi ra tr l i r t nhanh. B i th mà nh ng hơi th này ñư c g i là "ng n" 166. Và trong trư ng h p con ngư i, m t s ngư i th vô và th ra dài, do kho ng cách th i gian, như voi và r n th , trong khi m t s khác th vô th ra ng n như chó, th th . Do v y, nh ng hơi th nào du hành qua m t ño n ñư ng dài trong khi ñi vào và ñi ra, c n ñư c hi u là dài v th i gian, và nh ng hơi thu nào du hành qua m t kho ng cách ng n trong khi ñi vào và ra, c n ñư c hi u là ng n v th i gian. 167. Bây gi , v t kheo y bi t rõ "tôi th vô, th ra dài" trong khi th vô và th ra dài, theo chín cách. Và s tu t p v 4 ni m x bao g m trong Thân hành ni m c n ñư c hi u là ñã ñư c ki n toàn m t phương di n nơi ngư i bi t như v y, như Patisambhidà nói: 168. Th nào là khi th vô dài, v y bi t "tôi th vô dài", khi th ra dài, v y bi t "tôi th ra dài" (1) V y th m t hơi vô dài k như m t kho ng cách dài. (2) V y th m t hơi ra dài k như m t kho ng cách dài (3) V y th vô và th ra nh ng hơi vô dài và hơi ra dài k như kho ng cách. Khi v y th vào và th ra nh ng hơi vô và hơi ra dài k như kho ng cách, tinh t n kh i lên. (4) Tinh t n, v y th vô m t hơi vô dài vi t hơn trư c k như m t kho ng cách. (5) Tinh t n v y th ra m t hơi ra daì tinh t hơn trư c k như m t kho ng cách. (6) Tinh t n v y th vô và th ra nh ng hơi vô và hơi ra dài vi t hơn trư c k như kho ng cách. Khi v i tinh t n, v y th vô và th ra nh ng hơi vô và hơi ra dài tinh t hơn trư c k như kho ng cách, hân hoan kh i lên. (7) V i hân hoan v y th vô m t hơi vô dài vi t hơn trư c k như m t kho ng cách. (8) V i hân hoan, v y th ra m t hơi ra dài vi t hơn trư c k như m t kho ng cách. (9) V i hân hoan, v y th vô và th ra nh ng hơi vô và hơi ra dài vi t hơn trư c k như kho ng cách. Khi v y, v i hân hoan, th vô và th ra nh ng hơi vô và hơi ra dài vi t hơn trư c k như kho ng cách, tâm v y t b nh ng hơi th vô hơi th ra dài, và x ñư c an trú. "Nh ng hơi th vô và hơi th ra dài theo chín cách trên là m t thân th . N n t ng là ni m. S quán ni m là trí rõ bi t. Thân th là n n t ng, nhưng nó không ph i là ni m. Ni m v a là n n t ng v a là ni m. B ng phương ti n ni m y và trí rõ bi t y, hành gi quán thân. Ðó là lý do s tu t p n n t ng c a ni m hay thân ni m x g m trong s quán thân th k như thân th (quán thân trên thân) (xem D. ii, 290) ñư c nói ñ n. 169. (ii) Cùng 1 phương pháp gi i thích y cũng ñư c áp d ng cho nh ng hơi th ng n. Nhưng có s khác nhau này. Trong khi trư ng h p ñ u "m t hơi th vô dài k như m t kho ng cách" ñư c nói ñ n ñây "m t hơi th vô ng n k như m t chút" (ñ dài th i gian) ñư c nói ñ n (lư c) 170. V y c n hi u r ng, ch khi nào v tỳ kheo bi t rõ nh ng h i th vô và th ra theo 9 cách trên như "kho ng cách dài" và như "m t chút" (th i gian), thì v y m i ñư c xem là "th vô dài, v y bi t" tôi th vô dài" th ra ng n, v y bi t "tôi th ra ng n". Lo i dài cũng như lo i ng n Hơi th vô và hơi th ra Ðó là b n th x y ra Trên chót mũi t kheo 171. (iii) (V y t p) "C m giác toàn thân tôi s th vô... Th ra": V y t p như th này: tôi s th vô, trong ñó, v a làm cho toàn th h i th vô nghĩa là ch ng ñ u ch ng gi a và ch ng cu i c a nó, ñư c bi t ñ n ñư c rõ r t. Tôi s th ra trong khi v a làm cho toàn th ch ng ñ u ch ng gi a ch ng cu i c a hơi th ra ñư c bi t ñ n, ñư c rõ r t. Làm cho chúng ñư c bi t ñ n, ñư c tr nên rõ r t, b ng cái cách y hành gi v a th vô và th ra v i ý th c liên h ñ?n s rõ bi t. B i v y mà nói r ng " V y t p, tôi s th vô..."
151/429

172. Ð i v i 1 v Tỳ kheo này, thì ch n ñ u c a toàn thân hơi th vô ho c hơi th ra ñư c rõ r , mà ch n gi a hay ch n cu i thì l i không rõ, v y có th phân bi t ch n ñ u nhưng g p khó khăn ch n gi a và ch n cu i. Ð i v i 1 Tỳ kheo khác, ch n gi a ñư c rõ, mà ch n ñ u ch n cu i thì không, v y ch có th phân bi t ch n gi a, và g p khó khăn v i ch n ñ u và cu i. Ð i v i 1 v Tỳ kheo khác n a, thì ch n cu i cùng ñư c rõ, mà ch n ñ u ch n gi a thì không, v y ch có th phân bi t ch n cu i, mà l i g p khó khăn v i ch n ñ u và gi a. Nhưng cũng có v Tỳ kheo, ñ i v i ông ta t t c giai ño n ñ u rõ, v y có th phân bi t c 3 ch n nào. Ch rõ r ng ngư i ta nên như v Tỳ kheo sau cùng này, do ñó Ph t d y: " V y t p" C m giác toàn thân, tôi s th vô... Th ra". 173. ñây, " V y t p" là c g ng, n l c theo cách y. Ho c s ch ng ñây, nơi m t ngư i như v y, chính là tu t p tăng thư ng gi i, tâm v y ñang tu t p tăng thư ng tâm, và tu v y ñang tu t p tăng thư ng tu . B i th V y t p luy n, l p ñi l p l i nhi u l n, phát tri n, thư ng xuyên th c hành, ba lo i tu t p này trên ñ i tư ng y, b ng phương ti n ni m y, b ng phương ti n s chú ý y. Ðó là ý nghĩa c n ñư c hi u ñây. 174. ñây, trong ph n ñ y c a pháp quán (nghĩa là hai ñ m c ñ u trong 16 ñ m c) hành gi ch nên th vô, th ra không làm cái gì khác ngoài vi c ñó. Ch sau ñó, hành gi m i c n ph i d n mình vào vi c khơi d y s rõ bi t v.v... B i v y mà thì hi n t i ñu c dùng trong kinh văn: "Th vô dài, v y bi t tôi th vô dài... Th ra dài..." Nhưng thì v lai trong ño n "C m giác toàn thân, tôi s th vô" c n ñư c hi u là c t ñ ch ng t r ng, cái công vi c làm kh i lên giác t nh v.v... ph i ñư c b t ñ u t ñó tr ñi. 175. (iv) V y t p, "An t nh thân hành, tôi s th vô" V y t p luy n như sau: tôi s th vô, th ra, mà ñ ng th i làm cho an n, hoàn toàn an t nh, ch m d t, làm cho t nh ch , các thân hành thô. ["thân hành" là hơi th vô và hơi th ra. M c dù hơi th có ngu n g c th c tâm nhưng nó v n ñư c g i là "thân hành" (bodily-formation: 1 t o tác thu c v thân th ) b i vì hi n h u c a nó g n li n v i cái thân do nghi p sinh, và nó ñư c thành hình v i thân là phương ti n.] 176. ñây c n ñư c hi u là bao g m c tr ng thái thô và t và luôn c s tu n t làm cho an t nh. Vì trư c khi v Tỳ kheo chưa phân bi t rõ ñ m c thi n, thì thân tâm v y b giao ñ ng, nên chúng là thô. Và trong khi tính cách thô phù c a thân và tâm chưa ñư c l ng xu ng thì nh ng hơi th vô và hơi th ra còn thô. Chúng m nh hơn thư ng, hai cánh mũi hành gi tr nên không thích nghi, v y ti p t c th vô th ra b ng mi ng. Nhưng khi thân và tâm ñư c phân bi t, rõ, thì hơi th tr nên l ng d u, và khi thân tâm ñã l ng d u, thì nh ng hơi thu vô th ra x y ñ n 1 cách quá tinh t ñ n n i hành gi ph i tìm tòi xem nó có h u hi u hay không. 177. Ví như 1 ngư i ñ ng yên l i sau khi ch y, hay xu ng ñ i, hay ñ t 1 gánh n ng ñang ñ i trên ñ u, thì khi y nh ng hơi th vô ra c a nó thô, cánh mũi không yên, nó c ti p t c th b ng mi ng. Nhưng n u nó ñã h t cơn m t, ñã u ng nư c, t m r a, ñ p 1 m nh v i ư t nơi ng c, n m xu ng trong bóng mát, thì nh ng hơi th ra vào c a nó cu i cùng x y ñ n quá t nh ñ n n i nó ph i tìm xem chúng có hi n h u hay không. V tỳ kheo cũng v y. 178. T i sao? Vì khi trư c, vào lúc v y chưa phân bi t, thì nơi v không có s quan tâm, không có ph n ng, không có tác ý, không có s quán sát, r ng "ta ñang tu n t làm cho thanh t nh t ng m i thân hành còn thô". Nhưng khi v y ñã phân bi t thì có. B i th , thân hành c a v y trong lúc v y ñã phân bi t, là vi t so v i thân hành khi chưa phân bi t. Do ñó mà C ñ c nói: "Tâm và thân giao ñ ng Thì hơi th g p Nhưng khi thân không giao ñ ng, Thì hơi th vi t ". 179. Trong khi phân bi t ñ m c thi n, hành là thô, và nó (tương ñ i) vi t trong c n hành ñ nh sơ thi n. c n hành ñ nh sơ thi n, hành là thô tương ñ i v i sơ thi n. Hành là thô sơ thi n và c n hành ñ nh
152/429

nh thi n so v i nh thi n, nh thi n và c n hành ñ nh c a tam thi n, hành là thô so v i tam thi n, trong tam thi n và c n hành ñ nh t thi n, hành là thô (so v i t thi n), và t thi n nó c c kỳ vi t ñ n ñ nó g n ñ t ñ n ch ch m d t. Ðây là quan ñi m c a nh ng v t ng ñ c Trư ng và Tương Ưng B kinh. Các v t ng ñ c Trung b thì cho r ng, sơ thi n, nó thô so v i c n hành ñ nh nh thi n, v.v... Tuy nhiên, t t c ñ u ñ ng ý r ng, thân hành x y ñ n trư c khi phân bi t tr nên ñư c an t nh trong khi phân bi t, và thân hành trong khi phân bi t tr nên an t nh c n ñ nh c a sơ thi n... Và thân hành x y ra trong c n ñ nh t thi n tr nên an t nh t thi n. Ðây là phương pháp gi i thích trong trư ng h p t nh ch tư ng. 180. Nhưng trong trư ng h p tu quán, thì thân hành x y ra vào lúc không phân bi t là thô, khi phân bi t t ñ i thì nó là t , phân bi t t ñ i là thô so v i phân bi t t ñ i s t o, phân bi t t ñ i s t o là thô so v i phân bi t t t c s c pháp, phân bi t s c pháp là thô so v i phân bi t vô s c là t , phân bi t vô s c là thô so v i phân bi t s c và vô s c là t , phân bi t s c và vô s c là thô so v i phân bi t duyên là t , phân bi t duyên là thô so v i s th y ñư c danh s c v i nh ng duyên c a nó là t , s th y này cũng là thô so v i s th y b ng tu có nh ng ñ c tính vô thư ng, v.v... Làm ñ i tư ng là t , s th y trong tu y u t là thô so v i s th y v i tu mãnh li t. ñây, s an t nh c n ñư c hi u là s an t nh tương ñ i c a cái sau so v i cái trư c nó. Như v y tình tr ng thô và t , s tu n t làm cho an t nh, c n ñư c hi u như trên ñây. 181. Nhưng ý nghĩa ñi u này ñư c nói trong Patisambhidà như sau: "Th nào là an t nh thân hành tôi s th vô... V y t p. Gì là nh ng thân hành? Nh ng hơi th vô dài, hơi th ra dài (c m giác toàn thân) thu c v thân, nh ng cái này vì ñư c g n li n v i thân, nên g i là nh ng thân hành. V y luy n t p làm cho an t nh, ngưng l i, làm cho t nh ch nh ng thân hành y. "M i khi có nh ng thân hành mà do ñó có s ñ lui, ñ t i, nghiêng qua, nghiêng l i và có s giao ñ ng, rung chuy n c a thân hình, thì V y t p: " tôi s th vào và làm cho an t nh (các) thân hành", tôi s th ra và làm cho an t nh thân hành". Khi có nh ng thân hành mà qua dó không có s nghiêng t i, lui, qua, l i ñ hư ng, không có s giao ñ ng, lung lay, rung chuy n c a thân th , thì V y t p 1 cách t nh , an t nh như sau: " tôi s th vô và làm cho t nh ch thân hành", tôi s th ra và làm cho t nh ch thân hành". 182. (V n n n): V y thì V y t p " tôi s th vô làm cho an t nh thân hành... Th ra.." trong trư ng h p y, không có s phát sinh ý th c v gió, không có s phát sinh nh ng hơi th vô và th ra, không có s phát sinh ni m v hơi th , không có s phát sinh ñ nh do ni m hơi th , và do ñó b c trí không nh p cũng không xu t t s ch ng ñ t y. 183. (Tr l i): Khi V y t p " tôi s th vô làm an t nh thân hành" " tôi s th ra làm an t nh thân hành", như v y có s phát sinh ý th c v gió, có s phát sinh hơi th , có s phát sinh ñ nh do ni m h i th , và do ñó b c trí có nh p và xu t kh i s ch ng ñ t y. 184. Như th nào? Như khi 1 cái chuông ñư c ñánh lên. Lúc ñ u nh ng âm thanh thô xu t hi n và ý th c xu t hi n, vì cái tư ng c a âm thanh thô là d nh n d chú ý, d quan sát và khi nh ng âm thanh thô ñã ng ng, thì sau ñó nh ng âm thanh t xu t hi n và ý th c xu t hi n b i vì cái tư ng âm thanh t là d nh n, d chú ý, d quan sát, và khi nh ng âm thanh t ñã ng ng, thì sau ñó ý th c xu t hi n b i vì nó có cái tư ng c a âm thanh t làm ñ i tư ng, cũng v y, lúc ñ u nh ng hơi th vô và hơi th ra thô xu t hi n và ý th c không b phân tán b i vì tư ng hơi th vô và hơi th ra thô r t d nh n, d chú ý, d quan sát, và khi nh ng hơi th vô th ra thô ñã ng ng, thì ñ n nh ng hơi th vô th ra t xu t hi n, và ý th c không b phân tán, b i vì tư ng c a hơi th vô th ra vi t là d nh n, d tác ý, d quan sát, và khi nh ng hơi th vô th ra vi t ñã ng ng, thì sau ñó ý th c cũng không phân tán b i vì nó có tư ng c a hơi th vô và th ra t làm ñ i tư ng. B i v y, nên có s phát sinh ý th c v gió, có s phát sinh nh ng hơi th vô và hơi th ra, có s phát sinh ni m hơi th , có s phát ñ nh do ni m hơi th , và b i th b c trí nh p và xu t t s ch ng ñ t y.

153/429

185. Nh ng hơi th vô và th ra làm an t nh thân hành là 1 cái thân. S an trú (n n t ng) là ni m. S quán tri là rõ bi t. Thân là n n t ng, nhưng nó không ph i là ni m. Ni m v a là n n t ng v a là ni m. B ng phương ti n ni m y và s rõ bi t (quán trí) y hành gi quán thân. Ðó là lý do nói " S tu t p n n t ng c a ni m (an trú ni m) g m trong vi c quán thân th trên thân th ". (Ps. i, 184-6) Trên ñây là lu n gi i k ti p v 4 pháp ñ u, nói v s quán thân. Phương Pháp Tu T p 186. B n pháp ñ u tiên ñư c ñ ra như 1 ñ m c thi n dành cho ngư i sơ cơ nhưng ba nhóm b n k ñó nghĩa là quán c m th , quán tâm và quán các pháp, là ñ cho 1 ngư i ñã ñ c thi n trong b n pháp ñ u. B i th , n u m t thi n gia nam t là ngư i sơ cơ mu n tu t p ñ m c thi n này, và mu n nh tu phát sinh ñ t thi n qua phép ni m hơi th ñ ch ng qu A-la-hán, thì v y trư c h t ph i làm các vi c liên h ñ n s thanh t nh gi i v.v... Theo cách ñã mô t , sau ñó v y nên tìm m t v th y thu c lo i ñã ñ c p trư c, mà h c ñ m c thi n g m 5 giai ño n. 187. Ðây là 5 giai ño n: h c, h i, an l p, th m nhu n, ñ c tính. ñây H c có nghĩa là h c ñ m c thi n. H i là h i v ñ m c thi n. An l p (an trú) là an trú ñ m c thi n. Th m nhu n là th m nhu n ñ m c thi n. Ð c tính là ñ c tính c a ñ m c thi n, t c là s xác ñ nh b n ch t cá bi t c a ñ m c thi n như v y: "Ð m c thi n này có m t ñ c tính như v y". 188. H c ñ m c thi n v i năm giai ño n như trên, thì hành gi không m t nh c mà cũng không làm phi n b c th y. Trong khi tác ý ñ n ñ m c thi n này, ni m hơi th , hành gi có th ho c g n th y hay ch khác, m t trú x thu c lo i ñã t , h c ñ m c thi n trong năm giai ño n, m i khi nghe gi ng m t ít v ñ m c, và ñ nhi u gi ñ h c thu c nó. V y nên ño n tr nh ng chư ng ng i nh . Sau khi ăn u ng ñã xong, sau khi qua cơn chóng (dizziness) sau b a ăn, hành gi nên ng i cho tho i mái. R i khi ñã ch c ch n mình không nh m l n m t ch nào trong nh ng gì ñã ñư c h c t v th y, hành gi nên làm cho tâm ph n ch n b ng cách tư ng ni m nh ng ñ c ñ c bi t c a ba ngôi báu. 189. Ðây là nh ng giai ño n tác ý ñ m c (1) ñ m, (2) theo dõi (connexion), (3) ch m, (4) g n vào, (5) quan sát, (6) quay ñi, (7) thanh l c (8) nhìn l i. ñây, Ð m ch có nghĩa là ñ m, theo dõi là liên t c theo dõi, ch m là ch nh ng hơi th ra vào ch m ñ n, g n vào là ñ nh an ch (absorption), quan sát là tu , quay ñi là ñ o, thanh t nh là qu , nhìn l i là ki m l i. 190. 1) ñây, thi n nam t m i kh i s tu trư c h t hãy tác ý ñ n ñ m c thi n b ng cách ñ m. Khi ñ m, v y không nên d ng l i dư i 5 hay ñi quá s 10 hay làm b t c m t s gián ño n nào. N u chưa ñ n s 5 mà ñã ng ng l i thì tâm v y tr nên nóng n y trong kho ng gi i h n ch t h p, như m t ñàn súc v t b nh t l i trong cái ràng ch t. N u ñi quá s 10 thì tâm hành gi d l y con s (hơn là hơi th ) làm ñi m tưa. N u gián ño n, thì hành gi s hoang mang vì không bi t ñ m c thi n ñã ñ t ñ n hoàn t t hay chưa. B i th , hành gi nên ñ m mà không có nh ng l i trên. 191. Khi ñ m, lúc ñ u nên ñ m ch m (nghĩa là th r i m i ñ m) như ngư i ñong lúa ñ m. M t ngư i ñong lúa sau khi làm ñ y ñ ñong, nói "m t" và ñ nó ra, r i ñong ñ y tr l i, ti p t c nói "m t", "m t" trong khi lư m b rác rư i mà ông ta có th th y ñư c. Tương t như th v i "hai, hai" v.v... B i v y, hành gi có th l y hơi th ra ho c hơi th vào, cái nào hi n rõ cho v y hơn c , ñ b t ñ u ñ m "m t, m t" và ñ m cho ñ n "mư i mư i", chú ý t ng hơi th khi nó x y ra. 192. Khi hành gi ñ m cách y, nh ng hơi th vào và hơi th ra tr nên rõ r t ñ i v i v y trong lúc hơi th ñi vào ñi ra. R i hành gi có th t b vi c ñ m ch m (ñ m sau) như ngư i ñong lúa ñ m, và có th ñ m nhanh (nghĩa là ñ m trư c) như ngư i m c t ñ m bò. Vì khi m t ngư i m c t thi n x o b nh ng hòn s i trong túi và ñi ñ n ñàn bò vào bu i sáng, tay c m roi, ng i trên thanh g ch n c ng chu ng bò, lùa sau lưng nh ng con v t y, ngư i kia ñ m t ng con khi nó ñ n c ng, nói "m t", "hai" m i ti ng b xu ng m t hòn s i và nh ng còn bò su t ñêm b nh t trong ñàn bò ch t ch i bây gi ùa ra nhanh t ng b y, chen chúc nhau trong khi chúng thoát ra. B i th ngư i m c t ñ m nhanh (ñ m trư c)
154/429

"ba, b n, năm" c th cho ñ n mu i. Cũng v y, nh ng hơi th vô và th ra, ñã tr nên rõ r t ñ i v i v y trong khi ông ta ñ m theo cách trư c, bây gi ti p t c di chuy n nhanh chóng. 193. R i, khi bi t chúng ti p t c di chuy n nhanh v y không n m l y hơi th khi nó bên trong hay ra ngoài thân, mà n m l y nó khi v a ñ n c a mũi, và có th ñ m nhanh (trư c): "m t, hai, ba, b n, năm" "m t, hai, ba, b n, năm, sáu... B y... Tám.. Chín... Mư i". Vì bao lâu ñ m c thi n còn liên k t cùng s ñ m thì chính nh tr l c c a s ñ m y mà tâm tr nên chuyên nh t, như m t con thuy n trên dòng nư c ch y xi t ñư c v ng vàng nh tr l c c a m t bánh lái. 194. Khi v y ñ m nhanh, ñ m c thi n tr nên rõ r t ñ i v i v y như m t ti n trình không gián ño n. R i khi bi t r ng nó ñang ti n hành không gián ño n, hành gi có th ñ m nhanh (trư c) như v a mô t , mà không phân bi t hơi gió khi nó ñang trong hay ngoài thân. Vì khi ñưa tâm vào trong ñi theo hơi th vô thì tâm như b th i r p b i hơi gió bên trong, hay b ñ n ñ y m . N u ñưa tâm ra ngoài ñi theo hơi th ra thì nó s b phân tán b i nh ng ñ i tư ng t p nham bên ngoài. Nhưng s tu t p c a v y s thành công n u v y dán ch t ni m trên ch mà nh ng hơi th ra vào ch m ñ n. Vì lý do ñó mà trên nói r ng: V y có th ñ m nhanh (trư c) theo cách ñã t , không phân bi t hơi gió khi nó trong hay ngoài. 195. Nhưng hành gi c n ph i ti p t c ñ m như v y trong bao lâu? Cho ñ n khi nào, m c dù không ñ m mà ni m v n ñư c an trú trên nh ng hơi th vô và th ra làm ñ i tư ng. B i vì ñ m ch là m t phương ti n ñ an trú ni m trên nh ng hơi th vô và th ra làm ñ i tư ng, c t ñ t s phân tán c a t m tư duy (v ng tư ng). 196. 2) Sau khi tác ý hơi th theo cách ñ m, hành gi b y gi nên tác ý hơi th b ng cách theo dõi. Ðo n nh ng hơi th vào và th ra b ng ni m, sau khi ñã t b s ñ m. Và ñ y không ph i b ng cách theo dõi ch n ñ u, ch n gi a và ch n cu i. [Theo dõi (tùy, anugamana) là x y ra cùng v i (anuanu pavattana) ñi theo (anugacchana) b ng ni m, l y nh ng hơi th vô ra làm ñ i tư ng khi chúng x y ñ n. B i th mà lu n nói: "Và ñó không ph i b ng cách theo dõi ch n ñ u, gi a và cu i". "R n là ch n ñ u" b i vì nh ng hơi th phát kh i t ñ y. Vì quan ni m v m i ñ u ñây ñư c nói theo nghĩa kh i m i kh i lên v a r i. Vì th c s là chúng ( nh ng hơi th ) ti p t c kh i lên su t d c ñư ng dài t l r n ñ n chót mũi, và kh i lên ch nào là tan ra t i ch y, b vì không có s di ñ ng c a các pháp. Danh t thông thư ng "chuy n ñ ng" ám ch nh ng s kh lên liên t c t i nh ng ch giáp li n nhau là ch n gi a. "Chót mũi là ch n cu i", l mũi là ñi m cu i, ñây là gi i h n thông thư ng khi ta dùng danh t "hơi th vô và hơi th ra, vì chính do ñó mà nh ng hơi th ñư c g i là "do tâm sanh" b i vì bên ngoài thì không có s sinh kh i c a nh ng gì do tâm sinh hay b t ngu n t tâm]. 197. R n là ch n ñ u c a hơi gió thoát ra, tim là ch n gi a và chót mũi là ch n cu i. Chót mũi là kh i ñi m c a hơi gió ñi vào, tim là ch n gi a và r n là ch n cu i. N u hành gi theo dõi như v y thì tâm s b phân tán vì b t an và tán lo n, như lu n nói Khi hành gi ñi vào cùng v i ni m theo dõi ch n ñ u, ch n gi a, ch n cu i c a hơi th - vô, thì tâm v y b phân tán bên trong, c thân l n tâm v y b b t an, tán lo n giao ñ ng. Khi hành gi ñi ra cùng v i ni m theo dõi ch n ñ u, ch n gi a, ch n cu i c a hơi th ra thì tâm v y b phân tán bên ngoài, c thân l n tâm v y b b t an, tán lo n, giao ñ ng (Ps. i, 165). 3-4) B i th , khi tác ý hơi th b ng cách theo dõi, hành gi nên làm v y không ph i b ng ch n ñ u, ch n gi a và ch n cu i mà t t hơn b ng s ch m xúc và b ng dán ch t. 198. S tác ý hơi th b ng s ch m xúc không tách r i v i s tác ý b ng dán ch t như trong trư ng h p cách "ñ m" tách r i cách "theo dõi". Khi hành gi ñ m nh ng hơi th t i ch m i hơi th ch m t i, là v y tác ý hơi th b ng ñ m và ch m xúc. Khi v y ñã t b s ñ m hơi th , và theo dõi chúng nh ni m cũng m t ch y và dán ch t tâm nh ñ nh, thì ta g i v y ñang tác ý trên hơi th b ng theo dõi, cham và dán ch t. Và ý nghĩa ñi u này có th ñư c hi u rõ nh nh ng ví d V Ngư i Không Th Ði
155/429

và Ngư i Gác C ng ñư c ñưa ra trong các Lu n gi i, và nh ví d Cái Cưa ñư c nói trong Patisambhidà. 199. Ðây là ví d v ngư i Không Th Ði ñư c: như có m t ngư i què ñ y m t cái ñu ñ gi i trí b y tr và m chúng ngư i y ng i dư i chân cái cocï c a cái ñu và nhìn th y c hai ñ u và ch n gi a c a t m ván ñu l n lư t qua l i, tuy v y anh ta không (c n) di chuy n kh i ch ng i ñ mà nhìn th y c hai ñ u và ch n gi a. Cũng v y, khi m t t kheo ñ t mình v i chánh ni m nơi chân cái c c ñ neo ni m l i, và ñ y cái ñu là nh ng hơi th vô và nh ng hơi th ra, v y ng i v i ni m an trú trên tư ng cùng m t ch y, và theo dõi b ng ni m ch n ñ u ch n gi a và ch n cu i c a nh ng hơi th vô và hơi th ra t i ch chúng ch m ñ n m i khi ra vào gi tâm dán ch t ñ y, khi y hành gi nhìn th y chúng mà không c n di ñ ng kh i ch c a mình. Ðây là ví d v ngư i què. 200. Ðây ví d v ngư i gác c ng, cũng như m t ngư i gác c ng không khám xét nh ng ngư i trong và ngoài thành, h ch h i "Ông là ai? ñâu? Ði ñâu? C m cái gì trong tay ñó?... B i vì ñó không ph i vi c c a ngư i y, nhưng anh ta ph i xét t ng ngư i khi nó ñ n t i c ng, cũng v y, nh ng hơi th vô ñã vào bên trong và nh ng hơi th ra ñã ñi ra, thì không ph i cái b n tâm c a v tỳ kheo, nhưng v y chú tâm ñ n chúng ngay khi chúng ñ n ngang cái c a mũi. 201. Và ví d v cái cưa cũng nên ñư c hi u t ñ u, vì có ch nói: "Tư ng, hơi th vô, th ra, không ph i là ñ i tư ng c a m t tâm duy nh t, Ngư i nào không bi t ba vi c y thì không ñ t ñư c s tu t p. Tư ng, hơi th vô, th ra, không ph i là ñ i tư ng c a m t tâm duy nh t, Ngư i nào bi t ba vi c y thì có th ñ t ñư c s tu t p. 202. Th nào là ba cái này không ph i là ñ i tư ng c a m t tâm duy nh t tuy v y chúng cũng không xa l ? Th nào là tâm không phân tán, và v y ch ng t n l c, thi hành m t nhi m v , và ñ t ñ n k t qu ? Gi s có m t thân cây ñ t trên m t m nh ñ t b ng, và m t ngư i c t nó v i m t cái cưa. Ni m c a ngư i y ñư c an trú b i nh ng cái r ng cưa ch ch m v i thân cây, ông ta không c n chú ý ñ n nh ng răng cưa khi chúng t i và lui, m c dù chúng không xa l v i ông khi chúng lui t i như v y, và ông ta bi u dương m t n l c, thi hành m t nhi m v và hoàn t t m t k t qu . Cũng v y, v tỳ kheo ng i, sau khi an trú ni m chót mũi hay môi trên, không c n chú ý ñ n nh ng hơi th vô và th ra khi chúng vô ra, m c dù chúng không l gì ñ i v i v y (không ph i ông không bi t ñ n chúng) khi chúng ñi vô ñi ra như v y và v y bi u l n l c, thì hành m t công vi c, và hoàn t t m t k t qu . 203. N l c là gì? Thân và tâm c a m t ngư i tinh t n thì tr nên d s d ng g i ñó là n l c. Công vi c ñây là gì? Nh ng c u u ñư c t b nơi m t ngư i tinh t n, tâm tư duy nơi v y ñư c làm cho l ng xu ng ñây là công vi c. Gì là k t qu ? Nh ng trói bu c (ki t s , xi ng xích) ñư c t b nơi m t ngư i tinh t n, và nh ng khuynh hư ng n i t i (tùy miên) nơi v y ñư c ño n tr ñây là k t qu . B i v y, ba th nói trên (tư ng, hơi th vô, hơi th ra) không ph i là ñ i tư ng c a nh t tâm, tuy v y chúng không ph i không ñư c bi t ñ n, và tâm không b phân tán (b i chúng), và hành gi bi u hi n n l c: thì hành m t công vi c, và ñ t ñ n m t k t qu . "Ngư i nào mà ni m hơi th vô Th ra ñư c viên mãn, khéo tu t p, Và ñ n d n ñưa ñ n tăng trư ng, Thì, như l i Ph t d y, Ngư i y sáng chói th gian Như trăng r m không m y" (Ps. i, 170-2; Dh. 172; Thag. 548) Ðây là ví d v cái cưa. ñã ñi. ñây, ñi u c n ñư c hi u là hành gi không ñư c chú ý (hơi th ) chưa ñ n và
156/429

204. Khi m t ngư i chú ý ñ n ñ m c thi n này, có lúc tư ng kh i lên cho v y không lâu sau ñó, và khi y s dán ch t, nói cách khác là ñ nh ñư c trang s c b ng nh ng thi n chi còn l i (t m, t , h l c) ñư c hoàn t t. 205. Sau khi m t ngư i ñã chú ý ñ n vi c ñ m hơi th , thì cũng gi ng như, khi m t thân th b t an ng i xu ng trên m t cái gh hay giư ng, giương hay gh y s lún và kêu răng r c, cái b c (giư ng) tr nên nhàu nát, nhưng khi m t thân th không b b t an ng i xu ng, thì giư ng hay gh không lún xu ng, cũng không kêu r ng r c, b c giư ng không nhàu nát, gi ng như ñư c ñ n bông v i lên ñ y, t i sao? B i vì m t thân th không b t an thì nh nhàng. Cũng v y sau khi hành gi ñã chú ý ñ n vi c ñ m (hơi th ), khi s b t an c a thân th ñã ñư c làm cho l ng d u b ng cách tu n t ch m d t nh ng hơi th vô và hơi th ra thô phù thì khi y c thân và tâm tr nên nh nhàng: thân xác có v như s n sàng bay b ng lên hư không. 206. Khi nh ng hơi th vô và th ra còn thô c a hành gi ñã ch m d t, tâm v y kh i lên cùng v i tư ng c a hơi th vô th ra vi t làm ñ i tư ng cho nó. Và khi ngay cái tư ng này cũng ch m d t, thì tâm v n ti p t c sinh kh i v i nh ng tư ng còn tu n t vi t hơn n a, làm ñ i tư ng cho nó. Như th nào. 207. Gi như m t ngư i ñánh m t cái chuông ñ ng v i m t thanh s t l n, t c thì m t sinh kh i v i ti ng kêu l n c a chuông làm ñ i tư ng, r i khi ti ng vang l n ñã ngưng, tâm s sinh kh i sau ñó v i tư ng c a ti ng nh làm ñ i tư ng, và khi ti ng này ñã d t, tâm v n ti p t c sinh kh i v i âm thanh d n càng vi t làm ñ i tư ng. Ðây là ñi u c n ñư c hi u, ñư c ñ c p chi ti t trong ño n b t ñ u b ng "Như khi m t ti ng chuông ñư c ñánh lên" (ñ. 84). 208. Vì trong khi nh ng ñ m c thi n quán khác tr nên sáng s a hơn khi càng lên m t giai ño n cao hơn, thì ñ m c thi n này l i không như th , qu v y, khi hành gi ti p t c tu t p ñ m c này, nó tr nên m i lúc m t vi t hơn ñ i v i v y m t giai ño n cao hơn, ñ n n i ñ t ñ n m t ñi m nó không còn hi n rõ. Tuy nhiên, khi nó tr nên không hi n rõ như v y, thì v t kheo không nên ñ ng d y kh i ch ng i, rũ chi u mà ñi. Ph i làm sao? V y không nên ñ ng lên v i ý nghĩ: "Hay ta s ñi h i th y?" ho c "Ð m c thi n c a ta m t r i chăng?" vì khi b mà ñi như th , làm giao ñ ng tư th c a ông ta như v y, thì v y ph i b t ñ u ñ m c thi n tr l i. B i th , V y nên c ti p t c ng i như cũ, và thay vì ñ ý ñ n chính hơi th th t s khi nó ch m l mũi, hành gi hãy t m th i ñ tâm vào ngay chót mũi y, xem như ñ i tư ng quán t m th i c a V y. 209. Cách làm như sau. V t kheo nên nh n chân s không hi n rõ y c a ñ m c thi n, và suy xét như th này: " Nh ng hơi th vô và th ra này th t s hi n h u ch nào? Ch nào chúng không hi n h u? ngư i nào chúng không hi n h u? Khi suy nghĩ như v y, hành gi th y r ng chúng không có nơi ngư i ñang còn trong b ng m , hay nơi chúng sinh thu c cõi Ph m Thiên (s c gi i), không có nơi nh ng ngư i ch t, hay nơi nh ng ngư i ñã ñ c ñ t thi n, hay nơi nh ng ngư i sinh vào s c gi i ho c vô s c gi i hay nơi nh ng ngư i ñã ñ c Di t t n ñ nh. Hành gi nên t nh r ng "Nay rõ ràng là ta không ñang trong b ng m , không dư i nư c, không cõi tr i Ph m Thiên, không ph i thây ch t hay ñ c t thi n, hay sinh vào s c gi i, vô s c gi i cũng không ñ c di t th tư ng ñ nh. Nh?ng hơi th vô th ra này th t s còn trong ta, ch vì tu ta ch m l t không th phân bi t ñư c chúng". R i, dán ch t tâm t i ch mà bình thư ng hơi th ch m ñ n, hành gi hãy ti p t c chú tâm ñ n ch y. 210. Nh ng hơi th vô và th ra y phát sinh ch m vào mũi v i m t ngư i có mũi dài, và ch m vào môi trên c a ngư i có l mũi ng n. B i th , hành gi nên dán ch t tư ng như th này: "Ðây là cái ch mà hơi th ch m ñ n". Vì lý do này mà Ð c Th tôn d y r ng "Này các tỳ kheo, ta không nói m t ngư i th t ni m, m t ngư i không hoàn toàn t nh táo, r ng nó nên tu t p ni m hơi th ". (M. iii, 84) 211. M c dù b t c ñ m c thi n nào cũng ch thành công n u hành gi có chánh ni m t nh giác, nhưng ñ m c nào khác cũng tr nên càng ngày rõ r t hơn khi hành gi ti p t c tác ý ñ n nó. Còn pháp ni m
157/429

hơi th này thì khó, th t khó tu t p, ñó là m t ñ a h t mà ch có tâm c a chư Ph t, các b c Duyên Giác và Thanh văn m i quen thu c. Ðó không ph i là chuy n t m thư ng, mà nh ng ngư i t m thư ng cũng không th tu t p ñư c. Càng chú ý ñ n nó, thì càng tr nên an t nh và t vi hơn n a. B i th mà ñây c n có ni m và tu tăng th nh.

212. Cũng như khi may thêu trên m t t m v i m ng, thì c n m t cây kim m nh, và c n m t d ng c xâu kim còn m nh hơn, tu t p ñ m c thi n này cũng v y, như mi ng v i m ng, ni m gi ng như cây kim, c hai th sau cùng này c n ph i tăng th nh. M t t kheo ph i có ni m và tu c n thi t, và không ñư c tìm ki m nh ng hơi th vô và hơi th ra ñâu khác ngoài ra ch thư ng chúng v n ch m ñ n. 213. Ví như m t nông phu, sau khi cày m t lúc, th cho bò t do g m c và ng i xu ng bóng mát ñ ngh , thì khi y nh ng còn bò c a anh ta b ñi vào r ng. N u là m t ngư i cày thi n x o mu n b t chúng l i, bu c vào ách như cũ, thì anh ta s không lang thang trong r ng ñ? tìm d u chân chúng, mà ñem theo con roi da và cái g y lùa bò, ñi th ng ñ n ch u ng nư c c a chúng thư ng ngày, r i ng i hay n m ñ y (mà ñ i). Sau khi ñã lang thang m t ph n ngày, nh ng con bò s ñ n nơi u ng nư c mà u ng t m r a. Khi trông th y chúng ñã xu t ñ u l di n, ngư i cày bèn c t chúng cho ch c v i s i dây và dùng cái g y ñ lùa chúng tr v , c t ách vào c chúng ñ ti p t c cày ru ng. V t kheo cũng th , không nên tìm hơi th vô hơi th ra ch nào khác hơn là ch chúng thư ng ti p giáp, và v y nên dùng con roi ni m và cái g y tu và dán ch t tâm t i ch chúng thư ng ch m ñ n, c ti p t c chú ý ñ n ch y. Vì trong khi chú ý theo cách ñó, không bao lâu chúng s xu t hi n tr l i, như nh ng còn bò s tr l i nơi chúng thư ng u ng nư c. Như v y hành gi có th bu c ch t chúng v i s i dây ni m, c t ách chúng t i ch y và chăn chúng b ng cây g y tu , ti p t c chuyên chú vào ñ m c thi n. 214. Khi làm như v y, ch ng bao lâu tư ng xu t hi n nơi hành gi . Nhưng "tư ng" này không ñ ng nh t, v i m t s ngư i khi nó xu t hi n phát sinh m t xúc ch m nh . 215 Gi ng như s xúc ch m c a l a hay v i, hay m t lu ng gió. Nhưng ñ y là nh ng gì ñư c trình bày trong các b n Lu n s : ñ i v i m t s ngư i, nó xu t hi n như m t vì sao hay m t chòm ng c hay ng c trai, v i m t s ngư i khác "tư ng" xu t hi n v i s va ch m thô như ch m ph i nh ng h t bông v i hay m t cái móc áo làm b ng g , v i nh ng ngư i khác n a thì gi ng như m t s i dây b n dài hay m t tràng hoa hay m t làn khói, l i còn m t s ngư i b o r ng nó gi ng như m t cái màng nh n giăng tơ hay m t làn mây m ng ph t hay m t ñoá hoa sen hay m t cái bánh xe hay v ng m t tr i, v ng m t trăng. 216. Qu v y, ñi u này tương t trư ng h p m t s t kheo ng i l i v i nhau cùng ñ c m t b n kinh. Khi m t v h i: "Kinh này ñ i v i hi n gi như th nào?" m t ngư i b o: "Tôi th y gi ng như thác nư c trên núi" m t v khác thì: "V i tôi kinh này như cây r ng", và v th ba nói: "Theo tôi kinh này gi ng như m t cây ăn trái to r ng bóng mát". M t quy n kinh mà ba ngư i nhìn khác nhau. Cũng th , cùng m t ñ m c thi n này hi n tư ng sai khác vì s khác bi t gi a l i nh n th c (tư ng, perception) (nghĩa là, l i nh n th c kh i lên trư c khi tư ng xu t hi n. Pm, 273). Tư ng này là do tư ng sinh, ngu n g c c a nó là tư ng, nó ñư c xu t phát t tư ng. B i v y, c n ñư c hi u r ng, khi tư ng xu t hi n sai khác nhau chính là do s sai bi t v tư ng. 217. Và ñây, cái tâm v i hơi th vô là ñ i tư ng là m t, tâm l y hơi th ra làm ñ i tư ng là m t tâm khác, và cái tâm l y tư ng làm ñ i tư ng l i là m t tâm khác n a. V i m t ngư i không hi u rõ ba cái này, thì ñ m c thi n không ñ t ñ n an ch ñ nh, cũng không ñ t ñ n c n hành ñ nh. Nhưng ñ m c ñ t ñ n c n hành ñ nh và luôn c an ch ñ nh, n u m t ngư i hi u rõ ba ñi u này. Vì lu n nói: "Tư ng, hơi th vô, Hơi th ra, không ph i là ñ i tư ng c a m t tâm duy nh t, Ngư i nào không bi t Ba vi c này
158/429

Thì s tu không ñ t Tư ng, hơi th vô, Hơi th ra, không ph i là ñ i Tư ng c a m t tâm duy nh t, Ngư i nào bi t rõ ba vi c này Thì tu có th ñ t". (Ps. i, 170) 218. Và khi tư ng ñã xu t hi n theo cách trên, v y nên ñi ñ n b c th y và thưa: "B ch ñ i ñ c, tư ng như v y ñã xu t hi n nơi con" Theo nh ng v t ng ñ c Trư ng b kinh thì v th y không nên nói: "Ðó ñúng là tư ng "mà cũng không nên nó" Ðó không ph i là tư ng", mà ch nên b o "Hi n gi , có x y ra vi c như th " và sau ñó hãy nói: "C ti p t c chú tâm trên ñ m c nhi u l n như v y" B i vì, n u v th y b o: "Ðó là tư ng, thì v t kheo có th ñâm ra t mãn, b d ngang ñ y (M. i, 193 và k ti p). N u v th y b o: "Ðó không ph i tư ng", thì v t kheo có th b th i tâm và b cu c. B i th v th y nên khuy n khích ñ t ti p t c chú tâm mà ñ ng nói gì c . Nhưng nh ng v t ng ñ c Trung b kinh thì b o v th y nên nói: "Hi n gi , ñó là tư ng, t t l m. Hãy ti p t c chú tâm tr l i". 219. Khi y hành gi nên dán ch t tâm nơi chính cái tư ng ñã xu t hi n y, như v y, t ñây tr ñi, s tu t p c a v ti n hành theo cách dán ch t tâm. Như C ñ c nói: "Dán ch t tâm trên tư ng B nh ng khía c nh ngo i Lai (v ng tư ng) Ngư i có trí bu c tâm hơi th ra vào". 220. V a khi tư ng xu t hi n, nh ng tri n cái nơi v y ñư c ñàn áp, nh ng c u u l ng xu ng, ni m ñư c an trú, và tâm v y t p trung vào c n hành ñ nh. 221. Khi y hành gi không nên chú ý ñ n tư ng v phương di n màu s c, hay xem xét tính cách ñ c bi t nơi nó. V y nên b o trì nó c n th n như hoàng h u b o dư ng bào thai c a m t v s làm Chuy n luân vương hay như m t nông phu gi gìn ñ ng lúa chín, v y nên tránh b y vi c không thích h p kh i ñ u là trú x không thích h p, và ñào luy n b y ñi u thích h p. Khi b o trì như v y, v y nên làm cho nó tăng trư ng và c i thi n nh s chú tâm nhi u l n, r i v y nên th c hành mư i thi n x o v ñ nh (Ch. IV, ño n 42) và làm phát sinh s quân bình c a ngh l c (Ch. IV, ño n 66). 222. Khi n l c như v y, hành gi ñ c t thi n và ngũ thi n trên tư ng y, theo cách ñã mô t ph n Kasina ñ t 5-8 (xem l i ño n 189) Tuy nhiên, khi m t t kheo ñã ñ c t thi n và ngũ thi n, và mu n ñ t ñ n s thanh t nh b ng cách tu t p ñ m c thi n do phương pháp quán sát và quay ñi, thì v y c n làm cho thi n y tr thành quen thu c b ng cách làm ch nó v i năm cách (Ch. IV, ño n 131) r i kh i hành lên ñư ng tu quán b ng cách ñ nh rõ danh s c. Như th nào? 223. Khi xu t thi n, hành gi th y r ng nh ng hơi th vô và th ra có ngu n g c c a chúng thân và tâm, và cũng như khi nh ng ng b th rèn ñang ñư c th i, thì hơi gió chuy n ñ ng nh cái bao và nh n l c ñúng m c c a ngư i th , cũng th nh ng hơi th vô và th ra là nh thân và tâm. K ñ n, hành gi ñ nh rõ hơi th vô, hơi th ra và thân th là "s c" còn tâm và nh ng tr ng thái liên h ñ n tâm (tâm s ) là cái "vô s c" (tâm). Ðây là nói v n t c, chi ti t s nói rõ v sau trong ph n phân ñ nh v Danh s c (Ch. XVIII, ño n 3 và k ti p). 224. Sau khi ñ nh rõ danh s c như trên hành gi tìm ki m ñi u ki n phát sinh ra nó. Do tìm ki m v y th y ñư c, và nh v y vư t qua nh ng hoài nghi v ñư ng l i danh s c sinh kh i trong ba th i (Ch. XIX).

159/429

Sau khi vư t kh i hoài nghi, hành gi Giác Ng ba ñ c tính cho danh s c, b t ñ u b ng kh , hi u chúng theo nhóm (Ch. XX, ño n 2), v y t b mư i khuy t ñi m c a tu kh i ñ u là s ng (illumination), tu này kh i lên vào nh ng giai ño n ñ u c a Sanh di t trí (Ch. XX, ño n 105 và k ti p) và v y ñ nh rõ ñ o là trí bi t rõ con ñư ng không có nh ng khuy t ñi m y (Ch. XX, ñ.126) Hành gi ñ t ñ n ho i trí b ng cách t b tác ý ñ n tư ng sinh kh i. Khi t t c các hành ñã tr nên kh ng khi p do quán s ho i di t không ng ng c a chúng thì tâm hành gi tr nên vô d ng ñ i v i chúng (Ch. XXII). Sau khi tu n t ñ t ñ n b n thánh ñ o như th , và an l p trong qu A-la-hán, cu i cùng hành gi ñ t ñ n mư i chín lo i tri ki n th m sát (Ch. XXII, 180) và v y tr thành ngư i x ng ñáng nh n nh ng ñ cúng dư ng c a th gian g m c Ph m thiên gi i. 225. Ð n ñây, s tu t p ñ nh qua phương pháp ni m h i th , kh i ñ u b ng ñ m và k t thúc b ng nhìn l i (ñ. 189) ñã xong. Ðây là ph n lu n gi i v ño n b n câu ñ u, v i m i phương di n. Gi i danh t ti p theo (Ðo n b n câu th hai) 226. Vì không có phương pháp nào riêng bi t cho s tu t p ñ m c thi n trư ng h p ba ño n b n câu sau, b i th ch c n hi u nghĩa danh t trong nh ng ño n này, theo lu n s . (v) V y t p: " C m giác h th tôi s th vào... tôi s th ra", có nghĩa là làm cho c m giác h nh phúc (v tâm) ñư c giác tri, ñư c rõ r t. ñây, c m giác h th ñư c kinh nghi m b ng hai cách (a) ñ i tư ng, và (b) v i s không mơ h . 227. Th nào là h ñư c c m th v i ñ i tư ng? hành gi ñ t ñư c ñ n hai thi n trong ñó h có m t. Vào lúc hành gi th t s ñ t ñ n nh ng thi n này, h ñư c c m th v i ñ i tư ng do s ñ t thi n, do s c m th ñ i tư ng. Th nào là v i s không mơ h ? Sau khi nh p và xu t m t trong hai thi n có h kèm theo, hành gi quán sát v i tu cái h liên h v i thi n y, là d b tan rã, ho i di t và ngay l c tu quán y, h ñư c c m th v i s không mơ h do thâm nh p nh ng ñ c tính c a nó (vô thư ng, v.v...) 228 Vì Patisambhidà nói: (a) Khi hành gi bi t s nh t tâm, tâm không tán lo n qua nh ng hơi th vô dài ni m ñư c an trú nơi v y. Nh ni m y và s rõ bi t y, h y ñư c c m th . Khi hành gi bi t s nh t tâm không tán lo n qua h i th ra dài... Qua hơi th vô ng n... qua hơi th ra ng n... Qua nh ng hơi th vô... Nh ng hơi th ra c m giác toàn thân. Qua nh ng hơi th vô th ra an t nh thân hành, ni m ñư c an trú nơi v y. Nh ni m y, và s rõ bi t y, h y ñư c c m th . (b) H ñư c c m th b i hành gi khi v y chú ý, khi v y bi t, th y th m sát, làm cho v ng tâm, tâm quy t ñ nh v i tín, n l c tinh t n, an trú ni m, t p trung tâm, hi u bi t v i trí tu , tr c tri cái c n ph i tr c tri, hi u ñ y ñ cái c n hi u ñ y ñ , tu t p cái c n ph i tu t p, và ch ng cái c n ch ng. Chính v i cách y mà h ñư c c m th (Ps. i, 187). 229. (vi) (viii) Ý nghĩa ba m nh ñ còn l i c n ñư c hi u tương t , nhưng có m t sai khác này. S c m th l c c n ñư c hi u là ba thi n, và c m giác tâm hành là b n thi n. Tâm hành g m hai u n th , tư ng. Và trong trư ng h p m nh ñ "c m giác l c th " Patisambhidà nói như sau: ñ ch rõ c bình di n c a tu ñây "có hai th l c: thân l c và tâm l c (Ps. i, 188). An t nh tâm hành": là an t nh tâm hành thô, ch m d t nó. Và ñi u này c n ñư c hi u chi ti t như ñã nói ph n thân hành (ñ. 176-85). 230. Hơn n a, ñây, trong m nh ñ "c m giác h th " (là cái th t s ñư c quán trong ño n 4 câu này) c m th ñư c nói dư i m c "h " (là m t hành) còn m nh ñ "l c" c m th ñư c nói trong hình th c c a c m th chính c ng. Trong hai m nh ñ "tâm hành" "c m th ñư c nói trong hình th c c a c m th chính c ng. Trong hai m nh ñ " tâm hành "c m th là cái nh t thi t g n li n v i tư ng vì "Tư ng và th thu c v tâm, nh ng th này vì ñi li n v i tâm nên ñó là nh ng tâm hành" (Ps. i, 188) B i v y, ño n b n câu này c n ñư c hi u là ñ c p ñ n quán c m th . Gi i danh t ti p (Ðo n b n câu III)
160/429

231 (ix) Trong ño n b n pháp th ba, "c m giác v tâm" c n ñư c hi u là qua b n thi n. (x) "Làm cho tâm hân hoan" V y t p v a làm cho tâm vui v , gieo s vui tươi vào trong tâm làm tâm ph n kh i, hoan h , tôi s th vô, tôi s th ra. ñây, có s hân hoan v hai m t, nh ñ nh và nh tu . Th nào là nh ñ nh? V y ñ c hai thi n trong ñó h có m t. Vào lúc hành gi th t s nh p hai thi n y, thì hành gi g i ni m vui cho tâm, gieo hân hoan vào nó, v i h câu h u v i thi n này. Còn nh tu là th nào? Sau khi nh p và xu t m t trong hai thi n câu h u v i h , hành gi v i tu th y r ng h câu h u trong thi n y có th b ho i di t rơi r ng, như v y vào lúc tu quán y x y ra th t s , hành gi khơi d y ni m hân hoan trong tâm, gieo hân hoan vào nó b ng cách l y h câu h u v i thi n này làm ñ i tư ng. M t ngư i ti n hành theo cách trên ñây ñư c g i là "Làm cho tâm hân hoan tôi s th vô... Tôi s th ra.." V y t p. 232. (xi) "Làm cho tâm ñ nh tĩnh": m t cách quân bình (Samam) ñ t ñ (àdahanto) tâm trên ñ i tư ng c a nó nh sơ thi n v.v... Ho c, sau khi ñã nh p và xu t t nh ng thi n này, hành gi th y v i tu r ng cái ñ nh câu h u v i thi n y là d ho i di t, khi y vào lúc th t s ñ c tu quán (at the actual time of insight), s nh t tâm trong m t sát na (momentary) [*] kh i lên nh thâm nh p (ñi sâu vào) (nh ng ñ c tính vô thư ng, v.v...) Như v y, nh ng câu " V y t p, tôi s th vào làm cho tâm ñ nh tĩnh... Tôi s th ra..." cũng là ñ nói v m t ngư i ñã ñ t tâm m t cách quân bình, trên ñ i tư ng ñó, nh phương ti n là s nh t tâm kh i lên t ng sát na như v y. [*] s nh t tâm trong 1 sát na (momentary unification of the mind): ñ nh ch kéo dài trong m t ch c. Vì ñ nh hay s nh t tâm này cũng th , khi nó sinh kh i m t cách không gián ño n trên ñ i tư ng c a nói và không b pháp ñ i ngh ch th ng lư t thì nó dán ch t tâm m t cách b t ñ ng, như th ñang trong ñ nh. 233. (xii) "Làm cho tâm gi i thoát" hành gi th vô th ra trong khi y v a làm cho tâm c i m , gi i to tâm kh i t m và t nh nh thi n, kh i h tam thi n, kh i l c và kh t thi n Ho c sau khi ñã nh p và xu t nh ng thi n này, hành gi th y v i tu cái tâm liên k t v i thi n này d ñi ñ n ho i di t, r i khi có tu th t s x y ra, hành gi gi i thoát c i m tâm kh i thư ng tư ng b ng cách quán vô thư ng, kh i l c tư ng b ng cách quán kh , kh i ngã tư ng b ng quán vô ngã, kh i s ham thích b ng quán ly d c, kh i tham b ng quán ño n di t, kh i sinh b ng quán di t, kh i s ch p th b ng quán t b (x ly). Do ño mà nói: V y t p "tôi s th vô làm c i m tâm... Tôi s th ra..." ["gi i thoát" có nghĩa là cô l p, tách riêng n "gi i thoát" g m trong s ñàn ap, t b nh ng tri n cái "vào luc ñ c tu quán th t s " (at the actual time of insight): ho i trí vào lúc quán tán ho i (dissolution). Vì tan sho i là c c ñi m c a vô thư ng. B i th hành gi quán tán ho i nh ñó th y ñư c dư i ñ m c tâm, toàn th lĩnh v c các hành ñ u là vô thư ng không trư ng c u, và do kh nói t i trong cái gì vô thư ng, và do s v ng m t c a ngã trong cái gì kh hành gi th y r ng toàn th lĩnh v c các hành y là kh , không l c, là vô ngã, không ph i ngã. Nhưng b i vì cái gì vô thư ng, kh , phi ngã thì không ph i là cái ñ thích thì cái ñó không ñáng tham, do v y hành gi tr nên vô d c ly tham ñ i v i toàn di n lĩnh v c các hành kia khi nói ñư c th y dư i ánh sáng c a ho i di t là vô thư ng, khô phi ngã, hành g i không thích thú trong ñó, tham c a v y ñ i v i nó phai nh t khi nhu m ñư c tâm hành gi . Khi v y tr nên vô d c và tham phai nh t như th , trư c h t ch nh trí hi u bi t th gian mà v y khi n cho tham ng ng l i và không khơi d y thêm, v y không làm cho tham sinh kh i. Ho c khi tham c a v y ñã phai nh t, thì b ng tri ki n c a riêng mình, v y làm phát sinh s ch m d t các hành không hi n rõ cũng như các hành hi n rõ, v y không kh i chúng lên, c ngiã hành gi ch ch ñem l i s ch m d t các hành ch không ñem l i s sinh kh i chúng. Khi ñã ñi vào con ñư ng này, ñ o l này, thì hành gi buông b ch không n m b t. Nghĩa là th nào? Nghĩa là, s quán v vô thư ng, v.v... Này g i là buông b theo nghĩa, t b và buông b có nghĩa là ñi vào, b i vì nó t b nh ng c u u cùng v i các hành nghi p phát sinh ra u n và vì do th y nh ng l i l m trong các hành do thiên v
161/429

cái ñ i l p v i hành, nghĩa là ni t bàn, nó ñi vào ni t bàn y. Do ñó hành gi nào có ñư c s quán ni m y s t b các c u u và ñi vào ni t bàn theo như ñã nói: ñây, s quán ni m cái gì vô thư ng ch là vô thư ng, thì g i là "Quán vô thư ng" ñây là m t tên ch tu phát sinh nh xem các hành thu c ba lĩnh v c th gian (mà ñ riêng lĩnh v c siêu th ) là vô thư ng. "Thoát kh i vô thư ng tư ng là thoát ra kh i quan ni m sai l m phát sinh ra s th y các hành (các pháp h u vi) là thư ng, b t diêt, nh ng quan ni m khác cũng nên ñư c xem là bao g m trong ñ m c tư ng. Cũng v y, v i l c tư ng, v.v... "B ng quán ly d c" b ng phương ti n là s quán ni m phát sinh dư i hình thái là ly d c ñ i v i các hành. "Thoát kh i s thích thú" là kh i tham câu h u v i h . "Nh quán tán ho i": nh phép quán phát sinh tương t dư i hình thái tàn t , do ñó "ly tham" ñư c nói. "B ng quán di t": nh th y m t cách liên t c s ch m d t (di t) các hành. Ho c, quán di t là quán các hành ch di t mà không sinh kh i l i trong tương lai. Vì ñây là Trí nh o gi i thoát. D c thoát trí (Knowledge of Desire for Deliverance) ñư c tăng th nh. Do ñó lu n ch nói: "Thoát kh i sanh". S quán ni m hình thái t b là quán "quán t b " Gi i thoát khh i n m b t" (ch p th ): có nghĩa là h t xem (các pháp là thư ng, l c v.v... Ho c ñây ý nghĩa có th ñư c hi u là gi i thoát kh i s n m b t dây n i tái sinh" (Pm. 279) Xem các chương XX và XXI (ki t sanh) ] V y ño n b n câu này c n ñư c hi u là s quán tâm. Gi i thích danh t ti p theo ño n b n câu th tư 234 (xiii) Nhưng trong ño n b n, v quán vô thư ng, c n phân bi t trư c h t là cái vô thư ng, s hay tính ch t vô thư ng, s quán vô thư ng và con ngư i quán vô thư ng. ñây, năm u n là cái vô thư ng. T i sao? B i vì b n ch t c a chúng là sinh di t và bi n ñ i. S vô thư ng là sinh di t, di t và d (bi n ñ i) trong chính nh ng u n ñó, ho c là s phi h u c a chúng sau khi hi n h u, nghĩa là s tan v c a các u n ñã sinh b ng cách t ng sát na tán ho i, vì chúng không t n t i gi ng nhau trong hai sát na k ti p. Quán vô thư ng là quán s c, v.v... Là "vô thư ng" do b i tính ch t vô thư ng nói trên. M t ngư i quán vô thư ng là ngư i có ñư c s quán ni m y. V y, chính khi m t ngư i như th th vô th ra m i có th nói r ng: "quán vô thư ng tôi s th vô... Th ra, V y t p" 235. (xiv) Quán tán ho i: có hai th là hu ho i và tan rã hoàn toàn. "Hu ho i" (destruction) là s tan bi n c a các hành, s phân tán, rã r i c a chúng g i là "tan rã" ñây là sát-na di t (momentary cessation). ñây các Hành hoàn toàn tan rã, và khi ñi u này ñư c ñ t ñ n, g i là "t ch di t" t c ni t bàn (Pm. 280). Khi hành gi có ñư c s quán ni m g m hai khía c nh nói trên, thì có th b o r ng "V y t p: Quán tán ho i tôi s th vô, quán tán ho i tôi s th ra." [Cái gì ñư c g i là thư ng là cái dài lâu, vĩnh c u như ni t bàn. Cái ñư c g i là "vô thư ng là cái gì không trư ng c u có sinh di t. Nói ngũ u n vô thư ng có nghĩa ñó là nh ng pháp h u vi. T i sao? Vì b n ch t c a chúng là sinh, di t và bi n d . ñây, các pháp h u vi sinh kh i do nhân và duyên, s xu t hi n c a chúng t phi h u, s th ñ c m t b n ngã riêng chúng, g i là "sinh". S di t, ch m d t c a chúng t ng sát na sau khi ñã sinh ra thì g i là di t. S bi n ñ i do tu i già là "d ". Vì cũng như gi a cơ h i sinh tan bi n và cơ h i di t ti p theo không có s gián ño n nơi s v t. Cũng v y, không có s gián ño n nơi s v t vào cái lúc ñ i di n v i tán ho i, nói cách khác, trong lúc "trú", mà danh t thư ng dùng là "già". B i th , già có nghĩa là cái gì c a m t pháp ñơn ñ c duy nh t, g i là "già trong sát-na" (momentary ageing). Và nói th ng ra, không có gián ño n nơi s v t gi a nh ng cơ h i sinh và di t, n u không thì k t qu là m t cái này sinh mà m t cái khá di t". (Pm. 280) ] (xv) Cùng m t cách gi i thích trên ñây cũng áp d ng cho m nh ñ "quán t ch di t".

162/429

236. (xvi) Quán t b : t b cũng thu c hai lo i, là t b theo nghĩa x ly, và t b theo nghĩa thâm nh p. T b chính là m t l i quán, nên g i là "quán t b ". Vì tu v a ñư c g i là "t b k như x " và v a ñư c g i là "t b k như thâm nh p" vì trư c h t, b ng cách thay th nh ng tính ngư c l i, nó t b nh ng gì ô nhi m cùng v i nh ng hành nghi p phát sinh ra u n, và th ñ n, do th y s "kh n n n" c a nh ng pháp h u vi, nó còn ñi vào t ch di t b ng cách thiên v xu hư ng ni t bàn, cái ngư c l i v i h u vi. (Ch. XXI, 18). Và ñ o l này v a ñư c g i là "t b k như x ly" và v a ñư c g i là "t b k như ñi sâu vào" vì nó x b các ô nhi m cùng v i nh ng hành nghi p sinh ra u n, b ng cách ño n t n chúng, và nó ñi vào ni t bàn b ng cách l y ni t bàn làm ñ i tư ng c a nó. L i n a, c hai th (tu và tri ki n v ñ o l ) ñư c g i là tùy quán (anupassanà) vì chúng thư ng xét l i, nhìn l i t ng tri ki n trư c ñây c a chúng. Khi hành gi có ñư c s quán ni m g m hai khía c nh nói trên, thì có th b o r ng " V y t p": quán t b tôi s th vô, quán t b tôi s th ra." [T b b ng cách thay th cái ñáng b b ng pháp ñ i l p v i nó, ho c c t ñ t nó, thì g i là "t b k như x " Cũng v y, hnàh vi t b ngã trong s không t o nghi p, nghĩa là t b t t c ñi u ki n tái sinh vào các h u ñi vào ni t bàn b ng cách xu hư ng ni t bàn (trong tu ) ho c b ng cách l y ni t bàn làm ñ i tư ng (trong ñ o l ) thì g i là "t b b ng cách thâm nh p" "Qua s thay th nh ng tính ñ i l p": ñây, trư c h t, quán vô thư ng t b thư ng tư ng, chính là t b , b ng cách thay cái ñ i l p. Và s t b theo cách y là dư i hình th c ñưa ñ n vô sinh (non- occurrence). Vì t t c hành nghi p b t ngu n t c u nhi m do th y các hành là thư ng và t t c u n h u qu c a nghi p có g c r c hai th trên (hành nghi p cùng ô nhi m hay phi n não), cái có th sanh kh i tương lai, hành và u n y ñ u ñư c t b b ng cách làm cho chúng không sanh kh i. Cũng v y trong trư ng h p kh tư ng, v.v... "Do th y ss kh n n n c a nh ng pháp h u vi": Do th y nh ng l i vô thư ng v.v... Trong ba cõi h u, lãnh v c các hành. Ðó là "cái ñ i l p v i các hành do b i tính trư ng c u c a nó v.v... Khi các ô nhi m ñã ñư c tr kh nh ñ o l , các hành nghi p (nh ng t o tác c a nghi p) ñư c g i là "ñư c t b " do s phát sanh trong chúng b n ch t "không gây t o qu báo" còn các u n có g c r trong nh ng hành y ñư c g i là "ñư c t b " do chúng ñư c làm cho không sanh kh i. Do v y, ñ o l t b t t c nh ng th này, ñó là ý nghĩa mu n nói. (Pm. 281). Danh t pakkhandana (d ch là ñi vào) ñư c dùng ñ ñ nh nghĩa hành vi "ñ c tin", và còn có th d ch là "nh y vào", "lao vào". ] 237. Ðo n b n câu này ch ñ c p ñ n tu thu n tuý trong khi ba ño n b n câu trên thì ñ c p ñ n ñ nh và tu . Trên ñây là gi i thích v s tu t p ni m hơi th v i mư i sáu ñ m c c n ñư c hi u. K t Lu n Pháp ni m hơi th v i mư i sáu ñ m c trên ñây như v y có k t qu l n có l i ích l n. 238. S l i ích l n c a nó c n ñư c hi u ñây là an t nh vì kinh d y: "Và này các t kheo s t p trung nh ni m hơi th n u ñư c tu t p, ñư c làm cho sung mãn, là v a an t nh v a cao c " (S. v, 231) v.v... và vì nó có th c t ño n t m tư duy. Vì nó là m t l c trú an t nh, cao c , không ô nhi m, nên nó c t ñ t s tán lo n do t m chư ng ng i ñ nh và nó gi tâm ch trú trên hơi th làm ñ i tư ng. B i th , kinh d y r ng: "ni m hơi th c n ñư c tu t p ñ ño n t m tư duy (A. iv, 353) 239 L i n a, l i ích l n c a nó c n ñư c hi u là ñi u ki n căn b n ñ cho s viên mãn minh ki n và gi i thoát, vì ñ c Th tôn d y: "Này các t kheo, ni m hơi th khi ñư c tu t p, ñư c làm cho sung mãn, viên mãn b n ni m trú. B n ni m trú (x ) khi ñư c tu t p, ñư c làm cho sung mãn, viên mãn b y giác chi. B y giác chi ñư c tu t p ñư c làm cho sung mãn, viên mãn minh ki n và gi i thoát". (M. iii, 82) 240 L i n a, l i ích l n c a nó c n ñư c hi u là ch nó khi n cho ta bi t ñư c hơi th vô th ra cu i cùng, vì ñ c Th tôn d y; "Này Ràhula, khi ni m hơi th ñư c tu t p như th , ñư c làm cho sung mãn, thì ngay c hơi th cu i cùng cũng ñư c bi t ñ n khi chúng ch m d t, không ph i không bi t" (M. i, 425-6)
163/429

241 ñây, có ba lo i hơi th cu i cùng khi ch m d t ñó là cu i cùng trong các h u, cu i cùng trong thi n, và cu i cùng trong s ch t. Vì nh ng hơi th vô th ra ch phát sinh d c h u mà không phát sinh s c h u và vô s c h u, nên có nh ng hơi th cu i cùng trong các h u. Trong các thi n, hơi th ch hi n h u ba thi n ñ u, không hi n h u thi n th tu, do v y có hơi th cu i cùng thi n ñ nh. Nh ng hơi th kh i lên theo t c hành tâm th mư i sáu ñi trư c t tâm, ch m d t cùng v i t tâm, g i là nh ng hơi th cu i cùng trong cái ch t. 242. Khi m t t kheo ñã tu t p ñ m c thi n này, thì vào lúc kh i lên t c hành tâm th mư i sáu trư c t tâm, n u v y chú ý ñ n s sinh kh i c a nh ng hơi th cu i cùng y, thì tư ng sinh c a chúng hi n rõ nơi v y, n u chú ý ñ n tư ng trú, thì tư ng trú hi n rõ n u chú ý ñ n tư ng di t thì tư ng di t hi n rõ cho v y. Và như v y là nh v y ñã hoàn toàn phân bi t ñư c hơi th vô hơi th ra làm ñ i tư ng. 243. Khi m t t kheo ñã ñ c A-la-hán qu nh tu t p m t ñ m c nào khác v y có th ñ nh ñư c th m ng c a mình còn bao lâu, mà cũng có th không ñ nh ñư c. Nhưng khi v y ñ c qu do tu t p ñ m c thi n này thì v y luôn luôn có th ñ nh ñư c th i ch t c a mình. V y bi t "Các hành duy trì sinh m ng ta bây gi ch còn ti p t c ñ n ch ng y, không lâu hơn" Do ñó v y chu n b t m r a thay y ph c r i nh m m t như trư ng h p trư ng lão Tissa tu vi n Katapabbata, trư ng lão MahàTissa ? tu vi n Mahà karanjiya Trư ng lão ngư i kh t th c vương qu c Devaputta và như hai anh em trư ng lão tu vi n Cittalapabbata. 244. Ðây là m t câu chuy n t d . Sau khi t ng gi i b n Patimokkha vào ngày r m b tát, m t trong hai v Trư ng lão v n là hai anh em, ñi ñ n trú x c a mình, ñư c vây quanh b i toàn th tăng chúng. Khi ñ ng ng m trăng, ngài nh m tính các hành duy trì th m ng c a b n thân, và b o tăng chúng: "T trư c t i nay, các ông ñã th y nh ng t kheo Ni t bàn theo ki u nào? Ngư i thì ñáp: "T trư c t i nay, con th y các v nh p Ni t bàn khi còn ng i trên toà" Ngư i khác nói: "con ñã th y nh ng v ng i ki t già gi a tr i mà nh p Ni t bàn" V trư ng lão nói: "bây gi ta s cho chư hi n th y m t ngư i nh p ni t bàn trong lúc ñang ñi bách b " R i Ngài v ch m t ñư ng trên kho nh sân ñi d o, b o: "Ta s ñi t ñ u ñư ng ñ n cu i r i tr l i, khi ñ n l n m c này ta s ñ t Ni t bàn". Nói xong Ngài bư c lên con ñư ng kinh hành và ñi ñ n ñ u kia. Khi tr v ngài nh p Ni t bàn ngay lúc bư c lên l n ñã v ch. B i v y, ngư i có trí Hãy ñ dành thì gi Tu t p ni m hơi th Vì có nhi u l i ích Trên ñây là gi i thích chi ti t v ni m hơi th .

