ÀÁÁÀÑ ÑßÙÙßÒ

ÑÅ×ÈËÌÈØ
ßÑßÐËßÐÈ

“ËÈÄÅÐ ÍßØÐÈÉÉÀÒ”
ÁÀÊÛ-2005

Áó êèòàá “Àááàñ Ñÿùùÿò. Ñå÷èëìèø ÿñÿðëÿðè. Èêè úèëääÿ”
(Áàêû, Àçÿðíÿøð, 1975, 1976) íÿøðè ÿñàñûíäà òÿêðàð íÿøðÿ ùàçûðëàíìûøäûð

Òÿðòèá åäÿíè, þí ñþç âÿ
ãåéäëÿðèí ìöÿëëèôè:

Êàìàë Òàëûáçàäÿ

894.361 - dc 21
AZE
Àááàñ Ñÿùùÿò. Ñå÷èëìèø ÿñÿðëÿðè. Áàêû, “Ëèäåð íÿøðèééàò”, 2005, 456 ñÿù.
Àçÿðáàéúàíäà XX ÿñðèí ÿââÿëèíèí ÿäÿáè-áÿäèè òóôàíû, îíóí ùÿì ðåàëèñò,
ùÿì äÿ ðîìàíòèê äàëüàäà ãàáàðàí, þç è÷ÿðèñèíäÿí àøûá-äàøàí íàðàùàò íÿùðè
ìÿùç Ñÿùùÿòèí ïîåçèéàñûíäà äóðóëìóøäóð. Ñþçöí ÿñë ìÿíàñûíäà “ìèëëèëèê” âÿ
“ìèëëÿò” àíëàéûøû, “Àíà äèëè” âÿ “Âÿòÿí” ìÿôùóìó ìöàñèðëÿðè âÿ ãÿëÿì
äîñòëàðû àðàñûíäà ìÿùç Àááàñ Ñÿùùÿòèí çÿíýèí ÿäÿáè-åëìè èðñèíäÿ áó ãÿäÿð
àéäûíëûã êÿñá åòìèøäèð.
Þç “ìÿí”èíèí îáðàçûíû þçö éàðàäàí, þç òÿðúöìåéè-ùàëûíà þçö àéðûúà øåèð
ùÿñð åäÿí Ñÿùùÿòèí éàðàäûúûëûüûíûí ÿñàñ ìîòèâëÿðè áÿøÿðèééÿòÿ ìÿùÿááÿò,
åëìÿ ìåéë, ñÿíÿòÿ ïÿðÿñòèøäèð.
Áó êèòàáäà ùöððèééÿò÷è âÿ ìèëëèééÿò÷è øàèðèí øåèðëÿðè, î úöìëÿäÿí óøàã
øåèðëÿðè, ñàòèðàëàðû, òàçèéàíÿ âÿ ìÿíçóì ìÿêòóáëàðû èëÿ éàíàøû ùåêàéÿëÿðè,
ïéåñëÿðè âÿ ìÿãàëÿëÿðè, åëÿúÿ äÿ òÿðúöìÿëÿðè òîïëàíìûøäûð.

ISBN 9952-417-32-0
© “ËÈÄÅÐ ÍßØÐÈÉÉÀÒ”, 2005

Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñûíûí Ïðåçèäåíòè
ÈËÙÀÌ ßËÈÉÅÂÈÍ
“Àçÿðáàéúàí äèëèíäÿ ëàòûí ãðàôèêàñû
èëÿ êöòëÿâè íÿøðëÿðèí ùÿéàòà
êå÷èðèëìÿñè ùàããûíäà”
12 éàíâàð 2004-úö èë òàðèõëè ñÿðÿíúàìû
èëÿ íÿøð îëóíóð âÿ þëêÿ êèòàáõàíàëàðûíà
ùÿäèééÿ åäèëèð

ÞÍ ÑÞÇ
Èúòèìàè-ñèéàñè ùàäèñÿëÿðëÿ çÿíýèí îëàí ÕÕ ÿñðèí ÿââÿëëÿðè Àçÿðáàéúàí
ÿäÿáèééàòûíäà éåíè, ãöââÿòëè áèð úàíëàíìàéà âÿ èíòèáàùà ñÿáÿá îëìóøäó.
Ìÿäÿíèééÿòèí áàøãà ñàùÿëÿðè êèìè, áÿäèè ôèêèðäÿ äÿ ìöðÿêêÿá âÿ çèääèééÿòëè,
ëàêèí òàðèõÿí çÿðóðè âÿ ãàíóíàóéüóí áèð òÿðÿããè ïðîñåñè áàøëàìûøäû. Áó,
ÿñðëÿðëÿ äàâàì åäèá ýÿëÿí äöíéà øþùðÿòëè, ãÿäèì áèð ÿäÿáèééàòûí ÿíÿíÿëÿðèíè
ñöçýÿúäÿí êå÷èðèá ñàô-÷öðöê åäÿí, ñàôëàøäûðàí ýöúëö áèð ïðîñåñ èäè. ßäÿáèééàò
þç òàðèõè èíêèøàôûíäà éåíè ìÿðùÿëÿéÿ ãÿäÿì áàñûðäû: áó âàõòà ãÿäÿðêè ÿäÿáèòàðèõè ùÿðÿêàòà éåêóí âóðìàã âÿ îíóí ÿñàñûíäà ÿñðèí éåíè ÿäÿáèééàòûíû
éàðàòìàã ëàçûì èäè. Áàøãà ñþçëÿ, áó äþâð – éåíè çàìàíûí òÿëÿáëÿðèíÿ óéüóí áèð
ÿäÿáèééàò óüðóíäà ìÿôêóðÿâè ìöáàðèçÿ èëëÿðè èäè.
ßñð éåíè, ÿñðèí þçö èëÿ ýÿòèðäèéè ùàäèñÿëÿð éåíè èäè. Èúòèìàè øöóð ñöðÿòëÿ
îéàíûð, èúòèìàè ùÿéàòà ìöäàõèëÿ ìåéëè ãöââÿòëÿíèðäè. ßäÿáèééàòûí âÿçèôÿëÿðè
äÿ ìöÿééÿí âÿ ùÿëë åäèëìÿëè èäè. Êþùíÿíè äàâàì åòäèðìÿê ìöìêöí äåéèëäè.
Åëÿ èñÿ ÿäÿáè ÿíÿíÿëÿðÿ ìöíàñèáÿò íåúÿ îëìàëûäûð? Íÿäÿí èìòèíà åòìÿê, íÿéè
ìÿíèìñÿéèá èðÿëè àïàðìàã? Äàõèëäÿ ùàíñû ÿäÿáè ãöââÿëÿðÿ èñòèíàä åòìÿê,
ùàíñû ÿäÿáè úÿðÿéàí âÿ èñòèãàìÿòëÿðÿ ñþéêÿíìÿê ëàçûìäûð? Õàðèúè ÿäÿáèééàòëàðû äà äÿðèíäÿí þéðÿíìÿê éåíè ÿäÿáèééàòûí ãàðøûñûíäà äóðàí ìöùöì
âÿçèôÿ èäè. Ðóñ, ùÿì÷èíèí Àâðîïà âÿ Øÿðã ÿäÿáèééàòëàðû ìöàñèð éàçû÷ûëàðû ÷îõ
úÿëá åäèðäè. Áó ÿäÿáè þéðÿíìÿ, òÿñèðëÿíìÿ ùàíñû éîëëàðëà ýåòìÿëè, ùàíñûíà
äàùà ÷îõ ìåéë ýþñòÿðìÿê ôàéäàëûäûð? Ðóñ ðåàëèçìèíÿìè, òöðê ðîìàíòèçìèíÿìè, Àâðîïàíûí ýåòäèêúÿ äàùà àðòûã Àçÿðáàéúàíäà éàéûëìàüà áàøëàéàí áþéöê
ÿäÿáèééàòûíàìû? Íåúÿ, íÿ øÿêèëäÿ?
Áåëÿ ñóàëëàðûí ñàéû ÷îõ èäè âÿ ÿëèíÿ ãÿëÿì àëàí ùÿð éàçû÷ûíûí ãàðøûñûíäà áó
ñóàëëàð áó âÿ éà áàøãà øÿêèëäÿ, áàøãà äÿðÿúÿäÿ äóðóðäó.
Ùÿëëèíè ýþçëÿéÿí áó ìöùöì ÿäÿáè ñóàëëàð äþâðöíäÿ ôÿàëèééÿòÿ áàøëàéàí
Àááàñ Ñÿùùÿò äÿ èëê ìÿãàëÿñèíÿ ñóàëëà áàøëàìûøäû: “Òÿçÿ øåèð íåúÿ îëìàëûäûð?”
ÕÕ ÿñðèí ÿââÿëëÿðèíäÿ Àçÿðáàéúàíûí èúòèìàè-ñèéàñè ùÿéàòûíûí ìöðÿêêÿáëèéè,
ìÿôêóðÿâè ìöáàðèçÿëÿðèí êÿñêèíëèéè, áèð-áèðèíÿ çèää ÿãèäÿëè ÿäÿáè ãðóïëàðûí,
úÿðÿéàíëàðûí ÷îõëóüó ùÿìèí ñóàëëàðûí úàâàáëàðûíû äà ìöðÿêêÿáëÿøäèðèðäè.
Úàâàáëàð ÷îõ ìöõòÿëèô èäè. Ùÿð êÿñ þç ñèíôèíèí, ãðóïóíóí, çöìðÿñèíèí,
ìÿíñóá îëäóüó ÿäÿáè ìÿêòÿáèí âÿ úÿðÿéàíûí ìÿíàôåéèíÿ, èäåéà-áÿäèè ìÿðàìûíà ìöâàôèã úàâàáëàð àõòàðûð âÿ òàïûðäû. Ñàáèð áó ñóàëëàðà ìèëëè øåèð òàðèõèìèçäÿ äþíöø éàðàäàí èíãèëàáè ñàòèðàñû èëÿ úàâàá âåðäè. Ú.Ìÿììÿäãóëóçàäÿ
èíãèëàáè-äåìîêðàòèê èäåàëëàð âÿ èäåéà-åñòåòèê ïðèíñèïëÿðëÿ øÿðòëÿíÿí éåíè
4

ÿäÿáèééàòûí êëàññèê íöìóíÿëÿðèíè éàðàòäû. ß.Ùàãâåðäèéåâ, Í.Íÿðèìàíîâ,
Ì.ß.Ìþúöç, ß.Ãÿìêöñàð, Ì.Ñ.Îðäóáàäè, É.Â.×ÿìÿíçÿìèíëè, Ñ.Ñ.Àõóíäîâ
êèìè ýþðêÿìëè ñÿíÿòêàðëàð éàðàäûúûëûã ñàùÿñèíäÿ éåíè-éåíè óüóðëó àääûìëàð
àòäûëàð. Àçÿðáàéúàí ðåàëèçìè éåíè áèð ìÿðùÿëÿéÿ éöêñÿëäè. Ùàäè, Úàâèä, Øàèã
èñÿ ÿäÿáèééàòäà ðîìàíòèê úÿðÿéàíûí íöìàéÿíäÿëÿðè êèìè òàíûíäûëàð.
Ôèêðè, ÿäÿáè áàòàãëûüà äöøÿíëÿð äÿ àç îëìàäû. ×îõ èñòåäàäëàð çàìàíûí èðÿëè
àòäûüû ñóàëëàðà äîüðó úàâàáëàð òàïà áèëìÿäèëÿð, ÿñðèí ôèêðè áóðóëüàíëàðû è÷ÿðèñèíäÿ þç éîëëàðûíû ìöÿééÿíëÿøäèðìÿêäÿ àúèç ãàëäûëàð, èøûüû ýþðöá ãèéìÿòëÿíäèðÿ áèëìÿäèëÿð, èíãèëàáûí ãîïàðäûüû ôûðòûíàëàðûí òÿçéèãèíÿ òàá ýÿòèðìÿéèá
õàëãà, úÿìèééÿòÿ ôàéäà âåðìÿäÿí ñÿíÿòèí áþéöê ñÿùíÿñèíäÿí ÷ÿêèëìÿëè
îëäóëàð. Ìÿëóì àäëàð, òÿõÿëëöñëÿð èëëÿð êå÷äèêúÿ àçàëäû; àäëàðû ìÿòáóàò ñÿùèôÿëÿðèíÿ ñÿïÿëÿíìèø îíëàðëà íàñèð âÿ øàèðäÿí òàðèõäÿ àíúàã õàëãûí áÿäèè òÿôÿêêöðöíÿ ýöúëö òÿñèð ýþñòÿðÿ áèëÿí áèð íå÷ÿ ìÿøùóð àä ýþðêÿìëè éåð òóòà áèëäè. Éåíè
ÿñðèí ÿââÿëëÿðèíäÿ éàçûá-éàðàäàí, êëàññèêëÿð ñûðàñûíà êå÷ÿí ùÿìèí ìÿøùóð
àäëàðäàí áèðè äÿ Àááàñ Ñÿùùÿò èäè.
Áèðèíúè ðóñ èíãèëàáûíà ãÿäÿð Ñÿùùÿò êëàññèê Øÿðã øåðèíÿ, “ãÿçÿë-ãÿñèäÿ”
ÿäÿáèééàòûíà ùÿâÿñ ýþñòÿðèð, ëàêèí àõòàðûøëàðû ùÿëÿ èñòÿíèëÿí íÿòèúÿíè âåðìèðäè.
Äîüðóäóð, Øàìàõûäàêû âÿ Èðàíäàêû òÿùñèëè, Øÿðãÿ ñÿéàùÿòëÿðè øàèðÿ ÷îõ øåé
þéðÿòìèøäè. Èðàíäà î, Àâðîïà òÿùñèëëè ìöÿëëèìëÿðèí ìöùàçèðÿëÿðèíè äèíëÿìèøäè,
þéðÿíäèéè ôðàíñûç äèëè âàñèòÿñèëÿ Ãÿðá øåðè èëÿ òàíûøëûüà áàøëàìûøäû. Àíúàã
Èðàíûí âÿ Øàìàõûíûí ìöùàôèçÿêàð ìöùèòè, òÿùñèëèíèí ñõîëàñòèê ìÿçìóíó äà áó
äþâðäÿ îíà òÿñèð ýþñòÿðèðäè. Èñëàì äèíèíè ìîäåðíèçÿ åòìÿêëÿ “èñëàì àëÿìèíÿ
íèúàò ýÿòèðìÿê” èíàìû, ÷àðèçìèí “ìÿðùÿìÿòèíÿ” åòèãàä îíóí äöíéàýþðöøöíöí
ùÿëÿ ìÿùäóä úÿùÿòëÿðè êèìè äàâàì åäèð âÿ èëê èëëÿðèí éàðàäûúûëûã ìÿùñóëëàðûíûí
èäåéà-áÿäèè úÿùÿòäÿí ìöàñèðëÿøìÿñèíÿ ìàíå îëóðäó. Ñîíðàëàð éàðàäûúûëûüûíûí
ùÿìèí äþâðöíö Ñÿùùÿò “ïÿðèøàí éóõó” äåéÿ éàä åòìèøäè.
1905-úè èë èíãèëàáû ìèëëè ÿäÿáèééàòûí öìóìè èíêèøàôûíà îéàäûúû, èñòèãàìÿòëÿíäèðèúè òÿñèð ýþñòÿðäèéè êèìè, Ñÿùùÿòèí äÿ éàðàäûúûëûã èìêàíëàðûíûí ýåíèøëÿíìÿñè ö÷öí øÿðàèò éàðàäûð. Èëê ìöâÿôôÿãèééÿòñèçëèêäÿí ñîíðàêû àõòàðûøëàð,
èíãèëàá äþâðöíäÿí åòèáàðÿí þç áÿùðÿëÿðèíè âåðìÿéÿ áàøëàéûð. Øàèð “Òÿçÿ øåèð
íåúÿ îëìàëûäûð?” ìÿãàëÿñèíè íÿøð åòäèðÿðÿê þç ÿäÿáè ìþâãåéèíè øÿðù åäèð,
“éåíè ñÿáêäÿ” éàçäûüû øåèðëÿðè íÿçÿðè úÿùÿòäÿí ÿñàñëàíäûðìàüà ÷àëûøûð.
Ìÿãàëÿ “ÿäÿáèééàòûìûçû èñëàù” ìÿãñÿäèëÿ éàçûëìûøäû. Ñÿùùÿò åïèãîí÷ó
øåðèí ñàáèòëÿøìèø, éåêíÿñÿã ôîðìà âÿ ìÿçìóí õöñóñèééÿòëÿðèíÿ, õàëã ùÿéàòûíäàí óçàã, ñõîëàñòèê ôîðìàëèñò ïîåçèéàíûí ñöíè, ðåàë îëìàéàí ìÿúàçëàð ñèñòåìèíÿ ãàðøû ÷ûõûð, ìöàñèð “èíñàí ö÷öí ìÿðèôÿò âÿ èáðÿò äÿðñè ùöñóëà ýÿòèðìÿéÿí” øåðè ðÿää åäèðäè. Ñÿùùÿò þç ìöàñèðëÿðèíè “ùèññèééàòû-òÿáèèééÿ” èëÿ
éàçìàüà, éÿíè ùÿéàò ùàäèñÿëÿðèíè, ãÿëÿìÿ àëûíàí ìþâçóëàðû ùÿãèãÿòÿ éàõûí,
þç òÿáèè ùàëûíäà òÿñâèð åòìÿéÿ ÷àüûðûðäû, åëÿ òÿñâèðÿ êè, “îõóéàíëàðûí ãÿëáèíäÿ
òÿñèðè îëà âÿ áàøãàñûíûí ùèññèééàòè-ãÿëáèééÿñèíè îéàíäûðà”.
5

Àíúàã áó àéäûí âÿ ñàäÿ ýþðöíÿí òåçèñëÿð áÿäèè éàðàäûúûëûüà òÿòáèã îëóíàíäà éåíÿ ÷îõ ìöðÿêêÿáëÿøèð, øàèðèí ùÿéàòà áàõûøûíäàêû çèääèééÿòëÿð, ÿòðàôûíäà
áàø âåðÿí èúòèìàè-ñèéàñè ùàäèñÿëÿðÿ ãåéðè-ìöÿééÿí ìöíàñèáÿò, ìààðèôÿ,
àçàäëûüà, õîøáÿõòëèéÿ, ùàìûíûí áÿðàáÿð îëàúàüû èäåàë áèð àëÿìÿ ÷àüûðûø
ìîòèâëÿðè èëÿ áèðëÿøÿðÿê ìöõòÿëèô ìÿçìóíëó, ìöõòÿëèô àùÿíýëè øåèðëÿðèí ìåéäàíà ýÿëìÿñèíÿ ñÿáÿá îëóðäó.
Ñÿùùÿòèí “éåíè ñÿáêäÿ” éàçäûüû øåèðëÿðèí áèð ãèñìè, áó íöìóíÿäÿ îëäóüó
êèìè òÿáèÿò ìÿíçÿðÿëÿðèíèí òÿñâèðèíÿ ùÿñð åäèëìèøäè:
Éàç ìþâñöìö åíäèêúÿ ñÿìàäàí éåðÿ àõøàì,
Ýöí íóðó âåðèð äàüëàðà ìèí ðÿíýè-äèëàðàì.
Àùÿñòÿëèýèéíÿí öôöãÿ åéëÿéèð àùÿíý,
Øÿôôàô ñÿìàäà ýþðöíöð øþâãè-ôÿçàðÿíý.

“Éåíè ñÿáê”äÿêè øåèðëÿðèí èêèíúè ãèñìè èúòèìàè-ñèéàñè ìþâçóëàðäà èäè.
1905-úè èëèí ñîíëàðûíäà À.Øàèãèí “Âÿòÿí” øåðèíÿ úàâàá îëàðàã ýþíäÿðäèéè
ìÿíçóì ìÿêòóáóíäà øàèð âÿòÿí ìþâçóñóíà þç ìöíàñèáÿòèíè ïîåòèê äèëëÿ øÿðù
åäèð. Îõóúóéà ö÷ âÿòÿí òÿãäèì îëóíóð: áèðèíúèñè Ôèðäîâñèíèí, Èáí-Ñèíàíûí,
Ùàðóíóí, Èáí Ðöøäöí àäëàðû èëÿ èôàäÿ îëóíàí ãÿäèì ìöñÿëìàí Øÿðãè. Î, øàèðèí
òÿñâèðèíäÿ åùòèðàìëà õàòûðëàíûð. Ñÿùùÿòèí õÿéàë àëÿìèíäÿ úàíëàíàí áó êå÷ìèø
“âÿòÿíèí” ñÿðùÿäëÿðè äÿ ãåéðè-ìöÿééÿíäèð, ðîìàíòèêúÿñèíÿäèð. Èñëàì äèíèíèí
åùêàìëàðû áó âÿòÿí ö÷öí ìöãÿääÿñ âÿ òîõóíóëìàçäûð. Èêèíúèñè – øàèðèí öç-öçÿ
äóðäóüó, îíà ìöàñèð îëàí “áè÷àðÿ”, “äÿðäèíÿ äÿðìàí òàïìàéàí” âÿòÿíäèð. Áó
âÿòÿí “ãàíëû çàëûìûí” ÿëèíäÿ ýèðèôòàðäûð, îíóí “þâëàäëàðûíûí ôÿðéàäû ýþéëÿðÿ
óúàëûá”, ïÿðèøàí âÿ õÿñòÿäèð, ñàüàëìàñûíà èñÿ öìèä éîõäóð. Øåðèí áó ùèññÿñèíäÿ ëèðèê ãÿùðÿìàí àù-ôÿüàí è÷èíäÿäèð, áó ïÿðèøàíëûã àéäûí áèð åòèðàçûí,
ìþâúóä ãóðóëóøà òöêÿíìÿç áèð íèôðÿòèí ÿêñ-ñÿäàñûäûð. Ëàêèí ëèðèê ãÿùðÿìàí
ýÿëÿúÿéÿ íÿçÿð ñàëûíúà ÿùâàë-ðóùèééÿñè äÿéèøèð, øåðèí àùÿíýè, ðîìàíòèê ïàôîñó
ðåàë çÿìèíëÿ ÿëàãÿëÿíèð, öìèä ãûüûëúûìëàðû ïàðëàéûð, îõóúóíóí ãàðøûñûíäà
ýÿëÿúÿéèí úèçýèëÿðè ýþðñÿíèð. Íÿçÿðëÿð èíãèëàá ìÿðêÿçè Áàêûéà ÷åâðèëèð:
Éåíÿ áó äÿðäëÿðèí ÷àðÿñè Áàêèäÿí îëóð,
×åøìè-öììèä òóòóáäóð îðà ùÿìâàðÿ âÿòÿí.
Âÿòÿíèí èëëÿòèíÿ áåéòè-øÿôàäûð Áàêè,
Áó ìÿêàíäàí òàïàúàã ÷àðÿ äèëè-çàðÿ âÿòÿí.
×îõäóð öììèä áó òÿäáèð èëÿ òàïñûí Ñÿùùÿò.
Äÿô îëóá èëëÿòè-ãÿìäÿí äÿõè ãóðòàðà âÿòÿí.

Êå÷ìèøÿ åùòèðàìëà éàíàøû îíà ãåéðè-òÿíãèäè ìöíàñèáÿò, ìöàñèð ÿäàëÿòñèç
úÿìèééÿòÿ íèôðÿò âÿ åòèðàç, âÿòÿíèí ùÿì êå÷ìèøè, ùÿì äÿ ýÿëÿúÿéè áàõûìûíäàí îíóí êÿñêèí òÿíãèäè, õöñóñÿí ýÿëÿúÿéÿ áþéöê öìèä òÿêúÿ áó øåèðäÿ èôàäÿ
6

îëóíàí ÿùâàë-ðóùèééÿíè éîõ, áöòöíëöêäÿ Ñÿùùÿòèí ðîìàíòèê ïîåçèéàñûíûí
èäåéà-áÿäèè ìÿçìóíóíó ÷îõ éàõøû õàðàêòåðèçÿ åäèð.
Áó ìîòèâëÿð, èäåéà õöñóñèééÿòëÿðè ýåò-ýåäÿ êàìèëëÿøìèø, òÿðÿääöä âÿ
çèääèééÿòëÿðäÿí àçàä îëìóø, ôèêðè-áÿäèè àéäûíëûã êÿñá åëÿìèøäèð. Èøûãëû áèð
“ýÿëÿúÿê” èäåàëû áàõûìûíäàí ìöàñèð ýåð÷ÿêëèéèí èíêàðû – ìÿùç áó úÿùÿò øàèðèí
ðîìàíòèçìèíèí èäåéà èñòèãàìÿòèíè, ñÿúèééÿñèíè, þçöíÿìÿõñóñëóüóíó øÿðòëÿíäèðìèøäèð (“Íèäàéè-ìèëëÿò éàõóä àìàëè-âÿòÿíïÿðâÿðàíÿ”, “Äÿâÿò”, “Íàëåéèòÿùÿééöð éàõóä ìèëëÿòÿ õèòàá” âÿ ñ.)
Íÿ èäèí äöí, íÿ îëìóñàí, åé âàù,
Ñÿí êè, äöíéàéà ïÿðòþâÿôêÿí èäèí?
Îëìóñàí èíäè ãàíëû çöëìÿòýàù,
Ñÿí êè, àôàãà øÿìè-ðþâøÿí èäèí!
Íÿ èäèí äöí, íÿ îëìóñàí, ÿôñóñ,
Ýåú îéàíäûí áó ãÿìëè ðþéàäÿí.
Éîõñà òóòìóø ìÿýÿð ñÿíè êàáóñ?!
À÷ûë, åé ñöáù, ëåéëè-éåëäàäÿí!

Èíãèëàá èëëÿðèíäÿ éàçûëàí øåèðëÿðè “ùàêèìëÿð” âÿ “ìÿùêóìëàð” äöíéàñûíäà
øàèðèí ìþâãåéèíèí àéäûí èôàäÿ åäèðäè. Áó ìÿñÿëÿéÿ ìöíàñèáÿòäÿ Ñÿùùÿò
òÿðÿääöä ýþñòÿðìÿìèøäèð. Î, éàðàäûúûëûüà áàøëàäûüû èëê ýöíäÿí ÿçèëÿíëÿðèí,
èñòèñìàð îëóíàíëàðûí õåéèðõàùû, òÿðÿôäàðû, ìöäàôèÿ÷èñè êèìè ÷ûõûø åòìèøäèð. Õàëã
ìÿíàôåéèíè ìöäàôèÿ îíóí ïîåçèéàñûíûí ëåéòìîòèâèäèð. Äþâëÿòëèëÿð, õàëãûí ãàíûíû ñîðàíëàð èñÿ îíóí øåèðëÿðèíäÿ “ÿüíèéàëàð”, “ðöÿñàëàð”, “áàø÷ûëàð”, “ÿéàíèçÿìàíÿ”, “ìöôòÿ éåéÿíëÿð” àäû àëòûíäà òÿíãèäÿ òóòóëìóø, ðÿää åäèëìèøäèð.
Øàìàõû çÿëçÿëÿñèíäÿí çèéàí ÷ÿêìèø “áè÷àðÿëÿðè” òÿìèí åòìÿê, õÿðàáÿëèêëÿðè
àáàä åòìÿê ö÷öí òÿäàðöê åäèëìèø èàíÿíèí “áàøûíà äàø ñàëàí” ðöÿñàëàðû Ñÿùùÿò
øåèðëÿðèíäÿí áèðèíäÿ áåëÿ íèôðÿòëÿ äàìüàëàéûð:
Éîõ, éîõ, áóíà áàèñäè ôÿãÿò ìÿùôÿçÿãóëè!
Éîõ êèìñÿ êè, áè÷àðÿëÿðèí äàäûíà ÷àòñûí.
ßðáàáè-üèíàíûí áàøû, éàðÿá, éåðÿ áàòñûí!
Ùÿð÷ÿíä éûüûëìûøäû éàðûì ìèëéîí èàíÿ,
Áÿë åòäè îíó áèð íå÷ÿ ÿéàíè-çÿìàíÿ.

1905-úè èëäÿí ñîíðà Ñÿùùÿòèí ÷îõòÿðÿôëè ÿäÿáè-èúòèìàè ôÿàëèééÿò äþâðö
áàøëàéûð. Øàèðèí ôÿàëèééÿòèíèí õàðàêòåðèíè ùÿéàò, þçö, úÿìèééÿòèí ãàðøûñûíäà
äóðàí âÿçèôÿëÿð ìöÿééÿíëÿøäèðèð. Áÿëêÿ Ñÿùùÿò åëÿ àíúàã ïîåçèéà ö÷öí äöíéàéà ýÿëìèøäè âÿ àíúàã áó éîëó äàâàì åòäèðñÿéäè, áèð ñÿíÿò àäàìû êèìè øåðèí
äàùà àëè ïèëëÿëÿðèíÿ éöêñÿëÿ áèëÿðäè?! Îíóí èíúÿ, ùÿññàñ, øàèðàíÿ ðóùó, çÿðèô
òÿáèÿòè, ãàáàãúûë èäåàëëàðëà ãèäàëàíàí òÿôÿêêöðö, áþéöê øàèðëèê èñòåäàäû áó
7

éöêñÿëèø ö÷öí ìþùêÿì áèð áöíþâðÿ èäè. Áó ìÿíÿâè áöíþâðÿ èìêàí âåðèðäè êè,
øàèð þç èëùàìûíû àíúàã âÿ àíúàã øåèð èëàùÿñè èëÿ ãîâóøäóðñóí, þçöíö àíúàã îíà
ùÿñð åòñèí; áèð ÷îõ ïåøÿêàð øàèðëÿð êèìè... Àíúàã áó áåëÿ îëìàäû âÿ îëà äà
áèëìÿçäè. ×öíêè úÿìèééÿòäÿ ùå÷ áèð øåé – íÿ ìþâúóä èúòèìàè ãóðóëóø, íÿ äÿ
øàèðè ÿùàòÿ åäÿí “çÿðëè-çèáàëû” èíñàíëàð, “ðöÿñàëàð”, “ÿüíèéàëàð”, ùå÷ íÿ îíóí
èñòÿêëÿðè èëÿ äöç ýÿëìèðäè. Ýþðäöêëÿðè îíóí èñòÿäèéè êèìè äåéèëäè, öìóìè
ìÿíçÿðÿ öðÿê ñûõûðäû. Ìÿùç áó âÿçèééÿò ùÿãèãè âÿòÿíäàø ãàðøûñûíäà ìöõòÿëèô
âÿçèôÿëÿð ãîéóðäó. Ñÿùùÿò äÿ áèð âÿòÿíäàø êèìè áó âÿçèôÿëÿðè äÿðê åäÿíëÿðäÿí
áèðè îëäó; õàëã éîëóíäà, òÿðÿããè éîëóíäà ÷îõúÿùÿòëè ôÿàëèééÿòÿ áàøëàäû.
Øàèð áó èëëÿðäÿ, áèð òÿðÿôäÿí, ìÿäÿíè-ìààðèô èøëÿðèíäÿ ÷àëûøûð, ìöÿëëèìëèê
åäèð, éåíè òÿäðèñ îúàãëàðûíûí éàðàíìàñû, ñèíèôëÿðèí ñàéúà àðòûðûëìàñû, òÿäðèñ ùàãëàðûíûí àçàëäûëìàñû éîëóíäà ÷àëûøûð, êèòàáõàíà âÿ ãèðàÿòõàíàëàðûí à÷ûëìàñû ö÷öí
òÿäáèðëÿð ýþðöð, êàñûá øàýèðäëÿðÿ ìàääè êþìÿê ýþñòÿðìÿê ìÿãñÿäèëÿ òåàòð
òàìàøàëàðûíà ðåæèññîðëóã åäèðäè; äèýÿð òÿðÿôäÿí èñÿ áÿäèè éàðàäûúûëûãëà ìÿøüóë
îëóð, òÿðúöìÿ÷èëèéèíè ýåíèøëÿíäèðìÿê ö÷öí ðóñ äèëèíè ìöêÿììÿë þéðÿíèð,
Øàìàõû øàèðëÿðèíèí ÿäÿáè ìÿúëèñèíè éàðàäûð. Ìöÿëëèìëèêëÿ ôàñèëÿñèç ìÿøüóë
îëìàã Ñÿùùÿòÿ ñîíðàëàð òÿëèì-òÿðáèéÿ âÿ ìààðèô èøëÿðèíèí äàùà ìöðÿêêÿá âÿ
ìÿñóë ñàùÿëÿðèíÿ êå÷ìÿê, äÿðñëèêëÿð éàðàòìàã, ïåäàãîæè ìþâçóäà ìÿãàëÿëÿð
éàçìàã ö÷öí èìêàíëàð éàðàäûð.
Ùÿêèìëèê Ñÿùùÿòèí ùÿéàòûíäà õöñóñè éåð òóòóðäó. Î, Òåùðàí Óíèâåðñèòåòèíèí òèáá øþáÿñèíè áèòèðìèøäè. Õàëãûíà ìÿíÿí õèäìÿò åòìÿê éîëóíäà
ôÿäàêàðëûã ýþñòÿðÿí áèð øàèð îíà úèñìàíè úÿùÿòäÿí äÿ éàðäûìäàí èìòèíà åäÿ
áèëìÿçäè. ×îõ ÷ÿêìèð êè, î, “ùÿêèì Àááàñãóëó” àäû èëÿ ìÿøùóðëàøûð, þç ãàéüûêåøëèéè, òÿìÿííàñûç ñÿìÿðÿëè ìöàëèúÿëÿðè, ìåùðèáàíëûüû èëÿ ùÿìéåðëèëÿðèíèí
ñåâèìëèñèíÿ ÷åâðèëèð. Øàèðèí “Ñÿùùÿò” òÿõÿëëöñöíö ñå÷ìÿñè äÿ òÿñàäöôè äåéèëäè.
Î, øåèðëÿðèíäÿ “Ñÿùùÿò” êÿëìÿñèíè áÿçÿí ùÿì òÿõÿëëöñ, ùÿì äÿ øÿôà, ñàüëàìëûã ìÿíàñûíäà èøëÿòìèøäèð.
ßëáÿòòÿ, áöòöí áó ÷îõúÿùÿòëè ôÿàëèééÿòëÿ éàíàøû Ñÿùùÿò áÿäèè éàðàäûúûëûüà
ýåíèø éåð âåðèðäè. Øåèð åëÿ áèë îíóíëà ãîøà äöíéàéà ýÿëìèøäè; äåéèëÿíëÿðÿ ýþðÿ
øåèðñèç, îíóí áèð ýöíö äÿ êå÷ìÿçìèø. Ïîåçèéà àðòûã øàèðèí áöòöí âàðëûüûíû,
îíóí èäåéàëàð àëÿìèíè èôàäÿ åòìÿê ö÷öí ÿí ãöââÿòëè áèð âàñèòÿéÿ ÷åâðèëìèøäè.
Ùÿð øåèð ñàíêè îíóí ðîìàíòèê ãÿùðÿìàíûíûí áèð úÿùÿòèíè, áèð èäåéà õöñóñèééÿòèíè íöìàéèø åòäèðèðäè. Áèðèíúè ðóñ èíãèëàáûíäàí ñîíðà øàèðèí ïîåçèéàñûíäàêû
ìþâçó ðÿíýàðÿíýëèéè, ðîìàíòèê ãÿùðÿìàíûí ôèêðè, ðóùè âÿçèééÿòëÿðèíèí äàùà
ãàáàðûã, çÿíýèí ïîåòèê âàñèòÿëÿðëÿ âåðèëìÿñè áóíó ýþñòÿðìÿêäÿäèð. Ìààðèô,
åëì, ìöàñèð áèëèêëÿðÿ éèéÿëÿíìÿê âÿ áó éîëëà áÿøÿðèí ÿí áþéöê èäåàëûíà –
àçàäëûüà ÷àòìàã èíãèëàáäàí ñîíðàêû èëëÿðäÿ éàçûëìûø øåèðëÿðèí èäåéà èñòèãàìÿòèíäÿ ìöùöì éåð òóòóð.
Ñÿùùÿò óçóí èëëÿð äàâàì åäÿí èäåéà-éàðàäûúûëûã àõòàðûøëàðûíäà ìöðÿêêÿá
áèð éîë êå÷ìèøäèð. Ìÿçìóíó äÿéèøÿí áó àõòàðûøëàðûí ìÿðêÿçèíäÿ äàèìè, äÿéèøìÿç áèð ïðîáëåì äóðóðäó: ìààðèô – õàëãà íèúàò ýÿòèðÿ áèëÿí èúòèìàè àìèë êèìè!
8

Äîüðóäóð, Ñÿùùÿò éàðàäûúûëûüûíûí ìÿùñóëó è÷ÿðèñèíäÿ “ßùìÿäèí ãåéðÿòè”
ïîåìàñû, “Íåôò ôîíòàíû” ïéåñè êèìè ÿñÿðëÿð äÿ âàðäûð. “ßùìÿäèí ãåéðÿòè” ÕÕ
ÿñð Àçÿðáàéúàí ÿäÿáèééàòûíäà ôÿùëÿ ìþâçóñóíäà éàðàíàí ÿí ýþçÿë íöìóíÿëÿðäÿí áèðèäèð âÿ áó ïîåìàäà Áàêû ôÿùëÿñèíèí ñèíôè øöóðóíóí îéàíìàñû,
èíãèëàáè ùÿðÿêàòà, àçàäëûã ìöáàðèçÿñèíÿ ãîøóëìàñû êèìè äþâðöí ÷îõ àêòóàë
ìÿñÿëÿñè ãÿëÿìÿ àëûíìûøäûð. Áàêûíûí “×îðíè ãîðîä” àäûíû äàøûéàí ðàéîíóíäàêû çàâîääà èøëÿéÿí ßùìÿä, áó ÿëèãàáàðëû ôÿùëÿ “âÿòÿíè ìöäàôèÿ ö÷öí” Èðàí
Àçÿðáàéúàíûíà ýåäÿðÿê “ÿëèíäÿ àë áàéðàã” àçàäëûã ìöáàðèçÿñèíäÿ áèð ôÿäàè
êèìè èøòèðàê åäèð. Øöáùÿñèç, áåëÿ áèð ìþâçóéà ìöðàúèÿò Ñÿùùÿòèí ìöñáÿò
ãÿùðÿìàí àõòàðûøëàðûíäà èðÿëèéÿ äîüðó áèð àääûì èäè. “Íåôò ôîíòàíû” ïéåñè äÿ
Áàêû ôÿùëÿñèíèí ùÿéàòûíûí, ÿìÿê øÿðàèòèíèí òÿñâèðèíÿ ùÿñð îëóíìóøäó. Ëàêèí
áó ìþâçó øàèðèí éàðàäûúûëûüûíûí äàèìè, àðäûúûë ìþâçóñóíà ÷åâðèëÿ áèëìÿìèøäè.
Ìààðèôèí íèúàò ýÿòèðÿ áèëÿúÿê ãöââÿñèíÿ èíàì îíäà äàùà ýöúëö èäè.
Àçàäëûã ìþâçóñó Ñÿùùÿòèí ðîìàíòèê ïîåçèéàñûíäà ìààðèô ìþâçóñóíóí
àéðûëìàç, öçâè áèð ùèññÿñè êèìè òÿðÿííöì îëóíóðäó, îíóí àïàðûúû èäåéà õÿòëÿðèíäÿí áèðè èäè; áó, ïîåçèéàíûí ÿòèíÿ-ãàíûíà ùîïìóø, áöòöí ðóùóíà íöôóç
åòìèø, îíóí èäåéà-åñòåòèê ìàùèééÿòèíè òÿøêèë åäÿí áèð ìþâçó èäè. “Ùöððèééÿò”
ïÿðèñèíèí 1905-úè èëäÿêè ìöâÿããÿòè úèëâÿñèíè òÿðÿííöì åäÿðêÿí øàèð àçàäëûüû
áÿøÿðèééÿòèí ÿí áþéöê ìÿíÿâè òÿëÿáëÿðèíäÿí áèðè êèìè, úÿìèééÿòèí, èíñàí
ìÿíÿâèééàòûíûí ÿí éöêñÿê íåìÿòëÿðèíäÿí áèðè êèìè ãèéìÿòëÿíäèðèð:
À ùöððèééÿò! À ìöíôÿðèä ÿìÿëèì!
Èøòÿ ñÿíñÿí ñÿàäÿòè áÿøÿðèí!

Ñÿùùÿò àçàäëûüû òÿêúÿ þç õàëãû ö÷öí éîõ, áöòöí õàëãëàð ö÷öí, áöòöí
èíñàíëàð ö÷öí òÿëÿá åäèðäè. Îíóí ôèêðèíúÿ, èíñàí éàøàäûüû úÿìèééÿòäÿ ùÿð úöð
ãåéääÿí, òÿçéèãäÿí, ìÿùðóìèééÿòäÿí àçàä îëìàëûäûð. Úÿìèééÿò áÿðàáÿðëèê
ÿñàñûíäà ãóðóëìàëûäûð, îðàäà “áöòöí èíñàíëàð ìÿñóä éàøàìàëûäûð”. Àíúàã àçàä
úÿìèééÿò þçö àçàä èíñàí ïðîáëåìèíè ùÿëë åäÿ áèëÿð. Úÿìèééÿòäÿêè áöòöí
ãàíóíëàð èíñàíûí ëÿéàãÿòèíè éöêñÿëòìÿéÿ ùÿñð îëóíìàëûäûð:
Ñÿí ìöêàôàòûíû èíñàíëûüà õèäìÿòäÿ àðà!

Èíñàí ëÿéàãÿòèíè óúà òóòìàã, îíó àçàäëûã ïðîáëåìè èëÿ ÿëàãÿëÿíäèðìÿê,
Ñÿùùÿòäÿ îëäóüó êèìè, Ñàáèð ïîåçèéàñûíäà äà åéíè àùÿíýëÿ ñÿñëÿíèð:
Êèì êè, èíñàíû ñåâÿð, àøèãè-ùöððèééÿò îëóð,
Áÿëè, ùöððèééÿò îëàí éåðäÿ äÿ èíñàíëûã îëóð.

Àçàäëûã ìþâçóñó Ñÿùùÿòèí îáðàçëàð ñèñòåìèíè äÿ, àéðû-àéðû ñþçëÿðèí, èôàäÿëÿðèí ðÿìçè, ìÿúàçè ìÿíàëàðûíû äà òÿéèí åäèðäè. Ðîìàíòèê øàèðèí òåç-òåç
9

äÿíèç. Áó áàõûìäàí øàèðèí òÿêúÿ “Òÿðúöìåéè-ùàëûì éàõóä ùóëóëó” øåðè òÿùëèë ö÷öí çÿíýèí ìàòåðèàë âåðèð.” ùÿãèãÿòÿí ðîìàíòèê ãÿùðÿìàíûí òÿðúöìåéè-ùàëûäûð. Àëäûüû íÿôè ôÿíà òþùìÿòëÿð. áèð âóëêàíäûð. éàðàíàúàã éåíè áèð äöíéà èëÿ áàüëàéàí ìÿôùóìëàð èäè. Ãàíëû ÿëëÿðëÿ òûõàíìûø íÿôÿñè. éöêñÿê ðîìàíòèê ïàôîñëà èôàäÿ îëóíìóøäóð. þçö õÿñòÿ. Åøã çÿíúèðè ãûðûëäû. ãèéàìÿò. ðÿää åòìÿíèí àéäûí éîëëàðûíû ýþðìÿéÿí. ýöúäÿí äöøöð. ñÿùðà.èøëÿòäèéè áèð ÷îõ ñþçëÿð – äÿðéà. ùÿì ýÿëÿúÿéÿ. Ñÿùùÿòèí ðîìàíòèê ãÿùðÿìàíûíûí àçàäëûã éîëóíäà àðàìñûç ìöáàðèçÿñè ùå÷ áèð íÿòèúÿ âåðìèðäè. öììàí. òÿêëèéè. ÕÕ ÿñð Àçÿðáàéúàí ðîìàíòèçìèíèí äèýÿð íöìàéÿíäÿëÿðè êèìè. “Òÿðúöìåéè-ùàëûì. ùèññëÿðè öìóìèëÿøäèðÿðÿê èôàäÿ åäèðäè. äþéöøêÿíëèéè. Àäû Ñÿùùÿòêÿí. èøûã. âöúóäó àëûøûð. Áàüûðûð. õàíÿõÿðàá. óçàã óëäóçëàðà. àçàäëûã äöøöíúÿëÿðèíè ïÿðèøàíëûã âÿ öìèäñèçëèê ÿâÿç åäèðäè. Ëàêèí èíêàðûí. øþëÿ âÿ ñ. Ôèêðè àëè. Áóðàäà îíóí ÿìÿëëÿðè. íÿùàéÿò. øàèðèí ùÿì ìöàñèð úÿìèééÿòÿ. àçàäëûã ìþâçóñóíóí áó âÿ éà äèýÿð ìÿíàñûíû. áÿäÿíè õàð. õÿéàëëàðû èúòèìàè ÿäàëÿòñèçëèéÿ ÿñàñëàíàí ãóðóëóøëà. àçàäëûã ìåéëè. õÿéàëè úÿííÿòëÿðÿ ìöðàúèÿòè äÿ àçàäëûã ìþâçóñó èëÿ ÿëàãÿäàð èäè. ñåùðëè ìÿëÿêëÿðÿ. áó ãÿùðÿìàíûí ùÿð øåéäÿí ÿë ÷ÿêÿðÿê öìèäñèçëÿøìÿñè. Îä òóòóð êèì îíà áèð äÿì éàíàøûð. Ñàòäûüû úèíñè áþéöê íèééÿòëÿð. Êþíëö íèéðàí. êöñêöíëöê äÿ þçöíö ýþñòÿðèðäè. ùèññÿñèíè èôàäÿ åòìÿê ö÷öí èñòèôàäÿ îëóíóðäó. Ñÿùùÿò ö÷öí äÿ êÿäÿð ïðîáëåìè ñÿúèééÿâè èäè âÿ áó. ÷ûõìàéûð àììà êè. Ìÿüçè áèð ñàèãÿ.. ìÿùàðÿòëÿ. èëäûðûì. öôöã. èðòèúàíûí ñÿðò äàëüàëàðû èëÿ ãàðøûëàøäûãúà çÿèôëÿéèð. ãà÷ûí! Îä ñà÷ûð àüçû. Îíóí àðçóëàðû.. âóëêàí. ðàñò ýÿëäèéè ìàíåÿëÿðèí ÷ÿòèíëèéè. 10 . áóëóä. . áàüðû êàáàá. öìèäñèçëèê. Ãÿëáè ãàí.. îíóí ðîìàíòèê õÿéàëûíû ýÿëÿúÿêëÿ. ùàëû éàìàí. çÿëèë. Äöøäöéö åøãè ÷ÿòèí ñåâäàëàð.Äàëäûüû ôèêðè äÿðèí äÿðéàëàð. ñÿñè. ýÿëÿúÿéè äóìàí è÷èíäÿ õÿéàëûíà ýÿòèðÿí áó ãÿùðÿìàíûí òÿáèÿòèíäÿ áèð ïÿðèøàíëûã. ýöúñöçëöéö áèð íå÷ÿ ìèñðàäà. Ðîìàíòèê ãÿùðÿìàí äþâðöí þçöíÿ ãàðøû ÷ûõûð. éîë à÷ûí! Åé óøàãëàð ùóëóëó ýÿëäè. ùÿì äÿ êå÷ìèøÿ ìöíàñèáÿòèíäÿ àøêàðëàøàí èäåéàëàðû. Ýþç éàøû è÷äèéè ñó. ôûðòûíà. àìàíñûçëûüû. ÿìÿëè õöñðàíäûð. îíó ðÿää åäèðäè. øèìøÿê. Ùÿòòà øàèðèí äèëñèç ýþéëÿðÿ. ÿëèë..

Ùÿéàòûí. åëÿ áèð êÿäÿð ùèññè. ìöùàôèçÿêàðëûüûí. Ìÿýÿð “àðèçè ãÿìëÿð ÿëèíäÿí öðÿéè øèøìèø” Ñàáèðè. Ñÿùùÿò èëê øåèð ìÿúìóÿñèíè “Ñûíûã ñàç” àäëàíäûðìûøäû. ãöññÿëè ãÿëáèíèí ùÿçèí ñÿäàëàðû èäè. ýþç éàøëàðû àðàñûíäàí ýöëÿí Ìèðçÿ Úÿëèëè. áó èíèëòè âÿ ñûçûëòû èúòèìàè ìÿçìóíëà äîëó èäè. úÿìèééÿòèí þçö èëÿ. õàëãû þç àðçóëàðû ñÿâèééÿñèíäÿ ýþðìÿéÿí áèð âÿòÿíäàø øàèðèí êÿäÿðè èäè. Áóíëàðäà áèð åòèðàç äà. ìöáàðèçÿéÿ ÷àüûðûø ðóùó äà âàðäûð. äèíëÿìÿêäÿí õÿëàéèã. ùàäèñÿëÿðèí ìàùèééÿòè èëÿ ÿëàãÿäàð îëäóüó ö÷öí èðòèúàíûí. Àòìàðàì ìÿí âÿòÿíö ìèëëÿòèìè. êþùíÿëèéÿ. õàëãëà êèôàéÿò ãÿäÿð ÿëàãÿëÿíäèðÿ áèëìèð: Ñþéëÿìÿêäÿí ìÿí àúèçÿì. Øàèðèí ðîìàíòèê ãÿùðÿìàíû þçöíö úÿìèééÿòäÿí öñòöí òóòóð. ïèñëèéÿ. Ðîìàíòèê ãÿùðÿìàí äþâðöí èúòèìàè çèääèééÿòëÿðèíè þçö ö÷öí àéäûíëàøäûðà áèëìÿäèéèíÿ ýþðÿ þç ÿìÿëëÿðèíè äÿ ùÿéàòëà. ýþçëÿðè éàøëà äîëó îëàíäà äà éåíÿ èøûã. ðÿçàëÿòÿ. ýÿëÿúÿê àðçóëàðû èëÿ ãîâóøóðäó. Ñÿùùÿò “Îõóúóëàðûìà” äåéÿ ìöðàúèÿòëÿ éàçäûüû øåðèíäÿ äÿ êèòàá÷àéà òîïëàíàí ÿñÿðëÿðèí “öðÿêäÿí ÷ûõàí èõòèéàðñûç ôÿðéàä” îëäóüóíó áèëäèðìèøäè. Ñÿùùÿò êÿäÿðè èúòèìàè ìàùèééÿò äàøûéûðäû. ÿí àüûð ýöíëÿðäÿ. âÿòÿíè þç ìÿðàìûíúà. ùÿð úöð ãÿáàùÿòÿ íèôðÿò îéàäàí áèð êÿäÿð èäè. ÿñëèíäÿ “êÿäÿð èäåéàñû” èäè êè. Ùàäè êÿäÿðèíèí áó úÿùÿòèíè ßçèç Ìèðÿùìÿäîâ äöçýöí ãèéìÿòëÿíäèðèð: “Ùàäèíèí âÿ îíóí ìöàñèðëÿðèíäÿí ÷îõóíóí äèããÿòÿëàéèã úÿùÿòè î èäè êè. òÿãèáëÿðèí è÷èíäÿ áåëÿ öìèäëÿ. Èíñàí âÿ îíóí àðçóëàðû èëÿ ùÿéàòûí ðåàë èìêàíëàðû àðàñûíäàêû òÿçàä – Ñÿùùÿò ðîìàíòèçìèíèí áàø ìîòèâëÿðèíäÿíäèð. ñåâèíú àõòàðûøëàðûíäàí ÿë ÷ÿêìÿìèøëÿð”. éåíè ÿñðèí áó èêè áþéöê ðåàëèñòèíèí éàðàäûúûëûüûíû êÿäÿðñèç òÿñÿââöð åòìÿê ìöìêöíäöðìö? Ðåàëèñòëÿðäÿ îëäóüó êèìè. î. ìþâúóä 11 . Áó êÿäÿð öìèäñèçëèéÿ àïàðûá ÷ûõàðìûðäû. îíäàí ÕÕ ÿñðèí ùå÷ áèð ùÿãèãè âÿòÿíäàøûíû àéðû òÿñÿââöð åòìÿê îëìàç. Áó øèêàéÿòëÿð øàèðèí íàðàçûëûüûíûí. ÕÕ ÿñðèí ðîìàíòèêëÿðèíäÿ äÿ êÿäÿð îéàäûúû èíòèáàùà ÷àüûðàí. Áó. åòèðàçûíûí äàùà éàíûãëû âÿ òðàýèê èôàäÿ ôîðìàñûíäàí áàøãà áèð øåé äåéèëäè. Äèíëÿéÿíëÿð åøèäÿðëÿð ñþçöíö: Øèøÿ ÷ÿêñÿç äÿ äèðèéêÿí ÿòèìè. èðòèúàíûí çöëìÿòëÿðè è÷èíäÿ äÿ îíëàð þç áàøëàðûíûí öñòöíäÿêè ãÿì áóëóäëàðûíû äàüûòìàüà ÷àëûøìûø. Ñÿùùÿò êÿäÿðèíèí äÿ èäåéà-åñòåòèê ìàùèééÿòè áåëÿ èäè.×ûðïûíûð áÿëêÿ ãóðòàðñûí þçöíö. ùÿãèãÿòÿí ðîìàíòèê øàèðèí ñûíûã. íèôðÿò åòäèéè èúòèìàè ãóðóëóøëà. ÕÕ ÿñð Àçÿðáàéúàí ðîìàíòèçìèíÿ ìÿõñóñ âÿòÿíäàøëûã êÿäÿðè èäè. ùÿòòà. îíóí íàðàùàò êþíëöíöí ôÿðéàäëàðû èäè. èíúèê. Ëàêèí áó ôÿðéàäëàð âÿ øèêàéÿòëÿð. Áó.

íÿ èñÿ äîüóëóð. Ýÿëÿúÿéÿ ìöðàúèÿò ðîìàíòèê ãÿùðÿìàíûí äöíéàýþðöøöíöí. Î. îíóí ÿìÿëëÿðè èëÿ. î äàèì àõòàðûð. Ýÿëÿúÿê – ðîìàíòèê ãÿùðÿìàíûí öìèäëÿðèëÿ. Î. áèð “øèðèí õàòèðÿéÿ” ÷åâðèëìèøäè. íÿ çàëûì èìèø! Øåéòàíëàð åäÿðäè áÿëêÿ èíñàô!”) ðîìàíòèê ãÿùðÿìàíûí íÿçÿðëÿðè õÿéàëè áèð àëÿìÿ ÷åâðèëèð – äàèì éàøàéàí. Áó èñÿ ðîìàíòèê ãÿùðÿìàíûí ôàúèÿâè ãÿùðÿìàí êèìè ìåéäàíà ÷ûõìàñûíû øÿðòëÿíäèðèðäè. ÿùâàëè-ðóùèééÿñèíäÿêè íàðàùàòëûüû. ýàù äà îíó øåéòàíà áÿíçÿäÿí (“Èíñàíëàð. ×öíêè “Äÿéèøìÿêäèð òÿðÿããèíèí ÿñàñû”. õÿéàëè-àëÿìÿ ó÷óðóðäó. Îíóí òÿáèÿòèíÿ ìÿõñóñ íàðàùàòëûã. Áó àëÿì òÿñÿëëèâåðèúè áèð ãöââÿéÿ ìàëèêäèð. öìèä ãûüûëúûìëàðû ïàðëàéûð. Áåëÿëèêëÿ. èíàì âÿ ìöáàðèçÿ åøãèëÿ ñÿúèééÿëÿíèð. áàøûíû ãàëõûçûá ýþéëÿðÿ íÿçÿð ñàëàí êèìè ñàêèòëÿøèð. ÿùâàë-ðóùèééÿñèíäÿêè íèêáèíëèêëÿ. òÿðÿääöä âÿ ïÿðèøàíëûüû àíúàã ö÷öíúö áèð äöíéàíûí – ýÿëÿúÿéèí. ðîìàíòèê ãÿùðÿìàíûí òÿáèÿòè. Éåýàíÿ öìèä ýÿëÿúÿéÿ èäè. áó àõòàðàí. Ñàíêè îíóí ö÷öí äàèìè îëàí áèð õÿéàëè àëÿì âàðäûð. öìèä äîüóðàí áèð àëÿìÿ. ýàù öñéàí ãîïàðàí. Êå÷ìèø íÿ ãÿäÿð øèðèí îëñà äà. ëàêèí áó õöñóñèééÿòëÿð ýÿëÿúÿê ùàããûíäà òÿñÿââöðëÿðÿ ìöÿééÿí ðîìàíòèê èñòèãàìÿò âåðèð. èíäè âÿ ýÿëÿúÿê – øàèðèí ðîìàíòèêàñûíäà çàìàí âÿùäÿòè òÿøêèë åäèð. êå÷ìèø. ýàù èíèëäÿéÿí. Î ýþðöð êè. àìàí. íåúÿ ïÿðèøàí îëóð-îëñóí. íÿ èñÿ éàðàíûð. òÿáèÿò. ðóùè ñàðñûíòûëàðûí. àðòûã êå÷ìèø èäè. ýþç éàøû òþêÿí. Îäóð êè. ùÿð øåé äÿéèøèð. äþâð âÿ çàìàí ãàðøûñûíäàêû ìÿñóëèééÿòè. íÿ èñÿ þëöð. Øàèð öçöíö ýÿëÿúÿéÿ ÷åâèðèð. öìóìèäèð. îíóí õÿéàë àëÿìèíäÿ éåíè áèð äöíéàíûí ìÿíçÿðÿñè éàðàíìàüà áàøëàéûð. öðÿê à÷àí âÿ òÿñÿëëèâåðèúè îëñà äà õÿéàëèäèð. éàõóä îíóí ðÿìçè îëàí õÿéàëè áèð àëÿìèí éàðàíìàñû èëÿ ÿâÿç åòìÿê îëàðäû. ìÿíÿâè èíêèøàôûíûí áöòöí ìÿðùÿëÿëÿðè ö÷öí ñÿúèééÿâèäèð. ðîìàíòèê ãÿùðÿìàíûí ôèêðè. Ìþâúóä úÿìèééÿòÿ ìÿíôè ìöíàñèáÿò. âÿçèééÿòè ñöêóíÿòÿ çèääèð. “Ùàë” èñÿ. áó çÿìèíäÿ éàðàíàí ïÿðèøàíëûã. ýàù äà àüëàéàí. êÿäÿð âÿ òÿðÿääöäëÿð Ñÿùùÿòèí ðîìàíòèê ãÿùðÿìàíûíû ö÷öíúö áèð äöíéàéà – ýÿëÿúÿéÿ. Áó. ìöúÿððÿääèð. àçàäëûüà äîüðó ÷ûðïûíòûëàðû èëÿ èúòèìàè-ñèéàñè ãóðóëóøóí ÷ÿð÷èâÿëÿðè àðàñûíäà áèð çèääèééÿò âàðäûð. íàðàùàòäûð. áó ýöí èñÿ ôÿëàêÿò âÿ ãÿáàùÿòëÿðëÿ äîëó èäè. ýàù èíñàíû ÿí àäè áèð âàðëûã ùåñàá åäÿí. Áó àëÿìäÿ ùÿð øåé äóìàíà áöðöíìöøäöð. êÿäÿð âÿ ïÿðèøàí12 . ÿùâàëèðóùèééÿñèíèí ãàíóíàóéüóí áèð íÿòèúÿñèäèð. ðîìàíòèê ãÿùðÿìàíûí äöíéàýþðöøöíäÿêè. úÿìèééÿò áèð éåðäÿ äóðìóð. Áó áàðÿäÿ ðÿé àéäûíäûð: Íå÷öí äÿéèøìÿñèí ôèêðè èíñàíûí? Òÿãàçàñû äåéèëìè áó äöíéàíûí? Îäóð êè. íåúÿ ãÿçÿáëè îëóð-îëñóí. èíñàí ìÿíÿí àçàä äåéèë.úÿìèééÿòëÿ ÿëàãÿíè ãûðìàüà áåëÿ ùàçûðäûð. äàèì òÿñÿëëè âåðÿí. äÿðê åäèð êè. ýàù íèôðÿò åäÿí. úàâàáäåùëèéè ÿëäÿ åäèëÿíëÿðëÿ ÿñëà êèôàéÿòëÿíÿ áèëìÿçäè.

ìÿùÿááÿò äÿ. ùàìû ìöçòÿðèá âÿ õÿñòÿùàëäûð. ýþé þâëàäëàðûíûí éàøàäûüû àëÿì: Ôèðãÿòèíäÿí éàíàð úàùàíèëÿð. Áó úÿùÿòäÿí “Àëÿìè-èñëàìà” øåðèíè íÿçÿðäÿí êå÷èðÿê: Áöòöí ÿòðàôû èíèëòè âÿ ôÿðéàä áöðöìöøäöð. îíóí ðóùè àëÿìèíè ùÿãèãÿòÿ äàùà éàõûí øÿêèëäÿ ÿêñ åòäèðèð. ãÿìëè-ãÿìëè èíëÿéÿí ìóñèãè êèìè. òÿõôèô âåð àëàìûíà. öìèä ùèññëÿðè èëÿ ÿâÿç îëóíóð. 13 . Áóäóð. Ìèëëÿòÿ ãÿëáÿí àüëàéàí áàúûäûð. Ëàêèí “õÿñòÿùàë” âÿòÿí ÿëàúñûç äåéèë. òîõóíóëìàç áèð ìÿêàíäûð. öìóìè êÿäÿðëè àùÿíýèíÿ áèð öìèä ãàðûøûð. Ùÿð øåé áóðàäàäûð: èíñàíà ùþðìÿò äÿ.ëûüûí òÿðÿôè-ìöãàáèëèäèð. øàèðèí àáèäÿñè ýþéëÿðÿ óúàëûð: Òÿíö ëÿí åéëÿðñÿ ùÿð íàäàí ñÿíÿ. Ãÿì éåìÿ. Àç ÷ÿêÿð. Êÿäÿðè öìèäëÿ áèðëèêäÿ ÿùàòÿ åäÿí øåèðëÿð øàèð “ìÿí”èíèí äàùà ãàáàðûã òÿçàùöðöäöð. ãÿëáëÿð àüëàéûð. íå÷öí éîõ îëäóí? ßôëàêÿ àïàðäûìû ìÿëÿêëÿð? “ßôëàê”. “Ñûíûã ñàç”ûí îäëó ìÿçìóíëàðû ùÿð õÿñòÿ ðóùóí äàâàñûäûð: Äèíëÿ ÿëùàíûíû ñûíûã ñàçûíûí. ìÿëÿéèì. Îäëó ìÿçìóíëàðû ñîéóã éàçûìûí – Õÿñòÿ ðóùóí äàâàñûäûð. àíúàã òÿñÿââöðöí ìÿùñóëó îëàí “àñèìàíèëÿðèí”. àçàäëûã äà. Éà ìöñàèä îëìàñà äþâðàí ñÿíÿ. íÿùàéÿòè îëìàéàí. îíóí öìèäèíèí ÿñàñûíäà äóðàí ìÿíÿâè. Êÿäÿðèí þë÷ö-áè÷èñè éîõäóð. áþéöê áèð ìöñèáÿò öç âåðìèøäèð. ùåéêÿë éàïàðëàð íàìûíà. Ëàêèí ðóùè ÷ûðïûíòûëàðûí ýåíèø òÿñâèðèíè âåðÿí øåðèí ÷îõ ÷ÿêìèð êè. Øàèð “ìÿí”è íåúÿ êÿäÿðëè âÿ ãöññÿëè îëóðñà-îëñóí. íÿçÿðëÿð ýÿëÿúÿéÿ çèëëÿíèð. ôèêðè ÿñàñëàð áÿäáèíëèéÿ äîüðó éóâàðëàíìàüà éîë âåðìèð. ïÿðèøàíëûã ìöòëÿã. ýþéëÿð áèð ÷îõ ùàëëàðäà Ñÿùùÿò ö÷öí ýÿëÿúÿéèí ðÿìçèäèð. áèð ãóðøóíóí ãóðáàíû îëàí ìÿëÿê õèñëÿòëè úàâàíûí íÿøèíè äÿ øàèð ãÿääàð éåðèí ÿëèíäÿí ãîïàðûá ýþéëÿðäÿ ýèçëÿäèð. ìÿìëÿêÿòèí ÿâÿçîëóíìàç äöùàñû Ñàáèð þëìöøäöð. ìÿíÿâè áèð àëÿìäèð. Øàèðèí èñÿ éåðè ÿáÿäèééÿòäèð. ýöíëÿð ùöçí èëÿ êå÷èð. òÿáèè áèð àùÿíýëÿ ýÿëÿúÿéÿ îëàí èíàìëà. áöòöí ðÿçàëÿòëÿðäÿí õèëàñ îëìàüà éåýàíÿ. Ñÿíè àëãûøëàð àñèìàíèëÿð! Áèð ãàòèëèí ýöäàçûíà ýåäÿí. îíó “ìèëëÿòèí äÿðäè âÿðÿìëÿòìèøäèð”. àúûäûð. îíó ÿáÿäèééÿòÿ ãîâóøäóðóð: Ó÷äóí. ãåéáè. áÿðàáÿðëèê äÿ! Áåëÿ áèð àëÿìèí éàðàíàúàüûíà öìèä Ñÿùùÿò ðîìàíòèê øåðèíÿ ÷àüûðûø ðóùó àøûëàéûð.

“òÿÿññöá âÿ úÿùàëÿò” àðàäàí ãàëõìûø. Ãàðøûäà éåíè áèð äöíéà úàíëàíûð: áóðà äþðä éàíû àë-ÿëâàí ÷è÷ÿêëÿðÿ ãÿðã îëìóø. òöêÿíñèí äÿìÿâè-ùÿñðÿòèìèç! Àçÿðáàéúàí ðîìàíòèêëÿðè ö÷öí ñÿúèééÿâè îëàí áó õöñóñèééÿòè “Éóõó” øåðèíäÿ äÿ ýþðöðöê. Çèíäàí êèìè. Áó çàìàí îíà ëöòô âÿ íÿâàçèøëÿ áèð ïÿðè éàõûíëàøûð. åé íåúìè-çàùèðè-äÿðõàá!” Îéàí. ãÿìè-ñÿùàèáäÿí! Éöêñÿëèá äþâðåéè-êàìàëà éåòèø! Ãóðòàð. Áóðà ùÿð øåéäÿí ÿââÿë “ùöðëÿð” äöíéàñûäûð. õåéð îëñóí áó óéüóíóí òÿáèðè! Öìèä. Øåèð ýÿëÿúÿéÿ öìèä îéàäàí ìèñðàëàðëà òàìàìëàíûð: “Åé ñÿí. åé øÿìñ. ýþðäöì èøûãëàíûð äàí éåðè. ùÿð òÿðÿôè ãàðà áóëóäëàð ÷óëüàëàìûøäûð. àðòûã öðÿêäÿ ãàëìàäû òàá. Áàéðàüûíäà ÿìÿë èëÿ èøèí áèðëèéè éàçûëìûø áó äèéàðäà åøã âÿ ìÿùÿááÿò ùþêìðàíëûã åäèð. “ìèëëÿò åëì èëÿ çèéàëàíìûøäûð”. Èøûãäàí. áó éåð ñÿíèíäèð!”. Õóáðóëóãäà åòèäàëà éåòèø. ìÿñàèáäÿí.Áÿñ áó äàâà íÿäÿí èáàðÿòäèð? Ðîìàíòèê ãÿùðÿìàíûí òÿêëèô åòäèéè “äàâà”. éàøûë ñöíáöëëÿð ÿòðàôà ÿòèð ñà÷ûð. ÿôëàêëà. õèëàñ éîëó – öìèä áÿñëÿìÿê. 14 . êîíòóðëàðû äà âàðäûð. Ýÿëÿúÿê àíëàéûøû èëÿ ãîøàëàøàí áó àëÿì áÿçÿí úÿííÿò. À÷ûë. åé ñåâýèëèì. Áèð àíäà ãàí éàüäûðàí áóëóäëàð îéíàøûð. éàñÿìÿíëÿð. áèòñèí ëÿéàëè-ôèðãÿòèìèç. ðèçâàí àäëàíäûðûëñà äà. ×ûõ êè. Áèð ñþçëÿ. Áÿíþâøÿëÿð. Øàèðèí ãÿùðÿìàíû ìöçòÿðèá âÿ ïÿðèøàí ùàëäà çöëìÿò è÷ÿðèñèíäÿ òÿíùà ãàëìûøäûð. ýÿëÿúÿê àðçóñó ðîìàíòèê ãÿùðÿìàíûí õÿéàëûíäà éåíè áèð àëÿìèí éàðàíìàñû èëÿ íÿòèúÿëÿíèð. àëÿìè òèòðÿäÿí áèð ôûðòûíà ãîïóð. ôÿââàðÿëÿð óúàëûð. øèðèí éóõóéà äàëìûø ãÿùðÿìàí äÿùøÿò è÷èíäÿ îéàíûð. éåðýþé íóðà áöðöíöð. ãÿáèð êèìè ãàðàíëûã áèð çöëìÿò è÷ÿðèñèíäÿ. øàèðèí ìÿñò îëìóø ãÿùðÿìàíû ùåéðàí-ùåéðàí áó éåðëÿðÿ òàìàøà åäèð. “áöòöí èíñàíëàð ìÿñóä éàøàéûð”. îíóí ðåàë äöøöíúÿ èëÿ áàüëàíàí úÿùÿòëÿðè. Ýöë. áóðà ýþçÿ ýþðöíìÿéÿí “úÿííÿòäèð” êè. éîëëàð èñÿ ïàðëàã ñÿäÿôÿ áöðöíìöøäöð. ñÿñ-ñÿìèðäÿí ÿñÿð-ÿëàìÿò áåëÿ éîõäóð. ýÿëÿúÿê åøãè èëÿ éàøàìàãäûð. ßòðàôû þëöì ñöêóòó áöðöìöøäöð. ðÿíà áèð ÷è÷ÿêëèêäÿí èáàðÿòäèð. îäëàð ïàðëàéûð. áåùèøò. Ëàêèí áó ýþðöø óçóí ÷ÿêìèð. ïÿðè ãåéá îëóð. øèìøÿê ÷àõûð. àñèìàíëà ÿëàãÿëÿíäèðèëñÿ äÿ. Àëÿì þëöì óéãóñóíà áàòìûø. Äå. îíà áèð “ñàéÿáàí” (êþëýÿëèê) ýþñòÿðèá äåéèð: “Îòóð. èëäûðûìëàð ýóðëàéûð. Èøûãëàíàí äàí éåðè éåíè îíóí ýþçëÿðèíäÿ öìèä ÷ûðàüû éàíäûðûð: Äóðäóì. áóëàãëàð àõûð. Çöëìÿòëè áóëóä áó ÿôñàíÿâè äöíéàíû àëò-öñò åäèð. “ìþùíÿò âÿ ãÿìäÿí” óçàã îëàí áó äöíéàäà ùÿð øåé àçàääûð.

Ñÿùùÿòèí ðîìàíòèê ãÿùðÿìàíû ùÿì äÿ øàèðäèð. ÿêñèíÿ. ñÿúèééÿñèíè áó ìöÿééÿí åäèðäè. Ùÿéàò ùàäèñÿëÿðè áóðàäà øàèð “ìÿí”è èëÿ ãàéíàéûá-ãàðûøìûø øÿêèëäÿ èôàäÿ îëóíóð. îíóí øàèð äöøöíúÿñè ðåàë àëÿìëÿ äàùà ÷îõ ìÿøüóëäóð. “Øÿðàðà” êèìè øåèðëÿðäÿ ðîìàíòèê ãÿùðÿìàíûí éåíè. èäåéàñû áåëÿ èäè âÿ îíóí ðîìàíòèçìèíèí ìÿôêóðÿ èñòèãàìÿòèíè. Ñÿùùÿòèí øàèð “ìÿí”è õÿéàë àëÿìèíèí. ðåàë ùÿéàòäàí ãèäà àëàí Ñÿùùÿò õÿéàëû ìàùèééÿòúÿ ôàéäàëû èäè. Äîüðóäóð. “Áÿéàíè-ùàë”. ìèñòèêàéà ãàïûëàí ìöðòÿúå ðîìàíòèêëÿðäÿí ôÿðãëè îëàðàã. áàøãà ðîìàíòèêëÿðäÿ îëäóüó êèìè. “Òÿðúöìåéè-ùàëûì éàõóä ùóëóëó”. ùÿéàòäàí ñöçöëöá ýÿëÿí ùàäèñÿëÿðè. ìöàñèð úÿìèééÿò ùàäèñÿëÿðèíÿ äàùà éàõûíäàí áàüëàíìàñû ö÷öí øÿðàèò éàðàäûðäû. àçàä äöíéàéà éþíÿëÿí. Î. 15 . ìèñòèê ìîòèâëÿðëÿ. “Îõóúóëàðûìà”.Ñÿùùÿòèí ðîìàíòèê õÿéàëû áåëÿ äöíéà èëÿ ìÿøüóë èäè. “Øàèð”. äÿðê åòìÿéÿ ÷ûðïûíûø äàùà ãöââÿòëèäèð. ýÿëÿúÿéÿ ñÿñëÿéÿí áèð ðîìàíòèçì èäè. èäåàë àëÿìèí òÿäãèãèëÿ Ùàäè ãÿäÿð. Úàâèä ãÿäÿð ìÿøüóë îëìóð. áóðàäàêû õÿéàë àëÿìèíèí öìóìè ìÿíçÿðÿñèíäÿ çèääèééÿòëÿð äÿ àéäûí íÿçÿðÿ ÷àðïûð. èäåéà âÿ ùèññëÿðè þçöíäÿ úÿìëÿøäèðèá äþâðöí ìöùöì èúòèìàè ïðîáëåìëÿðè ñÿâèééÿñèíÿ éöêñÿëäèð. íÿçÿðëÿðèíè êå÷ìèøèí ãàðàíëûã ñÿùèôÿëÿðèíÿ ñàëàðàã îðàäà òÿñÿëëè òàïàí. “Íàñåù”. Áó. Ñÿùùÿò ðîìàíòèçìèíèí àíòèôåîäàë âÿ àíòèáóðæóà ìÿçìóíóíó çÿèôëÿäèðäè. ÿëáÿòòÿ. Áàøãà ðîìàíòèêëÿðÿ íèñáÿòÿí “èäåàë àëÿìÿ” ìåéë. Áóðàäà øàèð “ìÿí”è âàðëûãäàí. èäåéàëàðû èôàäÿ åòìÿêëÿ ìÿùäóäëàøìûð. Ñÿíÿòêàð “ìÿí”è. Îíóí éåíè äþâðöí ñÿíÿòè óüðóíäà ìöáàðèçÿñè àðäûúûëäûð. èúòèìàè öìóìèëÿøìèø ñÿúèééÿ äàøûéûð. ìþâçóëàðû. Ëàêèí Ñÿùùÿò “ìÿí”èíèí ìÿçìóíó ñàäÿúÿ îëàðàã ñóáéåêòèâ äöøöíúÿëÿðè. èñëàì èäåîëîýèéàñûíà ìÿõñóñ ðÿìç âÿ ìÿôùóìëàðëà áàüëûëûã îíóí èúòèìàè-òàðèõè âàðëûãëà øÿðòëÿíÿí ìÿùäóäëóüó èäè. ýÿëÿúÿéÿ öìèäëÿ áàõàí. Ñÿùùÿò øåðèíäÿêè àçàäëûã ïðîáëåìèíÿ. ýÿëÿúÿéÿ èíàìñûçëûã íÿòèúÿñèíäÿ áÿäáèíëèéÿ. îíäà àðàìñûç àõòàðûøëàð àïàðìàã ùÿâÿñè Ñÿùùÿòäÿ çÿèôäèð. Ñÿùùÿò õÿéàëûíûí ìÿçìóíó. áöòöíëöêäÿ èðÿëèéÿ. Áó ïðîáëåì øàèðè áöòöí éàðàäûúûëûüû áîéó ìÿøüóë åòìèø. òàðèõè èíêèøàôëà îíóí àðàñûíäà áèð óéüóíëóã âàðäû. Ñÿùùÿò ðîìàíòèçìèíäÿêè áó êåéôèééÿò îíóí ðåàë ýåð÷ÿêëèéÿ. ðåàëèçì éàðàäûúûëûã ìåòîäóíà éàõûíëàøìàñû âÿ íÿùàéÿò ñàáèðàíÿ ñàòèðàëàð éàçìàñû ö÷öí èäåéàáÿäèè çÿìèí ùàçûðëàéûðäû. áó àëÿìè ìöøàùèäÿ åòìÿéÿ. îíóí ãÿùðÿìàíûíûí ÿñàñ èäåéà êîìïîíåíòëÿðèíäÿí áèðè îëìóøäóð. ðåàë àëÿìèí þçöíö òÿøðèù åòìÿéÿ. îíó ÿùàòÿ åäÿí àëÿìÿ íöôóç åòìÿéÿ úàí àòûð. Ñÿùùÿò ðîìàíòèçìè ùÿéàò èëÿ òÿìàñäà èäè. “Ñàáèð”. Ñÿùùÿò øåðèíäÿ äÿ ìöùöì éåð òóòóð. ñóáéåêòèâ àìèë. öìèä âÿ íèééÿòëÿðèí. “ìÿí” õàðèúè àëÿìè òÿñâèð åòìÿêäÿ ÷îõ ýöúëö áèð àìèëÿ âÿ âàñèòÿéÿ ÷åâðèëèð. Áèð ñûðà äèíè. Áåëÿëèêëÿ. Òàðèõèí òÿêÿðèíè ýåðèéÿ ÷ÿêìÿéÿ ÷àëûøàí. àçàä úÿìèééÿò èäåéàñûíà àçàä ñÿíÿò èäåéàñû äà äàõèëäèð.

Ìöùàðèáÿ èëëÿðè Ñÿùùÿò éàðàäûúûëûüûíûí äà ìÿùñóëäàð äþâðö îëìóøäóð. Ù. äþâðöí êÿñêèí. Ùÿðáèí ôÿëàêÿòëÿðèíè òÿñâèð åäÿí ÿñÿðëÿðèíäÿ èíñàíëàðû ñöëù øÿðàèòèíäÿ éàøàìàüà ÷àüûðàí. ãàðäàøëûã èäåéàñûíû òÿáëèü åäÿí øàèð. ãÿçÿáèíè äàùà äà àëîâëàíäûðìûø. Ñÿùùÿò äÿ Áèðèíúè Äöíéà ìöùàðèáÿñèíè ùÿéÿúàí âÿ ãÿçÿáëÿ ãàðøûëàìûøäû. Øåèð ïÿðèñè âÿ Øÿùÿðëè” ïîåìàñûíäàí áàøãà áó èëëÿðäÿ øàèð “Áÿäáÿõò àèëÿ”. ùÿì äÿ ìÿãñÿäÿ 16 . îíóí ìöàñèð åñòåòèê äöøöíúÿñèíè. ãàáàãúûë ñÿíÿòêàðû. “Øàèð. áóíà õöñóñè ñÿé ýþñòÿðèðäèëÿð. òÿëàòöìëö ðóùëàðûíû. ìöðÿêêÿá ÿäÿáè ìöáàðèçÿëÿðèíäÿ þç ìþâãåéèíè áèëäèðìèøäè. î áèðè äÿ þç àúèçëèéèíè åòèðàô åäèá èäåàëèñò ñÿíÿò. âÿòÿíäàøû îëìàüà úàí àòàí ãÿùðÿìàíëà ìöùèò âÿ éàøàäûüû úÿìèééÿò àðàñûíäàêû òÿçàä. Ðîìàíòèêëÿð èñÿ éàðàäûúûëûã ôÿàëëûüûíû çÿèôëÿòìÿäÿí ÷àëûøûð. èíñàíëàð àðàñûíäà ýþðìÿê èñòÿäèéè ìåùð-ìÿùÿááÿò àðçóëàðû èëÿ òÿçàä òÿøêèë åäèðäè. ùàäèñÿëÿðèí íÿ èëÿ ãóðòàðàúàüûíû ýþçëÿéèðäèëÿð. áÿçÿí ùÿòòà ÷ûëüûíëûã åäèð. îíóí ýÿòèðäèéè ìÿíÿâè. “ñÿíÿò ñÿíÿò ö÷öíäöð” ìþâãåéèíäÿ äóðàí ãöââÿëÿðè òÿìñèë åäèð. áó òÿçàäûí äîüóðäóüó ôàúèÿ – äðàìàòèê ïîåìàíûí ÿñàñ êîíôëèêòè âÿ èäåéàñûäûð. ñÿíÿòè èúòèìàè ìÿñÿëÿëÿðèí áÿäèè ùÿëëèíÿ äîüðó èñòèãàìÿòëÿíäèðìÿê èñòÿéÿí. ìöùàðèáÿíèí òþðÿòäèéè ôÿëàêÿòëÿðÿ î ùå÷ úöð ñîéóããàíëû ãàëà áèëìèðäè. ìöùàðèáÿíèí íÿòèúÿëÿðèíè òÿñâèð åäÿí ïóáëèñèñò éàçûëàðûíû íÿøð åòäèðèð. Áþéöê àðçóëàðëà ÷ûðïûíàí. ôÿðéàäëàðûíû åëàí åòìÿéÿ òÿëÿñèðäèëÿð. ñöëùÿ. Ìöùàðèáÿ îíóí ùÿéàòà áàõûøû èëÿ. Àçÿðáàéúàí ðåàëèñòëÿðè áó êÿøìÿêåøëè èëëÿðäÿ áèð íþâ êÿíàðà ÷ÿêèëìèøäèëÿð. ùóìàíèçì èäåéàñûíûí ìöùöì ÷àëàðëàðûíû åéíè äÿðèíëèêëÿ ÿùàòÿ åòìÿñÿ äÿ.Ùàäèäÿ. Ïîåìàäà ñÿíÿòÿ áèð-áèðèíè ðÿää åäÿí èêè áàõûø. àéðûëìàç áèð ùèññÿñè èäè. ìöùàðèáÿíèí äÿùøÿòëÿðèíè. èíñàíëûüà ÷àüûðûø ðóùó èëÿ ÕÕ ÿñð ðîìàíòèçìèíèí ñÿúèééÿâè. “Ãàðàýöíëö Ùÿëèìÿ” ùåêàéÿëÿðèíè. ùóìàíèçìè èëÿ. îíó þç ôÿàëëûüûíû äàùà äà àðòûðìàüà ìÿúáóð åòìèøäè. Áàøãà Àçÿðáàéúàí ðîìàíòèêëÿðè êèìè. áó ìöáàðèçÿíèí ÷ÿòèíëèêëÿðè þç ÿêñèíè òàïìûøäûð.áþéöê ÿäÿáèééàò óüðóíäàêû ìöáàðèçÿñèíèí ìÿíçÿðÿñè. èêè ìöíàñèáÿò âàðäûð: îíëàðäàí áèðè – èúòèìàè âàðëûüû òÿãñèðëÿíäèðÿí. “Øàèð. åòèðàçûíû. Øåèð ïÿðèñè âÿ Øÿùÿðëè” ïîåìàñû èëÿ Ñÿùùÿò þç ÿäÿáè ìàíèôåñòèíè åëàí åòìèøäè. îíó íþãñàíëàðäàí àçàä ýþðìÿê èñòÿéÿí ãàáàãúûë ñÿíÿòè. “Òÿõëèéÿ éàõóä ãà÷ãûí”. Ìöùàðèáÿ ðîìàíòèê ãÿùðÿìàíûí íèôðÿòèíè. Øåèð ïÿðèñè âÿ Øÿùÿðëè” ïîåìàñû áó ìöùöì ìöàñèð ïðîáëåìèí ùÿëëè áàõûìûíäàí Ñÿùùÿò éàðàäûúûëûüûíûí ÿí éöêñÿê çèðâÿñèíè òÿøêèë åäèð. Áó ìöíàñèáÿò Ì. Îäóð êè. öñéàí ãîïàðûð. “Øÿðàðÿ” øåèðëÿðèíè éàçûð. Øÿùÿðëè ãàáàãúûë ñÿíÿòèí ìàíèôåñòèíè åëàí åäèð. þç åòèðàç ïàôîñó. Ìÿøùóð “Øàèð. åòèðàçëàðûíû. úÿìèééÿòèí ãàáàãúûë àäàìû.Úàâèääÿ îëäóüó ãÿäÿð ôÿðéàä âÿ öñéàí øÿêëèíäÿ ãàáàðìàñà äà. ìàääè çèéàíëàðû òÿñâèð åäÿí ÿñÿðëÿð éàçûð. Èêè çèää ãöââÿíèí ãàðøûëàøäûðûëìàñû ùÿãèãÿòè ìåéäàíà ÷ûõàðûð. Ñÿùùÿò ïîåçèéàñûíûí ÿí éöêñÿê áÿäèè ìÿùñóëó îëàí áó ïîåìà ùÿì äÿ ìèëëè øåðèìèçèí êëàññèê íöìóíÿëÿðè ñûðàñûíà äàõèëäèð.

êþùíÿëèéÿ. Ùÿð èêè ôèêðè. Îíóí áöòöí ôÿäàêàðëûüû âÿòÿí ö÷öíäöð. áèð òÿðÿôäÿí ñöëù. ãöââÿòëÿ. ãöââÿòèíÿ ùÿð êèøèíèí – Áàüëûäûð áÿõòè. èíñàí ùÿð øåéÿ ãàäèðäèð. ìÿùâ îëàúàã!. Þìðöíö âåðäè áó ñþçëÿð ùÿäÿðÿ. éåíè ìÿçìóí êÿñá åäèð. úÿìèééÿòäÿêè ìþâãåéè èëÿ ÿëàãÿëÿíèð. “ãèñìÿò” êèìè ñþçëÿð èíñàíû êþëÿëèéÿ ñöðöêëÿéèð. äèýÿð òÿðÿôäÿí ìöáàðèçÿéÿ ÷àüûðûø. âÿçèééÿòè îíóí êÿäÿðèíèí ñÿáÿáèíè.. êèì çÿèôäèðñÿ. Åëìèíÿ. áåëÿ áèð ãÿíàÿòÿ ýÿëèð êè. èêè ôÿëñÿôÿ Ñÿùùÿò ðîìàíòèçìèíäÿ ãàðøû-ãàðøûéà äàéàíûð. Î. öìèäèíèí ìÿíàñûíû. ìöáàðèçÿäÿ àúèçäèðñÿ. Àçÿðáàéúàí ðîìàíòèêëÿðè ö÷öí ñÿúèééÿâè îëàí áèð íÿòèúÿéÿ ýÿëèð. îíóí ëèðèê ãÿùðÿìàíûíûí ùÿéàòà áàõûøûíäàêû àéðû-àéðû ãöòáëÿðè òÿøêèë åäèð. Àðòûã áóðàäà ðîìàíòèê ãÿùðÿìàí ìöáàðèçÿ éîëóíó ÿí äîüðó íèúàò éîëó êèìè ãÿáóë åäèð. áàøãà-áàøãà çàìàíëàðäà éåíèëÿøèð. ÿêñèíÿ î.÷àòìàã ö÷öí ãöââÿòëè îëìàüûí. áó ýöí âÿ ýÿëÿúÿê ùàããûíäàêû áöòöí äöøöíúÿëÿðèíè áèðëÿøäèðÿðÿê öìóìèëÿøäèðÿí ÿí ÿñàñ ìþâçó – âÿòÿí ìþâçóñóäóð. Íÿðÿéÿ èñòÿð èñÿí çîðëà àïàð. “Áÿõò”. Àðòûã áóðàäà èíñàíà àúèç áèð âàðëûã êèìè áàõàðàã îíó òÿáèÿòèí ãöäðÿòè ãàðøûñûíäà äèç ÷þêìÿéÿ ÷àüûðàí. èíàíûð êè. Ñÿé èëÿ áàçóéè-èãáàëûíû òóò. äèýÿð òÿðÿôäÿí ãöââÿò âÿ çîðà èíàì – áó èêè äöíéàýþðöøö. õÿéàëûíûí ñÿúèééÿñèíè ìöÿééÿí åäèð. ßí óúà ìÿùÿááÿò – âÿòÿí ìÿùÿááÿòèäèð. “ãÿçàâö ãÿäÿð”. Î. âÿòÿí îíóí “úàíûäûð. åëìëÿ ùÿð ìÿãñÿäÿ íàèë îëìàã îëàð. Ìÿðêÿçèíäÿí éåðè ëàçûìûíúà ãîïàð! Éîõäóð àëÿìäÿ áó ýöí ÿìðè-ìÿùàë. Âÿòÿíèí òàëåéè. ôÿëñÿôè-åñòåòèê èñòèãàìÿòèí èäåéà ìàùèééÿòè ðîìàíòèê ãÿùðÿìàíûí úÿìèééÿò ùàäèñÿëÿðèíè íåúÿ äÿðê åòìÿñè èëÿ. àñàéèø àðçóñó. òÿâÿêêöë çåùíèééÿòèíè çîðëà âÿ ìöáàðèçÿ èëÿ ÿâÿç åòìÿê ëàçûìäûð: Ýþð ñÿíàéåäÿêè åúàçàòû. “ãèñìÿò” êèìè ÿëôàçû óíóò. éåðäÿêè áöòöí ãÿáàùÿòëÿðÿ ìöáàðèçÿ èëÿ ñîí ãîéìàã îëàð. ïàìàë îëàúàã. èíèëäÿéÿí âÿ êÿäÿðëÿíÿí ãÿùðÿìàíäàí ÿñÿð-ÿëàìÿò áåëÿ éîõäóð. ãöââÿòè. ÿêñèíÿ. “èëàùè ñèðëÿðÿ” ÿë àòìàìàüû ìÿñëÿùÿò áèëÿí. *** Ðîìàíòèê ãÿùðÿìàíûí êå÷ìèø. Õàòèðèíäÿí ñèë î ìþâùóìàòû. Åëìö ôÿíí îë ñþçö åòìèø èáòàë. ðÿâàúû èøèíèí. çîð èøëÿòìÿéèí çÿðóðÿòè ôèêðèíè èðÿëè ñöðöð. ýöúö îëàí ãàëèá ýÿëÿúÿê. çîðëà. Åòèãàä åòìÿ ãÿçàâö ãÿäÿðÿ. “áÿõò”. 17 . ãàíûäûð”. àéàãëàðäà ñöðöíÿúÿê. Áèð òÿðÿôäÿí ìÿùÿááÿò âÿ ãàðäàøëûã.

îë øÿõñäÿ âèúäàí îëìàç. ãûçûë êèìè ãèéìÿòëèäèð. Î õàëãà øàèðèí ìöíàñèáÿòè àéäûíäûð: Þâëàäëàðû ãåéðÿòëèäèð. òÿðëàíëàð áó äèéàðûí ñóëòàíûäûð. áèðúÿ ìÿãñÿä èçëÿéèð: âÿòÿíÿ ìÿùÿááÿò îéàòñûí. áöëáöëëÿðèí úÿù-úÿùè àëÿìè áöðöéöð. áèðèíúè “Âÿòÿí” øåðè þç òÿñâèð öñóëó èëÿ èêèíúèäÿí ñå÷èëèð. âÿùøè úåéðàíëàð îéëàüû îëàí áó éåðëÿðèí óúà äàüëàðû áóëóäëàðëà ãóúàãëàøûð. îíà ãîâóøàí ñÿñëÿðè. Âÿòÿíè îõóúóëàðûíà øàèð áèð òÿðÿôäÿí çÿíýèí òÿáèÿòèëÿ. Áó ìÿñêÿíèí ñàùèáè ãîúàìàí áèð õàëãäûð. âÿòÿíèì. ãàíûì êèìè ñåâèðÿì. èäèëëèê áèð àëÿìèí òÿñâèðèíè âåðèð. Øàèð ùÿòòà áó ýþçÿëëèéèí àùÿíýèíè.. äàìàðëû. éàìéàøûë ìåøÿëÿðè ýþç ãàìàøäûðûð. ýþçÿë éåð! Äöíéà öçðÿ áèìèñëö áèáÿäÿë éåð! Áó úöð ýþçÿë ìÿìëÿêÿòè êèì ñåâìÿç?! Áóíúà ôèðàâàí íåìÿòè êèì ñåâìÿç?! Øåèðäÿ âÿòÿíÿ êîíêðåò ìöíàñèáÿò éîõäóð: øàèð. Êþíëöìöí ñåâýèëè ìÿùáóáó ìÿíèì Âÿòÿíèìäèð.. åëÿ áèë ùÿð øåéè ýþçÿëëÿøäèðèð. Âÿòÿíèí ñåâìÿéÿí èíñàí îëìàç. âÿòÿíèìäèð... ðÿíýàðÿíý. ÷ÿìÿíëÿðè ýöë-÷è÷ÿêëèäèð. Îðàäà âÿòÿíè òÿñâèð éîõ. Âÿòÿí – ÿúäàäûìûçûí ìÿäôÿíèäèð. Ðóùóì. Õÿéàëû úîøäóðàí ýþçÿëëèêëÿðè þç ãîéíóíäà áÿñëÿéÿí òîðïàüûí þçö äÿ áÿðÿêÿòëè. öðÿê à÷àí áèð ìÿíçÿðÿ ðÿñì åäèð. ãàëûí. Øöúàÿòëè. àäàìà ýÿë-ýÿë äåéèð. áó òîðïàã îíóí ðóùóíó úîøäóðóð. ìÿãñÿäèíÿ äÿ íàèë îëìóøäóð. áó òÿáèÿòèí åúàçêàð ýþçÿëëèéè. Áóðà ÿôñàíÿâè Ãàôãàçûí ÿñðàðÿíýèç áèð ùèññÿñèäèð. ùèìí ñÿúèééÿñè äàøûéûð. áó úÿìèééÿòèí äàõèëè àëÿìèíè áèð àíëûüà óíóäóð. ÷þëëÿðè. áóíà ýþðÿ äÿ ìàðø. Îëñà. òÿãäèì ÿñàñäûð. åòèáàðëû. ýþç ãàìàøäûðàí. áåëÿëèêëÿ. úÿìèééÿòäÿêè òÿçàäëàðû. Àíúàã ìÿãñÿä åéíèäèð: âÿòÿíÿ ìÿùÿááÿò îéàòìàã. 18 .Ìÿí âÿòÿíè úàíûì êèìè ñåâèðÿì. ÷åøèäëè íåìÿòëÿðè èëÿ òÿãäèì åäèð. ìåéâÿëè áàüëàðû åëÿ áèë úÿííÿòäèð. Äîüðóäóð. Øàèðèí ðîìàíòèê õÿéàëû âÿòÿíè ãàðûø-ãàðûø ýÿçèð. Øàèð. ùöíÿðëè. ýþçÿë þëêÿ. òóðàúëàðûí øàããûëòûñû. îíà çþâã âåðèð: øàèðèí âÿòÿíè éåð öçöíöí ÿí ýþçÿë ýóøÿëÿðèíäÿí áèðèäèð. õÿéàëè. íÿüìÿ. Áó øåèð áèð íþâ Ñÿùùÿòèí 1909-úó èëäÿ éàçäûüû åéíè àäëû “Âÿòÿí” øåðèíèí äàâàìûäûð. ñÿäàëàðû áåëÿ óíóòìóð: ãûðãîâóëëàðûí. Âÿòÿí – þâëàäûìûçûí ìÿñêÿíèäèð. ÿòèì. åêçîòèê. Øåðè Ñÿùùÿò úàâàí îõóúóëàðûíà ìöðàúèÿòëÿ éàçìûø. Øåèð àøàüûäàêû ìèñðàëàðëà òàìàìëàíûð: Ýþçÿë òîðïàã.

ùÿéàò ùàäèñÿñèíÿ áàüëûäûð. “íåúÿ îëìàã ëàçûìäûð?” – ñóàëûíà äà åéíè úàâàáäåùëèêëÿ úàâàá âåðìÿê. êîíêðåòëèê 19 . Áó þçëöéöíäÿ ðåàëèñò éàðàäûúûëûã ìåòîäóíóí ìàùèééÿòèíäÿí èðÿëè ýÿëèð. áÿøÿðèééÿòÿ ìÿùÿááÿò îéàäàí. Ðîìàíòèê ïîåçèéàäà õàëãà ìöðàúèÿò ôîðìàñûíäà äà áèð öìóìèëèê. òèï. ðåàëèñòëÿðäÿ õàëã ÿñàñÿí àéðû-àéðû ôÿðäëÿðèí – òèïèê ôÿðäëÿðèí øÿõñèíäÿ òÿìñèë îëóíóð. “ßùìÿäèí ãåéðÿòè” ïîåìàñûíäà ãÿùðÿìàí áèëàâàñèòÿ ùÿéàòà. ùóìàíèçìÿ ÷àüûðûøëà. ùàêèì ñèíèôëÿðÿ. ùÿãèãè èíñàí öðÿéèíèí äþéöíòöñö!. äÿðê åòìÿê íÿ ãÿäÿð ëàçûì èäèñÿ. ñþç âÿ èôàäÿëÿðè ìöÿëëèô ÿêñÿð ùàëëàðäà “Àçÿðáàéúàí” âÿ “Àçÿðáàéúàí õàëãû” ñþçëÿðèíèí ÿâÿçèíäÿ èøëÿäèðäè. Âÿòÿíÿ ùÿñð îëóíàí øåèðëÿðäÿ ùÿðàðÿòëè. Àéûëìàã. Ðîìàíòèêëÿðäÿ èñÿ áåëÿ ôÿðäèëÿøäèðìÿ éîõäóð. Áó òèïëÿð òîïëóñó îíëàðûí ìÿíôèëèéèíäÿí. åëìè øÿêèëäÿ äÿðê åòìÿñèíäÿí àñûëûäûð). áöòöíëöêäÿ õàëãûí ñóðÿòèíè éàðàäûð. áó áàðÿäÿ äÿ àéäûí òÿñÿââöðÿ ìàëèê îëìàã áèð î ãÿäÿð ëàçûì âÿ âàúèá èäè (ýÿëÿúÿê ùàããûíäà òÿñÿââöð âÿ õÿéàëûí ìàùèééÿòè. “èñëàì” âÿ ñ.Øàèðèí áöòöí èúòèìàè èäåàëû þç ãèäàñûíû âÿòÿíäÿí àëûð. êÿäÿð âÿ åòèðàç äîüóðóð. úÿìèééÿòèí ýÿëÿúÿéèíÿ èíàìëà ÿâÿç îëóíóð. Õàëã öìóìè ÿëàìÿòëÿðè èëÿ òÿñâèð îëóíóð. ìÿùç áó öìóìèëèéèí âÿ ìöúÿððÿäëèéèí íÿòèúÿñèäèð. Øåèð ïÿðèñè âÿ Øÿùÿðëè ñóðÿòëÿðè êèìè. “àøàüûëàðà”. ñÿúèééÿñè øÿêñèç. Øåéõ Øÿáàí âÿ Íîâðóçÿëè. îäëó áèð öðÿéèí äþéöíòöñö åøèäèëèð. Èñêÿíäÿð âÿ Ôÿðùàä – àéðû-àéðû òèïèê õàðàêòåðëÿðè þçëÿðèíäÿ áèðëÿøäèðÿí ñóðÿòëÿðäèð. êîíêðåò íþãñàíëàðà. èðÿëèëÿìÿê ö÷öí õàëãà þçöíöí íåúÿ îëäóüóíó.. Ðåàëèñòëÿðäÿêè ìÿíôèëèêëÿðè òÿíãèä. Ëàêèí Ñÿùùÿòèí ðîìàíòèê ãÿùðÿìàíûíû ýöíöí ùàäèñÿëÿðè äàùà ìöùöì àìèë êèìè úÿëá åäèð: áó ýöíöí ìöáàðèçÿñè îíóí äèããÿò ìÿðêÿçèíäÿäèð. Ìÿëóìäóð êè. Âÿòÿíäàø öðÿéèíèí øàèð öðÿéèíèí. ìÿùêóì ñèíèôëÿðÿ áèð î ãÿäÿð ãàéüû âÿ ìÿðùÿìÿò ýþñòÿðèð. íÿ äÿðÿúÿäÿ ðåàë. Ãÿùðÿìàí. Äîüðóäóð. Âÿòÿí ìþâçóñó âÿ îíóí ðîìàíòèê ùÿëëè Ñÿùùÿò øåðèíäÿ õàëã ìþâçóñóíóí äà èäåéà-åñòåòèê ñÿúèééÿñèíè ìöÿééÿí åäèð. èíñàíëàðû âÿòÿíè ñåâìÿéÿ ñÿñëÿéÿí ùóìàíèñò ìÿçìóíà ìàëèê èäè. îíóí ýÿëÿúÿéèíÿ öìèäëÿ áàõûð. Ìÿñÿëÿí. Ñÿùùÿòäÿ äÿ õàëãà ìöðàúèÿò ìÿôùóìó êèìè èøëÿíÿí “ìöñÿëìàíëàð”. “èñëàì àëÿìè”. øàèðè îíëàðûí ñàáàùû. ùàçûðûíû. ñóðÿò ôÿðäè êåéôèééÿòëÿðäÿí äàùà ÷îõ öìóìè êåéôèééÿòëÿðÿ ìàëèê îëóðëàð. Îíóí ðîìàíòèê ãÿùðÿìàíû “éóõàðû” òÿáÿãÿëÿðÿ. ìöñáÿòëèéèíäÿí àñûëû îëìàéàðàã. Ñÿùùÿòèí âÿòÿíïÿðâÿðëèéè áöòöí õàëãëàðà. Áåëÿ ìÿôùóì. Õàëã ö÷öí èêèñè äÿ ëàçûì èäè. áàøãà ðîìàíòèêëÿðäÿ îëäóüó êèìè. ìÿíôè ÿõëàã íîðìàëàðûíà ýöëöø ðîìàíòèêëÿðäÿ à÷ûã åòèðàçëà. ñàáàùêû äöíéàñû ìàðàãëàíäûðûð. èúòèìàè êÿäÿðëÿ. áó ýöíöíö ýþðìÿê. Íîâðóçÿëèëÿðèí àúûíàúàãëû âÿçèééÿòè ðîìàíòèêäÿ ýöëöø äåéèë. úÿìèééÿòèí èíêèøàô ãàíóíëàðûíû ðîìàíòèê ñÿíÿòêàðûí þçöíöí íåúÿ. Øàèð. Îíëàð – Ùàúû Ãàðà âÿ Óñòà Çåéíàë. ßñÿðäÿêè ùàäèñÿíèí òÿñâèðèíäÿ áèð àéäûíëûã. ÕÕ ÿñð ðåàëèñòëÿðè èëÿ Ñÿùùÿò àðàñûíäà õàëãà ìöíàñèáÿòäÿ äÿ ìþùêÿì èäåéà ÿëàãÿñè âàðäûð. ìöúÿððÿäëèê íÿçÿðÿ ÷àðïûð. “ÿùëè-üèíàéÿ” íÿ ãÿäÿð ãÿçÿá âÿ íèôðÿò áÿñëÿéèðñÿ.

Ñÿùùÿò ðåàëèçì éàðàäûúûëûã ìåòîäóíóí ñîí äÿðÿúÿ ãöââÿòëè òÿñèðèëÿ éàçûá-éàðàäàí ðîìàíòèêëÿðèìèçäÿíäèð. î áèðè òÿðÿôäÿí äÿ øàèðèí åëìè-íÿçÿðè ãÿíàÿòëÿðè èëÿ ÿëàãÿäàð èäè. Î.” âÿ “Øåéõ Øåéïóð” èìçàëàðû èëÿ ÷àï îëóíìóø ùÿìèí ñàòèðàëàðûí áþéöê áèð ùèññÿñè äÿ âåðèëèð. õöñóñÿí ñàòèðèê ÿäÿáèééàòûí Ñàáèð âÿ Ìèðçÿ Úÿëèë êèìè íöìàéÿíäÿëÿðèíèí ÿëäÿ åòäèéè áþéöê ÿäÿáè ãÿëÿáÿëÿðëÿ áàüëû èäè. Êðûëîâà ìöðàúèÿò åäèá ñàòèðèê òÿìñèëëÿð òÿðúöìÿ åòìÿñè. ùÿì äÿ õàëã ðóùó èëÿ ñûõ áàüëû îëàí áèð ùèññÿñè ñàéûðäû. êèíàéÿ èëÿ íàòèã îëìàëû. “Íåôò ôîíòàíû”. ñàòèðàëàð éàçìàñû áó éàðàäûúûëûüûí òÿíãèäè òÿìàéöëöíö òÿñÿââöð åòìÿê ö÷öí êèôàéÿòäèð. ôàñèëÿ âåðìÿäÿí îðèæèíàë òÿìñèëëÿð. Áåëÿëèêëÿ. Ñÿùùÿò ñàòèðàíû ðåàëèçìèí öçâè áèð ùèññÿñè. “ÿøàðäà ñÿáêè-úÿäèä à÷àí Ñàáèð ìÿùç áó éîëëà ýåòìèø âÿ ñþç ñÿíÿòèíèí çèðâÿëÿðèíÿ éöêñÿëÿ áèëìèøäèð”. îíóí öìóìè éàðàäûúûëûüûíûí òÿáèè.. Àçÿðáàéúàí ðåàëèçìèíèí þçöíÿìÿõñóñ õöñóñèééÿòëÿðè èëÿ. Òÿäãèãàòëàð ÿñàñÿí ëèðèê øàèð êèìè òàíûíàí Ñÿùùÿòèí ñàòèðàéà áèçèì òÿñÿââöð åòäèéèìèçäÿí õåéëè ÷îõ ÿùÿìèééÿò âåðäèéèíè. îíóí áèð ñèëñèëÿ îëäóüóíó ýþñòÿðèð. ÕÕ ÿñð øÿðàèòèíäÿ.Ñ. Áó. Åéùàì èëÿ. Ùÿëÿ ýÿíúëèéèíäÿí Ëàôîíòåíÿ. Øàèð þç ÿäÿáè áàõûøëàðûíäà äà ñàòèðèê ÿäÿáèééàòà éöêñÿê ãèéìÿò âåðèðäè. Ñàòèðàëàðûí òÿíãèä âÿ òÿñâèð ùÿäÿôëÿðè ìöõòÿëèô âÿ ðÿíýàðÿíýäèð. ÿí êè÷èê ùÿéàò òÿôÿððöàòû âÿ êîíêðåò øÿõñèééÿòëÿðëÿ éàíàøû ìÿëóì äþâëÿò õàäèì20 . åéíè çàìàíäà. Áó êèòàáäà “Êÿëíèéÿò” àäëû ñàòèðà æóðíàëûíäà “À. áÿçÿí àøêàð ýþðöíÿí âÿ áÿçÿí ýèçëÿíÿí öçâè áèð èäåéàåñòåòèê êåéôèééÿòèäèð. ìÿíÿâè åùòèéàúëàðû èëÿ ÿëàãÿäàð èäè. Áó úÿùÿòäÿí îíóí ðîìàíòèçìè èëÿ Øàèã ðîìàíòèçìè àðàñûíäà áþéöê áèð éàõûíëûã âàðäûð. Ñÿùùÿòèí áåëÿ áèð ãÿíàÿòÿ ýÿëìÿñè ÿäÿáè èíêèøàôûí þçö èëÿ. Î ýþñòÿðèðäè êè. áÿäèè ÿäÿáèééàòûí ìöàñèð ñÿâèééÿñèíäÿ òÿíãèäñèç âÿ ñàòèðàñûç êå÷èíìÿê ìöìêöí äåéèë. “Òàüû âÿ Íàüû” êèìè êîìèê âÿçèééÿòëÿðëÿ çÿíýèí ïéåñëÿð âÿ íÿùàéÿò. ùÿð úöð àçàäëûüûí “ãàíëû ÿëëÿðëÿ òûõàíäûüû” “ôÿíà áèð çàìàíäà” ñàòèðèê ÿäÿáèééàòà áþéöê åùòèéàú îëäóüóíó äÿðê åäèð âÿ ìöàñèðëÿðèíè “åéùàì âÿ êèíàéÿäÿí” èñòèôàäÿ åòìÿéÿ ÷àüûðûðäû: .âàðäûð. çÿìàíÿ ÷öíêè ôÿíà áèð çÿìàíÿäèð. òÿçéèã âÿ çîðàêûëûã äöíéàñûíäà. Ñÿùùÿòèí ùÿéàòëà áàüëûëûüû îíà áÿçÿí ìöàñèð úÿìèééÿò ùàäèñÿëÿðèíÿ ðåàëèñò ìöíàñèáÿò áÿñëÿìÿê èìêàíû âåðèð. Ñÿùùÿòèí ñàòèðàéà ìöðàúèÿòè áèð òÿðÿôäÿí îíóí éàðàäûúûëûüûíûí þç äàõèëè õöñóñèééÿòëÿðè âÿ ãàíóíàóéüóíëóüó èëÿ áàüëû èäèñÿ. Öìóìèééÿòëÿ. èíãèëàáè øöóðó îéàíìûø Àçÿðáàéúàí õàëãûíûí ìèëëè. ÕÕ ÿñðèí ÿââÿëëÿðèíäÿ éåíè èíêèøàô ìÿðùÿëÿñèíÿ ÷àòìûø òÿíãèäè ðåàëèçìèí. Øàèð ìÿèøÿò âÿ úÿìèééÿò ìÿñÿëÿëÿðèíäÿí òóòìóø ìöùöì ñèéàñè ùàäèñÿëÿðÿ ãÿäÿð. ñåíçóðàíûí þçáàøûíàëûã åòäèéè.. Ñÿùùÿòèí ñàòèðàëàð éàçìàñû òÿñàäöôè éàðàäûúûëûã ùÿâÿñè äåéèë.