Quán V T ch Di t (Ni t Bàn)
245. M t ngư i mu n tu t p ni m di t hãy ñi vào ñ c cư ñ tư ng ñ n nh ng ñ c ñ c bi t c a ni t bàn, nói cách khác là s t nh ch t t c các kh như sau: Này các t kheo, d u cho lo i pháp nào, h u vi hay vô vi, ly tham ñư c xem là t i thư ng trong t t c pháp, (t c là) s nhi p ph c kiêu m n, s nhi p ph c khát ái, s nh lên tham ái, s ch t ñ t tái sinh, s ño n di t tham ái, s ly tham, ño n di t, ni t bàn". (A. ii, 34) 246. "Pháp" là nh ng tính ch t cá bi t. H u vi hay vô vi do các duyên nhóm h p mà thành hay không do duyên nhóm h p mà thành. "Ly tham ñư c xem là t i thư ng trong t t c pháp". Trong t t c pháp h u vi và vô vi, thì ly tham ñư c g i là cao nh t, t t nh t. 247. ñây "ly tham" không ph i ch là s v ng bóng tâm tham, mà ñúng hơn ñây s "nhi p ph c kiêu m n...., ni t bàn" ñư c g i là ly tham. Ly tham ñư c g i là nhi p ph c kiêu m n, vì khi ñ t ñ n ly tham thì t t các th kiêu m n ñư c nhi p ph c, ñư c c i b . Ly tham ñư c g i là nhi p ph c khát ái vì khi ñ t ñ n ly tham, thì m i khát ái ñ i v i d c l c b lo i b , b d p t t. Ly tham ñư c g i là "nh lên tham ái" vi khi ñ t ñ n ly tham s nương t a vào năm d c công ñ c b bãi b . Ðư c g i là s "ch t ñ t
164/429

tái sinh" vì khi ñ t ñ n ly tham, thì vòng luân chuy n trong ba cõi h u ñư c ch m d t. Ðư c ch m d t. Ðư c g i là "ño n di t tham ái vì khi ñ t ñ n ly tham thì tham ái b phá hu hoàn toàn, tàn t , ch m d t. Ðư c g i là ni t bàn vì ñi ra kh i (nikkhanta), thoát ly (nissata). Không liên h v i khát ái, mà thông thư ng còn có tên là "s ch p th " vì b ng cách b o ñ m s tái sinh tương t c, khát ái là y u t n i li n, liên k t, g n bó b n loài chúng sinh, năm thú, b y th c, và chín cõi 248. Trên ñây là cách ni m di t hay ni t bàn theo nh ng ñ c tính c a nó kh i ñ u là ly tham. Nhưng Ni t bàn còn nên tư ng ni m theo nh ng ñ c tính ñ c bi t khác mà ñ c Th tôn ñã mô t trong các kinh như: "Này các t kheo, ta s d y cho các ngươi cái vô vi (không ñư c t o tác) chân lý b ng n (b bên kia) cái khó th y cái b t ho i cái trư ng c u cái không bi n d cái b t t cái hi n thi n cái an n cái kỳ di u cái nguyên v n.. Cái không s u... Cái thanh t nh... Hòn ñ o... Ch trú...." (S. iv, 360-72) 249. Khi hành gi tư ng ñ n t ch di t v i nh ng ñ c tính ñ c bi t ly tham v.v... Theo cách y, thì ngay lúc y, tâm v y không b tham ám nh, ngay lúc y tâm v y ñư c ch t tr c vì nh hư ng c a t ch di t, ni t bàn (Xem Ch VII ño n 65 và k ti p). B i v y, khi hành gi ñã tr kh nh ng tri n cái theo cách ñã nói trong ph n Tư ng ni m v Ð ng giác ng (ni m Ph t), v.v... Nh ng thi n chi kh i lên trong m t sát na duy nh t. Nhưng do b i nh ng ñ c sâu xa c a ni t bàn, ho c vì hành gi b n tư ng ni m nhi u ñ c tính khác nhau, nên thi n kh i lên ch là c n hành ñ nh mà không ñ t ñ n ñ nh an ch . Và thi n y cũng ñư c g i là ni m v t ch di t, b i vì nó kh i lên nh nh ng ñ c ñ c bi t c a t ch di t. 250. Và cũng như trong trư ng h p sáu tư ng ni m di t này cũng ch ñi ñ n viên mãn nơi m t v thánh ñ t . Tuy v y, nó cũng có th làm ñ i tư ng nh nghĩ cho m t ngư i thư ng ái l c ni t bàn, b i vì ch nghe nói không thôi, cũng làm cho tâm phát sinh tín nh o. 251. M t v t kheo chuyên tâm tư ng ñ n t ch di t như v y thư ng ng trong an l c và th c trong an l c, các căn t ch t nh, tâm an bình, v y có tàm quý, tin tư ng quy t ñ nh ñ t ñ n qu cao, ñư c s tôn tr ng cung kính c a nh ng v ñ ng ph m h nh. Và ngay dù v y không ch ng nh p ñư c cái gì cao hơn, ít nh t cũng hư ng ñ n m t thi n thú. B i th ngư i có trí Siêng tu không bi t m t Pháp tư ng ni m t ch di t Ðem l i nhi u thi n báo Trên ñây là ni m di t ñư c gi i thích chi ti t. Chương tám này, g i là "Mô t các tùy ni m k như nh ng ñ m c thi n" trong ph n lu n gi i v S tu t p Ð nh trong Thanh T nh Ð o, ñư c biên so n v i m c ñích làm cho nh ng ngư i lành ñư c hoan h -ooOoo-

Chương IX

Mô T Ð nh - Các Ph m Trú
(Brahmavihàra-niddesa) -ooOoo-

(1) T
1. B n ph m trú ñư c k là nh ng ñ m c thi n k ti p nh ng ñ m c tùy ni m k như ñ m c thi n (Ch.III, ño n 105). Nh ng ñ m c này là T Bi H X . M t v thi n gi mu n tu t p trư c h t ñ m c
165/429

T , n u v y là ngư i sơ cơ, thì ph i tr kh nh ng chư ng ng i và h c ñ tài thi n. R i, sau khi ăn xong, qua cơn chóng m t sau b a ăn, v y nên ng i tho i mái t i m t ch khu t n o. Ð b t ñ u, hành gi nên quán sát s nguy hi m trong sân h n và s l i l c trong kham nh n. 2. T i sao? B i vì c n ph i t b sân, ñ t ñ n an nhàn trong s tu t p ñ m c thi n này, mà v y không th t b nh ng nguy hi m n u không th y ñư c chúng và không th ñ t ñ n nh ng l i l c n u v y không bi t. Bây gi , nguy hi m trong sân h n có th ñư c th y mô t trong các kinh như: "Này chư hi n, khi m t ngư i n i sân, nó là mi ng m i cho sân, tâm nó b ám b i sân nó gi t h i chúng sanh..." (A. i,216). Và l i ích trong s an nh n c n ñư c hi u theo s mô t trong các kinh như: "Chư Ph t d y, không pháp nào cao hơn nh n nh c, "Và không ni t bàn nào cao hơn kham nh n" (D. ii, 49; Dh. 184) "Không ác ý, nh n ch u ph báng, ñánh, hình ph t, "L y nh n làm quân l c, Ta g i Bà-la-môn." (Dh. 399) "Không có pháp nào cao c hơn nh n nh c" (S. i, 222) 3. R i hành gi nên kh i s tu t p t tâm vì m c ñích tách r i tâm kh i sân ñã ñu c th y là nguy hi m, và ñưa tâm ñ n nh n nh c ñã ñư c bi t là l i ích. Nhưng khi kh i s , hành gi c n bi t r ng, lúc ban ñ u tâm t nên ñư c tr i ñ n m t h ng ngư i nào, mà không ñ n h ng nào. 4. Vì tâm t lúc ñ u không nên tr i ñ n 4 h ng ngư i sau ñây: ngư i mà ta ghét hay có ác c m s n, ngư i mà ta r t yêu m n, ngư i ta không ưa không ghét, và ngư i ta thù. Và cũng không nên tr i tâm t ñ c bi t là ñ n k khác phái hay ñ n m t ngư i ñã ch t. 5. Vì lý do nào mà ta không nên tr i tâm t ñ n nh ng h ng trên? Ð m t ngư i kh vào ñ a v m t ngư i m n thương thì m t lòng. Ð m t ngư i r t thân vào ñ a v m t ngư i d ng dưng cũng m t; và n u m t b t h nh nh nào x y ñ n cho ngư i y, thì hành gi g n như mu n khóc. Ð m t ngư i d ng dưng vào ñ a v m t ngư i kh kính, kh ái thì r t m t. Còn n u nh ñ n m t k thù thì hành gi s n i sân. Vì nh ng lý do ñó mà lúc ñ u không nên tr i tâm t ñ n nh ng h ng ngư i y. 6. Và n u hành gi tr i tâm t ñ c bi t ñ n ngư i khác phái, thì tham d c kh i lên nơi hành gi do ngư i y làm ngu n c m h ng. Có m t v trư ng lão thư ng ñ n kh t th c t i nhà n . M t ngư i cư sĩ b n c a ngư i con trai trong gia ñình y h i trư ng lão: "B ch ñ i ñ c ta nên tr i tâm t ñ n ngư i nào?" V trư ng lão tr l i: "Ð n m t ngư i ta thương m n". Ngư i cư sĩ y yêu m n v con anh ta. Do tu t p t tâm tr i ñ n nàng, v y ñ m vào vách tư ng su t ñêm y. Sau khi th bát quan trai gi i, v y khóa c a phòng, ng i trên m t t a c ñ tu t p quán tâm t . B mù quáng b i tham d c kh i lên dư i l p v t tâm, anh toan ñi ñ n thăm ngư i v , và vì không trông th y c a nên v y ñ p vào vách ñ thoát ra dù có ph i làm ñ tư ng. (Pm.286) Do v y, không nên tr i tâm t ñ c bi t ñ n k khác phái. 7. Còn n u hành gi tr i tâm t ñ n m t ngư i ñã ch t, thì v y không ñ t ñư c an ch hay ñ nh c n hành gì c . Như có m t t kheo tr kh i s tr i tâm t ñ n v giáo th sư là ñ i tư ng. Tâm t c a v y không ti n tri n chút nào c . V y ñi ñ n m t v Thư ng t a t kheo và b ch: "B ch Ð i ñ c, con r t thư ng ñ c thi n nh quán tâm t , mà bây gi quán mãi không ñ c, là t i sao?" V trư ng lão d y:"Hi n gi hãy tìm tư ng y ñi." (nghĩa là ñ i tư ng c a thi n quán). V t kheo ñi tìm, và ñư c bi t v giáo th sư ñã ch t. Ông li n ti p t c tu t p tr i tâm t ñ n m t ñ i tư ng khác, và ñ c ñ nh. Vì th không nên tr i tâm t ñ n m t ngư i ñã ch t.
166/429

8. Trư c tiên tâm t nên ñư c tr i ñ n chính b n thân hành gi , l p ñi l p l i như sau: "Mong r ng ta ñư c an l c, thoát kh ách" ho c: "Mong r ng tôi thoát ñư c h n thù, bu n kh , lo âu và s ng h nh phúc" 9. Như v y, có ph i là mâu thu n v i nh ng gì ñư c nói trong kinh ñi n hay không? Vì không có ch nào nói t i vi c tr i tâm t ñ n chính mình trong Vibhanga: "Và làm th nào m t t kheo tu t p bi n mãn m t phương v i tâm câu h u v i t ? Gi ng như v y có tâm t khi th y m t ngư i r t thân m n, cũng v y v y rư i kh p t t c h u tình v i t tâm". (Vbh. 272), và trong Patisambhidà thì nói: "B ng năm cách nào, t tâm gi i thoát ñư c làm cho sung mãn không gi i h n": "Mong r ng t t c chúng sanh thoát kh i h n thù, bu n kh , lo âu và ñư c s ng trong h nh phúc" "Mong r ng m i loài có th ... m i loài ñư c sinh ra... m i ngư i... m i k có m t nhân tính, ñ u thoát kh i h n thù, bu n kh , lo âu và s ng ñư c an l c." (Sn. 145). Có ph i là mâu thu n v i nh ng b n văn này? 10. Không mâu thu n. T i sao không? B i vì, văn trên là nói ñ n ñ nh. Còn s tu t p sơ kh i này, tr i tâm t ñ n chính b n thân, là mu n nói chuy n l y b n thân ñ làm ví d . Vì dù có tu t p tâm t cho ñ n m t trăm năm hay m t ngàn năm theo ki u:"Tôi ñư c an l c h nh phúc. " v.v... thì cũng không bao gi ñ c ñ nh. Nhưng n u hành gi tu t p tâm t như sau: "Tôi ñư c an l c. Cũng như tôi mu n an l c và s ñau kh , như tôi mu n s ng, không mu n ch t, thì các chúng sinh khác cũng v y." Khi l y b n thân làm ví d , thì ư c mong cho nh ng chúng sinh khác ñư c an l c h nh phúc kh i lên nơi hành gi . Và phương pháp này ñã ñư c ám ch b i Ð c Th Tôn khi ngài nói: "Tâm ta ñi cùng kh p, t t c m i phương tr i, cũng không tìm th y ñư c, ai thân hơn t ngã, t ngã ñ i m i ngư i, quá thân ái như v y. V y ai yêu t ngã, ch h i t ngã ngư i (S. ii, 75) 11. B i v y hành gi trư c h t nên l y mình làm ví d , tr i t tâm ñ n kh p b n thân. K ti p, ñ ti n hành s tu t p m t cách d dàng, hành gi có th tư ng ñ n nh ng món quà, nh ng l i t t v.v...d m n, d yêu, nh ng ñ c h nh, ña văn kh kính, kh ph c nơi m t v giáo th sư hay ñ ng giáo th sư, m t v y ch sư hay ñ ng y ch sư. Tr i tâm t ñ n v y theo cách kh i ñ u là: "Mong r ng con ngư i hi n thi n y ñư c h nh phúc an vui, thoát m i kh ách". V i m t ngư i như th làm ñ i tư ng, dĩ nhiên là hành gi ñ c ñ nh li n. 12. Nhưng n u v tỳ kheo y không ch b ng lòng v i b y nhiêu, mà mu n phá v nh ng hàng rào, thì k ñó v y nên tr i tâm t ñ n m t ngư i b n r t yêu m n, r i ñ n m t ngư i d ng dưng xem như ngư i r t yêu m n, r i ñ n m t k thù xem như không h n thù. Và trong khi làm như v y, hành gi c n khi n cho tâm nhu nhuy n d s d ng m i trư ng h p trư c khi qua trư ng h p k ti p. 13. Nhưng n u hành gi không có k thù, ho c n u hành gi thu c hàng ngư i vĩ ñ i không xem ngư i nào là k thù dù cho ngư i ñó có h i mình, thì v y không nên ñ tâm ñ n chuy n tr i tâm t ñ n m t k thù và nghĩ:"Bây gi t tâm c a ta ñã tr nên d dàng ñ i v i m t ngư i d ng dưng. Ta nên tr i tâm t y ñ n m t k thù." Vì ñ i v i m t ngư i th c s có m t k thù, thì m i nên tr i tâm t ñ n k y như ñ n m t ngư i không thân không thù. (Xua Tan Tâm H n) 14. N u h n tâm kh i lên nơi hành gi khi áp d ng tu t p tr i tâm t ñ n m t ngư i thù vì nghĩ l i nh ng v ác ñ c ngư i y ñã chơi, thì hành gi nên xua ñu i cơn h n b ng cách liên t c nh p thi n quán t tâm ñ i v i b t c ngư i nào ñư c k trư c, và sau m i l n xu t kh i thi n này, l i hư ng tâm t ñ n ngư i y.
167/429

15. Nhưng n u m i h n v n âm trong tâm m c dù bao nhiêu n l c c a hành gi , thì Hãy nh ñ n cái cưa V i nh ng hình nh tương t Và c n l c, n l c nhi u l n Ð b l i h n thù sau xa th t xa. Hành gi nên t khuy n cáo như sau: "Này k ñang n i sân kia, há Ð c Th Tôn ñã không d y r ng: Này t kheo, dù cho nh ng k cư p có tàn b o c t ñ t h t tay chân mình b ng m t cái cưa hai cán, ngư i nào vì k y mà trong lòng n i lên sân h n thì ñó không ph i ngư i th c hành giáo lý c a ta." (M.i, 129). Và: L y sân ñ báo sân T hơn n i sân trư c Ð ng ñem sân báo sân Th ng tr n chi n khó th ng Ai bi t k khác sân V n gi tâm bình an V y làm l i ích Cho ngư i và b n thân." (S. i,162) và "Này các t kheo, có b y pháp x y ñ n cho m t ngư i, khi n cho k thù c a nó th a mãn, l i l c. Gì là b y? ñây, này các tỳ kheo, m t k thù mong m i như sau ñ i v i ngư i nó thù: "Mong r ng nó x u xí. T i sao? Vì m t k thù không thích thú v i v ñ p c a k thù. V y mà khi m t ngư i t làm m i cho sân, b sân chinh ph c, thì dù nó có t m r a s ch s , bôi d u th t láng, mày râu nh n nh i, áo qu n b nh bao ñ n ñâu, nó cũng x u xí khi ñang gi n d . Ðây là ñi u th nh t x y ñ n cho m t ngư i n i sân dù ngư i y là ñàn ông hay ñàn bà, làm cho k thù c a nó ñư c th a mãn. L i n a, m t k thù mong mu n như sau cho k thù c a nó: "Mong r ng nó n m ng trong kh s ... Mong r ng nó không có may m n...Mong r ng nó không có tài s n...Mong r ng nó không có danh xưng...Mong r ng nó không có bè b n...Mong r ng sau khi thân ho i m ng chung nó ñ ng có ñư c tái sinh vào thi n thú, thiên gi i." T i sao? M t k thù không bao gi mu n cho k thù ñi ñ n thi n thú. V y mà khi m t ngư i ñang t làm m i cho sân, b sân chinh ph c, thì nó làm các thân ác hành, kh u ác hành, ý ác hành. Do làm các ác hành v thân, kh u, ý như v y. Sau khi thân h ai m ng chung nó tái sinh vào ác thú, ñ a x , ñ a ng c, vì làm m i cho sân." (A. iv,94) và: "Như m t khúc g t giàn h a, b cháy c hai ñ u và h ng ch n gi a, không làm c i v i nó ñư c trong làng cũng như trong r ng. Ta nói r ng k kia cũng như v y." (A. ii, 95). Bây gi n u ngươi sân h n là ngươi không th c hành l i Ph t d y. Ðem sân báo sân, ngươi s còn t hơn ngư i n i sân trư c và ngươi s không th ng ñư c tr n chi n khó th ng; ngươi s t làm cho ngươi nh ng ñi u có l i cho k thù, và ngươi s gi ng như m t khúc g trên giàn h a!" 16. N u sân h n l ng d u khi hành gi n l c như trên thì t t. N u không, hành gi nên xóa b m i t c gi n kia b ng cách nh l i vài ưu ñi m nơi ngư i kia, nh ng ñi u g i ni m tin khi ñư c nh ñ n. 17. Vì m t ngư i ñư c ch ng trong thân hành v i s ch ng c a v y, m i ngư i ñ u bi t, m c dù ng hành và ý hành c a v y không ñư c ch ng . Khi y hãy b qua hai th sau và ch nên nh ñ n s ch ng v thân hành nơi v y. 18. M t ngư i khác thì có th ñư c ch ng v ng hành, và s ch ng c a v y ai cũng bi t - v y có th là ngư i l ch s bi t chào h i t t , ngư i d nói chuy n, thân m t, c i m , l ñ trong ngôn ng , có th gi ng nói Pháp v i gi ng êm tai, gi i thích v Pháp v i l i ý nghĩa (chi ti t) ñ y ñ , m c dù thân hành và ý hành c a v y không ñư c ch ng . Trong trư ng h p y, nên b qua hai ñi u sau và nên nh l i ng hành c a v y.
168/429

19. M t ngư i khác có th ñư c ch ng v ý hành và s ch ng c a v y trong khi l bái chánh ñi n v.v... ai cũng th y rõ. Vì khi m t ngư i tâm không ñư c ch ng ñi l chùa tháp hay ñ n l bái cây Giác Ng hay l bái các v Trư ng lão, v y không c n tr ng ng i gi ng ñư ng thì tâm trí ñi rong ho c ng g c; còn m t ngư i tâm ch ng thì làm l m t cách c n tr ng và khoan thai, chăm chú nghe pháp, nh k và bi u l lòng tin qua thân và l i c a mình. Có th ngư i ñó ch ch ng trong ý hành, m c dù thân và l i không ñư c ch ng . Trong tru ng h p y nên b qua thân và l i c a h , và nh l i s ch ng ý hành c a h . 20. Nhưng cũng có th có ngư i không ch ng gì ráo v c ba th . Khi y nên kh i lòng t m n ñ i v i h như sau: M c dù bây gi v y ñang lang thang trong th gi i loài ngư i, tuy nhiên sau m t chu i ngày anh ta s th y mình m t trong tám ñ i ñ a ng c và mư i sáu ñ a ng c kh ng khi p. Vì s t c gi n cũng h xu ng do lòng t m n. L i còn trong m t ngư i khác n a, thì có th ba thân ng , ý, hành ñ u ñư c ñi u ph c. Khi y hành gi có th nh l i b t c lo i nào trong ngư i y, lo i hành mà mình thích, vì tâm t tr i ñ n m t ngư i như v y r t d dàng. 21. Và ñ làm rõ ý nghĩa trên, ñ an sau ñây t kinh Anguttara Nikàya, chương Năm pháp, c n ñư c trích d n ñ y ñ :"Này các tỳ kheo, có năm cách tr kh hi m h n nh ñó khi hi m h n kh i lên trong v t kheo, có th ñư c tr kh hoàn toàn (A. iii, 186-90). 22. Nhưng n u s t c gi n v n kh i lên nơi hành gi , m c dù nh ng n l c trên, thì hành gi nên t trách như sau: "Dù ngươi b k thù làm h i V i nh ng ñi u nó có th làm Thì ñ ng nên t h i tâm ngươi V n không thu c quy n năng c a nó Ðã t thân c t aí xu t gia Sao không t b luôn sân h n? Sân tâm phá t n ngay g c r M i gi i ñư c ngươi ñã vun b i Th t rõ là ngu quá ñi thôi Khi gi n vì l i l m k khác y ch ng t ngươi ñang b t chư c Chính hành vi l m l i c a ngư i N u k kia mu n xúc não ngươi Mà làm nhi u hành vi kh Thì chính ngươi ñang chìu ý nó ñ cho cơn gi n bùng lên Cơn gi n d chưa ch c h i ai Nhưng ch c ch n h i ngươi trư c nh t K sân trư c lên ñư ng ñau kh Ngư i sân sau bén gót theo sau N u như ngư i là ngư i gây h n Khi n k kia tr ñũa l i ngươi Thì hãy nên h ngay cơn gi n Vì chính ngươi ñã t o l i l m Các pháp ch kéo dài thoáng ch c V t gây nhân ñã ch m d t r i
169/429

Sao còn ôm lòng t c gi n ai? Ai làm h i, ai ñang b h i? 23. N u hi m h n v n không gi m, hành gi t nên xét ñ n s ki n r ng mình và ngư i ñ u là s h u ch c a nghi p. Trư c h t, hành gi nên xét ñi u này trong t thân: Có l i ích gì khi t c gi n như v y? Há ch ng ph i nghi p sân này c a ngươi ch ñưa ñ n h i cho ngươi? Vì ngươi là s h u ch c a nghi p, k th a t c a nghi p, nghi p là bà con, là quy n thu c, làm nơi trú n; ngươi s là k th a t c a b t c nghi p gì ngươi ñã làm (xem A. iii,186) Và ñây không ph i là l ai nghi p ñưa ngươi ñ n giác ng viên mãn, ñ n s giác ng chưa t ng ñư c tuyên b , hay ñ n ñ a v thanh văn, hay ñ n b t c ñ a v nào như Ph m thiên, Ð thích, hay ngai vàng c a m t Chuy n luân vương hay m t v vua v.v... mà trái l i, ñây là l ai nghi p ñưa ngươi ñ n ñ a l c kh i n n giáo lý, ñưa ngươi ñ n ñ a v c a nh ng k ăn ñ dư th a v.v... và ñ n nhi u s kh s trong ñ a ng c v.v... Ngươi gi ng như k tay c m c c than nóng ñ hay phân ñ ñánh ngư i, chưa gì chính mình ñã cháy và hôi th i. 24. Sau khi xét như trên, hành gi l i nên nghĩ: K kia t c gi n ngươi ñ làm gì? Có ph i ñi u y ch ñưa ñ n tai h i cho chính nó? Vì Tôn gi kia là s h u ch nghi p, th a t c a nghi p... v y s th a k b t c nghi p gì mình ñã gây t o. Và ñây không ph i là th nghi p ñưa v y ñ n giác ng viên mãn, ñ n s giác ng chưa t ng ñư c tuyên b , ñ n qu v thanh văn hay ñ n m t ñ a v nào như là Ph m thiên, Ð thích, Chuy n luân vương hay vua chúa; ñúng hơn, ñây là th nghi p ñưa v y ñ n s ñ a l c kh i n n Giáo lý, hay c ñ n ñ a v nh ng k ăn ñ dư th a... và ñ n nhi u l ai kh th ng trong các ñ a ng c v.v... V y như m t ngư i mu n ngư c gió tung b i vào k khác, cu i cùng ch làm cho chính thân mình l m b i. Vì Ð c Th Tôn ñã d y như sau: "H i ngư i không ác tâm, ngư i thanh t nh không u . T i ác ñ n k ngu, như ngư c gió tung b i." (Dh. 125) 25. Nhưng n u hi m h n v n không nguôi trong hành gi , khi quán xét như trên, thì khi y nên quán nh ng ñ c tính ñ c bi t c a Th Tôn ngày xưa, trong l i hành x c a Ngài. 26. Cách quán như sau. Ngươi nay ñã xu t gia há l i không nh r ng: B c ñ o sư c a ngươi khi còn là B Tát, hành nh ng h nh ba-la-m t su t b n vô s ki p và m t trăm ngàn ti u ki p, Ngài ñã không ñ cho sân làm ô nhi m tâm, dù cho k thù nhi u d p c h i m ng Ngài? 27. Ví d như trong B n sanh truy n Sìlavant (Jà. i, 261) . Khi các thân h u c a Ngài ñ u ñ ng lên ñ phòng v vương qu c ñang b chi m ño t b i vua thù ngh ch, do s xúi gi c c a m t gian th n oán ghét Ngài (và s oán ghét này là do chính hoàng h u c a vua gieo vào tâm ông ta) - khi y, Ngài không ñ cho h nh c lên m t khí gi i nào. L i n a, khi ngài b chôn s ng cùng v i m t ngàn ngư i, ng p t i c , trong m t l ñ t t i nghĩa ñ a, Ngài cũng không có m t tư tư ng h n thù nào. Và sau khi thoát ch t nh m t n l c anh hùng và v i s giúp ñ c a m t con dã can ñ n ăn thây ch t cào ñ t cho Ngài lên, Ngài tr v phòng ng do m t phi nhân d n l i, và trông th y k thù ñang n m trên giư ng mình, Ngài v n không gi n, mà ñ i x v i y như b n, làm m t cu c k t giao, r i th t lên: "Ngư i luôn luôn hi v ng, b c trí không chán n n Ta th t th y t ngã như ta ñã mong mu n ." (Jà. i, 267) 28. Và trong B n sanh Khanti-vàdin, khi vua Kàsi, ngu ng c h i Ngài: "Này sa môn, ngươi gi ng Pháp gì? " Ngài ñáp: "Tôi là ngư i gi ng v nh n nh c". Khi vua sai ñánh ñòn Ngài b ng nh ng cây có gai và ch t h t tay chân Ngài, Ngài v n không có m t ni m sân nào kh i lên . (Jà.iii, 39)
170/429

29. Có l không có gì l l m n u m t ngư i thành niên ñã xu t gia hành ñ ng như v y, nhưng B -tát còn làm như th lúc Ngài là m t hài nhi. Trong B n sanh Cùla Dhammapàla, tay chân Ngài b ch t theo l nh vua cha như ch t b n búp măng non, và m Ngài ñã than khóc: " Ôi nh ng cánh tay con ta ñã b ch t ñ t Nh ng cánh tay ñã ñu c t m trong b t tr m Con ta, k th a t toàn cõi ñ t: , ta ng t th m t thôi! (Jà. iii,181) Khi y vua cha Mahàpatàpa v n chưa th a mãn còn ra l nh ch t ñ u Ngài. Nhưng Ngài v n không t chút nào oán h n, vì ñã quy t ñ nh như sau: "Ðây là lúc ta ph i ch ng tâm, này Dhammapàla ơi, hãy vô tâm ñ i v i t t c b n ngư i này, c v i cha ngươi ñang b o ch t ñ u ngươi, v i ngư i ñao ph , v i ngư i m ñang khóc ngươi, và v i c chính ngươi . 30. Và có l không l l m khi m t ngư i ñư c sinh làm ngư i hành ñ ng như th . Nhưng B tát khi làm súc sinh cũng v y. Vì khi Ngài làm con voi Chaddanta Ngài b th c vào r n m t cây g y t m thu c ñ c, tuy th Ngài không ñ cho sân h n kh i lên ñ i v i ngư i th săn ñã làm Ngài b thương vì Ngài không mu n làm nhi m ô tâm b ng sân h n, như kinh nói: " Voi b trúng g y Li n h i th săn Tâm không sân h n! Có gì gi t thân? (Jà.v, 51) Khi ñư c tr l i: "Hoàng h u c a vua Kàsi sai ñ n l y c p ngà c a Ngài", voi bèn c t ñ t ñôi ngà r c r trao cho anh ta. 31. Và khi Ngài làm m t kh chúa, ngư i mà Ngài ñã c u ra kh i m t h c ñá nghĩ: "Ðây cũng là th c ph m Như bao th th t r ng t i sao ta ñang ñói Không gi t nó mà ăn? Ta s ñi kh p nơi th t kh làm lương th c Ta s qua sa m c S ng nh món ăn này ." (Jà.v,71) Nghĩ th bèn l y m t hòn ñá ñánh lên ñ u kh . Kh nhìn k " Ôi không nên làm th , Vì ngươi s g t hái H u qu c a vi c ác Như t t c ngư i khác Ðã làm vi c như ngươi ." (Jà.v,71) Và v i tâm vô sân, b t ch p n i ñau ñ n, kh ñã ñưa ngư i kia ñ n ñích an n . 32. Và khi còn làm long vương Vùridatta, trong lúc Ngài ñang gi tám trai gi i vào l Uposatha, ñang n m trên m t t ki n, m c dù Ngài b b t, b r c lên mình m t th ñ gây mê gi ng như ng n l a th i ki p t n, và b b trong m t cái h p làm ñ choi cho kh p x Jampudìpa, Ngài v n không chút oán h n nào ñ i v i ngư i Bà-la-môn n . y v i ñôi m t ñ m l và b o:

171/429

33. Khi làm long vương Campeyya cũng v y, Ngài không ñ cho sân kh i lên nơi tâm m c dù b k b t r n ñ i x tàn b o. "Vào d p l B tát Trong khi ta trai gi i B ngư i b t r n b t Làm trò kinh ñô Bi n hình xanh vàng ñ Ðúng như y mong mu n; bi n ñ t khô thành nư c Bi n nư c thành ñ t khô Giá như ta n i gi n Ðã nghi n nó ra tro N u ta không t ch Thì gi i ñã h ng to K nào gi i không lo Không ñ t ñích t i thư ng." (Cp. 85) 34. L i n a khi Ngài làm long vương Sankhapàla, b mư i sáu ñ a tr trong làng mang ñi trên m t cây g y sau khi ñâm ngài b thương tám ch và nhét gai vào các l h ng v t thương. Chúng x m t dây b qua l mũi Ngài, làm cho Ngài ñau ñ n k ch li t khi kéo lê thân th trên ñ t. M c dù ch c n tr ng m t m t cái Ngài có th bi n c mư i sáu ñ a thành tro Ngài không ñ l m t chút sân h n, như kinh nói: "Vào ngày mư i b n r m Ta thư ng gi trai gi i Mư i sáu ñ a tr làng mang dây cùng ch a ba x mũi xâu giây vào kéo ta ñi lê l t dù ñau ñ n kh c li t Ta không ñ thù h n qu y ñ ng ngày trai gi i (Jà. v, 172) 35. Và Ngài ñã th c hi n nhi u ñi u kỳ di u khác n a, như ñư c k trong B n sanh Màtuposaka (Jà. iv, 90). V y, th c không thích h p,không x ng ñáng v i ngươi n u kh i lên nh ng ý tư ng hi m h n, vì ngươi ñang mu n ñư c như ñ c Th Tôn ñ o sư, ñ ng ñã ñ t ñ n Toàn trí, ñ ng mà ñ c nh n nh c, không ai sánh b ng trong toàn th gi i g m c Ph m thiên. 36. Nhưng, n u nghĩ nh ng ñ c ñ c bi t c a Th Tôn mà hi m h n v n không l ng d u, vì t lâu v y ñã quen nô l cho phi n não, thì v y nên ñ c l i nh ng kinh ñ c p ñ n vòng sinh t ti p n i vô t n như "Này các t kheo, không d gì tìm th y m t chúng sinh nào chưa t ng là m ngươi... cha ngươi...anh ngươi... ch ngươi... con trai ngươi... con gái ngươi!" (S.ii,189). B i th , hành gi nên nghĩ v ngư i kia như sau: "Cái ngư i này, khi còn làm m ta, trong quá kh ñã t ng cưu mang ta su t mư i tháng trong b ng, và tay r a nh ng phân, tiêu, sài, ñ n c a ta không chút nh m g m, nâng niu ta trên g i, nuôi n ng ta, m b ng ta bên nách. Và ngư i này khi làm cha ta trong quá kh , ñã ñi nh ng con ñư ng c a bò dê ñi, nh ng con ñư ng g p gh nh hi m tr ñ làm ngh lái buôn, vì ta mà li u m ng trong chi n trư ng, trên nh ng con tàu lênh ñênh ngoài bi n khơi, và làm nh ng vi c gian nan khác. Ngư i y ñã ki m ti n b ng ñ m i cách ñ nuôi ta. Và ngư i này, khi làm anh ta ch ta, con trai ta, con gái ta trong quá kh , ñã t ng giúp ñ ta. B i th , th t không x ng ñáng n u ta ôm lòng thù h n ngư i y. 37. Nhưng n u hành gi v n không d p t t ñư c hi m h n b ng cách trên ñây, thì nên xét ñ n nh ng l i ích c a t tâm như sau: "Này ngươi, k ñã xu t gia t b gia ñình, s ng không gia ñình, há không ph i ñ c Th Tôn ñ o sư ñã d y r ng: "Này các t kheo, khi t tâm gi i thoát ñư c tu t p, ñư c làm cho
172/429

sung mãn, ñư c làm thành bánh xe, n n t ng, ñư c an trú, ñư c c ng c , và ñư c tu t p thích ñáng, thì s có ñư c mư i m t l i ích. Ðó là nh ng gì? Ngư i y ng trong an n, th c trong an n, không chiêm bao ác m ng, ngư i y ñư c ngư i khác yêu m n, ñư c phi nhân yêu m n, chư thiên h trì; l a, khí gi i và ñ c ch t không làm h i ñư c; tâm ngư i y d ñ nh; nét m t khinh an; ngư i y ch t tâm không r i lo n, và n u không ñ c qu gì cao thì v y s tái sinh vào Ph m thiên gi i (A.v, 342). N u ngươi không ch m d t nh ng tư tư ng hi m h n này, thì ngươi s không ñư c nh ng l i l c y. 38. Nhưng n u b ng cách ñó, hành gi cũng không th h t t c gi n, thì hãy phân tích các y u t . Như th nào? (V y nghĩ): Ngươi, k ñã xu t gia t b gia ñình, s ng không gia ñình kia, khi ngươi t c gi n k kia, thì cái gì nơi k y làm ngươi t c gi n? Ngươi gi n tóc? hay lông? hay móng ... hay nư c ti u. Ho c, có ph i ngươi t c gi n ñ a ñ i trong tóc v.v... hay th y ñ i? hay h a ñ i? hay phong ñ i? ngươi t c gi n? Hay trong s năm u n, mư i hai x , mư i tám gi i b i ñó v tôn gi ñó ñư c g i b ng tên ñó, cái gì ngươi t c gi n? Ngươi t c gi n s c u n, hay th u n, hay tư ng u n, hay hành u n, hay th c u n? Ngươi t c gi n nhãn x hay s c x ? ... ý x hay pháp x ? Ngươi t c gi n nhãn gi i, s c gi i, nhãn th c gi i?...ý gi i, pháp gi i? hay ý th c gi i ngươi t c gi n? B i vì khi hành gi c phân tích thành các y u t như v y, cơn gi n c a v y không tìm th y ch ñ t chân, như m t h t tiêu ñ t trên ñ u cái mũi dùi hay m t b c tranh treo gi a hư không. 39. Nhưng n u hành gi không làm ñư c s phân tích trên, thì nên c t ng m t món quà. Món quà có th ho c là do hành gi t ng ngư i kia, hay do hành gi nhân t ngư i kia. Nhưng n u ngư i y có m ng s ng không thanh t nh, và nh ng v t d ng c a v y không ñáng dùng, thì món quà nên do hành gi t ng. Và khi m t ngư i làm như th , hi m h n trong nó hoàn toàn l ng xu ng. Và trong nơi ngư i kia, dù ñã k t oan gia t m t ñ i trư c, lúc y oán gi n cũng tiêu. Như trư ng h p x y ñ n cho v trư ng lão nh n m t cái bát t nơi v thư ng t a ăn ñ kh t th c tu vi n Cittapabbata, v này ñã ba l n khi n trư ng lão ph i r i kh i trú x , bây gi t ng trư ng lão cái bát v i nh ng l i: "B ch ñ i ñ c, cái bát này ñáng giá tám ñ ng ducats, là do m tôi cho tôi, bà là m t tín n , và cái bát này ki m ñư c b ng phương ti n h p pháp. Mong cho bà tín n y ñư c phư c ñ c. "Như v y, hành vi b thí th t là có hi u qu l n. Và ñi u này ñã ñư c nói: "M t món quà ñi u ph c k chưa ñi u ph c M t t ng ph m có ñ th t t lành Nh cho t ng ph m mà ngư i ta b t gay c n Và ch u h c mà nói nh ng l i t t ." (S phá v rào ngăn - Tư ng) 40. Khi hi m h n ñ i v i k thù ngh ch ñã l ng xu ng hành gi có th tr i tâm t ñ n ngư i y n a, cũng như ñ n m t ngư i thân, ngư i r t thân và ngư i d ng dưng. R i hành gi nên phá v nh ng rào ngăn b ng s t p luy n tâm t luôn luôn, thành t u tính bình ñ ng ñ i v i c b n ngư i, nghĩa là chính b n thân, ngư i thân ngư i dưng và k thù. 41. Tính ch t c a tính bình ñ ng y như sau. Gi s v y ñang ng i t i m t nơi kia cùng v i m t ngư i thân, m t ngư i dưng và m t ngư i thù, v i v y là b n, khi y nh ng k cư p ñi ñ n b o v y: "B ch ñ i ñ c, cho chúng tôi m t v t kheo." Và khi ñươc h i ñ làm gì, chúng tr l i: "Ð c t c l y máu làm l t th n linh. "Lúc ñó, n u hành gi nghĩ: "Hãy ñ cho chúng mang ñi ngư i này, hay ngư i này". Như th là v y chưa b nh ng rào ngăn. Và n u v y nghĩ: "Hãy ñ chúng mang ta ñi, ñ ng mang nh ng ngư i kia" thì cũng là chưa phá v rào ngăn. T i sao? Vì v y tìm cách t h i khi mu n ñ cho ngư i ta mang ñi, và ch tìm s an n cho ngư i khác mà thôi. V y, ch khi nào v y không th y m t ngư i nào trong b n ngư i y ñáng ñem cho k cư p, khi v hư ng tâm mình m t cách bình ñ ng ñ n b n thân cũng như ñ n ba ngư i kia, v y m i là phá v rào ngăn. 42. Do ñó c ñ c nói: (Bài k l p l i ý trên)

173/429

43. Ð ng th i v i s phá v rào ngăn, tư ng và c n hành ñ nh kh i lên cho v t kheo y. Nhưng khi s phá v rào ngăn ñã ñ t ñ n k t qu hành gi s ñ c ñ nh theo cách ñã t trong ph n kasina ñ t không khó khăn nh ñào luy n, tu t p, làm cho sung mãn tư ng y. ñi m này hành gi ñã ñ c sơ thi n, t b năm y u t , có ñư c năm y u t , t t ñ p ba phương di n có mư i ñ c tính, và câu h u v i t . Và khi thi n này ñã ñ t ñư c thì do tu t p, ñào luy n, làm cho sung mãn tư ng y, hành gi tu n t ñ c nh thi n, tam thi n trong h th ng b n thi n, và nh , tam, t thi n trong h th ng năm thi n. (Kinh văn và lu n gi i) 44. B y gi , chính là v i nh ng thi n kh i t sơ thi n, mà v t kheo y "An trú bi n mãn m t phương v i tâm câu h u v i t , cũng v y phương th hai, cũng v y phương th ba, cũng v y phương th tư, trên, dư i, b n bên; cùng kh p th gi i bình ñ ng, v y an trú bi n mãn v i tâm câu h u v i t , chan ch a, cao c , vô biên, không h n, không não." (D i.,250). Vì tính cách r ng rãi này ch phát sinh nơi m t ngư i tâm ñã ñ c ñ nh sơ thi n và các thi n còn l i. 45. V i tâm câu h u v i t : tâm có t . M t phương b t c hư ng nào trong ñó hành gi trông th y m t chúng sanh ñ u tiên, và (tâm t ) lan kh p ñ n nh ng chúng sinh g m trong phương y. Bi n mãn: ch m ñ n làm thành ñ i tư ng c a v y. Trú: làm phát sinh m t ch trú, (m t tương t c trong b n uy nghi) dành cho các ph m trú. 46. (lư c) B n bên: là nh ng phương trung gian. C th hành gi ñ cho tâm sung mãn ñ c t r i r c qua l i kh p m i hư ng như m t con ng a trong trư ng ñua. Cho ñ n ñi m này, s gieo r c tâm t còn ch rõ t ng phương hư ng riêng bi t. 47. Cùng kh p th gi i v.v... Ch s bi n mãn tâm t không gi i h n. Bình ñ ng: là ñ i v i t t c , h ng h , trung thư ng, ngư i b n, k thù, ngư i dưng v.v... như v i chính b n thân. Ho c còn có nghĩa là v i t t c tâm h n mình (nguyên văn: sabbattàya: v i t t c b n thân, h t mình) không ch a m t chút gì sót l i mà không th m nhu n b i tâm t ). 48. Bi n mãn v i tâm t : ñư c l p l i ñây ñ d n các ti ng ñ ng nghĩa sau: qu ng ñ i v.v...Ho c, nó ñư c l p l i vì không có hai ti ng "cũng v y" như trong trư ng h p s bi n mãn có ñ nh hư ng trư c ñó. Ho c l p l i ñ làm k t lu n. Chan ch a, tràn tr , trong s bi n mãn. Cao c là ch v bình di n, t bình di n d c gi i mà bi n mãn tâm t lên ñ n s c gi i. Vô lư ng: do s quen thu c (trong vi c bi n mãn) và do l y vô lư ng chúng sanh làm ñ i tư ng. Không h n do t b ác tâm và sân h n, không não là do t b bu n phi n ñau kh . 49. Và cũng như tính cách qu ng ñ i này ch thành công v i m t ngư i mà tâm ñã ñ c ñ nh, tính cách r ng l n ñư c nói trong Patisambhidà cũng c n ñư c hi u là ch thành công nơi m t ngư i ñã ñ c ñ nh. 50. "T tâm gi i thoát ñư c tu t p bi n mãn không gi i h n b ng 5 cách, y là: mong r ng t t c h u tình thoát kh i h n thù ưu não và s ng h nh phúc. Mong r ng t t c loài có hơi th ... t t c sinh v t... t t c m i ngư i... t t c nh ng gì có m t nhân cách, ñ u ñư c thoát kh i h n thù, ưu não và s ng h nh phúc." (Ps. ii, 130). 51. T tâm gi i thoát ñư c tu t p v i s bi n mãn có t ng b lo i b ng 7 cách: "Mong t t c n nhân thoát kh i h n thù, ưu não và s ng h nh phúc. Mong t t c nam nhân,... t t c b c Thánh... phi Thánh... t t c chư thiên... t t c loài ngư i... t t c chúng sanh nh ng ñ a x ñư c thoát kh i h n thù ưu não và s ng h nh phúc". (Ps. ii, 131). 52. T tâm gi i thoát ñư c tu t p bi n mãn theo t ng phương hư ng có 10 cách: Mong r ng t t c chúng sanh phương ñông thoát kh i h n thù, ưu não, và s ng h nh phúc. Mong r ng chúng sanh phương tây... phương b c... phương nam... phương trung gian v ñông... phương trung gian v tây...
174/429

phương trung gian v nam... phương trung gian v b c... phương dư i... phương trên... thoát kh i h n thù ưu não và s ng h nh phúc. Mong r ng t t c nh ng v t có th phương ñông... Mong r ng t t c sinh v t phương ñông... Mong r ng t t c ngư i phương ñông... Mong r ng t t c nh ng gì có nhân cách phương ñông...(v.v.)... phương trên ñư c gi i thoát kh i h n thù, ưu não và s ng h nh phúc. Mong r ng t t c ñàn bà phương ñông... Mong r ng t t c ñàn ông phương ñông...Mong r ng t t c Thánh gi phương ñông... Mong t t c Phi Thánh phương ñông... Mong r ng chư thiên phương ñông... Mong t t c loài ngư i phương ñông... Mong r ng t t c chúng sanh trong ñ a x phương ñông... (v.v.)... ñư c thoát kh i h n thù, ưu não và s ng h nh phúc" (Ps. ii, 131). 53. ñây, t t c là không ch a sót m t ai. Chúng sanh hay h u tình: d ch t satta, b gi l i, hay b tóm l y (visatta) b i d c và tham ñ i v i năm u n, kh i ñ u là s c, nên g i là satta (h u tình). Vì ñ c Th Tôn d y như sau: "Này Ràdha, phàm d c nào ñ i v i s c, tham nào ñ i v i s c, phàm thích thú nào trong ñó, khát ái nào ñ i v i nó, ñã n m gi (satta) nó, tóm l y nó (visatta), ñó là lý do m t h u tình (satta) ñư c g i."( S. iii, 190). Nhưng trong ngôn ng thông thư ng, danh t cũng dùng ñ g i nh ng ngư i không tham, (lư c). 54. V t có th (pàna) ñư c g i như th là vì hi n h u c a chúng tùy thu c vào hơi th -vô hơi th - ra. H u tình (bhùta) vì có hi n h u (bhùtatta: s tr thành) có tr thành (sambhùtatta) ñư c sinh ra (abhinibbattatta) Ngư i (Puggala) "p m" là tên g i ñ a ng c. Có nghĩa là chúng ñ a (galanti) vào ñ a ng c, nên g i là puggala (b ñ c già la). T ngã (attabhàva) là tên g i cái thân v t lý; hay c ngũ u n, vì ñó kỳ th c ch là m t khái ni m xu t phát t năm u n (m c dù trong nghĩa t i h u, thì ngã tính y hoàn toàn không). 55. Và t t c nh ng danh t còn l i c n ñư c hi u như là ñ ng nghĩa v i "t t c chúng sanh" theo ngôn ng thông d ng. Dĩ nhiên còn nhi u ti ng ñ ng nghĩa khác, nhưng vì ñ sáng s a rõ ràng mà t tâm gi i thoát ñư c tu t p b ng cách bi n mãn không gi i h n theo 5 cách ñã nói, và ch nói ñ n 5 cách y mà thôi (nghĩa là satta, pana, bhùta, puggala, và attabhàva.) 56. Nh ng ngư i cho r ng không nh ng ch có s sai bi t trên ngôn t gi a nh ng ti ng "chúng sanh" có hơi th ... mà còn có s khác bi t th c s trong ý nghĩa, s th y ño n ñ c p ñ n s bi n mãn không phân lo i, vô h n, ñã xác ch ng ngư c l i. B i th , thay vì hi u theo cách ñó s bi n mãn vô gi i h n t tâm gi i thoát ñư c th c hi n ñ i v i b t c cách nào trong 5 cách trên ñ u ñư c c . Và ñây, "mong r ng t t c chúng sanh thoát kh i h n thù" là m t ñ nh an ch (absorption, appanà) thoát kh i ưu (abyàbajjha) là m t an ch , và thoát kh i não là m t an ch , "mong r ng chúng s ng h nh phúc" là m t an ch . Do ñó hành gi nên tu t p bi n mãn t tâm v i b t c câu nào trong ñó mà hành gi cho là sáng s a rõ ràng. B i th v i b n lo i ñ nh trong m i m t cách c a 5 cách, có t t c 20 th ñ nh trong s tu t p bi n mãn không gi i h n. 57. Trong s bi n mãn có phân loài, v i b n th an ch ñ nh trong m i cách thu c b y cách, thì có 28 th ñ nh an ch (absorption). Và ñây, nam, n là nói theo phái tính; thánh, phi thánh là ch thánh và phàm; chư thiên, ngư i và chúng sanh ñ a x là nói theo các lo i tái sanh. 58. Trong s bi n mãn theo phương s , v i 20 th ñ nh trong m i phương, thì có 200 th ñ nh; và v i 28 th m i phương thì có 280 th làm thành 480. Do ñó, t t c th ñ nh ñ c p trong Patisambhidà lên ñ n 528 th . 59. B i v y, khi thi n gi tu t p t tâm gi i thoát do b t c m t lo i ñ nh nào trong s ñó, thì s có ñư c 11 l i ích ñã nói ño n 37, b t ñ u là ng trong an l c. 60. ñây, ng yên có nghĩa là thay vì ng m t cách tr n tr c, quay qua quay l i và ngáy như ngư i thư ng làm, v y ng tho i mái, ñi vào gi c ng như ñi vào thi n ch ng.

175/429

61. Th c trong an l c: thay vì th c d y m t cách b c d c, càu nhàu, ngáp dài và quay qua l i như ngư i khác v y tr d y m t cách an l c không nhăn nhó, như m t ñóa sen n . 62. V y không chiêm bao ác m ng: Khi n m m ng v y ch có nh ng m ng lành, như là m ng l bái ñi n th Ph t, cúng dư ng, nghe pháp. V y không th y m ng d như ngư i thư ng, như th y b gi c vây, b thú d d a d m hay th y té xu ng v c sâu. (xem Ch.14, ñ.45) 63. V y ñư c ngư i yêu m n: v y ñư c loài ngư i yêu m n quí chu ng như chu i ñeo c , như tràng hoa trang s c trên ñ u. 64. V y ñư c phi nhân yêu m n: ñư c phi nhân, không ph i ngư i cũng yêu m n v y như loài ngư i yêu m n. Như trư ng lão Visàkha. Truy n k r ng: "Ngài v n là m t v ñ a ch s ng Pàtaliputta (Patna). Khi còn ñây, v y nghe ñ n: Ð o Tambapanni (Tích lan) ñư c trang hoàng b ng m t dãi ñi n ñài th Ph t và r c r bóng hoàng y, ñ y ngư i ta có th ng i hay n m ch nào tùy thích, khí h u d ch u, trú x ti n nghi, dân chúng d ch u và t t c m i ñi u d ch u y có th ñ t ñư c d dàng t i ñ y." 65. V y giao tài s n l i cho v con và ch ñem m t ñ ng "ducat" may vào chéo áo r i nhà ra ñi. V y d ng l i bên b bi n m t tháng ñ ch tàu, trong th i gian y, v i tài khéo trong vi c buôn bán, v y làm ra 1000 ñ ng. 66. Cu i cùng v âý ñi ñ n ngôi ñ i t Anuràdhapura, và xin xu t gia. Khi ñư c ñưa ñ n nhà ñ i chúng nhóm h p (Sìmà) ñ làm l xu t gia, cái túi ñ ng m t ngàn ñ ng vàng rơi kh i th t lưng v y. Khi ñư c h i "Cái gì ñó?", v y ñáp: "B ch chư ñ i ñ c, ñ y là m t ngàn ti n vàng." Ð i chúng b o ông: "Này cư sĩ, sau l xu t gia, thì không th phân phát chúng ñư c n a. Hãy phân phát ngay bây gi ñi." V y nói: Hãy ñ ng ñ cho m t ai ñ n d l xu t gia c a Visàkha này ra v v i bàn tay tr ng." r i m túi v i ra gi a sân chùa mà b thí t t c ti n y. Sau ñó v y làm l xu t gia, và th gi i c túc. 67. Sau khi xu t gia ñư c 5 năm, ñã quen thu c v i hai b lu t (Ch. III, 31), v y làm l t t cu i mùa an cư (vào mùa mưa), xin m t ñ m c thi n thích h p và kh i s du phương, m i tu vi n b n tháng, làm t t c các ph n s trong chùa gi ng như nh ng thư ng trú tăng t i m i nơi. Trong khi du phương như v y, v ñ i ñ c d ng l i trong m t khu r ng ñ xét l i con ñư ng ñã ñi; ngài th t lên bài k sau ñây tuyên b r ng nó th t t t ñ p: "T lúc th c túc cho ñ n lúc d ng ñây Không l i sa môn h nh Hãy hoan h ñi u này." 68. Trên ñư ng ñi ñ n Citta- pabbata, ngài g p m t ngã ba và ñ ng ñ y không bi t r l i nào. Khi y m t v tr i s ng trong hang ñá ñưa ra m t tay ch ñư ng cho Ngài ñi. 69. Ngài ñ n tu vi n Cittapabbata. Sau khi ñ y b n tháng, v y n m nghĩ: "Ngày mai ta s ra ñi". R i m t v th n s ng trong m t cây "manila" cu i ñư ng ñi kinh hành, ng i trên m t b c th m mà khóc. V trư ng lão h i "Ai ñ y?" -"Con ñây, Maniliyà, b ch ñ i ñ c" - "T i sao con khóc?" -"Vì ngài s p ñi xa" -"Ta ñây có l i gì cho ngươi?" -"B ch ñ i ñ c trong khi ngài , các phi nhân ñây ñ i x v i nhau ôn hòa t t . Bây gi ngài ñi, thì chúng s kh i s gây l n và nói t c." V ñ i ñ c b o: "N u s s ng c a ta làm cho các ngươi an vui, thì t t" và ngài lưu l i b n tháng n a, và l i nghĩ ñ n chuy n ra ñi. V th n l i khóc như trư c. B i th ngài ti p t c s ng ñ y, và chính nơi y ngài ñã nh p Ni t bàn. M t tỳ kheo an trú tâm t ñư c phi nhân yêu m n là như v y. 70. Chư thiên h trì v y: như cha m b o h con.
176/429

71. L a, ñ c ch t và khí gi i không h i ñư c v y: không xâm nh p cơ th c a ngư i an trú tâm t , như ng n l a ñ i v i tín n Uttarà (Ch.12,34), như ñ c ch t v i trư ng lão Cùla-Sìva ngư i t ng Tương Ưng B Kinh, như con dao trong trư ng h p chú ti u Sankicca. 72. L i có câu chuy n v con bò m ñang cho con bú. M t th săn nghĩ, ta s b n nó, và ném vào nó m t cái ch a dài cán. Nó ch m ñ n thân bò cái nhưng văng ñi như m t ng n lá. Ðó không ph i nh ñ nh an ch hay c n hành gì nơi bò cái, mà ch nh t tâm c a nó ñ i v i con bê. Tâm t có mãnh l c l n lao như v y. 73. Tâm v y d t p trung: Tâm c a m t v an trú tâm t thì mau ñ nh, không có gi i ñ i l ñ .

74. V m t khinh an: m t v y bi u l s bình an. 75. V y ch t không tán lo n: V i ngư i an trú t tâm, ch t không mê lo n, như ñi vào gi c ng .

76. N u v y không thâm nh p cái gì cao hơn: n u không th ñ t ñ n m t trình ñ cao hơn (s an trú tâm t ) ñ ch ng A-la-hán qu , thì khi h t ñ i này, v y tái sinh vào Ph m thiên gi i như ngư i th c d y t m t gi c ng . Trên ñây là gi i thích chi ti t v tu tâm t . -ooOoo-

Chương IX (b)

(2) Bi
77. M t ngư i mu n tu t p tâm bi c n ph i kh i ñ u b ng s quán sát nguy hi m trong s thi u tâm bi và l i ích c a tâm bi. Và lúc m i kh i s quán sát như v y, hành gi không nên hư ng tâm ñ n ngư i thân v.v. trư c; b i vì ngư i thân thì ch gi nguyên ñ a v m t ngư i thân, ngư i b n r t thân ch gi nguyên ñ a v m t ngư i b n r t thân, ngư i d ng dưng v n ch nguyên v n là m t ngư i dưng, m t ngư i khó ưa cũng ch v n là m t k khó ưa, và m t ngư i thù thì ch v n là m t k thù. M t ngư i ñã ch t và m t ngư i khác phái cũng không ph i là lĩnh v c cho vi c tu t p ban sơ này. 78. Trong Vibhanga có nói: "Và th nào m t t kheo an trú bi n mãn m t phương v i tâm câu h u v i Bi? Cũng như v y s c m th y thương xót khi nhìn m t ngư i thi u may m n, b t h nh. Cũng th , v y bi n mãn t t c chúng sanh v i tâm bi." (Vbh. 273). B i th trư c h t, khi th y M t ngư i kh n n n, không may, b t h nh, ñáng thương xót v m i phương di n, m t ngư i không ñ p m t, b d n ñ n tình tr ng kh n kh t t cùng tay và chân ñ u c t h t, ng i trong ch dành cho ngư i tàn t t, v i m t cái ñ trư c m t, m t b y ru i nh ng uà lên t tay chân anh ta, và th y anh ta ñang rên si t, thì tâm bi m n nên kh i lên ñ i v i n n nhân như sau: Kh thay v chúng sanh này, mong sao v y có th thoát kh i ñau kh này." Nhưng n u hành gi không g p m t ngư i như th , thì hành gi có th kh i bi tâm v i m t ngư i làm ác, m c dù ngư i y ñang sung sư ng, b ng cách so sánh y v i v i m t ngư i s p b hành hình. Như th nào? 79. Gi s m t k tr m cư p ñã b b t qu tang v i nh ng v t tr m, và tuân l nh vua x tr m, lính c a vua trói và d n y ñ n nơi hành quy t. Ngư i ta cho y nh ng ñ ăn ñ nhai, cho c tràng hoa và hương li u, d u và cau tr u. M c dù y v a ñi d c ñư ng v a thư ng th c nh ng th y, làm như th y ñang
177/429

sung túc vui v nhưng không ai nghĩ r ng y th c s h nh phúc khá gi . Trái l i, ngư i ta c m th y thương xót ñ i v i y, nghĩ r ng: "Cái tên kh n n n này s p s a ch t, m i bư c y ñang ñi là m t bư c g n ñ n ch ch t hơn n a. "Cũng th , m t tỳ kheo l y tâm bi làm ñ i tư ng thì nên kh i bi tâm ñ i v i m t k làm ác, dù là nó ñang h nh phúc. " M c dù k kh n n n này hi n gi ñang h nh phúc, vui v hư ng th tài s n y, nhưng vì y không làm ñư c m t thi n hành nào v thân, ng , ý trong hi n t i, y s ñi ñ n cái kh không nói ñư c trong các ñ a x ." 80. Sau khi ñã kh i bi tâm ñ i v i ngư i y như trên, k ñó hành gi nên kh i bi tâm ñ i v i m t ngư i thân r i ñ i v i m t ngư i d ng dưng, và ñ n m t k thù, tu n t theo cách y. 81. Nhưng n u hi m h n ñ i v i k thù kh i lên như ñã nói trư c ñây, thì hành gi nên làm cho nó l ng di v i phương pháp mô t dư i ñ m c T (ñ. 14-39). Và ñây cũng th , khi m t ngư i ñã làm nh ng hành vi thi n, và thi n gi th y hay nghe ngư i y ñã b rơi vào m t trong nh ng lo i phá s n, kh i ñ u là phá s n v s c kho , quy n thu c, tài s n v.v. ngư i y ñáng g i lòng bi m n c a thi n gi , nhưng dù không b b t c s phá s n nào trong lo i trên, thì ngư i y v n ñư c xót thương như sau: "Th t s ngư i y b t h nh, vì không thoát kh i kh luân h i. Và theo cách ñã trình bày, hành gi nên phá v nh ng rào ngăn gi a b n h ng ngưòi, y chính là b n thân, ngư i thân, ngư i d ng dưng và k thù. R i tu t p ñào luy n tư ng bi y, làm cho nó sung mãn, hành gi nên tăng cư ng ñ nh b ng tam thi n và t thi n theo cách ñã nói trong ph n T . 82. Nhưng theo th t trong Lu n s v Tăng Chi B thì k thù nên ñư c l y làm ñ i tư ng ñ u tiên cho tâm bi, và khi tâm ñã ñư c làm cho nhu nhuy n ñ i v i ngư i y, thì k ñó tr i tâm bi ñ n ngư i b t h?nh, r i ngư i thân, r i t i chính mình (ñ. 78) B i v y hành gi nên kh i s tu t p, phá b nh ng rào ngăn, và tăng cư ng ñ nh b ng cách mô t ñây mà thôi. 83. Sau ñó, s bi n mãn m t cách qu ng ñ i là bi n mãn không phân bi t các loài theo năm cách, bi n mãn có phân loài theo b y cách, và s bi n mãn v phương s theo mư i cách, và nh ng l i l c như ng yên v.v...c n ñư c hi u ñây theo cách ñã nói trong ph n tu t p T . Ð y là gi i thích chi ti t v s phát tri n tâm Bi.

(3) H
84. M t ngư i kh i s tu t p tâm h không nên b t ñ u v i ngư i thân và ba h ng kia, vì m t ngư i thân không ph i là nhân g n c a h ch vì s thân m n, còn nói chi ñ n ngư i dưng và k thù. Ngư i khác phái và ngư i ñã ch t cũng không thu c lĩnh v c quán h tâm. 85. Tuy nhiên, m t ngư i b n r t thân có th là nguyên nhân g n cho h - ngư i mà Lu n g i là "ngư i b n t t"; vì ngư i y luôn luôn vui v : anh ta cư i cái ñã, r i m i nói sau. B i th , ngư i y nên làm ñ i tư ng ñ u tiên ñ bi n mãn tân h . Ho c khi th y hay nghe m t ngư i thân ñư c h nh phúc, vui v , hài lòng,thì h có th ñư c kh i lên như sau: "Th t vui, th t t t, th t tuy t" Vì Vibhanga nói: "Và th nào m t tỳ kheo an trú bi n mãn m t phương v i tâm câu h u v i h ? Cũng như khi th y m t ngư i thân yêu, hành gi s sung sư ng, cũng v y, hành gi bi n mãn t t c chúng sinh v i tâm h y.(Vbh. 274) 86. N u ngư i b n t t hay ngư i thân c a hành gi trong quá kh thì h nh phúc mà hi n t i ñang kh s b t h nh, thì h v n có th ñư c kh i lên b ng cách nh l i h nh phúc ñã qua c a ngư i y và quán tư ng h như sau:"Trong quá kh , anh ta giàu có, nhi u quy n thu c tùy tùng, và luôn luôn vui v ". Ho c, h có th ñư c kh i lên b ng cách quán tư ng h nơi v y trong tương lai như: " Trong tương lai, anh ta l i hư ng ñư c s thành công như th , s ñư c c i trên lưng voi, lưng ng a có tàng l ng che v.v..." Sau khi ñã kh i tâm h ñ i v i m t ngư i thân, hành gi có th hư ng tâm y tu n t ñ n m t ngư i không thân không thù (d ng dưng) r i ñ n m t ngư i thù.
178/429

87. Nhưng n u ni m h n kh i lên nơi hành gi khi nh ñ n k thù, thì nên làm nó l ng xu ng theo cách ñã nói trong ph n quán T tâm (ñ. 14- 39). Hành gi nên phá rào ngăn b ng tâm bình ñ ng tr i kh p c b n ngư i, nghĩa là ba ngư i trên ñây và chính mình. Do tu t p, ñào luy n tư ng y, thư ng xuyên luy n t p nó, hành gi nên tăng cư ng ñ nh cho ñ n tam thi n, t thi n như ñã t dư i ñ m c T . K ti p, tính cách qu ng ñ i, t c s bi n mãn h tâm không phân loài trong năm cách, có phân loài theo b y cách, và s bi n mãn có tính cách phương s theo mư i cách, cùng v i nh ng l i ích "ng yên"v.v. c n ñư c hi u tương t như ñã nói trong ph n quán tâm t . Trên ñây là gi i thích chi ti t v s tu t p tâm H .

(4) X
88. M t ngư i mu n tu tâm x c n ph i ñ c tam thi n hay t thi n v quán tâm t , bi, h . Hành gi nên ra kh i tam thi n (trong t thi n) sau khi ñã quen thu c v i thi n này, và c n th y rõ nguy hi m trong ba ph m trú trư c, b i vì chúng liên k t v i s chú ý vào h nh phúc c a chúng sanh khi nghĩ: "Mong r ng chúng ñư c h nh phúc" b i vì chúng g n gũi v i ưa và ghét, và vì s liên k t v i hoan h trong ba thi n ñ u là thô. Và hành gi cũng c n th y s l i l c trong x , vì nó an bình. R i, hành gi hãy kh i tâm x b nh cách nhìn v i x , m t ngư i không thân không thù. Sau ñó v i x nhìn m t ngư i thân v.v... Vì như Lu n nói: "Và th nào m t tỳ kheo an trú bi n mãn m t phương v i tâm câu h u v i x ? Cũng như v y c m th y bình thư ng (x ) khi trông th y m t ngư i không thương không ghét, cũng v y, v y bi n mãn t t c chúng sanh v i tâm x " . (Vbh. 275) 89. B i th hành gi nên khơi d y tâm x ñ i v i ngư i dưng theo cách ñã nói. R i, qua ngư i dưng y, hành gi nên phá nh ng rào ngăn trong m i trư ng h p gi a ba h ng ngư i là ngư i thân, ngư i b n t t và k thù, r i cu i cùng là chính b n thân. Và hành gi nên tu t p tư ng y, ñào luy n, làm cho sung mãn. 90. Và khi hành gi làm như th , t thi n kh i lên nơi hành gi theo cách ñã nói trong ph n kasina ñ t. Nhưng khi y thì sao? T thi n có kh i lên nơi m t ngư i ñã ñ c tam thi n v kasina ñ t không? Tr l i là không. T i sao? Vì ñ i tư ng không gi ng nhau. Nó ch kh i lên nơi m t ngư i mà tâm thi n ñã ñ c v i pháp quán t , bi, h , b i vì ñ i tư ng tương t . Nhưng tính cách qu ng, ñ i, l i l c c n ñư c hi u theo cách ñã nói trong ph n quán tâm T . Ðây là gi i thích chi ti t v s tu t p X (T ng Quát) 91. Sau khi bi t b n ph m trú Do b c ñ i thánh nói ra Còn gi i thích t ng quát này hành gi nên công nh n (Ý Nghĩa) 92. Trư c h t là ý nghĩa c a t , bi, h , x . Nó tan ra: nên g i t (mejjati, mettà), có nghĩa là nó có năng l c hòa tan (siniyhati). L i n a, nó phát sinh ñ i v i m t ngư i b n (mitta), ho c ñó là l i x s ñ i v i m t ngu i b n, nên g i là mettà, t .
179/429

Khi có s ñau kh nơi nh ng ngư i khác, thì ñi u y làm cho (karoti) trái tim ngư i hi n thi n xúc ñ ng (kampana), nên ñó là s bi m n, karunà. Ho c, nó ñánh b t (kinàti: ñánh, không có trong t ñi n P.T.S.) n i ñau kh c a ngư i khác, t n công và tiêu h y nó, nên g i là bi. Ho c nó r i rác (kiriyati) trên nh ng ngư i ñau kh , tr i ñ n chúng b ng s bi n mãn nên g i là bi (karunà) Nh ng ngư i có ñư c tâm tr ng này thì vui v (modanti), ho c chính nó là vui (modati), s vui v (modana), g i là h (mudità). Tâm này nhìn (upekkhati) m t cách th n nhiên t b nh ng s b n tâm như: "Mong r ng chúng thoát kh i h n thù", nh có tính bình ñ ng, g i là x (upekkhà). (Ð c Tính, v.v..) 93. V ñ c tính v.v. thì t ñây có ñ c tính là ñem l i s an l c (Th ). Nhi m v nó là thích an l c (D ng). Tư ng c a nó ñư c bi u hi n b ng s xóa b ưu phi n. Nhân g n c a nó là s th y khía c nh ñáng yêu trong chúng sinh. Nó thành công khi làm cho ác tâm (sân) l ng d u, và nó th t b i khi phát sinh lòng yêu ích k , v ngã. 94. Bi có ñ c tính là ñem l i s gi m kh . Nó có nhi m v là không ch u ñư c n i kh c a ngư i khác. Nó ñư c bi u hi n b ng s không tàn b o. Nhân g n c a nó là th y s kh n ñ n nơi nh ng ngư i ng p tràn n i th ng kh . Nó thành công khi nó làm cho s tàn b o h xu ng, và nó th t b i khi làm cho phát sinh bu n kh . 95. H có ñ c tính là vui m ng trư c s thành công c a ngư i khác. Nhi m v nó là không ganh t . Nó ñư c bi u hi n b ng s t b n i chán ghét. Nó có nhân g n là s trông th y thành công c a ngư i. Nó thành công khi làm cho s chán ghét tiêu tan, và nó th t b i khi nó làm phát sinh s vui nh n. 96. X ñ c tính là phát tri n tính th n nhiên ñ i v i h u tình. Nhi m v nó là th y s bình ñ ng trong chúng sinh. Nó bi u hi n b ng s b t d t thân thù. Nhân g n c a nó là th y rõ ch nhân c a nghi p như sau: " Chúng sinh là ch nhân c a ngi p chúng. Ai ch n l a, n u không ph i chính chúng, ñ ñư c h nh phúc, ñ ñư c thoát kh , hay ñ kh i m t s thành công mà mình ñã ñ t t i?" Tâm x này thành công khi nó làm cho ghét và ưa l ng xu ng, nó th t b i khi nó phát sinh cái bình th n c a vô trí, mà chính là cái th ơ do ngu si c a phàm phu có căn ñ là ñ i s ng t i gia. (M c Ðích) 97. M c ñích t ng quát c a b n ph m trú này là s an l c c a tu giác và m t hình th c tái sinh t t ñ p trong tương lai. M c ñích riêng bi t c a t ng ph m trú là: (theo th t ) t b sân v.v. Vì ñây, T có m c ñích là d p tâm sân, Bi ngăn tâm tàn ác, H tr tâm chán ghét, X tr tâm h n và tham. Vì kinh d y: "Này chư hi n, ñây là l i thoát kh i sân, ñó là t tâm gi i thoát... Ðây là l i thoát kh i tàn h i tâm, t c bi tâm gi i thoát...Ðây là l i thoát kh i chán ghét, này chư hi n, ñó là h tâm gi i thoát. Ðây là l i thoát kh i tham, này chư hi n, ñó là x tâm gi i thoát." (D. iii,248) (Nh ng K Thù G n Và Xa) 98. Và ñây, m i th có hai k thù, m t g n m t xa. Ph m trú t có tham là k thù g n, vì c tham l n t có chung m t ñ c ñi m là ch th y nh ng cái t t. Tham (ñ i v i t ) như m t k thù theo sát nút, và d tìm m t cơ h i. B i th , t c n ñư c phòng v k kh i tham. Và sân ngư c v i t , là k thù xa c a t , như m t k thù n p trong m t h c ñá trong r ng hoang. B i th t c n ph i ñư c tu t p khi ñã hoàn toàn h t cái nguy cơ n i sân. Vì không th nào v a tu tâm t mà ñ ng th i c m th y gi n d n i lên (xem D. iii, 247-8). 99. Bi có k thù g n là n i bu n liên h t i gia, vì c hai có chung m t ñi m là th y n i kh . S bu n bã này ñã ñư c t như sau: "Khi m t ngư i c m th y m t mát vì không ñư c các s c do m t nh n th c,
180/429

các s c kh ái, kh l c, kh ý, kh h , liên h ñ n th v t, ho c vì nh l i các s c ngày xưa ñã ñư c mà nay ñã qua, ñã di t, ñã bi n ñ i, thì bu n kh kh i lên trong nó. Lo i bu n kh (ưu) như v y ñư c g i là ưu liên h t i gia ". (M. iii,218) và s tàn b o, không như n i bu n tương t v i bi, là k thù xa c a nó. B i v y, bi c n ñư c tu t p tránh xa nguy cơ tàn b o, vì không th nào tu t p bi mà ñ ng th i l i tàn h i ñ i v i chúng sanh. 100. H có ni m vui liên h t i gia là k thù g n, vì c hai ñ u chung ñ c tính là th y s thành công. H liên h t i gia ñư c nói ñ n như sau: "Khi m t ngư i c m th y l i l c, khi nh n ñư c các s c do m t nh n th c, kh ái, kh l c, kh ý, kh h , liên h ñ n th v?t, ho c nh l i các s c mà ngày xưa nó ñã ñư c mà nay ñã qua, ñã ch m d t, ñã bi n ñ i, h kh i lên trong nó. Lo i h như v y g i là h liên h t i gia." (M. iii, 217). Và s thù ghét, không gi ng như ni m vui, tương t v i h chính là k thù xa c a nó. B i v y, h c n ph i ñư c tu t p không có m t c a nguy cơ thù ghét, vì không th tu t p h mà ñ ng th i l i b t mãn ñ i v i nh ng trú x xa xôi và nh ng v t liên h ñ n tăng thư ng thi n (higherprofitableness). 101. X có x do vô tri liên h ñ n ñ i s ng t i gia là k thù g n, vì c hai ñ u có chung m t ñ c tính là không bi t ñ n x u t t. S vô tri ñó ñư c nói ñ n như sau:"Khi m t ngư i ngu si, ám ñ n, k vô văn, phàm phu, th y s c v i con m t, x kh i lên (vì nó) không chinh ph c ñư c phi n não, không chinh ph c ñư c qu d th c, không th y nguy hi m. Lo i x y không vư t kh i s c pháp. X như v y ñư c g i là x liên h t i gia. (M. iii, 219). Và tham cùng ghét, không gi ng như s vô tri tương t v i x , là k thù xa c a nó. B i th , x c n ñư c tu t p không có nguy cơ ưa ghét. Vì không th ñ ng th i nhìn v i x mà l i v a b c cháy b i tham hay sân. (Ch ng Ð u, Ch ng Gi a, Ch ng Cu i) 102. S hăng hái mu n th c hành là ch ng ñ u c a t t c m i s nói trên. S tr kh các tri n cái v.v. là ch ng gi a. Ð nh là ch ng cu i. Ð i tư ng c a chúng là m t hay nhi u chúng sinh k như m t ñ i tư ng tâm pháp. (Th T Tr i R ng) 103. S m r ng ñ i tư ng b t ñ u c n hành ñ nh hay an ch ñ nh. Ðây là th t m r ng: Gi ng như m t ngư i cày thi n x o trư c h t v ch ranh gi i m t kho nh ñ t r i m i kh i s cày, cũng th , trư c tiên hãy ñ nh gi i h n m t nhà và t p tr i tâm t ñ n t t c nh ng ngư i trong nhà y, theo cách kh i ñ u là: "Trong nhà này (trú x này), mong r ng t t c chúng sinh thoát kh i thù h n". Khi tâm ñã ñư c nhu nhuy n d x d ng ñ i v i nhà y, hành gi có th gi i h n ñ n hai nhà, k ti p l n lư t ñ n ba, b n, năm, sáu, b y, tám, chín, mư i nhà, m t con ñư ng, n a khu làng, toàn làng, m t vùng, m t x x , m t phương và như v y leo lên cho ñ n m t th gi i, hay ngoài ph m vi y n a, tr i tâm t ñ n nh ng chúng sanh trong nh ng ph m vi như th . Cũng v y v i bi v.v. Ðây là th t trong s m r ng. (K t Qu ) 104. Như các vô s c là k t qu c a thi n quán v các bi n x (kasina), và phi tư ng phi phi tư ng x là k t qu c a ñ nh, và s ñ c qu là k t qu c a tu và s ñ t t ch di t là k t qu c a ñ nh và tu , cũng v y ph m trú x là k t qu c a ba ph m trú t , bi, h . Vì, gi ng như nh ng cái rui nhà không th ñư c gát trong hư không n u trư c h t không d ng giàn và c t, kèo. Cũng v y, không th phát tri n t thi n trong nh ng ph m trú này n u chưa tu t p tam thi n v chúng. (B n Câu H i) 105. Có th ñ t câu h i: T i sao t bi h x ñư c g i là b n ph m trú? T i sao ch có b n? Th t chúng ra sao? T i sao chúng ñư c g i là "vô lư ng" trong Abhidhamma?

181/429

106. Có th tr l i: Ph m trú ñây c n ñư c hi u là t t nh t, vô c u. Vì nh ng "trú" này t t nh t ch ñó là thái ñ thích nghi ñ i v i chúng sanh. Và cũng như nh ng v tr i Ph m thiên trú v i tâm vô nhi m, thi n gi liên h ñ n nh ng trú này cũng an trú ngang hàng v i các hàng Ph m thiên. Do ñó, chúng ñư c g i là ph m trú theo nghĩa "t t nh t" và "vô nhi m". 107. Và ñây là nh ng gi i ñáp cho nh ng câu h i: T i sao chúng ch có b n? Có b n là do nh ng ñ o l ñưa ñ n thanh t nh Và các b b n pháp khác, th t chúng là S an l c, vân vân... Ph m vi chúng ñư c th y là Vô lư ng, nên chúng là "Vô lư ng". 108. Vì trong b n trú này, T là phương pháp ñưa ñ n thanh t nh ñ i v i m t ngư i nhi u sân (ác ý), Bi dành cho ngư i nhi u tàn b o, H cho ngư i nhi u chán ghét, b c d c và X cho ngư i nhi u tham d c. L i n a, s lưu tâm ñ n chúng sanh cũng ch có b n m t, y là ñem l i an l c, t y tr ñau kh , vui trư c s thành công c a chúng, và không b n tâm, t c vô tư hay x . Và m t ngư i trú trong b n Vô lư ng c n tu t p t bi h x gi ng như m t ngư i m có b n ngư i con, m t còn bé, m t b què, m t ñang ñ thanh xuân, và m t ñang b n r n v i nh ng công vi c làm riêng c a nó. Vì bà m y mu n ñ a bé l n lên, ñ a què ñư c lành m nh, ñ a ñang tu i thanh xuân hư ng th lâu dài nh ng l i l c c a tu i tr , và không b n tâm chút nào ñ n ñ a ñang lo công vi c riêng c a nó. B i lý do ñó mà các tâm vô lư ng ch có b n, do ñ o l ñưa ñ n s thanh t nh v.v.. 109. Và m t ngư i mu n tu t p b n ph m trú này nên th c hành chúng trư c h t là b ng cách tìm an l c cho chúng sinh, vì ñ c ñi m c a t tâm chính là tâm c u an l c; k ñó, khi th y hay nghe hay ñoán r ng nh ng k mà mình ñang c u an l c cho ñó, ñang b ñau kh dày xéo, ph m trú nên th c hành là s ñưa ñ n cái vi c t y tr ñau kh - và bi có ñ c tính y. Khi th y s thành công c a nh ng ngư i mà mình c u cho an l c, và th y s h t kh nơi nh ng ngư i mà mình c u cho thoát kh , thì ph m trú nên ñư c th c hành là h - và ph m trú h có ñ c tính y. Nhưng sau ñó thì không còn gì ph i làm, bơ th ph m trú c n ñư c th c hành là x , nói cách khác, tình tr ng c a m t ngư i ng m nhìn; và ph m trú x có cái ñ c tính y. Do v y mà th t c a b n ph m trú c n ñư c ñ c t trư c, r i ñ n bi, h và x . 110. T t c b n, tuy nhiên, phát sinh v i m t ph m vi vô lư ng, vì ph m vi c a chúng là vô lư ng chúng sinh. (Phát Sinh Tam Thi n Và T Thi n) 111. M c dù chúng có m t ñ c tính duy nh t là có m t ph m vi vô lư ng, song ba ph m trú ñ u ch thu c thi n ba b c (trong b n thi n) và thi n b n b c (trong h th ng năm thi n). T i sao? Vì chúng không r i kh i H . Nhưng t i sao m c ñích c a chúng không ra kh i H ? B i vì chúng là s thoát kh i ác ý (sân) v.v... v n ñư c phát sinh b i ñau kh . Nhưng X thì ch thu c vào thi n duy nh t còn l i. T i sao? Vì nó liên h ñ n c m th x . Vì ph m trú X phát sinh trong khía c nh bình th n ñ i v i chúng sinh, thì không hi n h u bi t l p v i c m th x , t c không kh không l c. 112. Tuy nhiên, có ngư i có th nói: "Ð c Th Tôn ñã d y trong chương tám pháp (Tương ưng), khi nói t ng quát v b n vô lư ng: "K ti p, này các tỳ kheo, các ngươi hãy tu t p ñ nh có t m t , và nên tu t p ñ nh không t m có t , và các ngươi nên tu t p ñ nh không t m t , và các ngươi nên tu t p ñ nh có h , ... không h , và các ngươi nên tu t p ñ nh câu h u v i l c và ñ nh câu h u v i x ". (A.iv, 300), do ñó c b n vô lư ng ñ u có b n thi n và năm thi n. 113. Nên tr l i v y như sau: Ð ng nói như v y, vì n u s tình là như v y, thì quán thân, v.v... cũng s có b n thi n và năm thi n. Nhưng không có dù ch là sơ thi n trong s quán th ho c hai nhóm kia (xem Ch. VIII, 43). B i v y ñ ng hi u l m ñ c Th Tôn b ng cách bám l y danh t . L i ñ c Th Tôn sâu xa, và nên ñư c hi u như ý ñ nh mà l i y mu n ám ch .
182/429

114. Và ý ñ nh ñây là:Lúc ñó, ñ c Th Tôn ñư c th nh c u gi ng Pháp như sau:"B ch ñ c Th tôn, lành thay, n u ñ c Th Tôn gi ng pháp cho con m t cách v n t t, ñ sau khi ñư c nghe Pháp c a Th Tôn, con s s ng m t mình an t nh, không phóng d t, nhi t tâm, tinh c n." (A. iv, 299) Nhưng ñ c Th Tôn không tin tư ng v tỳ kheo này cho l m, b i vì m c dù nghe Pháp, v y v n ti p t c s ng t i ñ y thay vì ñi làm ph n s c a sa môn h nh, và ñ c Th Tôn di n t s thi u tin tư ng c a Ngài như sau:"Cũng th có m t s ngư i l m l c ch h i Ta, và khi Pháp ñã ñư c gi ng cho chúng, chúng v n nghĩ r ng chúng không c n theo ta." (A. iv, 299). Nhưng v tỳ kheo này có hy v ng ñ c A-la-hán qu , b i v y Ngài giáo gi i ông thêm m t l n n a, b o:"B i v y, này tỳ kheo, ngươi c n ph i h c t p như sau:n i tâm ta s an trú, hoàn toàn v ng trú, các ác b t thi n pháp ñã kh i lên trong tâm s không xâm chi m tâm ta và ñ y. Như v y, này tỳ kheo, ngươi c n ph i h c t p. (A. iv, 299). Nhưng ñi u ñư c nói trong l i khuyên này là ñ nh căn b n g m trong ch m t chuy n nh t tâm " bên trong" (N i tâm) theo nghĩa trong chính b n thân (xem Ch. XIV,75) 115. Sau ñó, Ngài d y cho v tỳ kheo v cách tu t p ñ nh y b ng tâm t , ñ ch ng t r ng: v y không nên ch b ng lòng v i b y nhiêu là ñ , mà nên tăng cư ng ñ nh căn b n như sau: "Khi nào n i tâm c a ngươi ñư c an trú, khéo v ng trú, các ác b t thi n pháp ñư c sanh kh i không xâm chi m ñư c tâm ngươi, không có chân ñ ng. Khi y, này tỳ kheo, ngươi c n ph i h c t p như sau: T tâm gi i thoát s ñư c ta tu t p, làm cho sung mãn, làm thành c xe, thành căn c ñ a, ñư c làm cho kiên trì ñư c c ng c , ñư c khéo tinh c n th c hành. Như v y, này tỳ kheo, ngươi c n ph i h c t p." (A. iv, 299-300). Sau ñó Ngài l i d y thêm:"Khi ñ nh này ñã ñư c ngươi tu t p, này tỳ kheo, ñư c ngươi làm cho sung mãn, khi y ngươi c n nên tu t p ñ nh v i t m t này ... và ngươi nên tu t p ñ nh câu h u v i x " (A. iv, 300) 116. Ý nghĩa là như v y: Này các tỳ kheo, khi ñ nh căn b n này ñã ñư c ngươi tu t p b ng phương ti n c a tâm t , thì khi y, thay vì ch b ng lòng v i ch ng y ngươi nên làm cho ñ nh căn b n y ñ t ñ n ñ t thi n, ñ ngũ thi n trong nh ng ñ i tư ng khác b ng cách phát tri n nó thêm theo cách kh i ñ u là "v i tâm t ". 117. Và sau khi nói như v y, Ngài thêm: Này tỳ kheo, khi nào ñ nh này c a ngươi ñã ñư c tu t p, ñư c làm cho sung mãn như v y, khi y, này tỳ kheo, ngươi c n ph i h c t p như sau: "Bi tâm gi i thoát s ñư c ta tu t p... (A. iv, 300) v.v... ch rõ r ng "ngươi hãy phát tri n nó thêm n a b ng t thi n, ngũ thi n trong nh ng ñ i tu ng khác, s phát tri n này ñư c d n ñ u b ng nh ng ph m trú còn l i là bi, h , x ." 118. Sau khi ñã ch rõ th nào s phát tri n ñ nh y b ng t thi n, ngũ thi n ñư c ñi trư c b ng t tâm gi i thoát v.v... và b o v tỳ kheo: "Khi nào ñ nh này ñã ñư c ngươi tu t p, này tỳ kheo, ñư c làm cho sung mãn thì khi y, dù ngươi ñi b t c ñâu, ngươi s ñi trong an l c, b t c ñâu ngươi ñ ng, ngươi s ñ ng trong an l c, b t c ñâu ngươi ng i, ngươi s ng i trong an l c, b t c ñâu ngươi n m, ngươi s n m trong an l c." (A. iv, 301). T ñó, c n ñư c hi u r ng ba ph m trú t , bi, h ch có ba thi n ñ u, và x ch có t thi n duy nh t còn l i. Và chúng cũng ñư c gi i thích tương t trong Abhidhamma. (Gi i H n Cao Nh t C a M i Ph m Trú) 119. Trong khi nh ng ph m trú này ch thu c hai lo i v khía c nh thi n ch ng là tam thi n và thi n duy nh t còn l i (nghĩa là t thi n hay ngũ thi n), tuy v y, m i ph m trú có m t hi u qu khác nhau ch "có v ñ p là hi u qu cao nh t" v.v. vì chúng ñư c mô t như th trong kinh Haliddavasana, như ñư c nói: "Này các tỳ kheo, t tâm gi i thoát có v ñ p là t i cao... Bi tâm gi i thoát có tâm không vô biên x là t i cao...H tâm gi i thoát có th c vô biên x là t i cao... X tâm gi i thoát có vô s h u x là t i cao... (S. v, 119-21). 120. Nhưng t i sao chúng ñư c nói như v y? Vì m i th là căn b n cho m t th . Vì ñ i v i ngư i an trú t tâm, chúng sinh không có v g m ghi c. Vì quen thu c v i khía c nh không g m ghi c c a s v t, khi v y chú ý tác ý nh ng màu s c thu n t nh không g m ghi c như là màu xanh ñen, tâm v y ñi vào chúng không khó khăn. B i v y, t là căn ñ cho s gi i thoát nh t nh tư ng. (xem M. ii, 12; M.A iii, 256) nhưng không ph i cho cái gì vư t xa hơn. B i th mà g i nó "có v ñ p là t i cao."
183/429

121. M t ngư i trú tâm bi ñã rõ bi t hoàn toàn s nguy hi m trong s c pháp, vì bi kh i lên trong v y khi trông th y n i kh c a chúng sinh, vì có cái tư ng ra (s c pháp) nên b ñánh b ng g y v.v. Do ñó, vì bi t rõ nguy hi m c a s c, nên khi b cái bi n x mà v y ñang quán, dù ñ y là tư ng c a kasina ñã thay m t kasina khác, và ch tác ý "kho ng không" còn l i (xem Ch. X, 6) nghĩa là s thoát kh i s c pháp, thì khi y tâm v y ñi vào kho ng không ñó không khó khăn. B i th bi là ñi m t a căn b n cho không vô biên x , nhưng không cho cái gì vư t ngoài không vô biên x . Ðó là lý do nói "có không vô biên x là t i cao". 122. Khi hành gi trú h , tâm v y tr nên quen thu c v i s quán tâm vì h kh i lên nơi v y khi th y tâm chúng sinh kh i lên dư i hình th c s vui m ng v m t lý do nào ñó. R i khi v y vư t qua lĩnh v c không vô biên x mà v y ñã ñ t ñ n, và tác ý ñ n th c có ñ i tư ng c a nó là tư ng hư không, thì tâm hành gi ñi vào th c y không có khó khăn. B i th h là ñi m t a căn b n cho th c vô biên x . Nhưng không ph i cho cái gì vư t ngoài th c vô biên x . Ðó là lý do nó ñư c g i là "Có th c vô biên x là t i thư ng". 123. Khi trú x , tâm hành gi tr nên thi n x o trong s quán tư ng cái gì trong ý nghĩa t i h u v n phi h u, vì tâm v y ñã chuy n hư ng kh i s quán sát nh ng gì là hi n h u trong ý nghĩa t i h u, nghĩa là l c, s thoát kh i kh , v.v., vì không còn có b n tâm gì n a thu c lo i "mong chúng sinh ñư c h nh phúc" hay "mong chúng ñư c thoát kh " hay mong chúng không m t s thành công ñã ñ t ñ n". Bây gi tâm hành gi ñã quen v i s chuy n hư ng t s quán nh ng gì hi n h u theo nghĩa t i h u và tr nên thi n x o trong vi c quán tư ng nh ng gì phi h u theo nghĩa t i h u, "chúng sinh ch là cái danh" (khái ni m), và b i th khi hành gi vư t qua th c vô biên x ñã ñ t, và trú tâm trên s v ng m t c a Th c, v n phi h u v ñ c tính riêng c a nó, v n là th c t i theo nghĩa t i h u (ñư c sinh ra, tr thành. Xem M. i, 260), thì tâm hành gi ñi vào trong cái không, cái phi h u y không khó khăn. (Ch. X, 32). B i th x là ñi m t a căn ñ cho Vô s h u x , nhưng không cho cái gì vư t ngoài vô s h u x . Ðó là lý do nói "Có Vô s h u x là t i cao". 124. Khi hành gi ñã hi u r ng hi u qu ñ c bi t c a m i ph m trú g m tu n t là "Có v ñ p là t i cao" hành gi l i còn nên hi u thêm r ng chúng viên mãn nh ng thi n pháp kh i ñ u là b thí. Vì tâm c a các v B tát gi quân bình b ng cách ñ t an l c c a chúng sinh lên hàng ñ u, b ng s ghét th y chúng sinh ñau kh , b ng s mong mu n nh ng thành công c a chúng sinh ñ t ñư c lâu b n, và b ng s vô tư bình ñ ng ñ i v i t t c chúng sinh. Và cho t t c chúng sinh, nh ng B tát b thí t ng ph m, t c ngu n an l c, mà không phân bi t r ng: "Ph i cho k này, không nên cho k kia". Và ñ tránh làm h i chúng sinh, B tát th trì c m gi i. B tát th c hành h nh t b vì m c ñích viên mãn gi i. B tát thanh l c tuê vì m c ñích th y rõ không mơ h , cái gì là t t và x u ñ i v i chúng sinh. B tát luôn luôn khơi d y tinh t n vì an l c và h nh phúc cho chúng sinh trên h t. Khi ñã ñư c s v ng vàng anh dũng nh t n l c t i cao, B tát tr nên kham nh n ñ i v i nhi u l i l m c a chúng sinh. B tát không l a d i chúng sinh khi h a h n "Ta s cho ngươi cái này. Ta s làm cái này cho ngươi." B tát có quy t tâm không lay chuy n ñ i v i h nh phúc và an l c c a chúng sinh. Do tâm t kiên c , B tát ñ t chúng sinh lên trư c b n thân mình. Do x B tát không mong c u qu báo. Sau khi viên mãn mư i ba la m t như v y, các ph m trú này l i còn ki n toàn t t c thi n pháp như Mư i L c, B n Vô Úy, Sáu lo i trí không chung v i Thanh văn ñ t , và Mư i tám pháp c a ñ ng Giác ng . Ðây là nói các ph m trú làm viên mãn các thi n pháp, kh i t b thí. Chương chín g i là " Mô T Ð nh - Các Ph m Trú" trong Lu n v Ð nh tu t p thu c lu n Thanh T nh Ð o, ñư c so n th o vì m c ñích làm cho nh ng ngư i lành ñư c hoan h . -ooOoo-

Chương X

Ð nh - Các Vô S c X
184/429

(Aruppa - niddesa ) -ooOoo-

1- Không Vô Biên X
1. V b n vô s c x ti p theo b n ph m trú, m t ngư i mu n tu t p không vô biên x trư c h t, th y nguy hi m trong s c pháp thô qua s vót g y g c. v.v... do câu: "Chính vì s c pháp mà có vót g y, ñao, các cu c ñ u tranh, lu n tranh, kh u chi n x y ra; vi c này không hi n h u trong vô s c gi i", và v i s mong m i y, hành gi ñi vào ñ o l vô d c ñ i v i các s c pháp, ñ i v i ño n di t và ch m d t s c pháp." (M. i, 410), và hành gi cũng th y nguy hi m trong s c pháp qua ngàn th ưu não kh i ñ u là b nh ñau m t. B i th , ñ vư t qua s c pháp hành gi nh p t thi n v i b t c kasina nào trong 9 kasina kh i t kasina ñ t, lo i b kasina kho ng tr ng có gi i h n. 2. M c dù ñã vư t kh i s c thô nh t thi n thu c s c gi i, tuy th hành gi còn mu n vư t luôn c kasina s c (t ) b i vì nó là tư ng tương t v i s c thô. V y làm vi c này như th nào? 3. Gi s m t ngư i nhát gan b m t con r n ñu i trong m t khu r ng, nó tr n kh i r ng và ch y bán s ng bán ch t ra kh i r ng, khi y b t kỳ ñ n ñâu, h trông th y m t ng n lá chu i có v n v n, hay m t cây leo, hay m t s i dây, hay m t ñư ng n t n trên m t ñ t, là nó s hãi b t an, và không mu n nhìn ch y. L i, ví như nó s ng trong m t khu làng có m t ngư i oan gia thù hi m, ngư c ñãi nó và khi b k y hăm d a ñánh ñòn nó, nó bèn b ñi s ng t i m t làng khác. Khi y n u t i ñây nó g p m t ngư i khác có nét m t tương t , gi ng nói và c ch tương t , thì nó ñâm ra s hãi, b t an không mu n nhìn ngư i y. 4. Áp d ng ví d trên, thì th i gian v tỳ kheo l y s c thô làm ñ i tư ng là th i gian ngư i kia b ñe d a b i con r n và k thù. Th i gian v tỳ kheo vư t kh i thô s c nh t thi n thu c s c gi i, là như ngư i tr n kh i r ng, và ngư i ñi làng khác . S quán sát c a v Tỳ kheo và th y r ng ngay c s c c a Kasina cũng là tư ng tương t v i thô s c, và mu n vư t luôn c kasima y n a, là gi ng như ngư i trông th y ng n lá có v n v.v... và như ngư i trông th y dáng m t c a m t ngư i gi ng k thù mà không mu n nhìn vì lo âu s hãi. Và ñây, t d v con chó b báo v , và v con qu pisàca v i ngư i nhát gan cũng c n ñư c hi u như th . 5. B i v y khi hành gi ñã tr nên nhàm chán ñ i v i các s c c a Kasina, ñ i tư ng thi n th tư, và mu n tránh xa nó, thì hành gi thành t u s làm ch 5 phương di n. R i khi xu t kh i t thi n ñã quen thu c ph m vi s c gi i hành gi th y nguy hi m trong thi n này như sau: "Thi n này có ñ i tư ng là s c pháp mà ta ñã chán ng y" "nó có h là k thù g n" và "nó thô hơn các Gi i thoát" (peaceful liberations). Tuy nhiên ñây không có tính (tương ñ i) thô phù c a nh ng thi n chi (như trong trư ng h p c a b n thi n s c gi i), vì nh ng vô s c có cùng hai th thi n chi như thi n thu c s c gi i này. 6. Khi hành gi ñã th y nguy hi m trong thi n th tư thu c s c gi i như v y, và ch m d t ràng bu c v i nó, v y tác ý ñ n không vô biên x cho là an t nh. R i khi hành gi ñã tr i r ng Kasina ñ n gi i h n b u vũ tr hay ñ n m c xa như ý mu n, v y b kasina s c nh tác ý ñ n không gian mà s c y ch m ñ n, nhìn nó như là không gian hay "không vô biên". 7. Khi b kasina, hành gi không x p nó l i như cu n m t chi c chi u, cũng không rút nó ñi như l y m t cái bánh ra kh i h p. Ch có nghĩa là hành gi ñ ng tác ý ñ n nó, chú ý quan sát nó, mà ch chú ý ñ n kho ng không gian mà kasina ch m ñ n, xem là "kho ng không", "kho ng không", thì m i g i là hành gi ñã b kasina. 8. Và khi kasina b b , nó không cu n lên lăn ñi. G i r ng kasina ñã b b ch vì hành gi không chú ý ñ n nó, vì s chú ý bây gi hư ng ñ n kho ng không, kho ng này ñư c quan ni m như là kho ng tr ng
185/429

ñ l i khi d i b kasina (s c). Dù nó ñư c g i là "kho ng không" ñ l i do s t b kasina hay "kho ng không do kasina ch m ñ n" hay "kho ng không tách bi t v i kasina", nó ñ u ám ch cùng m t chuy n. 9. Hành gi tác ý ñ n tư ng kho ng không y nhi u l n là "kho ng tr ng, kho ng tr ng", ñánh vào nó b ng t m t . Khi hành gi tác ý vào nó nhi u l n, ñánh vào nó v i t m và t , thì nh ng tri n cái ñư c ch ng , ni m ñư c an trú và tâm hành gi tr nên ñ nh tĩnh trong c n hành ñ nh. Hành gi ti p t c tu t p tư ng y, làm cho sung mãn. 10. Khi hành gi ti p t c tác ý ñ n tư ng hư không như v y, chú ý ñ n nó liên t c theo cách y, th c thu c v không vô biên x kh i lên nơi hành gi trong ñ nh v i ñ i tư ng là hư không, như th c thu c v s c gi i ñã kh i lên trong trư ng h p quán bi n x ñ t (kasina) v.v... Và ñây cũng th , trong giai ño n ñ u có 3 hay 4 t c hành tâm thu c d c gi i liên h ñ n c m th x trong khi t c hành tâm th tư hay th năm thì thu c v vô s c gi i. Ph n còn l i cũng gi ng như trư ng h p kasina ñ t. (Ch. IV, 74). 11. Tuy nhiên, có s khác bi t này. Khi th c thu c vô s c gi i ñã kh i lên như th , v Tỳ kheo t trư c ñ n ñây ñã nhìn dĩa kasina b ng con m t thi n, t th y mình ch nhìn kho ng tr ng sau khi tư ng y ñ t nhiên bi n m t, do s tác ý ñã hình thành trư c ñây là "hư không hư không". V y gi ng như ngư i ñã dùng m t mi ng gi màu nhét vào l tr ng trong m t chi c xe bít kín, trong m t cái thùng hay cái bình, và ñang nhìn vào ch y, r i b ng do cơn gió m nh hay m t tác ñ ng nào khác, mi ng gi b r t ra và ngư i kia th y mình ñang nhìn hư không. (Kinh Văn Và Gi i) 12. Và ñi m này, Luän nói: "V i s hoàn toàn vư t qua s c tư ng, v i s bi n m t nh ng chư ng ng i tư ng không tác ý sai bi t tư ng, bi t r ng "Hư không là vô biên", v y ch ng và trú "Không vô biên x " (Vbh.245). 13. Hoàn toàn có nghĩa là, v m i phương di n. Vư t qua s c tư ng: ám ch c hai (a) các thi n thu c s c gi i ñư c nói ñây dư i ñ m c "tư ng" và (b) nh ng ñ i tư ng c a các thi n này. Vì (a) thi n v s c gi i ñư c g i là "s c" trong nh ng ño n kinh như "N i h u s c v y quán ngo i s c" (M. ii,12) và (b) "s c" cũng ch cho ñ i tư ng c a thi n s c gi i, trong nh ng ño n kinh như: "v y th y các ngo i s c... x u và ñ p" (M. ii,13) Do ñó ñây danh t s c tư ng (rùpa - sannà) trong nghĩa "tư ng v s c" ñư c dùng ñ ch (a) thi n s c gi i ñư c g i như v y dư i ñ m c là "tư ng". Và nó cũng ch (b) nó có nhãn hi u (sannà) "s c" cho nên ñ i tư ng c a thi n ñư c ñ c nhãn hi u là s c. Ði u mu n nói ñây là "s c" là tên c a nó. B i v y c n hi u r ng ñây cũng m t danh t ñ ch (b) cái li t vào kasina ñ t v.v. ñ i tư ng c a thi n y. 14. V i s vư t qua: V i s ño n di t, t ch di t. Có nghĩa là s ño n d t, t ch di t c a nh ng s c tư ng này, k như thi n, g m 15, v i thi n, d th c và duy tác (m i cái 5) (profitable, resultant and functional) và c a c nh ng v t có nhãn hi u s c, k như ñ i tư ng c a nh ng tư ng y, g m chín th v i kasina ñ t v.v. (ño n 1), hành gi ch ng và trú không vô biên x . Vì v y không th ch ng và trú không vô biên x n u không hoàn toàn vư t qua các tư ng v s c. 15. ñây không có s vư t qua các tư ng này nơi m t ngư i mà tham ñ i v i các ñ i tư ng c a các tư ng y chưa ño n di t; và khi nh ng s c tư ng này ñã ñư c vư t qua thì ñ i tư ng c a chúng cũng ñư c vư t qua. Vì th cho nên trong Vibhanga ch nói ñ n s vư t qua các tư ng mà không nói ñ n s vư t qua các ñ i tư ng. ñây, nh ng tư ng v s c là gì? ðó là tư ng tri nơi m t v ñã ñ t ñ n m t thi n ch ng thu c v s c gi i hay nơi m t v ñã ñư c tái sinh s c gi i, hay nơi m t v trú l c thu c s c gi i ngay trong ñ i này. Ðây là nh ng gì ñư c g i là tư ng v s c. Nh ng tư ng v s c này ñư c vư t qua, siêu vi t, nên nói là "v i s hoàn toàn vư t qua s c tư ng" (Vbh. 261). Nhưng lu n gi i này cũng c n ñư c hi u là ñ c p ñ n c s vư t qua ñ i tư ng, b i vì nh ng thi n ch ng này ph i ñư c ñ t nh vư t qua ñ i tư ng, chúng không ñư c ñ t nh gi l i ñ i tư ng y như trong sơ thi n và các thi n k ti p.
186/429

16. V i s bi n m t ñ i ng i tư ng: Ð i ng tương ng, ñây là m t danh t ch tư ng v ñây, gì là các chư ng ng i tư ng? Tư ng v 261). Có nghĩa là s bi n m t hoàn toàn, s 5 thi n d th c và 5 b t thi n d th c.

i tư ng là nh ng tư ng kh i lên do căn ti p xúc v i tr n các v t có hình s c th y ñư c (rùpa) v.v. như Lu n nói: " s c, thanh, hương, v , xúc - ñó là ñ i ng i tư ng"(Vbh. t b , không sinh kh i c a 10 th ñ i ng i tư ng này, g m

17. Dĩ nhiên nh ng tư ng này cũng không ñư c có nơi m t ngư i ñã nh p sơ thi n v.v. vì th c khi y không sinh kh i do cái c a năm căn. Nhưng s nh c ñ n các tư ng y ñây nên hi u như là m t s gi i thi u v thi n này v i m c ñích g i s quan tâm ñ i v i nó, cũng như trong trư ng h p t thi n có nh c ñ n l c và kh ñã ñư c x b thi n trư c ñ y, và trong trư ng h p ñ o l th ba có nh c ñ n ngã ki n v.v. ñã ñư c t b trư c ñ y. 18. Ho c, m c dù nh ng tư ng này cũng không ñư c có nơi m t ngư i ñã ñ t ñ n s c gi i, nhưng s không có m t c a chúng ñây thì không ph i vì chúng ñã ñư c t b , vì s tu t p (thi n) s c gi i không ñưa ñ n s ño n di t tham ñ i v i s c, và s phát sinh các thi n s c gi i y th c s ph thu c vào s c. Nhưng s tu t p v vô s c này ñưa ñ n ño n t n tham ñ i v i s c. B i v y, có th nói ñư c r ng chúng th c s ñư c t b ñây. 19. Kỳ th c, chính vì chúng ñã không ñư c b trư c ñ y, mà ñ c Th Tôn d y r ng: Âm thanh là cây gai ñ i v i ngư i có sơ thi n (A.v.135). Và chính vì chúng ñư c t b ñây mà b t ñ ng thu c v các vô s c và tr ng thái gi i thoát an t nh c a chúng ñư c nói ñ n (M. i,33), và Alàra Kàlàma không th y 500 c xe ñi qua sát v y mà cũng không nghe ti ng chúng trong khi v y ñang trong m t thi n ch ng vô s c (D. ii,130) 20. Không tác ý các tư ng sai bi t: Có hai nghĩa: Th nh t là: Các lo i tư ng thu c ý gi i (mind element) và ý th c gi i (mind - consciousness element) nơi m t ngư i chưa ch ng ñ c, như Vibhanga nói: " ñây gì là các tư ng sai bi t? S tư ng tri, nh n th c nơi m t ngư i chưa ñ c mà có ý gi i ho c ý th c gi i, ñây g i là "các tư ng sai bi t" (Vbh. 261) - nh ng lo i tư ng y sinh kh i có ñ i tư ng khác nhau (ñ lo i) là s c, thanh v.v. - Th hai, vì b n mươi b n lo i tư ng nghãi là, tám lo i tư ng thi n thu c d c gi i, mư i hai lo i tư ng b t thi n, mư i m t lo i d th c thi n thu c d c gi i, hai d th c b t thi n và mư i m t lo i tư ng duy tác thu c d c gi i - chính chúng có s sai bi t ñ lo i; có b n ch t khác nhau. 21. Và hai ñi u c n ñư c hi u: Trư c h t, s v ng m t c a tư ng sai bi t ñư c nói ñây theo hai cách là "vư t qua" và "bi n m t", vì các s c tư ng và các ñ i ng i tư ng trư c không hi n h u ngay c trong lo i h u phát sinh do thi n này lúc tái sinh, nói gì ñ n khi thi n này ñư c ch ng và trú trong h u y, và Th hai, trong trư ng h p nh ng tư ng sai bi t, s "không tác ý" ñ n chúng ñư c nói vì hai mươi b y lo i tư ng - nghĩa là, tám lo i tư ng thi n d c gi i, chín lo i tư ng duy tác (functional), và mư i lo i tư ng b t thi n - v n còn hi n h u trong lo i h u phát sinh b i thi n này. Vì khi hành gi ch ng và trú thi n này, v y làm th b ng cách không tác ý ñ n chúng, n u còn tác ý ñ n chúng thì không ñ t ñư c. 22. Và ñây nên hi u v n t t r ng s t b s c gi i ñư c ám ch b ng câu "v i s vư t qua các s c tư ng" và s t b , không tác ý ñ n t t c tâm và tâm s d c gi i ñư c án ch b ng câu "v i s bi n m t các ñ i ng i tư ng, không tác ý ñ n các tư ng sai bi t". 23. Hư không vô biên ñư c g i như th là vì biên gi i sinh và biên gi i di t c a nó không ñư c bi t ñ n, cái kho ng không còn l i sau khi d i b kasina g i là "hư không". Và ñây, tính ch t "vô biên" c n ñư c hi u là ám ch các s tác ý n a, b i v y Vibhanga nói: "V y ñ t, ñ tâm trong kho ng không y, v y bi n mãn không gi i h n, nên g i là "hư không vô biên" (Vbh.262) 24. V y ch ng và trú Không vô biên x : Nó không có biên gi i (anta) nên g i là vô biên (ananta). Cái gì không có gi i h n trong không gian (àkàsamanantam) thì g i là hư không vô biên. Hư không vô biên y là m t "x " (àyatana) trong ý nghĩa nó là m t trú x cho thi n có b n ch t liên h v i nó, như
187/429

"thiên x " là trú x dành cho chư thiên. V y ch ng và trú hư không vô biên x sau khi ñ t ñ n x y, t c không vô biên, sau khi làm cho nó phát sinh, hành gi trú v i s trú (g m trong b n uy nghi) phù h p v i nó. Ðây là gi i thích chi ti t v không vô biên x k như m t ñ m c thi n.

(2) Th c Vô Biên X
25. Khi hành gi mu n tu t p th c vô biên x , trư c tiên c n ph i ñ t ñ n s làm ch theo năm cách, trong thi n ch ng v không vô biên x . R i hành gi c n th y nguy hi m c a không vô biên x như sau: "Thi n này có s c thi n là k thù g n, và nó không ñư c an t nh như Th c vô biên x ". B i th sau khi ch m d t ràng bu c c a hành gi ñ i v i không vô biên x , v y hãy tác ý th c vô biên x như là an t nh hơn, tác ý nhi u l n "Th c, th c v i th c bi n mãn không gian làm ñ i tư ng. Hành gi nên tác ý, quán sát nó, tác ñ ng trên th c y b ng t m và t , nhưng không nên ch tác ý theo cách n y "vô biên, vô biên" (nghĩa là ho c tác ý "vô biên" không) 26. Khi hành gi hư ng tâm thi n nhi u l n trên tư ng y như v y, nh ng tri n cái ñư c t b , ni m ñư c an trú và tâm tr nên ñ nh tĩnh trong c n hành ñ nh. Hành gi tu t p tư ng y nhi u l n, làm cho sung mãn. Khi hành gi làm như v y, th c thu c v th c vô biên x kh i lên trong ñ nh, v i cái th c bi n mãn hư không làm ñ i tư ng cũng như cái th c thu c v không vô biên x ñã kh i lên v i kho ng không làm ñ i tư ng. Phương pháp gi i thích ti n trình ñ c ñ nh ñây c n ñư c hi u theo cách ñã t . (Kinh Văn Và Gi i) 27. ñi m này, kinh nói: "Hoàn toàn vư t qua không vô biên x , bi t r ng "Th c là vô biên", v y ch ng và trú "Th c vô biên x ". (Vbh.245) 28. ñây, "hoàn toàn": Như ñã gi i thích. Vư t kh i không vô biên x : Thi n y ñư c g i là không vô biên x như ñã nói ño n 24, và ñ i tư ng c a nó cũng ñư c g i như th . Vì ñ i tư ng cũng là hư không vô biên theo cách ñã nói (ñ. 24), và b i vì nó là ñ i tư ng c a thi n vô s c ñ u tiên, (lư c). "Vư t không vô biên x " bao g m c thi n l n ñ i tư ng c a nó, vì th c vô biên x ch ñư c ch ng và trú nh vư t qua, nh không tác ý ñ n, làm cho không sinh kh i, c thi n l n ñ i tư ng v không vô biên. 29. Th c vô biên: Ði u mu n nói là, hành gi tác ý như sau: "Th c là vô biên" ñ i v i cái th c ñã kh i lên bi n mãn l y hư không làm ñ i tư ng, là không vô biên. Ho c, "vô biên" ám ch s chú ý. Vì khi hành gi chú ý không ng ng ñ n cái Th c có hư không làm ñ i tư ng thì s chú ý c a hành gi hư ngñ n hư không y cũng là "vô biên". 30. Vì ñi u này ñư c nói trong Vibghanga: "Th c là vô biên": hành gi tác ý ñ n hư không ñư c bi n mãn b i th c, v y bi n mãn m t cách vô gi i h n, do ñó mà nói là "Th c vô biên". (Vbh.262). Nhưng trong ño n văn Tam yevàakàsamvinnànena phutam (b i chính cái th c ñã bi n mãn hư không y) s d ng cách "b i th c" ph i ñư c hi u theo nghĩa ñ i cách (accusative), vì ñó là cách các v Lu n sư ñã gi i thích. Ði u mu n nói trong câu "V y bi n mãn vô gi i h n"là, v y tác ý ñ n cái Th c ñã bi n mãn hư không y. 31. Hành gi ch ng và trú Th c vô bi n x : (lư c) Th c này là "x " b i vì nó là n n t ng cho thi n có b n ch t liên h v i nó v.v Nh ng gì còn l i cũng như l i gi i thích ph n trư c. Ðây là gi i thích chi ti t v Th c vô biên x .

(3) Vô S H u X

188/429

32. Khi hành gi mu n tu t p Vô s h u x , trư c h t, c n ph i thành t u s thi n x o (làm ch ) theo năm cách trong thi n ch ng v Th c vô biên x . R i hành-gi nên th y nguy hi m trong th c vô biên x như sau: "Thi n này có Không vô biên x là k thù g n c a nó và nó không ñư c an t nh như vô s h u x ." Sau khi ñã t b s bám víu vào Th c vô biên x , hành gi nên tác ý Vô s h u x xem là an t nh. Hành gi nên tác ý ñ n s phi-h u (hi n t i) s tr ng r ng, khía c nh vi n ly c a chính cái Th c (quá kh ) thu c v Không vô biên x ñã tr thành ñ i tư ng c a (th c thu c v ) Th c vô biên x . Hành gi th c hi n ñi u này như th nào? 33. Không còn tác ý ñ n th c này n a, bây gi hành gi ph i chú ý nhi u l n như sau: "Không có gì c " ho c "Không, không" và quán sát nó, tác ñ ng lên nó v i t m và t . 34. Khi hành gi hư ng tâm ñ n tư ng như v y, thì nh ng tri n cái b áp ñ o, ni m ñư c an trú, và tâm hành gi t p trung c n hành ñ nh. Hành gi tu t p tư ng y nhi u l n, làm cho nó sung mãn.Khi làm như v y, th c thu c v vô s h u x kh i lên trong ñ nh, ñ i tư ng c a nó là tr ng thái không, phi h u, vi n ly c a Th c ñã bi n mãn hư không trư c ñ y, cũng như th c thu c Th c vô biên x ñã l y cái Th c bi n mãn hư không làm ñ i tư ng, (Nói tóm l i, thì: Không vô biên x có ñ i tư ng là Không vô biên, Th c vô biên x có ñ i tư ng là cái Th c ñã quán Không vô biên, và Vô s h u x thì có ñ i tư ng là cái phi h u, tr ng r ng c a cái Th c ñã quán không vô biên v y.) Và ñây cũng v y, phương pháp gi i thích ñ nh là như cách ñã nói trư c.

35. Nhưng có s khác nhau này. Ví như m t ngư i th y m t ñoàn th tăng chúng nhóm h p t i m t phòng h i h p,th y xong thì b ñi ch khác. Sau bu i h p, khi chúng tăng ñã ñ ng lên ra v , ngư i kia tr l i, và khi anh ta ñ ng b c c a nhìn l i phòng h p ch th y ñó là m t kho ng không, ch th y nó v ng v , ch không nghĩ "Bao nhiêu tỳ kheo y ñã ch t, bao nhiêu tỳ kheo y ñã ñi kh i vùng này. Ðúng hơn, ngư i y ch th y "Ðây ñã v ng v , tr ng không" - cũng v y, sau khi b ng con m t thi n thu c v Th c vô biên x , v y ñã trú và quán cái Th c ñã kh i lên l y hư không làm ñ i tư ng, bây gi khi Th c ñó ñã bi n m t do v y tác ý "Không có gì" t trư c trong công vi c chu n b , thì hành gi ch trú và quán s phi h u c a nó,nghĩa là s ra ñi c a th c y, khi Th c thu c vô s h u x ñã kh i lên trong ñ nh. (Kinh Văn Và Gi i) 36. Và t i ñi m này, kinh nói: "Hoàn toàn vư t qua Th c vô biên x , bi t r ng "Không có gì", hành gi ch ng và trú Vô s h u x " (Vbh. 245). 37. "Hoàn toàn" ñã ñư c gi i thích. "Vư t qua th c vô biên x ": ñây cũng th , thi n này ñư c g i là "x " theo cách ñư c gi i, và ñ i tư ng c a thi n y cũng ñư c g i như v y. B i vì ñ i tư ng cũng là "th c vô biên" theo cách ñã nói, và vì là ñ i tư ng c a thi n vô s c th hai, là "x " c a nó theo ý nghĩa ch trú, như "chư thiên x " là ch c a chư thiên, do v y, ñ y là m t trú x b ng th c vô biên. Cũng v y, nó là "th c vô biên", và b i vì nó là nhân cho thi n thu c lo i y nên nó là căn c ñ a c a thi n này theo nghĩa trú x , như Kambojà là căn c ñ a hay trú x c a ng a. "Căn c ñ a" b ng Th c vô biên cũng th . B i v y, ph i hi u r ng "hoàn toàn vư t qua Th c vô biên x " là bao g m c thi n l n ñ i tư ng c a nó, vì "căn c ñ a" này, x này, g m trong Vô s h u x , c n ph i ñư c ch ng và trú b ng cách vư t qua, thành phi h u, không tác ý ñ n thi n th c vô biên x , c thi n l n ñ i tư ng. 38. "Không có gì c " (nakhi kinci): Ði u mu n nói ñây, là hành gi tác ý như sau: "Không có gì c " Hành gi làm cho chính cái Th c y thành phi h u làm cho nó v ng m t, bi n m t, th y r ng không có gì c , do ñó nói là vô s h u (Vbh. 262) ñư c di n t theo cách gi ng như là s hi u bi t (v i tu giác) tính ch t d ñi ñ n ho i di t. Tuy nhiên, ý nghĩa c n ñư c hi u theo cách ñã nói trên.Vì câu "V y làm cho Th c y tr thành phi h u, làm cho nó v ng m t, làm cho nó bi n m t" là nói v m t ngư i không tác ý ñ n Th c y, không chú ý, quán sát nó, mà ch chú ý ñ n s phi h u c a nó, tính tr ng r ng c a nó, s vi n ly c a nó; câu này không có ý nghĩa khác (xem Ch.XXI, ñ. 17)
189/429

39. V y ch ng trú vô s h u x : "x " này không có s h u (kincana) nên g i là vô s h u (akinncana). Ám ch s bi n m t c a Th c thu c v không vô biên x . Vô s h u này là "x " trong nghĩa nó là n n t ng cho thi n y. Còn l i thì như trư c. Trên ñây là gi i thích chi ti t v vô s h u x .

(4) Phi Tư ng Phi Phi Tư ng X
40. Khi hành gi mu n tu t p Phi tư ng phi phi tư ng x , thì trư c h t ph i thi n x o theo năm cách, v s ch ng ñ c vô s h u x . R i v y c n ph i th y nguy hi m trong vô s h u x và l i l c trong cái gì cao hơn như sau: "Thi n này có Th c vô biên x là k thù g n c a nó, và nó không ñư c an t nh như Phi tư ng phi phi tư ng x " ho c: "Tư ng như b nh, như c c bư u, như mũi tên... cái này là an t nh, cao c , ñó là phi tư ng phi phi tư ng x ". (M. ii, 231): B i v y sau khi ñã t b bám víu vô s h u x , v y nên tác ý ñ n Phi tư ng phi phi tư ng x xem là an t nh. Hành gi nên tác ý nhi u l n ñ n thi n ch ng v vô s h u x ñã phát sinh, l y phi h u làm ñ i tư ng cho thi n y, tác ý ñ n nó là "an t nh; an t nh", và hành gi nên chú ý ñ n nó, quán sát nó, tác ñ ng trên nó v i t m và t . 41. Khi hành gi hư ng tâm nhi u l n ñ n tư ng y theo cách trên, nh ng tri n cái ñư c áp ñ o, ni m ñư c an trú, và tâm hành gi tr nên t p trung trong c n hành ñ nh. Hành gi tu t p tư ng y nhi u l n làm cho nó sung mãn. Khi hành gi tu t p như v y, th c thu c v phi tư ng phi phi tư ng x phát sinh, l y b n u n t o nên thi n ch ng v vô s h u x làm ñ i tư ng c a nó, cũng như Th c vô s h u x ñã l y s bi n m t c a th c trư c nó làm ñ i tư ng. Và ñây cũng v y, phương pháp gi i thích ñ nh c n ñư c hi u theo cách ñã nói. (Kinh Văn Và Gi i) 42. Và ñi m này, kinh nói: "B ng cách vư t qua hoàn toàn vô s h u x , hành gi ch ng và trú Phi tư ng phi phi tư ng x ." (Vbh, 245) 43. "Hoàn toàn" như ñã gi i thích. "Vư t qua Vô s h u x " ám ch v a thi n v a ñ i tư ng "vô s h u" 44. Phi tư ng phi phi tư ng x : khi y nơi hành gi , có cái tư ng mà, v i s có m t c a nó, thi n ch ng này ñư c g i là "Phi tư ng phi phi tư ng x " và trong Vibhanga, ñ ch con ngư i ch ng y, m t ngư i trư c h t ñư c xác ñ nh là ngư i không có tư ng cũng không không tư ng," có nói: "v y tác ý ñ n cùng m t ñ i tư ng vô s h u x y xem là an t nh, tu t p thi n ch ng v i các hành còn dư tàn do ñó mà g i là "ngư i không tư ng cũng không phi tư ng". (Vbh. 263) 45. ñây, "v y tác ý... là an t nh" có nghĩa, v y chú ý ñ n thi n này là an t nh vì tính cách an t nh c a ñ i tư ng như sau: "thi n ch ng này th c an t nh làm sao, vì nó có th làm cho ngay c phi h u bi n thành ñ i tư ng c a nó, mà v n t n t i." N u hành gi tác ý ñ n nó như là "t ch t nh", thì làm sao có s vư t qua? B i vì không có ư c mu n th c s mu n ñ t ñ n nó. Vì, m c dù hành gi tác ý ñ n nó là "t ch t nh", nhưng nơi v y không có m i quan tâm hay ph n ng hay s tác ý như "Ta s tác ý ñ n thi n này" ho c "Ta s ñ t ñ n thi n này" ho c "Ta s quy t ñ nh v ñ dài th i gian c a nó" ho c "Ta s xu t kh i nó" ho c "Ta s quán sát nó" T i sao không? B i vì Phi tư ng phi phi tư ng x là an t nh hơn và t t hơn Vô s h u x . 46. Ví như m t ông vua ñang tu n t du hành qua m t ñư ng ph v i nghi v c a vua chúa, c i trên m t th t voi l m li t, và ông ñang nhìn nh ng th thuy n ch v n m t chi c kh và m t chi c khăn b t ñ u, ñang làm nh ng th công ngh như ch m tr ngà voi,v.v... tay chân h l m ñ y b i c a b t ngà voi v.v... B y gi trong khi vua hài lòng v i tài khéo c a h và nghĩ: "Nh ng ngư i th th công ngh này th t là thi n x o. Chúng ñã luy n ñư c ngh khéo thay." Nhưng vua không có nghĩ r ng: "Ôi ư c gì ta có th t b vương v và tr thành m t ngư i th th công ngh như th ; vì sao? Vì nh ng l i-l c l n
190/429

trong uy v c a ngôi vua. Ông ta ñ l i sau lưng nh ng ngư i th và ti p t c du hành, - cũng v y, thi n gi này m c dù tác ý thi n ch ng y là "t ch t nh", nhưng nơi ông không có s quan tâm, ph n ng hay s chú ý như "Ta s tác ý ñ n thi n này" ho c "Ta s ñ t ñ n thi n này" ho c "Ta s quy t ñ nh trú thi n trong bao lâu" ho c "Ta s xu t kh i nó" ho c "Ta s quán sát nó". 47. Khi hành gi tác ý ñ n thi n này như là "t ch t nh" theo cách ñã nói, v y ñ t ñ n ñ nh- tư ng t i thư ng vi t do tư ng này, v y ñư c g i là " ngư i không ph i có tư ng không ph i vô tư ng" và v v y, ta nói là "v y tu t p thi n ch ng này v i các hành còn sót l i." "Thi n ch ng v i các hành còn dư tàn" là ch thi n ch ng thu c vô s c th tư m t m c ñ vô cùng vi t . ñó các hành ñã ñ t ñ n

48. Bây gi ñ ch rõ ý nghĩa c a lo i tư ng ñã ñ t ñ n, do tư ng này mà thi n này ñư c g i là phi tư ng phi phi tư ng x , Vibhanga nói:"Phi tư ng phi phi tư ng x là nh ng tr ng thái tâm hay tâm s nơi m t mgư i ñã ñ t ñ n phi tư ng phi phi tư ng x ho c nơi m t ngư i ñã ñư c tái sinh t i ñ y, ho c nơi m t ngư i trú l c phi tư ng phi phi tư ng ngay trong ñ i này". (Vibhanga 263) .Cái gì mu n nói ñây là nh ng tr ng thái tâm và tâm s nơi m t ngư i ñã ch ng ñ c. 49. Ý nghĩa danh t ñây là: thi n y, v i các tr ng thái liên h c a nó, không có tư ng mà cũng không phi tư ng do b i v ng bóng nh ng thô tư ng và có m t nh ng tư ng vi t , nên g i là " phi tư ng phi phi tư ng". Nó là "phi tư ng phi phi tư ng" và là m t "x " vì nó ñư c g m trong ý x và pháp x . 50. Ho c: Tư ng ñây không ph i là tư ng, vì nó không th làm nhi m v quy t ñ nh c a tư ng, mà nó cũng không ph i là phi tư ng, vì nó hi n di n trong m t tr ng thái vi t , như m t hành còn sót l i, nên nó là "phi tư ng phi phi tư ng", l i là m t x v i nghĩa là n n t ng cho nh ng tr ng thái khác, nên nó là "phi tư ng phi phi tư ng x ". Và ñây không ph i ch có tư ng m i là như v y, mà th cũng là phi th phi phi th , th c cũng là phi th c phi phi th c, xúc cũng là phi xúc phi phi xúc, và cũng v y ñ i v i các pháp liên h còn l i. 51. Và nên làm sáng t ý nghĩa này b ng nh ng ví d kh i ñ u là s bôi d u trên bát. M t chú ti u bôi d u ñ y cái bát r i d p nó l i. Vào lúc u ng nư c cháo, m t v thư ng t a b o chú ñem bát l i. Chú nói:"B ch ñ i ñ c có d u trong bát". Nhưng khi thư ng t a b o chú: "Này chú ti u, hãy ñem d u l i ñây ñ ta ñ vào ng d u." Thì chú tr l i: "B ch ñ i ñ c không có d u". ñây, như trư ng h p nói có d u v i ý nghĩa trong bát có bôi d u không th ñ cháo vào, và nói không có d u là nghĩa không có ñ ñ vào ng d u. Cũng v y, tư ng này không ph i tư ng vì nó không th làm nhi m v quy t ñ nh c a tư ng, và nó cũng không ph i phi tư ng vì nó hi n di n dư i m t hình thái vô cùng vi t như là m t hành còn sót l i. 52. Nhưng cái gì là nhi m v c a tư ng mu n nói ñây? Ð y là s nh n bi t ñ i tư ng, và phát sinh ly d c n u làm ñ i tư ng cho tu . Nhưng nó không th làm cho nhi m v nh n th c có tính cách quy t ñ nh, cũng như s c nóng trong nư c hâm h m không có th làm nhi m v lu c chín và nó không th phát sinh ly d c b ng cách quán ñ i tư ng v i tu theo cách mà tư ng có th làm trong trư ng h p các thi n ch ng khác. 53. Qu v y, không có tỳ kheo nào có th ñ t ñ n ly d c nh quán năm u n liên h ñ n phi tư ng phi phi tư ng x n u v y chưa làm cái vi c phân tích ñ i v i các u n khác (xem Chương XX ño n 2 và k ti p). Và hơn n a, dù cho ngài Xá L i Ph t hay m t ngư i b m ch t r t thông tu và có khi u v tu giác như ngài, có th làm ñư c chuy n y, thì v n ph i làm b ng cách quán theo nhóm như: "Như v y, nh ng pháp này trư c kia không mà nay có, và sau khi hi n h u chúng bi n m t". (M. iii,28) ch không ph i b ng tu giác tr c ti p th c s ñ i v i t ng pháp m t khi chúng sanh kh i, ñó là m c tinh t mà thi n ch ng này ñ t ñ n.

191/429

54. Và ý nghĩa này c n ñư c làm sáng t b ng ví d v nư c trên ñư ng, cũng như ví d v s bôi d u trên bát. M t chú ti u ñang ñi trư c m t v ñ i ñ c khi du hành.Chú th y m t ít nư c và b o: "B ch ñ i ñ c có nư c, ñ i ñ c hãy b dép ra." Khi y v ñ i ñ c b o, "N u có nư c thì hãy ñem áo t m l i ñ ta t m." Nhưng chú ti u l i nói: "B ch ñ i ñ c, không có." ñây, "có nư c" là trong nghĩa nó làm ư t giày. Còn "không nư c" là trong nghĩa nư c ñ t m. Cũng v y, tư ng này là "phi tư ng" vì nó không th làm cái vi c nh t ñ nh c a tư ng, và nó cũng không là "phi tư ng" vì nó hi n di n dư i hình th c vi t như m t hành còn sót l i. 55. Và ý nghĩa này c n ñư c làm sáng t không nh ng ch v i nh ng ví d này mà còn b ng nh ng ví d thích ng khác n a. "Ch ng" và "trú" ñã ñư c gi i thích. Trên ñây là gi i thích chi ti t v phi tư ng phi phi tư ng x k như m t ñ m c thi n. [T ng quát] 56. Như v y, Ð B bi S ng C u th vô song ñã nói: n cõi vô s c t nh ng ñi u t ng quát này không ph i là vô ích.