àðàãûçûøäûðàí æóðíàëèñòëÿðè. éàíëûøëûã äà âàðäûð. “àëèìíöìàëàð” Ñÿùùÿòèí àìàíñûç ãÿçÿáèíÿ ñÿáÿá îëóðëàð. áèýàíÿëèéèí. òÿñâèð öñóëëàðûíäà äàùà àéäûí ýþðñÿíèð. ñèéàñè ìÿìóðëàðà ãÿäÿð ùàìûñûíû þç ñàòèðà ùÿäÿôè åòìÿêäÿí ÷ÿêèíìÿìèøäèð. ìåøøàíëûüûí. ìöòèëèéèí. Áó òÿñèð. Ñàòèðàëàðëà þòÿðè òàíûøëûã áåëÿ îíëàðûí Ñàáèð ïîåçèéàñûíûí òÿñèðèíäÿí êÿíàðäà ãàëìàäûüûíû ýþñòÿðèð. ßòàëÿòèí. ñàòèðàëàðûí èäåéà ìÿçìóíóíäà áèðòÿðÿôëèëèê. Ñÿùùÿò ñàòèðàñûíûí ìþâçó äàèðÿñèíè òÿñÿââöð åòìÿê îëàð. Ëàêèí Ñÿùùÿò ùÿìèí ùàäèñÿëÿðäÿí þç ìÿíàôåéè ö÷öí èñòèôàäÿéÿ ÷àëûøàí èìïåðèàëèñò äàèðÿëÿðè. ëîâüàëûã âÿ õóäáèíëèéèí âÿ îíëàðëà áåëÿ úÿìèééÿò. Áó íöìóíÿëÿð øàèðèí éàðàäûúûëûüûíäà àøêàð ùèññ îëóíàí áèð áîøëóüó äîëäóðóð. ìèëëè ìÿäÿíèééÿòÿ õîð áàõàí ìÿñëÿêñèç. þç øÿõñè çþâãëÿðè ö÷öí ùÿð úöð ÿõëàã íîðìàëàðûíû òàïäàëàéàí. úÿñàðÿòëè. Áó áÿçè ùàëëàðäà øåðèí öìóìè áÿäèè ãöââÿñèíÿ ìÿíôè òÿñèð ýþñòÿðèðñÿ. àäÿò. Àéäûí ùèññ îëóíóð êè. Ëàêèí Ñÿùùÿòèí ñàòèðà éàðàäûúûëûüûíûí þçöíÿìÿõñóñ îðèæèíàë õöñóñèééÿòëÿðè äÿ âàðäûð. ÿõëàã. Øàèð Áàëêàí õàëãëàðûíûí 1910-úó èëëÿðäÿêè ìèëëè-àçàäëûã ùÿðÿêàòûíûí ìàùèééÿòèíè ñàäÿúÿ Òöðêèéÿ-Áàëêàí ìöùàðèáÿñè êèìè ãèéìÿòëÿíäèðìèøäèð. Áóðàäà ùÿòòà áÿçÿí Ñàáèð øåðèíèí àéðû-àéðû ìèñðàëàðû. ìöðòÿúå “Íîâîéå âðåìéà” ãÿçåòèíè òÿíãèä åòìÿêäÿ. ßëáÿòòÿ. “çöëìÿò äöíéàñûíà” ãàðøû ÷åâðèëìèø.ëÿðèíÿ. Ìåíøèêîâ êèìè øîâèíèñò. Áó îðèæèíàëëûã àéðû-àéðû ùÿéàò ùàäèñÿëÿðèíÿ ìöíàñèáÿòäÿ. ðóùàíèëÿðèí ôèòâàñûíà óéóá òÿäðèñ îúàãëàðûíûí áàüëàíìàñûíà ãîë ãîéàí. àéäûí. Áóíóíëà áÿðàáÿð. Áöòöí áó ñàòèðàëàðà öìóìèëèêäÿ íÿçÿð ñàëàíäà. Áèð íå÷ÿ ñàòèðèê øåðè ìÿëóì îëàí Ñÿùùÿò àðòûã îòóçäàí éóõàðû ñàòèðàíûí ìöÿëëèôèäèð. Ùÿòòà áÿçÿí áèð øåèðäÿ áèð íå÷ÿ äÿôÿ ùàäèñÿéÿ. çàëûì âÿ ìöñòÿáèä äþâëÿò áàø÷ûñû êèìè òÿíãèä îëóíóðëàð. áó ñàòèðàëàð þç øåðèééÿòè. àâàìëûã âÿ úÿùàëÿòèí. ãåéðÿòñèç çèéàëûëàð. Ñàòèðàëàð ùÿì äÿ. ÿëáÿòòÿ. þçöíö ìþâçóëàðäà. éåêÿáàøëûã âÿ çîðàêûëûüûí. “ìöñÿëìàí öðÿôàëàðû”. áÿçè ùàëëàðäà ëàï éåðèíÿ äöøöð. îíà ìöòëÿã þç ìöíàñèáÿòèíè áèëäèðèð. òÿñâèðÿ ìöäàõèëÿ åäèá ôèêðèíè áèðáàøà ñþéëÿéèð.. ðèòîðèêàíû. ìþâçóéà ìöíàñèáÿòäÿêè àéäûíëûüû âÿ êîíêðåòëèéè. èôàäÿëÿðè òÿêðàð îëóíóð. éàõøû èø ýþðìöøäöð. ýöëöøöí õàðàêòåðèíäÿ. îíóí íöôóçëó ìÿêòÿáèíèí ÿíÿíÿëÿðèíè äàâàì åòäèðìÿê èñòÿìèøäèð. ñàòèðà ö÷öí ìþâçó ñå÷ìÿê öñóëóíäà. òèïëÿðèí úàíëûëûã âÿ áöòþâëöéö áàõûìûíäàí Ñàáèð ïîåçèéàñû ñÿâèééÿñèíÿ éöêñÿëìèð. äþâðöí úèääè èúòèìàèñèéàñè íþãñàíëàðûíà. Ñÿùùÿò áþéöê ñàòèðèêèí éîëó èëÿ ýåòìÿéÿ ÷àëûøìûø. Áèð ðîìàíòèê êèìè øàèð ùàíñû ìþâçóéà ìöðàúèÿò åäèð åòñèí. ìÿèøÿò ìÿñÿëÿëÿðèíèí òÿíãèäèíè äÿ éóõàðûäà ñàäàëàíàí ìÿñÿëÿëÿðèí ñûðàñûíà äàõèë åòñÿê. âÿòÿíäàøàíÿ òÿíãèäèí ôîíóíäà øàèðèí ïàðëàã. ëÿêÿñèç ñèìàñû úàíëàíûð. ôîðìà õöñóñèééÿòëÿðèíäÿ ýþñòÿðèð. àéðû-àéðû úÿìèééÿò 21 . ìöÿëëèô ìþâãåéèíèí äàùà àéäûí ñÿñëÿíìÿñèíÿ õèäìÿò åäèð. ùÿð øåéäÿí ÿââÿë. ìöäðèê. Ñÿùùÿòèí äöíéàýþðöøöíöí. ìöùàôèçÿêàðëûã âÿ ôàíàòèçìèí. Áó ñàòèðàëàðäà Èðàí øàùëàðû õàëãà õÿéàíÿò åäÿí. áåø-îí êÿëìÿ ÿúíÿáè ñþç þéðÿíèá õàðèúè ìÿäÿíèééÿòëÿð ãàðøûñûíäà ñÿúäÿ ãûëàðàã. ñèìàñûç. õàëãûí ñÿàäÿòè ö÷öí àðàìñûç ÷àëûøàí âÿòÿíïÿðâÿð áèð øàèðèí øÿôôàô ñèìàñû!. Ãàçàíú äàëûñûíúà ãà÷àí. äèäàêòèçìè ýöúëÿíäèðèðñÿ.

ùàäèñÿëÿðèíÿ. Íÿùàéÿò. èúòèìàè áÿðàáÿðñèçëèéèí òÿíãèäèíäÿ Ñàáèðëÿ àéàãëàøìàüà ÷àëûøìûøäûð. èñòè âÿ ñîéóüóíó ùèññ åäèð. ïðîôåññèîíàë. ñÿùíÿ ÿñÿðëÿðè âÿ òÿìñèëëÿð òÿëèì-òÿðáèéÿ èøèíÿ êþìÿê åòìèøäèð. ÕÕ ÿñð Àçÿðáàéúàí ÿäÿáèééàòûíäà òÿáèÿò òÿñâèðëÿðè ñàùÿñèíäÿ Ñÿùùÿò ãÿäÿð ìöâÿôôÿã îëàí èêèíúè áèð øàèð. äàðýþç ìèëëÿò÷èëÿðÿ äöøìÿí ìöíàñèáÿò áÿñëÿìèøäèð. ìÿùêóìëàðûí ìÿíàôåéèíè ìöäàôèÿ åòìèø. Î. çîðàêûëûüûí. Ñÿùùÿò òÿáèÿòè áöòöí úàíëûëûüû èëÿ äóéà áèëìèø. ðîìàíòèê Ñÿùùÿòëÿ ðåàëèñò Ñÿùùÿòèí áèð-áèðèíè òàìàìëàìàñûíà õèäìÿò åäèð. õàëãû ñàòàíëàðà. Îí áåø èëÿ ãÿäÿð ìöÿëëèìëèê åòìèø Ñÿùùÿò éàëíûç ìÿêòÿáäÿ äåéèë. Èìïåðèàëèçìèí. îíóí ýåíèø äöçëÿðèíèí. Ñÿùùÿò Àçÿðáàéúàí ÿäÿáèééàòûíäà ÷îõ ýþçÿë. Òÿáèÿòè òÿðÿííöì Ñÿùùÿò ëèðèêàñûíûí ÿñàñ õöñóñèééÿòëÿðèíäÿíäèð. Áó ÿñÿðëÿðèí ìöÿëëèôè Àçÿðáàéúàí óøàã ÿäÿáèééàòû òàðèõèíÿ ïàðëàã ñÿùèôÿ éàçìûø Ñàáèð âÿ Ìèðçÿ Úÿëèë. Ñÿùùÿò þç ñÿíÿò âÿ ÿãèäÿ äîñòó áþéöê Ñàáèðèí ñÿíÿò äöíéàñûíäàí èëùàì àëàðàã éåíè ÿñðèí ÿââÿëëÿðèíäÿ Àçÿðáàéúàíäà éàðàíàí ãàáàãúûë èäåéàëû ÿäÿáèééàòûí ýþðêÿìëè íöìàéÿíäÿëÿðèíäÿí áèðè îëìóøäóð. áó ñàùÿäÿ ôàñèëÿñèç ÷àëûøìûø. ìèëëè òÿçéèãèí.Ñÿùùÿòèí áþéöê ìÿäÿíè õèäìÿòè îëìóøäóð. îíóí ýþçÿëëèêëÿðèíè ìÿùàðÿòëÿ òÿðÿííöì åòìèøäèð. Áþéöê áèð óñòàëûã âÿ ñÿíÿòêàðëûãëà éàðàäûëìûø áó øåèðëÿð Àçÿðáàéúàí ïîåçèéàñûíûí èíúèëÿðèíäÿíäèð. Ñàáèð éàðàäûúûëûüûíà ìöíàñèáÿòèíèí àéäûíëàøìàñûíà. Ãàáàãúûë çèéàëûëàðûí ìÿòàíÿòëè ìöáàðèçÿñè íÿòèúÿñèíäÿ 1905-úè èëäÿí ñîíðàêû ìÿäÿíè úàíëàíìà çàìàíû áàøãà õàëãëàðûí ÿäÿáè èðñè èëÿ äàùà àðòûã òàíûø 22 . äÿãèãëÿøìÿñèíÿ êþìÿê ýþñòÿðèð. ðèéàêàð çèéàëûëàðà. Îíóí áÿäèè èñòåäàäû áóðàäà ãöââÿòëè áèð øÿêèëäÿ öçÿ ÷ûõìûøäûð. ñàòèðàëàðû áèð äàùà òÿñäèã åäèð êè. ÿäÿáè ôÿàëèééÿòèíèí ìöùöì áèð ùèññÿñèíè òÿðúöìÿ÷èëèéÿ ùÿñð åòìèø. Îíóí óøàã âÿ ýÿíúëÿð ö÷öí éàçäûüû áèð ÷îõ ëèðèê øåèðëÿð. Àááàñ Ñÿùùÿòèí ÿäÿáè éàðàäûúûëûüûíûí ìöùöì áèð ñàùÿñèíè óøàãëàð ö÷öí éàçäûüû ÿñÿðëÿð òÿøêèë åäèð. ðåàë òÿáèÿò ìÿíçÿðÿëÿðè éàðàäàí éàçû÷ûëàðäàí ñàéûëûð. Àááàñ Ñÿùùÿòèí ïåéçàæëàðûíäà Àçÿðáàéúàí òÿáèÿòèíèí ÷îõ èíúÿ õöñóñèééÿòëÿðè þç ÿêñèíè òàïìûøäûð. Àçÿðáàéúàíäà áÿäèè òÿðúöìÿíè ùÿì åëìè. ÿçèëÿíëÿðèí. äþâðöí ìöðÿêêÿá. “áîéíó êðàõìàëëû”. Øàèã âÿ Ñöëåéìàí Ñàíè êèìè ãÿëÿì éîëäàøëàðû èëÿ áèðëèêäÿ áó ÿäÿáèééàòû ÷îõÿñðëèê èíêèøàôûíäà éåíè. çèääèééÿòëè òîããóøìàëàðû âÿ ìöáàðèçÿëÿðè øÿðàèòèíäÿ øàèð ìÿçëóìëàðûí. ÿäÿáè éàðàäûúûëûüûíäà äà áèð ìöÿëëèì îëìóøäóð. Àçÿðáàéúàíäà ðóñ âÿ Ãÿðáè Àâðîïà ÿäÿáèééàòû íöìóíÿëÿðèíèí òÿðúöìÿñè âÿ éàéûëìàñû èøèíäÿ À. “ðöÿñàëàðà”. éàøûë éàìàúëàðûíûí ÿòðèíè äóéóð. ùÿì äÿ áÿäèè ñÿíÿòêàðëûã úÿùÿòèíäÿí êàìàëà ÷àòäûðìûøäûð. äåìÿê îëàð éîõäóð. Øàèðèí òÿáèÿòè òÿñâèð åäÿí øåèðëÿðèíè îõóéàðêÿí. “ÿüíèéàëàðà” âÿ îíëàðûí äÿéèðìàíûíà ñó òþêÿí ðóùàíèëÿðÿ. àõøàì âÿ ñÿùÿðëÿðèíè. éöêñÿê ïèëëÿéÿ ãàëäûðìûøäûð. èíñàí ñàíêè Àçÿðáàéúàíûí äîüìà ÷þëëÿðèíÿ ýåäèð. ìÿñëÿêñèç. Ñàòèðàëàð áèð äàùà ýþñòÿðèð êè.

èôàäÿ òÿðçè äÿ íèñáÿòÿí êþùíÿäèð. “Òÿçÿ øåèð íåúÿ îëìàëûäûð?” ìÿãàëÿñèíäÿ èðÿëè ñöðäöéö ôèêèðëÿð ÷ÿð÷èâÿñèíäÿ ùÿðÿêÿò åäèð. Îäóð êè. ýöðúö âÿ Àâðîïà õàëãëàðû ÿäÿáèééàòûíäàí òÿðúöìÿëÿð åòìèøäèð. Áåëÿ êè. Òÿðúöìÿéÿ éàðàäûúû øÿêèëäÿ éàíàøìàã áàúàðûüû Ñÿùùÿòèí òÿðúöìÿëÿðèíèí éöêñÿê áÿäèè êåéôèééÿòèíè òÿìèí åäÿí ÿñàñ àìèëëÿðäÿí èäè.îëìàã åùòèéàúû ÿìÿëÿ ýÿëìèøäè.Ùàðòìàíäàí (1821-1872) äà áèð ñûðà òÿðúöìÿëÿð åòìèøäèð. Î áèëèðäè êè. Ñÿùùÿò òÿðúöìÿ èøèíÿ õàëãëàð àðàñûíäàêû ìÿäÿíè ÿëàãÿíè ìþùêÿìëÿäÿí.Ùöãî (1802-1885) âÿ È. Ëåðìîíòîâ.Ìöññå (1810-1857) âÿ Ì. “Áèð âÿðÿãäèð êèòàáè-õèëãÿòäÿí”).Â. ÿäÿáèééàòû çÿíýèíëÿøäèðìÿê èøèíäÿ òÿðúöìÿäÿí äÿ ýåíèø èñòèôàäÿ åòìÿéÿ ÷àüûðûðäû. “Èëê ãèðàÿò”. äèë. “Ìÿêòÿá” æóðíàëëàðûíäà ÷àï îëóíìóøäóð. Ãîëñ-Ìèëëåð. À. Ïóøêèí. Áó åùòèéàúû äÿðèíäÿí äÿðê åäÿí øàèðëÿðäÿí áèðè äÿ Ñÿùùÿò èäè. Áó øåèðëÿðäÿ èúòèìàè ìÿçìóí çÿèô îëäóüó êèìè. Êðûëîâ âÿ áèð ÷îõ áàøãà øöÿðàëàðäàí åòäèéè òÿðúöìÿëÿð ÿñëèëÿ ìöâàôèã îëìàãëà áÿðàáÿð øàéàíè-òÿãäèðäèð”. “Èêèíúè èë”. “Ýöëçàð” êèìè äÿðñëèêëÿðäÿ. 23 . Ñÿùùÿòèí ýåíèø òÿðúöìÿ÷èëèê ôÿàëèééÿòè 1907-úè èëäÿí ñîíðàéà àèääèð. òÿðúöìÿ ö÷öí ÿñàñÿí ùèññè øåèðëÿð ñå÷èðäè (“Íÿüìÿéè-îðäèáåùèøòè”. òÿðúöìÿéÿ èëùàì âÿ åùòèðàñëà éàíàøûð. Ãîðêè êèìè ðóñ êëàññèêëÿðèíäÿí òÿðúöìÿëÿðè ðóñ ÿäÿáèééàòûíûí èäåéà-áÿäèè ãöäðÿòèíè Àçÿðáàéúàí îõóúóñóíà åéíè ñÿâèééÿäÿ ÷àòäûðàí ýþçÿë íöìóíÿëÿðäèð. “Äÿáèñòàí”. Îíóí òÿðúöìÿëÿðè ÿñàñÿí “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè” àäëû èêè êèòàáäà. Îíóí Êðûëîâ. áèëìÿäèéèíè þéðÿòìÿê. Íèêèòèí.Ýåòå (1749-1832). Áó ïðîñåñ ìöÿééÿí ìÿãñÿäëÿ áàüëû îëóð.Áàðàòàøâèëèíèí (1817-1845) “Ìåðàíè”. À. Ýöðúö ÿäÿáèééàòûíäàí èñÿ Ñÿùùÿò ðîìàíòèê øàèð Í. úàâàí øàèðèìèç “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè” íàì ÿñÿðèíäÿ ìÿøùóð ðóñ øöÿðàñûíäàí Ïóøêèí. À. áÿäèè òÿðúöìÿ ìöðÿêêÿá èäåéà-éàðàäûúûëûã ïðîñåñèäèð. Áó èëëÿðäÿ Ñÿùùÿò ðóñ ÿäÿáèééàòûíûí ÿí éàõøû ìöòÿðúèìè êèìè ìÿøùóðëàøìàüà áàøëàéûð. Ñÿùùÿò 1905-úè èëäÿí áàøëàéàðàã áöòöí ÿäÿáè éàðàäûúûëûüû áîéó òÿðúöìÿ èøè èëÿ ìÿøüóë îëìóø. ÿäÿáèééàòûí èíêèøàôûíà êþìÿê åäÿí áèð âàñèòÿ êèìè áàõûðäû. áó òÿðúöìÿëÿð ÷îõ àñàíëûãëà îõóíóð. 1905-1906-úû èëëÿðäÿ Ñÿùùÿò ôðàíñûç ÿäÿáèééàòû íöìóíÿëÿðèíè òÿðúöìÿ åäèðäè. òÿðúöìÿ åòäèéè ÿñÿðÿ éàðàäûúû ìöíàñèáÿò áÿñëÿéèðäè. Èëê òÿðúöìÿëÿðèíäÿ î. ùÿëÿ ñàüëûüûíäà îíó ðóñ ìÿäÿíèééÿòè òàðèõèíäÿ ìàùèð òÿðúöìÿ÷è êèìè òàíûíàí Æóêîâñêè èëÿ ìöãàéèñÿ åäèð âÿ “Èêèíúè Æóêîâñêè” àäëàíäûðûðäûëàð: “Ñÿùùÿòèí òÿðúöìÿäÿ äàùà àðòûã ìÿùàðÿò âÿ èñòåäàäû îëäóüó ö÷öí ðóñ ÿäèáëÿðèíäÿí èêèíúè Æóêîâñêè äåéÿ áèëÿðèê. Íèêèòèí.Ñåðåòåëèíèí “Õàíÿíäÿ Ãîãè” ÿñÿðëÿðèíè òÿðúöìÿ åòìèøäèð. Íàäñîí. Î.Ñÿùùÿò Ãÿðáè Àâðîïà øàèðëÿðèíäÿí Â. Òÿñàäöôè äåéèë êè. Êîëòñîâ. ÷îõ çàìàí îíëàðûí ùÿòòà òÿðúöìÿ îëäóüóíó áåëÿ ùèññ åòìèðñÿí. áÿäèè ãöââÿñèëÿ îõóúóíó äÿðùàë þç òÿñèðè àëòûíà àëà áèëèð. ðóñ. Îíà ýþðÿäèð êè. 1906-úû èëäÿ Øàìàõûäà à÷ûëìûø ðåàë ìÿêòÿáäÿ ìöÿëëèìëèê åòäèéè çàìàí øàèð îíóíëà éàõûí îëàí éåðëè ìöÿëëèìëÿðèí êþìÿéèëÿ ðóñ äèëèíè äàùà ÿñàñëû þéðÿíèð âÿ ðóñ êëàññèêëÿðèíèí ÿñÿðëÿðèíè ùÿâÿñëÿ ìöòàëèÿ åäèð. “Éåíè ìÿêòÿá”. î õàëãû èðÿëè àïàðìàã. Ëåðìîíòîâ.

ÕÕ ÿñð øåðèíÿ éåíè õöñóñèééÿòëÿð ýÿòèðÿí ýþðêÿìëè øàèðëÿðäÿíäèð. òÿðúöìÿëÿðè èëÿ áèð òÿðÿôäÿí äîüìà õàëãûíû áàøãà õàëãëàðûí ÿäÿáèééàòû èëÿ òàíûø åòìÿê ìÿãñÿäèíè èçëÿéèðäèñÿ. Î. êëàññèê èðñÿ ìöíàñèáÿò. Øàèðèí ÿäÿáè-òÿíãèäè ýþðöøëÿðèíè äîüðó øÿðù åòìÿê. Îíóí ðåàëèçì.Àááàñ Ñÿùùÿòèí òÿðúöìÿëÿðèíèí èäåéà-áÿäèè òÿñèðè ÷îõ ãöââÿòëè èäè. ÿñÿðëÿðèíäÿ ðóñ âÿ Àâðîïà ÿäÿáèééàòøöíàñëûüûíäàêû ìöëàùèçÿëÿðäÿí èñòèôàäÿ åäèðäè. ÕÕ ÿñðèí ÿââÿëëÿðèíäÿ ÿäÿáèééàòûí íÿçÿðè ìÿñÿëÿëÿðè ÿòðàôûíäà ýåäÿí ìöáàðèçÿäÿ Ñÿùùÿò ôÿàë èøòèðàê åäèðäè. Àááàñ Ñÿùùÿò Àçÿðáàéúàí õàëãûíûí áÿäèè òÿôÿêêöðöíÿ ãöââÿòëè òÿñèð ýþñòÿðèá. îðàäà þçöíÿ ìþùêÿì éåð òóòàí. Àçÿðáàéúàí ÿäÿáèééàòûíûí èíêèøàôûíà êþìÿê ìÿãñÿäèëÿ åëìè òÿíãèäè ìÿãàëÿëÿð éàçûð. áÿäèè òÿðúöìÿ êèìè ìÿñÿëÿëÿð ùàããûíäà ôèêèðëÿðè ÕÕ ÿñðèí ÿââÿëëÿðèíäÿ Àçÿðáàéúàíäà ÿäÿáè-òÿíãèäè ýþðöøëÿðè àéäûíëàøäûðìàã úÿùÿòäÿí ÷îõ ÿùÿìèééÿòëèäèð. äèýÿð òÿðÿôäÿí áó éîëëà Àçÿðáàéúàí ÿäÿáèééàòûíûí þç èíêèøàôûíà êþìÿê ýþñòÿðèðäè. ñàòèðà. Î. áèð ÷îõ ìöùöì ÿäÿáè ìÿñÿëÿëÿð ùàããûíäà ôèêèð éöðöäöð. ÿäÿáèééàòäà èäåéàëûëûã âÿ õÿëãèëèê. òÿíãèä. áó ýþðöøëÿðèí çÿèô âÿ ãöââÿòëè òÿðÿôëÿðèíè ìåéäàíà ÷ûõàðìàã ö÷öí áóíëàðû èíêèøàôäà àëìàã ëàçûìäûð. Êàìàë Òàëûáçàäÿ 24 .

.

.

Éàòäûëàð ÿùôàäëàðûí õàáäÿ. Äóð. Ñþçëÿðèíÿ. îéàí åé äàùèéåéè-ðóçýàð! Ýþð âÿòÿíèí îëäó íàñûë òàðö ìàð. Ãÿäðèíè áèëñÿéäè ÿýÿð ÿüíèéà. ìÿíúÿ.ØÅÉÕ ÑßÄÈ Ñÿäè. ÿùôàäûíà. áàõ âÿòÿí þâëàäûíà. Ùèêìÿòè-ÿøàðûíà áèèõòèëàô Åéëÿð èêÿí ÿùëè-úàùàí åòèðàô. Îëäó ôÿðàìóø íÿñèùÿòëÿðèí. ÿéà øàèðè-øèðèíêÿëàì! Õàáýÿùèí ðþâçåéè-äàðöññÿëàì. øèâåéè-ýþôòàðûíà. áó ýöí äèëýöøà. Ìÿçúÿè-ïàêèíäèð ÿýÿð Äèëýöøà. Ùÿð äèëÿ íÿãë îëäó êÿëàìûí ñÿíèí. Òóòäó áöòöí àëÿìè íàìûí ñÿíèí. Ãÿäð ãîéàðêÿí ùàìû àñàðûíà. Âåðìÿäè ùå÷ ôàèäÿ çÿùìÿòëÿðèí. Èñìèíÿ ìèí ìÿêòÿá îëóðäó áèíà. Ñåâýèëè ÿãàáûíà. 1898 27 . Åòìÿäèëÿð ðÿêç àäûíà àáèäÿ. À÷ ýþçöíö. Ùåéèô äåéèë.

ñÿíÿ ëàéèãèíúÿ ãîéìàäû ãÿäð. Ùåéêÿëèí áóðäà ðÿêç åäÿðëÿð èäè. Ùàôèç! Áèð úàùàíè-ìÿàíèñÿí. 1898 28 . Äÿðê åäÿí ÿùëè-ùÿãã ìÿðàòèáèíè. Ìöíäÿðèú ùÿð áèðèíäÿ áèð åúàç. Åëìö ôÿííè-çÿìàíÿäÿí âàãèô. Ëåéê äþâðè-çÿìàíÿ åéëÿäè üÿäð – Êèì. Èøòÿ ñÿíñÿí áó ýöí ëèñàíöë-ãåéá. åé ìöðøèäè-ñöòóäÿñèéÿð! Ùàôèç. Îëñà èäè èðàíëûëàð àðèô. Áèð ìÿàëè úÿùàíèñÿí. Ùàôèç! Äöøöíöëñÿ íÿäèð ìÿòàëèáèíè. åé óñòàäè-øåðö ùöíÿð! ßñÿðèíäèð ìöòÿðúèìè-ëàðåéá. Ãÿäðèíè êàìèëÿí áèëÿðëÿð èäè.ÕÀÚß ÙÀÔÈÇ Ùàôèç. Ìöñòÿòèðäèð ùÿãèãÿò èëÿ ìÿúàç.

áèäàð îë! Õàáè-ãÿôëÿòäÿí îéàí áèð. Éÿíè ßáäöëùöñåéíçàäÿ. åé ÿùëè-âèëà. Åäèáÿí çþùð íàìàçûíû úÿìàÿòëÿ ÿäà. éàïîí äþâëÿòè-ðóñ èëÿ äóðóá äÿâàéÿ. Ùàíñû Øèðâàí êè. Ìàëö úàí èëÿ êþìÿêëèê åëÿéèí ñóëòàíÿ. Áèðè þç úàíûíû ñóëòàíûíà ãóðáàí âåðäè. Íÿ ãèéàìÿòäö. î øÿõñè-òàùèð. áèðèñè ïóë. ×öí éåòèøäè áó õÿáÿð íàùèéåéè-Øèðâàíÿ.*** Åé êþíöë. Úöìëÿ ìÿúðóùÿ áó ýöíëÿðäÿ èàíÿò äÿìèäèð. Áîéëÿ íàëàéèã èøè äþâëÿòè-éàïóí åëÿäè. Ñàäèãöë-ãþâë ðÿèééÿòëÿð åäèáëÿð ùöììÿò. Ïÿñ ÷ûõûá ìèíáÿðÿ ñÿñëÿíäè êè. øÿùè-çèøàíûìûçà. 29 . Òà êè òÿíáåù îëà îë òàèôåéè-áÿäíàìÿ. Ñàáèãÿí åëìè-ãÿçàâÿòäÿ äÿáèðè-ãàçè. ×àüûðàã ñóçè-úèýÿðäÿí ùàìûìûç Àëëàùû – Êè. áèðèñè úàí âåðäè. åé ãþâì. áó çàìàí ùöøéàð îë! Øÿðãè-ÿãñàéÿ íÿçÿð ãûë. Ðóñ åñêàäðàñûíà áèðäÿí î øÿáõóí åëÿäè. Ùàëèéà ìÿñíÿäè-èççÿòäÿ ìöäèðè-ãàçè. Áèëèí. îëóá çÿëçÿëÿäÿí âèðàíÿ. Öëÿìà ôèðãÿñèíè åéëÿäè êöëëÿí ùàçèð. ìÿñàúèäëÿðÿ äÿâÿò îëóíà õàñö ÿâàì. Ìàíèôåñò âåðäè î äÿì ëÿøêÿðè-õóíàøàìÿ. äóð ýþçöí à÷. íÿ øóðèøö íÿ âàâåéëàäûð! Áöòïÿðÿñò òàéèôÿñè ýþð íÿ úÿñàðÿò åäèéîð. íåúÿ ýþð ãîâüàäûð. Èìïåðàòóðÿ äèëö úàí èëÿ ãûëñûí õèäìÿò. Ñöëùö àñàéèøè äöíéàäÿ î ãàðÿò åäèéîð. ßìð åäèáäèð öëÿìà ñèíôèíÿ øåéõöëèñëàì – Êè. éàòìàýèëÿí. Áèðè ñóðñàò. Äèïëîìàò äàèðÿñè âÿç åëèéÿí ãàíóíó Ùÿòê åäèá éåð öçöíöí òàèôåéè-éàïóíó. áó ýöíëÿð íÿ ôÿðàãÿò äÿìèäèð. ìöçÿôôÿð åäÿ áó ðÿçìäÿ øàùÿíøàùû. ×öí âåðèëäè áó õÿáÿð ñåâýèëè ñóëòàíûìûçà. Ùÿðá åëàíû òÿìàìÿí äàüûëûá äöíéàéÿ – Êè. Èìïåðàòóðè-ìöÿççÿì.

Ùÿã-òààëà áó òÿðèã èëÿ éàçûá Ãóðàíÿ. Èìïåðàòóðèìèçÿ þìðè-òÿâèë åéëÿ ÿòà. Øèÿìÿçùÿáëÿðÿ Ãàôãàñäÿ øåéõöëèñëàì. Íöêòÿäàéè-ðÿùè-äèí. ìöñÿëìàí îëñóí. ôÿõðè-ÿíàì. Áóéóðóá øåéõ ùÿð îë êÿñ êè. Ñàíèéÿí. Äàèìà ðÿçìäÿ ÿôâàúûíû ìÿíñóð åéëÿ. Èìïåðàòóðÿ ýÿðÿêäèð êè. Ùàìûëûãíàí äåéèí. åé áàðè-õóäà. Äöøìÿíèí êîð åëÿ. ßìðè-áàðèäèð ñÿëàòèíÿ èòàÿò âàúèá. úöìëÿ áó ìÿòëÿáäÿí îëóí ñèç àýàù. ñÿíàõàí îëñóí. ìÿãùóð åéëÿ. åé ãþâì êè. Áó èòàÿòäÿ ìöñÿëëÿìäè èàíÿò âàúèá. ìÿüëóá åëÿ. ùàäèéè-êöëë. ×öí éåòèðäè áó ìÿãàìÿ ñþçö îë ìöðøèäè-äèí. ßìð åäèáäèð ñèçÿ áó áàðÿäÿ áèð àëèúàù. Õÿëãäÿí ÷ûõäû ýþéÿ íÿðåéè – Àìèí! Àìèí! 1904 30 .

Ñàí òöñòö ÷ûõàð õöëéàëû øàèð ÷óáóüóíäàí. Ìèí ëÿççÿòè-ðóùàíè îëóá ãÿëáäÿ ïåéäà. Ìàâè êàüûçà ñàí ÷ÿêèëèð áèð õÿòè-áåéçà. Ðóùèì. Áèð ìÿíçÿðåéè-äèëêÿø à÷àð ñþùáÿòè-ãöëçöì. Áèð ñàùèëè-äÿðéàéÿ òÿðÿô äöøäö ýöçàðûì. Ýþðäöì êè. Ýàù äàëüàëàíûð. øàùèä àëëàù. Ìÿñðó êèìè õÿôëÿíèáÿí àüçû ãÿø åéëÿð. ñÿíè ýþððÿì. Ñÿùðàéà áàõûá. Éîõ ñÿíäÿí ÿëàùèääÿ êÿëàìûìäà èøàðÿò. Îëäóãúà î áóñèøýÿùè-áèùèññÿ ìöãàðèá. Ãàëõäûãúà âóðàð ìþâú. Ýöí íóðó äöøÿðêÿí ýþðöíöð áàõ íåúÿ øÿôôàô. Îëäóãúà ýöíÿø íóðó äÿíèç ñÿòùèíÿ òàáàí. Äÿðéàéà áàõûá. ÷ûõàð þâúè-ôÿçàéÿ. Îë äÿìäÿ ïÿðàêÿíäÿ îëóá ñÿôùåéè-àáÿ. Òóòìóø õÿôÿãàí ñèíåéè-äÿðéà òÿïèø åéëÿð. Òÿäðèú èëÿ òÿáäèë îëóð ÿíâàè-ùöáàáÿ. íÿ òÿðç îëñà èáàðÿò. Îë ìÿíçÿðåéè-äèëêÿøÿ åòäèêúÿ òÿìàøà. î ìèíâàë Òÿãèá åëÿéèð áèð-áèðèíè äÿñòåéè-ÿòôàë. Ìÿãñóä úÿìàëûíäûð. ó÷äó áàøûìäàí éåíÿ ùóøóì. Òà ðóùóìà òàáÿíäÿ îëóá íóðè-úÿìàëûí. ñÿíè ýþððÿì. ñåâäèúèéèì. ìÿëÿêèì. Ìÿéóñ ÷îúóãëàð òÿê åäÿðëÿð éåíÿ þâäÿò. Çèêð îëäó àäûí. íàçëû íèýàðûì. ýàù äàüûëûð úÿââäÿ ùÿð éàí. 31 1905 . Ôèêðèì ùàìû èíñàôè-ðóõóíäóð. Ùÿðäÿí áóðàõûð äóäè-ñèéÿù ðóéè-ùÿâàéÿ. ßìâàú ýÿëèð ñàùèëÿ ýóéà êè. Êÿøòè éåðèéÿí äÿì éàðûëûð ñèíåéè-äÿðéà. Òÿð ëÿáëÿðèíÿ áóñÿ âåðÿðëÿð ìöòÿàãèá. ñåâýèëè éàðûì. Ñàêèí äÿíèçèí ñÿôùÿñè àéèíÿ êèìè ñàô.ÄßÐÉÀ ÊßÍÀÐÛ Áèð ýöí ãÿìè-äþâðàíäàí óñàíäû äèëè-çàðûì. íàçëû ñöðóøóì. Ýþðäöêäÿ íÿâàçèø éåðèíÿ áöüçö êöäóðÿò. Ñÿùùÿò êèìè äöøìöø áàøûìà øóðè-úÿìàëûí. Ãÿìçÿí îõóíà îëäóì î ýöíäÿí êè. íèøàíýàù. éåë ÿñäèêúÿ åäÿð áÿùð òÿëàòöì. Òÿøêèë åäÿð áèð ñÿôùåéè-ëÿðçàíè-äèðÿõøàí.

èñòÿìÿì àðòûã ýþðÿì îë ãÿìëè ìÿêàíû. Êöëëÿí ùàìû çÿððàòè-úàùàí óéãóéà òàëèá. ßôëàêÿ óúàëäû î çàìàí øþëåéè-àùûì. èëèøäè ýþçÿ áó òöðôÿ ñÿùàðû. Ãàéÿòäÿ ñÿôàáÿõø. Äöøäöêúÿ î èñòÿêëè âÿòÿí ñÿìòÿ íèýàùûì. Ãÿíäèëè-äèðÿõøàí ãÿìÿðè ýþéäÿí ùöâåéäà. Äàìàíè-çèëàëè-øÿá åäèá àëÿìè ìÿñòóð. íÿùàéÿòäÿ òÿðÿáíàê. àëÿìÿ ìöñòÿâëèâö ãàëèá. Áèðäÿí åäèá îë ìÿíçÿðÿäÿí ãÿòè-ÿëàèã. Òóòìóøäó ñöêóíÿò èëÿ áèð ùÿääè-íèùàéÿò. ßòðàôûíà îëäóãäà ÷ö íÿççàðÿñè ìÿòóô. Òà êèì. Áèð þçýÿ õÿéàëàòà åäèá ùèììÿòè-ìÿñðóô. Áèð íþâ îëóá çÿëçÿëÿäÿí éåêñÿðÿ âèðàí. úàùàí óéãóéà ìàèë. Åòìèøäè áó àðàìû îíóí àëÿìè ùåéðàí. 32 . ãàéÿòäÿ ôÿðÿùíàê. Éåð áÿñòÿðè-ðàùÿòäÿ. Ìÿùòàá èëÿ îëìóøäó úàùàí ãÿðãè-ëÿòàôÿò. Øèðâàíûí î äèâàíÿ îëàí øÿùðö ùÿñàðû. åâëÿð ìöòÿëàøè. Äàøëàð ãàðûøûá òîðïàüà. Ãàéÿòäÿ ýþçÿë áèð ýåúÿ.. Îëìóøäó òÿáèÿò åëÿ ìöñòÿüðÿãè-ÿñêàí. Èëëà áó ñöêóíÿòäÿ êÿâàêèá ýþçö áèäàð. áÿøÿðèí ðóùóíà åòìèøäè ñèðàéÿò. Îë ìÿíçÿðåéè-äèëêÿøÿ ìèí ÷åøìëÿ ýóéà Áèð ðèããÿò èëÿ ÷ÿðõ þçö åéëÿðäè òÿìàøà. ×àðïûøäû. Áèð íîâìè-ãÿðèã è÷ðÿ úàùàí úöìëÿ ýèðèôòàð.. Ëàêèí áó ñöêóíÿò þçö áèð òöðôÿ øÿìàèë. Áèð ñöìòö ñöêóò. Õàêè-ñèéÿù ÿòôàëè-ñèòÿìäèäÿ ôÿðàøè. Áèð ñÿùíåéè-øàäè åäèá àôàãäÿ ïåéäà. Ëàêèí äèëè-àøöôòÿâö øóðèäÿâö øàèã. Áàõäûãúà éàõàð øþëåéè-àùûì äèëö úàíû.ØÀÌÀÕÛ ÇßËÇßËßÑÈ Êå÷ìèøäè êå÷ÿí øÿá ýåúÿäÿí áèð íå÷ÿ ñàÿò. Ùÿðäÿì ýÿòèðèð ìÿíçÿðÿñè ãÿëáè ñöòóùÿ. Òÿðê åòìÿéÿ àìàëûíû àëÿì ùàìû ìÿúáóð. Òàïìàç äÿõè àáàäëûüû ñóðÿòè-èìêàí. Îô.

Éîõ. éåðÿ áàòñûí! Ùÿð÷ÿíä éûüûëìûøäû éàðûì ìèëéîí èàíÿ. éàðÿá. Éàüìóðëó ùÿâàëÿðäÿ äîëàøìàã ìöòÿÿççèð. Éàõøû íÿçÿð åòäèêäÿ ýþðöðñÿí ìöòÿìàèë. Ùå÷ âÿúùëÿ ìöìêöí äåéèë èìêàíè-ñöêóíÿò. Òàïìàç ìÿðÿçè-úÿùëè-âÿòÿí Ñÿùùÿòè-êàìèë. Éàé ôÿñëè òóòàð ÷ÿí êèìè òîç ðóéè-ùÿâàíû. Áèð ìÿñêÿí óçàãäàí íÿçÿðÿ ýÿëñÿ äÿ ãàáèë. Áÿë åòäè îíó áèð íå÷ÿ ÿéàíè-çÿìàíÿ.Áèð ãÿäð úàìûð ñàí éûüûëûá äàìÿíè-êóùÿ. ìÿüçè-äÿùàíû. áè÷àðÿëÿðèí äàäûíà ÷àòñûí. éîõ! Áóíà áàèñäè ôÿãÿò ìÿùôÿçÿãóëè! Éîõ êèìñÿ êè. ßçáÿñ òþêöëöá áèð-áèðèíèí öñòöíÿ òîðïàã. Îë ìÿùôÿçÿëÿð øÿððè ÿýÿð îëìàñà çàèë. Ùÿð éàíäà áþéöê õÿíäÿêö ùÿð êó÷ÿäÿ ìèí äàü. ßñäèêúÿ éåë àôàãû òóòàð áóéè-öôóíÿò. Òîçäàí äîëó õàëãûí úèéÿðè. áó èìèø ðóçè-ÿçÿëäÿí áèçÿ ãèñìÿò?! Àøöôòÿ åäèá õàëãû ìÿýÿð çÿëçÿëÿ ùþâëè. 1906 33 . Ìóðäàðëûã èëÿ ùÿï äîëó ÿñâàãö ìÿàáèð. ßðáàáè-üèíàíûí áàøû. Äöíéàäà îëóðìóø áåëÿ çèëëÿòëÿ ìÿèøÿò?! Àéà.

åëìö ôÿçë ÿééàìûäûð! Àðõàäàøëàð! Îõóéóí. Ïàéèìàë îëëóã áó íþâ êå÷ñÿ ýÿð ÿùâàëûìûç. éàð îëàã. åëìö ôÿçë ÿééàìûäûð! Àðõàäàøëàð! Îõóéóí. Àðèç îëìóø äöðëö àôÿòëÿð ìèçàúè-ìèëëÿòÿ. Äèäåéè-äèíïÿðâÿðàí áó ùàëà õóíÿôøàí îëóá. åëì îõóìàã ùÿíýàìûäûð! 1906 34 . åëì îõóìàã ùÿíýàìûäûð! Âàãèô îëìàãëûã ýÿðÿêäèð åùòèéàúè-ìèëëÿòÿ. òàïàð ìèëëÿò íèúàò. Òÿðê åäÿê ùÿì èõòèëàôö èôòèðàãû. áèëëàùè. Êå÷äè äþâðè-çóðè-áàçó. åëìö ôÿçë ÿééàìûäûð! Àðõàäàøëàð! Îõóéóí. Åëìäèð. Úÿùëö ãÿôëÿòëÿ âÿëè èñëàì åâè âèðàí îëóá. ìóúèä èáòèùàúè-ìèëëÿòÿ. Åëì èëÿí ùàñèë îëóð èççÿò. Áó âÿòÿí åâëàäûíûí ÿùâàëûíà ãÿìõàð îëàã. Áàáè-ìÿêòÿáäÿí îëóð ùàñèë ãàìó àìàëûìûç. Ñÿé åäèí òà áèçëÿðÿ ÿùñÿíëÿð åòñèí êàèíàò. ×àðÿ àõòàðìàã ýÿðÿê. ùÿì ÿùäö ùÿì ïåéìàí îëóá. òàïñûí äèí ùÿéàò. Êå÷äè äþâðè-çóðè-áàçó. Êå÷äè äþâðè-çóðè-áàçó. åëìö ôÿçë ÿééàìûäûð! Àðõàäàøëàð! Îõóéóí. Ãÿìôÿçà áèð ìÿíçÿðÿ ÿðç åéëÿð èñòèãáàëûìûç. åëì îõóìàã ùÿíýàìûäûð! Áó ãÿäÿð áÿñäèð òÿìÿääöí ýöëøÿíèíäÿ õàð îëàã. Êå÷äè äþâðè-çóðè-áàçó. åëì îõóìàã ùÿíýàìûäûð! Àðõàäàøëàð! ×îõ ôÿíàäûð àøèêàðà ùàëûìûç. Åëìñèç þìð åòìÿäÿí ìèí äÿôÿ ÿðúÿùäèð ìÿìàò. åëìö ôÿçë ÿééàìûäûð! Àðõàäàøëàð! Îõóéóí. åëì îõóìàã ùÿíýàìûäûð! Áàõ. Êå÷äè äþâðè-çóðè-áàçó. Ñÿùùÿò èñòÿðñÿí ÿýÿð. ÿúàíèá áÿððö áÿùðÿ åëì èëÿ ñóëòàí îëóá. ñÿé åò ÿëàúè-ìèëëÿòÿ.ÄßÂßÒ Àðõàäàøëàð! Åëì ëàçûìäûð êè. Äÿì î äÿìäèð õàáè-ãÿôëÿòäÿí äÿõè áèäàð îëàã.

Ìèëëèééÿòè éàä åéëÿéèí. òÿðê åëÿéèí áöüçö ëÿúóúè! Áèð äÿì àðàéûí ùàëûìûçà ðàùè-ÿëàúè! Ñþíìöø âÿòÿíèí ñÿðñÿðè-úÿùë èëÿ ñèðàúè. åé ìèëëÿòè-íàúè! Ïÿê òÿùëöêÿëè õÿñòÿäèð èñëàì ìÿçàúè! Áèð åéëÿ òÿôÿêêöð. Íèôðÿò åäèð èñëàìûí àäûíäàí áöòöí àëÿì. åé ìèëëÿòè-íàúè! Ïÿê òÿùëöêÿëè õÿñòÿäèð èñëàì ìÿçàúè! Áÿñäèð áó ãÿäÿð õàáè-úÿùàëÿòäÿ êè éàòäûã. ìÿñëÿù ÿúàúè.ÍÈÄÀÉÈ-ÌÈËËßÒ ÉÀÕÓÄ ÀÌÀËÈ-ÂßÒßÍÏßÐÂßÐÀÍß Åé ÿùëè-âÿòÿí. Øÿíè-âÿòÿíö ìèëëÿòè áèýàíÿéÿ ñàòäûã. íåúÿ ýþð õàð îëóá èñëàì. áèùþðìÿòö áèàð îëóá èñëàì. ÿøêôÿøàí îë! Úÿùä åéëÿ òÿðèãè-ùöíÿðö åëìÿ ðÿâàí îë! Ìÿðäàíÿ áó ìåéäàíÿ úÿëàäÿòëÿ äèâàí îë! Ìèëëèééÿòè éàä åéëÿéèí. àýàùè-òÿãàçàéè-çàìàí îë! Ùàëè-âÿòÿíö ìèëëÿòè ýþð. Ìèëëÿò öçöíÿ áàáè-òÿðÿããèíè ãàïàòäûã. ßñëàôûìûçûí ùþðìÿòö ùåéñèééÿòèí àòäûã. åé ìèëëÿòè-íàúè! Ïÿê òÿùëöêÿëè õÿñòÿäèð èñëàì ìÿçàúè! Éàðàí. åé ìèëëÿòè-íàúè! Ïÿê òÿùëöêÿëè õÿñòÿäèð èñëàì ìÿçàúè! 35 . Áèèççÿòö. éûüûëàã áèðúÿ ãóðàã ìÿúëèñè-ìàòÿì. Èñëàìûí îëóáäóð íåúÿ ýþð ðþâíÿãè áÿðùÿì. Þç ùàëûìûçà åéëÿéÿëèì íþâùÿ äÿìàäÿì. åé ìèëëÿòè-íàúè! Ïÿê òÿùëöêÿëè õÿñòÿäèð èñëàì ìÿçàúè! Ãÿôëÿò éåòÿð. Ìèëëèééÿòè éàä åéëÿéèí. Âèúäàíëàðû òÿëõ åòäè ãÿìèí. Ìèëëèééÿòè éàä åéëÿéèí. Àíúàã ãóðó áèð àäà íèýàùäàð îëóá èñëàì. ßíâàè-áÿëàéà ýèðèôòàð îëóá èñëàì. Ìèëëèééÿòè éàä åéëÿéèí.

Ñÿùùÿò îëà àèä. åé ìèëëÿòè-íàúè! Ïÿê òÿùëöêÿëè õÿñòÿäèð èñëàì ìÿçàúè! Àôàãè òóòóá ãöëüöëåéè-áàíýè-úÿçàèä. ñÿëá îëóíóá ãåéðÿòè-ìèëëèééÿòö íàìóñ. Áó äÿðäÿ åäèí ÷àðÿ êè. Ìèëëèééÿòè éàä åéëÿéèí. ýþð íåúÿ òóòìóø áèçè êàáóñ – Êèì. Åé òàëåéè-ìÿíùóñ! ßúÿá åòäèí áèçè ìÿéóñ. åé ìèëëÿòè-íàúè! Ïÿê òÿùëöêÿëè õÿñòÿäèð èñëàì ìÿçàúè! 1906 36 . Àììà îëóð èñëàìäà ãÿôëÿò ìöòÿçàèä. Ìèëëèééÿòè éàä åéëÿéèí.ßòôè-íÿçÿð åò. Åéâàù! Òÿðÿããè åäèðèç ýþð íåúÿ ìÿêóñ. ßãñàìè-òÿðÿããèâö òÿàëèâö ôÿâàèä.

Áÿñäè áó ãÿôëÿò èëÿí õàáè-äèðàç. áèç äÿõè áèð àä åäÿëèì. Êèì ñÿíè äèäÿñè ýèðéàí åëÿìèø? Êèì ñÿíè ùàëû ïÿðèøàí åëÿìèø? Ñûíäûðûáëàð íÿ ö÷öí áàëö ïÿðèí? Ùàíû îë ðóùôÿçà íÿüìÿëÿðèí? Ãàíàäûí àëòûíà ãîéìà áàøûíû. åëì îõóìàãëûã äÿìèäèð. øÿùáàçè-éÿäè-íöñðÿò èäèí. Êÿñáè-öðôàí åäÿëèì ìÿðäàíÿ. Íÿ éàìàí ýöíëÿðÿ ãàëäû èñëàì. Úÿùë åäèá ìèëëÿòè ïàáÿíäè-áÿëà. Àéûë. Äþâðè-ÿñëàôûìûçû éàä åäÿëèì. ìÿäÿíèééÿò äÿìèäèð. 37 . Òþêìÿ ýöë àðèçèíÿ ýþç éàøûíû. ñÿíÿ éåòìÿç íÿ ÿúÿá. íàáóä îëóéîð áó öììÿò. àéûë! Àéûë. ýþð äöíéàíû! Õàðèúèëÿð ãàáàüà äöøäö òàìàì. Ãÿäÿìÿíäàç îëàëûì ìåéäàíÿ. àéûë! Àéûë. Ãàëõ. Éà èëàùè. éàðÿá?” Èíäè ìèëëÿò. Ùàëÿòè-íÿçÿ éåòèøìèø ìèëëÿò. åëÿ þâúè-ñÿìàéÿ ïÿðâàç. Ðàùè-öììÿòäÿ ùÿìèééÿò äÿìèäèð. åé õàáè-ãÿìÿ àëöäÿ! Áó ãÿäÿð éàòìà äÿõè àñóäÿ! À÷ ýþçöí. åé öììÿòè-ìÿðùóìÿ. Ìÿùâ. åé áöëáöëè-ýöëçàðè-âÿòÿí. Òàéèðè-ñèäðåéè-öëâèééÿò èäèí. Áó ãÿäÿð íàëåéè – “éàðÿá. åé ìèëëÿòè-ìÿçëóìÿ.ÔßÐÉÀÄÈ-ÈÍÒÈÁÀÙ ÉÀÕÓÄ ÀÌÀËÈ-ÂßÒßÍÏßÐÂßÐÀÍß Àéûë. Ãàëõàëûì. Èíäè àëÿì äÿõè åëì àëÿìèäèð. Îõóéàã. ýþçëÿðèíèí ãóðáàíû! Áèð òàìàøà åëÿ. Íÿüìÿí èëÿ îëà áèäàð âÿòÿí! Ñÿí êè.

úÿùëè ôÿðàìóø åäÿëèì. Ãÿôëÿòè. Øàùèäè-åëìè äÿðàüóø åäÿëèì. Áèð òÿðÿããè åëèéÿê äöíéàäÿ.Ãûëàëûì “Íÿøðè-ìààðèô”ëÿ ðÿùà. Ãèáòÿáÿõøè-ùÿìåéè-àëÿì îëàã.. ßøðÿôè-íþâè-áÿíè-àäÿì îëàã. Êÿñáö-åëìö øÿðÿôö íàì åäÿëèì. 1906 38 .. Ìèñëè íàäèäÿ îëà üÿáðàäÿ. Ìÿäÿíèééÿò ñàðû èãäàì åäÿëèì.

áó ãÿçåò ÿñë íèùàë. Ýàù ñÿíèí÷èí äàíûøàð ìÿçùÿêÿëÿð.. Íóðëàíìàç äÿõè çöëìàòè-âÿòÿí. ìöñÿõõÿð åëÿìèø äöíéàíû. Éÿíè ÷àâóøè-âÿòÿíäèð ãÿçåòÿ. Ãÿçåò îëìóáìó ñÿáÿá. áèçëÿðÿ äÿ ëöòôè-õóäà Åéëÿéèáäèð áåëÿ áèð íåìÿò ÿòà. Ýàù åäÿð ãÿëáèíè ÿøàð èëÿ øàä. Èøòèðàêûíäà îíóí ùöììÿò èëÿí. Ýÿð çÿôÿð éåòñÿ “Äÿáèñòàí”ûìûçà. Àëÿòè-äóðíöìàäûð ãÿçåòÿ. Èíúèìÿç çÿððÿúÿ ñÿíäÿí ÿñëà. ÿúÿáà? Ýþðöéîðñóçìó Ôèðÿíýèñòàíû – Êè.ÃßÇÅÒ ÍßÄÈÐ? Åé ñàíàíëàð ãÿçåòè øåéè-ùÿáà. Øöêð êèì. Åäÿñÿí ýÿð îíà ùÿð íþâ ÿçà. Ãÿçÿò àéèíåéè-Èñêÿíäÿðäèð. Ýàù åäÿð äöðëö âÿãàéå òåäàä. ×öíêè ùÿð åëìäÿí î áàùèñäèð.. Ãûëìàéà ìÿùâ áèçè ëÿøêÿðè-úÿùë. Î êàìàëàòà ãÿçåò áàèñäèð. Áöòöí îë äÿáäÿáÿâö úàù-úàëàë. Ìåéâÿëÿðäèð. Ùàëû àøöôòÿëÿðÿ ùÿìãÿìäèð. Îëàúàã õàíåéè-ìèëëÿò áÿðáàä. Îëìàéàã ðàçû ÿñÿ ñÿðñÿðè-úÿùë. Äèäÿâö ýóøè-âÿòÿíäèð ãÿçåòÿ. Ãöðÿáàëàðëà ýþçÿë ùÿìäÿìäèð. Ýåòñÿ ýÿð áàäè-ôÿíàéÿ “Èðøàä”. Ýàù ñÿíèí÷öí îõóéàð ìÿðÿêÿëÿð. Ñþíÿ ýÿð øÿìè – “Ôöéöçàò”è-âÿòÿí. àéà íÿ? Áÿñ ýÿðÿê ñÿé åéëÿéÿê èççÿò èëÿí. Áó òÿüàôöë íÿ ðÿâàäûð. ×åøìåéè-àáè áÿãàäûð ãÿçåòÿ. Áèçäÿ áó úöçè îëàí ùÿéúàíÿ. 39 . Úöìëÿ ñÿðýÿøòÿëÿðÿ ðÿùáÿðäèð.

÷îõ éàøà. åé “Ìîëëà ÿìó!” Ñèçëÿðÿ ýþç òèêèá èñëàì ãàìó. Éàòàúàã ìèëëÿòè-èñëàì ãàìó.Êèìäè “Ðÿùáÿð” äÿõè òèôëàíûìûçà? Àüëàéûá-ýöëìÿéÿ ýÿð “Ìîëëà ÿìó”. Íÿ ãÿäÿð âàð úàùàí. åé “Ðÿùáÿðè-ÿáíàéè” âÿòÿí. Ñÿíäÿ âàð ÷öíêè “Ùÿéàò” àñàðè. Éàøà. ýåòìÿ êè. éàøà! Åé åäÿí ìèëëÿòè äèëøàä éàøà! Åé “Ôöéöçàò” èëÿ ôåéçèí úàðè. Éàøà. Ãûë “Äÿáèñòàí” èëÿ åùéàéè-âÿòÿí! ×îõ éàøà. ÿëäÿí ýåäÿðèç! Áèëÿðèç ôÿðç ñÿíèí õèäìÿòèíè! Íÿãäè-úàí åøãèíÿ èñàð åäÿðèç. âàð îëàñûç! Ìèëëÿòèí äÿðäèíÿ ãÿìõàð îëàñûç! *** Åé âÿòÿí. Èñòÿðèç âÿçè-ôÿëàù ùåéÿòèíè! 1906 40 . åé íàìåéè – “Èðøàä”.

Íÿ èäèí äöí. Áèð èøûãëàíìàã èëÿ òåç áàòäûí? Íÿ èäèí äöí. Íÿ èäèí äöí. íÿ ö÷öí. åé ñöáù. Éîõñà òóòìóø ìÿýÿð ñÿíè êàáóñ?! À÷ûë. íÿ îëìóñàí. îë øÿðÿôèí? Î èøûãëû ýöíöí îëóáäóð øÿá. ëåéëè-éåëäàäÿí! Íÿ èäèí äöí. î øàí. åé ñöáù óëäóçóì. äöíéàéà ïÿðòþâêÿí èäèí. íÿ îëìóñàí áó çàìàí? Ìèëëÿò. åé ìèëëÿòè-ÿçèç. ÷è÷ÿéèì. Áÿðùÿì åòìÿç úÿùàíû âàÿñÿôèí. Íèéÿ áÿñ ãþí÷ÿëèêäÿ ñîëäóí ñÿí? Åé áàùàðûì. Õàëèãèìäÿí áóäóð ìÿíèì äèëÿéèì. íÿ îëìóñàí ÿêíóí? Ýöí êè.ÍÀËÅÉÈ-ÒßÙßÉÉÖÐ ÉÀÕÓÄ ÌÈËËßÒß ÕÈÒÀÁ Íÿ èäèí äöí. îéàí! Ñÿíÿ âàáÿñòÿäèð íèúàòè-âÿòÿí. íÿ òåç õÿçàí îëäóí? 1907 41 . Îëìóñàí èíäè ãàíëû çöëìÿòýàù. ÿôñóñ! Ýåú îéàíäûí áó ãÿìëè ðþéàäàí. íÿ îëìóñàí ùàëà? Ýöë êèìè áèð çàìàí à÷ûë. áó ýöí íÿ îëäóí ñÿí? Ùöðð èêÿí ÿáäè-íàòÿâàí îëäóí. Íÿ èäèí äöí. ÷îõäàí ÷ûõûá. Äþâð åëÿ ÿçìè-îâúè-èñòåëà. åé âàù! Ñÿí êè. Ñÿí êè. íÿ îëìóñàí. àôàãà øÿìè-ðþâøÿí èäèí? Íÿ èäèí äöí. åé áàíèñè-ùÿéàòè-âÿòÿí! Îéàí. íÿ ÷îõ éàòäûí? Ìèëëÿò. íÿ îëìóñàí. åé âàù. éàðÿá! Ùàíû.

ôÿëàùÿòè áÿøÿðèí. À ñåâäèéèì. øèòàá åéëÿìÿ! Êþíöëëÿðè ÷îõ áèãÿðàð åäèðñÿí. Øóðèø ñàë òàçÿ áèð ÿôñàíÿ ãûë! À ùöððèééÿò! À ìöíôÿðèä ÿìÿëèì! Èøòÿ ñÿíñÿí ñÿàäÿòè áÿøÿðèí. ýþñòÿð ùèúàá åéëÿìÿ! 1907 42 . Ðÿôàùÿòè. Êþíëöìäÿêè ÿí èñòÿêëè ýþçÿëèì. À÷ áèð öçöí. Ìÿúíóí òÿê Ëåéëàëàðû äèâàíÿ ãûë! Õîñðîâëàð áÿçìèíäÿ Øèðèí ñþçöíäÿí. ýåòìÿ. íå÷öí ôÿðàð åäèðñÿí? Öç äþíäÿðìÿ.ÄÈËÁßÐÈ-ÙÖÐÐÈÉÉßÒß À ñåâäèéèì. à÷ áèð íèãàá öçöíäÿí.

Èøðàã åäÿð ÿõòÿðè-ùÿãèãÿò. áó ìþùíÿò. ñàäèãàíÿ éàä åò! Âÿãòà îëàð èòòèùàäè-àðà. Ñóðÿò ùàìû ðóù îëàð. Ãàëõàð áó òÿàíöäö òÿõÿëëöô. Îëìàç ýöíÿ ÿáðè-òèðÿ ùàèë. Áèð ôÿúðè-ùÿéàò áèçè-öðôàí. Áèð ëÿùçÿ ìÿíè òÿõÿòòöð åéëÿ. Áàõäûãúà. 43 . Áèð äàäëû öôöã îëàð íöìàéàí. Ñà÷äûãúà úàùàíà íóðè-ùèêìÿò. Ìÿñóä éàøàð öìóì èíñàí. Ùÿð éåðäÿ îëàð ýöðóùè-èñëàì. ìÿùÿááÿò. êå÷ÿð áó ëåéëè-çöëìÿò. ãàèáàíÿ éàä åò! Âÿãòà êè. Õóðøèäè-ùÿã åéëÿð ÿðçè-ÿíäàì. Áèð ÷þùðåéè-õÿíäÿðèçö øàäàí – Âåðäèêúÿ úàùàíèéàíÿ íÿçùÿò. ãà÷àð ñÿùàáè-þâùàì. àðèôàíÿ éàä åò! Âÿãòà êè. Ãàíóíè-òÿêàìöë èëÿ êàìèë. Éàä åò ìÿíè. Ìàçèñèíÿ åéëÿéÿð òÿÿññöô. Àëÿì ùàìû åøã îëàð. Ãûëëàì ñÿíÿ èøòÿ áèð âÿñèééÿò! Éàä åò ìÿíè. Éàä åò ìÿíè. Ïàéàíÿ éåòÿð áó ãÿì. ìÿàíè.ÉÀÄ ÅÒ! Âÿãòà êè. Åëì èëÿ çèéàëàíàð áó ìèëëÿò. Èñëàì îëàð åëìö ôÿííÿ äàðà. Åé äÿðê åäÿí îë ýþçÿë çÿìàíè. Ãàëõàð áó òÿÿññöáö úÿùàëÿò. ýÿëÿð î øàíëû ÿééàì. Ðþâøÿí îëàð åòèëà ñÿáàùè. úÿâàíèáö íÿâàùè Áåùúÿòäÿ îëàð ðèéàçè-úÿííÿò.

Àììà êè. Áàõ ìèëëÿòÿ. þëäöì. Éàä åò ìÿíè. åéëÿ ñÿí òÿôàõöð. Éàä åò ìÿíè. Ùÿñðÿòëÿ áó äàüèäàðè-ôèðãÿò.Îëäóãúà ãÿäÿìýöçàðè-èççÿò. éåòÿð çÿìàíè-ùàçèð. Ãÿáðèíäÿ ÷ûõàð ñîëóã ÷è÷ÿêëÿð. Áàòèíäÿ îëàð î ùàëÿ íàçèð. àøèãàíÿ éàä åò! 1908 44 . áÿõàòèðè-öõöââÿò. öðÿêäÿ ãàëäû ùÿñðÿò. Áÿäáÿõòëèéèìè òÿñÿââöð åéëÿ – Êèì. Òîðïàãäà éàòàð áó ãÿìëè øàèð. äóñòàíÿ éàä åò! Âÿãòà êè. Ýöë òÿê à÷ûëàð òóòóã öðÿêëÿð.

ÿáàëàíìûø. Âàùàëîíêè ãèâàìè-øÿð åëì öçðÿ áèíàëàíìûø. ßýÿð áèð éåðäÿ áèð ùàã ñþç äåñÿ. Áó äÿðäÿ þç òÿáèáè-ùàçèãèí ýþíäÿð. Äåéÿðëÿð ìöòòÿãèäèð. Ùàíû áèð êÿñäÿ úöðÿò. òÿüàôöë ÷îõ. Î éàíäà ñàéåéè-ùöððèééÿòè-ÿôêàðäÿí áàøëàð. òÿÿëëöì éîõ. èôòèðàëàíìûø. ùÿíàëàíìûø. òÿüéèðè-ëèáàñ åòñÿ. Ùÿçàðàí äöðëö ìþâùóìàò èëÿ áàøëàð ùÿâàëàíìûø.. ùàìàí ñàÿò. ÿëàú åòñèí. Âÿëè ùÿð êÿñ êè. Áàõûëìàç ñèéðÿòö ÿõëàãà éà ÿòâàðö ðÿôòàðà. 1908 45 . Ñÿáàùè-òèðÿäÿ øÿìñè-ùÿãèãÿò èõòèôàëàíìûø. Î éàíäà åëìè-ÿõëàã èëÿ áöòëÿð åòèäàëàíìûø. Öëóìè-äèíö äöíéà êÿñáèíÿ ìÿìóð èêÿí áèçëÿð. Äîëóá ßùðèìÿíè-úÿùë èëÿ Øÿðãèí äàðöëèìàíè. ôÿíàëàíìûø. ãÿòëè îëóð âàúèá. Áó éàíäà çöëìö èñòèáäàäè-äèíèäÿí. Ìöãÿääÿñäèð ùÿð îë êÿñ êèì. Ôÿãÿò áèð åëìè-äèí ÿõç åòìÿéÿ õàëã èêòèôàëàíìûø.ÂÀÂÅÉËÀÉÈ-ÍÈÔÐßÒ Òÿìÿääöí ÿùëè îëìóø åëì èëÿ àëèì. äÿì âóðà ùÿããö ùÿãèãÿòäÿí. ×ûõûáäûð þâúè-ÿðøÿ ýöí êèìè ýèòèíöìàëàíìûø. òÿúàùöë ÷îõ. Áó éàíäà ùþêìôÿðìà äèí àäû àëòûíäà äèíñèçëèê.. Òóòóá ÿìðàçè-íÿôñàíèééÿ õàëãû. Ìÿçàúè-ìèëëÿòè-èñëàì Ñÿùùÿòäÿí úèäàëàíìûø. Ïîçóëìóø ìèëëÿòè-èñëàìûí ÿõëàãû. Öðÿêëÿð ëþâùÿñèíäÿ íþãòåéè-áåéçà ãàðàëàíìûø. ñàããàëû àüäûð. Òÿìÿääöí éîõ. Äåéÿðëÿð êàôèð îëìóø. çèéàëàíìûø. Î éàðè-äèëðöáàéÿ ÿùëè-ìÿüðèá àøèíàëàíìûø. ìöáòÿëàëàíìûø. ðèäàëàíìûø. Î êÿñ êèì äàìè-òÿçâèð åéëÿìèø þâðàäö ÿçêàðè. Íÿ ãÿôëÿò! Åëìäÿí åéëÿð òÿáÿððà âàèçö ãàçè. ðàùè-ùÿãäÿí èíùèíàëàíìûø. ìÿàççàëëàù. Íÿçÿðëÿðäÿ îëóð ìÿíôóðö ìÿéóá. Ãà÷ûá åëìèí ïÿðèñè êèøâÿðè-èñëàìäÿí Ãÿðáÿ.

òîéóãëàð óéãóëàð. Òàõûë éåðèí øóì åéëÿéèá ÿêèí ÿêÿð ÿêèí÷èëÿð. Êÿñÿð ãÿðàðö òàãÿòèí éàéûí ùàâàñû ãóøëàðûí. 1908 46 . ãîéóí. ãûø ýöíö î äà ãÿäð øàä îëóð. áàüûí ôÿçàñû ðÿíýëÿíèð. úàìûø. äàäëû ìåéâÿëÿð. Êþ÷ÿð àðàíäàí åë. îõóð øèêÿñòÿ. ùÿì àëëàíûð. Ãà÷àð àüàúëàð àëòûíà. ×óâàë-÷óâàë äþéöá éûüàð ÿêèí÷è àðïà-áóüäàíû. êàùû. Áÿçÿêëÿíèð. Áè÷ÿð áè÷èí÷è àðïàíû. Ñÿìàéà äîüðó ãûðìûçû àëîâ äóðàð ñà÷ûëìàüà. àëáàëû. Éàøûëëàíûð. ßëèíäÿ äÿðéàç îò áè÷ÿð ìàéûñ àéû áè÷èí÷èëÿð. Éàâàø-éàâàø äÿéÿð. éåòÿð ëÿççÿòëè. Ñÿùÿð çàìàíû äöð êèìè äöøÿð îò öñòÿ æàëÿëÿð. Çèéàä îëóðñà. ôèò ÷àëàð. Ùÿðàðÿòèí ñÿðèíëÿäÿí ùàâàäà áèð êöëÿê äèëÿð. Áöðöíìÿñèëÿ àëíûíûí òÿðèí ÿêèí÷èëÿð ñèëÿð. éàéäà çÿùìÿòè ÿêèí÷èíèí çèéàä îëóð. ýþéöí ùàâàñûíû. ÿëèíäÿ àë ïèéàëÿëÿð. Äÿéèøäèðÿð. øöêóôÿëÿð ÷è÷ÿêëÿíèð Áèòÿð ÷ÿìÿíäÿ ëàëÿëÿð. Èíÿê. õîø èéëè ñàðû ùåéâàëàð. òöíöêëÿäÿð õÿëàèãèí ëèáàñûíû. ýÿëÿð ñÿäàñû ãóøëàðûí. áàøëàéàð à÷ûëìàüà. Íàõûð÷ûëàð ãàðàìàëû ñöðöá ñÿðèí ñóéà ñàëàð. äþéÿð ÿêèí÷è õûðìàíû. Äèâàð äèáèíäÿ êþëýÿäÿ õîðóç. 1908 ÉÀÉ Òÿìóç àéûíäà äàí éåðè êè. Àëàð ÿëÿ ïàïàüûíû. äöçÿêëÿíèð.ÉÀÇ Ãûçûøäûðàð áàùàð àéû éåðèí. Ñöðö-ñöðö ãîéóíëàðû ÷îáàí éàìàúäà îòëàäàð. ãóçó ÷ûõàð íàõûðäà îòëàüà. ýåäÿð éàâàø-éàâàøúà éàéëàüà. Ýèëàñö. ßýÿð êè.

Ãàð öñòÿ îë çàìàí ôÿãÿò ãûðûëäàøàð äà ãàðüàëàð. Î âàõò øÿùðö ãÿðéÿíèí ìÿêàòèáè ýöøàä îëóð.ÏÀÉÛÇ ×ÀÜÛÍÄÀ Ïàéûç ÷àüûíäà ùÿð ñÿùÿð ñîéóã-ñîéóã êöëÿê ÿñÿð. ãèéàìÿò àøèêàð åäÿð. ñÿð÷ÿ. éûõàð àüàúëàðû. éàüûø éàüàð óçóí-óçàäû éàéëàüà. êöëÿêëè ãàð õÿëàèãè ìÿëóë åäÿð. Àüàúëàðûí âÿðÿãëÿðè äöøÿð. Àüàúëàðà. Êöëÿêëè ãàð. ñàüñàüàí. Ùàâàíûí îíäà àðòûðàð ñîéóãëóüóíó ýöíáÿýöí. Õÿçàí àéûíäà ìåéâÿëÿð øöðó åäÿð ñàâûëìàüà. äöøÿíäÿ øàõòà îíëàðà. êÿëÿì. áóäàãëàðà äÿéÿíäÿ éàðïàüûí òþêÿð. 1908 47 . àüàú ãûðàð. ñîüàí ýÿëÿð ñàòûëìàüà. Ýåäÿð îäóí÷ó ìåøÿéÿ. Ìÿøÿããÿò èëÿ ñûíäûðûá ãàðû éûüàðëàð àìáàðà. ÿñÿð. Ýåúÿëÿðèí óçàíìàñû éåòÿð î äÿì íÿùàéÿòÿ. Ñöêóòà äàëûéîð ìåøÿ. Êþ÷ÿð î âàõò åë-îáà. Áàçàðäà íûðõû øåéëÿðèí î äÿì çèéàäÿ éöêñÿëÿð. äîíàð. Ãîïàíäà ãàðëû ôûðòûíà úàùàíû òàð-ìàð åäÿð. Äÿéèðìàí èøëÿìÿç. ýÿëèø-ýåäèø ÷ÿòèíëÿíÿð. îäóí êÿñÿð. Ãà÷àðëàð èñòè éåðëÿðÿ òàìàì ãóøëàð îë çàìàí. éàüûø. úàùàíû áàøãà ùöçí àëàð. õÿçÿë îëàð áöòöí. Äîíàð øèðèí ñóëàð áöòöí. Ýöíöçëÿðèí ãûñàëìàñû éåòÿð áó âàõò ãàéÿòÿ. 1908 ÃÛØ Ïàéûç ÷àòàíäà àõûðà áîðàíëû. åíÿð òàìàìû ãûøëàüà. êþê. ãàðëû ãûø éåòÿð. Ãûðàð. Ñîéóã. Áèçèìëÿ ãûøëàéàð ôÿãÿò äîëàøà. Áàçàðà òóðï. Îõóìàüà óøàãëàðûí ùÿâÿñëÿðè çèéàä îëóð. Ýåéÿð úûðûã áöðöíìÿñèí ñîéóãäà òèòðÿéÿð.

ìÿíúÿ óíóòìàã íÿ äåìÿê?! Àíàäûð ùÿð êèøèéÿ þç âÿòÿíè. Âÿòÿí – ÿúäàäûìûçûí ìÿäôÿíèäèð. Þëÿðÿì ÿëäÿí ÿýÿð ýåòñÿ âÿòÿí. Âÿòÿíè. Ñîíðà âåðìèø âÿòÿíèì íÿøâö-íöìà. âÿòÿíèì. Âÿòÿíèí íåìÿòè íèñéàí îëìàç. äîëàíûá ãàíûì îëóá. Ñàõëàðàì ýþçëÿðèì öñòÿ îíó ìÿí. Ìÿíè õÿëã åéëÿìèø ÿââÿëúÿ õóäà. Î ìÿíèì ñåâýèëè úàíàíûì îëóá. 1909 48 . îë øÿõñäÿ âèúäàí îëìàç. Âÿòÿíèìäèð. Ñöäöäöð êèì. Íàõÿëÿôëÿð îíà ãóðáàí îëìàç. Îëñà. Âÿòÿíèí ñåâìÿéÿí èíñàí îëìàç. Áÿñëÿéèá ñèíÿñè öñòöíäÿ îíó.ÂßÒßÍ Êþíëöìöí ñåâýèëè ìÿùáóáó ìÿíèì. âÿòÿíèìäèð. Âÿòÿíèì âåðäè ìÿíÿ íàíö íÿìÿê. Âÿòÿí – þâëàäûìûçûí ìÿñêÿíèäèð.

Éóõóäàí äóðìàüû ñààò áèðäÿ. ×àé è÷èð îðäà. íÿ äÿ “Ýöíÿø” îõóéóð. éà ðóñè. Î éà “Ìîðíèíã” âÿ éà “Äåáà” îõóéóð. Íÿ “Ùÿãèãÿò”. äöçö. Äàíûøûð Ýåòåäÿí. éà Øèëëåðäÿí. íÿ îíäàíäûð. Òöðê äèëèí ñåâìÿéèð: “ìîâåòîí”äóð4. Þéðÿíèá “áîíæóð”8 èëÿ áèð “àäéþ”9. ÿëäÿ áèð çîíòèã. Î íÿ áóíäàí. Ìÿòëÿáè áàøëàéûð î. Âÿëè õîø ýÿëìÿéèð îíà Ùöãî. ýÿçèð “àëà-øèã”2. äÿáäÿáÿëè (ôðàíñûçúà) 3 Áîí – éàõøû. Ìàðêñ éà Áóàëî. Ùîìåðäÿí. ïèñ ñÿñëÿíÿí (ôðàíñûçúà) 5 Äèíåð – íàùàð (ôðàíñûçúà) 6 Äåæåóíåð – øàì (ôðàíñûçúà) 7 Ìîíñèåóð – úÿíàá (ôðàíñûçúà) 8 Áîíæîóð – ñàëàì (ôðàíñûçúà) 9 Àäèåó – õóäàùàôèç (ôðàíñûçúà) 49 . Ðóñ. Ïðîôåññîð îëóá áèçèì “ìöñéþ”7. Ñààò àëòû îëàð. éà Âàðòàíäûð. Âàõò îëóð éà Èâàí. Äàíûøûð éà ôðÿíýè. __________ 1 Åí ýðàíä – êöáàðúàñûíà. éà Ñàí-ñóñè. ôðÿíý ëÿùúÿñè äåéèð “áîí”äóð3. âöãàðëû (ôðàíñûçúà) 2 À ëà úùèú – øûã. Ìåòðîïîëäóð éåðè. Áàøûí àëäàòìàüà ÿâàì-íàñûí. Ýþòöðöð ôåëéåòîíäàí öíâàíû. Àäëàðûí þéðÿíèá áó ÿøõàñûí. Òÿêúÿ î. éåéÿð “äåæóíå”6. Áÿä äåéèë Êàíò. Áàøäà áèð øàïãà. àðèô. ÿúàèá èíñàíäûð. éàòäûüû éåðäÿ.ÌÖÑßËÌÀÍ ÖÐßÔÀËÀÐÛ Éåðè äöøñÿ ÿýÿð ìöñÿëìàíäûð. Ýåéèíèð “åí ãðàíä”1. Éåíè áèð øåé. Äàüûäûð ñþùáÿò èëÿ äöíéàíû. Ñààò ö÷äÿ äóðóð éåéèð “äèíå”5. àãèë èíñàíäûð. éàðàðëû (ôðàíñûçúà) 4 Ìàóâàèñ òîí – ïèñ òîíëó.

ùåéâàíäûð. ùàëáóêè î úÿçâÿëèäèð. Áèð àüûëëû îäóð. Ìèëëÿòèí áîéíóíà ãîéóð ìèííÿò. Óìóð åòñèí ùàìû îíà ùþðìÿò. áàøû áîø. Äîëàíûð ðåñòîðàíëàðû ñÿðõîø.Áàøãàëàð úöìëÿ âÿùøè. 1910 50 . Îíà ùþðìÿò åäÿí äÿ ÿùìÿãäèð. ßúÿáà. ãàëàí äÿëèäèð. Îíóí àõìàãëûüû ìöùÿããÿãäèð. Úèáè áîø îëñà ñÿùëäèð.

Áèð íÿôÿð áàø ÷ûõàðòñà ôÿíäèíäÿí. Áèð úàùàíýèð. Þéðÿíèá ùèéëåéè-øÿðèí ìöòëÿã. Øÿðè-ÿíâÿð äÿëèëè îëäóì ìÿí. Âèðä åäèá êàôèð îëìàéàí ñþçöíö. Áàøûíà úÿì åäèá íå÷ÿ ÿùìÿã.ÀËÈÌÍÖÌÀËÀÐ Öçö èíñàí. Áÿðøèêÿñò åéëÿéèð äÿ ìÿõëóãè. Êå÷èðèá ìöòÿõàíÿëÿðäÿ ýöíöí. Òîâëàéûá äîëäóðóð äà ñÿíäóãè. Ôèêð åäèð áÿñäèð åòäèéèì òÿùñèë. ÿìÿëèí. Èáí Ñèíàíû åéëÿìèø êàôèð. Ðóìè Ìîâëàíû åéëÿìèø êàôèð. Çþùääÿ èääèàñû Ñÿëìàíäûð. Ìèëëÿòèí åùòèéàúûíà äàèð – Äàíûøàí êÿñëÿðè åäèð êàôèð. Éåéèá àíúàã éîüóíëàäûá áîéíóí. Ìöíäÿðèñ áèð ÿáà äà ÷èéíèíäÿ. Ýÿòèðèð áèð øÿëÿ óçóí ñàããàë. ßðÿáè áèð óçóí äîí ÿéíèíäÿ. Èíäè Àëëàù âÿêèëè îëäóì ìÿí. Ùÿð çàìàí õàëãû åòìÿéÿ èüôàë. Âÿòÿíÿ îíäà åéëÿéèð þâäÿò. Áàøûíà áàüëàìûøäûð ÿììàìÿ. áèð úàùàííÿõâÿò. Äîüðàäàð îðäà áÿíä-áÿíäèíäÿí. Ôöãÿðÿ ìàëûíà ÿìèí îëìóø. Õàëã áèð-áèð ýåäèá þïöðëÿð ÿëèí. Ãóëàüûí êàð åäèá éóìóá ýþçöíö. Ãöðáÿò è÷ðÿ ýåäèá ýÿçèð íå÷ÿ èë. Ãîéìóø îí áåø éåòèìè áèúàìÿ. Ñþéëÿéèð êàôèð îëäó Ôàðàáè. Èøè áàøäàí-àéàüà ãöëëàáè. Àíëàìàç êèìñÿ ùèéëÿñèí. ãàôàäà ùåéâàíäûð. Áó áèçÿ ïèøâàéè-äèí îëìóø. 51 .

Âàé ôÿëàêÿòëè áÿä ìÿàëûìûçà! Áåëÿ ìèëëÿò èòèá ïó÷ îëìàçìû?! Ãàíëàðà ãÿðã îëóá áîüóëìàçìû?! 1910 52 .Âàé áèçèì òèðÿáÿõò ùàëûìûçà.

íÿ òåç ñóñóá ýåòäèí?! Ìöãòÿäèð.. Áóëìàäûíìû äÿâà. Ìèí ìÿðàðÿòëÿ. ßäÿáèééàòû íþâáàùàð åòäèí. Ðÿøêè-õöëä îëäó àëÿìè-ÿáéàò. ìöãèìè-ðèçâàí îë! Âÿëè îðäàí áèçÿ íèýàùáàí îë! Åòìÿ íèñéàí ñåâèìëè ìèëëÿòèíè. Ñÿíè àëãûøëàð àñèìàíèëÿð. ýöëäöðöðäöí èíñàíû. âÿðÿìëÿíäèí? Êå÷äè þìðöí ÿçàáö çÿùìÿò èëÿ. Óô. Ùÿð áÿëà ýÿëñÿ èäè ñàáèð èäèí. úÿùëÿ áàðèãÿëÿð. Àüëàäûá. ìèí ìÿøÿããÿò èëÿ. ßíäÿëèáèì. Ñàáèð! Áèçÿ êþíëöí ýöúÿíäèìè. Ñàáèð! Äÿìáÿäÿì ãÿì ÷ÿêÿð èêÿí ðóùèí. Åéëÿäèí ÿðøè-êèáðèéàéÿ ñÿôÿð. Ýþñòÿðèðäèí áÿéàíäà õàðèãÿëÿð. åé øàèðè-äöùàïÿðâÿð. Ýöëøÿíè-øþâãèìèç õÿçàí îëäó. Éåíè áèð øèâÿ èõòèéàð åòäèí. áèíÿçèð øàèð èäèí. Òÿíýíàéè-úàùàíû òÿðê åòäèí.. Éàüäûðûá çöëìÿ. 53 . Ñÿíäÿí ÿãäÿì áó éåðäÿ áÿçìè-ñöõÿí – Ýöëõÿí èäè. íÿèíêè áèð ýöëøÿí. Úàí êèìè ñåâäèéèí éàçûã ìèëëÿò. Äþçìÿäè éîõñà ãÿëáè-ìÿúðóùèí? Ìèëëÿòèí äÿðäè èëÿ ãÿìëÿíäèí. Àüëàäûð ìþâòèí ÿùëè-âèúäàíû. Ýþçöìöçäÿí öçöí íèùàí îëäó. Îíà ñÿí âåðäèí àáö ðÿíýö ùÿéàò. Ñàáèðèì! Ýåò. Ùÿëÿ ñÿíäÿí óìàðäû ÷îõ õèäìÿò. ßáÿäà ýþðìÿäèí úàùàíäà ðèôàù. ñÿíÿ ðÿùìÿò åéëÿñèí Àëëàù! Ôèðãÿòèíäÿí éàíàð úàùàíèëÿð. Éîõñà ñÿáðèí òöêÿíäèìè.*** Ñàáèð.

1911 54 . Ñÿí äóà åéëÿ éàòìàñûí èñëàì.Åéëÿ èêìàë î éåðäÿ õèäìÿòèíè. Äÿðýÿùè-ùÿããÿ èëòèúà åéëÿ! Áèçÿ èìäàä ö÷öí ðèúà åéëÿ! Øàôè îëñóí ñÿíÿ ðÿñóëè-ÿíàì.

Òÿðçö öñëóáè-áÿéàíûí ñàäÿäèð. Õàòèðèì øåðèíëÿ øèðèíêàìäûð. Éà ìöñàèä îëìàñà äþâðàí ñÿíÿ. Øåèðäÿ òÿðùè-íþâ èúàä åéëÿäèí. Íàëÿñèëÿ õàëãû äàüëàðêÿí ýöëÿí. Ãÿì éåìÿ. ùàñèäèí õÿôôàøäûð. ùöãîëàðû éàä åéëÿäèí. Áèð àúû ýöëìÿê îëóá îíäàí ÿéàí. ùåéêÿë éàïàðëàð íàìûíà. Èãòèäàðè-øàèðàíÿí ôàøäûð. åé àëàìè-õÿëãÿ òÿðúöìàí! Åé ùÿð àíäà êàñÿ-êàñÿ çÿùð óäàí! Åé ãîúà áèð ãþâìÿ àüëàðêÿí ýöëÿí. Ýèðéÿíè ùöçíöí ýèëîâýèð åéëÿìèø. Õàññäûð áó øèâåéè-ðþâøÿí ñÿíÿ. Åòìÿðÿì ãàèá ñÿâàäè-íàìÿíè. Ãÿì ñÿíÿ îë ãÿäð òÿñèð åéëÿìèø. Ìÿðùÿáàëàð.ÑÀÁÈÐ Ñàáèð. Ñÿí ýöíÿøñÿí. Åé ÷àìóðëóã è÷ðÿ äöøìöø ñàô çÿð. Àç ÷ÿêÿð. Òÿíö ëÿí åéëÿðñÿ ùÿð íàäàí ñÿíÿ. Ëàéèãè-òÿãäèðè-õàññö àìäûð. Úÿçáè-ãÿëá åòìÿêëèéÿ àìàäÿäèð. ÿùñÿí ñÿíÿ! Åé ìöúÿññÿì äóéüó. Ãîãîëó. òÿõôèô âåð àëàìûíà. Ýöëìÿéèíäÿ ãàíëû-ãàíëû ýèðéÿëÿð Ùÿð ìöñÿëìàí êþíëöíö ìÿùçóí åäÿð. Êÿñðÿòè-àëàìûíû åéëÿð áÿéàí. Ñàáèðèì. Ðóùáÿõø àñàðè-íîâêè-õàìÿíè. åé öëâè áÿøÿð. 1911 55 .

Áèð äîüóø. ùàñàðà. Èíñàí êèìè ùÿð äþâðÿ áèð àç éàøàð. Âèðàí îëìóø ñóðà. Äÿéèøìÿêëÿ ìöìêöí îëóð òÿêàìöë. äöíéà áèð øÿõñÿ áÿíçÿð. Òÿúÿääöäëÿ îëóð áÿãàè-ìèëëÿò. Ñîíðà éåíè áèð ìÿäÿíèééÿò ÷ûõìûø. Òÿáèÿòäÿí ýÿðÿê àëûíñûí èáðÿò. êÿñðèëÿð? Ùàíû ÿñêè êÿëäàíèëÿð. éöêñÿëÿð. Ãÿðèá-ãÿðèá. ìèñðèëÿð? Úöìëÿñèíè ìÿùâ åéëÿìèø çÿìàíÿ. Ýÿçèøèðäèì Ãûç ãàëàñû äàüûíäà. Äöíéàíûí ÿââÿëèíäÿí òà áó ùàëÿ. íöìöââ åäÿð. Ùàíû ÿñêè Ðîìà. Àëÿìäÿ îëìóø ìèí-ìèí èñòèùàëÿ. Ùàíû ÿñêè àñóðèëÿð. áèð òÿêàìöë. Áèð ìöÿééÿí ãàíóí öçðÿäèð ùÿéàò. Áþéëÿ ãîéóëìóø àëÿìèí áèíàñû. Þëÿð. Áó îíäàíäûð: âàõòà ýþðÿ òÿêàìöë – Åòìÿäèëÿð. Äÿéèøìÿêäèð òÿðÿããèíèí ÿñàñû. ãàëàð áèð-èêè âèðàíÿñè. ýþñòÿðäèëÿð òÿêàùöë. òþðÿð. Äåéèðäèì êè. Î äà îëàð áàéãóøëàðûí ëàíÿñè. òþðÿð. Áó îíäàíäûð: çÿìàíÿéÿ ìöâàôèã – 56 . Ùÿð áèðèíäÿí ãîéìóø úöçè íèøàíÿ. áèð ýöí àõøàì ÷àüûíäà. Òÿáèÿòèí áó ãàíóíó ïîçóëìàç. Ñîíðà éàâàø-éàâàø èõòèéàðëàøàð. Äîüàð. ÿñêè éóíàíëàð? Ùàíû ÿñêè òÿðÿããèëÿð. Èíñàí äîüàð. Äÿéèøìÿê îëìàñà òÿðÿããè îëìàç. ìöáùÿì-ìöáùÿì õÿéàëëàð Ýÿëèðäè ôèêðèìÿ äöðëö ñóàëëàð. Áèð-áèð áàõûðäûì îë êþùíÿ àñàðà. áöðúÿ. áèð èíùèòàò. åäÿð òÿíàñöë.ÒßÐßÃÃÈ Âß ÒßÁÈßÒÈÍ ÃÀÍÓÍÓ Éàé ôÿñëèéäè. èìðàíëàð? Ìèí-ìèí áåëÿ ñàéñûç áèíàëàð éûõìûø.

Äöøöíäöêúÿ ìÿí øåðèìèí ñîéóãëóüóí ýèçëèúÿ – ×îõ àüëàðàì. îäëó. ðóùóì ôÿðéàä ãîïàðàð. Òÿãàçàñû äåéèëìè áó äöíéàíûí? Òàðèõ áèçÿ ýþñòÿðìèðìè áó ùàëû? Úàùèë ãþâìöí ìöùÿããÿãäèð çÿâàëû! 1911 ÎÕÓÚÓËÀÐÛÌÀ Åé ìþùòÿðÿì ãàðåëÿðèì! Òîïëàäûüûì áó ÿøàð. Ìÿüçèìäÿêè úöíóí äàüû ÷öí áèð éàíàð âóëêàíäûð. Ìþòÿðèôÿì èôàäÿúÿ. Ñþéëÿìÿêäÿí ìÿí àúèçÿì. Àüëûì ÷àòìàç. ùåéâàíàòäà. ùàâàäà? Íå÷öí äÿéèøìÿñèí ôèêðè èíñàíûí. Âèúäàíûìû ÿçÿð èêÿí ÿí äÿùøÿòëè ùÿãàéèã.Äÿéèøìÿéèá. çåùíèì éåòìÿç. ßâÿò. Ýþéÿðòèäÿ. Ïó÷ îëìàüà àõûð ìÿúáóð îëäóëàð. éîõ. 1912 57 . ìÿìíóí åòìÿç ùå÷ êÿñè. Ãóðòàðìàðàì. ßëäÿí äöøìöø áèð “Ñûíûã ñàç” îëäóüóíó àíäûðûð. ÷ûõàðäûëàð ÿâàèã. Ñîéóãëóãäàí àíúàã ìÿíèì õàòèðèìè éàíäûðûð. íÿ åòìÿëè? Áèð ÷àðÿñèç úöíóíäóð. Äèâàíÿëèê àñàðûäûð. Çèðà êþíëöì ùÿâÿñëÿðèí ïÿíúÿñèíäÿ çÿáóíäóð. Óéêó ýþðìöø áèð ëàëàì ìÿí. Ùÿï öðÿêäÿí ÷ûõàí áöòöí èõòèéàðñûç ôÿðéàääûð. ìÿñóëëóãäàí àçàääûð. éàíàð öðÿê èëÿ ùÿð ýåúÿ. îíäà ïÿê ÷îõ íþãñàí âàð. àëÿì ÿùëè áöòöí êàð. Òîõóíìàäàí ñûçûëòûëû ÷ûõàí ùÿçèí íàëÿñè. Ùàíñû øåéäèð äÿéèøìÿéÿí äöíéàäà. Ìÿí ñàêèòëèê áàúàðìàðàì. õàðèú ÿç-èìêàíäûð. ñîéóã áèð ÿñÿðäèð. Áîø åòèãàäëàðà ìÿüðóð îëäóëàð. äèíëÿìÿêäÿí õÿëàéèã.

Ôèêðè àëè. ×ûðïûíûð áÿëêÿ ãóòàðñûí þçöíö. Ýþç éàøû è÷äèéè ñó. Îä òóòàð êèì îíà áèð äÿì éàíàøûð. áàüðû êÿáàá. Àäû Ñÿùùÿòêÿí. Ëöòôè-ùÿã ãàéåéè-àìàëûìäûð. ìöäùèø ãóéóëàð ìÿìÿíèäèð. Äàëäûüû ôèêðè äÿðèí äÿðéàëàð. Ãÿëáè ãàí. Àòìàðàì ìÿí âÿòÿíö ìèëëÿòèìè. õàíÿõÿðàá.ÒßÐÚÖÌÅÉÈ-ÙÀËÛÌ ÉÀÕÓÄ ÙÓËÓËÓ Åøã çÿíúèðè ãûðûëäû. Ãàíëû ÿëëÿðëÿ òûõàíìûø íÿôÿñè. ùàëû éàìàí. ÿëèë. ùóëóëó ýÿëäè ãà÷ûí. Äèíëÿéÿíëÿð åøèäÿðëÿð ñþçöíö. þçö õÿñòÿ. Øèøÿ ÷ÿêñÿç äÿ äèðèéêÿí ÿòèìè. éîë à÷ûí. Àëäûüû íÿôè ôÿíà òþùìÿòëÿð. ÷ûõìàéûð àììà êè. áÿäÿíè õàðö çÿëèë. Êþíëö íèéðàí. ñÿñè. Îä ñà÷ûð àüçû. Åé óøàãëàð. ÿìÿëè õöñðàíäûð. Äöøäöéö åøãè ÷ÿòèí ñþâäàëàð. ãàéàëàð ìÿñêÿíèäèð. Ìÿüçè áèð ñàèãÿ. áèð âóëêàíäûð. Ñàòäûüû úèíñè áþéöê íèééÿòëÿð. Ãàíëû. Áàüûðûð. Ó÷óðóìëàð. âöúóäó àëûøûð. Ìÿñëÿêèì òÿðúöìåéè-ùàëûìäûð. 1912 58 .

Áÿçèñè äåéÿð êè. èëàùè. Ùÿð êèì êè. îëà ÿäèáö øàèð. ßøàðûí åäÿí çàìàí ãèðàÿò. Ëöòôöíëÿ ìÿíÿ ùèìàéÿò åéëÿ. Àëìûøëàð ÿãÿëëè áàðÿêàëëàù! Èíäè äÿéèøèá áöòöí ãÿðèíÿ. “áàáè” îëìóø. Òÿêôèð îëóíóð áó ÿñðè-ùàçûð. Áÿçèñè äåéÿð: òÿáèèäèð áó. Àëìàçëàð îíó áèð “àôÿðèíÿ”. Éà ùÿð ñþçöíÿ áÿâèôãè-äèëõàù. èëàùè. ñÿí þçöí ùèäàéÿò åéëÿ! Éîõ ñÿäìÿéÿ ðóùèìèí äÿâàìû. Áó ôèðãåéè-úàùèëö ÿâàìû. Éàðÿá. ìÿðèôÿòèí ðÿâàúû éîõäóð. 1912 59 . 1912 ØÈÊÀÉßÒ Äåðñÿì ìÿí ÿýÿð ñöõÿí çÿìàíè – Êèì. íÿ ãÿì. Åë òÿíÿ èëÿ äåéÿð ôèëàíè – Äèâàíÿ îëóá: ÿëàúû éîõäóð. Ýàù ñöííè äåéÿð êè. Ùÿð äöðëö ÿçàáÿ ìöñòÿùÿããÿì.ÁßÉÀÍÈ-ÙÀË Êå÷ìèøäÿ ñöõÿíâÿðàíè-àýàù. ßôéóíÿ óéóá øÿðàáè îëìóø. Áèð áÿíäåéè-àñèéÿì. Àðèôñÿí þçöí êè. øèÿäèð áó. Åë ùÿð íÿ äåñÿ. ÿùëè-ùÿããÿì. Øàèðëÿð àëûá ìààøö õÿëÿò. Îëìóø íöäÿìàéè-ìÿúëèñè-øàù.

àðòûã öðÿêäÿ ãàëìàäû òàá! À÷ûë. Ýöíöìöç øàì îëóá êå÷ÿð ãÿì èëÿ. Ðóùóìóç. Èëèìèç áàøëàíàð ìÿùÿððÿì èëÿ. Ìóñèãèìèç äÿ ãÿìëè-ãÿìëè ÷àëàð.ÀËßÌÈ – ÈÑËÀÌÀ Äèíëÿ ÿëùàíûíû ñûíûã ñàçûìûí. Ìèëëÿòÿ ãÿëáÿí àüëàéàí áàúûäûð. Éöêñÿëèá äþâðåéè-êÿìàëÿ éåòèø! Ãóòàð. òöêÿíñèí äöìóè-ùÿñðÿòèìèç! 1912 60 . Ñÿíè ýþðìÿê áèçÿ ùÿðàì îëñóí. ìÿñàèáäÿí. ñÿí åé íÿúìè-çàùèðè-äÿðõàá” Îéàí. Íÿô ãûëìàç ÿëàúè-úèñìàíè. ùÿì ìÿçàðûìûç àüëàð. Ýöëìÿäÿí ñÿí ýöëÿðìè ùå÷ öçöìöç? Òÿðÿáÿíýèç îëàðìû éà ñþçöìöç? Íÿ ôÿãÿò ãÿáè-çàðûìûç àüëàð. åé ñåâýèëèì. Äàùà àðòûã áó éÿñö êÿðáÿòäÿ. åé øÿìñè-ãÿì ñÿùàèáäÿí. Õóáðóëóãäà åòèäàëÿ éåòèø! ×ûõ êè. Ýöë. Àüëàìàã èëÿ êþíëöìöç à÷ûëàð. Èíëÿðèç áèç äÿ òà ïÿðèøàíñàí. àúûäûð! Õÿñòÿëèê îëìóø îëñà ðóùàíè. øÿðÿôëè íàì îëñóí. “Åé. Ñÿí. áèòñèí ëÿéàëè-ôèðãÿòèìèç. Õîøäóð þëìÿê. åé àôàãè-íþâùÿáàðè-ùÿçèí! Íÿ ö÷öí õÿñòÿùàëö íàëàíñàí? Ãîïàðûá ìÿùøÿðè-ôÿãàíö ÿíèí. Îäëó ìÿçìóíëàðû ñîéóã éàçûìûí Õÿñòÿ ðóùóí äàâàñûäûð. Éàøàìàãäàí áó ùàëè-çèëëÿòäÿ.

Þëöäöðëÿð. áèð ãèòÿ úèñìè-àëÿìäÿí. Òàëåèíäÿí áöòöí øèêàéÿò åäÿð. – Äÿðäö ãÿìäÿí øàøûá áîíàëìûøäûð. 61 1912 . Ñàðìûø àôàãûíû äóìàíëû áóëóò. Áèð ìÿçàðëûã êèìè ýÿëÿð íÿçÿðÿ. âÿëè íÿ àáè-ùÿéàò. ïàë÷ûã. Þëö òÿê îíëàðà ùå÷ åòìÿç ÿñÿð. Òèáãè áèð âàäèéè-õÿìóøàíäûð. ó÷óã. Ñàí éàïûëìûø íèøàíÿäèð ãÿìäÿí. Ñÿãôè ÷þêìöø ãÿäèìè àñàðû Ãÿìëè ìàçèñèíè ùåêàéÿò åäÿð. ùÿãèãÿòäÿ. Êÿñèëèá áèð éàíà àòûëìûøäûð. Éàéäà òîçäàí ùàâàñû îëìóð à÷ûã. Ãîïñà àëÿìäÿ øóðèøè-ìÿùøÿð. âÿëè. Úöìëÿíèí øöüëö áîø áèð èñòèìäàä. Ãûøäà ùÿð éàíäà ëèë. Ãÿùðè-ÿíãàç èëÿ ñÿãÿòëèéè âàð. Ãàðàäûð õàëãûíûí ýöíöç äÿ ýöíö. Ìöôòÿõèð èõòèëàôè-áèúàäÿí. Ðÿõíÿëÿíìèø ùÿñàðö äèâàðû. Íÿ ýóðóëòó. Õàêèíÿ àáè-ãÿì ãàòûëìûøäûð. Áèð íå÷ÿ ðóùñóç ãÿôÿñ âàðäûð. íÿ ñÿñ âàðäûð. Áèñÿìÿð ýèðéÿëÿð èëÿ äèëøàä. ïÿðèøàíäûð. íÿ êöé. Áèõÿáÿð åëìö ôÿííè-äöíéàäÿí. Áÿñ êè âèðàí. Äàùà áÿäòÿð àäàì ãÿùÿòëèéè âàð. Äèðèäèðëÿð ÿýÿð÷è ñóðÿòäÿ. Äèðèëèêäÿí ÿñÿð-ÿëàìÿòè éîõ. Íÿ Õûçûð âàð. Ýåòìÿéèá ùÿð êÿñè êè. Éà êè. øóðèøè-ãèéàìÿòè éîõ. Ýåúÿ ùÿð ñÿìòè ãàïãàðà çöëìàò. ÷àìóð. Ãîâóøóáäóð áóëóòëàðà òöòöíö. ãàëìûøäûð.ÞËÖ ØßÙßÐ Êèì áàõàðñà ùà÷àã áèçèì øÿùÿðÿ. Ùþêìôÿðìàäûð îíäà ñöìòö ñöêóò. Ùÿøðè âàð.

Ìÿíúÿ èêè äöíéàéÿ äÿéÿð àëÿìè-åøãèí. Áöëáöë êèìè äàèì ýÿëèðÿì íàëÿéÿ ñÿíñèç. Éàëíûç èêèìèç éàí-éàíà ÿéëÿøìèø èäèê øàä. Áèð ëÿùçÿ àéûí äþâðö éàðûìçöëìÿò îëàðäû. Áèð ÷ÿòðè-òÿáèè éÿäè-ãöäðÿò åäèá èúàä.ÉÀÄÛÍÄÀÌÛÄÛÐ? Åé ùöñíè-ìöúÿññÿì ìÿëÿêèì. 1912 62 . Áèð ïàð÷à áóëóò ùÿðäÿí åäèá ýÿðäèøè-øèðèí. Àôàãÿ ôÿðÿùáÿõø èäè ÿøðàãö çèéàäÿ. îí äþðä ýåúÿëèê ñàô ñÿìàäÿ. Ñåéð åéëÿð èäèê îë ôÿðÿùôçà ÷ÿìÿí öñòÿ. ýÿëèðÿì íàëÿéÿ äöøäöêúÿ õÿéàëÿ. îëàñàí äþâðè-çàìàí èëÿ ôÿðàìöø?! Ýåòäèíñÿ äÿ. Áÿíçÿðäè ùÿéàäÿí éàøûíàí òàçÿ ýÿëèíÿ. íóðàíè áèð àõøàì? Àé áÿäð èäè. íàçëû íèýàðûì. åé ñåâýèëè éàðûì. Åé èäóëèì. Ñàí òÿáèéÿ îëìóøäó çöìöððöäëÿ áðèëéàí. Ùàøà. Àé íóðó éàøûë éàðïàã àðàñûíäà ôèðóçàí. Ùÿð÷ÿíä êè. ×àòìûøäû áóäàã áàø-áàøà ñÿðâö ýöëö øöìøàä. Úàíïÿðâÿð èäè ÷åøìåéè-ñàôûí úÿðÿéàíû. åé èäéàëûì. Àüóøÿ ÷ÿêèðäè ãÿìÿðèí ãöðñè-ìöíèðèí. àé áèð äÿ ÷ûõàðäû. Áèð úÿííÿòè-ÿëàäÿ ãÿìö ãöññÿäÿí àçàä. Éîõäóð ùÿâÿñèì ñÿðâö ýöëö ëàëÿéÿ ñÿíñèç. Àùÿñòÿ îõóðäóã äÿõè ðèíäàíÿ øèêÿñòÿ. Çþâãàâÿð èäè ñÿôùåéè-àéûí ëÿìÿàíû. ýþçÿë áèð ýåúÿ. Éàäûíäàìûäûð îë ýåúÿ? Ùÿìñàüÿðö ùÿìäóø Îë ìÿíçÿðÿéÿ ãàðøû ÷ÿìÿí öñòÿ ùÿìàüóø. ßêñè-ðöõóí îëìóø äèëè-ãÿìèäèäÿ äÿ ìÿíãóø. Íåéëèì. Íàç èëÿ áàõàðäû ýöëÿðÿê ðóéè-çÿìèíÿ. Ñîíðà ÷ÿêèëèðäè áóëóò. ýåòìÿç öðÿéèìäÿí ãÿìè-åøãèí. éîõ èíäè öìèäèì î âöñàëÿ. Éàäûíäàìûäûð ìàçè – î êå÷ìèø ýþçÿë ÿééàì? Éàç ôÿñëè.

Áèëäèëÿð äÿðäèìè. ×àðÿäÿí þòðö äîëàøäûì íÿðÿñèí äöíéàíûí. Èñòÿðÿì ÷ûõìàéà çþâãö ÿëÿìè-ïåéêàíûí”. Íÿ ìÿëÿêñÿí êè. ñÿíÿ ñÿúäÿ ãûëûá. Åøã èêÿí ðóçè-ÿçÿë õèëãÿòè-àëÿì ñÿáÿáè Âàèçèí õàëãû íÿäèð íÿùéè äÿìàäÿì ñÿáÿáè. Øþëåéè-àù èëÿ ìÿí äÿ éàõàðàì íþù ôÿëÿéè. “Éåðäÿí åé äèë. “Åé Ôöçóëè. íóðè-úÿìàëûí ñÿðè àôàãà äîëóá. Îíó ñåéä åòìÿñÿ çöëôöí êèìè ãöëëàáè-úöíóí. Îíäà ùÿì ãîéìàéàúàãäûð îëàðû ÿôãàíûí”. Ãîéäó êþíëöìäÿ ôÿëÿê èñòÿäèéèì ùÿð äèëÿéè. Ùóðö ãèëìàíû ãàëûð êÿíäèñèíÿ ðèçâàíûí”. “Âóðìàçàì Ñÿùùÿò ö÷öí ìÿðùÿì îõóí éàðÿñèíÿ. “Îëñà ìÿùáóáëàðûí åøãè úÿùÿííÿì ñÿáÿáè. îëóáàì ãÿðãåéè-ýèðäàáè-úöíóí. Äèëè-äèâàíåéè-Ñÿùùÿò åäÿìÿç òàáè-úöíóí. “Äÿùÿíèí äÿðäèìÿ äÿðìàí äåäèëÿð úàíàíûí. 1912 63 .ÔÖÇÓËÈÍÈÍ ÁÈÐ ÃßÇßËÈÍÈ ÒßÐÁÈ Äÿðäÿ äöøäöì ÿñÿðèíäÿí ñèòÿìè-ùèúðàíûí. ìÿñòè-ìåéè-åøãèí îëóá. Àòäû áöòõàíÿíè ×èí ÿùëè. õÿðàá åòäèí åâèí øåéòàíûí?” Âóð íÿ ãÿäÿð èñòÿð èñÿí îõ úèéÿðèì éàðÿñèíÿ. Ìÿëÿéèì. Ýþð íÿ ãÿùðèí ÷ÿêèðÿì äþíÿ-äþíÿ äöíéàíûí”. Ýåòìÿðÿì ùÿðýèç ÿòèááà éàíûíà ÷àðÿñèíÿ. éîõäóð äåäèëÿð äÿðìàíûí”. “Êå÷äè ìåéõàíÿäÿí åë. ýþéÿ ãîâìóøäó ñèðèøêèí ìÿëÿéè.

Ôèòðÿò äÿéèøèð. Àôàãû èøûãëàòìûø èéèðìèíúè ãÿðèíÿ. Ãóðàí áóéóðóáäóð áèçÿ àëèì ýÿðÿê îëìàã. Èñëàì îëàíûí åëìö êÿìàëû ýÿðÿê îëñóí. îéàí. Èñëàìäàí àíúàã ãóðó àä âèðäè-çÿáàíäûð. ñàíìà áó ãàí éåíÿ î ãàíäûð. Äöíéà öçö åëì èëÿ áó ýöí ðÿøêè-úÿíàíäûð. ßñëàôûìûçûí øþùðÿòè ìÿøùóðè-úÿùàíäûð. áó ãÿäÿð ãÿôëÿòèí ÿíúàìû éàìàíäûð. ýþð íÿ çÿìàíäûð. Ñÿé åéëÿ îõó. ÿçèçèì. ýþçöí à÷. éàòìà. Òöðê îüëó. Àëëàùû ñåâÿðñÿí.ÍÈÒÃÈ-ÌßÍÇÓÌ Ãàðäàø. àìàíäûð! 1912 64 . áèðúÿ îéàí. áÿëêÿ éàëàíäûð. äÿéàíÿò óíóäóëäó. áåëÿ åéáè äàøûìàã õåéëè ýèðàíäûð. øàèð ñþçöäöð. Çÿíí åòìÿ êè. Áÿñäèð áó ãÿäÿð ãÿôëÿò èëÿ éàòäûí. Åëì èëÿ. âÿòÿí ýåòäè. áèð àéûë. Áèëëàù. Ìÿüðèáëèëÿðèí éåð öçöíÿ ùþêìö ðÿâàíäûð. ãàðäàø. øöúàÿòëÿ ýÿðÿêäèð éàøàéàã áèç. éàëàíäûð. ãåéðÿò åëÿ. Äèí ýåòäè. äóð! Äèããÿòëÿ þç ÿùâàëûíà áèð äÿì íÿçÿð åéëÿ. Áèúà éåðÿ èñëàì àäûíû ãîéìà. Èñëàìà éàðàøìàç áó ãÿäÿð èúçö-ðÿçàëÿò. ìöñÿëìàí áàëàñû úàùèë îëàðìû? Áèëëàù. Ãàíóíè-ùÿéàòäûð: éàøàìàç úàùèë îëàí ãþâì.

Àúèçÿì äÿðêè-ñèððè-õèëãÿòäÿí. Îëóð ÿëáÿòòÿ àãèáÿò ùåéðàí. ßíòÿ Àëëàù âàùèäöë ãÿùùàð. âàñöôóí ÿí ñöôÿòèê. Ëèìÿíèë ìöëê ÿìðèí åò èçùàð. íåðäÿí íóð? Ôèêð ãûëäûãúà ùÿð ãÿäÿð èíñàí. Ýþðöðöê ëåéê øàíö ãöäðÿòèíè. ßúÿçÿë. Âàðëûüûí ýöí êèìè íöìàéàíäûð. Áóíà ùÿð çÿððÿ ôàøè-áöðùàíäûð.ÒÎÙÈÄ Áó íÿ ùåéðÿòôÿçà ñÿìàéè-ðÿôè? Áó íÿ áèèíòÿùà ôÿçàéè-âÿñè? Íèéÿ õóðøèä àòÿøÿôøàíäûð? Íèéÿ ãöðñè-ãÿìÿð äèðÿõøàíäûð? Áó íÿ áèÿä ñÿâàáèòö ñÿééàð? Áó íÿ áèùÿä êÿâàêèáè-äÿââàð? Êèì áó òÿäàäû áèíÿùàéÿò åäÿð? Íèéÿ äóðìàç áóëàð. 1912 65 . Ýÿð÷è äÿðê åòìèðèê ùÿãèãÿòèíè. Çàùèð èêÿí îëóá âÿëè ìÿñòóð. ñÿéàùÿò åäÿð? Áó íÿ èáðÿòíöìà áöðóçö çöùóð? Íóðäÿí çÿððÿ äîüäó. Ìà ÿðÿôíàêÿ ùÿããÿ ìÿðèôÿòèê. Íÿ òÿùÿééöðôÿçà çöùóðö õÿôà. Òÿááÿò ñöáùàíÿ ðÿááèéÿë ÿëà. õÿôàñû åéíè çöùóð. Êèìäèð àýàù îëàí ùÿãèãÿòäÿí? Íÿ õÿôàäûð.

öçö øèøìèø éûõûëûá-äóðìàãäàí. áÿä ñóðÿòè. ìöôëèñö áè÷àðÿ éàøàð èççÿòñèç. Ïàëòàðû âàðñà. äóðà áèëìÿç. Áàøû ñûíìûø. ýàùè òÿùÿââöðëÿ ñþéÿð. ýèðîâäóð. Ïàïàüû. ýàù ãàëõàð. Àú. êèðëè.ÌßÑÒ ÉÀÕÓÄ ÑßÐÕÎØ Îô. Òÿðáèéÿòñèç. Éûõûëûá ïàë÷ûüà. áó ìÿñòèí íÿ ôÿëàêÿòëè. È÷êè éûõìûø áöòöí ÿñàáûí. âóðìàãäàí. ÷ÿêìÿñè éîõ. øèøèáäèð. ïèñ àäÿòè âàð. áóëàøûá öñòö. éà ñîéóá àú ëîòóëàð. Þìðö ñÿðõîøëóã èëÿ áàäÿ ýåäèá ëÿççÿòñèç. ïèñ óøàãëàð äàø àòûá. áàøû. Äöøäöéö éåðäÿ äöøöáäöð. Ýåòìÿê èñòÿð. Èêè àääûì ýåäÿ áèëìÿç. éûõûëàð. ýàùè ñîëà. ñàðñàãëàð. ãàðàëûá. éûõûëàð áèð äÿ éîëà. úûðûã êþéíÿéè âàð. Íÿ êÿðèù ìÿíçÿðè. ðÿíýè ñàðàëûá. éàìàí ùàëÿòè âàð. ñÿôèë. ßñÿðÿê ìåéë åëÿéÿð ýàùè ñàüà. Úÿëá åäÿð íèôðÿòè ÿòðàôûíà ìóùèø áàõûøû. Ýàù ýöëÿð. Íÿ öôóíÿòëè ÷ûõûð àüçûíûí èéìèø ãîõóñó. òóòìóø êèìè ñÿðñÿì éóõóñó. Þðòöëöáäöð ýþçöíöí öñòö. 1912 66 .

àìàí íÿ çàëûì èìèø! “Øåéòàíëàð åäÿðäè áÿëêÿ èíñàô!” Ó÷äóí. Äàèì ãûëàðàì þëöíúÿ øèâÿí. Îëñàéäû ãöáàðè-õàòèðèì êÿì. íÿ òåçúÿ áàòäûí? Äàí óëäóçó òåç áàòàð ÷ûõàíäà. íÿ òåçúÿ ñîëäóí?! Áèëìÿì íèéÿ àç éàøàð ÷è÷ÿêëÿð? Éàùó. íå÷öí éîõ îëäóí? ßôëàêÿ àïàðäûìû ìÿëÿêëÿð? Ðÿíà ÷è÷ÿéèì. Àòäûí âÿòÿíè íå÷öí. Àììà íÿ åäèì. áó ìöìêöí îëìàç. Ãóðøóíëà ñÿíè åäÿí êÿñ èòëàô? Èíñàíëàð. Ëàéèãëèúÿ øÿðù åäÿ áèëÿéäèì.“ÉÎËÄÀØÛÌ Ö×ÖÍ ÝÞÇ ÉÀØÛ. Àðõàíäàí ÿúÿë ìÿýÿð éåòèøäè? Àõ.. êþíöë éîðóëìàç. áèëìÿéèðÿì íÿ íþâ ãûéìûø. Øèðâàíäà ìÿí àüëàðàì ùÿð àíäà. Áÿëêÿ ýþçöìöí éàøûí ñèëÿéäèì. Òà ñÿí Áàêû ãóìëàðûíäà éàòäûí.” Ýåòäèí. Áèð äÿì éàøàéûø ÷îõ àç äåéèëìè?! 1912 67 . Çèðà ñÿíè áèð äÿ ýþðìÿðÿì ìÿí. óçóí þìðö éàç äåéèëìè? Äÿðäè-äèëèìè íîëàéäû áèð äÿì. àõ.. íèéÿ ýÿëìÿäèí. Ãàí àüëàñà ýþç. ìÿëÿêèì. ãÿðèáèì. î íàñûë éàìàí ýåäèøäè. Ñöáù óëäóçóì. ùÿáèáèì? Åé âàù.

áöòöí ìÿíàôèäèð. áó çàùèðäèð. Êèìñÿ âàãèô äåéèë. 1912 68 . ôèêðèíúÿ. Íàìÿíèí ÿñëèíÿ.ÁÈÐ ÌßÊÒÓÁÀ ÚÀÂÀÁ Ìÿñëÿêèí ùèêìÿòèí ãÿâàèäèíÿ. Åòèðàô åéëÿðÿì êè. çÿâàèäèíÿ. Õàëèãè-àëÿìèí ùöâèééÿòèíÿ. Ñþçëÿðèì áèð úÿâàáè-øàôèäèð. – Åé áÿðàäÿð. ßää îëóðñàí çÿâàòè-íàäèðäÿí. Îëìà ãàôèë âÿ ëåéê ñÿí áóíúà – Áèð ìöãÿääÿñ âöúóäè-ãàäèðäÿí. Êàèíàòûí ðöìóçè-õèëãÿòèíÿ. Þç âöúóäóí äÿëèëè-áàùèðäèð.

Éà êè. ìàëûí. øöúàÿòèíÿ! Ýÿð àäûí áèð ÿäèáè-äàíàäûð. ïóëóí ÷îõäóð. Ìèëëÿòèí îëìàñà íèýÿùáàíû. Õÿíúÿðèí ãîðõóäóðñà. Âÿëè. Òàïìûñàí àëÿì è÷ðÿ øþùðÿòëÿð. Íÿçìö òÿëèôäÿ ùöíÿðâÿðñÿí. Ùÿì äÿ øÿìøèðèíÿ. Íÿô ýþðìöð ÿýÿð ìöñÿëìàíëàð. Èø àïàðìàãäà õåéëè ìàùèðñÿí. Òöô ñÿíÿ. Ìöõòÿðåñÿí ôöíóíè ñÿíÿòäÿ. Êÿíäè íÿôñèí÷èí èøëÿéèðñÿí ÿýÿð.ÞÇËßÐÈÍÈ ÑÅÂßÍËßÐß Òóòàëûì ÷îõ àüûëëû òàúèðñÿí. Ñÿíÿ ìàôþâãäÿí ýÿëèð èëùàì. Ñàíäûüûíäà âàð èñÿ ìèëéîíëàð. èñëàìà íÿô îëìàç èñÿ. ùÿì äÿ øÿíö øþâêÿòèíÿ! Ïÿùëèâàíëûãäà ýÿð ìöñÿëëÿìñÿí. Èøëÿìÿêäÿí ãîëóí éîðóëìàç èñÿ. Ðöñòÿìñÿí. ùÿì ñÿíèí ðÿøàäÿòèíÿ. Òöô ñÿíèí ìöëêö ìàëö äþâëÿòèíÿ. Ùÿì äÿ òÿãðèðèíÿ. Òöô ñÿíÿ. ôÿñàùÿòèíÿ! Éîõ èñÿ òàé ñÿíÿ ìÿùàðÿòäÿ. ùÿì ñÿíèí ìÿùàðÿòèíÿ. ùÿì ñÿíèí êèòàáÿòèíÿ. Òöô ñÿíÿ. äöíéàíû. Íÿô ýþðìöðñÿ ôèðãåéè-èñëàì. Èãòèäàðûí. Ãÿëÿìèí ìþúöçè-Ìÿñèùàäûð. éà êè. Âåðìÿéèðñÿí öìóìÿ ôàèäÿëÿð. Èõòèðà åòäèéèí ñÿíàÿòèíÿ! 69 . êþìÿê éîõäóð. áèð øàèðè-ñöõÿíâÿðñÿí. Õàëãà îíäàí âÿëè. Ùÿì ñÿíÿ. Åòìèñÿí øàíëû-ôÿòùö çÿôÿð. Ôÿðç åäÿê Çàë.

äàðöëôöíóí ãóðòàðìûøñàí. Åé èíñàíëàð. íÿ êÿëè. Ðàçû îëìóð âÿëè úèáèøäàíûí. áè÷èí÷èëÿð óçàíäû. 1912 70 . çîããóëäàð. Âàð áó êÿíääÿ éåíÿ åëÿ éîõñóëëàð. ôÿðç äåéèëìè. áèð äèëÿéè. øàìëàð éàíäû. àüëàð. Ýöí àëòûíäà òÿð òþêÿðÿê ÷àëûøàí. Àììà èñëàìûíû óíóòìóøäóð.Ñÿí êè. Áó ñöêóòó ïîçóð. íÿ êîòàíû. Éîðüóí-àðüûí ùÿðÿ áèð éàíäà éàòûð. Þëìÿê èñòÿð. áèð åøãè. Éàøàìàã÷ûí ùÿð çÿùìÿòÿ àëûøûð. ßêèí÷è ãûçû. Îíëàð ñèçäÿí äàùà àðòûã ÷àëûøûð.. Óéêóäà áöðêöäÿí. Ñÿíÿ ìþùòàúäûð ìöñÿëìàíûí. ùÿð éåð ñÿññèç-ñÿìèðñèç. ÿë òóòìàã àúèçëÿðÿ? Îíëàðûí äà âàð áóç êèìè öðÿéè. Áèð àðçóñó. ùÿì äÿ îë ôÿçèëÿòèíÿ! 1912 ÉÀÉ ÝÅÚßÑÈ Àõøàì îëäó. Òà ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí äóðìàäàí. Àõøàìàúàí õûðìàíëàðû äîëàøûð. Èñìö ðÿñìèí úàùàíû òóòìóøäóð. Ðÿùì åéëÿìÿê. ìèë÷ÿêëÿðèí âûç-âûçû. Òöô ñÿíèí åëìö ôÿííö ùèêìÿòèíÿ! Ùÿì ñÿíÿ. Ùÿð øåé ñàêèò. Àíúàã ùöíö. î éàíà àòûð. ßêèí÷èëÿð.. ìèë÷ÿêäÿí ýèðñèç. Íÿ úöòö âàð. áèçëÿðÿ. Àëëàùïàéû äèëÿð. ýöí áàòäû. Åëìäÿ èíòÿùàéà âàðìûøñàí. éåòèøìÿéèð ÿúÿëè. Ãîëëàðûíû áó éàí.

Àçàí ñÿñè ýÿëèð ìèíàðÿëÿðäÿí. Áó çÿùìÿòëÿð øÿðù îëóíìàç. Õûðìàíëàðäà. àðüûí éåíè ÷èìèð åòìèøäè. òîçóí è÷èíäÿ. 1912 71 . Èðè áàõûð õûðìàíäàêû âÿëëÿðÿ. ×ûõûð ÷þëÿ õÿëàéèã äàðÿëÿðäÿí. äàüäàí ó÷óð äóìàíëàð. ÿðè.ÉÀÉ ÑßÙßÐÈ ßêèí÷èëÿð. Ùÿâÿñëÿ èñòèíèí. – éàé ýåúÿñèéäè êÿíääÿ – Éîðüóí. Áèðè ýåäèá ÿëÿô òþêöð êÿëëÿðÿ. Áþéöê-êè÷èê. ßñíÿéÿðÿê ãàëõäû éàòàãäàí áóëàð. Éàïûøäûëàð ùÿð áèðè áèð ïåøÿéÿ. Îéàíäûëàð ñÿñÿ ãîùóì-ãîíøóëàð. àüà. óéêóéà ýåòìèøäè. õàíûì. Èøäÿí ãóðòàðìûø. – îéàíäû îüëó. Èíñàíèééÿò ùÿï áóíëàðà ìÿäéóíäóð. Ýÿëèí ýåäèð èíÿêëÿðè ñàüìàüà. Îäóí ýÿòèðìÿéÿ íþêÿð ìåøÿéÿ. Ýöíÿø ÷ûõûð. ðÿèééÿò. Áèðäÿí õîðóçëàð ùèíëÿðäÿ áàíëàäû. Ñÿñ åéëÿäè. ðÿíúáÿðè. óøàã õûðìàíëàðäà. òàðëàëàðäà. ×àüûðäûëàð íþêÿðëÿðè. áè÷èíäÿ. ×àëûøûðëàð áó áèð éûüûí èíñàíëàð. óçóíäóð. Ãàðû íÿíÿ ñöáù îëäóüóí àíëàäû. Àðâàä. ùÿéÿòäÿ.

Îíóí ÿìÿéèëÿ èíñàíëàð éàøàð. ãûðûëìàçìû ãîéóíëàð? Ùàðäàí îëàð ùàñèë î âàõòû éóíëàð? Ãûøäà íÿäÿí îëàð êöðêëÿð. Ãèäà âåðÿð ìÿõëóãàòà òîðïàãëàð. êÿíäèð âåðìÿç çÿìèëÿð. ÷è÷ÿêëÿð. Àú ãàëìàçìû ýþçÿë. ïàïàãëàð? ßêèí÷è ùÿð êÿñäÿí àðòûã ÷àëûøàð.ßÊÈÍ×È ÍßÜÌßÑÈ Äàðû êöíúöò. ìÿñóì óøàãëàð? Ìÿíñèç êÿòàí. áóüäà ÿêìÿñÿì. ïåíäèð. Ñóâàðìàñàì. éàü. éàíàð îòëàð. àðïà. Àú ãàëàíäà ñöä âåðìÿñÿ èíÿêëÿð. Íàçèê äîíñóç éàéäà óøàãëàð àüëàð. 1912 72 . Íÿäÿð îëàð øîð. ×àäûðñûç éåëêÿíñèç ãàëàð ýÿìèëÿð. Èëèí ö÷ ôÿñëèíäÿ çÿùìÿò ÷ÿêìÿñÿì. ãàéìàãëàð? Îò áè÷ìÿñÿì.

Äþâëÿòëèëÿð èñòè åâäÿ ðàùàò éåéèá éàòûðëàð. ýåò êÿñá åëÿ” äåéèá ùÿð êÿñ ðÿää åäèð. Äÿéèðìàíûí. Ùÿðäÿí êöëÿê ãàëõûð. öøöéîð. àü äóìàí. ãîâóá äþéöðëÿð. çÿùìÿòëÿðÿ àëûøàí?! 1912 73 . Àëëàùïàéû äèëÿéÿíè àúûãëàíûá ñþéöðëÿð. äàøû ãàð áöñáöòöí àü êÿôÿíÿ áöðöìöø. áóëàãëàðûí ñóéó äîíìóø. Ïÿíúÿðÿíèí øöøÿëÿðè áóç áàüëàéûá äîíìóøäóð. Ïàð÷à-ïàð÷à ãàðëàð èíäè éàâàø-éàâàø äöøöéîð. äîíóá þëìÿêäÿéÿì” äåñÿ. Ñÿð÷ÿ. “Àëëàù âåðñèí. éàíûãëàð ïàëòàð-ïàëàç ñàòûðëàð. êèì ýåäèð? Áó éàçûãëàð äåéèëìèäèð ôàáðèêëÿðäÿ ÷àëûøàí. “Àúàì. Ýÿëèá – ýåäÿí èíñàíëàðûí öç-ýþçöíö ãîâóðóð.ÃÛØ Áèð àç ÿââÿë ñàüà-ñîëà ó÷à-ó÷à ôûðëàíàí. äîëàø éåì àõòàðûð. Äàüû. Ëàüûìëàðäà êöëöíý ÷àëàí. Óí àëìàüà àú. Êö÷ÿëÿðäÿ èò ñîéóãäàí çèíýèëäÿéèð. ãóðóìóø. éåðäÿí ãàðû ãàïûá ñîâóðóð. Áóðóã-áóðóã áàúàëàðäàí ÷ûõûð òöñòö. Áèð äåéÿí éîõ ôÿùëÿëèéÿ áóíëàð ýåòìèð. ãàð öñòöíÿ ãîíìóøäóð.

ïàðòûëòûéà àëûøàí.. Ýþðäö àíúàã àðâàä-óøàã ãàëìûø êÿíääÿ. äèíèíè. Ãöðáÿò è÷ðÿ ôÿùëÿëèêëÿ ñàõëàð èäè þç áàøûí. ñàíêè ìàòÿì ÷þêìöø ÷þëëÿðÿ. “×îðíû-Ãîðîä” àäëû øÿùðèí ôàáðèêèíäÿ ÷àëûøàí. Ôèêðÿ ýåòäè. Âÿòÿíèìè õàèíëÿðäÿí ìöäàôèÿ åäÿðÿì”. Áèð ýöí ñÿùÿð ßùìÿä ýþðäö ÿëäÿ ãÿçåòñàòàíëàð – Áàüûðûðëàð: “Àëûç. Åéëÿéèðëÿð ìöùàôèçÿ õàèí Èðàí ãóðäóíó. ãöññÿñèíäÿí ýþé áàøûíà äàðàëäû. Èðàíäà éàíüûí âàð”. Ùÿð éåð âèðàí. Õàíëàð. ÷èéíèíè. 74 . áàõûç. ìèëëÿòèíè. ×àëûøäûãúà ÿêñèëìÿçäè ùÿðýèç îíóí ãåéðÿòè. áþéöê ìàøûíëàðûí çÿíúèðëÿðè. ýåòñèí ÷àòñûí ëÿøýÿðÿ. äàø-òîðïàüû ãàïãàðà. ãàéÿò ñîéóã. Àüûð. Ýóðóëòóéà àäÿò åòìèø. Êèøèëÿðèí øàù ãûðäûðìûø ãàíè÷ÿí øàùñåâÿíÿ. çÿùìÿòè. Úÿñàðÿòëè ßùìÿä ëàêèí ãåéðÿò èëÿ ýåäèðäè. Âÿòÿíèíè áåëÿ ýþðúÿê ãåéðÿòèíäÿí àüëàäû. éàüìóðëó áèð ùàâàäà. Ãàáàðëàäûá øèøèðòìèøäè ÿëëÿðèíè. ñÿññèç. Ãûø ìþâñöìö. êèì. Ãÿçåòÿíè àëàí êèìè ðÿíýè-ðóéè ñàðàëäû. Áèðäÿí-áèðÿ ñîíðà ãàëõûá äåäè: “ìÿí äÿ ýåäÿðÿì. Ùÿì âÿòÿíäÿ äóë àíàñûí. Ýþðäö éåíÿ éàçûëìûøäûð: “Èðàí îëìóø âèðàíÿ”. ×îõäàí âàðäû ßùìÿä àäëû áèð èðàíëû áè÷àðà. îáàäà. Òàãÿò êÿñÿí ãàðëû êöëÿê ýÿð÷è äàâàì åäèðäè. ×îõ ñåâÿðäè âÿòÿíèíè. áÿéëÿð òàëàí åòìèø ðÿèééÿòèí éóðäóíó. Øàùè-ìÿõëó Îäåññàäàí ãàéûòìûøäûð Èðàíÿ. èíñàíëàðû.ßÙÌßÄÈÍ ÃÅÉÐßÒÈ Ôàáðèêëÿðè. Î ýöí ÷ûõàí ïàðîõîäëà ýÿëèá ÷àòäû âÿòÿíÿ.. Óüóðóíäà þëìÿê ö÷öí áåëèí ìþùêÿì áàüëàäû. éåòèì áàúû-ãàðäàøûí. Ïàé-ïèéàäÿ äöøäö éîëà.

“Àíàìûçà ñàëàì åéëÿ” – äåéèá îðäàí þòöøäö. òèð-òèð ÿñäè ÿëëÿðè. ×îõ èñòÿäè ýåäèá ýþðñöí àíàñûíû ùàãëàñûí. Êþíöëëöëÿð ÷ÿêèëìÿéÿ ìÿúáóð îëäó. Éîðóëìàäàí îíëàð èëÿ áèð ÷îõ ãàðëû äàü àøäû. Éàüìóð êèìè éàüàí ýöëëÿ òóôàíûíûí þíöíäÿ Éàðïàã êèìè äöøÿí âÿòÿí ãóðáàíëàðûí ýþðÿíäÿ. Êå÷äèêëÿðè òàðëàëàðû òàíûéûðäû. ýåòäè. òöôÿíý àëäû. Áèð àç ñîíðà ùÿð òÿðÿôäÿí âåðèëäèêäÿ êîìàíäà. Éàâóãëàøûá ñàëàì âåðäè. Àë áàéðàüûí òÿìÿââöúöí ýþðúÿê ñåâèíäè. Î áèð îâóú ÿñýÿð î ýöí àëòû ñààò àòûøäû. Éàâóãëàøûá ãàðäàøûéëà ãóúàãëàøäû. Áàõäû ýþðäö éöðöø åäèð ôÿäàèëÿð äÿñòÿñè. ðÿíýè ãà÷äû. éàíàøäû. þïöøäö. áèëèðäè. Ãîðõäó áÿëêÿ ýåòìÿéèíÿ ìàíå îëóá ñàõëàñûí. Ýÿíú ÿñýÿðèí êþíëö áèð àç ðàùàò îëäó. Ýåäèðäèñÿ ßùìÿä ëàêèí õåéëè ïÿðèøàí èäè. Àñëàí êèìè áèðäÿí-áèðÿ úöðÿòëÿíäè î àíäà. Éåôðåì õàí: 75 . âÿòÿí íÿüìÿñè. ôÿðäàñû – Ôèðóçêóùóí úèâàðûíà ýåäèá éåòèøäè îðäó. Ìåéèòëÿðèí àðàñûíäàí àääûìëàäû èðÿëè. ßíäàìûíà ðÿøÿ äöøäö. Î ýöí ñÿùÿðäÿí áàøëàíäû éàéëûì àòÿø äàâàñû. ãÿëáè ýóï-ýóï äþéöíäö.Áèð íå÷ÿ ýöí éîë ýåäÿíäÿí ñîíðà áèðäÿí åøèòäè Áèéàáàíäàí ýÿëèð øåéïóð ñÿñè. Øàùïÿðÿñòëÿð Éåôðåì õàíëà îëìóøäóëàð ðóáÿðó. Þç ãàðäàøûí. Ãîðõäó ßùìÿä. Áèð äÿ äþíöá áàõàð èêÿí þç êÿíäëÿðè ýþðöíäö. óøàãëàðûí àðàñûíäà òàíûäû. Áèðäÿí ýöëëÿ éàüìóðóíà ãàð éàüìóðó ãàòûøäû. Äöøìÿí òîï÷ó àòÿøèëÿ éöðöø åòäè èðÿëè. Áó ÿñíàäà øåéïóð ñÿñèí äóéóá êÿíääÿí éöéöðäö – Éîë òÿðÿôÿ áèð ÷îõ óøàã: ßùìÿä áàõàíäà ýþðäö. Ýþç éàøûíû ÿòÿéèëÿ ýèçëèí-ýèçëèí ñèëèðäè.

Îòóðìóøäó àñòàíàäà úàâàí îüëóí áÿêëÿðäè. Èíñàíëàðà èíñàíëûüû òÿëèìÿ ñÿáÿáäèð. ýöí äöøìöøäö ÷þëëÿðÿ.. Î ùàëàúàí èýèä ßùìÿä àëìàìûøäû ùå÷ éàðà. Èíñàíëàðà õèäìÿò åäÿí ÿðáàáè-äöùàéÿ. Íÿòèúÿäÿ ôÿäàèëÿð øàíëû çÿôÿð ãàçàíäû. 1912 76 . Ùÿãäÿí îëàðà þìð òÿìÿííà åäÿðèê áèç. Ýÿëèá äÿéäè ñàü ãîëóíà. øàäëûüûíäàí àüëàäû. ìÿí ýåäèðÿì. Ýÿëèá-ýåäÿíäÿí ñîðóðäó. – ýÿëèç äàëûìúàí”. ßëáÿòòÿ. Îíëàð êè. åòäè îíó ãÿðãè-õóí. 1912 ÈÍÑÀÍËÛà ÂßÇÈÔßÑÈ Íàìóñè-ðÿàéàíè ÷ÿêÿí ùÿð öìÿðàéÿ. ðèàéÿò ýÿðÿê îëñóí. Áèùàë îëäó. îüóë. Òÿêðèì åäèëèá øÿíè.. Áó ùàë èëÿ ÿñðÿ ãÿäÿð ìöùàðèáÿ óçàíäû. Ôÿãÿò ùÿðáèí î “ñÿôàëû” ùÿíýàìûíäà áèð ãóðøóí.. áàúû-ãàðäàø áèð-áèðèí ãóúàãëàäû. öç ãîéäóëàð ôÿðàðÿ. Øàùïÿðÿñòëÿð øèêÿñ òàïûá. ßùìÿä äåäè: “Ìÿí äÿ áóðäà þëöá äþíìÿðÿì ýåðè”.. – äåäè. ýþç äèêìèøäè éîëëàðà. áèçÿ ðàùèáÿðè-åëìö ÿäÿáäèð. Àíà. Ö÷ àé ñîíðà éàç ôÿñëèéäè. Ýÿíú ÿñýÿðèí äóë àíàñû äèçèí ãóúóá èíëÿðäè. Øöêðàíåéè-åùñàíëàðûí èôà åäÿðèê áèç. Ôÿäàèëÿð äèëèðàíÿ ðèúÿò åòäè äöáàðÿ.“Éîëäàøëàðûì. ãàí àïàðäû éûõûëäû òîðïàãëàðà. äèëö úàíëà èòàÿò ýÿðÿê îëñóí. Áèðäÿí ýþðäö îüëó ýÿëèð.

ãÿáèð êèìè ãàðàíëûã – Áèð ýåúÿéäè. Ìÿí ãîðõóäàí áèùóø îëóá éûõûëäûì. Àëÿì þëöì éóõóñóíà áàòìûøäû. Ìÿí î áàüû ñåéð åäèðäèì î éåðäÿí. Áèðäÿí-áèðÿ áó ñàêèòëèê ïîçóëäó. éàñÿìÿíëèêäÿéÿì. íèøàí. 77 . ãîíóð àüàúëàðà áöëáöëëÿð. À÷ûëìûø ýöëëÿð. àõûð áóëàãëàð. ïÿðèøàí. ×óëüàìûøäû ùÿð òÿðÿôè äóìàíëûã. Äöøäö øÿùàáëàð. Ýþñòÿðäè áèð òÿðÿôäÿ áèð ñàéÿáàí: “Îòóð áóðäà. Äþðä éàíûìäà âàð àë-ÿëâàí ÷è÷ÿêëÿð. Ñÿñäÿí. Éåðèäèéèì éîëëàð ïàðëàã. èøûãäàí àõòàðûðäûì. Áèð úÿííÿòäèð áó ýöëøÿí ùÿð òÿðÿôëè Ùåéðàí-ùåéðàí áó éåðäÿ ñåéð åäèðäèì. Áåëÿ äåéèá ãàéèá îëäó íÿçÿðäÿí. Êþíöë à÷ûð éàâàø ÿñÿí êöëÿêëÿð. Îéíàøäûëàð ãàí éàüäûðàí áóëóòëàð. Áèð ôûðòûíà éîõ. Ó÷óð. Ôÿââàðÿëÿð àòûð. Éàíûìäà áèð ïÿðè ýþðäöì íàýàùàí. éàøûë çàíáàãëàð. ýþé. Ãÿø àëÿìèíäÿ áèð òàìàøà ãûëäûì. ùÿð øåé.ÉÓÕÓ Çèíäàí êèìè. áó éåð ñÿíèíäèð” – äåäè. ùàðà ýåäèðäèì. Áó çöëìÿòäÿ ìÿí ìöçòÿðèá. èëäûðûìëàð. Ýþðäöì êè. Ìÿíÿ ëöòôö íÿâàçèøëÿð åéëÿäè. Áèëìÿéèðäèì âÿëè. ßôøàí-ÿôøàí äóðìóø éàøûë ñöíáöëëÿð. ñÿäÿôëè. îäëàð. ùÿð êÿñ éàòìûøäû. Áÿíþâøÿëèêäÿ. áèð ãèéàìÿò îëäó. áèð ðÿíà ÷ÿìÿíëèêäÿéÿì.

Éöðöìÿêñÿ ÿëàúÿ âàáÿñòÿ. Ïó÷ åéëÿäè. ùÿì òÿáèáÿ äöøìÿíäèð. ×îõ êå÷ìÿäÿí ùå÷ áèëìèðÿì íÿ îëäó. î õÿñòÿäèð. Ùÿì äÿâà. Íåéëÿéèì ìÿí î ãÿäð êþâäÿíäèð. éà íÿ? – Éîõ. Éåð. Õàòèðäÿéêÿí î éóõóíóí ëÿççÿòè. 1912 78 . 1912 ÑÓÀË Âß ÚÀÂÀÁ – Íÿ äöøöíìÿêäÿñÿí.. äàüûòäû îë úÿííÿòè. Áèð çöëìàòëû áóëóä ãîïäó øèìàëäàí. – Íÿ äåäè áÿñ îíà áþéöê äîêòîð? – ×ûõìàéàí áèð úàíà öìèä ÷îõäóð. Ìÿí îéàíäûì ÷îõ äÿùøÿòëÿ î ùàëäàí. Äóðäóì ýþðäöì èøûãëàíûá äàí éåðè. Îòóðìóøäóì ìÿí î éåðäÿ áèùöçóð.. Íÿäÿíñÿ ÷ûðïûíûðäû êþíëöì ìÿíèì. õÿñòÿ. ýþé.Ùÿð÷ÿíä ÷îõ íÿøÿëèäèð ìÿñêÿíèì. äöøöíúÿì áóäóð ùà÷àí áó óøàã – Éöðöéöá àðêàäàøëàðà ÷àòàúàã? – Èíäè ãàðäàø. à äèâàíÿ? Éåíÿ áèð óéêó ýþðìöñÿí. Áèðäÿí î äàäëû ìÿíçÿðÿ ïîçóëäó. Äå: õåéð îëñóí áó éóõóíóí òÿáèðè. ÿòðàôûì îëìóøäó ãÿðãè-íóð.

Îéàäûð þç ñöðöñöí îòëàéà éàéëàãäà ÷îáàí. Ìÿí ñÿíèíëÿ ñåâÿðÿì þìðö. Áèð ãÿäÿð ÷àéäàí óçàã. ùÿéàòû. Øÿôÿãèí ãûðìûçû ðÿíýèëÿ èøûãëàíäû öôöã. úàíû. Êÿíäëèëÿð ÷îõ éîðóëóá. ×îõ ñÿðèíäèð ùàâàñû. Ãÿìëÿðèì éîõ îëóéîð. îä ãàëàìûø äàüäà ÷îáàí. Ìÿí ñÿíèíëÿ ýþðöðÿì èíäè ýåíèø äöíéàíû. Éóìóøàã ýþé ÷ÿìÿíèí öñòÿ äöøöá øåù ýåúÿäÿí. Èñòè éîõäóð. Ñÿíè ÷îõäàí àðàéûá ùÿñðÿò èëÿ áÿêëÿðäèì. Ãûëàðàì ñÿúäÿ ìöäàì èúç èëÿ îë äÿðýàùà – Êè. ýþéäÿ áóëóò ãûðìûçû ðÿíýÿ áîéàíûð. êå÷ìÿ áó éàéëàãëàðäàí. Ýöí ÷ûõûð. Ñÿíñèç àôàã ãàðàíëûã ýþðöíöðäö ýþçöìÿ. óéêóäàí èíäè îéàíûð. ùÿéàòûíëà áó ýöí êþíëöìö õÿíäàí åòäè. ùÿëÿ âàð áèð áàëàúà ìåù ýåúÿäÿí. ùÿéàòû. Àü äóìàíëàð óúàëûð ýþé öçöíÿ äàüëàðäàí. áÿçè áàüà. ñÿí ýöëÿð èêÿí öçöìÿ. Ïÿéÿäÿí ìàë-ãàðàíû áÿçè ÷ûõàðäûð ãûðàüà. Ìÿí ñÿíèíëÿ ñåâÿðÿì þìðö. éàâðóúóüóì.ÉÀÉ ÑßÙßÐÈ Îä òóòóá ãûðìûçû àòÿøëÿ éåíÿ éàíäû öôöã. Ðÿùì åäèá ñÿí êèìè íåìÿò ìÿíÿ ÿùñàí åòäè. 1912 ÎÜËÓÌ Ö×ÖÍ Ìÿëÿêèì. úàíû. øöêð åäèðÿì Àëëàùà. Ñÿíäÿí þòðö ÷îõ óçóí èëëÿð èäè èíëÿðäèì. 1912 79 . Ìÿí ñÿíèíëÿ ýþðöðÿì èíäè ýåíèø äöíéàíû. Áÿçè ñÿùðàéÿ ýåäèð èøëÿìÿéÿ.

âåðìÿäè ñÿíÿ ãèéìÿò. àõûð âÿðÿìëÿäè úèýÿðèí. Ãÿëáäÿí àøèã îëäóüóí ìèëëÿò. Çöëìö. òÿÿññöáö éûõäûí. ßí áþéöê ãÿùðÿìàíëàðûí áèðèñÿí. Êþùíÿëÿíìÿç øèðèí ìÿãàëûí èëÿ.ÑÀÁÈÐ Ñàáèð! Åé ñÿí ñåâèìëè øàèðèìèç. Óéó ðàùÿò ùöçóðè-âèúäàíëà. äèëèíëÿ. Íàçÿíèí úèñìèíÿ ìÿçàð îëäó. äèðèñÿí. Ýþñòÿðèá ÷àðåéè-íèúàòûìûçû. äàäëû äèëëÿðëÿ. Êÿäÿðèí òîïëàíûá ãöáàð îëäó. Ìÿí äÿ àéàòè-ïàêè-Ãóðàíëà Ñÿíÿ òÿçèì åäèá ñÿëàì åäÿðÿì. ÿñëà ñÿí þëìÿäèí. Ùåéèô êèì. Äàèìà ÿðçè-åùòèðàì åäÿðÿì! 1913 80 . Àðòäû ýöíäÿí-ýöíÿ ãÿìö-êÿäÿðèí. éîõ. Øèøäè. Àúû ýöëìÿêëÿ. Ñÿí þçöí÷öí éàøàìàäûí ùå÷ âÿãò. ùàëûí èëÿ. Ñöíýöëÿð à÷ìàéàí éîëó à÷äûí. Ìöãòÿäèð. Ãÿëÿìèíëÿ. Óúàëûá ÿðøè-äàâÿðÿ ÷ûõäûí. úÿùëè. Õåéëè áèäÿòëÿðè óíóòäóðäóí. Íÿçì ãûëäûí íÿâàãèñàòûìûçû. ×ÿêäèí èñëàì éîëóíäà ÷îõ çÿùìÿò. Àüëàäûí ìèëëÿò ö÷öí èëëÿðëÿ. Ãÿëÿìèíäÿí úÿâàùèðàò ñà÷äûí. Ñåâÿ-ñåâÿ áèçÿ îõóòäóðäóí. äóçëó ñþçëö Ñàáèðèìèç! Íåúÿ ãàí îëìàñûí ñûíûã êþíëöì? Ñÿíè ÷îõ òåç àéûðäû áèçäÿí þëöì! Éîõ.

Î éåðäÿ êèì. ×åøìÿëÿðè ãàéÿò ñÿðèíäèð. òóðàúëàð. Î ìÿìëÿêÿòäÿ ìÿí âöúóäÿ ýÿëäèì. Ñèìöðüöí ñàéÿñèíäÿ ìÿñêÿíèì. Ýþçÿë òîðïàã. Ìåù ÿñäèêúÿ ÿòèð ñà÷àð ýöëëÿðè. ýþçÿë éåð! Äöíéà öçðÿ áèìèñëö áèáÿäÿë éåð! Áó úöð ýþçÿë ìÿìëÿêÿòè êèì ñåâìÿç? Áóíúà ôèðàâàí íåìÿòè êèì ñåâìÿç? Ìÿí âÿòÿíè úàíûì êèìè ñåâÿðÿì. Áóëóòëàðà äÿéèð óúà äàüëàðû. òÿðëàíû – Àäëàíìûøäûð Ãàô äàüûíûí ñóëòàíû. Ìåéâÿëèäèð îðìàíûíäà àüàúëàð. Äàüëàðûíäà ýÿçèð âÿùøè úåéðàíëàð. ñàôäûð. âàðäûð ãàëûí îðìàíëàð. Þâëàäëàðû ãåéðÿòëèäèð. Ðóùóì. Öðÿê à÷àð ëàúèâÿðäè ñÿìàñû. Î éåðäÿ êèì. ÿòèì. äàìàðëû. 1914 81 . Òîðïàüûíû õàëèã ãûçûë éàðàòìûø.ÂßÒßÍ Ãàôãàç ãèòÿñèäèð ìÿíèì âÿòÿíèì. ýþçÿë þëêÿ. Úàìåäèð ùÿð úöðÿ ëÿòàôÿòëÿðè. Òàìàì åòìèø ùÿã îíäà íåìÿòëÿðè. ×þëëÿðèíäÿ áèòÿð ÿëâàí ÷è÷ÿêëÿð. Øöúàÿòëè. åòèáàðëû. Úÿù-úÿù âóðàð ÷ÿìÿíäÿ áöëáöëëÿðè. Ñÿáçö õöððÿì éàøàð õÿçàíäàí àçàä. Ôÿðÿùëÿíèð áöòöí òóòãóí öðÿêëÿð. Ùÿð êöíúöíäÿ áèð úöð õÿçèíÿ éàòìûø. Î éåðäÿ êèì ùÿìèøÿ ñÿðâö øöìøàä. Ñÿôàëûäûð ëÿòèô àáö ùàâàñû. ùöíÿðëè. ãàðà ãóøó. Õàëãûìà ãàðøû ñöúóäÿ ýÿëäèì. Úÿííÿò ýóøÿñèäèð ýþçÿë áàüëàðû. Øàããûëäàéûð ãûðãîâóëëàð. Î éåðäÿ êèì ýþéöí öçö øÿôôàôäûð. ãàíûì êèìè ñåâÿðÿì.

Äÿìäèð êè. Äÿìäèð êè. áàøëà ýåòìÿëè. úàâàí. Ìÿøóãÿ õàññÿ øóõ. ìåé àëìàëû. òþùìÿò åøèòìÿëè. âÿãòè-áàäÿäèð. ñþçöí àøèãàíÿäèð. Ëåéëà òÿðÿô àéàãëà äåéèë. òöðêè-ñàäÿäèð. Ñÿí äÿ îõó. àøèã îëìàëû! Úàíàí éîëóíäà þëìÿê ö÷öí øàèã îëìàëû! Ôÿñëè-áàùàð. Íÿüìÿí áèçè àéûëòìàüà éàõøû áÿùàíÿäèð. “ùÿñò” îëàã. Ìåéõàðÿëèêäÿ ãåéðèëÿðÿ ôàèã îëìàëû! Éàðûí ÷àòûá ýþçÿëëèéè ùÿääè-êÿìàëûíà. áàùàð ìþâñöìöäöð. Äÿìäèð êè. Ñàãèíèí èëòèôàòû áèçèìëÿ çèéàäÿäèð.ÍßÂÀÉÈ-ÀØÈÃÀÍß Éàðàí. Úàí âåðìÿëè. ìöüÿííè. áöòëÿðè óíóäóá ùÿãïÿðÿñò îëàã. Ëàêèí çÿìàíÿ ÷öíêè ôÿíà áèð çÿìàíÿäèð. ìöòðèáà êè. Ïÿðâàíÿâà éàíìàëû øÿìè-úÿìàëûíà. úöìëÿ âàôèè-ÿùäè-ÿëÿñò îëàã. óéìàìàëû ãèëö ãàëûíà. ëàï ôàñèã îëìàëû! Äÿìäèð êè. ßüéàð úþâðö ýþðìÿëè. âÿãòè-ñöðóäö òÿðàíÿäèð. “íèñòè” àðàéàã. øþâãè-àðèçè-äèëáÿðëÿ ìÿñò îëàã. Ìèíáÿä ñÿúäÿ åòìÿëè òàãè-ùèëàëûíà. Âàðêÿí áó ôöðñÿò ÿëäÿ äÿìè-èñòèôàäÿäèð. êèíàéÿ èëÿ íàòèã îëìàëû! 1915 82 . òà êè. Çàùèä íÿ äåðñÿ. Òà áÿçìè-âÿñëÿ ýèðìÿê ö÷öí ëàéèã îëìàëû! ×àë. Ùÿð íþâ îëñà ùàñèëè-úàíàíà éåòìÿëè. ìþâñöìè-ýöë. Åéùàì èëÿ. Éàðàí! Þç ÿùäö âÿäèìèçÿ ñàäèã îëìàëû! Ìÿúíóí êèìè ÿëàèãè ùÿï òÿðê åòìÿëè.

äþçÿðÿì. Áàëûøûìäûð. Õÿñòÿ éàâðóì. Ýþñòÿðìÿñèí òàíðû ìÿíÿ äàüûíû. éàâðóì. Éàðàëûäûð êþêñöì. éåòÿð áóíúà. àíàíûí êþêñö. Ëàéëàé äåéèá òèòðÿäÿðÿì áåøèéèí. Áèð àí êþíëöì éàøàìàç ñÿíäÿí àéðû. áèð äÿ äàüëàìà. ðàùÿò åò. Éåäèðäÿðÿì ñÿíÿ ýþçöì éàüûíû. Àüëàðàì ìÿí. 1915 83 . Ùÿð áÿëàäÿí ñàõëàñûí ñÿíè òàíðû. Óçóí ýåúÿ ñàáàùàòÿê ìÿí éàòìàì. Àííÿíÿ áèð àç äà îëñà øÿôãÿò åò.ÍÈÍÍÈ Éàâðóì. Ñÿíñÿí ùÿéàòûìûí ÿí ýþçÿë ñöñö. ñÿíè ôÿãÿò àüëàòìàì. Ùÿï ÷ÿêÿðÿì ýåúÿ-ýöíäöç êåøèéèí. Íÿ çÿùìÿòèí îëñà. óéó! Àüëàìà. Ìÿí äÿ ñÿíèíëÿ þéöíöá ýÿçÿðÿì. éàâðóì. óéó! Ãóçóì.

Ìÿíäÿí óçàã îë. Ìÿúíóí êèìè ñÿðýÿøòåéè-ñÿùðà ýÿðÿê îëñóí”. àéà êè. Úàí íÿãäèäèð îë íåìÿòè-öçìàéÿ ìöãàáèë. Îëñåéäèí ÿýÿð ñÿí ìÿíÿ áèð àøèãè-ñàäèã. Áÿñ þìðöíö âåðäèí íåðÿäÿ áàäè-ôÿíàéÿ?! Ñóñäóí. áóìó àñàðè-ìÿùÿááÿò? ×þùðÿíäÿ íå÷öí úèëâÿëÿíèð ùàëåéè-ùÿìðÿò? Èñòÿðñÿí îëà ãèñìÿòèí ÿééàìè-áàùàðûì. Ùþúúÿòñèç îëàí äÿâàéè-áèùóäÿ íÿ ëàéèã? Ñóñäóíìó.ÑßÐÊßÐΠÚßÍÀÁËÀÐÛÍÀ! Èòùàô “Ñåâäèì ñÿíè”. Ðÿôòàð èëÿ ýþôòàðûí îëàðäû ìöòÿâàôèã. öðÿéèì. Ñàòëûã äåéèë åøãèì. éà éàëàíäûðìû ñþçöí. äöøìöøñÿí ÿúÿá õàì õÿéàëÿ!. Àíëàðìûñàí. áóñÿì. ùÿéàòûí íÿäèð àìàëû. Ãÿëáèíäÿ ÿýÿð îëñà èäè àòÿøè-ñåâäà. ñÿëàùû? Òÿíùà ýåúÿëÿð óéêóñóç à÷äûíìû ñàáàùû?! Áèð ëÿùçÿ ÷àëûøäûíìû. ùàéäû. éà ãîðõäóí. Ýèðìÿç ùÿðÿìè-âÿñëèìÿ àëóäÿ ðèäàëÿð. íÿäèð ñåâýè. ÷ÿêèë ýåò! Ñåâäèêëÿðèí óüðóíäà éåíÿ þìðöíö ñÿðô åò! Óé ôèñãö ôöúóðÿ. ðóùö äÿðàéÿò? Áèëäèíìè.Ì. Ïåéìàíåéè-ÿçâàãûì èëÿ áóñö êÿíàðûì? Èñòÿðñÿí àòûëìàãëûüû àüóøè-âöñàëÿ? Ùåéùàò êè. ÿãëö çÿêà. íÿäèð åøã? Êå÷ìèø øöÿðà éàçìûø î äÿðñÿ áåëÿ ñÿðìÿøã: “Åøã ÿùëè áó àôàãäà ðöñâà ýÿðÿê îëñóí. úàìÿ. ýÿíúÿôÿéÿ. 84 . Ëÿùâö ëÿÿáÿ. òÿðÿáÿ. Èíúèòñÿ èäè ãîëëàðûíû ãåéäè-ÿñàðÿò. åéëÿìÿ áèùóäÿ ðèúàëÿð. íÿäÿí þòðö âåðèëìèø ñÿíÿ ãöââÿò? Èäðàêö øöóð. ×þùðÿíäÿ îëàðäû îíóí àñàðû ùöâåéäà. èíàí..ÁßÐÀÄßÐÈÌ ß. øÿðàáÿ. ÷ÿíýö ðöáàáÿ. ×åøìèíäÿ éÿãèí ïàðëàð èäè áÿðãè-úÿñàðÿò. éà äþçäöíìö úÿôàéÿ. áèë. Áèëäèíìè. ùÿòòà äåäèí “îëäóì ñÿíÿ àøèã”.

Îëñàéäû òèêÿí. Ëàêèí íÿ÷èñÿí. Àüóøÿ ÷ÿêèá òàëèáè-äèäàðûí îëàðäûì. Áèýàíÿñÿí. Çÿùìÿòëÿðÿ. îëìàç ìÿíè ýþðìÿê ñÿíÿ ãèñìÿò! 1915 85 . Îë ùàëèäÿ ýÿð ìàéèëö ìöøòàãûì îëàéäûí. çèëëÿòëÿðÿ äöøìöø éîðóëàéäûí. óçàø åòìÿ ÿçèééÿò.Ó÷ñàéäû ÿýÿð ãàíëû áóëóòëàð öçÿðèíäÿ. äàøëû éîõóø ðÿùýöçÿðèíäÿ. êèìñÿí. áó ýöí ìÿí äÿ ñÿíèí éàðûí îëàðäûì. ßëáÿòòÿ.

Òÿðê ãûëäûí áèçëÿðè çöëìÿòëÿðÿ. Àòÿøèí ãÿëáèíëÿ ïÿê ôÿàë èäèí. Äÿìáÿäÿì ÿòðàôà íóðÿôøàí èäèí. Ùàãëûéàì éöêñÿëòñÿì ÿðøè-äàâÿðÿ. Åé äÿéÿðëè. Àãèáÿò äþçìöá äàùà çÿùìÿòëÿðÿ. Ùèúðÿò åòäèí ìàâÿðàéè-àëÿìÿ. 1916 86 . Áèçëÿðè ñÿíäÿí àéûðäû áèìÿùÿë. Äîüðó ÿôêàðûí “ñÿäàéè-ùÿãã” èäè. Ñÿí ôöðóçàí ìÿøÿëè-öðôàí èäèí. Ñûüìàäûí çöëìÿòñÿðàéè-àëÿìÿ. Ëöòôè-ùÿããèí ñàéåéè-òóáàñûíà. àäëû ìèëëÿò õàäèìè! Ìàòÿìèíäÿ íàëÿâö ôÿðéàäèìè. åòìèø ñÿíÿ ðÿùìÿò õóäà. Ãåéðÿòè-ìèëëèééÿéÿ òèìñàë èäèí. Ìèëëÿòÿ þç íÿôñèíè åòäèí ôÿäà. Ïÿê ÷îõ åðêÿí äÿñòè-ãÿääàðè-ÿúÿë. Éÿíè êÿððóáèëÿðèí ìÿâàñûíà. Ìèëëÿò óüðóíäà ÷àëûøäûí ðóçö øÿá. ×öí “ùÿãèãÿò”äÿí îëàð ìöøòàã èäè. ×ÿêäèí àç þìðöíäÿ ÷îõ ðÿíúö òÿÿá. Íàçÿíèí úèñìèí éàõûøìàç éåðëÿðÿ.ÙÀØÛÌÁßÉ ÌßÐÙÓÌ Ö×ÖÍ Ùàøûìáÿé Âÿçèðîâ úÿíàáëàðûíûí ðóùóíà èòùàô Åé éîðóëìàã áèëìÿéÿí óñòàäûìûç! Éàíäû ìþâòöíëÿ äèëè-íàøàäûìûç. Øöáùÿñèç.

ñóéà ÿí éàõûí áèð éåðäÿ øàèð òÿê-òÿíùà îòóðóá ìÿùòàáà ãàðøû òÿìàøàéè-òÿáèÿò åäÿðêÿí áèðäÿíáèðÿ ãàëõûá äåéèð: Èëëÿð. Ãÿìè-ôÿðäàíû äöøöíñÿì. àéëàð ýÿçèðÿì áîø-áîøóíà.. Áèëìèðÿì ìÿí íÿ ö÷öí áöëùÿâÿñÿì. ëàúèâÿðäè àñèìàíà óúàëàí ãöðñè-ãÿìÿðèí ÿøèåéè-ñèìèíè ñàêèí âÿ ìöÿòòÿð áèð ìåøÿíèí êþëýÿëè àüàúëàðûíûí àðàñûíäàí ñöçöëÿðÿê éàøûë ÷ÿìÿíëÿðèí âÿ ÿí éàõûíäàí àõàí ñóéóí ñÿòùèíè èøûãëàíäûðûð. ØÅÈÐ ÏßÐÈÑÈ Âß ØßÙßÐËÈ Ñÿôàëû áèð ìàéûñ àõøàìû. ýóøåéè-ÿáðóëÿðèìè. ßëèíäÿêè ñàíòóð äåéèëÿí ìóñèãè àëÿòè èëÿ øàèðÿ õèòàáÿí: Øåèð ïÿðèñè Øàèðèì! Ñåéð åëÿ ÿòðàôû. èëäûðûì òÿðàãÿëÿðè êèìè ñÿñëÿð åøèäèá ÿòðàôäàêûëàð øàèðèí íÿçÿðèíäÿ òèòðÿð âÿ ÿùâàëû ïÿðèøàí îëóð. îíó ñàìàí åòñÿì. Àéàüà äóðóá ýåòìÿê èñòÿäèêäÿ. Ñûðìà ýåéñóëÿðèìè. áèíÿíýÿì. Äàùà õîøäóð ýåäèá þç äÿðäèìÿ äÿðìàí åòñÿì. ìåé ÿééàìû. Íÿüìÿ ÿééàìû.. Ëàóáàëû éàøàéûø åòäè ìÿíè àâàðÿ. ÿëèíäÿêè ìóñèãè àëÿòèíè òÿãäèì åäÿðÿê äåéèð: Àë. áèêàðÿ. 87 . èíøàä åëÿ áèð äàäëû ãÿçÿë. Þï øèðèí ëÿáëÿðèìè. Òÿêö òÿíùà áó ÷ÿìÿíçàðäÿ ãàëìàãäàí èñÿ. äèëòÿíýÿì. Âÿúäÿ ýÿë. õóìàð ÿééàìû. íÿðýèñè-úàäóëÿðèìè. ýÿëäè áàùàð ÿééàìû. Ýÿë áÿðàáÿð óúàëûì. Áó ÿñíàäà éàõûíûíäàêû óúà äàüûí òÿïÿñèíäÿ ýþçÿë áèð ãûç ñóðÿòèíäÿ íóðàíè áèð êþëýÿ çàùèð îëóð. íÿüìÿñÿðà îëìàüà àüàç åäÿëèì. Áàõ ìÿíèì ùöñíöìÿ. òÿáèÿò íÿ ýþçÿë. Êþëýÿ øàèðÿ éàõûíëàøàðàã. áó ñàíòóðóìó ÷àë. Áó ýþçÿë ìÿíçÿðÿíèí ñåéðèíÿ äàëìàãäàí èñÿ. ýþéëÿðÿ ïÿðâàç åäÿëèì. Ýöíÿøèí ãöðóáóíäàí áèð àç ñîíðà ñàô. Àëëàù äà áèëèð. Þç ùàëûìäàí þçöì...ØÀÈÐ.

ÿøàðÿ. èëùàìû äà. Áèðè ÿêìÿê. áèð ìîëëà îëóá ñîéìàüà ìÿõëóãàòû. ìöôëöñö ìþùòàúö ôÿãèð îëäóì ìÿí. áèðè ïàëòàð äèëÿéèð. Òàé-òóøóì è÷ðÿ ñèéÿùðóçö ñèéÿùðÿõò îëäóì. Èíäè áèð áàøãà äèëàðàìà ïÿðÿñòèøêàðÿì. äöøìÿíÿ êàì îëìàç èäèì. Èøòÿ áàõ. ÿñèð îëäóì ìÿí. äÿõè äèëáÿðè äÿ. Óéìàñàéäûì ñÿíÿ. Ìÿíÿ òÿçèì åäÿðÿê ñþéëÿð èäè õàñö ÿâàì: “Ùàìèéè-øÿðè-ìöáèí. Ìÿí áó ùàëÿòëÿ íåúÿ áèð äÿ îëóì ãàôèéÿñÿíú? Ýåò áèð àñóäÿ àäàì òàï. íàøèðè-äèíè-èñëàì” Çöëôöíÿ ëàêèí î ýöíäÿí êè. óøàãëàð äÿðäè. Øåèð ïÿðèñè Áÿñ. Ñÿíÿ äèëäàäÿ îëàíäàí áÿðè áÿäáÿõò îëäóì. åøãö ùÿâÿñäÿí äàùà ìÿí áèçàðÿì. øåðè äÿ. Äàùà éîõäóð ùÿâÿñèì íÿüìÿëÿðÿ. áóëàðäàí ÿáÿäÿí äÿðäèìÿ îëìàç ÷àðÿ.Øàèð Ñåâýèëèì. ãàäûí äÿðäè. Ýþðìÿñÿéäèì ñÿíè ìÿí. Ñÿíè äÿ. Öðÿéèìäÿ äàùà éîõ ãþí÷ÿ äîäàãëàð äÿðäè. Õàùèøè-íÿôñëÿ øÿðù åéëÿð èäèì àéàòû. Éà êè. Éîõ. ñÿíÿ áÿõø åéëÿäèéèì òÿáö ùöíÿð? Øàèð Ñÿíäÿí îë áàðÿäÿ ÷îõ ðàçû èäèì éîõñà ìÿýÿð? Òÿáè-øåðè ìÿíÿ âåðäèêäÿ ùÿâÿñíàê åòäèí. áèðè áàøìàã. 88 . à íàíêîð. Âàðäûð åâ äÿðäè. äÿôòÿðëÿðè äÿ. êþíëöìö ãÿìíàê åòäèí. ìÿíôóðè-àâàì îëìàç èäèì. Ìÿí äÿ áèð òàúèð îëóá òîïëàð èäèì ñèìö çÿðè. Ùöñíÿ ìÿüëóá åäÿðÿê. åøãè. Õàëã ñþéëÿðäè: ÿúÿá àäÿì èäè ùàúè ôèëàí. Àòìûøàì ìÿí ùÿâÿñè. Õàëãúà âàðëûüûìûí îíäà îëàðäû äÿéÿðè. Þëäöéöì âàõò âåðÿðëÿðäè ìÿíèì÷èí åùñàí. äàùà âåðìÿ ìÿíÿ ðÿíú. Âåðäèéè ãÿðçè äÿ ùÿð ýöíäÿ òÿëÿáêàð äèëÿéèð.

ßââÿë àñàí ýþðöíöðêÿí ýþçöìÿ äÿðñè-ùåñàá. éàð îëñóí òàëå. áó éàìàí ùàëà ìÿíè. à íàíêîð. áÿùñè áóðàõûá. Ìÿí ãóòàðäûì ñÿíè ñöôëàíè ÿçèééÿòëÿðäÿí. Ñîíðà ýöíäÿí-ýöíÿ äèâàíÿñÿð åòäèí ìÿíè ñÿí. Áèð çàìàí ÷ûõìàäûüûíäàí äèëè-íàøàäûìäàí. éåíÿ ñÿí ÷ÿêìÿäèí ÿë. Êå÷äè ÿééàìè-øÿáàáûì. Ìöíêÿñèð õàòèðèíè ìÿùáÿòè-èëùàì åòäèì. Ìöñòÿôèç åòìÿäÿéÿì ýþéäÿêè íåìÿòëÿðäÿí. ÿçèçèì. Ùÿð ôÿíà èøäÿ ìöñÿëìàíëàðû òÿíãèä åòäèì.Øåèð ïÿðèñè Ùàíêû òàëåäèð. Äþéäöëÿð. ãÿçÿë. Úÿííÿòè. Ùÿñðÿò åòäèí ïàðàéà. Ãîúà áèð ìèëëÿòèí àìàëûíà ãÿëáèìäÿ ìÿêàí – Âåðèá åòäèí ìÿíè àçàðêÿøè-áàðè-ýèðàí. Åë-óëóñ òÿíèíÿ ðÿüìÿí îõóäóì íÿüìÿ. áó ôÿíà äöíéàäà. Ùÿðçÿêàð. Ñÿí ÷ûõûá ãàðøûìà ùÿð ëÿùçÿäÿ îëäóí ìàíå. Ñÿíÿ ìÿí âåðäèéèìÿ ôàèã îëà ìÿíàäà? Ìÿíÿâè äöðëö ìÿçèééÿò ñÿíÿ ÿíàì åòäèì. Ìöãòÿäèðñÿí óúàëûá ÿðøÿ ãÿäÿð ýåòìÿêäÿ. èççÿòö èãáàëà ìÿíè. 89 . ñþéäöëÿð. Þëêÿäÿ ýåò-ýåäÿ áÿäõàùëàðûì àðòäû ìÿíèì. ãûéûá âåðìÿìèøÿì áÿõò ñÿíÿ? Øàèð Áÿëè! Ñÿí ñàëäûí. Ùàíñû áèð êÿñáÿ éàïûøäûì êè. Ñÿíÿ ìÿôòóí îëàðàã ÿìðèíÿ òÿãëèä åòäèì. ùÿì äÿ úÿùÿííÿìëÿðè ñåéð åòìÿêäÿ. Îëìóøàì ùÿìäÿìè-ðóù èñòÿäèéèí âÿõò ñÿíÿ. Ñÿí äåéèðñÿí êè. Òèôëè-íàáàëèü èêÿí ìÿêòÿáÿ åòäèêäÿ äàâàì. Òÿëõêàì åòäè ãÿðÿç ÿùëèíè øèðèí ñöõÿíèì. ÿë ÷ÿêìÿäèì èðøàäûìäàí. àøèãè-øóðèäÿâö áèàð îëäóì. øåðÿ ùÿâÿñêàð îëäóì. Áèðÿð ÿãðÿá îëóá ÿðãàì ìÿíÿ âåðäè ÿçàá. Ìÿêòÿáèìäÿí ñîéóäóá äÿðáÿäÿð åòäèí ìÿíè ñÿí. Äÿðñè. Ñÿí òÿúÿëëà åëÿéèá ãÿëáèìÿ ãûëäûí èëùàì.

90 . Îðàäà íàèë åäèì äöðëö ôöéóçàòà ñÿíè. áàø èëÿ úàíäàí êå÷ÿñÿí. Øàèð Åé ÿçèçè-äèëö úàí. Õàíèìàíäàí êå÷ÿñÿí. Àë ìÿíè øÿùïÿðèíèí öñòÿ. Ñÿí ìöêàôàòûíû èíñàíëûüà õèäìÿòäÿ àðà. ùÿãèãÿòëÿðÿ äèëäàäÿ îëà. Ñÿíÿ òÿãäèì åäÿð ÿôâàúè-ìÿëÿê ýöëäÿñòÿ. Íåúÿ èëùàì åäÿñÿí. ñÿí òàèðè-öëâèééÿòñÿí. Îðàäà êþíëöí ÿëàèãäÿí îëóð âàðÿñòÿ. Øåèð ïÿðèñè Øàèðèì! Ãÿì éåìÿ. Êþëýÿéÿ àëäàíàðàã ñåâìÿ úÿôà àëÿìèíè. Îðàäà ùóðö ïÿðèëÿðëÿ åäÿðñÿí õÿíäÿ. òÿñÿëëèíè ùÿãèãÿòäÿ àðà. àïàð áàëàéÿ. Øàèð îëäóð êè. åé ôÿðÿùè-ãÿëáè-ìÿëóë! Åäÿðÿì èøòÿ áó òÿêëèôèíè øöêðàíëà ãÿáóë! Òàáåÿì èíäè ñÿíÿ. Úàâèäàíè éàøàéûø ëÿççÿòè-ðóùàíèäèð. Ãà÷ ÿñàðÿòäÿí ÿýÿð àøèãè-ùöððèééÿòñÿí. Ñÿí ýÿðÿê ðàùè-ùÿãèãÿòäÿ úàùàíäàí êå÷ÿñÿí. Áÿõòèéàðëûãëà éàøàðñàí ÿáÿäè ôÿðõÿíäÿ. Ùàéäû éàâðóì. Éöêñÿë öëâèééÿòÿ. Èíäè õåéðèì íÿäÿ èñÿ. Ýÿë ìÿíèìëÿ àïàðûì þâúè-ñÿìàâàòà ñÿíè. Òÿê úàùàíûí ãóòàðûì ìþùíÿòö àëàìûíäàí. Ýÿëìèøÿì òÿíýÿ ìÿëàëè-ñÿùÿðö øàìûíäàí. íÿðéÿ àïàðñàí.Ýþðìöá èñëàù ÿñÿðè ñóðÿòè-ùàëûìäà ìÿíèì. Àëÿìèí ôàíè ãöéóäàòûíà ïàáÿíä îëìà! Çÿùìÿòèíäÿí óñàíûá åéøèíÿ õöðñÿíä îëìà! Ó÷ìà àë÷àãëàðà. õÿéàëû ýÿðÿê àçàäÿ îëà. ñåéð åéëÿ ñÿôà àëÿìèíè. ßáÿäè çþâãö. Øàèðèí ôèêðè. Äöøìÿí îëäó ìÿíÿ àõûðäà ÿéàëûì äà ìÿíèì. îíó äÿðê åéëÿìèøÿì. äàùà øàèðëèéè òÿðê åéëÿìèøÿì. ýåäÿðÿì. þéëÿ òÿüÿííè åäÿðÿì. àëàìè-úÿùàí ôàíèäèð.

à÷ áèð ýþçöíö. ýþð íåúÿ éàòìûø áóðàäà àñóäÿ. ùàëû ïîçüóí. Øàèð àøèãàíÿ áèð ùàëäà ìàò-ìÿáùóò ãàëìûø èêÿí øÿùÿðëè ãèéàôÿñèíäÿ áèð úàâàí çàùèð îëóá. ñþéëÿ.Îðàäàí òà êè. Éàçìàéûð. ùÿðÿêÿòñèç. íÿ ùàëÿòäèð áó? Þëöñÿí éà äèðèñÿíìè. Úàíëû ìåééèòìè. øàèðÿ éàõûíëàøûá äèããÿòëÿ îíà áàõäûãäàí ñîíðà ãÿðèá áèð òÿáÿññöìëÿ þç-þçöíÿ: Øÿùÿðëè Áóíà áàõ. äåéèì. ÿâÿò. Áÿíçè ñîëüóí. êèøè. èøëÿìÿéèð. Øÿùÿðëè Éàõøû òÿñâèðäèð. Øàèð áó ñþçëÿðè âÿúä âÿ èñòèüðàã ùàëûíäà ñþéëÿéÿðÿê áèùóøàíÿ éûõûëûá ùÿðÿêÿòñèç ãàëûð. ùÿãàðÿòëÿ áàõûì äöíéàéÿ. éà êè. àëóäåéè-ãÿì. äèðè áèð òàáóò? Øàèð îíóí ñþçöíö åøèäÿðÿê ãàïàíìûø îëàí ýþçëÿðèíè à÷äûãäàí ñîíðà äóðóá îòóðóð âÿ äåéèð: Øàèð Ùÿì äÿ ìÿúíóíñèôÿò. 91 . íÿ åäèì? Øÿùÿðëè Ãàëõ. Äèëðöáà íÿüìÿëÿðèì ðóùà ôÿðÿùáÿõø îëñóí. òÿñâèðúèéèí îëñóí òàì. Ýþðöíìÿêäÿ îëàí áó ñÿìàâè ñèìà íÿçÿðäÿí ãàèá îëóð. âàõòû èòèð áèùóäÿ. ìÿáùóò. Áóíó äà ñþéëÿ êè. ìÿñòè-ãÿðàì. íÿ êÿñàëÿòäèð áó? Øàèð Äöøêöíÿì ÷îõ. Áóëàíàð êþíëö áó ùàëäà ýþðÿí îëñà öçöíö. Òà ñþçöì ñèíåéè-ÿðáàáè-äèëÿ íÿõø îëñóí.

úöðÿò åëÿ. ñåâýèëè äèíäàøëàðûíû – Çöëì çÿíúèðèíèí àëòûíäà ÷ÿêèð èøýÿíúÿ? Åéèáäèð ñÿí óéàñàí ýÿíúÿôÿéÿ. Òÿðúöìàí îëìàã ö÷öí ýèðéÿëÿðÿ. Ìèëëÿòèí ùàëûíû ýþðäöêäÿ ýÿðÿêäèð éàíñûí. øÿòðÿíúÿ. êèøè. éà ÿëèìäÿí íÿ ýÿëÿð? Øÿùÿðëè Áó íÿ àõìàã äàíûøûãäûð. ñÿí øàèðñÿí. Áàúû-ãàðäàøëàðûíû. ùÿï îéóíúàãëàðäà. ñÿíèí øþùðÿò åäèá äþâðàíÿ. Äÿðäèíÿ ãàëìàüû äàèì þçöíÿ áîðú ñàíñûí. Øàèð Ìÿíäÿ âàðìûø òóòàëûì. Ìÿñèéÿòäèð áàõàñàí áóíúà ãÿìÿ áèýàíÿ.Øàèð Äè. Ìÿíôÿÿò âåðìÿéè áèëäèêäÿ. îéàí. áèòÿ þìðöí. Øèë äåéèëñÿí êè! Éàçûá èøëÿìÿéÿ ãàäèðñÿí. Ãàëõ. ðÿää êèìè ôÿðéàä åò! Áó ôÿëàêÿòäÿ ãàëàí ìèëëÿòèíÿ èìäàä åò! Ýþðìÿéèðñÿíìè áó áè÷àðÿ âÿòÿíäàøëàðûíû. Ñàëû âåðìèø ñÿíè õÿëëàãè-úàùàí áÿíäÿëÿðÿ. Ùÿð êèìèí äàø êèìè éîõäóð öðÿéèíäÿ ãàòûëûã. ýåò! Øÿùÿðëè Óòàíûðñàíìû ùå÷ ÿòâàðûíäàí? Õÿáÿðèí âàðìû ôÿíà øèâåéè-ðÿôòàðûíäàí? Áåëÿ úèääè âÿ ìöùöì âÿãòäÿ ÿðáàáè-ùöíÿð Ñÿí êèìè àòèëö áàòèë îòóðàð éîõñà ìÿýÿð? Ùÿð êèìèí ãÿëáè. êëóáëàðäà. Òÿáè-øåðèí êè. õÿíäÿëÿðÿ. áóéóð. Ýåúÿ áóëâàðäà. éà âèúäàíû äåéèëäèð ñàòûëûã. Ìÿí íÿ èø éàïìàëûéàììûø. ýöíöç áàüëàðäà – Èòÿ âàõòûí. áàúàðäûãäà ñÿíÿ – 92 . ñÿí äåäèéèí ôÿçëö ùöíÿð.

óôàúûã óëäóçëàð.. ãÿçÿë. Øÿùÿðëè Äåìèðÿì äàùè îë. èáëàü åëÿ áèð òÿðçè-íÿâèí. Õåéð. îðòàéà ÷ûõ. ýÿë êþìÿê åò ãàðäàøûíà. Ùÿð êÿñ åòñèí ýÿðÿê èìêàíû ãÿäÿð áîðúóí ÿäà. Éà ÿð îë. Íóð ñà÷ìàãëà ãàðàíëûã ýåúÿíè éàëäûçëàð. Ùÿì äÿ éàçäûãëàðûìûí ÿêñÿðè íàìþâçóíäóð. Ãîúà áèð ìèëëÿòÿ òà ãàëõûá îëàí ðàùíöìà? Ñèçúÿ øàèðëèê. ìèëëè ÿìÿë? Èøòÿ þç ôèêðèíè èáðàç åäÿðÿê ìöìòàç îë! Ëàÿãÿë ìèëëÿò èëÿ íàëÿäÿ ùÿìàâàç îë! Ñàéûëûðñàí âÿòÿí þâëàäëàðûíûí áèð ôÿðäè. Áîéëÿ ìþâñöìäÿ éàòàí êèìñÿëÿðÿ àð îëñóí. øàù-ýÿäà. î çÿêà. ÿäèáëèê. ñÿùë èøäèð. Ùàíû ìÿíäÿ î êÿéàñÿò. î äÿðàéÿò. éàøëû-úàâàí. Òÿðçè-òÿùðèðäÿ ìÿí ñþéëÿìèðÿì íàäèðñÿí. Éîõìó êþíëöíäÿ ìÿýÿð ýèçëè. Î áþéöê èøëÿðè àíúàã éàïàð ÿðáàáè-äöùà. ýþðöíöð. Ìÿí çÿèô ãÿëáëè áèð ãîðõàüàì. Ðÿáòñèç. çîðëó-çÿèô. àúèç. òÿíáÿë. Äåéèðÿì éàçìàüà ìàäàì êè. Íÿ ýÿðÿêäèð éàçàñàí ôàèäÿñèç íÿüìÿ. Øÿáè-éåëäàäÿ íåúÿ êèì. îüóë ñîëìàçìû? Âÿòÿí óüðóíäà ýÿðÿê øÿõñ ôÿäàêàð îëñóí. ãÿçÿë. ùÿøâ çÿâàèäëÿ áöòöí ìÿøùóíäóð.Áîðú äåéèëìè åäÿñÿí íÿôëè õèäìÿò âÿòÿíÿ? Àíàíûí äÿðäèíÿ þâëàä øÿðèê îëìàçìû? Àíàíûí ùàëû âÿõèì îëñà. áþéöê. åòìÿ ìÿçÿììÿò áèúà. ßð-ãàäûí. Éà ýåäèá åâäÿ îòóð. Øàèð Àíëàäûì ìÿòëÿáèíè. Õàëãà õîø ýÿëìÿê ö÷öí íÿçì åäÿðÿì íÿüìÿ. èìäàäèíÿ èøòÿ ÷àüûðûð ùÿð ôÿðäè. Éàõóä èíøàä åëÿ ñþéëÿíìÿìèø ÿøàðè-ìÿòèí. ùÿì äÿ ëÿ÷ÿê ñàë áàøûíà.. Âÿòÿí. ÿôêàðûíûç îë áàðÿäÿ ÷îõ éàíëûøäûð. 93 . ñÿí ãàäèðñÿí.

1916 94 . çÿíí åäèðÿì àðèôñÿí. Ëàêèí àòÿøëè.Ñÿí äÿ äóçñóç. ãÿçÿë éàçìàüà ìÿøüóë îëóðàì. ßðøÿ. öðÿêäÿí ÷ûõàí ÿôêàðûí èëÿ Èëäûðûìëàð ñà÷àðàã ôûðòûíàëàð èúàä åò! Íÿçìÿ ÷ÿê ãÿìëè òÿÿññöðëÿðèíè èíøàä åò! Øàèð Ñþçëÿðèí ùÿãäèð. Éîõäóð îíäàí áèðèíè ñþéëÿìÿéÿ èìêàíûì. ìèëëÿòÿ ñàíìà äåéèëÿì äèëäàäÿ. Éàçìàã îëìàç ôÿãÿò îëìàçñà ãÿëÿì àçàäÿ. Äîüðó ñþç ñþéëÿäèéèì ùàëäÿ ìÿñóë îëóðàì. ìÿòàíÿòëè öðÿê åòñèí ÿòà. íèúàòà. ãÿëÿìÿ àíä îëñóí. ÿâÿò. Èúçäÿí õóíè-úèýÿð éàøëû ýþçöìäÿí ñöçöëöð. Ùÿããÿ. ×àðÿñèç íÿüìÿ. ýöíÿøÿ. éàðàìàç. ôÿðøÿ. Òà àçûá åòìÿéÿëèì ðàùè-ìÿùÿááÿòäÿ õÿòà. Äàíûøàðêÿí ùÿãè ýþéäÿí éåòèøÿí áóéðóãëà. Íåúÿ ó÷ñóí ãàíàäû ñûíìûø ÿçèëìèø áèð ãóø? ×ÿêìÿäÿí áàðè-ãÿìè ðèøòåéè-úàíûì öçöëöð. Òûõàíûá ñþçëÿðèì àüçûìäà ãàëûð éóìðóãëà. Ëàêèí ÿùâàëè-ìöùèòÿ éÿãèí àç âàãèôñÿí. Èñòÿðÿì ãîøìàüû. Äÿðýÿùè-ùÿãäÿí îäóð ñîíêó íèéàçûì. ×îõ ùÿãèãÿò ìÿíÿ òÿëãèí åëÿéèð âèúäàíûì. ëàêèí éöê àüûð. íàìóñà. ñöáùè-äÿìÿ àíä îëñóí. äèëÿéèì: Áèçëÿðÿ ñÿáð. íàñÿëèñ ÿøàðûí èëÿ. Äàùà òàáàâÿðè-ãÿì îëìàäûüûé÷öí öðÿéèì. Âÿòÿíÿ. éîë äà éîõóø.

åäèáäèð ñÿíè òÿíáÿë. Áèë êè. Éîõñà. Êÿñá ãûë åëìö ùöíÿð. øÿêñèç. áàòèë. Åëìö ôÿíí îë ñþçö åòìèø èáòàë. Íÿðÿéÿ èñòÿð èñÿí çîðëà àïàð. ãÿäÿðÿ. Éåðäÿ. Ãöââÿéÿ áàüëûäûð àëÿìäÿ ùÿéàò. 1916 95 . Ãöââÿäÿí íÿøÿò åäèð ìþâúóäàò. îëàúàãñàí íàáóä. ùóøéàð îë! Ýþð ñÿíàéåäÿêè åúàçàòû. Ãàëñûí ÿìðèíäÿ òÿáèÿò àúèç. “ãèñìÿò” êèìè ÿëôàçû óíóò. ýþéäÿ. Éîõäóð àëÿìäÿ áó ýöí ÿìðè-ìÿùàë. ðÿâàúû èøèíèí. “Áÿõò”. Ìÿðêÿçèíäÿí éåðè ëàçûìñà ãîïàð.ØßÐÀÐß Åé ãÿëÿì! Éàçìàäà àòÿøáàð îë! Åé äèëè-ãàôèë! Îéàí. Åëìèíÿ. Ñÿé èëÿ áàçóéè-èãáàëûíû òóò. Åòèãàä åòìÿ ãÿçàéÿ. Áàüëûäûð áÿõòè. Ñÿðô ãûë åëìëÿ âàð ãöââÿòèíè. Åëìäÿí øÿùïÿð à÷ûá ïÿðâàç åò! Ìÿñÿäÿò ðöòáÿñèíè åùðàç åò! Îëñóí àëÿìëÿðÿ ùþêìöí íàôèç. ìÿãñóäÿ îëàðñàí âàñèë. Õàòèðèíäÿí ñèë î ìþâùóìàòû – Êè. Ãöââÿòèí âàðñà. Þìðöíö âåðäè áó ñþçëÿð ùÿäÿðÿ. àòèë. ùÿð ìöøêèëèí îëñóí ìöíùÿëë. Áèëäèéèí ÷óíö ÷ÿðàäûð. Òà êè. Íÿðÿéÿ áàüëàìûñàí íèééÿòèíè. íÿ èñÿ ÿëùàñèë. ãöââÿòèíÿ ùÿð êèøèíèí. éàøàðñàí ìÿñóä. ñÿéö ÿìÿë.

Èçòèðàáö êÿäÿðëÿ.. äöøêöíëÿðè àïàðìàã ö÷öí Áèð-áèðèíäÿí ìöàâèíÿò äèëÿéèð. éûõûëûð.ÒßÕËÈÉß ÉÀÕÓÄ ÃÀ×ÃÛÍ Þëö.. Ãàïû. ãà÷ûøûð.. èíñàíëà éöêëö ÷îõ ôóðãóí. Ìþâú óðóð. Ùàìû âàð ãöââÿñèéëÿ ñÿé åëÿéèð. Ãÿìëè áèð ìàúÿðàéÿ ìÿáíèäèð. éàõûëûð. Åøèäèëìÿêäÿäèð òÿðàãÿëÿðè.. ìöíùÿäèì îëóð. 1917 96 . Ïîçóëóð. ñÿññèç. ãöááÿëÿðëÿ ìÿáÿäëÿð. Áöðúëÿð. Ùàëû ïîçüóí. Õàëã øàøãûí. Ùÿéÿúàíëàðëà. Ìöõòÿëèô ñÿìòÿ éöýðöøöð. Áèð àí ÿââÿë ãà÷ûá ãóòàðìàã ö÷öí. Àúû ýþç éàøëàðû öçÿ ñà÷ûëûð. ñîêàêëàðäà Øÿùðäÿí êÿñìÿäÿí ÿëàãÿëÿðè. äîäàãëàðû ñîëüóí ×îúóã àüëàð äàëûíúà ìàäÿðèíèí. äóìàíëû ñÿùðàäÿ. Èøòÿ áèð ÿñêè øÿùð ìÿðèäèð. äÿùøÿòëÿ. Ãûøëàëàð. ×ûëäûðûá èø ýþðÿðÿêÿí àüëû øàøûð. ãÿëÿëÿðëÿ ìÿñúèäëÿð. Øåéëÿ. Ãåéðè-àäè ùàëû áó ÿñíàäÿ. äÿðâàçÿ þðòöëöá à÷ûëûð. Àòûëûð òîïëàð ÿí óçàãëàðäà. Õÿñòÿ. Ãà÷ûøûð àðõàñûíúà áèð-áèðèíèí. Ãîðõóäàí úöìëÿ õàëã îëóá ÿñÿáè. ãàéíàøûð ãàðûíúà êèìè. Àòÿø è÷ðÿ àëîâëàíûð. õîôö äÿùøÿòëÿ. áàçàð.

âåðäè òÿðáèéÿò. Ñûüìàçêÿí àëÿì. Åøã àòÿøèëÿ éàíäû öðóãè-ìÿøàèðè. Îë òèôëè ìÿùðÿì åòìÿê èëÿ ãûëäû ìÿðùÿìÿò. Îëäóãäà òèðè-ãÿìçÿ èëÿ ñèíÿñè øèêàô. Èëùàì ãöââÿñèëÿ îõóòäóðäó øàèðè. Ëàùóòÿ ìöíÿòèôäèð îíóí ãÿëáè-äèäÿñè. Ùÿð êÿñäÿí àðòûúàã ýþðöá åéëÿð ùÿì åùòèñàñ. Øàèð äÿ þç íÿòàéèúè-ùèññö õÿéàëûíû – Ùÿðäÿì éàçûá äà ñåâäèéèíÿ åéëÿð èòòèùàô. Ñåâäèðäè áèð èëàùåéè-ùöñíöí úÿìàëûíû.ØÀÈÐ Äÿùðèí ôÿíà ìöáàðèçÿýàùè-ùÿéàòûíà. Ìÿêòóì îëàí õÿçàèíè-ùÿããèí êèëèäèíÿ. Òÿãäèì åòäè ñîíðà îíà áèð àëîâëó ñàç. Ãÿëáèëÿ òåëëÿðè ñàçûíûí åòäè åùòèçàç. 97 . àäÿì îíóí êàèíàòûíà. Äèâàíÿ çÿíí åäèð îíó ëàêèí àâàìè-íàñ. Ùþêìè-ãÿçà ÿëèëÿ àòûëìûøäû áèð ñÿáè. ßëâàùè-àñèìàíè èêÿí ùÿð íÿøèäÿñè. Òèôëàíÿ ìÿëÿáÿéäè ùÿíóç öìäÿ ìÿòëÿáè. Øåðèí ïÿðèñè çèðè-úÿíàùè-öìèäèíÿ – Ëàêèí ùàìàí éåòèìè àëûá.

äàäóø. Éîõ. Øóëóãñà äà íÿ éàïñûí. Ýþðìöðñÿíìè Èðàíû ñàëäû íåúÿ íèçàìÿ? Èíàíìàðñàí. äÿéèá éåòèøìèø. éîë âåðèí. 98 . ×îõäàí ãàëûá Èðàíäà. Ñÿä àôÿðèí. Ñþç éîõäó. Íàñèðÿääèí äåéèë êè. Ìÿøðóòÿíèí ìÿùñóëó äåäèê áèð àçúà êàëäûð. Éîõäóð äàùà øóëóãëóã ÿñëà. áîø-áîø åäÿ ñÿéàùÿò. åùòèìàìÿ. áàõûç. Èðàíäà. Âÿòÿíïÿðÿñòëèêäÿ àäëàíäû Íàñèðÿëìöëê. éóáàíäû Íàñèðÿëìöëê. ìèí ÿùñÿí áó ñÿéÿ. Ýþðìöðñöíöçìö íÿ øþùðÿò ãàçàíäû Íàñèðÿëìöëê? Èðàí-çÿìèíè åòäè áèð êèøâÿðè-ñÿàäÿò. íÿ êöðäëÿð ùå÷ êÿíäëÿðè äàüûòìûð. íÿ õàíëàð õàëãûí ãàíûí àõûòìûð. ×îõ èøëÿäè. Íÿ øàùñåâÿí. ßéàíëàðû Èðàíûí áöòöí ñàùèáêàìàëäûð. Íÿ ùàêèìëÿð. ýþòöð áàõ ãÿçåòäÿ òåëãðàìÿ.ÉÎË ÂÅÐÈÍ! Ãà÷ûí. ãà÷ûí. ×àëûøìàãäàí éåòèøìèø âöúóäóíà íÿãàùÿò. ÷óâàë-÷óâàëäûð. éîëëàíäû Íàñèðÿëìöëê! *** ×îõ øöêðëÿð. ýöú ÷àòìûð. óñàíäû Íàñèðÿëìöëê. Ãîéóí ýåäèá êåô ÷ÿêÿ áèð àç Ôèðÿíýèñòàíäà. ÷ûõàðòäû ùÿð ìöøêöëö àñàíäà. éîðóëäó. áàøàðìàéûð. õåéëè êàìèë èíñàíäû Íàñèðÿëìöëê. àòëàíäû Íàñèðÿëìöëê! Àâðîïàäàí Òåùðàíà. éîõ.

Íÿ äÿðäè âàð, äàäóøúàí, áóíäàí ñîíðà Èðàíûí,
Èðàíëûëàð íÿ õîøáÿõò ìÿõëóãóäóð úàùàíûí,
Òàé äåéèë îíëàðà ÿùëè Ùèíäèí, ßôãàíûí,
Âÿòÿí ÿëäÿí ýåòìÿéÿ ãîéàíäû Íàñèðÿëìöëê?!
Áó þëêÿäÿ ãÿäèìäÿí áèð àäÿòäèð “áå ìÿí ÷å?”1
Áèð ôÿðç êè, Èðàíäà ãèéàìÿòäèð “áå ìÿí ÷å?”
Èðàí íèçàì ýþòöðìÿç, êèôàéÿòäèð “áå ìÿí ÷å?”
Áó úöìëÿíè ýåòäèêäÿ ãóëëàíäû Íàñèðÿëìöëê.
1912

__________
1
“Ìÿíÿ íÿ” (ôàðñúà)

99

ÀÚËÛÃ ÄÀÂÀÑÛ
Àúëûã äàâàñûíäà éîëäàí àçàíëàð, ãà÷ûá äàçàíëàð, ãÿçåò éàçàíëàð
ö÷öí áåëÿ ðÿâàéÿò åäèðëÿð: Ñàðàëöääþâëÿ Êèðìàíøàù äþéöøöíäÿí ñîíðà
áàø-ýþçö éàðûëìûø, ðÿíýè-ðóéè ñàðàëìûø, êöðäëÿð è÷èíÿ ãà÷ìûø, îðàäà þç
èýèäëèéèíè òÿðèô åòìÿê ö÷öí áó úöð ìåéäàí à÷ìûøäûð:
Ùàçûðàì êå÷ìÿéÿ ìÿí úàíûìäàí,
Êå÷ìÿðÿì äÿáäÿáÿâö øàíûìäàí.
Êèìäÿ âàð úöðÿò þòÿ éàíûìäàí,
Ìÿíÿ ýÿë ÷ûõ äåéÿ Èðàíûìäàí,
Õÿáÿðè éîõ ìÿýÿð ÿâàíûìäàí?!
Éûüìûøàì áèð íå÷ÿ éöç ýöìðàùû,
Òàíûìàçëàð ÿáÿäÿí Àëëàùû!!.
Ìÿíÿì Èðàíûí èêèíúè øàùû,
Ãîðõìàéûí õÿíúÿðè-áöððàíûìäàí,
Òåç àëàð ÿúðèíè äÿðáàíûìäàí.
Èêè ãàðäàøûì ÿýÿð åòäè ôÿðàð,
Òóòìóøàì òÿõòö-ùþêóìÿòäÿ ãÿðàð,
Ìÿí îëàí éåðäÿ êèìèí úöðÿòè âàð?
Äÿì âóðà ìÿñíÿäè-õàãàíûìäàí,
Éà êè, öç äþíäÿðÿ ïåéìàíûìäàí?!
Ùÿìÿäàí øÿùðèíè òàðàú åëÿäèì,
Òàúèðè ìöôëèñö ìþùòàú åëÿäèì,
Úöò÷öñöí êÿíäëèëÿðèí àú åéëÿäèì,
Áàø ÷ÿêÿí ðèáãåéè-ôÿðìàíûìäàí,
Ñó è÷ÿð íàâÿêè-ïåéìàíûìäàí.
Èñòÿñÿì úöìëÿ Èðàíû ãûðàðàì,
Êèì ôöçóëëóã åäÿ áîéíóí âóðàðàì,
Êèì äàíûøñà òóòóá àüçûí úûðàðàì,
Èñòÿñÿ áÿùñ åäÿ öñéàíûìäàí,
Éà êè, ñþùáÿò à÷à âèúäàíûìäàí.
100

Êèìÿ íÿ ìåéâÿìèçè þçýÿ äÿðèð?
Áàáàìûí ÿêäèéè òóìäóð ýþéÿðèð,
Áó ñàéàã äàäëû, ýþçÿë ìåéâÿ âåðèð.
Ðÿøò, òÿáðèçö Õîðàñàíûìäàí,
Èñôÿùàí èëÿ Ëîðèñòàíûìäàí.
Úàâàáûí ãàéòàðà ùÿð êÿñ ñþçöìöí
Àòàðàì íóðè äÿ îëñà ýþçöìöí,
Ìöëêè-Èðàí þçöìöíäöð, þçöìöí!
Ùàçûðàì êå÷ìÿéÿ ìÿí úàíûìäàí,
Ùÿðýèç ÿë ÷ÿêìÿðÿì Èðàíûìäàí!
1912

101

ÒßÃÄÈÐ ÅÄßËÈÌ!
Êÿëíèéÿò! Ýÿë éûüàëûì Ãàôãàçûí ÿð-þâðÿòèíè,
Ñàéàëûì ñåâýèëè ìèëëÿò÷èëÿðèí ùèììÿòèíè,
Áàêûíûí “Íÿøðè-ìààðèô” êèìè úÿìèééÿòèíè,
Ìèëëÿò óüðóíäà îíóí ÷ÿêäèéè ÷îõ çÿùìÿòèíè,
Áàðÿêàëëàù, íåúÿ õîøáÿõò åëÿìèø ìèëëÿòèíè,
Áèð àüûçäàí áàüûðûá îíëàðû òÿãäèð åäÿëèì!
Ãÿçÿòÿ, æóðíàëà ìèí ôÿõð èëÿ òÿùðèð åäÿëèì!
Íÿ ãÿäÿð ìÿêòÿá åäèáäèð àçàúûã âàõòà ýöøàä,
Õèäìÿò åòìèø, íÿ äåéèì, òöðê äèëèíÿ õåéëè çèéàä.
À÷äûüû äàðöëìöÿëëèì éåòèðèð ìèí óñòàä,
Ýÿðÿê ÿúäàäûìûçûí ðóùó äà îëñóí äèëøàä –
Êè, ãîéóá ýåòäè áèçèì êèìè ÷àëûøãàí åâëàä,
Áîðúóìóçäóð êè, î úÿìèééÿòè òÿãäèð åäÿëèì!
Ãÿçåòÿ, æóðíàëà ìèí ôÿõð èëÿ òÿùðèð åäÿëèì!
Ýþð êèòàáëà äîëó ìÿúúàíè êèòàáõàíÿëÿðè,
Òèêèëèá âÿãô îëóíìóø íå÷ÿ âèðàíÿëÿðè,
Ãÿçåòèí àçäû ñàéûíäàí äàðûíûí äàíÿëÿðè,
Èø ýþðöð ìèëëÿòèí àãèëëÿðè, ôÿðçàíÿëÿðè,
Éàðàøûð àòÿøè-ùÿñðÿò éàõà áèýàíÿëÿðè,
Ýÿëèç, åé ìèëëÿò, î úÿìèééÿòè òÿãäèð åäÿëèì!
Ãÿçåòÿ, æóðíàëà ìèí ôÿõð èëÿ òÿùðèð åäÿëèì!
Áàíý âàðäûð, Áàêû úÿìèééÿòèíèí ìèëéîíó âàð,
Òÿê äåéèë, ãåéðè øÿùÿðëÿðäÿ äÿ áóíäàí îíó âàð,
Áèçÿ íÿ õÿðúëÿìÿéèð, õÿðúëÿìÿéèí äÿ äîíó âàð,
Éîõñà õèäìÿòëÿðèíèí íÿ áàøû âàð, íÿ ñîíó âàð,
Èøòÿ òÿãäèì åäÿëèì, ùÿð êÿñèí ÿëà õóíó âàð.
Áèð àüûçäàí áàüûðûá îíëàðû òÿãäèð åäÿëèì!
Ãÿçåòÿ, æóðíàëà ìèí ôÿõð èëÿ òÿùðèð åäÿëèì!
Ùÿì Øàìàõûíûí “Öõöââÿò” äåéÿ áèð ìÿêòÿáè âàð,
Íåúÿ ìÿêòÿá? Íÿ “Öõöââÿò?” íå÷ÿ äÿ ìÿðêÿáè âàð!
Ìÿêòÿáèí éîõñà ïóëó, ïóëëóëàðûí ìÿòëÿáè âàð,
102

À úàíûì, ùÿð êÿñÿíèí áèð äèíè, áèð ìÿçùÿáè âàð,
Íå÷ÿ ìèí öçâö, èêè ñÿäðè, áåø-îí ìÿêðÿáè âàð,
Ýÿëèç îë “ìÿêòÿáè”, îë “ìÿçùÿáè” òÿãäèð åäÿëèì!
Ãÿçåòÿ, æóðíàëà ìèí ôÿõð èëÿ òÿùðèð åäÿëèì!
Ãàëäû áèð ìÿòëÿá, “æóðíàë”, îíó òÿôùèì åòìèø,
“Ïðîôåññîð” ðÿøèäèí øÿêëèíè òÿðñèì åòìèø,
Ýþñòÿðèá õèäìÿòèíè àëÿìÿ òÿãäèì åòìèø.
Ðóñ äèëèíäÿ áèçÿ èñëàìëûüû òÿëèì åòìèø?
Áó ñàéàã õèäìÿòè þç ìèëëÿòèíÿ êèì åòìèø?
Ðÿøèäèí éàçäûüû àñàðûíû òÿãäèð åäÿëèì!
Ãÿçåòÿ, æóðíàëà ìèí ôÿõð èëÿ òÿùðèð åäÿëèì!

Ñàéÿñèíäÿ ðÿøèäèí þç äèëèìèç ãóðòóëàúàã,
Àé úàí, åâëàäëàðûìûç ùöëùöëö ìÿçùÿá îëàúàã,
“Ïðîôåññîð” ðÿøèäèí úèáëÿðè ïóëëà äîëàúàã,
Ýÿð ìöñÿëìàí òàïûëà ñàããàëûíû ùÿï éîëàúàã,
..............................
Ýÿðÿê îë ôàçèëè, îë àëèìèòÿãäèð åäÿëèì!
Ãÿçåòÿ, æóðíàëà ìèí ôÿõð èëÿ òÿùðèð åäÿëèì!..
1912

103

ÇßÙÌßÒ ×ßÊÌß!
Èêè ýþçöì, ìèëëÿò÷öí çÿùìÿò ÷ÿêèá ÷àëûøìà,
Éàíûá ìèëëÿò îäóíà ïÿðâàíÿ òÿê àëûøìà.
Íÿ ýÿðÿêäèð òöðê äèëè, úàíûì, ýþçöì áèçëÿðÿ?
Áèç óéìóøóã ùÿìèøÿ ýþçÿë-ýþçÿë ãûçëàðà.
Ýÿë áóëâàðà, ïàññàæà ýåúÿ-ýöíäöç ÷ûõàëûì!
Úàíàëûúû ìàðàëëàð, ëþáÿòëÿðÿ áàõàëûì!
Äàíûøàëûì, àëûøûá äöøöíÿëèì, ýöëÿëèì!
Äèíëÿéÿëèì, ñþéëÿéèá äöøöíÿëèì, þëÿëèì!
“Àíà äèëè ýÿðÿêäèð”, íàùàã éåðÿ áÿùñ à÷ìà,
Áèç ìÿùâ îëìàã èñòÿðèê, éîëäàøëûãäàí ùå÷ ãà÷ìà,
Áèçÿ òÿìèç èíñàí òÿê þìöð åëÿìÿê, éàøàìàã,
×îõ åéèáäèð òöðê àäûí áèçÿ äàèì äàøûìàã.
Ýÿë ýåäÿëèì êåô èëÿ ìåéõàíÿéÿ, è÷ÿëèì!
Ùÿì ìöëêäÿí, ìèëëÿòäÿí, äèíèìèçäÿí êå÷ÿëèì!
Äàíûøàëûì, àëûøûá äöøöíÿëèì, ýöëÿëèì!
Äèíëÿéÿëèì, ñþéëÿéèá äöøöíÿëèì, þëÿëèì!
Àíà äèëè, ãàðäàøûì, áèçÿ ìöòëÿã çÿðÿðäèð,
............................
Íÿ åäèðëÿð ãîé åòñèí, îëàð áèëÿð þçëÿðè.
Áèçèì êèìè ùå÷ êèìèí à÷ûã äåéèë ýþçëÿðè.
Ìèëëÿò ìÿñëÿê, ÿãèäÿ áîø (áèð) ñþçäöð, àé úàíûì.
Ýÿë êåô ÷ÿêÿê ùÿð ýåúÿ, àé áàøûíà äîëàíûì.
Äàíûøàëûì, àëûøûá äöøöíÿëèì, ýöëÿëèì!
Äèíëÿéÿëèì, ñþéëÿéèá äöøöíÿëèì, þëÿëèì!
Òöðê äèëèëÿ òÿðÿããè åòìÿê áèçÿ ìÿùàëäûð,
Ìÿíôÿÿò éîõ, áîø øåéäèð, àíúàã áþéöê çàâàëäûð.
Ìèëëÿò ö÷öí, ìÿñÿëäèð, àüëàéàí ýþç êîð îëàð,
×îõ éàø òþêìÿ ýþçöíäÿí, áîçáàø, ïèòè øîð îëàð.
Ýÿë ýåäÿëèì äóõàíà, ïèéàí îëóá ãàëàëûì!
Ãåéðÿò èëÿ íàìóñó ñàòûá è÷êè àëàëûì!
Äàíûøàëûì, àëûøûá äöøöíÿëèì, ýöëÿëèì!
Äèíëÿéÿëèì, ñþéëÿéèá äöøöíÿëèì, þëÿëèì!
104

Éàøàìàãäàí ìÿãñÿä ùÿï êåô ÷ÿêìÿêäèð, âÿññàëàì
Àðàã, ÷àõûð, ïèâÿäèð, áîðø éåìÿêäèð, âÿññàëàì.
Ýÿë ýèðÿëèì áèç ñîðà õàíûìëàðûí ãîëóíà,
Ôÿäà åäÿê ùÿð øåéè ìÿùâÿøëÿðèí éîëóíà,
Ãþâìèééÿòè ðÿää åäèá, ìèëëèééÿòè àòàëûì!
Ìàë êè ìàëà éàïûøäû, úàíû-úàíà ãàòàëûì!
Äàíûøàëûì, àëûøûá äöøöíÿëèì, ýöëÿëèì!
Äèíëÿéÿëèì, ñþéëÿéèá äöøöíÿëèì, þëÿëèì!
1912

105

ÑÒÓÄÅÍÒ
Ñòóäåíòèê, ìåé è÷èá ìÿñò îëàðûã,
Ùÿð ýåúÿ áèð ãûçà ïàáÿñò îëàðûã,
Áàøûìûç âîäêà èëÿ äîëäóãäà,
×ûõàðûã ñÿùíÿéÿ àðòèñò îëàðûã.
Éîõäóð ùå÷ ìÿñëÿêèìèç, ìÿçùÿáèìèç,
Áåëÿ òèïëÿð éåòèðèð, ìÿêòÿáèìèç,
Ôèêðèìèç çþâãö ñÿôà ñöðìÿêäèð,
Éàøàìàãäàí òÿê îäóð ìÿòëÿáèìèç.
Ýàù ýöëöá, ýàù éöýöðöá, ýàù óëàðûã,
Ýàù ãóñóá ôÿðøè-ëèáàñû áóëàðûã,
Ïàëòàðûí äöéìÿñèíè ýàù äà à÷ûá
Õàëãûí öñòöí-áàøûí àçúà ñóëàðûã.
Éîõäóð èíñàôö ñÿäàãÿò áèçäÿ,
Íÿ äÿ äöç-äîüðó ðÿôàãÿò áèçäÿ.
Ãàëäû òÿíáÿëëèéè ñîðñàí, î äà âàð,
Áàáàäàí ãàëìà áèð àäÿò áèçäÿ.
Ñòóäåíòèê, äåéèëèê áèç ðåàëèñò,
Àðàìûçäàí ÷ûêàìàç èäåàëèñò.
Ñåâÿðèê òÿêúÿ úèáèøäàíûìûçû,
Åãàéèñòèê, àòåèñò, ñàíñóàëèñò.
Áèçëÿðè ñàùÿòè-Øèðâàí éåòèðèð,
Íÿ êè âÿùøè, úèáèøäàí éåòèðèð,
Àé áþëÿ þëêÿ àáàäàí îëàñàí!
Áàõ, íÿ ãåéðÿòëè ìöñÿëìàí éåòèðèð!
1912

106

ÁßÍÇßÒÌß
Ýþñòÿðäè ìàùè-ðóçÿ öôöãäÿí ëèãàñûíû,
×ÿêäè ÿçàí÷ûëàð äà îáàøäàí ñÿëàñûíû,
Ýåéäè àõóíä, ÿôÿíäè õåéèð-øÿð ëèáàñûíû,
Ìèíáÿðëÿð öñòÿ íåé òÿê óúàëäûá íÿâàñûíû,
Òà òÿêôèð åéëÿñèí éåíÿ ìèëëÿò áÿëàñûíû.
Áèð éàí ãóðóá úÿìàÿò ö÷öí ìîëëàëàð òÿëÿ,
Áèð éàí ÿâàìëàð ÷ÿêèð ÿôéóíö íàðýèëÿ,
Áèð éàíäà áÿíä îëóá ùàúûëàð çöëôö êàêèëÿ,
Ôèêðèíäÿ ñåâäèéèí ýåúÿ ñàëìàãäû ìÿíçèëÿ
Ìÿñúèääÿ âèðä åäÿðêÿí îðóúëóã äóàñûíû.
Áàøäàí ñó ÷îõ éàìàí áóëàíûá, ðÿíýè ìóð ãàëûá,
Ìèëëÿòäÿ ýþçëöëÿð ãûðûëûá, éàëõû êîð ãàëûá,
Ðóùàíèëÿðäÿ ÿñêè íöôóç, êþùíÿ çîð ãàëûá,
Ñþíìöø òÿìÿääöí àòÿøèìèç, àçúà ãîð ãàëûá,
Ñþíäöðìÿê èñòÿéèðëÿð îíóí äà çèéàñûíû.
Èø ýþðìÿäÿí ðÿèñëÿðèìèç øþùðÿò àõòàðûð,
Àðèô îëàí íÿ äèíö íÿ ìèëëèééÿò àõòàðûð,
Øåéõëÿð àéàüûí îâìàã ö÷öí þâðÿò àõòàðûð,
Çàùèä ùàðàì-ùàëàë àðàìàç, úÿííÿò àõòàðûð.
Ùå÷ êÿñ åøèòìÿéèð äàùà âèúäàí ñÿäàñûíû
×öí è÷êèéÿ úàâàíëàðûìûç ìàèë îëäóëàð,
Âàð-éîõëàðûíû óäóçìàüà òåç ãàèë îëäóëàð,
Àõûðäà äÿðáÿäÿð äîëàíûá ñàèë îëäóëàð,
Áèëìÿì êè, èñòÿäèêëÿðèíÿ íàèë îëäóëàð?
Éà ãóúäóëàð éà éîõ, Èâàíûí Ñîíèéàñûíû?
Àëèì äåéèð: Úèáèìäÿ ýÿðÿê àü ìàíàò îëà,
Úàùèë äåéèð: Øÿðàáö çèíàâö ëöàò îëà,
Äÿðâèø äåéèð: ×ûðàüûì àüàìäàí áÿðàò îëà,
Åëëèêäÿ ñÿé åäèðäèí ôàòö ìàò îëà,
Èñëàìëûüûí ãàçûð ùàìû áèðäÿí áèíàñûíû.
107

Òèðéàêö ùþããÿ áèç ìàøàíàããàëàð îëìàñà. ßëëÿðäÿ ðóìêà. Áó èøëÿðèí ôÿíà ýþðöðÿì èíòÿùàñûíû. ñÿùâ åéëÿäèì. øÿëÿ-ñàããàëëàð îëìàñà.Èøëÿð ôÿíàäû. áèð íå÷ÿ ïàäâàëëàð îëìàñà. Éîõ. 1912 108 . áîéíó-êðàõìàëëàð îëìàñà.

÷öí áèð äÿôÿ ãàíìûøàì. Îíëàð äà ÷àðÿñèç äàéàíäû. ìèí éåðäÿí îõëàíìûøàì. ùÿì ñàéìûøàì. Õÿëãäÿí áèð âàõò èíúèéÿðäèì. Àðèôëÿð äÿ ýåúÿ-ýöíäöç ïèéàíäû. Ôöðñÿò äöøúÿê òàçÿëÿðèí ÿëèíÿ – Ýþð íÿ ñàéàã àçãûíëàøäû. éàçìàðàì. ñàéìàéûì?! Ñàéàúàüàì. ãàíìàðàì. Öçäÿí èðàã. äÿðâèø éàìàíäû. Äþéöëìÿêäÿí ãîðõóá. ãà÷ûá äàçìûøàì. Äåäèì àõóíä. “Êÿëíèéÿò?” Ìÿøùÿäèéÿ. “Êÿëíèéÿò!” Áèëèðñÿíìè. “Êÿëíèéÿò!” Èøëÿðèí öñòöíö à÷ûì. äåìÿðÿì. íåéëÿéÿðäèì. àé òàçÿëÿð! Ùÿð ýöí ìîäà òàçÿëÿð! Ãîéóí ýåòñèí áóíëàðû Áàðûøíàéëà ýÿçÿëÿð. ñàéûðàì. øåéõ. êàëáàëûéà – Éàõøû áÿäéÿëÿð äåéÿðäèì. Áàøãà åéèáëÿðèí éàçûì. êþùíÿïÿðÿñòëÿð áèøóóðäó. ñåéèä. Ìÿíèì êèìè àõìàãëàð äà èíàíäû.ÄÅÉÈÌ. ÿôÿíäè. “Êÿëíèéÿò!” Ýþçëÿðèìÿ êöë ÿëÿíäè. äåìÿéèì? Éîõ. 1912 109 . ÷öí áèð äÿôÿ éàçìûøàì. à÷ìàéûì?! Éîõ. Äåäèí. “Êÿëíèéÿò!” Õÿáÿðèí éîõ íÿ áèäÿòëÿð ÷ûõàðòìûø – Ìÿðñèéÿõàí. ßìÿëëÿðèí áèð-áèð ñàéûì. Òàçÿëÿð. éàçìàéûì? Éîõ. Õÿéàíÿòëÿðèí àëÿìÿ éàéìûøàì. Èíäè ìèëëÿò íÿ êöë òþêñöí áàøûíà. Ìîëëàëàðäàí áîëëó êþòÿê éåìèøÿì. ùàúûéà. ãóäóðäó. ÄÅÌßÉÈÌ? Éåíÿ äÿðäèì òÿçÿëÿíäè. ÷öí áèð äÿôÿ äåìèøÿì. “Êÿëíèéÿò!” Åòäèêëÿðèí áèð-áèð äåéèì. äóðäó.

Ëàé-ëàé áàñûá àøûððàì Èôòàðà ìÿí äîéóíúàí. àé úàí! Ýþðäöêäÿ ñöôðÿëÿðäÿ Äîëìà. àé úàí. Òàïøûðìûøàì êè.ÎÐÓÚËÓÜÓÍ ÏÐÎÃÐÀÌÌÀÑÛ Ýÿëäè éåíÿ îðóúëóã Ìåéäàíÿ. àé úàí! Ìÿñúèä äîëóá áîøàëäû Ìåéõàíÿ. îòàüûì – Äöêàíÿ àé úàí. ×ûõñûí úàíû áàõûðñà. Þïìÿêëèéÿ ÿëèìäÿí 110 . àé úàí! Ùÿããÿí îðóúëóüóí âàð ×îõ-÷îõ ìöùÿññÿíàòû: Ìîëëà ÷ÿêÿð ñÿëàòû. Òàúèð âåðÿð çÿêàòû. âóðñóí Êÿôêèðèíè éàâàøäàí – Àøáàçûì àø ÷ÿêÿíäÿ – Ãàçàíÿ. òÿðÿê. àé úàí. òàïìàéûð ÿò Êàñûá-êóñóá îáàøäàí. àé úàí! Ýþðúÿê ìÿíè óçàãäàí Ãàëõûá ùàìû äóðàëëàð. Èðñàë åäÿð ìöðèäëÿð. Íåéëèì êè. àé úàí. Ïåéäÿðïåé àü ìàíàòû. Ãîíøóì éåòèì÷ÿ Õàíúàí. Áÿíçÿð åâèì. áàäûìúàí. Âàðñûí ãÿíàÿò åòñèí – Àéðàíÿ. àé úàí. àé úàí! ßìð åòìèøÿì ñÿùóðÿ Áèøñèí ïëîâ áó áàøäàí.