57. Vì các thi n vô s c K v s vư t qua ñ itư ng thì g m có b n th B c trí không nh n s vư t qua các thi n chi. 58. Trong b n vô s c này, vô s c ñ u là do vư t qua nh ng tư ng v s c pháp, vô s c th hai là do vư t qua hư không, vô s c th ba là do vư t qua th c phát sinh v i hư không làm ñ i tư ng, và vô s c th tư là do vư t qua s bi n m t c a th c l y hư không làm ñ i tư ng y. B i th , chúng c n ñư c hi u là có b n v s lư ng, cùng v i s vư t qua ñ i tư ng trong m i trư ng h p. Nhưng b c trí không ch p nh n m t s vư t qua nào c a các thi n chi, vì b n thi n vô s c này không có s vư t qua nh ng thi n chi như trong trư ng h p các thi n ch ng thu c s c gi i. M i thi n vô s c này ch có hai thi n chi là x và nh t tâm. 59. Vì v y, chúng tu n t vi t d n M i thi n vi t hơn thi n trư c nó Có hai hình nh làm sáng t Ðó là chi u dài v i, và t ng l u. 60. Ví như có m t lâu ñài b n t ng, trên t ng ñ u có ñ năm th d c l c dư i hình th c r t vi t như thiên vũ, thiên ca và thiên nh c, thiên hương hoa th c ph m, giư ng n m y ph c v.v. và trên t ng th hai nh ng th này còn vi t hơn, t ng th ba càng vi t và t ng th tư thì vi t nh t, tuy v y chúng v n là nh ng t ng l u và không có s khác bi t gi a chúng v phương di n b n ch t, ch có s tu n t vi t c a năm món d c l c mà t ng này vi t hơn t ng dư i nó. L i n a, ví như có nh ng ño n v i dày m t l p, hai l p, ba l p, b n l p, d t b ng th ch thô, t , t hơn và r t t b i m t ph n , t t c b n t m ñ u cùng m t kích t c, thì m c dù con s là b n ño n chúng ch khác nhau v tính cách êm d u vi t và ñ t
192/429

giá. Cũng th m c dù ch có hai thi n chi trong c b n vô s c, là x và nh t tâm, nhưng m i thi n c n ñư c hi u là vi t hơn thi n trư c nó do s tu n t vi t c a các thi n chi. 61 Và v s ki n m i thi n vi t hơn thi n trư c nó có hình nh như sau. 62. Có m t cái l u d ng trên m t ch dơ dáy. M t ngư i ñi ñ n, nh m g m s dơ u nên t a hai tay vào l u như ñu. M t ngư i th hai ñ n t a vào ngư i y. Ngư i th ba ñ n và nghĩ, c hai ngư i kia không khá ñư c, vì n u cái l u s p thì chúng ch c ch n ngã. V y ta s ñ ng ngoài. Do v y thay vì t a vào ngư i th hai, anh ta ñ ng ngoài. R i m t ngư i th tư ñi ñ n, và vì th y sư b t n c a hai ngư i ñ u, nghĩ r ng ngư i ñ ng ngoài v ng hơn, anh ñ ng t a vào ngư i y. 63. Cái kho ng không mà t ñ y kasina ñã ñư c d i b , ví như căn l u d ng ch dơ u . Th c thu c không vô biên x , l y không gian làm ñ i tư ng, do chán ghét các s c vi t , là gi ng như ngư i ñ u bám vào cái l u vì nh m g m ñ dơ. Th c thu c th c vô biên x , mà s sinh kh i nương vào th c thu c không vô biên x , là ví như ngư i t a vào ngư i bám cái l u. Th c thu c vô s h u x , thay vì l y cái th c thu c không vô biên làm ñ i tư ng, l i l y s phi h u c a th c y làm ñ i tư ng, ví như ngư i th ba sau khi xét th y b t n nơi hai ngư i trư c, không t a vào ngư i th hai, mà ñ ng ngoài. Th c thu c phi tư ng phi phi tư ng x , phát sinh nương nơi th c thu c vô s h u, cái th c ra ngoài, nghĩa là nơi phi h u c a th c trư c ñ y - thì ví như ngư i ñ ng t a vào ngư i th ba, sau khi ñã xét th y b t n hai ngư i ñ u, và nghĩ r ng ngư i ñ ng ngoài ñã khéo ñ ng. 64. Và trong khi kh i lên như v y, Th c này l y ñó làm ñ i tư ng Vì không có cái nào t t b ng Cũng như ngư i nương t a vào vua ñ s ng Dù th y nh ng l i l m nơi ông. 65. Vì m c dù th c thu c phi tư ng phi phi tư ng x ñã th y l i vô s h u x như sau: "Thi n này có Th c vô biên x làm k thù g n, m c dù v y, nó v n l y ñó làm ñ i tư ng vì không có cái nào khác. Gi ng như ngư i ta vì sinh m ng ph i l thu c vào m t ông vua có nh ng l i l m mà h th y ñư c. Cũng v y, Th c thu c phi tư ng phi phi tư ng x l y Vô s h u x làm ñ i tư ng m c dù v n th y nh ng l i c a nó, và s dĩ như v y là vì không tìm th y ñ i tư ng nào t t hơn. 66. Như ngư i leo thang cao Nương vào các ñi m t a Như ngư i ñi trên núi T a vào ñ nh ng n núi Như ngư i ñ ng trên v c Nương vào hai ñ u g i M i thi n d a thi n trư c Cũng y h t như v y. Chương mư i g i là "Mô t v các Thi n Vô S c" trong Lu n v Ð nh tu t p thu c lu n Thanh T nh Ð o, ñư c so n th o vì m c ñích làm cho nh ng ngư i lành ñư c hoan h . -ooOooChương XI

Mô T Ð nh - K t Lu n
193/429

(Samàdhi-hiddesa) -ooOoo(Tư ng v B t-t nh trong th c ăn) 1. Bây gi , ñ n ph n trình bày v s tu t p B t-t nh tư ng ñ i v i th c ăn, ñư c li t vào "M t tư ng" ti p theo các vô s c x . (Ch. III, ñ.105) ñây, ñ ăn (àhàra) là cái gì nuôi s ng (àharati: mang l i, phát sinh). Nó thu c b n lo i: th c ăn v t lý (ñoàn th c), xúc th c, hành th c (tư ni m th c), và th c th c. 2. Nhưng ñây, cái gì nuôi cái gì? Ðoàn th c nuôi cái s c ch t g m tám th mà dư ng ch t là th tám (Xem Ch.XVIII, ñ.5 tr ñi). Xúc th c nuôi ba th c m th . Hành th c nuôi s tái sinh trong ba lo i h u. Còn th c th c nuôi danh-s c vào lúc tái sinh. 3. Khi có ñoàn th c thì có ch p th (bám víu), ñem l i nguy hi m? Khi có xúc th c thì có ái, ñem l i nguy hi m? Khi có hành th c thì có tái sinh, ñem l i nguy hi m? Khi th c th c thì có ki t sanh (n i k t v i s tái sinh) ñem l i nguy hi m. Ð ch ng minh chúng gây ra s kh ng khi p như th nào, ñoàn th c c n ñư c sáng t v i ví d ăn th t con,(S. ii, 98) xúc th c như bò cái b l t da, (S. ii, 99),hành th c v i ví d h than h ng (S. ii, 99) và th c th c v i ví d m t trăm cái c c nh n (S. ii, 100). 4. Nhưng v b n lo i th c ăn này, thì ch có ñoàn th c, nh ng gì ñư c ăn, u ng, nhai, n m, là ñư c k ñây như là "th c ăn" trong ý nghĩa này. Tư ng kh i lên như là s nh n rõ khía c nh b t t nh trong th ñ ăn này g i là "tư ng v th c ăn b t t nh". 5. M t ngư i mu n tu t p tư ng b t t nh v th c ăn, c n ph i h c ñ m c thi n và ch c ch n mình không còn nghi v m t ch nào trong nh ng gì ñã h c. R i v y nên ñi vào ñ c cư và quán sát mư i khía c nh b t t nh trong ñoàn th c là v vi c ra ñi, tìm ki m, s d ng, s ti t l u, ch ch a, v t không tiêu hóa, v t ñư c tiêu hóa, k t qu , s tuôn ra, s v y b n. 6. 1. ñây, v vi c ra ñi: ngay c khi m t ngư i ñã xu t gia trong m t giáo pháp vĩ ñ i như th , mà sau khi ñ c t ng kinh ñi n ho c tu t p có th là su t ñêm, sau khi d y s m làm các ph n s trong sân ñi n th , hay quét sân có cây b ñ , l y nư c u ng và nư c r a, sau khi làm v sinh cá nhân, r i ng i xu ng mà quán ñ m c thi n hai ba ch c l n và ñ ng lên, thì l i ph i l y y bát, b l i sau lưng núi r ng v ng v c a tu vi n ñem l i h nh phúc ñ c cư, nơi có bóng mát, nư c trong, v i nh ng ch s ch s , im mát, kh ái, ph i gác l i ni m ái l c ñ c cư c a các b c thánh, ñ d n thân ñi vào làng m c mà ki m th c ăn, như m t chú dã can (ch n hoang), hư ng ñ n nghĩa ñ a. 7. Và khi v y ra ñi như v y, t lúc bư c xu ng kh i giư ng hay gh , v y ph i bư c d m lên m t t m th m ñ y b i và phân chim v.v... Ti p ñ n, v y ph i coi ch ng cái b c c a, còn b t t nh hơn trong phòng, vì nó thư ng b b n vì phân dơi, phân chu t v.v... Ti p ñ n là cái sân dư i l i còn ñáng t m hơn sân phía trên, vì nó ng m ñ y nh ng th phân cú, phân b câu, v.v... K ñ n là ñ t, còn ghê t m hơn sân dư i vì nó ñ y c úa, lá r ng bay t tung, nư c ti u, phân, ñ m dãi c a nh ng chú ti u b b nh và v mùa nmưa thì nó dơ dáy vì nư c và bùn, v.v... Và v y ph i xem con ñư ng ñ n tu vi n, l i còn ñáng t m hơn cái vư n. 8. R i, sau khi ñ nh l Cây B ñ và ñi n Ph t, khi ñ ng nơi mà hành gi thư ng ñ ng ñ suy nghĩ nên ñi kh t th c hư ng nào thì hành gi kh i s nghĩ: "Thay vì chiêm ngư ng ñi n th như chòm ng c trai này, và chiêm ngư ng cây Giác ng kh ái như m t chòm ñuôi công này, và trú x ñ p như lâu ñài chư thiên này, bây gi ta ph i quay lưng v i m t nơi mê h n như v y ñ ra ñi vì mi ng ăn". Và trên ñư ng ñi ñ n làng, c nh tư ng m t con ñư ng ñ y c gai góc, con ñư ng g p gh nh vì nư c xoáy, ñang ñ i hành gi .
194/429

9. K ti p, sau khi v y ñã m c áo trong như k che ñ y m t m t gh , th t dây ngang lưng như ngư i băng bó m t v thương, m?c thư ng y như ngư i che d u m t b xương, l y ra cái bình bát như ngư i c m ñ ñ ng dư c ph m, khi v y ñ n g n c ng làng, thì có th c nh tư ng m t thi th c a voi, c a ng a, c a trâu, c a ngư i, c a r n, c a chó ñang ch ñ i, và ch ng nh ng ph i nhìn th y chúng, mà hành gi còn ph i ch u cho l mũi b t n công b i mùi th i tha c a chúng. K ti p, khi hành gi ñ ng nơi c ng làng, v y còn ph i dò xét nh ng ñư ng làng ñ tránh nguy hi m c a voi d , ng a d v.v... 10. Như v y, kinh nghi m v b t t nh này, kh i t khi d m lên t m th m và k t thúc v i ñ lo i thây ch t ph i nhìn, ph i ng i, hành gi ph i tr i qua vì ñoàn th c. "Ôi ñoàn th c qu th c là m t ñi u b t t nh!" Ðó là quán xét tính ch t b t t nh c a ñoàn th c v khía c nh ra ñi. 11. 2. Th nào là v s tìm ki m? khi hành gi ñã ch u ñ ng s b t t nh khi ñi như trên, và ñã vào ñ n làng, khoác t m y bá n p, v y ph i lang thang trên nh ng ñư ng làng t nhà này ñ n nhà khác như m t k ăn mày v i cái dĩa trong tay. Và v mùa mưa, b t kỳ ñ t chân ñ n ch nào hành gi cũng b ng p nư c và bùn lên t i b p chân. Ph i c m bát m t tay, m t tay vén y. V mùa nóng, thì hành gi ph i lang thang v i thân th l m b i, c rác, phong tr n (nghĩa là b i do gió th i). Khi ñ n m t nhà nào ñó, hành gi ph i nhìn th y, ngay c ph i bư c vào nh ng l c ng, và ao nư c dơ ñ y ru i nh ng, nhung nhúc ñ lo i sâu dòi, m t th nư c tr n l n nư c r a cá,nư c r a th t, vo g o, nư c ñ m, nư c dãi, phân chó, phân heo, không thi u th gì, t ñ y ru i bay lên và ñ u trên y, trên bát, trên ñ u c a hành gi . 12. Và khi v y ñi vào m t ngôi nhà, thì có ngư i cho, ngư i không cho. Và khi cho, có ngư i cho cơm ngu i t hôm qua, bánh thiu, nư c lèo ñã th i v.v... Có ngư i không cho, b o: "Xin ñ i ñ c c ñi t i," có ngư i gi im l ng, làm như không trông th y ông ta. Có ngư i tránh m t. L i có ngư i ñ i x b ng nh ng l i gay g t như "Ði ñi, sa môn tr c ñ u". Khi ñã lang thang trong làng ki u y ñ kh t th c như m t k ăn mày xong, hành gi ph i r i kh i làng. 13. V y, kinh nghi m này, kh i ñ u b ng s ñi vào trong làng và ch m d t v i s ra kh i làng, m t kinh nghi m ñáng t m do nư c dơ, bùn v.v... ph i d m lên, ph i trông th y, và ch u ñ ng, cái kinh nghi m y ph i ñư c tr i qua vì ñoàn th c: "Ôi, ñoàn th c qu th t là m t chuy n ñáng ghê t m!". Ðó là s ghê t m (tính b t t nh) c n ñư c quán sát v phương di n tìm ki m. 14. 3. Th nào là v s d ng? Sau khi ñã ki m ñ th c ăn ñoàn th c theo cách y, ng i tho i mái t i m t nơi tho i mái ngoài khu làng, thì bao lâu hành gi chưa nhúng tay vào ñó (ăn b c) v y có th m i m c m t v tỳ kheo kh kính hay m t ngư i ñàng hoàng, n u g p, ñ san s th c ăn y. Nhưng khi ñã nhúng tay vào ñó vì ñói b ng, hành gi s h th n n u ph i m i ai ăn. Và khi hành gi ñã nhúng tay bóp nát th c ăn y, m hôi ch y xu ng năm ngón tay v y làm cho b t c lo i ñ ăn khô nào cũng ph i ư t ñ m. 15. Và khi v ngoài t t ñ p c a nó ñã b h ng vì s bóp mát, làm thành n m tròn cho vào mi ng, thì khi y hàm răng dư i ho t ñ ng như m t cái c i, hàm răng trên như cái chày, lư i như bàn tay. Ð ăn ñ y b nghi n nát b ng chày răng gi ng như th c ăn trong máng ăn c a chó, trong khi v y ñ o qua l i b ng cái lư i. R i nư c b t ñ u lư i làm l m nó, nư c b t ñ c ñ ng sau lư i làm l m nó, b n nơi chân răng ch tăm không x a ñ n, cũng làm l m nó 16. Khi ñã b nghi n, b l m như v y, h p ch t ñ c bi t này bây gi ñã m t h t màu s c mùi v nguyên th y c a nó, tr thành m t th c hoàn toàn làm nôn m a như ñ chó nôn ra trong m t cái máng ăn. Song m c dù tình tr ng nó là như v y, nó v n có th ñư c nu t xu ng b i vì ñã khu t t m con m t th y.
195/429

Trên ñây là tính cách b t t nh c n ñư c quán v phương di n s d ng. 17. 4. Th nào là v s ti t ra? Chư Ph t, Ð c-giác và Chuy n Luân Vương ch có m t trong b n th ti t l u là m t, ñàm, m và máu. Nhưng nh ng ngư i kém công ñ c thì ti t l u c b n th . B i th , khi ñ ăn ñã ñ n giai ño n ñư c ăn và vào bên trong, và khi y, nơi m t ngư i ti t nhi u m t nó tr thành bu n nôn như tr n l n v i d u madhuka, nơi m t ngư i ti t ñàm nhi u, nó gi ng như ñư c l n v i nư c lá cây nàgabala, nơi m t ngư i ti t m nhi u, nó gi ng như l n v i s a th i và nơi m t ngư i ti t máu nhi u, nó như ñư c nhu m, hoàn toàn nôn m a. Ðây là khía c nh b t t nh c a ti t l u c n ñư c quán. 18. 5. Th nào là v ch ch a? Khi th c ăn ñã vào trong b ng và l n v i m t trong nh ng th ti t l u nói trên, thì cái ch ch a mà nó ñi vào không ph i là dĩa b ng vàng, ñĩa b ng b c hay ñĩa b ng pha lê gì c . Trái l i,n u nó ñư c nu t vào b i m t ngư i mư i tu i, thì nó ñư c tìm th y trong m t l ch a phân mư i năm không r a. N u nó ñư c nu t vào b i m t ngư i hai mươi tu i, ba mươi, b n mươi, năm mươi,sáu mươi, b y mươi, tám mươi, chín mươi, n u nó ñư c nu t vào b i m t ngư i m t trăm tu i, thì nó t th y ñư c n m trong m t thùng phân m t trăm năm không r a. Ðây là khía c nh b t t nh v ch ch a c n ñư c quán sát. 19. 6. Th nào là v phương di n không ñư c tiêu hoá? Sau khi th c ăn này ñã ñ n m t ch như th làm ch ch a nó, bao lâu nó chưa ñư c tiêu thì nó v n nguyên ch , ñư c vây ph b i bóng t i m t m , nh ng lu ng gió len l i vào nó, nhu m ñ th mùi dơ u hoàn toàn hôi th i bu n nôn. Và cũng như khi m t ñám mây trái mùa ñ mưa xu ng vào th i h n hán, các h ñ y nh ng th rác rư i và xác ch t, r n, chó v.v.. c ng làng ti n dân, b y lâu nung n u dư i s c nóng c a m t tr i,bây gi s i b t lên, cũng v y, nh ng gì ñã ñư c nu t xu ng hôm ñó và hôm trư c ñó c l i ñó v i nhau, b nh t kín dư i l p ñàm, s i b t do s lên men b i s nóng c a h a ñ i trong cơ th , th c ăn y tr thành m t t p th g m ghi c. Ðây là tính ch t b t t nh v phương di n cái khó tiêu. 20. 7. Th nào là v khía c nh nh ng gì ñư c tiêu hoá? Khi th c ăn nu t vào, mà ñư c n u chín hoàn toàn b i s c nóng trong cơ th thì nó không bi n thành vàng, b c v.v... như qu ng vàng, qu ng b c ñư c n u ra vàng b c. Thay vì th , nó s i b t, s i bong bóng bi n thành phân và ch a ñ y ch ch a ñ ăn ñã tiêu hoá, như ñ t sét nâu ñư c ém ñ y vào m t cái ng b ng bay th n , và nó bi n thành nư c ti u ch a ñ y bàng quang. Ðây là tính ch t b t t nh v phương di n ñ ăn ñư c tiêu hoá c n ph i quán . 21. 8. Th nào là v phương di n k t qu ? Khi nó ñư c tiêu hoá, nó s n xu t ñ th dơ dáy g m tóc, lông, móng, răng, và nh ng th còn l i. Khi nó không ñư c tiêu, thì nó phát sinh m t trăm th b nh kh i ñ u b i ng a ngáy, s i, ñ u mùa, phung h i, d ch, lao ph i, ho, tiêu ch y v.v...Ð y là k t qu c a nó. Ðây là tính ch t b t t nh c n quán sát v phương di n k t qu . 22. 9. Th nào là v phương di n thoát ra? Khi nó ñư c nu t vào, nó vào b ng m t c a, mà sau ñó khi ñi ra nó tuôn ra b ng nhi u c a theo cách kh i ñ u là "ghèn t con m t, ráy tai t l tai" (Sn. 197). Khi nu t xu ng, nó ñư c nu t cùng v i m t ñám ñông ngư i t h p. Nhưng khi ch y ra, khi ñã bi n thành phân, ti u v.v..thì nó ch ñu c bài ti t trong qu nh qu cô ñơn. Vào ngày th nh t, ngư i ta khoái thích ăn nó, n m t n mày, ñ y h nh phúc và hân hoan. Vào ngày th hai, ngư i ta b t hai l mũi ñ t ng nó ra, v m t nhăn nhó, nh m g m và bu n th m. Vào ngày ñ u, ngư i ta nu t nó xu?ng v i s th a mãn, thèm thu ng, tham ăn, say mê. Nhưng vào ngày th hai, ch sau m t ñêm trôi qua, ngư i ta bài ti t nó v i v chán chư ng, h th n, s nh c và nh m g m. B i v y, C Ð c có nói: 23. "Th c ăn u ng ñư c ñánh giá l n lao Th c ng ñ nhai, th m m nh m nháp T t c ñi vào b ng m t c a Nhưng do chín c a chúng ùa ra Th c ăn u ng quý giá như v y Th c ng ñ nhai, th m m nh m nháp
196/429

Ngư i thích ăn có b n sum v y Nhưng ch bài ti t trong cô ñ c. Th c ăn u ng quý giá làm sao Th c ng ñ nhai, th m m nh m nháp Khi ăn thì khoái thích lên cao Khi bài ti t g m nh m câm l ng. Th c ăn u ng quý giá th mà Th c ng ñ nhai, th m m nh m nháp Ch c n m t ñêm trôi qua cũng ñ Bi n chúng thành u v t th i tha. Ð y là tính ch t b t t nh c n ñư c quán sát v khiá c nh tuôn ra. 24. 10. Th nào là v khía c nh v y b n? Vào lúc x d ng nó, hành gi làm b n tay, môi, lư i, lư i trong, và nh ng th này tr nên g m ghi c vì dính ñ y th c ăn. Và ngay c khi ñư c t y r a, nó cũng ph i ñư c r a nhi u l n ñ h?t mùi th i. Và cũng như khi cơm ñang sôi, thì nh ng tr u, b t bao b c h t g o v.v... n i lên trên và v y b n cái mi ng, cái vành, cái vung n i, khi ăn cũng v y, khi ñ ăn dâng lên trong khi nó ñư c n u và s c sôi b i h a ñ i trong thân xác lan kh p châu thân, nó bi n thành tét răng làm b n răng, bi n thành nư c mi ng, ñ m v.v..làm b n lư i, lư i trong, v.v..và nó bi n thành ghèn, ráy tai, nư c mũi, phân ti u, làm b n m t, tai, mũi, và các ñư ng ñ i ti u ti n. Và khi nh ng cái c a này b nó làm cho dơ dáy, thì m c dù t m r a h ng ngày, chúng cũng không tr nên s ch s hay ñáng ưa chút nào. L i có vài ch trong s y, sau khi r a nó xong, ngư i ta ph i r a l i bàn tay, mà cũng không h t tính ch t ghê t m, dù có r a hai, ba l n v i ñ t sét, phân bò và b t tr m hương. Ðây là cách quán tính b t t nh v khía c nh v y b n. 25. Khi hành gi quán sát tính ch t b t t nh mư i khía c nh như trên, ñánh m nh vào nó v i t m và t , thì ñoàn th c hi n rõ tính ch t ñáng t m ñ i v i v y. Hành gi tu t p tư ng y nhi u l n, phát tri n, làm cho nó sung mãn. Khi hành gi làm như th , nh ng tri n cái ñư c áp ñ o, và tâm hành gi t p trung c n hành ñ nh, nhưng không ñ c ñ nh an ch do b i tính ch t sâu xa c a ñoàn th c k như m t pháp có t tánh riêng bi t. Nhưng tư ng ñư c rõ r t ñây trong lúc quán khía c nh b t t nh, ñó là lý do ñ m c thi n này có tên g i là "tư ng v b t t nh trong th c ăn" 26. Khi m t tỳ kheo tu t p tư ng v b t t nh trong ñ ăn ñoàn th c này, thì tâm v y lùi l i, d i ngư c trư c lòng tham v ngon. V y t nuôi s ng b ng th c ăn mà không kiêu xa, ch vì m c ñích vư t qua bi n kh , ăn v i tư thái c a ngư i ph i ăn th t con ñ ñi qua sa m c (S. ii, 98). Khi y lòng tham ñ i v i ngũ d c ñư c v y hi u m t cách hoàn toàn, không khó khăn, nh ñã hi u th u ñoàn th c. V y hoàn toàn hi u rõ s c u n nh ñã hi u hoàn toàn năm d c công ñ c (năm d c l c). S tu t p v thân hành ni m ñưa ñ n viên mãn nơi v y nh quán b t t nh trong th c ăn. V y ñã ñi vào ñ o l phù h p v i Tư ng v B t t nh. Và c ñi trên ñư ng y, thì dù hành gi chưa ch ng ñư c m c tiêu B t t ngay trong ñ i này, ít nh t v y cũng hư ng ñ n m t thi n thú t t ñ p. Ðây là gi i thích chi ti t v tu t p tư ng b t t nh nơi th c ăn.

Phân Tích B n Ð i:
Ð nh Nghĩa Danh T 27. Bây gi , ñ n s trình bày v tu t p Phân tích b n ñ i, ñư c li t kê là "M t phân tích " k ti p b t t nh tư ng v th c ăn. ñây, phân tích (vavatthàna) là xác ñ nh b ng cách nói rõ tính ch t cá bi t c a nó. "S tác ý ñ n b n ñ i" "ñ m c thi n v b n ñ i" hay "phân tích b n ñ i" t t c ñ u nói cùng m t chuy n.

197/429

S phân tích này ñư c trình bày theo hai cách: lư c và chi ti t. Nó ñư c trình bày lư c thuy t theo kinh Ð i Ni m x (Mahàsatipatthàna, D. ii,294), và trình bày chi ti t trong ba kinh Mahàhatthipàdùpamà, (Tư ng tích du ñ i kinh) (M. i,185), kinh Ràhulovàada (Giáo gi i La H u La) (M. i,421) và kinh Dhàtuvibhanga (Gi i phân bi t) (M. iii,240). Kinh văn và lư c gi i 28. Nó ñư c trình bày v n t t trong kinh Ð i Ni m x , cho m t ngư i l i tu (mau hi u) có ñ tài thi n quán là b n ñ i ch ng như sau: "Này các tỳ kheo, như m t ñ t thi n x o hay ñ t c a ngư i ñ t , sau khi ñã gi t m t con bò, và ng i ngã tư ñư ng, x nó ra thành t ng mi ng, cũng v y, này các tỳ kheo, m t v tỳ kheo quán sát thân này, dù ñ t như th nào, x d ng th nào cũng ch g m có b n ñ i: Trong thân này, ñây là ñ a ñ i, th y ñ i, h a ñ i, phong ñ i." (D. ii, 294) 29. Ý nghĩa như sau: (lư c). Ð t ñ như th nào, x d ng như th nào: là dù ñi, ñ ng, n m hay ng i. trong uy nghi nào b t c

30. Cũng như ngư i ñ t cho bò ăn xong, ñem nó t i lò th t, trói nó l i, làm th t nó. Khi th y nó ñã b gi t, ñã ch t, ngư i y v n không m t cái tư ng "bò" cho ñ n khi nó b phanh ra chia thành t ng ph n. Khi ngư i y ñã chia con bò ra, khi ng i ñ y, nó m t cái tư ng "bò" và cái tư ng "th t" phát sinh. Nó không nghĩ:" Ta ñang bán bò" ho c "H ñang ñem bò ñi" mà nó nghĩ:"Ta ñang bán th t" ho c "H ñang mang th t ñi". Cũng v y, tỳ kheo này khi còn là phàm phu ngu si - dù ñang làm cư sĩ hay ñã xu t gia không m t cái tư ng "chúng sinh", hay "ngư i", hay "ngã tính", bao lâu chưa quán sát thân này, b ng l i phân tích thành b n ñ i ch ng, dù trong tư th nào, ñư c s d ng cách nào, ñ u ch g m có t ñ i. Nhưng khi tỳ kheo y ñã phân tích thân này là g m t ñ i, thì v y m t ñi cái tư ng "chúng sanh", và tâm v y an trú trên b n ñ i ch ng. B i th mà ñ c Th Tôn d y: "Này các tỳ kheo, như m t ngư i ñ t thi n x o...cũng th , m t tỳ kheo quán sát thân này...g m có ñ a ñ i, th y ñ i, h a ñ i, và phong ñ i". Chi ti t 31. Trong kinh Mahàtthipadùpamà Sutta (Tư ng Tích D ) s phân tích t ñ i ñư c trình bày chi ti t, dành cho m t ngư i tu không bén nh y l m, và ñ m c thi n c?a v y là b n ñ i ch ng- và trong các kinh Ràhulavàda (Giáo gi i La H u La) và Dhàtuvibhanga (gi i phân bi t) cũng v y- như sau: "Và này chư hi n, th nào là ñ a ñ i bên trong? b t c gì n i thân thu c cá nhân, thô phù, kiên c ng b ch p th , như tóc, lông, móng, răng, da, th t, gân, xương, t y, th n, tim, gan hoành cách mô, lá lách, ph i, ru t, màng ru t, bao t , phân, và b t c v t gì khác, thu c n i thân, thu c cá nhân, thô phù kiên c ng, b ch p th , - ñây g i là n i ñ a gi i". (M. i,185) "Và chư hi n, th l ng, b ch p th kh p xương, nư ch p th . (như v nào là Th y gi i trong? cái gì thu c n i thân, thu c cá nhân, thu c nư c, thu c ch t như m t, ñàm, m , máu, m hôi, m , nư c m t, m da, nư c mi ng, nư c mũi, nư c c ti u, và b t c gì khác thu c n i thân, thu c cá nhân, thu c nư c, thu c ch t l ng, b y g i là n i th y gi i) (M. i,187).

"Và chư hi n, th nào là n i h a gi i? Cái gì thu c n i thân, thu c cá nhân, thu c l a, thu c ch t nóng, b ch p th , nghĩa là, cái gì khi n cho thân th nóng lên, bi n ho i, thiêu ñ t, cái gì khi n cho nh ng v t ñư c ăn, u ng, nhai n m, có th khéo tiêu hoá, hay t t c nh ng v t gì khác thu c n i thân, thu c cá nhân, thu c l a, thu c ch t nóng, b ch p th - ñây g i là n i h a gi i" (M. i, 188). "Và này chư hi n, th nào là n i phong gi i? Cái gì thu c v n i thân, thu c cá nhân, thu c gió, thu c v ñ ng tánh, b ch p th , nghĩa là gió th i lên, gió th i xu ng, gió trong b ng, gió trong ru t, gió th i qua các chân tay, hơi th vô, hơi th ra, hay b t c gì khác thu c n i thân, thu c cá nhân, thu c gió, thu c tánh ñ ng, b ch p th - ñây g i là n i phong gi i" (M. i, 188)

198/429

32. Ðây là m t gi i thích v nh ng danh t không rõ "Thu c n i thân, thu c cá nhân": c hai ñ u ch cái gì thu c chính b n thân, vì cái gì thu c b n thân ñư c phát sinh ngay trong t ngã (attani jàtam). Nghĩa là ñư c bao g m trong dòng tương t c c a m t ngư i. Ðư c g i là "n i" vì nó phát sinh trong t ngã, cũng như trong th gian câu chuy n gi a ph n v i nhau ñuư c g i là "chuy n ñàn bà". (lư c) 33. Kiên c ng: c ng ñơ, thô phù: nhám. B ch p th : b tóm b t m t cách ch t ch (b i nghi p). Nghĩa là b ch p ch t, ôm ch t, liên k t ch t ch xem như "tôi" và c a "tôi". 34. (lư c) ñây não c n ñư c thêm vào, vì ñ a gi i c n ñư c hi u là g m có hai mươi ph n t .

35. Nư c (àpo) là cái ch y (appoti) ch y liên t c, (pappoti) ñ n m t ch nào ñ thành m t tình tr ng là dòng nư c. Ch t l ng (àpogata) là cái gì ñi (gata) trong các lo i nư c (àpo) như nư c do nghi p sinh v.v..Ðó là cái có tính ch t "dính li n" c a li n" c a th y ñ i. th y ñ i. 36. L a là hâm nóng. Ch t nóng là cái gì ñi trong các lo i l a, là cái có ñ c tính c a hơi nóng. Cái gì khi n cho cơ th nóng lên: nghĩa là khi b kích ñ ng, nó nóng như b i lên cơn s t m t ngày v.v... bi n ho i: là già ñi, ñ t ñ n s tàn t c a các căn, m t s c kho , da nhăn, tóc tr màu tiêu mu i v.v..Thiêu ñ t:là làm cho thân th nóng lên, khi n ngư i ta ph i kêu: "nóng quá, nóng quá" mu n t m r a c trăm d o, mu n bôi d u hương gesìsa v.v... và mu n làn gió mát c a m t cây qu t. Cái gì ñư c ăn u ng nhai n m, ñư c hoàn toàn tiêu hoá: nh h a gi i bên trong, mà nh ng gì ta ăn u ng vào ñư c tiêu, nghĩa là ñư c ép ra nư c. Và ñây, ba lo i ñ u c a h a gi i, nghĩa là "ñư c hâm nóng" "bi n ho i" "thiêu ñ t" thu c c b n ngu n g c (xem Ch.XX, 27) còn cái cu i cùng "ñư c tiêu hóa" là do nghi p sanh. 37. Gió ñư c ñ nh nghĩa là th i. Ð ng tánh là cái gì ñi vào trong các lo i gió, có ñ c tính c a gió, như gió th i lên: nh ng lu ng gió (năng l c) ñưa lên phía trên gây ra s m a, v.v... Gió th i xu ng: nh ng năng l c ñi xu ng t ng ra ngoài phân và ti u. Gió trong b ng: nh ng năng l c phía ngoài ru t. Gió trong ru t: nh ng năng l c bên trong ru t. Gió ñi qua tay chân: nh ng năng l c phát sinh s co du i, và ñư c phân ph i qua t chi và toàn thân b i h th n kinh.Hơi th vô: Gió t mũi ñi vào. Hơi th ra: Gió t mũi thoát ra. Và ñây, năm th gió ñ u thu c c b n ngu n g c. Hơi th vô ra là do tâm sinh. Trong m i trư ng h p, câu "và b t c cái gì khác", là bao g m th y, ho , hay phong gi i có ph n kia (ví d " ñ a gi i cũng trong th y ho và phong gi i. Các gi i kia cũng v y). trong ba

38. B i v y, c b n gi i ñã ñư c k chi ti t thành 42 khiá c nh, ñ a gi i có 20, th y 11, ho 4 và phong 6. Phương Pháp Tu T p V n T t 39. V phương pháp tu t p ñây, s phân bi t b n ñ i m t cách chi ti t như "Tóc là ñ a ñ i, lông là ñ a ñ i" (hay ñ a gi i) có v nhàm ñ i v i m t tỳ kheo mau hi u. Ð m c thi n tr nên sáng t ñ i v i v này n u tác ý ñ n nó như sau: "Cái gì có ñ c tính c ng là ñ a ñ i, có ñ c tính dính là th y ñ i, có ñ c tính làm chín mùi là h a ñ i, có ñ c tính duy trì là phong ñ i". Nhưng khi m t ngư i không quá mau hi u (l i tu ) mà tác ý ñ m c theo cách này, thì nó m m t và không hi n rõ cho v y. Nó ch tr nên rõ r t v i v y n u ông tác ý ñ n nó theo cách trư c. T i sao? 40. Ví d có hai tỳ kheo cùng ñ c m t b n kinh có nhi u ch trùng l p b b ... thì v mau hi u s l p vào các ch tr ng (ch trùng l p ñã b ) m t hay hai l n, sau ñó v y c ti p t c ñ c b n kinh, ch nói l i hai ch trùng l p ñ u và cu i, còn ngư i ch m l t thì ph i l p l i t t c nh ng ch trùng l p ñã b tr ng. Ngư i ch m hi u thì nói "Cái anh này ñ c ki u gì kỳ v y? Không ñ cho ngư i ta có thì gi máy môi? N u t ng ñ c ki u này, làm sao ta có th quen thu c v i b n kinh ñư c? Ngư i mau hi u thì b o: "Cái anh này, t ng ki u gì kỳ v y? Không ñ cho ngư i ta ñi t i h t b n kinh? N u t ng ñ c ki u ñó, thì ñ n bao gi ngư i ta m i ñ c h t b n kinh này?". B i v y, s phân tích chi ti t b n ñ i b ng tóc, lông v.v..ñ i v i ngư i mau hi u có v th a, nhưng ñ m c thi n tr nên rõ r t ñ i v i v y n u tác ý ñ n nó m t cách v n t t như "Cái gì c ng thu c v ñ a gi i" v.v..Nhưng khi ngư i ch m hi u, tác ý
199/429

theo cách y, thì ñ m c tr nên t i nghĩa, không rõ r t, và nó ch rõ r t v i v y n u tác ý ñ n ñ m c m t cách chi ti t như tóc, lông v.v.. 41. B i v y, trư c tiên, ngư i l i tu (mau hi u) mu n tu t p ñ m c thi n này, nên ñi vào ñ c cư. R i v y nên chú ý ñ n thân xác v t ch t c a mình, và phân bi t các ñ i m t cách v n t t như sau: "Trong thân này, cái gì thu c ch t c ng, thô là ñ a ñ i (gi i), cái gì dính và ch y là th y ñ i, cái gì làm cho chín hay nóng là h a ñ i, cái gì duy trì hay ñ ng chuy n là phong ñ i". Và hành gi nên chú ý, hay tác ý ñ n nó, quán sát nhi u l n, là "ñ a ñ i, th y ñ i", nghĩa là quán thân này như là t ñ i mà thôi, không ph i là m t chúng sanh, không có t ngã. 42. Khi hành gi n l c cách ñó, thì không bao lâu ñ nh sanh kh i nơi v y, ñư c tăng cư ng b i tu soi sáng s phân lo i các ñ i ch ng, và ñ nh này ch là c n hành ñ nh, không ñ t ñ n ñ nh an ch vì nó có ñ i tư ng là nh ng ñ c tính cá bi t. 43. Ho c, có b n thân ph n này do b c Tư ng quân Chánh pháp (Sàriputta) nói ñ n v i m c ñích ch ng minh không có ngã trong b n ñ i ch ng như sau: "Khi có m t kho ng tr ng ñư c vây ph b ng xương, gân, th t và da thì có ra danh t s c" (M. i,190). Và hành gi nên phân tích m i th này thành m t th c th bi t l p, tách r i chúng ra v i bàn tay c a tri ki n, r i phân bi t theo cách ñã nói như "Trong nh ng th này, cái gì c ng, thô là ñ a ñ i. Và hành gi nên tác ý ñ n nó nhi u l n, chú ý, quán sát nó là "ch có ñ a ñ i", không ph i là m t chúng sinh, không có t ngã". 44. Khi hành gi n l c theo cách y, ch ng bao lâu ñ nh kh i lên nơi v y, ñư c tăng cư ng b ng tu soi sáng s phân lo i b n ñ i ch ng, và ñ nh này ch là c n hành ñ nh, không ñ t ñ n ñ nh an ch , vì nó có nh ng ñ c tính cá bi t làm ñ i tư ng. Ðây là phương pháp tu t p khi s phân tích ñ i ch ng ñư c trình bày v n t t. Phương Pháp Chi Ti t 45. Phương pháp trình bày chi ti t c n ñư c hi u như sau. M t thi n gi không quá nh y v tu (ch m l t) mà mu n tu t p ñ m c thi n này, thì h c các ñ i m t cách chi ti t dư i 42 khía c nh, t m t b c th y, và s ng t i m t trú x ...thích h p thu c lo i ñã mô t . R i khi ñã xong các ph n s , v y nên ñi vào ñ c cư và tu t p ñ m c thi n theo 4 cách như: (i) v i các ph n t , lư c thuy t,(ii) v i các ph n t qu ng thuy t, (iii) v i các ñ c tính, lư c thuy t, (iv) v i các ñ c tính, qu ng thuy t. (i) V i các thành ph n,lư c thuy t 46. ñây, th nào hành gi tu t p ñ m c này "v i các thành ph n lư c thuy t". Ðó là khi v y phân tích như sau:" Trong 20 ph n, cái gì có hình thái kiên c ng là ñ a gi i", v y phân tích như sau:"Trong 12 ph n, ch t l ng g i là nư c, v i hình thái dính li n, là th y gi i", và v y phân tích như sau:"Trong 4 ph n, cái gì làm chín là h a gi i", và v y ñ nh rõ như sau: "Trong 6 ph n, cái gì có hình thái duy trì là phong gi i. Khi hành gi phân tích chúng như v y, chúng tr nên rõ r t ñ i v i v y. Khi v y chú ý, tác ý chúng nhi u l n, quan sát chúng, ñ nh s kh i lên nơi hành gi , và ch là c n hành ñ nh. (ii) V i các thành ph n qu ng thuy t. 47. Tuy nhiên, n u ñ m c thi n c a v y không ñi ñ n thành công khi tu t p cách trên, thì hành gi nên tu t p nó v i các thành ph n b ng cách qu ng thuy t. Như th nào? Trư c h t v Tỳ kheo c n ph i th c thi nh ng ñi u ch d n ñã nói trong ph n quán ba mươi hai v t dư i m c trình bày v Thân hành ni m k như m t ñ m c thi n (Ch. VIII, 48-78), nghĩa là b y thi n x o trong s h c, mư i thi n x o v vi c chú ý. Và v y c n kh i s b ng cách h c thu c lòng, theo th t xuôi và ngư c, nh ng nhóm năm món "tóc, lông, móng, răng, da" không b m t món nào. S khác bi t duy nh t là pháp thân hành ni m, sau khi tác ý ñ n tóc, v.v... v màu s c, hình dáng, phương hư ng, trú x và gi i h n, tâm
200/429

ñư c ñ nh nh quán b t t nh, còn ñây, tâm ñư c ñ nh do quán b n ñ i ch ng. B i th cu i m i ph n, sau khi tác ý ñ n tóc v.v... theo năm cách kh i t màu s c, s chú ý c n ñư c làm như sau. 48. Nh ng th này g i là tóc m c trên l p da trong b c l y cái s . ñây, cũng như c kuntha m c trên m t t ki n, cái chóp t ki n không bi t r ng "C kuntha ñang m c trên ta", mà c kuntha cũng không bi t "Ta ñang m c trên t ki n", cũng v y, da trong không bi t "Tóc m c trên ta", tóc cũng không bi t "Tóc m c trên l p da trong b c l y cái s ". Nh ng v t y không có s b n tâm ñ n nhau hay quán sát nhau. B i th , cái ñư c g i là tóc là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này, nó không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không có t ngã, ch là ñ a gi i kiên c ng. 49. Lông m c trên làn da trong bao b c thân th . ñây cũng như khi c dabba m c trên công viên trong m t khu làng tr ng, công viên không th bi t "C dabba m c trên ta", mà c dabba cũng không bi t "Ta m c trên m t công viên trong khu làng tr ng". Cũng v y, da trong c a thân th không bi t "Lông m c trên ta", lông cũng không bi t "Ta m c trên làn da trong b c l y thân th ". Nh ng v t y không b n tâm ñ n nhau. B i th , cái ñư c g i là lông là m t thành ph n c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không t ngã, ch là ñ a gi i kiên c ng. 50. Móng m c trên ñ u các ngón tay ngón chân. ñây, cũng như khi nh ng ñ a tr chơi trò chơi ñâm th ng nh ng h t c a trái madhuka b ng cây nh n, nh ng cây nh n y không bi t "Nh ng h t trái maduka ñang ñư c ñ trên ta" mà nh ng h t madhuka cũng không bi t "Ta ñư c ñâm v i cây nh n". Cũng th , nh ng ngón tay ngón chân không bi t "Móng m c trên ñ u ta" móng cũng không bi t "Chúng ta ñang m c trên ñ u các ngón tay ngón chân". Nh ng v t y không b n tâm ñ n nhau, không quan sát l n nhau. B i v y, cái ñư c g i là móng ch là m t thành ph n ñ c bi t c a thân th , không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không t ngã, ch là ñ a ñ i kiên c ng. 51. Răng m c trong xương hàm. ñây, cũng như khi nh ng c t tr ñư c ñ t trong nh ng l ñá và ñư c làm cho dính ch t b ng xi măng nh ng l ñá không bi t r ng "C t ñư c ñ t trong chúng ta", cái c t cũng không bi t "Ta ñang ñư c ñ t trong l ñá". Cũng v y, xương hàm không bi t "Răng m c trong ta", răng không bi t "Ta m c trong xương hàm". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau, không quan sát nhau. B i th , cái ñư c g i là răng ch là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không t ngã, ch là ñ a ñ i kiên c ng. 52. Da ñư c tìm th y bao b c thân th . ñây, cũng như m t cái ñàn b u ñư c b c b ng m t l p da bò còn ư t, cái ñàn b u không bi t "Ta ñư c b c v i da bò ư t", mà da bò cũng không bi t "M t cái ñàn b u ñư c ta b c". Cũng v y, thân th không bi t "Ta ñư c b c b ng da", da cũng không bi t "M t thân th ñư c ta b c". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau không quan sát l n nhau. B i th , cái ñư c g i là "da" ch là m t thành ph n ñ c bi t c a thân th , không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không t ngã, ch là ñ a ñ i kiên c ng. 53. Th t ñư c tìm th y trét ñ y kh p c b xương. ñây, cũng như khi m t b c tư ng ñư c trét b ng ñ t sét ñ c, tư ng không bi t "Ta ñư c trét b ng ñ t sét ñ c", mà ñ t sét cũng không bi t "Ta ñư c trét trên tư ng". Cũng v y b xương không bi t "Ta ñư c trét b ng th t" (g m chín trăm m nh), mà th t cũng không bi t "M t b xương ñư c trét b ng ta. Nh ng v t này không b n tâm, không quan sát l n nhau. B i th cái ñư c g i là th t ch là m t thành ph n c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không t ngã, ch là ñ a ñ i kiên c ng. 54. Gân ñư c tìm th y trong thân th n i li n các xương l i v i nhau. ñây, cũng như khi nh ng cây mây và c i ñư c bó l i v i nhau b ng giây leo, mây và c i không bi t "Chúng ta ñư c bó l i v i nhau b ng dây leo",giây leo cũng không bi t "Cây mây và c i ñư c bó l i v i nhau b ng chúng ta". Cũng th , xương không bi t "Ta ñư c bó v i nhau b ng gân", gân cũng không bi t "Xương ñư c bó nhau l i b ng ta". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau, không quan sát l n nhau. B i v y, cái ñư c g i là gân là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không t ngã, ch là ñ a ñ i kiên c ng.
201/429

55. Xương thì xương ngón chân ñư c tìm th y nâng ñ xương m c cá, xương m c cá ñ xương ng chân, xương ng chân ñ xương v , xương v ñ xương hông, xương hông ñ xương lưng, xương s ng lưng ñ xương c , xương c ñư c tìm th y nâng ñ xương s . Xương s n m trên xương c , xương c n m trên xương s ng lưng, xương s ng lưng trên xương hông, xương hông trên xương v , xương v trên xương ñùi, xương ñùi trên xương m c cá, xương m c cá trên xương gót chân. 56. ñây, cũng như khi nh ng c c g ch, g hay phân bò khô ñư c d ng lên, ch t ch ng lên nhau, nh ng cái dư i không bi t "M i ñ a chúng ta ñ ñ a trên", mà nh ng cái trên cũng không bi t "M i ñ a chúng ta n m trên ñ a dư i". Cũng v y, xương gót chân không bi t "Ta ñang ñ xương m c cá", xương m c cá không bi t "Ta ñang ñ xương ñùi", xương ñùi không bi t "Ta ñang ñ xương v ", xương v không bi t "Ta ñang ñ xương hông", xương hông không bi t "Ta ñang ñ xương s ng", xương s ng không bi t "Ta ñ xương c ", xương c không bi t "Ta ñ xương s ", xương s không bi t "Ta trên xương c ", xương c không bi t "Ta trên xương s ng", xương s ng không bi t "Ta trên xương hông", xương hông không bi t "Ta trên xương ñùi", xương ñùi không bi t "Ta trên xương m c cá". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau, không quan sát l n nhau. B i v y, cái ñư c g i là xương ch là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không t ngã, ch là ñ a ñ i kiên c ng. 57. T y ñư c tìm th y trong nh ng ng xương ñ các lo i. ñây, cũng như khi nh ng ch i măng lu c ñư c ñ t trong nh ng ñ t tre, v.v., nh ng ñ t tre không bi t "Nh ng ch i măng ñư c ñ t trong ta" mà măng cũng không bi t "Chúng ta trong nh ng ñ t tre". Cũng v y, xương không bi t "T y trong ta", t y không bi t "Ta trong xương". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau, không quan sát l n nhau. B i th , cái ñư c g i là t y ch là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này... không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không có t ngã, ch là ñ a ñ i kiên c ng. 58. Th n ñư c tìm th y n m hai bên qu tim, ñư c bu c b ng s i gân l n nh t phát xu t t nơi gáy v i m t cái góc duy nh t, nhưng r hai sau khi ch y m t ñư ng ng n. ñây, cũng gi ng như, khi hai trái xoài ñư c bu c l i v i nhau b ng cái cu ng c a chúng, thì cái cu ng không bi t "M t c p trái xoài ñư c bu c l i v i nhau b i ta", c p trái xoài cũng không bi t "Chúng ta ñư c bu c l i v i nhau b ng cái cu ng". Cũng v y, s i gân l n không bi t "Hai qu th n ñư c bu c li n nhau b i ta", th n cũng không bi t "Ta ñư c bu c b ng s i gân l n". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau, không quan sát nhau.B i v y, cái ñư c g i là th n thì ch là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không ph i là m t t ngã, ch là ñ a ñ i kiên c ng. 59. Tim ñư c tìm th y bên trong thân th , g n gi a khung xương sư n. ñây, cũng như khi m t mi ng th t ñư c ñ t g n m t cái khung xe cũ, xe không bi t "M t mi ng th t ñư c ñ t g n kho ng gi a c a ta", và mi ng th t cũng không bi t "Ta g n kho ng gi a c a phía bên trong m t cái khung xe cũ". Cũng th , bên trong b xương sư n không bi t "M t trái tim g n kho ng gi a c a ta", qu tim cũng không bi t "Ta g n kho ng gi a c a bên trong khung xương sư n". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau, không quan sát l n nhau. Do v y, cái ñư c g i là qu tim ch là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không ph i m t t ngã, ch là ñ a gi i kiên c ng. 60. Gan ñư c tìm th y trong thân, g n phía hông ph i gi a hai vú. ñây, cũng như khi hai c c th t sinh ñôi ñư c g n bên hông m t cái n i, hông n i không bi t "M t c c th t sinh ñôi ñư c g n trên ta", c c th t ñôi cũng không bi t "Ta ñư c g n trên hông n i". Cũng v y, hông ph i gi a hai vú không bi t "Gan c nh ta", gan cũng không bi t "Ta c nh hông ph i kho ng gi a hai vú". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau, không quan sát l n nhau. B i v y, cái g i là gan ch là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không ph i là m t t ngã, ch là ñ a ñ i kiên c ng. 61. V hoành cách mô thì hoành cách mô kín ñư c tìm th y bao b c tim và th n, trong khi hoành cách mô không kín ñư c tìm th y bao b c th t dư i da kh p cơ th . ñây, cũng như khi th t ñư c gói trong gi rách, th t không bi t "Ta ñang ñư c gói trong m t mi ng gi ", mi ng gi cũng không bi t "Th t ñư c b c trong ta". Cũng th , tim và th n, và th t kh p thân th không ý th c r ng "Ta ñư c b c b i
202/429

hoành cách mô", hoành cách mô cũng không bi t "Tim, th n và th t trong toàn thân ñư c ta bao b c". Nh ng v t y không b n tâm ñ n nhau, không quan sát l n nhau. B i th , cái ñư c g i là hoành cách mô ch là m t thành ph n ñ c bi t c a thân th này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không ph i t ngã, ch là ñ a ñ i kiên c ng. 62. Lá lách ñư c tìm th y g n phía b ng trên, bên trái qu tim. ñây, cũng như khi m t c c phân bò n m g n phía trên m t cái v a thóc, thì phía trên v a thóc không bi t "M t c c phân bò c nh ta", c c phân bò cũng không bi t "Ta phía trên c a m t cái v a". Cũng v y, phía b ng trên không bi t "Lá lách c nh ta", lá lách cũng không bi t "Ta c nh phía b ng trên". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau, không quan sát l n nhau. B i th cái ñư c g i là "lá lách" ch là m t ph n ñ c bi t c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không ph i t ngã, ch là ñ a ñ i kiên c ng. 63. Ph i ñư c tìm th y bên trong thân, gi a ng c treo trên tim và gan và che khu t chúng. ñây, cũng như khi m t cái t chim treo lơ l ng trong m t v a thóc cũ, bên trong v a thóc cũ y không bi t "M t cái t chim treo trong ta", t chim cũng không bi t "Ta ñang treo trong m t v a thóc cũ". Cũng th , bên trong thân không bi t "Ph i ñang treo trong ta", ph i cũng không bi t "Ta ñang treo bên trong m t cơ th ". Nh ng v t y không b n tâm ñ n nhau, không quan sát l n nhau. B i v y, cái ñư c g i là "ph i" ch là m t thành ph n ñ c bi t c a cơ th này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không ph i t ngã, ch là ñ a ñ i kiên c ng. 64. Ru t non ñư c tìm th y bên trong cơ th n m dài t cu ng c ñ n ng d n phân. ñây, cũng như khi cái thây c a m t con r n l n ñ t ñ u cu n l i ñ t vào m t cái máng ñ y máu, cái máng ñó không bi t "M t con r n ñã ñư c ñ t trong ta", cái thây con r n cũng không bi t "Ta trong m t cái máng ñ ". Cung v y, bên trong thân th không bi t "M t cái ru t trong ta", ru t cũng không bi t "Ta trong m t thân th ". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau, không quan sát l n nhau. B i v y, cái ñư c g i là ru t non ch là m t ph n ñ c bi t c a cơ th này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không ph i m t t ngã, ch là ñ a ñ i kiên c ng. 65. Ru t già ñư c tìm th y trong nh ng kho ng gi a c a hai mươi m t cu n c a ru t non, n i li n chúng l i v i nhau. ñây, gi ng như khi nh ng s i dây may l i v i nhau thành m t cái vòng b ng dây ñ chùi chân, cái vòng b ng dây y không bi t "Nh ng s i dây k t l i v i nhau thành tôi", nh ng s i dây không bi t "Ta ñang khâu l i v i nhau thành m t cái vòng b ng dây". Cũng v y, ru t non không bi t "Ru t già bó ta l i v i nhau", ru t già cũng không bi t "Chúng ta bó ru t non l i v i nhau". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau, không quan sát l n nhau. B i v y, cái ñư c g i ru t già ch là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng không ph i m?t t ngã, ch là ñ a ñ i kiên c ng. 66. Bao T là nh ng gì ñã ñư c ăn, u ng, nhai, n m, n m trong b ng. ñây, cũng như ñ chó m a n m trong m t cái máng chó ăn, máng chó ăn không bi t "ñ chó m a trong ta", ñ chó m a cũng không bi t "Ta ñang trong m t cái máng chó ăn". Cũng v y, bao t không bi t "ñ ăn n m trong tôi", ñ ăn cũng không bi t "tôi n m trong bao t ". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau, không quan sát l n nhau. B i th , cái ñư c g i là bao t ch là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không ph i t ngã, ch là ñ a ñ i kiên c ng. 67. Phân ñư c tìm th y cu i ru t, gi ng như ñ t tre dài tám ngón và ñư c g i là ch ch a ñ ăn ñã tiêu hóa. ñây, cũng như khi ñ t sét m m nâu ñư c ñ n vào m t ñ t tre, ñ t không bi t "ñ t sét nâu bên trong ta", ñ t sét nâu cũng không bi t "Ta ñang trong ng tre"; cũng th , ch ch a phân không bi t "phân ñang trong ta", phân cũng không bi t "ta ñang trong ch ch a phân". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau, không quan sát l n nhau. B i v y, cái ñư c g i là phân ch là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này, Không Có Tư Tư ng, B t Ð nh, Tr ng R ng, Không Ph i T Ngã, Ch Là Ð a Ð i Kiên C ng 68. Não ñư c tìm th y bên trong xương s . ñây cũng như khi m t c c b t nh i ñư c ñ t trong m t cái v b u khô, v b u không bi t "m t c c b t nh i ñang trong ta", b t nh i không bi t "ta trong
203/429

trái b y khô". Cũng v y, bên trong xương s không bi t "não ñương trong ta", não không bi t "ta trong xương s ". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau, không quan sát l n nhau. B i th , cái g i là não ch là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không ph i là t ngã, ch là ñ a ñ i kiên c ng. 69. V M t, m t lưu thông, g n li n v i m ng căn thì th m nhu n cơ th . trong khi m t c ñ nh ñư c tìm th y trong túi m t. ñây, cũng như khi d u th m vào m t cái bánh, bánh không bi t "D u th m ta", mà d u cũng không bi t "Ta th m vào cái bánh". Cũng v y, thân th không bi t "M t lưu thông th m trong ta", m t lưu thông cũng không bi t "Ta th m kh p m t thân th ". Và cũng như, m t bong bóng c a dây leo không bi t "Nư c mưa trong ta", nư c mưa cũng không bi t "Ta ñang trong bong bóng dây leo".Cũng v y, túi m t không bi t "M t trong ta", m t cũng không bi t "Ta ñang trong túi m t". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau, không quan sát l n nhau. B i th , cái ñư c g i là m t là m t ph n ñ c bi t c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không ph i m t t ngã, ch là th y ñ i dư i hình thái dính ñ c. 70. Ðàm ñư c tìm th y trên m t bao t và lư ng ch ng m t chén ñ y. ñây, gi ng như khi m t h phân có b t s i trên m t, h phân không bi t "Trên ta có m t l p m t ñ y b t s i",l p m t s i b t cũng không bi t "Ta trên h phân". Cũng v y, l p m t c a bao t không bi t "Ðàm trên ta", ñàm cũng không bi t "Ta trên m t bao t ". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau, không quan sát l n nhau. Cũng th , cái ñư c g i "ñàm" ch là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không ph i t ngã, ch là th y ñ i dư i hình thái dính ñ c. 71. M không có trú x c ñ nh. Nó ñư c tìm th y b t c ch nào máu ñ ng l i, b h ng, t i m t thân ph n b thương do mi ng nh n ném, gai ñâm, b ng l a ho c t i ch m n nh t xu t hi n. ñây, cũng như khi m t thân cây b rìu búa ch t, s ch y m , thì nh ng ch b ch t không bi t "M trong ta", nh a cây cũng không bi t "Ta trong m t ch b ch t". Cũng th , nh ng thân ph n b thương không bi t "M trong ta", m cũng không bi t "Ta nh ng nơi y". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau, không quan sát l n nhau. B i th , cái g i là m ch là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không ph i m t t ngã, ch là th y ñ i dư i hình thái dính ñ c. 72. V Máu thì máu lưu chuy n ñư c tìm th y th m kh p thân th như m t. Máu tr ñư c tìm th y làm ñ y ph n dư i ch có lá gan lư ng ch ng m t chén ñ y, th m ư t th n, tim, gan, ph i. ñây, máu lưu chuy n cũng như m t lưu chuy n. Nhưng máu tr thì gi ng như khi nư c mưa l t vào m t cái ghè cũ làm ư t nh ng c c ñ t, khúc cây dư i ñáy, thì nh ng c c ñ t khúc cây này không bi t "Ta ñang b ng m nư c mưa", nư c mưa cũng không bi t "Ta th m ư t nh ng c c ñ t và khúc cây". Cũng th , ph n bên dư i lá gan hay th n v.v. không bi t "Máu ñang trong ta", ho c "Ta ñang b th m ư t", máu cũng không bi t "Ta làm ñ y ph n dư i lá gan, ng m ư t th n v.v...". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau, không quan sát l n nhau. B i v y, cái ñư c g i là máu ch là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không ph i t ngã, ch là th y ñ i dư i hình thái dính ñ c. 73. M hôi ñư c tìm th y làm ñ y nh ng l chân lông, chân tóc khi có hơi nóng do l a v.v. và nó r ra t nh ng l y. ñây, cũng như khi nh ng bó c ng sen, c ng hoa súng ñư c kéo ra kh i nư c thì nh ng l h ng trong c ng sen v.v. không bi t "Nư c r ra t nơi ta", và nư c r ra cũng không bi t "Ta r ra t các c ng hoa sen, hoa súng". Cũng v y, nh ng l chân tóc, chân lông không bi t "M hôi r ra t ta", m hôi cũng không bi t "Ta r ra t chân lông chân tóc". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau, không quan sát l n nhau. B i th , cái ñư c g i là m hôi ch là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không ph i t ngã, ch là th y ñ i dư i hình thái dính ñ c.. 74. M là ch t d u ñ c ñư c tìm th y ng m kh p cơ th c a m t ngư i béo m p, và trên trái chân v.v... c a m t ngư i g y. ñây gi ng như khi m t ñ ng th t ñư c b c b ng m t gi màu vàng, ñ ng th t không bi t "Mi ng gi vàng c nh ta", mi ng gi vàng không bi t "Ta c nh m t ñ ng th t". Cũng v y, th t trên toàn thân hay trên trái chân v.v..không bi t "M c nh ta", m cũng không bi t "Ta c nh th t trên toàn thân hay trên b p chân, v.v..". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau, không
204/429

quan sát l n nhau. B i th , cái g i là m là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không ph i là t ngã, ch là th y ñ i trong hình th c dính ñ c. 75. Nư c m t khi phát sinh, thì ñư c th y tràn hai l m t hay ch y xu ng. ñây, cũng như khi nh ng lõm trái cau non ñư c làm ñ y nư c, thì lõm cau không bi t "Nư c trong ta", nư c trong lõm cau không bi t "Ta trong lõm cau non". Cũng v y, l m t không bi t "Nư c m t trong ta", nư c m t cũng không bi t "Ta trong l con m t". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau, không quan sát l n nhau. B i th , cái ñư c g i nư c m t là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này, không có tư tư ng, b t t nh, tr ng r ng, không là t ngã, ch là th y ñ i dư i hình th c dính. 76. M nư c là ch t d u tan ñư c tìm th y trên lưng bàn tay và lòng bàn tay, gót và lưng bàn chân, trên s ng mũi và trán và trên nh ng ñ nh vai nhô lên, khi b nóng vì l a v.v.. ñây, cũng như khi ch o có d u ñ lên, thì ch o không bi t "D u lan trên ta", d u không bi t "Ta ñư c r i lên trên ch o". Cũng v y, nh ng nơi lòng bàn tay, v.v..không bi t "M nư c ñang lan trên ta", m nư c cũng không bi t "Ta ñang lan trên lòng bàn tay" v.v... Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau. B i th , cái ñư c g i là M nư c là m t thành ph n ñ c bi t c a cơ th , không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không t ngã, ch là th y ñ i dư i hình th c dính. 77. Nư c Dãi ñư c tìm th y trên m t lư i sau khi xu ng t bên trong hai bên má, khi có ñi u ki n ñ phát sinh nư c b t. ñây gi ng như khi m t cái h bên b sông thư ng xuyên ch y nư c, m t h không bi t "nư c trên ta", nư c không bi t "Ta trên m t h ". Cũng th , m t lư i không bi t "Nư c b t t hai bên má ñang n m trên ta", nư c b t cũng không bi t "Ta xu ng t hai bên má ñang n m trên m t lư i". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau, không quan sát l n nhau. B i v y, cái g i là nư c dãi là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không ph i m t t ngã, ch là th y ñ i dư i hình th c dính. 78. Nư c Mũi ñư c tìm th y làm ñ y hai l mũi ho c ch y xu ng. ñây, cũng như khi m t cái b ch a ñ y s a th i, thì cái b không bi t "Ta ch a ñ y s a th i", s a th i không bi t "Ta trong m t cái b ". Cũng th , l mũi không bi t "Nư c mũi trong ta" và nư c mũi cũng không bi t "Ta trong l mũi". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau, không quan sát l n nhau. B i th , cái ñư c g i là mũi nư c là m t thành ph n c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không ph i t ngã, ch là th y ñ i trong hình th c dính. 79. Nư c Kh p Xương ñư c tìm th y trong m t trăm tám mươi kh p xương làm nhi m v bôi d u m cho chúng. ñây, cũng như khi m t cái tr c ñư c b d u, cái tr c không bi t "d u ñánh bóng ta" d u không bi t "Ta ñánh bóng m t cái tr c". Cũng v y, m t trăm tám mươi ñ t xương không bi t "Nư c kh p xương làm cho ta láng bóng", nư c kh p xương không bi t "Ta làm láng bóng m t trăm tám mươi kh p xương". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau, không quan sát l n nhau. B i th , cái ñư c g i là nư c kh p xương là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng,...không ph i là t ngã, ch là th y ñ i dư i hình th c dính. 80. Nư c Ti u ñư c tìm th y trong bàng quang (bong bóng). ñây, cũng như khi m t cái ghè nhi u l chúc ngư c ñ u trong m t h phân, ghè nhi u l y không nghĩ "H phân th m nư c vào trong ta", nư c th m t h phân vào ghè không nghĩ "Ta ñang trong ghè". Cũng th , bong bóng không bi t "Nư c ti u trong ta", nư c ti u không bi t "Ta trong bong bóng". Nh ng v t này không b n tâm ñ n nhau, không quan sát l n nhau. B i v y, cái ñư c g i là nư c ti u là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không ph i t ngã, ch là th y ñ i dư i hình th c dính. 81. Khi hành gi ñã tác ý theo cách trên ñ n lông v.v..v y c n ph i tác ý b n thành ph n v h a ñ i như sau: Cái gì b i ñó ngư i ta ñư c làm cho nóng, ñây là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không ph i t ngã, ch là h a ñ i dư i hình th c làm chín. Cái gì b i ñó ngư i ta bi n ñ i (già)...
205/429

Cái gì b i ñó ngư i ta nóng lên... Cái gì b i ñó nh ng gì ñư c ăn, u ng, nhai, n m, tr nên hoàn toàn ñư c tiêu hóa, ñây là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không ph i t ngã, ch là h a ñ i dư i hình th c làm chín. 82. K ti p, sau khi tìm th y nh ng gió ñi lên (gió ñây có nghĩa là năng l c) là ñi lên, gió ñi xu ng là ñi xu ng, gió trong b ng là trong b ng, gió trong ru t là trong ru t, gió ñi qua kh p t chi là gió ñi kh p t chi, và hơi th vô th ra là hơi th vô, th ra, hành gi nên tác ý ñ n sáu thành ph n v phong ñ i này như sau: Cái ñư c g i là gió (năng l c) ñi lên là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không ph i t ngã, ñó là phong ñ i dư i hình thái bành trư ng. Cái gì ñư c g i là gió ñi xu ng... Cái gì ñư c g i là gió trong b ng... Cái gì ñư c g i là gió trong ru t... Cái gì ñư c g i là gió ñi ngang qua t chi... Cái gì ñư c g i là hơi th vô hơi th ra là m t thành ph n ñ c bi t c a thân này, không có tư tư ng, b t ñ nh, tr ng r ng, không ph i là t ngã, ñó là phong ñ i dư i hình thái bành trư ng. 83. Khi hành gi chú ý theo cách trên, b n ñ i ch ng tr nên rõ r t v i hành gi . Khi v y tác ý, chú ý ñ n chúng nhi u l n, c n hành ñ nh kh i lên nơi v y theo cách ñã nói. (iii) V i chi ti t lư c nói 84. Nhưng n u ñ m c thi n c a hành gi v n không ñi ñ n thành công khi hành gi tác ý theo cách trên, thì nên tác ý ñ n ñ m c y v i chi ti t lư c thuy t. Như th nào? Trong hai mươi thành ph n tính ch t c ng, nên ñư c phân bi t là ñ a ñ i, tính ch t dính li n là th y ñ i, tính ch t làm chín là h a ñ i, tính ch t bành trư ng là phong ñ i. Trong mư i hai thành ph n, tính ch t dính li n c n ñư c ñ nh nghĩa là th y ñ i, tính ch t chín cũng trong ñó, là h a ñ i, tính ch t bành trư ng, cũng trong ñó, là phong ñ i, tính ch t kiên c ng là ñ a ñ i, tính dính li n là th y ñ i. Trong sáu thành ph n (6 lo i gió), tính bành trư ng c n ñư c ñ nh nghĩa là phong ñ i, tính c ng cũng trong ñó, là ñ a ñ i, tính dính li n là th y ñ i, và tính làm chín là h a ñ i. Khi hành gi ñ nh rõ chúng là như v y, b n ñ i ch ng tr nên rõ r t v i v y. Khi v y chú ý ñ n chúng và tác ý nhi u l n, c n hành ñ nh kh i lên nơi v y theo cách ñã nói. (iv)V i nh ng ñ c tính r ng thuy t 85. Nhưng n u ñ m c thi n c a v y không ñi ñ n thành công khi tác ý ñ n nó như cách trên, thì hành gi nên tu t p b ng nh ng ñ c tính do phân tích. Như th nào? Sau khi phân bi t tóc v.v... theo cách ñã t , tính ch t c ng c a tóc c n ñư c ñ nh rõ là ñ a ñ i, tính ch t dính li n c a nó là th y ñ i, tính ch t làm chín là h a ñ i, và tính ch t bành trư ng là phong ñ i. C b n ñ i c n ñư c ñ nh rõ theo cách y v i m i ph n. (32 ph n) Khi ñ nh rõ chúng theo cách trên, các ñ i ch ng tr nên rõ r t ñ i v i hành gi . Khi v y tác ý ñ n chúng nhi u l n, c n hành ñ nh kh i lên nơi hành gi như cách ñã nói. Nh ng phương pháp tác ý khác 86. Thêm n a, s chú ý ñ n b n ñ i ch ng c n ñư c làm theo nh ng cách sau ñây: (1) V ý nghĩa danh t , (2) Theo t ng nhóm, (3) B ng nh ng vi th , (4) Do ñ c tính v.v..(5) Do s phát sinh, (6) V phía
206/429

c nh d ñ ng, (7) V tính ch t kh phân và b t kh phân, (8) V gi ng và khác, (9) V phân ñ nh trong ngoài..(10) V s bao g m, (11) V ñi u ki n, (12) V s thi u ph n ng tâm th c, (13) V s phân tích các ñi u ki n (duyên). 87. ñây, m t ngư i tác ý b n ñ i ch ng v phương di n ý nghĩa theo hai cách: Nói v bi t tư ng thì g i là ñ t (pathavi) vì nó tr i ra (patthata), g i là nư c (àpo) vì nó ch y (appoti), lư t (àpiyati) làm th a mãn (appàyati), g i là l a (tojo) vì nó làm nóng (tejati), g i là gió (vàyo) vì nó th i (vàyati). Nhưng nói v t ng tư ng, thì chúng ñ u là gi i (dhàtu) vì mang (dhàrapa) tính ch t riêng, vì n m l y (àdàna) ñau kh , vì l a ra (àdhàna) ñau kh (xem Chương XV,19). 88. Theo nhóm: có ñ a ñ i ñư c trình bày dư i hai mươi khía c nh kh i ñ u b ng tóc, lông, và th y ñ i, dư i mư i hai khía c nh kh i ñ u b ng m t ñàm. Bây gi , v nh ng th này: Màu, s c, mùi, v , Dư ng ch t và b n ñ i Ph i h p tám th y Có tên g i là tóc Tách riêng tám th này Không còn tên là tóc. Do ñó, tóc ch là m t nhóm tám pháp, lông và nh ng th còn l i cũng th . C ng thêm hai y u t nghi p sinh thì có nhóm mư i pháp: m ng căn và nam hay n căn. Nhưng tùy theo tính cách tr i hơn ñ c tính c ng hay dính li n, mà g i là ñ a ñ i hay th y ñ i. Trên ñây là s tác ý theo nhóm. 89. 3. B ng vi th : trong thân này, ñ a ñ i k như tán thành b i nh và làm thành ph n c như vi tr n, thì có th có lư ng trung bình là m t dona, ñ a ñ i y ñư c liên k t v i nhau b i th y ñ i v i m t lư ng b ng phân n a, ñư c duy trì b ng h a ñ i (anurakkhita), nghĩa là duy trì cho ñ a ñ i kh i rơi vào tr ng thái m ư t, trơn trư t do th y ñ i, mà tánh c a nó là nh gi t (Pm.361), và ñư c bành trư ng (hay ph ng lên) nh phong ñ i làm cho nó không b phân tán, rã r i. Thay vì rã r i phân tán, nó ñi ñ n nh ng tình tr ng khác nhau như nam, n , v.v.., và bi u hi n tư ng nh , l n, dài, ng n, c ng, r n ch c, v.v.. 90. Th y ñ i nghĩa là tr ng thái dính li n, nh ñư c an l p trên ñ a ñ i, duy trì b i h a ñ i, và bành trư ng b i phong ñ i, nên không r hay ch y ñi. Thay vì r ch y, nó ñem l i s ñ i m i liên t c "Ðây là nói ñ n th y ñ i k như m t ch t nư c giúp cho s tăng trư ng" (Pm.361). 91. Và ñây, h a ñ i cái làm cho tiêu hóa (n u) nh ng gì ñã ñư c ăn, u ng v.v..và là tính ch t làm cho m v i ñ c tính là s c nóng, nh an l p trên ñ a ñ i, ñư c liên k t l i b i th y ñ i, bành trư ng nh phong ñ i. H a ñ i này duy trì cơ th và b o ñ m cái dáng v c a riêng nó. Và thân này, nh ñư c h a ñ i duy trì, nó không bay ra mùi hôi th i. 92. Phong ñ i ñi qua kh p t chi và có ñ c tính là di ñ ng và ñư c an l p trên ñ a ñ i, làm k t t b i th y ñ i, và duy trì b i h a ñ i, làm thân th bành trư ng, mà không s p ñ , l i ñ ng v ng và nh th phong ñ i di ñ ng mà nó d o, co du i, nhúc nhích tay chân trong b n uy nghi ñi, ñ ng, n m, ng i. Như v y, cái cơ ch b n ñ i này ti n hành như m t trò o thu t, l a d i k ngu b ng nam tánh, n tánh.v.v.. Trên ñây là s tác ý ñ n b n ñ i ch ng xem như nh ng vi th 93. 4. V ñ c tính. v.v..: hành gi nên tác ý b n ñ i ch ng theo cách sau ñây: "Ð a ñ i - gì là ñ c tính nhi m v , bi u tư ng c a nó?". Ð a ñ i có ñ c tính là c ng. Nhi m v nó là làm n n t ng. Nó ñư c bi u hi n b ng s ñón nh n. Th y ñ i có ñ c tính r ch y...Nhi m v nó là tăng cư ng. Nó bi u hi n b ng s làm dính l i v i nhau. H a ñ i có ñ c tính là nóng. Nhi m v nó là làm cho chín. Nó ñư c bi u hi n
207/429

b ng s liên t c cung c p tính cách m m m i. Phong ñ i có ñ c tính bành trư ng. Nhi m v nó là phát sinh chuy n ñ ng. Nó bi u hi n b ng s chuyên ch . Ðây là tác ý theo ñ?c tính, v.v... 94.5. V ngu n g c phát sinh, trong b n mươi hai thành ph n kh i ñ u là tóc ñư c trình bày trong ph n lu n chi ti t v ñ a ñ i v.v..thì b n th bao t , ñ ăn u ng vào, phân, m , nư c ti u, là do th i ti t sinh và ñ ăn sinh, b n th nư c m t, m hôi, nư c mi ng, nư c mũi, là th i sinh và tâm sinh, h a ñ i làm tiêu hóa th c ăn là nghi p sinh, hơi th vô là tâm sinh, còn l i g c t c b n (ñ ăn). Ðây là cách tác ý v ngu n g c sinh (nghi p, tâm, th i ti t). 95. 6. V s sai bi t và ñ ng nh t: Có s sai bi t trong nh ng ñ c tính riêng c a b n ñ i, vì ñ c tính (hay th ), nhi m v (d ng) và tư ng c a ñ a ñ i là khác v i ñ c tính v.v..c a th y ñ i v.v..Nhưng có s ñ ng nh t trong b n ñ i v tính v t ch t (s c pháp), ñ i ch ng gi i, pháp, tính vô thư ng, v.v... 96. T t c nh ng ñ i ch ng này ñ u là s c pháp (rùpàni) vì chúng không vư t qua ñ c tính "b qu y nhi u" (ruppana). Chúng là "ñ i ch ng" (mahà-bhùta) do s bi u hi n l n lao v.v..Có nghĩa r ng, chúng ñư c g i là ñ i ch ng vì nh ng lý do sau ñây: (a) bi u hi n l n, (b) gi ng như ñ i huy n thu t, (c) s duy trì l n, (d) thay ñ i l n. 97. (a) bi u hi n l n: chúng ñư c bi u hi n l n dư i hai hình th c là tương t c không ch p th (do nghi p) và tương t c có ch p th . Bi u hi n l n c a t ñ i trong m t tương t c không b ch p ñư c trình bày trong ph n Mô t v ni m Ph t như sau: "Hai l n m t trăm ngàn lý Và b n na do tha (nahutas) n a: trái ñ t này "K mang t t c tài s n" Có b d y ch ng y, như ngư i ta nói". (Ch. IV, 41) và ñ i ch ng ñư c bi u hi n có t m vóc vĩ ñ i trong m t tương t c b ch p th , như trong thân th nh ng con cá rùa, chư thiên, qu Dànava, v.v..Vì kinh nói:"Này các tỳ kheo, có nh ng sinh v t l n h ng trăm lý trong bi n l n" (A. iv, 207) v.v... 98. (b) Gi ng như ñ i huy n thu t: "M t ñ i ch ng (Mahà - bhùta) như m t huy n sư bi n nư c thành pha lê, bi n ñ t thành ra vàng, và trình bày chúng ra, ho c t bi n mình thành ma hay thành chim, cũng v y, t chúng không ph i xanh ñen vàng,ñ i ch ng bi n ra ñ i ch ng s t o màu xanh ñen vàng tr ng và trình bày ra. Do v y, chúng là ñ i ch ng (mahà- -bhùta) vì gi ng như huy n thu t c a phù th y. 99. Và cũng như ngư i nào b nh ng chúng sinh l n như D xoa ám, nh ng chúng sinh này không trong cũng không ngoài ngư i y, mà cũng không bi t l p v i ngư i y. Cũng v y, nh ng ñ i ch ng này không trong nhau cũng không ngoài nhau, mà cũng không bi t l p nhau. B i th chúng là ñ i ch ng vì gi ng như nh ng chúng sinh l n (mahabhùta) D xoa v.v... ch chúng không có ch ñ ng (tương ñ i v i nhau) mà ngư i ta có th tư nghì. 100. Và cũng như nh ng D xoa n d u v ñáng s c a chúng dư i màu s c, hình dáng ñ l a d i chúng sinh, cũng v y, nh ng ñ i ch ng này m i th gi u di m ñ c tính và nhi m v chúng như c ng thô, v.v... b ng m t màu da d ưa c a thân th ñàn ông và ñàn bà v.v... nh ng hình dáng d ưa c a tay chân và dáng ñi u kh ái c a ngón tay ngón chân, mày m t, chúng l a d i ngư i ngu b ng cách che d u ñ c tính và nhi m v chúng là thô c ng v.v.., và không ñ cho t tánh c a chúng hay th c ch t chúng xu t ñ u l di n. Do ñó, chúng là ñ i ch ng vì ngang hàng v i chúng sinh l n t c qu D xoa cái, ch chúng là nh ng k ñ i b p. 101. (c) Thay ñ i l n: Vì b n ñ i ch ng này ph i ñư c duy trì b i nh ng nhu y u l n. Chúng ñã tr thành (bhùta), sinh ra, nh các phương ti n th c ph m, y ph c v.v..có t m quan tr ng l n, vì chúng c n ph i ñư c ki m ra h ng ngày.
208/429