Ñöðÿòëÿ ñÿô ãóðàðëàð.
Ùþêì åéëÿñÿì ôèëàíûí
Áîéíóí âóðóí, âóðàðëàð,
Áÿíçÿð áèçèì úÿìàÿò –
Ùåéâàíÿ, àé úàí, àé úàí!
Ùÿð êÿñ þïÿð ÿëèìäÿí
Èçùàð åäÿð õöëóñè,
Ìèí ìÿêðö ùèéëÿ èëÿ
Ìÿí òîïëàðàì ôöëóñè,
Êèáð èëÿ ìèíáÿð öñòÿ
Ùÿð ýöí åäèá úóëóñè,
Ùþêì åéëÿðÿì öìóìÿ –
Øàùàíÿ, àé úàí, àé úàí!
Êèì þïìÿñÿ ÿëèìäÿí,
Éà âåðìÿñÿ èàíÿ,
Äèíñèçëèéèí î ñàÿò
ßëäÿ åäèá áÿùàíÿ.
Òÿêôèð îõóí àòûá äà
Òåç åéëÿðÿì íèøàíÿ,
Âàð ÿëäÿ äöðëö ôöðñÿò –
Áþùòàíÿ, àé úàí, àé úàí!
Ìèííÿò ãîéóá åäÿðêÿí
Äÿâÿòëÿðè èúàáÿò,
Òÿõèð èëÿ íàìàçû
Ãûëëàì ÿäà î ñàÿò,
Òÿãâàìû òà êè, ýþðñöí
Âÿñô åéëÿñèí úÿìàÿò,
Çÿùìÿò äÿ îëñà îëñóí –
Ìåùìàíÿ, àé úàí, àé úàí!
Õàëãûí éàíûíäà àðòûã
Îëìàã÷öí åòèáàðûì,
Òÿãâà ýÿðÿêäèð îëñóí
Çàùèðäÿêè øöàðûì,
111

Ýèçëèíäÿ ùå÷ ïèñ èøäÿí
Êå÷ìÿê äåéèë ãÿðàðûì,
Íåéëèì, äÿéÿðñÿ, äÿéñèí –
Âèúäàíÿ àé úàí, àé úàí!
Èíäè áèð àé îðóúëóã,
Ìåéäàí äÿõè áèçèìäèð,
Ìåéäàíäà ãàèìöëëåéë
Úþâëàí äÿõè áèçèìäèð.
×àé, ñöò, éóìóðòà, ãÿùâÿ,
Ãÿëéàí äÿõè áèçèìäèð.
Õöìñö çÿêàòö ôèòðÿ,
Åùñàí äÿõè áèçèìäèð.
Äÿâÿò åäÿð úÿìàÿò
Åùñàíà, àé úàí, àé úàí!
Ùÿð éàíÿ, àé úàí, àé úàí!
Àé úàí, àé úàí, àé úàí, àé úàí!
1912

112

×ßÏßÐ ×ßÊÌßÑÈÍ
Çÿìàíÿìèç Íóøèðÿâàí ÿñðèäèð,
Äå áàüáàíà, áàüà ÷ÿïÿð ÷ÿêìÿñèí!
Áÿøÿð äàùà ùåéâàíëûãäàí ÿë ÷ÿêèá,
Ãîðóã÷ó îòëàüà ÷ÿïÿð ÷ÿêìÿñèí!
Èéèðìèíúè ÿñð – þëöëÿð õîðòëàéûð,
Ýþðìöðñÿíìè ãîéóí ãóðäëà îòëàéûð?
Òîéóã ýöíäÿ áèð ãûçûë éóìóðòëàéûð,
Õîðóç áàíëàìàüà ÷ÿïÿð ÷ÿêìÿñèí!
Èéèðìèíúè ÿñðäèð! Àõìàéûð ãàíëàð,
ßòÿêëèéÿí éîõäóð ãûçñûí áàëêàíëàð,
Ïàðòëàñà äà, íÿ åéáè âàð, âóëêàíëàð,
Àíúàã àëûøìàüà ÷ÿïÿð ÷ÿêìÿñèí!
Èíñàíèééÿò, ìÿùÿááÿò õàäèìëÿðè,
Àâðîïàíûí èíñàôëû àëèìëÿðè,
Ãîé ùèìàéÿ åòñèí áÿùàéèìëÿðè,
Òöðêö ãûðäûüûìà ÷ÿïÿð ÷ÿêìÿñèí!
Àâðîïàäà èëáèç, ñè÷àí éåéÿíëÿð,
Èñëàìëàðà âÿùøè, úàùèë äåéÿíëÿð,
Åäàì úÿçàñûíû áÿéÿíìÿéÿíëÿð,
Áîìáà ãàéûðìàüà ÷ÿïÿð ÷ÿêìÿñèí!
×îõ ñàêèòäèð Áàëêàí ùþêóìÿòëÿðè,
Òöðêëÿðÿ ùå÷ äÿéìèð ÿçèééÿòëÿðè,
Ãÿðàð ãîéìóø Àâðîïà äþâëÿòëÿðè
Ñåðáÿ, Ãàðàäàüà ÷ÿïÿð ÷ÿêìÿñèí!
Âèúäàíäàí äÿì âóðàí ÷îõ àëè çÿâàò,
Èääèàñûí åäèð òàìàìè èñáàò,
Ùÿð íÿ éàçûð, äåéèð, éàçñûí ìÿòáóàò,
Òÿê áþùòàí éàçìàüà ÷ÿïÿð ÷ÿêìÿñèí!
113

Ðÿùì åòìèð åòìÿñèí ãàðäàø ãàðäàøà,
Àú ãóðä êèìè ìîëëà ñîõóëñóí àøà,
Ãèéàìÿò ãîïñà äà, äöøìÿñèí áàøà,
Õàëãû òîâëàìàüà ÷ÿïÿð ÷ÿêìÿñèí!
Ãîé áàøûíû àðõàéûí éàò, “Êÿëíèéÿò!”
Éóõóí ýÿëìèð, ýåò òèðéÿê àò, “Êÿëíèéÿò!”
Ùå÷ êÿñäÿí åòìÿ åùòèéàò, “Êÿëíèéÿò!”
Äå áàüáàíà, áàüà ÷ÿïÿð ÷ÿêìÿñèí!
1912

114

×ÎÕ ÉÀØÀ!
Àé áÿðÿêàëëàù ñÿíÿ, Êàìèë ïàøà!
Ãÿëéàíû ÷ÿê, ãÿùâÿíè è÷, ÷îõ éàøà!
Òöðêëÿð ÿðç åòäè ýþðöðñöçìö éà?
Èøòÿ ýÿëèð ùÿðáÿ ãðåê, Ñåðáèéà,
“Áèç ùÿëÿ ùàçûð äåéèëèç äàâàéà”.
Áîéëÿ úàâàá ñþéëÿäè Êàìèë ïàøà,
Àôÿðèí, ÿùñÿí áåëÿ àãèë ïàøà!
Åëìö ôÿðàñÿò áåëÿ îëñóí ýÿðÿê,
Ñÿáêè-ðÿéàñÿò áåëÿ îëñóí ýÿðÿê,
Ðÿñìè-ñèéàñÿò áåëÿ îëñóí ýÿðÿê,
Àé áÿðÿêàëëàù ñÿíÿ, Êàìèë ïàøà!
Ãÿëéàíû ÷ÿê, ãÿùâÿíè è÷, ÷îõ éàøà!
Åòñÿ äÿ äöøìÿí ñèçè ùÿðýàù ùÿäÿ,
Éûüìà ãîøóí, úÿì åëÿìÿ ñÿðùÿäÿ,
Áîø éåðÿ åòìÿê íÿ ýÿðÿê ÿðáÿäÿ,
Ýÿð ÷àëûíà çóðíà ìöðèäëÿð úîøà,
Ùàøà ñèç èëÿ áèð àäàì ñàëëàøà!
Ìàñòèêà è÷, âåð óðóüó ãÿëéàíà,
Áàõìàã, ÿôÿíäèì, íÿ ýÿðÿê Áàëêàíà,
Èøëÿðèíèç îëñà ôÿíà, ÿùéàíà,
Ìèí âàïîðà, ãà÷ Éàïîíà áèðáàøà!
Áàõìà ãàëàí õûðäà ãîùóì-ãàðäàøà!
Ùÿáñ åëÿ ùÿð éåðäÿ úàâàí òöðêëÿðè,
×öíêè îëàð ÿéðè ãîéóð áþðêëÿðè,
Äöøìÿíèíèç òÿðñÿ ýåéèá êöðêëÿðè,
Ñèçëÿðè ùÿð âàõòäà áàñàðñà äàøà,
Òÿãñèðèíè éöêëÿ î äÿì éîëäàøà.
Åéáè íÿäèð äöøñÿ ÿýÿð ïàðòàïàðò,
Âóð, äàüûò, þëäöð, éûõûë þë, øàðòàøàðò,
115

Ëîáéÿíè çåéòóí éàüû èëÿ ãûçàðò,
Äîüðà äàùà áàìèéÿíè áîçáàøà,
Ñîíðà òîéóã êþêñö èëÿ ýåò àøà,
Ãÿëéàíû ÷ÿê, ãÿùâÿíè è÷, ÷îõ éàøà!
Àôÿðèí, ÿùñÿí ñÿíÿ, Êàìèë ïàøà!
1912

116

ÈÒÀËÈÉÀ
Äåéèðëÿð äàùà ãîðõóð Àëëàùûíäàí Èòàëéà,
Êå÷èð èíäè òöðêëÿðèí ýöíàùûíäàí Èòàëéà.
Òàõñûðëàðû ÷îõ èäè îñìàíëûíûí ÿëáÿòòÿ,
Òðèïîëè âåðìÿäè èñòÿíèëÿí ñÿàòäÿ.
Îäóð êè, ùèðñëÿíäèëÿð ôàðñëàð êèìè áèð âÿãòäÿ,
“Òöðê ãûðäû” – ùþêìöí àëäû þç øàùûíäàí Èòàëéà.
Äàâà ïàðîõîäëàðûí ìèíèá, î äÿì ÷àïäûëàð,
Äÿðíÿíè, Áåíãàçèíè, Ãèðâàíû ãàïäûëàð,
Ñîíðà Áàáàíçàäÿíè, Ñàäèã áÿéè òàïäûëàð,
Êå÷ìÿäè áóíëàðûí äà äèëõàùûíäàí Èòàëéà.
ßëáèð îëóá ãî÷àãëàð ìÿãñóäëàðûíà ÷àòäûëàð,
Æîí òöðêëÿðèí ãîëóíäàí òóòóá ôûðûëäàòäûëàð,
Òðèïîëèíè áèð ÿòÿê ãàðà ïóëà ñàòäûëàð,
Êèì êå÷èð, êè, êå÷ñèí þç ñÿëàùûíäàí Èòàëéà.
Àðíàâóäëàð óçàòäû øàëâàðûí ìèéàí÷àñûí,
Úîøäó àëáàíëàð, ãàïäû òöôÿíýèí, òàïàí÷àñûí,
Éåâðîïàëû ñÿáêèëÿ ÷àëäû Øÿðã êàìàí÷àñûí,
Õîøëàíìàäû Ìÿøðèãèí ñåýàùûíäàí Èòàëéà.
Îëìàäûüûé÷öí øèðèí Òðèïîëèí õóðìàñû,
Ýÿëäè âåðäè òöðêëÿðÿ éöíýöë ãóëàã áóðìàñû.
Ñÿëàù îëäó àãèáÿò, ëÿíýÿð ñàëûá äóðìàñû.
Éîõñà ãàéûòìàëûéäû þç ðàùûíäàí Èòàëéà.
Áàëêàíëûëàð òÿðñèíÿ ýåéäè êþùíÿ êöðêëÿðèí,
Ãîðõóòìàüà äóðäóëàð Àâðîïàíûí òöðêëÿðèí,
Ôöðñÿò òàïûá áóíëàðûí ãàïäû, ãà÷äû áþðêëÿðèí,
×öíêè ìÿÿòòÿë èäè êöëàùûíäàí Èòàëéà.
1912

117

“ÊßËÍÈÉßÒß” ÌßÕÑÓÑ ßÄßÁÈÉÉÀÒ
“Êÿëíèéÿò” àç ÷ÿê äàùà çÿùìÿò, äàäàø,
Õÿëãè íàùàã åòìÿ ìÿçÿììÿò, äàäàø,
Îðòàëûüà ÷ûõäû ùÿãèãÿò, äàäàø,
Áîø, ãóðó ñþçäöð, ìÿäÿíèééÿò, äàäàø,
Ùÿãëè îëóð ùàðäàñà ãöââÿò, äàäàø.
Úàùèë èñÿ, àñéàëû èñÿ àäûì,
Àâðîïàíûí äà èøèíè àíëàäûì,
Àòìàðàì îíëàðà òÿðÿô áèð àääûì,
Áóíëàð åäèð àëÿìè ãàðÿò, äàäàø,
Éîõäó úàùàí è÷ðÿ ÿäàëÿò, äàäàø.
Éîõ, ãÿëÿò åòäèì, äåéèë ÿñëà áåëÿ,
Ñÿùâ åëÿäèì, ñÿùâèìè ñÿí ÿôâ åëÿ,
Àðõàéûí îë, à÷ áàøûíû âåð éåëÿ,
Éåð öçö îëñóí äàùà úÿííÿò, äàäàø,
Éîõ íÿ òÿÿññöá, íÿ àäàâÿò, äàäàø.
Êöêðöìÿéèá êþùíÿ íå÷ÿ ãàíëûëàð.
Òàïäàëàìûð èñëàìû áàëêàíëûëàð,
Êÿøìÿêÿøÿ äöøìÿéèá îñìàíëûëàð,
Îëìàéûá ÿëáèð íå÷ÿ äþâëÿò, äàäàø,
Èñòÿìèð èñëàìà èùàíÿò, äàäàø.
Òÿôðèãÿ, ìÿçùÿá ñþçö ùå÷ âàðìû, éîõ?
Îðòàäà Àëëàù ñþçö ùå÷ âàðìû, éîõ?
Òöðêëÿðè ýþðìÿê ýþçö ùå÷ âàðìû, éîõ?
Èøòÿ ÿìÿë, èøäÿ öõöââÿò, äàäàø.
Ýþð íÿ äåìÿêäèð áÿøÿðèééÿò, äàäàø.
ßñðè-ÿäàëÿòäè, úàíûì, ÿñðèìèç,
Çÿððÿúÿ éîõäóð äàùà êÿì-êÿñðèìèç,
Ýþéäÿí åíèð ôÿòùö çÿôÿð íÿñðèìèç,
Ýåò éàøà àñóäÿ, ôÿðàãÿò, äàäàø,
118

Éàò äàùà ðàùÿò, äàäàø!
×ÿêìÿ ÿçèééÿò, äàäàø!
Ýþçëÿ áó îðòàãëû ìàë,
Òà îëà ãèñìÿò, äàäàø!
1912

119

Îëìà. áàøûíà ñàë øàëû. êàüûç. Ãîé ñöðöíö ñÿíý åëÿñèí èò. åé áè÷àðà. òà êè. Àë êöëöýö þç-þçöíÿ ãÿáð ãàç. Ñþéëÿ. Àé éàçûã. éàëàíäûð. Ýåò îòóð åâäÿ. éåíÿ äÿ àíëàìàç. Áàõìà. Åé éàçûã. Àé éàçûã. âåð áîüàçûí éàüëà. àé áè÷àðà. éàò. Ãà÷ äà. åé àíãàëû! Ñöðìÿíè ÷ÿê. Ñÿí êè äåéèëñÿí êèøè. ãîé õàëû. ×ÿêìÿ ãîéóíëàðûí ö÷öí ñÿí êåøèê. Ãîïñà ãèéàìÿò. ãàðäàøûíû. Òóò áàøûíû. Þçýÿ ãàïàç âóðñà. Ìîëëàéà äàèì áàøûíû áàüëà. Âóð. óçàò áàøûíû.ßÄßÁÈÉÉÀÒ “Êÿëíèéÿò!” Àë áèðúÿ ãÿëÿìäàí. Ñÿáð åëÿ. 120 . àüëà. ÿíëèéè éàõ. åé àíëàìàç. Éàä êèøèíèí àðâàäû îë. åé áè÷àðà. Øöêð åëÿ Àëëàùà. Ñþç äåñÿ ùÿð êÿñ. ÿçèçèì. àé àíëàìàç. Èøëÿ ýÿòèð. Èíúèéÿ úàíûí äóð. ùå÷ âàõò åëÿìÿ åòèðàç. éàò. Ãÿì òîçóíó þçýÿñè çèðà éóìàç. ïèøèê. Òåçëèê èëÿ æóðíàëà áó âÿçíè éàç. ñè÷àí òÿê ñàòûí àë áèð äåøèê. àéûë. åé àíëàìàç. áàøûíû éûðüàëà. Êþ÷ñÿ äÿ êàðâàí. åéëÿ íàç. éàò. æóðíàëà. âóðóëñóí ãàïàç. áàøûíà ÷àðÿñàç. òà êè âóðóëñóí ãàïàç. ×ûõìà éóâàíäàí åøèéÿ ãûø âÿ éàç. ùÿëÿ éàò. éå áîçáàøûíû. ãÿçåòÿ. éûõûò þç ãîùìóíó. ãàë äàëà. ñÿíèí óéäûúàüûí ïèøíàìàç. Òóò áàøûíû.

Ñîíðà àéûë. áàøûíà êöë åëÿ. òà êè. òÿâÿêêöë åëÿ. âóðóëñóí ãàïàç. Èñòÿñÿ ãÿññàá äÿðèíè ñîéìàüà. Ãóë êèìè ýþñòÿð îíà èúçö íèéàç. Òóò áàøûíû. áàëà. Ãàðüà ýÿëÿðñÿ ýþçöíö îéìàüà.Ñÿùë èøèíè. äóð. Äÿðäö-áÿëàäàí åëÿìÿ åòèðàç. Ñÿáð åëÿ Àëëàùà. ìöøêöë åëÿ. âóðóëñóí ãàïàç. ßé áàøûíû. òà êè. éàò. Ðàçû îë àú ãàðíû îíóí äîéìàüà. 1912 121 .

Ïÿðò îëóñàí óòàí. Öñòö à÷ûëñà åéèáäèð. ùöíóò åäèá Ãÿáð è÷èíÿ óçàòäûëàð. óøàãëàðûí. Òÿúðöáÿëè ìöÿëëèìè “Òÿçÿúÿ ìÿçùÿá” àäëàäûíûç. Äîüðó äåéÿí éàçûãëàðû “Áàáè ìÿçùÿá” àäëàäûíûç. éåêÿ ãàéàëàðû Öñòöíÿ éóìáàëàòäûëàð. Ìÿí äåìÿäèììè áèð áåëÿ Áîø-áîøóíà éàëàí äåìÿ. Çîðáà. Øèðâàí ÿùëè áÿñ – Ìÿäðÿñåéè – “Öõöââÿò”èí? Éîõñà ýþçÿ ýÿòèðäèëÿð Òåçáàçàð îëäó ùöììÿòèí? ×àòäû éà êè. Àëÿìè úàùèë àäëàìà. Ãàíìàéàíà ãàíàí äåìÿ. Ãîéäóç “Öõöââÿò” àäûíû – Òÿôðèãÿíèí. äåìÿ. ãîðõóá àç éåäèí. Êöíùöíÿ åëìö ñÿíÿòèí? Éàõøû êè. ÿäàâÿòèí. Éîõñà àõóíä-ÿôÿíäèëÿð Ìÿäðÿñÿíè ãàïàòäûëàð? Ãöñë âåðèá. Òîõëóã åäÿð òÿáèÿòèí. Èíäè äå ñàáèò îëäóìó Þç-þçöíÿ úÿùàëÿòèí? 122 . Úèáëÿðèíÿ çèéàí èäè – Éà ðöÿñàéè-ìèëëÿòèí? Ìÿäðÿñÿíèí äÿéèøäèðèá – Àäûí ìÿêòÿá àäëàäûíûç.“ÖÕÖÂÂßÒ” ÌßÊÒßÁÈ Íÿ îëäó.

ñîôè Òàçÿëÿäè ÷óõàñûíû. Äîñò ñþçöíÿ èíàíìàäûí. Äöøìÿíÿ áàâÿð åòìÿäèí. Øèðéÿ. Êèì ãàëàúàã. Ñþéëÿ ýþðöì êè. Ùÿð êÿñÿí þç éàõàñûíû. Ìÿðñèéÿõàí. Ñÿí éóõóäàí îéàíìàäûí. êþ÷äö åë. êèìäÿäèð – ßí áþéöéö ãÿáàùÿòèí? ×ÿêäè êÿíàðà ìîëëàëàð.Çóðíà ÷àëûíäû. Ùÿð íÿ äåäèñÿ ãàíìàäûí. Øàèðè êàôÿð åéëÿäèí. ãóìàðà ñÿðô åäèð Ïóëëóëàð þç ñÿõàñûíû. ìöðèä. äåéèç ýþðöì. Äÿðäèíÿ áÿñ úÿìàÿòèí?! 1912 123 .

Ãÿëéàíû ÷ÿê. àüðûí áó ãîúà íàããàëà. éàò. ãàë äàëà. éîðüàëà. ãàë äàëà. ãàë äàëà. È÷ ÷àéû. éàò. Ñþç äåéÿíÿ ñàããàëûíû éûðüàëà. Ùå÷ áèðè äÿéìÿç áóëàðûí áèð ÷åòÿ. Ùàìáàë îëóá äàø äàøû. äàäëû ñþéöøëÿð åøèò. þçöíö äàíëàìà.ßØÀÐ “Êÿëíèéÿò”. îíó éàç æóðíàëà. Êóðñó ãóòàð. Ñþéëÿ áèçèì òÿíáÿëÿ. ãàë äàëà. ýåò òîéóã îë. Åòìÿ ùÿâÿñ ìÿêòÿáÿ éà ñÿíÿòÿ. ×ûõ ãàéàäàí àò þçöíö ïàð÷àëà. âåð óðóüó ñàããàëà. ãóðäàëà. çèëëÿòÿ. éóõóëà. Ñîíðà óçàí. òèðéÿêè àò. Áàðìàüûíû áóðíóíà ñàë. Àäÿò åëÿ ôÿùëÿëèéÿ. Ãàøëàðûíûí öñòöíÿ ãîé øàïêàíû. àé áàëà? 124 . àé êÿáëàéû. àé ìÿøùÿäè. ãîëòóüà àë ïàïêàíû. Îëìà õîðóç. àé äàéû. ÷ÿê áàøûíà éîðüàíû. ñÿí ÷óëüàëà. Ýåò ùàìàìà. Áàòñà åëèí. ÷àï. áàíëàìà. à áÿé. éóõóëà. Ìîëëà òÿêè ñÿí ãîéóí àðäûíúà ýåò. ×ûõ êö÷ÿéÿ. Âÿçö íÿñèùÿò åøèäèá àíëàìà. éàò. Éàõ ùÿíàíû. ãàë äàëà. Àé ÿìè. Òÿðáèéÿíè áþéëÿ âåðèð óøêîëà. Åòìÿ ìÿçÿììÿò. Àé ùàúû. Ðàùÿò óçàí. Äöø. Éîðüàíû ÷ÿê áàøûíà. Éîõñà ñÿí àçäûí éîëóíó. Åëìö ÿäÿáäÿí óñàíûá íèôðÿò åò. éàò. àé ìîëëà. éóõóëà. éûõûë þë. éóõóëà. Áèðúÿ ñþçöì âàð. éàò.

éàò. Ñîíéàíû äÿðàüóø åëÿ. íóø åëÿ. è÷ ÷àõûðû. Ìàðèéà. Ùÿð êÿñÿ êè. éàëàíû. ÷àòäû ýöúöí. À÷ñà êèì àüçûí. Õÿíúÿðè ÷ÿê. òÿïÿñèí âóð. òàïäàëà. Ãóëäóð îëóá åâ òàëà. éóõóëà. 1912 125 . ãàë äàëà. âóð. Äå. Ìèëëÿòè-èñëàìû ôÿðàìóø åëÿ. äîüðó ñþçö äàëäàëà. ãàíëàð àõûò.Âóð ãóìàðû. äàüûò! ×åéíÿ ÿòèí ãàðäàøûíûí õûðòà-õûðò. øàïïàëà! Ðàùÿò óçàí. èêè áþë.

Ëöòô åäèá àëìàç ôöãÿðàäàí ñàëàì. ñþçöì ÷îõ äà äåéèë òóëàíû. Áàøûí ö÷öí. Äèíëÿ. Ùàëâàíû ýþðúÿê óíóäóð Ãóðàíû. Öçäÿí èðàã. Èíäè êè. Ñîíðà õîðóëäàòìàäàäûð ãÿëéàíû. 126 . éåòèì úöúÿëÿðè îâëàéûð.ßÄßÁÈÉÉÀÒ “Êÿëíèéÿò!” Åé äÿðäèìèçèí äÿðìàíû. ìîëëà úèáèøäàíãóëó. Îòäóüó éåðäÿí àéàüà ãàëõìàéûð. àòÿø ñîâóðóð ùÿäéàíû. Ýþð íåúÿ âèðàí åëÿìèø Èðàíû. ãàíû. Õÿíúÿðèí èíäè êÿñèð àðäû. Êþðïÿ. Ïóëëóíó ýþðúÿê ñó êèìè àõìàéûð. Êó÷ÿäÿ íàç èëÿ åäÿðêÿí õöðàì. ùÿéàñûç àäÿìè. Êÿðáÿëàéû. ×îõ èòè ãàéíàãëûúàäûð òÿðëàíû. Ïöñêöðöð. Áèð íå÷ÿ ãàíñûç. òÿðê åòìÿëèäèð äöíéàíû Ñÿí íèéÿ äþðäÿëëè òóòóáñàí îíó?” Äÿìáÿäÿì öëýöú-áöëþâöí ñàâëàéûð. Ìèëëÿòè ìèí ùèéëÿ èëÿ òîâëàéûð. Áèðúÿ äåéÿí éîõ îíà “àé áàìáûëû”. Õàëãû ñîéóá áàíýÿ ãîéóáäóð ïóëó. Ñÿí òàíûìûðñàí áó áèçèì ìîëëàíû. Ìèíáÿðÿ òÿðëàí êèìè òà òóëëàíû. Úÿì åëÿìèø áàøûíà. äÿìè. éîõäóð ùÿéàñû. Ùÿð ýåúÿ áèð éàíäà éåéèð áöðéàíû. àü öçöíÿ áàõìàéûð. Êàñûáà ùÿðýèç åëÿìÿç åùòèðàì. Äàèì þçöí åéëÿ òóòàð ñàëëàíû. Ñàí áó úÿíàá õÿëã åëÿìèø äöíéàíû. éîõäóð ãÿìè.

ÿðçèì îëàð òóëàíû. Áÿñäè äàùà. 1912 127 . Õàëãà ðÿèñ îëìóø. Éîõäó ôÿçèëÿòëÿðèíèí ñàéàíû. Ôèêðè ôÿãÿò ìèëëÿòè ñîéìàüàäûð.Êÿíäè äèëÿí÷èéêÿí. þçö ÷àüàäûð. àäû àüàäûð.

“Ñÿíè ìÿí ñåâìÿéèðÿì. áèçëÿð äÿ îíà. Ðþâçÿõàí ñþéäö áèçè ùèéëÿò èëÿ. Ãàíìàäûã. ñåâìÿéèðÿì”. ãàïàíäû ýþçöìöç. ñåâìÿéèðÿì”.. Äåéèð þç ãîùóìóíà. Ìîëëàëàð òÿôðèãÿéÿ îëäó ñÿáÿá. ýåò.” Áèð çàìàí ìèëëÿòèìèç àëèì èäè. ñåâìÿéèðÿì. éàòäû ÿáÿäè.. Äåäè éåê-äèýÿðÿ áóíëàð ÿüëÿá: “Ñÿíè ìÿí ñåâìÿéèðÿì. Äöøìÿí îëäóã ìÿäÿíèééÿòëÿ ôÿíà. ñåâìÿéèðÿì!” ×àòúàã þâëàäûìûç îí áåø éàøûíà. Ãÿòëö ãàðÿò äîëóð àíúàã áàøûíà. Úàùèë îëäóãäà. ×ûõäû éåòìèø èêèäÿí ÷îõ ìÿçùÿá. Áèëìèðÿì íîëäó êè. Î áèçÿ ñþéëÿð: “Èòèë. Àíëàéàí øÿõñÿ äåäè íèôðÿò èëÿ: “Ñÿíè ìÿí ñåâìÿéèðÿì. åëìÿ áó îëäó ñþçöìöç: “Ñÿíè ìÿí ñåâìÿéèðÿì. à úàíûì! Ñÿíè ìÿí ñåâìÿéèðÿì. Ñÿíÿòÿ. Î áèçÿ ñþéëÿäè. åâìèçè éûõäûã þçöìöç. Ýåò-ýåäÿ ãÿôëÿò åäèá åëìÿ äåäè: “Ñÿíè ìÿí ñåâìÿéèðÿì.“ÑßÍÈ ÌßÍ ÑÅÂÌßÉÈÐßÌ. ÑÅÂÌßÉÈÐßÌ. ñåâìÿéèðÿì”. 128 . Éàð àðàðêÿí þçöíÿ Ñîíéà õàíûì – Äåéèðèê ýÿë áàøûíà ìÿí äîëàíûì. ãàðäàøûíà: “Ñÿíè ìÿí ñåâìÿéèðÿì. Õàëãûí àüçûí ãàïàäû ëÿíÿò èëÿ. ñåâìÿéèðÿì”. Çèëëÿòÿ úÿùëÿ äöøÿíäÿí áó éàíà. ñåâìÿéèðÿì”.

ãûëäû áÿéàí: “Ñÿíè ìÿí ñåâìÿéèðÿì.Ýöíö-ýöíäÿí èøèìèç îëäó éàìàí. Ðàùÿòö àôèééÿòö ÿìíö ÿìàí. ñåâìÿéèðÿì”. 1912 129 . ßëâèäà åòäè áèçÿ.

“ßëÿìäàð” àäëû ãÿçåòäÿ áåëÿúÿ áèð øåé éàçûëìûøäûð. ùÿðýàù ñÿíÿ ìöìàñèë. ñþçöí òÿùÿðèíäÿí òÿðèôíàìÿ éàçûá áèð áþéöê øÿõñè ìÿäù åäèáäèð. Ùÿìèí ìåðè éàçìàãäàí ãàáàã áèëìÿê ýÿðÿêäèð êè. áèçëÿìÿê÷öí. “ùåéô îë êàüûç-ìöðÿêêÿáäÿí. òàèíêè ïóëäàíìóëäàí àëûá úèáèøäàíûíà ãîéñóí. Ôèêðèìúÿ ÿââÿë Àëëàù. Òÿñäèã åäÿð òÿáàáÿò êèì. 130 . Ðÿéèí úöíóíè-ìöòëÿã. “ßëÿìäàð” íÿ äåìÿêäèð? Éÿíè áàéðàã òóòàí. Ìÿíàñûíûí íÿ äåìÿê îëäóüóíó ñîðóøñàíûç. îíà áèð íÿçèðÿ éàçàã âÿ áåëÿúÿ äÿ éàçäûã: Áèëìÿì íàñûë ÷îáàíñàí. Àíúàã áó ãÿäÿð âàð êè. îëìóñàí ìöõÿááèò. Ìåð áèð ãÿñèäÿäèð âÿ áåëÿúÿ áàøëàíûð: ßë-ùÿããó úàÿ ùÿìäÿí. Áó ìåðëÿð ÷îõ ýþçÿë îëäóüóíäàí áèçèì äÿ õîøóìóçà ýÿëäè êè. ùàáåëÿúÿ. Òÿõëèñè-Ìöëêÿ ÷àðÿ âàðñà áó êÿøìÿêÿøäÿ. ùàãã äóà âÿ èëàùè èëùàì êèìè éåðÿ åíäèðìèøäèð. Àëëàù éàìàí ýþçäÿí ñàõëàìàñûí! Ýÿëÿëèì øàèðèí êàìàëûíà. äåéÿ êè. ßýÿð áþéöðäÿí áèð íÿôÿð ãàéûäà. òöðê àëÿìèíèí áàéðàã òóòàíû íÿ ãàíàúàã âÿ íÿ ôèêðèí ñàùèáèäèð! Ïÿù. Áàõ. ïèñ àäàìëàð áèçäÿí óçàã îëñóíëàð (ÿðÿáúÿ). Îòëàìàã éàõøûäûð áåëÿ òÿáäÿí” íàùàã äåìèø îëàð. áàë êèìè øèðèíäèð ñÿíúÿ ñÿìè-ùÿëàùèë. åé ìåðáàôè-úàùèë – Êèì. îíó íÿ ìÿí áèëèðÿì. ôèêðèí õÿéàëè-áàòèë. Ãîøìàãëûüà êîòàíÿ.ØÅÈÐ ÉÀÕÓÄ ÌÅÐ Øåðèí íÿ äåìÿê îëäóüóíó ãàðåëÿðèìèçèí áèëìÿéèíÿ øÿêê âÿ øöáùÿìèç éîõäóð. Äåéèí êè. áóäóð. Äàùà îðàñû øàéàíè-ùåéðÿò áèð øåéäèð. éà åééóùÿë-ÿôàçèë Ãöëâÿëëèêåé òöñàôèð ìèí èíäÿíà ÿë áàòèë1. áóíóíëà áèç áèëÿúÿéèê êè. íÿ ñèç áèëèðñèíèç. Áèç àíúàã î ìåðëÿðäÿí áèð-èêè ñÿòèð íöìóíÿ ö÷öí éàçûá âûñòàâêàéà ýþíäÿðìÿê ö÷öí îõóúóëàðûìûçà òÿãäèì åäèðèê. Ùå÷ áèð íàõûðäà îëìàç. íÿ äÿ éàçàí þçö áèëèð. éàõóä êè. ñîíðà äóàéè-êàìèë. ïÿù àôÿðèíëÿð îëñóí. __________ 1 Åé ôÿçèëÿòëè àäàìëàð. Èíäè áèç ìåðèí íÿ äåìÿê îëäóüóíó áèëäèðìÿê èñòÿéèðèê.

Òöðêëÿð íèúàò òàïìàç ùå÷ øÿêêè-øöáùÿ éîõäóð. îäóð êè. þç ãÿñèäÿí îëìóø î âÿñôÿ øàìèë. Èäðàêûíû ãàðàëòìûø õàëèã. Òà âàðäûð îðòàëûãäà ìèí ñÿí êèìè ÿðàçèë. Þâñàôûíû êèòàáÿò åòìÿê êèôàéÿò åéëÿð. äöøäö éåðÿ ãÿâàôèë. Çèðà êè. 1912 131 . éàòäûí – Áóíúà ÷àëûíäû çóðíà.

Äàíûø áàð àç ùàëäàí. Ýÿë áèð ãÿäÿð áÿùñ åäÿê. Óíóò úàíûì. Ðîçÿõàíû. Éàçìà Áåëÿ éàçûíû. Ýþòöð ìöõÿììÿñ ÷àëàã. çÿùëÿì ýåäèð Ãÿçåòäÿí. Òà ÷àëûøàã. íÿñèùÿò íÿ ãÿäÿð – Åòñÿí äÿ àëäàíìàðàì. ñàü ãàëàã? Ãàëñàã äà ïÿêðàã îäóð Êîð. “Êÿëíèéÿò”. Íÿ øåéõÿ. ãàçûíû. – Ìöñòÿãáÿëè. êþêëÿñèí ñàçûíû. âóð ïîäíîñó. Åòìÿ ìÿçÿììÿò íàùàã. øèë éà àõñàã ãàëàã. Áó äöíéàäà íÿ ýþðäöê. íÿ àðèôÿ Ùå÷ âàõò òîâëàíìàðàì. Ãÿì ÷ÿêìÿ. Çöëôö õÿòö õàëäàí. Ýÿëìÿ ìÿíÿ áàçèíè. æóðíàëäàí. Âÿç. ×ÿêìèðñÿ ìèëëÿò ÿýÿð Áó ôèðãÿíèí íàçûíû Áÿñ äå ýþðöì áóíëàðûí Êèì àçäûðûð âàçûíû? Ìèí àéÿ òþâúèéÿ ãûë Áóíäàí ñîðà ãàíìàðàì. 132 . ìàçèíè. Ùÿð êÿñÿ ýÿëñÿí äÿ ýÿë.ßÄßÁÈÉÉÀÒ Áÿñäè äàùà “Êÿëíèéÿò”. ×ÿêìÿ áó ìèëëÿò ãÿìèí. ×àüûð Òàòâîñ êèðâÿíè Äå. Èíàí êè.

Àðèôëÿðèí àíëàéàð Ìèëëÿò äÿ òÿëãèíèíè. Ìèë÷ÿéÿ áàõ. Ðóçèýàðÿ áàõýèíÿí Äîâøàí òóòóð òàçûíû. Ùèéëÿýÿð äþâðàíû ýþð Õàëãû èïäÿ îéíàäàð. Ùÿð âàõò þëö åøèòñÿ Ìîëëàíûí àâàçûíû. Ìöñÿëìàíëàð èòèðìèø Èñëàìûíû. Ýþð íåúÿ çÿìàíÿäèð Ðèíäè çàùèä àëäàäàð.Ìÿí äàäìûøàì úàùàíûí ×îõ òÿëõö øèðèíèíè. 1912 133 . ìèë÷ÿéÿ Õîðòóìóéëà ôèë óäàð. äèíèíè.

èçëÿ. Ñîíðà ùàìû áèðäÿí êè. äöðòìÿëÿ. ìîëëàëàðûí áîøäó ãàôàñû. î ìèêðîáëàðû éàíäûð! ×àëñóðè-Ñðàôèëè. Áó ìöôòÿ éåéÿíëÿð òàëàäû êÿíäè. äÿùàòû. ìåéäàíè-ùÿéàòû. áó ÿìâàòû îéàíäûð! Éîõ äèããÿò åäÿí. Ìóðäàðëûüû àò. áó ÿìâàòû îéàíäûð! Ñÿí ýåò áèðèíèí ñóðèíè áîðú àë. Äàø àòäû. áóíóí ðàùè-íèúàòû. äîüðóñó. Äÿô åòìÿê ö÷öí ùèììÿò èëÿ áó ùÿøÿðàòû. äóðóëìóø ñóéóìóç òåçúÿ áóëàíäû. ýèçëÿ. Òÿíãèä îäóíó éàüäûð. Éàëíûç äåìÿ êèì. Õàëãûí àðàñûíäà ùÿðÿ áèð ðöòáÿ ãàçàíäû. Âàðñà îõóìóø êèìñÿëÿðèí ìåùðö âÿôàñû. ìîëëà éûüûð õöìñö çÿêàòû. áèçëÿ. Ùÿð âàõò óëàüà ýåòìÿñÿ. âóð éåðÿ. Äóðìà äàùà. ÿëáÿòòÿ. ìöôòÿ éåéÿíëÿð ùàâàëàíäû.ßÄßÁÈÉÉÀÒ Åé “Êÿëíèéÿò!” Åé õàòèðèìèí çþâãö ñÿôàñû. î ìèêðîáëàðû éàíäûð! ×àë ñóðè-Ñðàôèëè. àëÿìè-èñëàìû òÿìèçëÿ. áó ÿìâàòû îéàíäûð! Áÿé äÿùéåê àëûð. 134 . î ìèêðîáëàðû éàíäûð! ×àëñóðè-Ñðàôèëè. Òóò àðõàñûíû. î ìèêðîáëàðû éàíäûð! ×àëñóðè-Ñðàôèëè. Øÿðãèí ãîõóìóø. Íåé÷öí äàéàíûð áîø-áîøóíà áÿñ öðÿôàñû? Ñÿíäÿí êþìÿê èñòÿð äÿõè ìèëëÿò çöÿôàñû. åíäèð ãàïàçû. ßðøèí äàìûíûí öñòöíÿ ÷ûõ. àëÿìÿ ñÿñ ñàë. âóð. Òÿíãèääèð. À÷ ÿùëè-ðèéàíûí èøèíèí öñòöíö. áó ÿìâàòû îéàíäûð! ßñðàðè-õóäàíû äåìÿ úàùèëëÿðÿ. Òÿíãèä îäóíó éàüäûð. Òÿíãèä îäóíó éàüäûð. èø éàâàëàíäû. Òÿíãèä îäóíó éàüäûð. áàñ ãàðíûíû äèçëÿ. Áó ìÿùøÿðè-ÿìâàò îéàíà áÿëêÿ áó ìèíâàë. äîëàíäûðäû ñàïàíäû.

ñåâäèúèéèì. ÷àë ýþçÿëèì.Ôèñãèí äóéóëóá èíäè êè. ÷àë ìÿëÿéèì. î ìèêðîáëàðû éàíäûð! ×àëñóðè-Ñðàôèëè.îëäóí ñîôè ñàããàë ×àë. Òÿíãèä îäóíó éàüäûð. ÷àë. áó ÿìâàòû îéàíäûð! 1912 135 .

ßôñóñ. Éåâðîïàéà äþðä äÿôÿ ýåäèá. Òîïëàíäû úÿìàÿò êè. ñîíðà óíóòäóì. ùàëûì íÿ ôÿíàäûð. Òöô äþâðö çÿìàíÿ. Ìöëêöíäÿí. Çÿííèìúÿ. ãà÷äû. ÿùëè-âÿòÿí îëñóí! ßôñóñ. áöòöí ñÿéëÿðèì áèñÿìÿð îëäó. Ãóðàíÿ éÿìèí åòäèì èñÿ. ôÿäàèëÿðè áèðäÿí òîïà òóòäóì. Áàø ýþòäö éåòèì Ìÿìäÿëè. êþâêÿáè-áÿõòèì íÿ ãàðàäûð. Èðàí øàùû – ãöðáÿò ÷þëö. Ñÿä ùåéô êè. Ãóúìóø äèçèíè. áåëÿ áèúà éåðÿ áÿäáÿõò. èíäè áó úöð ôèêð åäÿð îëäó: ßôñóñ. áöòöí ñÿéëÿðèì áèñÿìÿð îëäó. ãûëäû ñÿéàùÿò. ýÿðÿê ÿíúöìÿí îëñóí. áÿõòÿâÿð îëäó. Ùÿð êÿñ þçöíÿ ÷óë òîõóäó. çÿùìÿòëÿðèì àõûð ùÿäÿð îëäó. õàëã àäûíû ãîéäó “ÿäàëÿò”. ýåäÿð îëäó. ôÿñàäûí áóëàüûí éàõøû ãóðóòäóì. Ñÿéèì íåúÿ áèôàèäÿ. çÿùìÿòëÿðèì àõûð ùÿäÿð îëäó. Íþâáÿò ìÿíÿ ÷àòäûãäà. ìÿí áèëÿí îëñóí. Ñÿùâ åòäè àòàì. Ùàëûì íÿ éàìàí. øàù èëÿ ýÿäà ùàãäà òÿí îëñóí? Àíúàã ìÿíÿ òàáå ýÿðÿê. Ñÿä ùåéô êè. Ñÿä ùåéô êè. çÿùìÿòëÿðèì àõûð ùÿäÿð îëäó. àéÿ áó ðÿâàäûð? ßôñóñ. çÿùìÿòëÿðèì àõûð ùÿäÿð îëäó. Òÿê ìÿí éàçûã îëäóì. áöòöí ñÿéëÿðèì áèñÿìÿð îëäó. áèìåùðö âÿôàäûð. ñèçäåéÿí îëñóí. åâèíäÿí êöðöíöá äÿðáÿäÿð îëäó. ëàï áåòÿð îëäó.ÎÄÅÑÑÀ ÕßÉÀËÀÒÛ Ýöíäÿí-ýöíÿ çöëìöí. Ñÿä ùåéô êè. Îëìàç áó êè. ßùðàðû. Ìÿøðóòÿíè áèëìÿì íÿ ãàíûð ùå÷ áó úÿìàÿò. Ñþç âåðäè àòàì. 136 . à ôÿëÿê. áöòöí ñÿéëÿðèì áèñÿìÿð îëäó. äåäèì. åéáè íÿäèð. ùÿð èøè äÿðäö-áÿëàäûð. Àñóäÿ áàáàì ÿëëèúÿ èë ñöðäö ùþêóìÿò. Ëÿíÿò ýÿëÿ äöíéàéÿ êè.

ßôñóñ. çÿùìÿòëÿðèì àõûð ùÿäÿð îëäó. áöòöí ñÿéëÿðèì áèñÿìÿð îëäó. Áó íàíÿúèá èðàíëû èëÿ õåéëè ñàâàøäûì. áöòöí ñÿéëÿðèì áèñÿìÿð îëäó.Âèðàí åëÿäèì ìÿúëèñè-Èðàíû. Ñÿä ùåéô êè. ùå÷ áó ðÿâàäûðìû. øóëóãäóð èøèì Àâðîïàéà ãà÷äûì. ýåú-òåç éåíÿ Èðàíÿ ìÿíÿì øàù. çÿùìÿòëÿðèì àõûð ùÿäÿð îëäó. ÷àðÿì êÿñèëèá ñîíðà óçàøäûì. Ýþðäöì êè. 1913 137 . Ãà÷äûìñà äà. Ýÿëäèì éåíÿ Èðàíà. çÿùìÿòëÿðèì àõûð ùÿäÿð îëäó. ãàéûäàì Èðàíÿ ýàù-ýàù. Èíñàôëû àäàìëàðëà áèð àç âàõò éàíàøäûì. Îëìóøñà äà áöðéàíè-ïÿäÿð. ñÿí àëëàù?! ßôñóñ. ó÷óðòäóì. áöòöí ñÿéëÿðèì áèñÿìÿð îëäó. Èø òóòìàäû. Ìÿí õÿë îëóíàì. Òàïäûñà ãóìàðáàçëàð ÿëèìäÿí þçöì óääóì. ñöõòåéè-ýöìðàù. òÿçÿ ìÿðÿêÿ à÷äûì. Ôèêðèìäÿ áó âàð êèì. Îëìàç öëÿìà èëÿ õÿâàíûí ìÿíÿ èêðàù. ßôñóñ. Ñÿä ùåéô êè. Ñÿä ùåéô êè.

Ãîéäó àüëàð ýöíÿ ìöñÿëìàíû! 1913 138 . Áèð ÿëèí ìèëëÿòèí úèáèíÿ óçàò. åëèí ìÿùÿððÿìèäèð Õÿëãèí îëìàç äà õÿðú ïàðÿëÿðè Ðîçàõàíÿ. Áèð ÿëèí êþìëÿéèí éàõàñûíà àò Ìèíáÿð öñòöíäÿ õàëãà áþéëÿ ýþðöí. òöëëàáÿ. êþìëÿéèí éàõàñûí. À÷ àõóíä. Àüëàìàã áîðúóäóð ìöñÿëìàíûí. àõóíä. ãÿíäÿ. àõóíäà. Áó òÿìàøàéà åë äÿ àøèã îëóð: “Ýþçÿ áèð àëÿì åéëÿéèð èçùàð” ßùëè-ìÿúëèñ êè. úöëëàáÿ.ÐÎÇßÕÀÍ Ýåò. à÷. ×öíêè áó àé. áèð ãàðà ÿáàéÿ áöðöí. Õàëãû àëäàòìàüà éàëàíëàðû ñà÷. Øûðïà øûðï ñèëëÿ. Àüëà. Äå êè: “Åé ìèëëÿò. áàøëàðûí à÷àëàð. Éûüûëàð ÷îõúà äèðùÿìö äèíàð. Ïèëîâà. àüëàìàã äÿìèäèð. éóìðóüó âóðàëàð. Àðèçóíà äåìÿê ìöâàôèã îëàð. ÷àéà. Ìèëëÿò óéäóãäà áó øèðèí õàáÿ ßãëèíèí ùå÷ ãàëàðìû áèð ÿñÿðè? Àáàä îëñóí ýþðöì áó Èðàíû. éîõäóð âÿôàñû äöíéàíûí.

Éåòèøèð Ñîôèéàäàí òàçÿ õÿáÿð. ßëèáÿíäÿ. Äþíäÿðèá áèð ñöðö äèëñèç ãîéóíà Òöðêëÿðèí ÿñýÿðè òÿê àñëàíû. áîéëÿ èñÿ Ãûðõ êÿëèñàíû íå÷öí âåðäè ýåðè? 1912 139 .*** Âàðñà äîüðó ñþçÿ ùÿâÿñ ñÿíäÿ “Êÿëíèéÿò”. Ùå÷ Áèðè þç òöïöðäöéöí éàëàìàç. 1912 *** Òåëãðàô ýöíäÿ âåðèð õàëãà õÿáÿð Áàëêàí ÿùâàëûíà äàèð éàëàíû. ùàú Ñÿìÿä. Ýåòäè áîëãàð ãîøóíó ÷îõ èðÿëè. úàíûì. äóðìà ýÿë áèçèì êÿíäÿ. Ö÷ íÿôÿð äöç àäàì ñÿíÿ òàíûäûì: Ùàú Õàñàé. Áèð äåéÿí éîõäó. Âåðäèéè ñþçëÿðè ýåðè àëàìàç.

Ìîëëàëàð áèëìÿì äàüûòäû. Øèÿ. Îðòàéà ÷ûõäû áàëûã. Òóòäóðóð ñÿð÷ÿ êèìè ìèíëÿð èëÿ Ùÿð âóðóøäà éàçûã îñìàíëûëàðû. Øàããûëäàäûð äàìàüûíû Ìåíøèêîâ. éà úÿìàÿò ìÿêòÿáè. ñöííè áèðëÿøèá áàòèíëÿðè áèðëÿøìÿìèø Îîéäóëàð àäûí îíóí ùàøà “Öõöââÿò” ìÿêòÿáè. þðäÿê éîëäàøû. 1912 *** Âàð èäè ùå÷ îëìàñà Øèðâàíäà áåø-ö÷ èë ãàáàã Ìÿñúèäèí úöíáöíäÿ òÿê áèð ÿùëè-ñöííè ìÿêòÿáè. Åòìèð áó ãþâëè-ÿãäÿñÿ áÿñ åòèãàä íå÷öí? Ãÿçåòëÿðèí èéðÿíú éàëàíëàðûíäàí Èíñàí îëàí êÿñèí êþíëö áóëàíûð. Ãöðóíè-âöñÿòà âÿùøèééÿòè àíäûðûð. Òóðøó éåìèø êèìè àüçû ñóëàíûð. 1912 *** Òåëãðàô ìöõáèðè øÿðì åéëÿìÿéèð. 140 . Äÿì âóðàðêÿí èíñàíèééÿòäÿí áó ÿñð. õÿð÷ÿíý. Áàëêàíäàêû ìöùàðèáÿéÿ Ìåíøèêîâ áó ýöí “Ùöððèééÿòè-ÿçèìÿ” – äåéÿ ãîéìóø àä íå÷öí? “Éåêäèýÿðÿ ìÿùÿááÿò åäèíèç!” ÿìð åäèá Ìÿñèù. “Íîâû âðåìéà” Áàëêàíäàêû âóëêàíëàðû éàíäûðûð.*** “Ðóñêîéå ñëîâî”. Äþíäÿðèá àñëàíà áàëêàíëûëàðû.

Áèð äÿñòÿñè úöìùóðèééÿò èñòÿéèð.. Áóðàñû òÿÿúúöáëö áèð øåé äåéèëäèð. ìÿãùóðèééÿò èñòÿéèð. ×öíêè èíäè è÷êè è÷ìÿìÿê âÿ ãóìàð îéíàìàìàã åéèáäèð. Óøàãúûüûí.. È÷êè ñòîëóíóí áàøûíäà ÿéëÿøÿíëÿðäÿí áèðèñèíèí àëòû éàøûíäà îüëó äà éàíûíäà âàðäû. Èíäè áó ìÿñóì áàëàíûí ýþðöíöç êè. ìÿí ïèâÿ è÷ìÿéÿúÿéÿì. áó ôèðãÿáàçëûã Ìÿüëóáèééÿò. Áóíëàðûí áèð ùèññÿñè ãóìàð âÿ áèð ùèññÿñè è÷êèéÿ ìÿøüóëäóð. áèçèì éåâðîïàëàøìàüûìûç åëÿ áåëÿ îëàð.Áàëêàíëûëàð ìöòòÿôèãÿí ÷àëûøûð Ðóì åëèíèí òóòàíäà áèð êþéöíö. Áèçëÿðèí è÷êè ìÿúëèñèìèçè ýþðÿíëÿð áèëÿð êè. “Àòà ÷ûõàí àüàúû îüóë áóäàã-áóäàã ýÿçÿð”. Õöëàñÿ. Áèð ôèðãÿñè èñòèãëàëèééÿò ñåâèð. ÿëè òóòìóðäó. Ýþðäöì ö÷ úöò áèð òÿê ìöñÿëìàí “öðÿôàëàðû” âàð. Ùå÷ êÿñ äöøöíìöð êèì. àòà. áÿëè. Àòàñû îüëó ö÷öí ñòÿêàíà ïèâÿ òþêöá ãàáàüûíà ãîéäóãäà îüëó îíà ïðîòåñò åëÿéèá ÷ûüûðäû: Éîõ. ýÿëÿúÿéè íåúÿ ïàðëàã âÿ çèéàëû áèð èñàí îëàúàãäûð. ýöúö ÷àòìûðäû ñòÿêàíà. èíàí êè. Òåëãðàô÷û äåéèð: “Îí øÿùð àëûíäû!” Àëëàù éûõñûí éàëàí÷ûíûí åâèíè. ìÿí øÿðàá è÷ÿúÿéÿì. ñòÿêàíû àòàñû äîëäóðäó. Áóíà ñþçöìöç éîõ: ôÿãÿò áèð øåé ìÿíè òÿÿúúöáëÿíäèðäè. êÿìàëè-èøòÿùà èëÿ íóø åëÿäè. 1912 ÀÒÀ ×ÛÕÀÍ ÀÜÀÚÛ ÎÜÓË ÁÓÄÀÃ-ÁÓÄÀà ÝßÇßÐ Äöíÿí ýåúÿ áèêàð ãàëäûüûìà ýþðÿ äóðäóì àéàüà. áàéûð-áóúàã ïàëòàðûìû ýåéèá áàøûìû áóëàéà-áóëàéà ãÿòèòåééè-ìÿíçèë åäèá ýåòäèì éåòèøäèì êëóáà. Áóíó ýþðäöêäÿ äåäèì. 1912 *** Áþëýö-áþëýö îëìóø áó ýöí Òöðêèéÿ: Áèð äÿñòÿñè ìÿøðóòèééÿò èñòÿéèð. íÿ ãÿäÿð ÿäÿáëè-ÿäÿáëè ñþçëÿð îðàäà äàíûøûëûð 141 . Íÿ èñÿ.

– Ùà ùà ùà.. Ìèñàëè-íþãòåéè-íóí õàëûí îë ìöøêèí ùèëàë öçðÿ”.. ìÿí äÿ ñÿíèí÷öí áèðèñèíè äåéèì: – Éöç èë áóíäàí ìöãÿääÿì íåìñÿ øàèðëÿðèíäÿí ìÿøùóð Øèëëåð “Åøãèéàëàð” àäëû ôàúèÿñèíäÿ áèð áàùàäûðûí äèëèíäÿí äåéèð: “Íÿ ùèääÿòëÿíèðñÿí. Ùÿ. èíäè ãóëàã àñ. . Òöðêöí áèð ìèñàëû âàð: “Àòà ÷ûõàí àüàúû îüóë áóäàã-áóäàã ýÿçÿð”. ÷îõ éàõøû àíëàìûñàí. – äåäèì – áÿëè. äåéÿñÿí ýåäèá òöðêëÿðè Éåâðîïàäàí ÷ûõàðàúàãñàí”.. Îäóð êè. àôÿðèí ñÿíèí áó çèðÿêëèéèíÿ. èíäè Éåâðîïàíûí éåòèøìèø óøàãëàðû äà ùÿìèí ñþçëÿðè êö÷ÿëÿðäÿ äåéèðëÿð! Ïÿñ êå÷ìèø ðÿùìÿòëèêëÿð éàõøû äåìèøëÿð êè.. 1912 142 . áóíäà ùå÷ áèð ìöíàñèáÿò ýþðìöðÿì. “Àòà ÷ûõàí àüàúû îüëó áóäàã-áóäàã ýÿçÿð”.âÿ åëÿ óøàãëàðûí òÿðáèéÿñèíÿ íÿ ãÿäÿð ôàéäàñû âàð.Éàõøû. Î úöìëÿäÿí ùàìàí ñààò îðàäà îòóðàí àüàëàðäàí áèðèñèíè ýþðäöì. Éÿíè òàõñûð ñÿíäÿ äåéèë. òóôàíà òóòóëìóø ýÿìè êèìè âàëàéëûéà-âàëàéëûéà ïàïàüûíû äà ÿéðè ãîéäóüó ùàëäà ìÿíÿ õèòàáÿí: – Àüà Øåéõ Øåéïóð! Øàèðèí áèð áåéòè áó ñààò õàòèðèìÿ äöøäö – äåäè: “Íèùàëè-ñÿðâäèð ãàøûí íóí îë íèùàë öçðÿ. àéàüà äóðóá. àììà ÿéðè ãàøûí àüçû àøàüà. áÿëè. ñÿí äÿ áåëÿ äåìÿçäèí. øàèðëÿðèìèçäÿäèð. áèðúÿ äå ýþðöì ãàøûí íóíÿ íÿ øÿáàùÿòè? Íóíóí àüçû éóõàðû. Î åëÿ äåìÿñÿéäè.

ìöáàùÿò åäÿ áó ÿñðäÿ îíëàðà âÿòÿí?! Áÿðàäÿð! Áèç ÿýÿð îëñà èäèê àéåéè-ãóðàíà ìöòè. ùàíû îë ÿçìè-ãÿâèì – Êè. âóðàã äÿìè-öíñèééÿò. íÿ ÿúÿá. éàíûð îäëàðà âÿòÿí? Ùàíû Áàüäàä êöòóáõàíÿñè. ×ÿêèëèá çöëì èëÿ Ìÿíñóð êèìè äàðÿ âÿòÿí. Ùàðóí äþâðö – Êè. êÿðàìÿò èëÿ ãàëèá îëà ÿøðàðÿ âÿòÿí? Ùàíû îë øèðè-õóäà êèì. Óúàëûá ýþéëÿðÿ ÿòôàëè-âÿòÿí ôÿðéàäû. Ùàíû Ôàðóãè-ìöÿççÿì. Ôèðäîâñè ùàíû – Êè. ×åøìè-öììèä òóòóáäóð îðà ùÿìâàðÿ âÿòÿí.ÄÎÑÒÓÌ ÌÈÐÇß ÀÁÄÓËËÀ ØÀÈà ÚßÍÀÁËÀÐÛÍÀ Øàèãà. Îëìàç èäèê áåëÿ ñÿðýÿøòÿâö àâàðÿ âÿòÿí. Äèíö ìèëëÿò ýåäèð ÿëäÿí. þçö éåòñèí äàäÿ. Äîüðàíûá òèüè-úÿôà èëÿ ìöáàðÿê áÿäÿíè. Âÿòÿí þâëàäû êè. òÿâÿôôöã åäÿ èñëàì èëÿ êöôôàðÿ âÿòÿí? Èáíè-Õÿëäóí. ñþéëÿ. Ñÿäðà ùàíû. Éåíÿ áó äÿðäëÿðèí ÷àðÿñè Áàêèäÿí îëóð. Òóø îëóáäóð íå÷ÿ ìèí çàëèìè-õóíõàðÿ-âÿòÿí. íåéëÿñèí àõûð. Øàêè îëìàç. ùàíû ßëëàìÿ. Îõøàéûð ÷îõ áåëÿ áèð õÿñòÿâö áèìàðÿ âÿòÿí. Âÿòÿí îüëàíëàðû ìöñòÿüðÿãè-õàáè-ãÿôëÿò. ùàíû èáíÿð-Ðöøä? Ôÿõðè-Ðàçè ùàíû ðàçûí äåéÿ îë éàðÿ âÿòÿí. Äÿì î äÿìäèð êè. ßùìÿäè-ìóõòàðÿ âÿòÿí. Ãàí èëÿ éàçìûø “ÿíÿëùÿã” äÿðöäèâàðÿ âÿòÿí. áè÷àðÿ âÿòÿí? Òàïìàéûð ñÿùùÿò ö÷öí äÿðäèíÿ áèð ÷àðÿ âÿòÿí. Éîõäóð öììèäè-øÿôà ùàëè-ïÿðèøàíûíäà. Èáíè-Ñèíà ùàíû. 143 . ãÿôëÿòäÿ éàòûáäûð øÿáö ðóç.

Õûçðû ðÿùáÿð ãûëûá îë ìÿðäöìè-ùóøéàðÿ âÿòÿí. 1905 144 . ×åøìåéè-àáè-ùÿéàò îðäà îëóð ÷öí úàðè. Õàññÿ áó äÿðäÿ ýþçÿë íöñõÿëÿð “Èðøàä” éàçûð. Äÿô îëóá èëëÿòè ãÿìäÿí äÿõè ãóðòàðÿ âÿòÿí. Âÿòÿíèí èëëÿòèíÿ áåéòè øÿôàäûð Áàêè.Áÿñäè áó úÿùëè-øÿãàâÿòëÿ éàíà íàðà âÿòÿí. ×îõäóð öììèä áó òÿäáèð èëÿ òàïñûí Ñÿùùÿò. Áó ìÿêàíäàí òàïàúàã ÷àðÿ äèëè-çàðÿ âÿòÿí. Ýÿëÿð îë íèãòè-Ìÿñèùà èëÿ êþôòàðÿ âÿòÿí.

Î äîäàãëàð áöðöøöá ãîí÷à êèìè ñîëìóøäóð. ìÿíäÿí îëóáäóð äàùà áèçàð ãÿëÿì. Ìþâòè-Òÿððàù î ñÿôà áÿçìèíè áÿðáàä åòäè. î ñàêèòëèéÿ ìÿúáóð îëìóø. Ãûéìàðàì ùå÷ óíóäàì ñåâýèëè éîëäàøëàðûìû. áÿíäÿ. “Ñàáèð þëäö” – äåìèðÿì. ãàðäàø! Áèð çàìàí Íàñåùö òÿððàù èëÿ Ñàáèð. Î äîäàãëàð êè. Éàøàéûðäûã ùàìûìûç ãÿôëÿò èëÿ ôÿðõÿíäÿ. áîüìàäàäûð ðóùóìó áþùðàíö ÿëÿì. áèðèìèç úàíàíÿ. Áèðèìèç ùÿúâäÿ Éÿüìà êèìè ÷îõ ìàùèð èäè. Àõ. íèýàùèëÿ äèëö äèäÿëÿðèì – À÷ûëûðäû. äöç éîëäà ÷àëûøìàãëûüà âàäàð åòäèí. Ëåéê ÷îõ êå÷ìÿäè äþâðàí áèçÿ áèäàä åòäè. Áèðèìèç ñàüÿðÿ ìàèë. Áîø êàüûçëàðäà ãÿëÿì úûçñà äà ýþç éàøëàðûìû. Éàçàìàì. Ðóùóìóí òàðûíà ìèçðàáçÿí îëäóí. Àù. 145 . äàùà áèð äÿ ìÿíè øàä åòìÿéÿúÿê. Ìÿí òÿôÿêêöðäÿ. Àù. îíà áàíè ñÿí îëäóí. Áèðèìèç ìÿðñèéÿýóëóãäà áþéöê øàèð èäè. Ëàöáàëû êå÷èíèðäè ýöíöìöç ðèíäàíÿ. î úÿìèééÿòèìèç òåçúÿ ïÿðèøàí îëäó. î ýþçëÿð êè. Éàçìàüà ìàíå îëóð òÿôðèãÿ äöøäöêëÿðèìèç. ýöëöìñÿíìÿéè èëÿ êÿäÿðèì – Ãà÷ûëûðäû. Ùÿð íÿ éàçäûãñà. Õÿëÿúàíëàðëà êþíöë ÷àðïìàäà ðÿíúóð îëìóø. Äîüðó. î ýþçëÿð éóìóëóá òîçëàð èëÿ äîëìóøäóð. øåð åâè âèðàí îëäó. Éàçàìàì. “Àüëàðàì éàäûìà ýÿëäèêúÿ ýöëöøäöêëÿðèìèç”. ãàðäàø! Ñàáèð èëÿ áåëÿ ìÿêòóáó ÷îõ àëäûã ñÿíäÿí. ìÿíè “Ñÿùùÿò” – äåéÿ éàä åòìÿéÿúÿê. Î ïÿðèøàí éóõóäàí ñÿí áèçè áèäàð åòäèí.ÉÀÇÌÀÌ! Ôèðèäóíáÿé Êþ÷ÿðëè úÿíàáëàðûíà “Éàçìûñàí òàçÿ íÿ øåéëÿð? – äåéÿ ñîðäóí ìÿíäÿí.

Èøòÿ áóíäàí àúû. 1911 146 . áóíäàí ÿçèúè ãÿì êè. ñöðöíñöí éåíÿ. Ìöòÿñÿëëè îëàð. áÿøÿð Àüëàìàãäàí äà éåíÿ äÿðäèíÿ òàïìàç ÷àðÿ. ÷îõ þìð åëÿñèí áè÷àðÿ. Óøàúûãëàð êèìè áàçè÷ÿëÿðÿ àëäàíàðàã. çÿùÿðëÿíäèêúÿ áèð äÿ ñåâÿð – Êè. Çÿäÿëÿíäèêúÿ. èñòÿð äàùà àðòûã éàøàìàã.

áÿèäÿì áó ýöí èãáàëäÿí. Ãîé àòûëûì ýóøåéè-íèñéàíëàðà. ãÿëáäÿñÿí úöìëÿ ùàëäÿ. Èøòÿ. Ùÿð äÿì ñà÷àð àëîâëó ñó ýþçäÿí êÿíàðûìà. Òÿê áèð ñÿíèíëÿ ùàã ìÿíÿ ãûëìûøäû ìÿðùÿìÿò. õöðóøàí îëóð êþíöë. îéàã îëñàì õÿéàëäÿ. Íàìö íèøàíûì ÿáÿäÿí ãàëìàñûí. Äöíéàäà ùèññ åéëÿäèéèì èáòèëàëàðûí. Ãàðøûìäà. Èñòÿìèðÿì ýþðñÿíÿì èíñàíëàðà. Ñÿáð åéëÿìÿê îëàðìû áó ìöøêöë ìöñèáÿòÿ – Êèì.ÁÈÐ ÌßÊÒÓÁÀ ÚÀÂÀÁ Ñîðìà äÿõè ñîðäóüóí ÿùâàëäÿí. Çàëûìäàí àäèë Àëëàù þçö àëñûí èíòèãàì! 1912 147 . Ñåéðö ñöëóêóíäà ñÿôà ýþðìÿäèì. áèð äÿ ðþéÿòèí äàùà ãàëñûí ãèéàìÿòÿ?! Éàòñàì éóõóìäàñàí. Ìÿí áó úàùàí è÷ðÿ âÿôà ýþðìÿäèì. Àìàëö àðèçóëàðûìûç ãàëäû íàòàìàì. ýþçäÿ. Âåðìèøäè ôèêðö ùàëÿòèìèçúÿ ìöâàôèãÿò. Êþíëöì éàíàð. ßí úàíýöäàçûäûð áó òàìÿìÿí áÿëàëàðûí. Ñÿíäÿí ìÿíè àéûðìàüû äà åòìèø èãòèçà. ãÿëáèì ðèçà Õàëèãèìÿ ãàðøû åäÿì èøòèêà. Âåðìÿç. Ñÿíñèç âÿòÿíäÿ áèð ãÿðèáÿì. ãàí îëóð êþíöë. Ìÿøùÿð ãîïóð áàøûìäà. ñàí îä áàñûëûá ãÿëáè-çàðûìà. éàçûã áÿøÿðëÿðÿ ðÿùì åòìÿéÿí ãÿçà. Õàòèðÿ ùå÷ êÿñ ìÿíè ãîé àëìàñûí. Àúèç. îíóíëà áåëÿ.

Åé ùöíÿðìÿíäè-ñöõÿíäàí. õîøùàë. Âàðñà òÿëèìÿ áèçèì ðÿüáÿòèìèç. Ôèêðèìèç òÿðáèéåéè-ìèëëÿòäèð. ÿëùàñèë. Îõóéàíëàð îëà òà êèì. åéèá äåéèëäèð ìÿãáóë. åé ýþâùÿðè-äÿðéàéè-êàìàë! Ëöòô èëÿ áèçëÿðè øàä åòìèøäèç. Áèç ïóëà. Éàçà âÿñôè-ðóõè-éàðö õÿòö õàë. Áèëÿñèç êÿñá äåéèë íèééÿòèìèç. óéóá äöíéàéÿ. àçàäÿ.ÍÀÑÅÙ Íàñåù. Áàøãàäûð. äàäëû ìÿçÿììÿòëÿðèçè. Îëìóñóç ùÿìäÿìè-úÿìè-ÿòôàë. Øàèð îëìàãäà èêÿí ñèçëÿðÿ íàì. Ñàáèðè. åé íöñõåéè-êöáðàéè-êàìàë: Íàñåù. Îëäó ìÿêòóáè-øÿðèôèç âàñèë – Äÿñòè-øöêðàíûìûçà. Ðÿñìè-äèðèíÿ äÿ ãàèë äåéèëèç. Ñèç áÿëÿäñèç êè. Øåðè ÿëäÿ åëÿäèç ñÿðìàéÿ. ñþçëÿðèíèç. Áóéóðóðñóç êè. Øàèð àçàäÿ ýÿðÿê. Ëàöáàëè äîëàíà äöíéàäÿ. áÿíäÿíè éàä åòìèøäèç. 148 . úàí Íàñåù. áàøãà òÿãàçàéè-çàìàí. äþâëÿòÿ ìàèë äåéèëèç. Êÿñá ö÷öí ìÿêòÿáÿ åòäèç èãäàì. Ñèçëÿð àçàäÿ èêÿí îëäóç ÿñèð. Âåðÿðÿì ìÿí äÿ úÿñàðÿòëÿ úàâàá: Áó çàìàí ñèç áóéóðàí êþùíÿ öñóë – Åéèáäèð. Äîüðóäóð. áèçèì øÿùðèìèçÿ. åé àëèúÿíàá. Øöÿðà ðÿñìèíè åòäèç òÿüéèð. Îõóäóã úöìëÿ íÿñèùÿòëÿðèçè. Ãÿñäèìèç ìèëëÿòÿ áèð õèäìÿòäèð. ßùëè-ùàë èêÿí îëóá ìàèëè-ãàë. Íàñåù! Èëòèôàò åòñÿíèç. ×öíêè èíäè äÿéèøèá âÿçè-úàùàí. Î ýþçÿë.

Íÿøð åäÿð àëÿì àðà àñàðûí. ×öíêè áèç òÿðáèéÿéÿ ìÿìóðóã. Åëÿ êàìèëëÿðè âàð áèð ïàéÿ. 149 . Áó ñþçöìäÿí î äåéèë ãÿñäö ìóðàä – Êè. Éöç íÿôÿðäÿí áèðè òóòìàçäû ãÿëÿì.Áó äà ìÿëóìäóð. Áèð äÿ ùÿðýàù êè. ñèçÿ ýÿëñÿ áÿíä Áèçèì ÿøàðäàêû ñÿáêè-úÿäèä. Ýÿð òîõóíñàì. Êèì êè. ×öí áóäóð ëàçûìåéè-èñòèáäàä. éàçñàéäû. áåø-îí ñÿòð ñþçö. Ëåéê áèð áàõ êè. Éàçà áèëìÿçäè ëÿäöíèééàòûí. ÿâÿò. Áèçúÿ ùå÷ âÿúùëÿ úàèç îëàìàç. Ýÿðÿê àðäûíúà ýåäÿéäè ùÿì þçö. Áó áèçèì ãåéðÿòèìèçäÿíäèð. Ùàøàëèëëàù òîõóíàì ÿñëàôÿ. ùàèç îëàìàç. Ìÿòëÿáèí áàøãàñûíà ãàíäûðñûí. òàìàì Áÿéÿíèð éàçäûüûíû õàñö ÿâàì. Èøðÿòÿ. ãÿôëÿòÿ óéñóí ÿôðàä. ÿâÿò. òîõóíàð èíñàôÿ. Ýþð íåúÿ ÿùëè-ãÿëÿì âàð îíäà? Ùÿð áèðè øÿðù åäÿð þç ÿôêàðûí. Î èìèø õàùèøè îë àâàíûí. Øàèð àéèíÿñèäèð äþâðàíûí. ÿëáÿòòÿ ñèçÿ: Ìèëëÿòèí áåø ñÿíÿ áóíäàí ÿãäÿì. Ìöãòÿäèðäèðëÿð î íþâè êè. Äÿùðäÿí äóéäóüó ùèññèééàòûí. ÿõëàãè êè. Íÿ ãÿäÿð îëñà äà åúàçíöìóí. Áó áèçèì ùèììÿòèìèçäÿíäèð. Øöÿðà úöìëÿñè éàçìûø äà ãÿçÿë. Åëì. Ùÿì î áàáÿòäÿ äÿ áèç ìÿçóðóã. Íÿ ãÿäÿð îëñà äà øèðèí ìÿçìóí. Éàðàøûð ãèáòÿ åäÿ ùÿìñàéÿ. Éàçäûüûí òà îõóéóá àíäûðñûí. ùÿãàðÿòëÿ åäÿì ìàçèíè éàä. Íàðÿâà àäÿò îëóá áóíäàí ÿçÿë. Ìöñòÿáèäëÿð éàøàìàã÷ûí ðàùÿò. áó ýöí Øèðâàíäà.

Äåéÿðèê ãîíøóéà åòäèêäÿ íèýàù: – Áèçè. Ãÿçÿëèééàòö ôÿðàèä éàçìûø. Áÿõø åäèá øàèðÿ ÿíàìö ñÿëàò. Þëäöðöá. Äöðëö-äöðëö çÿùÿìàòà àëûøàã. Îíà ëàãåéäëèê îëìàçìû ùÿðàì? Áîðúóìóç èíäè íÿäèð. ùÿáñ åëÿìèø ùàêèìëÿð. ùÿçëèééàò. Ýåúÿëÿð ìÿñò. 1912 150 . Éàòìûøû éàòìûø åäÿðìè áèäàð?! Ìÿäùö òþâñèôö ãÿñàèä éàçìûø. áåëÿ èñòÿð Àëëàù! Äåéèë èñìèìÿ ìöâàôèã áó êÿëàì. Áèð áþéöê ìèëëÿòè èüôàë åòìèø. Ìöñòÿáèäÿ åäÿðÿê èñòèüíà. åéëÿ áÿéàí? Åòìÿéÿêìè éåíÿ éîõñà ùÿéÿúàí? Éàçàëûììû éåíÿ äÿ ðèíäàíÿ? Äóðàëûììû áó ãÿìÿ áèýàíÿ? Éîõ. Íÿçì åäèá ëÿùâö ëÿÿá. Áó ñÿáÿáäÿí íå÷ÿ éöç ìèëéîí ãþâì Îëìóøóã úÿùë èëÿ ìöñòÿüðÿãè-íîâì. Áóéóðóëìóø: “Óúàëàíñûí èñëàì!” Íÿ êè îëñóí áó ñÿéàã õàðö çÿëèë. Ãóðòàðàã áÿëêÿ áó çèëëÿòëÿðäÿí. Ðàùÿò åòìèø áó äà èìðàðè-ùÿéàò. ýöíöç äöðäè-õóìàð. Õàëãûí èéãàçûíà äàèð áèð ÿñÿð – Éàçìûø èñÿ. Ãàëìûøûã ÷îõ ýåðè ùÿð ìèëëÿòäÿí. Äöðëö ÿõëàãû ïîçàí ùÿúâèééàò. Úàùèëö àúèçö ìþùòàúö ñÿôèë. ýÿðÿê áèç ýåúÿ-ýöíäöç ÷àëûøàã. ãàçàíûá íèôðÿòëÿð. Ùÿð ìöñÿëìàí ýþðÿ áó ùàëû ìöäàì. ùàøà. Ãîðõìàéàð ðÿíúö öãóáÿòëÿðäÿí. Õàëãû ÿôñàíÿéÿ èøüàë åòìèø.Øàèðè ÿëäÿ åäèáëÿð àëÿò. Ñîíðà òÿêôèð åëÿìèø àëèìëÿð. Ùàðäà áèð äàùè îëóáñà ïåéäà. Áèõÿáÿð åëìëÿ ùÿì ñÿíÿòäÿí.

Ãîé äåéèì øÿðùè-ùàëûìû. Äþâðÿìè ÷óëüàìûø ìöíàôèãëÿð. “Éåíè øåéëÿð íÿ éàçìûñàí” – äåéÿðÿê Êþíëöìö äóéüóëàðëà äîëäóðäóí. Éóìóðóãëà ìþùöðëÿíèá äÿùÿíèì. Ôÿðç åäèç ÷îõ óçóí. Îëìóø àüçûìäà ñþçëÿðèì äóñòàã. Äÿðäèìÿ ñÿí äÿ îðòàã îë. Äåìÿëè. Ôèðèäóíáÿé! Éåíÿ øÿôãÿòëÿ ùàëûìû ñîðäóí. àõûðäà áàòäû ñÿñèì. Îðäà èñêàìéàëàð ãîéóëìóø îëà. Ãàðà ëþâù. Áóíëàðûí ìÿí áó ùàëäà ùÿìäÿìèéÿì. äèíëÿ. Íÿ éàçûì ìÿí áó ãÿìëè çöëìÿòäÿ? Íóðäàí ùå÷ ÿñÿð. Éîõëóã ó÷óðóìíà åë éöéöðäöêúÿ. Êå÷äè ìàçè. Öçöìÿ ýöëìÿéèð ùÿì èñòèãáàë. Âÿòÿíèì àäëàíàí áó ãöðáÿòäÿ. êöð óøàã. ýþçëÿðèì äóñòàã.ÁßÐÀÄßÐÈÌ ÔÈÐÈÄÓÍÁßÉ ÊÞ×ßÐËÈ ÚßÍÀÁËÀÐÛÍÀ Ìþùòÿðÿì ãàðäàøûì. àü òÿáàøèð îëìóø îëà. Öçÿðèíäÿ áåø-îí äÿúÿë. ×îõ áàüûðäûì. Íÿ äÿ ÿôãàíûìû äóéàí éîõäóð. Áó ìöñèáÿòëè ùàëû ýþðäöêúÿ. Áó ãàðàíëûã ìöùèòèì è÷ðÿ ìÿíèì Ãóëàüûì ùÿáñ. áèòèð ÿçàá èëÿ ùàë. Ýåòìèø ÿëäÿí ðÿôèãè-ñàäèãëÿð. çàùèðÿí ìöÿëëèìèéÿì. Ãàëìûøàì ìàòö àúèçö ìÿáùóò. Àüëàìàãäàí êÿñèëäè ëàï íÿôÿñèì. Åòìèøÿì ëàáöä èõòèéàðè-ñöêóò. 151 . íèøàí éîõäóð. èíëÿ. ýåíèø áèð îòàã.

Äöðëö ìàíåëÿð îëìàñà ñþçöìÿ.. Åòìÿéèð êèìñÿéÿ ñþçöì òÿñèð.Íÿ äåéèì. èñëàìëûã èääèàñû èëÿ Þç äèëèí áèëìÿê èñòÿéÿí éîõäóð. Ùÿð ýöí îíëàð ñîðóð ìÿíèì ãàíûìû. úàí ãàðäàø! Áó òèôèëëÿð ÷öðöòäöëÿð úàíûìû. øèðèí äèëäèð. Îíó þéðÿíìÿéÿ ùÿìèééÿò åäèí”. Îëóðàì ýöíäÿ áèð ñàéàã äèëýèð. ëàêèí ÿëàìàí. Àòàëàð âåðìÿéèð ùå÷ ÿùÿìèééÿò. Òöðêëöê. ìèëëÿòèí ñåâÿí éîõäóð. ãàðäàø. Áàüðûì îäëàíäû. Áóðäà äÿðñ âåðäèéèì áåø-îí èëäèð. Ùå÷ êÿñ þç òÿêëèôèí ÿäà åòìèð. Ëàêèí þâçàè-ùàëäàí ìÿéóñ – Îëóá åòìÿêäÿéÿì ìöäàì “ÿôñóñ. Îäëó áèð íÿüìÿ éàçìàã èñòÿéèðÿì. Òöðê äèëè áèð ýþçÿë. Ýÿëÿúÿê ÿñðëÿðäÿ ìÿí þçöìÿ Øàíëû áèð ãÿáð ãàçìàã èñòÿéèðÿì. Âÿòÿíèí.. Ùÿðÿ áèð äÿðñÿ åòèíà åòìèð.” 1914 152 . ßúíÿáè ðóùóíóí ùàâàñû èëÿ. Äåéèðÿì ùÿð çàìàí êè: “Ãåéðÿò åäèí. éàíäû. Ñþíìöø îíëàðäà ùèññè-ìèëëèééÿò.

Ãèñâÿòëè áóëóò ÷åïåëëèíàñà. äóìàí ïåéàïåé Âåðìèøäè ÷ÿìÿíëÿðÿ õÿñàðÿò. àúû áîðàíëàð. Äèäàðûíû òà åäèì çèéàðÿò. ßñäèêúÿ àüó êèìè ñîéóã éåë Ýóéà àòûëûðäû ìèí øðàïíåë. øàõòà. Åòñèí ñÿíÿ õàëèãèí òÿáàðÿê! Îâãàòûí îëà ñÿíäö ôèðóç! Ùÿð äÿìäÿ ìèñàëè-åéäè-íîâðóç Ñÿä øöêð êè. Áîìáàðäìàí åéëÿéèðäè õàêû. ñîéóã. Øèääÿòëè êöëÿê. Áèòñèí î ñàéàã çÿìàíè-ôèðãÿò. áàùàð éåòäè. Áàü-áîñòàíû åéëÿìèøäè ãàðÿò. ñàëûá ùÿì èçòèðàáÿ. Òóòãóí. Áöëáöë äÿ ìÿíèì êèìè î ìèíâàë Îëìóøäó úàùàíäà ìöçòÿðèáùàë. Ãàð äàíÿëÿðè éàüûðäû áó ùàë. áÿëàéè-ùèúðàí. Íîâðóç ýÿëèá. Ãàð.9 ÌÀÐÒ Úÿìî Úÿáðàéûëáÿéëèéÿ Åé ñåâýèëè éàâÿðèì Úÿìîáÿé! Èñòÿêëè áÿðàäÿðèì Úÿìîáÿé! Åé õàòèðèìèí ñÿôàñû Àúèç! Åé ýþçëÿðèìèí çèéàñû Àúèç! Áó òàçÿ ýÿëÿí èëèí ìöáàðÿê. Áèëìÿððÿ ãàðàëìûø èäè äàüëàð. Éàíìûøäû áóúàãäà ùÿï îúàãëàð. áèòäè. Åòìèøäè ùöúóì ëÿøêÿðè-äåé. Ýöë ìöëêöíö åéëÿìèøäè ïàìàë. ãûø òöêÿíäè. ãàðà ÿí ãÿëèç äóìàíëàð Êþíëöì êèìè àëÿìè õÿðàáÿ – Ãûëìûøäû. ßùâàëûìû åéëÿìèø ïÿðèøàí. ×àòìûøäû ÷è÷ÿêëÿðèí ùÿëàêû. íåúÿ êè. ×ûõìûøäû ýþé öçðÿ ñÿáðôÿðñà. 153 . Ãàðäàø.

Áèëìÿì äÿõè ãûø íÿ ñÿìòÿ ãà÷äû? Éàç îðäóñó òà êè. 154 . Éåêäèýÿðèëÿ ãóúàãëàøûðäû. Ìÿùøÿð ýöíö îëäó àøèêàðÿ. ãàëèá îëäó. Áèð ùÿìëÿäÿ äöøìÿí îëäó ïàìàë.. Áó âàãåÿäÿí îëóá õÿáÿðäàð. þëÿíëÿðè äèðèëòñèí. Àìàäåéèúÿíý îëóá ùàìàí àí. Øöêðàíÿ ö÷öí áöñàò ãóðóëäó. ÷è÷ÿê äèðèëäè. Ñóëòàíè-áàùàðè-ìÿäÿëÿòêàð. Øàõëàðäàí àüàú ýþòöðäö íèçÿ.. Ãûø îðäóñóíó âóðóá äàüûòäû. Éàüìóðëà ñÿðÿñêÿðè-áÿùàðàí Ãûø ëÿøýÿðèí åòäè ýöëëÿáÿðàí. Úÿíýàùà òÿðÿô ãîøóí éåðèòñèí.Ùÿï êþðïÿ àüàúëàð àüëàøûðäû. ×àëäûãäà íÿñèìè-ñöáù øåéïóð. Íÿøð åòäè áó ãèññÿíè úÿùàíÿ. Áöëáöëëÿð î äÿì åäèá òÿðàíÿ. Ùÿï ÷öíáöøÿ ýÿëäè ñÿòùè-ãöáðà. Ôèëôîð ÷ÿìÿí. Ãàëõûá éöðöø åéëÿäè ýþé îòëàð. Ðóùöëãöäöñè-íÿñèìÿ ôÿðìàí – Âåðäè êè. Õÿñì öçðÿ øöêóôÿäÿí îä à÷äû. Öç ãîéäó ÿäó èëÿ ñèòèçÿ. Ýóéà öôöðöëäö ùÿøð ö÷öí ñóð. ùÿéàò òàïäû àëÿì. Íîâðóç áþéöê ðÿøàäÿò åòäè. Åëàíè-úèùàä åäèá î ñàÿò Ñàí ãîïäó î ëÿùçÿäÿ ãèéàìÿò. Éàòìûø þëöëÿð äóðóá ãÿáèðäÿí Äöøìÿí ñàðû ùÿìëÿ åòäè áèðäÿí. Ùÿð ñÿáçÿéÿ áèð ãûëûíú âåðèëäè. Òà ÿñäè íÿñèìè-èñÿâèäÿì Úàíëàíäû. Ìîðòèð êèìè ýóðëàäû áóëóòëàð. Ãàð òÿðáèéÿñè åäèëäè èøüàë.

÷è÷ÿê. 1915 155 . íåúÿ ãûø îëäó áÿðáàä. ùÿð àí Ýöë òÿê îëàñàí ùÿìèøÿ õÿíäàí! Éàç ýÿëäè. Éàç øàùû âåðèá î äÿì ñÿðÿíúàì. Åé äàâÿðó ìåùðèáàíûì Àúèç! Åé ùÿìäÿìö ùÿìçÿáàíûì Àúèç! Ùàãäàí äèëÿéèì áóäóð êè. Íîâðóçó úÿìàÿò åòäè áàéðàì. òÿáèÿò.Øàä îëäó ÷ÿìÿí. éåð öçðÿ åíäè úÿííÿò. Ñÿí äÿ îëàñàí úàùàíäà äèëøàä! Âàð áèðúÿ òÿâÿããþöì äÿ ñÿíäÿí: ßùáàáÿ ñàëàì åéëÿ ìÿíäÿí. Ýóéà êè.

Èñòÿéèð éàõøû áèëÿ åëìè-ùåñàá. Áöòöí ÿôàëû òÿàëèïÿðâÿð. áèð äàùèéåéè-ÿãëö çÿêà. áèð êóäÿêè-øèðèíùÿðÿêàò. 156 1907 . Îëìóø åëìö ÿäÿáÿ ÷îõ ìàèë. Ñÿìÿðè-íÿõëåéè-öëâèééÿòñÿí. Èøäÿ áèð òèôëÿêè-ìÿñóìñèôàò. Èøòÿ. Èøòÿ. Áèð çàìàí äÿðñäÿí îëìàç ãàôèë. Íÿüÿìàòûíäà âàð àñàðè-íèúàò.ÌßÊÒßÁ ÓØÀÜÛ Èøòÿ áèð àéèíåéè-ñöíè õóäà. À ÷îúóã! Åé øÿðÿôÿôçàéè-âÿòÿí. ×åøìåéè-àáè-áÿãà òÿê øÿôôàô. Èñòÿéèð ñèáãÿò åäÿ ÿãðàíÿ. Åé ýöëè-ýöëøÿíè-ðÿíàéè-âÿòÿí! Ñÿí ÿçèçè-âÿòÿíö ìèëëÿòñÿí. Ýåéèíèá ìÿêòÿáèíèí ôîðìàñûíû. Îõó. Ëþâùåéè-ñèíÿñè ìÿñóìàíÿ. Ôèêðö çèêðè áöòöí ÿùðàðàíÿ. Áöòöí àìàëû ìÿàëèêöñòÿð. åé áöëáöëè-øèðèííÿüÿìàò. Úÿùä åäèð þéðÿíÿ òàðèõè-êèòàá. Çèâÿðè-äóø åëÿéèð ÷àíòàñûíû. Ùÿð ñàáàù óéêóäàí îëúàã áèäàð. Îõó åé áöëáöëè-øåéäàéè-âÿòÿí! Òà ñÿíÿ ôÿõð åäÿ ÿáíàéè-âÿòÿí. Äÿðñè-äóøèíÿñèí åéëÿð òÿêðàð. Çåùíè àéèíåéè-ðþâøÿí êèìè ñàô. Ýåúÿ-ýöäöç ÷àëûøûð ìÿðäàíÿ. Êþíëöíöí àðèçóéè-éåêòàñû Âÿòÿíö ìèëëÿòèíèí ÿùéàñû.

Éàòìà áó ïàéÿäÿ ðàùÿò. à ÷îúóã! Åòìÿ òÿíáÿëëèéè àäÿò. îüëóì. à ÷îúóã! Åòìÿ òÿíáÿëëèéè àäÿò. Äóð ýþòöð ãîëòóüóíà èíäè êèòàá. Ùÿðÿ áèð ñÿìòÿ ýåäÿð ÿùëè-ùöíÿð. à ÷îúóã! Éàíàøàð áÿñòÿðè-ÿòôàëà àíà. à ÷îúóã! 1907 157 . Äàíÿäÿí þòðö ó÷àð úöìëÿ òöéóð. Ìÿêòÿáèí âàõòû êå÷èð. áó ãÿäÿð åéëÿìÿ õàá. Ìàäÿðè îíäà åäÿð áþéëÿ äèëÿê Éàòìà áó ïàéÿäÿ ðàùÿò. Óéãóñóíäàí îéàíàð ÿñíÿéÿðÿê. à ÷îúóã! Åòìÿ òÿíáÿëëèéè àäÿò. Àíà þâëàäûíà øÿôãÿòëÿ äåéÿð: Éàòìà áó ïàéÿäÿ ðàùÿò. à ÷îúóã! Åòìÿ òÿíáÿëëèéè àäÿò. åé òèôëè-ãÿéóð. ßéèëÿð òà öçö-öçÿ äàéàíà. à ÷îúóã! Î ýþçÿë.ÀÍÀ Âß ÎÜÓË Ùÿð ñàáàù ýöí êè. À÷ ýþçöí óéüóäàí. Ùàìû äöíéàäà ÷àëûøìàüû ñåâÿð. Éàòìà áó ïàéÿäÿ ðàùÿò. ×îõ éàâàøúà ñþéëÿéÿð îíäà îíà: Éàòìà áó ïàéÿäÿ ðàùÿò. îë íóðëó áÿáÿê. à ÷îúóã! Àéûë. ñåâìÿëè. þçö ìèñëè-ìÿëÿê. Ãóøëàð îë äàäëû úèâèëòèëÿ îõóð. Úÿùä åëÿ åëì îõó ùÿíýàìè-øÿáàá. åéëÿ øèòàá. ñà÷àð àëÿìÿ íóð. Äèäÿ ìÿõìóð. à ÷îúóã! Åòìÿ òÿíáÿëëèéè àäÿò. Óéãóäàí éàâðóñó èñòÿð îéàíà. à ÷îúóã! Ýöí ÷ûõûá äàüö äàøà íóð ñÿïÿð.

Ñÿùÿð ùèíäÿí ãà÷àð äöçÿ. Éåéÿð. Ãàíàäëàðû ýþäÿê-ýþäÿê. Éåéÿð. È÷ÿð. 1907 158 . Äîéóá ãà÷àð úöúÿëÿðèì. ÷èë-÷èë. Äîéóá ãà÷àð úöúÿëÿðèì. Úöúÿëÿðèì ëöìÿê-ëöìÿê. ùÿð ðÿíýëèäèð. äöçÿêëèäèð. òàïàð éåìÿê. Ýåúÿ äþíÿíäÿ ýöíäöçÿ Úöúÿëÿðèì ýÿçÿ-ýÿçÿ. ýåäÿð åøÿëÿíÿð. Éåì àõòàðàð. Áÿçÿêëèäèð. Äîéóá ãà÷àð úöúÿëÿðèì. è÷ÿð úöúÿëÿðèì. Ñàðû. Éåéÿð. è÷ÿð úöúÿëÿðèì. è÷ÿð úöúÿëÿðèì. Äîéóá ãà÷àð úöúÿëÿðèì. Éåéÿð.ÚÖÚßËßÐ Úöúÿëÿðèì áèðÿð-áèðÿð. Ñóéó ýþðöá éàâóã ýÿëÿð. Úöúÿëÿðèì áÿçÿêëèäèð. è÷ÿð úöúÿëÿðèì.

1907 ÃÀÐÀÍÃÓØ ÁÀËÀËÀÐÛ À ãóøúóüàçëàð. àíàíûç ýÿëäèìè? Ãîíäó éóâà öñòöíÿ. Ñîíðà ýåúÿ îëìàìûø èêÿí éàðû.ÃÀÐÛ Âß ÃÓËËÓÃ×ÓËÀÐÛ Áèð ãàðûíûí áèð õîðóçó âàð èäè. íÿ ýþçÿë ÷ûðïûíûø! Áèðäÿí óúàëäû íèéÿ úèê-úèêëÿðèç. Ïÿù-ïÿù. î ùåéðàí áàõûø. êÿñèëñèí ñÿñè. Áÿëêÿ äîéóíúà éàòàëàð ùÿð ýåúÿ. Úèâèëòèëÿðëÿ ÿúÿá àëãûøëàäûç. Éà êè. Èíúèéèá àõûðäà î ãóëëóã÷óëàð. ×öíêè ãàðû áèëäè áó êåéôèééÿòè. Íÿäèð î èñòÿêëè. Íÿ äàäëû úèê-úèê. äèíúÿëäèìè? Ýþðúÿê îíó ñÿñëÿíìÿéÿ áàøëàäûç. Ùÿð ýöí îáàøäàíäàí î áàíëàð èäè. Äóðüóçàð èäè ùàìû õèäìÿòêàðû. à÷ûëìûø ñàðû äèìäèêëÿðèç. Úàí êèìè áÿñëÿíìÿéÿ ëàéèãëèñèç. Þçýÿ ñàéàã îëäó îíóí íèééÿòè. Òà êè. íÿ éàðàøûãëûñûç. ýÿëèá áèð ãóðó äèíäèðìÿéÿ? 1907 159 . Îíëàðû áèð-áèð îéàäàðäû ãàðû. àñóäÿúÿ. Ñöáù ÷îõ åðòÿ îéàíàðäû ãàðû. Îë õîðóçó þëäöðöáÿí àòäûëàð. À áÿõòÿâÿðëÿð. Éåì ýÿòèðèá éîõñà ñèçÿ âåðìÿéÿ.

Ñàíäû áèð þçýÿ èòäèð îë ùåéâàí. àõèðÿ. Ñó êÿíàðûíäàí åéëÿéèðäè ýöçÿð. Ùàìûñûíûí éàõøû òóòóðäó ñÿñè. Òóòäó àïàðäû þçö ëàï è÷ÿðè. áèð-èêè äÿôòÿð àë! Ìÿí äàéûì îüëóéëà ýÿëèðäèì áàéàã. ùèðñö ãÿôëÿòäÿí – Òà ÿëèí ÷ûõìàñûí ùÿãèãÿòäÿí. Ñóäà þç êþëýÿñèí ýþðöá î çàìàí. Áÿëêÿ àüçûíäàêû ÿòè àëñûí.ÀÒÀ Âß ÎÜÓË Àé äÿäÿ. Äóðäóì îðà ïÿíúÿðÿäÿí áàõìàüà. Äÿðñëÿðèíÿ àçúà ãóëàã àñìàüà. îëäó ÷îõ ãÿìýèí. Ýþðäöì î ìÿêòÿáäÿ îõóð ÷îõ óøàã. 1907 160 . äóð ýåò ìÿíÿ ÷îõ øåéëÿð àë! Áèð äÿíÿ ÷àíòà. Ñîíðà íÿâàçèøëÿ ìÿíÿ ñþéëÿäè: – Äå ñÿíè ýþíäÿðñèí àòàí ìÿêòÿáÿ. Ùÿð êèì îëà ýþðñÿ äöøÿð ùÿâÿñè. Õåéëè äàíûøäûðäû ìÿíè äèíëÿäè. 1907 ÈÒ Âß ÊÞËÝßÑÈ Áèð èò àüçûíäà áèð ñöìöêëÿ ñÿùÿð. ãîðõóéà ñàëñûí. ×þëäÿ ìÿíè ýþðäö ìöÿëëèìëÿðè. Äÿðñëÿðè éåòäèêäÿ. Î èòè òà êè. Îõóäóëàð åëëèéè áèðäÿí-áèðÿ. Òàïìàäû áèð øåé. Ñöìöéö àòäû òåç î áèð éàíÿ. Êþëýÿéÿ óéìà. Ùÿì èòèðäè íàùàã éåðÿ õþðÿéèí. Åëì îõóéóá òà éåòÿñÿí ìÿòëÿáÿ. Ñóéà âóðäó þçöí ùÿðèñàíÿ. äÿäÿ.

ýåòìÿéèí. Ãûøäà áèçÿ õîø ýÿëÿð. ÿêèëäè. ýöíöç òàðàç îëàð. ñåéð åäèðñèç? Ãóøëàð ó÷äó. Ýàù éåðäÿ. Âàé. Ñþâãàò ýÿòèðÿð ãóøëàð. ßðèð äàüûí. ×îõ ýåòìÿéèí óçàüà. Ñÿáð åéëÿ.ÉÀÇ Î ýöí êè. ãîé éàç îëñóí. à ãóøëàð! Ãàðàíãóøëàð. Äàùà ñîéóãëóã àç îëàð. Ñèçÿ ýþçÿë ìàùíûëàð. Ýóðóëòó èëÿ ñåë ýÿëÿð. ÷þëöí ãàðû. Ìÿí äèíëÿðÿì áàéàãäàí: Ñþéëÿð êè. Áèð ñÿñ ýÿëèð óçàãäàí. à ãóøëàð! Úÿù-úÿù âóðóí áóðàäà. À ãóøëàðûì. ãóøëàð. Âàð èñòèúÿ þëêÿëÿð. íå÷èí ýåäèðñèç? Éîõñà êè. Îõóð ýþçÿë ùàâàñûíû. ãûø éàâóãäóð. Ýåúÿ. 161 1908 . Ñèçèí éåðëÿð ñîâóãäóð. Ãîíóí áó òÿê áóäàüà. Áèð ãàð. Ãàðàíãóø îë çàìàí ýÿëÿð. Ãîíàð éàøûë àüàúëàðà. ôÿñëè-éàç îëàð. Ñàëàð ñÿäàéà ÷àéëàðû. Ùàâàíûí àðòàð èñòèñè. Àõàð äÿðÿëÿðÿ ñàðû. Ãóøëàð. éàüûø àç îëñóí. 1907 ÃÓØËÀÐ Ãóøëàð. ñÿñëÿðè êÿñèëäè. Éåíÿ òèêÿð éóâàñûíû. ýàù éóâàäà. Ìÿíè ãÿìýèí åòìÿéèí.

Ùÿð êèì äèëÿð øàä îëñóí. Ñàëëàéûáàí ùÿð èêè ãóëàãëàðûí. äóð. Þç ùàëûíà éàí. Õåéðö øÿðèí ãàí. äÿðÿíè. Áèð àçúà ùèììÿò åéëÿ. Àðàáàéà àò ãîøóëóá ýþçëÿéèð. Ýöí äàüëàðà éàéûëäû. Àðàáàéà îòó éûüàðëàð ãàáà. ßéìÿ êèìè ñàõëàìûø àéàãëàðûí. Éàòñàí îëàð èø ÿíýÿë. Ýåòñèí ÷àëûøãàí îëñóí. Îò äàðàéûðëàð ãàðûëàð ùÿð òÿðÿô. äàü îëàð. Áèð àçúà ãåéðÿò åéëÿ. ×óëüàëàéûá äàü. Ùÿð áèð éàòàí àéûëäû. Éàø îòó áèð éàíäà ñÿðÿðëÿð ùÿëÿ. Ïàë-ïàëòàðûí àòûðñàí. Ñàíêè ãàõûëìûø éåðÿ. îüëóì. 1908 162 . ÷þëëÿðè. Ñÿí ÷ÿøòÿäÿê éàòûðñàí. îüëóì. à òÿíáÿë. Êÿíäëèëÿð ÿëëÿðäÿ òÿìàìÿí éàáà. òÿðïÿíìÿéèð. 1908 ÒßÍÁßË ×îõ éàòìà.ÎÒ ÁÈ×ÈÍÈ Ýþé ÷ÿìÿíèí ÿòðè òóòóá ùÿð éåðè. Àðàáàéà îò ãàëàíàð. Éàð-éîëäàøûí ñÿùÿðëÿð Òåç ìÿêòÿáÿ ýåäÿðëÿð. Îò ãóðóñóí áóðäà éûüàðëàð øÿëÿ. ßëäÿ áè÷èí÷è äàðàüû ñÿôáÿñÿô. Êÿíäëèëÿðèí îíäà êåôè ÷àü îëàð.

ýöëëÿðèí. Åéáè íÿäèð âàðñà òèêàíûì ìÿíèì?! Àü çàíáàã ßëäÿ ìÿíèì àü ãÿäÿùèì âàðäûð. ÿëáÿòòÿ. Áàüû òóòàð ÿòðè-äÿùàíûì ìÿíèì. àçìàüûì. Ôÿõð ö÷öí.ÝÖËËßÐÈÍ ÁßÙÑÈ Ãûçûëýöë Ìÿí øàùûéàì ãþí÷ÿëÿðèí. õûðäà ãàðûøãà éåíÿ. Éîõäó éåíÿ ëîâüàëûüûì. éåòÿð áó ìÿíÿ. ðÿíýèìÿ. Øÿááó Ýÿð éîõ èñÿ ñåâìÿëè ðÿíýèì ìÿíèì. Øóõ äåéèëäèðñÿ äÿ ùÿíýèì ìÿíèì. Âàð àðûäàí þòðö ãûçûë òÿê òîçóì. Õàëã äåéÿð ÷öí ùàìû øÿááó ìÿíÿ. Ùàô. Âàëåùö ùåéðàí åëÿéèð àäÿìè. ÿòðÿ áóëàøûãëûéàì. áóõóíäà äà ãÿøÿíýÿì þçöì. ñûüûíàðëàð ìÿíÿ. ùÿíýèìÿ. ßí ýþçÿë èñòÿêëèñè áöëáöëëÿðèí. Áîéäà. Àüçûíàäÿê ÿòð èëÿ ñÿðøàðäûð. Ìÿí öìÿðàëàð áàüûíûí ìàëûéàì. Ýöëëÿð àðàñûíäà òàìàøàëûéàì. Ñåâìÿëèéÿì. Ýöíäÿ ýÿëÿðëÿð. Ãûðìûçû éàðïàãëàðûìà. Ôÿõð åäÿðÿì ùàëÿòèìÿ. Ýÿð÷è óçóíäóðñà ìÿíèì éàðïàüûì. êÿïÿíÿê. Ìÿí ùàìûäàí éàõøû éàðàøûãëûéàì. 1908 163 . ßòðèì óçàãäàí áöðöéöð àëÿìè.

åéëÿðäè òÿðáèéÿò. éàâðóì. Éà õÿñòÿõàíÿ è÷ðÿ. äåéÿðÿì: “Àé éàçûã ÷îúóã. Úàí òÿê áàñàðäû áàüðûíà. áàùàðè-ùÿéàòûí íÿ úöð îëàð? ×àïãûí÷ûëûã. äàèì ñàâàøìàüû. àéàãéàëûí. Çÿííèì áóäóð. Éàèíêè äÿçýàùëàð äàëûñûíäà ÷ûõàð úàíûí? Îõ. áàøà÷ûã áèð äÿúÿë óøàã. àíëàñàéäû áó ýöí ìèëëÿòèí ñÿíèí. Ñÿí ñåâýèëè âÿòÿíúèéèìèí ýöë ôèäàíûñàí. ßõëàãû ïîçóü. ßñáàáè-ôÿõð îëìóø èêÿí ñÿí äÿ ìèëëÿòÿ. éà êöíúöíäÿ çèíäàíûí. Çèíäàíëàð è÷ðÿ úàí ÷öðöäöð ùÿì àòàí ñÿíèí. Àäÿò åäèá ñþéöøìÿéè. ñÿôàùÿòö ôèñãö ôöúóð îëàð. Áèëñÿéäè ëàéèãèíúÿ ÿýÿð ãèéìÿòèí ñÿíèí. Áèëìÿì êè. 164 . ×ûëïàã. Êÿñáèí éîõ. äàø àòìàüû. Ñÿí ýþçëÿìèðìèñÿí éàøàìàãäàí ÷îõ èë ùÿëÿ? Çöëìÿòëè éîëëàð è÷ðÿ ýÿçèðñÿí íå÷öí áåëÿ? Éàâðóì. àäÿòè ïèñ. ôÿùëÿëèêäÿ éåòÿð âÿãòè-ðåùëÿòèí. õàëãà ñàòàøìàüû. Ìèí äöðëö ôàèäÿ éåòèðÿðäèí úÿìàÿòÿ. ãóçóì. öñðÿò èëÿ êå÷ÿð ÷îõ ìÿèøÿòèí. äèëÿí÷èëèê åéëÿð àíàí ñÿíèí. Èò ãîâìàüû. Ñÿí áèð ýþçÿëúÿ ãþí÷ÿñÿí.ÊÖ×ß ÓØÀÜÛ Ýþðñÿì ÷àìûðëû áèð êö÷ÿäÿ îéíàéûð ùà÷àã. ïàñèáàíè éîõ. Îëìàçäû ðàçû ïó÷ îëàñàí áþéëÿ áèúÿùÿò. Ãÿëáèì éàíàð îíà. àììà éàáàíûñàí.

Éîõäóð ÿñëà ãÿìèì. îäóð. ìÿí çèðÿê? Ùàðà ìÿí èñòÿñÿì ó÷óá ýåäÿðÿì. Êèì éàøàð ìÿí êèìè áó äöíéàäÿ? Õàáýàùûì ùÿðèðö äèáàäûð. Ìÿíè ùÿðýàù êè. àç òÿðèô åéëÿ þç-þçöíö. íÿäèð ñÿíèí ùöíÿðèí? Äåäè ãàðûøãà: – Êÿñ äàùà ñþçöíö. Þçöìÿ ùÿð éåðè éóâà åäÿðÿì. Ñöðÿðÿì ãûø çàìàíû ëåéê ñÿôà. íÿ âàð ìÿíÿ? Õþðÿéèìäèð ùÿìèøÿ àìàäÿ. ×ÿêñÿ ùÿð êèì êè. Éîõäóð ÿñëà íÿ ùþðìÿòèí. àéà. Ùÿð õþðÿê öñòöíÿ ãîíóá éåéÿðÿì. ×ÿêÿðÿì éàéäà ìÿí ÿýÿð÷è úÿôà. Ñþéëÿ. ãîâñàëàð. Áÿñäèð. Ó÷ìàüà îíäà ãîë-ãàíàä à÷àðàì. ýåòìÿäè òÿíáÿë. Ñÿíäÿí àðòûã ùöíÿðëèéÿì äåéÿðÿì. Èøèíèí àõûðû îëàð ÿíýÿë. ÿëáÿòòÿ. Ãàíàäûì âåðìèø èõòèéàð ìÿíÿ. ãà÷àðàì. íÿ éåðèí. Èøäÿí þòðö êè.Ñÿí çèðÿêñÿí âÿ éà êè. áèð ãÿäÿð çÿùìÿò.. Îëàð. àãèáÿò ðàùÿò. Éàé ýöíö éûüìàéàíäà ìàéÿòàú. Ãûø îëàíäà.ÃÀÐÛØÃÀ Âß ÌÈË×ßÊ Äåäè áèð ýöí ãàðûøãàéà ìèë÷ÿê: . 1909 165 . Ìÿíçèëèì áÿçìè-øàùö ïàøàäûð. ãàëàðñàí àú.

Âàð îíóí êÿíäèíÿ ìÿõñóñ èøè. íÿ úöð öðéàíàì. Ãóéðóüóí. Òöêöí ÿíäàçÿäÿí àðòûã ýþðöíöð. 1909 166 . Ìöñòÿùÿããè-êÿðÿìö åùñàíàì. Èëòèìàñèìè èúàáÿò. òöëêö. Ìÿí ýþðöðñÿí êè. Ýþðäö ôÿíàäûð èøèíèí àõèðè. Ìÿíÿ ëàçûìäûð îíóí îëìàüû. àéû. Î ùÿìèøÿ ñöïöðöð òîðïàüû. Ñþéëÿäè òöëêö: – ßáÿñäèð áó õÿéàë. Àýàù îëàí òÿê àðûëàð ùàëäàí. Âåð ìÿíÿ ñîíðà î àðòûã ãàëàíû. Ãà÷äû î ñàÿò àéû îðäàí ýåðè. Éûõäû éåðÿ êÿíäèíè äÿðùàë àéû. Áöðöéöì ìÿí äÿ îíóíëà þçöìö. ÷îõäóð éóí. Åëÿ áèð ëöòôö èíàéÿò. Îë àéûíû äþéìÿéÿ áèëèòòèôàã – Åéëÿäèëÿð ùÿìëÿ ùÿðÿ áèð ñàéàã. à êèøè. Òà äàüûäûá ñîíðà éåñèí áàë. Îëäóëàð àøèôòÿ áó ÿùâàëäàí. éåðëÿ ñöðöíöð. Ìÿðùÿìÿò åéëÿ. Ãóéðóüóì ýÿð÷è óçóíäóð. éîëäàøúûüàçûì.ÀÉÛ Âß ÀÐÛËÀÐ Áèð àéûíûí äöøäö éîëó áèð çàìàí Áàë àðûñû êÿíäèñèíÿ íàýÿùàí. ãÿáóë åò ñþçöìö. ýþð íåúÿ. Ñàõëà ÿââÿë ñÿíÿ ëàçûì îëàíû. Ìÿíäÿí îë ìÿðùÿìÿòè åòìÿ ñöàë. òöëêö. 1909 ÒÖËÊÖ Âß ÌÅÉÌÓÍ Äåäè áèð òöëêöéÿ áèð ýöí ìåéìóí: – Ñÿíäÿ.

Éîõñà êè åòìÿç ãóðó ñþç èêòèôà. Ãóðä äåäè: – ÷îõ-÷îõ éàíûðàì ùàëûíà. éàëâàðäû áåëÿ ñþéëÿäè: . Àüëàäû.Ãóðä ëÿëÿ. Èø ýÿðÿê îëñóí. ýþðñöí ãóéó áîøäóð.. åé ãóðä ëÿëÿ. 1909 167 . Äöøäö ãÿçàäàí îðà ãóðäóí éîëó. ñàëàì åéëÿäè. Ùàëûìà ðÿùìèí ýÿëèá àüëàð èñÿí. Áàõäû êè.ÒÖËÊÖ Âß ÃÓÐÄ Òöëêö ýÿçÿíäÿ éûõûëûá íàýÿùàí. Ñÿí ìÿíè áó òÿùëöêÿäÿí ãûë õèëàñ. Ãóðòàðà áèëìÿçäè þëöìäÿí þçöí. Áèëìèðÿì àõøàì åäÿúÿêñÿí íåúÿ? Ñöáù à÷àúàãñàí íÿ ñàéàã áó ýåúÿ? Òöëêö äåäè: – ×îõ ñàü îë. äîëó. Áèð ãóéóéà äöøìöø èäè áèð çàìàí. Òöëêö îíó ýþðäö. ñÿíäÿí åäèðÿì èëòèìàñ.. íÿ ÿáÿñ èääèà. Áîø äàíûøûãäàí íÿ éåòÿð ùàñèëÿ? Ñÿí áåëÿ ùÿðýàù ìÿíÿ ãÿìõàð èñÿí. Áèð ãÿäÿð èï òàï ìÿíÿ ãûë èëòèôàò. Õàòèðèì àøèôòÿäèð ÿùâàëûíà. Âåð ìÿíÿ áèð íþâ èëÿ áóðäàí íèúàò. Òîðïàüà ñöðòìöøäö öçöí. ùÿì ýþçöí.

×ûõäû èø àõûð þëöá-þëäöðìÿéÿ. äèøëÿäèëÿð. õÿñàðÿò ñÿíÿ. ×åéíÿäèëÿð. Ïèñëèéÿ ùÿì äöðëö ÿçàëàð àëàð. Ùÿð áèðè áèð ñÿìòÿ äöøöá ãàëäûëàð. åé ïÿñÿð. Èñòÿð èäèì îâëàìàüà ñÿð÷ÿíè. éîõ ùå÷ áèðèíèí òàãÿòè. Éàõøûëûüà éàõøû úÿçàëàð àëàð. 1909 ÑßÐ×ß Âß ÃÛÐÜÛ Ñÿð÷ÿíè áèð ãûðüû åäÿðêÿí øèêàð. ìÿíè ãûë õèëàñ. Îâëàäûëàð äîâøàíû òÿäáèð èëÿ. äèääèëÿð. Áèð-áèðèíè àë ãàíà ãÿðã åòäèëÿð. Ñÿé åëÿ ÿõëàãûíû ãûë õóáòÿð. Áèð òÿëÿéÿ îëäó ãÿçàäàí äö÷àð. Èúç èëÿ ñÿíäÿí åäèðÿì èëòèìàñ. Ùÿñðÿò èëÿ áàõäû äàëûíúà áóëàð. Òöëêö óçàãäàí ýþðöá îë ùàëÿòè. 1909 168 . Ñÿí äÿ äÿõè âåðìÿ ÿçèééÿò ìÿíÿ”. Ýÿëäè ýþòöðäö îâó. Úöòúö áàáà áþéëÿ äåéèá ãåéçíàê. Ùàãã îíó îë äÿðäÿ ýèðèôòàð åäÿð. Úöò÷ö ýþðöá òóòäó îíó îë çàìàí. Õöëãè-ùÿñÿí ñàùèáè îë. Åéëÿäè îë ãûðüûíû îë äÿì ùÿëàê. Îëìàäûëàð ðàçû îíó áþëìÿéÿ. åòäè ôÿðàð. Áèëäè êè. Õÿëã èëÿ ùÿð êÿñ íåúÿ ðÿôòàð åäÿð. Þçëÿðèíè òàãÿòäÿí ñàëäûëàð. Ñÿí íèéÿ íàùàã éåðÿ òóòäóí ìÿíè? Âåðìÿìèøÿì ìÿí êè. Ãûðüû ýÿëèá íàëÿéÿ åòäè ôÿüàí.ÀÉÛ Âß ØÈÐ ßëáèð îëóá áèð àéû áèð øèð èëÿ. Ñþéëÿäè: “Ðÿùì åéëÿ.

ùþêì îõóíäó. åâ êÿñäè. òóòóëäó. úèá êÿñìÿê àäÿò åòäè. Éàâðóñóíó íÿ ãàðüàäû.. ìöãÿññèðÿì. Èçí èñòÿäè. Èíñàô èëÿ äåéèí. Åòñÿ èäè àíàì ìÿíè ìÿçÿììÿò. áèð íå÷ÿ ñþç ñþéëÿäè: . Çàâàëëû òà úÿçàñûíû äèíëÿäè. Êÿñá åòìÿäè. ßúÿá èøäèð. Ãóëäóðëàðà. ãà÷àãëàðà ãîøóëäó. Åâëÿðèíÿ ýèçëèí îíó ýÿòèðäè.Àé ùàêèìëÿð. Áóíäàí ñîíðà îüóðëóüà äàäàíäû. Ìÿíÿ àíàì áåëÿ îëìóø ìöäÿááèð. íÿ äàíëàäû. Ôÿðìàí ÷ûõäû. Áèð èø öñòÿ àõûð ìöãÿññèð îëäó. ùàçûðúà êþêÿ òàïäûì”. Îüðóëàðà éàð îëäó.. Éîëäàøûìäàí êèòàá îüóðëàéàðêÿí. ãàðÿò åòäè. éîëäàø îëäó. Þç òóòäóüó èøäÿí óøàã õîøëàíäû. Ãàíóí öçðÿ ìöùàêèìÿ îëóíäó. Þç èñòÿêëè àíàñûíà éåòèðäè. êèìäèð ìöãÿññèð? 1909 169 . Ùÿãèãÿòäÿ ìÿíèì àíàì îüðóäóð. àñûëñûí. Îëìàç èäèì èíäè áó íþâ áÿäáÿõò. íÿ éàïäûì. Ãóëäóð îëäó. Äèâàíáÿéè ùþêì åéëÿäè. Âàëèäÿñè îüóðëóüóí àíëàäû. äîüðóäóð. ßââÿë äÿôÿ îüóðëóüà óéàðêÿí.ÎÜÐÓ Âß ÀÍÀÑÛ Áèð ìÿêòÿáëè îüóðëàäû áèð âÿãòè Éîëäàøûíûí êèòàáûíûí õÿëâÿòè. Ôèêð åéëÿäè: “Íÿ éîüóðäóì.

Ìÿí ýþðÿê ýöúëöéÿì âÿ éà êèì ñÿí? Ýöí äåäè: – Áàõ. Áàúàðûá äà ÷ûõàðòäûðàð ÷óõàñûí. îíóí ýöúö ÷îõäóð. Ýåòäè ñþéêÿíäè áèð ãàéà äàøûíà. Äåäè ÿââÿë êöëÿê: – Åäÿê áèð ôÿí. Êöëÿê îë äÿìäÿ áÿðê ÿñèá ãàéàéà. Íÿ ãÿäÿð éåë ñîéóòäóñà ùàâàíû. ×îáàíà èñòè ýöú ýÿëèá î çàìàí ×óõàñûí. Âåðìÿäè áèð íÿòèúÿ òÿäáèðè. Äåéÿðèê êèì. Òåç ãîïàðòäû. ×óõàñûí ÷ÿêäè îë ÷îáàí áàøûíà. Àëûøûá éàíìàüà ÷þë àç ãàëäû. Èø ÿëèíäÿ ùÿëèì îëàí ÷àøìàç.ÝÖÍ Âß ÊÖËßÊ Áèð çàìàí îëäó áèð áåëÿ ãîâüà. 1909 170 . Ýöú âÿ çîð èëÿ ùå÷ áèð èø àøìàç. áóäóð. ïàëòàðûí ÷ûõàðòäû ùàìàí. áó äàüäà ÷îáàí. Áÿëêÿ áÿðÿêñ îëäó òÿñèðè. Áåëÿ áèð èñòè òîðïàüà ñàëäû. ×îáàí àðòûã áöðöíäö áÿðê ÷óõàíû. Ýöú åéëÿäè ÷óõàéà. Âÿñÿòè-àñèìàíäà îëäó ÿéàí. Éåë ÷àëûøäû íÿ ãÿäÿð ãóðäó êÿëÿê. Éåíÿ àõûðäà îëäó ýöí çèðÿê. Ùàíñûìûç à÷äûðàð îíóí éàõàñûí. Îíà äöíéà öçöíäÿ òàé éîõäóð. Ýöúöíö ùÿð íÿ âàðñà åéëÿ ÿéàí. Ýöíÿ íþâáÿò ÷àòàí êèìè î çàìàí. Êöëÿê èëÿ ýöí åòäèëÿð äàâà.

ãà÷ûá ýåòäè”.. Ìÿí áèëèðäèì áó àñëàíûí ùöíÿðèí. äàüûòäû ùåéâàíû. éûõäû éåðÿ î íàäàíû.. ôÿùìèíÿ. Äàùà øþâãöíäÿí îëìàäû ðàùÿò. Âÿçö þâçàû ÷öíêè ýþðäö éàìàí Ãàéûäûá ãà÷äû ÷þë ñàðû àñëàí. Ýþðäö åøøÿê ýÿëèð äèëèðàíÿ. Àíëàéûá åøøÿê åéëÿäè ÿôñóñ: . áèð àñëàí Öç ãîéóá êÿíä ñàðû ýÿëèð ãÿððàí. 1909 171 . ×ÿêèðÿì èíäè ñÿùâèìèí çÿðÿðèí. úûðäû. ôÿðàñÿòèíÿ. Äÿðêèíÿ. Åëÿäè øèðè ãîâìàüà úöðÿò. Ãàéûäûá øèð áàõäû ìÿñòàíÿ. Áèð-áèðÿ äÿéäè êàòòàâö êîõà.ÓËÀà Âß ÀÑËÀÍ Áèð õîðóç èëÿ áèð çàìàí åøøÿê Êÿíä è÷èíäÿ ýÿçèðäèëÿð òÿê-òÿê. Òóòäó. Ýöëäö áèð ãÿäð îíóí ñÿôàùÿòèíÿ.Ýöúöìö ìÿí áèëÿ-áèëÿ íàùÿã. Áåëÿ ýþðúÿê óëàü ýöìàí åòäè: “Ãîðõäó ìÿíäÿí áó øèð. Éûðòäû. Øèðÿ ãûëäûì ùöúóì ìÿí ÿùìÿã. Íàýàùàí ýþðäöëÿð êè. Äèðèëèêäÿí îëàí çàìàí ìÿéóñ. Ãîðõóäàí ñàëäûëàð õöðóøö ñÿäà.

Ýþçÿë ãþâñè-ãöçåùëÿð. Ãàð ÿðèäè. Íîâðóç ýöëö ýþéÿðäè. Òÿðàâÿòëÿíèð îòëàð. Áàéðàì åòäèê íîâðóçó. Äàüà ãàëõûð äóìàíëàð. Éöíýöë. éîõ îëäó. Ýåúÿ-ýöíäöç òÿíëÿøèð. Éàøûëëàíûð éàìàúëàð. Òàü ýþðöíöð éåääè ðÿíý. Ýþé öçöíäÿ áèð ãÿøÿíý. ×àéëàðäà ñó ÷îõ îëäó. Éàüìóðó áèðäÿí êÿñèð. Òåç-òåç éàüûð íåéñàíëàð. Ó÷óð ãàçëàð. Éàðïàãëàíûð àüàúëàð. ÷þëëÿð äèøÿðäè. Ùàâà ùÿðäÿí ÷ÿíëÿøèð.ÈËÊ ÁÀÙÀÐ Ýÿëäè ìàðòûí äîããóçó. þðäÿêëÿð. Þðäÿê öçöð ýþëëÿðäÿ. Ãóøëàð þòöð ÷þëëÿðäÿ. Äöøöð ýöíöí çèéàñû. Ñåéðÿ ÷ûõûð óøàãëàð Ýþé ÷ÿìÿíäÿ îéíàãëàð. ßñèð èñòè êöëÿêëÿð. ñÿðèí ìåù ÿñèð. Äàüëàð. 1912 172 . Àðòûð éàçûí ñÿôàñû. Ãÿëáÿ âåðèð ôÿðÿùëÿð. Àðàëàíûð áóëóòëàð.

Ìèñãàë èëÿ ÷ÿêÿðëÿð. Äèíìÿ. Îéíàìàüû íåéëèðÿì.ÈÊÈ ÓØÀà Éîëäàøûíà áèð óøàã Äåäè: – Äóð ýÿë îéíàéàã. Èíäè ùÿëÿ ýÿë ýåäÿê. Ýåäÿê ýþðÿê óøàãëàð Áàüäà íÿ úöð îéíàãëàð. Ãûçûëýöëö ÿêÿðëÿð. Ìÿí äÿðñèìè áèëìèðÿì. Åðòÿ äóðàðñàí ñÿùÿð. Áó ýöí ãîé ãàëñûí äÿðñè. 1912 173 . Áóíà äåäè î áèðñè: . Ãîéìàç àüûëëû êèøè.. îëñà éàç. Îéíàìàüûí âàõòûäûð. Ñöáùÿ áóýöíêö èøè. Éîëäàøû âåðäè úàâàá: – Äàíûøìà áÿä-áèùåñàá. À÷ûëñà ýöë. Ìÿíèì êþíëöì à÷ûëìàç. Ãûçûëýöëöí òàõòûäûð. Áàüäà ýÿçèá ñåéð åäÿê. Ñîíðà ýåäèá îéíàðàì. Äÿðñè åäÿðñÿí ÿçáÿð.. Éîëäàø äåäè: – Ãàðäàøûì. Äÿðñèìè ùàçûðëàðàì. àüðûéûð áàøûì.

Éåðÿ äÿéÿð äèçëÿðè. àò. Ñöðöð éöêëö þêöçö. Äÿâÿ öñòÿ áèð óøàã ×îõ îõóéóð áó ñþçö. áàøìàãëû. Êþ÷öð îáà éàéëàüà. Êèøè ÿëèíäÿ ÷îìàã. Ýÿëèíëÿðèí áàëàüû. “Àü äÿâÿ. Àðâàä. Äÿâÿ. áàòäàüà. êèøè.ÊÞ× Ñÿùÿð-ñÿùÿð éàç ÷àüû. Ýþí ÷àðûãëû. êþøÿê. Ëþêëÿéèðëÿð äàëáàäàë. ãóçó. íÿð. Ýåäèð ãîðóã-ãàéòàãñûç Ýÿëèí. îüëàí. ãûçëàð éàøìàãëû. ìàéà. Ñàëìûø ÷þëÿ ãàëìàãàë. 1912 174 . àë÷àã ýåäÿð. ãûç. Àü äÿâÿíèí ýþçëÿðè. Åíäè ÷àéà éóù-éóù. Àüúà ìàéà éóù-éóù”. Ãîëóíäà ãîë÷àã ýåäÿð. Áàòûð ëèëÿ. Ãîéóí. åøøÿê.

Îüëàí äîüàíëàð. Áó áàëàìà ãóðáàí. Äöíéàíûí ìàëû. ßðñèç àðâàäëàð. Óøàã éàòìàéûð.ÀÍÀ Âß ÁÀËÀ Îòóðìóø àíà. Áó áàëàìà ãóðáàí. Äàüûí ìàðàëû. Àòëàð ýþé îòëàð. àüëàéûð. Àíàñû îíó Áó úöð îõøàéûð: “Äàüäà äàðûëàð. Áàõûð. Áèð-áèðèí áîüàíëàð. Ãîúà ãàðûëàð. Áèð áþëöê àòëàð. Ýþçö ãàðàëû. Áó áàëàìà ãóðáàí. Äàüäà òàüàíëàð. Ëàéëà äåð îíà. Áó áàëàìà ãóðáàí”. Áàñìûø áàüðûíà – Íàçëû êþðïÿñèí. Ñöíáöëö ñàðûëàð. 1912 175 .

Ãàðíûíû äîëäóð ýåäÿê. Ýþðäö êè. Éîëäàøûí äöìñöêëÿäè. èçòèðàá. î úàí âåðèð. Íàõûðäàí àéðûëäûëàð..ÈÊÈ ÄÀÍÀ Ýåòìèøäè áèð úöò äàíà. Áèð äÿðÿäÿ ãàëäûëàð. Òà îíäàí òóòñóí õÿáÿð. Åøèòäèêäÿ áó ñþçö Êÿíäÿ ãàéûòäû þçö. äàíà.. Àõøàì îëàíäà áèðè. äóð ýåäÿê. äàíà äàðòàäûð. Èñòÿäè äþíñöí ýåðè. ÷îõ åðòÿäèð. Îòëàìàüà áèð éàíà. Òÿëÿñìÿ. Ðÿùìè ýÿëèá äèíäèðèð: – Àé äàíà. Éîëäàøû âåðäè úàâàá: – Åòìÿ úàíûì. – Äèíäèðìÿ. – Ìÿí ñÿíÿ äåäèì ýÿë ýåäÿê. Î áèðñè îðäà éàòäû. äÿðäèì àðòàäûð. Ñÿí íèéÿ äåäèí åðòÿäèð? 1912 176 .Àé äàíà. Ãóðä äà ýÿëèá äàüûòäû. Áó úöð îíà ñþéëÿäè: . Éîëäàøû ýÿëäè ñÿùÿð.

Èøòÿ áèð çèðÿê. Åëì òÿùñèëè ÿçèééÿòëè èñÿ. Êþíëöíöí àðèçóéè-éåêòàñû: Âÿòÿíö ìèëëÿòèíèí åùéàñû. ñÿí äÿ áþéöê èíñàí îë. Ìÿêòÿáè-àëèäÿ òÿùñèë åéëÿ. ãåéðÿòëÿ ÷àëûø. Áèëÿúÿêñÿí. Íÿ ãÿäÿð çÿùìÿòÿ äöøìöø îíëàð. Ýåéèíèá ìÿêòÿáèíèí ôîðìàñûíû. Ýåúÿ-ýöíäöç ÷àëûøûð ìÿðäàíÿ. Ãîðõìà. ÿëáÿòòÿ. À ÷îúóã. 1912 177 . Âÿòÿí î ñàéÿäÿ ìÿìóð îëñóí. Ñèíôè-ÿäàäèíè òÿêìèë åéëÿ. Èñòÿéèð ñèáãÿò åäÿ ÿãðàíÿ. ñÿíÿ ùàã éàð îëñóí. Ãûøäà éîë ýåòìÿéè çÿùìÿòëè èñÿ. àéûã. Úöìëÿ ùàëûíäà ìÿäÿòêàð îëñóí. ýåò. àãèë óøàã. êàìèë óøàã.ÌßÊÒßÁ ØÀÝÈÐÄÈ Èøòÿ áèð òÿðáèéÿëè. îõóñàí òåç âÿãòäÿ – Êè. Ýþòöðöá ãîëòóüóíà ÷àíòàñûíû. Êå÷ìÿñèí âàõòû äåéÿ ñöðÿò åäèð. Ñÿé åëÿ. úàùàí è÷ðÿ áþéöê èíñàíëàð. Äîüðóëóãäà áó àäà øàéàí îë! Ãîé úàùàí åëì èëÿ ïöðíóð îëñóí. Ìÿêòÿáÿ øþâãè-òàìàì èëÿ ýåäèð.

Äåäèëÿð: – Àé ãîúà. òÿáë. íàé ùàðà? 178 . Ùàçûð åéëÿðäè äöðëö áöðéàíëàð. õÿðèôëÿìèñÿí. Áèç ùàðà. Áèøèðÿðäè ýþçÿë ôèñèíúàíëàð. à ãàðäàøëàð! Áàøûìûçäà áþéöê ôÿëàêÿò âàð. êþùíÿ äþâðàíäà Áèð áþéöê ïàäèøàùûí Èðàíäà. ×îõ ôÿðàñÿòëè. âóðóá éûõñûí. äåäè ýóéà: – Úöìëÿ ãÿôëÿòäÿñèç. Âàðäû îðìàíäà áèð ãàíàí ìåéìóí. ïàäøàù ñàðàéû ùàðà. àøäàí ãàïûá ãà÷àðëàð èäè. Äàäëû-äàäëû. çÿèôëÿìèñÿí. Ãîðõóðàì áèç òÿëÿô îëàã àðàäà. Õÿðúè àðòûá èòÿðäè çÿùìàòû. ëÿòèô ìöñÿììàëàð. éàçûã.ÀØÏÀÇ Âß ÏÈØÈÊ Êå÷ìèø ÿééàìäà. Òÿáõ èøèíäÿ çèéàäÿ ïÿðêàð èäè. Éûüäû ìåéìóíëàðû. ×àøûá ÿãëèí. Ðàñòûíà äöøñÿ èäè ùàíñû ïèøèê. Åäÿëèì áàøãà áèð äèéàðà ñÿôÿð. Ëåéê ìÿòáÿõ ïèøèêëÿðè ùÿð âÿãò. Èøòÿùà àðòûðàí ìöðÿááàëàð. Àøïàçûí òÿëõ îëàðäû þâãàòû. Äöøäö òÿøâèøÿ. ßòäÿí. êàðäàí ìåéìóí. úÿíý. Èòòèôàã åéëÿéèá úóìàðëàð èäè. Ôèêðè îíäàéäû êèì. éàïäû áèð øóðà. Îíëàðû þëäöðöá ÿâÿç ÷ûõñûí. Áèç ùàðà. Åòìÿê èñòÿð ïèøèêëÿðÿ ãÿëÿáÿ. Éåòìÿìèøêÿí áèçÿ áó èøäÿ çÿðÿð. Éàçûã àøïàç åäÿí êèìè ãÿôëÿò. Îëàúàãäûð ìöùàðèáÿ áóðàäà. Äàðûõûá ïóñãóäà ÷ÿêèðäè êåøèê. Ïàäøàù àøïàçû ýÿëèá ãÿçÿáÿ. Áèð íÿôÿð êàìèë àøïàçû âàð èäè.

Ôèëùÿãèãÿò îëàðëà úÿíý åëÿäè. Áèðèñèí äàìäà âóðäó. ñàëäû éåðÿ. Ñþçöíÿ ùå÷ êÿñ åòìÿäè èãðàð. Áàøãà îðìàíäà åéëÿäè ìÿñêÿí. ãÿôèëäÿí ïèøèêëÿð åòäè éöðöø. Þçö éàëãûçúà åòäè òÿðêè-âÿòÿí. Ýåòäè òàëàíà ìöðüè-òóðøö õóðóø. Éûüäû áàéòàðëàðû î äÿì ñîëòàí. Àøïàç èñÿ ýÿëèá äàùà òÿíýÿ. Áèðèíèí àðõàñûíúà ñèëáÿëÿäè. ÷èëîâ. êöôòÿ. Ýþðäö øåé ÷ûõìàéûð ìöáàùèñÿäÿí. Ïàäèøàùëûã. 179 . Ùàçûð îëìóøäó îë çàìàí úÿíýÿ: Áèøèðèá éûüìûø èäè éàüëû ïèëîâ. Ãîðõäóüóé÷óí î ãàíëû ùàäèñÿäÿí. ãîéìàäû äÿáÿðÿ. àò éàíñà áèðúÿ äÿðìàíû âàð. ñÿí þçöí. éàíìûøäû áèð íå÷ÿ àòëàð. Õåéëè ìåéìóí éàüû ýÿðÿê áóëóíà – Êè. Áèçÿ àéà íÿ äÿõëè âàð áó ñþçöí? Èñòÿð àøïàç ïèøèêëÿ úÿíý åòñèí. ÷ÿêäèëÿð ìèððîâ. Áÿçÿìÿê èñòÿéèðäè õþí÷ÿëÿðè – Êè.Éàõøû ôèêð åò áèð. òÿâèëÿ îäëàíäû. Áèðèí þëäöðäö. äàì-äèðÿê éàíäû. Äåäè: – Òåç àòëàðà åäèí äÿðìàí! ßðç ãûëäû òàìàì áàéòàðëàð: – Øàùûì. Ùåéô. éåòÿð áèçëÿðÿ áó èøäÿ çÿðÿð? Ãîúà ìåéìóí ÷îõ åéëÿäè èñðàð. àé úàíûì. Áèçÿ îíäàí íå÷öí çèéàí éåòñèí? Ùàíñû àãèë åäÿð áóíà áàâÿð – Êè. éàíàí àòëàðà ÿëàú îëóíà. Ëàêèí îä äöøäö. Äîëäóðóá äöçìöø èäè íèì÷ÿëÿðè. Ãàïäû àøïàç éàíàð áèð îäëó êþñþâ. äîëìà. Ìöðüè-òóðø. Ãà÷äûëàð äèøðÿ. Ýÿð÷è ñþíäöðäö éàíüûíû ùöççàð. ëÿøýÿð àòëàíäû. Ñîëòàí ÿìð åòäè. øîðáà.

1913 180 . Äþðä òÿðÿôäÿí àòûëäû ãóðøóíëàð. çèéàí âóðàð þçöíÿ. Ñþéëÿäè: – Áàõìàéàí áþéöê ñþçöíÿ. Øöáùÿ éîõäóð. Ýöëëÿáàðàí îëóíäó ìåéìóíëàð. ñÿðÿñýÿð àòëàíäû.×ûõäû ôÿðìàí. Ñóðÿòè-ìàúÿðàíû àíëàòäû. Ãà÷ûá àíúàã ãóòàðäû áèðúÿ íÿôÿð. ÷îõ ãÿìýèí. ìèí ÿçèééÿò èëÿ. Îë ãîúà ìåéìóíà ýåäèá ÷àòäû. Ìèí áÿëàëàðëà. Î äà àðòûã ÿçàáö çÿùìÿò èëÿ. Ãîøóí þëäöðäö îíëàðû éåêñÿð. Îëäó ôþâðÿí ìöùàñèðÿ îðìàí. Àüëàøûá îëäóëàðñà. Ãîúà ñîíðà îíà âåðèá òÿñêèí. Ïÿùëÿâàíëàð ýþòöðäö òèðö êàìàí.

ÁÈÐ ÌßÊÒßÁÄß ÈÌÒÀÙÀÍ
Èìòàùàí ìÿúëèñè ãóðóëìóøäóð,
Çàëäà ñêàìéàëàð ãîéóëìóøäóð
Áèð-áèðèíäÿí áåø-àëòû àðøûí óçàã,
Ùÿð áèð ñêàìéà öçðÿ òÿê áèð óøàã,
Íÿçìö òÿðòèá èëÿ îòóðìóøëàð,
Èìòàùàí÷ûí ñèéàùè òóòìóøëàð.
Áóíëàðûí ãàðøûñûíäà àçúà êÿíàð
Éàøûë þðòöêëö áèð áþéöê ìèç âàð.
Öçâè-ìÿõñóñ îëàí ìöÿëëèìëÿð,
Ùÿï îòóðìóø íèçàì èëÿ éåêñÿð
Ãàïûëàð þðòöëöá ãàïàíìûøäûð,
Àðõàñûíäà íþêÿð äàéàíìûøäûð.
Ãåéç èëÿ äóðìóø îðòàëûãäà ìöäèð,
Èìòÿùàí éàçûñûí åäèð òÿãäèð.
Ðÿä òÿê ýóðëàéàí çàìàíäà ñÿñè,
×ûõìàéûð, ñàí, ÷îúóãëàðûí íÿôÿñè,
Ùàìûíûí ãàðøûäà ãÿëÿì-êàüûçû,
Ãóðóìóøäóð éàçûãëàðûí áîüàçû.
ßñÿáèëèêäÿí èøòÿ áÿçè ÷àøûð,
ßëëÿðè òèòðÿéèð, äèëè äîëàøûð,
Áÿçèíèí ãîðõóäàí ýþçö ãàðàëûð,
Öðÿéè ÷ûðïûíûð, öçö ñàðàëûð.
Áÿçè òóòìóø èêè ÿëèëÿ áàøûí,
Ôèêðÿ äàëìûø, óíóòìóø àðêàäàøûí.
Þçöíÿ éîëäàøûí ýþðöá öñêöí,
Áÿçè îëìóø ùÿéàòûíà êöñêöí.
Ýàù ìóäèðèí àúûãëû ãàøãàáàüû
Î ñàéàã ãîðõóäóá éàçûã óøàüû –
Êè, éàçûã áöñáöòöí èòèðìèø þçöí,
Éàçìàüà òàïìàéûð äöíÿíêè ñþçöí.
Àéðû-àéðû ùÿðÿ êèòàáÿò åäèð,
Õàúÿëÿð îíëàðà íÿçàðÿò åäèð.
Ùàíñû øàýèðääÿ âàðñà èñòåäàä,
Ôèêðÿ ïè÷èäÿäèð, éàçûð äèëøàä.
Ùàíñû øàýèðääÿ êèì áÿòàÿò âàð,
181

Ñóðÿòèíäÿ ãÿðèáÿ ùàëÿò âàð,
Éàðö éîëäàøëàðûíäàí àð åäÿúÿê.
Áÿëêÿ àõûðäà èíòÿùàð åäÿúÿê.
Áó ñàéàã êÿñáè-åëìÿ ðàüèá èêÿí,
Áó ñàéàã õàúÿëÿð ìÿâàçèá èêÿí,
Òèôëè-ìÿñóìëàð èìòàùàí òóòäó,
Áàøëàðûíäà áèëèê ìÿêàí òóòäó.
Àëäûëàðñà ãûçûë íèøàíëàðûíû,
Ùåéô áèëìÿçëÿð þç ëèñàíëàðûíû.
ßúíÿáè äèëëÿðèíäÿ ÷îõ ìàùèð,
Þç ëèñàíûíäà äèëëÿðè ãàñèð.
Àòàëàð ÷îõëàðû ÿâàìöííàñ,
Þç éàíûíäà åäèð áó íþâ ãèéàñ:
“Þç äèëèíäÿí ùå÷ îëìàñûí õÿáÿðè,
Îíó áèëìÿêëèéèí íÿäèð ñÿìÿðè?”
Þç äèëèí áèëìÿìèø éàðûì-éàìàëàã,
Òÿðáèéÿò àëñà ÿúíÿáèäÿí óøàã,
Ùèññè-ìèëëèééÿò îíäà áèòìÿçìè?
Àäû äöíéà öçöíäÿ èòìÿçìè?
1913

182

ÚßÐÐÀÙËÛÃ
À.Ï.×åõîâà íÿçèðÿ

Äÿëëÿê äöêàíûäûð. Äöêàíûí è÷ÿðèñèíäÿêè ñàü òÿðÿôäÿ îëàí øèðÿëè ñÿêèíèí öñòöíÿ ñàëûíìûø éûðòûã ùÿñèðèí öçÿðèíäÿ áàøà÷ûã îòóðàí ìöøòÿðèíèí
öñòöíÿ ãûðìûçû, ÷èðêëè ôèòÿ ñàëûíìûø; ãàáàüûíäà áàøû êå÷ÿë áàëàúà øàýèðä
îâóú èëÿ òàñäàí ñó ýþòöðöá ìöøòÿðèíèí òÿïÿñèíäÿí òþêöð âÿ áîéíóíà,
áîüàçûíà úàëàíûðêÿí îíóí áàøûíû èñëàäûð.
Ñîë òÿðÿôäÿêè ñÿêèíèí öñòöíäÿ ïàë÷ûã ìàíãàëûí êÿíàðûíäà ãîéóëìóø
èêè áàëàúà òàñäà èñòè ñó áóüëàíûð.
Äÿëëÿê øàýèðäè ùÿðäÿí áóðíóíó ÿòÿéèíÿ ñèëèá áàøûíû ãàøûéàðêÿí,
ìöøòÿðèíèí áàøûíû îâìàãäà èäè. Óñòàñû äÿëëÿê Ìÿøÿäè ßñêÿð áèð þðö
àøàüà, áèð þðö éóõàðû ýåéäèéè ãàðà ãÿäÿê àðõàëûüûíûí äþøö âÿ ÿòÿêëÿðè
÷èðêäÿí ãàðà ìåøèí êèìè èøûëäàéûð, ñöðòöëöá éûðòûëìûø úèáëÿðèíèí àüçû ñàäûð
áàüëàìûø, áåëèíäÿêè êèñÿáÿíäèíèí éàðûñû éåéèëìèø ãàéûøûíûí öçÿðèíÿ
ùÿðäÿí öëýöúö ñàâëàéûá ñöðòöð âÿ àüçûíäàêû äåìè ÷óáóüóíóí òöñòöñöíö
äîäàüûíûí êöíúöíäÿí ïöñêöðÿðÿê ùàâàäà äóìàíëàäûð. Áó ùàëäà
ìîòàëïàïàã, øàë ÷óõàëû, óçóí áîéëó, ÷àëñàããàë áèð êèøè ãàïûäàí è÷ÿðè
ýèðèá ñàëàì âåðèð. Ñîíðà ÷èðêëè, ãàðà ñÿïêèëè àü äÿñìàë èëÿ áàüëàäûüû ñàü
ýþçöíöí öñòöíÿ ÿëèíè ãîéóá, ñîë ñèïàëàã ýþçö èëÿ î éàí-áóéàíà áàõûá:
...Óñòà áóðàäàäûðìû? – äåéÿ ñîðóøóð.
Óñòà ßñýÿð äåìè ÷óáóüóíó ÿëèíÿ àëûá ÿñíÿéÿíäÿí ñîíðà:
– Àùà, õîø ýþðäöê, à ìîëëà Åéâàç äàéû, íÿ ÿúÿá ñÿíäÿí? Íÿ
ãóëëóüóí âàð?
– Øöêð îëñóí, àé óñòà.
Þìðöíÿ äóà÷û âàðàì.
ßëèíäÿêè õóðúóíó ñÿêèíèí öñòöíÿ ãîéóá àéàã öñòöíäÿ äóðäóüó
ùàëäà:
– Àíúàã úàíûíà ñàüëûã, áèð íå÷ÿ ýöíäöð êè, äèøèì àüðûéûð. Íÿ ÷àé è÷ÿ
áèëèðÿì, íÿ ÷þðÿê éåéÿ áèëèðÿì, íöçëÿ äóàñû äà éàçäûðäûì, éåíÿ òîõòàìàäû. Áèëìèðÿì áó íåúÿ äÿðääèð? Îõ... îõ... Áåëÿ ñûçûëäàéûð êè, åëÿ áèë
ãóëàüûìûí è÷èíÿ ìûõ ÷àõûëûð. Ëàï áåéíèìèí è÷è äÿ ëöêêöëäÿéèð. Àç ãàëûð
áàøûì ïàðòëàñûí. Èíàí êè, íàìóñóìà ãûñûëûá àüëàìûðàì. À êèøè, áó ÷àéû
185

áèíà ãîéàíûí Àëëàù åâèíè éûõñûí. Áóíäàí èðÿëè éöç éàøûíäà êèøèëÿðèí
àüçûíäàêû äèøëÿðè ñÿäÿô êèìè èäè. Áó ÷àé çÿùðèìàð áÿäÿíèìèçèí àõûðûíà
÷ûõäû.
Óñòà ßñýÿð:
– Ýþçöíÿ íÿ îëóá, à êèøè, áàüëàìûøñàí?
– À êèøè, áó äèøèì çÿùðèìàð ñàíúäûüûíà ýþðÿ áàüëàìûøàì. Éîõñà
ýþçöì àüðûìûð.
Óñòà ßñýÿð:
– Äÿñìàëû à÷, áèð áàõûì ýþðöì.
Ìîëëà Åéâàç:
– Âàù, âàù, äèøèì åëÿ ñàíúûð, åëÿ ñàíúûð êè, öðÿéèìèí áàøû çîããóëäàéûð. Àüçûìû à÷à áèëìèðÿì, äàíûøà áèëìèðÿì. Öç-ýþçöì äÿ øèøèá,
ýåúÿëÿð ñÿùÿðÿúÿí éàòà áèëìèðÿì.
Óñòà:
– Çÿðÿðè éîõäó, îòóð, à÷ àüçûíû ýþðöì.
Ìîëëà Åéâàç îòóðóá äÿñìàëû à÷àíäàí ñîíðà àüçûíû àðàëàéûð. Óñòà ßñýÿð
äÿ áàøûíû ÿéèá îíóí àüçûíà áàõûð. Èëëÿðäÿí áÿðè òÿíáÿêè òöñòöñöíäÿí
ñàðàëìûø äèøëÿðèí àðàñûíäà ïàëàñà áàüëàìûø ÷èðêëè áèð ÷öðöê äèø ýþðöíöð.
Ìîëëà Åéâàç:
– Íÿ ãÿäÿð àüçûìà ñóìàã òóòìóøàì, íÿ ãÿäÿð òÿçÿê òöñòöñö âåðìèøÿì, äèíúÿëìÿìèøÿì. Áèëìèðÿì áó íåúÿ äÿðääèð ìÿíè òàïäû? Àëëàùà
ïÿíàù, îðóúëóã äà ýÿëäè ÷àòäû. Äàùà ùå÷ äàâà-äÿðìàí åëÿìÿê îëìàç.
Óñòà ßñýÿð:
– Ìîëëà äàéû, ýÿðÿê äèøèí ÷ÿêèëñèí!
– Ñÿí éàõøû áèëèðñÿí, íÿ ÿðç åäèì, ùÿð íÿ åëÿìÿëèñÿí åëÿ, àíúàã
áèðúÿ äèíúÿëèì... Àëëàù þìöð âåðñèí, Àëëàù ñÿíè ÿñêèê åëÿìÿñèí. Ìÿí
ýåúÿ-ýöíäöç ñÿíÿ äóà÷û âàðàì.
Óñòà ßñýÿð:
– Î íÿìÿíÿäèð? Ìÿíèì ÿëèìäÿ ñó è÷ìÿêäÿí äÿ àñàíäûð, – äåéèá
êþùíÿ áèð ôèòÿéÿ áöêöëìöø êàðàñòûëàðûí è÷èíäÿí áèð êÿëáÿòèí ÷ûõàðäûð. –
Úÿððàù äåéÿíäÿ ÷ÿòèí áèð øåé äåéèë, àíúàã àäÿò ëàçûìäûð. ßë ýÿðÿê ÿñìÿñèí, âÿññàëàì!.. Îäóð, ñûðàüàýöí Ìàðàüàëûîüëó Ùàúû Áÿéäÿìèðèí äÿ
äèøè àüðûéûðäû. Êèøè Èðàí ñþâäÿýÿðè, ÷èéíèíäÿ êàáèëè êöðê, àéàüûíäà ñàüðû
áàøìàã. Áèð äÿãèãÿäÿ äèøèíè ÷ÿêäèì, ãóðòàðäû ýåòäè. À êèøè, çàðàôàò
äåéèë, ñöìöê ñûíäûðìûøàì, áóíëàðû þéðÿíèíúÿ ãàò-ãàò ãàáûã ãîéìóøàì.
Ìÿíèì ÿëèìäÿí ùÿð øåé ýÿëèð. Ãîë ãàíû àëìàã, ìÿëàçÿ ÷ÿðòìÿê, äèëàëòû
ãàíû àëìàã... Áóíëàð ñÿíÿ çàðàôàò ýÿëìÿñèí, ýÿðÿê áèëÿñÿí êè, ãåéôàë
186

ãàíû ùàíñûäûð, îñåéëèì ùàíñûäûð, ÿêùÿë ùàíñûäûð. Ãàëäû äèø ÷ÿêìÿê, äèø
÷ÿêìÿê ìÿíèì ÿëèìäÿ ñó è÷ìÿêäÿí äÿ àñàíäûð. Áó ñààò ÷ÿêÿðÿì.
Éîõñà ùÿð äàíà-äîëóã, úàíà-úóíà àäàìûí èøè äåéèë. Åëÿ äèø âàð
êÿëáÿòèí èëÿ ÷ÿêÿðëÿð, åëÿñè âàð ìàøûí èëÿ ÷ÿêèëèð, åëÿñè äÿ âàð êè, ãàðìàã
èëÿ ÷ÿêèëèð. Îíëàðûí éåðèíè áèëìÿê ëàçûìäûð.
Óñòà ßñýÿð êÿëáÿòèíè ÿòÿéèíèí óúóíà ñèëÿíäÿí ñîíðà èñòèôùàì
ùàëÿòèëÿ îíà áàõûá éåðÿ ãîéóð, ñîíðà ìàøûíû ýþòöðöð:
– Ùÿ, à÷ àüçûíû, ÷îõ àðàëà! – äåéèá ìîëëà Åéâàçà òÿðÿô éþíÿëèð. – Áó
ñààò ÷ÿêÿðÿì ãóðòàðàð ýåäÿð. Áó ö÷ ïöñêÿëè äèøäèð, ýÿðÿê áû÷àüûí óúó
èëÿ àçàúûã ÿòèíè àðàëàéûì, âÿññàëàì, ãóðòàðäû ýåòäè.
Äèøèí ÿòèíè êÿñèð.
– Ùÿ ÷ÿòèíè áó èäè.
Ìîëëà Åéâàç:
– Íÿ äåéèì, Àëëàù ñÿíÿ êþìÿê îëñóí. Íÿ ÿúÿá, êèøè, ñÿí âàðñàíìûø. Éîõñà áó úàìààò áàòûá ãûðûëàðäû. Àëëàù ñÿíÿ þìöð âåðñèí.
Óñòà ßñýÿð:
– Áàõ, òÿðïÿíìÿ, àíúàã àüçûíû éàõøû àðàëà.
Êÿëáÿòèíè ýþòöðöá àüçûíà àïàðûð:
– Äàéàí, äàéàí, òÿðïÿíìÿ, áèð àçàúûã äàâàì åëÿ, áó ñààò ãóðòàðûì.
– Çîð èëÿ äèøè ÷ÿêèð. – Àíúàã ñþç áóðàñûíäàäûð êè, àçû äèøäèð. Þçö äÿ ö÷
ïöñêÿëè.
Ýÿðÿê êþòöéö ñûíûá è÷ÿðèäÿ ãàëìàñûí. – ×ÿêèð.
Ìîëëà Åéâàç:
– Âàé äÿäÿì âàé! Îõ, îõ, îõ...
Óñòà ßñýÿð:
– Äàéàí, äàéàí, áó ñààò ãóðòàðûì, ÿëèìÿ éàïûøìà, ÿëèìè áóðàõ.
×ÿêèð.
Ìîëëà Åéâàç:
– Âàé, íÿíÿ âàé! Âàé, áàáà âàé! À êèøè ÷ÿê ÷ûõñûí, äàùà íÿ óçàäûðñàí.
Óñòà ßñýÿð:
– Ñÿíÿ çàðàôàòìû ýÿëèð, áó úÿððàùëûãäûð à!.. Áèðäÿí îëìàç. Áóäóð,
áóäóð àç ãàëûá.
Ìîëëà Åéâàç àéàãëàðûíû äèçëÿðèíÿ ãÿäÿð ãàëõûçûá òèòðÿäèéè ùàëäà
ñóðÿòè áîüóìòóë, ãàðà-ãûðìûçû ðÿíý àëûð, òÿð öçöíäÿí äàìúûëàéûð, òþâøöéÿòþâøöéÿ íÿôÿñ àëûð.
Óñòà ßñýÿð èñÿ âàð ýöúö èëÿ ãîëëàðûíû òÿðïÿäèá ÷ÿêìÿéÿ ÷àëûøûð...
Ãàéÿò ÿçèééÿòëè áèð äÿãèãÿ êå÷ÿíäÿí ñîíðà êÿëáÿòèí øàããûëòû èëÿ äèøè
187

ñûíäûðûá Ìîëëà Åéâàçûí àüçûíäàí áàéûðà àòûëûð. Ìîëëà Åéâàç äèøè ÷ÿêèëèá
ãóðòàðìûø çÿíí åäÿðêÿí, áàðìàüûíû àüçûíà àïàðûð. Ëàêèí äèøèíèí ñûíìûø
îëäóüóíó ùèññ åòäèêäÿ:
– ×ÿêäèí? Áó ñÿíèí ýþðäöéöí èø!.. Úàíûíà äÿéñèí.
Àüëàð âÿ èñòåùçàêàðàíÿ áèð ñÿñëÿ:
– Àëëàù éàìàí ýöíäÿí ñàõëàìàñûí. Åëÿ ãàáèëèééÿòèí áó èìèø? Úàíûì,
áèð èøè áàúàðìûðñàí, äàùà íÿ ö÷öí áîéíóíà ÷ÿêèðñÿí? À êèøè, ñÿí ìÿíè
þëäöðäöí êè. ...Ýþçöìöí ãàáàüû ãàðàíëûã ýÿòèðèð.
Óñòà ßñýÿð:
– Ñÿí íÿ ö÷öí ÿëèìè òóòóðñàí? – Àúûãëû áèð ùàëäà: – Ìÿí ÷ÿêèðÿì,
ñÿí ìÿíèì äèðñÿéèìèí àëòûíäàí âóðóðñàí, íÿ áèëèì íÿ îéóí ÷ûõàðäûðñàí.
Ãîéäóí ìÿýÿð áèð ýþðöì ìÿí íÿ ãàéûðûðàì.
Ìîëëà Åéâàç:
– Ñÿí ñàëìûñàí çûðïûëûüûíà, äàùà îíà ìÿí íÿ ãàéûðûì. Áèð ãÿëÿòè
åëÿéÿ áèëìèðñÿí, äàùà íÿ áîø äàíûøûðñàí.
Óñòà ßñýÿð àúûãëû áèð ùàëäà:
– Ãÿëÿò äÿ åëÿ, äàùà óçóí äàíûøìà, à÷ àüçûíû ýþðöì. Þéðÿíìèñèíèç
ùàâàéû éåìÿéÿ. Áó þëö ùàëâàñû äåéèë êè, äàìàüûíû øàããûëäàäà-øàããûëäàäà éåéÿñÿí. – Ìîëëà Åéâàçû éàìñûëàéàðàã – “áàøàðìûðñàí, áàøàðìûðñàí”. Áóéóðóí, èíäè áó ìÿíÿ þéðÿäÿúÿê, áàøûíäàí áþéöê äàíûøìàüûíà
áàõ. Ìàðàüàëû Áÿéäÿìèðèí ñÿíèí àüûðäà ÿñêèíàñû âàð, äèøèíè ÷ÿêäèì,
ùå÷ óô äà äåìÿäè... Ìèí äÿôÿ öñò-áàøû ñÿíèíêèíäÿí òÿìèçäèð. Ùå÷ ÿëèìÿ
äÿ éàïûøìàäû. Îòóð, àüçûíû à÷ ýþðöì, ìÿíè ìÿÿòòÿë åëÿìÿ.
Ìîëëà Åéâàç:
– À êèøè, áàøûì ýèúÿëèð, ãîé áèð íÿôÿñèìè äÿðèì à ... – Îòóðóð. –
Óçóí äàðòìà, áèð äÿôÿ ÷ÿê ÷ûõñûí, ìöõòÿñÿð åëÿ.
Óñòà ßñýÿð:
– Èíäè áó ìÿíÿ þéðÿäÿúÿê. Àëëàùûí ëÿíÿòèíÿ ýÿëÿñÿí, êîð øåéòàí
ùà. À÷ àüçûíû! – Êÿëáÿòèíè ñàëûð. – Áó úÿððàùëûãäûð à... Ñÿíÿ çàðàôàò
ýÿëèðìè éîõñà? – ãîëëàðûíû òÿðïÿäèá ÷ÿêèð. – Òÿðïÿíìÿ, àç ãàëûá ÷ûõñûí,
êþòöéö ëàï äÿðèíäÿäèð. – ×ÿêèð. – Áàøûíû òÿðïÿòìÿ. Ùÿ, áåëÿ, áåëÿ. Áèð
àçàúûã äàéàí, ùà. – Õûð÷ûëòû ñÿñè åøèäèëèð. – Äàùà èíäè ãóðòàðàð.
Ìîëëà Åéâàç þëö êèìè ùÿðÿêÿòñèç îòóðóá, ýþçëÿðè áÿðÿëèá äöêàíûí
ñÿãôèíÿ äèêèëìèø, ðÿíýè-ðóéó àüàðûá, öçöíäÿí òÿð àõûð.
Óñòà ßñýÿð:
– Àõ, êè÷èê êÿëáÿòèí áóðàäà îëñàéäû, íÿ éàõøû îëàðäû.
188

Áó ùàëäà êÿëáÿòèí äèøè áóðàõûá Ìîëëà Åéâàçûí àüçûíäàí áàéûðà àòûëûð.
Ìîëëà Åéâàç íÿôÿñèíè àëàíäàí ñîíðà òåç áàðìàüûíû àüçûíà ñîõóá àüðûéàí
äèøèíèí ÿâÿçèíäÿ áàøãà áèð äèøèíèí ÷ÿêèëèá ëàõëàìàüûíû ýþðÿðêÿí:
– Òôó! Áîéíóíó Àëëàù ñûíäûðñûí! Úàíûì, ñÿí ìåøÿäÿí òóòóëìàìûøñàí, àéû äåéèëñÿí êè... Àüðûéàí äèøè ãîéóá áàøãàñûíû íÿ ö÷öí ÷ÿêèá
ëàõëàäûðñàí? Àëëàù êÿññèí ãàáèëèééÿòèíè!
Óñòà ßñýÿð:
– Àüçûáàøûíà äàíûøìà, éåêÿáàø! Áóíóí ñèð-ñèôÿòèíÿ áàõ, áàøûíäàí
áþéöê äàíûøìàüûíà áàõ! Ìàðàüàëû îüëó Ùàúû Áÿéäÿìèð áþéöê òàúèð,
íå÷ÿ èëëÿð Èðàíäà îëìóø, àüûëëû àäàì, Ùàúû êèøè, êàáèëè êöðêö éöç ìàíàòà
äÿéÿð, î áèð êÿëìÿ àðòûã-ÿñêèê äàíûøìàäû... Àììà áó ìÿíè ýþð íåúÿ
äàíëàéûð.
Ìîëëà Åéâàç ñÿêèíèí öñòöíÿ ãîéäóüó õóðúóíó ýþòöðöá, ÿëèíè öçöíÿ
ãîéäóüó ùàëäà ìûðûëäàéà-ìûðûëäàéà ãàïûäàí ÷ûõûá ýåòäè.
1915

189

Õÿñòÿíè ìöàéèíÿ 190 . ÿìè! Óøàüû åâÿ ýÿòèðèíèç! – äåäè. – äåéÿ îíëàðà òÿñÿëëè âåðäè. àë è÷. ãûçëàðûìû. Äÿðùàë Ìöñëöìáÿé àäëû óçóíáîéëó. õîø ñèìàëû áèð úàâàí ñó ýÿòèðèá î êèøèéÿ âåðäè. Õÿñòÿ ÷îúóã òèòðÿê. Áèùóøëóã ùàëûíäà äöøìöø õÿñòÿ òèòðÿê. ñîëüóí ýþçëÿðèíè à÷ûá éåíÿ äÿ ãàïàäû. Òåç-òåç êÿñèêêÿñèê íÿôÿñ àëûðêÿí ÷îõ-÷îõ þñêöðöðäö. áèð àç ñó – äåéÿ áóëàíûã. õÿç ïàëòîëó. Ãîúà êèøè ñóéó àëûá õåéèðäóà åäÿðêÿí íÿâÿñèíèí éàíûíà ýÿëäè. Äàùà áèð ñþç äåìÿéèá åâèíÿ ãàéûòäû. îüëàíëàðûìû þëäöðäöëÿð. çÿèô ñÿñëÿ: – Àé íÿíÿ. Ùÿìèä êèøè éåíÿ áèð àù ÷ÿêèá: – Ãàðäàø. Ìÿí áàøûáÿëàëû àíúàã áó óøàãúûüû áèð íîèëÿ ýþòöðöá ãà÷ìûøàì. áó óøàã ìÿíèì íÿâÿìäèð. Áèð î ãÿäÿð êå÷ìÿìèøäè êè. îäëó éàøû áàøûíäàêû éûðòûã êþùíÿ øàë èëÿ ñèëèðäè. – Áàëà. éàõûíäàêû ãàïûíû à÷ûá ñó èñòÿäè. Î äà éîëäà áó íîèëÿ õÿñòÿëÿíäè. õÿñòÿíè è÷ÿðè àïàðäûëàð. Ìöñëöìáÿé íÿùàéÿòäÿ áó ñþçäÿí ãÿìëÿíäè. Ãîúà êèøèéÿ õèòàáÿí: – ßìè. Äîäàãëàðû ãóðóéóá. ãàðà øëéàïàëû. ãóðó òîðïàã öñòöíäÿ îòóðóá îí áåø éàøûíäà õÿñòÿ áèð îüëàí óøàüûíûí áàøûíû äèçè öñòöíÿ àëìûøäû. Ãîúà àðâàä äàèìà õÿñòÿ ÷îúóüóí öçöíÿ áàõàðêÿí ýþçëÿðèíäÿí àõàí ãàíëû. ñó ýÿòèðìèøÿì. îüëóíäóðìó? – äåéÿ ñóàë åòäè. ãîúà áèð àðâàä èëÿ êö÷ÿíèí áèð òÿðÿôèíäÿ. àðûã ÿëèíè óçàäûá ñó ãàáûíà éàïûøäû âÿ áèùèññ áèð ùàëäà ñóäàí áèð íå÷ÿ óäóì è÷äèñÿ äÿ. áó óøàã ñÿíèí íÿéèíäèð.. Î úöìëÿäÿí áåëè áöêöëìöø àüñàããàë Ùÿìèä àäëû áèð êèøè. Ìöñëöìáÿéèí áó ìÿùÿááÿòèíäÿí ôÿëàêÿòçÿäÿ àèëÿíèí öçöíäÿ øàäëûã àñàðû ýþðöíäö. Ìöñëöìáÿéÿ õåéèð-äóàëàð åäÿðÿê. Ìöñëöìáÿé îíëàðà ìÿíçèë âåðèá ðàùàò åëÿäèêäÿí ñîíðà: – Ìÿí ýåäèá óøàã ö÷öí ùÿêèì ýÿòèðèì. Øöêöð Àëëàùûí êÿðÿìèíÿ! – äåéèá äÿ àüëàìàã áîüàçûíû òóòóá ñàêèò îëäó. ÷àëñàããàë áèð äîêòîð Ìöñëöìáÿé èëÿ áÿðàáÿð è÷ÿðèéÿ äàõèë îëäó. ÷ûë-÷ûëïàã àðâàä-óøàãëàð Òèôëèñäÿ ìöñÿëìàíëàð ìÿùÿëëÿñèíèí êö÷ÿëÿðèíäÿ ñÿôèëñÿðýÿðäàí ãàëìûøäûëàð. – äåéÿ óøàüûí áàøûíû ÿëèëÿ ãàëäûðäû. Õÿñòÿ ÷îúóã áÿíèçè ñàðàëìûø..ÁßÄÁßÕÒ ÀÈËß Êàðñ âÿ ßðäÿùàíäàí ãà÷ûá ãóðòàðìûø áèð äÿñòÿ àú-éàëàâàú. Áèð ãÿäÿðäÿí ñîíðà êö÷ÿéÿ ÷ûõûá: – À êèøè. ïåéäÿðïåé þñêöðÿê îíó ëàï äèëäÿí ñàëäû. Ãîúà êèøè äÿðèíäÿí áèð àù ÷ÿêèá ñàêèòàíÿ àüëàðêÿí àéàüà äóðäó. Ìöñëöìáÿé áó ùåéíäÿ ãàïûíûí àüçûíäà äàéàíûá îíëàðûí áó ôÿëàêÿòëè ùàëûíà áàõûðäû. öçöíöí ãÿíÿëÿðè èíúÿëìèøäè. ãûçäûðìàäàí ëÿùëÿéèðäè. ýÿëèíëÿðèìè ÿñèð àïàðäûëàð.

Áèð áþéöê êöëôÿòäÿí áèðúÿ áóíà ýþç äèêìèøÿì. ìÿí áèëèðÿì äîêòîð ñÿíÿ íÿ ñþéëÿäè – äåéèá éåíÿ áàáà âÿ íÿíÿñèíè ãóúàãëàäû âÿ áàøûíû áàáàñûíûí ÷èéíèíÿ ãîéóá òþøêöéÿ-òþøêöéÿ áèð ãÿäÿð ñàêèò îëäó. ñÿáð åëÿ. äûøàðû ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿäè. Äîêòîð: – Õåéð. ÷îõ àüëàìà. Ãîúà Ùÿìèä ýþçëÿðèíèí éàøûíû ÿëèëÿ ñèëÿðêÿí è÷ÿðèéÿ ýèðäè. íÿíÿñè äÿ î ñåâýèëè áàëàñûíû ãóúàãëàäû.... áàëà. ãÿçàäàí áèçèì ö÷öí áåëÿ èìèø. Áèð àç äèíúÿëäèêäÿí ñîíðà: – Áàáà.. Ìöñëöìáÿé ìåùðèáàíëûãëà î éàçûüà òÿñÿëëè âåðèá åâÿ ãàéûòäû. Äîêòîð äàéàíûá ôèêðÿ ýåòäèêäÿí ñîíðà: – Ùÿëÿ áó äÿðìàíû âåðèíèç. þëöì ìÿíèì ö÷öíäöð. Íÿ åòìÿëè. íàçèê ãîëëàðûíû ãàëõûçûá áàáàñûíûí áîéíóíà ñàëäû. Àëëàù ãîéñà ñàüàëàðñàí. Ùÿìèä êèøè íÿâÿñèíÿ éàõûíëàøûá: – Áàëà. Ñîíðà áàøûíû àøàüû äèêèá ìöòÿêÿááèðàíÿ áèð ùàëÿòëÿ ôàéòîíà òÿðÿô éîëëàíäû.. Ãîúà êèøè: – Äîêòîð ÿôÿíäèì! Àëëàù õàòèðèíÿ. Ñåâýèëè íèøàíÿñèíèí ùÿéàòûíäàí öìèäè êÿñèëìèø ãîúà êèøè àéàã öñòÿ ãóðóéóá ãàëäû. – äåéÿ ãîðõóëó áèð ÿäà èëÿ äîêòîðóí þíöíÿ êå÷äè. – äåéÿ ñþçöíöí àõûðûíû ñþéëÿìÿéèá ìöòÿÿññèôàíÿ áèð ÿäà èëÿ ÿëèíè òÿðïÿòäè... – äåéÿ íÿâÿñèíèí öçýþçöí òóìàðëàäû. Àëëàù ñÿíèí þëöìöíö ìÿíÿ ýþñòÿðìÿñèí. Îíóí þëö ðÿíýèíäÿ îëàí ó÷óã áÿíçèíäÿ ãîðõó ÿëàìÿòè ìöøàùèäÿ îëóíàðêÿí: – Úÿíàá äîêòîð. Ùÿìèä êèøè äîêòîðóí ÿãÿáèíúÿ ýÿëèá îíóí àéàãëàðûíà éûõûëäû. ÿýÿð ìöìêöíñÿ ìöçàéèãÿ åòìÿ. 191 . áóðàéà ýÿë! – äåéÿ îíó ÷àüûðäû.. Ãîúà êèøè þç ñàããàëû óçóíó àõàí ýþç éàøëàðûíû ñèëÿðêÿí: – Áàëà. ùÿð ö÷ö øèääÿòëÿ àüëàøäûëàð. Ãîðõìà. Íÿâÿñè ôÿðàñÿòëÿ áàáàñûíûí ïîçüóíëóüóíó äÿðê åòäèéèíäÿí éàòàãäà äèêÿëèá: – Áàáà. ñþçöí íÿäèð? – äåéèá ÿéëÿøäè. Ñîíðà õÿñòÿ ÷îúóã: – Áàáà. îíóí èøè ìöàëèúÿäÿí êå÷èá. – äåéÿ ÷èéèíëÿðèíè îéíàòäû. Àíúàã ñÿíÿ âÿñèééÿòèì îäóð êè. Âàð ÿçàñû òèòðÿðêÿí ùþêöðòìÿ ÷àëûá àüëàìàüà áàøëàäû. ñÿùùÿò öìèäè âàðìû? – äåéÿ ìöíòÿçèðàíÿ ùàëÿòëÿ ñóàë åòäè.åäèá íöñõÿ éàçäûãäàí ñîíðà. Óøàãúûã äÿôÿòÿí àðûã. ñîíðà Ìöñëöìáÿéëÿ õóäàùàôèç åäèá ôàéòîíà ÿéëÿøäè. àòàìäàí-àíàìäàí ñîíðà ìÿí äàùà þëìÿéèìè èñòÿðÿì. áàõàëûì íåúÿ îëóð? Ôÿãÿò.

õþðÿéè îëìóøäóð. Îíäàí äà õÿñòÿéÿ âåðäèëÿð. Îí äÿãèãÿäÿí ñîíðà àéûëäûñà äà. Éåíÿ äÿ áàáà âÿ íÿíÿñèíè ãóúàãëàéûá ùÿð ö÷ö àüëàøäûëàð. ãàðû áó éàçûüûí ãèäàñû. Ìöñëöìáÿé: – Âàé. Ñîíðà Ùÿìèä êèøèéÿ õèòàáÿí: – ßìè. 1915 192 . àõûð íÿôÿñèìäèð. ãÿðèá þëêÿäÿ åâ ñàùèáè íàðàùàò îëìàñûí äåéÿ. ìÿí áèëèðÿì. íèéÿ ñþéëÿìÿéèðñèíèç? – äåéÿ äÿðùàë îíëàð ö÷öí éåìÿê òÿäàðöê åòäè âÿ áèð ãÿäÿð äÿ ñöä ýÿòèðèá õÿñòÿ ÷îúóüà è÷èðòäèëÿð.. èõòèéàðñûç óúàëàí ôÿðéàäëàðûíû ñèíÿëÿðèíäÿ áîüàðêÿí. íÿôÿñè ãÿò îëäó. òåç-òåç ìÿíèì ãÿáðèìèí öñòÿ ýÿëÿðñÿí. âåðèëÿí äàâà-äÿðìàí áîüàçûíäàí êå÷ìÿéèá ùèéÿíýëÿðèíäÿí áàéûðà òþêöëäö. Áèð ñààòäàí ñîíðà íþêÿð äÿðìàí ýÿòèðäè. Ýåúÿíèí éàðûñû þçýÿíèí åâèíäÿ. Áèð î ãÿäÿð êå÷ìÿäè êè. ìÿíè óíóòìàéàñàí – äåéÿðÿê íÿôÿñè êÿñèëäè. ùå÷ îëìàñà éàñèí îõó.. Ñåâýèëè áàëàñûíû áÿñòÿðè-åùòèçàðäà ýþðÿí ãîúà àðâàä éóìðóãëà þç ñèíÿñèíÿ âóðàðêÿí ÿðèíÿ õèòàáÿí: – À êèøè. Áÿäáÿõò ãîúà êèøè ÷àøûá þçöíö èòèðäèéèíäÿí “Éàñèíè-øÿðèô” ÿâÿçèíÿ “Ùÿìä” ñóðÿñè îõóìàüà áàøëàäû. î ñîéóìóø áÿäÿíè ãóúàãëàéûá ñûçûëäàäûëàð. áÿñ íÿ ö÷öí. Àíúàã ñÿíäÿí òÿâÿããåì îäóð êè. Ìöñëöìáÿé îíëàðû îâóäóá òÿñÿëëè âåðäè. áàëàì Ãóðàíñûç êå÷èíìÿñèí – äåéÿ ùàéêûðäû. õÿñòÿéÿ üèøâÿ àðèç îëäó.. ýþðìÿéèðñÿíìè. ßë-àéàüû ñîéóäó. – äåéÿ úàâàá âåðäè. ëàêèí áöòöí ÿùâàëû õàðàáëàøìàüà öç ãîéäó. àëíûíäà ñîéóã òÿð ÿëàìÿòè ýþðöíäö. õÿñòÿ ÷îúóüóí öçöíÿ þëöì ðÿíýè ãîíóá áèð-èêè äÿôÿ ÷ÿíÿ ÷àëäûãäàí ñîíðà. Ìöñëöì ñîíðà þç èøèíÿ ýåòäè.Õÿñòÿ ÷îúóã: – Áàáà. ñÿñèí íÿ ö÷öí õûðûëäàð? Ìÿýÿð ñÿí äÿ õÿñòÿìèñÿí? – äåéÿ ñîðóøäóãäà ãîúàíûí ÿéàëû: – Àé áàøûíà äþíöì. õÿñòÿ äåéèëäèð. ëàêèí ö÷ ýöíäöð êè. ìÿíè þçöí ãÿáðÿ ãîéàðñàí âÿ ÿýÿð áó øÿùÿðäÿ ãàëìàëû îëñàíûç.. Ñîíðà äîêòîð éàçäûüû íöñõÿíè þç íþêÿðèíÿ âåðèá äÿðìàí àëìàüà ýþíäÿðäè. Áó âàõò î áÿäáÿõò ãîúàëàðûí áàøûíà ñàíêè ãèéàìÿò ãîïäó. ñèç àúñûíûçìûø. Ýåúÿíèí éàðûñûíàúàí áó ùàë öçðÿ ãàëäû. Ëàêèí ÿñð çàìàíû èäè êè. ÷þëëÿðèí áóçó.

Àëëàùà ÿìàíÿò îëàñûíûç. Ýåò-ýåäÿ ùàâà èøûãëàíûá ýöíÿø çèéàñûíûí ìöãÿääèìÿòèëúåéøè ÿòðàôäàêû äàüëàðûí çèðâÿëÿðèíäÿ íöìàéàí îëäó. Ýöíÿø ùÿíóç òöëó åòìÿìèøäè. Ùÿëèìÿ èñÿ ÿðèíèí áàëèíè-åùòèçàðûíäàí äèçëÿ193 . ÷ûüûðûøàí îí éàøëû Çåéíÿá àäû ãûçûíûí âÿ àëòû éàøëû ßùìÿä àäëû îüëóíóí ÿëèíäÿí òóòóá åâëÿðèíèí çèðçÿìèñèíÿ àïàðäû. Íå÷ÿ ýöíäÿí áÿðè àðàñûêÿñèëìÿäÿí åøèäèëìÿêäÿ îëàí òîï ýóðóëòóëàðû áèð àç éàâàøûìûøäû. Àíúàã àüëûíà áèð øåé ýÿëäè: áåëÿ êè. ùÿð êÿñ þç áàøûíûí ùàðàéûíäà èäè. ñþíöê áèð èøûãëà àüàðìûøäû. Áÿøÿð áàëàëàðû ãîéóí-ãóçó êèìè ìÿëÿøÿðêÿí ÷þëëÿðÿ äàüûëìàãäà èäè. Ïåéäÿðïåé àòûëàí òîï ãóìáàðàëàðûíûí äöøöá ïàðòëàìàñûíäàí ùÿð òÿðÿôäÿ áèð àòÿø òóôàíû âöúóäà ýÿëìèøäè. Áó ùåéíäÿ Áàéáóðò øÿùÿðèíèí è÷ÿðèñèíÿ áèð ùþâëíàê ÷àõíàøìà äöøäö. Éàëíûç áÿñòÿðè-åùòèçàðäà áóëóíàí éåòìèø éàøëû Ùàúû Íóðó êèøèíèí ÿéàëû Ùÿëèìÿ êÿñðÿòè-ùöçí âÿ êÿäÿðèíäÿí ÷ûëäûðìàã äÿðÿúÿñèíÿ ýÿëìèø èêÿí ÿçèçëèêëÿ áþéöòäöéö áàëàëàðûíû õèëàñ åòìÿéè äöøöíöðäö. Øèääÿòëè ÿñÿí ñîéóã êöëÿê àüàúëàðûí ãóðóìóø áóäàãëàðûíà. Áó âÿùøÿò ãàëàíûí òÿñëèì åäèëÿúÿéè õÿáÿðèíäÿí íÿøÿò åòìèøäè. áó éîë èëÿ ýåäèíèç. Ùàâà ãàéÿòäÿ ñîéóã èäè. ùå÷ êÿñ. Éàë÷ûí ãàéàëàðûí. Àíáàðëàðà. Úàíñûç áÿäÿí êèìè ùÿðÿêÿòñèç ãàëìûøäûëàð. éöêñÿê äàüëàðûí öçÿðèíäÿ òÿðàêèì åòìèø ãàð êîìàëàðû âÿ áóç ïàð÷àëàðû ÿúÿá ãÿðèáÿ ñóðÿòëÿð òÿøêèë åòìèøäè. Ùÿð êÿñ þç úàíûíûí ãåéäèíäÿ. òàéàëàðà îä âóðóëìóøäó. ìÿõðÿúè ìÿìëÿêÿòèìèçèí è÷ÿðèñèíäÿäèð. Çàâàëëû ÷îúóãëàð ãîðõóäàí íÿ ëàüûìûí è÷ÿðèñèíÿ ýèðìÿéÿ. Øèääÿòëè êöëÿéèí çÿðáÿñèíäÿí éàíüûí àíáààí àðòìàãäà èäè. ãàéàëàðûí çèðâÿëÿðè çÿèô. íÿ äÿ àíàëàðûíûí éàíûíà ãàéûòìàüà úöðÿò åäèðäèëÿð.ÃÀÐÀÝÖÍËÖ ÙßËÈÌß Ãûø ôÿñëè èäè. Äàüëàðûí. Ýþé ýóðóëòóñóíäàí äàùà äÿùøÿòëè îëàí òîï ãóìáàðàëàðûíûí òÿðàãÿëÿðè ýåòäèêúÿ àðòìàãäà èäè. Ýåòìÿéÿ ãöäðÿòè îëàíëàð òÿìàìÿí ãà÷ûá äàüûëäûëàð. Ñîíðà îðàíûí äþøÿìÿñè öçðÿ òÿáèéÿ åäèëìèø áèð òàõòà ãàïûíû ãàëäûðûá òèòðÿê áèð ñÿäà èëÿ: “Áóðàñû ïÿê ÿñêè áèð ëàüûìäûð. ùå÷ êèìñÿíèí éàäûíà äöøìöðäö. Òÿãðèáÿí ýåúÿéàðûñûíäàí äþðä ñààò êå÷ìèøäè. áàëàëàðûì. ßùàëè ñÿðàñèìÿ ÿëèíÿ ýÿëÿíè ýþòöðöá ãà÷ûøûðäûëàð. Áèð íå÷ÿ ñààò àðà âåðìèø òîï àòÿøè éåíèäÿí ôÿàëèééÿòÿ áàøëàìûøäû. ãàéàëàðûí áóçëó éàðüàíëàðûíà ÷àðïäûãúà âàùèìÿëè ñÿñëÿð òþðÿäèðäè. ìÿäõÿëè áóðà èñÿ. Áèð àç ôàñèëÿäÿ øÿùÿð áîì áîø áîøàëäû. ãîðõóäàí òèòðÿéèá äèëè òóòóëìóø. Ãîùóì-ãîíøóëàðû. ùÿð ùàëäà áèð òÿðÿôÿ ñÿëàìÿò ÷ûõàðñûíûç öìèä åäèðÿì” – äåéÿ Ùÿëèìÿ ýåðè äþíäö.

Îéàí-áóéàíà éöéöðìÿêäÿí ëàüûìûí äèâàðûíà ÿëëÿðè.. Òà êè. î àòÿø äàëüàëàðûíûí àðàñûíäàí þçöíö ùÿéÿòÿ-áÿðÿéÿ àòäû. Ôÿãÿò îíóí èíèëòèñèíè åøèäèðäèñÿ. Àüðûíûí øèääÿòèíäÿí áèùàë îëóá òÿðïÿíìÿäè. Ãÿçàäàí ùÿìèí éåðäÿ áèð íå÷ÿ éîëàéðûúû âàðäû. Âÿùøÿòäÿí áöòöí þçöíö èòèðìèøäè. î. Áèð ãÿäÿð ýåòäèêäÿí ñîíðà ßùìÿäèí àéàüû áèð øåéÿ òîõóíóá öçöñòÿ éûõûëäû. Áèð äÿãèãÿäÿ àòÿø åâèí äþðä òÿðÿôèíè ÿùàòÿ åòäè. éàüìóð äàíÿñè êèìè òþêöëÿí ýöëëÿëÿðÿ ìÿðóç îëìàã ãîðõóñóíäàí áó ôèêèðäÿí äàøûíäû. ëàêèí ëàüûìûí äèâàðûíäà ÿêñè-ñÿäà òþðÿäÿí þç ñÿñèíäÿí áàøãà ãåéðè ñÿñ åøèòìÿäè. Î ôÿëÿêçÿäÿ ÷îúóãëàð ãàðàíëûãäà ãîðõóøóá ÷ûüðûøûðäûëàð.. ýàù è÷ÿðèéÿ ãàéûäûðäû. Áó ùàëäà ÷îõ óçàãäàí ãàéÿò çÿèô èøûã êèìè áèð øåé ýþçöíÿ ÷àðïäû. Ëàüûìûí éåðè ðöòóáÿòëè îëäóüóíäàí òåç-òåç àéàãëàðû ñöðöøöá éûõûëìàã äÿðÿúÿñèíÿ ýÿëèðäè. Çåéíÿáèí ÿëè ãàðäàøûíûí ÿëèíäÿí öçöëäö. éàðûëûá èñòè áèð øåé öçöàøàüû úàðè îëäó. ãàðà òöñòö åâèí è÷ÿðèñèíÿ äîëóá áóðóã-áóðóã ïÿíúÿðÿëÿðäÿí õàðèúÿ ÷ûõûðäû. Áè÷àðÿ Ùÿëèìÿ ÿðèíèí éàðû þëö úÿñÿäèíè ãóúàãëàéûá åâäÿí êÿíàðà ÷ûõàðìàã èñòÿäèñÿ äÿ. âÿùøÿòëè ãÿëáèëÿ èòèðäèéèíè íÿ ãÿäÿð àðàäûñà. ãîúà õÿñòÿ ÿðèíè äÿ óíóäóá. Áó ùåéíäÿ øåéïóð ñÿäàñû åøèäèëäè. ÷ûðïûíìàñûíû þçö åøèäèðäè. Öðÿéè î ãÿäÿð øèääÿòëÿ äþéöíäö êè. àëûøàí ìÿãáÿðÿíèí òþêöíòöëÿðè àëòûíäà çèðçÿìèäÿêè ëàüûìûí äà ìÿäõÿëè ãàïàíûá. Óúàäàí àüëàìàñûíû øèääÿòëÿíäèðäèñÿ äÿ. Î áÿäáÿõò ãûçúûüàç þç èòèéèíè àðàìàã ãÿñäèëÿ ÿëèíè ëàüûìûí äèâàðûíà ñöðòöá “ßùìÿä!” ßùìÿä!” – äåéÿ ãàðäàøûíû ÷àüûðûðäû. ßùìÿäèí çûüûëòûñû äàùà åøèäèëìÿìèø îëäó. íåúÿ îëäóüóíó ýþðìöðäö. áèð ÿñÿð. Áèð íå÷ÿ äÿãèãÿäÿí ñîíðà î.ðèíè ãóúóá îäëó ýþç éàøëàðû òþêìÿêäÿ èäè. Àëíû íÿéÿ ÷àðïäûñà. áèð íèøàíÿ áóëàìàäû. Çèðà êè. Éåêäèýÿðèíè ýþðìöðäöëÿðñÿ äÿ. Àúû. ãàëàíûí è÷ÿðèñèíäÿ îëàí éàíüûí ýåò-ýåäÿ àðòûá áóíëàðûí äà åâëÿðèíÿ éåòèøäè. Ãàíëû áàðìàãëàðûéëà. Áóíóíëà ïèøäàðëàðûí ãàëàéà éàõûíëàøäûüûíû àíëàäû. ëàêèí ÿë-ÿëÿ éàïûøûá ëàüûìûí è÷ÿðèñèíÿ äîüðó áèð íå÷ÿ àääûì èðÿëèëÿäèëÿð. Áèëàõèðÿ ìÿáùóò áèð ùàëÿòäÿ äàéàíûá íÿ åäÿúÿéèíè áèëìèðäè. Î éåòèì ãûçúûüàç ãàðäàøûíû àðàìàã ö÷öí ÿëèíè ëàüûìûí äèâàðûíà ñöðòÿ-ñöðòÿ áèð íå÷ÿ àääûì ýåòäèêäÿí ñîíðà äÿëèëÿð êèìè ìöòÿâÿùùèøàíÿ áèð ùàëäà äàéàíäû. Ãöññÿäÿí áàüðû ÷àòëàìàã äÿðÿúÿñèíÿ ýÿëäè. Àüëàéûá. Íàöìèäëèéÿ ãàðûøìûø áèð ãîðõó îíóí âöúóäóíó ñàðñûá äèçëÿðè òàãÿòäÿí äöøäö. ×îõ çÿùìÿòëÿ 194 . ñûçëàéûá ñà÷ëàðûíû éîëìàãëà ýàù áàéûðà éöéöðöá. öçö òîõóíóá éàðàëàíäû. àëûøìàãäà îëàí ïàë-ïàëòàðû îíäà áèð ùàëÿò òþðÿòäè êè. Ãûðìûçû àëîâ êöëÿéèí øèääÿòèíäÿí ùÿð äÿì çÿáàíÿ ÷ÿêèá éàí-éþðÿíè ýÿìèðèðäè. Ëàêèí áèð ãÿäÿð ÷ÿêìÿäè êè. áè÷àðÿ òèôèëëÿð îðàäà ãàëìàüà ìÿùêóì îëäóëàð.

Î.. Áÿëëè èäè êè. îðàéà ýèðèá ãàðäàøû ßùìÿäè õèëàñ åòìÿê ö÷öí éàðäûì äèëÿñèí. Áÿäÿíèíèí ýþðöíÿí éåðëÿðèíèí äÿðèñè òàìàìèëÿ éàíûá ãðûðìûçû ÿò ãàëìûøäû. Çèðà êè. Îíëàð î áÿäáÿõò ãûçúûüàçà éàõûí ýÿëèá ÿë èëÿ èøàðÿ åäÿðÿê: . Áó ìèíâàë èëÿ áèð íå÷ÿ àé Àíàäîëó õÿðàáÿëÿðèíäÿ ñÿôèëñÿðýÿðäàí äîëàøûðäû. Ëàêèí áèç òàíûéûðûç êè. èøûã ýÿëÿí òÿðÿôÿ éþíÿëäè.. èøûã îíóí ýþçëÿðèíÿ ÿçèééÿò åäèðäè.ñöðöíÿ-ñöðöíÿ î. Âÿùøÿòè ôþâãÿëàäÿ àðòûá àüëàéà-àüëàéà îéàíàáóéàíà ãîøìàüà áàøëàäû. ãîðõìà – äåéÿ þçëÿðèëÿ ýåòìÿéÿ ÿìð åòäèëÿð. Î. Áó ìöääÿòäÿ þçö êèìè áèð íå÷ÿ íÿôÿð êè÷èê éàøëû óøàãëàð äà îíà éîëäàø îëìóøäóëàð. Àéàüû àéàüûíà äîëàøà-äîëàøà ÷îõ ýåòìÿìèøäè êè. Àùö ÿíèíëÿðè åøèäèáýþðÿíèí öðÿéèíè êàáàá åäÿð èäè. Ëàêèí îíëàðûí àðàñûíäà ãóðó òîðïàã öçðÿ äöøöá ãàëìûø áèð èíñàí ùåéêÿëè. Èñòÿäè êè. ßñýÿðëÿðèí ÿëëÿðèíäÿí òþêöëÿíëÿðè. áó àðâàä ùàìàí Ùÿëèìÿ âÿ Çåéíÿáèí àíàñû èäè. Î àðâàä ñóéó è÷äèêäÿí 195 . ëèáàñ äåéèëÿí øåéäÿí àíúàã ñÿòðè-þâðÿòäÿí áàøãà ÿéèíëÿðèíäÿ áèð øåé éîõ èäè. ýöíÿøèí íóðó îíóí àëíûíà äöøöá ùàâàíûí ñîéóüó âöúóäóíà òÿñèð åòäèêäÿ àüëû áàøûíà ýÿëèá éóðäñóç-éóâàñûç áèð áèéàáàíäà áóëóíäóüóíó äÿðê åòäè. áèð è÷èì ñó. Âÿãòà êè. Ñîíðà äþíöá ýåðèéÿ äèããÿò åòäèñÿ. Òàèíêè áèð ýöí ùàâàíûí êÿñêèí øèääÿòëè áîðàíû î çàâàëëû ÷îúóüó áèð ìÿõðóáÿ åâèí äàëäàñûíà ñûüûíìàüà ìÿúáóð åëÿäè. Ãÿäÿì ýþòöðöá èðÿëèëÿäèêúÿ àéàüûíûí àëòûíäà ãàí ñû÷ðàéûá öç-ýþçöíÿ ñÿïÿëÿíäè. áèð äÿðÿäÿí áåø-îí íÿôÿð éàðàãëû àòëû ÷ûõäûüûíû ýþðäö. Çàâàëëû óøàüûí ãîðõóäàí äèçëÿðè òèòðÿéèá éåðÿ ÷þêäö. îíóí èíñàí îëóá-îëìàäûüûíû éÿãèí åäÿìÿçäè. Áó àòëûëàð ÿñýÿðëÿð èäè. Öç-ýþçö òàìàìÿí éàíìûø âÿ ãûðûøìûø èäè. ùÿñðÿòëÿ ÷ûõàí õûðûëòûëû ñÿñ èëÿ: – Àëëàù õàòèðèíÿ. È÷ÿðè ýèðäèêäÿ îðàäà áèð íå÷ÿ íÿôÿð àúèç. áàéûðà àòäûãëàðû øåéëÿðè éåìÿêëÿ þëöìäÿí áåòÿð áèð ùÿéàò êå÷èðìÿêäÿ èäè. – äåéÿ çàðûäû. ëàüûìäàí êÿíàðà ÷ûõäû. Àáàäàíëûã àðàìàã õÿéàëû èëÿ îéàíà-áóéàíà äèããÿò åòäèêäÿí ñîíðà ÷îõ óçàãäà éûõûëìûø áèð òàáèéÿ ýþçöíÿ ñàòàøäû. áè÷àðÿ ãàðäàøûíûí éàíûíäà ãàëìàã ëàçûì ýÿëÿðêÿí õàùè-íàùàõè îíëàðûí ÿìðèíÿ èòàÿò åòäè. áèð àðâàä øÿêëè âàð èäè. Çåéíÿá äÿðùàë ãàéûäûá ñîéóãäàí äîíìóø áàðìàãëàðûíû ùàâðûõàùàâðûõà ñûíûã áèð ãàá ïàð÷àñûíäà îíà ñó ýÿòèðäè. Áåëÿ áÿäâèíÿçÿðäÿ ùÿð êÿñ îíó ýþðìöø îëñàéäû. Áóðàñû ëàüûìûí ìÿõðÿúè èäè. áèð ìÿùøÿðè-ÿìâàò è÷ÿðèñèíäÿ áóëóíäóüóíó ìöøàùèäÿ åòäè. Î àðâàäûí êèì âÿ íÿðÿëè îëäóüóíó áèëìÿäèéè ùàëäà Çåéíÿáèí îíà ðÿùìè ýÿëèá ïÿðÿñòàðëûã åòìÿê ö÷öí îíà éàíàøäû. Éåðÿ áàõäûãäà áèð ÿñýÿð ìåéèäè ýþðäö. Êèðïèêñèç îëàí ãàíëû ýþç ãàïàãëàðûíû òåç-òåç ãûðïûðäû.Ãîðõìà. ÿëèë êèøè-àðâàä ýþðäö êè. øÿêëè-øÿìàèëè äþíìöø èäè...

ßùìÿä!. ëàêèí àüëàìàñû äàíûøìàüûíà ìàíå îëäó.. Áó äÿãèãÿäÿ ñàíêè ãàðàýöíëö Ùÿëèìÿíèí ñþíöê ìöøàèðèíäÿ áèð èøûã âöúóäà ýÿëäè. àíàúàí!.ñîíðà ñàíêè Çåéíÿáèí áó ãÿäÿð ìÿðùÿìÿòèíè äÿðê åòìÿéèá áþùò âÿ ñöêóòà äàëìûøäû. Äÿðùàë î áàëàúà ÿëëÿðèíè öðÿéèíèí öñòöíÿ ãîéóá ýóéà áóíóíëà öðÿéèíèí ÷ûðïûíòûñûíû àçàëòìàã èñòÿéèðäè. Äàùà àðòûã ñÿáð åäÿìÿéèá òèòðÿê áèð ñÿäà èëÿ: – Àíàúàí. Çåéíÿá. ßùìÿä!. Áó êÿëìÿëÿðè åøèòìÿêäÿí Çåéíÿáèí öðÿéè äàëûíà äÿéèá áèð ñþç ñþéëÿìÿê èñòÿäèñÿ. ñÿíìèñÿí? Áÿñ ãàðäàøûí ßùìÿä ùàíû? – äåéÿ àíà-áàëàíûí îäëó ýþç éàøëàðû áèð-áèðèíÿ ãàðûøäû... éàâðóì Çåéíÿá. Çåéíÿáÿ î àðâàäûí ñÿñè àøèíà ýÿëäèñÿ äÿ. ×öíêè î çàâàëëû ùåéêÿë áèð ïàð÷à ÿò âÿ ñöìöêäÿí áàøãà áèð øåé äåéèëäè. Éåòèìÿ áàëàñûíû òàíûéûá ãóéó äèáèíäÿí ÷ûõàí êèìè áèð ñÿñëÿ: – Îõ. 196 . òàíûìàäû. – äåéÿðÿê áàëàúà ãîëëàðûíû ÿëèëÿ àðâàäûí áîéíóíà äîëàäû. Ëàêèí ãàéÿò àùÿñòÿ ñÿñëÿ áèð íå÷ÿ ñþçëÿð òÿêðàð åäèðäè.” – ñþéëÿäèéèíè àíëàäû... Çåéíÿá òÿðÿùùöìàìèç áèð ãîðõó èëÿ àøàüû ÿéèëèá îíóí ñþçëÿðèíÿ ãóëàã âåðäèêäÿ: “Çåéíÿá..

.

.

Éóñèô. Éóñèô Åéáè éîõäóð. Ñòîë. Ìèðçÿ Éóñèô ñòîëóí äàëûíäà îòóðóá ùåñàáà áàõûð: Ñÿôÿð Ãàðäàøûìäûð. äÿâàò. áóðäàí ñÿí? Áàõ. Éóñèô. äÿôòÿð.Í. ùå÷ áåëÿ øåé îëàðìû. Ñÿôÿð Ãîâìàçñàí êè. Ìöñÿëìàí äà ãîíàüûíû ãîâàðìû? 199 . ñîéóãäàí òèòðÿéèðÿì. Òèòðÿéèðÿì. ýÿë. ýþðöðñÿí. äîüìà ãàðäàøû. ãûðõ éàøûíäà É ó ñ è ô – Ùàúû Äÿìèðèí ìèðçÿñè. ãÿëÿì ÁÈÐÈÍÚÈ ÏßÐÄß Ìÿúëèñ âàãå îëóð ùàúûíûí ùöúðÿñèíäÿ. ãàðäàøûûì Ñÿôÿð. Éóñèô Áó íÿ ñþçäöð. äÿìèð ñàíäûã. Áèð àç áóðäà èñèíìÿê÷èí ãîé ýÿëèì. Èñòÿñÿí äÿ éàò.Îñòðîâñêèéÿ íÿçèðÿ ßÔÐÀÄÈ-ÌßÚËÈÑ Ù à ú û Ä ÿ ì è ð – Éåòìèø éàøûíäà áèð òàúèð Ñ ÿ ô ÿ ð – Ùàúû Äÿìèðèí ãàðäàøû. ìÿíè. øîòêà. ñàíäàëéà. êàëåíäàð. êàüûç. ýÿë. èéèðìè áåø éàøûíäà ß ù ì ÿ ä á ÿ é – Ìöëêÿäàð áèð áÿé Ìÿúëèñÿ ëàçûì îëàí øåéëÿð: äþøÿê (öñòöíäÿ Ùàúû Äÿìèð îòóðìàüà). áèð ãÿäÿð äÿ äèíúÿë. òóòìóð ñîéóãäàí ÿëèì.ÉÎÕÑÓËËÓà ÅÉÈÁ ÄÅÉÈË Ðóñ ÿäèáëÿðèíäÿí À. áó òàúèðáàøû. Ìÿí äÿ îíóí êè÷èê.

Íå÷öí ãóìàðà.Ñÿôÿð Éóñèô. ñàðñàãëûãäàí. Óéäóì ìÿí àõìàã è÷êèéÿ. Õàíà ãàðäàø. Éóñèô îíóí ñþçöíö êÿñÿðÿê Éàõøû. Êèìñÿ êè. Ñÿôÿð Ñÿí áèëìèðñÿí. Éóñèô. äöøñÿ áåëÿ áèð ïèñ éîëà. Ìÿñòêÿí ìîëëà åâèíÿ äÿ ýåäÿðäèì. ãÿëáèì áîøàëñûí. àõìàãëûãäàí. éÿãèí êè. Èíäè ùå÷ êÿñ ñàëàìûìû àëìàéûð. Éóñèô Ýÿë òÿðê åò è÷êèíè. Àøíà äåäèêëÿðèì ìÿíè ñîéäóëàð. éàð èäè. Ãîéäóì ïóëó õàíÿíäÿéÿ. ×îõ ÷ÿòèíäèð áèð äÿ î àãèë îëà. ìàëûì. âàð èäè. Ìÿíÿ ùÿð êÿñ éîëäàø èäè. Áó äÿðáÿäÿð Ñÿôÿð ãàäàíû àëñûí. Éîëäàøëàð äà ìÿíè éàäà ñàëìàéûð. ñÿí áóíó äóéóðñàí. Ãîé äÿðäèìè äåéèì. Àëëàù õîøáÿõò åëÿñèí ñÿíè. ãóìàðà. áÿéëÿðÿ éîëäàø èäèì. Äöç áèð èëäèð ãàðäàøûì ãîâóá ìÿíè. èíäè êè. Ùÿð éåðäÿ àø âàðäû îðäà áàø èäèì. îëìà ãóìàðáàç. Áèð ñöôðÿäÿ ÷îõ âàõò íàùàð åäÿðäèì. Áÿäáÿõòëèêäÿí. Àõûð áåëÿ éàìàí ýöíÿ ãîéäóëàð. òÿðê åòìÿê îëìàç. ãûçëàðà. ïóëóì. 200 . è÷êèéÿ óéóðñàí? Ñÿôÿð Íå÷öí? Áó àøêàð øåéäèð. Íÿ ãÿäÿð êè.

íÿ åòìÿëè. äóõàíäà.. ïàäâàëëàðäà. ïóëóì íÿ ãÿäÿð âàðäû. ñÿí äÿ áèë ÿùâàëûìû. ãóðòàðäû. Ìÿí äÿ áóðäàí ùàéäû. Áó. Êþíëöì è÷êè èñòÿéèð. Òðàêòèðäÿ. íÿ ùàìàì. Àéðûëìàã èñòÿäè ìÿíäÿí ãàðäàøûì. Éîëäàø îëäóì íàÿùëÿ. Áàõäûì ýþðäöì íÿ òàñ ãàëûá. ùàðà ýåòìÿëè? 201 . Ãîé íÿãë åäèì. Àëëàù þçö àëèìäèð. ìÿíÿ ïóë. ýåòäèì Òèôëèñÿ. Ýÿð äàíûøñàì ìÿíè íåúÿ àéûðäû. ×ûõìûø ÿëèìäÿí âàð-éîõóì áèòòàìàì. áàëëàðäà. Êåéô åëÿäèì òåàòðäà.óçóíäóð. Ñÿôÿð Ìÿýÿð ùå÷ ìÿí àéûã îëóðäóì ýåúÿ. Éóñèô Òåàòðà ýåòìÿê ýÿòèðìÿç íþãñàí. Ýåäèá éàð-éîëäàøû ãîíàã åäèðäèì. âåêñèë äöøäö. Ìöëêëÿð îíà.Éóñèô Íåúÿ? Íÿ éîë? Ñÿôÿð Äèíëÿ øÿðùè-ùàëûìû. àõûð ìÿíëÿ áþëöøäö. Ìöëêöí ÷îõóí þç àäûíà ãàéûðäû. Ýþðÿð î ýöçýöäÿ þç åéáèí èíñàí. Èéèðìèéäè àòàì þëÿíäÿ éàøûì. Ìÿíèì áó ãàðäàøûì íåúÿ çàëèìäèð.. Êåôëè èäèì. Ùÿð íÿ èñÿ. êèìÿ. Òà áèëÿéäèì àðòèñò îéíàéûð íåúÿ? Àíëàìûðäûì ÿñëà ùàðà ýåäèðäèì. ùÿð ïèñÿ. Àíúàã àéûëäûì îíäà êè. Ïóë äà éîõäóð.

áþðêö. Éîõ áèð àäàì ýåäèá äÿðäèìè äåéèì. Ö÷ ýöí-ö÷ ýöí ÷îõ âàõòû àú ãàëûðàì. ×îõ éàëâàðäûì àðâàä-óøàãëàðûíà. Èíäè ýþðöðñÿí áó êþêäÿ ëàÿëàú.Òóòäóì ñàòäûì áèðúÿ-áèðúÿ ïàëòàðû. Îâóøäóðóá ùîâõóðóðàì ÿëèìè. Àíúàã îüóðëóüà ýÿëèð ýöìàíûì. Àüëàéàðàã äÿðäèìè ÿðç åòìèøÿì. Éîõ. Áèð ýöíöìöí ðóçèñèíÿ ìþùòàúàì. Áèð ãÿïèéèì éîõäóð úèáèìäÿ. éîõ. ãóë îëóì ñÿíÿ. äöøäöì àéàãëàðûíà. ãàðíûì àú. Äåäè: éîõäóð ùå÷ øåéÿ ëÿéàãÿòèí. Íÿéèì âàðäû: êöðêö. ñàëåù îüóë îëóì ñÿíÿ. Íàïàê ãóëóí ùàã äèíëÿð èääÿàñûí. øàëâàðû. Èòèë áóðäàí. äåìÿðÿì. Áó ãûø ôÿñëè ÿéíèì úûíäûð. îíà äà ðàçû îëìóð âèúäàíûì. éåðÿ äþéöðÿì. áàõ ãóðóòìóø áåëèìè. Ãàðäàø éîõ. íåéëÿéèì? Éóñèô Áó éàðàìàç. Ãîâäó ìÿíè. àúàì. Íÿ åòìÿëè. Ñÿí äå ýþðöì: íÿ ãàéûðûì. 202 . Äûðíàãëàðûì äîíóð. Àëëàù âåðñèí áÿëàñûí. ÷öí áèð äÿôÿ ýåòìèøÿì. Ñîéóã äÿéèá. Äåäèì: ñàõëà ìÿíè. ÷àðÿ òàï áàøûíà. þëäöðöð ìÿíè õÿúàëÿò. Ùàðäàí ýåòñÿì áàõûð ìÿíÿ úÿìàÿò. Ñÿôÿð Éîõ. îíäàí ãÿïèê-ãóðóø àëûðàì. Ìÿíäÿí îëñà éåíÿ äå ãàðäàøûíà. áàñàð ìÿíè íèêáÿòèí. Þç-þçöìö éîðóëóíúà ñþéöðÿì. Èíàí êè. Áóíäàí. Ñÿùÿð òåçäÿí òèíýÿëÿðäÿ äóðóðàì. Ýÿëèá-ýåäÿí ìÿõëóãà áàø âóðóðàì.

Äåéèðÿì êè. ßëáÿòòÿ êè. Éÿíè éîõ. âåðìÿ ÷îõ. Áó áèð øàùû ùÿëÿ áÿñèìäèð áó ýöí. Éóñèô Áóéóð. Èòèë áóðäàí. âåðñÿí. èíñàíà äà îõøàìûð. Ùàúû ñþçöíö êÿñÿðÿê 203 . Ñÿíäÿí ìÿýÿð ìöçàéèãÿ åëÿðÿì? Ñÿôÿð Î àü ïóëäóð.. öç-ýþçöíäÿí áèò éàüûð. áàõ áóíà. àç âåð.. êèì âåðäè ðöñõÿò? Áèð äÿ áóðà ýÿëìÿéÿ åòäèí úöðÿò? Äåìÿìèøÿì áó ÿòðàôà äîëàíìà. ñÿíÿ áèðúÿ êÿëìÿ ñþçöì âàð. äàùà àðòûã äàéàíìà! òÿðÿôÿ Áàõ. Ñÿôÿð Ãàðäàø. ãîé äóðñóí.Éóñèô èñòÿéèð ÷ûõàðûá îíà ïóë âåðñèí Éóñèô. íÿ ãÿäð èñòÿð èñÿí âåðÿðÿì. Ìÿñõ îëóáäóð. þçö îëàð ñÿáÿáè. Øÿõñè òóòàíäà Àëëàùûí ãÿçÿáè. Ùàúû Äÿìèð äàõèë îëóð Ùàúû Ñÿí áóðäàñàí éåíÿ. ìÿíÿ ïóë âåðìÿ. èñòÿìèðÿì.

Ýåò. Ùàúûéàì. Ñÿí äÿ íàùàð éåìÿýèíÿí ýöíäöçÿ. Ìÿí ýåäèðÿì. Éàç êàüûçûí. Ùàúû ÷ÿêèá ùöúðÿíèí ãàïûñûíû þðòöð ÙàúûÉóñèô. Àõøàì îëúàã òåç ýÿë áèçäÿ. Âÿäÿ òàìàìûíäà èøè äöçÿëìÿç. Òàíûðñàíìû? Áèíÿêäàð Øóøàí áàããàë. Àíúàã áóíóí÷öíäö áóðà ýÿëèøèì. Ñîíðà ÷ûõàðäàðàì êÿíäè ÿëèíäÿí. – Áèð àç ïóë èñòÿð åäÿ ìöàìèëÿ. ôÿðèí. Àüñó áÿéè ßùìÿä áÿé. Ùàúû ýåäèð. Íÿ êè. Ùÿëÿ áó ñààò øöüëöì ÷îõäóð. åòìÿ áóðàíû ìóðäàð. øàì åëÿ. Äîëàíàðûã ôàðèü-áàë ùàñèëèíäÿí. Àç ïóë âåðèá êÿíäèíè ýèðîâ àëàã. äåéèð ìÿí ìöñÿëìàíàì. áó ýöí áèð éàõøû ôèêð åòìèøÿì. èøè òåç òàìàì åëÿ. ìþìèíÿì. Áèð àç øåé äÿ îíà ðöøâÿò âåðÿðèê. âàð ãåéðè-éåðäÿ èøèì. Èíñàí úèëäèíäÿ éûðòûúû ùåéâàíäûð. Ñàáàù ýåúÿ ýÿëÿúÿêäèð î áèçÿ. Ñÿôÿð ýåäèð. Óòàíìûð äà. Òÿçÿëÿðÿì íàñòîéêàéëà âåêñèëè. Áèð íÿôÿð äÿ âàð àðàìûçäà äÿëëàë. ýåò. Àðòûã òÿíçèë èëÿ áèð íå÷ÿ èëÿ. Ýÿëÿúÿêäÿ êÿíäÿ éèéÿëÿíÿðèê. Ôèêðèì áóäóð îíó ÷àüûðûì ãîíàã. ÿñëèí äÿ âåðÿ áèëìÿç. Ýþðöç íåúÿ ïàìáûã èëÿ áàø êÿñèð! 204 . Èëäÿí-èëÿ øèøèá àðòàð òÿíçèëè. òÿðÿôÿ Éóñèô Ýþðöðñöçìö íåúÿ ãàðà âèúäàíäûð.Ùàúû ×ûõ áàéûðà. åøèòìèøÿì. ÿùëè-Ãóðàíàì. Éóñèô éàëíûç. Äàíûøìàüà ñÿíèíëÿ âàõòûì éîõäóð.

ýÿëäèí. Àç äà îëñà. ýÿë ÿéëÿø ýþðÿê íÿ âàð? Éóñèô ÿéëÿøèð Éóñèô Ñàüëûüûíûç. Ãÿáóë åäèð. ßëäÿ òÿñáèù. òÿíçèëèí ñàéûð ïóëóíóí. Áûüûí âóðäóðìóø. áîø éîëà ñàëìàç Ùàúû. äîëàøäûðûð àç-÷îõóí. Ùàëáóêè. Ãîé ùöúðÿíè áàüëàéûì. óçàòìûø ñàããàëû.Þç äîüìà ãàðäàøû ñîéóãäàí ÿñèð. Ýåúÿ ýÿëñèí. Àüçûí åòìèø ãûðõûã ïåíäèð ìîòàëû. ýþéÿ ÷ûõñà äà öíö. ëàìïà éàíûð. Ùàúû ÿéëÿøìèøäèð. Ñÿôÿðè áó èøäÿí õÿáÿðäð åäèì. Ïÿðäÿ ÈÊÈÍÚÈ ÏßÐÄß Ùàúûíûí åâè. ýÿëìÿéèáäèð áÿñ îëàð? 205 . Ýþé ÿñêèéÿ äöéöíëÿéèð ýöíöíö. Øÿùðèí éåòèì-éåñèðèíèí. Ìÿí äÿ îíóí àúûüûíà Ñÿôÿðè. Éóñèô äàõèë îëóð Ùàúû Éóñèô. çèêð åäèð. Àðòûã-àðòûã ìèí-ìèí éàìàí ñþç äåéèð. Ñîíðà âåðìèð. ùÿì ãîé éåñèí àøûíäàí. Äóðóì ýåäèì. Áèð íå÷ÿ äÿíÿ ñòîë âÿ ìèç äöçöëöá. Òàïûá âåðÿúÿéÿì ùÿìèí õÿáÿðè. Ùÿð ýöí ýåäèð úàìààòëà íàìàçà. Êþùíÿúèéèí ãûéûá îíà âåðìÿéèð. ßùìÿä áÿéèí éàíûíäà ãàðäàøûíäàí Ïóë èñòÿéÿíäÿ êÿñèëÿð ÿëàúû. äîäàãëàðûí òÿðïÿäèð. äóëóíóí Áó ôÿíä èëÿ ÿëäÿí àëûð âàð-éîõóí. Áàøëàéûð ìÿñúèääÿ ðàçö íèéàçà. Õàëã äà åëÿ çÿíí åäèð êè.

Ñîíðà ýåòñèí ùà ÷ûüûðñûí. Îíóí ö÷öí äÿðèí ãóéó ãàçàðûã. ôàñèãäèð. éàçàðûã. Ùÿð íÿ ýÿëñÿ ÿëèíäÿí ãîé ãàéûðñûí. Î Àëëàùà. Ùàúû Éîõ. Ùàçûð âåêñèë êàüûçû âàð. Íþêÿðñèç. Õàëãûí éàíûíäà áèçè ðöñâàé ãûëàð. ïåéüÿìáÿðÿ èíàíìûð. Áó úöð àäàìëàðûí ìàëû ùàëàëäûð. Ùàúû Áó íÿ ñþçäöð. Ùÿìèí áóðäà ãîë ãîéäóððóã âåêñèëÿ. Éóñèô Ùàúû. ñÿíèí áó ôèêðèí áîø õÿéàëäûð. Áèð àç äà ãÿëï ïóëóì âàð. õÿðúëÿíÿ. Éóñèô Áèð àäàìû òÿê ÷àüûðìàçëàð ãîíàã. Íÿ âàð õàëãû éûüûá áóðà äîëäóðàì. ùå÷ áèëèíìÿç. ùÿëÿ óøàãñàí. Èñòÿéèðÿì ìÿí áÿéÿ òÿëÿ ãóðàì. Ãÿëï ïóëëàðû âåððèê îíà òÿíçèëÿ.Ùàúû Íåúÿ îëàð? Éàëãûçúà áèð ßùìÿä áÿý. Áó ìÿëóíà ùÿð íÿ åëÿñÿí àçäûð. 206 . áàüûðñûí. éîëäàøñûç áóðà ýÿëÿúÿê. éà õÿðúëÿíìÿç. éîõ. áÿëêÿ èøèí öñòö à÷ûëàð. Ãÿòè-íÿçÿð îíäàí äà áÿäòÿð äàùà – Îëóð áó èø àúûã ýÿëÿð Àëëàùà. Âåððÿì îíà. óøàã. È÷ýè÷èäèð. áèíàìàçäûð.

èòèë ýåò úÿùÿííÿìÿ. Ñÿí àòñàí äà. Ñÿùâ åòìèøÿì ïèñ îëóáäóð ìöðÿááèì. áèðúÿ ãóëàã àñ. ýîðà! Éóñèô Ùàúû. Õàëã éàíûíäà áàøûìû éåðÿ ñîõóð. äþéäöð. Ñÿôÿð Ìÿí áèëìèðÿì èíñàíìûñàí. ðÿááèì. Äèíäÿí-äîíäàí ÷ûõûá ÷îõ àçüûíëàøûð. ñÿíèí öðÿéèí êè. òóòàã êè. Ïèñ äàíûøñàì ãîâäóð. 207 . òà áÿëêÿ. Áó ÿñíàäà Ñÿôÿð äàõèë îëóð. ãîðõìóð. Ùàúû Èíäè éàä àäàì ýÿëÿúÿê. ãàðäàø äåéèë. óòàíìûð. Íÿ åéáè âàð. øàë. Þç-þçöì÷öí äÿðèí ãóéó ãàçìûøàì. Íÿ êè åâÿ. Äöçäöð. éà ùåéâàí. Ñàèëäèð áó. òþéëÿéÿ äÿ ãîéìàçëàð – Áóíó.À÷ûã ÷àõûð è÷èð. øàì åòñèí. Àëèìëÿðèí äàëûñûíúà äàíûøûð. àòìàç éÿãèí êè. ìÿí íåúÿ Ãîéóì îíó áóðäà ãàëñûí áó ýåúÿ? Ýþðöðñÿíìè àüçûíäàí íÿ èé ãîõóð. äàø äåéèë. ãîé ÿéëÿøñèí. Áåø äÿãèãÿ ñÿáð ãûëûá áèð äàéàí! Ãîé ñþçöìö äåéèì. ãàøîâ îüóðëàð. Îíäàí ñîíðà ãîâñàí éåíÿ ãîâ ýåòñèí. Ùàúû äóðóð âÿ ãÿçÿáëè áèð ùàëäà Ùàúû Ñÿíÿ êèì ðöñõÿò âåðäè ýÿëäèí áóðà? Èòèë. úàâàíëûãäà éîëäàí àçìûøàì. äàøà áàñ.

íåéëèðñÿí? ×îõäàí áèçèì òÿðÿôëÿðÿ ýÿëìèðñÿí. ãàðäàø. Ùàúû Áàüûøëàéûí ìÿíè. Ñÿôÿð Ýþðöðñÿí êè. áÿé úÿíàáëàðû. Éåðäÿ ãàëìàç ýþçäÿí àõàí áó éàøëàð. õóäàùàôèç. ßùìÿä áÿé ñàëàì âåðèð. Õîø ýÿëìèñèç. Þëìÿê èñòÿéèðÿì. Àëëàù ö÷öí ðÿùì åëÿ ãàðäàøûíà. ÷åâèð ìÿíè áàøûíà.Ùàúû êÿìàëè-êöäóðÿòëÿ öçöí áóíäàí î òÿðÿôÿ ÷åâèðèá àúûãëû äèðñÿêëÿíèá îíà áàõûð. Áóíäàí ãàáàã ìàüûë ýÿëèá-ýåäèðäèí? 208 . ßùìÿä áÿé ÿéëÿøèð âÿ òÿàðöô ãàéäàñû èëÿ. Ùàììàëëûüà. íÿ ãàéûðûðñàí. ßùìÿä áÿé ßùâàëûíûç. Áåëèì áöêöëìöø. Åéèìèñèç. Íàùàðñûçàì. áóéóð. ßëáÿòòÿ êè. ÷àòìûð ÿúÿëèì. ôÿùëÿëÿèéÿ éîõ úàíûì. Àëëàù ãóëóí áàüûøëàð. Éóñèô? Àüà Ñÿôÿð. áóéóð éóõàðû. Íÿ âàõòàäÿê ñàèëëèêëÿ äîëàíûì? Ñÿôÿð äèçè öñòÿ ÷þêìöø éàëâàðäûüû ùàëäà ßùìÿä áÿé è÷ÿðè ýèðèð âÿ äàéàíûá ùåéðÿòëÿ îíëàðà áàõûð Ñÿôÿð Èíñàôà ýÿë. éà Àëëàù. ñîéóãäàí òóòìóð ÿëèì. þìðöì ãóðòàðìûø. ñàããàëûì àüàðìûø. ïàù! Ýþðöêìöðñÿí. Ùàúû ãàéûäûá îíó ýþðäöêäÿ àéàüà äóðóð.

ñÿí äÿ áèð ãóëàã âåð ñþçöìÿ. Èòèë. äàðûõäûðìà ÷îõ ìÿíè. Éîõñóëëóã êè. àëûøìà. àéûá äåéèë. íÿ ýöíäÿ. Áèðúÿ ãàðûí ÷þðÿê âåðèá äîëàíäûð. Éàíûðàì. íÿ àðäûð?! Ìöñÿëìàíëûã þçö ñÿíäÿí áèçàðäûð. Áèð äöéö. 209 . ìöñÿëìàí. áó ãûëûíúûí. Ãàðûøäûððàì îíó òîçà. àé ãàðäàø. Àììà ýåúÿ-ýöíäöç ëöë-ãÿíáÿð. Ùàðäà ëàçûì îëàð ãàðäàø ãàðäàøà? Ýþðöðñÿí êè. ãàðäàøûì. Ïóï åëÿéèá ýþçöí äöøñÿ îâúóíà. Ùàúû Áÿñäèð. Ãîâìà ìÿíè áó ùàëëà. Ùàéûô äåéèë ñÿíÿ ìÿíèì ÷þðÿéèì? Öçöíö ýþðúÿê áóëàíûð öðÿéèì. Áó ìÿí. Áó ãÿäð áèë àëÿì äþíñÿ ïèëîâà. Àïàðìà áåéíèìè. Ìÿí äåéèðÿì áèçèì Ùàúû äàäàøà. ùå÷ äÿðäèì îëìàç. ßùìÿä áÿé Ùàúûéà òÿÿúúöá âÿ ãåéçëÿ äåéèð ßùìÿä áÿé Ùàúû. ïèéàí. àç óòàíäûð. Àäûíû ãîéìóñàí ìþìèí. óçóí äàíûøìà. íÿ êþêäÿéÿì. Áàøãà úöðÿ àëäàòìûøäûëàð ìÿíè. áó íÿ ãàíäûð. ïåéèíÿ. áó ñÿí. À áÿé. Äóð àéàüà. áèð ñóëóô âåðìÿðÿì ñÿíÿ. éîõñà ñöðöòäöððÿì ëàï ñÿíè! Ñÿôÿð äóðóá ýåäèð.. Íàùàã äàíûøñàì. áó áàøûì.. ñÿí äÿ òÿøðèô ýÿòèðäèí.Ñÿôÿð Éàõøû îëäó. äàùà íàùàã éàíìà. Éàâàí ÷þðÿê òàïñàì. Êàôèðèí äÿ ðÿùìè ýÿëÿð ýþðÿíäÿ. òöñòöì äóéóëìàç. Óòàíìûðñàí. äóð òöïöð öçöìÿ. ìÿí ùå÷ áåëÿ áèëìÿçäèì ñÿíè.

Ñîíðà Ùàúûéà ìöòÿâÿúúåù îëóá äåéèð. Ýåúÿ-ýöíäöç ôèêðèí. Äóðóð ýåòìÿéÿ. Ìöñÿëìàíàì äåðñÿí. Ñÿíäÿí ñîíðà ýþðöì êèìÿ ãàëàúàã? Àðâàäûíû áèð áàøãàñû àëàúàã. áó íÿ äåìÿêäèð? Ìÿýÿð ñÿíèí éîõäóð ùÿéàí. Áóíà õèäìÿò èñòÿìèðÿì åëÿéèì. àáèðóí. Íÿçðö-íèéàç. 210 . Áó íþâèëÿ îëìóñàí ãàíû àúû? Áèð ôèêð åëÿ. çÿêàò âåðìÿçñÿí. ñÿíÿòèí. Áèð ôèêèð åëÿ þçöí. çÿùìÿò ÷ÿê. Íÿ çöëì îëäóáäóð ñÿíÿ. õåéðàò âåðìÿçñÿí. Ýåòìÿëèéÿì ìÿí äÿ ñÿíèíëÿ áóðäàí.Íÿèíêè ñÿíäÿí ìÿí ïóë ýþòöðìÿðÿì. Áèð-èêè ñþçöì âàð Ùàúûéà. éåòìèøÿ ÷àòìûø éàøûí. áèð àç äàéàí. ãîé äåéèì. Ñÿíäÿí ãà÷àí äÿðä-áÿëàäàí óçàãäûð. Éóõóìäà ýþðÿðÿì èëàí-ãóðáàüà. Áèð ãÿïèêäèð ñÿíèí îòóç èêè äèøèí. Ðóùóí ö÷öí ìöõÿììÿñëÿð äåéÿúÿê. Òóòàëûì êè. Áóðäà ÷þðÿê éåéèá ýåòñÿì éàòìàüà. Éóñèô ìöòÿâÿúúåù îëóá äåéèð Éóñèô Áÿé ÿôÿíäè. åùñàí. Áàøãàñûéëà éàõøûìû ðÿôòàð åäÿð? Éîõ. éîõ. Ãàðäàøûíà ðÿùì åòìÿéÿí áèð íÿôÿð. èøèí Áóíóí-îíóí ìàëûí ìÿíýèðëÿìÿêäèð. úÿíàá Ùàúû. Äþâëÿòèíÿ ñàùèá îëóá éåéÿúÿê. éûüäûí îëäóí äà Ãàðóí. Åâèíäÿ äÿ áèð ñààò îòóðìàðàì. ñÿíäÿí êÿíàð îëìàã éåéðàãäûð.

Éóñèô Ýÿë. Éîõñà ñîéàúàãäû ñÿíèí äÿðèíè. áóíäàí óúóç ãóðòóëäóã. ßùìÿä áÿé. Àüëàð ãîéàúàãäû éåòèìëÿðèíè. Ìÿíèì äÿ øåé âåðìÿéÿúÿê áàùàìà. ×ûõûðëàð Ïÿðäÿ 1912 211 . ùÿðçÿ ãîäóã! Éóñèô ßùìÿä áÿéèí ÿëèíäÿí òóòóá êÿíàðà ÷ÿêèð âÿ äåéèð.Ùàúû Àðòûã-óçóí äàíûøìà. Õÿòàäûð éîâóãëóã áó úöð àäàìà.