102. (d) Thay ñ i l n: Nh ng ñ i ch ng không b ch p th và có b ch p th ñ u là n n t ng cho nh ng cu c ñ i thay l n lao. ñây s bi n chuy n l n c a ñ i ch ng không b ch p th là ki p tai n i lên (xem Ch. XIII,34), và thay ñ i c a ñ i ch ng có b ch p th là xáo tr n t ñ i trong thân. Vì có câu: Tr n cháy l n n i lên T lòng ñ t v t cao Cho ñ n Ph m Thiên gi i Khi th gi i thiêu h y, Toàn th th gi i h M t trăm ngàn tri u lý B m t cơn h ng th y Làm chìm ñ m tiêu tan M t trăm ngàn tri u lý Toàn th ñ u tan rã Khi th gi i h này S p ñ vì phong ñ i R n mi ng g c n Làm thân th c ng ñơ ñ a ñ i b kích thích nó có th b tóm b i con r n như v y. R n mi ng th i có th làm cho thân th i r a th y ñ i b kích thích nó có th b tóm b i con r n như v y. R n mi ng l a c n làm thân th bùng cháy ho ñ i b kích thích nó có th b tóm b i con r n như v y. R n mi?ng ki m c n làm thân th bung ra phong ñ i b kích thích nó có th b tóm b i con r n như v y. B i v y, chúng là ñ i ch ng vì chúng ñã thành căn c ñ a cho nh ng cu c dâu b ña ñoan . 103. (e) Vì chúng là ñ i và vì chúng là h u: ñ i là vì c n ñ i tinh t n l c m i phân bi t chúng n i và h u (bhùta: tr thành hi n h u) vì chúng hi n h u. Trên ñây là nói th nào b n ñ i ñư c g i là ñ i - ch ng do b i bi u hi n (tư ng) l n, v.v.. 104. L i n a, chúng là gi i (dhàtu) vì mang, ch (dhàrana) nh ng ñ c tính riêng c a chúng, vì n m l y, ch p th (àdàna) ñau kh và b l a ra (àdhàna) ñau kh (xem Ch.XV,19) và vì không cái nào thoát kh i tính ch t c a gi i. Chúng là pháp (dhamma) do mang gi (dharana) tính ch t riêng chúng, và do s mang gi như v y trong kho ng th i gian thu c v chúng. (Ði u này ám ch th i kho ng m t sát na trong ñó s c pháp hi n h u, ñư c nói là b ng mư i b y l n th i kho ng hi n h u c a tâm pháp. (Vib.A.25). Chúng là vô thư ng trong nghĩa ñã b ho i, chúng là kh theo nghĩa gây ra kh ng b , chúng vô ngã trong nghĩa không có trung tâm ñi m (c a thư ng v.v..). Do v y, có ñ ng nh t trong chúng vì t t c ñ u là s c pháp, ñ u là ñ i ch ng, ñ u là gi i, ñ u là pháp, ñ u vô thư ng, v.v.. Ðây là cách chúng c n ñư c tác ý v tính sai bi t và ñ ng nh t.
209/429

105. 7. V tính kh phân và b t kh phân: b n ñ i là b t kh phân vì chúng luôn luôn cùng kh i trong m i m t nhóm s c pháp r t nh ch g m tám pháp (màu, mùi, v , dư ng ch t, b n ñ i) và nh ng th khác, nhưng chúng là kh phân vì có th tách r i do ñ c tính. Ðây là cách tác ý b n ñ i ch ng v phương di n kh phân và b t kh phân. 106. 8. V phương di n gi ng và khác: Và m c dù chúng không th phân tích (b t kh phân) như th , nhưng hai th ñ u gi ng nhau v tính n ng, cũng như hai th sau gi ng nhau tính nh . Và b i l y mà hai ñ i ñ u khác hai ñ i sau, hai ñ i sau khác hai ñ i ñ u. Ðây là cách tác ý b n ñ i v phương di n gi ng và khác. 107. 9. V s phân bi t trong ngoài: n i gi i (ñ i) là ch t a v t ch t cho nh ng căn c v t lý c a th c, cho các lo i "bi u" (intimation), và cho các căn c v t ch t. Chúng ñư c liên k t v i b n uy nghi, và thu c b n ngu n g c sinh ra. Nhưng ngo i gi i (ñ i) thì thu c lo i ngư c l i. Ðây là cách chú ý ñ n chúng v phương di n phân bi t n i ngo i. 108. 10. V s bao g m: Ð a gi i do nghi p sinh ñư c g m chung v i nh ng gi i do nghi p sinh khác, vì không có gì khác bi t trong s sinh ra chúng. Cũng v y, nh ng gi i do th c sinh ñư c g m chung nhau. Ð y là cách tác ý chúng v phương di n bao g m. 109. 11. V phương di n ñi u ki n: Ð a ñ i ñư c gi l i nh nư c, duy trì b i l a và bành trư ng nh phong, là m t ñi u ki n cho ba ñ i ch ng kia b ng cách làm n n t ng cho chúng. Th y ñ i, ñư c an l p trên ñ t, duy trì b i l a và bành trư ng b i gió, là m t ñi u ki n cho ba ñ i kia b ng cách tác ñ ng như cách làm chúng dính li n. H a ñ i ñư c l p trên ñ t, gi l i v i nhau nh nư c và bành trư ng nh gió, là m t ñi u ki n cho ba ñ i kia b ng cách tác ñ ng như cái duy trì chúng. Phong ñ i ñư c an l p trên ñ t, gi l i v i nhau nh nư c duy trì b i l a, là m t ñi u ki n cho ba ñ i kia b ng cách tác ñ ng như cái bành trư ng chúng. Ðây là cách tác ý b n ñ i ch ng v phương di n ñi u ki n. 110. 12. V s thi u ph n ng ý th c: ñây cũng v y, ñ a ñ i không bi t "ta là ñ a gi i" ho c "ta là m t cái duyên b ng cách tác ñ ng như là n n t ng cho ba ñ i kia". Và ba ñ i kia cũng không bi t "ñ a ñ i là m t ñi u ki n cho chúng ta b ng cách làm n n t ng cho ta". Tương t trong m i trư ng h p. Ðây là cách tác ý ñ n b n ñ i v phương di n không có ph n ?ng ý th c. 111. 13. V s phân tích các duyên (ñi u ki n): Có b n duyên cho b n ñ i ch ng là: nghi p, th c, dư ng ch t và nhi t ñ (th i ti t). ñây m t mình nghi p (kamma) là duyên cho cái gì do nghi p sanh, không ph i th c hay cái gì còn l i. Và m t mình th c v.v... là duyên cho cái gì do th c v.v... sanh, không ph i nh ng cái khác. Và nghi p là sanh duyên [1] cho cái gì do nghi p sanh, nó là thân y duyên cho nh ng cái còn l i.[2] [1] "Danh t sanh duyên" ch cho nhân sinh kh i, m c dù nó th c s ñã là ñi u ki n cho nghi p v i tư cách là m t duyên. Vì ñi u ki n này ñư c nói "thi n và b t thi n" hành (formation - t o tác) c a tâm là m t ñi u ki n, k như ñi u ki n nghi p, cho nh ng u n d th c (báo) và cho s c do nghi p sanh (Pm.368) [2] "V i nh ng th còn l i" là do th c sanh v.v... Ðó là thân y duyên vì trong Patthàna thân y duyên ch ñư c nói ñ i v i vô s c pháp b i th không có thân duyên ñ i v i s c pháp. Tuy nhiên vì nh ng câu "V i m t ngư i k như thân y duyên và "V i m t khu r ng" k như thân y duyên trong các kinh, "thân y duyên" có th hi u m t cách gián ti p theo kinh là có nghĩa "v ng m t n u không có'. Th c là sanh duyên cho nh ng gì "do th c sanh", nó là h u sanh duyên, h u duyên, b t ly kh duyên c a nh ng th còn l i. Th c ăn là sanh duyên cho nh ng gì do th c ăn sanh, nó là th c duyên, h u duyên, b t ly kh duyên c a nh ng th còn l i. Nhi t ñ là sanh duyên cho nh ng gì do nhi t ñ sanh, là h u duyên, b t ly kh duyên c a nh ng cái còn l i. M t ñ i ch ng do nghi p sanh là 1 duyên cho 1 ñ i ch ng nghi p sinh và cũng cho nh ng th do tâm sinh v.v... Cũng tương t v i ñ i ch ng do ñ ăn
210/429

sanh. M t ñ i ch ng do th i sinh là duyên cho 1 ñ i ch ng th i sinh, và cũng cho nh ng cái do nghi p sinh v.v... (xem Ch. XX, 27) 112. ñây, ñ a ñ i ch ng do nghi p sanh là m t ñi u ki n (duyên) cho nh ng ñ i ch ng do nghi p sanh khác v a k như là nh ng duyên câu sanh h tương, y ch , h u, b t ly kh và v a là ñi u ki n cho n n t ng, nhưng không ñư c k như sanh duyên (cho nh ng ñ i ch ng do nghi p sanh y). Nó là m t ñi u ki n cho ba ñ i ch ng kia trong ba tương t c (xem Ch. XX, 22) k như nh ng duyên y ch , h u, b t ly kh , nhưng không như ñi u ki n n n t ng hay sanh duyên. Và ñây, th y ñ i là m t ñi u ki n cho ba ñ i kia v a k như nh ng duyên câu sanh v.v... và như duyên tương ưng, nhưng không k như duyên làm phát sanh. Và ñ i v i nh ng ñ i khác trong ba tương t c, nó là m t duyên y ch , h u, b t ly kh , nhưng không ph i tương ưng duyên hay sanh duyên. Và h a ñ i ñây là m t ñi u ki n cho ba ñ i kia v?a k như câu sanh duyên, v.v... v a là duyên duy trì, nhưng không ph i như sanh duyên. Và ñ i v i các ñ i khác trong ba tương t c, nó là m t y ch duyên, h u duyên, b t ly kh duyên mà không ph i duyên cho s duy trì hay phát sinh. Và phong ñ i ñây là m t duyên (ñi u ki n) cho ba ñ i kia v a k như câu sanh v.v... v a k như ñi u ki n bành trư ng, mà không ph i phát sinh. Và ñ i v i các ñ i kia trong ba tương t c, nó là y ch duyên, h u duyên, b t ly kh duyên, nhưng không ph i duyên cho s bành trư ng hay phát sinh. Cùng m t phương pháp y cũng áp d ng cho ñ a ñ i do th c sanh, và do nhi t ñ sanh, và các th còn l i. 113. Và khi nh ng ñ i ch ng này ñã ñư c phát sinh do nh hư ng c a các duyên câu sanh v.v.. V i ba ñ i tùy thu c m t theo b n cách Cũng th v i m t ñ i tùy thu c ba V i hai ñ i tùy thu c hai theo sáu cách Như v y b n ñ i ñư c sinh kh i 114. L y ra m t ñ i, kh i ñ u là ñ a ñ i, có ba ñ i khác mà s sanh kh i c a chúng là do ñ i này, như v y v i ba ñ i tùy thu c m t ñ i, thì s sinh kh i c a chúng x y ra theo b n cách. Cũng v y m i ñ i, kh i t ñ a ñ i, sinh kh i tùy thu c ba ñ i kia, như th , v i m t tùy thu c ba thì s sinh kh i c a chúng x y ra theo b n cách. Nhưng v i hai ñ i cu i tùy thu c hai ñ i ñ u, v i hai ñ i ñ u tùy thu c hai ñ i cu i, v i ñ i th hai th b n tùy thu c th m t th ba, th m t th ba tùy thu c th hai th b n, v i hai, ba tùy thu c m t, b n, và v i m t, b n tùy thu c hai, ba, chúng x y ra theo sáu cách, v i hai ñ i này tùy thu c vào hai ñ i khác. 115. Vào lúc chuy n ñ ng ñi t i (M. i,57), ñ a ñ i trong b n ñ i là m t ñi u ki n cho s ép. Ð i này ñư c tr l c b i th y ñ i là m t ñi u ki n cho s an l p trên m t n n t ng. Nhưng th y ñ i tr l c b i ñ a ñ i là m t ñi u ki n cho s h xu ng th p. H a ñ i tr l c b i phong ñ i là m t ñi u ki n cho s nâng lên. Phong ñ i tr l c b i h a ñ i là m t ñi u ki n ñ nhích t i trư c và nhích sang hai bên (Ch. XX, 62). Trên ñây là tác ý b n ñ i v phương di n phân tích các ñi u ki n (duyên). 116. Khi hành gi tác ý ñ n chúng v phuơng di n ý nghĩa, danh t v.v. theo cách nói trên, các ñ i ch ng tr nên rõ r t ñ i v i v y dư i m i m c. Khi v y tác ý nhi u l n,chú ý ñ n chúng,thì c n hành ñ nh kh i lên theo cách ñã nói. Và ñ nh này cũng th , ñư c g i là "ñ nh rõ b n ñ i ch ng" vì nó kh i lên nơi m t ngư i phân tích b n ñ i ch ng do nh hư ng c a tri ki n. 117. V tỳ kheo chuyên vào vi c phân tích b n ñ i thì ñ m mình trong Không và b cái tư ng v chúng sinh. Vì v y không nuôi nh ng tư ng tư ng sai l c (v ng tư ng) v thú d , ma qu v.v... do ñã t b chúng sinh tư ng, v y nhi p ph c ñư c s hãi khi p ñ m, nhi p ph c ưa và chán, v y không vui m ng hay tiu ngh u (ugghàta - vui m ng, nigghàta - tiu ngh u, c hai ñ u không tìm th y trong P.T.S.)
211/429

trư c nh ng chuy n ñáng ưa hay khó ch u, và như m t ngư i có trí tu l n, v y ho c ñ b t t ngay hi n t i, ho c ñư c hư ng ñ n m t thi n thú. Phân tích b n ñ i ch ng (phân bi t gi i) Luôn luôn là s hành c a ngư i trí B c thi n gi Thánh sư t S l y ñ m c vĩ ñ i này làm trò chơi. Trên ñây là mô t v s tu t p phân tích t ñ i (còn g i là gi i phân bi t). Ð nh Tu T p - K t Lu n

c Ni t bàn

118. Ð n ñây là hoàn t t trong m i chi ti t lu n gi i v ý nghĩa câu "Làm th nào ñ nh c n ph i ñư c tu t p" trong lo t v n ñ kh i ñ u "Th nào là ñ nh", ñư c ñ t ra ñ ch rõ phương pháp tu t p ñ nh v i ñ y ñ chi ti t (xem Ch. III,1). 119. Ð nh mu n nói ñây có hai th là c n hành và an ch . ñây, s nh t tâm trong trư ng h p mư i ñ m c thi n và trong tâm ñi trư c ñ nh (trong trư ng h p các ñ m c còn l i) g i là c n hành ñ nh. S nh t tâm trong các ñ m c thi n còn l i g i là ñ nh an ch . B i th , ñ nh ñư c tu t p dư i hai hình th c, v i s tu t p các ñ m c thi n này. Do v y trên kia nói "hoàn t t trong m i chi ti t" v.v.. Nh ng L i L c C a Ð nh Tu T p 120. Có năm l i ích là hi n t i l c trú v.v..Vì s tu t p ñ nh ñem l i hi n t i l c thú cho nh ng v A-lahán ñã phá h y các l u ho c khi tu ñ nh, nghĩ r ng "Ta s ch ng và an trú nh t tâm tr n m t ngày". Do ñó, ñ c Th Tôn d y: Nhưng này Cunda, ñ y không ph i cái g i là vi n ly trong gi i lu t b c Thánh, ñ y g i là Hi n t i l c trú trong Gi i lu t b c Thánh" (M. i, 40) 121. Khi phàm phu và h u h c tu t p ñ nh, nghĩ r ng: "Sau khi xu t ñ nh, chúng ta s tu t p Tu v i tâm ñã ñ nh tĩnh", s tu t p ñ nh an ch (absortion concentration) ñem l i cho chúng l i ích c a tu b ng cách làm nhân g n cho tu , và cũng v y ñ nh c n hành(access concentration) ñem l i l i ích là m t phương pháp ñ t ñ n nh?ng c nh gi i r ng m trong nh ng hoàn c nh ch t ch i [1]. [1] Xem M.i,179 v.v."Quá trình hi n h u trong vòng tái sinh luân h i, m t ch r t ch t ch i, là ñ y ch t b i nh ng c u u c a tham v.v.. B i v y ñ c Th Tôn d y r ng: "Này các Tỳ Kheo, hãy tu t p ñ nh, vì m t Tỳ kheo ñ nh tĩnh thì bi t ñúng". (S. iii,13) 122. Nhưng khi h ñã làm phát sinh ñư c tám th ng x và mong mu n ñư c các lo i th n thông ñư c mô t như: "V y làm m t thân hóa ra nhi u thân" (Ch. XII,2), h làm phát sinh nh ng lo i th n thông y b ng cách nh p thi n k như căn c ñ a cho th n thông, r i xu t kh i thi n y, như v y s tu t p ñ nh an ch ñem l i cho hành gi l i ích c a các lo i th n thông, vì nó tr thành nhân g n cho các th n thông khi có d p. Do ñó Ð c Th Tôn d y: "V y ñ t ñ n kh năng ch ng ng , do s ch ng ng v i th ng trí (*), mà tâm v y hư ng ñ n, khi có m t cơ h i" (M. ii, 96). (*) Th ng trí là tên khác c a th n thông. 123. Khi phàm phu chưa m t thi n ñ nh c a chúng, mà mu n tái sinh vào Ph m thiên gi i như sau: "Ta hãy tái sinh vào Ph m thiên gi i" hay dù cho v y không th c s bày t khát v ng y, thì s tu t p ñ nh an ch cũng ñem l i cho v y nh ng l i l c c a m t thi n thú, vì ñ nh an ch b o ñ m vi c y. Vì v y ñ c Th Tôn d y: "Chúng tái sinh ñâu sau khi ñã tu t p sơ thi n m t cách gi i h n? Chúng tái sinh
212/429

c ng trú v i chư Thiên cõi tr i Ð i Ph m" (Vbh. 424) v.v..Và ngay c s tu t p ñ nh c n hành cũng b o ñ m m t hình th c tái sinh t t ñ p hơn trong nh ng thi n thú thu c d c gi i.. 124. Nhưng khi nh ng b c Thánh ñã ch ng ñ c tám Gi i thoát tu t p ñ nh v i ý nghĩ: "Ta s nh p di t ñ nh, và không tâm trong b y ngày, ta s ñư c hi n t i l c trú, b ng cách ñ t ñ n di t th tư ng, nghĩa là ni t bàn". Và khi y s tu t p ñ nh an ch ñem l i cho nh ng v y l i l c c a di t. Do ñó Patisambhidà nói: "Trí tu k như s làm ch , do...mư i sáu lo i tri ki n (behaviour of knowledge) và chín lo i ñ nh (behaviour of concentration) là trí thu c di t ñ nh" (Ps. i,97; Ch. XXIII ño n 18 và k ti p). 125. Ð y là l i l c c a ñ nh tu t p g m năm th , là hi n t i l c trú v.v... B i v y, ngư i trí không quên t n tâm theo ñu i s tu t p ñ nh: Nó thanh l c ô nhi m c a phi n não c u Và ñem l i qu báo không th tính lư ng 126. Và ñ n ñây, trong Thanh t nh ñ o, ñư c d y dư i nh ng ñ m c gi i, ñ nh và tu , trong bài k "Ngư i trú gi i có trí, tu t p tâm và tu ...", ñ nh ñã ñư c gi i thích ñ y ñ . Chương mư i m t này k t thúc ph n"Mô t v Ð nh" trong Thanh- t nh ñ o, ñư c biên so n vì m c ñích làm cho nh ng ngư i hi n thi n hoan h . -ooOoo-

Chương XII (a)

Th ng Trí - Các Năng L c Th n Thông
(Iddhividha - niddesa) L i L c C a Ð nh (ti p theo) 1. Trư c ñã nói v các lo i th ng trí thu c th gian r ng s tu t p ñ nh này "ñem l i l i ích là các lo i th n thông" (XI,122). Bây gi mu n viên mãn nh ng lo i th ng trí y, thì trư c ñó thi n gi c n ph i ñ c t thi n v bi n x ñ t,v.v... và trong khi làm vi c này, không nh ng s tu t p ñ nh ñã ñem l i l i ích như th , mà ñ nh còn ñư c tăng ti n. Và khi hành gi có ñư c ñ nh ñã phát tri n ñ n ñ v a ñem l i l i ích v a tr nên tăng ti n, thì v y s làm viên mãn s tu t p tu m t cách d dàng hơn. B i v y chúng ta s gi i thích v các lo i Th ng Trí. Năm Lo i Th ng Trí 2. Ð trình bày nh ng l i ích c a s tu t p ñ nh cho m t thi n nam t ñã ñ c ñ nh t thi n, và ñ tu n t d y di u pháp, Ð c Th Tôn ñã mô t 5 lo i th ng trí th gian. Ðó là (I) nh ng năng l c th n bi n ñư c mô t như "Khi tâm ñã ñư c ñ nh tĩnh, thu n t nh, trong sáng không c u u , ñã tr thành nhu nhuy n, d s d ng, v ng ch c và ñ t ñ n b t ñ ng, v y d n tâm, hư ng tâm ñ n các lo i th n thông như m t thân bi n thành nhi u thân..." (D. i, 77), (2) thiên nhĩ thông, (3) tha tâm thông, (4) túc m ng thông, (5) sanh t trí (trí bi t v s s ng và ch t c a chúng sanh). 1- Các lo i năng l c th n thông. N u m t thi n gi mu n kh i s bi n hóa nh năng l c th n thông như "m t thân bi n thành nhi u thân" v.v... v y ph i hoàn t t tám thi n ch ng trong m i m t Kasina trong tám Kasina, kh i t kasina ñ t và cu i là kasina tr ng. Hành gi cũng c n hoàn t t s ñi u ph c tâm theo mư i b n cách:
213/429

i. Theo th t c a các bi n x chi u thu n ii. Theo th t c a các bi n x ngư c chi u iii. Thu n chi u và ngư c chi u iv.Theo th t thi n chi u thu n v. Theo th t thi n ngư c chi u vi. Thu n chi u và ngư c chi u thi n vii. b băng các thi n viii. b băng kasinas ix. b băng thi n và kasinas x. chuy n v trí thi n chi xi. chuy n v trí ñ i tư ng xii. chuy n v trí thi n chi và ñ i tư ng xiii. phân bi t thi n chi xiv. phân bi t ñ i tư ng. 3. Gì là thu n th các Kasinas...Gì là phân bi t ñ i tư ng? (i) ñây m t tỳ kheo ñ c thi n v kasina ñ t r i kasina nư c, tu n t cho ñ n tám kasinas, làm như v y m t trăm l n, ngay c 1.000 l n, ngay c ñ n trăm ngàn l n, trong m i th kasina. (ii) làm như v y nhưng kh i t kasina màu tr ng, là kasina ngư c chi u. (iii) ñ c thi n nhi u l n, theo chi u thu n r i ngh ch, t kasina ñ t ñ n kasina tr ng r i t kasina tr ng tr l i kasina ñ t, g i là thu n chi u và ngư c chi u các kasinas. 4. (iv) Nh p xu t nhi u l n t sơ thi n ñ n phi tư ng phi phi tư ng x , g i là thu n th thi n. (v) nh p xu t t phi tư ng phi phi tư ng x tr l i sơ thi n nhi u l n g i là ngư c chi u thi n (vi) ch ng theo th t thu n, ngh ch t sơ thi n lên ñ n phi tư ng phi phi tư ng x , và t phi phi tư ng x tr lui v sơ thi n, y là thu n và ngh ch các thi n. 5. (vii) V y b băng thi n mà không b băng bi n x như sau: trư c h t nh p sơ thi n bi n x ñ t,r i nh p tam thi n cùng bi n x y. R i sau khi b bi n x (Ch. X.6) ch ng không vô biên x , sau ñó ch ng vô s h u x . Ðây là b băng thi n. Cũng v y v i bi n x nư c, v.v...(viii) Khi v y b nh ng bi n x cách kho ng mà không b băng thi n theo cách sau: ñ c thi n kasina ñ t, v y l i nh p sơ thi n v bi n x l a, r i bi n x xanh, bi n x ñ , ñây g i là b băng bi n x ..(ix) Khi v y v a b băng bi n x v a b băng thi n như sau: ñ c sơ thi n bi n x d t r i tam thi n bi n x l a, r i không vô biên x sau khi ñă d i b bi n x xanh, k ti p, vô s h u x ñ t ñ n t bi n x ñ , ñây g i là v a b băng thi n v a b băng bi n x . 6. (x) Ð c sơ thi n bi n x d t r i cùng bi n x y ñ c các thi n khác, thì g i là ñ i thi n chi. (xi) Nh p sơ thi n bi n x ñ t, r i cũng sơ thi n bi n x nư c ... bi n x tr ng thì g i là ñ i ñ i tư ng. (xii) S ñ i ñ i tư ng và thi n chi x y ra theo cách như sau: V y nh p sơ thi n bi n x ñ t, nh thi n bi n x nư?c, tam thi n bi n x l a, t thi n bi n x gió, không vô biên x b ng cách d i kasina xanh, th c vô biên x ñ t ñư c t kasina vàng, vô s h u x t kasina ñ phi tư ng phi phi tư ng x t kasina tr ng. Ðây g i là v a chuy n thi n chi v a chuy n ñ i tu ng. 7. (xiii) S phân bi t các thi n chi mà thôi b ng cách ñ nh rõ sơ thi n là năm thi n chi; nh thi n là ba thi n chi, tam thi n là hai thi n chi, cũng v y t thi n, không vô biên x ... và phi tư ng phi phi tư ng x , g i là phân bi t thi n chi. (xiv) Cũng v y,s phân bi t ch ñ i tư ng mà thôi, như:"ñây là kasina ñ t", "ñây là kasina nư c" ... "ñây là kasina tr ng", g i là phân bi t ñ i tư ng. Có ngư i còn nói thêm "phân bi t thi n chi và ñ i tư ng", nhưng vì ñi u này không ñư c nói trong Lu n, nên không thành m t ñ m c trong vi c tu t p. 8. "Thi n gi không th nào th c hi n bi n hóa b ng th n thông n u chưa hoàn t t s tu t p ñi u ph c tâm theo 14 cách y. Công vi c tiên quy t v kasina ñ i v i ngư i sơ cơ r t khó và ch m t ngư i trong s m t trăm hay m t ngàn ngư i có th làm. S làm kh i lên sơ tư ng là khó khăn cho m t ngư i trong
214/429

vi c tiên quy t v kasina, và ch m t ngư i trong trăm ngư i ngàn ngư i làm ñư c. M r ng sơ tư ng khi nó ñã kh i lên và ñ c ñ nh an ch là khó và ch m t ngư i trong m t trăm m t ngàn ngư i có th làm. Ði u ph c tâm theo mư i b n cách sau khi ñ c ñ nh an ch là khó và ch m t ngư i trong m t trăm m t ngàn ngư i làm ñư c. S bi n hóa b ng l c th n thông sau khi luy n tâm theo mư i b n cách là khó, và trong m t trăm, ngàn ngư i ch có m t ngư i làm ñư c. Ph n ng mau l sau khi ñã bi n hóa là ñi u khó và trong m t trăm, m t ngàn ngư i ch có m t ngư i làm ñư c. 9. Như trư ng lão Rakkhita sau tám năm th c túc gi i, m t hôm ñang gi a ba mươi ngàn t kheo ñ c th n thông ñ n thăm b nh trư ng lão Mahà-Rohana-Cutta Therambattala. Th n thông c a trư ng lão ñã t ño n nói v kasina ñ t (Ch. IV,135). Th y v y, m t v trư ng lão nói:"Chư hi n, n u Rakkhita không có ñ y, thì chúng ta ñã b th m b i. (Ngư i ta s b o) "Nh ng v này không b o v ñư c b c Long tư ng ". B i th chúng ta nên ñi du hành v i các kh năng ñã ñư c làm cho viên mãn, cũng như binh sĩ khi ñi ra v i binh khí ñã ñư c lau s ch h t nh ng v t dơ". Ba mươi ngàn tỳ kheo nghe l i khuyên c a trư ng lão, và ñ t ñ n ph n ng mau l . 10. Và giúp ngư i khác sau khi ñ t ph n ng mau l là khó và ch m t ngư i trong trăm, ngàn làm ñư c. Như v trư ng lão che ch ch ng l i tr n mưa tàn l a b ng cách bi n ñ t gi a tr i, khi tr n mưa l a tro ñư c Ma vương bi n hóa trong bu i t l l n trên ñ o. 11. Ch có chư Ph t, Ð c giác và Thanh văn ñ i ñ t ...ñã tinh t n nhi u ki p, mà bi n hoá th n thông này cùng nh ng ñ c tính ñ c bi t khác, như Bi n tài m i viên mãn ñư c nh ñ c A-la-hán qu , và không c n ti n trình tu n t như ñã mô t . 12. B i v y, cũng như khi m t ngư i th vàng mu n làm m t th ñ trang s c nào ñó. Ông ta ch làm ñư c sau khi ñã luy n vàng cho nhu nhuy n, d x d ng do n u tan nó, v.v... và cũng như khi m t ngư i th g m mu n làm m t th ñ ch a nào ñó, ông ta ch làm ñư c nó sau khi ñã làm cho ñ t sét tr nên d o, d x d ng, m t ngư i t p s cũng th , ph i chu n b cho các lo i th n thông b ng cách ch ng tâm theo mư i b n cách nói trên, và ph i làm cho tâm nhu nhuy n d x d ng v a b ng cách ñ t ñ n viên mãn dư i nh ng ñ m c d c, nh t tâm, tinh t n và tr ch pháp, và b ng cách làm ch trong s tác ý v.v...Nhưng m t ngư i ñã có ñi u ki n c n thi t cho vi c y nh t p luy n ñ i trư c, thì ch c n chu n b ñ ñ c t thi n trong nh ng kasinas. 13. Ð c ph t ch cách chu n b như sau: " Khi tâm ñã ñ nh tĩnh" v.v... ñây là l i gi i, ti p theo kinh văn (xem ño n 2). ñây, "v y " ch cho tỳ kheo ñã ñ c t thi n. "Như v y ", ch th t ch ng t thi n, có nghĩa là sau khi ch ng t thi n b t ñ u t sơ thi n. Ð nh tĩnh: Ð nh tĩnh nh phương ti n t thi n. Tâm: là tâm s c gi i. 14. Nhưng v nh ng danh t "thu n t nh" v.v... nó thu n t nh, nh tr ng thái ni m ñư c làm cho thu n t nh b ng x . Nó sáng chính vì thu n t nh, ñây nghĩa là trong sáng.Nó không l i l m, vì nh ng l i l m là tham, v.v... ñã b lo i b i l c, v.v... Nó ñư c t y tr c u u vì nó không l i l m, vì chính l i l m làm cho tâm u nhi m. Nó tr thành nhu nhuy n, vì nó ñã ñư c khéo tu t p, có nghĩa nó ch u s làm ch , b i vì m t tâm ñư c làm ch g i là tâm nhu nhuy n. Nó d s d ng, chính vì nó nhu nhuy n, nó ch u s s d ng, nó ñáng ñư c s d ng, ñó là ý nghĩa. 15. Vì m t tâm nhu nhuy n thì d s d ng, gi ng như vàng ñã khéo n u ch y; và nó v a nhu nhuy n v a d s d ng là vì nó ñã ñư c khéo tu t p, như kinh nói: "Này các tỳ kheo, Ta không th y m t pháp nào, khi ñư c tu t p ñư c ñào luy n, tr thành nhu nhuy n d s d ng như tâm" (A. i, 9). 16. Nó v ng ch c b i vì v ng ch c trong s thu n t nh và các ñ c tính khác. Nó ñ t ñ n b t ñ ng chính vì nó v ng ch c có nghĩa là nó không c ñ ng, không lay chuy n. M t cách gi i thích khác là, nó v ng ch c vì v ng ch c trong tính cách có th làm ch c a riêng nó, nh tính nhu nhuy n và d s d ng; và nó ñ t ñ n b t ñ ng vì nó ñư c tăng th nh b i tín v.v...

215/429

17. Vì Tâm có Tín tăng cư ng thì không b dao ñ ng b i thi u ñ c tin, khi ñư c tăng cư ng b i T n, thì nó không b dao ñ ng b i gi i ñãi; khi ñư c tăng cư ng b i Ni m, thì nó không b dao ñ ng b i th t ni m (lơ ñ nh); khi ñư c tăng cư ng b i Ð nh, thì nó không b dao ñ ng b i tr o c ; khi ñư c tăng cư ng b i Tu , thì nó không b dao ñ ng b i ngu si; và khi ñư c chi u sáng thì nó không b dao ñ ng b i bóng t i c a c u u (phi n não). B i v y khi tâm ñư c tăng cư ng b i sáu pháp này, thì nó ñ t ñ n b t ñ ng. 18. Tâm có ñư c tám y u t theo cách y thì có th ñư c hư ng ñ n s ch ng ñ c b ng th ng trí nh ng pháp c n ñư c ch ng ñ cv i th ng trí. 19. M t phương pháp khác: Nó ñư c ñ nh tĩnh nh ñ nh t thi n. Nó ñư c thu n t nh nh tách r i các tri n cái. Nó trong sáng nh vư t qua t m, v.v... Nó không l i l m nh không có nh ng ác d c có căn ñ t s ñ c thi n (t như ngư i mu n cho k khác bi t r ng v y có th th c hành thi n ñ nh). Nó ñư c t y tr c u u vì bi n m t các c u u c a tâm g m tham, v.v... c hai ñi u này c n ñư c hi u theo kinh Vô u (M. i, kinh 5) và B d (M. i, 7) Nó tr nên nhu nhuy n do s làm ch . Nó d s d ng do ñ t tình tr ng c a con ñư ng ñưa ñ n Th n thông (ñ.50). Nó v ng ch c và ñ t ñ n b t ñ ng b ng cách ñ t ñ n s tinh t c a s tu t p ñã viên mãn, có nghĩa r ng vì nó ñ t ñ n b t ñ ng nên nó v ng ch c. Và tâm có ñư c tám y u t theo cách trên, thì có th hư ng ñ n s ch ng ñ c b ng th ng trí nh ng pháp c n ph i ñư c ch ng ng nh th ng trí,vì nó là n n t ng, là nhân g n cho chúng. 20. V y d n tâm, hư ng tâm ñ n các lo i th n thông (iddhi-vidha: các lo i thành công), ñây thành công iddhi, có nghĩa là làm sinh ra hay ñ t ñư c. Vì cái gì ñư c phát sinh, ñư c th ñ c, thì g i là thành công: "như m t con ngư i ư c ao, n u ư c ao c a nó ñư c thành t u", ho c nói: S xu t gia thành công (ijjhati), nên ñó là m t th n thông (iddhi)...Nó ñánh b t tham d c, nên nó là m t bi n hóa... A-lahán ñ t thành công, nên ñó là m t s thành công...Nó chuy n hóa t t c c u u , nên ñó là m t bi n hóa (Ps. ii, 229) 21. M t phương pháp khác: Thành công (iddhi) theo nghĩa ti p sau ñó là m t danh t ch hi u l c c a các phương ti n; vì hi u qu ñ n ti p theo v i s phát sinh k t qu mong mu n. Như kinh nói: Gia ch Sitta có gi i ñ c, n u ông nguy n "mong r ng ñ i sau tôi làm chuy n luân vương" thì ư c nguy n c a ông s thành công, vì ñó là m t ư c nguy n trong s ch (S. iv, 303) 22. M t cách hi u khác: chúng sinh nh phương ti n c a nó mà thành công, nên g i là thành công. Năng l c thành công y có mư i lo i: gì là mư i? "Thành công do quy t ñ nh, thành công b ng bi n hóa, thành công b ng thân ý sanh, thành công b ng s can thi p c a trí,thành công b ng s can thi p c a ñ nh. Thành công c a các Thánh gi , thành công do h u qu nghi p, thành công c ngư i có công ñ c, thành công do hi u bi t, thành công do n l c ñúng." (Ps. ii, 205) 23. (i) ñây, thành công do quy t ñ nh nghĩa là như " Bình thư ng ch m t thân, v y tác ý bi n thành trăm, ngàn, m t trăm ngàn thân, sau khi tác ý, v y quy t ñ nh v i trí như sau. Ta hãy bi n thành nhi u."(Ps. ii, 207) 24. (ii) Thành công b ng bi n hóa như: "Sau khi t b hình dáng thông thư ng, v y hi n thành hình m t c u bé hay m t con r n... hay bi n ra m t cu c bày binh b tr n " (Ps. ii, 210) ñây là do t b và thay ñ i hình d ng thông thư ng. 25. (iii) Câu ñư c nói như sau: " ñây m t tỳ kheo t o ra t thân xác v y m t thân xác có s c, do ý sanh" (Ps. ii, 20) thì g i là th n thông làm ra thân ý sanh, vì nó x y ra k như s phát minh m t thân khác do ý sanh trong thân này. 26. (iv) M t tình tr ng ñ c bi t phát sinh do nh hư ng c a trí trư c khi trí sinh kh i, ho c sau khi trí sinh kh i, ho c trong khi trí sinh kh i, thì g i là thành công do s can thi p c a trí; vì ñi u này ñư c nói: " M c ñích t b thư ng tư ng thành công, nh quán vô thư ng, ñó g i là thành công do s can
216/429

thi p c a trí...M c ñích t b m i c u u thành công nh A-la-hán ñ o, như v y là thành công b ng can thi p c a trí. Có s thành công nh can thi p c a trí trong trư ng h p ñ i ñ c Bakkula. Có thành công nh can thi p c a trí trong ñ i ñ c Sankicca. Có thành công do can thi p c a trí nơi ñ i ñ c Bhùtapàla." (Ps. ii,211) 27. ñây, khi ñ i ñ c Bakkula còn là m t hài nhi, ñư c mang ñi t m trong sông vào ngày lành, v y rơi vào dòng nư c do s b t c n c a ngư i vú. M t con cá nu t ñ i ñ c vào b ng và cu i cùng l i t i ch t m Beenares. ñ y con cá ñư c m t ngư i chài b t và bán cho ngư i v c a m t trư ng gi . Bà thích con cá mu n t tay n u l y, và x nó ra. Khi làm th bà th y ñ a tr như m t pho tư ng vàng trong b ng cá. Bà m ng r nghĩ: "Cu i cùng ta ñã ñư c m t ñ a con trai". V y s s ng sót c a ñ i ñ c Bakkula trong b ng cá vào ki p chót c a Ngài, ñư c g i là: "Thành công do can thi p c a trí", vì nó ñư c phát sinh do nh hư ng c a trí thu c ñ o l A-la-hán mà v y s ñ t ñư c trong ñ i s ng y. (Câu chuy n ñư c k chi ti t trong MA. iv, 190) 28. M c a ñ i ñ c Sankicca ch t khi ñ i ñ c còn trong bào thai. Vào lúc h a thiêu bà, bà b ñâm b ng m t c c nh n, ñ ñ t lên giàn h a. Hài nhi b thương tích góc con m t vì c c nh n y, và th t lên ti ng. Khi y nghĩ r ng ñ a tr còn s ng, ngư i ta l y t thi xu ng m b ng ra, và ñem hài nhi giao cho bà ngo i nó. Dư i s săn sóc c a bà hài nhi l n lên, và cu i cùng xu t gia ñ c qu A-la-hán. V y, s s ng sót c a ñ i ñ c Sankicca trên giàn h a g i là "Thành công do can thi p c a trí." 29.Thân ph c a c u bé Bhùtapàla là m t ngư i nghèo thành Vương xá. Ông ñi vào r ng v i m t chi c xe ñ ki m c i v . M t hôm khi tr v c ng thành thì tr i ñã t i. Nh ng con bò kéo xe tu t kh i cái ách và thoát vào ñô th . Ông ñ ñ a bé ng i bên chi c xe và ñi vào thành ñ tìm c p bò. Ông chưa k p tr ra thì c ng thành ñã ñóng. S s ng sót c a hài nhi qua m t ñêm ngoài c ng thành ñ y thú d và ma qu ñư c g i là thành công nh can thi p c a trí. 30. (v) M t tình tr ng ñ c bi t phát sinh do nh hư ng c a t nh ch trư c khi ñ c ñ nh ho c sau khi ñ c ñ nh, ho c trong khi ñ c ñ nh, thì g i là "Thành công do can thi p c a Ð nh", như nói: "M c ñích t b nh ng tri n cái thành công nh sơ thi n, nên ñ y là thành công nh can thi p c a ñ nh... M c ñích t b vô s h u x thành công nh ch ng phi tư ng phi phi tư ng x , nên g i ñó là thành công nh can thi p c a ñ nh. Có thành công nh can thi p c a ñ nh tôn gi Sàriputta... tôn gi Sànjìva... tôn gi KhànuKondànnà... tín n Uttara... tín n Sàmàvati" (Ps. ii, 211-12) 31. ñây, trong khi tôn gi Xá L i Ph t ñang v i tôn gi M c Ki n Liên t i Kapotakandarà, ngài ñang ng i gi a kho ng tr ng ngoài tr i vào m t ñêm trăng v i cái ñ u m i c o tóc. Khi y m t con ác qu , m c dù ñã ñư c b n nó c nh cáo, ñ n ñánh m t cú vào ñ u tôn gi vang ti ng như s m. Vào lúc b giáng cú ñ m, tôn gi ñang nh p ñ nh, nh v y ngài không b thương t n. Ðây là thành công do can thi p c a ñ nh nơi tôn gi , câu chuy n còn ñư c k trong Udàna 39. 32. Khi trư ng lão Sànjìva ñang trong Ð nh di t th tư ng nh ng k m c t v.v... trông th y tư ng là ngài ñã ch t. Chúng ñem c , c i khô, phân bò và ñ t lên.Không m t chéo y c a tôn gi b cháy. Ðây là s thành công nh can thi p c a ñ nh tôn gi , nh hư ng c a ñ nh ch x y ñ n trong khi ngài nh p và xu t liên ti p tám thi n trư c khi vào ñ nh Di t th tư ng. Câu chuy n ñư c k trong kinh M. i, 333. 33. Trư ng lão Khànu- Kondanna có bi t tài ch ng ñ c các thi n ch ng. M t ñêm kia Ngài ng i nh p ñ nh trong m t khu r ng. Có năm trăm tên cư p ñi qua v i nh ng ñ v t ñã tr m ñư c. Vì nghĩ không ai theo ñu i, và c n ngh ngơi, chúng ñ t các v t kia xu ng, và vì tư ng v trư ng lão là m t khúc cây (khànuka), chúng ch ng ñ ñ c lên trên ngài. Ngài xu t ñ nh vào lúc ñã tính trư c, ñúng vào lúc nh ng tên cư p ngh ngơi xong s p s a lên ñư ng, ngay lúc y tên cư p ñ u tiên ñã b ñ v t tr m lên ngư i ngài và bây gi ñang l y ñ ra ñi. Khi chúng th y ngài c ñ ng thì ho ng s hét lên. V trư ng lão nói: "Ð ng s cư sĩ. Ta là m t tỳ kheo." B n cư p ñ n ñ nh l ngài, và xin xu t gia, cu i cùng ñ u ñ c Ala-hán qu cùng v i các vô ng i bi n. ñây v trư ng lão không b h i b i năm trăm gói hàng ch t lên ngư i ngài, là s thành công nh can thi p c a ñ nh.
217/429

34. Tín n Uttarà là con gái c a m t trư ng gi , tên là Punnaka. M t dâm n tên Sirimà ganh t v i nàng, nên ñ m t thùng d u sôi lên ñ u nàng. Vào lúc y Uttarà ñã ñ c thi n v T tâm, nên d u ch y kh i ngư i tín n như nư c ñ lá sen. Ð y là thành công nh can thi p c a Ð nh l c nơi bà (Câu chuy n ñư c k chi ti t trong Dha. iii,310). 35. Hoàng h u c a vua Udena tên là Sàmàvati. Bà-la-môn Màgandiya, vì mong cho con gái mình tr thành hoàng h u nên b m t con r n ñ c trong cây ñàn tỳ bà c a Sàmàvati r i tâu vua: "Tâu b h , Sàmàvati mu n ám h i b h ñó. Bà y mang theo m t con r n ñ c trong cây ñàn c a bà." Khi vua tìm th y con r n, ông n i tr n lôi ñình, toan gi t bà v i m t mũi tên t m ñ c. Sàmàvati cùng v i tùy tùng bi n mãn tâm t lan ñ n ông vua. Ông ñ ng run r y không b n ñư c mũi tên ra mà cũng không d p nó ñi ñư c. Khi y hoàng h u h i: "Hoàng thư ng có chuy n gì th ? M t trong ngư i?" -"Ph i, ta m t." "V y, hãy b xu ng cây cung." Cây cung rơi xu ng chân nhà vua. Khi y hoàng h u b o: "Ngư i ta không nên oán thù m t ngư i không oán thù." Như v y, s ki n nhà vua không dám b n ra mũi tên chính là m t thành công nh can thi p c a ñ nh l c nơi tín n Sàmàvati. (xem Dha. i, 216) 36. (vi) Cái làm cho hành gi an trú không c m th y ghê t m ñ i v i nh ng gì ñáng ghê t m, thì g i là thành công c a thánh gi , như kinh nói: "Gì là thành công c a b c thánh? ñây n u m t tỳ kheo ư c nguy n: "Mong r ng ta an trú không ghê t m nh ng gì ñáng ghê t m." v y không ghê t m v i nó. V y an trú v i x ñ i v i v t y, chánh ni m và hoàn toàn t nh giác" (Ps. ii, 212). Ðây g i là thành công c a nh ng b c thánh", vì nó ch ñư c phát sinh nơi nh ng b c thánh ñã ñ t ñ n s làm ch tâm. 37. Vì n u m t tỳ kheo v i l u ho c ñã b phá h y mà có ñư c s thành công này, thì khi g p m t ñ i tư ng kh , v y th c hành bi n mãn tâm t ñ n nó, ho c là tác ý ñ n nó như ch là t ñ i, v y an trú bi n mãn v i tâm không g m ghi c (hay chán ghét ñ i tư ng y), và khi g p m t ñ i tư ng kh ái, v y an trú bi n mãn tính cách b t t nh, ho c tác ý ñ n nó như là vô thư ng, thì an trú v i tư ng ñáng ghê t m (ñáng chán). Cũng v y trong trư ng h p g p cái ñáng chán, v a g p cái không ñáng chán, v y th c hành s bi n mãn như trên v i tâm t hay tác ý ñ n nó như là t ñ i, v y an trú v i tư ng không ñáng chán. Và trong trư ng h p g p cái không ghê t m và cái ghê t m, v y th c hành bi n mãn như trên v i tư ng b t t nh hay tác ý ñ n nó như là vô thư ng, v y an trú tư ng ñáng t m. Nhưng khi v y t p luy n x g m sáu chi ph n như sau: " Khi th y m t s c pháp v i con m t, v y không vui thú, cũng không...(Ps. ii, 213), v..v.. thì khi y, t b c hai tư ng ñáng chán và không ñáng chán, hành gi an trú x , chánh ni m, t nh giác hoàn toàn. 38. Vì ý nghĩa này ñư c trình bày như sau trong Patisambhidà: "Th nào là v y an trú tư ng không ñáng chán trong cái ñáng chán? Ð i v i m t v t không thích ý, v y bi n mãn nó v i tâm t , ho c k nó như là t ñ i." (Ps. ii, 212). Như th g i là "Thành công c a thánh gi ", vì nó ñã ñư c phát sinh nơi b c thánh ñã ñ t ñ n tâm t ch . 39. (vii) Th n thông g m trong vi c du hành gi a hư không như chim bay, v.v... g i là thành công do qu báo c a nghi p như kinh nói: " Gì là thành công do qu báo c a nghi p? Thành công trong t t c nh ng loài chim có cánh, trong t t c chư thiên, trong vài ngư i, trong s chúng sanh ño x , g i là thành công do qu báo c a nghi p." (Ps. ii,213). Vì ñây, kh năng bay lư n trên không c a m i lo i chim có cánh, không c n thi n ñ nh hay tu giác gì ráo, g i là thành công do qu báo c a nghi p; cũng v y, trong t t c loài chư thiên, và m t s loài ngư i vào kh i th y c a m t th i ki p; cũng v y thành công (bay ñư c) trong m t vài chúng sanh ñ a x , như con qu cái m c a Piyankara (xem SA.), và m c a Uttara, v.v... 40. (viii) Thành công g m trong vi c du hành trong không gian v.v... Trong trư ng h p nh ng v chuy n luân vương, v.v... g i là thành công c a nh ng ngư i có công ñ c, như kinh nói: "Gì là thành công c a nh ng ngư i có công ñ c? Vua Chuy n Luân du hành trên không v i b n ñ o quân, còn có c quân h u và quân gi c u (m c t ). Gia ch Jokita có thành công c a ngư i có công ñ c. Nh ng gia ch Jakilaka, Ghosita, Mendaka có thành công c a nh ng ngư i có công ñ c. S thành công c a năm v ñ i công ñ c g i là thành công c a nh ng ngư i có công ñ c v.v... (Ps. ii, 213). Nói tóm l i, ñi u ñ c
218/429

bi t c a s thành công khi nh ng công ñ c tích lũy ñã chín mùi, thì g i là thành công c a nh ng ngư i có công ñ c. 41. M t lâu ñài b ng pha lê cùng v i 64 cây ư c ñã tách ñôi m t ñ t mà v t lên trư c m t gia ch Jotika. Ðó là thành công do công ñ c, trong trư ng h p c a gia ch này (Dha. iv, 207). M t núi vàng cao tám mươi cubits ñư c xu t hi n cho Jatilaka (Dha. i, 216). S s ng sót an n c a Ghosita khi có nh ng năng l c ñ gi t ông ta b y ch , là thành công c a nh ng ngư i có công ñ c (Dha. i, 174). S xu t hi n nh ng con c u ñ c làm b ng b y th quý báu t i m t nơi r ng m t t m cày cho gia ch Mendaka, g i là thành công c a nh ng ngư i có phư c ñ c. (Dha. iii,364) 42. Năm ngư i r t công ñ c là trư ng gi Mendaka, v ông tên Candapadumasira, con trai ông Dhananjaya (ngư i giàu có), con dâu ông Sumahadevi, và nô tỳ ông là Punna. Khi trư ng gi Mendaka g i tóc và ngư c nhìn lên tr i, có mư i hai ngàn năm trăm ñ u thóc rơi xu ng cho ông toàn m t th g o ñ . Khi v ông l y m t nàli cơm ra, thì cơm y ñem cho c nư c dùng cũng không h t và con trai h l y ra m t túi ti n ch a m t ngàn ñ ng ducas, thì nh ng ñ ngti n y ñem cho t t c cư dân ñ o Diêm phù ñ (Jampudìpa) cũng v n còn. Khi con dâu ông ta l y ra m t tumba lúa ñ b thí t t c cư dân Diêm phù ñ , thóc y v n không h t. Khi ngư i nô tỳ cày v i ch m t lát cày, thì có ñ n mư i b n lu ng cày, m i bên b y lu ng. (Vin. i, 240; Dha. i, 384). Ðây là thành công c a nh ng ngư i có công ñ c. 43. (ix) Thành công kh i ñ u b ng s du hành qua hưkhông trong trư ng h p nh ng b c th y v các h c thu t, thì g i là thành công nh h c thu t. Ví d trong Patisambhidà nói: "Gì là thành công nh h c thu t. Nh ng b c th y v h c thu t sau khi ñã th t lên nh ng bùa chú có th bay ñư c qua hư không, cho th y m t con voi gi a tr i... và chúng có th bày binh b tr n gi a hư không" (Ps. ii, 213). 44. (x) Nhưng s thành công trong vi c này vi c n , nh m t n l c ñúng, g i là thành công do áp d ng n l c ñúng, như ñi u này ñư c nói: " M c ñích t b d c tham thành công nh s xu t ly, ñ y là thành công v i nghĩa thành công do áp d ng n l c ñúng..." M c ñích t b t t c ô nhi m thành công nh Ala-hán ñ o, ñó là thành công trong nghĩa thành công do áp d ng n l c ñúng" (Ps. ii, 213). Và văn ñây cũng tương t văn trư c trong s làm sáng t n l c ñúng, nói cáchkhác, ñ o l . Nhưng trong lu n gi i thì nói như sau: "B t c công vi c gì thu c v s hành ngh như làm m t chi c xe, v.v... b t c công vi c gì thu c v y h c, s h c h i ba t p V ñà, Ba t ng giáo ñi n, c ñ n công vi c liên h ñ n cày, gieo lúa, v.v.., s ñ c bi t, xu t s c phát sinh do làm nh ng công vi c y ñ u g i là thành công do áp d ng n l c ñúng trong trư ng h p này hay khác. 45. B i th , trong mư i lo i thành công nói trên, ch có thành công do quy t ñ nh, do bi n hóa và thân ý sanh là th c s ñư c ám ch trong câu "các lo i th n thông". 46. (i) Ð n các lo i th n thông (xem ño n 20): là ñ n nh ng thành ph n, nh ng nghành th n thông. V y hư ng tâm, d n tâm! Khi tâm c a v tỳ kheo y ñã tr thành cơ b n cho th ng trí theo cách ñã nói, v y hư ng tâm ñã làm nh ng công vi c tiên quy t v i m c ñích ch ng các th n thông, v y ñ tâm hư ng v các loa th n thông, d n tâm ra kh i kasina làm ñ i tư ng c a nó trư c ñ y. Hư ng v : làm cho tâm hư ng ñ n, thiên v cái mà th n thông ph i ch ng. 47. V y: là tỳ kheo ñã làm s hư ng tâm theo cách trên. Nh ng lo i th n thông khác nhau: là nh ng th n thông ñ lo i ñ nghành (lư c) 48. Bây gi , ñ trình bày tính cách khác nhau ñ lo i trên ñây, kinh nói: " V y m t thân hóa thành nhi u thân, nhi u thân tr thành m t thân. V y hi n ra r i bi n m t. V y ñi ngang qua tư ng vách núi, qua nh ng ch bưng bít không b tr ng i như qua hư không. V y ñ n th r i tr i lên m t ñ t như th là trong nư c. V y ñi trên nư c (mà nư c không b v ra) như ñi trên ñ t. V y ng i ki t già mà ñi trên hư không như con chim. V i bàn tay, v y s ch m m t trăng, m t tr i, nh ng v t có ñ i oai l c như th . V y th c hi n s làm ch thân xác cho ñ n t n Ph m thiên gi i. " (D. i, 77)
219/429

ñây, m t thân là bình thư ng v y ch là m t trư c khi th c hi n th n thông. Bi n thành nhi u: vì mu n cùng ñi, cùng ñ c t ng, cùng lu n ñàm v i nhi u ngư i, v y bi n thành m t trăm hay m?t ngàn. Nhưng làm th nào v y làm vi c ñó? V y hoàn t t (1) B n cõi (2) b n căn b n (con ñư ng). (3) tám bư c và (4) mư i sáu căn ñ c a th n thông, r i (5) quy t ñ nh v i trí. 49. 1- ñây, b n cõi c n ñư c hi u có nghĩa là b n thi n; vì ñi u này ñã ñư c b c tư ng quân chánh pháp Sàriputta nói: " Gì là b n cõi (bình di n) c a th n thông? Ðó là sơ thi n cõi phát sinh do vi n ly, nh thi n cõi c a h và l c, tam thi n cõi c a x và l c, t thi n cõi c a không l c không kh . B n cõi này c a th ng trí ñưa ñ n s ch ng ñ c th n thông, ñ n s có ñư c th n thông, ñ n s bi n hoá c a th n thông, ñ n uy l c c a th n thông, ñ n s làm ch ñư c th n thông, ñ n s vô úy trong th n thông." (Ps. ii, 205). Và v y ñ t ñ n th n thông b ng cách tr nên nh b ng, nhu nhuy n d x d ng v thân sau khi nhúng mình trong cái tư ng l c và tư ng "nh " do th m nhu n, bi n mãn h và l c. Ðó là lý do ba thi n ñ u c n ñư c hi u là bình di n c n hành, vì chúng ñưa ñ n s ch ng ñ c th n thông b ng cách y. Nhưng t thi n là bình di n t nhiên cho vi c ch ng ñ c th n thông. 50. 2- B n căn b n (con ñư ng) c n ñư c hi u là b n n n t ng cho thành công, ñ o l ñưa ñ n uy l c (th n thông), vì ñi u này ñư c nói: "Gì là b n căn b n (Pàda - con ñư ng) cho thành công (iddhi - uy l c)? ñây, m t t kheo tu t p căn b n (ñ o l ) ñưa ñ n thành công v a có ñ nh do d c và phát c n gi i; (endeavour - padhàna); v y tu t p ñ o l ñưa ñ n thành công v a có ñ nh do tinh t n (energy viriya) và phát c n gi i; v y tu t p ñ o l ñưa ñ n thành công v a có ñ nh do s thanh t nh t nhiên c a tâm và phát c n gi i v y tu t p ñ o l ñưa ñ n thành công v a có ñ nh do tr ch pháp (Vìmamsà) và phát c n gi i; B n ñ o l thành công này ñưa ñ n s ch ng ñ c th n thông... ñ n s vô úy nh th n thông." (Ps. i, 205) 51. Và ñây, Ð nh có D c làm nhân cho nó, ho c có d c (chanda - zeal) k như y u t n i b t, thì g i là ñ nh do d c ñây là danh t ch Ð nh ñ t ñư c b ng cách dành ưu tiên cho d c v i nghĩa mong mu n hành ñ ng. Ý chí (hành) k như n l c thì ñư c g i là phát c n gi i; ñây là danh t ch nghi p l c chánh tinh t n hoàn thành b n nhi m v c a nó (xem 53). Có ñư c: ñư c trang b b ng ñ nh do d c và (b n) trư ng h p n l c (phát c n gi i). 52. Ð o l ñưa ñ n thành công (N n t ng cho thành công): có nghĩa là toàn th Tâm và Tâm s còn l i (tr ñ nh và d c), làm thành con ñư ng (căn b n cho) ñưa ñ n ñ nh do d c và phát c n gi i liên h ñ n th ng trí, nh ng cái sau này chính chúng ñư c g i là "thành công" theo nghĩa "làm phát sinh" (ñ.20) ho c "k ti p" (ñ.21) ho c theo nghĩa "chúng sinh thành công nh phương ti n c a nó"(ñ.22) vì ñi u này ñư c nói:"Căn b n ñ thành công (Con ñư ng ñưa ñ n th n thông): ñó là th u n, tư ng u n, hành u n và th c u n nơi m t con ngư i (Vbh. 217). 53. Ho c có nghĩa:nó ñư c ñ t t i nh phương ti n y, nên g i là con ñư ng (Pàda -căn b n), nghĩa là nó ñư c v i t i. "Iddhipàda" (th n túc) là m t danh t ch cho d c v.v.., như kinh nói: "Này các t kheo, n u m t tỳ kheo có ñ nh, có nh t tâm, ñư c h tr b i d c, ñó g i là ñ nh do d c. V? y làm kh i d y d c ñ i v i s không sanh kh i nh ng ác pháp ñã sinh n l c, c g ng, tinh c n, ph n ñ u. V y làm kh i d y d c ñ i v i s phát sinh nh ng thi n pháp chưa sinh... V y kh i d y d c ñ i v i s duy trì, s không bi n m t, s tăng trư ng, l?n m nh,phát tri n và viên mãn nh ng thi n pháp ñã sinh, c g ng n l c tinh c n, ph n ñ u. Ðây là b n trư ng h p c a phát c n gi i. B i v y d c này và ñ nh do d c này và b n phát c n gi i này g i là con ñư ng ñưa ñ n năng l c (căn b n thành công) con ñư ng có ñ nh do d c và tinh t n" (S.v, 268). Và ý nghĩa c n ñư c hi u theo cách này trong trư ng h p nh ng căn b n thành công khác. 54. 3- Tám bư c c n ñư c hi u là tám kh i ñ u t d c; vì ñi u này ñư c nói: "Gì là tám bư c? N u m t t kheo có ñ nh, có nh t tâm, ñư c h tr b i d c, khi y d c không là ñ nh, ñ nh không là d c, d c khác, ñ nh khác. N u m t t kheo...h tr b i tinh t n... h tr b i s thanh t nh t nhiên c a tâm, h tr b i tr ch pháp (inquiry)... thì tr ch pháp không ph i ñ nh; ñ nh không ph i tr ch pháp; Tr ch pháp khác, ñ nh khác. Tám bư c ñưa ñ n năng l c này d n ñ n s ch ng ñ c th n thông...ñ n vô úy nh th n thông (thành công). (Ps. ii,205). Vì ñây nó là d c g m trong ư c mu n kh i lên th n thông (thành
220/429

công), d c y ñư c ph i h p v i ñ?nh và ư c mu n y ñưa ñ n s ch ng ñ c th n thông. Tương t v i trư ng h p tinh t n v.v... Ði u này nên hi u là lý do chúng ñư c g i là "tám bư c". 55. 4- Mư i sáu căn ñ : S b t ñ ng c a tâm c n ñư c hi u theo mư i sáu ki u: "Gì là mư i sáu căn ñ c a thành công? Tâm không chán chư ng thì không b lay ñ ng b i gi i ñãi nhác nh m, nên nó b t ñ ng. Tâm không m ng r thì không b lay ñ ng b i tr o c , b i v y nó b t ñ ng. Tâm không b lôi cu n thì không lay ñ ng b i tham d c, do v y nó b t ñ ng. Tâm không chán ghét thì không b lay ñ ng b i ác ý, do v y nó b t ñ ng. Tâm ñ c l p thì không b lay ñ ng b i tà ki n, do v y nó b t ñ ng. Tâm không vư ng m c thì không lay ñ ng vì d c tham, do v y nó b t ñ ng. Tâm gi i thoát thì không lay ñ ng vì năm d c, do v y nó b t ñ ng. Tâm không liên h (ñ n c u u ) thì không lay ñ ng vì c u u , do v y nó b t ñ ng. Tâm không còn rào ngăn thì không lay ñ ng b i cái rào ngăn c u u , do v y nó b t ñ ng. Tâm chuyên nh t thì không b lay ñ ng b i c u u c a sai bi t, do v y nó b t ñ ng. Tâm tăng cư ng v i tín thì không b lay ñ ng b i b t tín, do v y nó b t ñ ng. Tâm tăng cư ng b i t n thì không lay ñ ng vì gi i ñãi, do v y nó b t ñ ng. Tâm tăng cư ng b i ni m thì không lay ñ ng vì th t ni m (lơ ñ nh), do v y nó b t ñ ng. Tâm tăng cư ng v i ñ nh thì không lay ñ ng vì tr o c , do v y nó b t ñ ng. Tâm tăng cư ng b i tu thì không lay ñ ng vì ngu si, do v y nó b t ñ ng. Tâm ñư c chi u sáng thì không lay ñ ng vì bóng t i vô minh, do v y nó b t ñ ng. Mư i sáu c i r c a thành công này ñưa ñ n s ch ng ñ c th n thông (thành công)... ñ n vô úy nh th n thông ". (Ps. ii, 206) 56. Dĩ nhiên ý nghĩa này cũng ñã ñư c an l p b i l i nói: "Khi tâm ñ nh tĩnh c a v y" v.v... Nhưng nó ñư c nói l i v i m c ñích nêu rõ r ng sơ thi n, v.v... là ba bình di n, ba căn ñ (con ñư ng), ba bư c, ba g c r c a các năng l c th n thông. Và phương pháp ñư c nói ñ u tiên, là phương pháp trình bày trong các kinh, còn ñây là cách nó ñư c trình bày trong Patisalbhidà. B i v y nó ñã ñư c nói l i vì mu n tránh l n l n trong m i trư ng h p c a hai trư ng h p. 57. 5- V y quy t ñ nh v i trí (ño n 48): " Khi v y ñã hoàn t t nh ng vi c g m nh ng bình di n, căn b n, (con ñư ng) nh ng bư c, nh ng g c r c a thành công r i, hành gi nh p thi n k như căn b n cho th ng trí và xu t thi n. R i n u v y mu n bi n thành m t trăm, v y làm công vi c tiên quy t như sau:"Ta hãy bi n ra m t trăm, ta hãy bi n ra m t trăm" sau ñó l i nh p thi n, k như căn b n cho th ng trí, l i xu t, và làm quy t ñ nh. V y bi n thành trăm ngư i cùng lúc v i tâm quy t ñ nh. Cùng phương pháp ñó cũng áp d ng cho trư ng h p m t ngàn, v.v... N u không thành công cách y, thì nên làm công vi c tiên quy t l n th hai, nh p thi n, xu t và quy t ñ nh m t l n n a. Vì Lu n Tương ưng nói r ng có th làm m t hay hai l n. 58. ñây, ñ nh trong thi n căn b n có sơ tư ng làm ñ i tư ng cho nó, nhưng các tâm trong công vi c tiên quy t thì có m t trăm hay m t ngàn làm ñ i tư ng cho chúng. Và nh ng ñ i tư ng sau này là nh ng tư ng th t, ch không ph i là nh ng khái ni m. Tâm quy t ñ nh cũng th , có m t trăm hay m t ngàn làm ñ i tư ng cho nó. Tâm y ch kh i lên m t l n, k ti pTâm chuy n tánh (gotrabhù), như trong trư ng h p ñ nh an ch ñã mô t (Ch. IV,78), và nó thu c tâm s c gi i t thi n. 59. Trong Patisambhìdà có nói: "Bình thư ng m t, v y tác ý bi n mình thành nhi u, hay m t trăm, m t ngàn, m t trăm ngàn; sau khi tác ý v y quy t ñ nh v i trí: -Ta hãy bi n thành nhi u- và v y bi n ra nhi u, như trư ng h p ñ i ñ c Cùla-Panthaka " (Ps. ii, 207). ñây v y tác ý, ch cho công vi c tiên quy t mà thôi. Sau khi tác ý, v y quy t ñ nh v i trí là nói ñ n trí c a th ng trí. Do ñó, v y tác ý ñ n nhi u. Sau ñó v y ñ c ñ nh v i tâm cu i cùng c a công vi c tiên quy t. Sau khi xu t kh i thi n, v y l i tác ý: "Ta hãy bi n thành nhi u", sau ñó v y quy t ñ nh b ng cái tâm duy nh t thu c v trí c a th n thông, tâm này ñã kh i lên k ti p ba hay b n tâm chu n b ñã kh i, và nó có tên "quy t ñ nh" do vì nó làm quy t ñ nh. Ðây là ý nghĩa c n ñư c hi u ñây. 60. Gi ng như ñ i ñ c Cùla- Panthaka ñư c nói ñ nêu lên m t trư ng h p thân ch ng c a tr ng thái nhi u này. Câu chuy n như sau: Có hai anh em tên là Panthaka (con ñư ng) vì h ñư c sinh ra gi a ñư ng. Ngư i anh tên là Maha-Panthaka, xu t gia ñ c A-la-hán qu cùng v i b n vô ng i gi i. Khi ñã ñ c A-la-hán qu , Ngài làm cho ngư i em cũng xu t gia, và giao cho em m t bài k :
221/429