ïàðàâîéóí òîïãàñû øèøèá. áèð äÿ Áàëàõàíû íÿãøÿñè âÿ áèð íå÷ÿ ñòóë ÁÈÐÈÍÚÈ ÝßËÈØ Á ÿ é á à ë à (éàëãûç ýÿçèð). äåéèðñÿí: “À úàíûì. øÿùÿð êîíòîðëàðûíûí ëàï àë÷àã íþêÿðè áèçäÿí éàõøû äîëàíûð. 25 éàøûíäà Õ à í ñ ÿ í ÿ ì – Ìèðçÿíèí àíàñû.. ùà÷àí Áàêûéà ýåòñÿì. Éàçû ñòîëó. æàëîíêà äöøäö ãóéóíóí è÷èíÿ. à ýþçöì. èø ðàñò ýÿòèðäè. Áèð äÿãèãÿ äÿ ðàùàòëûüûìûç. Áó âàõò áèð ñÿñ. àëòûíäà çÿíáèë. ìöðÿêêÿáãàáû. áèç ñè÷àí äåéèëèê ïèé éåéÿê”. èøè ñàëûðñàí çàðàôàòà. îúàã êàðàñòûëàðû ñûíäûðäû. ãóëëóã äà òàïäûì. 30 éàøûíäà ß ù ì ÿ ä Ì ÿ ì ì ÿ ä – âûøêà ñàùèáè.ÍÅÔÒ ÔÎÍÒÀÍÛ ÌßÚËÈÑ ßÙËÈ Á ÿ é á à ë à – ãàðàñàããàë. äàùà íÿ äåéÿñÿí! Î âàõòäà öðÿéèìäÿ ãîéäóì êè. öñòöíäÿ êàüûç. íÿ ö÷öí áó àäû ìÿíÿ ãóéðóã áàüëàéûðëàð (Òÿÿúúöáëÿ). Èíäè áó Áàëàõàíû .. ùàìûñûíäàí áÿäòÿð îäóð êè. Åëÿ äÿ îëäó. Àüà. ùèñèí-ïàñûí è÷èíäÿ àäàì íåúÿ éàøàñûí? ×îõ äà àäàì óïðàâëéàéóøøèäèð. Àâðîïà ñÿáêèíäÿ ýåéèíìèø óïðàâëéàéóøøè. áèð äÿ ýþðöðñÿí ìèðçÿëÿð. òöñòöíöí. ôÿùëÿëÿð: Àüà. Àüà. ïàë÷ûüûí. Áóíëàð êå÷ÿð ýåäÿð. Èñòÿéèðñÿí áèð êèòàá îõóìàüà. Ñîë òÿðÿôäÿ ãàïûëàð. 40 éàøûíäà } ßÂÂßËÈÍÚÈ ÏßÐÄß Ìÿúëèñ âàãå îëóð Áàëàõàíû êÿíäèíäÿ. äèíúëèéèìèç éîõäóð. ýöíäÿ áèð äÿôÿ êîíòîð÷ó ýÿëèá äåéèð: “Áó íÿäèð? Áó ãÿäÿð äÿ ïèé èøëÿíÿð? Ïèé éåéèðñèíèç íÿäèð?”. áèð òåëåôîí àïàðàòû. Þçöì äÿ ìàò ãàëìûøàì êè. ñàëäû ãóéóíóí è÷èíÿ. 212 . ùÿð íþâ èëÿ îëñà Áàëàõàíûäà þçöìÿ áèð ãóëëóã òàïûì. ãÿëÿì. ×àðÿ íÿäèð. 50 éàøûíäà Ìèðçÿ ôÿùëÿëÿð Øàôàãàò ß ë è Ø ÿ ô è – ïðèêàç÷èê. Óïðàâëéàéóøøè! Äîüðóñó. øîòêà. íÿ åòìÿëè? Ùàãã-íàùàã ùèðñèíè ñàõëàéûðñàí. Ãàðà íåôòèí. Ïàðèæèí âûñòàâêàñûíäà áèçèì áó äàüûëìûø Áàëàõàíû åëÿ éàõøû ýþðöíöð êè.

ìÿí Ñàãè äåéèëÿì. Ùÿ. Åøèäèðÿì. òåëåôîí èçâîíèò åëÿéèð. Áóðàäà ýÿðÿê ìÿí òöðêúÿ äàíûøìàüû äà éàääàí ÷ûõàðäûì. Òåëåôîí èçâîí åëÿéèð. Ñàãè ìÿíèì àòàìûí ãàðäàøûíûí áèáèñè íÿâÿñèíèí îüëóäóð. Ì è ð ç ÿ . Íÿ åòìÿëè? (Ìèðçÿéÿ) Ùÿ. éà éîõ? Á ÿ é á à ë à . àé îëàñàí ñàü. éîëà ñàëñûí.ÈÊÈÍÚÈ ÝßËÈØ ßëè Øÿôè ýÿëèð ß ë è Ø ÿ ô è (òÿÿúúöáëÿ). Ùå÷ íÿ. ýåòñÿíÿ èøèíÿ (Éåíÿ òåëåôîí çÿíý âóðóð). Áèð äÿ áó éàçûãëàð òöðê äèëè áèëìèðëÿð êè. ýþðöðñÿí êè. Ýÿðÿê ðóñúà äàíûøàã. Ì è ð ç ÿ . òåëåôîíóí ñÿñèí ìÿí åøèäèðÿì (þçþçöíÿ). áó äà ìÿíèì ïðèêàç÷èêèì (áàøûíû ñèëêÿëÿéèð). Áàø öñòÿ (áó âàõò òåëåôîí çÿíý âóðóð). Àüà óïðàâëéàéóøøè! ßýÿð î ÷åòâîðòè íîìåð ôîíòàí åëÿñÿ. Àðàáàíûí è÷èíäÿí éåðÿ ñàëàíäà ñÿñ åëÿäè. Á ÿ é á à ë à . Ö×ÖÍÚÖ ÝßËÈØ Ìèðçÿ àðà ãàïûäàí ýÿëèð âÿ äàéàíûð Ì è ð ç ÿ . Ìÿí åëÿ áèëèðÿì áóðàäàí ýÿëèð (ßëè Øÿôè ýåäèð). ìÿíèì äîíëóüóìó àðòûðàðñàíìû. Àé îüëàí. Ìèðçÿ? Éåíÿ áèð äÿðäèí âàð éîõñà? Ì è ð ç ÿ . Ùÿ. êÿíäÿ ýåäèá. Éàõøû. àüà! Á ÿ é á à ë à . äàùà áÿñäèð. ãîðõìà. Àüà. Á ÿ é á à ë à . Ì è ð ç ÿ . úàíûì. íèéÿ äàéàíìûñàí. ìÿí Ìèðçÿéÿì. Éàõøû. ÿëáÿòòÿ àðòûðàúàüàì. ýåò ßëè Øÿôèéÿ äå àðàáà÷ûíûí ïóëóíó âåðñèí. éàâàø-éàâàø ýÿðÿê òàò äèëèíè äÿ þéðÿíÿì. Úÿíàá óïðàâëéàéóøøè. Àé ñàü îëàñàí. ìÿíäÿí íèéÿ ñîðóøóðñàí? ß ë è Ø ÿ ô è . Á ÿ é á à ë à . Èíäè áóðàäà äåéèë. óçóí ìöøÿððÿô åëÿìÿ. áó ýóðóëòó ôîíòàíûí ïèëòÿñèíèí ñÿñèäèð. Áó íÿ ñÿñäèð? Á ÿ é á à ë à . Ìèðçÿ ÷ûõûð 213 . ÷îõ éàõøû. Á ÿ é á à ë à (éàëãûç). Íåúÿ éîõ. ýåò äàùà. áàéûðäàí ñÿí ýÿëèðñÿí. ñîíðà äàùà íÿ ãóëëóüóí âàð? Àõûð ñÿíÿ ñþç äåäèì.

àíëàìàäûì? Á ÿ é á à ë à . Áåøèíúè íþìðÿäÿ äÿ èøèìèç ÷îõ éàõøûäûð. Åëÿäèð. ß ë è Ø ÿ ô è . Áÿëè. ß ë è Ø ÿ ô è . íÿ âàõò è÷ìÿê èñòÿéèðñÿí è÷. Äèíëÿìÿê éåðèíÿ ãóëàã àñìàã (ãóëàüûíû òóòóð). î úöð äÿ ôÿùëÿëÿð äþðäöíúö íþìðÿíèí öñòöíäÿ èøëÿéèðëÿð. ß ë è Ø ÿ ô è . áèð éåìÿê-è÷ìÿéÿ äÿ ìàúàëûìûç éîõäóð. ÿçèçèì. Ýåò. áèçèì ö÷öí äÿ áèð âàõò ãîéàñûíûç êè. Á ÿ é á à ë à . Îùî! Äåìÿê? (òÿðÿôÿ). Äþðäöíúö íþìðÿ áþéöê öìèä âåðèð. îëìàéà áèçèìêè èëÿ îíëàðûíêû äà åéíè ìÿíáÿäÿí. Îíëàð äà éöç ÿëëè ñÿêêèç ñàæûíäàäûðëàð. Ïÿêè. Áàøûíûçà íÿ ýÿëñèí. àäàì áàëàñûéûã. Á ÿ é á à ë à . Íåúÿ? Ãîíøóíóí ïàõûëëûãäàí ëàï áàüðû ÷àòëàéûð (áóðíóíóí àëòûíäà ìûðûëäàéûð). èêè äöéöì ýÿëèá. Äåéèðÿì êè. úÿíàá ßùìÿä àüà. Ñîíðà? ß ë è Ø ÿ ô è . Íåúÿ áóéóðäóí. Ïðîìûñëà ãîñïîäèíà Ìàìåäîâà. ìÿí äÿ èñòÿéèðÿì ãóëàã àñìàã (òÿðÿôÿ). Ôîíòàí ýþçëÿéèðèê. àììà î øîüÿðèá áàëòà ÷ûõìàäû. ÷îõäàí òóòìóøóã. Áóéóð. Áèëèðÿì î ñÿíèí àç àüëûí èëÿ áó ìöøêöë ôÿëñÿôÿíè àíëàìàçñàí. Ñîíðà áèçèì íåôò äÿ îðàäàí ýåäÿ Àðõàéûí îëóí. àíà éîõ. ãóëàüûíà òóòóá äàíûøûð). áèð ïàð÷à ãÿíäèí öñòöíÿ ìèë÷ÿê ãîíàð. ùà÷àã è÷ÿê. ÷ÿêèðèê. Éÿíè êè... àõûð áèç äÿ àäàìûã. Áàøãà øåé éîõäóð. àíëàäû. ÷îõ ýþçÿë ñþçäöð. áàúû éîõ. Ìÿí èñòÿéèðÿì ÷ûõûì. óøàã éîõ. ìÿíÿì Áÿéáàëà. íÿ âàõò éåìÿê èñòÿéèðñÿí éå. Íåúÿ êè. àäàìû äà ÷îõ åëÿéÿê. ùÿëÿ ìÿí äèíúÿëìÿìèøÿì. Ôîíòàíûí ãàïàüûíû ýþòöðäöì. Äàùà íåúÿ îëà áèëÿð êè.. 214 . Èêèíúèäÿí æàëîíêàíû ÷ûõàðìûøûã. Ñàëàì ÿëåéêöì. ñàáàùûíûç õåéèð. Ìÿíèì ãîðõóì îíäàäûð êè. Á ÿ é á à ë à (þçö-þçö èëÿ òÿðÿôÿ). Ùÿ. ñèçèí . õÿðú äÿ àç îëñóí (îòáîé âåðèð). òÿâÿããå åëÿéèðÿì êè. Áàøãà ãóëëóã. äå ýþðöì. Ýåúÿíè ñÿùÿð îëóíúà ÷àëûøìûøûã. ùà÷àã éåéÿê. Ñààò ö÷äöð. ß ë è Ø ÿ ô è .ÄÞÐÄÖÍÚÖ ÝßËÈØ ßëè Øÿôè ýÿëèð Á ÿ é á à ë à (ýÿëèð òåëåôîíó ýþòöðöð. éåíÿ ÷ûõàðäàðûã (áèð àç äàùà äèããÿòëÿ äèíëÿéèð). Àðâàä éîõ. Ìÿí èñòÿéèðÿì áèð ñþç äåìÿê.. Á ÿ é á à ë à . íÿ âàð. Äöíÿíäÿí áÿðè îðàäà áàëòà ñûíûá ãàëûáäûð. Éàõøû äàíûøûð. ßëè Øÿôè? ß ë è Ø ÿ ô è . áèð ýþçäÿí îëìóø îëà. ãàëäû ãóéóíóí è÷èíäÿ. Àììà çÿðÿð éîõäóð. íÿ äåéèì?! Ñþçöìö àüçûìäà éàðûì÷ûã ãîéäó ýåòäè (ñààòà áàõûð). Ùÿ.

Äå ýþðöì. Ýþðöì (àëûð.. Âîò ìîé õÿòò (Áÿéáàëà __________ 1 “Íîáåë” äåìÿê èñòÿéèð 215 . Ìîáèëÿ1. Åéî Áåëîãîðîäó ãàñïàäà Ìîáèë. Ñþéëÿ ýþðöì äàùà ùàðäà ãóëëóã åòìèñÿí? ß ë è Ø ÿ ô è . éîõñà þéðÿíìèøñÿí? ß ë è Ø ÿ ô è . Á ÿ é á à ë à . Àé öçöí àü îëñóí. ß ë è Ø ÿ ô è . Áóäóð. Òÿôàâöòö éîõäóð.. áèëìèðÿì. îíëàðûí éàíûíäà ýÿðÿê ðóñúà éàçû-ïîçó áèëÿñÿí. Á ÿ é á à ë à . áèëëàù. èíäèäÿí àéàãëàðûíûçû éóõàðû íÿðäèáàíà ãîéìóñóíóç. ðóñúà áèëèðñÿíìè? ß ë è Ø ÿ ô è . ùÿëÿ ùå÷-çàä éîõäóð. Áÿñ!. Á ÿ é á à ë à . Äîüðóñó. Ãàðäàø. Íåúÿ áèëìèðÿì (úèáèíäÿí êàüûç ÷ûõàðäûð). ïðîøèíàäûð. Á ÿ é á à ë à . Îäóð èíäè ôàíòàë îëàúàã. Á ÿ é á à ë à . Íÿ ö÷öí? ß ë è Ø ÿ ô è . áó éàëàíëàðû þçöíäÿí ãàéûðûðñàí. Äîíëóüóì àçäûð. À éàçûã. ×îðíè Ãîðîäóí ïðèñòàâûíûí éàíûíäà. Äå ýþðöì. ßëáÿòòÿ áèëèðÿì.. âàëëàù. Éîõ. ñÿíñèç áþéöê èø îëìàç. Ìÿíñèç íÿ ãàéûðàúàãñûíûç? Á ÿ é á à ë à . àäûíû áèëìèðñÿí. áèð áþéöêäöð (áèð àç äàéàíûð). Èíúèìàëûí éàíûíäà. Èíäè íÿ äåéèðñÿí? Îäóð. øöêöð Àëëàùà êè. ßëáÿòòÿ. Á ÿ é á à ë à . áèðäèð (îõóéóð). èíäè ôîíòàíäûð. Ìîáèë! Ìîáèë! Ö÷ èë îíóí éàíûíäà äà äàéàíìûøàì. áàõûð). Ùÿëÿ ö÷ èë éàíûíäà îëìóñàí. Á ÿ é á à ë à . Îùî! ßðèçÿäèð! ß ë è Ø ÿ ô è . Åëÿäèð äÿ. Á ÿ é á à ë à . ßëè Øÿôè Ãóðáàíîâäàí ïðîøèíéàäûð. ß ë è Ø ÿ ô è . Áóäóð ïðîøèíÿ éàçìûøàì. Ïàíòàëéîí êèìäèð? ß ë è Ø ÿ ô è . Êèì? ßëè Ñÿôè. Íåúÿ êè. ß ë è Ø ÿ ô è . Ïàíòàëéîí ùÿêèìèíèí éàíûíäà. Áÿéáàëà. Ùÿëÿ îíäàí áàøãà éåíÿ ãåéðè éåðëÿðäÿ äÿ õèäìÿò åòìèøÿì.Á ÿ é á à ë à . Îíóí ëàï ýþçöíöí èøûüû èäèì. ñÿí ìÿíèì äîíëóüóìó àðòûðìûðñàí. Íÿ áèëèì. ìÿí áó äîíëóã èëÿ äàéàíìàðàì. Àììà îíó óíóòìóñàí êè. ñþçöí úàâàáûíäà äà áåëÿ äåéèðñÿí. ùàðà ýåäÿúÿêñèíèç? Êèì ñÿíÿ àðòûã âåðÿúÿê? ß ë è Ø ÿ ô è . Á ÿ é á à ë à .

Ùÿ. Á ÿ é á à ë à . ìÿí æàëîâàíû ïåòñàò ðóáëè ìåñéàñòè. òöëêö áÿé. äèëè áèð 216 . ß ë è Ø ÿ ô è . ýåò áèçèì ãîíøó áàçàðäàêû äöëýÿðè ÷àüûð. Ùÿëÿ áó ÷îðíàâîéäóð. Åøøÿê Ãÿíè. Èðÿô. Äóðäóãóëó. Áèç îõóéàíäà ãîéóðóã Àéû Õÿëèë. ßýÿð ýÿëèá ñîðóøàí îëñà. îíó äåéèðñÿí? Á ÿ é á à ë à . éàçûð. äÿðÿ õÿëâÿò. îíó äåéèðÿì. ß ë è Ø ÿ ô è . Á ÿ é á à ë à . Áó äà éàõøûäûð. Î áÿé äÿ ìÿíÿì (Îòóðóð óïðàâëéàéóøøèíèí éåðèíäÿ. Á ÿ é á à ë à . äåéÿðñÿí èø öñòöíÿ ýåòäè. Á ÿ é á à ë à . ß ë è Ø ÿ ô è . Èíäè ìÿí ýåäèì. Áÿëêÿ áóíóí áèëëàâàðûí äà ýþðÿñÿí. Àüà. Áèðúÿ ýåò áèçèì íÿúúàð Èðÿôè ÷àüûð áóðà. áîøãàá äöçÿðëÿð. Àüàáàáà. èçäàíøèê ïñåðîíà. ìÿí Èðÿôè íåúÿ ÷àüûðûì? Èðÿôèí êè. Àüàáàëà. Àé àüà. Á ÿ é á à ë à . Ñÿíèí áàøûí ö÷öí.. Åëÿ ìÿí äÿ äöëýÿð ãàéûðàí èðÿôè äåéèðÿì äÿ. Àé îüóë. Ìÿí èêè ìàíàò äà ñþç âåðìèøÿì êè. Áÿéáàëà ýåäèð ÁÅØÈÍÚÈ ÝßËÈØ ß ë è Ø ÿ ô è (éàëíûç). ëàï ìÿÿòÿë ãàëäû. äöç ýåòäè. ìÿí áóíó ýþíäÿðÿðÿì áèçèì ãÿçåòëÿðÿ. àðòûã âåðèì. áèð àç äèíúÿëèì.ýöëöð). Ùÿ.. ìÿí äöëýÿð Èðÿôè äåéèðÿì åé.. ìÿí äåéÿí ìöñÿëìàíäûð åé.... À úàíûì. Èðÿô. Î òèðéÿêè äöëýÿðè äåéèðñÿí? Î êè àðàüûíûí âàõòû ýÿëÿíäÿ ñÿêðàí èò êèìè ÿñèð. ìàéà èìååò ïðèêàø÷èê. Ñÿí ùàíñû Èðÿôè äåéèðñÿí? Àäà. Íÿ ãàéûðàã. ß ë è Ø ÿ ô è . íÿ áèëèì.. úàíû éîõäóð. Àäà.. ×îõ éàõøû. ìàìà ãîéàí àääûð. Ïîæàëéóñòà ìèíå ïèðàíìèò èçäåëàé. ñÿí áó äèëè ùàðàäà þéðÿíìèñÿí? ß ë è Ø ÿ ô è . áÿñ íÿäèð? Àììà áèçëÿðäÿ äÿ ãÿðèáÿ-ãÿðèáÿ àäëàð âàð ùà. Ãîéóí Ùÿñÿí. åëÿ ýþñòÿðèð êè. Ìîáèëèí ïðèêàø÷èêè ýþðäö. Ìÿí äåéÿíÿ ÿìÿë åëÿñÿí. ñÿí ìÿíè ëàï äàðûõäûðäûí. èðÿôÿ åâëÿðäÿ êàñà. áèç ãîéìàìûøûã êè. Ùÿ. ß ë è Ø ÿ ô è .) Àììà áó óïðàâëéàéóøøè êèìè àäàì éîõäóð. Äîüðóäóð. Áèçèì ìÿêòÿáäÿ. Àé ÷îõ ñàü îë! Ùÿìèøÿ ìÿíèì òÿðÿôèìè ñàõëà. Á ÿ é á à ë à . Á ÿ é á à ë à . Áèð ãÿëÿì äÿ ýþòöðöð. àõûðäà àäàì îëàðñàí. Áàëàãóëó. Òàõòà-áîõ÷à. Àäû Èðÿô äåéèë. îäóð âûøãàíûí öñòöíäÿ êÿëëÿ÷àðõ ãîéóð. ß ë è Ø ÿ ô è .

. Àõ. Ñÿíèí èëÿ äàíûøàíäûð. áèç îëóðóã. ãàïûíû áÿðê à÷ûð âÿ ïàïàãëà äàõèë îëóð Ø à ô à ã à ò . Ø à ô à ã à ò . äîíëóüóì ãûðõ ìàíàò îëñóí. Åëÿäèð.. òåëåôîí èëÿ äàíûøûð. äàé ùå÷ äÿðäèì îëìàç. ìÿí óïðàâëàéóøøèíè èñòÿéèðÿì. Îíà áèð ïàðà ñþçëÿð õÿáÿð âåðÿðäèì. ÀËÒÛÍÚÛ ÝßËÈØ Øàôàãàò ýÿëèð. Àé êþïÿê îüëóíóí ãÿëÿìè (úûçûð). ñèçñèíèç? Îäóð éàòûá. êÿñÿðÿì. áèðäÿí ñîíðà ìÿíè àòàðëàð ùà!. ñÿíñÿí? Èõòî àïàðàò. ß ë è Ø ÿ ô è .àç çèéàäÿ àúûäûð. Éÿíè êè. Ñîíðà áó óïðàâëéàéóøèíè àëàðäûì îâúóìóí è÷èíÿ. Àüà. ÿýÿð áèç îëìàéàã. áèéàðà àïàðàðàì (ãîðõàðàã). ìÿíÿ áèð éåð âåðèí. Íÿ îëàéäû áó çÿíýè âóðàí õîçåéèí îëàéäû. Ñàëàì ÿëåéêöì. àüàäûð. ñàáàùûí õåéèð. Èòèë. ìóì êèìè éóìøàëäàðäûì (òÿìÿëëöãàíÿ áèð ùàëÿò èëÿ äàíûøûð).. ãîðõäóì êè. áóðäà îòóðàã. ß ë è Ø ÿ ô è . íÿ áëèì? Áèð-èêè ñààò îëàð êè. Àüà. ãûðûøìàë!. Áèç äÿ óïðàâëéàéóøøè îëàã. Éàëàí-ïàëàí áèðòÿùÿð äöçÿëäÿðèê (îòóðóð Áÿéáàëàíûí éåðèíäÿ). áóðàíû î Àëëàù ùàããû ëàï òàëàí åëÿð. À. êå÷ÿð ýåäÿð. Ïÿùÿ. àììà öðÿéè ñàôäûð. ìÿðèôÿòëè îüëàí. îëàðäûì ýþçöíöí èøûüû. éåíÿ äÿ éûõûëûð éàòûð. èõòî? Ùè. Ìàøàëëàù. ýþðöíöð êè. åøèòìèøÿì ôîíòàíûíûç âàð. äå ýþðöì? Ø à ô à ã à ò . Àäà. îíó-áóíó ñþéÿðÿì. óøàãëàðûí ùàìûñûíû ãàì÷ûíûí àëòûíà ñàëàðàì. ÷ûüûðàðàì. (î âàõò òåëåôîí çÿíýè ÷àëûíûð). ß ë è Ø ÿ ô è . åâè äàüûëìûøûí îüëó! ×îðò èçíàéåò (ÿëèíè øàëâàð úèáèíÿ ãîéóð âÿ òÿêÿááöðëÿ äàíûøûð). ùà. Ýþðöì ÿëèíäÿí íÿ ýÿëèð.. 217 . áàñàðàì. ãàïûíû þðò (þçöíÿ ýöëöð). àüà! Àüà. äîüðóäóð. Ñÿíèí ùå÷ õÿáÿðèí éîõäóð. Áóéóðàðàì. Áàüûøëàéàñûíûç. Ñöêàí÷û. áèð î äþðäöíúö íþìðÿ ôîíòàí åëÿñèí. Àé ÿëåéêÿññÿëàì. ýèðèá-÷ûõàí àäàìà îõøàéûðñàí. Ø à ô à ã à ò . Ïàïàüûíû ýþòöð. Ìÿí äÿ åëÿ áèëäèì êè. Íÿ? Êèì? Êèìñÿí? Åøøÿê ñÿíèí àüàíäûð (þç-þçöíÿ). Íÿ ÿðçèí âàð? Äå! Ø à ô à ã à ò (èêè ÿëèíè äþøöíÿ ãîéóá áàø âóðóð). ùÿìèøÿ îòóðóð. áÿëêÿ õîçåéèí èìèø? Ùÿð íÿ èñÿ. ãûøãûðàðàì. Àììà íåúÿ óïðàâëéàéóøøè îëàðàì. Ñàëàì ÿëåéêöì (áèð äÿ áàø âóðóð). úÿùÿííÿì îë. Àüà. ß ë è Ø ÿ ô è . éàòûá.

Ñèçèí êÿíäèíèçäÿ ìîëëà âàð? (éåíÿ éàçûð). éÿíè ìöñöðìàí äèëè èëÿ íåôò ÷ûõàðäàí÷û (äóðóð ýÿçèð). Ìèðçÿ. ß ë è Ø ÿ ô è . ß ë è Ø ÿ ô è . íîâõàíûëû Õàíúàíûí îüëó ßëè Øÿôè.. Èçíà÷èò òàðòàí÷èê. Áèð àé èøëÿéèì. Íÿ äåéèðñÿí? ß ë è Ø ÿ ô è . Ø à ô à ã à ò (âåðèð). ß ë è Ø ÿ ô è . ß ë è Ø ÿ ô è . ïîçàí àäàìàì. ÉÅÄÄÈÍÚÈ ÝßËÈØ ß ë è Ø ÿ ô è . Äàùà óçóí ìöøÿððÿô åëÿìÿ. ß ë è Ø ÿ ô è (òÿðÿôÿ). íÿ úöâÿëëàüû àäàì èäè? Àììà ôîíòàí êè. Ìèðçÿ. Àäûí íÿäèð? Ø à ô à ã à ò . Àììà Øàôàãàò Ãàíïàíîô ìóñóðìàí àäû ùå÷ òàòûí êèòàáûíäà äà ýþðìÿìèøÿì. Ìèðçÿ. Ôàìèëéàí íÿäèð? Ø à ô à ã à ò . Îäóð êè. 218 . äöçÿëäè. Àõû. Ùÿ. ß ë è Ø ÿ ô è . Ýþðäöíöç. Ìóñóðìàíûí àäû îëàð: Áþéöêàüà. ñîõ ýþçöíÿ (Øàôàãàò ýåäèð). Ãàíïàíîô. ãóðòàðäû. Êÿðáÿëàéû Ñèæèìãóëó. Àäà. Àë. ìÿíÿ áèð éåð âåðñèí. óïðàâëéàéóøøèéÿ äå. ìèëûé ìîé. áèð øåé éàçûð)... Àäà. éåääè åøøÿéèí àðïàñûí áþëÿ áèëÿðñÿíìè? Ø à ô à ã à ò .. Ìÿí äÿ ãÿäèðáèëÿí àäàìûí éàíûíäà ãóëëóã åòìÿê èñòÿéèðÿì. (àêîøêàäàí ãàëõûá áàüûðûð). Ìÿøùÿäè Òàðãóëó.. éàâóãëàøûá.. Ùÿ. èíäè áèëäèì. Ø à ô à ã à ò . Åëÿ èñÿ. Ìèðçÿúàíûí íèìäÿðèíèí àëòûíäàäûð. ß ë è Ø ÿ ô è . Ø à ô à ã à ò . éîõñà Øàôàãàò? Ø à ô à ã à ò (îíóí ñþçöíö êÿñèð). ßëèáàáà.ß ë è Ø ÿ ô è . íÿ óçóí äàíûøûðñàí? Åëÿ áèëèðñÿí ñÿíè òàíûìûðàì? Äàááàõàíàäà ýþíöíö äÿ òàíûéûðàì. ìÿðèôÿòëè äàíûøûðñàí.. ýþðÿðñèíèç äÿ. Îëäó. Ùÿ. Ì è ð ç ÿ (õàðèúäÿí). Õÿðúèí ñÿíäÿí æàëîâíàíû íÿ ãÿäÿð ïàçäðàâèò åéëÿéÿê? Ø à ô à ã à ò . ÿëáÿò êè. ñþéëÿ ýþðöì. Íèéÿ áèëìèðÿì (ßëè Øÿôè ãÿëÿì ýþòöðöð. Î ùàëäà éàõøû íÿãøèí ýÿòèðäè. Àë áó èêè ìàíàòû. ýÿëèðèì àðòûð ùà. Àòàíà ðÿùìÿò.. ìÿíèì î ãîëòóã áàéàçûìû ýÿòèð áóðà. ìÿí áèð éàçàí. Íþêÿðèí Øàôàãàò.

äàëàé. Íÿ ö÷öí? Íþêÿðèíÿì? Èò ùàìáàëû äåéèëÿì êè. Áèëìèðÿì íÿäèð. Îùî! Áó íÿäèð. Àúûíäàí þëöðäö. áóíëàðû äà ÷ÿëëÿéèí öñòöíäÿí ýþòöðäöì. Ñÿí êè. Ì è ð ç ÿ (éåíÿ õàðèúäÿí).. Ìèðçÿúàíûí íèìäÿðèíèí àëòûíäà èìèø. ìÿíè òàíûéûðñàíìû? Áóíóí àüçûíà-áóðíóíà áàõ. äàùà áÿñäèð. äþðäöíúö íþìðÿ ôîíòàí åëÿéèð. Íèéÿ êþíëöí à÷ûëìûð? Áóäóð. Àé åâè äàüûëìûø. Éöç ôèêðö õÿéàë åéëÿéèðÿì. Ì è ð ç ÿ (éåíÿ õàðèúäÿí). ýþðöðöê åëÿ âÿðÿçÿí ýöíÿ ÷ûõìûñàí. ß ë è Ø ÿ ô è . êþíëöì à÷ûëìûð. Òàðûâåðäèíèí ãÿçÿë êèòàáûäûð (îõóéóð). îíóí êàíàëûíà íåôò áóðàõûì. àç äàíûø. Ýþçöìÿ éàõøû áàõ. ìÿí îõóìàìûøàì. Áóíëàð áèð-áèðèíèí àéàüûíû ÷ÿêìÿéÿ. 219 . Íÿ ö÷öí? Íþêÿðèíÿì? Èò ùàìáàëû äåéèëÿì êè. Àäà. ýÿòèðäèì âåäðÿ÷èëèéÿ ãîéäóì. Ì è ð ç ÿ . èíäè ìÿíè äÿ áÿéÿíìèð.. Ñîðóøñàíûç êè.. ïèñëèéèíè èñòÿìÿéÿ ëàï ùÿâÿñ åäèðëÿð.. éîõäóð. Èíäèäÿí ùÿëÿ áèð íÿôÿð ìöñöðìàí ìÿíÿ àéäà áåø ìàíàò âåðèð êè.. ß ë è Ø ÿ ô è (þç-þçöíÿ). Àé äàëàé. ìÿíè òàíûéûðñàíìû? Áóíóí àüçûíà-áóðíóíà áàõ.. ìÿíñèç èø òóòàñàí ùà! (ñîíðà î áèðè êèòàáà áàõûð). âóð-òóò (áàðìàüû èëÿ ýþñòÿðèð) èêè àááàñû. Ì è ð ç ÿ . Ì è ð ç ÿ . Àäà. ÑßÊÊÈÇÈÍÚÈ ÝßËÈØ ßëè Øÿôè âÿ Ìèðçÿ Ìèðçÿ îðòàëûã ãàïûäàí ýÿëèð âÿ èêè êèòàá âåðèð Ì è ð ç ÿ . ß ë è Ø ÿ ô è . Ùÿ. ß ë è Ø ÿ ô è . êþíëöì à÷ûëìûð. ëîâüàëûüûíäàí ïàðòëàñûí. Îùî! Îëìàéà êè. ß ë è Ø ÿ ô è . áèçèì áó ìöñöðìàíûí èøè ëàï òÿÿúúöáëöäöð. Îäóð îõóìàìûñàí êè..Ì è ð ç ÿ (éåíÿ õàðèúäÿí). áó ýöíÿ ãàëìûñàí äà. Àç ãàëûð êè. ýþçöìÿ éàõøû áàõ. îíäà öðÿéèí à÷ûëàð. áó áàéàçäûð? Áó êè. Êðûëîâóí áàñíûëàðûäûð. ß ë è Ø ÿ ô è .. íÿ ãÿäÿð ðöøâÿò àëäûí? Ùå÷ íÿ.. Úàíûì.. äàëàé. Ãöññÿ ìÿùö ñàë åéëÿéèðÿì. îõóìóøñàí.

õÿáÿðèí éîõäóð. ìÿíÿì. áèçè áèàáûð åäÿðñÿí. éàõøû. ßëè Øÿôè. Íàòàðàç àðâàääûð ùà! Ùå÷ õàððàò áàçàðûíäàí êå÷ìÿéèá (Õàíñÿíÿìÿ õèòàáÿí). áàúû. Îùî! ß ë è Ø ÿ ô è . éàâàø! Îùî. Éàâàø. ãîéìàäûëàð áèð àç éàòûì. úÿùÿííÿì îë! Ì è ð ç ÿ . ß ë è Ø ÿ ô è . ñÿí îíó äåéèðñÿí. èêè àááàñû. Àùà. éîõñà ìîüðóñàí. îùî! ß ë è Ø ÿ ô è . Áÿëè.. áèðäÿí Áÿéáàëà åøèäÿð ùà? Ì è ð ç ÿ .ß ë è Ø ÿ ô è . Àë èòèë. Íÿ óçóí ãóëàüûìûçû äÿíý åëÿäèí. Áèð äÿ äå ýþðöì íÿ äåéèð? ß ë è Ø ÿ ô è . 220 . Ùàéûô äåéèë áèçèì Êÿëëÿäÿìÿíÿ1 êèòàáû?!. Òÿðñ ñèëëÿ ýÿëÿð ùà! ×ûõ áóðäàí.. éàðû Àçÿðáàéúàí äèëèíäÿ èçàù åäèð). Ïÿù. ÷ûõ! Ì è ð ç ÿ .. äöëýÿð Èðÿôÿ äÿ íÿúúàð äåéèð (ýöëöðëÿð). Ìÿììÿäîâóí éàíûíäà ìÿíè òÿðèô åäÿ-åäÿ ëàï ýþéÿ ÷ûõàðäûá. éàõøû. ÷ûõ áóðäàí. Äåéèð êè: Íàäèíú ìåéìóí. Íÿ ãóëëóüóíóç âàð? Õ à í ñ ÿ í ÿ ì (ýÿëèð ëàï Áÿéáàëàíûí öçöíÿ áàõûð âÿ ñàããàëûíäàí éàïûøûð). Îùî. Àììà ìÿí áóíóí õàòûðûíû ÷îõ èñòÿéèðÿì! Éàõøû ãóëëóãáàç.. ñÿíèí èêè àááàñûí áàøûíà äÿéñèí. áàúû? __________ 1 “Êÿëèëÿ âÿ Äèìíÿ” íÿçÿðäÿ òóòóëóð. Àíëàìûðñàí. Åù. Ì è ð ç ÿ . êå÷è òàïäûëàð – Áèð àéûíû êâàðòåò ÷àëìàüà. áó ìÿíèì óøàüûìû íÿ ö÷öí ÷ûõàðòìûñàí? Á ÿ é á à ë à (þç-þçöíÿ). åøøÿê. à÷ûë áàøûìäàí! Èêèñè äÿ ýåäèðëÿð ÄÎÃÃÓÇÓÍÚÓ ÝßËÈØ Á ÿ é á à ë à (ýÿëèð) Áó íÿ ñÿñ èäè. Ùÿ. ãàëàáÿéèñÿí? Íÿ ÷ûõ-÷ûõ äåéèðñÿí? Ùàâàéû ýÿëìÿìèøÿì êè! Èêè àááàñû ñàü îëñóí. âÿôàëû àäàìäûð. äèíúÿëèì. îùî. ßëè Øÿôè ýþðÿñÿí ùàíñû úÿùÿííÿìÿ ýåòäè. ñþéëÿ ýþðÿê íÿ äåéèð î? ß ë è Ø ÿ ô è . ñÿíÿ íÿ äåéèì (“Êâàðòåò” áàñíèéàñûíû îõóéóá éàðû ðóñ. ìÿíè ÿìÿëëè òàíû! Ì è ð ç ÿ . À ùåéâàí. ïóô. Ì è ð ç ÿ (îíóí ñþçöíö êÿñèð âÿ òÿìÿñõöðàíÿ). Áèçèì óïðàâëéàéóøøè íÿðäèâàíà ìÿðäèâÿí äåéèð à. Õ à í ñ ÿ í ÿ ì (äàõèë îëóð) Áÿéáàëà ñÿíñÿí? Á ÿ é á à ë à . Ñÿíèí óøàüûí êèìäèð. À ñàããàëûí àüàðñûí. Íåúÿ ìÿýÿð. Ìÿíè òàíûéûðñàíìû? Ýþçöíö ñèë. Ïóô.

Ìèðçÿ! Á ÿ é á à ë à . Áÿéáàëà àüà! Äåäèéèì áóäóð êè. Åéáè éîõäóð. Áóé. áó øåéòàíäûð. Á ÿ é á à ë à (þç-þçöíÿ). áó Áÿéáàëà Òöêÿçáàí Õàíáàúûíûí áàúûñû îüëó äåéèë.. ìÿí ùàðà. Èêè èë èäè áóðäà ãóëëóãäà èäè. ÿýÿð ìöñÿëìàíñàí. áó øåéòàíäûð. Áó äà ñÿíèí ïåøêÿøèí. íèéÿ áåëÿ ýèçëÿíèðñÿí? Õ à í ñ ÿ í ÿ ì . òÿâÿããå åäèðÿì. Õ à í ñ ÿ í ÿ ì . äå ýÿëñèí. Àäàìàîõøàìàç (áàðìàüû èëÿ ùÿäÿëÿéèð). Íÿ Ìèðçÿ? Õ à í ñ ÿ í ÿ ì . ß ë è Ø ÿ ô è . Àëëàù ñÿíÿ þìöð âåðñèí (ñòîëóí öñòöíÿ áèð úöò úîðàá ãîéóá äåéèð). ýåäèð. Ñÿíÿ íÿ éàìàíëûã åòìèøäè? Ôàéäà âåðìÿç. íÿäèð (Éåíÿ çÿíý âóðóëóð). áó ýöí èêè. Àüà. Àëëàù àìàíäûð. Áóäóð ìÿí ýåäèðÿì øÿùÿðÿ. Äàø äöøñöí ôÿëÿéèí áàøûíà. ß ë è Ø ÿ ô è (ýÿëèð). Àé áàëàì. áèðòÿùÿð éîëà ýåäèí. áèð èøÿ ãîéàðûã. ÷öðöìöøäöð. Áèç äÿ äåéèðèê êè. Áàëàõàíû ùàðà? Àüäàì ìàùàëû ùàðà. ýÿëèð òåëåôîíóí éàíûíà çÿíý âóðóð). àõûð. áó íÿäèð? (Éåíÿ çÿíý âóðóëóð). Õàíñÿíÿì ãîðõóð. þçýÿíèí éàíûíäà öçöìöçöí ñóéó òþêöëìÿñèí. íÿäèð? À áàëàì. ìöñÿëìàí àðâàäëàðûíäà ãî÷àãëûã éîõäóð (Õàíñÿíÿìÿ õèòàáÿí). óøàüûìû ýþíäÿðÿúÿéÿì ýÿëñèí. ãîéäóí àâàðà. Êå÷ÿí èë ãàáàí îâóíà ýåäÿíäÿ îâäà þëäö. ßëáÿòòÿ. òÿùÿð-òþðöíÿ áàõ áóíóí. Âàé äÿäÿì ñÿíÿ ãóðáàí (ßëè Øÿôè áóíà áàõûð.. òÿçÿ ýÿëìèñÿí àõû. õàùèø åäèðÿì.. ýÿëäèí-ýÿëìÿäèí óøàãúûüûìû ÷ûõàðòäûí. éîõñà õàùèø åäèðñÿí? Õ à í ñ ÿ í ÿ ì . éîõñà Òóáóíèñàíûí ãàðäàøû îüëóäóð? (ßëè Øÿôè áóíó ýþðìöð. Àé áàúû. Áèç äÿ. áóéóðóðñàí.Õ à í ñ ÿ í ÿ ì . àììà éàõøû äåéèë. ãÿðèá þëêÿäÿí ýÿëìèøèê. À áàúû. Äàíûø ýþðÿê ñþçöí íÿäèð? 221 . Êèì îëàúàã. Áÿéáàëà ýåäèð ÎÍÓÍÚÓ ÝßËÈØ Õ à í ñ ÿ í ÿ ì (þç-þçöíÿ). Þçöíöç áàõñàíûç éàõøû îëàð. áèñìèëëàù. Äöíÿí áèð. Éîõñà.. Àëëàù õàòèðèíÿ. áèð îúàüûã! Éîõñà ìÿíè òàíûìûðñàí? Ìÿí Êÿðáÿëàéû Ìÿøÿäè Ùàúûíûí óøàãëàðûíûí àíàñûéàì. îíóí éàíûíäà äóðóð). Áèç äÿ. ãàíàòû ýÿòèðäèëÿð. ×îõ ñàü îëàñàí. Àé îüëàí. Àëëàù ãîéñà ôîíòàíëàðûìûç àòàð. áóðà ùàðà? Á ÿ é á à ë à . àõûð. äàùà ìÿíè ãîðõóòìà. ìöñÿëìàíûã. àäàìûã.

Éîõ. éÿíè àðâàä äåéèð (àðâàä ñÿñè èëÿ) ñåíòðàëíû. òåëåôîíà äåéèðñÿí. ß ë è Ø ÿ ô è . Õ à í ñ ÿ í ÿ ì (äàíûøûð). áèáèìäèð (ñîíðà). ìÿí êè. Ýÿë. Ìÿììÿäîâ îðòà ãàïûäàí ýÿëèð Ì ÿ ì ì ÿ ä î â . Ùà. Àé áàúû.. Àëà. ãîðõìà. Ìÿììÿäîâ (Õàíñÿíÿìäÿí ñîðóøóð). ß ë è Ø ÿ ô è . Ùå÷ íÿ.. ùÿì åøèò. Áó êèìäèð? (ßëè Øÿôè ãîðõóð). “ñèéèðåäåíèòå” åëèéÿíëÿð ùàìûñû àðâàääûð.. ùÿì äàíûø. äàíûøìàã èñòÿéèðñÿíìè? (Õàíñÿíÿìÿ äåéèð). Àé àðâàä. êöëöì îíóí áàøûíà! ÎÍ ÁÈÐÈÍÚÈ ÝßËÈØ ßëè Øÿôè. ùàìû ìàò ãàëàð. Ì ÿ ì ì ÿ ä î â .. ß ë è Ø ÿ ô è . Ìàäìîçåë äåéèð. Ñèç àõû ðóñ äèëè èëÿ äàíûøûðñûíûç. Ùÿ.. áèð äàíûø ýþðÿê íÿ òÿùÿð àäàìñàí? ß ë è Ø ÿ ô è . àé àðâàä? (ýöëöð). ýþð áóíóí è÷èíäÿ èëäûðûì âàð? Õ à í ñ ÿ í ÿ ì . ãîðõóðàì. þäöìö ãóñäóì êè. Ìèðçÿíèí áàúûñûäûð. Èõòî àïàðàò? Çûðïû ñÿíñÿí? Ãîðàüñàíìû? Èçäåñ àäèí ãàðàáàãñêè ìàäàì éåñò. À áàúû. à áàëà. Èñòÿéèðñÿí ëàï ìîëòàíû äèëè èëÿ äàíûøûì. áèð ýþð áó íÿ úöð øåéäèð. 222 . ÿðèí áóðäà èøëÿéèð? Õ à í ñ ÿ í ÿ ì (Áàøûíû ñèëêÿëÿéèð). À áàúûì. Èøèí âàðñà äå (ßëè Øÿôè ýåäèð). Áó áèð ìÿçÿëè ìàøûíäûð. äþðä àäàìñûíûçìûø. øåéòàí êèìäèð? Õ à í ñ ÿ í ÿ ì . èñòÿìèðÿì. ýþòöð. ìÿí ãîðõóðàì. À áàúû. íÿ äåäè? Õ à í ñ ÿ í ÿ ì . áàõ. ëîâà äöøÿñèíèç! Êöëöì îíóí áàøûíà!. Õ à í ñ ÿ í ÿ ì . Êèìñÿí? Õàíñÿíÿì? Íÿ äåéèðñÿí? (òåëåôîíó àòûð).ß ë è Ø ÿ ô è . Ìÿí äåéÿúÿéÿì ñèéèðäåíåòå ïîæàëóñòà êèñëîòíû ðàüîòî Ôðàêóë Ùóðâè÷ Áèðíàòàãîâ. Àõû ñÿíèí õÿáÿðèí éîõäóð. îëàð éîõ? Éàõûí ýÿë. Êèì èëÿ äàíûøûðñàí. À áàëàì. íèéÿ ãîðõóðñàí. ãóëàüûíà òóò. ùà. Õàíñÿíÿì. Õ à í ñ ÿ í ÿ ì . Íÿäÿíäèð ñÿí ãîðõóðñàí. àëà! Âóé. ýåäÿðñÿí êÿíääÿ ñþùáÿò åëÿðñÿí. ùà. Èáàäûí õàëàñûäûð. áèëìèðÿì. Áèð áàõ. äàíûøàúàãëàð. ìÿí éåêÿëèêäÿ êèøè ñÿíèí éàíûíäà. ýÿë ýþñòÿðèì. ß ë è Ø ÿ ô è . áàúû. ß ë è Ø ÿ ô è (ýöëöð). áàù. Àäàì äà áàëàúà çÿíýäÿí ãîðõàð? Ãîðõìà. Éîõ. Áèð áàõ (äàíûøûð). Áÿñ î áèðèëÿðè ùàíû? ß ë è Ø ÿ ô è (éàâàøúà Õàíñÿíÿìÿ). íÿäÿí ãîðõóðñàí? Ìÿí áóäóð çÿíýè âóðóðàì (çÿíýè âóðóð). Çÿíýè âóðäóì. Èíäè ùàçûðäûð. Àíàìäûð.

223 . Ì ÿ ì ì ÿ ä î â (îíóí ñþçöíö êÿñèð). Ìÿí äåìÿìèøÿì. äàíûøàí Ìèðçÿíèí ãàðäàøûäûð. Ñÿí äÿ àõìàãñàí. Ýåúÿ éàòäûãëàðû áÿñ äåéèë. àõìàüûí áèðèñè! Íÿ áþéöê âàð.Ì ÿ ì ì ÿ ä î â . ôîíòàí âàð. ùå÷ ìÿíèì õÿáÿðèì éîõäóð. Ìÿí äÿ äåéèðÿì þçëöéöìäÿ ôîíòàíûì âàð. Î òåëåôîí éàõøû äàíûøìàéûáäûð. Ìàíòàøîâóí ôàíòàëû âóðóð. Ì ÿ ì ì ÿ ä î â . Êèìñÿí? ßëè Øÿôè? Íÿ äåéèðñÿí? Íÿ ìàäàì? Èòèë òåëåôîíäàí. Áó íÿäèð? Øàëìàí. Áó íÿäèð? Ìàøûí. íÿ êè÷èê. Ùå÷ ìÿýÿð àëëàùûíûç éîõäóð? Áèðèñè áàëòàíû ãóéóäà ñûíäûðûð. éÿíè ÷îõ èøëÿéÿí àäàìäûð. Åâèìè éûõäûíûç. Íå÷ÿ îüëóí âàð? Õ à í ñ ÿ í ÿ ì (Áàðìàüû èëÿ ýþñòÿðèð 5 âÿ ýåäèð. Òåëåôîíäà ÷ûõûá åøøÿê ãàðäàøûíäûð. ýöíäöç äÿ éàòûðëàð. Êÿñ ñÿñèíè. Áó íÿäèð? Òàõòà. Àäà. ßëè Øÿôè. åøøÿê ãàðäàøûíäûð? ß ë è Ø ÿ ô è . î áèðèñè æàëîíêàíû ÷ûõàðäà áèëìèð. ùàðàìçàäàëûã ÷ûõàðäûðëàð. Îüëóí áóðäà èøëÿéèð? Õ à í ñ ÿ í ÿ ì (Áàøû èëÿ “ùÿ” äåéèð). Áó íÿäèð? Êÿíäèð. áåëÿ äÿ ìöñÿëìàí÷ûëûã îëàð? Åâèì éûõûëäû. áóðàäà êàðò îéíàéûðëàð. Íÿ áþéöê. ßëè Øÿôè äÿ (éåíÿ äèíëÿéèð). ôîíòàíûì. Âàëëàù. Ìÿí äåìèøÿì êè. Äåäèì êè. Ìÿììÿäîâ Á ÿ é á à ë à . Áó íÿäèð? Òîðáà. Òåëåôîíóí çÿíýè âóðóëóð. À êèøè. ßùìÿä àüàéà êèì äåéèáäèð. Óçóí åëÿ ïóë âåð. ôîíòàí âàð. ýþð òåëåôîí èëÿ íÿ áèúëèê. ãàðäàøûí èøòÿêäèð. ýþðöì íÿ âàð? Ùå÷ çàä! Áèð ÿòÿê ïóë òþêìöøÿì. Ì ÿ ì ì ÿ ä î â . ôîíòàí âàð? ß ë è Ø ÿ ô è . íÿ êè÷èê. åøøÿê! Ñÿí äåéèë èäèí òåëåôîíäà ìÿýÿð? Ñîíðà äà äåäèí êè. ùå÷ ìöðâÿòäèð. ÎÍ ÈÊÈÍÚÈ ÝßËÈØ Áÿéáàëà. Ñÿíÿ äåéèðÿì êÿñ ñÿñèíè! (òåëåôîíó ãîéóð éåðÿ). ùàðàìçàäà! Áèð äÿ áèçèì ïðîìûñëà èëÿ äàíûøìà. ßëè Øÿôè. Éàëàí äåìÿ. Áóíëàðà áàõ. ïóë. Ì ÿ ì ì ÿ ä î â . Ìÿí åëÿ áèëäèì êè. èøëÿìÿêäÿí éîðóëìóð. Ìÿíÿ äÿ äåéèðëÿð êè. Áó íÿäèð? Äÿìèð. Ìÿììÿäîâ éàõûí ýÿëèð âÿ äàíûøûð). Ìÿí äÿ øÿùÿðäÿí ôàéòîíà ìèíèá éîðòà-éîðòà ýÿëìèøÿì. Ñÿí äåäèí àõûð ôîíòàí âóðóð. Ñèç àëëàù. èíñàôäûð. Ì ÿ ì ì ÿ ä î â . ß ë è Ø ÿ ô è . áóíó Àëëàù ýþòöðÿðìè? Èøè ãîéóáëàð. õàðàáäûð.

ïåðâè íþìðÿíèí æàëîíêàñûíû ÷ûõàðòäûì. Éÿíè áó åøøÿê äåìèøìè? Ì ÿ ì ì ÿ ä î â . Á ÿ é á à ë à . Íÿ åëÿéèì. äàùà áÿñ äåéèë? ß ë è Ø ÿ ô è (Áÿéáàëàéà õèòàáÿí). Á ÿ é á à ë à . Ùÿëÿ åëÿ áèëèðñèíèç êè. Îé. Èòèë áóðäàí. øöêöð Àëëàùà. Øàôàãàò åëÿ áèð àç äà êàðò îéíàéàíäûð.. íåôò ýþðöíöðìö? ß ë è Ø ÿ ô è . øöêöð Àëëàùà. âòîðîé íþìðÿíèí áàëòàñûíû ÷ûõàðòäûì. äàðûõìàéûíûç. èøèìèç éàõøû ýåäèð... øó åøøÿê ùÿðèô äåéèð êè. ùåéâàíäûð. ýþçöí àéäûí.. áèð àç ùþâñÿëÿ åäèíèç. ÿêñÿð ýåúÿëÿð ãóìàðáàçëûãëà èìðàðè-âÿãò åäèð. Àüà. Ø à ô à ã à ò . Ýöíäöç äÿ áèð ãÿäÿð éàòûð. î Øàôàãàò áèð éàõøû ñöêàí÷ûäûð. Ì ÿ ì ì ÿ ä î â . Ì ÿ ì ì ÿ ä î â (ßëè Øÿôèéÿ). ×îõ. ßùìÿä àüà.. ×îõ éàõøû. øöêöð Àëëàùà. î ìÿíèì ÿëåéùèìÿ äàíûøìàç. áèç åøøÿéèê. Çÿííèìúÿ. Èíäè íÿ áóéóðóðñàí. Ìÿììÿäîâà õèòàáÿí). ùå÷ áàøà äöøìöðöê íÿ äàíûøûðñûíûç. Á ÿ é á à ë à (ñîðóøóð). Àüà. ßúàèá! Éÿíè áó ùåéâàí ùÿðèô äåìèøäèð? ß ë è Ø ÿ ô è . Äîüðóäóð. 224 . Ì ÿ ì ì ÿ ä î â (èáàðÿ èëÿ). À êèøè. áöòöí ýöíäöçëÿð éóõóäàí ãàëõìàéûð. Ñèç áóíóí ñþçöíö àäàì ñþçö ùåñàá åäèðñèíèç? Áó êè. Ì ÿ ì ì ÿ ä î â . Íÿ òÿôàâöòö âàð.Á ÿ é á à ë à . Ì ÿ ì ì ÿ ä î â (Áÿéáàëàéà õèòàáÿí). Ì ÿ ì ì ÿ ä î â . Øó ãîòóð ùÿðèô çàòè-àëèëÿðèíèí ÿëåéùèíäÿ áàíà áèð ÷îõ èõòàðàòäà áóëóíóá äà äåéèð èäè êè. Ãóéóäàí ùå÷ ÿñÿð-ÿëàìÿò âàðìû. Îäóð ãîéìóøàì æàëîíêàíû ÷ûõàðñûí. Àé åâè éûõûëìûøûí îüëó. ýþçöí àéäûí. î áèðèëÿðè äÿ îíóí òàéûäûð. Ìÿíäÿí îëñà åëÿ åëÿéÿê êè. îí èêè èëäèð ìÿí ùþâñÿëÿ åäèðÿì. Á ÿ é á à ë à . ÎÍ Ö×ÖÍÚÖ ÝßËÈØ Áÿéáàëà âÿ Ìÿììÿäîâ Ì è ð ç ÿ (äàõèë îëóð. àõìàã! ßëè Øÿôè ýåäèð Á ÿ é á à ë à. àììà îíó ìÿí ÿëèìäÿ ìóì êèìè éóìøàëäàðàì. î ÿëèìèçäÿí ÷ûõìàñûí.. ÷îõ éàõøû. ßâÿò.

ôÿùëÿëÿðÿ äåéèð). ùàé. ß ë è Ø ÿ ô è (ôûíäûã÷à ÷àëûá îéíàéûð). àé ôîíòàíäûð.. Ì ÿ ì ì ÿ ä î â (ôÿùëÿëÿðÿ ÷ûõàðûá ïóë âåðèð). Äåäèì êè. äàëûìúà ýÿëèí! ß ë è Ø ÿ ô è . ôîíòàí ïûð-ïûð åëÿäè. Ùàé. ýþçöí àéäûí. Á ÿ é á à ë à . ßëè Øÿôè. Ïÿðäÿ 225 . Åëÿ ýþðäöì äàø äåøèëäè. ùàé.. Áÿéáàëà äóðóð ýåäèð. Ôîíòàíäûð. ñîíðà áîìáîì. øöêöð Àëëàùà! (õàðèúäÿ ñÿñ-êöé åøèäèëèð.ßëè Øÿôè áèð ÷îõ ôÿùëÿëÿð èëÿ ýÿëèð. Øöêöð Àëëàùà. Ìóøòóëóüóìó âåð. àüà! Ìóøòóëóüóìó âåð! Ì ÿ ì ì ÿ ä î â . áó Áàëàõàíûäà ýÿðÿê ùþâñÿëÿ åäÿñÿí (ßëè Øÿôè îéíàéûð. Êöðÿêëÿðè ýþòöðöí. Àüà. ôûíäûã÷à ÷àëûð). ßùìÿä àüà. ôîíòàí âóðäó. ìóøòóëóüóìó âåð.

àììà ìÿíèì éàçûüûì ýÿëäèéè ö÷öí ýÿëèá ñèçÿ øèêàéÿò åòìÿìèøÿì (ÿëèíè áàøûíà àïàðûá éàëàíäàí äåéèð). Ñàäàé ùå÷ âàõò åëÿ èø åòìÿç. Ýþçëÿðèíè âÿùøè êèìè à÷ûá-éóìóá ÷ûüûðà-÷ûüûðà äàíûøûð âÿ ýåòäèêúÿ ñÿñèíè éàâàøûäûð. ýóéà óòàíûð). Ãàðà ïèñäèð. ìöÿëëèì (þçöíö åëÿ ýþñòÿðèð êè. Íåúÿ àüðûéûð. Î íå÷ÿ äÿôÿ ìÿíè âóðóá. Äþøöíö äöéìÿëÿìÿê äÿ áèëìèðñÿíìè? ßäÿáñèç!. Ñàäàéû äà (÷åøìÿéèíè äöçÿëäèð). öçöí ãàïãàðà ãàðàëìûøäûð? Ìÿýÿð ñÿí öçöíö éóìóðñàí? È ñ ì à é û ë (àüëàéà-àüëàéà). ùàìûäàí õÿáÿð àëûíûç. Ä à ä à ø – ßñÿäèí àòàñû. } Ìÿúëèñ ìÿêòÿáèí ìöÿëëèìëÿð îòàüûíäà ÿìÿëÿ ýÿëèð.. Ìöÿëëèì. éåðè øèøèáäèð (ýþñòÿðèð). È ñ ì à é û ë . ìÿí ùå÷ íÿ åòìèðäèì. Ùÿéÿòäÿ óøàãëàðûí îéíàìàã ñÿñè ýÿëèð. Éóéóðàì. Ôàèã ÿôÿíäè ñàíäàëéàäà îòóðóá ãÿçåò îõóéóð. Ìÿí ñÿíè äÿ òàíûéûðàì. ìöÿëëèì ÿôÿíäè. Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è (Áàõûá ýþðöð êè. òÿêáÿíäñèç. äþøö. ïåíúÿéè äöéìÿëÿíìÿìèøäèð). Ìöÿëëèì ÿôÿíäè.. Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . Î íÿäèð. éàéûëûð? Öçöíÿ éàçìûðñàí êè. Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . Ôàèã ßôÿíäè. È ñ ì à é û ë (àüëàéà-àüëàéà).. Îô. Áó âàõò ßñÿä ßùìÿäçàäÿ è÷ÿðè ýèðèð 226 . Áèð áàõûíûç.. Áó íÿäèð? Ãàðíûí à÷ûã. öçöíö-ýþçöíö áóëàìûñàí? È ñ ì à é û ë .ÚßÙÀËßÒ ÑßÌßÐßÑÈ ÉÀÕÓÄ ÁÈÐ ÉÅÒÈÌÈÍ ÕÎØÁßÕÒËÈÉÈ ÌßÚËÈÑ-ßÙËÈ Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è – Ìöÿëëèì ßñÿä ßùìÿäçàäÿ – Ñÿéëè øàýèðäëÿð Ñàäàé Ùÿñÿíçàäÿ È ñ ì à é û ë – Òÿíáÿë âÿ íàäèíú øàýèðä. éàéûëûð. ãàðíû à÷ûëìûø.. àüëûì áàøûìäàí ÷ûõäû. Íåúÿ ãàðà ïèñäèð. Îô. öçö ìöðÿêêÿá èëÿ ãàðàëàíìûø è÷ÿðè ýèðèð. Ñàäàé Ùÿñÿíçàäÿ äÿðñ îõóäóüóì éåðäÿ ýÿëèá áàøûìà áèð éóìðóã ÷ûðïäû êè. Èñìàéûë äþøö à÷ûã. Þç éåðèìäÿ îòóðóá äÿðñèìè îõóéóðäóì. Áó ãàðà íÿäèð.

Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è (ñþçöíö êÿñèá). ùå÷ êÿñëÿ èøèì éîõ èäè. Èíäè ìÿíäÿí ðàçûëûã åòìÿê ÿâÿçèíÿ âóðóá áóðíóìó ãàíàòäû. È ñ ì à é û ë (àüëàéà-àüëàéà). éàçûãúà-éàçûãúà îòóðìóøäóì. Ìöÿëëèì ÿôÿíäè. ùÿð ýöí ìÿêòÿáäÿí ÷ûõûá äöêàíà éöéöðöð. Àé éàðàìàç. Óøàã çàé îëóð... È ñ ì à é û ë . Ìöÿëëèì ÿôÿíäè. Ùàìûñû ýÿëèá éàëàíäàí ñèçÿ øèêàéÿò åäèð êè. þâëàäëàðûíà òÿðáèéÿ âåðìÿê ÿâÿçèíÿ êö÷ÿ-áàçàðûí úàíûíà ñàëûðëàð. Áèðäÿí ãîíøóìóç áèð óøàã ýÿëèá áàøûìà âóðäó. ýÿëèá áèð áþùòàí äà äåéèðñÿí?! Áó ýöí áèð ñààò íàùàðñûç ãàëàðñàí. Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è (éàí òÿðÿôÿ). Áàõ îäóð. ìÿí áèëìèðÿì áó Èñìàéûëà íÿ åòìèøÿì? Äöíÿí áèð óøàãëà êö÷ÿäÿ ñàâàøûðäû. Ùÿ. äèíú îë. Äàùà íÿ åäÿúÿêñÿí? Ìèí äÿôÿ ñÿíÿ òàïøûðìûøàì êè. ÿäÿá227 .. ìÿí íÿ åëÿìèøÿì? Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . ãà÷äû. åëÿ áóíóí ö÷öí ãàáàãúà øèêàéÿòÿ ýÿëìèøñÿí? Ñ à ä à é (öçö éóéóëìóø è÷ÿðè ýèðèð).ß ñ ÿ ä . ìÿí äÿ ýåäèá àðàëàøäûðäûì. éàçûãúà-éàçûãúà. ß ñ ÿ ä . Ìÿí ñÿíè íÿ âàõò âóðäóì? È ñ ì à é û ë (àüëàéà-àüëàéà). Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . éàçûüûí áóðíóíäàí ãàí áóëàã êèìè àõûð. ñèç ìÿíÿ òÿíáåù åäÿñèíèç. È ñ ì à é û ë . Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . ýóéà àüëàéûð È ñ ì à é û ë . Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . Åé íàäèíú. Ýåò! È ñ ì à é û ë (àüëàéà-àüëàéà). Ìöÿëëèì ÿôÿíäè. áÿñ äåéèðñÿí Ñàäàé ñÿíè âóðìóøäóð? Ñ à ä à é (òÿÿúúöáëÿ). ñÿí âóðäóí äà. Ìöÿëëèì ÿôÿíäè. Ñÿñèíè êÿñ. Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . ñèç äÿ îíóí ñþçöíÿ èíàíûðñûíûç. Ìÿí äÿ äóðóá îíó âóðäóì. êö÷ÿ óøàãëàðû èëÿ ýÿçìÿ. àëíûíû äà äöíÿí óøàã âóðóá. äöêàíûìûçûí ãàáàüûíäà éàçûãúà-éàçûãúà îòóðìóøäóì. Ùÿ. ÿäÿáñèç! Íàäèíúëèê åòäèéèí áÿñ äåéèë. Áÿëè.. Ìöÿëëèì. ùàìû øàýèðäëÿð ìÿíèìëÿ äöøìÿíäèðëÿð. Àììà ìÿíèì ñþçëÿðèì ùå÷ ñÿíÿ òÿñèð åòìèð. Òàõñûð áóíëàðûí àòà-àíàñûíäàäûð. äîüðó äåéèðñÿí. éàëàí äåéèð. È ñ ì à é û ë (àüëàéà-àüòëàéà). Ìöÿëëèì ÿôÿíäè. áó Èñìàéûë Ñàäàéû åëÿ âóðäó êè. ×îõ éàçûã îüëàíñàí. Ìöÿëëèì ÿôÿíäè. Èñìàéûë áóíó åøèäÿíäÿ ßñÿäÿ ãàø-ýþçëÿ àúûãëàíûá ùÿäÿëÿéèð âÿ þçöíö åëÿ ýþñòÿðèð êè. ìàøàëëàù. ñàâàøìà. Ñÿíèí äöêàíäà íÿ èøèí âàð èäè? ß ñ ÿ ä . ýåäèð. Áóíäàí ñîíðà áóíëàðäàí àäàì îëàðìû? Òÿðáèéÿñèçëèê. Ìÿí ýåòìèðÿì. àíàì éîëëàéûð.

Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . ñÿéëè îëìàã íÿ ãÿäÿð éàõøûäûð. ìÿíè íÿ ö÷öí ýþíäÿðìèðñèíèç? Îíóí àòà-àíàñû âàð. òÿâÿããå åäèðÿì. Îòàãäàí ÷ûõàí âàõò Èñìàéûë Ñàäàéû äöðòìÿëÿéèð âÿ ãàéûäûá ýþçàëòû ìöÿëëèìÿ áàõûð. ñÿíèíëÿ ñþçöì âàðäûð. àòà-àíàíà õÿáÿð âåð êè. Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . äöêàíà ýåòìÿ? Äöíÿí àòàíû ÷àüûðûá îíà äåìÿäèììè? Èòèë áóðäàí! Ñààò ö÷ÿúÿí íàùàðñûç ãàëàðñàí! È ñ ì à é û ë . ßñÿä. îðàäà ÷àëûø. Ñÿíèí ÷àëûøãàí âÿ ñÿéëè îëìàüûíà ýþðÿ ãÿðàð ãîéìóøóã êè. Íåúÿ? Ñÿíÿ êèì äåéèð êè. Ãîé ìöÿëëèìëÿð ñÿíè ñåâñèíëÿð.ñèçëèê áóíëàðäà êþê áàüëàìûøäûð (Èñìàéûëà). ýåúÿ-ýöíäöç ÷àëûøûá ÷îõ éàõøû îõóéàðàì. Ñàáàù ýÿðÿê ýåäÿñÿí. éåíÿ ìÿíè ýåðè ãàéòàðàðñûíûç. îíóí ö÷öíìö? Ìöÿëëèì ÿôÿíäè. òÿíáÿëñÿí? Ñ à ä à é . ìÿí éåòèìÿì. áó äÿôÿëèê ìÿíè áàüûøëà. ñàáàù ñÿíè Ãîðèéÿ ýþíäÿðÿúÿéÿì. Èñìàéûë âÿ Ñàäàé ýåäèðëÿð. Ñàäàé. Ýþðöðñÿí êè. ßñÿä. Áó ùàëäà Ñàäàé è÷ÿðè ýèðèð âÿ áèð òÿðÿôäÿ ãÿìýèí äàéàíûð. Ìÿí ñÿíÿ äåìÿìèøÿììè êè. Ñþç âåðèðÿì êè. Èíàí êè. Î âàõò ìèëëÿò âÿ èíñàíèééÿòÿ õèäìÿò åäÿðñÿí. àììà øöêöðëÿð îëñóí êè. ßôÿíäèì. ÿýÿð ïèñ îõóñàì. ßôÿíäèì. Óøàãëàð ùàìûñû ìÿíèìëÿ äöøìÿíäèðëÿð. áó ýöí áó õîøáÿõòëèê áèð áàøãà øàýèðäÿ ãèñìÿò îëàúàã èäè. Àììà ÿñëà ùàëûíà òÿôàâöò åòìÿìèøäèð. òÿøÿêêöðëÿð åäèðÿì. ßçèçèì. ßñÿä ýåäèð. 228 . Ñèçèí éàõøûëûãëàðûíûçû ìÿí ùå÷ âàõò óíóòìàðàì. Ýåò!. Èíäè ýåò. çÿùìÿòèì èòìÿäè. Îðàíûí ìöÿëëèìëÿðèíäÿí ñîðóøàðñûíûç. Ôàèã ÿôÿíäè ãÿçåò îõóìàüà áàøëàéûð. Ñÿí ÷àëûøãàí âÿ ñÿéëè îëìàñàéäûí. ñÿé åò. ß ñ ÿ ä (Áÿøàøÿò èëÿ). Áÿñ Ãîðèéÿ ßñÿäè ýþíäÿðèðñèíèç.. Ýåò åâèíèçäÿ äå êè. ö÷ èëäÿí ñîíðà áèð àëèì âÿ êàìèë èíñàí îëóá âÿòÿíèíÿ ãàéûäàúàãñàí. îðàéà ýþíäÿðÿê. Ìöÿëëèì îíó ýþðìöð. Ñÿíè ìèí äÿôÿ áàüûøëàìûøàì. Äàùà ýåòìÿðÿì. Áèð àçäàí ñîíðà ìöÿëëèì áàøûíû ãàëäûðûá ýþðöð âÿ îíó ÷àüûðûð Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . áóðàéà ýÿë ýþðöì. ìÿýÿð ìÿí ÷àëûøãàí äåéèëÿì? Ìÿýÿð ìÿí òÿíáÿëÿì? Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . Ãîðè äàðöëìöÿëëèìèíèíäÿ îëàí ïàíñèîíà áèð íÿôÿð øàýèðä ãÿáóë åòìÿê ö÷öí âåðäèéèìèç ÿðèçÿíè îðàíûí ìöäèðè ãÿáóë åòìèøäèð. ùÿð÷ÿíä ÷îõ çÿùìÿò ÷ÿêäèì. ìöÿëëèì ÿôÿíäè. ñÿí äàéàí. ïàëòàðëàðûíû ùàçûðëàñûíëàð. ìÿíè ýþíäÿðèíèç. íÿ ö÷öí àüëàéûðñàí? Ñ à ä à é . Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è .

ñÿíè ýþíäÿðÿðèê. Ýÿëÿí èë. Àüëûíû ãàðà àïàðûá äÿëè îëóá. íÿ çÿùèðìàðäûð. Ìîëëàõàíà áóðàäûð? Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . Àõûð. Ùÿì ãàáèë. Ïàíñèîíà ýèðÿíäÿ äÿðñäÿí áàøãà ùå÷ áèð èøèì îëìàéàúàãäûð. íÿ îëàéäû êè. ùÿì ñÿéëè âÿ ùÿâÿñëè áèð óøàãäûð. ýþðÿê? Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . ßôÿíäèì. àé ìîëëàúàí! Àõûð ñÿí áó óøàüû ëàï çàé åòäèí. óøàãëàðûíû åëì îõóìàüà ýþíäÿðñèíëÿð. Àììà îíëàð äà ôÿãèðäèðëÿð. ìîëëà! Íåúÿñÿí.. ìöìêöí îëñà. Ñÿí äÿ ÷àëûø. Áó ýöí áó ìÿíèì ÿùâàëûìû ïîçóá õàðàá åëÿìèøäèð. éàõøûñàíìû? Àëëàùà øöêöð áèç éàõøûéûã. Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . Üóðóäóðìó. ïóëëó äåéèëëÿð êè. Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . Ýåò õàòèðúÿì îë! (Ñàäàé ýåäèð). Íÿ ö÷öí. À êèøè. Î âàõò ìÿí ÷îõ éàõøû îõóéà áèëÿúÿéÿì. õàëàìûí åâèíäÿ íþêÿð÷èëèê åäèðÿì. Èíäè ßñÿääÿí áèð àç ýåðè ãàëìàüûìûí ñÿáÿáè îäóð êè. Ìÿí ùå÷ áèð ñèíèôäÿ ãàëìàðàì. áóéóðóíóç. Äàäàø äàéû? Îõóéàð. èíàíûç êè. áèëìèðÿì. ðàùàòäûð. Áàéûðäàí êÿíäëè äèëè èëÿ ÷ûüûðûð Ä à ä à ø . äåéèð îðàéà ýåäÿúÿéÿì. ßôÿíäèì. Àõ.. Ñàäàé. ýåòäè ùà. Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è (ýöëöìñöíöð). Íÿ îëóá ìÿýÿð? Ä à ä à ø . Äàäàø êèøèíèí ñÿñè ýÿëèð. àëëàù ãîéñà. ÿôÿíäè îëàúàã? Àõûð íÿ îëàúàã. ßñÿäèí àòàñû âàð. Áûé à!. áèç îðàéà êèìè ýþíäÿðÿúÿéèê. Éåíÿ òÿêðàðÿí äåéèðÿì. èíäè äàùà îíó ãîéóá ñÿíè ýþíäÿðìÿê îëìàç. Ñ à ä à é . Ìÿí ñÿíÿ èíàíûðàì. ÿéëÿøèíèç. Èíäè ùÿëÿ áàëàúàñàí. Ñàü îëàñàí. Ä à ä à ø . éàõàìäàí òóòóá äåéèð êè. Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . Ñ à ä à é . Ñàëàì-ÿëåéêöì. Ãîðèäÿ äÿ áèëèðëÿð êè.. Ýþíäÿðèá þç õÿðúèìëÿ îõóäàðäûì. Ñÿíè äÿ àëëàù ãîéñà. ìÿí íÿ áèëèì. Üàðûäóðìó. Áóéóðóíóç. ßôÿíäì. àðòûã ñÿé åäÿúÿéÿì. ïàõûëëûã éàõøû õàñèééÿò äåéèëäèð. ïàõûëëûã åòìÿ! Ïàõûëëûã ÷îõ éàìàí ñÿíÿòäèð. Î ãÿäÿð âàðëû. îíóí êèìè îëàñàí. ÷îõ òÿâÿããå åäèðÿì êè. Åëÿ áåëÿ äÿ éàõøûäûð. áóéóðóíóç! Äàäàø ßñÿäèí ÿëèíäÿí òóòóá è÷ÿðè ýèðèð âÿ àéàã öñòÿ äóðóð Ä à ä à ø (÷ûüûðà-÷ûüûðà). ãöäðÿòèì îëàéäû. Àììà ñÿí äÿ èíàí êè. áó óøàüû àüëàìàüà ãîéìàçäûì. óøàüûí îõóéóá êàìèë áèð àäàì îëñóí? 229 . áóíäàí àõóíä îëàúàã. ìöÿëëèì îëàð.Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . ýÿëÿí èë ýþíäÿðÿðÿì. Äîüðóäóð.. Áÿñ ñÿí èñòÿìèðñÿí êè..

Êÿñ ñÿñèíè. Ñÿí ýÿðÿê ðàçûëûã. áÿñ äþðä-áåø àé áóíäàí èðÿëè àüñàããàëëàðûí éàíûíäà ýÿëèá áèçäÿí ðàçûëûã åòìÿäèíìè? Ä à ä à ø . ãóëàã àñ. éàâàø! Áèð àç ãàéäà èëÿ äàíûø.. Ìÿí äÿ áèð êÿëìÿ äåäèì. ýåäèá îõóñóí. Áû. Ìÿí ñÿíÿ àíúàã éàõøûëûã åäèðÿì... àììà åëìèíèç îëñàéäû. éàçàã.. ùÿ éàõøû. Ñÿíÿ ãóðáàí îëóì. Ä à ä à ø . Ä à ä à ø (îüëóíà). Èíäè ùå÷ áèëìèðÿì áóíó ñÿí íåúÿ áàøäàí ÷ûõàðòìûñàí? Àõûð áóíóí íÿ äåäèéèäèð? Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . ñÿí îëàñàí î Àëëàù. ýþðöíöç áèðúÿ íÿëÿð äàíûøûð. Éàõøû àäàìñûíûç. ùåéâàí! (Áàøûíà áèð ãàïàç âóðóð). áÿñ áèç äþðä-áåø àé áóíäàí èðÿëè ßñÿä áàðÿñèíäÿ äàíûøìàäûãìû âÿ ñÿí äÿ ìÿíÿ ñþç âåðìÿäèíìè êè. þçýÿëÿðèí ãàïûñûíäà íþêÿð îëñóí. Éîõ. ìÿäÿíè áèð èíñàí îëñóí. Íåúÿ éÿíè áóðóí-ãóëàüûìû äÿéèøäèðÿðäèì? ß ñ ÿ ä . Ãÿëÿò åòìÿäèì êè! Âàé. à êèøè. Ìÿýÿð ìÿíÿ åéèá äåéèë? Àõûð ìÿí äÿ þçöì ö÷öí áèð àäàìàì. 230 . î. ìÿí ñÿíè úÿáðÿí îüëóíó ýþíäÿðìÿéÿ âàäàð åòìèðÿì êè. Ä à ä à ø . ßñÿäè ýþíäÿðÿê ýåòñèí îõóñóí? Èíäè áÿñ íÿ ö÷öí ðàçû îëìóðñàí? Ýþðöðñÿí êè. Ìÿí þëìÿìèøÿì êè. âåúäÿí ÷ûõàð. ÷þëäÿí-÷þëÿ.. Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . áèçèì óøàüûí éàõàñûíäàí ÿë ÷ÿê. ýþð íÿ äåéèðÿì.. ÷îõäóð. Äàäàø äàéû. áÿäÿíèì éîõäóð? Àäàì äåéèëÿì? (òÿðÿôÿ). íÿ ñþçëÿð äàíûøûðñàí? Áèð êÿëìÿ áàøà äöø âÿ àíëà! Áèç ñÿíèí óøàüûíû ýþíäÿðìèðèê êè..Ä à ä à ø . ñÿí àëëàù ãîé ýåäèì. Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . Îäà-îéóíà äöøäöê. Ä à ä à ø . Éàâàø. ýåäèá íþêÿð÷èëèê åëÿñèí. ìÿí íÿ âàõò ñþç âåðäèì? Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . î âàõò ñÿí ìÿíÿ áèð éÿãèí ñþç äåìÿäèí. Àòà. Íàùàã éåðÿ óøàüûíû áÿõòñèç åòìÿ. à!. Àíúàã äåäèí êè. áó íÿ ñþçäöð? Áÿäÿíè îëñóí? Èíäè ìÿí îõóìàìûøàì. àäàì îëñóí. áèøìèø òîéóüóí äà ýöëìÿéè òóòóð. ìÿíèì óøàüûì áèð àç ñèéàùû-ñÿðèøòÿ áàøà äöøäö. Äàùà îäà-îéóíà íÿ ö÷öí äöøöðñÿí? Óøàüûíû ìöôòÿ îõóìàüà ýþíäÿðèðëÿð. Äàùà ÷îõ îõóñà. Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . ìîëëàúàí. íÿ áèëèì äàùà íÿ äåäèíèç.. Ïàù. À êèøè. äàüäàí-äàüà äöøñöí. ß ñ ÿ ä (àòàñûíà éàâàøúà). À ãàðäàø. À ãàðäàø. Äàäàø äàéû. À áàøûíà äþíöì. Áåëÿ èø ìèíäÿí áèð óøàã ö÷öí ìöìêöí îëóð. Íÿ ö÷öí çÿùìÿòèìèç ùÿäÿð îëñóí? Ä à ä à ø (éàëòàãëûã èëÿ). Áèç ýþíäÿðèðèê êè. òÿøÿêêöð åäÿñÿí. Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . áèð íþâëÿ ÷àðà òàïìûøûã. ëàï ýþçÿë îëàðäû. Êèøèëÿð.. Äàäàø äàéû. Íåúÿ íÿ âàõò ñþç âåðäèí? À êèøè. à êèøèëÿð. ìÿí ýåòìÿê èñòÿéèðÿì.

Àé áóíëàð óçóí÷ó îëóð ùà. Ìîëëàúàí. Áóíà áàõ. ëàï ìÿí òÿÿúúöá åäèðÿì êè. Àëëàù õàòèðèíÿ. Àëëàù õàòèðèíÿ. àòàí ðÿùìÿòëèê. áó õàòàíû ìÿíèì áàøûìäàí ðÿää åò! Áèëèðÿì. Ä à ä à ø . Ãîðèäÿ áèð áþéöê ìÿêòÿá âàð. ìîëëàúàí.. óøàãúûüû äà åâäÿí-åøèêäÿí ùöðêöòìÿ. Íÿ ö÷öí ïåøèìàí îëóðàì. áèðúÿ äå ýþðöì? Ñÿí àëëàù ãîé.. ÿëèíè þïöì. àõìàüûí áèðè!. Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . Àõ.. Ñÿí àëëàù. Äàùà ìÿíèì îüóëúóüàçóìó ÿëèìäÿí àëìàéûíûç. Äàäàø äàéû. Àììà äàùà î âàõò ÷àðÿ îëìàç.. à.. ìÿí ñÿíÿ óøàã âåðìÿðÿì. êàìàëëû. Àõûð. áèð íå÷ÿ èë Ãîðèäÿ îõóéàíäàí ñîíðà ÷îõ êàìèë áèð ìöÿëëèì îëàð. Ä à ä à ø (òÿÿúúöáëÿ). Ä à ä à ø (òÿðÿôÿ). ñèçäÿí áèð óøàã èñòÿéèáëÿð. àíëàìàéûì. Éóìøàãëûã èëÿ äåéèðÿì. äåìèðÿì ñÿñèíè êÿñ! Àõìàã-àõìàã äàíûøìà! Áó ñààò äÿðèíè áîüàçûíäàí ÷ûõàðäàðàì! Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . Ìÿí äÿ îðàäà îõóìóøàì. ñÿí îëàñàí àëëàù. áó ìîëëàëàð íÿ äàíûøûðëàð ùà. áèð éåòèìäÿí-çàääàí òàïûíûç. ß ñ ÿ ä . (ìöÿëëèìÿ) Äîüðóñó. À êèøèëÿð. Àíúàã ìÿíè áó òÿëÿäÿí ãóðòàð. Ä à ä à ø . Àé äÿäÿ. Éÿãèí áèëèðÿì êè. Ãàðäàø. ìÿí óøàüûìäàí áèð ñààò äà àéðûëìàðàì. Ñÿí ÷îõ ãÿëÿò åëÿéèðñÿí! Ùåéâÿðÿ. áÿëêÿ ñÿí áàøãà úöð ôèêèð åëÿéèðñÿí. ýþð àíàñû íÿ ãèéàìÿò ãîïàðäûð. Àäÿ. âàõòû êå÷ìèø îëàð. ìÿäÿíè èíñàí îëñóí.. Éàâàø éå. ìÿíÿ éàçûüûí ýÿëñèí. Ïè. ýþíäÿðèíèç.. âåð. Îíà ìÿíèì ùàéûôûì ýÿëèð. ëàï äóð áàøûìû äà éàð. ìÿí ýåòìÿê èñòÿéèðÿì. ìÿíè àëäàòìàã èñòÿéèð (ìöÿëëèìÿ). áåëÿ ÷ûüûðìà! Áó úöð áÿðê äàíûøìàã àéûáäûð. ÕÕ ÿñðäÿ áåëÿ äÿ ãÿðèáÿ.. Áó ãÿäÿð áèë êè. Ìÿí óøàüûìû êö÷ÿäÿí òàïìàìûøàì êè. ñîíðà ïåøèìàí îëàðñàí. Ìîëëàúàí. áîüàçûíäà ãàëàð. Ñÿíèí îüëóíó äà îðàéà ýþíäÿðèðÿì. ìÿíè áó îääàí-àëîâäàí ãóðòàð. ìÿíè áó õàòàäàí àçàä åò. Ìÿí î ãÿäÿð àõìàã äåéèëÿì êè. èñòÿéèðñÿí ìÿíè áóðäà òóò áèð éàõøûúà êþòÿêëÿ. ýþðöðÿì 231 ... Ä à ä à ø .. Àâàðà åòìÿ. Ùÿãèãÿò áèëìèðÿì ñèçèí áó èøëÿðèíèçÿ íÿ àä ãîéóì? Ä à ä à ø .. áèç äÿ èñòÿéèðèê ñÿíèí îüëóí ýåäèá îðàäà îõóñóí. äöíéàíûí áó èøûãëû âàõòûíäà. äÿðÿéÿ-òÿïÿéÿ ñàëìà. ß ñ ÿ ä (éàâàøúà). Åëìëè. åéèá îëìàñûí. Èñòÿéèðñÿí ýåäÿê áèçèì åâÿ. Ä à ä à ø . íàäàí àâàì îëóðìóø! Ä à ä à ø (òÿðÿôÿ). àé äÿäÿ. Íÿ ö÷öí ãîéìóðñàí ýåäèì. Óøàüûìäàí ÿë ÷ÿêìèøÿììè? Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è (òÿðÿôÿ). Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è .ßñÿä ãàáèë âÿ ñÿéëè óøàãäûð. Ìîëëàúàí. Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . ßñÿäèí àíàñû äåéèð êè. Äè éàõøû..

Àäà. Ýþðöíöð êè. Ñÿñèíè êÿñ. Ä à ä à ø (îüëóíà). àäàì îëäóí?. Àòà. ìÿí îòóðóá äÿðñèìè îõóéóðäóì. îíà éàõàð. áóíà éàëâàð. äåìèðÿì ñÿñèíè êÿñ. Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . áèçèì ìöñÿëìàíëàð ö÷öí ìöÿëëèì îëìàãäàí ÷ÿòèí ÿçàá îëìàç. àõûðäà ðàçûëûã ÿâÿçèíÿ. 232 . áèð àç ÿäÿáëè äàíûø. Áèç ùåéâàí îëäóã?. ëàï éûõûëûá ãîëóì ñûíñûí. Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . ÿçèééÿòäÿ ãàë. ñÿíèíëÿ ñàâàøàì. Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . Äîüðóñó. áèç íÿ âàõò þç õåéèð âÿ øÿðèìèçè ãàíûá. Áóíëàð ÷ûõàíäàí ñîíðà ñÿùíÿíèí àðõàñûíäà óøàã àüëàéà-àüëàéà àòàñûíà äåéèð ß ñ ÿ ä .ãàíìûðñàí. Áóíäàí àðòûã äàùà íÿ åäÿúÿêñÿí? Ñèç äÿ äåéèðñèíèç êè. Ñÿí äÿ ãàëìàéàñàí. àäàìûã. Ä à ä à ø . íàäàí. çÿùìÿò ÷ÿê. áóéóð. áèç äÿ àòàéûã. âóðóø.. Ñöð ýåäÿê. Éÿíè ñÿí áó êàüûçûí àüûíûãàðàñûíû ãàíäûí. áóíóí ö÷öí èø äöçÿëò. ñÿí òàðû ýåò áàøûìäàí îë. Ãàðäàø. ìÿíè àõìàã òàïìûñàí. ëàï íàùàã éåðÿ Ñàäàé ýÿëèá ìÿíÿ áèð òÿïèê âóäó. Àõûðäà áó äà àëäûüûì ìóçä. âàõòû þëäöðìÿêäèð. Íåúÿ? Ìÿíè þëäöðìÿê! Ñÿí íÿ÷èñÿí êè. Áèëèðñÿí êè. àéûáäûð. ùÿð èëäÿ ö÷-äþðä äÿôÿ áèð-èêè âÿðÿã ÷ÿðÿêÿëÿðèíè óøàãëàðà âåðèá ïóë àëàíäà âàõòûí îëàð?! ß ñ ÿ ä (àòàñûíà). (òÿðÿôÿ) Áóíà áàõ. éîõñà. Àù. íÿ ö÷öí áåëÿ ãèëö ãàë åäèðñÿí? Ä à ä à ø (îüëóíà). Ñÿíèíëÿ äàíûøìàüà ìÿíèì âàõòûì éîõäóð. Àç ãàëìûøäû êè. Ä à ä à ø . ñþéöø åøèò. Èíäè ýÿë áåëÿ àäàìëàð ö÷öí ùÿããè-ñÿé åëÿ. ìÿíèì âàõòûì éîõäóð êè. éîõñà ëàï òÿïÿíè ÿçÿðÿì. àõìàã! Óçóí äàíûøìà! Äöø ãàáàüûìà ýåäÿê (ãàéûäûð ìöÿëëèìÿ). Ñÿíèíëÿ äàíûøìàã âàõòû òÿëÿô åòìÿê. Ìöÿëëèì ÿôÿíäè. Ãàðäàø. ìÿêòÿáèí äÿ (ñîíðà îüëóíó áîéíóíóí àðäûíäàí èòÿëÿéèð). áèëìèðÿì. ×àëûø.. Áó ùàëäà Èñìàéûë àüëàéà-àüëàéà è÷ÿðè ýèðèð È ñ ì à é û ë .. Àòà. äîñò-äöøìÿíèìèçè òàíûéàúàüûã. çÿùìÿò ÷ÿê.. Ùÿ. ìÿíè þëäöðÿñÿí?! Þëêÿíèí éèéÿñè ñÿíñÿí? Ýöú äåéèë êè! Ìÿí óøàüûìû âåðìèðÿì äÿ!. íÿ åëÿðÿì?. Ìÿí êèìäÿí ÿñêèéÿì? Ñÿíäÿí ÿñêèéè èò éåñèí. ýþð íÿ äàíûøûð. Àé ìàøàëëàù! Ä à ä à ø (ëîâüàëàíäûüû ùàëäà îòóðäóüó éåðäÿí ãÿçÿáëè ãàëõûð). Àõìàüûí áèðè! Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è (éàëíûç).

Äàùà Ãîðèéÿ îíó ýþíäÿðìÿéÿúÿéÿì. ìÿíÿ äèðèëèê âåðäèíèç. Ñÿí ßñÿääÿí õîøáÿõò îëäóí. Èòèë. àç áèð âàõòäà êàìèë áèð èíñàí îëóá þç âÿòÿíèíÿ ãàéûäàðñàí. ýÿëèá ãàáàüûìäà äàéàíìûñàí. Ñÿí éåòèì îëäóüóí ö÷öí Àëëàù-òààëàíûí ñÿíÿ ðÿùìè ýÿëäè.. Ìöÿëëèì ÿôÿíäè. Ñàäàé. åëìèí íóðó èëÿ èøûãëàí âÿ áó ãàðà úàìààòà ãàíäûð êè. Ñàäàé. Àëëàù ñèçäÿí ðàçû îëñóí. áèÿäÿá. äþøöí à÷ûã. Ýåò Ñàäàéû áóðàéà ÷àüûð (Èñìàéûë ýåäèð. ãóëàã àñ. Èñìàéûë þçö. Ñ à ä à é (Ñàäàé ãîðõà-ãîðõà ýÿëèð âÿ äàéàíûð ãàïû àüçûíäà). Ñàäàé! È ñ ì à é û ë .. Âÿòÿí âÿ ìèëëÿòèíÿ õèäìÿò åäÿðñÿí. åëì âÿ ìÿäÿíèééÿò èíñàíûí õîøáÿõòëèéèäèð. âÿññàëàì! Ñ à ä à é . Ýåò. íàäöðöñò! Ìÿí òàíûéûðàì ñÿí íÿ éóâàíûí ãóøóñàí! È ñ ì à é û ë (àüëàéà-àüëàéà). ïàëòàðûíû äöçÿëò. úÿùÿííÿì îë. áóéóð. ìÿí ùå÷ áèð øåé åòìÿìèøÿì. Äþøöíö äöéìÿëÿ.Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . ùàçûðëàí. Áèëìèðÿì íÿ íþâ èëÿ ñèçäÿí ðàçûëûã åäèì. Ýåò. Ýåò. èíäè ñÿí äÿ ìÿíèì êèìè íàùàðñûç ãàëàðñàí. Ìÿíèì ãèéìÿòëè âÿ ñåâýèëè ìöÿëëèìèì! Ñèç áó ýöí ìÿíè ÿùéà åòäèíèç. Ñàäàé øàäëûüûíäàí þçöíö èòèðìèø áèð ùàëäà îéàí-áóéàíà áàõûð Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . èíàíûç êè. Åëÿ ñèç ùÿìèøÿ Ñàäàéûí ñþçöíÿ èíàíûðñûíûç. Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è (îíóí ñþçöíö êÿñèá). Ñÿùíÿíèí àðõàñûíäà óúàäàí äåéèð). ÿçèçèì! Öìèäâàðàì êè. Íÿ ö÷öí ìàò-ìÿÿòòÿë ãàëìûñàí? Ñàáàù éÿãèíÿí ýåäÿúÿêñÿí. Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . Ô à è ã ÿ ô ÿ í ä è . Ýåò. Áó íÿäèð ãàðíûíû. Àëëàù ñÿíÿ êþìÿê îëñóí! Ïÿðäÿ 1912 233 . ùàçûðëàí. Áóéóð. Ýåò. ñàáàù Ãîðèéÿ ñÿíè ýþíäÿðÿúÿéÿì. äèíëÿ.

Áó áèøìÿêäÿ îëñóí. ïàïàã÷û à à ð û – åâ éèéÿñè ÁÈÐÈÍÚÈ ÏßÐÄß Êàñûá áèð åâäÿ âàãå îëóð. ÿëöñòö ÿíýÿë åëÿéÿúÿê (ýåäèð). åëÿ îòóðìàüûíû ýþðöðñÿí. îâãàòû ãàðàëìûø ýÿëèð Í à ü û . ñÿùÿð-ñÿùÿð äàìàüûí ÷àü à÷ûðñàí äöêàíûíû áèð òèêÿ àëûø-âåðèø åëÿéÿñÿí (ÿëèíäÿêè úèéÿðè ìèçèí öñòÿ ãîéàð). áîüàçûìäàí êÿñèá âàð-éîõóìó âåðìèøÿì éàðûì ýèðâÿíêÿ ÿòÿ. ìÿí ýåäèì ÷àé÷ûäàí ÷àé àëûì ýÿòèðèì. áåëÿ ýöí êå÷èðìÿê îëàð? Ýåúÿëÿð ñöáùÿ êèìè éàòìàéûá ãàðîâóë ÷ÿê. Àëëàù! À êèøèëÿð. õÿúàëÿòäÿí ãóðòàðàñàí. ìÿíèì ðÿùìÿòëèê íÿíÿì äåéÿðäè êè. è÷èíäÿ ÿò. Àëëàù êÿññèí áåëÿ ýöçÿðàíû. ìÿí äÿ îíóí ñþçöíö éåðèíÿ éåòèðèðÿì (ìàøûíû éàíäûðûá ÿòè òàâàéà òþêÿð). éåíÿ íÿ îëóá áÿéÿì?” Áèð äÿ ýþðäöí. Áèð ãÿäÿðäÿí ñîíðà Íàüû ÿëèíäÿ úèéÿð. Áó ýöíëÿðè úàíûìäàí. áóíóíëà áåëÿ àëäûüûí äîíëóã äà ñÿíè ýþðìÿñèí. ãàðîâóë÷ó Í à ü û – úàâàí îüëàí. áèð äöðòìÿ áîéíóíóí 234 . íÿ áèëèì áó ýåúÿ ìÿíèì äöêàíûìû êÿñèáëÿð. éàéëûüû ìèçèí öñòöíÿ ãîéóð Ò à ü û . ÷öíêè áó øîüÿðèáèí öñòöíäÿí ÷àé è÷ìÿñÿì. Ýöíàùêàð îëóðñàí äåéÿñÿí: “Íÿ ö÷öí. Ýöíäÿ äÿ áèð äöêàí÷û ýÿëèð êè. Îäóð êè. Èíäè ýÿë àëäûüûí äîíëóüó äà áóíà âåð êè. Òàüû ÿëèíäÿ éàéëûã. éîðóëìóø äàõèë îëóð. Ñÿùÿð ÷þðÿéèíè ýöíîðòà. ÷öíêè Àëëàù þëÿíëÿðèíèçÿ ðÿùìÿò åëÿñèí. À êèøèëÿð. úöìÿ àõøàìû îúàüûí àëòûíû áîø ãîéìà. ýöíîðòàíû àõøàì ñààò 8-äÿ éåýèíÿí (ÿòè äîüðàìàüà áàøëàð).ÒÀÜÛ Âß ÍÀÜÛ Áèð ïÿðäÿëè ïéåñ ßÔÐÀÄÈ-ÌßÚËÈÑ Ò à ü û – úàâàí îüëàí. áèð äÿ ýþðöðñÿí ýèðäîâîé ýèðäè è÷ÿðè: “Çàêðûâàé éåñ!”. áàëàì.

÷ûõäûí îúàã áàøûíà”. Àùà. áàüëàäûì. À êèøèëÿð. ñÿí áóðäà íÿ åëÿéèðñÿí? Ò à ü û . ñÿí êèìñÿí? Ò à ü û . úèéÿðè ýþðöá òÿÿúúöáëÿíÿð Ò à ü û . ìàøûíûí öñòÿ ãîéàð âÿ àúûãëà Íàüûéà áàõàð. Ò à ü û . ñÿí áóðäà íÿ åäèðñÿí? Í à ü û . ìÿí êè. éÿãèí áó ãàðûíûí èøèäèð (ãàïûéà òÿðÿô). Ùÿ. î áèðè ýöí ýÿëèð êè. îüëó âàð. áó ýöí òàõòäàí äöøÿí ýöíö ðàáàòàé. À êèøè òÿê ïàäøàù îëñà éàõøûäûð. Àùà. “ïàøîëò ïèðñèäñêè ëîïàòêà. ßââÿë ñÿí ñþéëÿ ýþðöì. ìÿí äÿ ýåäèì áèð äÿñòÿ êÿâÿð àëûì (ýåäÿð). íÿ áèëèì èòè âàð. Àùà. Èíäè êÿìàëèèñòèðàùÿòëÿ éåíÿ äöêàíäà îòóðóá ïàïàã òèêèðñÿí. íÿòèúÿñè âàð. áó éàõøû! Áàëàì. Ùÿ. áèð äÿ àãàëîøíèê ýÿëäè: “Àäà. Íÿ? Àäÿ. Ìÿí äÿ ñÿíÿ ÿðç åäèðÿì. ãûçû âàð. Áèð-áèðèíÿ áàõäûãäàí ñîíðà Òàüûíûí ÿëèíè òàâà éàíäûðäûüûíäàí. Íÿ áèëèì.. áó íÿäèð? (ãàéûäûá úèéÿðè ìèçèí öñòÿ ãîéàð). áóíóí àðâàäû âàð. Òàüû òÿÿúúöáëÿ Ò à ü û . ñåâîäíè ïàäøàù àíàäàí îëàí ýöíö ðàáàòàé?” Áÿëè.. çèðè âàð. Áóðàäà êè. Ñÿíèí êèìèëÿðèí õîðóçóíó ÷îõäàí ãîëòóüóíà âåðìèøÿì (ÿòÿéèëÿ òàâàíû ýþòöðöá ãàïûäàí àòìàã èñòÿäèêäÿ. çèáèëè âàð.. Ïàù àòîííàí. ñÿí êèìñÿí? Í à ü û (úèéÿðè ãóðäàëàð). íÿâÿñè âàð. éÿãèí êè.. Áó ýöí áåëÿ ýåòäè. Àé ñÿí þçöí þëÿñÿí. úèéÿðè òàâàéà òþêöá ãîâóðìàüà áàøëàð). Éàõøû. Àùà. “äåéÿäåéÿ àøíà. áóíó ãàðûäàí òóòìóøàì.. Áó áóðàäà ãîâðóëìàãäà îëñóí. ýÿëìÿêäÿ îëàí Íàüû èëÿ áóðóí-áóðóíà òîõóíàðëàð). Áèð àçäàí ñîíðà Òàüû ÿëèíäÿ ÷àé äàõèë îëóð. Áàëàì. áó íÿäèð? Áó êè úèéÿðäèð. áÿñ ñÿí êèìñÿí? Ò à ü û . ùÿïÿíä áàëàñû. ÿò âàð! Áóíó áóðà êèì òþêìöø îëñóí? (ôèêèðëÿøèð). äþíöá úèéÿð îëìàç.àðäûíà âóðäó êè. áó ãàðûíûí èøèäè. Ìÿí áó îòàüû ãàðûäàí êèðàéÿ òóòìóøàì. ùÿïÿíä. ãóðäó âàð. Áàëàì. Åâè áîø ýþðöá. áó ýöí äÿ áàüëàäûã. ÷àéû ìèçèí öñòÿ ãîéóá ÿòè ãîâóðìàüà ýåòäèêäÿ. ëàï àäàìû úàíà äîéäóðóáëàð (úèéÿðè ýþòöðöá òàâàéà òþêìÿê èñòÿäèêäÿ ÿòè ýþðÿð). ñÿí êèìñÿí? Í à ü û . Íàüû ÿùÿìèééÿò âåðìÿéèá ýåäèá úèéÿðè ãîâóðàð.. ßò êè. áó ýöí ïàäøàù òàõòà ÷ûõàí ýöí ðàáàòàé?”. çàëûìûí ãûçû. Ìÿí ñÿíÿ áóéóðóðàì. ýåòäèêúÿ ÷àøûðñàí ùà!. 235 . Ùÿð èêèñè: Ïàùî. Í à ü û .. ðàçâå ñÿíèì íå çíàéåø êè. èíäè ñÿíÿ ýþñòÿðÿðÿì (òàâàíû ýþòöðöá ïÿíúÿðÿäÿí àòàð.

Ò à ü û . Îòàã ìÿíèìäèð. Àëëàù ñÿíè âóðìóøäó (âóðóøóðëàð. úöìÿ àõøàìûäûð. áóðà ýÿëèí. Íàüûéà) Åâ ñÿíèíäèð (Òàüûéà). Àäÿ. ìÿíèìäèð! Í à ü û . äå ýþðöì îòàã êèìèíäèð? à à ð û . Àüûç.Í à ü û . ìÿíèì äÿ. áó ãîúà ãàðûíû äà éàääàí ÷ûõàðìàçñûíûç.. îòóðóí (àðàëàðûíà ýèðèá ùÿð èêèñèíèí ãîëóíäàí òóòóð. Èíäè þïöøöíöç (Ùÿð èêèñèíè ìèç öñòöíäÿí ÿéäèðèá þïöøäöðöð). Ýþðäöí? Í à ü û (ãàðûíû áèð òÿðÿôÿ ÷ÿêèð). ìÿíèì îòàüûìû àäûíà ñàëìàã èñòÿéèðñÿí?! Àëëàù âóðóá ñÿíè äÿ. Àé áàëàì. ñÿí ýöíäöçëÿð äöêàíà ýåäèá àõøàìëàð ýÿëèðñÿí (Òàüûéà). Áó ýöí äÿ êè. éûõûì àéàüûìûí àëòûíà. Òàüû âÿ Íàüû ìàò-ìÿáùóò úàìààòà áàõäûãëàðûíäàí ãàðû öñóëëóúà ÷ûõûá ýåäèð.. Ñÿíèí! Í à ü û (Òàüûéà). áèð äàéàíûí. ìÿíèìäèð? Ò à ü û . Ò à ü û . Òàüû ãàðûíûí ãîëóíäàí éàïûøûá áèð òÿðÿôÿ ÷ÿêèð Ò à ü û . ñèçèí äÿ èøèíèç êå÷ñèí. Ìÿíèìäèð. ñÿíèí áàáàíû äà! Îòàã ìÿíèìäèð. îòàüûìû éàëàíäàí êèðàéÿ òóòìóøàì äåäèéèí áÿñ äåéèë. êèìèí. à à ð û (äþéöëÿ-äþéöëÿ). Äîüðóñóíó äå. Àäÿ. Ýþðäöí êè. áèð ùåéâÿðÿ-ùåéâÿðÿ äÿ äàíûøûðñàí? Í à ü û . Ìÿí äÿ êè. Ñÿí ýåúÿëÿð ýåäèá ýöíäöçëÿð åâÿ ýÿëèðñÿí.. Åâ ñÿíèíäèð (îíëàð ùÿð èêèñè äÿ ìàò áèð-áèðèëÿðèíÿ áàõûðëàð. Í à ü û (áèð éóìðóã). êèìèíäèð? à à ð û (Íàüûéà). Áó äÿìäÿ ãàðû è÷ÿðè ýÿëäèêäÿ áóíëàð ãûçûøäûãëàðûíäàí ãàðûéà áèð íå÷ÿ éóìðóã äÿéèð. Õåéð. Ãûðûøìàë îüëóíóí àüûç-áóðíóíó âóðóá äàüûäàúàüàì (áàëàúà ãóëàéëàíûð). ãîë-ãàáûðüàíëà ùåñàáëàøûì ùà?! Í à ü û (áèð äöðòìÿ âóðóð Òàüûéà). Äåéÿñÿí ëàï áàøäàí ÷ûõûðñàí. Òàüû âÿ Íàüû ùÿðäÿí áèð-áèðèíÿ áàõûá ýöëöðëÿð âÿ öçëÿðèíè î éàíà ÷åâèðèðëÿð 236 . àäÿ? Ò à ü û (Òàüû äà áèð äöðòìÿ âóðóð). áèð íþâ áåëÿ ùåé. Àäÿ. Ñÿíèí! Ò à ü û (Íàüûéà). Àäÿ. áåëÿ åëÿìÿ êè. Ò à ü û (àúûãëû). Àäÿ. Í à ü û . ñîíñóç.. Õåéð. éÿãèí êè. Áàõ. ñÿíèí . ãàðû àðàëûãäà ÿçèëèð). äöéöäÿí-çàääàí áèøèðìèø îëàðñûíûç. Âóðóøóðëàð. Ãàðû Íàüûéà). Ùÿðÿñèíè áèð ñòóë öñòöíäÿ îòóðäóá àðàëàðûíäà äóðóð. ìÿíèìäèð (î äà âóðóð). Áó îòàüû áèð-áèðèíèçäÿí ýèçëèí ùÿð èêèíèçÿ âåðìèøÿì êè. êèìñÿñèç ãàðûéàì.

Í à ü û (õåéð. è÷ÿðè ýÿëìÿéÿúÿéÿì. öìäÿ ìÿòëÿá âöúóäóíóçó Àëëàù-òààëà ñàëàìàò åëÿñèí âÿ ñÿíèéÿí. õåéð. Íàüû! Í à ü û . à÷ìàðûã à à ð û (î òÿðÿôäÿí) Åëÿ èñÿ ãàïûíû áàëàúà àðàëàéûí. êàüûçû âåðèì. 237 . Çàëûì ãûçû éÿãèí êè. Àëäàäà áèëìÿçñÿí. äåéèðñÿí áåëÿ (áèð éàíà ÷ÿêèëèð). áóðàäà Íàüû éàçûëûá (êàüûçû Íàüûéà âåðìÿê èñòÿð. ñÿíèí àäûí íÿäèð? Í à ü û . Ùÿð èêèñè ãàïûéà ýåäèá ãàïûíû òóòóðëàð Í à ü û . Õåéð. Áÿðê òóò. ñÿí éîëà äöøÿíäÿí ñîíðà ÿìèíèí ýåò-ýåäÿ ùàëû õàðàáëàøûá. Ãîéìà! Ò à ü û (ãàïûíû áÿðê òóòóð). äåéèðÿì ñÿíèíäèð. Áóðàäà Íàüû éàçûëûá! Íàüû ëàáöä ãàëûá êàüûçû îõóéóð Í à ü û . Ãîðõìàéûí. êàüûçû Íàüû àëàð Í à ü û (öñòöíö îõóäóãäàí ñîíðà). Áó êàüûç ñÿíÿäèð. ßçèçèì Òàüû! Ò à ü û . Ò à ü û (àúûãëû êàüûçû ìèçèí öñòöíÿ ÷ûðïàð). ßââÿëÿí. Ñÿíÿòèí íÿäèð? Í à ü û . Òàüû âÿ Íàüû. Õåéð. áóðàäà Òàüû éàçûëûá (êàüûçû óçàäûð Òàüûéà). éåìÿéÿ ýÿëèá. Áÿñ ñÿí íÿ èøäÿñÿí? Ò à ü û . Ìÿí äÿ äàðüàéàì. Ìÿíèì àäûì Òàüû! Í à ü û . Íàüû àëìàç). éÿãèí ãàðûäûð. À êèøè. îíó ýÿòèðìèøÿì. Áÿñ ñÿíèí àäûí íÿäèð? Ò à ü û . ìÿáàäÿ áóðàõàñàí. Þëÿñÿí äÿ. à à ð û (ãàïû äàëûíäàí). Àùà. ñÿíèíäèð. äåéÿñÿí ýÿëÿí âàð. èíäè ëàï þëöì ùàëûíäàäûð (òåç êàüûçû ìèçèí öñòÿ àòàð). ïîñòàäàí êàüûç âàð. äàðüà! Áèðäÿí àéàã ñÿñè åøèäèëèð. ìÿòëÿá áóðäàäûð êè. Áàëàì. Ìÿíèì äÿ àäûì Íàüû! Ò à ü û .Ò à ü û . ÿýÿð áó òÿðÿôèí ÿùâàëûí áèëìÿê èñòÿñÿíèç. Òàüû éàçûëûá. Îíëàð ãàïûíû àðàëàð. ýþðìöðñÿí? (áàðìàüû èëÿ êàüûçûí àðäûíû ýþñòÿðèð). Ìÿí ïàïàã÷ûéàì. Ò à ü û (àëûá îõóéóð).

Ýþðìöðñÿí. Ìÿí äÿ äåéèðÿì òåéäèð. Í à ü û . èêè äÿíÿ. áÿëêÿ áèð íþâ äÿðìàíëàð âàñèòÿñèëÿ áàáàò îëàì. àíúàã éàçàíäà ãÿëÿìè áÿðê áàñûáëàð. àéà éîõ. ãàëûí äöøöá. áèð íþãòÿ ãîéóá. ×öíêè ìÿí áèð òÿê îíà ëàçûìûíúà ãóëëóã åäÿ áèëìèðÿì. Àäÿ ñÿíèíäèð äåéèðÿì. Í à ü û (ñþçöíö êÿñÿð). Áàðû ùÿðäÿíáèð äàëûíà àëûá áàüäà ýÿçäèðÿðñÿí. Áàëàì. Ãàðû ýåäèð). õåéð. Ýþðöðñÿí êè. äÿõè áóíóí áàøãà øÿêêè-øöáùÿñè éîõäóð. Àé ñÿíèí áåëÿ. Ìÿíÿ áèð íþâ õèäìÿò åëÿñèí êè. Í à ü û . Åâäÿ ìÿíäÿí áàøãà áèð êèìñÿ îëìàäûüûíäàí. Âóðóøóðëàð. Í à ü û . àë (óçàäûð). ìÿíè þëäöðäöíöç.Ò à ü û (áèð ãÿäÿð Íàüûéà áàõûá îõóéóð). Í à ü û (êàüûçû àëûð. ÿìèí ö÷öí êîðëóã êå÷èð. ãîéóá ýÿëñèí. Áàõ. áàõàð). Àé áàëà. Áóðàäà Òàüû éàçûëûá. áóðäà Íàüûäûð. äåéèðÿì çÿùèðìàð ñÿíèíäèð. Í à ü û . Áÿëêÿ òÿçÿ ùàâà èëÿ áèð ëÿççÿò àëñûí (Íàüûéà). Àë. ßìèí ãûçû ñÿíÿ ãóðáàí îëñóí! Ýÿë êè. ìÿíèì áåëÿ ãîùóì-ãàðäàøûì éîõäóð (Íàüûéà ýþñòÿðèð). Àäÿ. 238 . Õåéð. Áèð ãÿäÿðäÿí ñîíðà ãàðû ÿëèíäÿ áàøãà áèð êàüûç äàõèë îëóð. Íóíäóð.. Àäÿ. àé áàëàì. Ò à ü û (êàüûçû áàøûíà ÷ûðïàð). Òàüû éàçûëûá. áèøÿê-áèøöáùÿ èêè äÿíÿäèð. íþãòÿ áèð äÿíÿäèð. Ò à ü û (àëàð. Õåéð. Í à ü û . Àëûíûç ïîñòäàí éåíÿ êàüûç ýÿëèá. áó ýöí-ñàáàù äöíéàäàí ýåäÿúÿéÿì. íþãòÿ èêè äÿíÿäèð. îíà ýþðÿ äÿ. ùÿãèãÿòÿí. Ò à ü û (áèð-áèðëÿðèíÿ áàõûðëàð). ãÿëÿìè áÿðê áàñìàéûáëàð. Òåéäèð. Ò à ü û . Àäÿ. ÿìèí éàçûãäûð. Áàõ áóðäà ëàï àøêàð Òàüûäûð. äåéèðÿì ñÿíèíäèð (áÿðêäÿí). îä äà îëñà. Àéà âàð. Õåéð. íþãòÿ áèð äÿíÿäèð. àøêàð Òàüûíû ýþðìöðñÿí? Èêè äÿíÿ íþãòÿ ãîéóëóá. î äà äöøöð éóìðóã àëòûíà à à ð û . Éÿãèí éàíûíäàí ìèë÷ÿê êå÷èá.. ÿëèíäÿ ñó äà îëñà. áèðè úóíãóøäóð. áèðè ëàï éîüóí. Íóí ùÿðôè ëàï àéäûí áèëèíèð. Áó äà ñÿíÿ ýÿëèá. èêè äÿíÿ êèìè ýþðöíöð. Äåéèðÿì íóíäóð. áóðàäà Íàüû éàçûëûá. ßìèí õàùèø åäèð êè. áó êàüûç ñÿíèíäèð! Í à ü û . Ò à ü û . Ò à ü û . îíà ýþðÿ Òàüû îõóíóð. àë. Õåéð.