Như hoa sen Kokanada thơm ngát N ra bu i sáng v i hương ngào ng t Hãy nhìn Ð ng có tay chân sáng chói R c r như v ng m t tr i r ng chi u n n tr i (A. iii,239) B n tháng ñã trôi qua mà ngư i em cũng không thu c bài k . Khi y v trư ng lão nói: "Ngươi th t là vô ích trong giáo pháp này". Và ngài ñu i em ra kh i chùa. 61. Vào lúc y v trư ng lão ph trách phân ph i chúng tăng th th c t i nhà ñàn vi t. Jìvaka ñi ñ n v trư ng lão b ch: "B ch ñ i ñ c con xin th nh ñ c Th Tôn cùng v i năm trăm v tỳ kheo th th c t i nhà con." V ñ i ñ c nh n l i, b o: "Tôi nh n l i ñ cho t t c ñ u ñi, ch tr Cùla- Panthaka". CùlaPanthaka ñ ng khóc c ng tu vi n. Ð c Th Tôn v i thiên nhãn trông th y bèn ñi ñ n ông ta: "T i sao con khóc?" Ngài h i và ñư c nghe nh ng gì ñã x y ra. 62. Ð c Th Tôn d y: "Không ngư i nào trong giáo pháp c a ta l i b coi là vô d ng ch vì không thu c m t bài k . Ð ng s u não, h i tỳ kheo." R i ngài d t tay ông ñi vào tinh xá. Ngài dùng th n l c bi n ra m t mi ng v i trao cho ông, b o "Này tỳ kheo, hãy chà xát cái này và ti p t c nói nhi u l n gi lau b i,gi lau b i". Khi làm theo l i d y, mi ng gi tr màu ñen. V tỳ kheo ñi ñ?n nh n th c như sau: "M nh v i v n s ch, không có gì qu y nơi nó. Ch có ch p ngã là sai l m". V y dùng trí này ñ quán năm u n, và nh tăng tu giác, v y ñ t ñ n trí thu n th và trí chuy n tánh. 63. Khi y Th Tôn th t lên bài k soi sáng như sau: Chính tham d c, không ph i b i, ta g i c u u C u u chính là m t danh t ch cho tham Tham này b c trí t b , và an trú Ch p trì pháp c a b c vô tham. Chính là sân nhu , không ph i b i, g i là c u u ... Cũng v y chính si, không ph i b i, g i là c u u Và c u u chính là m t danh t ch cho si Si b c trí t b và an trú Ch p trì pháp c a b c vô si (Nd1, 505) Khi bài k ch m d t ñ i ñ c Cùla-panthaka ñ t ñư c chín thi n siêu th (supramundane states) cùng v i b n vô ng i bi n và sáu lo i th ng trí. 64. Hôm sau Ð ng ñ o sư ñi ñ n nhà Jìvaka cùng v i tăng ñoàn. R i sau l t c dâng nư c (ñ r a tay trư c khi cúng dư ng th c ăn), khi cháo ñư c phân ph i, ñ c Th Tôn ñ y bát. Jìaka h i: "B ch Ngài, có chuy n gì th ?"- "Còn m t tỳ kheo trong tu vi n." Gia ch li n phái m t ngư i nhà b o: "Ði nhanh lên và tr l i v i v ñ i ñ c". 65. Khi Ð c Th Tôn ñã r i kh i tinh xá, "B y gi , sau khi bi n mình Thành m t ngàn ngư i, Panthaka Ng i trong r ng xoài mát m Cho ñ n khi th i ti t ñư c thông báo" (Thag. 563) 66. Khi ngư i kia ñi ñ n và th y tu vi n r c r toàn m t màu vàng y, anh ta tr v b o: "B ch Ð i ñ c, tu vi n ñ y c tỳ kheo, con không bi t th nh ông nào." Khi y ñ c Th Tôn b o: "Hãy ñi ñ n n m l y chéo y c a ngư i ñ u tiên ngươi trông th y, b o ông ta: "B c Ð o sư cho g i Ngài - và ñưa ông y ñ n ñây." Anh ta li n ñi và n m l y chéo y ñ i ñ c. B ng ch c nh ng ngư i hoá hi n ñ u tan bi n. V ñ i ñ c b o ngư i kia: "Ngươi ñi v trư c ñi". Và sau khi r a m t súc mi ng xong, ông ta ñi ñ n trư c ngư i kia và ng i vào ch ñã dành s n.
222/429

67.- S nhi u ngư i ñư c t o ra ñây gi ng h t như ngư i có th n thông, b i vì chúng ñư c t o ra không có s khác bi t nào. Khi y b t c gì ngư i có th n thông làm, ñ ng, ng i, nói, im v.v... chúng cũng làm gi ng h t. Nhưng n u v y mu n t o chúng ra khác nhau v hình tư ng, m t s còn tr , m t s trung niên, m t s ñã già ho c m t s tóc dài, m t s c o n a ch ng, m t s c o h t tóc, m t s tóc hoa râm, m t s v i y nhu m ph t, m t s v i y nhu m màu th m, ñang gi ng pháp, ñang t ng kinh, ñang h i, ñáp, ñang nhu m y, may y, gi t y, v.v..., hay hành gi mu n t o nh ng h ng ngư i khác n a thì v y ph i xu t kh i thi n căn b n, làm công vi c tiên quy t theo cách kh i ñ u là: "Hãy hi n ra bao nhiêu v tỳ kheo còn tr , v.v... và v y còn ph i nh p thi n, xu t thi n m t l n n a r i quy t ñ nh. Chúng s bi n hóa ra lo i như ý mu n, ñ ng th i v i tâm quy t ñ nh. 68.- Cùng m t cách gi i thích y cũng áp d ng cho câu: "Nhi u, v y làm thành m t"; nhưng có s khác bi t này. Sau khi v tỳ kheo y ñã t o ra tình tr ng nhi u như v y, r i v y nghĩ: "Ta ch kinh hành như là m t ngư i mà thôi, như là m t, ta s ñ c kinh, ñ t câu h i", ho c do thi u d c, v y nghĩ: "Tu vi n này ít tỳ kheo. N u có ngư i nào ñ n, h s ng c nhiên:- "T t c nh ng v tỳ kheo gi ng nhau như khuôn ñúc này t ñâu ñ n v y? ch c h n ñây là phép l c a m t ñ i ñ c nào ñây." - "Và do ñó ngư i y s mu n bi t v ta." Trong khi ñó, v i mong ư c: "Ta hãy tr l i m t mà thôi". V y ph i nh p thi n căn b n và xu t. R i sau khi làm công vi c tiên quy t như sau: "Ta hãy là m t", v y tr l i m t ñ ng th i v i tâm quy t ñ nh. Nhưng n u không làm như v y, thì v y v n ñương nhiên tr l i m t, khi th i gian n ñ nh ñã trôi qua. 69.- V y xu t hi n và bi n m t: nghĩa là làm phát sinh s hi n tư ng, và làm cho tan bi n. V ñi m này Patisambhidà nói: "V y xu t hi n: có nghĩa là v y không b cái gì che khu t, không b gi u khu t, v y hi n hi n rõ r t. "Tan bi n" là v y b che khu t b i m t cái gì, b d u ñi, b ñóng kín, b khu t l p (Ps. ii, 207) Khi ngư i có th n thông mu n bi n hi n, v y chuy n bóng t i thành ánh sáng, ho c làm hi n rõ cái b khu t, ho c làm cho cái không hi n ra trong t m m t có th hi n ra trong t m m t. B ng cách nào? 70.- N u v y mu n làm cho t mình hay m t ngư i khác, dù ñang ch che khu t ho c cách xa, có th ñư c ngư i ta trông th y, thì v y xu t kh i thi n căn b n và tác ý như sau: "Cái này ñang là bóng t i, hãy chuy n thành ánh sáng" ho c "Cái này ñang b che khu t hãy hi n ra" ho c "Cái này không hi n nhãn gi i, hãy hi n ra nhãn gi i." R i v y làm công vi c tiên quy t, và quy t ñ nh như ñã mô t . Và nó tr thành như quy t ñ nh, ñ ng th i v i tâm quy t ñ nh. Khi y nh ng ngư i khác th y hành gi m c dù xa và chính ông ta cũng th y, n u mu n. -ooOoo-

Chương XII (b)

71.- Nhưng do ai, th n thông này ñư c th c hi n ngày xưa? Chính do Ð c Th tôn. Vì khi ñ c Th Tôn ñư c Cùla-Subhaddà th nh và ñang du hành m t cu c hành trình dài b y d m gi a Savatthi và Sàketa v i năm trăm cái cáng. Ð Thích sai Vissa-Kamma ki n trúc sư c a ông ta làm ra. Ngài quy t ñ nh làm cho dân chúng Sàketa th y ñư c dân thành Xá-V , và dân thành Xá-V th y ñư c dân Sàketa. Khi Ngài ñã ñ u xu ng trung tâm ñô th , Ngài làm ñ t n t ra làm hai và hi n bày ñ a ng c A tỳ, r i làm cho tr i r ñôi ñ bày cõi Ph m thiên. 72.- Và ý nghĩa này cũng c n ñư c gi i thích b ng cu c Giáng h c a chư thiên. Khi Ð c Th Tôn ñã làm hai th n bi n và ñã gi i thoát tám v n b n ngàn chúng sinh ra kh i trói bu c. Ngài t h i: " ñâu nh ng v chánh ñ ng giác trong quá kh ñã ñi ñ n, sau khi làm hai phép th n bi n? Ngài th y r ng chư Ph t quá kh ñã lên cõi tam th p tam thiên. Khi y Ngài bèn ñ ng m t chân trên m t ñ t, và ñ t chân th hai lên trên chót núi Yugandhara. R i Ngài nh c chân trư c ñ t trên ñ nh núi Tu di. Ngài an cư ba
223/429

tháng mưa ñ y trên kho ng sân ñá ñ , và b t ñ u gi ng T ng A-tỳ-ñàm, kh i t ñ u, cho chư thiên mư i ngàn th gi i h nghe. Vào lúc c n ñi kh t th c, Ngài t o ra m t ñ c Hóa Ph t ñ gi ng pháp. 73.- Trong khi ñó, chính Ð c Th Tôn thì ñang x a răng, v i cây tăm b ng g nàgalàtà, và r a mi ng h Anotatta. R i sau khi kh t th c gi a dân chúng Uttarakuràs Ngài ng i dùng b a trên b h y. M i ngày, tôm gi Xá-L i-Ph t ñi ñ n ñ nh l Ngài. Ngài d y tôn gi : "Hôm nay ta gi ng pháp b y nhiêu ñó", và d y cho tôn gi phương pháp gi ng. V i ki u ñó, Ngài d y Lu n t ng không gián ño n trong ba tháng. Tám mươi tri u chư thiên thâm nh p pháp sau khi nghe. 74.- Vào th i gian hai th n bi n x y ra, m t chúng h i t t p r ng mư i hai lý. Chúng nói: "Chúng ta s gi i tán khi nào trông th y ñư c Ð c Th tôn". Và h c m tr i ñ i ñ y. V C p-Cô-Ð c em (em trai c a trư ng gi ) cung c p t t c nhu y u ph m cho h . M i ngư i xin trư ng lão A-Na-Lu t tìm xem Ð c Th tôn ñang ñâu. V trư ng lão khai tri n ánh sáng, và v i thiên nhãn, Ngài trông th y nơi Ð c Th tôn ñang an cư ba tháng mùa mưa, và thông báo vi c y cho qu n chúng. 75.- Chúng yêu c u tôn gi M c Ki n Liên ñi vi ng thăm Ð c Th tôn. gi a chúng h i, tôn gi bi n m t xu ng dư i m t ñ t. R?i làm n ñôi núi Tu di, Tôn gi tr i lên, ñ n dư i chân Ð c Th tôn, ñ nh l chân Th tôn. Ngài b ch Ð c Th tôn như sau: "B ch Th tôn, dân chúng Diêm phù ñ n ñ ñ nh l chân ñ c Th tôn, và chúng nói: - Chúng ta s gi i tán khi nào th y ñư c Ð c Th tôn". Ð c Th tôn h i: "Nhưng này Moggallàna, sư huynh ngươi ñâu, v tư ng quân Chánh pháp ñó?" - "B ch Th tôn ñô th Sankassa" - "Này Moggallàna, nh ng ai mu n trông th y ta thì ngày mai, hãy ñi ñ n ñô th Sankassa. Mai là B tát ngày r m, ta s xu ng ñô th Sankassa ñ làm l T -t ". 76.- Tôn gi : "Thưa vâng, b ch th tôn", ñ nh l Ð ng Th p l c, r i ñi xu ng theo con ñư ng Ngài ñã lên, ñ n ch lân c n v i loài ngư i. Vào lúc Ngài ñi và v , tôn gi quy t ñ nh r ng m i ngư i ph i th y ñi u ñó. Ðây là th n thông hi n rõ mà tôn gi ñã làm. Sau khi tr v , tôn gi k l i nh ng gì x y ra và nói: "Hãy ñ n sau khi ñi m tâm, và ñ ng ng i ñư ng xá xa xôi gì c "(và Ngài h a r ng, dù xa cách m y, h cũng có th trông th y Ð c Th tôn). 77.- Ð c Th tôn thông báo cho Ð Thích, vua các cõi tr i r ng: "Ngày mai ta s v Nhân gi i". Tr i Ð Thích ra l nh cho Vissakamma:"Hi n gi , Ð c Th tôn mu n v Nhân gi i ngày mai. Hãy xây c t ba c u thang m t b ng vàng, m t b ng b c và m t b ng th y tinh". Ông ta làm theo l i. 78.- Ngày hôm sau Ð c Th tôn ñ ng trên ñ nh núi Tu-di và quan sát th gi i phương Ðông. Nhi u ngàn th gi i h hi n rõ dư i m t Ngài như ch m t ñ ng b ng. Cũng như v y, Ngài quan sát kh p th gi i phương tây, phương b c, phương nam, t t c ñ u hi n rõ. Và Ngài nhìn su t ñ n ñ a ng c A-Tỳ, lên ñ n nh ng t ng tr i cao nh t. Ngày ñó ñư c g i là ngày hi n l các th gi i h . Ngư i trông th y chư thiên và chư thiên trông th y loài ngư i. Và trong khi th y như v y, ngư i không c n ph i ngư c lên, mà chư thiên cũng kh i c n ngó xu ng. T t c ñ u trông th y nhau, m t ñ i m t. 79.- Ð c Th tôn giáng h b ng c u thang b c trung, làm b ng pha lê, chư thiên thu c sáu cõi tr i D c gi i thì xu ng c u thang bên trái làm b ng vàng; chư thiên tr i T nh cư, Ð i ph m xu ng c u thang bên ph i làm b ng b c. Tr i Ð Thích c m y và bát (c a Ph t). V tr i Ð i Ph m thì c m m t cái l ng tr ng r ng ba lý, Suyàma (D ma thiên vương) c m m t cái qu t b ng lông ñuôi ngưu vương. Con trai c a nh c th n Gandhabba, có năm cái m ng, xu ng tr n c nh c tán thán Ð c Th tôn v i cây ñàn b ng g bilva r ng ba ph n tư lý. Vào ngày hôm y, không m t chúng sinh nào hi n di n trông th y Ð c Th Tôn mà không khát khao giác ng . Ðây là th n thông b ng "hi n rõ" do Ð c Ph t ñã làm. 80.- L i n a, t i ñ o Tambapanni (Tích lan) trong khi trư ng lão Dhammadinna, ngư i Talangara, ñang ng i gi a sân chánh ñi n c a ngôi ñ i t Tissa gi ng kinh Apanaka: "Này các tỳ kheo, khi m t tỳ kheo có ba pháp này, v y ñi vào ñ o l vô u " (A.i,113), Ngài b ng l t úp m t cái qu t xu ng ñ t và m t cái c a m th ng xu ng ñ a ng c A-tỳ xu t hi n. Ngài ng a cái qu t lên thì hi n ra c a vào cõi
224/429

Ph m thiên. Sau khi ñã khơi d y n i kh ng khi p ñ a ng c, và khao khát phúc l c cõi tr i, v trư ng lão b t ñ u gi ng pháp, m t s ch ng qu D lưu, m t s ch ng Nh t lai, m t s ch ng B t hoàn, m t s ch ng qu A-la-hán. 81.- Nhưng m t ngư i mu n gây ra m t s bi n m t, thì khi n cho ánh sáng tr thành bóng t i, ho c gi u m t cái ñang hi n rõ, ho c làm cho cái ñang trong nhãn gi i không còn trong nhãn gi i. B ng cách nào? N u v y mu n làm cho t mình hay m t ngư i khác tr thành không ai th y ñư c m c dù v n ñ y, thì v y ch vi c xu t kh i thi n căn b n và tác ý như sau: "Ánh sáng này hãy tr thành bóng t i" ho c "v t này không b che khu t hãy b che khu t" ho c "cái này ñã ñi vào nhãn gi i hãy h t ñi vào nhãn gi i". R i v y làm công vi c chu n b và quy t ñ nh theo cách ñã mô t . S vi c tr thành như v y ñã quy t ñ nh, ñ ng th i v i s quy t ñ nh, nh ng ngư i khác không trông th y dù ñ ng g n, mà chính v y cũng không th y, n u không mu n th y. 82.- Nhưng do ai mà th n thông này ñư c th c hi n ngày xưa? Do Ð c Th Tôn ñã làm cho thi n nam t Yasa ñang ng i bên c nh ngài mà thân ph c a Yasa không th y (Vin.i,16). Cũng v y sau khi du hành hai ngàn lý ñ g p vua Màha-Cappina và an l p ông vào qu B t hoàn, m t ngàn ñình th n ch ng qu D lưu. Ngài làm cho hoàng h u Anojà, ngư i ñi theo vua cùng m t ngàn tùy tùng th n m c d u ng i g n, cũng không th y ñư c vua và ñình th n. Hoàng h u h i: "B ch Th Tôn, Ngài có th y vua ñâu không?" Ph t d y: "Ngươi nên tìm vua, hay tìm chính ngư i" (Vin. i,23) bà ñáp: "B ch, tìm chính con". R i Ph t gi ng pháp cho bà trong lúc bà ng i ñó, khi n cho bà cùng v i tùy tùng ñ u ch ng qu D lưu, còn ñình th n ch ng B t hoàn, vua ch ng A-la-hán qu . (AA. i,322; DhA. ii,124) 83.- L i n a th n thông này ñư c th c hi n b i ñ i ñ c Mahinda lúc Ngài m i ñ n ñ o Tích lan, làm cho vua không trông th y nh ng ngư i ñi theo Ngài. 84.- L i n a, t t c th n thông làm cho hi n rõ thì g i là hi n, làm cho không rõ thì g i là bi n. ñây trong "th n thông hi n", thì ngư i có th n thông và th n thông ñ u ñư c bày rõ. Ði u này có th ñư c ch ng minh b ng hai phép l ; vì trong ñó c hai (ngư i và phép l c a ngư i) ñ u ñư c trình bày, như sau: " ñây, Ð c Th Tôn làm hai phép l , mà chư thánh ñ t không làm ñư c. Ngài phát sinh m t ñ ng l a trên ph n trên thân và phun nư c ph n dư i thân..." (Ps. i, 125) Trong th n thông làm cho bi n m t, thì ch có th n thông ñư c bày ra, không th y ngư i làm phép th n thông. Ði u này có th ñư c d n ch ng b ng Kinh Mahaka (S. iv, 200) và kinh Brahmanimantanika (M. i, 330), Vì trong ñó ch có th n thông (c a ñ i ñ c Mahaka và c a ñ c Th tôn) ñư c hi n bày, không th y ngư i làm th n thông, như kinh nói. 85.- Ng i xu ng m t bên, gia ch Citta b ch ñ i ñ c Mahaka "B ch ñ i ñ c, lành thay n u ñ i ñ c cho con trông th y m t th n thông thu c thư ng nhân pháp" - V y này gia ch hãy tr i thư ng y c a ngươi trên sân, và r c lên ñ y m t bó c khô." - "Thưa vâng, tôn gi ",Gia ch vâng ñáp tôn gi Mahaka, và tr i thư ng y trên sân và r i c lên ñ y. Khi y tôn gi ñi vào trú x c a ông, cài then l i, và th c hi n m t phép th n thông làm cho l a tuôn ra t l khóa và các khe h nơi then c a, ñ t cháy c khô mà không cháy thư ng y. (S. iv, 290) 86.- L i nói, khi y này các tỳ kheo, ta hi n th n bi n làm cho ph m thiên, tùy tùng cùng quy n thu c có th nghe ti ng Ta mà không trông th y Ta, và sau khi bi n m t như v y Ta nói bài k này: "Ta th y s kh ng khi p trong t t c lo i h u "K c lo i h u ñang tìm ñ n phi h u "Ta không tán thán m t lo i h u nào "Ta không ch p th m t l c thú nào trong ñó." (M. i, 330) 87.- V y ñi ngang qua vách, qua tư ng,qua núi, không b tr ng i như ñi qua hư không: còn có nghĩa là vư t qua kh i bên kia b c tư ng,vách. v.v... và vách ch cái vách c a m t cái nhà, tư ng (thành) ch cái tư ng bao quanh cái nhà, tu vi n, khu làng v.v... Núi là m t núi ñ t hay núi ñá. Không chư ng ng i là không m c dính. Như trong hư không là như th v y ñang ch tr ng.
225/429

88.- M t ngư i mu n ñi ki u ñó c n ph i ñ c thi n v bi n x hư không và xu t thi n, r i làm công vi c chu n b b ng cách tác ý ñ n b c vách hay tư ng hay m t ng n núi nào ñó như Tu di và v y nên quy t ñ nh: "Hãy hi n ra hư không". Nó tr thành hư không: Nó r ng ra cho v y n u mu n ñi xu ng hay ñi lên, nó n t ra n u v y mu n ñi vào trong ñó. V y ñi qua nó và không b tr ng i. 89.- Nhưng ñây, trư ng lão Cùla-Abhaya nói: "Chư hi n, c n gì ph i ñ t kasina hư không? M t ngư i mu n t o ra voi, ngư v.v... có ñ c thi n v voi hay ng a không? Ðương nhiên tiêu chu n duy nh t là n m v ng tám thi n ch ng, và sau khi làm công vi c chu n b v i b t kỳ kasina nào, v y có th bi n ra b t c gì v y mu n". Các tỳ kheo b ch: "B ch ñ i ñ c trong kinh ch nói ñ n bi n x hư không, b i v y c n ph i nói bi n x hư không". 90.- B n kinh như sau: "V y thông thư ng là m t ngư i ñã ñ t thi n v bi n x hư không. V y tác ý: -qua vách, qua tư ng, qua núi- Sau khi tác ý v y quy t ñ nh v i trí: "Hãy có hư không" - R i b ng có kho ng không. V y ñi không chư ng ng i qua vách qua tư ng, qua núi. Gi ng như ngư i không có th n thông ñi không chư ng ng i t i nơi nào không có v t chư ng ng i hay tư ng vách. Cũng v y, ngư i có th n thông này do ñ t ñư c tâm t t i, ñi không b tr ng i qua vách, qua tư ng, qua núi như ñi gi a kho ng không. 91.- Nhưng n u sau khi quy t ñ nh, v y ñang ñi gi a kho ng tr ng như v y mà g p ph i m t ng n núi hay cây d ng lên ch n ñư ng thì làm sau? V y có c n ph i nh p thi n và làm quy t ñ nh tr l i chăng? - Không có h i gì trong vi c y. Vì nh p thi n và quy t ñ nh tr l i thì cũng gi ng như nh n s h u h trư c m t y ch sư (Vin. i, 58; Vin. ii, 274) Và b i vì v tỳ kheo này ñã làm quy t ñ nh: "Hãy có kho ng tr ng" nên ch có kho ng tr ng t i ñ y, và do năng l c c a quy t ñ nh ñ u tiên c a ông ta, không th nào có núi hay cây v t lên, do th i ti t, trong lúc y. Tuy nhiên n u núi hay cây ñó ñã do m t v có th n thông t o ra, mà t o trư c, thì th n thông này s ñư c ưu th , ngư i t o th n thông sau ph i ñi phía trên hay phía dư i cái núi y. 92.- V y ñ n th r i tr i lên kh i m t ñ t: M t ngư i mu n làm phép này thì ph i ñ c thi n v bi n x nư c và xu t kh i thi n y, r i v y nên làm công vi c chu n b , quy t ñ nh r ng: "Ð t t i vùng này hãy bi n thành nư c". Và v y nên quy t ñ nh theo cách ñã nói. Ð ng th i v i quy t ñ nh, bao nhiêu di n tích ñ t như ñã ñ nh ñ u hóa thành nư c, và chính t i ch y mà v y l n xu ng và tr i lên. 93.- Sau ñây là b n kinh văn: "V y bình thư ng ñã ñ c thi n v bi n x nư c. V y tác ý ñ n ñ t. Sau khi tác ý v y quy t ñ nh v i trí: "Hãy có nư c". R i có nư c. V y l n xu ng tr i lên trên m t ñ t. Cũng như ngư i thư ng không có th n thông l n xu ng tr i lên trên nư c, v có th n thông này cũng v y, nh ñ t ñư c tâm t t i, có th l n xu ng tr i lên kh i m t ñ t như trong nư c (Ps. ii, 208) 94.- Và v y không nh ng l n xu ng tr i lên, mà còn làm b t c gì tùy thích, như t m, u ng nư c, r a mi ng, r a d ng c tùy thân v.v... Và không nh ng nư c mà b t c gì v y mu n thu c v ch t l ng như bơ, d u, m t hay nư c ng t v.v... ñ u có th bi n ra ñư c. Khi v y làm công vi c chu n b , sau khi tác ý, "Hãy có bao nhiêu th này, th này", và quy t ñ nh nó li n có ra như v y ñã ñ nh. N u v y l y nh ng th y b ñ y dĩa, thì bơ v n là bơ, d u, v.v... ch là d u, nư c ch là nư c. N u v y mu n b th m ư t b i th nư c y, thì v y b ư t, n u không mu n, thì không b ư t. Và ch ñ i v i v y mà ñ t bi n thành nư c, không ph i v i ngư i nào khác. M i ngư i khác v n ñi b và ch y honda v.v... trên ñó v.v... và ngư i ta cày b a trên ñó. Nhưng n u v y mu n: "Hãy là nư c ñ i v i chúng luôn ñi". Nó li n bi n thành nư c ñ i v i m i ngư i n a. Khi th i gian n ñ nh ñã qua, thì t t c ch ñ t ñã bi n, ngo i tr nh ng vũng nư c,ao v.v... có s n, ñ u tr l i thành ñ t như cũ. 95.- Trên nư c không b v ra: ch nư c ngư i ta l n xu ng bây gi b d m lên mà không lún thì g i là không v ra. M t ngư i mu n ñi trên nư c ki u ñó thì ph i ñ c thi n v bi n x ñ t và xu t thi n. R i, v y hãy làm công vi c chu n b , quy t ñ nh "Nư c trong các ch y hãy bi n thành ñ t", và v y
226/429

ph i làm quy t ñ nh theo cách mô t . Ð ng th i v i quy t ñ nh, nư c bi n thành ñ t. V y ñi lên trên ñó. 96.- Kinh văn như sau: "V y bình thư ng là ngư i ñã ñ c thi n v bi n x ñ t. V y tác ý nư c, sau khi tác ý, v y quy t ñ nh v i trí: "Hãy có ñ t ". Th là li n có ñ t. V y ñi trên nư c không b v ra. Gi ng như ngư i thư ng không có th n thông ñi trên ñ t không b v ra, ngư i có th n thông này cũng v y, do ñ t ñ n tâm t t i, có th ñi trên nư c không b v ra như trên ñ t". (Ps. ii, 208) 97.- Và v y không nh ng ch ñi mà thôi, còn làm b t c uy nghi nào v y mu n. Và không ch ñ t mà thôi, v y có th bi n ra b t c ch t c ng nào v y mu n, như ng c, vàng, ñá, cây v.v..., v y tác ý ñ n nó và quy t ñ nh, t c thì nó tr nên như v y mu n. Và nư c y bi n thành ñ t duy ch cho m t mình v y; nó v n là nư c ñ i v i ngư i khác. Và cá, rùa, le le, c vi c bơi l i ñó tha h . Nhưng n u v y mu n làm cho nó bi n thành ñ t ñ i v i ngư i khác n a, thì v y có th làm như v y. Khi th i gian n ñ nh ñã trôi qua, thì nó tr l i thành nư c như cũ. 98.- Ng i ki t già v y du hành: "V y ñi b ng cách ng i ki t già. Như con chim có cánh: như con chim ñư c trang b ñôi cánh. M t ngư i mu n làm phép này thì ph i ñ c thi n v bi n x ñ t và xu t thi n. R i n u v y mu n ñi b ng cách ng i x p b ng, v y ph i làm công vi c chu n b và quy t ñ nh m t kho nh di n tích b ng m t ch ng i, ñ ng i x p b ng lên ñó, và v y ph i làm quy t ñ nh như ñã mô t . N u v y mu n ñi b ng cách n m, thì hãy ñ nh m t vùng ñ t c b ng cái giư ng. N u mu n ñi b thì v y ñ nh m t kho nh ñ t v a m t con ñư ng và quy t ñ nh theo cách ñã mô t : "Hãy có ñ t". Ð ng th i v i quy t ñ nh, nó bi n thành ñ t. 99. Sau ñây là kinh văn: "Ng i ki t già, v y du hành trong hư không như con chim". Bình thư ng, v y là ngư i ñ c thi n v bi n x ñ t. V y tác ý hư không. Sau khi tác ý v y quy t ñ nh v i trí: "Hãy có ñ t". Bèn là có ñ t. V y du hành (ñi b ), ñ ng, ng i, n m trong hư không, gi a tr i. Cũng như k bình thư ng không có th n thông ñi ñ ng, ng i, n m trên ñ t, ngư i có th n thông này cũng v y, nh ñ t ñư c tâm t t i, ñi ñ ng, ng i n?m, gi a hư không, gi a tr i". (Ps .ii, 208) 100. Và m t t kheo mu n du hành trong không, ph i là ngư i ñã ñ c thiên nhãn. T i sao? T i vì trên ñư ng có th có núi, cây, v.v... do th i ti t sinh, ho c do các loài r ng, Supannas, v.v... ganh ghét t o ra. V y c n ph i th y ñư c nh ng v t này. Nhưng khi th y chúng thì ph i làm sao? V y ph i nh p thi n căn b n và xu t, và làm vi c chu n b như "Hãy có hư không", r i quy t ñ nh. 101. Nhưng trư ng lão Cula-Abhaya nói: "Chư hi n, có c n gì ph i ñ c thi n? Há tâm v y không ñ nh tĩnh s n hay sao? Do ñó, b t c kho nh nào v y ñã quy t ñ nh 'Hãy có kho ng tr ng' thì bèn có kho ng tr ng. M c dù trư ng lão nói v y, v n ñ này v n ph i ñư c ñ c p như ñã mô t dư i th n thông ñi không tr ng i xuyên qua vách, qua tư ng. Hơn n a v y còn ph i là m t ngư i ñã ñ c thiên nhãn vì m c ñích ñáp xu ng t i m t ch v ng. Vì n u v y ñáp xu ng m t ch công c ng, như h t m hay m t c ng làng, thì v y b m t ñám ñông trông th y. B i v y khi nhìn th y b ng thiên nhãn, v y nên tránh m t nơi không có kho ng tr ng, nên ñáp xu ng m t kho ng tr ng. 102. "V i bàn tay, v y s ch m m t trăng, m t tr i, nh ng v t có ñ i uy l c, ñ i uy th n như th ", ñây "uy l c" c a m t trăng, m t tr i c n ñư c hi u là s ki n chúng du hành trên m t ñ cao b n mươi hai ngàn d m, và "uy th n" c a chúng là ñ ng th i chi u sáng ba (trong b n) l c ñ a. ho c chúng có uy l c uy th n là vì du hành trên ñ u và chi u sáng như chúng thư ng làm. V y ch m, n m l y hay ñ ng ph i, t i m t ch . S : là vu t kh p m t, như v i m t cái gương soi. 103. Th n thông này ch thành công nh thi n làm căn b n cho th ng trí; ñây không có s ñ c thi n v i m t bi n x nào ñ c bi t. Vì Patisabhidà nói: "V i bàn tay... có ñ i uy th n." ñây ngư i ñ c th n thông này ñã ñ t ñ n tâm t t i: tác ý ñ n m t tr i, m t trăng. Sau khi tác ý, v y quy t ñ nh v i trí: "Nó hãy trong t m tay ta". Và nó trong t m tay. Ho c ñang ng i hay n m, v y y l y tay ch m s m t trăng, m t tr i. Như ngư i không có th n thông ch m, s m t v t gì trong t m tay, ngư i có th n
227/429

thông này cũng v y, nh ñ t ñ n tâm t ch , khi mg i hay n m, v i bàn tay v y ch m, s m t tr i m t trăng. (Ps. ii, 208) 104. N u v y mu n ñi mà s chúng, v y có th ñi và s . Nhưng n u v y mu n s chúng trong khi ng i hay n m, v y quy t ñ nh: "Chúng hãy trong t m tay." R i ho c v y s chúng khi chúng r ng trong t m tay sau khi ñã ñ n do mãnh l c c a s quy t ñ nh, như nh ng trái d a rơi kh i cu ng, ho c v y s b ng cách n i r ng tay ra. Nhưng khi v y n?i r ng tay, thì n i r ng cái b ch p th hay cái không b ch p th ? V y n i r ng cái không b ch p th ñư c h tr b i cái b ch p th . 105. ñây trư ng lão Tam T ng Cùla-Nàga nói: "Này chư hi n, nhưng t i sao cái b ch p th không tr nên nh l i, ho c l n ra ñư c? Khi m t t kheo ñi ra qua m t l khóa, thì có ph i cái b ch p th bi n thành nh l i không? Và khi v y bi n hình l n ra, thì có ph i nó l n ra như trong trư ng h p trư ng lão Màha- Moggallàna? 106. Vào th i y khi gia ch Anàthapindika (C p Cô Ð c) ñã nghe ñ c Th Tôn thuy t pháp, ông ta th nh Ngài: "B ch Th Tôn, xin m i Th Tôn ñ n dùng cơm t i nhà con cùng v i 500 t kheo." R i ra v . Ð c Th Tôn nh n l i. Khi ñêm ñã g n mãn, Ngài quán sát mư i phương th gi i vào lúc bình minh.Khi y Longvương Nandopananda hi n ra trong t m trí giác c a Ngài. 107. Ð c Th Tôn quán sát Long vương, nghĩ: "Long vương này ñã hi n ñ n trong t m trí giác c a ta, y có kh năng tu t p không nh ?". R i Ngài th y r ng Long vương y có tà ki n, không tin tam b o. Ngài quán sát thêm: "Ai có th ch a tr cho y thoát ra kh i ta øki n". Và th y r ng trư ng lão M c Ki n Liên có th làm vi c y. R i sau khi ñêm ñã g n sáng, sau khi làm v sinh, Ngài b o tôn gi A Nan: "Này A Nan, hãy báo cho 500 t kheo bi t ta s p ñi thăm chư thiên". 108. Vào hôm y chư thiên có m t cu c ti c tùng dành cho Long vương Nandopananda. Long vương ñang ng i trên m t thiên tòa ñư c che l ng tr ng, ñư c vây quanh b i ba lo i nh c công và m t ñoàn long tùy tùng h u ti p Long vương ñ th m th c ñ ng trong chén bát chư thiên. Khi y, ñ c Th Tôn làm cho Long vương trông th y Ngài, trong lúc Ngài du hành ngay phía trên cái tàng l ng c a Long vương ñ ti n v cõi tr i th 33, có 500 t kheo theo h u. 109. Lúc y tà ki n này kh i lên nơi Long vương: "A cái b n th y tu tr c ñ u kia ñang ñi vào ñi ra cung ñi n cõi tr i 33 ngay trên ñ u chúng ta. Ta nh t ñ nh không ñ cho chúng tung b i b m t chân chúng lên ñ u chúng ta". Nói r i Long vương ñ ng d y ñi ñ n chân núi Tu di, bi n mình n m khoanh b y vòng quanh núi. Y dương cái m ng ra che trên cõi tr i Tam th p tam thiên và làm cho m i s ñây tr thành không trông th y ñư c. 110. Ð i ñ c Ratthapàla b ch ñ c Th Tôn: "B ch Th Tôn, khi ñ ng ch này, trư c ñây con thư ng trông th y núi Sumeru và nh ng thành lũy bao quanh, và cõi tr i 33, và lâu ñài Vejayanta, và cái c trên lâu ñài y. Bây gi , b ch ñ c Th Tôn, vì nhân gì, duyên gì, con l i không th y núi Sumeru, cũng không th y... cái c trên lâu ñài y?" - "Long vương tên Nandopananda ñang t c gi n chúng ta ñ y, Ratthapàla. Nó ñã cu n mình quanh núi Sumeru b y vòng v i thân hình c a nó, và ñ ng ñ y che khu t chúng ta v i cái m ng c a nó, làm cho m i s t i ñen." - "B ch Th Tôn, con s tr nó". Nhưng ñ c Th Tôn không cho phép. 111.Cu i cùng, tôn gi Moggallàna nói: "B ch Th Tôn, con s tr nó". Ð c Th Tôn cho phép, d y: "Ðư c, tr nó ñi Moggallàna." Tôn gi b hình y và bi n thành m t Long vương kh ng l , vây quanh núi Tu di 14 vòng và ñưa cái m ng lên trên cái m ng c a Long vương kia, ép sát Long vương y vào núi Tu di. Long vương tung khói, trư ng lão nói: "Không ch có thân ngươi m i có khói, mà thân ta cũng có". Và Tôn gi phun khói. Khói Long vương phun ra, không làm cho tôn gi phi n hà nhưng khói c a tôn gi làm cho Long vương r t b c. R i Long vương phun l a. L a c a Long vương không làm phi n tôn gi , nhưng l a tôn gi làm cho Long vương bu n b c.

228/429

112. Long vương nghĩ: "H n ñã ép sát ta vào núi Sumeru và phun c khói l n l a". r i ông ta h i: "thưa Ngài, Ngài là ai?" - "Ta là Moggallàma, h i Nanda".- "B ch Ð i ñ c, xin Ngài hãy tr l i hình d ng t kheo c a Ngài như cũ ñi." Tôn gi b hình d ng y, ñi vào l tai ph i c a Long vương và ñi ra l tai trái, r i vào l tai trái, ra l tai ph i; cũng v y tôn gi ñi vào l mũi ph i c a Long vương r i ñi ra l mũi trái, vào l mũi trái ra l mũi ph i. R i khi Long vương m mi ng, tôn gi chui vào trong mi ng y, và ñi bách b lên xu ng, qua l i trong b ng nó. 113. Ð c Th Tôn d y: "Moggallàna, Moggallàna, hãy coi ch ng, con ñ c long này ghê g m l m" Trư ng lão nói: "B ch Th Tôn, b n ñ o l ñưa ñ n th n thông ñã ñư c con tu t p, làm cho sung mãn, làm thành c xe, làm thành căn c ñ a, ñư c an l p, ñư c c ng c , khéo hành trì. Con có the åtr không nh ng m t Nandopananda, b ch Th Tôn, mà m t trăm, m t ngàn, m t trăm ngàn Long vương như Nandopananda. " 114. Long vương nghĩ: "Khi h n vào ch ñ u tiên, ta không trông th y. Nhưng bây gi ch lúc h n ra, ta s tóm h n gi a m y cái răng nanh c a ta mà nhai tu t". R i y nói: "Ð i ñ c ơi, nào ñi ra ñi. Ð ng có ti p t c qu y nhi u tôi b ng cái cu c ñi lên ñi xu ng kinh hành trong b ng tôi như v y". V trư ng lão ñi ra và ñ ng ngoài. Long vương nh n ra ngài, và th i m t tr n cu ng phong t l mũi phà ra. V trư ng lão bèn nh p t thi n, và tr n cu ng phong không th làm lay ñ ng dù ch m t s i lông trong thân ngài. Các t kheo khác cũng có th làm các th n thông t trư c cho ñ n lúc b y gi , nhưng ñi m này, h không th nào nh p ñ nh v i m t ph n ng quá mau l như th , do ñó mà ñ c Th Tôn ñã không cho phép h tr Long vương. 115. Long vương nghĩ: "Ta ñã không th lay ñ ng dù ch m t s i lông trên thân v tỳ kheo này, v i tr n cu ng phong t l mũi ta. V y là m t t kheo có uy l c l n". V trư ng lão t b hình d ng y, và sau khi c i d ng thành m t Supanna, Ngài ñu?i theo Long vương, bi u di n ng n cu ng phong c a Supanna. Long vương bi n hình thành m t Bà-la-môn tr , nói: "B ch Ð i ñ c, con xin quy y Ngài", và ñ nh l dư i chân tôn gi . Tôn gi nói: "Này Nanda, ñ c ñ o sư ñã ñ n, chúng ta hãy ñ n nơi Ngài." Như v y, sau khi hàng ph c ñư c Long vương và tư c h t n c ñ c c a nó, tôn gi ñưa nó ñ n trư c m t Ð c Th Tôn. 116. Long vương ñ nh l Ð c Th tôn và nói: "B ch Th tôn con xin quy y Ngài". Ð c Th tôn d y: "Mong ngươi ñư c an l c h i Long vương". R i Ngài ñi v?i chúng t kheo tùy tùng, ñ n nhà Anàthapindika (C p Cô Ð c) h i: "B ch Th tôn, sao Ngài ñ n mu n th ". - "Có m t tr n ñ u gi a Moggallàna và Nandopananda" - "B ch Th tôn, ai th ng, ai b i?" - "Moggallàna th ng, Nanda b b i". C p Cô Ð c nói: "B ch Th tôn, xin Th tôn ch p thu n cho con ñư c cúng dư ng b y ngày liên ti p, cho con ñư c m ng trư ng lão su t b y ngày". R i trong b y ngày liên ti p, trư ng gi ti p ñãi tr ng th năm trăm t kheo v i Th tôn d n ñ u. 117. V y, chính ám ch ñ n chuy n này (n i r ng hình d ng) trong lúc hàng ph c Long vương mà trên kia có nói "Khi v y làm cho thân l n, thì có ph i nó li n l n ra như trư ng h p trư ng lão M c Ki n Liên?" M c dù ñi u này ñư c nói ñ n, các t kheo v n nh n xét: "V y ch n i r ng cái không b ch p th " Và ch có ñi u này là ñúng ñây. 118. Và khi v y ñã làm ñi u này, thì không nh ng v y ch có ch m s m t trăng, m t tr i, mà n u mu n v y có th bi n chúng thành cái ñ chân, và gác chân lên chúng, hay làm thành cái gh ñ ng i lên, làm thành cái giư ng ñ n m lên, làm thành t m ván ñ t a ngư i lên ñ y. Và như m t ngư i làm nh ng ngư i khác cũng làm như th . Vì dù cho có nhi u trăm ngàn t kheo làm như v y và ñ u thành công c , thì nh ng v n hành c a v ng nh t nguy t v n như cũ, cùng v i ánh sáng c a chúng. Vì cũng như khi m t ngàn cái ch o ñ y nư c, và m t trăng hi n ra trên c ngàn cái ch o, thì v n hành c a m t trăng v n bình thư ng, và ánh sáng c a nó cũng v y. Th n thông này cũng th . 119. Xa cho ñ n t n Ph m thiên gi i: l y Ph m thiên gi i làm gi i h n. V y th c hi n s làm ch thân xác: ñây, v y t ch trong Ph m thiên gi i v i phương ti n thân xác. Ý nghĩa ñi u này c n ñư c hi u theo kinh văn như sau:
229/429

"V y làm ch thân xác xa cho ñ n Ph m thiên gi i, n u ngư i có th n thông này, sau khi ñã ñ t ñ n tâm t t i (làm ch tâm), mu n ñi ñ n Ph m thiên gi i, m c dù xa, v y quy t ñ nh v tính cách g n, "nó hãy g n", và nó g n th t. M c dù g n v y quy t ñ nh là xa "Nó hãy xa". M c dù nhi u, v y quy t ñ nh là ít, "Hãy có ít", bèn có ít. M c dù ít, v y quy t ñ nh là nhi u "Hãy có nhi u". Và bèn có nhi u. V i thiên nhãn, v y trông th y hình dáng (thu c s c gi i) c a Ph m thiên. V i thiên nhĩ, v y nghe ti ng nói c a Ph m thiên y. V i tha tâm trí, v y bi t tâm c a Ph m thiên y. N u ngư i có th n thông này, sau khi ñã ñ t ñ n tâm t t i, mu n ñi ñ n Ph m thiên gi i v i m t cái thân có th th y ñư c, v y ñ t ñ n tư ng "l c" tư ng "nh " (d và mau) và ñi ñ n Ph m thiên gi i v i m t thân th y ñư c. N u ngư i có th n thông y, sau khi ñã ñ t ñư c tâm t t i, mu n ñi ñ n Ph m thiên gi i v i m t thân vô hình (không th yñư c) thì v y chuy n thân cho phù h p v i ý mình. Sau khi ñã chuy n thân cho phù h p v i ý, v y ñ t ñ n tư ng l c và tư ng nh , và ñi ñ n Ph m thiên gi i v i m t thân vô hình. V y t o ra m t s c th thu c s c gi i trư c v Ph m thiên y, do ý sanh, v i t t c chân tay, không thi u m t căn nào. N u ngư i có th n thông y ñ ng...ng i...n m, hóa nhân cũng ñ ng, ng i, n m. N u ngư i có th n thông y phun khói l a, gi ng nói pháp, nêu m t câu h i, ñư c h i m t câu h i, tr l i... thì hóa thân cũng phun khói... tr l i câu h i. N u ngư i có th n thông ñ ng v i Ph m thiên y, nói chuy n ñàm tho i v i Ph m thiên y, hóa thân cũng ñ ng nói chuy n, ñàm tho i v i Ph m thiên. B t c gì ngư i có th n thông làm, hóa nhân y cũng làm y h t. (Ps.ii, 809) 120. ñây, "M c dù xa, v y quy t ñ nh l i g n", sau khi xu t kh i thi n căn b n, v y tác ý ñ n m t cõi Ph m thiên hay cõi chư thiên r t xa, và nghĩ "Nó hãy g n". Sau khi tác ý và làm vi c chu n b , v y l i nh p ñ nh và quy t ñ nh b ng trí "Nó hãy g n l i". Nó tr nên g n. Cũng m t phương pháp gi i thích y áp d ng cho nh ng m nh ñ khác n a. 121. ñây, ai ñã làm cho m t cái gì xa tr thành g n? Chính ñ c Th tôn. Vì khi ñ c Th tôn ñi ñ n th gi i chư thiên sau khi làm hai phép l , Ngài ñã làm cho Yugandhara và Simeru g n l i, và t m t ñ t Ngài ñ t m t chân lên Yugandhara và chân kia lên Sumeru. 122. Và còn ai khác n a ñã làm ñư c vi c y? Tôn gi M c Ki n Liên. Vì khi tôn gi ñang r i Xá v sau khi dùng ng xong Ngài ñã rút ng n ñám ñông dài 12 lý và con ñư ng ba mươi lý d n ñ n ñô th Sankassa, và Ngài ñ n nơi cùng lúc y. 123. L i n a Trư ng lão Cùla- Samudda cũng làm như v y trên ñ o Tích lan, vào m t th i ñói kém, m t bu i sáng n có 700 t kheo ñ n vi ng Trư ng lão. Trư ng lão suy nghĩ như sau: " ñâu m t ñoàn t kheo ñông nhi u có th ñi kh t th c?" Ngài th y không m t nơi nào trên ñ o Tích-lan có th kh t th c nhưng có th có m t nơi bên kia b , t i Pàtaliputta (Patna) Ngài b o các t kheo l y y bát và nói: "L i ñây, chư hi n, chúng ta hãy ñi kh t th c". R i Ngài rút ng n ñ t l i và ñi ñ n Pàtaliputta. Các t kheo h i: "Ðô th này tên là gì, b ch ñ i ñ c?". - "Chư hi n, nó tên Pàtaliputta". "Pàtaliputta thì xa l m, b ch ñ i ñ c?". "Chư hi n, các v trư ng lão kinh nghi m làm cho cái gì xa thành g n". "V y thì bi n ñâu ñ i ñ c?" - "Chư hi n, há các ngươi ñã không ñi qua m t dòng nư c xanh hay sao?" - "B ch ñ i ñ c, có, nhưng bi n thì r ng l n ch ?" - "Chư hi n, nh ng v trư ng lão có kinh nghi m có th làm cho cái gì r ng l n tr thành nh h p". 124. Và trư ng lão Tissadatta cũng làm như v y, khi ông ñã ñ p thư ng y sau khi t m r a vào bu i chi u và ý nghĩ ñi chiêm bái cây Giác ng kh i lên nơi ông. 125. Ai ñã làm cho cái gì g n tr thành xa? Ð c Th tôn. Vì m c dù Angulimàla ñang g n bên c nh Th tôn, Ngài làm cho ông ta cách r t xa (xem M. ii, 99). 126. Ai ñã làm cho nhi u thành ít? Trư ng lão Maha-Kassapa. Vào ngày l Vương xá, có 500 thi u n ñang trên ñư ng ñi d? h i, và ñem theo bánh "m t trăng" (bánh ña). Chúng trông th y ñ c Th tôn mà không cho Ngài gì c . Nhưng trên ñư ng v , chúng g p trư ng lão. Nghĩ r ng "Ngài là v trư ng lão c a chúng ta" chúng m i ngư i l y m t cái bánh ñem bi u trư ng lão. Trư ng lão m bát ra và hóa phép làm cho chúng vào t t c trong ñó. Ð c Th tôn ñã ng i xu ng trư c và ñang ñ i trư ng lão. Trư ng lão ñem chúng ñ n trư c m t Th tôn.
230/429

127. Trong câu chuy n v trư ng gi Illisa (Jà. i, 348), thì trư ng lão Maha-Moggallàna làm cho ít thành nhi u. Và trong câu chuy n Kàkavaliya Ð c Th tôn cũng làm v y. Trư ng lão Maha-Kassapa, sau b y ngày nh p ñ nh, ñ n ñ ng trư c c a nhà m t ngư i nghèo tên Kàkavaliya ñ ch ng t lòng chi u c ñ n ngư i nghèo. V ông ta trông th y trư ng lão, và ñ vào bát ngài th c cháo chua không mu i mà bà ñã làm s n dành cho ngư i ch ng. Trư ng lão nh n l y và ñ t trong tay ñ c Th tôn, ñ c Th tôn quy t ñ nh làm cho cháo y ñ cho ñoàn th tăng chúng dùng. Nh ng gì ñư c mang ñ n trong m t cái bát tr thành ñ dùng cho t t c m i ngư i. Và vào ngày th b y, Kàkaliya tr thành m t tri u phú. 128. Và không nh ng v i trư ng h p bi n ít thành nhi u, mà b t c ñi u gì ngư i có th n thông mong mu n, như làm cho ng t thành không ng t, không ng t thành ng t v.v... v y ñ u có th thành công. Vì s vi c ñã x y ra như v y khi trư ng lão Maha-Amula th y nhi u t kheo ng i bên b sông H ng ( Tích lan) ñang ăn cơm tr ng, v t duy nh t h ñã có ñư c sau khi ñi kh t th c, Ngài bèn quy t ñ nh "Nư c sông H ng hãy tr thành bơ". Và Ngài ra d u cho các chú ti u ñ n l y nư c sông H ng ñ vào bình bát, và ñem ñ n cho chúng t kheo. T t c chúng t kheo ăn cơm y v i bơ ng t. 129. V i thiên nhãn: v n ñây mà ñu i ánh sáng ra, v y trông th y s c tư ng c a Ph m thiên. Và v n ñây, v y cũng nghe ñư c âm thanh c a Ph m thiên, và hi u ý ông ta. 130. V y chuy n tâm mình theo thân mình: v y chuy n tâm cho phù h p v i thân xác: l y tâm c a thi n căn b n, ñ tâm y lên thân xác mình, v y làm cho s v n hành c a nó ch m l i cho phù h p v i v n hành c a thân xác, vì cái ki u c a thân xác v n hành, thì ch m ch p. 131. V y ñ t ñ n tư ng l c và tư ng nh : v y ñi ñ n, nh p, ti p xúc v i tư ng v l c và tư ng v nh phù h p v i tâm mà ñ i tư ng là thi n căn b n. Và chính tư ng liên h ñ n x ñư c g i là "l c tư ng": vì x ñư c g i là l c b i nó an l c. Và chính tư ng y c n hi u cũng ñư c g i là "tư ng nh ", vì nó ñã ñư c gi i t a kh i nh ng tri n cái và các pháp ñ i l p v i nó kh i ñ u b ng tham. Nhưng khi v y ñ t ñ n tr ng thái này, thì c ñ n thân xác v y cũng tr nên nh như bông. Như v y, v y ñi ñ n Ph m thiên gi i v i m t thân xác h u hình nh như m t n m bông gòn bay theo gió. 132. Khi ñang ñi như v y, n u mu n, v y s t o ra m t con ñư ng gi a hư không nh bi n x ñ t, và ñi b trên ñó. N u mu n, v y quy t ñ nh v i bi n x hư không r ng "có hư không" và v y ñi qua hư không như m t n m bông gòn. Hơn n a, ư c mu n ñi là thư c ño ñây. Khi có m t ư c mu n ñi, m t ngư i ñã làm quy t ñ nh y trong tâm có th ñi hi n hình th y rõ, ñư c mang ñi b i mãnh l c c a quy t tâm gi ng như m t m i tên do nhà thi n x b n ra. 133. "V y chuy n thân mình cho phù h p v i tâm c a mình" v y ñem thân xác ñ t trên tâm. V y làm cho nó ñi nhanh cho phù h p v i v n hành c a tâm, vì cái ki u v n hành c a tâm là nhanh. V y ñ t ñ n tư ng v l c và tư ng v nh : v y ñ t ñ n tư ng l c và tư ng nh phù h p v i tâm th n thông mà ñ i tư ng c a nó là cái thân xác. Nh ng gì còn l i c n ñư c hi u theo cách ñã mô t . Nhưng ñây ch có s ñi c a tâm. 134. Khi ñư c h i: "Khi v y ñi v i m t thân xác vô hình (không th th y) như v y, thì v y ñi vào lúc tâm quy t ñ nh kh i lên, hay vào lúc nó trú, hay vào lúc nó di t?" - M t v trư ng lão ñáp: "V y ñi vào c ba th i" - "Nhưng chính b n thân v y ñi, hay g i m t hóa thân do v y t o?" - "V y mu n làm th nào cũng ñư c c ." Nhưng ñây, ch có s ñi c a chính v y là ñư c nói trong b n kinh văn. 135. Do ý sanh: do ý (tâm) sanh, b i vì nó ñư c t o b i tâm ý trong s quy t ñ nh. Không thi u căn nào: ñây là nói ñ n hình dáng, l m t, l tai v.v... nhưng không có c m tính trong m t s c pháp ñư c t o tác mà thành. "Ði u này nên hi u là hàm ý r ng, cũng không có nam n căn hay m ng căn n a" (Pm. 398) N u ngư i có th n thông ñi lui ñi t i, hóa nhân do ngư i y t o cũng ñi lui ñi t i v.v... t t c ñi u này ch cho nh ng gì m t v ñ t Ph t t o ra, nhưng nh ng gì ñ c Th tôn bi n hóa, thì làm theo nh ng gì Ngài làm, mà cũng làm nh ng vi c khác n a tùy ý thích c a Th tôn.
231/429

136. Khi ngư i có th n thông này, trong lúc ñây, th y ñư c m t s c pháp b ng thiên nhãn, nghe m t âm thanh v i thiên nhĩ, bi t ñư c tâm (ngư i khác) v i tha tâm trí, thì v y không v n năng l c thân xác trong khi làm như v y. Và khi v y trong lúc v n nguyên ch này, ñ ng v i Ph m thiên nói chuy n, ñàm tho i v i Ph m thiên, thì v y không v n năng l c thân xác trong lúc làm như v y. Và khi v y làm quy t ñ nh ñư c mô t "m c dù xa v y quy t ñ nh l i g n", thì v y cũng không v n năng l c thân xác trong khi làm như v y. Và khi ñi ñ n Ph m thiên gi i v i m t cái thân xác có th th y ñư c hay không th th y ñư c, v y không c n v n năng l c thân xác khi làm như v y. Nhưng khi v y bư c vào quá trình kh i ñ u là "V y t o ra m t s c thân trư c Ph m thiên y: do ý sanh", thì v y v n d ng năng l c thân xác khi làm như v y. Nh ng gì còn l i ñư c nói ñây, là v i m c ñích nêu rõ giai ño n ñi trư c giai ño n v n d ng thân xác. Trư c h t ñó là (i) thành công do quy t ñ nh (ñ.45) 137. S khác nhau gi a (ii) thành công k như bi n hình và (iii) thành công k như thân do ý sanh là như sau: (xem ñ.22 và 45-6). (ii) M t ngư i th c hi n m t cu c bi n hình, c n ph i quy t ñ nh v b t c gì v y mu n, trong s nh ng v t kh i ñ u là s xu t hi n (tư ng) m t ñ a bé trai, mô t như sau: "V y t b hình dáng bình thư ng c a mình và hi n hình m t c u bé hay m t Long vương (r n), hay m t qu Supanna (loài da xoa có cánh), hay m t a-tu-la, hay Ð thích, hay hi n hình m t v thiên thu c D c gi i, hay hình Ph m thiên, hay hi n hình bi n, hình m t t ng ñá, m t con sư t , m t con c p, m t con báo, hay v y bày ra m t con voi, m t con ng a, m t c xe, hay v y hi n hình m t ngư i lính ñi b , hay hi n ra m t cu c bày binh b tr n". (Ps. ii, 210) 138. Và khi v y quy t ñ nh, v y nên xu t ñ nh t thi n căn b n c a th ng trí và có m t trong nh ng v t kh i ñ u là bi n x ñ t làm ñ i tư ng, và v y nên tác ý ñ n tư ng c a mình như là m t c u bé. Sau khi tác ý và làm công vi c chu n b xong, v y nên nh p ñ nh tr l i r i xu t ñ nh, và nên quy t ñ nh r ng: "Ta hãy thành m t c u bé thu c m u ngư i như v y như v y". Ð ng th i v i tâm quy t ñ nh, v y bi n thành c u bé, như Devadatta ñã làm (Vin. ii, 185). Ðây là phương pháp trong t t c trư ng h p. Nhưng "v y bày ra m t con voi" v.v... ñư c nói ñây có nghia là bày ra m t con voi, v.v... bên ngoài. ñây, thay vì quy t ñ nh "Ta hãy bi n thành m t con voi", v y quy t ñ nh: Hãy có m t con voi! Cũng tương t như th trong trư ng h p con ng a và nh ng gì còn l i. Ðây là thành công k như s bi n hóa. 139. (iii) M t ngư i mu n t o thân ý sanh c n ph i xu t kh i ñ nh căn b n và trư c h t tác ý ñ n thân xác theo cách ñã mô t r i quy t ñ nh "Nó hãy r ng ". Nó tr thành r ng. R i v y tác ý ñ n m t thân xác bên trong thân y, và sau khi làm vi c chu n b theo cách ñã nói, v y quy t ñ nh, "Hãy có m t thân khác bên trong thân này ". R i v y kéo cái thân y ra như kéo m t cây lau ra kh i v nó, như rút m t cây gươm ra kh i v , như m t con r n l t xác ra kh i v . Do ñó mà nói: " ñây, m t t kheo t o ra t thân này m t thân khác có hình s c, do ý sanh, v i ñ y ñ t chi, không thi u căn nào. Gi ng như th m t ngư i ngư i kéo m t cây lau ra kh i v nó, và nghĩ như sau: "Ðây là cái v , ñây là cây lau, cái v khác,cây lau khác; chính t cái v mà cây lau ñư c rút ra". (Ps. ii, 210) v.v... Và ñây cũng như cây lau, v.v... là gi ng v i cái v , cũng v y s c thân do ý sanh cùng gi ng v i ngư i có th n thông, và ví d này ñư c nói lên ñ ch ng minh ñi u y. Ðây là th n thông k như thân ý sanh. Chương mư i hai này, g i là "Mô t v th ng trí", trong Thanh T nh Ð o, ñư c so n th o vì m c ñích làm cho nh ng ngư i lành ñư c hoan h . -ooOoo-

Chương XIII (a)

Th ng Trí - K t Lu n
-ooOoo232/429

2- Thiên Nhĩ Thông 1. Bây gi ñ n lư t mô t v thiên nhĩ gi i. ñây và cũng như trư ng h p ba lo i th ng trí còn l i ý nghĩa c a ño n kinh m ñ u "V i tâm ñ nh tĩnh ..." (D. i, 79) c n ñư c hi u theo cách ñã nói Chương XII t ño n 13 tr ñi; và trong m i trư ng h p chúng ta ch bàn v cái gì khác bi t mà thôi (Ðo n kinh văn như sau: v y d n tâm, hư ng tâm ñ n thiên nhĩ gi i. V i thiên nhĩ thu n t nh siêu nhân, v y nghe c hai lo i âm thanh, âm tnanh chư thiên và âm thanh cõi ngư i, xa và g n. - D. i, 79) 2. ñây, "v i thiên nhĩ gi i", thiên nhĩ có nghĩa gi ng như tai c a chư thiên; vì chư thiên có cái c m tính nh y bén dùng làm nhĩ gi i thu c chư thiên, c m tính y do nghi p sinh, mà ñây là nghi p g m nh ng thi n hành, c m tính y không b m t, ñàm, máu huy t v.v..làm chư ng ng i và có th nh n bi t m t ñ i tư ng dù cách r t xa b i vì nó ñã gi i thoát kh i c u u . Và nhĩ gi i này g m trong s hi u bi t (hay trí) phát sinh do năng l c tinh t n tu hành c a v t kheo gi ng như c m tính c a chư thiên, nên g i là thiên nhĩ. L i n a, nó thu c chư thiên vì nó có ñư c nh tu t p "ph m trú" và vì nó có "ph m trú" làm ñi m t a. Và nó là m t "nhĩ gi i" (sota-dhàtu) theo nghĩa lành (savana) và theo nghĩa vô ngã (gi i). l i, nó là m t "nhĩ gi i" vì nó gi ng như l tai trong s thi hành nhi m v c a tai. "Thu n t nh" thiên nhĩ gi i y hoàn toàn trong s ch, vì không có c u u . "Siêu nhân" trong vi c nghe các âm thanh, nó vư t xa nhĩ gi i c a loài ngư i vì vư t quá ph m vi con ngư i. 3. V y nghe c hai lo i âm thanh. Hai lo i ñó là gì? T c là âm thanh c a chư thiên và c a loài ngư i. ñi u này ñư c hi u là bao g m m t ph n "Nh ng âm thanh xa cũng như âm thanh g n": có nghĩa v y nghe nh ng ti ng th t xa, ngay c trong m t th gi i khác, và âm thanh g n, ngay c ti ng c a nh ng loài chúng sinh ngay trong thân c a v y. Ði u này c n ñư c hi u là bao quát toàn ph n. 4. Nhưng làm th nào ñ thiên nhĩ gi i này ñư c phát sinh? V t kheo ph i nh p ñ nh c a thi n căn b n cho th ng trí r i xu t ñ nh. R i v i tâm thu c v ñ nh c a công vi c chu n b , v y c n tác ý trư c tiên ñ n các âm thanh thô xa thông thư ng trong t m tai nghe ñư c: ti ng sư t g m trong r ng sâu v.v... hay ti ng chuông, ti ng tr ng, ti ng còi, ti ng h c bài c a các chú ti u và ti ng các t kheo tr ñang cao gi ng ñ c t ng trong tu vi n, ti ng nói chuy n thư ng c a h , như "Cái gì, ñ i ñ c?", "Cái gì, hi n gi ?" v.v..., ti ng chim hót, ti ng gió th i, ti ng chân bư c, ti ng nư c sôi reo, ti ng lá d a khô dư i n ng, ti ng c a ki n v.v... Kh i s như v y b ng nh ng âm thanh hoàn toàn thô, v y tu n t tác ý ñ n nh ng âm thanh d n d n vi t . v y ph i tác ý ñ n tư ng c a âm thanh phương ñông, phương tây, phương b c, phương nam, phương trên, phương dư i, phương trung gian phía ñông, phương trung gian phía tây, phương trung gian phía b c và phương trung gian phía nam. V y c n tác ý ñ n tư ng âm thanh thô và t . 5. Nh ng âm thanh này là rõ r t ngay c ñ i v i th c bình thư ng c a v y; nhưng chúng ñ c bi t rõ ñ i v i Tâm trong ñ nh công vi c chu n b (V y ñư c g i là ñ c thiên nhĩ ngay khi tâm an ch v a sinh kh i, không c n ph i làm gì thêm). Khi v y tác ý ñ n tư ng âm thanh như v y, (nghĩ r ng) "Bây gi thiên nhĩ gi i s p sinh kh i" ý môn (mind-door- manadvara) hư ng tâm (àvajjana) sinh kh i, l y m t trong nh ng âm thanh này làm ñ i tư ng cho nó khi tâm y ñã ngưng thì ñ n b n ho c năm t c hành tâm x y ra, ba ho c b n tâm d n ñ u thu c v d c gi i và g i là Chu n b (parakamma) c n hành (access), thu n th (anuloma) và chuy n tánh (gotrabhù) trong khi tâm th tư ho c th năm là tâm an ch (appanà - absorption consciousness) thu c t thi n, s c gi i. 6. ñây, chính cái trí kh i lên cùng cái ñ nh an ch ñư c g i là thiên nhĩ gi i. Sau khi ñ nh an ch ñã ñư c ñ t, thì thiên nhĩ gi i ñã ñư c chan hòa vào trong cái tai (c a trí) y. Khi c ng c nó hành gi c n n i r ng tâm nó ra d n b ng cách ñ nh gi i h n b ng m t ngón tay như sau: "Ta s nghe âm thanh trong lãnh v c này". R i hai ngón, b n ngón, tám ngón, m t sãi tay, m t ratana (b ng 24 ñ dài c a ngón tay), bên trong c a m t gian phòng, ra ngoài hành lang tòa nhà, ñư ng ñi kinh hành xung quanh, vư n c a tu vi n, khu làng kh t th c, c vùng v.v... cho ñ n gi i h n c a c th gi i hay xa hơn n a. Ðây là cách hành gi n i r ng tâm thiên nhĩ t ng giai ño n.
233/429

7. M t ngư i ñã ñ t ñ n th ng trí theo cách ñó còn nghe nh th ng trí mà không c n ph i tái nh p thi n căn b n, nghe b t c âm thanh nào ñ n trong t m không gian ñư c ch m b i ñ i tư ng c a thi n căn b n. Và trong khi nghe như v y, dù cho có m t ti ng vang d y nh ng âm thanh c a tù và (còi) tr ng, x p x a v.v... vang cho ñ n Ph m thiên gi i, v y v n có th n u mu n, ñ nh rõ t ng ti ng như "ñây là ti ng loa, ñây là ti ng tr ng". Gi i thích v thiên nhĩ gi i ñ n ñây là ch m d t. 3- Tha Tâm Trí 8. V s gi i thích v Tha tâm trí, kinh văn như sau: " V y d n tâm, hư ng tâm ñ n tha tâm trí. V i tâm c a mình v y ñi vào tâm c a các chúng sinh khác, c a ngư i khác và hi u chúng như sau: - Tâm có tham, bi t là tâm có tham, tâm vô tham, bi t là tâm vô tham, tâm vô sân bi t là tâm vô sân; tâm có si bi t là tâm có si; tâm vô si bi t là tâm vô si; tâm ch t h p bi t là tâm ch t h p; tâm tán lo n bi t là tâm tán lo n; tâm ñ i hành bi t là tâm ñ i hành; tâm không ñ i hành bi t là tâm không ñ i hành; tâm h u thư ng, bi t là tâm h u thư ng; tâm vô thư ng bi t là tâm vô thư ng; tâm ñ nh tĩnh, bi t là tâm ñ nh tĩnh; tâm không ñ nh tĩnh bi t là tâm không ñ nh tĩnh; tâm gi i thoát bi t là tâm gi i thoát; tâm không gi i thoát bi t là tâm không gi i thoát. - (D. i, 79). ñây, "ñi vào" có nghĩa là ñi kh p (pariyàti): nghĩa là ñ nh gi i h n (paricchindati). "C a nh ng ngư i khác" cũng nghĩa như câu trư c" c a nh ng chúng sinh khác" thay ñ i vì m c ñích giáo hóa và tính cách văn v c a s thuy t trình. (lư c) 9. Nhưng trí này ñư c sinh kh i b ng càch nào? Nó ñư c thành công nh thiên nhãn, làm công vi c chu n b cho nó. B i th , v tỳ kheo c n ph i n i r ng ánh sáng, và c n ph i tìm ra tâm ngư i khác b ng cách quan sát v i thiên nhãn màu s c c a máu ñang hi n di n v i trái tim v t lý làm ch t a cho nó. Vì khi m t tâm ñang câu h u v i h ñang hi n di n, thì máu có màu ñ như trái sung (chín), khi m t tâm câu h u v i ưu hi n di n, thì máu có màu hơi ñen; khi m t tâm câu h u v i t nh ch hi n hành, thì máu trong như d u mè. B i v y, v y ph i tìm ra tâm hành m t ngư i b ng cách quan sát màu máu trong trái tim v t lý như "Ch t máu này ñư c phát sinh do h căn, ch t này ñư c phát sinh do ưu căn, ch t này ñư c phát sinh do x căn " và như th v y làm cho v ng ch c tha tâm trí c a mình. 10. Ch khi nào tha tâm trí c a v y ñư c cũng c như cách trên, v y m i d n d n bi t ñư c tâm mình s c gi i và vô s c gi i n a, b ng cách theo d u tâm hành này ñ bi t tâm hành khác mà không c n ph i xem máu trong tim n a. Vì lu n nói: "Khi v y mu n bi t tâm vô s c gi i, thì l y trái tim v t lý c a ai mà quan sát? Có s thay ñ i v màu s c (v t ch t) c a ai do các căn sinh ra, mà v y có th quan sát? Không ai c . Ph m vi c a m t ngư i có th n thông ch là th này, b t c tâm hành nào mà v y tác ý ñ n thì v y bi t ngay tâm hành y theo mư i sáu h ng nói trên. Nhưng l i gi i thích (b ng cách trái tim v t lý hay nh c ñoàn tâm) này là dành cho m t ngư i chưa th c hành t trư c. 11. V tâm có tham v.v... Tám lo i tâm câu h u v i tham c n ñư c hi u là tâm có tham. Nh ng tâm hành thi n và b t ñ nh còn l i trong b n cõi (d c, s c, vô s c và siêu th ) là vô tham. B n tâm hành nghĩa là hai câu h u v i ưu, m t v i b t ñ nh và m t v i tr o c , không ñư c bao g m ñây, m c dù có m t s các v trư ng lão cho r ng có. Chính hai tâm câu h u v i ưu ñư c g i là "tâm có sân". Và t t c tâm thi n và b t ñ nh trong b n cõi ñ u là vô sân. Mư i lo i b t thi n tâm còn l i không ñư c bao g m trong này, m c dù m t vài trư ng lão v n k vào. Có si... không si. ñây ch có hai, nghĩa là tâm câu h u v i b t ñ nh và tâm câu h u v i tr o c , là có si thu n túy (không câu h u v i hai b t thi n căn kia). Nhưng mư i hai lo i b t thi n tâm ñ u có th ñư c hi u như là có si, vì si có m t trong t t c các lo i tâm b t thi n. Nh ng tâm còn l i là vô si. 12. "Ch t h p" là tâm có s c ng ñ và bi ng nhác. "Tán lo n" là tâm tr o c . "Ð i hành" là tâm thu c ph m vi s c và vô s c gi i. Không ñ i hành là các tâm còn l i. Có thư ng là tâm thu c v ba cõi. Vô thư ng là tâm siêu th . Có "ñ nh tĩnh" là tâm ñ t ñ nh c n hành và ñ nh an ch . "Không ñ nh tĩnh" là không ñ t c hai. "Gi i thoát" là tâm ñ t ñ n m t trong năm th gi i thoát, ñó là gi i thoát b ng s thay
234/429

th pháp ñ i l p (nh quán tu - insight), b ng s ñàn áp (các chư ng ng i pháp) (nh ñ nh), b ng s c t ño n (nh ñ o l ), b ng s an t nh (nh qu ), b ng s t b (nh Ni t Bàn). "Không gi i thoát" là tâm chưa ñ t ñ n b t c gi i thoát nào trong năm lo i trên. B i v y, v T kheo ñã ñ c tha tâm trí có th bi t t t c lo i tâm này, nghĩa là tâm có tham, bi t là tâm có tham... Tâm không gi i thoát bi t là tâm không gi i thoát. 4 - Túc M ng Trí 13. V s gi i thích "Túc m ng trí" kinh văn như sau: "V y d n tâm, hư ng tâm ñ n Túc m ng trí. V y nh ñ n nhi u ñ i trư c c a mình, nghĩa là m t ñ i, hai ñ i, ba ñ i, b n ñ i, năm ñ i, mư i ñ i, hai mươi ñ i, ba mươi ñ i, b n mươi ñ i, năm mươi ñ i, m t trăm ñ i, m t ngàn ñ i, m t trăm ngàn ñ i, nhi u lo i ki p, nhi u thành ki p, nhi u ho i ki p và thành ki p. (V y nh ) t i ch kia ta có tên như th , ch ng t c như th , tư ng như th , ăn ñ ăn như th , th kh l c như th , tu i th như th . Sau khi ch t t i ch kia ta ñư c sanh ra t i ch n , t i ñây ta có tên như th , ch ng t c như th , tư ng như th , ăn u ng như th , tu i th như th . Sau khi ch t t i ch n , ta ñư c sanh ra ñây. Như v y, v y nh ñ n nhi u ñ i s ng quá kh cùng v i các nét ñ i cương và chi ti t". (D. i, 81) ñây, "Túc m ng trí", là cái trí nh l i nh ng ñ i quá kh . "Ð i quá kh " có nghĩa là ngũ u n s ng trong nh ng th i trư c trong quá kh . "S ng" trong trư ng h p này nghĩa là ñư c s ng tr n, ñư c tr i qua, ñư c kh i lên và di t trong dòng tương t c ch quan c a m t ngư i. Ho c, ñ i s ng trong quá kh , nghĩa là nh ng tâm pháp ñư c s ng trong qúa kh , trong nh ng ñ i trư c c a m t ngư i, và "s ng" trong trư ng h p ñó có nghĩa là s ng trong ch trú khách quan ñư c nh n bi t và ñ nh gi i b i t tâm, hay b i tâm ngư i khác. Trong trư ng h p nh l i các ñ ng giác ng trong quá kh ñã c t ñ t dòng luân h i, thì ch có các ñ ng Giác ng m i làm ñư c (lư c). 14. Nhi u: Nhi u lo i hay x y ra nhi u cách. (lư c). 15. Có sáu h ng ngư i nh ñ i quá kh , ñó là ngo i ñ o, ñ t thư ng, ñ t tr xu t s c, ñ i ñ t , Ð c giác, Ph t. 16. ñây, ngo i ñ o ch nh b n mươi ki p v trư c, không xa hơn. T i sao? Vì trí tu chúng y u t do thi u s ñ nh gi i h n Tâm và S c (xem Ch. XVIII). Nh ng ñ t thư ng nh cho ñ n m t trăm ki p, m t ngàn ki p, b i vì trí tu h mãnh li t. 80 ñ t cũng v y. Nhưng các ñ i ñ t nh ñư c m t vô s ki p và m t trăm ngàn ki p v trư c. Ð c giác Ph t nh ñư c hai vô s ki p và m t trăm ngàn ki p. Còn v i chư Ph t thì không có gi i h n nào. 17. L i n a, ngo i ñ o ch nh s ti p n i c a các u n, h không th nh s ch t và ki t sanh, xa lìa s ti p n i các u n. H cũng như nh ng ngư i mù ch h không th ñáp xu ng b t c ch nào h mu n, và ñi như nh ng ngư i mù ñi không buông r i nh ng chi c g y c a chúng. Cũng v y, ngo i ñ o nh (ñ i trư c) mà không buông b s ti p n i các u n. Nh ng ñ t phàm phu v a nh s ti p n i các u n, v a nh s ch t và ki t sanh. Cũng v y v i tám mươi ñ t xu t s c. Nhưng chư ñ i ñ t thì không dính d gì ñ n s ti p n i các u n. Khi h th y cái ch t c a m t ngư i thì h th y ngay ki t sanh và khi th y cái ch t c a m t ngư i khác, cũng th y ngay ki t sanh. B i v y h ch c n theo dõi s ch t và ki t sanh. Cũng v y v i nh ng v Ð c giác. 18. Chư Ph t thì trái l i, không c n dính d ñ n s ti p n i c a ngũ u n hay theo dõi ch t và ki t sanh, vì b t c trư ng h p nào Ngài ch n l a trong s nhi u tri u ki p, ho c nhi u hơn, ho c ít hơn, trư ng h p y li n hi n rõ ñ i v i Ngài. Chư Ph t ñáp xu ng như sư t b t c ch nào Ngài mu n, băng qua nhi u tri u ki p như th b băng m t ño n văn trong khi ñ c và cũng như m t mũi tên b n ra b i m t nhà thi n x có tài ch tóc, như Sarabhanga (Jà. v, 129) luôn luôn trúng ñích không b m c vào cây v.v... trên ñư ng ñi, cũng v y, trí chư Ph t không b k t nh ng ñ i trung gian mà n m ngay l y b t c trư ng h p nào c n ñ n.

235/429

19. Trong s nh ng ngư i nh ñư c ñ i quá kh , thì cái th y c a ngo i ñ o như l a ñom ñóm, th y bi t c a ñ t phàm phu như ánh sáng ñèn c y, các ñ t xu t s c như bó ñu c, c a chư ñ i ñ t như sao mai, c a Ð c giác như m t trăng, và c a chư Ph t như muôn ngàn tia sáng c a m t tr i vào mùa thu quang ñãng. 20. Ngo i ñ o th y ñ i quá kh như ngư i mù v a ñi v a gõ v i cây g y. Ð t phàm phu th y ki p quá kh như ngư i ñi trên c u m t t m ván, chư ñ t xu t s c th y như ngư i ñi trên m t cái c u ñi b . Ð i ñ t th y như ngư i ñi trên c u cho xe ñi, Ð c giác th y như ngư i ñi trên con ñư ng, và chư Ph t th y như ngư i ñi trên ñ i l dành cho xe ñi. 21. ñây, chính mu n nói ñ n trí túc m ng c a các Thanh văn ñ t . Do ñó trên ñây nói: "V y nh ": V y theo dõi d u v t c a (ñ i quá kh ) do s ti p n i c a các u n, ho c do cái ch t và ki t sanh. 22. M t T kheo m i t p s mu n nh l i ñ i s ng quá kh theo cách trên, c n ph i ñi vào ñ c cư. Khi tr v , sau khi kh t th c và ăn xong r i v y ph i nh p tu n t b n thi n và xu t ñ t thi n căn b n c a th ng trí. R i v y hư ng tâm ñ n hành vi g n nh t c a mình là ng i xu ng (vì m c ñích này), k ti p ñ n s chu n b ch ng i, ñ n s ñi vào trú x , ñ n s thu x p y bát, ñ n lúc ăn, ñ n lúc tr v t khu làng, ñ n lúc lang thang trong làng, ñ n lúc vào làng, ñ n lúc t tu vi n ñi ra, ñ n lúc ñ nh l ñi n th và cây giác ng , ñ n lúc r a bát, ñ n lúc c m bát lên, ñ n nh ng vi c làm t khi c m bát lên tr v trư c cho ñ n lúc r a mi ng, cho ñ n nh ng vi c làm vào bu i sáng s m, ñ n nh ng vi c làm canh gi a, canh ñ u, b ng cách y, hành gi nên hư ng tâm ñ n t t c vi c làm su t ñêm và ngày theo th t ngư c l i. 23. Trong khi ch ng y là rõ r t ñ i v i hành gi dù ñ i v i tâm bình thư ng, nó ñ c bi t rõ r t ñ i v i tâm chu n b . Nhưng n u có m t ñi u gì không rõ v y ph i nh p thi n căn b n, xu t và hư ng tâm (tác ý) b ng cách làm y, nó tr nên rõ r t như m t cây ñèn ñã ñư c th p lên. Và như v y cũng theo th t ngư c l i, hành gi c n hư ng tâm ñ n nh ng vi c làm t ngày th hai tr v trư c, và ngày th ba, th tư, th năm trong mư i ngày, trong n a tháng và lùi xa cho ñ n m t năm trư c. 24. Khi v i cách y, hành gi hư ng tâm cho ñ n mư i năm hai mư i năm v.v... tr lùi v cho ñ n ngày ki t sanh c a v y trong ñ i s ng hi n t i, v y nên hư ng tâm ñ n danh s c sinh ra vào lúc ch t trong ñ i trư c, vì m t v T kheo có trí ngay t c thì có th b ki t sanh mà l y ñ i tư ng là danh s c vào lúc ch t. 25. Nhưng danh s c trong ñ i trư c ñã ch m d t không dư tàn và m t danh s c khác sinh kh i, do ñó trư ng h p này như th b ñóng l i trong bóng t i, và th t khó cho m t ngư i ít tu có th th y ñư c nó. Tuy th v y cũng không nên b d công vi c, nghĩ r ng: "Ta không th b ki t sanh và l y danh s c vào lúc ch t làm ñ i tư ng". Trái l i hành gi hãy nh p thi n căn b n nhi u l n, và m i l n xu t ñ nh hãy tác ý ñ n trư ng h p y. 26. Cũng như khi m t ngư i có s c m nh, ñ n m t cây to ñ làm nóc nh n cái nhà, nhưng không th ñ n v i m t cái lư i rìu ñã cùn nh t vì ch t cành và lá, v y mà ông ta v n không b d công vi c, trái l i ñi ñ n th rèn nh mài cái rìu r i tr l i ti p t c công vi c ñ n cây, khi rìu l t tr l i, l i ñi mài và ti p t c công vi c như cũ. Và khi ti p t c ch t như v y, cu i cùng cây ngã, vì m i l n không ph i ch t l i nh ng gì ñã b ch t r i và nh ng gì chưa b ch t m i l n ñ t thêm m t ít. Cũng th khi hành gi xu t thi n căn b n, thay vì hư ng tâm ñ n nh ng gì ñã hư ng tâm, v y ch nên hư ng tâm ñ n ki t sanh, và cu i cùng b ki t sanh, mà làm cho danh s c sinh ra lúc ch t làm ñ i tư ng cho v y. Và ý nghĩa này cũng c n ñư c sáng t b ng ví d ngư i ñ n cây và ngư i ch tóc. 27. ñây trí phát sinh có ñ i tư ng là kho ng th i gian t lúc ng i xu ng v a qua cho m c ñích này, tr lui v ki t sanh thì không g i là trí túc m ng, nhưng nó ñư c g i là trí chu n b "Parikamma", vài ngư i g i nó là "trí bi t quá kh " (atìtamsanàna), nhưng nó không thích h p v i s c gi i.

236/429

Tuy nhiên, khi v T kheo ñã ñi tr lùi v quá ki t sanh, thì kh i lên nơi v y "Ý môn hư ng tâm" có ñ i tư ng là danh s c ñã sinh vào lúc ch t. Và khi tâm này ñã d ng, ti p ñ n có b n hay năm t c hành tâm cũng l y danh s c kia làm ñ i tư ng. T c hành tâm ñ u tiên trong ñó là tâm chu n b v.v... theo cách ñã nói ( ño n 5), là thu c D c gi i. T c hành tâm cu i cùng là ñ nh an ch thu c t thi n, s c gi i. Trí kh i lên nơi v y lúc ñó cùng m t lư t v i tâm này (ñ nh này) g i là "Trí nh l i ñ i trư c. Chính là b ng ni m liên h v i trí y mà v y "nh ñ n các ñ i ñã qua, như m t ñ i, hai ñ i,... v i ñ i cương và chi ti t" (D. i, 81). 28. ñây, "m t ñ i" là s tương t c c a các u n g m trong m t hi n h u duy nh t kh i t ki t sanh ñ n ch t. V i hai ñ i v.v... cũng v y. Nhưng trong trư ng h p "nhi u thành ki p v.v..." c n ph i hi u r ng Ho i ki p là ki p gi m và thành ki p là ki p tăng. 29. ñây, th i thay th ho i ki p ñư c bao g m trong ho i ki p, và cũng v y th i thay th thành ki p ñư c k vào thành ki p. B i v y, nó bao g m nh ng gì ñư c nói như: "Này các T kheo có b n vô s ki p. Ðó là ho i ki p cái thay vào ho i ki p, thành ki p và thay vào thành ki p" (A. ii, 142 rút g n). 30. Có ba lo i ho i ki p: Ho i ki p do nư c, do l a và do gió (M. i, 28). L i có ba gi i h n cho cõi Ph m thiên tên Abhassara (Quang âm), cõi Subhakinha (Thi u t nh) và cõi Ph m thiên Vehapphala (Qu ng qu ). Khi ki p ho i do l a, t t c nh ng gì dư i cõi tr i Quang âm ñ u b thiêu h y. Khi ki p ho i do nư c t t c nh ng gì dư i cõi Thi u t nh ñ u b nư c làm cho tan rã. Khi ki p ho i b i gió, t t c ñ u b gió tàn phá cho ñ n coi tr i Qu ng qu . 31. V ph m vi r ng l n, thì luôn luôn có m t trong ba cõi Ph t b tiêu h y. Vì cõi Ph t có ba lo i: Ph m vi sanh x , ph m vi th m quy n và ph m vi trí Ngài bi t ñ n. ñây ph m vi sanh x ñư c gi i h n b i mư i ngàn th gi i h rung ñ ng vào ngày Ð ng Toàn giác th ki t sanh. v.v... Ph m vi th m quy n ñư c gi i h n b i m t trăm ngàn tri u th gi i h ñ y nh ng h trì (Paritta, safeguards) sau ñây có hi u l c: Ratana Sutta (Sn. 39), Khandhaparitta (Vin. ii, 09), Dhajagga (S. i,218), Anàtiya Paritta (D. iii, 194) và Moraparitta (Jà. ii, 33). Ph m vi mà trí Ngài bi t ñ n thì vô biên, vô lư ng. Kinh nói:"Xa cho ñ n ch ng nào Ngài mu n" (A. i, 228) Ð ng toàn giác bi t b t c vi c gì b t c ñâu Ngài mu n bi t. V y m t trong ba cõi Ph t này, ñó là cõi th m quy n, b tiêu h y. Nhưng khi cõi này b tiêu h y, thì cõi sanh x cũng tiêu. Và chuy n y x y ñ n ñ ng th i, và khi th gi i y ñư c tái l p cũng thành l p ñ ng th i. 32. Bây gi , nên hi u r ng s tiêu h y và tái l p x y ra như sau: Vào th i ki p ho i do l a, trư c h t m t ñám mây l n báo hi u ki p ho i n i lên, và có m t tr n mưa l n n i lên kh p m t trăm tri u th gi i h . Ngư i ta thích thú ñem ra t t c h t gi ng ñ gieo. Nhưng khi m m lên v a t m cho bò g m, thì không còn m t h t mưa nào rơi xu ng n a, và t ñó tr ñi mưa b t t luôn. Ðây là ñi u Th Tôn mu n nói khi Ngài d y: "Này các Tỳ kheo, có m t th i x y ñ n trong nhi u năm, nhi u trăm năm, nhi u ngàn năm, nhi u trăm ngàn năm tr i không có mưa" (A. iv, 100) nh ng chúng sinh s ng nh hoa trái cũng v y. 33. Khi m t th i gian dài tr i qua như v y, nư c c n khô, ch này, ch kia cá rùa ch t và ñư c tái sinh cõi tr i Ð i Ph m, nh ng chúng sinh ñ a ng c cũng v y. M t s ngư i cho r ng nh ng chúng sinh thư ng trú ñ a ng c ch t ngay ñ y cùng lúc m t tr i th 7 m c lên. Bây gi v n ñ là không có chuy n tái sinh cõi Ph m thiên, và m t s chúng sanh vì b ám nh b i s thi u ăn nên không th ñ c thi n ñư c, làm sao chúng tái sinh ñ y? Chính là nh phương ti n thi n ñã ñ c D c gi i. 34. Vì khi chư thiên D c gi i g i là th gi i ch (loka - byuha) bi t ñư c r ng vào cu i m t trăm ngàn năm s xu t hi n m t ki p tai, thì chư thiên này du hành kh p ch n có ngư i lai vãng, ñ u tr n tóc tai rũ rư i, m t mày thê th m, tay qu t nư c m t, y ph c lôi thôi, ñi thông báo như sau: "Thưa bà con
237/429

cô bác, cu i th i gian m t trăm ngàn năm t ñây s sinh kh i m t ki p tai. Th gi i này s b tiêu h y. Ngay c ñ i dương cũng s khô c n. Trái ñ t l n này, k c Tu di sơn vương cũng b tiêu h y. S tiêu h y th gi i s lan ñ n cõi Ph m thiên. Bà con hãy tu t p t tâm, hãy tu t p bi, h , x , h i quí v . Hãy săn sóc cha, săn sóc m các ngư i. Hãy kính tr ng các b c tôn trư ng các ngư i". 35. Khi loài ngư i và tiên trên ñ t (ñ a tiên) nghe nh ng l i y, ph n l n ñ u tràn ng p m t ý th c kh n trương. H ñâm ra t t v i nhau và làm công ñ c v i t , bi, h , x v.v... và nh v y ñư c tái sinh thiên gi i. T i ñây h ăn ñ ăn chư thiên, và làm công vi c chu n b v Kasina, hư không và ñ c thi n. Tuy nhiên l i có nh ng ngư i ñư c tái sinh cõi tr i D c gi i nh nghi p th sanh báo. Vì không có m t chúng sinh nào trong vòng luân h i mà không có nghi p ph i th sanh báo (nghi p ph i th qu vào ñ i sau). Nh ng ngư i này cũng ñ c thi n theo cách y. T t c , cu i cùng ñ u tái sinh Ph m thiên gi i nh ñ c thi n trong m t cõi d c gi i theo cách y. 36. Tuy nhiên cu i th i gian dài sau khi c n h t nư c mưa m t m t tr i th hai xu t hi n. Và ñi u này ñư c Ð c Th tôn mô t như sau: "Này các Tỳ kheo, có m t th i ñ n khi mà..." (A. iv, 100), và kinh Sattasuriya c n ñư c trích tr n v n. B y gi khi s vi c y x y ñ n, không còn phân bi t ñư c ngày v i ñêm ñư c n a. Khi m t m t tr i này l ng, thì m t m t tr i khác xu t hi n. Th gi i b thiêu ñ t không ng ng b i nh ng m t tr i. Nhưng không có th n m t tr i trong m t tr i ho i ki p như trong m t tr i thư ng. Khi m t tr i thư ng hi n di n thì nh ng ñám mây mang s m ch p và nh ng lu ng hơi có hình ñuôi ng a (?) ñi qua b u tr i, còn khi m t tr i ki p ho i hi n di n, thì b u tr i tr ng b c như cái gương soi, không mây và không hơi. Kh i ñ u là nh ng sông nh , nư c trong các dòng sông d n d n khô c n, tr năm sông l n (sông H ng, Jumma-Yamunà, Sarabha, Sarassatì và Mahì). 37. Sau ñó, vào cu i m t th i gian dài, m t m t tr i th ba xu t hi n, và khi nó xu t hi n thì nh ng con sông l n cũng khô c n luôn. 38. Vào cu i m t th i gian dài sau ñó, m t m t tr i th tư xu t hi n. Khi nó xu t hi n, b y h l n Hy mã l p sơn (Himalaya), ngu n c a nh ng con sông l n, c n khô: Ðó là h Sihapapàta, Hamsapàtana, Kannamudaka, Rathakàra, Anotatta, Chaddanta, Kunàla. 39. Sau ñó, vào cu i m t th i gian dài, m t m t tr i th năm xu t hi n, và khi nó xu t hi n thì cu i cùng trong bi n l n không ñ nư c ñ th m ư t m t ñ u ngón tay. 40. Sau ñó, vào cu i m t th i gian dài, m t m t tr i th sáu xu t hi n, và khi nó xu t hi n, thì toàn th th gi i toàn là hơi nóng, t t c s m th p ñã b c hơi. Và m t trăm ngàn tri u th gi i h ñ u như th gi i h này. 41. Sau ñó vào cu i m t th i gian dài, m t m t tr i th b y xu t hi n, và khi nó xu t hi n, thì th gi i này cùng v i m t trăm ngàn tri u th gi i h khác b c l a. Ngay c núi Tu di cao hơn m t trăm lý cũng s p ñ và bi n vào hư không. H a ho n b c cao t i cõi tr i T thiên vương. Khi nó ñã thiêu h y t t c cung ñi n vàng son và pha lê ñ y, nó l i xâm lăng cõi tam th p tam thiên. Và c như th l a b c lên ñ n cõi sơ thi n. Khi nó ñã thiêu h y t t c ba cõi tr i Ph m thiên dư i, l a d ng l i Quang âm thiên. Ch ng nào còn có m t h u vi pháp hi n h u dù ch b ng m t vi tr n, l a v n không t t, nó ch t t khi t t c các pháp h u vi ñã thiêu h y h t. Và cũng như ng n l a ñ t d u và bơ, nó không ñ l i tro tàn. 42. Bây gi kho ng không thư ng t ng và h t ng ñ u trong m t màn ñêm u ám bao la. R i vào cu i m t th i gian dài m t ñám mây l n xu t hi n và lúc b u tr i mưa l t ph t, r i d n d n mưa càng l n, như c ng sen, như cây roi, như cái chày, như nh ng thân d a, càng ngày càng tăng. Và c th nó trút xu ng trên t t c nh ng vùng ñã b thiêu h y trong m t trăm ngàn tri u th gi i h cho ñ n khi chúng bi n m t. R i nh ng s c gió dư i và xung quanh nư c y nâng lên, làm cho nư c thành m t kh i, và bao l y nư c, như h t nư c trên lá sen. Làm th nào gió k t t l i t ng ñ ng nư c kh ng l như th ? B ng cách t o ra kho ng tr ng, vì gió t o nh ng kho ng tr ng ch này ch kia.
238/429

43. B ép l i b i s c gió như v y, b k t t l i, rút nh l i, nư c d n d n h xu ng. Khi nó xu ng thì cõi Ph m thiên th p nh t tái xu t hi n ch cũ c a nó, nh ng th gi i chư thiên tái xu t hi n như nh ng ch b n cõi thư ng t ng thu c D c gi i. Nhưng khi nó ñã xu ng ñ n m c ñ t lúc trư c, thì có nh ng s c gió m nh n i lên ngăn nư c l i và làm cho nó c ñ nh, như nư c trong bình khi l thoát nư c ñã b b t l i. Khi nư c mát ñã ñư c ng m h t thì ñ t ñ u tiên xu t hi n trên ñó. Nó có màu mùi và v như l p ván trên m t n i cơm v a c n. 44. R i nh ng chúng sinh ñư c tái sinh ñ u tiên trong cõi Ph m thiên thu c Quang âm thiên, bây gi rơi t cõi tr i y xu ng do th m ng ñã t n, và công ñ c ñã h t, và sinh l i t i ch này. Chúng ñ u t phát quang và du hành trong hư không. Khi ăn vào ch t ñ t nguyên th y ñó, như ñư c nói trong kinh Aggamma Sutta (D. iii, 85), chúng b tham chinh ph c, và lo toan vo ñ t thành t ng mi ng ñ ăn. R i ánh sáng c a chúng tan bi n, và tr i t i tăm l i. Chúng ho ng s khi th y bóng t i. 45. R i ñ h t s và thêm can ñ m cho chúng, m t tr i xu t hi n tr n năm mươi lý b ngang. Chúng thích thú khi th y m t tr i, nghĩ: "M t tr i ñã xu t hi n ñ làm cho chúng ta b t s hãi và ñem l i can ñ m cho ta" (Sùrabhàva). V y hãy g i nó là Suriya, m t tr i. Do ñó chúng ñ t tên cho nó là m t tr i. Khi m t tr i ñã cho ánh sáng như v y su t m t ngày xong, nó l n m t. Chúng l i ñâm s hãi như cũ, vì nghĩ "chúng ta ñã m t ánh sáng chúng ta v a ñư c", và nghĩ th t t t lành thay n u chúng ta l i có ánh sáng khác. 46. Như th bi t ñư c ý nghĩ c a chúng, m t trăng xu t hi n b n mươi chín lý b ngang. Khi trông th y nó chúng càng vui thích hơn, và nói: "Nó ñã xu t hi n, dư ng như bi t ñư c ư c mu n c a chúng ta (chanda), v y hãy g i nó là Chanda, m t trăng. B i th chúng ñ t cho nó cái tên là canda, m t trăng. 47. Sau khi m t tr i, m t trăng xu t hi n như v y, nh ng tinh tú xu t hi n trong b u tr i. T ñó ngày và ñêm ñư c bi t ñ n, và d n d n, tháng, n a tháng, mùa và năm. 48. Vào ngày m t trăng và m t tr i xu t hi n, núi Tu di, núi c a qu ñ t và dãy Himalaya cũng xu t hi n. Và chúng xu t hi n vào ñúng ngày r m tháng Phagguna (tháng ba dương l ch), không trư c không sau. Như th nào? Cũng như, khi ngũ c c và b t s i lên, thì ñ ng lúa, có ch cao, ch h ng, ch b ng, cũng th có núi t i nh ng ch nhô cao, bi n nh ng ch lõm xu ng, và ñ t li n (ñ o) t i nh ng ch b ng. 49. R i, khi nh ng chúng sinh s d ng ch t ñ t ñ u tiên y, d n d n m t s tr nên ñ p ñ , m t s x u xí. Ngư i ñ p khinh b ngư i x u. Do s khinh b y, ñ t tinh túy kia tan m t và t ñ t thư ng m c lên m t th c . R i c y cũng bi n m t như th , và cây leo badàlata xu t hi n. Cây này cũng tan bi n như th , và lúa không cám không tr u, chín không c n cày c y, xu t hi n, cho m t th g o thơm ng t s ch s . 50. R i nh ng d ng c ñ ch a xu t hi n, chúng ñ g o vào nh ng ch ch a, ñ t trên nh ng t ng ñá. M t ng n l a n i lên t nhiên và n u g o y. Cơm chín trông như bông lài. Nó không c n nư c tương hay cari vào, vì nó có b t c v gì mà chúng thích n m. 51. V a khi chúng ăn th ñ ăn thô y, nư c ti u và phân xu t hi n trong chúng. Ðo n nh ng l như v t thương toét ra nơi thân chúng, ñ cho nh ng th này tuôn ra. Nam căn xu t hi n nơi nh ng ngư i ñàn ông, và n căn xu t hi n nơi nh ng ngư i ñàn bà. R i ñàn bà tr m tư v ñàn ông, ñàn ông tr m tư v ñàn bà trong th i gian dài. Do kho ng th i gian dài tr m tư này cơn s t nh c d c sinh kh i. Sau ñó chúng hành dâm d c. 52. Vì s làm b y công khai y chúng b nh ng ngư i có trí ch trích và tr ng ph t, và b i th chúng xây nhà v i m c ñích che ñ y nh ng vi c x u. Khi chúng s ng trong nhà, cu i cùng chúng ñ ng ý v i nh ng b n làm bi ng, c t ch a ñ ăn. V a khi chúng làm chuy n này thì lúa tr nên b bao b c b i cám ñ và v tr u, và cũng không t m c lên như trư c t i nh ng nơi chúng ñã ñư c g t hái. Chúng t h p ñ phàn nàn v s ki n y. "S x u ác ch c ch n ñã xu t hi n gi a các chúng sinh, vì ngày xưa chúng ta
239/429

v n là do tâm t o..." (D. iii,90) và t t c ñi u này c n ñư c trích d n ñ y ñ theo như mô t trong kinh Aggamma. 53. Sau ñó, chúng d ng lên nh ng ranh gi i. R i có chúng sinh kh i s l y ph n ñã dành cho ngư i khác. Nó b ch trích hai l n ñ n l n th ba ngư i ta ñi ñ n nh ng cú ñ m, n m tay, c c ñ t, g y v.v... Khi s ăn c p, ch trích, nói láo, c m ñ n g y g c v.v... ñã ra ñ i theo ki u y, chúng bèn h i nhau l i nghĩ: "Hay chúng ta hãy ch n ra m t ngư i ñ khi n trách k nào ñáng khi n trách, ch trích k nào ñáng ch trích, ñu i ra k nào ñáng ñu i, và cung c p cho ngư i y m t ph n g o? (D. iii, 92) 54. Khi ngư i ta ñã ñi ñ n m t th a ư c theo cách y vào th i ki p này, ñ u tiên là chính ñ c Th Tôn, khi ñó là m t B tát (m t chúng sinh ch c ch n s giác ng ) là ngư i ñ p trai nh t, l ch s nh t, ñáng tôn tr ng nh t m t ngư i thông minh và có th th c hi n n l c c a s t ch . Chúng ñ n g n Ngài và h i Ngài và tuy n ch n Ngài. Vì Ngài ñư c công nh n (sammata) b i ña s (mahà - jana: ñ i chúng) nên Ngài ñư c g i là Mahà - Sammata. Vì Ngài là c a c a ñi n th (khetta). Ngài ñư c g i là Khettiya (Sát ñ l i) t c thu c giai c p chi n sĩ cao quý. Vì Ngài ñem l i l i ích cho ngư i m t cách chính tr c và công b ng, Ngài ñư c g i là m t v vua (ràjà). Ðây là lý do Ngài ñư c bi t ñ n b ng nh ng tên y. Vì chính B tát là ngư i ñ u tiên lưu tâm trong b t c cu c canh tân nào tuy t di u trên th gi i. B i v y sau khi giai c p Sát ñ ly ñã ñư c thi t l p b ng cách tôn B tát lên ñ u theo cách ñó, thì nh ng Bàla-môn và nh ng giai c p khác ñư c thành l p tu n t theo sau. 55. ñây, th i gian t khi ñám mây l n báo hi u ki p ho i cho ñ n khi ngưng l a là m t vô s ki p, và ñó là ho i ki p. Th i gian t khi ngưng l a c a ho i ki p, ñ n khi ñám mây l n c a ph c sinh ñ mưa xu ng trên m t trăm ngàn tri u th gi i h , là m t vô s ki p th hai, và ñây g i là "cái ti p theo c a ho i ki p". Th i gian t khi ñám mây l n ph c sinh cho ñ n khi m t tr i m t trăng xu t hi n là vô s ki p th ba, và ñó g i là "thành ki p". Th i gian khi m t tr i m t trăng xu t hi n cho ñ n khi tái xu t ñám mây l n báo hi u ki p ho i là vô s ki p th tư, và ñó g i là ti p theo ki p thành. B n vô s ki p này làm thành m t ñ i ki p. Ðây trư c h t là nói s tiêu h y b i l a và s ph c sinh c n ñư c hi u như th nào. 56. Th i ki p ho i do nư c cũng c n ñư c gi i thích tương t kh i ñ u là "Trư c tiên m t ñám mây l n xu t hi n báo trư c th i ki p ho i..." (ñ. 32) 57. Tuy nhiên có s khác nhau này. Trong trư ng h p ñ u, m t m t tr i th hai xu t hi n, còn trư ng h p này m t ñám mây l n c a nư c nâng ñ a c u xu t hi n. Lúc ñ u tr i mưa nh , nhưng cơn mưa tu n t l n d n thành thác lũ trúc xu ng trăm ngàn tri u th gi i h . V a khi nh ng cơn mưa này ch m t i nư c ñ q a ñ a c u, thì ñ t, núi v.v...tan ra, và t t c xung quanh nư c ñ u ñư c nâng lên b i gió. Nư c dâng lên chi m h u m i s t m t ñ t ñ n cõi nh thi n. Khi nư c ñã làm tan rã c ba cõi Ph m thiên xong, nư c d ng l i cõi Bi n t nh thiên... Bao lâu, còn m t pháp h u vi nào t n t i, dù b ng m y b i, thì nư c v n không h xu ng, nhưng nó thình lình h và bi n m t khi t t c h u vi pháp ñ u ñã b nư c cu n ñi. T t c m i s kh i t "thư ng t ng và h t ng không gian ñ u bao b c trong m t màn ñêm u ám bao la..." (ñ.41) ñ u gi ng như ñã nói, tr ch ñây, th gi i kh i ñ u tái xu t hi n v i Quang âm thiên gi i, và nh ng chúng sinh rơi t cõi Bi n t nh thiên ñư c tái sinh t i nh ng nơi b t ñ u Quang âm thiên gi i. 58. ñây, th i gian b t ñ u có ñám mây l n báo hi u ki p ho i cho ñ n khi nhưng nư c lũ c a ho i ki p, là m t vô s ki p. Th i gian t khi nư c lũ ngưng cho ñ n lúc có ñám mây l n báo hi u ph c sinh, là m t vô s ki p th hai. Th i gian t khi ñám mây ph c sinh... B n vô s ki p này làm thành m t ñ i ki p. Ðây là nói ki p ho i b i nư c và s ph c sinh c n ñư c hi u như th nào. 59. Th i ki p ho i b i gió cũng c n ñư c hi u như cách ñã nói, kh i t "trư c h t, m t ñám mây l n báo hi u ki p ho i..." (ñ. 32) 60. Nhưng có ñi m khác nhau này. Trong khi trư ng h p ñ u có m t m t tr i th hai, ñây l i có m t tr n gió n i lên ñ phá ho i th i ki p. Trư c tiên nó d h ng lên nh ng ng khói (? flue) thô, ng
240/429

khói nh , r i cát m n, cát thô, s i ñá v.v... tu n t cho ñ n khi nó d h ng lên nh ng t ng ñá to như nh ng cái giá ñ quan tài, và nh ng cây l n ñ ng ng nghiêng. Chúng b quét th ng t ñ t tung lên tr i và thay vì l i rơi xu ng, chúng v ra t ng m nh và ch m d t hi n h u. 61. R i cu i cùng gió n i lên t dư i qu ñ t l n và l t ngư c qu ñ t l i, ném nó vào hư không. Ð t v ra t ng m nh hàng trăm ký, hai, ba, b n, năm trăm lý, và chúng b tung lên hư không, t i ñó chúng tan rã và ch m d t. Nh ng ng n núi c a qu ñ t và núi Tu di b văng tung lên hư không, ñ y chúng va ch m nhau cho ñ n khi v tan thành b i và bi n m t. C th gió phá h y nh ng cung ñi n xây trên ñ t và trên hư không, phá h y sáu cõi tr i D c gi i, và m t trăm ngàn tri u th gi i h . R i ñ a c u ch m nhau v i ñ a c u, núi Hy ma ch m nhau v i Hy ma, Tu di v i Tu di, cho ñ n khi chúng b v tan tành và bi n m t. 62. Gió chi m h u m i s t ñ t cho ñ n cõi thi n th ba. T i ñ y, sau khi phá h y ba Ph m gi i, nó ng ng l i Qu ng qu thiên. Khi nó ñã phá h y t t c pháp h u vi v i cách y nó cũng ki t s c luôn. R i m i s x y ra như ñã t trên "Thư ng t ng cũng như h t ng không khí ñ u bao trùm trong m t bóng t i bao la..." (ñ. 41). Nhưng ñây th gi i b t ñ u xu t hi n cõi Bi n t nh thiên. Và chúng sinh sa ñ a cõi qu ng qu thiên ñư c tái sinh t i nh ng nơi kh i ñ u b ng cõi Bi n t nh thiên. 63. ñây, giai ño n t lúc ñám mây l n báo hi u ki p ho i cho ñ n khi ng n gió th i ki p ho i ch m d t là m t vô s ki p. Th i gian t khi gió ngưng ñ n khi ñám mây l n báo hi u ph c sinh là m t vô s ki p th hai... B n vô s ki p này làm thành m t ñ i ki p. Ðây là cách ki p ho i b i gió và s ph c sinh c n ñư c hi u. 64. Vì lý do nào có ki p ho i theo ki u ñó? Ba b t thi n là lý do. Khi b t c căn nào trong ba b t thi n căn này n i b t thì th gi i b tiêu h y theo cách ñó. Khi tham n i b t th gi i b ho i b i l a. Khi sân n i b t th gi i b ho i b i nư c - m c dù có ngư i nói r ng th gi i ho i vì l a khi sân n i b t, và vì nư c khi tham n i b t - Và khi si n i b t, thì nó b ho i b i gió. 65. M c dù nó ñã b tiêu h y như v y, nó còn b tiêu h y ñ n b y l n liên ti p b ng l a và tám l n b i nư c, r i l i b y l n l a, tám l n nư c khác, và sau khi nó ñã b tiêu h y b y l n b i nư c ñ n vòng th tám, nó l i b b y l n tiêu h y vì l a. Như th ñ n sáu mươi ba ñ i ki p trôi qua. Và bây gi gió th a cơ chi m ño t phiên phá h y c a nư c, và trong khi tiêu h y th gi i, nó làm cho cõi Bi n t nh thiên tan tành, nơi mà ñ i s ng th ñ n sáu mươi b n ñ i ki p. 66. Bây gi , khi m t Tỳ kheo có th nh ñ n nh ng ñ i ki p như nh ñ i trư c c a mình, thì v nh ng ñ i ki p như th , v y nh nhi u ho i ki p, nhi u thành ki p, nhi u ho i ki p và thành ki p. Nh như th nào? Như " , t i ñ y ta...". "T i ñ y, ta": Trong ho i ki p ñó, ta trong loài h u nào, th i ñ i nào, sanh thú nào, v.v...

67. Tên như v y: Là tên g i thông thư ng. Ch ng t c như v y: Là h c a t c. N u v y mu n nh tư ng m o c a mình vào lúc y, ho c ñ i s ng c a mình lúc y gian nan hay nhàn nhã, kh nhi u hay vui nhi u, th m ng dài hay ng n, v y cũng có th nh ñư c. B i v y kinh nói: "V i tư ng như v y... th m ng như v y". 68. ñây, tư ng như v y có nghĩa là tr ng hay ñen. Ð ăn như v y: ăn cơm tr ng v i th t làm th c ăn, hay l y trái cây do gió làm r ng mà ăn. "Th kh l c như v y" có ñ kinh nghi m ñ màu s c v thân l c kh và tâm l c kh ñư c k là thu c th gian hay không thu c th gian v.v... "Th m ng như v y": V i th m ng là m t trăm năm hay th m ng tám mươi b n ngàn ñ i ki p. 69. Và sau khi ch t t i ñây, ta tái sinh ch khác: Sau khi ch t t cõi y, th i ñ i y, sanh thú y, th c thú y (station - consciousness, vinnànatthiti), h u tình cư (sattàvàsa) y hay b lo i h u tình y.

241/429

70. L i n a, câu "T i ñây ta có..." ám ch s nh l i c a m t ngư i có th nh l i m t th i ñi m lùi xa bao nhiêu cũng ñư c, và câu "Ta ch t t i ch y" là nói ñ n s quay trí nh tr v như cũ (lư c) 71. "V i nh ng nét ñ i cương và chi ti t": Chi ti t, là như tên và dòng h , ñ i cương như màu da v.v... (lư c). S gi i thích v Trí túc m ng ñ n ñây là xong. -ooOoo-

Chương XIII (b)

5 - Thiên Nhãn Trí :Bi t V S ng Và Ch t C a H u Tình. 72. V s gi i thích trí bi t s s ng ch t c a chúng sinh, kinh văn như sau: "V y d n tâm, hư ng tâm ñ n trí bi t v s ch t và tái sinh c a chúng sinh. V i thiên nhân thu n t nh siêu nhân, v y th y chúng sinh ch t và sinh tr l i, ch u s ph n h li t hay cao sang ñ p hay x u, h nh phúc hay b t h nh, v y hi u bi t h u tình ñi theo h nh nghi p c a chúng: Nh ng tôn gi chúng sinh này t o ác nghi p v thân, v l i và v ý, ph báng các b c thánh, có tà ki n, t o nh ng nghi p theo tà ki n, sau khi thân ho i m ng chung, ñã sanh vào cõi d , ác thú, ñ a x , ñ a ng c. Còn nh ng tôn gi chúng sinh này, t o nh ng thi n nghi p v thân, v l i và v ý, không ph báng các b c thánh, có chánh ki n, t o nh ng nghi p theo chánh ki n, sau khi thân ho i m ng chung ñã sanh vào m t thi n thú, thiên gi i. Như v y v i thiên nhãn thu n t nh siêu nhân, v y th y chúng sanh ch t và tái sinh, ngư i h li t k cao sang, ngư i ñ p ñ k thô x u, ngư i may m n k b t h nh ñ u do h nh nghi p c a chúng". (D. i, 82). ñây "Trí bi t v s ch t và tái sinh": Cutùpatàtanànànàya: Nghĩa là, cái lo i trí mà nh ñó s ch t và tái sinh c a chúng sinh ñư c bi t ñ n: Nghĩa là trí c a thiên nhãn. V y d n tâm hương tâm: v a d n tâm chu n b và hư ng tâm chu n b (ñ nh chu n b ). "V y" là Tỳ kheo làm công vi c hư ng tâm d n tâm ñó. 73. Thiên nhãn: Vì nó gi ng như chư thiên, vì chư thiên có thiên nhãn là c m tính bén nh y ñư c phát sinh do thi n hành và không b chư ng ng i vì ñàm, m t máu huy t v.v... có th c m th m t ñ i tư ng r t xa vì không còn c u u . Và con m t này g m trong trí, ñư c phát sinh b i năng l c tinh t n tu hành c a v Tỳ kheo cũng gi ng như v y, cho nên nói là "Thiên nhãn" b i vì gi ng v i chư thiên. L i n a, "Thiên" b i vì nó ñ t ñư c nh ph m trú, vì nó có ph m trú làm ñi m t a cho nó. Và nó là "thiên nhãn", vì nó chi u ánh sáng l n lao c a s phân bi t rõ ràng. Và nó thu c "chư thiên" b i vì nó có m t ph m vi r ng l n do th y ñư c các v t s c ñ ng sau nh ng b c tư ng... Nó là con m t theo nghĩa th y ñư c. L i n a, nó là m t theo nghĩa nó làm ph n s c a con m t. Nó "thu n t nh", vì nó là m t nhân cho s thanh t nh tri ki n, do th y ñư c s ch t và tái sinh. 74. M t ngư i ch th y ñư c s ch t mà không th y tái sinh, thì ch p nh n ño n ki n, và ngư i ch có th y tái sinh mà không th y s ch t thì ch p nh n m t quan ñi m (ki n) cho r ng m t chúng sinh m i xu t hi n. Nhưng vì ngư i th y c hai vi c y, thì b ñư c c hai tà ki n nói trên, cho nên s th y c a ngư i ñó là m t cái nhân cho Ki n thanh t nh. Và chư ñ t Ph t th y c hai ñi u y. Vì v y mà trên nói "nó thu n t nh" vì nó là nhân cho Ki n thanh t nh. 75. Nó siêu vi t con ngư i (siêu nhân) trong s th y nh ng s c pháp b ng cách vư t ph m vi con ngư i. Ho c là vì nó vư t con m t th t c a con ngư i (lư c). 76. Ch t và tái sinh: V y không th th y chúng v i thiên nhãn th t s ñang ch t và ñang lúc tái sinh. Nhưng ñây "ch t" là mu n nói nh ng ngư i s p s a ch t và "tái sinh" là nh ng ngư i ñã nh n ki t sanh và ñã tái sinh.

242/429

77. H li t, b khinh b , b r rúng, b mi t th do nòi gi ng, b t c, do tài s n v.v. do qu báo cu si. Cao sang là ngư c l i, do g t qu báo vô si. Ð p: Có m t b ngoài ñáng mu n, kh yù do g t qu báo vô sân. X u: Có b ngoài (tư ng) khó ưa, khó ch u, kh oá vì g t qu báo c a sân. Ý nói là có tư ng không ñ p m t, vô phư c. May m n: Ði ñ n m t thi n thú, ho c giàu, r t giàu do g t qu báo c a vô tham. B t h nh: Ði ñ n m t ác thú, ho c nghèo, ít ñ ăn u ng do g t qu báo c a tham. 78. Ði theo h nh nghi p c a chúng: Ti n t i trư c, phù h p v i nh ng nghi p gì ñã ñư c tích lũy. ñây, nhi m v c a thiên nhãn ñư c mô t b ng t ng ñ u: "Th y s ch t và tái sinh" còn nhi m v c a trí bi t ñi theo nghi p thì ñư c mô t b ng câu cu i cùng này. 79. Th t theo ñó trí y kh i lên như sau. ñây, m t Tỳ kheo tr i ánh sáng ch ch xu ng hư ng ñ a ng c th ng kh l n. S th y ñó ch là nhi m v c a thiên nhãn. V y chú ý ñ n nó như sau: "Sau khi làm nh ng nghi p gì mà nh ng chúng sinh này ch u kh th này?" R i trí có nh ng nghi p y là ñ i tư ng kh i lên trong v y như sau: "Chính là sau khi làm nghi p này". Cũng v y, v y tr i ánh sáng lên phương trên v hư ng cõi tr i D c gi i, và th y chúng sinh trong ñ ng Nandana, ñ ng missaka, ñ ng phàrusaka, v.v... ñang th hư ng nh ng h nh phúc l n, c nh tư ng ñó ch là nhi m v c a thiên nhãn. V y chú ý ñ n nó như sau: "Sau khi làm nh ng nghi p gì mà nh ng chúng sanh này th hư ng may m n này?". Khi y trí có nh ng hành nghi p y làm ñ i tư ng, kh i lên nơi v y. "Chính là sau khi làm nghi p này". Ðây g i là trí bi t hành nghi p c a chúng sinh". 80. Không có công vi c chu n b ñ c bi t nào cho trí này. Và cũng v y trong trư ng h p trí bi t v tương lai vì chúng ñ u có thiên nhãn làm căn c , và s thành công c a chúng (trí bi t quá kh tương lai) ñ u tùy thu c thành công c a thiên nhãn. 81. Làm ác h nh v thân, v.v... do vì nó b th i tha b i c u u , nên g i là ác hành. Ác hành phát sanh qua phương ti n thân th , ho c ác hành ñã phát sinh do thân thì g i là ác hành v thân. Cũng v y v i kh u, ý. 82. Ph báng các b c thánh: Mu n h i ñ n cho nh ng b c thánh, g m Ph t, Ð c giác, và Thanh văn ñ t , ho c nh ng gia ch ñã ch ng D lưu. Ph báng b ng nh ng l i bu c t i t nh t, ho c b ng cách ph nh n nh ng ñ c tính ñ c bi t c a các v y. 83. ñây, c n hi u r ng khi chúng nói "Chúng không có Sa môn h nh, không ph i là Sa môn h nh, không ph i là Sa môn", như v y là ph báng b ng nh ng l i bu c t i t nh t, và khi nói: "Nh ng v y không có thi n, hay gi i thoát, hay gi i thoát ñ o v.v... Như v y là ph báng b ng cách ph nh n nh ng ñ c tính ñ c bi t nơi nh ng v y. Và dù làm c ý hay vô tình, trong c hai trư ng h p ñ u là ph báng các b c thánh, ñó là nghi p n ng gi ng như nghi p có qu báo t c thì, và ñó là m t chư ng ng i v a cho (s sanh lên) cõi tr i, v a cho ñ o l . Nhưng nó còn có th c u ch a. 84. Câu chuy n sau ñây c n ñư c hi u ñ làm sáng t ñi u này. M t v thư ng t a trư ng lão và m t niên thi u Tỳ kheo ñi kh t th c trong m t khu làng. T i nhà ñ u tiên h ñư c cho m t mu ng cháo nóng. V trư ng lão b ñau b ng gió nghĩ: "Cháo này s t t cho ta! Ta s u ng k o nó ngu i m t". Ngư i ta mang ra m t chi c gh ñ u cho Ngài ng i ngư ng c a ñ u ng. V kia chán ng y và b o ông già này ñã ñ cho cơn ñói th ng lư t, và ñã làm m t ñi u ñáng l ông ph i h th n. V trư ng lão ñi kh t th c ti p và khi tr v tu vi n, ông h i niên thi u Tỳ kheo: "Hi n gi , hi n gi ñã có chân ñ ng nào trong giáo pháp này chưa?" - "Vâng, b ch ñ i ñưc, con là m t b c D lưu". - V y, này hi n gi , ñ ng hòng lên ñ o l nào cao hơn, vì ông ñã ph báng m t ngư i ñã ño n t n l u ho c. V niên thi u Tỳ kheo xin l i v trư ng lão, và nh v y ñư c ph c h i tình tr ng cũ. 85. B i v y, m t ngư i ph báng m t b c thánh, dù v y cũng là m t b c thánh ñi n a, thì cũng ph i ñi ñ n b c thánh kia, n u v y l n hơn thì nên ng i s p xu ng mà xin l i như sau: "tôi ñã nói nh ng ñi u như v y v i hi n gi , xin hi n gi tha th cho tôi". N u v y nh hơn, thì ph i làm l , ch p tay mà b ch: "B ch Ð i Ð c xin tha th cho con". N u ngư i kia ñã ñi xa, thì ph i xin l i b ng cách thân hành ñi ñ n v y, ho c nh m t ngư i ñ ng trú ñi ñ n.
243/429

86. N u v y không th ñích thân ñi hay nh ngư i ñi, thì nên ñ n các Tỳ kheo trong Tu vi n, ng i xu ng n u nh ng v này nh hơn, ñ nh l n u l n hơn, mà xin l i như sau: "B ch ñ i ñ c, Tôi có nói nh ng l i như v y v i m t ñ i ñ c như v y, xin ñ i ñ c y tha th cho tôi". Và ñi u này cũng nên làm khi không th xin l i trư c m t v ñó". 87. N u ñó là m t Tỳ kheo lang thang và không th tìm ra ông ta ñâu, ñi ñâu, thì nên ñ n m t v Tỳ kheo có trí và nói: "B ch ñ i ñ c tôi ñã nói như v y v i m t v ñ i ñ c tên y. Khi nh l i tôi r t h i h n. Tôi ph i làm sao?" - V kia nên b o: "Ð ng nghĩ ñ n ñi u ñó n a. V ñ i ñ c tha th cho ngươi. Hãy an tâm". Khi y ngư i xin l i nên ch p tay hư ng v phía b c thánh kia ñã ra ñi và nói "tha l i cho tôi". 88. N u b c thánh ñã nh p Ni t bàn, v y ph i ñi ñ n nơi ñ t cái gư ng mà trên y b c thánh ñã ch t, và ñi cho ñ n nghĩa ñ a ñ xin l i. Khi ñã làm ñi u y, thì không còn chư ng ng i cho cõi tr i hay cho ñ o l n a. V y tr thành ngư i như trư c (khi chưa ph m l i ph báng). 89. Có tà ki n: Là có trí ki n cong qu o. Ngư i làm nh ng nghi p theo tà ki n: T o nh ng nghi p ñ lo i, do tà ki n mà có, ho c xíu d c k khác làm các thân nghi p v.v... do tà ki n làm căn ñ . ñây, m c dù ph báng các b c thánh ñã ñư c bao g m trong tà nghi p v ng , và tà ki n ñã g m trong tà nghi p v ý. Tuy v y, có th hi u r ng hai nghi p này ñư c nói l i c t ñ nh n m nh tính cách ch u qu báo l n lao c a nó. 90. Ph báng các b c thánh có qu báo l n, vì nó cũng như nghi p có qu báo t c thì... Vì kinh nói: "Này Sàriputta như m t Tỳ kheo có gi i, ñ nh tu , thì có th ngay bây gi và ñây ñ t ñư c trí r t ráo, cũng th , n u nó không t b l i nói, ý nghĩ và tà ki n như th , thì nó s rơi vào ñ a ng c ch c ch n như ñư c mang ñ n ñ y". (M. i,71) Và không gì có qu báo l n hơn tà ki n, như kinh nói: "Này các Tỳ kheo, ta không th y có m t pháp nào có qu báo như tà ki n". (A. i,33) 91. Khi thân ho i: Khi b các u n ñã ñư c ch p th . Khi m ng chung:Khi th các u n sinh ra sau ñó. Ho c "thân ho i" là gián ño n m ng căn, "m ng chung" là vư t ngoài t tâm. 92. Cõi d v.v... ñ u là nh ng ñ ng nghĩa c a ñ a ng c. Ð a ng c là m t cõi d , ñ a x vì nó d i kh i cái lý (aya) ñư c g i là công ñ c, nhân c a s ñ t ñ n cõi tr i và gi i thoát, ho c vì thi u, v ng m t (abhàva) c a ngu n (àya) l c thú. Nh ng ngư i ph m tà h nh b tách ra, rơi vào ñ y: G i là ñ a x . Ho c khi chúng b h y ho i, thì rơi vào ñây, t t c tay chân gãy h t, g i là ñ a x . Không có lý l nào ñư c k là ñáng ưa ñây, nên g i là niraya - ñ a ng c. 93. Ho c, súc sinh ñư c ch b ng cõi d (apàya: state of loss) vì nó d i kh i thi n thú, nhưng nó không ph i là ác thú vì nó cũng có hi n h u c a Long vương (r n l n) ñư c tôn tr ng. Ng qu ñư c nêu b ng danh t "ác thú" vì nó v a là cõi d , và ác thú vì nó b d i kh i thi n thú mà l i v a là m t cõi ñau kh ; nhưng nó không ph i là m t ñ a x như qu A tu la (asura). Loài A-tu-la ñư c nêu b ng danh t "ñ a x ", vì nó là cõi d v a là ác thú như ñã nói trên, mà nó còn b "ñ a" (h t, không còn) kh i m i cơ h i. Ð a ng c trong m i khía c nh c a Avìci (A-tỳ) ñư c nêu b ng danh t ñ a ng c. 94. Khía c nh sáng s a thì c n ñư c hi u ngư c l i v i cách nói trên. Nhưng có s khác bi t này. ñây, danh t "thi n thú" g m c loài ngư i, và ch có chư thiên ñư c nói trong danh t "cõi tr i" (lư c). 95. M t thi n nam t m i tu và mu n th y ñư c như th , thì c n ph i n m v ng thi n - có m t kasina làm ñ i tư ng, thi n này là căn b n c a th ng trí trong m i m t. K ti p, m t trong ba bi n x này, ñó là l a, màu tr ng và áng sáng, ph i ñư c ñưa ñ n ti p c n v i s sinh kh i th ng trí. V y ph i làm cho c n hành thi n này tr thành s hành c a mình, và ng ng t i ñ y ñ m r ng bi n x , ñi u mu n nói là, ñây không nên khơi d y ñ nh an ch , vì n u v y khơi d y ñ?nh an ch thì bi n x s tr thành ch y c (căn b n) cho thi n căn b n, ch không ph i cho công vi c chu n b th ng trí. Bi n x ánh sáng là t t nh t trong ba bi n x . V y, ho c bi n x ánh sáng hay m t trong hai bi n x kia, c n ph i ñư c tu t p theo cách ñã t trong ph n bi n x , và c n ph i d ng l i câïn hành ñ nh và n i r ng t i ñ y. Và
244/429

phương pháp n i r ng sơ tư ng c n ñư c hi u theo cách ñã nói ph n Bi n x (Kasina). Ch có nh ng gì th y ñư c trong ph m vi bi n x ñã ñư c n i r ng, m i có th ñư c trông th y. 96. Tuy nhên, trong khi v y th y nh ng gì có th th y, thì ñã h t phiên công vi c chu n b . Khi y ánh sáng bi n m t. Khi ánh sáng bi n m t, thì hành gi không còn th y ñư c nh ng gì có th th y. (M. iii, 158) V y nên nh p l i thi n căn b n nhi u l n, xu t thi n và bi n mãn v i ánh sáng. B ng cách ñó ánh sáng d n ñư c c ng c , cho ñ n cu i cùng nó l i trong b t c ph m vi nào hành gi ñã n ñ nh như sau: "Hãy có ánh sáng ñây". Dù cho v y ng i su t ngày mà nhìn, v n có th trông th y nh ng v t có th th y. 97. Và ñây, có ví d v ngư i du hành ban ñêm v i m t bó ñu c c . Có m t ngư i kh i hành ban ñêm v i m t bó ñu c c . Bó ñu c h t cháy. Khi y nh ng ch b ng ph ng và không b ng ph ng không còn rõ r t ñ i v i v y n a, ông ta d i bó ñu c xu ng m t ñ t và nó cháy lên tr l i. Làm như th , nó cho ánh sáng nhi u hơn trư c. Khi nó c ti p t c t t r i ñ lên tr l i như v y, cu i cùng m t tr i ñã lên. Khi m t tr i ñã lên, v y nghĩ: "Bây gi không c n ñu c n a", và ngư i y ném bó ñu c ti p t c ñi dư i ánh sáng ngày. 98. ñây, ánh sáng c a bi n x vào giai ño n chu n b , là gi ng như ánh sáng c a bó ñu c. S ki n hành gi không th y n a nh ng gì ñang th y ñư c, vì ánh sáng ñã bi n m t, do b i giai ño n chu n b ñã qua, là d cho ngư i c m bó ñu c không th y nh ng ch ñư ng b ng ph ng hay g p gh nh (mà nó ñang th y) vì bó ñu c h t cháy sáng. S nh p thi n tr l i, d cho ngư i d i bó ñu c xu ng ñ t. S ki n hành gi bi n mãn ánh sáng b ng cách l p l i công vi c chu n b ví như bó ñu c ñem l i ánh sáng nhi u hơn trư c. Ánh sáng t n t i trong khu v c hành gi n ñ nh, d cho ánh m t tr i lên. S ki n hành gi trông th y su t ngày nh ng gì có th th y, trong ánh sáng m nh, sau khi ñã ném ánh sáng có gi i h n ñi, là d cho ngư i kia ti p t c ñi dư i ánh sáng ngày sau khi ñã v t bó ñu c. 99. ñây, khi nh ng s c pháp không trong t m m t th t c a v Tỳ kheo ñi vào tâm nhãn c a v y nghĩa là nh ng s c pháp ho c trong b ng c a hành gi , thu c v trái tim (nh c ñoàn), thu c v cái gì dư i m t ñ t, sau nh ng b c tư ng, núi và hào thành, ho c m t th gi i khác - và tr nên rõ như th trông th y b ng m t th t, thì v y nên hi u là thiên nhãn ñã phát sinh và ch có thiên nhãn này m i có th th y ñư c nh ng s c pháp ñây, không ph i nh ng tâm c a giai ño n chu n b có th th y. 100. Nhưng ñây là m t tr ng i cho ngư i thư ng. T i sao? B t c ñâu ngư i y quy t ñ nh. "Hãy có ánh sáng", bèn có ñ y ánh sáng ñ y, dù cho sau khi ñã vào xuyên qua ñ t, qua bi n, qua núi. Khi y s hãi kh i lên nơi v y vì trông th y nh ng hình d ng ñáng ghê s c a ma, qu v.v... ñây do s hãi tâm v y tán lo n và b m t thi n ch ng. B i th v y hãy c n th n khi trông th y nh ng gì có th th y (xem M. iii,158) 101. Ðây là th t cho thiên nhãn phát sinh: khi ý môn hư ng tâm - cái l y s c pháp thu c lo i ñã t làm ñ i tư ng - ñã sinh kh i r i di t, khi y, v n l y s c pháp làm ñ i tư ng, t t c c n ñư c hi u theo cách ñã nói, kh i ñ u là "có b n ho c năm t c hành tâm kh i lên..." (5). ñây cũng th , ba hay b n tâm ñ u thu c d c gi i và còn t m t . T c hành tâm cu i cùng hoàn thành m c tiêu, là thu c thi n th tư, s c gi i. Trí liên h ñ n tâm này g i là "trí bi t v s ch t và tái sinh c a chúng sinh", và là "thiên nhãn trí". S gi i thích v trí bi t s ch t và tái sinh (sanh t trí) c a chúng sinh ñ n ñây là h t. T ng Quát 102. Ð ng c u giúp, Ð ng bi t năm u n. Có năm th ng trí này ñ nói.
245/429

Khi năm th ng trí ñã ñư c bi t. Nh ng v n ñ t ng quát liên h cũng c n bi t. 103. Trong s nh ng th ng trí này thì thiên nhãn, ñư c g i là trí bi t s ch t và tái sinh. Có hai lo i tùy thu c, ñó là Trí bi t v lai và Trí bi t s hành tùy theo nghi p. B i v y, hai trí này, cùng v i năm lo i th n thông làm thành b y th Th ng trí nói ñây. 104. Bây gi ñ tránh l n l n v s phân lo i các ñ i tư ng c a chúng. B c Thánh ñã nói b n B ba ñ i tư ng .Nh ñó ta có th suy ra . Th nào là b y lo i khác nhau v Th ng trí ñư c phát sinh. 105. Gi i thích như sau. B n b ba ñ i tư ng ñã ñư c b c t i th ng trong các b c thánh nói ra. Gì là b n? Ðó là b ba có ñ i tư ng gi i h n, b ba có ñ i tư ng là Ð o, b ba có ñ i tư ng là quá kh , b ba có ñ i tư ng là v t bên trong (thân th ). 106. (1) ñây Th ng trí sinh kh i liên h ñ n b y th ñ i tư ng, nghĩa là có m t ñ i tư ng có gi i h n, hay cao c (ñ i hành - mahaggata) quá kh , v lai hay hi n t i, và m t ñ i tư ng bên trong hay bên ngoài. Nghĩa là th nào? Khi hành gi mu n ñi v i m t thân th vô hình sau khi làm cho thân th tùy thu c vào tâm ý, và v y bi n ñ i thân cho phù h p v i tâm, (Ch. XII,119) ñ t nó, ñ nó lên trên ñ i hành tâm, thì khi y cho r ng danh t ñ i cách là ñ i tư ng chính nó có "m t ñ i tư ng gi i h n" b i vì ñ i tư ng c a nó là thân th v t lý (s c thân). Khi hành gi mu n ñi v i m t thân xác h u hình (th y ñư c) sau khi làm cho tâm ph thu c vào thân, và chuy n tâm cho phù h p v i thân xác mà v y ñ t nó, ñ nó lên trên s c thân, r i cho r ng danh t ñ i cách là ñ i tư ng chính, nó có m t ñ i tư ng "ñ i hành" b i vì ñ?i tư ng c a nó là ñ i hành tâm. 107. Nhưng cũng tâm y l y cái ñã qua, ñã ch m d t làm ñ i tư ng cho nó, thì nó có m t ñ i tư ng quá kh . V i nh ng v quy t ñ nh v v lai, như trư ng h p trư ng lão Ð i Ca Di p, v i vi c tàng tr ng c Xá l i, và nh ng v khác thì nó có m t ñ i tư ng v lai. Khi trư ng lão Ð i Ca Di p làm ch tàng tr xá l i, Ngài quy t ñ nh như sau: "Su t hai trăm mư i tám năm t i trong tương lai, hương này không ñư c khô c n, nh ng hoa này không ñư c héo và nh ng ñèn này không ñư c t t". Và s vi c ñã x y ra như ý. Khi trư ng lão Assagutta trông th y tăng chúng ăn th c ăn khô trú x Vattaniya, Ngài quy t ñ nh: "Nư c ao hãy bi n thành ñ h m i ngày trư c b a ăn". Và khi nư c ñư c l y lên trư c b a ăn, nó là ñ h , nhưng sau b a ăn thì nó ch là nư c thư ng. 108. Vào lúc ñi v i m t thân th vô hình sau khi làm cho thân th ph thu c vào tâm ý, nó có m t ñ i tư ng hi n t i. Vào lúc chuy n tâm cho phù h p v i thân, ho c chuy n thân cho phù h p v i tâm, và vào lúc t o ra tư ng c a mình thành m t ñ a bé trai v.v... nó có m t ñ i tư ng bên trong b i vì có ñ i tư ng là chính thân và tâm mình. Nhưng vào lúc bi n ra voi ng a v.v... tâm có m t ñ i tư ng ngoài. Trên ñây, trư c h t là các lo i Th ng trí c n ñư c hi u là phát sinh theo b y lo i ñ i tu ng. 109. (2) Trí v thiên nhĩ gi i phát sinh tương ng v i b n lo i ñ i tư ng, ñó là ñ i tư ng gi i h n, ñ i tư ng hi n t i, ñ i tư ng bên trong và ñ i tư ng ngoài. Như th nào? Vì nó l y âm thanh làm ñ i tư ng, và vì âm thanh là có gi i h n, nên nó có m t ñ i tư ng gi i h n (xem Vbh 62, 91). Nhưng vì nó ch phát sinh l y âm thanh hi n h u làm ñ i tư ng cho nó, nên nó có m t ñ i tư ng hi n t i. Vào lúc nghe nh ng âm thanh trong b ng mình, nó có m t ñ i tư ng bên trong. Vào lúc nghe nh ng âm thanh c a nh ng ngư i khác nó có m t ñ i tư ng ngoài. Ðây là Thiên nhĩ trí c n ñư c hi u phát sinh tương ng b n lo i ñ i tư ng.