Åâ-åøèêäÿ îëàí-îëìàçû ñàòàðñûíûç âÿ ìÿíèì ñöðñöìöêëÿðèìè êþ÷ åäèá ýþíäÿðÿðñèíèç Êÿðáÿëàéà. Ñàëàì-äóàäàí ñîíðà éàçûá ñèçÿ áèëäèðèðÿì êè. Ò à ü û (ëàáöä ãàëûð). Òåç ýÿë. éåíÿ íÿ îëäó? Í à ü û . Í à ü û (äàëäàí ãàïàð). àé ãàðû íÿíÿ. Õåéð. éà êè. ãàáàãêû êàüûç äà ìÿíèìêè èìèø. Áèð òÿðÿôäÿ). Ò à ü û (áÿðêäÿí). Àé ãàðû íÿíÿ.Í à ü û . Ãàðû àðàëàøäûðûð 239 . Àùà. Þëÿíäÿ î ðÿùìÿòëèê áó âÿñèééÿòè åëÿäè: ìÿíèì éàòäûüûì éåðäÿ òîðïàüûí è÷èíäÿ êöïäÿ ãûçûë âàð. Àëëàùó ÿêáÿð (Êàüûçû àëàð. ÿìèí îüëóíà äà êàüûç éàçàðñàí êè. áó êàüûç ìÿíèìäèð. áèð áóíó îõó ýþðÿê Òàüûäûð. ìÿíèì ñÿôÿðèì âàð! Ò à ü û . à à ð û (äàõèë îëóð). Èíäè îíóí. Í à ü û . ìÿí ùå÷ áèëìÿìèøÿì (áöêöá úèáèíÿ ãîéìàã èñòÿð). Êàüûçû ìÿíÿ âåð (îíóí ãîëóíäàí òóòàð. áóðà äà êåéôè-ìàéÿøà äåéèë. Îðäà ãûçûëëàðû éåéèáè÷èá êåô åäÿðñèíèç. Ñÿí Àëëàù. Ò à ü û (ÿëèíäÿí ãàïûð. Àé áàëàì. (Íàüûéà) Áàõ. ýÿëñèí. (Òàüûéà) Áàëàì. áóðàäà àøêàð Íàüûäûð (îõóéóð). Õåéð. àëëàù þëÿíëÿðèíèçÿ ðÿùìÿò åëÿñèí. Ò à ü û . ìÿíÿ éàçûëûá. Í à ü û (úÿëä ÿëèíäÿí ãàïàð âÿ áèð òÿðÿôÿ ÷ÿêèëÿð). Õåéð. Èíäè ñÿíèí éîëóíó ýþçëÿéèðÿì. ñÿùâèí âàð. ÿââÿëèíúè êàüûçû ñèçÿ ýþíäÿðÿíäÿí èêè ñààò ñîíðà ÿìèíèí ëàïäàí úàíû ÷ûõäû. Àäÿ. ñÿíèíëÿ äåéèëÿì? (éàïûøûá ìèçèí öñòÿ éûõàð. àé ãàðû íÿíÿ. ÿç òÿðÿôè. àüëàéà-àüëàéà). Äàéàí. áóäóð èêè äÿíÿ íþãòÿ ñÿääè-Èñêÿíäÿð êèìè äóðóá ýþçöíöí ãàáàüûíäà. èòèë î éàíà. Áóäóð. îõóéàð). Õåéð. êàüûç ìÿíÿ éàçûëûá. äàéàí. î ðÿùìÿòëèê ìÿíèì ÿìèìäèð. Õåéð.. Í à ü û . ìÿíèì ðÿùìÿòëèê ÿìèì àëëàù ðÿùìÿòèíÿ ýåäèá. Àé áàëàì. Îíó ýþòöðÿðñÿí. ñÿíè Àëëàù âóðìóøäó. Í à ü û (îíóí ñþçöíö êÿñÿð. Àäÿ. òåé ùÿðôè àøêàðäûð. Íàüû? à à ð û .. êåô åäÿðñèíèç. ñîíðà Íàüû äóðóá âóðóøóðëàð. Íàüûíû áÿðê èòÿëÿéÿð).. Õåéð ìÿíÿ éàçûëûá (ãàøûíûð). ßçèçèì Íàüû! Í à ü û . Òàüû! Ò à ü û . Âóðóøìàã èñòÿéèðëÿð. Ñÿñ-êöé äöøÿð).. ìÿí îõóìàã ùàðäàí áèëèðÿì? Ò à ü û (àüëàð). áó êàüûç äà.

Í à ü û (ôèêèðäÿí ñîíðà). Áàõ. êàüûç îíóíäóð. Àòàì Êÿðáÿëàéà ýåäÿíäÿ ìÿíè ÿìèìÿ òàïøûðìûøäû. Ò à ü û (íÿâàçèøëÿ). Ðàçûéàì. ùàíñûíûç òàïñà. Àòàñû Éàôòóìÿëè ìÿíèì ÿìèìäèð êè. ÿìèì ìÿíè þçöíÿ îüóëëóüà ýþòöðìöøäö. Âåð áóíäàí! Ã à ð û (ÿëèíè à÷ûð. äàùà âóðóøìàéûíûç.Ã à ð û . ðàçûñûíûç éà éîõ? Ò à ü û . Ïÿðäÿ 240 . Áàëàì. òàï ýþðÿê. àòàì îüëó. Þçö äÿ éîëäà Áàüäàääà Àëëàù ðÿùìÿòèíÿ ýåòäè. Âàõñåé. þëñÿí äÿ êàüûç ìÿíèìäèð êè. Í à ü û (òÿüÿééöðè-ùàë èëÿ) Ñÿí Ìèðçÿ ßñýÿðèí îüëóñàí? Î äà ìÿíèì ÿìèìäèð. Í à ü û . Òàüû ÿìè îüëó! Ùÿð èêèñè ãóúàãëàøàíäà ïÿðäÿ äöøöð. áàõ áó êàüûç ìÿíèìäèð. Òàüû øàä îëóá îðà-áóðàñûíû äöçÿëäèð). Ã à ð û . ìÿí äÿ ïàïàã÷û Éàôòóìÿëèíèí îüëóéàì. Ìÿí äÿ Ìèðçÿ ßñýÿðèí îüëóéàì. Ìÿí äÿ ðàçûéàì. âóðóøìàéûíûç. Íàüûéà. ÷þï î áèðè ÿëèíäÿí ÷ûõûð). Îäóð êè. êàüûç áó êèøèíèíäèð (ýåäèð. ÿìè îüëó! Í à ü û . Í à ü û . Áàõ óäóçäóí (êàüûçû àëûá Òàüûéà âåðèð). öñòöíäÿ ÿìèì ãûçû Èñìÿòèí àäû éàçûëûáäûð. Àëëàù ðÿùìÿòèíÿ ýåäèá. Èñòÿð ëàï ôÿëÿê ýÿëñèí. Ãàðû éåðäÿí ÷þï ýþòöðöá ýèçëÿäèð. ìÿíèìäèð. Ùÿ. Íÿíÿ ñèçÿ ãóðáàí îëñóí. íåúÿñèíèç. Ùÿ. äàéàíûíûç ìÿí ÷þï ýèçëÿäèì. Ò à ü û .

.

.

òÿçÿ øåèð íåúÿ îëìàëû? Éàçû éàçäûüûìûç âàõò ùÿð øåéäÿí ìöãÿääÿì ùèññèééàòà òàáå îëìàã ýÿðÿê. Ìÿñÿëÿí: áó íþâ íÿçì åòìÿëèéèê: Éàç ìþâñèìè åíäèêúÿ ñÿìàäàí éåðÿ àõøàì. ôÿãÿò ýöíöí ãöðóáóíà ìöòÿàãèá àé ÷ûõûð. Áèçèì áóðàäà äàíûøäûüûìûç áó ìÿòëÿáäèð êè. ÿôêàðè-àúèçàíÿìè ãÿçåòèíèçèí áèð ýóøÿñèíäÿ ñÿáò åòìÿéèíèçè ðèúà åäèðÿì. ãöðóáóí ãàðàíëûüû äàüëàðà. Ãóøëàð. Ùèññèééàòè-úÿëèééÿíèí êèìñÿéÿ òÿñèðè îëà áèëìÿç.ÒßÇß ØÅÈÐ ÍÅÚß ÎËÌÀËÛÄÛÐ? Ìöùÿððèð ÿôÿíäèëÿðèì! ßäÿáèééàòûìûçûí èñëàùàòûíà äàèð ìÿãàëÿëÿð äÿðú åòìÿê èñòÿñÿíèç. ÿôêàðöõÿéàëàòûìûçû éàçûá òÿøðèù åòäèêäÿ. îõóéàíëàð ãÿëáèíÿ àðòûúàã òÿñèð áàüûøëàéûá áàøãàñûíûí ùèññèééàòè-ãÿëáèñèíè îéàíäûðàð. Ýöí íóðó âåðèð äàüëàðà ìèí ðÿíýè-äèëàðàì. éà ìÿùáóáóí öçöíö áÿäð àéà áÿíçÿòäèêëÿðè êèìè âÿ éàèíêè ãàøëàðû éàéà âÿ êèðïèêëÿðè îõà òÿøáèù òóòäóãëàðû ãÿáèë. ÿëáÿòòÿ êè. Âÿ áó ãÿäÿð âàð êè. Øöÿðàéè-ñàáèãÿìèçèí ÿøàð âÿ ÿáéàòûíûí òÿáèè ÿùâàëà ìöüàéèð îëäóüóíäàí îõóéàí êÿñëÿðÿ êÿñàëÿò âÿ íèôðÿò ýÿòèðìÿéè âÿ ùå÷ áèð ñóðÿòäÿ èíñàí ö÷öí ìÿðèôÿò âÿ èáðÿò äÿðñè îíäàí ùöñóëà ýÿëìÿäèéè ìÿëóìäóð. Áÿñ áó ñóðÿòäÿ ùèññèééàòû áèëìÿê ëàçûìäûð. 243 . áèç äÿ áó ìÿíçÿðÿíè òàìàøà åäèá ùèññèééàòûìûçû. î ôÿðÿùáÿõø úèâèëòèéëÿ ùÿâàäÿ Þç ëàíÿëÿðè ñÿìòèíÿ åéëÿðëÿð èðàäÿ. Ùèññèééàòè-òÿáèèééÿäèð êè. Ìÿñÿëÿí: ãÿääèí ñÿðâ àüàúûíà îõøàäûëìàñû. áó ìÿòëÿáÿ ìöëòÿôèò îëóá. ùÿð òÿðÿô ñàêèò âÿ àñóäÿòþâð. Àùÿñòÿëèéèéíÿí öôöãÿ åéëÿéèð àùÿíý. Ýöë áÿðýè ïàðûëäàð ýöíÿøèí íóðóíà ãàðøó. Ùèññèééàò èêè íþâäöð: úÿëè âÿ òÿáèè. ñàùèëëÿðèí öçÿðèíäÿ òÿìÿââöú åäÿí áóõàð çàèë îëóð. áàøãàñûíà òÿñèð åäÿð. Øÿôôàô ñÿìàäÿ ýþðöíöð øþâãè-ôÿçàðÿíý. éàçûëìûø øåðèí ìÿçìóíëàðû áèð ëþâùåéè-íÿããàø êèìè òàìàì íöêàò âÿ äÿãàèãèìÿòëÿáè áÿéàíà ýÿòèðÿð. àõøàìûí áÿõø åëÿäèéè ùèññèééàò ùÿð çÿððÿäÿ ÿéàí îëóð. Ìÿñÿëÿí: Ëÿòèô áèð éàç àõøàìû. òÿçÿ ñÿáêäÿ áó àíàúàí áèçèì øöÿðàëàðäàí áèð íÿôÿð îëìàéûá êè. ýöíÿø ãöðóáà ìöùÿééà îëóð. þç øåðèíè òÿáèè ùèññèééàòûí ìÿçìóíóíà äàèð íÿçì åòìèø îëñóí. áèð àç ñîíðà ýöíÿø ãöðóá åäÿð. òàèíêè êÿëàìûí îõóéàíëàðûí ãÿëáèíäÿ òÿñèðè îëà âÿ áàøãàñûíûí ùèññèééàòè-ãÿëáèñèíè îéàíäûðà. äÿíèçëÿðÿ éàâàø-éàâàø éàéûëûð.

Ìÿí áèð áåëÿ ìþâñèìäÿ áàùàð àõøàìû äèëýèð. Ñÿðýÿðì î òÿõÿééöëäÿ íèýàð èëÿ ùÿìàüóø. áó áÿëàéÿ. Ýÿëìÿç ãóëàüà øåéëÿðèí îë âÿãò ñÿäàñû. ñÿáð åéëÿ. Êå÷ìÿç î ãÿäÿð øÿìñ îëóð ãàèá öôöãäÿí. Áó àí. Åòìèøäèì î äÿì àëÿìè áèëìÿððÿ ôÿðàìóø. Áèð ñöìòè-ãÿðèã è÷ðÿ òÿáèÿò òóòàð àðàì. Åòìèøäè ïÿðèøàí ñà÷û òÿê ôèêðö õÿéàëû. àõàí ÷àéëàðûí àùÿíýö íÿâàñû. Ìÿõìóð äöøÿð úöìëåéè-çÿððàòè-çÿìàíÿ.Ñÿññèç äÿðÿäÿ áÿðã âóðàð úàðè îëàí ñó. ùöëóë åéëÿäè àõøàì. Ìèí íÿüìåéè-úàíñóç åäÿð îë ðÿøÿëÿð èúàä. Áàøûìäà î çèáà ñÿíÿìèí øþâãè-âöñàëû. Èëëà êè. Áèð ëþâùåéè-åøã åéëÿð èäèì ãÿëáäÿ òÿñâèð. ßòðàôà óçàã ýöëëÿðèí ÿòðèí åäÿð èñàð. Ñÿñëÿíäè êè. à Ñÿùùÿò. Àíúàã ãàëûð îë äÿì áèð èøûã ðÿíýè-øÿôÿãäÿí. Áèð áàäè-ìöëàéèì îëàð îë äÿìäÿ ïÿäèäàð. áó ñàÿò êè. Íàýàù ýþçÿë áèð ãóø ó÷óá ýÿëäè ñÿäàéÿ. Çöëìÿò ãàíàäûí øàì ÷ÿêÿð ðóéè-úÿùàíÿ. 1905 244 . ßñäèêúÿ íåéèñòàíÿ áöòöí ðÿøÿ ñàëûð áàä.

áÿäÿíÿí úÿôàäÿí ãåéðè áèð øåé ýþðìÿäèí. ÿúÿáà? Õåéð. îíëàðûí ìöõòÿðåè îëàí ñåâýèëè. Ñÿíèí õèäÿìàòûíà äàèð íèòãëÿð îõóíìàäû. íÿ ãÿäÿð þëìÿìèøÿì. Èíäè ñÿíèí ö÷öí ìÿðñèéÿ îõóéàí éîõìó. øèðèíøèðèí ìÿçìóíëàð. éàøàäûüûí ìöùèòäÿí úèñìÿí. áèð àíäà ñÿíè ùÿì àüëàäûá. åé ãàðå! Ñþçöìö ìþâãåñèç ýþðöá äÿ ìÿíÿ ñÿðçÿíèø åòìÿ. ÿäèáëÿð. î èñòÿêëè. Î áþéöê øàèðÿ. Áèð ìèëëÿòè äèðèëòìÿéÿ ÷àëûøàí þçö þëÿðìè? Éîõ. îíóí àüðûñûíû ìèëëÿò þç âöúóäóíäà ùÿëÿ ñîíðàëàð äÿðê åäÿúÿêäèð. Ñàáèðèí âÿôàòû ìèëëÿò ö÷öí áèð çèéàíè-ÿáÿäèäèð. ÿçèç øàèðèìèç Ñàáèð ÿôÿíäè ÿëèìèçäÿí ýåòäè! Éàëíûç áèð èñòÿêëè ðÿôèã. àç âàõòäà ìèëëÿòèìèçÿ ÷îõ õèäìÿò åòäèí. áèð çÿðáåéè-ôÿëàêÿòäèð êè. ðóùÿí. äóçëó-äóçëó ñþçëÿð êè. íèòãëÿð ñþéëÿðäèí. þëìÿç! Ñàáèð. áèëÿúÿêñÿí. øàèðëÿð þëÿíäÿ ñÿí îíëàð ö÷öí ìÿðñèéÿ éàçàðäûí. ñÿí àëÿìè-ìÿíàäà äèðèñÿí. äþâðåéè-ùÿéàòûí ãàéÿò ìÿðàðÿòëè êå÷äè. 1911 245 . ßëùàë Ñàáèðÿ áèð ãÿäÿð àüëàìàã èñòÿéèðÿì. ìåùðèáàí äîñò èòèðäèéèìäÿí áó ãÿäÿð ìöòÿÿññèð äåéèëÿì. Èøòÿ áó ñîéóã íÿçìëÿðèìëÿ ñÿíÿ ìÿðñèéÿõàí îëàúàüàì. ãûðõ ñÿêêèç ñÿíÿëèê áèð þìðäÿ ñàáóí òèéàíûíûí êÿíàðûíäà îäëàð-àëîâëàð è÷èíäÿ òàãÿòôÿðñà çÿùìÿòëÿðëÿ ìèëëÿòèí ö÷öí ÷àëûøäûí. ÿçèç ðÿôèãèìÿ õèòàáÿí ãÿëÿìèí ùèññèééàòûíû áÿéàí åòìÿêäÿí êå÷ìÿì äåéèðÿì: Ñàáèð! Àëèìëÿð. ÿééàìè-ùÿéàòûíà äàèð ìÿãàëÿëÿð äèíëÿíìÿäè. ñÿí þëìÿìèñÿí. Çèðà îíëàðûí íàçèìè. îíëàðûí ìöáäÿè. éÿãèí êè. ñÿíè éàääàí ÷ûõàðòìàðàì. Áèð áþéöê ìèëëÿò áèð ãèéìÿòëè øàèð èòèðäèéèíäÿí êÿäÿðèì áèëìöçàÿôäèð. æóðíàëëàðû îõóäóãäà î ùÿâÿñëÿ îõóäóüóí ýþçÿë-ýþçÿë øåèðëÿð. ùÿì ýöëäöðöðäö – îíëàðû äàùà áèð äÿ ýþðìÿçñÿí. Âÿ ëàêèí ùàíñû áþéöê áèð íåìÿòèí ìèëëÿòäÿí ôþâòÿ ýåòäèéèíè äóéìàìûø èñÿí. Ñÿí éàääàí ÷ûõìàçñàí. ãîé äåéèì: ãÿçåòëÿðè. Áèç èíäèëèê áóðàëàðûíû äàíûøàñû äåéèëèê.ÃÀÐÀ ÕßÁßÐ Åé ãàðå! Ìÿãàëÿìèí ñÿðëþâùÿñè íÿçÿðèíèçÿ ÷àðïäûãäà áèð ìöñèáÿò õÿáÿðè îëäóüóíó.

Òÿÿññöôëÿð îëñóí êè. îíäàí ìöãÿääÿì êèìñÿ î ýþçÿë øèâÿäÿ éàçìàìûøäû. Ñàáèð ÿôÿíäè ÿýÿð áèð ãÿäÿð éàøàñàéäû. Ýöëäöðÿí ùÿï áöêàéè-ãÿëáèäèð. Éàëíûç àâàìöííàñ îíó òàíûìàäûëàð äåéèë. ôðàíñûçëàðûí ìÿøùóð øàèðè Ùöãîíóí äà “Ýèðéåéè-õÿíäÿíàê” àäëû ÿñÿðè âàðñà äà. 246 . Àçÿðáàéúàí ÿäÿáèééàòûíäà ÿí ÿââÿë éåíè áèð úûüûð à÷äû êè. áóíëàðûí ÿñÿðëÿðèíÿ îõóúóëàðûìûçûí ÿêñÿðè àøèíà îëìàäûüûíäàí ÿëàâÿ. Õÿíäÿ çÿí åòìÿ ìÿíäÿ ýèðéÿëÿðè.. êîð-êàð ðóùëàðäà ìèëëèééÿò ùèññè âÿ ýþçÿë äóéüóëàð îéàíäûðàí áèð Ãàôãàç øàèðèäèð.. Ùàìèä áÿé Ñàáèãÿí Ñàáèð ÿôÿíäèíèí ìàùèééÿòè-ìöìÿééèçåéè-øåðèééÿñè ùàããûíäà “Ìÿëóìàò” ãàðåëÿðèíÿ áèð ãÿäÿð èçàùàò âåðìÿê ÿùäèìÿ èíäè âÿôà åäèðÿì. áÿëêÿ ãåéðèëÿðÿ äÿ þçöíö òàíûòäûðà áèëÿðäè. Ñàáèðèí ùÿéàòû èëÿ ôÿðÿùíàê öðÿêëÿð äàüëàíäû âÿ ãÿìíàê ãÿëáëÿð øàäëàíäû. Ñàáèð ÿôÿíäè îíëàð ãÿäÿð ìöÿììÿð îëìàäû âÿ îíëàð éàøàäûüû ãþâì êèìè áèð ãþâì è÷èíäÿ äÿ éàøàìàäû. Ïöðãÿìÿì åòäèéèì òÿçÿëëöìäÿí. çèéàëû öðÿôàìûç çöìðÿñèíäÿí ñàéûëàí çÿâàòûí ÿêñÿðè äÿ îíó òàíûìàäûëàð. Éàèíêè öìäÿ ÿñÿðëÿðè ðóñ ÿäèáëÿðèíèí ìÿøàùèðèíäÿí âÿ ýþç éàøëàðûíûí àðàñûíäàí ýöëÿí Ãîãîëäàí çèéàäÿ Ñàëòûêîâà áÿíçÿéÿí âÿ ìóìèèëåéùÿ Øåäðèí ëÿãÿáè èëÿ èìçà éàçäûüû êèìè úöðáÿúöð ìöñòÿàð àäëàðëà èìçà éàçàí Ñàáèðè áóíëàðëà äà ìöãàéèñÿ åòìÿê èñòÿìèðÿì. çÿìàíÿíèí ôÿíàëûãëàðûíû øèêàéÿò éàõóä ìöñòÿùçèéàíÿ áèð ñóðÿòäÿ íÿçì åäÿí Ñàáèðè. Íÿ ÷àðÿ êè. íÿèíêè ìöñÿëìàíëàðà. Ùå÷ øöáùÿ éîõäóð êè. Òöðê ãþâìöíöí èñòåäàäûíû èíêàð îëóíìàç áèð òÿðçäÿ èñáàò åäÿí. áóíóíëà ìöãàéèñÿ åäÿñè äåéèëÿì.Âÿòÿíèìèç ÿäÿáèééàò àëÿìèíäÿ äàùèéàíÿ áèð øàèð éåòèøäèðìèøäè. . Íþãñàíëàðûìûçû. ùÿì ýöëäöðÿí áèð øàèðè-êèíàéÿ-àôÿðèíäèð. éàõóä òàíûìàãäàí èüìàç åòäèëÿð. Ñàáèð ÿôÿíäè áèçëÿðè àíè-âàùèääÿ ùÿì àüëàäûá. Ýöëöøöì õÿíäÿäÿí ýÿëèá èëÿðè. ßñÿðè-åòèêàéè-ãÿëáèäèð. Ñàáèð ÿôÿíäèíèí àäûíû áèëÿíëÿð ÷îõ èñÿ äÿ. áÿùÿããÿ òàíûéàíëàð àçäûð çÿííèíäÿéÿì. Çèðà êè. Ìÿòëÿáÿ áàøëàìàçäàí ÿââÿë áóíó ÿðç åäèì êè.ÑÀÁÈÐ Ýöëäöéöì øèääÿòè-òÿÿëëöìäÿí.

Àììà áóíóíëà áåëÿ áó áåø èëèí ìöääÿòèíäÿ ÿäÿáèééàòûìûçà áþéöê áèð èíãèëàá éåòèðäè êè. Î ýþçÿë øåèðëÿðè îõóéóá àíëàéàíëàð. î ýþçÿëëèêëÿðèí çþâãöíÿ. òÿãëèäÿ áàøëàäûëàð. Äàùà áèëìÿððÿ êþùíÿ öñëóá òÿðê îëóíäó. ßñÿðëÿðèíäÿ èøëÿòäèéè èáàðÿëÿð âÿ éåíè ìÿçìóíëàð êèìñÿíè òÿãëèä äåéèë. Ñàáèð ÿôÿíäè ìöãÿëëèä äåéèë. Íÿ ÷àðÿ êè. Èðàíûí âèðàíëûüûíûí áþéöê ñÿáÿáëÿðèíäÿí áèðè îëàí ßòàáÿê ìÿøðóòÿ÷èëÿð òÿðÿôèíäÿí ãîâóëóá. àíúàã áåø èë ãÿäÿð ÿäÿáèééàòûìûçà õèäìÿò åäÿ áèëäè. Áóíóíëà äåìÿê èñòÿéèðÿì êè. ìÿùç þç ôèêèðëÿðèíèí íÿòèúÿñèäèð. ÿäÿáèééàòûìûçäà íÿ ãÿäÿð áþéöê áèð òÿñèð. áó êèòàá îíà áèð îðäóäàí çèéàäÿ õèäìÿò åòìèøäèð. Ìÿí äÿ èääèà åäèðÿì êè. Îíäàí ìöãÿääÿì éàçäûüû øåéëÿð áöòöí êþùíÿ øèâÿäÿ èäè. íÿ ãÿäÿð ÿçèì áèð èíãèëàá âöúóäà ýÿòèðìèø! Ýÿëÿëèì ñèéàñÿò àëÿìèíÿ. Ñàáèð ÿôÿíäèíèí äÿ àñàðû áó áåø èëèí ìöääÿòèíäÿ Èðàí ìÿøðóòÿñèíÿ ùàìàí íþâ áèð îðäóäàí çèéàäÿ õèäìÿò åòìèøäèð. Áóðáîí õàíÿäàíûíäàí îëàí ôðàíñûç êðàëû ÕÂÛÛÛ Ëöèíèí þçöíöí åòèðàôûíúà. ôÿðãèíÿ âàðàíëàð îíëàðû ùèôç åòìÿéÿ ùÿâÿñ åòäèëÿð. áÿëêÿ åëÿ ìöúÿääèääèð êè. Ùàëáóêè Ñàáèð ÿôÿíäè ùàìàí èëê øåèðëÿðèíè íÿøð åòäèéè çàìàí êå÷ìèø øàèðëÿðèìèçäÿí ãÿçÿëèééàò âÿ ãÿñèäÿäÿí áàøãà áèð øåé ýþðìÿìèøäè. “Ìîëëà Íÿñðÿääèí” ìåéäàíà ÷ûõûíúà àðòûã ùÿð ñàùèáè-çþâã Ñàáèð ÿôÿíäèíèí îíäàêû íöìóíåéè-ÿøàðûíà ìÿôòóí îëìàãäàí þçöíö àëàìàäû.åéèáëÿðèìèçè ìÿçùÿêÿ âÿ ìÿçàù òÿðèãèëÿ ãàéÿòäÿ øèðèí âÿ ùÿð êÿñèí àíëàäûüû áèð äèë èëÿ. ãÿùãÿùÿëÿðëÿ îõóäóá èñëàùà ÷àëûøûðäû. ôðàíñûç øàèðëÿðèíäÿí Øàòîáðèàí ôðàíñûç ãþâìöíöí ñÿëòÿíÿò õàíÿäàíûíäàí îëàí áóðáîíëàðëà Íàïîëåîí Áîíàïàðò àðàñûíäàêû ìöãàéèñÿéÿ äàèð áèð êèòàá éàçìûøäûð êè. Ìöëàùèçÿ áóéóðóëñóí. “Ìîëëà Íÿñðÿääèí” ìÿúìóÿñè èíòèøàðà áàøëàäûüû çàìàíàúàí áèçäÿ ìÿíàéè-ùÿãèãèñèëÿ ÿäÿáèééàò àäëàíàí ëàéèã ÿñÿð éîõ êèìè èäè – äåñÿì õÿòà åòìèø äåéèëÿì çÿíí åäèðÿì. áó òÿñèðèÿçèìè òÿùëèë åäÿúÿê ãÿäÿð ìöñàèäÿì îëìàäûüû ö÷öí áèð íå÷ÿ ñþçëÿ ôèêðèìè òÿëõèñ åäÿúÿéÿì. áèð äàùà ýåðè äþíöá äÿ î ó÷óðóìó àòëàíìàüà êèìñÿäÿ úöðÿò âÿ úÿñàðÿò ãàëìàäû. Øàèðëÿðèìèç âÿ éàõóä ìöòÿøàèðëÿðèìèç î øèâåéè-ìöñòÿùñÿíäÿ éàçìàüà. äöáàðÿ Ìÿùÿììÿäÿëè øàùè-ìÿõëó òÿðÿôèíäÿí Èðàíà úÿëá îëóíäóãäà èðàíëûëàðà áåëÿ õèòàáÿäÿ áóëóíäó: 247 . êþùíÿ øåèðëÿðëÿ éåíè øåèðëÿð àðàñûíäà áèð ÿñðëèê ãÿäÿð ó÷óðóì à÷äû êè. Áèð êÿðÿ äöøöíöëñöí. Ìÿëóìäóð êè.

áÿñ éåíè ðÿíýèíèç ùàíû? Äèíìÿ. éàò. áàëàì. ñÿí äåìÿäèíìè áèð òÿêè – Âåðìÿéÿúÿê ðèçà ýÿëÿ þëêÿìèçÿ ßòàáÿêè? Ùÿ. åé êþùíÿëÿð. ãî÷àã. éàò. Âàð ùÿëÿ ìèí ßòàáÿêèç. áó ÿìðè äàíìûðàì. äàíûøìà. ôÿõð þçöìöí. øàí þçöìöíäöð. ñÿí äåéÿí ÿíúöìÿíäÿêè – Êþùíÿ ãàïû. Àëãûøëàéûð îë ñÿñëÿðè ùÿï ãûðìûçûôÿñëÿð. áàëàì. ùàìàí äàáàí. äå ýþðöì. Èðàí þçöìöíäöð. áèç äåéÿí?” íÿãÿðàòëû øåðèíÿ Ñàáèð áåëÿ úàâàá âåðäè: Ãÿòë åëÿäèç ßòàáÿêè. Øþâêÿò þçöìöí. Ðÿíýè äÿ ñîëìàéûá ùÿëÿ. Ðåé. òóïö òöôÿíýèíèç ùàíû? Áÿùðè-ÿìèãè-ùÿðáäÿ ýÿøòèéè-úÿíýèíèç ùàíû? ßñêè ùàìàìäûð. îëìàäû? ßòàáÿêèí ãÿòëèíäÿí ñîíðà ãÿçåòëÿðèí áèðèíäÿ Ìÿùÿììÿä Ìÿùÿììÿäçàäÿ èìçàëû áèð íÿôÿð èðàíëûíûí “Ñÿí äåéÿí îëäó. éîõñà ÿìÿëëè ãàíìûðàì? Êþùíÿ ãàïû áó òåçëèéÿ òàçÿëÿøÿ èíàíìûðàì. ÿñêè òàñ. Èðàí þçöìöí. ôÿðìàí þçöìöíäöð. åé êþùíÿïÿðÿñòëÿð. Êþùíÿ àâàçûíûç äóðóá. þçöìöíäöð. ñÿí äåéÿí îëìàéûá ùÿëÿ! Ñþéëÿ ýþðöì âÿçàðÿòè-ìàëèéÿíèç äöçÿëäèìè? Éà óçóí ÿë. äàíûøìà. ýÿëäèìè? Äèíìÿ. Ãÿì ÷ÿêìÿéèí. Ìÿùÿììÿäÿëèíèí áàòèíèí çàùèðÿ ÷ûõàðäûá ùöââèééÿòè-çàòèééÿñèíè áåëÿ òÿøðèù åòäè: Ìÿí øàùè-ãÿâèøþâêÿòÿì. Àáàä îëà éà ãàëñà äà âèðàí. ñÿí äåéÿí îëìàéûá ùÿëÿ! Ýèðÿì ßòàáÿê þëäö äÿ. íåúîëäó áÿñ. óçóí ÿòÿê ãûññàëàøûá ýöäÿëäèìè? Þëêÿíèçÿ øÿìÿíäþôåð éîë òàïà áèëäè. éàò.ßíúöìÿí ÿùëèíèí. ìÿí êè. áàëàì. äàíûøìà. Ãàíóíè-ÿñàñè íÿäè. ñÿí äåéÿí îëìàéûá ùÿëÿ! Àðõà ñó äîëìàéûá ùÿëÿ. 248 . Äèíìÿ. Îñìàíëûäà ýÿð÷è óúàëûð áèð ïàðà ñÿñëÿð. Òÿáÿðèñòàí þçöìöíäöð. ìÿí äåéÿí îëäó.

íÿ þâëàä. Åéáè éîõ ýÿð÷è ãîéóëäóã ëîüàçà. ñàëìàäû åë äèë áîüàçà. Éîõ ýþçöìäÿ èíäè íÿ êöëôÿò. Ëåéê ìÿí áàõìàéûðàì. À÷ìûøàì Ðåéäÿ ýåíèø áèð ìàüàçà. âàðäû êÿñáè-êàðÿ ãåéðÿòèì. ìÿìëÿêÿòè-Ðåé ñàòûðàì.Èðàíûìà òÿñèð åäÿìÿç áþéëÿ íÿôÿñëÿð. õöñóñÿí âÿòÿíïÿðÿñòëèêäÿ ëàãåéä îëäóãëàðûíû. Ìÿõëóã þçöìöí. õÿíúÿðè-áöððàí þçöìöíäöð. ßðäÿáèë! Áèð äÿ íàìÿðäÿì ÿýÿð åòñÿì ñÿíè éàä. òÿõòè-Ãóáàä. àëòìûø éàøûíäà õàðèúè ìÿìëÿêÿòëÿðÿ êÿñáÿ ýåòäèêäÿ áèð õàðèúè ãûçûíà áÿíä îëóá ÿùëè-ÿéàëûíû ôÿðàìóø åäÿí áèð ÿðäÿáèëëè êèøèíèí äèëèíäÿí áåëÿ äåéèá ùÿããè-âàãåè ýþñòÿðìèøäèð: Ýÿð÷è Èðàíäàí ÷ûõàðêÿí áàøãà èäè íèééÿòèì. Òöðêèéÿäÿ îí òÿìóç èíãèëàáûíäàí ñîíðà êÿðàìÿò ýþñòÿðèá 31 ìàðò ôàúèÿñèíè 8 àé ìöãÿääÿì áó ñàéàã õÿáÿð âåðìèøäè: 249 . ìÿìëÿêÿòè-Ðåé ñàòûðàì. Ãåéðÿòèì îëìàçäû ðàçû àú äîëàíñûí êöëôÿòèì. ßðäÿáèë! Ñàáèðèí ÿñë òÿðáèéÿ òàïäûüû éåð Èðàí îëäóüó ö÷öí Èðàíû çèéàäÿ ñåâÿðäè âÿ Èðàíà äàèð éàçäûüû ÿñÿðëÿðè ÷îõäóð. Ýÿð÷è áàçàðûìû åòìÿêäÿ êàñàä ×àëûøûð áèð ïàðà èðàíèíÿæàä. Íöìóíÿ ö÷öí éåíÿ éàçàëûì: Ìÿùÿììÿäÿëèíèí ïàäøàùëûã êèòàáõàíàñûíû ñàòìàã ö÷öí ãÿçåòëÿðäÿ âåðäèéè åëàíû õàëãà áó øÿêèëäÿ òÿðúöìÿ åòäè: Ìîëäàéû. Åé àëàí. ×îõ óúóç ãèéìÿòÿ ùÿð øåé ñàòûðàì. Úàìè-Úÿì. Éàç áó åëàíûìû äà áèð êàüàçà. Áóíäàí ñîðà áó þëêÿäÿ ôÿðìàí þçöìöíäöð. Ìàüàçàìäà òàïûëûð ùÿð úöðÿ çàä. Åé àëàí. Ùÿì÷èíèí. ðÿéÿòè-Êåé. ùåé ñàòûðàì. Íèééÿòèì êÿñá èäè. Öìóìÿí èðàíëûëàðûí ÿõëàã âÿ àäÿòëÿðèíè.

ßìóäö ñÿíàíö õÿäÿíýö ñèïÿð. Àëëàùû ñåâÿðñèç! Éàëèëÿúÿá. éÿíè êÿñðÿòè-ìÿùÿááÿòèíè ìöáàëèüàòà ñþâã åòìÿéèðñÿ. àëäàíìàéûí. ùÿøÿì ôþâú-ôþâú. “Ùÿãèãÿò”äÿ. äåéÿ áèëÿðÿì êè. “Ôöéóçàò”äà. “Ýöíÿø”äÿ. Ñàáèð ÿôÿíäè Øàòîáðèàíäàí çèéàäÿ Èðàí øàèðëÿðèíäÿí. îñìàíëûëàð. 250 . Õÿçö òèðìåéè-ïöðáÿùà áÿñò-áÿñò. èíàíûðñûç? Ìèðùàøèìö Ôÿçëèëëàùûíûç éîõìó òàíûðñûç? ßñêèê äåéèë îíëàð. “Ðÿùáÿð” æóðíàëûíûí 2-úè íþìðÿñèíäÿí áàøëàéàðàã òÿðúöìÿ âÿ äÿðú îëóíìóø “Ñÿéàâóø” ùåêàéÿñèíè ýþçäÿí êå÷èðÿê: Ðöñòÿì Ñÿéàâóøó Èðàíà ýÿòèðäèêäÿ Êàâóñ Êåéèí ÿìðè èëÿ øàäìàíëûã âÿ ÷ûðàüáàíëûã èúðàñûíäàí ñîíðà ÿñàêèðè-Èðàíà âÿ Ñÿéàâóøà ÿíàì âåðèëìÿñèíè áó ñàéàã òÿðúöìÿ åäèð: Òàìàì îëäó áèð ùÿôòÿ. “Èðøàä”äà. äåìÿê îëàð êè. Õÿäÿì äÿñòÿ-äÿñòÿ. Ôèðäîâñèéÿ âÿ Òöðêèéÿ øàèðëÿðèíäÿí ìÿøùóð ùÿúâýó ßøðÿôÿ áÿíçÿð. Àëëàùû ñåâÿðñèç! Èðàíëû êèìè éàòìàéûí. ÿìð åòäè øàù. “Éåíè ùÿãèãÿò”äÿ îëàí áèð òàêûì ïÿðàêÿíäÿ ìÿíçóìÿëÿðèíè òÿäãèã åòäèêäÿ. Äöðö ëÿëö éàãóòö çÿð êåéë-êåéë.Îñìàíëûëàð. Àëëàùû ñåâÿðñèç! Ñàáèð ÿôÿíäèíèí “Ùÿéàò”äà. ãàíÿ áîéàíûðñûç! Ãàíñûçëàðû êÿú ãàíìàéûí. “Öëôÿò”äÿ. áó ñåâýèëè øàèðèìèç ùàããûíäà ìöòàëèàòûí äîüðó èñÿ. Ñöòóðàíè-òàçèíÿñÿá õåéë-õåéë. ùÿð áèðèíäÿí ýóéà áèð ùèññÿ àëûá òÿáèíäÿ úÿì åòìèøäèð. âÿëè ñèçëÿð íÿ ãàíûðñûç? Áèð âÿãò òàíûðñûçñà äà. Ýöùÿð ñà÷äû åéçÿí ñÿùàáè-êÿðÿì: Çÿðö ñèìö ìåùðö êöëàùö êÿìÿð. Àëëàùû ñåâÿðñèç! Èðàíëû êèìè éàòìàéûí. À÷ûëäû äÿðè-ýÿíúö áàáè-êÿðÿì. Ëèáàñö ãóìàøè-çÿðè äÿñò-äÿñò. Òèëà êèñÿ-êèñÿ. àéà íÿ ñàíûðñûç? Ãàíóíè-ÿñàñè âåðèëèá éà. áó àíúàã ìèñëè ùå÷ ýþðöíìÿìèø øåèðëÿðäèð. Ìÿíèì áó ìþùòÿðÿì äîñò. “Äÿáèñòàí”äà. “Ìîëëà Íÿñðÿääèí”äÿ. “Ðÿùáÿð”äÿ. Ñÿôàðàëûã åòñèí äöáàðÿ ñèïàù. ýöùÿð þâú-þâú.

ýöëøÿíèì. åëì îëóð åùòèéàú. Äèããÿò áóéóðóëñóí. Úàâàí èäè îë ìàùìÿíçÿð ùÿíóç. Áåëÿ ñþéëÿäè îüëóíà ïàäøàù: “Âÿëèÿùä. ìÿí êè. òàúÿ ìèííÿòýöçàð. øàùçàäÿéÿì. Ñàáèðèí ìöñòÿãèëëÿí þç ÿñÿðè áó ýþçÿëëèêäÿ îëà áèëìÿç. Áó ñóðÿòäÿ ìÿí èääèàìû èñáàò åòìÿê ö÷öí ùÿìèí øåèðëÿðèí ÿãÿáÿòèíäÿ Ñàáèð ÿôÿíäèíèí àðòûðìûø îëäóüó âÿ “Èçäèéàä” èáàðÿñèëÿ àéðûëìûø øåèðëÿðè éàçàúàüàì: Âÿëè åòäè øÿôãÿòëÿ áèð äÿì íèýàù. ßñàðÿò íÿäèð. åé éàäèýàðûì. áèð ýöë èëÿ áàùàð îëìàç. î öëâèééÿò. Ìöëàùèçÿ áóéóðóëñóí. Ùöíÿð áèðëÿ îë. áóðàäà ÿñë ùöíÿð Ôèðäþâñèíèíäèð. ÿäàëÿòøöàð. áó ìÿíçóìÿ îõóíäóãäà ùàìàí ñàéàã ìÿí ãåéðè-èõòèéàðè àëãûøëàðàì. Ôèðäþâñèíèí àëòìûø ìèí áåéòëèê “Øàùíàìÿ” áþéöêëöéöíäÿ ÿñÿðè èëÿ áèð íå÷ÿ áåéòè 251 . áóíëàðäà äà ìþâúóä äåéèëìè? Éàëíûç áóðàñû âàð êè. áó øàéàíè-ùåéðÿò òÿðúöìÿäÿ ÿñëèíäÿêè ôÿñàùÿò âÿ áÿëÿüÿò ãàèá îëóáäóìó? Ôèðäîâñèéÿ ìÿõñóñ îëàí î òÿëàãÿòè-ëèñàí. àçàäÿéÿì. ãàëèáÿí.Åäèá áÿõø. Ðÿèééÿòëÿ äþâëÿò îëóð áÿðãÿðàð. Ôèðäþâñèíèí ÿøàðûíäà âàð. âåðäè ðÿâàú îüëóíà. áó ãÿäÿð õÿéàëà ýÿëÿ áèëÿð êè. Ìöùÿééàäöðöð òÿõòö-òàúèì ìÿíèì. Äåéèëäè ñÿçàâàðè-ÿôñÿð ùÿíóç. î òÿðçè-èôàäÿ. Çÿðèí òàúûíà åéëÿìÿ èôòèõàð. Ôèðäþâñè äÿ òöðêúÿ äåñÿ èäè. ùèññ âÿ õÿéàë êè. Ùàìàí öñëóáè-ìöçÿééÿí. îüóë!” Äåìÿ ñÿðáöëÿíäÿì êè. Âÿëè. Òàïàð åëì èëÿ ìöëêö-ìèëëÿò ðÿâàú. Ìÿýÿð âåðìÿäè òÿõòö-òàú îüëóíà. îüóë! Ýöëöì. ßäÿá èêòèñàáûíäà ÷îõ øàèã îë! Âöúóäóíëà òÿõòè-çÿðÿ ëàéèã îë! Ðÿèééÿòèíÿâàç îë. íîâáàùàðûì. î äà áó ñàéàã íÿçì åäÿðäè – úöìëÿñèíäÿí áàøãà áèð ñþç äåìÿç èäè çÿííèíäÿéÿì. î øèðèí áÿéàí èòèáäèðìè? Çÿííèìúÿ ÿäÿáèééàòäàí áàõÿáàð ùÿð øÿõñ áó ñóàëûìûí úàâàáûíäà: – áÿëè. Íÿäèð êèìñÿäÿí åùòèéàúûì ìÿíèì?! Ñÿíÿ.

Ñàáèð ÿôÿíäè ùÿìèí ÿøàðû ñàáóí òèéàíûíûí êÿíàðûíäà. þçöíöí áó ùàëûíû “Ìîëëà Íÿñðÿääèí” ìÿúìóÿñèíèí 4-úö èëèíèí 17-úè íþìðÿñèíäÿ ÿéàëûíûí áèð ãîúà àðâàäà øèêàéÿò ñóðÿòèíäÿ äàíûøäûüûíû éàçûð: Ýàù äà áèð éàòñà äà âàõòûíäà ÿýÿð. çÿùìÿòèíèí ìöêàôàòûíû ýþðìÿäèêäÿ äàùà àðòûã éàøàìàäû. ×ÿêìÿéèð éóõëàäûüû áèð î ãÿäÿð. Áàøëàéûð éàòäûüû éåðäÿ òÿçÿäÿí Îõóéóá-éàçìàüà áèð äÿ òÿçÿäÿí. éàíüû äåéèë. î äà ùÿúâýóëóãäóð. áåëÿ áèð ìöùèòäÿ éàøàñàéäû. Éàíäûðûð ëàìïàíû. Áèð äÿ Ñàáèð ÿôÿíäè èëÿ Ôèðäþâñèíèí áàøãà òÿôàâöòö âàð êè. àíàì. Àììà Ñàáèð ÿôÿíäè áó òÿðúöìÿíè “Ðÿùáÿð” íàøèðèíèí òÿøâèãè èëÿ éàçìûøäûð. î äà. Ñàáèð ÿôÿíäè ãóðó àôÿðèíäÿí ñÿâà áèð øåé àëìàéàúàüûíû áèëäèéè ùàëäà éàçìûøäûð. Ùÿêèì ßáöëãàñèì Ìÿíñóð Ôèðäþâñè “Øàùíàìÿ”ñèíè Ñóëòàí Ìàùìóä Ãÿçíÿâè êèìè áèð ïàäøàùûí ðèúàñû èëÿ éàçìûøäûð. ëîâ! Áóíëàðäàí ÿëàâÿ. Îíäàí ýþðäöéö òÿí âÿ ëÿíäÿí. äóðóð. Ôèðäþâñè äÿ ÿýÿð áó âàõòäà. Î àøèã èäè. Áåëÿ îä îëìàç. òÿêôèð âÿ òÿùãèðëÿðäÿí. __________ 1 Éîëëàðûí ôÿðãèíè ýþð êè.ìöãàáèëÿ åòìÿê ìÿíòèãñèçëèê äåéèëÿ áèëÿð. Ùåéèô êè. ÿøàðûíû íÿçì åòäèêäÿ Ñóëòàí òÿðÿôèíäÿí ôàðèüöë-áàë ìÿàøû òÿìèí îëäóãäà éàçìûø èêÿí. Àðòûã Ñàáèð Ôèðäþâñèäÿí áóðàäàí àéðûëûð. Áó ùàëäà éåíÿ ìÿí èääèàìû ÷îõ ìÿøðó áèð ãöðóðëà áèð íþâ èñáàòà ÷àëûøûá èðÿëè ñöðÿ áèëÿðÿì. Íåúÿ êè. Ãÿôëÿòÿí áèð äÿ ýþðöðñÿí êè. îäëàð. ÷ûëïàã îòóðóð. Íåúÿ êè. éàèíêè ÿéàëûíûí òÿíÿ âÿ òÿðèçè ãîðõóñóíäàí ýåúÿ éàðûñû øèðèí éóõóíó þçöíÿ ùàðàì åòäèéè ùàëäà éàçìûøäûð. Ôèðäþâñè êèòàáûíûí ùÿð áåéòèíè áèð ãûçûë áÿùà àëìàã öìèäè èëÿ äåìèø èêÿí. Ôèðäþâñè. áîéëÿ àëîâ! Îä äåéèë. ãîðëàð è÷èíäÿ òÿð òþêäöéö ùàëäà. 252 . “Áåáèí òÿôàâöòèðÿù ÿç êîúÿñò. ëîâäóð. Ñàáèð ÿôÿíäè êèìè ãöññÿìÿðý îëàðäû. áó çàìàíäà. éàüûø êèìè öñòöíÿ éàüàí òþùìÿò âÿ íèôðÿòëÿðäÿí ÿñëà ýåðè ýåòìÿéèá þç ìÿñëÿêèíäÿ êÿìàëè-ñÿáàòè-ÿçìëÿ äàâàì åòäè âÿ ñåâýèëè ìèëëÿòèíÿ õèäìÿòäÿí áèð àí ãàôèë îëìàäû. Ñàáèð ÿôÿíäè ìèëëÿòäÿí þòðö ÷àëûøûðäû. ùàðàäàí ùàðàéàäûð (Ùàôèç). î àôÿðèíëÿð äÿ ôÿãÿò áèð íå÷ÿ íÿôÿðÿ ìöíùÿñèð ãàëìûøäûð. éÿãèí êè. òàðèõúÿ ìÿëóìäóð. òà áÿêîúà”1.

Íèéÿ áÿñ áîéëÿ áÿðÿëäèðñÿí. Åé ÿúÿá. Ãîðõóðàì éà íÿ ö÷öí? – ×öíêè êÿñèðñÿí äèëèìè. Êöôðöìÿ ùþêì åéëÿìÿéèí çóð èëÿ. Ýöíö ïàðëàã. à øèðâàíëûëàð! Øèÿéÿì. ìÿí êè. àììà íÿ áó ÿáäàëäÿí. Ãîéóðàì ãÿíøÿðèìÿ êàüûçûìû. éàçûì. – òóòóðñàí ÿëèìè. ÷öíêè âÿçèôÿì áóäóð ÿøàð éàçûì. Êÿúè êÿú. Ýþðäöéöì íèêö áÿäè åéëÿéèì èçùàð. Ýÿëèðÿì éàçìàüà áèð êÿëìÿ. àììà íÿ áó ÿøêàëäÿí. ýþçöíö? Éîõñà áó àéèíÿäÿ ÿéðè ýþðöðñÿí þçöíö? Øåðÿ ìÿøüóë åäÿðÿê õàòèðè-ãÿììàèëèìè. Ñàùèáè-èìàíÿì. ãîéìàéûí! Èø éàâàëàøäû. ýöíöçö àü. ÷åðíèëèìè. Ñöííèéÿì. Ùàãñåâÿí èíñàíÿì. ìÿêòÿáÿ Úöìëÿ äîëàøäû.Øèðèí äèëëÿðëÿ öìóìÿ ãàðøû áåëÿ õèàáäà áóëóíäó: Øàèðÿì. Ðèøòåéè-äÿðñÿ. àììà íÿ áó ÿìñàëäÿí. Ãàèëè-ãóðàíÿì. ãîéìàéûí. ýåúÿíè òàð éàçûì. ãîéìàéûí! 253 . Êþùíÿ ìöñÿëìàíÿì. ãîéìàéûí. Ñóôèéÿì. à øèðâàíëûëàð! Éîõ éåíè áèð äèíÿ éÿãèíèì ìÿíèì. Ìèëëÿò îéàøäû. ñÿäàãÿò éîëóíó àçìàéûðàì! Ùÿëÿ ýþðäöêëÿðèìèí äþðääÿ áèðèí éàçìàéûðàì! Ìöëàéèìàíÿ ÿäàëàðû èëÿ Øàìàõû úöùùàë ôèðãÿñèíÿ î òÿêôèðëÿð ìöãàáèëèíäÿ ñþéëÿäèéè áó îëäó: ßøùÿäö áèëëàù ÿëèééöë-ÿçèì. äöçö ùÿìâàð éàçûì. à ãàðå. à øèðâàíëûëàð! Øèêÿìïÿðÿñò ìîëëàíöìàëàðûí ëèñàíè-ùàë âÿ ìàôèëáàëèíè åéíèëÿ àëÿìÿ áåëÿ èðàÿ åòäè: Ñÿñ óúàëàøäû. à øèðâàíëûëàð! Öììÿòè-ìÿðùóìÿâö ìÿüôóð èëÿ – ßìðäÿéÿì òàÿòè-ìÿçêóð èëÿ. ÿéðèíè ÿéðè.

èíñàíëàð! Íÿäèð äöíéàíû òóòìóø åëìëÿð.Êàôèð îëóá. èøàíëàð. ìèëëÿò ùóøéàð îëñóí? Áóíà ðàçû îëóðìó áèð íå÷ÿ âèúäàíëàð. Äîëóäóð ëÿíÿò èëÿ. Äèíÿ ñàòàøäû. Àììà ßøðÿôàíÿ øåèðëÿðè ùÿìèí ùÿúâè-ìÿëèùëÿðäèð êè. “Ôöéóçàò” æóðíàëûíäà Äÿëè øàèðèí: Ñÿìàäàí áèð ìÿëÿê ùåéðÿòëÿ äåð: èíñàíëàð. èðôàíëàð. ãåéáÿò èëÿ ñþùáÿòèìèç. âóðóí! âóðóí! Ðèøòåéè-öëôÿòèí ãûðûí. íÿøðè-èðôàí åéëÿéÿí êèìäèð? Ñèçè èðøàä åäèð ýþðìöðñöíöç ôÿòòàíëàð. èíñàíëàð?! 254 . Éàçäûüû øåðèíè úûðûí. éàçûäàí ãèñìÿòèìèç. Ñàáèð äÿ î õèäìÿòèí ìöêàôàòûíû þëöíúÿéÿ ãÿäÿð þç âèúäàíûíäàí àëäû. ãîéìàéûí! Ëàéÿíøöóð úöùÿëà äÿñòÿñèíèí ìàùèééÿòè-çàòèëÿðèíè ÿìàëûíúà áó íþâ òÿôñèð åòäè: Áèð áþëöê áîøáîüàçûã. Äöøÿð øàíö øÿðÿôäÿí ìîëëàëàð. ãàíäûðàí êèì. ïàäøàùëàð áåëÿ ìöêàôàò åäÿìÿç” äåäèéè êèìè. îíó òÿùãèð åäÿðèç! Ìöìêöí îëäóãúà ìöñÿëìàíëàðû òÿêôèð åäÿðèç! Ìöõòÿñÿð. èíñàíëàð?! Ãàíàí êèì. ùåéâÿðÿëèê àäÿòèìèç. Ùàðäà áèð íóð ýþðÿðñÿê. ãîéìàéûí! Êöôðÿ áóëàøäû. èíñàíëàð. Íÿäèð áó ðóéè-ÿðçè ãàïëàìûø àë ãàíëàð. Îõóìàãäàí ïàéûìûç éîõ. åëìäÿí ýÿð ôåéçèéàá îëñà ÿâàìöííàñ. ùÿúâ äåìÿêëÿ ùÿð êÿñèí ôèêðèíÿ ýÿëÿí ÿëôàçè-ìÿðäóäÿíè ùå÷ âàõò øåðäÿ èøëÿòìÿäè. àñàðûíûí ÿêñÿðè îíäàí èáàðÿòäèð. Ùàìèä áÿéèí “Èíñàíà âèúäàíû ãÿäÿð ïåéüÿìáÿðëÿð. èíñàíëàð! Ñåâÿðìè ÿùëè-èñòèáäàä. èíñàíëàð?! ßäÿáäÿí. èíñàíëàð? – – ìÿòëÿè èëÿ áàøëàíàí ãÿçÿëÿ Ñàáèð ÿôÿíäè äåäèéè ìöñòÿùçèéàíÿ íÿçèðÿñèíÿ áàõàã: Ñÿðàäÿí áèð äÿëè øåéòàí äåéèð: èíñàíëàð.

Ãàôãàçëûëàðûç. àíúàã èøèìèç ëàôè-äÿùÿíäèð. ÿôêàðûìûç èôíàéè-âÿòÿíäèð. Ùÿð êöíúäÿ ìèí òöëêö éàòûá ÷àðäàüûìûçäà. ßôàë éîõ. àäèéè-øöüëè-ñÿëÿôèç áèç! Ñàáèð ÿôÿíäèíèí áóíëàðäàí áàøãà ìÿòáó âÿ ãåéðè-ìÿòáó àñàðèìÿíçóìÿ âÿ ìÿíñóðÿñè ÷îõ èñÿ äÿ. Éåíÿ Íàìèã Êàìàë áÿéèí éóõàðûäà çèêð îëóíàí ñÿáêèíäÿ äåäèéè øåðè ãÿäèì çàìàíäàí áÿðè èñëàì âÿ òöðê ÿãâàìûíûí àðàñûíäà âöãö áóëàí ÿôðàãö íèôàãû ñÿëúóãè Ìÿëèê øàù Úÿëàëÿääèí çàìàíûíäàí áàøëàéàðàã ùàë-ùàçûðà ãÿäÿð áèð äþâðåéè-òàðèõ øÿêëèíäÿ ôÿõðèééÿñèíäÿí áèð ïàð÷à: Îë ýöí êè. éîë êÿñèðèç. ùÿéàòûìûçäàí áèðÿð ñÿùèôÿ òÿøêèë åäÿí áó øåèðëÿð ßøðÿôèí øåèðëÿðèíÿ íÿ ãÿäÿð áÿíçÿð. ÿçèç ãàðäàøûìûç îëàí Ñàáèð ÿôÿíäèíè ÿùàëèìèçÿ òàíûòäûðìàüû áþéöê áÿðàäÿðèì Ôèðèäóí áÿé Êþ÷ÿðëè úÿíàáëàðûíûí þùäåéè-ÿäèáàíÿëÿðèíÿ âàýöçàð åäèðÿì. ñó éîõ áàðäàüûìûçäà. Äöíéàäÿ ÿñàðÿòëÿ áöòöí êàì àëûðûç áèç. Ìèí ùèéëÿ ãóðóá ðöòáÿâö èêðàì àëûðûç áèç. íàì àëûðûç áèç! Ìöëàùèçÿ áóéóðóëñóí. ÿôêàðûìûç èãáàëè-âÿòÿíäèð” ìÿòëÿè-ìÿøùóð øåðèíÿ íÿçèðåéè-òÿìÿñõöðàíÿ: Àìàëûìûç. Êèíö ãÿðÿçö ùèðñ áèçÿ ðóùè-áÿäÿíäèð.Éàèíêè Íàìèã Êàìàë áÿéèí “Àìàëûìûç. Ìÿëèê øàù Áöçöðý åéëÿäè ðåùëÿò. 1911 255 . ìöêÿììÿë íÿùâ èëÿ òÿôñèëàò âåðìÿéè âÿ ñåâýèëè øàèðèìèç. Ãàôãàçëûëàðûç. Åòäèí èêè íàìÿðä âÿçèðÿ òÿáÿèééÿò. íÿùàéÿò. íàì àëûðûç áèç! ßãðÿá êèìè íåøòÿð ýöúö âàð äûðíàüûìûçäà. éîë êÿñèðèç. Èñëàì ñóñóç îëñà. áÿëêÿ îíëàðäàí äàùà ýþçÿëðàãäûð. ìÿí ìÿãàëÿìÿ áóðàäà íÿùàéÿò âåðèá äàùà àðòûúàã. Þç ùàããûìûçû ýþçëÿìÿéÿ áèòÿðÿôèç áèç! Òóðàíèëÿðèç. – Äöøìÿí òàïûá ÿë òÿõòèìèçè åéëÿäè ãàðÿò. Ãûðäûã î ãÿäÿð áèð-áèðèìèçäÿí êè.

îíà áèð äàùà ìÿêòÿáÿ ýåòìÿéÿ ðèçà âåðìÿéèá þçö èëÿ áÿðàáÿð äöêàíà àïàðûð. î úöìëÿäÿí. “Ýöëöñòàí”äà – “Äèäÿì ýöëè-òàçÿ ÷ÿíä äÿñòÿ. Îí èêè ñèííÿ éåòèøäèêäÿ ìÿðùóì Ùàúû Ñåéèä ßçèìèí ìÿêòÿáèíÿ äàõèë îëìóøäóð. Áàüëàíìûø èäè ýèéàù èëÿí òÿð. 1329-úó èëäÿ âÿôàò åòìèøäèð. Áèð-èêè èë ìÿêòÿáÿ äàâàì åòäèêäÿí ñîíðà úöçè ôàðñúà. Äåäèì íÿ îëóð ýèéàùè-íà÷èç – Òà ÿéëÿøÿ ýöë ñÿôèíäÿ ÿçèç. 256 . ãÿìèì ýþòöð ñÿí. òöðêúÿ îõóéóáéàçìàüû þéðÿíäèéèíÿ àòàñû èêòèôà åäèð. Àëûø-âåðèøäÿí çèéàäÿ îõóéóá-éàçìàüà ùÿâÿñíàê îëäóüóíäàí àòàñû __________ 1 Áèð äÿñòÿ îò èëÿ áàüëàíìûø áèð íå÷ÿ äÿñòÿ òÿçÿ ýöë ýþðäöì (ôàðñúà). Ñàáèð èñÿ èñòåäàäè-ôèòðèñè ìóúèáèíúÿ äöêàíäà îëäóüó ùàëäà éåíÿ êèòàáÿò âÿ ãèðàÿòÿ ìÿøüóë îëóð. Ñåéèä îíäà ùèññè-øàèðàíÿ ýþðäöéö ö÷öí äÿðñ âåðäèéè ìÿíçóì ôàðñè ùåêàéÿëÿðèí òöðêúÿ ìÿíçóì òÿðúöìÿñèíè Ñàáèðäÿí èñòÿðìèø. Ùàëîíêè îëàðäà âàð ñÿõàâÿò. 8 éàøûíäà ìÿêòÿáÿ ýåäèá îõóäóüóíó éàçìàüà ùÿâÿñíàê îëäóüóíäàí ìîëëàñû òÿðÿôèíäÿí àôÿðèí ÿâÿçèíÿ äþéöëäöéöíö óøàã äèëè èëÿ áó ñàéàã íÿçì åòìèøäèð âÿ ðÿñìè-õÿòòè äÿ áþéëÿúÿ èìèø: Òóòäóì îðóúó èðÿìàçàíäà. Ñþùáÿò åëÿéèì. Îò àüëàéàðàã äåäè: îòóð ñÿí. Àëèëÿð åäÿðìè òÿðêè-ñþùáÿò. Áÿð ýöíáÿäè ÿçýèéàá áÿñòÿ”1 èëààõèð ùåêàéÿñèíè òöðêúÿéÿ áåëÿ íÿçìÿí òÿðúöìÿ åòìèøäèð: Ýþðäöì íå÷ÿ äÿñòÿ òàçÿ ýöëëÿð.ÑÀÁÈÐÈÍ ÒßÐÚÖÌÅÉÈ-ÙÀËÛ Ìèðçÿ ßëÿêáÿð Ñàáèð Òàùèðçàäÿ 1278-úè ñÿíàéå-ùèúðèäÿ çèùèúúÿ àéûíûí ÿââÿëèíúè ýöíöíäÿ Øàìàõûäà òÿâÿëëöä åòìèøäèð âÿ ðÿúÿá àéûíûí 28-äÿ. Ãàëäû èêè ýþçëÿðèì ãàçàíäà Ìîëëàì äà äþéöð éàçû éàçàíäà.

àòàì Àçÿð êèìèäèð. îíó ìÿçÿììÿò åäèðìèø. Ìÿùÿððÿì âÿ ñÿôÿð àéëàðûíäà íþâùÿ äåéèá îõóòìàãëà àòàñûíûí âÿ ñàèð úàìààòûí ÿçèçè îëóð. Õöñóñÿí óñòàäû ìÿðùóì Ùàúû Ñåéèä ßçèìèí ìÿíçóðè-íÿçÿðè îëóð. Ýÿð÷è ó äÿôòÿðè-ÿøàðè-ìÿðà ïàðÿ íÿìóä. éåòÿð àíúàã çÿêàò îíà. Ìöñàôèð ÷àìàäàíûíäàí îí äÿíÿ ëóìó ÷ûõàðûá èêè äÿíÿñèíè Ñåéèäÿ. Ãÿñèäÿ éàçìàãäà ÿäÿìè-èãòèäàðûíû ýþñòÿðÿí ÿøõàñà äåäèéè áó èäè: “Ïóëäàí þòÿðè éàëàí ìÿäèùÿëÿð éàçìàãäà èãòèäàðûì éîõ èñÿ äÿ. èíøààëëàù. øóõ. äîüðó ùÿúâ éàçìàãäà ÷îõ ùöíÿðëèéÿì” – äåéÿ áó ãèòÿ èëÿ èôòèõàð åäÿðäè: __________ 1 Ìÿí ÿñðèìèí Õÿëèëöëëàùèéÿì.äèëòÿíý îëóá. Áèð âàõò Ñåééèä èëÿ áÿðàáÿð ñÿôÿðäÿí ýÿëìèø áèð íÿôÿð øÿõñèí ýþðöøöíÿ ýåäèðëÿð. Ìÿðùóì Ñåéèä äÿ: Ñåééèääèð óñòàä ìÿíÿ íÿçìö íÿñðäÿ. Èíøààëëàù äöðð ñà÷àí òÿáèìëÿ îíó áèòèøäèðÿðÿì (ôàðñúà). Ùÿòòà áèð äÿôÿ øåèð êèòàáûíû äà úûðìûø. áèð äÿíÿñèíè Ñàáèðÿ âåðèð. Âÿñëÿ áàòÿáè-äöðÿôøàí êöíÿì. áóíà ìöíàñèá Ñàáèðäÿí áÿäàùÿòÿí áèð øåèð èñòÿéèð. Î ìÿíèì øåèð äÿôòÿðèìè úûðäûñà. Ñàáèð áèð àç ôèêèðäÿí ñîíðà äåéèð: Õóìñè-øÿðàáè Ñåééèäÿ ñàãè âåðèá äåäè: Ñàáèð ôÿãèðäèð. Áó èñÿ Ñàáèðèí òÿáèíÿ íàêöâàðà ýÿëèá Øàìàõûäàí ãà÷ìàüà ìöñÿììÿì îëóá áåëÿ áèð ãÿñèäÿ éàçìûø: Ìÿí Õÿëèëöëëàùè-ÿñðÿì. àòàñû õÿáÿðäàð îëóá ãàéòàðûð. ïÿäÿðÿì ÷öí Àçÿð. 257 . çÿðèô âÿ ùàçûðúàâàáëûüû ñÿáÿáèíäÿí àç çàìàíäà öëÿìà âÿ ÿéàíûí éàíûíäà ìÿðóô âÿ ìÿøùóð îëóð âÿ öìóìóí ìÿùÿááÿòèíè úÿëá åäèð. Èíøààëëàù Øèðâàí øÿùÿðèíäÿí êþ÷ÿðÿì. Ìþùòàúè-èñòèôàäÿäÿäèð êàèíàò îíà – áåéòèíè äåéèá ùàìàí øåðÿ èëòèùàãûíû Ñàáèðÿ òÿêëèô åäèð. èíøààëëàù1. Ñÿôÿð ÿçáàáèëè-Øèðâàí êöíÿì. Çàòÿí î ãÿñèäÿ äåéèá áÿçè ÿéàíû òÿðèô åòìÿéÿ ùå÷ ìàèë îëìàìûøäûð. Íÿìÿêè äàíûøìàüû. Áó âÿãÿäÿí ñîíðà Õîðàñàíà ýåäÿí áèð êàðâàíà ãîøóëóá ýåäèðñÿ äÿ.

Ñÿìÿðãÿíä. òÿðêè-øÿùðè-Øèðâàí åéëÿäè. åéëÿýèëÿí ïèð èëÿ ðÿôòàð! Îëìàç ñÿíÿ ãèñìÿò äÿõè áó äþâëÿòè-äèäàð.Øåèð áèð ýþâùÿðè-éåêäàíåéè-çèãèéìÿòäèð. Íå÷ÿ âàõò Õîðàñàí. ßñíàéèñÿéàùÿòäÿ äÿñòôöðóøëóãëà ýöçÿðàí åäèðìèø. Ñåéèäèí áó ãÿçÿëèíÿ êè. ßùëè-çþâãÿ âåðÿðÿì íÿøÿ áó õîø øÿðáÿòäÿí. áèëèðÿì. Äåéÿðÿì ùÿúâ. î øåèðëÿð áóíëàðäûð: Ñÿí ïèðè-úàùàíäèäÿñÿí. ìåéìóí èëè. Òöðáÿòè-Ùåéäÿðèééÿ. Ìèí ö÷ éöç áèðäÿ ùèúðÿòäÿí ñîíðà. âèðàí îëàúàãñàí. Åé ãàøû ùèëàëûì. Áóíäàí ñîíðà ùèúðèìäÿ úèéÿðãàí îëàúàãñàí. ìÿùè-òàáàí îëàúàãñàí – úàâàá îëàðàã áèð íå÷ÿ øåèð äåéèá ýþíäÿðèð êè. êÿëàìûì øèðèí. ìÿòëÿè-àòè èëÿ áàøëàíûð: Åé ìÿù. Ñàëìàðàì âÿñôè-äöðóü èëÿ îíó ãèéìÿòäÿí. Ìàèë ýöëÿ áèð áöëáöëè-øåéäà ýÿðÿê îëñóí. Ñÿáçâàð. áèëèðÿì ôèòíåéè-äþâðàí îëàúàãñàí. Íèøàïóð. Éàäèýàðè-óñòàäàíÿì îëìàã øÿðòèëÿ ãÿáóë åäÿñèíèç âÿ øàèðëèêäÿ òÿðÿããè åòìÿíèçè àðçó åäèðÿì”. Áóõàðà òÿðÿôëÿðèíè ñÿéàùÿò åäèð. Ñåéèä “Õÿìñå”éè-Íèçàìèéÿíè ìöòàëèÿ åòäèéè ùàëäà Ñàáèðèí ìÿêòóáó éåòèøèð. ÒöðáÿòèÚàì. Ùàçûðäà áàøãà áèð øåéÿ ýöìàíûì îëìàäûüûíäàí ùÿìèí êèòàáû ñÿíÿ ñèëÿ ýþíäÿðèðÿì. Áó àðàäà Õîðàñàí ÿòðàôûíà 258 . Áöëáöëÿ áÿíçÿðäè êèì. åé Ñåééèäè-ñÿðêàð! Ìÿíäÿí ÷ÿê ÿëèí. Ñàáèð êèòàá èëÿ ìÿêòóáó èôòèõàðëà àëûð âÿ ãÿáóë åäèð. Îõóéóá áåëÿ úàâàá éàçûð: “Íóðè-äèäÿì Ñàáèð! Ãÿçÿëèìèí áèðèíÿ éàçäûüûí ìÿëèù âÿ øèðèí úàâàá ÷îõ õîøóìà ýÿëäè. Ñÿíäÿ áó èøÿ ñÿáðö øÿêèáà ýÿðÿê îëñóí. Àøèã ìÿíÿ áèð ìÿí êèìè çèáà ýÿðÿê îëñóí. ñÿáð åâè. ìåéëè-ýöëöñòàí åéëÿäè. ñþçöì äîüðó. Àõèðè-øÿââàëäÿ ÿçìè-Õîðàñàí åéëÿäè. 23 éàøûíäà Õîðàñàí çèéàðÿòèíÿ ýåäèð âÿ òàðèõ îëàðàã áó øåðè éàçûð: Ñàáèðè-øåéäà êè. Àììà. Õàô.

×îõ êå÷ìÿäÿí “Ìîëëà Íÿñðÿääèí” æóðíàëû èíòèøàðà áàøëàéûð. Áèð íå÷ÿ âàõò Øàìàõûäà ãàëäûãäàí ñîíðà Êÿðáÿëà çèéàðÿòèíÿ àçèì îëóð. òöðêè ãÿñèäÿ âÿ ãÿçÿë îõóìàãëà èìðàðè-âÿãò åäÿðëÿðìèø. êåé Øåéõ. Áó çÿùìÿòëè ñÿíÿòëÿ ÷þðÿê ãàçàíìàãäà èêÿí éåíÿ ÷ÿòèíëèêëÿ ÿëèíÿ äöøÿí áåø äÿãèãÿ âàõòûíû ìöòàëèÿéÿ âÿ øåèð éàçìàüà âÿãô âÿ ñÿðô åäèð. Ýþçÿë-ýþçÿë íÿçìëÿð èíøàä åäèá ãÿçåòëÿðÿ ýþíäÿðèð âÿ òóòäóüó ìÿñëÿêèíäÿ ùÿìñþùáÿòè 259 . ýàù áÿçè ãèòÿëÿð éàçàðìûø. Áèêàð âàõòëàðäà áèð éåðÿ úÿì îëóá áÿäèùÿýóëóã âÿ ôàðñè. Ùÿìÿäàíäà äåäèéè áèð ðöáàèñè áóäóð: Ùÿìÿäàíäà ãîíàüûìäàí õÿáÿð àëäûì. Î úöìëÿäÿí. 1901-úè èëäÿ èêè íÿôÿð þçöíÿ ùÿììÿñëÿê øàèð âÿ ìöùàñèá òàïûð: Àááàñ Ñÿùùÿò âÿ Ìÿùÿììÿä Òÿððàùëà òàíûø îëóð. Áóíäàí ñîíðà Ñàáèðèí ùÿâÿñè èëÿ øþùðÿòè ýåòäèêúÿ àðòûð. Áþéöê áèð àèëÿíèí òÿùñèëè ö÷öí ãóéðóã éàüû ÿðèòìÿê âÿ ñàáóí áèøèðèá ñàòìàãëà ýöçÿðàí åäÿð. Òàèíêè 1903-úö èëäÿ Àüàÿëè áÿé Íàñåù òÿõÿëëöñ âàñèòÿñèëÿ Ôèðèäóí áÿé Êþ÷ÿðëèíñêè úÿíàáëàðû èëÿ ìààðèôÿ áèäàð åäèð. ñÿááàã èëÿ åøøÿê ÷îõäóð”. ìÿñëÿê âÿ ìÿçàãûíà ìöâàôèã ìÿçìóí òàïìàäûüûíäàí ýàù ãÿçÿë.âÿáà íàõîøëóüó äöøäöéöíÿ ýþðÿ îðàäà äàéàíìàéûá Øàìàõûéà ãàéûäûð. ßòàáàòè-àëèéàòäà áèð ÷îõ íþâùÿ âÿ äöáåéòëÿð éàçìûøäûð. Øåèð âÿ øàèðÿ ãèéìÿò ãîéàí áèð íÿôÿðè ýþðìÿêëÿ áó òàðèõäÿí úèääÿí ÷àëûøìàüà áàøëàðñà äà. Éåðëè ãÿçåòëÿð òÿãëèä åäèð âÿ ùÿð éåðäÿí òÿùñèí âÿ òÿðèôëÿð àëûð. Îí áåø ñÿíÿ çÿðôèíäÿ ñÿêêèç ãûç þâëàäû îëóð. Áÿðàäÿðèíäÿí àëäûüû áèð êàüûçäà àíàñûíûí äèëèíäÿí éàçûëàí òÿñèðëè ñþçëÿðÿ òàáàâÿð îëìàéûá Øàìàõûéà þâäÿò åäèð âÿ òÿÿùùöë èõòèéàð åòìÿéÿ ìÿúáóð îëóð. Êÿðáÿëàäàí ãàéûäàíäàí ñîíðà éåíÿ Õîðàñàíà ýåäèð âÿ áó äÿôÿ Åøãàáàääà âÿ Ìÿðâäÿ ñàêèí îëìàüû èñòÿðêÿí ïÿäÿðè Øàìàõûäà âÿôàò åäèð. Ùàíñû ìÿõëóã ñèçèí øÿùðäÿ áèøÿê ÷îõäóð? Äåäè: “Àç èñÿ äÿ áó øÿùðäÿ ñàèð ìÿõëóã. ýàù ìÿðñèéÿ. Ëåéê äÿááàò èëÿ. Ùÿìèí ìÿúìóÿíèí ÿââÿëèíúè èëèíèí 4-úö íþìðÿñèíäÿí áàøëàéàðàã: Ìèëëÿò íåúÿ òàðàú îëóð-îëñóí íÿ èøèì âàð – – ìÿòëÿëè øåðè èëÿ ÿí ÿââÿë ùÿúâè-ìÿëèù éàçûá “Ùîï-Ùîï” èìçà ãîéóð. Áó ñåâýèëè ìÿçùÿê ãÿçåòèí íÿøðÿ áàøëàìàñû èëÿ ùöíÿð âÿ èñòåäàäûíû ýþñòÿðìÿéÿ áèð ìöñàèä éåð à÷ûëûð.

îëäóüó õóøýÿ ìþìèíëÿðèí âÿ ðèéàêàð ìîëëàíöìàëàðûí ÿôàë âÿ ÿìàëûíû ÷îõ øèðèí ìÿçìóíëàðëà. Àçÿðáàéúàí ÿäÿáèééàòûíäà ÿí ÿââÿë éåíè áèð úûüûð à÷äû êè. Áóíóíëà äåìÿê èñòÿéèðÿì êè. Ñàáèð þç õèäìÿòèíèí ìöêàôàòûíû þëöíúÿéÿ ãÿäÿð àíúàã þç âèúäàíûíäàí àëìûøäûð. ãàðà úàìààòûí ëÿíÿò âÿ òþùìÿòëÿðèíÿ íèøàíÿ îëóð. à øèðâàíëûëàð! Ùÿúâ äåìÿêëÿ ùÿð êÿñèí ôèêðèíÿ ýÿëÿí ÿëôàçè-ìÿðäóäÿíè ùå÷ âàõò øåðäÿ èøëÿòìÿìèø. Î ãÿäÿð êå÷ìèð êè. îíäàí ìöãÿääÿì êèìñÿ î ýþçÿë øèâÿäÿ éàçìàìûøäû: íþãñàíëàðûìûçû âÿ åéèáëÿðèìèçè ìÿçùÿêÿ âÿ ìÿçàù òÿðèãèëÿ ãàéÿò øèðèí âÿ ùÿð êÿñèí àíëàäûüû áèð äèë èëÿ. Êöôðöìÿ ùþêì åéëÿìÿéèí çóð èëÿ. àììà íÿ áó ÿìñàëäàí. éàüûø êèìè öñòöíÿ éàüàí òÿêôèð âÿ òÿùãèðëÿðäÿí ÿñëà ýåðè ýåòìÿéèá þç ìÿñëÿêèíäÿ äàâàì åäèð âÿ ìöëàéèìàíÿ äèëëÿð èëÿ úöùùàë ôèðãÿñèíè áó íþâ àíëàòìàüà ÷àëûøûð: ßøùÿäö áèëëàùè ÿëèééöë-ÿçèì. à øèðâàíëûëàð! Éîõ éåíè áèð äèíÿ éÿãèíèì ìÿíèì. àíúàã áåø èëÿ ãÿäÿð ÿäÿáèééàòûìûçà õèäìÿò åäÿ áèëäè. Êþùíÿ ìöñÿëìàíÿì. Ñàùèáè-èìàíÿì. à øèðâàíëûëàð! Øèÿéÿì. Ùàëáóêè Ñàáèð ÿñÿðëÿðèíäÿ èøëÿòäèéè èáàðÿëÿð âÿ éåíè ìÿçìóíëàð êèìñÿíè òÿãëèä äåéèë. Ñöííèéÿì. àììà íÿ áó ÿøêàëäÿí. áÿëêÿ åëÿ ìöúÿääèääèð êè. çÿðèô êèíàéÿëÿðëÿ çÿìì âÿ òÿãáèùÿ áàøëàéûð. àììà íÿ áó ÿáäàëäÿí. ïàäøàùëàð áåëÿ ìöêàôàò åäÿìÿç” äåäèéè êèìè. î ýþçÿëëèêëÿðèí ôÿðãèíÿ âàðàíëàð îíëàðû ùèôç åòìÿéÿ ùÿâÿñ åòäèëÿð. ãÿùãÿùÿëÿðëÿ îõóäóá èñëàùà ÷àëûøûðäû. Ñàáèð ìöãÿëëèä äåéèë. Ñóôèéÿì. Ùÿìèä áÿéèí “Èíñàíà âèúäàíû ãÿäÿð ïåéüÿìáÿðëÿð. Íÿ ÷àðÿ êè. Ãàèëè-ãóðàíÿì. êþùíÿ 260 . Î ýþçÿë øåèðëÿðè îõóéóá àíëàéàíëàð. à øèðâàíëûëàð! Öììÿòè-ìÿðùóìÿâö ìÿüôóð èëÿ – ßìðäÿéÿì òàÿòè-ìÿçáóð èëÿ. “Ìîëëà Íÿñðÿääèí” æóðíàëû ìåéäàíà ÷ûõûíúà ùÿð ñàùèáè-çþâã Ñàáèðèí îíäàêû íöìóíåéè-ÿøàðûíà ìÿôòóí îëìàãäàí êÿíäèíè àëàìàäû. ìÿùç þç ôèêðèíèí íÿòèúÿñèäèð. Ùàãñåâÿí èíñàíÿì. Áóíóíëà áåëÿ êÿìàëè-ìÿòàíÿòëÿ þç ÿçìèíäÿ ñÿáàò åäèá ñåâýèëè ìèëëÿòèíäÿí ýþðäöéö ÿçà âÿ úÿôàäàí.

“Àüëàð ýöëÿéÿí”. “Ýöíÿø”äÿ. “Ìîëëà Íÿñðÿääèí”äÿ. àëäàíìàéûí. “Öëôÿò”äÿ..” øåðè èëÿ õÿáÿð âåðìèøäè. éàçûã Ñàáèð äàùà ãîðõóäàí áó ìöñòÿàð àäûíû äà äÿéèøäèðèá úöðáÿúöð: “Äèí äèðÿéè”. íåúÿ êè. “Éåíè ùÿãèãÿò”äÿ..øåèðëÿðëÿ éåíè øåèðëÿð àðàñûíäà áèð ÿñðëèê ó÷óðóì à÷äû êè. “Èðøàä”äà. Èðàíûí âèðàíëûüûíûí áþéöê ñÿáÿáëÿðèíäÿí áèðè îëàí ßòàáÿê ìÿøðóòÿ÷èëÿð òÿðÿôèíäÿí ãîâóëóá. “Ìÿëóìàò”äà îëàí áèð òàüûì ïÿðàêÿíäÿ ìÿíçóìÿëÿðèíè òÿäãèã åòäèêäÿ äåìÿê îëàð êè.” è. áó ùàëûíû “Ìîëëà Íÿñðÿääèí” ìÿúìóÿñèíèí 4-úö èëèíèí 17-úè íþìðÿñèíäÿ îëàí øåðèíäÿ áÿéàí åäèð. “Ôöéóçàò”äà. þç ÿéàëû äà îíà äöøìÿí îëóð. áó àíàúàí ìèñëè ùå÷ ýþðöëìÿìèø øåèðëÿðäèð. Áó ãÿáèë øåèðëÿðè ÷îõäóð. Áèð êÿðÿ äöøöíöëñöí: ÿäÿáèééàòûìûçäà íÿ ãÿäÿð áþéöê áèð òÿñèð âÿ íÿ ãÿäÿð ÿçèì áèð èíãèëàá âöúóäà ýÿòèðìèø! Ýÿëÿëèì ñèéàñÿò àëÿìèíÿ åòäèéè õèäìÿòÿ: Ìÿëóìäóð êè. áèð äàùà ýåðè äþíöá î ó÷óðóìó àòûëìàüà êèìñÿäÿ úöðÿò ãàëìàäû. “Äÿáèñòàí”äà. “Ùÿãèãÿò”äÿ. Ñàáèðèí äÿ àñàðû áó áåø èëèí ìöääÿòèíäÿ Èðàí ìÿøðóòÿñèíÿ ùàìàí íþâ áèð îðäóäàí çèéàäÿ õèäìÿò åòìèøäèð. “Ñÿäà”äà. “Ôàçèë”. Óøàüûíûí ìÿùÿááÿòèíäÿí ãåéðè éåðÿ ùèúðÿò åòìÿéè áàøàðà áèëìèð. Íà÷àð ãàëûá ãóéðóã÷óëóãäàí âÿ ñàáóí áèøèðìÿêäÿí ÿë ÷ÿêèð âÿ öñóëè-úÿäèä öçðÿ òÿëèì âÿ òÿäðèñ ãàéäàñûíû 261 . “êàôèð” âÿ “áàáè” äåéÿ ãÿññàáëàð îíà ãóéðóã ñàòìûðëàð. àäûíû Ìÿùÿììÿäñÿëèì ãîéóð. Áó àðàäà áèð îüëó îëóð. Áåëÿ áèð èñòåäàäà ìàëèê îëàí øÿõñ éàëíûç àâàìöííàñ òÿðÿôèíäÿí òÿíÿëÿð âÿ ñþéöøëÿð åøèòìÿéèð. Ìöëàùèçÿ áóéóðóëñóí.. äöáàðÿ Ìÿùÿììÿäÿëè òÿðÿôèíäÿí úÿëá îëóíäóãäà äåäèéè øåèð áóäóð: “ßíúöìÿí ÿùëèíèí ãî÷àã. “ßáóíÿñð Øåéáàíè” àäëàðû èëÿ ýèçëÿòìÿê èñòÿéèð. Õöëàñÿ. “Ìèðàò”. Ìÿí äÿ èääèà åäèðÿì êè. ßòàáÿêèí ãÿòëèíäÿí ñîíðà “Òÿçÿ ùÿéàò” ãÿçåòèíäÿ Ìÿùÿììÿä Ìÿùÿììÿäçàäÿ èìçàëû áèð íÿôÿðèí “Ñÿí äåéÿí îëäó. áó êèòàá Áóðáîí õàíÿäàíûíäàí îëàí ôðàíñûç êðàëû ÕÂÛÛÛ Ëöèíèí þç åòèðàô âÿ èãðàðûíúà áèð îðäóäàí çèéàäÿ îíà õèäìÿò åòìèøäèð. áó òÿäáèðëÿ õàëãûí òÿíÿ âÿ òÿÿððöçöíäÿí õèëàñ îëà áèëìèð. ôðàíñûç øàèðëÿðèíäÿí Øàòîáðèàí ôðàíñûç ãþâìöíöí ñÿëòÿíÿò õàíÿäàíûíäàí îëàí áóðáîíëàðëà Íàïîëåîí Áîíàïàðò àðàñûíäàêû ìöãàéèñÿéÿ äàèð áèð êèòàá éàçìûøäûð êè.à. Ùÿì÷èíèí. “Ðÿùáÿð”äÿ. Àõûðäà èø áèð ïàéÿéÿ ÷àòûð êè. Ñàáèð ÿôÿíäèíèí “Ùÿéàò”äà. Òöðêèéÿäÿ îí òÿìóç èíãèëàáûíäàí ñîíðà êÿðàìÿò ýþñòÿðèá 31 ìàðò ôàúèÿñèíè ñÿêêèç àé ìöãÿääÿì “Îñìàíëûëàð. Íÿ ÷àðÿ êè. áèç äåéÿí?” íÿãÿðàòëû øåðèíÿ úàâàá âåðäè.. Îäóð êè.

__________ 1 Éîë âåðèí. “Ìîëëà Íÿñðÿääèí” æóðíàëûíûí ùåéÿòè-òÿùðèðèééÿñè ìàääè úÿùÿòäÿí ÷îõ ìöàâèíÿò åäèðñÿ äÿ. íÿ äÿñòÿì õàëèñò. ëåéê ãà÷ûð ìÿíäÿí ÿúÿë. Áèòþùôÿ íÿéàìÿäÿì. Áàêûäà éàçäûüû øåèðëÿð – êè. (ôàðñúàäàí òÿðúöìÿ ß. ýÿëìèøÿì Îëóá áó äÿðýàùûí ãóëó. Áÿð äÿðýÿùè-ùÿçðÿòè-èëàù àìÿäÿÿì. ùåéôà êè. Äàùà Áàêûäà ãàëà áèëìÿéèá Øàìàõûéà ãàéûäûð âÿ îðàäàí Òèôëèñÿ ìöàëèúÿ ö÷öí ýåäèð. ìÿí áó òÿìÿííàäÿ èêÿí Áàøëàäû øèøìÿéÿ èíäè öçö ãàðÿ úèéÿðèì. Ìöÿëëèìëèêäÿí äÿ ÷þðÿê ïóëó ÷ûõìûð. Ùåéô. Ñÿùùÿòÿ áó øåðèëÿ õÿáÿð âåðèð: Àðèçè-ãÿìëÿð ÿëèíäÿí öðÿéèì øèøìèø èäè. Çÿíí åäèðäèì åäÿúÿêäèð îíà ÷àðÿ úèéÿðèì. ìöàëèúÿñè ôàèäÿáÿõø îëìàéûá. ðó áåðàù àìÿäÿÿì. Ìÿðÿçè ýåòäèêúÿ øèääÿò åäèð. 1911-úè èëäÿ èéóë àéûíäà Áàêûäà ìÿðèç îëóð. áèëàõÿðÿ Øàìàõûéà ãàéûäûð âÿ äàùà ìÿðÿçèí çÿùìÿòèíäÿí õèëàñ îëìàã ö÷öí þëìÿê àðçó åäèá áó øåðè äåéèð: Èñòÿðÿì þëìÿéè ìÿí. ÿúÿëäÿí äÿ ýÿðÿê íàç ÷ÿêÿì! Àõûð íÿôÿñëÿðèíäÿ áó ðöáàèíè éàçûð: Ðàùÿì áåäÿùèä. ÿëèì áîø äåéèë. Ýþð íÿ áÿäáÿõòÿì. ÿôñóñëàð îëñóí êè.àç-÷îõ þéðÿíèá áèð íÿôÿð ìöÿëëèìëÿ øÿðàêÿòÿí ìÿêòÿá à÷ûð âÿ áóíóí àäûíû “Ìÿêòÿáè-öìèä” ãîéóð. Áàäÿñòè-ïöð ÿçùÿìÿ ýöíàù àìÿäÿÿì1. Èéóëóí 12-äÿ 1911-úè èëäÿ ðÿùìÿòëè õóäàéà âàñèë îëóð. Äàùà ÷àðÿñè êÿñèëèá 1910-úó èëäÿ Áàêûéà ýåäèð. – ìöùèòèí òÿñèðèíäÿí äàùèéàíÿ ÿñÿðëÿðäèð. Áÿõòè-ìÿíùóñèìÿ áàõ. “Ìîëëà Íÿñðÿääèí”èí áåøèíúè èëèíäÿäèð. Òþùôÿñèç ýÿëìÿäèì. ýÿëìèøÿì. òàïìûøàì éîëó. Ùÿêèìëÿð ìöàéèíÿ åäèá õÿñòÿëèéèíè ÿçìè-ýÿáÿä. ßëëÿðèì ýöíàùëà äîëó ýÿëìèøÿì. “ÿøðè-ìààðèô” úÿìèééÿòèíèí Áàëàõàíûäà îëàí ìÿêòÿáëÿðèíäÿ ôàðñ (äèëè) âÿ øÿðèÿò ìöÿëëèìëèéèíÿ ãÿáóë îëóíóð.Ùöñåéíèíèíäèð) 262 . éÿíè ãàðà úèéÿðèí øèøìÿéè äåéÿ òÿøõèñ åäèðëÿð. Þç õÿñòÿëèéèíè éîëäàøû À.

áó êå÷ÿí éàéäà Øàìàõûäà îéíàíûëàí áèð òåàòðäàí ìÿðùóì Ñàáèðèí íÿôèíÿ ÿëëè ö÷ ìàíàò àëòìûø àëòû ãÿïèê ïóë ùàñèë îëìóøäó. Áó äà ìÿõôè ãàëìàñûí êè. 70 ã. 20 ãÿïèê. áó âàõòà ãÿäÿð ùÿìÿí ïóë “Êàñïè” èäàðÿñèíÿ âåðèëìèøäèð. Éåêóíó 24 ì. Ùÿìèí ïóë èëÿ ðÿìÿçàíè-ìöáàðÿêèí 29-äà áÿçè ÿðáàáè-ãåéðÿò úàâàíëàðûí ìöàâèíÿòèëÿ ìÿðùóì Ñàáèðèí ãÿáðè öñòöíÿ ýþçÿë áèð äàø ñàëûíäû.ØÀÈÐÈ-ÌßÐÙÓÌ ÑÀÁÈÐ ßÔßÍÄÈÍÈÍ ÃßÁÐÈ Êå÷ÿí îí èêè èéóëäà ñåâèìëè øàèðèìèç Ñàáèð ÿôÿíäèíèí âÿôàòûíûí áèð èëëèéè ìöíàñèáÿòèëÿ ùå÷ îëìàçñà ãÿáðè öçÿðèíÿ áèð äàø ñàëìàã ö÷öí àòèäÿêè âÿúù öçðÿ çÿâàòè-ýèðàì èàíÿ áóéóðäóëàð: Ùàúû ßáäöððÿùèì Ñÿìÿäîâ 3 ìàíàò ßáäöëÿëè Ãóðáàíîâ 3 ìàíàò ßáäöëÿùÿä Èñêÿíäÿðîâ 3 ìàíàò ßëèùåéäÿð Ìÿùÿððÿìîâ 1 ìàíàò Àüà ßùìÿäîâ 1 ìàíàò ßøðÿô Íÿçÿðîâ 1 ìàíàò Õÿëÿô Ìÿììÿäîâ 50 ãÿïèê Øàìàõûäà îéíàíûëàí áèð òåàòðäàí 12 ì. Çÿíí åäèðèê êè. Ùÿìèí ïóëäàí éóõàðûäà ñþéëÿäèéèìèç 12 ìàíàò 20 ãÿïèê ÷ûõûëäûãäàí ñîíðà áàãè 41 ìàíàò 46 ãÿïèê ìÿðùóìóí êèòàáëàðûíûí ÷àï îëóíìàñû ö÷öí úÿì îëàí ïóëóí öçÿðèíÿ ÿëàâÿ îëìàã ö÷öí Áàêûäà “Êàñïè” èäàðÿñèíÿ âåðèëÿúÿê èäè. Úÿíàá ùÿãã èàíÿ åäÿíëÿðèí âÿ ìÿçêóð úàâàíëàðûí ìöèíè îëñóí. 1912 263 .

Ãÿðáèí òàðèõè-ÿäÿáèééàòû áèçÿ ýþñòÿðèð êè. éåíÿ ÿðÿá âÿ ôàðñûí ìÿøùóð ÿäèá âÿ øàèðëÿðèíèí ÿñÿðëÿðèíè þç äèëëÿðèíÿ òÿìàìÿí òÿðúöìÿ åòìèøëÿð. òÿðúöìÿ åòìÿê èêè ôèêðÿ âÿ ùöñíè-èíòèõàá ö÷ ôèêðÿ ìþùòàúäûð. Áóíó ÿñàñÿí ðóñ éàçû÷ûëàðûíûí ÿñÿðëÿðèíäÿí èáàðÿò îëàí èêèúèëäëèê êèòàá÷àéà “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè” àäû âåðìÿñèíäÿí äÿ ýþðìÿê îëóð. Áóíà ýþðÿ äÿ ìÿúìóåéè-íà÷èçàíÿìÿ “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè” àä ãîéäóì. Ãÿðá ÿäÿáèééàòûíäàí áÿãÿäðè-ãöââÿ þç äèëèìèçÿ òÿðúöìÿ åòìÿêëÿ ÿùàëèìèçè îíëàðûí àñàðûíà àøèíà åäèì. 5 àïðåë 1912 __________ 1 Áèð ÷îõ äåìîêðàòèê Àçÿðáàéúàí éàçû÷ûëàðû êèìè Ñÿùùÿò äÿ áóðàäà “Ãÿðá” âÿ “Àâðîïà” ìÿôùóìëàðûíû åéíè çàìàíäà “ðóñ” ìÿôùóìó éåðèíÿ èøëÿòìèøäèð. Àâðîïà ëèñàíëàðûíà àøèíà îëàíëàðûìûç òöðêúÿ áèëìÿéÿ òÿíÿççöë åòìÿìèøëÿð âÿ ùÿì÷èíèí. Àâðîïàëûëàðûí þç ÿäÿáèééàòû î ãÿäÿð âàñå îëäóüó ùàëäà. Âÿ ëàêèí áèçëÿð èñÿ. ìÿíÿâè úÿùÿòäÿí ÿäÿáèééàòëàðû äà î ïàéÿäÿ òÿðÿããè åòìèøäèð1. Áóíóíëà áèçèì äÿ ÿäÿáèééàòûìûç äþâëÿòëÿíñèí âÿ òÿðÿããè åòñèí. 264 . òöðêúÿ êàìèë áèëÿí øàèðëÿðèìèç ÿúíÿáè ëèñàíëàðûíû þéðÿíìÿéÿ åòèíà åòìÿìèøëÿð. Ïóøêèí âÿ Ëåðìîíòîâóí ÿñÿðëÿðèíäÿ áàéðîíèçì äåéÿ Èíýèëòÿðÿ øàèðëÿðèíäÿí ëîðä Áàéðîí ìÿêòÿáèíèí íÿ ãÿäÿð íöôóç âÿ òÿñèðè îëìóøäóð. Áåëÿ îëàí ñóðÿòäÿ áèç íÿ ö÷öí àâðîïàëûëàðûí àñàðûíû þç ëèñàíûìûçà òÿðúöìÿ åòìÿéÿê? Áèëìÿäèéèìèçè íÿ ö÷öí þéðÿíìÿéÿê? Åëì ùå÷ ìèëëÿòèí ìàëû äåéèëäèð! Ùÿð êÿñ éèéÿëÿíìÿê èñòÿñÿ. Ñÿèä áÿé Àâðîïàëûëàðûí ôöíóí âÿ ñÿíàéåéè-çàùèðèäÿ òÿðÿããèëÿðè íÿ èñÿ. Ùàë-ùàçûðäà ðóñëàðûí áó ãÿäÿð ïàðëàã âÿ ýåíèø ÿäÿáèééàòûíà àøèíà îëàíëàð áèëèð êè. Áóíóí éåýàíÿ ñÿáÿáè îäóð êè. ýþçÿë-ýþçÿë ÿñÿðëÿð ìåéäàíà ýÿòèðñèí. Îäóð êè.ÌÖÃßÄÄÈÌß Éàçìàã áèð ôèêðÿ ìþùòàú èñÿ. ÿäÿáèééàòûìûçäà äà ùàìàí ãöðóíè-âöñÿòàéÿ éàâóã áèð ùàëäà ãàëìûøûã. ùÿð øåéäÿ îëäóüóìóç êèìè. îíóíäóð. îíëàðûí ÿäÿáèééàòäà áó äÿðÿúåéè-êÿìàëÿ éåòèøìÿñèíèí ñÿáÿáè Ãÿäèì Ðîìà âÿ Éóíàí ÿäÿáèééàòûíû þç äèëëÿðèíÿ òÿðúöìÿ åòìÿëÿðè îëìóøäóð. òÿøÿêêöð åäÿðÿì. ùàìàí ìÿùäóä áèð äàèðÿäÿí êÿíàðà ÷ûõà áèëìÿìèøèê. Õàðèúè ëèñàíëàðûíà àøèíà îëìàéàí øàèðëÿðèìèç îíëàðà íÿçèðÿ éàçìàãëà éåíè-éåíè. Áó ôèêðèìè ìÿíäÿí áàøãà áèð ãåéðèñè äÿ áÿéÿíÿðñÿ. Òàèíêè î øöìóñè-åëìö öðôàíûí ÿíâàðè-ÿøöÿñèëÿ áèçèì äÿ çöëìÿòäÿ ãàëàí äóéüóëàðûìûç èøûãëàíñûí. Áó ìÿòëÿá ìÿíè âàäàð åòäè êè. Òÿëèôäÿí òÿðúöìÿíèí ìöøêèë îëäóüóíó íÿçÿðäÿ òóòóá ÿðáàáèäàíèøäÿí ãöñóðóìóí ÿôâèíè äèëÿðÿì.

Éÿíè äåìÿê èñòÿéèðÿì êè. ìÿúìóåéèíà÷èçàíÿìÿ ìöãÿääèìÿ îëàðàã “Îõóúóëàðûìà” ñÿðëþâùÿëè áèð ìÿíçóìÿ èëÿ èôàäåéè-ìÿðàì åòìèøÿì. Éàçûëàðûìûí øåèð îëìàäûüûíû äÿðê åäèá äÿ êàüûçëàð öçðÿ ãàðàëàìàãäàí ÷ÿêèíèðÿìñÿ äÿ. ßñÿðëÿðèì ñûíûã öðÿêäÿí ÷ûõàí ñûçûëòûëàð îëäóüó ö÷öí ôðàíñûçëàðûí øàèðè-ÿçèìèíèí “Çÿðôè-øèêÿñòÿ” àäëû ÿñÿðèíÿ âÿ òöðêëÿðèí áþéöê øàèðè Òîôèã Ôèêðÿò áÿéèí “Ðöáàáèøèêÿñòÿ”ñèíÿ òÿãëèäÿí “Ñûíûã ñàç” äåéÿ àäëàíäûðäûì. þçöìö áÿõòèéàð ñàíàðàì. éåíÿ þçöì èëÿ áàúàðìûðàì. 1912 __________ 1 Áþéöêëÿð ñÿôèíèí þíö âÿ àðõàñû âàð èäè. øàèð äåéèëñÿì äÿ. 265 .ÁÈÐ-ÈÊÈ ÑÞÇ Øàèðëèê èääèàñûíû åòìÿìÿêäÿí áàøãà ùÿëÿ îíóí ìÿãàìè-áöëÿíäèíè âÿñô âÿ áÿéàí åòìÿêäÿ îëàí ÿäÿìè-èãòèäàðûìû äà êÿìàëè-èúç èëÿ èãðàð åäèðÿì. ñîíðà øàèðëÿð ýÿëäè (ôàðñúà). Ôÿãÿò áóíóíëà áåëÿ òÿáèÿò âÿ ñÿíàéåäÿ îëàí ùöñíö ëÿòàôÿòè ôÿðã âÿ òÿìéèç åòìÿê õàññÿñèíÿ ìàëèêÿì. áèð àç øàèð êèìèéÿì. Áóðàñûíû Øåéõ Íèçàìè ùÿçðÿòëÿðèíèí: Ïèøö ïÿñè äàøò ñÿôè-êèáðèéà Ïÿñ øöÿðà àìÿäö ïèø ÿíáèéà1 _ – áåéòèíäÿí ýþçÿëúÿ àíëàìàã îëàð. ßââÿë ïåéüÿìáÿðëÿð. Îäóð êè. Ìöíäÿðÿúàòûíäàí áèð ñþç áèð íÿôÿðÿ áåëÿ õîø ýÿëÿðñÿ.

Éàøàìàã èñòÿéèðñÿê. Ìÿñÿëÿí. Ôÿééàçè-ÿçÿë î âàõòäà þç ìÿðùÿìÿòèëàéÿòÿíàùèñèíè áèçëÿðÿ äÿ øàìèë ãûëàð. 266 . Òÿÿññöôëÿð îëñóí êè. ßôðàäè-ìèëëÿòäÿí ùÿð êÿñ ýÿðÿê þç þùäÿñèíÿ äöøÿí âÿçèôÿíè èôà åòìÿêäÿ ãåéðÿò ýþñòÿðñèí. Ãîíøó ìèëëÿòëÿðèí ìöÿëëèìëÿðè íàñûë úèääö-úÿùä èëÿ ÷àëûøûðëàðñà. àäàòûíà. Ùàìûäàí àðòûã ýÿðÿê îíëàð úèääè ñóðÿòäÿ èøÿ ýèðèøñèíëÿð. Ìöâÿôôÿãèééÿòëÿðèíè äèëÿéèðÿì. Òÿïÿðëè îëñóíëàð. Éàëíûç ãóðó áèð äèëÿìÿêäÿí íÿ ôàéäà? “Êå÷ìÿñèí áó þìðöìöç áèùóäÿ èñòèìäàä èëÿ” ìèñðàñûíûí ìÿçìóíè-ùÿãèãÿòíöìóíóíà áèíàÿí éàëíûç äèëÿìÿê äåéèë. öìóìè ðóùó éåíèëÿøäèðìÿéÿ ÷àëûøàëûì. àäÿòëÿðèíÿ åëÿ øèôòÿ âÿ ôèðèâòÿ îëìóøóã êè. òöðê ÿäèáëÿðè öìóìÿí éàçäûãëàðû ôàðñ äèëèíäÿ îëìóøäóð. Îíëàðäàí ñîíðà éåòèøÿí òöðê øàèðëÿðè. ðèñàëÿëÿð íÿøð åäÿëèì. íåúÿ ãåéðÿò ýþñòÿðèðëÿðñÿ. èñòÿð ìÿêòÿáëÿðèíäÿ àíà äèëèíÿ äàèð áèð âÿðÿãïàðà îëñóí ñàõëàìûðëàð. Èáí-Ñèíà êèìè. ÿí çÿùìÿòëè ùèññÿñè åë ìöÿëëèìëÿðèíèí þùäÿñèíÿ äöøöð. Ùÿòòà áÿçèëÿðè âàð êè. ÷àëûøìàã äà ëàçûìäûð. ÿçì ýþñòÿðñèíëÿð. áèç äÿ îíëàðäàí èáðÿò äÿðñè àëàëûì.“ÑÞÂÃÀÒ” ÎÕÓÚÓËÀÐÛÍÀ! “Ñþâãàò” ãÿçåòèíèí ìþâãåéè-èíòèøàðà ãîéóëìàñû èëÿ ìÿòáóàòûìûçûí çÿíýèíëÿøìÿñèíè âÿ áóíóíëà ìöáàðèçåéè-ùÿéàò ìåéäàíûíäà áèð ãÿäÿì äàùà èðÿëè ãîéìàìûçû ýþðöá äÿ èõòèéàðñûç äà øàäëàíûðäûì. Ãÿäèìäÿí áÿðè áó ÷èðêèí àäÿò áèçäÿ ìþâúóääóð. àâàì êöòëÿñèíèí áàøûíû áèð éåðÿ òîïëàìàüà. áèð âàõò ÿðÿáëÿðèí òÿùòè-ùàêèìèééÿòèíäÿ îëäóüóìóç çàìàí îíëàðûí ëèñàíëàðûíà. úÿìèééÿòëÿð òÿøêèë åäÿëèì. Èñòÿð åâëÿðèíäÿ. Ñÿâèééåéè-ìÿäÿíèééÿñè áèçäÿí éöêñÿê îëàí ÿãâàìûí ëèñàíûíà. áó åùòèðàìëû ìþâãåéÿ ÿñëà èñòåùãàãëàðû éîõäóð. Ýÿðÿê ëàìÿ ùàëÿ ãîíøóëàðûìûçäà ýþðäöéöìöç ñÿé öñóëëàðûíû ãÿáóë åòìÿêäÿ òÿðÿääöä ýþñòÿðìÿéÿëèì. ßúíÿáè äèëèíè áèëìÿäèêëÿðè ùàëäà àíà äèëëÿðèíäÿ ãîíóøìàüà áåëÿ òÿíÿççöë åòìèðëÿð. Ôÿãÿò áóðàäà çÿííè-àúèçàíÿìÿ ýþðÿ âÿçèôÿìèí ÿí àüûðû. ìèëëÿòëÿðèí ÷àðïûøäûüû áó çàìàíäà áîø îòóðóá ãóðó áèð èñòèìäàä èëÿ âàõò êå÷èðìÿê ìÿñèéÿòäèð. Ùÿëÿ øàèðëÿðèìèç. Âÿ ëàêèí íÿ ôàéäà êè. ýÿðÿê ÷àëûøàëûì. ÿäèáëÿðèìèç äóðñóí. Ùÿëÿ ùåéÿòèòÿùðèðèéÿñèíèí ìöíÿââÿð ýÿíúëÿðèìèçäÿí òÿøÿêêöë åòìÿñè ìÿíè ÷îõ ñåâèíäèðèð. áèçèì ìèëëÿòäÿ ìöùèòÿ ÷îõ òåç ãàïûëìàã êèìè áþéöê áèð íÿãèñÿ âàðäûð. áó äÿéÿðëè àäà. Ôàðàáè êèìè äàùèëÿðèìèç òöðê îüëó òöðê îëäóãëàðû ùàëäà îí úèëäëÿðÿ áàëèü îëàí ãèéìÿòëè ÿñÿðëÿðèíèí ùå÷ áèðèíèí òöðêúÿ éàçìàìûøëàðäûð. åë ìöÿëëèìëÿðè àäëàíàí çàòëàðûí ÿêñÿðè àíà äèëèíÿ ÿñëà ðÿüáÿò âÿ ìÿùÿááÿò åòìèðëÿð. åòèãàäàòûíà ãîëàéëûãëà ãàïûëûá àëûøìûøûã. ãÿçåòëÿð. Õàññÿ áó ÿñðè-ùàçûðäà.

áÿñ áóýöíêö ýöíäÿ áó ìèëëÿòëÿð ìöùàðèáÿñè íÿ ö÷öíäöð? Éÿãèí êè. þç ìèëëÿòèìèçè ìöùàôèçÿ åòìÿê óüðóíäà þùäÿìèçÿ äöøÿí âÿçèôÿíè èôà åòìÿêäÿ ãöñóðëóã ýþñòÿðÿê? 267 . åòèãàäëàðûíà. áèð ìèëëÿò äèýÿð ìèëëÿòÿ öñòöíëöê åòìÿíèí ãàáàüûíû ñàõëàìàã ö÷öíäöð. éåíÿ äÿðä éàðû èäè. Åëÿ èñÿ áèç íÿ ö÷öí þç ìèëëÿòèìèçè àòàã. ÿñë ÿíýÿë îðàñûíäàäûð êè. ýÿðÿê àëèúÿíàáëûã îëñóí. Çèðà áó àøêàðäûð êè. ãîíóøäóãëàðû äèë ôàðñ äèëè îëìóøäóð. ÿúíÿáè ìèëëÿòëÿðèí àäÿòëÿðèíÿ. Èíñàíäà ýÿðÿê èççÿòè-íÿôñ. ïàäøàùëàðûìûç äà éàçäûãëàðû.ùÿòòà áöòöí òöðê ñöëàëÿñèíäÿí éåòèøÿí ùþêìäàðëàðûìûç. Õåéð. Èíñàíàì äåéÿí àäàì ýÿðÿê áó ìÿçèééÿòëÿðÿ äàðà îëñóí. þç ãÿäðèíè áèëìÿéÿíèí ãÿäðèíè þçýÿ ùå÷ âàõò áèëìÿç. èíäè äàùà íÿ ñþéëÿéèì! Èø ÿýÿð éàëíûç áèð äèë áèëìÿéÿ ãàëñàéäû. ßýÿð áåëÿ äåéèëñÿ. ùèññèééàòûíà ãàïûëìàãäà ÷îõ ëàöáàëûéûã âÿ ýÿëÿúÿêäÿ áóíëàðäàí íÿ íÿòèúÿ ùàñèë îëäóüóíó ÿñëà íÿçÿðè-åòèáàðà àëìûðûã. Èíäè èñÿ.