246/429

110. (3) Tha tâm trí phát sinh tương ng v i tám lo i ñ i tư ng, ñó là, có m t ñ i tư ng h u h n, ñ i hành, hay vô lư ng ñ i tư ng là ñ o l , ñ i tư ng là quá kh , hi n nay, hay v lai và ñ i tư ng ngoài. Như th nào? Vào lúc bi t tâm d c gi i c a ngư i khác, trí y có m t ñ i tư ng là h u h n. Vào lúc bi t tâm s c gi i hay vô s c gi i c a ngư i khác, nó có m t ñ i tư ng ñ i hành. Vào lúc bi t ñ o và qu , nó có m t ñ i tư ng vô h n. Và ñây m t ngư i thư ng (phàm phu) không bi t ñư c tâm c a m t b c D lưu, m t b c D lưu không bi t ñư c tâm c a m t b c Nh t lai, và c th lên ñ n c a b c A-la-hán. Mà A-la-hán thì bi t ñư c tâm c a t t c . Và m i b c ñ a v cao bi t nh ng tâm c a nh ng b c dư i. Ðây là ch khác bi t c n bi t. Vào lúc trí có ñ i tư ng c a nó là tâm thu c ñ o, nó có m t ñ i tư ng ñ o l . Nhưng khi m t ngư i bi t tâm c a nh ng ngư i khác trong vòng b y ngày ñã qua, hay trong b y ngày s p t i, thì nó có ñ i tư ng quá kh , và ñ i tư ng tương lai. 111. Th nào là nó có m t ñ i tư ng hi n t i? Hi n t i có ba lo i ñó là hi n t i sát na, hi n t i tương t c và hi n t i do hi n h u. ñây cái gì ñã ñ t ñ n sinh (uppàda) trú (thiti) và di t (bhanga) thì g i là hi n t i sát na. Cái ñư c bao g m trong m t hay hai vòng tương t c g i là hi n t i tương t c. 112. ñây, khi m t ngư i ñi ñ n m t nơi có ánh ñèn sáng sau khi ng i trong bóng t i, thì lúc ñ u m t v t không rõ r t ñ i v i nó, cho ñ n khi nó hi n rõ, thì ph i qua m t hay hai vòng tương t c trong lúc ñó. Và khi nó ñi vào m t phòng kín bên trong sau khi ngoài ánh sáng, lúc ñ u m t v t (s c pháp) không hi n rõ ñ i v i ngư i y, cho ñ n khi nó hi n rõ, trong kho ng th i gian y, c n hi u là m t hay hai "vòng tương t c" ñã ñi qua. Khi nó ñ ng m t kho ng cách m t dù th y rõ c ñ ng c a nh ng bàn tay th gi t và c ñ ng c a s ñánh chuông tr ng v.v... nhưng lúc ñ u nó không nghe nh ng âm thanh (xem Ch.XIV,22), cho ñ n khi nghe ñư c m t hay hai vòng tương t c c n ñư c hi u là ñã trôi qua gi a. Ðây là theo nh ng v t ng ñ c Majjhima (Trung b ). 113. Nh ng v t ng ñ c Tương Ưng b kinh thì l i cho r ng có hai th tương t c, ñó là s c tương t c và vô s c tương t c: s c tương t c kéo dài kho ng th i gian ñư ng nư c rõ nét khi ch m b , nư c t bàn chân c a m t ngư i d m trong nư c r i bư c lên b . Ho c là kho ng th i gian hơi nóng m t thân ngư i v a ñi m t ño n ñư ng, h xu ng. Ho c là kho ng th i gian lòa m t c a ngư i ngoài n ng bư c vào trong phòng. Ho c kho ng th i gian b chóa m t c a m t k ñang trong phòng thi n ñ nh r i m c a nhìn ra ngoài tr i. Và m t vô s c tương t c thì g m trong hai hay ba t c hành tâm. C hai th tương t c này theo h , ñư c g i là hi n t i do tương t c. 114. Cái gì ñư c gi i h n b i m t hi n h u duy nh t thì g i là tương t c do hi n h u, v ñi u này, kinh Baddekaratta nói: "Chư hi n, tâm và các tâm pháp c hai ñ u hi n di n. Tâm b trói bu c b i d c và tham ñ i v i nh ng gì hi n h u, b i vì tâm b trói bu c b i d c và tham, v y thích thú trong ñó. Khi v y thích thú trong ñó, v y b th ng lư t b i các pháp hi n t i". (M. iii,197). Và ñây, "hi n t i do tương t c" ñư c dùng trong lu n, trong khi "hi n t i do hi n h u" ñư c dùng trong Kinh. 115. ñây, m t vài v nói r ng: "hi n t i do sát na" là ñ i tư ng c a "tha tâm trí". Lý do nào? Ðó là, tâm c a v có th n thông (tha tâm trí) và tâm c a ngư i kia kh i lên trong m t sát na duy nh t. Ví d như sau: Như khi m t n m hoa ñư c tung lên hư không, cái c ng c a m t hoa này có th ch m c ng m t hoa khác cũng v y, khi v i ý nghĩ "Ta s bi t tâm c a m t ngư i khác" tâm c a m t ñám ñông ñư c tác ý ñ n k như m t toàn kh i, khi y tâm c a m t ngư i có th ñư c hi u (ñi vào) b i tâm c a ngư i kia ho c vào lúc tâm sinh, ho c vào lúc trú vào lúc di t. 116. Tuy nhiên, ñi u y b các Lu n bác b , cho là sai l m, b i vì dù cho ngư i ta ti p t c tác ý (hư ng tâm) m t trăm hay m t ngàn năm, thì không bao gi có s ñ ng hi n di n c a hai tâm, nghĩa là c a cái tâm (dùng ñ? ) tác ý (hư ng tâm) và tâm t c hành (v i tâm này v y) bi t, và b i vì cái khuy t ñi m có nhi u ñ i tư ng s x y ra n u s hi n di n c a cùng m t ñ i tư ng vào lúc tâm tác ý và t c hành không ñ làm rõ nét. Ði u c n hi u là ñ i tư ng y có m t do tương t c và do hi n h u.
247/429

117. ñây, tâm c a m t ngư i khác trong m t th i kho ng hai hay ba tâm l trình (citta - vithi cognitiveseries) v i nh ng t c hành tâm trư c và sau l trình tâm này t t c g i là "hi n t i do tương t c". Nhưng trong lu n v tương ưng b kinh nói "hi n t i do hi n h u" c n ñư c thuy t minh b ng m t t c hành tâm. Nói như v y là ñúng. 118. Ðây là thuy t minh. Ngư i có th n thông mu n bi t tâm c a m t ngư i khác kh i s chú ý (hư ng tâm). Cái tâm chú ý y l y cái tâm "hi n h u do sát na" c a ngư i kia làm ñ i tư ng c a nó, và cùng di t m t l n v i nhau. Sau ñó có b n ho c năm t c hành tâm mà cu i cùng là tâm th n thông, còn nh ng tâm khác ñ u thu c v d c gi i. Cái tâm y c a ngư i kia ñã di t, cũng là ñ i tư ng c a t t c nh ng t c hành tâm này b i v y chúng không có ñ i tư ng khác nhau, vì có cùng ñ i tư ng là "hi n t i do hi n h u". Và trong khi chúng có m t ñ i tư ng duy nh t, thì ch có tâm th n thông là th c s bi t ñư c tâm ngư i khác, không ph i nh ng t c hành tâm trư c, cũng như trong nhãn căn môn, ch có nhãn th c th c th c s th y s c pháp không ph i nh ng th kia. 119. V y, tâm này (tâm th n thông) có m t ñ i tư ng hi n t i trong nh ng gì hi n t i do tương t c và hi n t i do hi n h u. Ho c, vì cái gì hi n t i do tương t c, thì cũng thu c vào lo i nh ng gì hi n t i do hi n h u, cho nên có th hi u r ng nó có m t ñ i tư ng hi n t i trong nh ng gi hi n t i do hi n h u. Nó có m t ñ i tư ng bên ngoài vì nó ch có tâm c a m t ngư i khác làm ñ i tư ng. Trên ñây là gi i thích th nào tha tâm trí c n ñư c hi u là phát sinh tương ng v i tám lo i ñ i tư ng. 120. (4) Trí v ñ i quá kh phát sinh tương ng v i tám th ñ i tư ng ñó là ñ i tư ng h u h n, ñ i hành hay vô lư ng ñ i tư ng ñ o, ñ i tư ng quá kh , ñ i tư ng trong, ngoài, ho c không th phân lo i. Như th nào? Vào lúc nh l i các u n d c gi i, tâm ñó có m t ñ i tư ng h u h n. Vào lúc nh l i các u n s c gi i hay vô s c gi i, nó có m t ñ i tư ng ñ i hành. Vào lúc nh l i m t ñ o l ñã tu t p, hay m t qu ñã ch ng ñ c, trong quá kh , ho c do t mình, ho c b i ngư i khác, nó có m t ñ i tư ng vô lư ng. Vào lúc nh l i m t ñ o l ñã tu t p, nó có m t ñ o l làm ñ i tư ng. Nhưng nó luôn luôn có m t ñ i tư ng quá kh . 121. ñây, m c dù tha tâm trí và Tùy nghi p thú trí cũng có m t ñ i tư ng quá kh , nhưng trong hai cái này ñ i tư ng c a tha tâm trí, ch là tâm trong b y ngày qua. Nó không bi t các u n khác mà cũng không bi t cái ñư c liên k t v i các u n (nghĩa là tên, h v.v...). Nói gián ti p nó có m t ñ o l làm ñ i tư ng, vì nó có tâm liên h ñ n ñ o l làm ñ i tư ng. L i n a, ñ i tư ng theo trí v s hành theo nghi p ch là ý hành quá kh . Nhưng không có gì không ph i là ñ i tư ng c a trí v ñ i quá kh , dù u n quá kh hay cái gì liên h ñ n u n; b i vì trí này là ngang hàng v i bi n trí v các u n quá kh cùng v i nh ng tr ng thái liên h ñ n các u n. Ðây là ch khác bi t c n ñư c hi u. 122. Ðây là phương pháp theo các b lu n. Nhưng trong Patthàna nói: "Các thi n u n là m t duyên k như s duyên cho th ng trí, cho tha tâm trí, cho trí bi t quá kh , cho tùy nghi p thú trí và cho trí bi t v lai". (Ptn. i, 154), và b i th b n u n cũng là nh ng ñ i tư ng c a tha tâm trí và c a trí tùy nghi p thú. Và ñây cũng th u n thi n và b t thi n là ñ i tư ng c a trí tùy nghi p thú. 123. Vào lúc nh l i các u n c a chính b n thân, thì trí y có m t ñ i tư ng trong. Vào lúc nh l i các u n c a m t ngư i khác, nó có m t ñ i tư ng ngoài. Vào lúc nh l i các khái ni m như danh, tánh (tên, h ) như "quá kh có Ð c Th Tôn Tỳ - Bà Thi. M ngài là Bhandumatì. Thân ph là Bhandumant" (D. ii, 6-7) và khái ni m như tư ng c a ñ t, v.v... trí y có m t ñ i tư ng không th phân lo i. Và ñây, tên và h (dòng dõi) c n ñư c xem không ph i như nh ng danh t th c, mà như ý nghĩa c a danh t ñư c l p ra do quy ư c và g n li n v i các u n. Vì nh ng danh t th c th là "gi i h n" b i chúng ñư c g m trong thanh x , như lu n nói: "S phân bi t ngôn ng có m t ñ i tư ng h u h n" (Vbh. 304). ñây chúng ta ch n quan ñi m này.
248/429

Trên ñây là nói trí bi t quá kh c n ñư c hi u là phát sinh tương ng v i tám lo i ñ i tư ng như th nào. 124. (5) Thiên nhãn trí phát sinh tương ng v i b n th ñ i tư ng, ñó là, có ñ i tư ng h u h n, ñ i tư ng hi n t i, ñ i tư ng trong và ñ i tư ng ngoài. Nghĩa th nào? Vì nó l y s c pháp làm ñ i tư ng, và vì s c là h u h n, nên nó có m t ñ i tư ng h u h n. Vì nó phát sinh ñ i v i s c hi n t i mà thôi, nên nó có m t ñ i tư ng hi n t i. Vào lúc th y s c bên trong b ng mình v.v... nó có m t ñ i tư ng trong. Vào lúc th y s c c a k khác, nó có m t ñ i tư ng ngoài. Ðây là nói thiên nhãn trí c n ñư c hi u là ph i sinh tương ng v i b n ñ i tư ng như th nào. 125 (6) Trí bi t v lai phát sinh tương ng v i tám th ñ i tư ng, là h u h n, ñ i hành, vô lư ng, ñ o l , v lai, trong, ngoài, ho c không th x p lo i. Nghĩa là th nào? Vào lúc bi t như sau: "Ngư i này s ñư c tái sinh trong tương lai cõi d c; trí y có m t ñ i tư ng h u h n. Vào lúc bi t "V y s tái sinh trong s c gi i hay vô s c, nó có m t ñ i tư ng ñ i hành. Vào lúc bi t "V y s tu t p ñ o l , s ch ng qu ", nó có m t ñ i tư ng vô lư ng. Vào lúc bi t "V y s tu t p ñ o", nó cũng có ñ o làm ñ i tư ng n a. Nhưng nó luôn luôn có m t ñ i tư ng v lai. 126. ñây, m c dù tha tâm trí cũng có m t ñ i tư ng v lai, nhưng ñ i tư ng c a nó ch là cái tâm v lai trong vòng b y ngày, vì nó không bi t u n nào khác mà cũng không bi t nh ng gì liên k t v i u n. Nhưng không có gì trong tương lai như ñã nói ph n trí bi t quá kh (ñ.121) mà không ph i là ñ i tư ng c a trí bi t v lai. 127. Vào lúc bi t "Ta s tái sinh ñ y", nó có m t ñ i tư ng trong. Vào lúc bi t "Ngư i kia s tái sinh ch y", nó có m t ñ i tư ng ngoài. Nhưng vào lúc bi t tên và h như "Trong tương lai Ð c Th Tôn Di L c s sinh. Ph thân Ngài s là Bà La Môn Subrahmà. M u thân Ngài s là Bà La Môn n Brahmavatì" (D. iii,76), nó có m t ñ i tư ng không th x p lo i ñã nói dư i ñ m c trí quá kh (ñ.123). Trên ñây là trí bi t v lai c n ñư c hi u như th nào. 128. (7) Tùy nghi p thú trí: Phát sinh tương ng v i năm lo i ñ i tư ng ñó là, gi i h n, ñ i hành, quá kh , trong, ngoài. Như th nào? Vào lúc bi t nghi p d c gi i, nó có m t ñ i tư ng gi i h n. Vào lúc bi t nghi p s c gi i hay vô s c gi i, nó có m t ñ i tư ng quá kh . Vào lúc bi t nghi p c a chính b n thân nó có m t ñ i tư ng trong. Vào lúc bi t nghi p c a ngư i khác, nó có m t ñ i tư ng ngoài. Ðây là nói trí bi t s hành theo nghi p căn ñư c hi u là phát sinh tương ng v i năm lo i ñ i tư ng như th nào. 129. Và khi trí ñư c nói ñây v a có m t ñ i tư ng trong v a có m t ñ i tư ng ngoài, và bi t nh ng ñ i tư ng này khi thì trong khi thì ngoài, ta nói nó có m t ñ i tư ng c trong l n ngoài. Chương mư i ba k t thúc: "Mô t Th ng Trí" trong Thanh T nh ñ o ñư c so n th o vì m c ñích làm cho ngư i lành hoan h . -ooOooPh n Th Ba.

Tu Mô T V Ð t Cho Tu Sinh Trư ng

Chương XIV (a)
249/429

Mô T V Các U n (Khandha-Niddesa)
A. TU 1. Ð nh ñư c mô t dư i ñ m c Tâm trong bài k : Ngư i trú gi i có trí Tu t p tâm và tu (Ch. I, ñ. 1) Và tâm ñó ñã ñư c tu t p trong m i khía c nh b i v t kheo ñã tu t p ñ n m c phát huy ñ nh l c ñưa t i th n thông (Ch. XII-XIII). Nhưng ti p theo ñó, v y c n ph i tu t p tu . Mà tu không d gì bi t ñư c, hu ng n a là tu t p, n u nó ñư c d y quá v n t t. B i th mu n ñ c p chi ti t phương pháp tu t p tu , có lo t v n ñ sau ñây: Gì là tu ? Tu có nghĩa gì? Th nào là ñ c tính, nhi m v , th hi n và nhân g n c a tu ? Có bao nhiêu th tu ? Tu ñươc tu t p như th nào? Gì là nh ng l i ích c a vi c tu tu ? 2. Ðây là nh ng gi i ñáp: Tu (pannà) có nhi u lo i và nhi u khía c nh. M t câu tr l i nh m gi i thích m i s s không hoàn t t ñư c ý ñ nh c a nó mà cũng khó ñ t ñ n m c tiêu, l i còn ñưa ñ n tán lo n. B i th chúng ta s ch gi i h n vào lo i tu mu n ñ c p ñây, là tu v i nghĩa là quán trí ñưa ñ n thi n tâm. 3. Tu có nghĩa gì? Ðó là hành vi hi u bi t (pajànana) khác v i nh ng ki u tư ng tri (sanjànana) và th c tri (vijànana). Vì m c dù tr ng thái bi t cũng có m t trong tư ng, trong th c, và trong tu , song tư ng ch là s nh n bi t m t ñ i tư ng, như xanh hay vàng, nó không ñem l i s th u hi u sâu xa b n ch t c a ñ i tư ng y là vô thư ng, kh , vô ngã. Th c bi t ñư c ñ i tư ng là xanh, vàng, vv. và cũng phát sinh ñư c s th u hi u b n ch t, nhưng không phát sinh do tinh c n, s xu t hi n ñ o l siêu th . Tu v a bi t ñ i tư ng theo cách ñã nói, v a phát sinh s th u hi u sâu xa, mà v a ñem l i s th hi n ñ o l siêu th do tinh c n tinh t n. 4. Gi s có ba ngư i, m t ñ a tr không bi t gì, m t ngư i nhà quê, và m t ngư i ñ i ti n, cùng th y m t ñ ng ti n kim lo i n m trên quày c a ngư i ñ i ti n.Ð a tr ch bi t ñ ng ti n là có hình v , trang trí, hình dài, vuông hay tròn, song nó không bi t nh ng ñ ng ti n y ñư c xem là có giá tr cho con ngư i x d ng, hư ng th . Ngư i nhà quê thì bi t chúng có hình, có trang trí, có giá tr cho ngư i hư ng d ng, nhưng không bi t phân bi t ñ ng này th t, ñ ng này gi , ñ ng này b ng n a giá tr , vv. Còn ngư i ñ i ti n thì bi t t t c nh ng ñi u trên b ng cách nhìn ñ ng ti n, nghe ti ng kêu c a nó khi gõ, ng i, n m, th tr ng lư ng nó trong lòng tay, và bi t nó ñư c ch t o t i làng nào, thành ph , ñô th nào, trên ñ nh núi hay bên b sông, do b c th y nào làm ra. 5. Tư ng tri là gi ng như ñ a tr không bi t gì khi trông th g ñ ng ti n, vì nó ch th y cái tư ng c a ñ i tư?ng như màu xanh, vv. Th c tri là như ngư i nhà quê trông th y ñ ng ti n bi t ñư c nó màu gì, và còn ñi xa hơn, th u hi u nh ng ñ c tính c a nó. Còn tu tri là như ngư i ñ i ti n th y ñ ng ti n bi t ñư c màu s c, vv. mà còn ñi xa hơn, ñ t ñ n s th hi n ñ?o l . Ðó là lý do hành vi hi u bi t này c n ñư c hi u là "s th y bi t dư i m t hình thát ñ c bi t, tách r i v i nh ng hình thái tư ng tri và th c tri" Ðây là ý nghĩa mà câu "ñó là trí tu trong nghĩa hành vi hi u bi t" ám ch .
250/429

6.Tuy nhiên, tu không ph i luôn luôn ñư c tìm th y ch nào có tư ng tri và th c tri. [Chú thích: Trong nh ng kh i tâm có hai nhân, là vô tham, vô sân ch không vô si, thì tu không sanh kh i. (Pm.432) ]. "Cũng như l c thú không ph i luôn ñi ñôi v i h nh phúc, tư ng tri và th c tri không ph i luôn luôn b t ly v i tu . Nhưng h nh phúc thì luôn luôn kèm theo l c thú, cũng v y, tu luôn luôn có th tách r i tư ng và th c tri."(Pm. 432). Nhưng khi tu có m t (trong tư ng tri và th c tri) thì nó không ph i tách r i r i tư ng tri, th c tri. Và b i vì không th tách r i "ñây là tư ng, ñây là th c, ñây là tu ", cho nên s khác nhau gi a chúng r t t nh khó nh n ra. Do v y, tôn gi Nagasena nói:" Ð i vương, ñ c Th tôn ñã làm ñư c m t vi c r t khó, là phân bi t nh ng pháp vô s c như tâm và tâm s khi chúng kh i lên v i m t ñ i tư ng duy nh t, r i tuyên b : "Ðây là xúc, ñây là th , tư ng, hành, th c." (Miln.87) 7. Gì là ñ c tính, nhi m v , th hi n và nhân g n c a tu ? Tu có ñ c tính là ñi sâu vào b n ch t c a s v t. Nhi m v nó là t b bóng t i c a si che ñ y t tính c a s v t. Tu có bi u hi n là vô si. Do câu "M t ngư i tâm ñ nh tĩnh thì bi t và th y ñúng" (A. v, 3), nhân g n c a tu là ñ nh. 8. Có bao nhiêu lo i tu ? Trư c h t, vì có ñ c tính là ñi sâu vào t tính các pháp, tu ch có m t lo i. N u k tu th gian và xu t th , nó thu c hai lo i. Ho c hai lo i là h u l u, vô l u. Hai lo i, là phân bi t danh và phân bi t s c. Hai lo i, là câu h u h và câu h u x . Hai lo i, là tu bình di n ki n ñ o và tu bình di n tu ñ o. Tu thu c ba lo i là tu do suy lu n (tư tu ) do h c h i ( văn tu ), và do tu t p (tu tu ). Ba lo i, là tu có m t ñ i tư ng h u h n, ñ i hành và vô lư ng. Ba lo i, là tu thi n x o v tăng ích, thi n x o v t n gi m và thi n x o v phương ti n. Ba lo i, là tu gi n bi t n i thân, ngo i s c và c n i thân l n ngo i s c. Tu thu c b n lo i, là trí v b n chân lý, và b n vô ng i bi n. 9. Tu m t lo i ý nghĩa ñã rõ. Tu hai lo i: Tu th gian là tu liên h ñ o l th gian, còn tu xu t th gian là tu liên h ñ o l siêu th . 10. Tu h u l u là tu làm m c tiêu cho ô nhi m, và tu vô l u là không làm m c tiêu cho ô nhi m. H u l u vô l u ñ ng m c tiêu cho ô nhi m, ñ ng nghĩa v i th gian và xu t th . 11. Khi m t ngư i mu n kh i s tu tu , thì s hi u bi t do phân bi t b n u n vô s c g i là tu phân bi t danh, và s hi u v tâm g i là tu phân bi t danh, bi t do phân bi t s c u n g i là tu phân bi t s c. 12. Tu thu c hai lo i trong nh ng lo i thi n tâm d c gi i, và tu thu c ñ o l b n thi n trong 5 thi n, là câu h u h , còn l i v i thi n th năm thì câu h u v i x . l g m 16 lo i v i 4 trong 5 thi n, là câu h u h . Tu hai lo i thi n d c gi i, và tu thu c 4 ñ o tâm còn l i trong 5 thi n, là câu h u x . [Chú thích: 16 lo i là 4 ñ o l v i sơ thi n, và v i nh , tam, t trong 5 thi n.] 13. Tu thu c v ñ o th nh t (d lưu) là bình di n ki n ñ o, tu thu c ba ñ o còn l i là bình di n tu t p.
251/429

14. Tu có ñư c không do nghe ngư i khác thì g i là tư tu (tu do suy lu n) vì nó ñư c phát sinh do chính s suy lu n c a mình. Tu có ñư c do nghe ngư i khác g i là văn tu . Tu ñã ñ t ñ n an ch , ñã ñư c phát sinh nh tu thi n ñ nh, g i là tu tu . Và ñi u này ñư c nói: " ñây, th nào là tu do suy lu n? Trong nh ng ph m vi công vi c ñư c phát minh nh trí thông minh, hoăc trong nh ng ph m vi công ngh ñư c phát minh nh trí thông minh, ho c trong nh ng th khoa h c ñư c phát minh nh trí thông minh, b t c s ưa thích quan ñi m, ch n l a, quan ni m, phán ñoán, tính ưa suy tư v s v t nào mà liên h ñ n s h u c a nghi p (hành ñ ng) hay phù h p v i chân lý, hay có tính cách thích h p v i ñ nh lý "s c là vô thư ng" hay "th , tư ng, hành, th c là vô thư ng", mà ngư i ta có ñư c không do nghe ngư i khác, thì g i là tư tu hay tu do suy lu n. "Trong nh ng ph m vi (như trên) mà ngư i ta có ñư c do nghe ngư i khác, thì g i là văn tu ." Và t t c tu nơi m t ngư i ñã ñ c thi n, g i là tu do tu t p hay tu tu ." (Vbh. 324) Do ñó, tu thu c ba lo i ñ u tiên là văn tu , tư tu và tu tu . 15. Tu kh i lên liên h các pháp d c gi i là tu v i ñ i tư ng h u h n. Tu sinh kh i liên h các pháp s c gi i hay vô s c gi i có m t ñ i tư ng ñ i hành. Ðó là quán trí th gian (minh sát tu ). Tu sinh kh i liên h Ni t bàn, thì g i là tu có m t ñ i tư ng vô lư ng. Ð y là quán trí xu t th . V y tu ba lo i th hai là tu có m t ñ i tư ng h u h n, ñ i hành và vô lư ng. 16. S t t hơn ñư c g i là tăng ích. Có hai:b ñi u h i và phát sinh ñi u l i. Thi n x o v tăng ích là thi n x o trong nh ng ñi u này, như Lu n nói: "Gì là thi n x o v tăng ích? Khi m t ngư i tác ý ñ n nh ng pháp này, thì nh ng b t thi n pháp chưa sinh không sinh, nh ng b t thi n pháp ñã sinh ñư c t b nơi v y, ho c khi v y tác ý nh ng pháp này, thì nh ng thi n pháp chưa sinh ñư c sinh, nh ng thi n pháp ñã sinh càng tăng trư ng, l n m nh, phát tri n, viên mãn nơi v y. B t c gì thu c tu , thu c hành vi hi u bi t, ... (xem Dhs. 16)... thu c vô si, thu c tr ch pháp, chánh ki n, g i là thi n x o v tăng ích. (Vbh. 325-6) 17. Không tăng ích g i là t n gi m, cũng có hai: gi m ñi u l i ích mà sinh kh i ñi u h i. Thi n x o v t n gi m là thi n x o v hai vi c này, như Lu n nói " Gì là thi n x o v t n gi m? Khi m t ngư i tác ý các pháp này, nh ng thi n pháp chưa sinh không sinh, vv".(Vbh. 326) 18. Nhưng trong b t c trư ng h p nào trong hai trư ng h p trên, thi n x o nào v phương ti n làm phát sinh các pháp này n , thi n x o phát sinh vào lúc y ñư c kh i lên vào lúc y, g i là thi n x o v phương ti n, như ñư c nói:"Và t t c trí tu v phương ti n làm phát sinh tu g i là thi n x o v phương ti n." (Vbh. 326) V y tu thu c ba lo i là thi n x o v tăng ích, thi n x o v t n gi m, và thi n x o v phương ti n. 19. V tu ba lo i, th tư: tu kh i sinh do quán sát ngũ u n nơi chính b n thân g i là tu gi n bi t n i thân, do quán sát ngũ u n ngư i khác ho c các s c pháp ngoài không liên h ñ n các căn (t c thân th ) thì g i là tu gi n bi t ngo i s c, do quán c hai thì g i là tu gi n bi t n i thân và ngo i s c. 20. V tu b n lo i, ñ u tiên là trí phátsinh liên h ñ n chân lý v kh g i là kh trí, liên h ngu n g c kh là kh t p trí, liên h ñ n di t kh là kh di t trí, liên h ñ n ñ o l ñưa ñ n di t kh là kh di t ñ o trí. 21. Nhóm b n lo i th hai: b n trí liên h ñ n nghĩa, vv. g i là b n bi n tài (patisambhidà). Lu n nói: " Trí v nghĩa, g i là bi n tài v nghĩa (attha-patisambhidà). Trí bi t v pháp g i là bi n tài v pháp (dhamma-patisambhida) Trí bi t v s trình bày ngôn ng nói ñ n pháp và nghĩa, g i là bi n tài v t (nirutti-patisambhidà). Trí bi t v các lo i trí g i là bi n tài v trí (patibhàna- patisambhidà - Vbh. 293) 22. "Nghĩa" nói g n là danh t ch k t qu c a m t nhân(hetu). Vì phù h p v i nhân, nó ñư c ñ t ñ n, ñư c ph c v (arìyati) nên g i là nghĩa hay m c ñích (attha). Nhưng ñ c bi t năm th : m t b t c gì do
252/429

duyên sinh, hai Ni t bàn, ba ý nghĩa nh ng gì ñư c nói, b n nghi p qu và năm, tâm duy tác - năm th y c n ñư c hi u là nghĩa. Khi m t ngư i quán sát nghĩa này, b t c hi u bi t nào c a v y thu c v ph m trù liên h ñ n ý nghĩa, g i là bi n tài v nghĩa. 23. Pháp nói g n, là danh t ch ñi u ki n hay duyên (paccaya). Vì ñi u ki n thì c n ñ n (dahati) m t cái khác làm cho nó phát sinh, khi n nó x y ra, nên g i là pháp, dhamma. Nhưng ñ c bi t năm th , m t b t c nhân nào phát sinh qu , hai thánh ñ o, ba cái gì ñươc nói lên, b n cái gì thi n, năm, cái gì b t thi n, năm th này c n hi u là pháp. Khi m t ngư i quán sát pháp y thì b t c hi u bi t nào c a v y v pháp g i là bi n tài v pháp. 24. Cùng ý nghĩa này ñư c nêu trong Abhidhamma v i s phân tích như sau: "Trí bi t kh là bi n tài v nghĩa.Trí bi t t p kh i c a kh là bi n tài v pháp. Trí bi t v kh di t là bi n tài v nghĩa. Trí bi t v ñ o di t kh là bi n tài v pháp... "Trí bi t nhân là bi n tài v pháp. Trí bi t qu c a nhân là bi n tài v nghĩa. "Trí bi t v b t c gì ñư c sinh ra, tr thành, ñưa ñ n s sinh kh i, phát xu t, viên mãn,, làm cho hi n l cái gì thì g i là bi n tài v pháp. "Trí bi t già ch t là bi n tài v nghĩa. Trí bi t v ngu n g c già ch t là bi ntài v pháp. Trí bi t v s ch m d t già ch t là bi n tài v nghĩa. "Trí bi t v con ñư ng ch m d t già ch t là bi n tài v pháp. Trí bi t v sanh... h u... th ... ái... th ... xúc... sáu x ... danh s c... th c... trí bi t v hành là bi n tài v nghĩa.Trí bi t v ngu n g c c a hành là bi n tài v pháp. Trí bi t v s ch m d t các hành là bi n tài v nghĩa. Tr íbi t v con ñư ng ñưa ñ n ái... th ... xúc... 6 x ... danh s c... th c... trí bi t v hành là bi n tài v nghĩa. Trí bi t v ngu n g c c a hành là bi n tài v pháp. Trí bi t v s di t các hành là bi n tài v nghĩa. Trí bi t v con ñư ng ñưa ñ n hành di t là bi n tài v pháp... " ñây, m t t kheo bi t pháp - kinh trư ng hàng, k t ng, lu n thuy t, k tán, pháp cú, b n sanh, v t ng h u, v n ñáp, g i là bi n tài v pháp. Bi t ý nghĩa c a nh ng gì ñư c nói, g i là bi n tài v nghĩa... "Nh ng pháp nào là thi n? Vào khi thi n tâm d c gi i ñã sinh kh i, câu h u v i h , liên h ñ n trí, có m t s c pháp hay tâm pháp làm ñ i tư ng, hay liên h ñ n v n ñ gì, vào lúc ñó có xúc... (xem Dhs. 1)... có s không giao ñ ng,, thì nh ng pháp y là thi n. Trí bi t v nh ng pháp y là bi n tài v pháp. Trí bi t v k t qu c a chúng là bi ntài v nghĩa." (Vbh. 293-5) 25. Trí v s truy n ñ t ngôn ng ñ c p ñ n nghĩa và pháp (ñ. 21): Có ngôn ng "t tánh", nghĩa là cách x d ng nó không có ngo i l , ch ñ c p ñ n nghĩa y, pháp y. B t c trí gì thu c ph m trù liên h ñ n s nói lên ngôn ng y, th t ra, phát ngôn nó, liên h ñ n ng ngôn căn ñ c a m i loài, ngôn ng Magadha t tính, nói cách khác, ngôn ng c a pháp, b t c trí gì bi t ñư c, - v a khi nghe ngôn ng y ñư c nói lên - r ng ñây là ngôn ng có t tính, ñây không ph i ngôn ng có t tính - trí như v y g i là bi n tài v ngôn ng . M t ngư i ñã ñ t bi n tài v ngôn ng (t vô ng i bi n) thì khi nghe nh ng ch phasso, vedanà s bi t ngay r ng ñó là ngôn ng có t tính (ñúng), và khi nghe phassà, vedano, bi t ñó không ph i ngôn ng có t tính (sai). 26. Trí bi t v các lo i trí (ñ. 21): Khi m t ngư i xét l i và l y b t c lo i nào trong các lo i trí trên, làm ñ i tư ng cho s hi u bi t c a mình, thì b t c s hi u bi t nào c a v y có ñ i tư ng là trí thì g i là bi n tài v trí. 27. Và b n lo i bi n tài trên ñây có th x p vào hai bình d n: h u h c và vô h c. B n bi n tài c a chư ñ i ñ t và c a nh ng ñ t xu t s c thu c bình di n vô h c. Bi n tài c a tôn gi Ananda, gia ch Citta, cư sĩ Dhammika, gia ch Upali, tín n Khujjuttara... thu c bình di n h u h c.
253/429

28. M c dù thu c hai bình di n chúng v n có th phân bi t theo năm khía c nh là thành t u, n m v ng kinh ñi n, nghe, h i, và ti n n l c. ñây, thành t u nghĩa là ñ c qu A-la-hán. n m v ng kinh ñi n là thi n x o v l i d y c a ñ c Ph t. Nghe là h c pháp m t cách chăm chú. H i là th o lu n v nh ng ño n khúc m c và nh ng gi i thích trong kinh lu n. Ti n n l c là chuyên tu quán trong giáo lý c a chư ph t trư c kia, cho ñ n g n giai ño n thu n th và chuy n tánh nơi m t ngư i ñã th c hành kh t th c và tr v v i m t ñ m c thi n. 29. Nh ng ngư i khác l i nói: Ti n n l c, trí l n Bi t ngôn ng , kinh ñi n, H c h i và thành t u Ph c v m t b c th y Thành công v b n h u Ð y là nh ng ñi u ki n Phát sinh nh ng bi n tài. 30. ñây, ti n n l c là như ñã nói. Trí l n là thi n x o v m t môn h c hay lãnh v c công ngh nào ñó. Ngôn ng là 101 lo i th ng , nh t là ti ng nói x Magadha. Kinh ñi n là l i d y c a Ph t, dù ch là l i d y trong kinh Pháp cú, chương Thí d (Ph m Song ñ i). H i có nghĩa là h i v s ñ nh nghĩa dù ch m t bài k . Thành t u là qu d lưu cho ñ n A-la-hán. Ph c v m t b c th y là cư trú v i nh ng b c th y thông minh uyên bác. Thành công v b n h u là có nh ng ngư i b n thông minh uyên bác. 31. Chư Ph t và nh ng v ñ c giác ñ t ñ n bi n tài nh ti n n l c và nh thành t u. Chư ñ t thanh văn ñ t ñ n bi n tài nh t t c nh ng phương ti n trên. Và không có m t cách ñ c bi t nào ñ tu t p m t ñ m c thi n ñ ñ t ñ n bi n tài. Nhưng v i nh ng b c h u h c, s ñ t ñ n bi n tài phát sinh k ti p qu gi i thoát c a h u h c, và v i b c vô h c, nó phát sinh ti p theo qu gi i thoát vô h c. Vì nh ng bi n tài ch ñi ñ n thành công nơi các b c thánh nh thánh qu , cũng như mư i l c ñ i v i chư Ph t. Ð y là nh ng bi n tài ñư c ám ch khi ño n 8 trên ñây nói: " Nó thu c b n lo i ... là b n bi n tài." 32. Tu ñư c tu t p như th nào? Nh ng pháp ñư c phân lo i thành u n, x , gi i, căn, ñ , duyên kh i vv. là ñ t c a tu này, và hai thanh t nh ñ u tiên t c Gi i thanh t nh và tâm thanh t nh, là nh ng g c r c a tu , trong khi năm thanh t nh kia, t c ki n t nh, ño n nghi t nh, ñ o phi ñ o tri ki n t nh, ñ o tri ki n t nh, và tri ki n t nh, là thân cây. Do v y, m t ngư i mu n ki n toàn nh ng ñi u này trư c h t c n ph i tăng cư ng trí mình b ng cách h c h i v nh ng ñi u làm ñ t cho tu sau khi ñã viên mãn hai thanh t nh kia là thân c a tu . Ð y là tóm t t. Chi ti t như sau. B. Mô T V Năm U n S cU n 33. Khi nói r ng "nh ng pháp ñư c x p lo i là u n, x , gi i, căn, ñ , duyên kh i vv. là ñ t" cho tu , thì u n chính là năm u n s c, th , tư ng, hành và th c. 34. B t c pháp nào có ñ c tính b qu y nhi u (ruppana) b i l nh nóng, vv. ñ u ñư c bao g m trong s c u n. S c thu c m t lo i duy nh t n u k v ñ c tính " b qu y nhi u". Nó thu c hai lo i khi phân thành ñ i ch ng (bhùta) và s t o s c do ch p th (upàdàya). 35. ñây, ñ i ch ng s c g m b n lo i là ñ a gi i th y gi i h a gi i và phong gi i. Ð c tính nhi m v bi u hi n c a chúng ñã dư c ñ c p trong ph n Ð nh nghĩa B n ñ i chương XI, ño n 87 và 93. Nhưng v nhân g n, thì m i ñ i ñ u có ba ñ i kia làm nhân g n.
254/429

36. S t o s c có 24 lo i là m t, tai, mũi, lư i, thân, s c, thanh, hương, v , n căn, nam căn, m ng căn, tâm cơ, thân bi u, ng bi u, không gi i, khinh khoái, nhu nhuy n, kham nh m, sanh, trú, lão, vô thư ng, và ñoàn th c. 37. Ð c tính c a m t là s nh y c m c a t ñ i trư c s va ch m v i s c pháp, hoăc tính nh y c m c a t ñ i phát sinh b i nghi p b t ngu n t d c v ng mu n th y. Nhi m v nó là ch n l y m t ñ i tư ng trong s nh ng s c pháp. Nó ñư c bi u hi n là ñ t ñ ng cho nhãn th c. Nhân g n c a nó là t ñ i sinh t nghi p b t ngu n t d c v ng mu n nhìn. 38. Ð c tính l tai là s sinh t nghi p có ngu âm thanh. Nó ñư c bi y b t ngu n t d c v nh y c m c a t ñ i trư c s ti p xúc v i âm thanh, ho c nh y c m c a t ñ i n g c d c v ng mu n nghe.Nhi m v nó là ch n l y m t ñ i tư ng gi a nh ng u hi n là ch ñ ng cho nhĩ th c.Nhân g n c a nó là t ñ i sinh t nghi p, nghi p ng nghe.

39. Ð c tính c a mũi là nh y c m c a t ñ i ñ i v i s xúc ch m c a mũi, hoăc nh y c m c a t ñ i phát sinh t nghi p mu n ng i.Nhi m v nó là ch n l y m t ñ i tư ng gi a các mùi. Nó ñư c bi u hi n b ng căn c c a t th c. Nhân g n c a nó nó là t ñ i sinh t nghi p mu n ng i. 40. Ð c tính c a lư i là nh y c m c a t ñ i trư c xúc cham v i v . Ho c ñ c tính c a lư i là nh y c m c a b n ñ i phát sinh t nghi p mu n n m. Nhi m v nó là ch n l y m t ñ i tư ng gi a các v . Nó ñư c bi u hi n là căn c cho thi t th c. Nhân g n c a nó là t ñ i phát sinh t nghi p mu n n m. 41. Ð c tính c a thân là tính nh y c m c a t ñ i trư c xúc ch m v i nh ng v t s ñư c. Ho c d c tính nó là tính nh y c m c a t ñ i phát sinh t nghi p mu n s . 42. Tuy nhiên, m t s ngư i nói r ng con m t là c m tính c a t ñ i có h a th nh, l mũi là c m tính c a t ñ i có ñ a th nh, l tai là c m tính t ñ i có phong th nh, lư i là c m tính t ñ i có th y th nh, và thân là c m tính c a t t c b n ñ i quân bình . [Chú thích: "m t s ngư i"ch b phái Mahàsanghika, vì Vasudhamma thu c b phái này b o:"Trong con m t, l a th nh, trong l tai phong th nh, trong l mũi ñ a th nh, trên lư i th y th nh, trong thân thì b n ñ i ñ ng ñ u."-- Pm. 444] M t s khác nói r ng con m t là tính nh y c m c a nh ng ngư i có h a tăng th nh, còn tai mũi lư i thân là tính nh y c m c a nh ng ngư i có không, phong, th y, ñ a tăng th nh. Nh ng ngư i ch trương ñi u này ñáng ñư c yêu c u trích d n kinh. Ch c ch n h không tìm th y m t kinh nào nói th . 43. Nhưng m t s ñưa ra lý l r ng, chính vì nh ng c m tính này tu n t ñư c tr l c b i s c pháp vv. k như nh ng tính ch t c a l a vv. [Chú thích: ñư c tr l c b i nh ng s c pháp như tính soi sáng c a hơi nóng, b i âm thanh k như tính c a phong, b i mùi k như tính c a ñ a, b i v k như tính c a th y g i là nư c mi ng, ñó là theo lý thuy t ñ u.Nó có th ñư c ñi u ch nh cho phù h p v i thuy t th hai, vì nh ng c m tính này c n ñư c giúp ñ b i nh ng ñ c tính c a t ñ i, nghĩa là chúng c n có s giúp ñ m i th y ñư c s c, vv. Thuy t này cho r ng ñ c tính chính là kh năng c a m t ñ th p sáng s c pháp, vv. ch khi liên h nh ng lý do ph thu c như ánh sáng, vv và kho ng tr ng c n thi t cho nhĩ th c. Kho ng không ñư c k như h a vì nó là s v ng m t c a b n ñ i. Ho c khi nh ng ngư i khác n ñ nh r ng kho ng tr ng là m t tính ch t c a b n ñ i, như s c, thì khi y nh ng tính c a b n ñ i có th phân tích theo th t sau:ñư c tr giúp b i s c pháp và ánh sáng k như tính c a h a, b i thanh k như tính c a kho ng tr ng g i là hư không, b i mùi k như tính c a phong, bơ v k như tính c a th y, b i xúc k như tính c a ñ t.-- Pm. 445] Nên h i l i h : "Ai b o s c pháp là ñ c tính c a h a ñ i, vv.? Vì không th nói v b n ñ i, v n luôn luôn b t kh phân, r ng ñây là ñ c tính c a ñ i này, ñó là ñ c tính c a ñ i kia... "
255/429

44. Khi y h có th b o: "Ðúng như ông nói, do s tăng th nh c a m t ñ i ch ng trong các s?c pháp này khác, mà nh ng nhi m v nâng ñ , vv.c a ñ a, vv. ñư c nói ñ n, cũng v y, do tính ch t "d th y" vv. trong tình tr ng tăng th nh nơi v t có h a th nh, mà ngư i ta có th cho r ng s c pháp, vv. là ñ c tính c a ñ i này". Hãy nói l i v i h : "Chúng ta có th cho như v y, n u có nhi u mùi trong bông v i (cái có ñ a th nh) hơn trong rư u men, cái có th y th nh, và n u màu c a nư c l nh là y u hơn màu c a nư c nóng, cái có h a th nh." 45. Nhưng vì không có chuy n như th trong c hai thí d trên, v y ông hãy b chuy n ñoán mò cho r ng s khác nhau là do t ñ i làm n n t ng nâng ñ . Cũng như nh ng b n ch t c a s c pháp vv. là khác nhau m c dù không có khác nhau gi a các ñ i ch ng t o nên m t nhóm, cũng th tính nh y m t, vv. không gi ng nhau m c dù không có nguyên nhân nào v s khác nhau c a chúng. Ðây là cách nên hi u. Nhưng n u v y thì cái không chung trong t t c các c m tính c a năm căn là gì? Chính nghi p là lý do làm nên s sai khác y, ch không ph i b n ñ i, vì n u có s khác nhau c a t ñ i, c m tính s không sinh, như ñư c nói: "C m tính là c a nh ng ngư i quân bình, không ph i thu c nh ng ngưòi không quân bình." 46. Trong nh ng c m tính có s khác bi t do nghi p khác bi t y, thì con m t và l tai nh n bi t nh ng ñ i tư ng không g n sát chúng, vì th c v n sanh kh i dù t ñ i làm n n t ng cho tr n không liên k t v i t ñ i làm n n cho căn. Mũi lư i và thân thì nh n bi t nh ng ñ i tư ng sát k chúng, vì th c ch sanh kh i n u b n ñ i c a tr n liên k t v i b n ñ i c a căn. 47. Có cái th gian g i là con m t. Nó gi ng như m t cánh hoa sen xanh ñư c bao quanh b ng nh ng lông mi ñen, có hai vòng tròn t i, sáng. Con m t ñích th c, nhãn tinh, ñư c tìm th y ngay gi a vòng tròn ñen ñư c bao quanh b i vòng tròn tr ng, trong nhãn tinh (ñ ng t hay con ngươi) xu t hi n hình nh nh ng ngư i ñ ng trư c nó. Nó th m kh p b y l p c a m t gi ng như d u rư i trên b y l p v i. Nó ñư c tr giúp b i b n ñ i ch ng có nhi m v nâng ñ , t m r a, băng bó và qu t. Nó ñư c c ng c b i th i ti t, tâm, ñoàn th c. Nó ñư c duy trì b i m ng căn, ñư c cung c p màu, mùi, v , vv. (xem Ch. XVIII, ño n 5), nó ch b ng cái ñ u con r n, mà v a là căn c v t lý v a c a ng cho nhãn th c và nh ng tâm còn l i c a l trình tâm. 48. Ði u này ñư c nói b i v tư ng quân chánh pháp: "Nhãn tinh nh ñó ngư i ta trông th y s c thì r t nh và vi t , không l n hơn ñ u con r n." 49. Nhĩ tinh (c m tính c a tai) ñư c tìm th y bên trong cái d ng c a tai v i nh ng ph tùng c a nó, nơi có hình d ng cái b t ñ u ngón tay, ñư c vây quanh b i nh ng lông m n màu nâu.Nó ñư c tr giúp b i t ñ i như ñã nói, ñư c c ng c b i th i ti t, tâm và ñoàn th c, ñư c duy trì b i m ng căn, ñư c trang b v i màu, vv. và nó v a làm căn c v t lý v a làm căn môn cho nhĩ th c và nh ng tâm còn l i trong l trình tâm. 50. T tinh ñư c tìm th y bên trong cái d ng c a l mũi v i nh ng ph tùng c a nó, t i ch có hình d ng m t cái móng dê. Nó ñư c tr giúp, c ng c , duy trì theo cách ñã nói, và nó v a làm căn c v t lý v a là c a ng cho t th c, vv. 51. Thi t tinh ñư c tìm th y gi a cái lư i v i nh ng ph tùng c a nó, t i ch có hình d ng cái ñ u c a m t cánh sen. Nó ñư c tr giúp, c ng c duy trì theo cách ñã nói, và v a làm căn c v t lý v a là c a ngõ cho thi t th c và nh ng tâm còn l i trong tâm l trình. 52. Thân tinh ñư c tìm th y kh p nơi như nư c th m bông v i, trong thânxác v t lý này, ch mà s c b ch p th . Nó ñư c tr giúp c ng c duy trì theo cách ñã nói, v a làm cănc v t lý v a là c a ngõ cho thân th c và các tâm còn l i trong l trình tâm.

256/429

53. Như nh ng con r n, cá s u, chim, chó, ch n hoang ti n v hư ng nh ng nơi chúng thư ng lui t i, là t ki n (r n bò t i), nư c (cá s u), không gian (chim), làng m c (chó), nghĩa ñ a (ch n hoang), cũng th , m t tai... hư ng ñ n nh ng hành x riêng c a chúng là s c thanh... 54. S c có ñ c tính là ñ p vào m t. Nhi m v nó là làm ñ i tư ng cho nhãn th c. Bi u hi n (tư ng) c a nó là hành x cho nhãn th c.Nhân g n c a nó là b n ñ i ch ng.Và t t c các s t o s c k ti p (thanh, hương, v ... ) ñ u gi ng như ñây, tr ch khác bi t s ñư c nói. S c pháp có nhi u màu như xanh vàng.. 55. Thanh có ñ c tính là ñ p vào tai. Nhi m v nó là làm ñ i tư ng cho nhĩ th c. Nó ñư c bi u hi n là s hành c a nhĩ th c.Thanh có nhi u lo i như ti ng tr ng l n, tr ng nh ... 56. Mùi có ñ c tính là ñ p vào mũi, nhi m v nó là làm ñ i tư ng cho t th c. Nó ñư c bi u hi n là s hành c a t th c. Mùi thu c nhi u lo i, như mùi r cây, mùi g cây... 57. V có ñ c tính là ñ p vào lư i. Nó có nhi m v làm ñ i tư ng cho thi t th c, có bi u hi n là s hành c a thi t th c. Nó có nhi u lo i, như v c a r cây, c a thâncây. 58. N căn có ñ c tính là n tánh, có nhi m v ch ra "ñây là ph n ". Nó ñư c bi u hi n là căn do cho ñ c ñi m, tư ng tr ng, công vi c và cách x s c a phái n . n . Nam căn có ñ c tính là nam tánh.Nhi m v nó là ch ra "ñây là m t nam nhân". Nó ñư c bi u hi n làm lý do cho ñ c ñi m, tư ng, công vi c, và cách x s c a phái nam. C hai căn sau cùng ñ u ñ ng hi n h u v i toàn di n thân th , cũng như thân tính. Nhưng không ph i vì v y mà có th nói "chúng kho ng không gian mà thân tính " ho c "chúng kho ng không gian mà thân tính không ". Như b n ch t c a s c, vv. nh ng th này không l n l n v i nhau. 59. M ng căn có ñ c tính là duy trì các lo i s c cu sanh. Nhi m v nó là làm cho các s c y sinh ra. Nó ñư c bi u hi n là tư ng trú c a s c. Nó có nhân g n là các ñ i ch ng ph i duy trì. Và m c dù nó có kh năng duy trì, song nó ch duy trì các s c cusanh vào lúc trú, như nư c duy trì hoa sen . M c dù các pháp sinh kh i tùy theo các duyên (ñi u ki n), m ng căn duy trì chúng, như bà vú b o dư ng m t em bé. Chính m ng căn thì ch sinh kh i theo các pháp sinh kh i, như m t th y th ; nó không gây ra s sanh sau khi di t, vì khi y chính nó cũng v ng m t, mà nh ng gì c n làm cho sanh cũng v ng m t. Nó không kéo dài s trú vào lúc di t, b i vì chínhnó ñang di t, như ng n ñèn c a m t cây ñèn khi b c và d u ñã h t. Nhưng không nên xem nó không có năng l c duy trì, làm sinh ra, làm an trú, b i vì qu th c nó có nh ng năng l c này vào lúc ñã nói. 60. Tâm cơ có ñ c tính làm ñi m t a v t ch t cho ýgi i và ý th c gi i. Nhi mv nó là làm phương ti n cho chúng. Nó ñư c bi u hiên là s mang ch chúng. Nóñư c tìm th y ph thu c vào máu, môt trong ph n thân hành ni m (Ch. VIII) bên trong trái tim. Nó ñư c tr giúp b i b n ñ i v i nhi m v nâng ñ , vv. Nó ñư c c ng c b i th i ti t, tâm và ñoàn th c, ñư c duy trì b i m ngcăn, và nó làm cơ s v t lý cho ý gi i và ý th c gi i và cho các pháp liên h . 61. Thân bi u là hình thái thích ng và s thay ñ i hình d ng trong phong gi i do tâm sanh, chính nó làm nhân cho s di chuy n t i lui, vv. hình thái và s bi n ñ i này là ñi u ki n cho s c ng ñ , s nâng ñ và s chuy n ñ ng c a s c thân cu sanh. Nhi m v nó là bày t ý ñ nh. Nó ñư c bi u hi n là nhân c a s kích ñ ng thânth . Nhân g n nó là phong gi i do tâm sanh. Nhưng nó ñư c g i là thân bi u (kàyavinnatti) vì nó là nhân c a s bi u trưng ý ñ nh ngang qua s chuy n ñ ng c a thân th . S di chuy n t i lui, vv. c n ñư c hi u là phát sinh do chuy n ñ ng c a các lo i s c do th i sanh, vv. liên k t v i nh ng lo i s c do tâm sanh, ñư c ñi u ñ ng b i thân bi u y. 62. Ng bi u là hình thái thích ng và bi n ñ i hình d ng trong ñ a gi i do tâm sinh làm nhân cho s phát ngôn. S thích ng và bi n ñ i này là m t ñi u ki n cho s gõ l i v i nhau cái s c b ch p th . Nhi m v nó là bày t ý ñ nh. Nó ñư c bi u hi n là nhân cho ti ng nói. Nhân g n c a nó là ñ a gi i do tâm sanh.Nhưng nó ñư c g i là ng bi u vì nó là nhân c a s bi u trưng ý ñ nh ngang qua l i nói, nói
257/429

cách khác là ngang qua âm thanh c a l i. Như khi th y m t cái s bò treo trên cây r ng, d u hi u y ám ch " ñây có nư c", cũng v y, khi th y thân tư ng lay ñ ng, ho c nghe âm thanh c a l i, ta bi t chúng ám ch m t s vi c. 63. Không gi i có ñ c tính là ñ nh gi i h n cho s c. Nhi m v nó là bày ra nh ng ranh gi i c a s c. Nó ñư c bi u hi n là nh ng gi i h n c a s c, ho c bi u hi n b ng tính không th s ch m, b ng tình tr ng nh ng khe h và nh ng ch m ra.Nhân g n c a nó là s c ñư c phân gi i h n.Và nh nó mà ngư i ta có th nói v các s c pháp là "cái này trên, dư i, hay xung quanh cái kia". 64. Khinh khoái c a s c có ñ c tính là không ch m ch p. Nhi m v nó là xua tan tính cách n ng n c a s c. Nó ñư c bi u hi n là tính d bi n ñ i, nh nhàng. Nó có nhân g n là v t ch t nh (s c khinh khoái). Nhu nhuy n c a s c có ñ c tính là không c ng ñ . Nhi m v nó là xua tan tính c ng ñ c a s c. Nó ñư c bi u hi n b ng s không ch ng ñ i b t c lo i ho t ñ ng nào. Nhân g n c a nó là s c nhu nhuy n. Kham nh m c a s c có ñ c tính là d s d ng thu n ti n cho hành ñ ng c a thân. Nó có nhi m v là xua ñu i tính khó s d ng. Nó ñư c bi u hi n là tính không y u t. Nhân g n nó là s c d s d ng. 65. Ba ñ c tính sau cùng này, tuy v y, không tách r i nhau. Nhưng s khác bi t gi a chúng có th ñư c hi u như sau. Khinh khoái là s thay ñ i c a s c như tình tr ng nh nhàng trong thân th ngư i kh e m nh, tìnhtr ng không ch m ch p, tình tr ng d bi n ñ i nơi s v t, nh có nh ng ñi u ki n ngăn s r i lo n t ñ i ñưa ñ n tính u o i ch m ch p c?a s c. Nhu nhuy n c a s c là s thay ñ i c a s c như b t c tình tr ng m m m i nào trong s c pháp, như trong m t t m da thu c khéo ñ p, b t c tính d u n nào, d s d ng vào m i công vi c. Tính y phát sinh do nh ng tình tr ng ngăn ch n s xáo tr n t ñ i có th gây ra tính c ng ñ c a s c. Kham nh m c a s c là s thay ñ i c a s c như b t c tình tr ng d s d ng nào c a s c pháp, như vàng khéo luy n. Ðó là s thu n ti n cho công vi c c a thân xác, nh có ñi u ki n ngăn ch n xáo tr n t ñ i gây b t ti n cho công vi c. 66. Sanh c a s c có ñ c tính là d ng nên. Nhi m v nó là làm cho các s c pháp n i lên ñ u tiên. Nó ñư c bi u hi n là s tung ra, kh i ñ u, ho c tình tr ng ñã hoàn thành. Nhân g n nó là s c sanh. Tương t c c a s c có d c tính là sinh kh i. Nhi m v nó là neo l i. Nó ñư c bieuå hi n b ng s không gián ño n. Nhân g n nó là v t ch t c n ñư c neo l i. C hai t ng này ñ u ch s c vào lúc sanh ra, nhưng do s khác nhau v hình thái, và do giáo hóa nh ng h ng ngư i khác nhau, mà giáo lý trong Uddesa và trong Dhammasangani nói "sanh và tương t c". Nhưng vì ñây không có gì khác nhau v ý nghĩa, nên trong ph n mô t (niddesa) v nh ng ti ng này, nói "S l p thành các căn là s sanh c a s c, và s sanh ra c a s c là s tương t c c a nó". 67. Và trong lu n, sau khi nói "Chính ngu n g c g i là l p thành, và tăng trư ng g i là sanh, phát sinh g i là tương t c", có cho m t ví d : "L p thành là như thơì gian nư c vào m t l ñào bên b sông, tăng trư ng là như th i gian nư c ñ y l , tương t c là th i gian nư c tràn ra", và cu i ví d nói: "V y mu n nói cái gì? L p thành là căn, căn d cho s l p thành". Chính s sanh ra ñ u tiên c a s c pháp g i là thành l p, s sinh ra nh ng th khác thêm vào s c này g i là tăng trư ng, s sinh thêm các pháp sau n a là tương t c, vì nó xu t hi n trong khía c nh neo l i. Ð y là ñi u c n hi u. 68. Già có ñ c tính là làm chín mùi s c pháp. Nhi m v nó là ti p t c d n ñ n s ch m d t. Nó ñư c bi u hi n là s m t tính cách m i m mà không m t t tính, như cái già c a lúa. Nhân g n nó là s c ñang chín mùi. Ðây là nói ñ n lo i già rõ r t do th y thay ñ i v răng, vv. như gãy, r ng. Nhưng cái già c a vô s c pháp thì không có nh ng ñ i thay rõ r t như v y, g i là già ng m ng m. Và s già trong ñ t, ñá, trăng, tr i... g i là già không ng ng. 69. Vô thư ng c a s c có ñ c tính là tan rã hoàn toàn. Nhi m v nó là làm cho s c pháp chìm xu ng. Nó ñư c bi u hi n b ng s ho i di t r ng rơi, nhân g n nó là s c hoàn toàn tan rã.
258/429

70. Ðoàn th c có ñ c tính làm dư ng ch t. Nhi m v nó là nuôi dư ng nh ng lo i s c. Nó ñư c bi u hi n b ng s làm cho r n ch c. Nhân g n nó là m t thân căn c n ñư c nuôi dư ng b ng ñoàn th c. Ð y là m t danh t ch dư ng ch t nh ñó h u tình s ng ñư c. 71. Trên ñây là nh ng s c pháp ñã ñư c truy n t ng qua kinh ñi n. Nhưng trong Lu n, có nh ng pháp khác ñã ñư c thêm vào như sau: s c k như năng l c, s c k như s sinh s n, s c k như s sanh ra, và s c k như b nh, và m t s ngư i k thêm, s c k như s hôn tr m. Trư c tiên, "s c k như hôn tr m" b bác b vì câu: "Ch c ch n khi ông là b c thánh ñã giác ng , thì không có tri n cái nào nơi ông." Nh ng cái còn l i, thì "s c k như b nh" ñư c bao g m trong lão và vô thư ng, "s c k như s sanh ra" g m trong tăng trư ng và tương t c, "s c k như sinh s n" g m trong th y gi i, và "s c k như năng l c" g m trong phong gi i. V y xét t ng pháp riêng r thì không m t pháp nào trong ñây th c h u. Ðây là ñi m ñã ñư c ñ ng ý. V y s t o s c g m trong 24 món trên, và ñ i ch ng s c g m b n, t t c c ng thành 28 th không hơn không kém. 72. Và t t c s c pháp g m 28 lo i trên ñ u thu c m t lo i là vô nhân, phi nhân, tách r i nhân, h u duyên, thu c th gian, h u l u, vv. Nó thu c hai lo i, là n i s c và ngo i s c, thô t , xa g n, s t o phi s t o, t nh s c phi t nh s c, căn s c phi căn s c, h u ch p th phi h u ch p th vv... 73. Năm th m t tai mũi lư i thân g i là n i s c vì chúng sinh ra như m t ph n c a toàn th con ngư i, nh ng gì còn l i là ngo i s c vì ngoài con ngư i. Chín th g m năm th trên, c ng thêm s c thanh hương v , và ñ a h a phong ba gi i, làm thành 12 th ñư c xem là s c thô vì có s ti p xúc, còn l i là t vì ngư c l i. Cái gì t g i là vi n s c vì khó vào sâu, thô là c n s c vì d vào. Mư i tám th g m b n ñ i, ñoàn th c và 13 th kh i t m t, g i là t nh s c vì chúng là ñi u ki n ñ nh n bi t các pháp s c, vv., vì chúng sáng như m t gương. Còn l i là phi t nh s c vì ngư c v i t nh s c. T nh s c, nam, n căn và m ng căn g i là căn s c vì tính n i b t, còn l i là phi căn s c vì ngư c l i v i căn s c. Nh ng th ñ c p sau ñây, k như nghi p sanh, g i là h u ch p th , còn l i là phi h u ch p th . 74. L i n a, t t c s c ñ u thu c ba lo i theo b ba h u ki n, vv. b ba nghi p sanh, vv. ñây, v s c thô, thì m t v t có th th y ñư c g i là s c h u ki n, h u ñ i, còn l i là vô ki n, h u ñ i. T t c t s c là vô ki n vô ñ i. 75. Theo b ba nghi p sanh vv. thì s c do nghi p sinh g i là nghi p sanh, do duyên nào khác g i là phi nghi p sanh, không do cái gì sanh c g i là phi nghi p sanh, phi phi nghi p sanh. S c do tâm sinh g i là tâm sanh, do duyên ngoài tâm g i là phi tâm sanh, không do cái gì trong tâm ngoài tâm g i là phi tâm sanh phi phi tâm sanh. S c do ñ ăn sanh g i là th c sanh, ngoài ñ ăn là phi th c sanh, không thu c hai lo i này g i là phi th c, phi phi th c sanh. S c do th i ti t sanh g i là th i sanh, ngoài th i ti t là phi th i sanh, lo i th ba là phi th i sanh, phi phi th i sanh 76. L i n a s c thu c b n lo i là ki n văn giác tri; là s c s c, h n gi i s c, bi n hóa s c, tư ng s c; là căn s c, môn s c, căn môn s c, phi căn phi môn s c. S c x là ñư c th y vì là ñ i tư ng c a s th y (ki n). Thanh x là ñư c nghe vì là ñ i tư ng c a nghe (văn); hương v xúc x là ñư c bi t (giác) vì là ñ i tư ng c m giác. Còn l i là ñư c nh n th c (tri) vì là ñ i tư ng c a tâm mà thôi. 77. S t o s c g i là s c s c, không gi i là h n gi i s c. S c k t thân bi u cho ñ n kham nh m g i là bi n hóa s c, sanh già ch t là t tánh s c. 78. Cái ñư c g i là s c c a nh c ñoàn tâm là căn s c, phi môn s c, hai bi u s c là môn, phi căn. T nh s c v a là căn v a là môn. Còn l i là phi căn phi môn.

259/429

79. S c thu c năm lo i là sanh t 1 pháp, t 2, 3, 4 pháp, và không sanh t pháp nào. T 1 pháp là ch do nghi p sanh ho c ch do tâm sanh. Như s c c a các căn, cùng tâm cơ, là ch do nghi p sanh. Hai bi u s c là ch do tâm sanh. Còn cái gì khi do th i ti t sanh, khi do tâm sanh, g i là sanh t hai pháp. Ðây ch cho thanh x . S c sanh t th i ti t, tâm và th c t , g i là sanh t ba pháp: g m ba th k t khinh khoái. S c sanh t b n pháp (nghi p, tâm, th i, th c) g i là sanh t b n pháp, ch cho t t c lo i s c còn l i ngo i tr tư ng s c. 80. Nhưng tư ng s c thì g i là không do gì sanh. T i sao? Vì không có s sinh kh i c a sinh, còn già và ch t ch là s chín mùi và tan rã c a cái ñã sanh. M c dù có ño n nói: "S c, thanh, hương, v , xúc, không gi i, th y gi i, khinh khoái, nhu nhuy n, kham nh m, sanh, tương t c, th c s c: nh ng pháp này là do tâm sanh" ñi u mu n nói trong ño n này (Dhs. 667) là cái sát-na trong ñó nh ng duyên sinh ra các lo i s c ñang làm nhi m v . Trên ñây là gi i thích chi ti t v s c u n. Tâm U n 81. Trong nh ng u n còn l i, cái gì có ñ c tính c m th c n ñư c hi u là th u n. Cái gì có ñ c tính nh n th c, c n ñư c hi u là tư ng u n, có ñ c tính t o tác là hành u n, có ñ c tính phân bi t là th c u n. Vì nh ng cái khác s tr nên d hi u khi ñã hi u th c u n, nên ñây ta s bàn th c u n trư c h t. 82. "B t c gì có ñ c tính bi t, nói chung ñ u g i là th c u n", trên ñây dã nói. Và cái gì có ñ c tính nh n bi t? Chính là tâm th c. Nh ng danh t th c, tâm và ý ñ u có cùng m t nghĩa. 89 Lo i Tâm Tâm th c y m c dù ch là m t trong t tánh v i ñ c tính là nh n bi t, song có ba lo i là thi n, b t thi n và b t ñ nh. 83. Thi n tâm g m b n lo i theo cõi là d c, s c, vô s c và siêu th . Tám tâm thu c d c gi i ñư c x p lo i theo h , x , trí, và nh c b o, nghĩa là: (1) Khi câu h u v i h , tâm y ho c tương ưng v i trí, c n nh c b o ho c (2) không c n nh c b o. (3) câu h u h , không tương ưng trí, c n nh c b o (4) câu h u h , không tương ưng trí, không c n nh c b o (5) câu h u x , tương ưng trí, c n nh c b o (6) câu h u x , tương ưng trí, không c n nh c b o (7) câu h u x , không tương ưng trí, c n nh c b o (8) câu h u x , không tương ưng trí, không c n nh c b o. 84. (1) Khi m t ngư i sung sư ng vì g p ñư c m t t ng ph m tuy t h o ñ làm quà, hay vì g p ñư c m t ngư i nh n, vv. hay m t nguyên nhân nào tương t làm phát sinh h , và ñ t chánh ki n lên hàng ñ u, như nghĩ r ng "b thí có công ñ c l n", ngư i y không do d , không c n nh c b o khi làm nh ng công ñ c b thí, vv.thì tâm y là câu h u v i h , tương ưng trí, không c n nh c b o. (2) Khi m t ngư i sung sư ng hài lòng như trên, và cũng ñ t chánh ki n hàng ñ u nhưng làm v i s do d vì tâm không r ng rãi, ho c c n ñư c ngư i khác nh c b o, thì tâm v y thu c lo i th hai. "Nh c b o" là m t n l c c a chính ngư i y hay ngư i khác.

260/429

85. (3) Khi nh ng em bé có thói quen t nhiên do b t chư c ngư i l n, khi g p t kheo thì cúng dư ng b t c gì ñang c m trong tay, ho c ñ nh l , thì ñó là lo i tâm th ba. (4) Khi các em y ch x s như th vì ngư i l n b o "cúng ñi, ñ nh l ñi", ñó là lo i tâm th tư. (5) - (8) Khi không có h trong b n trư ng h p trên, thì nh ng tâm này g ilà câu h u x . 86. Tâm s c gi i có năm, x p lo i theo thi n chi. Ðó là (9) tương ưng v i c năm thi n chi (tâm sơ thi n) (10) tương ưng t , h , l c, nh t tâm. (11) tương ưng h , l c, nh t tâm (12) tương ưng l c, nh t tâm. (13) tương ưng x và nh t tâm, vì l c ñã l ng xu ng. 87. Tâm vô s c gi i có b n, tương ưng b n vô s c là (14) tâm tương ưng v i Không vô biên x (15) - (17) tương ưng Th c vô biên, Vô s h u x , Phi tư ng phi phi tư ng x . 88. Tâm siêu th có b n, là: (18-21) tương ưng v i b n ñ o l . V y thi n tâm có 21 lo i. 89. B t thi n tâm có m t lo i theo cõi, vì ch thu c d c gi i. Nó có ba lo i n u k theo nhân, là tham, sân, si. 90. Tâm b t thi n do tham có 8 lo i, theo h , x , tà ki n và nh c b o. Ðó là: (22) câu h (23) câu h (24) câu h (25) câu h (26) câu h (27) câu h (28) câu h (29) câu h u vơí h , tương ưng tà ki n, không c n nh c b o u vơí h , tương ưng tà ki n, c n nh c b o. u vơí h , không tương ưng tà ki n, không c n nh c b o u vơí h , không tương ưng tà ki n, c n nh c b o. u v i x , tương ưng tà ki n, không c n nh c b o u v i x , tương ưng tà ki n, c n nh c b o u v i x , không tương ưng tà ki n, không c n nh c b o u v i x , không tương ưng tà ki n, c n nh c b o.

91. Khi m t ngư i sung sư ng hài lòng, ñ t tà ki n lên hàng ñ u, như b o: "D c l c không nguy hi m gì", và hư ng d c v i tâm tr ng hăng hái không c n nh c b o, ho c tin vào nh ng ñi m tri u, vv. ñ y là lo i tâm th nh t (22). Khi làm th v i tâm y u t c n ñư c nh c b o, ñó là lo i tâm th hai(23). Nhưng khi m t ngư i hài lòng sung sư ng, mà không ñ t tà ki n lên hàng ñ u, th hư ng nh c d c hay s may m n c a ngư i, tr m c p c a ngư i v i tâm hăng hái không c n nh c b o, thì ñó là lo i tâm th ba (24). Khi làm th v i tâm u o i c n nh c b o, ñó là lo i tâm th tư (25). Khi tâm không có h ñi kèm trong c b n trư ng h p nói trên, do không th y gì tuy t h o trong d c l c, ho c thi u cái nhân ñ g i hoan h , thì b n lo i tâm câu h u x sinh kh i. V y b t thi n tâm có nhân là tham, g m có tám lo i như trên. 92. Tâm có nhân sân thu c hai lo i:
261/429

(30) câu h u v i ưu, tương ưng v i h n, c n nh c b o (31) câu h u v i ưu, tương ưng v i h n, không c n nh c b o. Ðó là lo i tâm kh i lên khi gi t chúng sinh, vv. v i tâm nhanh nh n (không c n nh c b o) ho c u o i (c n nh c b o). 93. Tâm có nhân si thu c hai lo i: (32) câu h u v i x , tương ưng v i nghi, và (33) câu h u v i x , tương ưng v i tr o c . Ðó là lo i tâm kh i lên vào nh ng lúc không quy t ñ nh (nghi) ho c lúc b chia trí (tán lo n). Như v y, b t thi n tâm g m 12 lo i như trên. 94. Tâm b t ñ nh có hai lo i, là d th c và duy tác. D th c có b n lo i phân theo cõi, là d c gi i, s c g