Îíëàðäàí òÿùðèç åòìÿìèç ëàçûìäûð. ãàëèáà âöúóäóìóçà çÿðÿðäèð. Øÿêÿð ãàìûøûíäàí ãàéðûëìûø ãÿíäè áèðèíúè äÿôÿ Ùèíäèñòàíäàí òàúèðëÿð Àâðîïàéà ýÿòèðäèêäÿ Ãÿðá ÿùàëèñèíèí ùåéðÿòèíÿ ìóúèá îëìóøäóð. îíóí õöëàñÿñè áóäóð: èñòåìàëûíà ìàèë îëäóüóìóç áÿçè ÿøéà âàð êè. òèáá íþãòåéè-íÿçÿðèíúÿ äÿ áÿãàéè-âöúóäè èíñàíèäÿ îíóí áþéöê ÿùÿìèééÿòè ìöøàùèäÿ îëóíóð. ñó öçöíöí ùàêèìè-ÿëÿëèòëàãû îëàí Èíýèëòÿðÿ ÿùàëèñèíè äÿ äöøöíäöðìÿäÿäèð. Õöñóñÿí çÿôè-ãÿëáÿ ìöáòÿëà îëàí õÿñòÿëÿðÿ ÿëàú åòìÿê ö÷öí ãÿíä èñòåìàë åäèðëÿð. ßëáÿòòÿ.ÃßÍÄÈÍ ÂÖÚÓÄÓÌÓÇÀ ÎËÀÍ ÔÀÉÄÀÑÛ Áó àëÿìøöìóë ìöùàðèáÿíèí òÿñèðèíäÿí áöòöí ìöùàðèá âÿ ãåéðèìöùàðèá äþâëÿòëÿðèí ùÿéàòè-èúòèìàèééÿëÿðèíäÿ áèð ÷îõ òÿáÿääöëàò âàãå îëäóüó ùÿð êÿñèí ìÿëóìó îëñà ýÿðÿêäèð. “Â. Îäóð êè. Àéûíûí áàë éåìÿéÿ îëàí ùÿâÿñèíè áèëìÿéÿíëÿðèìèç éîõäóð. Ñîíðàëàð Éóíàíè-ãÿäèì âÿ ÿðÿá ÿòèááàëàðû þç õÿñòÿëÿðèíÿ ñöêêÿð äåéÿ îíó äàõâà ãÿáèëèíäÿí îëàðàã òÿúâèç åäèðäèëÿð. Èøòÿ ãÿíä î ãÿáèëäÿíäèð êè. 268 .” æóðíàëûíäà Èíýèëòÿðÿ äîêòîðëàðûíäàí Ñèëè àäëû áèð íÿôÿðèí ôþâãÿççèêð öíâàíëà ìöíäÿðèú áèð ìÿãàëÿñè âàðäûð êè. Õöñóñÿí ÿí çÿðóðè ìÿêóëàò úöìëÿñèíäÿí îëàí ãÿíä áþùðàíû ùÿð êÿñèí çåùíèíè ìÿøüóë åòäèéè êèìè. Ýåò-ýåäÿ øÿêÿð ãàìûøûíû ÿêìÿê öñóëó èíñàíëàðûí àðàñûíäà øöéó áóëóá áèëÿõÿðÿ òàìàì èñòè ìÿìëÿêÿòëÿð âÿ ñàèð ÿêèíÿúÿêëÿð çöìðÿñèíÿ äàõèë îëäó. Øÿêÿð ãàìûøûíäàí ãÿíä ãàéûðìàüû íå÷ÿ èë áóíäàí ìöãÿääÿì ×èí ÿùàëèñè èõòèðà åòìèøäèð. ùÿð êÿñèí ìþòàäû îëäóüó êèìè. Ùÿòòà çÿôè ãÿëáäÿí àðèç îëàí áÿçè áþùðàíëû äÿãèãÿëÿðäÿ ÿí éàõøû òÿáèáëÿð äóç èëÿ øÿêÿðäÿí èñòåùçàð åäèëìèø áèð ìÿùëóë – êè ãëéóêîç àäëàéûðëàð. ùåéâàíëàð äà ñåâèðëÿð. ÿí ìöôèä áèð øåéäèð. Øèðèí øåéëÿðè éàëíûç èíñàíëàð ñåâìèðëÿð. Áóíóíëà õÿñòÿíèí öðÿéè òÿãâèéÿò áóëóá çÿðáàí àðòûð âÿ ùàëÿòè-òÿáèèééÿ éàõøûëàøìàüà øöðó åäèð. Ôÿãÿò èíäèêè ÿñðäÿ ùàçèã ÿòòèáàíûí ÿêñÿðè ãÿíäè èíñàíûí ÿçàñû ö÷öí ÿí íàôåãèäà úöìëÿñèíäÿí ñàéìàãäàäûðëàð.Ç. Ãÿíäèí èñòåìàëû àäè ìÿêóëàò ñûðàñûíà äàõèë îëäóãäàí ñîíðà ÿòèááà îíó ÿäâèéÿ çöìðÿñèíäÿí ñàéìàüû ãÿò åòäèëÿð. Êå÷ìèø çàìàíëàðäà Àâðîïà ÿùàëèñè ãÿíäèí îëìàñûíäàí áåëÿ õÿáÿðäàð äåéèëäèëÿð. ñþâãè-òÿáèÿòëÿ îíà ùÿâÿñêàð âÿ ìÿééàë îëäóüóìóç ùàëäà. – Ùÿìèí äàâàíû áÿäÿíèìèçäÿ îëàí ýþé äàìàðëàðûí áèðèíÿ øèðèíüÿ åäèðëÿð. Ëàêèí áÿçè øåéëÿð äÿ âàð êè. Èíäèêè ùàëäà øÿêëè-çàùèðèñè èëÿ ìÿëóìóìóç îëàí ãÿíä ÿééàìèñÿëÿôäÿ áåëÿ äåéèëäè. Ñåâäèêëÿðè âÿ éåäèêëÿðè øèðèí ìåéâÿëÿð âÿ àðûëàðäàí ÿõç îëóíàí áàë îëìóøäóð. âöúóäóìóçóí ñÿùùÿò âÿ ñÿëàìÿòèíÿ äÿ ÿí íàôå.

Ïÿñ éåäèéèìèç ÷þðÿê äÿ âöúóäóìóçäà äÿéèøèá ãÿíä îëóðìóø! Ëàêèí ãÿíäÿ òÿáäèë îëìàñû èëÿ áÿðàáÿð íèøàñòàíû ìÿâàèäè-ìÿüçèééÿäÿí ñàéìàã õÿòàäûð. ßýÿð èíñàíëàð áèëêöëëèééÿ ãÿíä èñòåìàëûíû òÿðê åäÿðëÿðñÿ. Ñîíðà ôðàíñûçëàð áó èúàäûí ÿùÿìèééÿòèíè àíëàéûá äàùà àðòûã áó ôÿííäÿ òÿðÿããè åòìèøëÿð. Áóíäàí àíëàøûëûð êè. Íÿ ö÷öí ìÿäÿíè èíñàíëàð ãåéðè-ìÿäÿíèëÿðÿ ýþðÿ ýåú ãîúàëûð? Òàìàì ìåéâÿëÿðäÿ îëàí øèðíè âöúóäóìóçà äàõèë îëäóãäàí ñîíðà ñöðÿòëÿ ãëéóêîçà ìöáÿääÿë îëóð. Öçöì ìöàëèúÿñè äÿ áó íþãòåéè-íÿçÿðäÿí íÿøÿò åòìèøäèð. Èíäèêè ùàëäà çàâîäëàðäà ãàéðûëàí ãÿíäèí èêè ñöëñö çûëõ âÿ áèéàí êþêöíäÿí ÿõç åäèëèð. Ñöääÿ ñöä ãÿíäè äåéèëÿí áèð ìàääÿ ìþâúóääóð êè. Ùÿìèí ìöëàùèçÿéÿ ýþðÿäèð êè. øÿêÿð ãàìûøûíäàí èñòèõðàú îëóíàí ãÿíä éîâìèééÿ ãèäàëàðûìûçà äàõèë îëìàñû èëÿ áÿäÿíèìèçÿ íÿ ãÿäÿð íàôå èìèø! Ëàêèí êöððåéè-ÿðç öçÿðèíäÿ éàøàéàí èíñàíëàðûí ìèãäàðû ýöíäÿíýöíÿ òÿçàèä åòäèéèíÿ ýþðÿ éàëíûç øÿêÿð ãàìûøûíäàí ãàéðûëìûø ãÿíä èíñàíëàðà êèôàéÿò åòìèð. Çèðà áóíóí ö÷öí ãÿâè áèð ãöââåéè-ùàçèìÿéÿ ìàëèê îëìàã ëàçûìäûð. øÿêÿð ãàìûøûíäàí âÿ áèéàí êþêöíäÿí âÿ çûëõäàí ãàéðûëàí ãÿíä èñòåìàëûíà ìþòàä îëàí ìÿäÿíè èíñàíëàð êÿñðÿòëÿ øèðíè øåéëÿð éåäèêëÿðè ö÷öí ãåéðè-ìÿäÿíè èíñàíëàðà íèñáÿòÿí àðòûúàã þìöð åäèá ýåú äÿ ãîúàëûðëàð. Áîø ìåéâÿëÿðäÿí öçöìäÿ ÿêñÿðèééÿòëÿ ìþâúóä îëäóüó êèìè. Îíäàí ÿëàâÿ àüçûìûçäà îëàí ãöäÿäè-ëÿàáèééÿ âÿ áàüûðñàãëàðäà îëàí ñàèð âÿçëÿð éåäèéèìèç ãèäàëàðäàí âöúóäóìóç ö÷öí ãëéóêîç èñòåùñàë åäèðëÿð. ãëéóêîç ãàéÿòäÿ íàôå áèð øåé èìèø. Áó ôÿíí ÕÕ ÿñðèí Û íèñôèíäÿ àëìàíëàð òÿðÿôèíäÿí èúàä îëóíìóøäóð.èíäèêè áåëÿ ãÿðèáÿ ìöàëèúÿëÿð ìÿøùóð Úàëèíóñ âÿ Áîêðàòûí ùåéðÿò âÿ òÿÿúúöáöíÿ ìóúèá îëñà ýÿðÿêäèð. êþðïÿ óøàãëàð ö÷öí ãàéÿòäÿ íàôå îëàí áó ãèäàíûí ãëéóêîçà òÿáäèë îëìàñû äà ñÿðèùäèð. áàëäà âÿ ãåéðè ñöíè øåéëÿðäÿ äÿ ìþâúóääóð. ñàèð íÿáàòàòäàí ãÿíä èñòåùñàëû ö÷öí èíñàíëàð ÷àëûøûá èñòÿäèêëÿðèíè ÿëäÿ åòìèøëÿð. Áóüäà âÿ äöéö êèìè ùöáóáàòäàí èñòåùñàë îëóíàí íèøàñòà äà ãÿíäèí ÿí ýþçÿë ñÿùëöë-ìÿõÿç áèð ìÿíáÿéèäèð. Áó ìöëàùèçàòà ýþðÿäèð êè. Ïÿñ áóíäàí àíëàøûëûð êè. îíäà íÿ ìÿçÿððÿò ùàñèë îëàð? Î ùàëäà éà ýÿðÿê èíñàíûí áÿäÿíè ñàèð ìÿâàèäè-ãèçàèééÿäÿí ãÿíä òÿäàðöê åòñèí âÿ éàõóä ãàðà úèéÿðèìèç èñòåùçàð âÿ çÿõèðÿ åòäèéè ãÿíäè ñÿðô åäèá áèòèðäèêäÿí ñîíðà àðòûã éàøàìàéûá þëìÿéÿ ìÿùêóì îëñóí. ßýÿð Àëìàíèéà ìÿìëÿêÿòèíäÿ ãÿíä 269 . äîêòîðëàð çÿèô õÿñòÿëÿðè íèøàñòàëû øåéëÿð éåìÿêäÿí ìÿí åäèðëÿð. Îäóð êè.

òÿíáÿêè âÿ ñïèðòëè ìÿøðóáàò èëÿ ãöââåéèùàçèìÿëÿðèíè õÿëÿëäàð åòäèêëÿðè ö÷öí î çþâãö èòèðìèøëÿð. î ùàëäà Èíýèëòÿðÿ ÿùàëèñèíèí ùàëû ãàéÿòäÿ ôÿíà îëàð. Àëìàíèéà ùþêóìÿòè þç ÿñêÿðëÿðèíÿ âåðèëìÿêäÿ îëàí éîâìèééÿ ãÿíäèí ìèãäàðûíû àðòûðìûøäûð. Ùàëáóêè øèìàëè Ùèíäèñòàí ÿùàëèñè àðàñûíäà êÿñðÿòëÿ ñàô äèøëè àäàìëàð ìþâúóääóð êè.èñòåùçàð åòìÿéÿ êèôàéÿò åäÿí ãÿäÿð çûëõ âÿ áèéàí êþêö îëìàñàéäû. ñöáùäÿí àõøàìàúàí ÷åéíÿäèêëÿðè øåé øÿêÿð ãàìûøûäûð. êîíôåòè ùÿð êÿñ áèëèð êè. Áóíóí ö÷öí äÿ éåðëÿðèí ùàñèëàâÿðëèéèíÿ äèããÿò åòìÿêëÿ áÿðàáÿð. Àëìàíèéà ùþêóìÿòè äÿ Áþéöê Áðèòàíèéà àäàëàðûíû àáëîêà åäÿ áèëÿðñÿ. éàõóä ìÿâàèäèíàðèééÿ ùàçûðëàìàüà ëàçûì îëàí ñïèðò îëìàñàéäû. Çèðà êè. éîðüóíëóüó ðÿô åòìÿêäÿí þòðö ãÿíä ÿí ñÿðèöë-ÿñÿð áèð ÿëàúäûð âÿ ùÿìèí ìÿòëÿáÿ ìÿáíèäèð êè. Ãÿíä éåìÿç èñÿê. Îíóí äèøëÿðÿ ìöçöðð îëäóüó èääÿàñûíû åäÿíëÿð äÿ áóëóíóð. àòàëàð þâëàäëàðûíû ãÿíä éåìÿêäÿí ÿáÿñ ìÿí åäèðëÿð. ×îúóãëàð âöúóäúà äàùà àðòûã úÿëä âÿ ÷àïûã îëäóãëàðû ö÷öí âÿ ùÿì äÿ ìÿäÿáàüûðñàãëàðû ñàèð ìÿâàèäè-üèçàèééÿäÿí ãÿíä ùàçûðëàéà áèëìÿäèêëÿðè ö÷öí áÿäÿíëÿðèíÿ ëàçûì îëàí ãÿíäè ñþâãè-òÿáèÿòëÿ éåìÿéÿ ùÿâÿñêàðäûðëàð âÿ éåíÿ ÿòôàëûí âöúóäó áàëèüëÿðÿ íèñáÿòÿí ñîéóãäàí òåç ìöòÿÿññèð îëäóüóíäàí þç ùÿðàðÿòè-ãÿðèçèééÿëÿðèíè áàëèüëÿðèíêè äÿðÿúÿñèíÿ éåòèøäèðìÿê ö÷öí ùÿðàðÿò òþðÿäèúè øåéëÿð éåìÿëÿðè òÿáèè áèð ÿìðäèð. Áèðèíúè îëàðàã áó ñþçö Ùåðáåðò Ñïåíñåð äåìèøäèð êè. Ôÿãÿò ÿêñÿð àäàì ïàïèðîñ. Èòàëéàí àëèìëÿðèíäÿí ìÿøùóð Ìóññî éàçûð êè. íÿñëè-àòè áèð äàùà îíóí áþùðàíûíà äö÷àð îëìàã áÿëàñûíäàí þçëÿðèíè õèëàñ åäÿ áèëñèíëÿð. Èíýèëòÿðÿ ùþêóìÿòè Àëìàíèéà ñÿâàùèëèíè àáëîêà åòäèéè êèìè. ÿí ìöãÿääè âÿ ÿí óúóç áèð ìöâÿëëèäèëùÿðàðÿ àìèëäèð. Éóõàðûäàí áÿðè çèêð åòäèéèìèç áÿéàíàòûí ìöëÿõõÿñè îäóð êè. ÷îúóãëàð àðòûúàã ñåâèðëÿð. þëöì éåòèøÿð. öðÿéèìèç ùÿðÿêÿòäÿí ãàëàð. áàëèü øÿõñëÿð äÿ ÷îúóãëàð ãÿäÿð øèðíèééÿ ìàèëäèðëÿð. Àëìàíèéà ùþêóìÿòè ìöòòÿôôèãëÿð ãàðøûñûíäà ÷îõäàí òÿðêñèëàù åòìÿéÿ ìÿúáóð îëìóøäó. 1917 270 . Îíà ýþðÿ ìÿäÿíè ìÿìëÿêÿò ÿùàëèñè ìöùàðèáÿäÿí ñîíðà êÿñàðÿòëÿ ãÿíä èñòåùçàð åòìÿê ö÷öí ëàçûì îëàí áöòöí âÿñèëÿëÿðÿ òÿøÿááöñ åòìÿëèäèðëÿð êè. Ãÿíäè. ãÿíä èíñàíûí âöúóäó ö÷öí ÿí çÿðóðè. ÿçÿëàò áîøàëàð. áåëÿ êè. Ïÿñ ìÿëóì îëäó êè. äàùà äîüðóñó. çÿðáàíè-ãÿëáèí èäàìÿñè ö÷öí ãÿíä ÿí çÿðóðè áèð øåéäèð. éàõøû òàõûë ìÿùñóëó âåðìÿéÿí éåðëÿðÿ çûëõ âÿ áèéàí êèìè ãèéìÿòëè øåéëÿð ÿêìÿéÿ ñÿðôè-ùöììÿò îëóíñà ýÿðÿêäèð. ÿòðàôäàí éàëíûç ãÿíä ýÿëìÿñè êöëëèéÿòÿí ìöíòÿãå ôÿíà îëàð èñÿ.

÷àðÿ éîõäóð. àäèë. èñòÿð ðöøäèééÿ. äÿùàòà. ãÿíè. Ìöêÿììÿë. èñòÿð ìöÿëëèìëÿðÿ. îáàëàðà. 271 . Ôÿãÿò ìèëëÿòèí ÷îõ àç áèð ùèññÿñè þç ùöãóã âÿ âÿçàèôèíÿ. Ôÿãèð âÿ ùöðð áèð ìèëëÿò ùöððèééÿòèíè ìöùàôèçÿ åäÿìÿéÿúÿêäèð. èðÿëèäÿ òÿòèë ýöíëÿðè éàõûíëàøûð. ìÿúáóðè òÿëèì ãàíóíó òÿòáèã îëóíìàñàéäû. Ìöëàùèçÿ áóéóðóëñóí. ìàôþãöç-çèêð áÿéàíàòû äèããÿòëÿ äöøöíÿðñÿê. Áó ùÿãèãÿòè äàèìà òÿêðàð åòìÿê ñàâàá âÿ ñàâàá îëäóüó ãÿäÿð ñàâàáäûð”. êå÷ÿí-êå÷èá. Õåéð. áóýöíêö ýöí áó ùàëà ãàëìàçäûã. Ìÿêòÿáëÿð áàüëàíûá. øÿðàèòè-ìöùèòèééÿ âÿ ìÿùÿëëÿééÿìèçÿ âÿ ÿùâàëè-ðóùèééÿ âÿ âèúäàíèééÿìèçÿ àèä íÿ êèìè áèð ìÿãàìäà áóëóíóðóã? Úöìùóðèééÿòè-èäàðÿéÿ ìàëèê îëìàã ö÷öí áèçäÿ úöìùóðèééÿòè-ðóù âàðìû. Úöìùóðèééÿòèðóù. òÿðÿããèïÿðâÿð áèð ùþêóìÿòèìèçèí îëìàñûíû èñòÿéèðñÿê. íÿ áþéöê ùÿãèãÿò âÿ áþéöêëöéö ãÿäÿð äÿ áó ýöí äÿ áèçèì þùäÿìèçäÿ íÿ ãÿäÿð áèð áþéöê ìÿñóëèééÿò îëäóüóíó èøàð åäèð. Ëàêèí êöòëåéè-ÿâàì. î ùàãëàðäàí áèõÿáÿðäèðëÿð. éàé ìþâñöìö ýÿëèð. ùöãóãóíó âÿ âÿçàèôèíè áèëìÿê. Äîüðóäóð.. úöìùóðè-íàñ î âÿçèôÿëÿðäÿí. áóíëàðû òÿãäèñ âÿ åùéà åòìÿê âÿ ìöñàÿôÿêàð îëìàãäûð. ÿí ñÿôèë áèð èäàðåéèèñòèáäàäèééÿ ìöíçèëÿñèíÿ äöøìÿê çÿðóðèäèð. áÿøÿðèééÿò ùàããûíà. ìöòÿÿëëèìëÿð àçàä îëóá. Ëàêèí çÿííè-àúèçàíÿìÿ ýþðÿ èíäè èñòèðàùÿòè ìèëëÿòÿ ôÿäà åòìÿëèéèê. ìöÿëëèì ÿôÿíäèëÿð èë óçóíó çÿùìÿò ÷ÿêèá èíäè ðàùàò îëìàã èñòÿéèðëÿð. Õöëàñÿ. Ôÿãèð áèð ìèëëÿò ùöðð áèð ìèëëÿò îëàìàç. Õöñóñÿí êè. éàõóä öìóìè. èñòÿð éà èáòèäàèééÿ ìÿêòÿáëÿðèíèí éóõàðû ñèíèôëÿðèíèí øàýèðäëÿðèíÿ òÿëèìàò âåðèá ÿòðàôà ýþíäÿðìÿëèäèð. Áó. ìöÿëëèìëÿð àñóäÿ îëàúàãëàð. ùÿð áèðèìèç ìöìêöí îëäóüó ãÿäÿð àäèë. Ôÿãèðëèê ñèéàñè âÿ èãòèñàäè ÿñàðÿòëÿð òîõóìëàðûíûí ñöðÿòëÿ íÿøâö íöìà áóëäóüó áèð çÿìèíäèð. ìöñòÿüíè âÿ àëèì îëàëûì. áó õöñóñäà ùå÷ áèð ôÿäàêàðëûãäàí ÷ÿêèíìÿìÿëèäèð. ÿýÿð ìèëëÿòèìèçÿ õîð áàõìàñàéäûã. åëëÿð âÿ ÿøèðÿòëÿð àðàñûíà áèðÿð íöìàéÿíäÿëÿð ýþíäÿðìÿëèäèð. Ùÿð íÿùâ èëÿ îëñà. Úÿùë âÿ òÿÿññöáäÿí àðè îëìàéàí ðóùëàðûí òÿøêèë åòäèêëÿðè èäàðÿ ùþêóìÿòè-úöìùóðèééÿò áåëÿ îëñà. ßýÿð ìèëëè ìÿêòÿáëÿðèìèç îëìàñàéäû. ìöòÿðÿããè. éà éîõ? Éîõ äåéèëäèð. Èíäè íÿ åòìÿëè? Çÿííè-àúèçàíÿìÿ ýþðÿ ãóáåðíèéà øÿùÿðëÿðèíäÿ ìÿðêÿçè òÿøêèëàò òÿñèñ îëóíìàëû âÿ îíëàðäàí áèð øþáÿ óéåçä øÿùÿðëÿðèíäÿ à÷ìàëû âÿ áöòöí ÿòðàôà ãÿðéÿëÿðÿ.ÌÈËËßÒ ÌßÚËÈÑÈ Òöðê ìöòÿôÿêêèðëÿðèíäÿí äîêòîð Àáäóëëà Úþâäÿòáÿé éàçûð: “Úöìùóðèééÿòè-èäàðÿäÿí ÿââÿë úöìùóðèééÿòè-ðóùà ìàëèê îëàëûì. èñòÿð òÿëÿáÿëÿðÿ.. èíñàíëûã âÿçèôÿñèíÿ áÿùÿãã àðèô âÿ àëèìäèð. Íÿ èñÿ ìÿçà-ìà-ìÿçà.

âàõò âÿ çàìàíà ìöíàñèá âÿçàèô âÿ ùöãóãè-áÿøÿð ùàããûíäà. Áèð àí ãÿôëÿò åòìèø îëñàã. ùàìàí áÿéÿíìÿäèêëÿðè àâàìöííàñûí àðàñûíäà åëÿ ïàê íàñèéÿëÿð. Áó ùàëûí áèð äÿãèãÿñè êå÷ìèø èëëÿðèí ÿñðëÿðèíäÿí ãèéìÿòëèäèð. Ùöððèééÿòÿ. åé ìèëëÿòèí ìþùòÿðÿì ìöÿëëèìëÿðè! Öìèäè-èñòèãáàë ñèçäÿäèð. Åé õàëãûí áÿðýöçèäÿ àëèìëÿðè. ÿìíö àñàéèøè òÿìèí åòìÿê. îíëàð ö÷öí çèìíÿí èñòèðàùÿò ìöéÿññÿð îëàúàãäûð.ßëáÿòòÿ. áó áþéöê èíãèëàá ìèëëÿòèìèçè ãóáàð äÿíÿëÿðè êèìè ýèðäàáà àëûá ýþòöðÿúÿê. ÷àëûøìàã âàõòûäûð... ãîøóíóç! “Ïÿñ. Ãîøóíóç ìèëëÿòèí èìäàäûíà.. çàìàí áèçè áÿêëÿìèð. èøëÿìÿê. ùÿð òàéôàéà àíëàäûíûç. åëÿ ñàô âèúäàíëàðà òÿñàäöô åäÿðëÿð êè. Ìÿùêóìè-ôÿíà éà ìÿñóäè-áÿãà îëìàã ñààòû ìöòëÿã éåòèøìèø. Ùàëáóêè ÿýÿð éàõûíäàí áÿëÿä îëñàëàð. ÿç öëôÿò ãÿôÿñ ùÿì àøèéàí øöä” ìèñðàñûíûí ìÿçìóíóíúà èëëÿðëÿ ãÿôÿñäÿ ãàëìûø âÿ îíóíëà öíñèééÿò åòìèø áèð ãóø êèìè àçàä îëäóãäà ó÷ìàãäàí àúèç ãàëìàéûá äà âàð ãöââÿíèç èëÿ ÿë-àéàã âóðóíóç. Éàéëàãëàðà êþ÷ìöø åëëÿðèí. íÿóçöáèëëàù. ùöððèééÿò âÿ ìÿøðóòèééÿò áàáûíäà ñàäÿ âÿ àñàí áèð äèë èëÿ úàìààòà áÿéàíàò âåðìÿê. úöìùóðèééÿòÿ ëàéèã îëäóüóìóçó ùÿð êÿñÿ. Ìèëëÿòèí ñÿâèééåéè-ôèêðèééÿëÿðèíè éöêñÿëòìÿéÿ. åé ìöÿëëèì ÿôÿíäèëÿð! 1917 __________ 1 “Ìÿíÿ íÿ” (ôàðñúà) 272 . áàëàëàðà ïÿðâàç åòìÿéÿ ÷àëûøûíûç. Ìèëëÿòèí ýþç äèêÿúÿéè ñèçëÿðñèíèç. ãÿáèëÿëÿðèí è÷ÿðèñèíÿ áèðÿð ìÿáóñ ýþíäÿðìÿëè.. Íÿ èñÿ. âàõò êå÷èð. Ôàðñëàð êèìè “áÿ ìÿí ÷å”1 äåéèá âÿ äóðìàã âàõòû äåéèë. Îõóìóøëàðûìûç áó ùàëà ãÿäÿð àâàìäàí ãà÷ìàüû þçëÿðèíÿ øöàð åòìèøëÿð. ùöððèééÿòèí ìþùêÿì âÿ ïàéäàð îëìàñû õöñóñóíäà òÿëãèíàò âÿ òÿáëèüàòäà áóëóíìàëûäûð. Òÿëèìëÿðèíèç èëÿ úàùàíûí ÷þùðÿñèíè ñèçëÿð äÿéèøäèðÿ áèëÿðñèíèç.

ìÿçùÿá. ìöãàâèìÿò åäÿð. àúëûã áèð ãèòÿéÿ. àúëûã ãÿäÿð âÿùèì äåéèëäèð. ×åïïåëèíëÿð áóíóí ìöãàáèëèíäÿ îéóí-îéóíúàãäûð. ãÿâè. áèð òÿðÿôäÿí õàðèúè âÿ áèð òÿðÿôäÿí äàõèëè äöøìÿíëÿð èëÿ ìöáàðèçÿ åòìÿéÿ ìÿúáóðóã. áè÷èíëÿð ñàðàëäû. ùÿëÿ áó âàõòàäÿê áèð ãÿòðÿ éàüûø éàüìàäû. Ö÷ èëäÿí áÿðè ÷ÿêäèéèìèç áàùàëûã éàõøû-éàìàí áèðòÿùÿð êå÷èíìÿäÿ èäèê. Àìàíñûç ñóàëòû ìöùàðèáÿñè áóíóí éàíûíäà òîé-áàéðàìäûð. ßøèðÿëÿð. Àëëàù áèëèð êè. Èíäèêè âàõò ñóëàðûí äàøãûí âàõòû èêÿí Áàêû ãóáåðíèéàñûíûí ÿêñÿð éåðëÿðèíäÿ ÷àéëàð.Ö×ÖÍÚÖ ÁÈÐ ÄÖØÌßÍ Ìÿìëÿêÿòèìèçèí êå÷èðìÿêäÿ îëäóüó áó áþùðàíëû äÿãèãÿëÿðäÿ – êè. èðìàãëàð. Èðàíûí ìöõòÿëèô áèëàäûíäàí éåòèøÿí ìÿêòóáëàð ùÿï áèð ìÿàëäà àúëûãäàí äàäôÿðéàä åäèðëÿð. î õÿñìè-úàíè àúëûã âÿ ãÿùÿòëèêäèð! Äöíéàäà ùÿð ùàíñû áÿëà îëóðñà-îëñóí èíñàí îíà äþçÿð. êè÷èê-áþéöê. Áó äöøìÿí êèìäèð âÿ íÿäèð? – äåéÿ ñóàë îëóíäóãäà. äàùà áÿäòÿð. Ãóðó ãóðòàðûá. çèðàÿò éàíäû. Òàóí. áóëàãëàð ãóðóìóø. Ëàêèí èíäè òàïûëìûð. Ýöíäÿí-ýöíÿ ãÿùÿòëèê øèääÿò åäèð. çÿëçÿëÿ. úàâàí. íåéñàí àéû íèñôäÿí êå÷äè. Áó äöøìÿí ãþâìèééÿò. ìöúàäèëÿëÿð áàøëàíìûøäûð. Øàìàõûäà óíóí áàòìàíû àëòû ìàíàòàäûð. Ôÿãÿò áó äöøìÿí. éàëíûç Ãàôãàñèéàéà ìöíùÿñèð äåéèëäèð. íàöìèäëèê àðòìàäàäûð. Çÿðóðè ìÿêóëàò àäè ãèéìÿòäÿí îí ãàò. áó èøëÿðèí àõûðû íåðÿéÿ ìöíúÿð îëàúàãäûð. Äÿðä îðàñûíäàäûð êè. þçö éîõäóð. çÿèô – ùÿð êÿñ îëóðñà-îëñóí. úèíñèééÿò òàíûìàç. éåíÿ àç-÷îõ òàïûëûðäû. èéèðìè ãàò àðòûã áàùà èäèñÿ äÿ. Ýÿðìñèð îëàí éåðëÿðäÿ ÿêèí. áèð íàùèéÿéÿ ìöõòÿññ äåéèëäèð. Ùå÷ éåðäÿ ùåéâàíàò äîéàí ãÿäÿð ÿëÿô éîõäóð. òÿëÿô îëäó. àúëûã ýþçëÿíèëèð. áó ãóðàãëûã. ìèëëÿò àíëàìàç. éàøëû. Áó äöøìÿí êèìñÿéÿ àìàí âåðìÿç: àðâàä-óøàã. áèð þëêÿéÿ. ×þðÿéèí ýèðâÿíêÿñè áåø øàùûéà 273 . õóíõàð. êþ÷ÿðè åëëÿð éàéûí ÿââÿëëÿðèíäÿ ãûøëàãäàí éàéëàüà êþ÷ìÿëÿðè ëàçûì èêÿí ÷àðÿñèç èíäèäÿí êþ÷ìÿéÿ áàøëàäûëàð. Î äà àäû âàð. – èøòÿ ö÷öíúö áèð äöøìÿí äÿ áèçè òÿùäèä åäèð. ãÿùÿòëèê. Îòëàð. âÿáà. Ìöëàùèçÿ áóéóðóëñóí. Áó äöøìÿí ùå÷ êÿñÿ ðÿùì åòìÿç. ÿñêè ùþêóìÿò òÿðÿôäàðëàðûíäàí äà éàìàí ãÿääàðäûð. ßùàëèäÿ ýöíäÿí-ýöíÿ ùèðìàí. ÿðç åäèðÿì êè. éàø éåòèøìÿìèøäèð. îáàëàð. Èíäèäÿí ÷þë ÿùàëèñèíèí àðàñûíäà ñó öñòöíäÿ ìöíàçèÿëÿð. áó äöøìÿíèí ÿëèíäÿí ãà÷ûá ãóðòàðìàç. Òöðêöñòàíûí ìöòÿÿääèä øÿùÿðëÿðèíäÿí ýÿëÿí ñÿäàëàð. òóôàí – ìöõòÿñÿð. ÷åøìÿëÿð. Õàëã éåìÿéÿ ÷þðÿê òàïìûð. ùÿð ùàíêû ÿðçè âÿ àñèìàíè áÿëà âàðñà.

ìàäàì êè. Úàíûì! Ýèðâÿíêÿñè áåø øàùûéà ÷þðÿê àëûá äà ôÿãèð áèð àèëÿ ñàùèáè ìÿèøÿò åäÿìÿç. Áÿçÿí åëÿ îëóð êè. ãàçàíäûüû ïàðà. Àúëûüû éîõ åéëÿìÿëè! Ùàéäû. Ìàäàì êè. éåê-äèýÿðèìèçÿ ìöàâèíÿò åäÿëèì! 1917 274 . åé ñåâýèëè âÿòÿíäàøëàð. Êîîïåðàòèâ äöêàíûíûí ãàðøûñûíäà òîïëàíûá ÷þðÿê àëìàã íþâáÿñèíè áÿêëÿéÿíëÿðèí ìèãäàðûíû èíñàí ýþðäöêäÿ âÿùøÿò åäèð. òàïûá àëà áèëìèðëÿð. ÿí ÿââÿë àçóãÿ ìÿñÿëÿñèíè ëàéèãèíúÿ ùÿëë åòìÿëèéèê. ßýÿð ùÿãèãÿòÿí êþùíÿ ùþêóìÿòèí èñòèáäàäûíûí áèð äàùà ãàéûòìàìàñûíû èñòÿéèð èñÿê. Áóíó ñÿùë ñàíìàã îëìàç. òàëàí. áó ìöìêöí äåéèë. î áèçèì õàðèúè âÿ äàõèëè äöøìÿíëÿðèìèçèí êþìÿéèäèð. ùöððèééÿòèìèç. éåðäÿ ÿëëÿðèíÿ äöøìöð. Ùÿëÿ áèð ÷îõëàðû âàð êè. ÿýÿð úöìùóðèééÿò âÿ ùöððèééÿò àáè-ùÿéàòûíà òÿøíÿ èñÿê. Êþùíÿ ùþêóìÿò òÿðÿôäàðëàðû áåëÿ øåéè ýþéäÿ àõòàðûðëàð. ùÿòòà ìþâúóäèééÿòèìèç äÿ ýåäÿð. áèð áàòìàí óí. àúëûã êèìè äöøìÿíè-áèàìàíû ýþçäÿí ãîéìàéàëûì. ãàðÿò. Ùàëáóêè àðàìûçäà áåëÿ íèôàã âÿ øèãàã òîõóìëàðû ñà÷ìàüà ÷àëûøàíëàð äà ÷îõäóð. Åé ìþùòÿðÿì ãàðåëÿð. áó éîëäà ùàìûìûç âàð ãöââÿìèç èëÿ ÷àëûøìàëûéûã. õàëãû àú ãîéìàìàëûäûð. ÿìíö àñàéèøèí õÿëÿëäàð îëìàñûíû èñòÿìèðèê. Áó ãàéÿòäÿ äèããÿò îëóíìàëû èøäèð. Çèðà êè. ñÿùÿðäÿí àõøàìà ãÿäÿð íþâáÿò áÿêëÿéèð äÿ ñîíðà ìþâúóä îëàí ÷þðÿê ñàòûëûá ãóðòàðûð âÿ î áè÷àðÿëÿð àõûðäà ÷þðÿêñèç ãàëûá áàããàë äöêàíûíäàí àðìóä ãàõû àëûá îíà ãÿíàÿò åäèðëÿð. ãàðäàøëàð. éîâìèééÿ ìÿàøûíà êèôàéÿò åòìèð. Ìàäàì êè. íå÷ÿ ãèéìÿòÿ îëóðñà-îëñóí. òàâàíëû îëäóãëàðû ùàëäà áèð ÷þðÿê. ãàðäàøëàð.ñàòûëûð. Ýåú-òåç áóíäàí éàìàí íÿòèúÿ ÷ûõàð. Íå÷ÿ ýöíëÿðäèð êè. î âàõò íÿ êè. ùöððèééÿòè ñåâèðèê. ùÿì âàðëûüûìûç áàäè-ôÿíàéÿ óüðàð. Õóäàíÿêÿðäÿ ÿýÿð áåëÿ áèð ôöðñÿò ÿëëÿðèíÿ äöøÿðñÿ. Éîõñà ãîðõóðàì õóäàíÿêÿðäÿ àúëûã êÿñáè-øèääÿò åäÿð äÿ ãÿòë. òàíûäûüûì áÿçè ÿøõàñ âàðëû. ìÿõëóãó àú ãîéìàìàëûéûã. Àúëûã áÿëàñûíûí äÿôèíÿ ÷àðÿëÿð åòìÿê ëàçûìäûð. Àìàíäûð. ùöððèééÿò âÿ úöìùóððèééÿò òÿðÿôäàðûéûã. úèääè òÿäáèðëÿð åòìÿê ýÿðÿêäèð. éÿüìà áàøëàíàð.

Èøèí áåëÿ îëìàñûíû ñåâìÿéÿíëÿð éàñà áàòäûëàð.. Îõ. þç äöøöíúÿñèíè. Áóíóí ñÿáÿáè íÿäèð? Ùöððèééÿò! Åé áþéöê øàèðëÿðèí. Ãàðàýöðóù ôèðãÿñèíÿ ìÿíñóá áÿçè ùþêóìÿò ìÿìóðëàðû ÷àøûá èçòèðàáà äöøäöëÿð. ÿäèáëÿðèí ïÿðÿñòèäåéè-ðóùó! Åé ôðèøòåéèàñèìàíè! Ýöíëÿð.. Áèð íå÷ÿ íÿôÿð ìöñòÿñíà îëàðàã öìóì ÿùàëèíèí öçöíäÿ áèð øþâã âÿ ìÿñÿððÿò àñàðû íöìàéàí îëäó. Ùÿð êÿñ ãîðõóñóç. èíàíìàéàíëàð èíàíäûëàð. Ùÿð êÿñ ñÿáèðñèçëèêëÿ ùàäèñàò âÿ âÿãàéåíèí ìÿáÿäèíè ýþçëÿäè. åëÿ êÿëìÿëÿð åøèäèëèð êè. åé èëëÿð èëÿ ùÿñðÿòè-úÿìàëû èëÿ ãàðà ýöíëÿðäÿ ãàëàí ìèëëÿòèí èøûãëû ñèòàðÿñè! Åé ùöððèééÿò ìÿëÿêè! __________ 1 Åé Àëëàù. öðêöñöç þç ôèêðèíè. éàðÿááèì! Áó íÿ ýþçÿë àëÿìäèð?! Èíêè ìèáèíÿì áåáèäàðèñò éàðÿá. éîõñà ðþéà? (ôàðñúà) 275 . áó ýþðäöéöì ùÿãèãÿòäèð. Ìöçòÿðèá êþíöëëÿð òÿñêèí òàïäû. èíàíìàã èñòÿìÿäè.ØÀÌÀÕÛÄÀÍ (Ìöõáèð ìÿêòóáëàðû) 1 Áþéöê Ðóñèéàíûí ìþúöçíöìà èíãèëàá õÿáÿðè øÿùÿðèìèçÿ éåòèøäèêäÿ öìóìè ÿùàëèäÿ ãÿðèáÿ ùàëÿòè-ðóùèééÿëÿð òþðÿòäè. éà áåõàá?1 Ùÿð êÿñèí àüçûíäàí åëÿ ñþç. Áèðèíúè ýöí áÿëÿäèééÿ èäàðÿñèíèí éàçìàñû èëÿ úàìààò íöìàéÿíäÿëÿðè äèâàíõàíàéà òîïëàíûá âÿãàéåéè-úàðèééÿ ùàããûíäà ìÿëóìàò àëäûëàð. þç ÿãèäÿñèíè áÿéàí åäèð. Èêèíúè ýöí ÿñð ÷àüû ðóñ êèëñÿñèíèí úöíáöíäÿ âàãå îëàí ìåéäàíà úàìààò òîïëàíäû. Áó ùàëà ãÿäÿð áåø íÿôÿðèí áèð éåðÿ úÿì îëìàñûíà ìöìàíèÿò åäÿí ïîëèñ íÿôÿðàòû áó ùàëà áèýàíÿ äóðàðàã òÿñèðñèç ãàëäû. Ñîíðà Áàêû âÿ Òèôëèñ ãëàâàëàðûíäàí ïåéäÿðïåé ýÿëÿí òåëåãðàôëàð âöãóàòûí íÿ éîëäà úÿðÿéàí åòäèéèíè öìóìè åëàí åòäè. Áÿçè êÿñðÿòè-ôÿðÿù âÿ ñöðóðóíäàí ÷ûëäûðìàã äÿðÿúÿñèíÿ ýÿëäè. áåø ýöí áóíäàí èðÿëè î ñþçëÿð îíóí ãàíûíûí áàùàñûéäû. Áÿçè êèìñÿëÿð áþùò âÿ ùåéðÿò àëÿìèíÿ äàëìûø. àéëàð äåéèë.

ýóðóëòóëó àëãûøëàðëà îíó ÿëëÿðèíèí öçÿðèíÿ ýþòöðöá ýÿçäèðäèëÿð. Ìÿí ýþðìÿäÿí úÿìàëûíû ãóðáàíûí îëìóøàì. ñöðÿêëè.Åé òàðè-çöëôöíÿ äèëè-äèâàíÿëÿð ôÿäà. çàáèò-ÿñêÿð. öðêöñöç. Áó àðàäà øÿùÿð íà÷àëíèêè Æóïðàíñêèéÿ ãÿøø àðèç îëäó. Áþéöê-êè÷èê. î ðÿùìÿòèìöúÿññÿì îëàí ùöððèééÿòèí ìÿäëóëè-ùÿããèééÿñè èëÿ úàìààòû àøèíà åòäè. Ùÿìèí ýöí èúðàèééÿ êîìèòÿñèíÿ òÿñèñ åòìÿê ùàããûíäà áèð òåëåãðàô âàðèä îëäó. éûõûëäû. Áèð íèòãè-áÿëèü èëÿ âöãóàòè-úàðèééÿ ùàããûíäà òÿôñèëàò âåðèá äÿ ñîíðà î ìöáàðÿê êÿëìÿíèí. èíäè íåúÿ àçàäÿ. Áó äÿôÿ ãàðíèçîí ùåéÿòè-çàáèòàíûíäàí áèð íÿôÿðè êöðñèéè-õèòàáàòà ñöóä åòäè. Áó ùàëäà Øàìàõû öëÿìàñûíûí ÿí áÿíàì âÿ ÿí ôàçèëè îëàí Ìóñòàôà ÿôÿíäè úÿíàáëàðû êóðñèéè-õèòàáàòà ÷ûõäû. Àõ. Ìþùòÿðÿì çàáèòèí íèòãè ìöòÿðúèì âàñèòÿñèëÿ úàìààòà àíëàäûëäû. Øÿìè ýþðöá îëóðñà äà ïÿðâàíÿëÿð ôÿäà. Ìöõòÿñÿð. ßôÿíäè ùÿçðÿòëÿðèíèí íèòãè ñöðÿêëè àëãûøëàðëà áèòäè. ÿëà-ÿäíà. íÿ ôåéçèñöáùàíèñÿí! Ñöáùàíàëëàù! Ãàïàëû àüûçëàðäàí ãûôûëëàð ýþòöðöëäö. áÿé-ðÿèééÿò. Úàíëàð äåéèë. àëãûøëàðëà äàíûøûüûíû êÿñìÿéÿ ìÿúáóð îëóð. ãîðõóñóç þç ÿôêàðûíû áÿéàí åäèð. ñàëäàòûí àòÿøëè íèòãè úàìààòà åëÿ òÿñèð åòäè êè. Ñîíðà éåíÿ äÿ äöíêè 276 . ãöäóìóíà úàíàíÿëÿð ôÿäà. Ìèíëÿðëÿ òîïëàíìûø ìÿõëóãàò áèð âöúóäè-âàùèä êèìè î ìÿçàìèíèáÿëèüèí äöðÿðè-ìÿíñóðèíÿ õèðèäàð îëìàüà úàíö äèëäÿí ìöøòÿðè èäèëÿð. Ñÿí íÿ ôèòíåéè-úàùàíàøóáñàí! Ñÿí íÿ íåìÿòè-ñÿìàâè. éàðÿá! Áó íÿ àëÿì! Äöíÿí þç çàáèòèíèí ùöçóðóíäà “ëà” âÿ “íÿÿìäÿí” àðòûã ñþç ñþéëÿìÿéÿ èõòèéàðû îëìàéàí áèð íÿôÿð. úöìùóðè-íàñ áèëàôÿðã âÿ ìÿçùÿá ùÿð êÿñ ùöãóãúà ìöñàâè îëàðàã ñàéåéè-ùöððèééÿòäÿ èúòèìà åòäèëÿð. Õÿëàéèãè áó ìÿñÿëÿéÿ äÿ àøèíà åòìÿê ö÷öí 3 ýöí úöìÿ ìÿñúèäèí ùÿéÿòèíäÿ ìèòèíã òÿøêèë åäèëäè. Áó äÿôÿ ãàçè ßáäöëùöñåéíçàäÿ úÿíàáëàðû íèòãè-èôòèòàùû èëÿ ìÿúëèñè à÷äû. Âÿòÿíèí ãÿùðÿìàí ÿñýÿðëÿðè öìóìÿí éåíè ùþêóìÿòÿ ñàäèã âÿ òÿðÿôäàð îëäóãëàðûíû áÿéàí åòäèêäÿí ñîíðà çàáèò úÿíàáëàðû ìþâãåéèíè áèð íÿôÿð ñàëäàòà òÿðê åòäè. Ùþêóìÿò ìÿìóðëàðû ôþâðÿí ôàéòîí ýÿòèðèá îíó þç ìÿíçèëèíÿ àïàðäûëàð. Ñöðÿêëè àëãûøëàðëà ñàëäàò íèòã ñþéëÿìÿéÿ áàøëàäû.

èíòðèãàëàð áàøëàíäû. òàìàì-êàìàë èøäÿí ÷ÿêèëäè. Îíóí ö÷öí èøèìèç ÷îõ ëÿíý ýåäèð. Ëàêèí ãÿçåòëÿðèí ùÿð ýöí ýÿòèðäèéè éåíè-éåíè õÿáÿðëÿðäÿí ìöòÿÿññèð îëàí úàìààò ãåéðèøÿùÿðëÿðäÿ åäèëÿí èúðààò âÿ ñÿðÿíúàìëàðûí ùå÷ áèðèíèí Øàìàõûäà òÿòáèã åäèëìÿäèéèíäÿí éåíÿ äÿ ãÿëÿéàíà ýÿëèá ÷óíö ÷ÿðàéà áàøëàäûëàð. Áó ìÿñÿëÿíèí èíäèëèê ìöìêöí îëìàäûüû àíëàäûëäûãäàí ñîíðà äóìà âÿêèëëÿðèíäÿí èêè íÿôÿð íàìèçÿä åäèëäè. Ñàáèð ìÿðùóì äåìèøêÿí: Êþùíÿ èäàðÿìèç äóðóð. Áÿëÿäèééÿ èäàðÿñèíäÿí äÿ èêè íÿôÿð íöìàéÿíäÿíèí êîìèòÿäÿ èøòèðàê åòìÿñè ùàããûíäà ñþç à÷ûëäûãäà éåíÿ äÿ ùàé-êöé áàøëàíäû. èêè íÿôÿð äàâà âÿêèëèíäÿí èáàðÿò áèð êîìèòÿ èíòèêàá îëóíäó. èüâàëàð åäèëäè. þçö ýÿëìÿìèøäèð. Áèð íå÷ÿ ýöí èø áó ãÿðàð öçðÿ äàâàì åòäè. Èúðàèééÿ êîìèòÿñè òÿñèñ åòìÿéÿ ðÿèñëÿðèìèçèí íàáÿëÿä îëäóãëàðûíäàíìû. ö÷ íÿôÿð ùþêóìÿò ìÿìóðó. Ùàñèëè-êÿëàì. 277 .. äþðä íÿôÿð òàúèð. ßëèéåâ úÿíàáëàðû èñÿ áó òÿíãèäàòà òÿùÿììöë åòìÿéèá êîìèòÿ ñÿäàðÿòèíäÿí èñòåôà âåðäè. äÿñèñÿëÿð. Ìààøñûç îëäóüó ö÷öí ãåéðè-øÿùÿðäÿí ìöãòÿäèð ùöãóãøöíàñëàðäàí ýÿòèðìÿê ìöìêöí äåéèëäèð.. èíäè èúðàèééÿ êîìèòÿìèç áàøñûç ãàëìûøäûð. Ñàáèã áÿëÿäèééÿ èäàðÿñèíèí ëÿüâè âÿ éåíè ñå÷êè òÿðòèá åòìÿéè èñðàð åòäèëÿð. Èø áóðàäà øóëóü îëìàüà áàøëàäû.íàòèãëÿð íþâáÿ èëÿ ÿìíö àñàéèøè òÿìèí åòìÿê. Áèð õåéëè íÿñàéèù âÿ ìÿâàèçÿäÿí ñîíðà ñÿêêèç íÿôÿð ðóùàíè. ùöððèééÿò âÿ ìÿøðóòèééÿòèí àíúàã àäû ýÿëìèø. Äåìÿê. Ðÿíýè äÿ ñîëìàéûá ùÿëÿ. ùöððèééÿòèí ïàéäàð îëìàñû ùàããûíäà íÿ êèìè èãäàìàòäà áóëóíìàã ëàçûì îëäóüóíó áÿéàí åòäèêäÿí ñîíðà èúðàèééÿ êîìèòÿñèíÿ íÿ êèìè øÿõñëÿð èíòèõàá îëóíàúàüû õöñóñóíäà éåíÿ äÿ Ìóñòàôà ÿôÿíäè úÿíàáëàðû áÿéàíàò âåðäè. Ëàêèí áÿëÿäèééÿ èäàðÿñèíèí ñàëîíà òîïëàíìûø úàìààòû ñûüäûðìàäûüû ö÷öí åðìÿíè ëöòåðàí êèëñÿñèíèí ñàëîíóíà íÿãëè-ìÿêàí åòäèëÿð. éà íÿäÿí èñÿ éåíÿ äÿ ïàðòèéàáàçëûã ìÿñÿëÿñè ö÷öí ýåíèø ìåéäàí à÷ûëäû. äåäèãîäóëàðûí àðàñû êÿñèëìÿäè. ßñð çàìàíû èúðàèééÿ êîìèòÿñè òÿøêèë åòìÿê ö÷öí úàìààò âÿêèëëÿðè áÿëÿäèééÿ èäàðÿñèíÿ úÿì îëäó. Êîìèòÿíèí ñÿäàðÿòèíÿ áèðèíúè ïàäøàùëûã äóìà âÿêèëè Ìÿùÿììÿäòàãè ßëèéåâ úÿíàáëàðû èíòèõàá îëóíäó.

èøëÿíìÿëè èøëÿð ÷îõ. îáàäàí-îáàéà ýÿçèá-äîëàøûá ìèëëè òÿøêèëàò èúðà êîìèòÿëÿðè òÿøêèë åäèðëÿð. Ùÿãèãÿòÿí éîðóëìàã áèëìÿéÿí úàâàí òÿëÿáÿëÿðèìèç ÷àëûøûðëàð. ùÿìèí èòòèôàãëàð èñòÿð øÿùÿðäÿêè Èúðà Êîìèòÿñèíÿ âÿ èñòÿð ßðçàã Êîìèòÿñèíÿ áèðÿð íöìàéÿíäÿ ýþíäÿðìÿê òÿøÿááöñöíäÿ áóëóíóðëàð. îëäóãúà ôàéäàëû òÿñèð áàüûøëàäû. Ôÿãÿò áóðàñû âàðäûð êè. ìèòèíãëÿð òÿðòèá âåðèá âÿãòö-ùàëà ìöíàñèá íèòãëÿð ñþéëÿìÿê âÿ ñàáèãäÿ øÿùÿðèìèçäÿ âöúóäà ýÿëìèø ìèëëè êîìèòÿíèí èúòèìàûíäà ìöùàçèðÿëÿð îõóìàã âÿ ñàèðÿ êèìè ýþçÿë èãäàìàòäà áóëóíìàãäàäûðëàð. áóíà ÷àðÿ àðàìàëûäûð. Áåëÿ êè. Áó ñàéÿäÿ øÿùÿðèìèçäÿ áþéöê ùÿéàò àñàðû ìöøàùèäÿ îëóíìàãäàäûð.2 ÌÖÑßËÌÀÍ ÒßËßÁßËßÐÈÍÈÍ ÔßÀËÈÉÉßÒÈ Ùÿìèí ìàé àéûíûí ÿâàèëèíäÿí áÿðè øÿùÿðèìèçÿ âàðèä îëàí éåðëè ìöñÿëìàí òÿëÿáÿëÿðè Áàêû ìÿðêÿçè ìöñÿëìàí áöðîñó òÿðÿôèíäÿí àëäûãëàðû ìÿìóðèééÿò âÿ äöñòóðöë-ÿìÿëëÿðè ÿíúàìà éåòèðìÿêäÿ âàð ãöââÿëÿðè èëÿ ÷àëûøìàãäàäûðëàð. Ùÿìèí èúòèìàäà èñòÿð ñÿäàðÿò åäÿí òÿëÿáÿ Ãàðàéåâ úÿíàáëàðûíûí ýþçÿë ìÿíèäàð íèòãè. Ìÿñÿëÿí. Èøòÿ ÿí ìöùöì ìÿñÿëÿ! Áàêû Ìÿðêÿçè Ìöñÿëìàí Áöðîñóíóí íÿçÿðè-äèããÿòèíè áó ìÿòëÿáÿ úÿëáëÿ ÿðç åäèðÿì êè. ñààò äîããóç ðàäÿëÿðèíäÿ Øÿùÿðèí Ñàëäàòëàð Èòòèôàãûíûí íöìàéÿíäÿëÿðè èëÿ øÿùÿðèí Ôÿùëÿëÿð Èòòèôàãûíû äÿâÿò åäèá Ôÿùëÿëÿð âÿ Ñàëäàòëàð Èòòèôàãû (Ñîâåò Ðàáî÷è-Ñàëäàò) âöúóäà ýÿòèðäèëÿð. Áóíëàðäàí ÿëàâÿ ÿí ýþçÿë èãäàìàòëàðû Øàìàõû øÿùÿðèíèí ôÿùëÿ èòòèôàãû èëÿ ñàëäàòëàðû ìöòòÿùèä åòìÿëÿðèäèð. Î úöìëÿäÿí. îíëàðäàí éåòèøÿí ÿëàú ìèãäàðúà õåéëè êÿìäèð. 278 . ëàçûìëû. îíëàðûí èñòåäàäû àçäûð. úàí åøèäèðäèëÿð. Áó ãÿáèëäÿí îëàðàã òÿãðèáÿí èéèðìèéÿ ãÿäÿð èòòèôàã òÿøêèë åäèëäèêäÿí ñîíðà Èòòèôôàãëàð èòòèôôàãû âöúóäà ýÿòèðäèëÿð êè. Ôÿùëÿëÿð âÿ ñàëäàòëàð éåêäèýÿðèíè äÿðàüóø åòìÿê ö÷öí ãîëëàðûíû à÷ûá. Áóíäàí ÿëàâÿ òÿÿññöô îëóíàúàã áèð íþãòÿ äÿ âàð êè. þç àíà äèëëÿðèíÿ àøèíÿ äåéèëäèðëÿð. ìàé àéûíûí 23-äÿ. êå÷ÿí ýåúÿ. òÿëÿáÿ Ùÿããè Âåéñîâ âÿ ßëèùåéäÿð Ãàðàéåâ úÿíàáëàðûíûí ñÿéëÿðè ùÿãèãÿòÿí øàéàíèòÿãäèð âÿ òÿùñèíäèð. Ìèëëÿòèí åùòèéàúû ãàéÿò áþéöê. Áó àç ìöääÿòäÿ øÿùÿðèìèçèí áöòöí ÿñíàô âÿ êÿñÿáåéè-òöúúàð âÿ ñàèð âÿòÿíäàøëàðûíû úÿì åäèá Ñÿíÿòêàðëàð Èòòèôàãû âöúóäà ýÿòèðìèøëÿð. Ìàùàëëàðû êÿíääÿí-êÿíäÿ. úàí äåéèá. èñòÿð Ìèëëè Êîìèòÿ òÿðÿôèíäÿí àòÿøèí íèòã èðàä åäÿí Àüà Çåéíàëàáäèí Àòàêèøèéåâ úÿíàáëàðûíûí ñþçëÿðè ýþçÿë. êèôàéÿò ãÿäÿð òöðêúÿéÿ.

äþðä éöç îí ñÿêêèç ìàíàò ðàäÿëÿðèíäÿ áèð ìÿáëÿü âöñóë îëìóøäóð. Øàìàõûéà âàðèä îëìóø ìöñÿëìàí òÿëÿáÿëÿðè òîïëàíûá “Ìöñÿëìàí òÿëÿáÿëÿðèíèí áöðîñó” íàìèíÿ áèð úÿìèééÿò òÿøêèë åòìèøëÿð. Ìÿëóì êè. Ìÿõàðèúè ÷ûõäûãäàí ñîíðà. Áóíóíëà áåëÿ. øöêð îëñóí.Ñÿùùÿò úÿíàáëàðûíû äÿâÿò åòìèøëÿð. Áóíäàí ÿëàâÿ. òÿê áèð íÿôÿð äÿ îëñà éåíÿ äàâà âÿêèëèìèç ìþùòÿðÿì Øèðèíáÿé Ñÿôÿðÿëèáÿéîâ __________ 1 Èéóí 279 . ß. Áóíóíëà áåëÿ éåíÿ äÿ Øàìàõû Ìèëëè Ìöñÿëìàí Êîìèòÿñè èøñèç îòóðìàéûá ëàçûì îëàí éåðëÿðÿ íöìàéÿíäÿ ýþíäÿðìÿê ö÷öí òåç úàìààòû òîïëàéûá îíëàð ö÷öí âàõò âÿ ùàëà ìöíàñèá ìöùàçèðÿëÿð îõóìàã âÿ øÿùÿð ÿùàëèñè ö÷öí óí âÿ ÷þðÿê êàðòî÷êàñû êèìè ìöùöì áèð õèäìÿòè èôà åòìÿê âÿ ñàèð ôþâò îëìàñû úàèç îëìàéàí ìÿñàèëè-úàðèééÿíèí ùÿëëè èëÿ ìÿøüóëäóð.ßìèíçàäÿ âÿ À. Î úöìëÿäÿí øàáàí1 àéûíûí àõûðûíúû ýåúÿñè Ðçà Çàêè ÿôÿíäèíèí “Ñóëòàí Ùÿìèäèí õÿëè” ñÿðëþâùÿëè òåàòðîñóíó âÿ ×åõîâóí “Òîé” öíâàíëû êîìåäèéàñûíû ìþâãåéè-òàìàøàéà ãîéìóøäóëàð. Øàìàõûäà äà ìöôÿòòèíëÿð þòÿäÿí áÿðè ÿôêàðè-øåéòàíêàðàíÿëÿðèíè éöðöäöá íÿøð åòìÿêäÿí ÷ÿêèíìèðëÿð. Î úöìëÿäÿí ýÿëÿúÿê ïàéûçäàí èáòèäàè ìÿêòÿáëÿðèí áèðëÿøìÿñèíè íÿçÿðÿ àëûá äà Øàìàõûíûí þçöíäÿ âÿ ÿòðàôûíäà îëàí ìöòÿÿëëèìëÿðè òîïëàéûá îíëàð ö÷öí òöðêúÿ äàðöëìöÿëëèìèí êóðñó à÷ìûøäûð âÿ îðàäà òÿäðèñ åòìÿê ö÷öí ìöòÿõÿññèñ çÿâàòäàí Ì.3 Èíãèëàáûí áèðèíúè ýöíëÿðèíäÿ Øàìàõûäà òÿñèñ îëóíìóø Ìèëëè Ìöñÿëìàí Êîìèòÿñè Çàãàôãàç ìöñÿëìàí ãóðóëòàéûíûí òÿøêèëèíäÿí ñîíðà þçöíö Áàêû ìöñÿëìàí úàìààò òÿøêèëàòûíûí ìöâÿããÿòè áöðîñóíà èëùàã åòìÿê õöñóñóíäà øóðà åäèá ìöòòÿùèäöë-ðÿé áó ìÿñÿëÿ ãÿáóë îëóíäóãäàí ñîíðà áó ìÿðóçÿ èëÿ ãÿðàðäàäûíû ôþâãÿççèêð áóðàéà ýþíäÿðèá äÿ äöñòóðöë-ÿìÿë âÿ ìÿðàìíàìÿ èðñàë îëìàñûíû õàùèø åòìèøäèðñÿ äÿ. Òåàòðî âÿ ìöñàìèðÿëÿð âåðèá. âàðèäàòûíäàí ÿùàëèíèí áèñàâàäëàðû ö÷öí ýåúÿ êóðñó à÷ìàã êèòàá÷àëàð òÿá åòäèðìÿê êèìè ôàéäàëû éåðëÿðÿ õÿðú åäèðëÿð. ùÿð éåðäÿ îëäóüó êèìè. áèð àéäàí çèéàäÿäèð. Òÿðòèá åòäèêëÿðè ìöôÿññÿë âÿ ýåíèø ïðîãðàì öçðÿ ùÿðÿêÿò åòìÿäÿäèðëÿð. íÿäÿí èñÿ áó ùàëàäÿê ÿñëà úàâàá îëìàìûøäûð. Âÿ ëàêèí áóíëàðûí ùàìûñûíäàí àðòûã òÿëÿáÿëÿðèìèçèí øàéàíè-òÿãäèð ôÿàëèééÿòëÿðèíäÿí ìöôÿòòèíëÿðèí þíöíö àëìàã òÿøÿááöñàòûíäà áóëóíìàãëàðûäûð.Ìàùìóäáÿéîâ.

íÿòèúÿïÿçèð îëìàäû. îíëàðäàí ö÷ íÿôÿð øÿùÿð ãàðíèçîí êîìèòÿñèíèí íöìàéÿíäÿñè îëàí ñàëäàòëàðäûð. Ùÿð÷ÿíäè êè. Âàð îëñóí çèéàëû úàâàíëàðûìûç! 4 Ñàáèãäÿ Øàìàõû Èúðàèééÿ Êîìèòÿñèíèí ñÿëàùäèäèöìóìèñè èëÿ óéåçä êîìèññàðëûüûíà òÿéèí îëóíìóø çàáèò Àçàäáÿé Ãîúàìàíáÿéîâ úÿíàáëàðû áó àõûð âàõòëàðäà áÿçè ÿøõàñûí ãÿðÿçè-øÿõñèééÿëÿðèíäÿí íàøè îíóí ùàããûíäà åòäèêëÿðè òàëÿëèñàíÿ ýþðÿ èñòåôà ÿðèçÿñè âåðìèøäè. éàõóä Òèôëèñäÿí áèð êîìèññàð äÿâÿò åòìÿéè. Áàêûäàí. ìöñÿëìàí. éåíÿ äÿ ñÿäðè-ìÿúëèñ êîìèññàðûí ÿçë âÿ íÿñáèíè ùÿëë îëóíìóø ôÿðç åäèá äÿ ìÿñÿëÿíè ñÿñÿ 280 . åðìÿíè ìèëëÿòèíèí ùÿðÿñèíäÿí áèð íÿôÿð èíòèõàá åäèá êîìèññàðëûã âÿçèôÿñèíèí ùÿìèí ö÷ íÿôÿðÿ òàïøûðûëìàñûíû òÿêëèô åòäèëÿð. äþðä íÿôÿð äÿ þçëÿðèíÿ éîëäàø òàïûá îí íÿôÿð èìçàñû èëÿ èéóí àéûíûí îíóíäà Èúðàèééÿ Êîìèòÿñèíÿ ÿðèçÿ âåðèá óéåçä êîìèññàðûíûí âåðäèéè èñòåôàíû ãÿáóë åäèá õèäìÿòäÿí àçàä åäèëìÿñèíè ìöòàëèáÿ åòäèëÿð âÿ îíóí ÿâÿçèíÿ ÿýÿð Øàìàõûíûí þçöíäÿí øàéèñòÿ áèð àäàì áóëóíìàç èñÿ. áèð ÷îõ íàòèãëÿð óçóí-óçàäû íèòãëÿð ñþéëÿéèá. èéóí àéûíûí áèðèíúè ýåúÿñèíäÿ îëàí Èúðàèééÿ Êîìèòÿñèíèí úÿëÿñÿñèíäÿ ùÿìèí ìÿñÿëÿ ìþâãåéè-ìöçàêèðÿéÿ ãîéóëóá àëòû ñÿñÿ ãàðøû îí ñÿêêèç ñÿñ èëÿ Ãîúàìàíáÿéîâ úÿíàáëàðûíûí èñòåôàñû ãÿáóë åäèëìÿéèá.úÿíàáëàðû ìöñÿëìàí òÿëÿáÿëÿðè âÿ ñàèð ìþùòÿðÿì ìöÿëëèì ÿôÿíäèëÿð âàð ãöââÿëÿðèëÿ ÷àëûøûá î ôèòíÿêàðàíÿ øàéåàòûí âàùèéàò ãÿáèëèíäÿí îëäóüóíó èñáàò âÿ ìöñÿëìàíëàðûí ùÿãèãè äåìîêðàò îëäóãëàðûíû áÿäèùèééàòäàí îëäóüóíó ýþñòÿðìÿêäÿäèðëÿð. Áèëàõÿðÿ àéûí 12-úè ýåúÿñèíèí úÿëÿñÿñèíäÿ òàìàøà÷ûëàð úöìëÿñèíäÿí îëàí ãàðíèçîí ñàëäàòëàðûíûí áèð íÿôÿðè òÿùäèäàìèç áèð ñóðÿòäÿ ñþéëÿäè: Ùÿðýàù Èúðàèééÿ Êîìèòÿñèíèí öçâëÿðè óéåçä êîìèññàðûíû ÿçë åòìÿçñÿ. Àéûí 11-äÿ âÿ 12-äÿ ö÷ ýåúÿ ïåéäÿðïåé áó ìÿñÿëÿ ìöçàêèðÿ îëóíóá. éàõóä ðóñ. ëàêèí ùÿìèí àëòû íÿôÿð êè. ãÿðàðèñàáèãëÿ éåíÿ äÿ þç âÿçèôÿñè öçðÿ áàãè ãàëìàñû ãÿò îëóíäó. áÿçèñè êîìèññàðûí ëåùèíÿ âÿ áÿçèñè îíóí ÿëåéùèíÿ èðàäàòäà áóëóíäóëàð èñÿ äÿ. î ùàëäà ãàðíèçîí êîìèòÿñèíèí öçâëÿðè ýÿëèá ñèçëÿðè áóðàäàí ãîâóá èøëÿðè þç òÿñÿððöôöíÿ àëàð. Áó ñþçÿ êîìèòÿ öçâëÿðèíäÿí Ñàòóðéàí âÿ Ñÿôÿðÿëèáÿéîâ úÿíàáëàðû ïðîòåñòî åòäèëÿðñÿ äÿ.

éàõóä áèð ÷åòâåð ãÿíä âåðèëìÿéèáäèð. òÿáëèüàòäà áóëóíäóãäàí ñîíðà ýþðäöêëÿðè õåéèð áó îëìóøäóð êè. àú úàìààòûí äÿðäèíÿ ãàëûíûç. ãóøÿòìÿýè êèìè îòëàð éåìÿêëÿ êå÷èíèðäèëÿð.ãîéìàã èñòÿäè. Åëÿ êÿíäëÿð âàð ê.. áàúàðûãëû áàúàðûãñûçû ÷àïûá òàëàéûð. îíäà äàùà àú úàìààòûí þùäÿñèíäÿí ÿñëà ýÿëìÿê îëìàç. ñàáàù-áèðèýöí ìåøÿëÿðèí äÿ ìåéâÿëÿðè òöêÿíÿð. ßìíö àñàéèø èñòÿéèðñèíèç èñÿ. ùàíêû îáàäà úàìààòû òîïëàéûá ìÿâàèç âÿ íÿñàéèùäÿ áóëóíóá. Ùÿëë îëóíìóø ìÿñÿëÿíè äöáàðÿ áèð äÿ ñÿñÿ ãîéìàüûí ãàíóíäàí êÿíàð îëäóüóíó ñþéëÿäèêäÿí ñîíðà ìöñÿëìàí âÿêèëëÿðè öìóìÿí ãàëõûá íöìàéèøêàðàíÿ áèð ñóðÿòäÿ øóðà ñàëîíóíó òÿðê åòäèëÿð. ùàíêû ãÿñÿáÿäÿ. ùàíêû êÿíääÿ. áóüäà. Ñîíðà íå÷ÿ ìàääÿäÿí èáàðÿò áèð ïðîòåñòî éàçûá þç ìÿòàëèáëÿðè ãÿáóë åäèëìÿéèíúÿ êîìèòÿ øóðàñûíäà èøòèðàê åòìÿéÿúÿêëÿðèíè ãåéä åäèá äÿ ðÿñìÿí êîìèòÿéÿ ýþíäÿðäèëÿð. àëòû àéäàí áÿðè áèð ýèðâÿíêÿ óí. Èêè ìèëéîí éàðûì ïóääàí çèéàäÿ Øàìàõû óéåçäèíäÿ üÿëëÿúàò ìþâúóä îëäóüóíà äàèð áèð ÿñàññûç ìÿðóçÿ éàçìûø âÿ ãóáåðíèéà ÿðçàã 281 . ãóëäóðëóã.. éàü èëÿ äöéö ýÿðÿê. îòëàð ãóðóìóø. ÿìÿêþìÿ÷è. Íÿ ãÿäÿð êè. õàëãû ÿìíö àñàéèøÿ äÿâÿò åòìèøäèëÿðñÿ äÿ. àðïà. Éîõñà òÿáèèäèð êè. ëàçûìè ñÿðÿíúàìëàð åòìÿëèäèð. óí èñòÿéèðèê. Çèðà êè. Õàëã àúëûãäàí þçöíö îäà-êþçÿ âóðóð. éàéëàãëàðäà ýþéÿðòè âàðäû. õàëãûí ÷îõ ùèññÿñè éåìëèê.” Ìöáÿëëèüÿëÿðèìèçèí ýÿòèðäèêëÿðè áó õÿáÿð äîüðó îëäóüó ãÿäÿð äÿ ÿñÿôëèäèð. àú ãûëûíúà ÷àïàð. ÿëÿôëÿð éàíìûø. ãÿòëö ãàðÿò ýåò-ýåäÿ àðòàúàãäûð. 5 Äþâðè-ùöððèééÿòèí ùöëóëó èëÿ èñòÿð Áàêû. îä èëÿ ïëîâ îëìàç. Ãóðó ñþçëÿðëÿ ùå÷ âàõò ÿìíö àñàéèø òÿìèí îëóíìàç. îüóðëóã. åøèòäèêëÿðè úàâàá áó îëìóøäóð: “ßôÿíäèëÿð. Íÿòèúÿ íÿ îëàúàã ñîíðà ÿðç îëóíàð. áÿäáÿõòàíÿ Øàìàõû ÿðçàã êîìèòÿñèíÿ ãóáåðíèéà êîìèòÿñè òÿðÿôèíäÿí êîìèññàð òÿéèí îëóíìóø Àòàáåêéàí Øàìàõûéà ýÿëÿð-ýÿëìÿç ñàáèãäÿ àç-÷îõ Áàêûäàí ýÿëÿí ÿðçàüûí äà éîëóíó êÿñäè. Èíäè êè. ÿãÿëëÿí äàðû âÿ éà ãàðüûäàëû óíó âåðèíèç äÿ õàëãûí ãàðíûíû äîéóðóíóç. èñòÿð Øàìàõû êîìèòÿëÿðè òÿðÿôèíäÿí ïåéäÿðïåé ýþíäÿðèëÿí ìöáÿëëèüëÿð ýåíèø Øèðâàí ìàùàëûíû äîëàøûá. Áóíóí ö÷öí úèääè òÿäáèðëÿð. Òÿáèèäèð êè.

Çåìñêè ïóëäàí. àäû âàð. ãóëäóðëóã ýåò-ýåäÿ àðòûð. ñîíðà áóíóí ÷àðÿñèíè àðòûðìàã ö÷öí Áàêûéà íå÷ÿ íÿôÿð âÿêèë èíòèõàá åäèëèá ýþíäÿðèëìèøñÿ äÿ. Ëàêèí áó òÿðÿôäÿí ýöíäÿí-ýöíÿ ÿðçàã ùÿääÿí çèéàäÿ áàùàëàíûð. Øàìàõû óéåçä êîìèññàðû Ãîúàìàíáÿéîâ úÿíàáëàðû þç ìöàâèíè Õàíêèøè áÿé Ãàôàðîâ úÿíàáëàðûíû ãóëäóðëàðû òóòìàã âÿ éÿüìàéà ýåòìèø ÿøéàíû èñòèðäàä ö÷öí òÿéèí åòìèøäè. èñòÿð øÿùÿð èäàðÿñèíèí ãàðøûñûíäà éàðäûì èñòÿéèðëÿð. Àú ãóðä êèìè úàìààò áèð-áèðèíèí úàíûíà ñîõàøìûø. Çèðà êè. Çÿáòèééÿ ìÿìóðëàðû äà êèôàéÿò äÿðÿúÿ îëìàäûüûíäàí ñîéüóí÷óëóã. Ñÿðíèøèíëÿð úöìëÿñèíäÿí îëàí èñìÿòëè ìöñÿëìàí õàíûìëàðûíûí ùÿòòà ÿëáèñÿñèíè âÿ éåìÿê ö÷öí ýþòöðäöêëÿðè ÷þðÿéè áåëÿ éÿüìà åòìèøäèëÿð. éÿüìàéà ýåòìèø ÿøéàëàð äà èñòèðäàä îëóíìóøäóð. Ùÿð÷ÿíä êè. ßìíö àñàéèøè òÿìèí åòìÿêäÿí þòÿðè ÿðçàã ìÿñÿëÿñèíèí àñàíëûãëà ùÿëë îëóíìàñû ãåéäèíäÿ îëìàã ýÿðÿêäèð. èñòÿð ÿðçàã êîìèòÿñèíèí. þçö éîõäóð.êîìèòÿñèíÿ ìÿëóìàò âåðìèø. áàùàëûüûí øèääÿòèíäÿí ÿëëèàëòìûø ìàíàòà õèäìÿò åäÿí ìèëèñ àòëûëàðûíûí ÿêñÿðè õèäìÿòëÿðèíäÿí èñòåôà âåðìèøëÿð. Ãàôàðîâ úÿíàáëàðû áÿçè ìÿëóìàò úÿì åòäèêäÿí ñîíðà ùÿìèí ñîéóëìóø øÿõñè þçö èëÿ áÿðàáÿð àïàðûá Êöðäÿìèð ìàùàëûíäà Ìóðàäëû êÿíäèíäÿ ñóè-çÿíí îëóíàí ÿøõàñû ñÿôÿ ãîéìóø. Ãàôàðîâ úÿíàáëàðûíûí áó êèéàñÿò âÿ ëÿéàãÿòè øàéàíè-òÿùñèíäèð. ñîéóëìóø øÿõñ ãàðÿòýèðëÿðè áèðúÿáèðúÿ òàíûìûø. ñàëäàòëàð êîìèòÿñè òÿðÿôèíäÿí Áàêûéà ìÿìóð åäèëìèø Íåêðàñîâ úÿíàáëàðû Àòàáåêéàíûí ùÿäéàí ìÿðóçÿñèíäÿí ìöòòÿëå îëìóø äà ýÿëèá Øàìàõû øÿùÿð íöìàéÿíäÿëÿðèíè êåéôèééÿòäÿí õÿáÿðäàð åòìèø. Àòàáåêéàíûí ìÿðóçÿñèíäÿí êèìñÿíèí õÿáÿðè éîõ. ëàêèí ìÿðÿçèí ÿñë ÿëàúû áóíóíëà îëìàç. 282 . Áÿðÿêÿò âåðñèí êè. Óíóí áàòìàíû îí èêè ìàíàòà. Àú ÿùàëè ùÿð ýöí äÿñòÿ-äÿñòÿ òîïëàíûá. Áèð íå÷ÿ ýöí áóíäàí ìöãÿääÿì Áàêû èëÿ Øàìàõû àðàñûíäà áèð ôóðãîí àðàáàñû ñîéóëìóøäó. Áàêûéà òåëåãðàôëàð. Áó áàðÿäÿ äÿôÿàòëà ãóáåðíàòîðà âÿ Òèôëèñ Êîìèññàðèàòûíà éàçûëìûøñà äà. áó ùàëà ãÿäÿð ùÿëÿ î ìöðÿõõÿñèëÿðèí äÿ ýåòìÿñèíäÿí áèð ôàéäà ùàñèë îëìàìûøäûð. êÿíäëèëÿðèí äåäèêëÿðè íÿòèúÿïÿçèð îëìóø. ôþâðÿí îíëàð ùÿáñ îëóíìàãëà áÿðàáÿð. Áóüäàíûí òàüàðû äþðä éöç ÿëëè ìàíàòà òàïûëìûð. Îäóð êè. ñÿäðÿ øÿôà âåðÿñè ñÿðÿíúàì îëìàìûø. ÿðçè-ùàëëàð ýåäèðñÿ äÿ. ôàéäàáÿõø îëìóð. éà ãåéðè ìÿíáÿäÿí îíëàðûí ìÿâàúèáèíè àðòûðìàã ö÷öí ìÿõÿç éîõ.

Ôÿãÿò áóíëàðûí ùàìûñûíäàí áÿäòÿðè ïðîâîêàòîðëóã áÿëàñûäûð êè. ôÿàë äåìîêðàòèéà ôèðãÿëÿðè ìþâúóä îëäóüóíäàí ïðîâîêàòîðëóüóí ãàáàüûíû àëà áèëèðëÿð. Ïðîâîêàòîðëàð ìöôñèäåéè-øåéòÿíÿòêàðàíÿëÿðèíäÿí áèð àí îëñóí ãÿôëÿò åòìèðëÿð. èíàíäûðìûøëàð. áóüäà òàïûá àëìàãäàí àúèç ãàëìûøëàð. Ãàôãàñèéàíûí ãåéðè-øÿùÿðëÿðèíäÿ. î ìÿíùóñ ïðîâîêàòîðëóüóí þíöíö àëà áèëñèíëÿð. Àúûíäàí þëìöø áèð ãîíøóíóí þëöìöíäÿí ÿí éàõûí áèð ãîíøóñó àíúàã ö÷ ýöíäÿí ñîíðà õÿáÿðäàð îëà áèëèð. áóíà äà òÿùÿììöë åòìÿê îëàð. áÿðÿêÿò âåðñèí. Çàâàëëû ìöñÿëìàíëàð áèð íå÷ÿ ñÿðñÿðè ãàñèáëÿðèí ÿëèíäÿ áàçè÷ÿ ãàëìûøëàð. ÿñÿáèëèêäÿí ÷ûëäûðìàã äÿðÿúÿñèíÿ éåòèøìèø ÿùàëè ýàù ÿðçàã êîìèòÿñèíÿ. Ãÿùÿòëèê Øàìàõû øÿùÿðèíÿ âÿ ÿòðàôûíà î äÿðÿúÿéÿ éåòèøìèø êè. ùÿòòà çÿíýèíëÿð äÿ èñòÿäèéè ùàëäà ëàçûìè ìèãäàðäà óí. àúûíäàí þëìöø áèð ôÿãèðèí êÿôÿíè éåòìèø-ùÿøòàä ðöáëÿéÿ òàìàì îëóð. ìöãòÿäèð úàìààò õàäèìëÿðè. î ãÿäÿð áÿëà âÿ ìþùíÿòÿ ýèðèôòàð îëìóøäóð êè. îíóíëà ìöáàðèçÿ åòìÿê ùÿð øåéäÿí ìöøêöëäöð. “ìöñÿëìàíëàð ñèëàùëàíûð” – äåéÿ ñàëäàòëàðû èãíà åòìèøëÿð. Ôÿãèðëÿð äåéèë. àðïàíûí ïóòó ãûðõ ìàíàòà ñàòûëìàãäàäûð. áóüäàíûí ïóòó àëòìûø ìàíàòà. Áè÷àðÿ ìöñÿëìàíëàðûí þçëÿðèíÿ íþâáÿíþâ èôòèðà âÿ áþùòàíëàð éàüäûðìàãäàí ÷ÿêèíìèðëÿð. ãöââåéè-èìäàäèééÿ àëûá Øàìàõûéà ýÿòèðñèí âÿ áóíóíëà áÿðà283 . Îäóð êè. Ëàêèí áó äà éåíÿ ñÿùëäèð. Ùÿð êÿñ þç-þçëöéöíäÿ î ãÿäÿð äÿðä-ãÿìÿ. Îíóí ÿëèíäÿí òÿõëèñè-ýèðèáàí åòìÿê áèð ÿìðè-ìÿùàë êèìè ýþðöíöð. Ìÿëáóñàòûí ãèéìÿòèíèí íÿ äÿðÿúÿéÿ ÷ûõìàñûíû ýþñòÿðìÿê ö÷öí éàëíûç áó êèôàéÿò åäÿð êè. éîâìèééÿ áåø-îí ìàíàò ãàçàíú èëÿ ýöçÿðàí åäÿí áèð ôÿãèð àèëÿñèíè íÿ íþâ èëÿ èàøÿ åäÿ áèëÿð? Ùàëáóêè áó ãèéìÿòÿ îëàí ìÿêóëàò àñàíëûãëà äöðöñò îëìóð. ýàù êîîïðåòàèâ äöêàíëàðûíà ùöúóìàâÿð îëóá þç èíòèõàáêÿðäÿëÿðè îëàí ìÿìóðëàðû ñþéìÿê âÿ óðìàã èëÿ ìèí íþâ ðöñâàé÷ûëûãëàð òþðÿäèðëÿð. î äà àúëûã áÿëàñûäûð. Áèíàÿíèëåéù áó ýöíëÿðäÿ ñàëäàòëàð þç àðàëàðûíäà áèð íÿôÿð íöìàéÿíäÿ èíòèõàá åäèá Òèôëèñÿ ýþíäÿðìèøäèëÿð êè. Ôÿãÿò ìöëàùèçÿ áóéóðóëñóí. íÿ ùÿâÿñêàð ôÿùëÿ ôèðãÿëÿðè âàð êè. ãîíøóíóí ãîíøóäàí ÿñëà õÿáÿðè éîõäóð. Ëàêèí áèçèì áÿäáÿõò Øàìàõûìûçäà íÿ êàðàøèíà ìèëëÿò áàø÷ûëàðû. – äåñÿì ãÿòèééÿí ìöáàëèüÿñèç âÿ èüðàãñûçäûð.6 Øàìàõûäà áèç ÷ÿêèëìÿç áèð äÿðäÿ ìÿðóç ãàëìûøûã êè.

èíãèëàá òÿðÿôäàðû ãîéàí éîëäàøëàð íÿäÿíñÿ àúûíäàí þëÿí õàëãûí äÿðäèíÿ ãàëìàéûá. ìÿìóëàò âÿ ìÿëáóñàò áóëäóëàðñà. Àäëàðûíû ùàìûñû õàëã. Èøòÿ ãàðà öðÿêëè ïðîâîêàòîðëàðûí äà èñòÿäèéè áóäóð. Áóíóí äà íÿòèúÿñè íÿ îëäóüó ìÿëóìäóð.áÿð éåíÿ äÿ þç øóðàëàðûíäà ãÿðàð ãîéìóøëàð êè. Äþâðè-ìÿíùóñè-èñòèáäàääà ìÿñóíèééÿòè-øÿõñèééÿòäÿí ìÿùðóì åäèëìèø áè÷àðÿ ìöñÿëìàíëàð úöìùóðèééÿò áàéðàüû äàøûéàí èíäèêè Ðóñèéàäà éåíÿ äÿ î áÿëàéÿ ìöáòÿëàäûðëàð. 1917 284 . ôþâðÿí ùÿúçà åòñèíëÿð. Ùàíêû åâäÿ ñèëàù âÿ ÿðçàã. øÿùÿðè ÿëëè àëòû ùèññÿéÿ áþëöá áèð ýöíäÿ ìöÿééÿí ñààòäà ãÿôëÿòÿí ùàìàí òÿãñèì åäèëìèø ìÿëóì ùèññÿëÿðäÿ öìóìè àõòàðûø èúðà åòñèíëÿð. áó ýöí îíëàðà ãÿééóì îëìàã èñòÿéèðëÿð.

.

.

Äöí ýèðéÿëè ÿáð èëÿ âàð èäèç ùàìû ìÿñòóð. ôÿüàí åò! Ãàí àüëà. Èíäè áÿçÿíèá øóõ ÷è÷ÿêëÿðëÿ òÿìàìûç. åé áèõÿáÿð. Îë íàçèê. îë ÷åøìè-õóìàðû. Îë ÷åøìè-ñÿìàèíè ýþðöá åéëÿäèê àùÿíý. îë ãÿìçÿëè éàðû – Ñÿí êèì. Ñèç êè. Àéà. åé éàðè-ìöâàôèã. Ïÿæìöðäÿâö ìÿúðóùö ïÿðèøàí èäèç àõûð. Ñÿíäÿí êè. áó áÿçÿêäÿí íÿ îëóá ãÿñäè-ìÿðàìûç? Íàýàù î àüàúëàð íåúÿ ãûñãàíúö ùÿéàëû – Ùàë èëÿ ìÿíÿ åéëÿäèëÿð ùàëè î ùàëû. 287 1905 . íÿäèð ñèçäÿ áó ùàëÿò? Åéëÿð áó ýöìöø ÿëëÿðèíèç âÿúäÿ äÿëàëÿò. Áèç äÿ àðàðûã îëìàã åëÿ ÿëëÿðÿ ìàëèê. Ôèðóçåéè-õîøðÿíý èëÿ øÿôôàô ñÿìàëàð. àüëà. øàìö ñÿùÿð àüëà. ýÿëèð çàùèðÿ ìèí-ìèí ýöëö ýöëøÿí. Íèëè-ôÿëÿêÿ ñþéëÿäèì: åé ñàô ñÿìàëàð. äàùà äöí ïåéêÿðè öðéàí èäèç àõûð. áþéëÿ áÿçÿêëè? Åé àëìà àüàúëàðû. áó ýöí èñòÿðñÿí îíó ðóùè-ðÿâàí òÿê. îëàã îë ðÿíýè-äèëàðà èëÿ ùÿìðÿíý. î àü ÿëëÿðè. Àâöõ.Æàí Ðàìî ÍßÜÌÅÉÈ-ÎÐÄÁÅÙÈØÒ ×öí ýþðäöì îëóá àëìà àüàúëàðû ÷è÷ÿêëè. Áèç ñåâýèëèíèí ýþçëÿðèíÿ îëìóøóã àøèã. Èíäè íÿäè áàèñ êè. ÿúÿáà. Ñîðäóì. Åé ýóøåéè-ìåéõàíÿñè õÿëâÿòýÿùè-öøøàã. Ýþðäöêäÿ íå÷öí àüëàäûéîðñàí ìÿíè áÿñ ñÿí? Òîðïàã äåäè: åé àøèãè-áè÷àðÿ. íèéÿ îëäóç. Õàêÿ äåäèì: åé ýöëøÿíè-íöçùÿòýÿùè-öøøàã. ýþçöíäÿí úèéÿðèí ãàíû ðÿâàí åò! Çèðà. Áèð ýöí ÷ÿêÿðÿì ìÿí îíó àüóøóìà úàí òÿê: Áó ùàëû ñàëûá éàäûíà. îëóáñóç áåëÿ ìÿñðóð? Àâöõ. Òà êèì. íàçèê îëàí ÿëëÿð èëÿí éàðûíû ýþðäöê. äåäèëÿð: ñåâýèëè äèëäàðûíû ýþðäöê. äåäèëÿð: åøãäÿ. Àü. Îëäóã î ñÿáÿáäÿí î ýåäÿí ìÿñëÿêÿ ñàëèê. Ñÿùùÿò êèìè ýÿë íàëÿéÿ. î ýþçÿë ýþçëÿðè.

Ìÿí íÿ ö÷öí áèëìÿäèì îë ñÿíÿòè? Êÿíäëè äåäè: – Âÿúùè áóäóð. Èñòÿìèøÿì ÿéìÿéÿ. àé ãîíøó. Ñÿí òàðû. Ñûíäû àüàú. Âàð ÿúÿá àñóäÿ. Ñÿí áàúàðà áèëìÿñÿí1 îë ñÿíÿòè. ìöõòÿñÿð. çÿùìÿòè îëäó ùÿäÿð.À.È.Êðûëîâ ÇßÙÌßÒÊÅØ ÀÉÛ Ýþðäö àéû êÿíäëè ÷ÿêèð çÿùìÿòè. Ôèêð åëÿäè: “Éàõøûúà òàïäûì ïåøÿ”. Ñÿáðö áèëèêäèð áó èøèí ùèêìÿòè. äöøöáäöð ñÿíÿ. Ïóë ãàçàíàð. Ñÿíäÿ î øåéäÿí ÿáÿäÿí éîõ ÿñÿð. Õåéëè àüàú ñûíäûðûá åòäè òÿëÿô. Ùàíñû áèðèí áàñäû. áóíóí áèðúÿ íÿäèð èëëÿòè. ñûíäûðìûøàì. Ýåòäè ìåøÿ è÷ðÿ îäóí ãûðìàüà. Øàù-áóäàüû áàøëàäû ñûíäûðìàüà. àñàí ñÿíÿòè. ìÿíôÿÿò èëÿ ñàòàð. ùå÷ ÿéìÿ ÿéÿ áèëìÿéèð. Ýÿçäè. Ñîíðà ýåäèá êÿíäëèéÿ áþéëÿ äåéèð: – Áèð èøèì. äîëàíäû ìåøÿíè ùÿð òÿðÿô. éàõøû ãàçàíúà ÷àòàð. ãàíäûð ñÿáÿáèí áèð ìÿíÿ. 1909 __________ 1 Áèëìÿçñÿí 288 . Äöøäö îíóí äà ùÿâÿñè áó èøÿ. Ñþéëÿ. Ìÿí ìåøÿäÿ õåéëè àüàú ãûðìûøàì. Ýþðäö êè. ÿéÿ áèð òÿùÿð. ßéìÿ ÿéÿð.

Ýÿëäèëÿð éîëäà ðàñò áèð íÿôÿðÿ. Ãàçëàð þç éàíëàðûíäà ëåéê áóíà. Î çàìàíäàí òàìàì õàññö àâàì Åòìèø îíëàðäàí þòðö áèð áàéðàì. çöëì îëàð àäàìëàðà äà. Åéëÿéèáëÿð õèëàñ äöøìÿíäÿí. ßùìÿãàíÿ âåðèðäèëÿð ìÿíà. Òÿëÿñèðäè ãàáàãúà ñàòìàã ö÷öí. Àíëàìàç ùå÷ áó çàëèìö áÿäáÿõò – Êè.ÃÀÇËÀÐ Êÿíäëèíèí ãÿíøÿðèíäÿ áèð ñöðö ãàç. Þç ùàëûíäàí øèêàéÿò åòäè ùÿðÿ. Ùÿì âåðèð õåéëè-õåéëè çÿùìÿòëÿð. Ãàçëàðû èíúèäèá øàïàòëàð èäè. Ñèçÿ ùþðìÿò îëà ýÿðÿê íÿ ñÿáÿá? Íèéÿ ñèç èñòÿéèðñèç àéðûëàñûç. áèçÿ áîðúëóäóð åäÿ ùþðìÿò. Áèð ÷óáóãëà ñöðöðäö ÷îõ ñàéìàç. Îõóìóøàì âÿ ëàêèí èñòÿéèðÿì – 289 . ãîéóáëàð úàùàíäà áèð áþéöê àä Ðîìà øÿùðèí åäÿí çàìàí ìÿñêÿí. Éîë ýåäÿí ñîðäó: – ×îõ ýþçÿë. Ãàç äåéèë. (Îëäó òà êè ãàçàíú àäû àðàäà. Áèçëÿð èëÿ áó çàëèìö ãÿääàð Àäè ãàçëàð êèìè åäèð ðÿôòàð. Î ñÿáÿáäÿí áó áàðÿäÿ ÿáÿäÿí Ýþðìÿðÿì êÿíäëèíè ìöãÿññèð ìÿí). Äåäèëÿð: – Âàðìû áèç êèìè áÿäáÿõò? Éà îëàðìû áó êÿíäëè òÿê äèëñÿõò? ×ÿêäèðèð ÷îõ áèçÿ ÿçèééÿòëÿð. Ãåéðè-ãàçëàðäàí àðòûúàã îëàñûç? – Áèçèì ÿúäàäûìûç! – Áóíó áèëèðÿì. ×öí áó èøäÿ ãàçàíú àäû âàð èäè. ÷îõ.. Áèçèê îë øàíëû ãàçëàðà þâëàä – Êè. Øÿùðÿ áèð àçúà åðòÿ ÷àòìàã ö÷öí..

áèëÿì ñèç íÿ åòìèñèç õèäìÿò. ÷îõ äàðûõìàéûí áó ñàéàã. õàëãà ñèç õèäìÿò. ßçèçèì. íÿ åéëÿìèñèç? – Áèç? Áèç ùå÷ çàä! – Íÿäèð äàùà ñþçöíöç? Áóíà èãðàð åäèðìèñèç þçöíöç? Åòìÿéèáñèç êè. Íÿ äåéèðñèç òàìàìûíû ãàíûðàì. Þçöíöç.. áèð áàðû ÷ÿêèí õèúëÿò.Êè. Àëäûëàð ëàçûìûíúà ùþðìÿòëÿð. Áó ñþçö áèð íå÷ÿ êÿðÿ äåìèñèç. Ðóìó äöøìÿíäÿí åéëÿéèá àçàä. Ñèç éàðàðñûç ãîâóðìàéà àíúàã. Îíëàð åòìèøäè õàëãà õèäìÿòëÿð. – Áóëàðû ÷îõ ýþçÿëúÿ àíëàéûðàì. ñþéëÿéèí. Ãîéóí ÿúäàäûíûç ãàëà ðàùÿò. Àëàñûç ñèç äÿ õàëãäàí öúðÿò? – Áèçèì ÿúäàäûìûç ãîéóáëàð àä. Íèéÿ õàëã åéëÿñèí ñèçÿ ùþðìÿò? Óòàíûí. 1909 290 ..

Àðàáà ýåòìÿäè ÿñëà ãàáàüà. Áÿñ íÿäÿí þòðö áó èø ìöøêöë èäè? Éöê äåéèë ÷îõ äà àüûð. ìöãÿññèð êèìäèð? Ãîé îíó áèëñèí î êèì ùàêèìäèð. Áó ãÿäÿð áèç áèëèðèê êè. Þðäÿéèí ìåéëè ýþéÿ ó÷ìàã èäè. Ãîøóëóá ÷ÿêäèëÿð èñÿ íÿ ãÿäÿð. ùåéôà. éöíýöë èäè. Áèð çàìàí îëäó ö÷ö ùÿìàùÿíý. ýåðè ýåòìÿêäÿ èäè. Éöêëöúÿ áèð àðàáà ÷ÿêìÿê ö÷öí. Äåéÿñÿí áàòìûø èäè áèð áàòàüà. ÞÐÄßÊ Âß ÕßÐ×ßÍÝ Áèð áàëûã. Þç éåðèíäÿí îíó äÿáÿðòìÿê ö÷öí. þðäÿê èëÿ áèð õÿð÷ÿíý. Ôèêðè. áó úÿùÿò – Ãàëìûø îðäà àðàáà áèùÿðÿêÿò. Îëäó çÿùìÿòëÿðè àõûðäà ùÿäÿð.ÁÀËÛÃ. Ýÿð÷è õÿð÷ÿíý äÿ ýöú åòìÿêäÿ èäè. Áàëûüûí ãÿñäè ñóéà ãà÷ìàã èäè. Áóðäà êèì ùàãëû. 291 .

Ýþðäö ãàð öñòöíäÿ éàòûá áèð èëàí. Øèääÿòè-ñÿðìàäàí îëóá íèìúàí. Çÿððÿúÿ éîõ ùèññäÿí îíäà ÿñÿð. Íåìÿòÿ áþéëÿ îëóíóðìó ñèïàñ? Áþéëÿ äåéèá ãàïäû îúàã äàøûíû. Ìöìêöí îëàí ãÿäÿð åëÿäè åùòèðàì. Õàòèðè éàíäû èëàíûí ùàëûíà. Ñþéëÿäè úöò÷ö: à íÿìÿêíàøöíàñ. Îëäó âÿëèíåìÿòèíÿ ùÿìëÿâÿð. 1909 292 . Îä ãûðàüûíäà îíà âåðäè ìÿãàì. Ãàïäû ýþòöðäö ãàð öçöíäÿí îíó. Ãîâçàäû éåðäÿí áàøûí îä áÿäýöùÿð. Ãûëäû òÿðÿùùöì îíóí ÿùâàëûíà. Ýÿëäè î ñààò äåéÿñÿí úàí îíà.ÚÖÒ×Ö Âß ÈËÀÍ Ãûø ýöíö áÿðê ÷îâüóí èäè áèð ñÿùÿð. Øàõòà ãóðóòìóø áÿäÿíèí ñÿðáÿñÿð. ßçäè î ñàÿò èëàíûí áàøûíû. Úöò÷ö áàáà éîëäàí åäèðäè ýöçÿð. Êÿíäÿ ýÿòèðäè î ÿçèç ìåùìàíû. Èñòè ÿñÿð åòäè ãö áèð àí îíà.

îíëàðû ìÿí äÿ. åù. ùàéãûðäû. Ôèëè ýþðäöêäÿ úóìäó. Ùÿì äåñèíëÿð ýþðÿí úÿìàÿòëÿð: “Áàðÿêàëëàù. ãûøãûðäû. – Ãàíûðàì. Äåäè òîïëàí: – À ãîíøó. Åòìÿ ðöñâàé÷ûëûã. Ñÿíìè ôèë öñòöíÿ ìûðûëäàðñàí? Áàõ. Àëàáàø ñþéëÿäè úÿâàáèíäÿ. Ñÿí ùöðöðñÿí î ùå÷ ìÿùÿë ãîéìàç. àé éàçûã. Õàëã ìàò-ìàò. òÿÿúúöá åéëÿéÿðÿê. áÿëëèäèð. ùöðäö. 1909 293 . àé àëàáàø. Àðõàñûíäàí ýåäèðäè ÿñíÿéÿðÿê. õûðûëäàðñàí. ÿëáÿòòÿ. Ôèëèí öñòÿ ÿúÿá ýåäèð áèð áàø”. áèð àçúà éàâàø. îëìàç.ÔÈË Âß ÀËÀÁÀØ Õàëãà ýþñòÿðìÿéÿ ôèëè ôèëáàí Êö÷ÿäÿ ýÿçäèðèð èäè ùÿð éàí. Áèëäè ùàðäàíñà áóíëàðûí ñîðàüûí – Àëàáàø êÿñäè äÿñòÿíèí ãàáàüûí. áàñäû. ãöâÿòëèúÿ àëàáàø. Äàâàêàðëûãäà òàïìûøàì øþùðÿò. îíäàêû ùàëÿò. Ãîé ìÿíè òÿðèô åéëÿñèí èòëÿð. Àììà ýþð î íåúÿ ýåäèð ñàéìàç. Ôèë áó éåðëÿðäÿ. Èøòÿ éàëíûç ìÿíÿ âåðÿí úöðÿò Áóäóð. Óëàäû. åù. Áþéëÿúÿ äàâà åòìÿçèí ùÿð âÿãò. Î ñÿáÿáäÿí äÿ õàëã îíó òàíûìàç. þçöí.

ìÿýÿð êîðñàí. Ãóðä úàâàá òàïìàäû. Àíàäàí éà êè. Òóòäó. äàüûòäû îë ãóçóíó. ùå÷ äîüóëìàìûñàí. àòàí. ñÿí î âàõò îëìàìûñàí. ìÿíèì éàøûì àçäûð. ãÿçÿáëÿíäè. ñÿíäÿí äàéàíìûøàì àøàüà. Ñÿí áèëèðñÿí. Âàð èìèø êè. òàïûá íÿ äåñèí. Àíàäàí îëäóüóì ùÿìèí éàçäûð. Ñÿíäÿ âàð úöðáÿúöð éàìàí ùàëëàð. Ñö êÿíàðûíà ýÿëìÿðÿì ùå÷ âÿãò.ÃÓÐÄ Âß ÃÓÇÓ Ñó êÿíàðûíäà ãÿôëÿòÿí. Ãûøãûðûá ÷îõ àúûãëû ñÿñëÿíäè: – Òóòàëûì. Ãóçó àíä è÷äè. Ãóðä àúûãëàíäû. Ãóðä îëàðêÿí ñó è÷ìÿéÿ ìÿøüóë Ôèêðè îéàíäû êèì. éûðòäû. áó äîüðóäóð. 1909 294 . Ñÿíè ýþðäöêäÿ åòìÿðÿì úöðÿò. ýÿëäè ôÿðéàäà: – Éîõ èäèì ìÿí î âàõò äöíéàäà. Äåäè: – Àõìàã ãóçó. Ãóçóíó áèð áÿùàíÿ èëÿ éåñèí. Íÿ äåéèðñÿí. éà éàëàí? Áó éåðÿ ÷öí éåòèðäè ãóðä ñþçöíö. Ìÿí êè. àíàí î çàìàí. íà÷àð Áèð ãóçó áèð ýöí îëäó ãóðäà äö÷àð Ãóçó ãîðõóá äàéàíäû õåéëè ìÿëóë. ñþéëÿäè: – À éàñàð. Èë éàðûìäûð åøèòìèøÿì áóíó ìÿí: Äàíûøûðñàí äàëûìúà ÷îõ ñþçö ñÿí. Ìÿíè éîõñà ýþðöá äÿ ñàéìûðñàí? Äå ýþðöì áèð íå÷öí ñóéà ýèðäèí? Íèéÿ ñÿð÷åøìÿíè áóëàíäûðäûí? Ãîðõà-ãîðõà ãóçó äåäè: – ßúÿáà.

Ìåéìóí äåäè: – Áèð äàéàíûí. Áöëáöë äåäè: – Áóíëàð èëÿ êàð àøìàç. Óúàëìàäû êàìàí÷àíûí íÿâàñû. Åøøÿê áàüûðäû: – Ãàðäàøûì. Àç ãàëäû êè. Îòóðìàã öñòÿ ñþçëÿðè óçàíäû. Ñöðòäö êàìàí÷àéà àéû ÿëëÿðèí. Èøòÿ éåíÿ ìöíàãèøÿ áàøëàíäû. Ãîé òàð÷ûëàð ãàëõûá àéàüà äóðñóí. òÿðÿá áÿçìè ãóðäóëàð. 295 . áèçÿ îòóðìàüû ýÿë þéðÿò. Éåíÿ ñÿñ ÷ûõìàäû. ÷ÿï êå÷è. áèð àçúà çÿùìÿò – ×ÿêèá. éîëäàøëàð! Êàìàí ÷àëàíëàð öç-öçÿ îòóðñóí. Úÿðýÿ èëÿ äóðàã. Áàøëàäûëàð íÿüìÿëÿðè ÷àëäûëàð. Áó áàø-ãóëàã êàìàí÷àéà éàðàøìàç. Áèð ÷ÿìÿíèí öñòÿ ìÿúëèñ éàïäûëàð. áàõ áóäóð. äàøà. Áèçèì áåëÿ îòóðìàìûç ãÿëÿòäèð. Õàùèøèìèç áóäóð. Ýÿëèí èíäè íÿüìÿíè áàøäàí ÷àëàã. ×àëìàüà ùÿìàùÿíý îëäó úöìëÿñè. ÷ûõìàäû òàðûí ñÿäàñû. Ùåéôà êè. Áèç áèð íå÷ÿ êàìàí÷à. Äàüà. Îòóðäóëàð. î ìÿñëÿùÿòäèð. Òàáå îëäó òàìàìèñè óëàüà. ùåéðàí ãàëäûëàð. ãàðäàøëàð! Áó íþâ èëÿ îòóðìàçëàð. Áó ÿñíàäÿ êå÷äè îðäàí áèð áöëáöë. Éàëâàðäûëàð: – Ñÿí åò áèçÿ òÿÿììöë. Ìèçðàáû àðà íÿ ãÿäÿð âóðäóëàð. èêè òàð òàïäûëàð. òîõòà. ëàï ãîïàðà òåëëÿðèí. Ìÿí äóéìóøàì èëëÿòèíè. Äþðä ñÿñëèúÿ áèð ìóñèãè íÿüìÿñè. Áèð óëàüà éîëäàø îëäó ùÿð ö÷ö. Èêè êàìàí÷à. äóð. Áóðäà áèð èøðÿò ìÿúëèñè éàïìûøûã. Àììà éåíÿ ñÿñ ýåòìÿäè óçàüà.ÑÀÇÀÍÄÀËÀÐ Äÿúÿë ìåéìóí. ñÿùðàéà øóðèø ñàëàã. òàð òàïìûøûã. ÷îëàã àéû.

Ñÿáÿá îäóð áó ãàíóíà òàáåéÿì. Ñÿíèí ãÿäÿð ìÿí èøëÿñÿéäèì ÿýÿð. éîõ îëìóøäóì.Ìóñèãè çþâãö èñòÿéèð áó ñÿíÿò. Àíúàã îíäà ñóéóì áèð àç òÿðïÿøÿð. Ýþé. Ùå÷ äöøÿðìè õàòûðûíà áó ãàíóí – Êèì. òÿðïÿíìÿðÿì. Áóíëàð áöòöí áîø-áîø ýÿðÿêñèç èøäèð. Áèð äÿ ýÿðÿê åëì èëÿ ãàáèëèééÿò. Ñèçäÿ êè. Áîø éåðÿ çÿùìÿò ÷ÿêìÿéèí. Ðàùàò ãàëûá äöíéàíû ñåéð åéëÿðÿì. Áó ãàéüûñûç éàøàìàüû. Ýÿðÿê äåéèë ÷îõ äà ìÿíÿ òÿðèôè. à úàíûì áèð áåëÿ. Ùÿðäÿí êöëÿê ÿñÿð êè. Ãóðóìóøäóì. ìèíèê ÷ÿêèðñÿí áåëÿäÿí-áåëÿ. õàëãûí ìÿñðÿôè. ×àé úàâàá âåðäè: – Ñåéð åäÿðêÿí óçóí. Ýÿìè. áþéöê ÷àéàì. êÿðÿúè äÿ. Ñÿíèí ÿéðè úûçûãëàðûí ÷îõñà äà. Ýàù êÿïÿúè äàøûéûðñàí. àé éàçûã? Éöê. éàðïàã äöøÿð. Íÿãøÿëÿðäÿ ìÿíèì éåðèì éîõñà äà. 296 . ýàù ãàéûã? Éîðóëìàçñàí ìÿýÿð ùå÷ ñÿí. Ìÿíè ùå÷ âàõò èíúèòìÿìèø áèð àç äà. ÿëãÿðÿç. ìöõòÿñÿð. ãàéûã. éîõäóð áóíëàðäàí áèð ÿñÿð. ñó ÿýÿð òÿðïÿíñÿ. äöçäöð. õàëãà íàôåéÿì. Èøëÿìÿê îëìàç. éóìóøàã îò è÷èíÿ áàòìûøàì. êîëàç äà. Àììà ìÿíèì äþðä áèð éàíûì ãÿìèøäèð. òþêöëöðñÿí äÿðéàéà. Òÿðàâÿòè îëàð î âàõò ãàèì. ìöõòÿñÿð. àõñà äàèì. Ìÿí êè. Õàíëàð êèìè ïÿðãó éåðäÿ éàòìûøàì. 1910 ÝÞË Âß ×ÀÉ Ýþë ñþéëÿäè áèð ýöí ãîíøóñó ÷àéà: – Íÿ àõûðñàí. Áèð øåé èëÿ åòìÿê îëàðìû ÿâÿç? Êöëÿê íÿ ãÿäð ÿññÿ äÿ. Äåéèëñÿì äÿ.

áó ãÿäÿð ÿëëÿøèðÿì çÿùìÿò èëÿ. ìÿí ó÷àðàì ýþé öçöíÿ. Ãàðàãóø ýþðäö îíó ñþéëÿäè ÷îõ íèôðÿò èëÿ: – Áó íÿ ýöíäöð. Ãèñìÿòèí äþâðè-ãÿçàäàí äàùà ìöçäàä îëñóí! Àììà ìÿí êè. Àõûðäà ëàï áöòöí-áöòöí ãóðóäó. Ìÿí ó÷àí âàõòäà ÿòðàôà äöøÿð ñÿñ âÿùøÿò. áó øàíëàðäà ìÿíèì äÿ âàð èêè ãÿòðÿ áàëûì. öðÿéèí øàä îëñóí. ×þëäÿ ùåéâàí. Åùòèðàì èëÿ îíà áàë àðûñû âåðäè úàâàá: – Áÿëè. ôÿðìàéèøèíèç äîüðóäóð. Ñöðö öñòöíäÿ ÷îáàíëàð éàòàìàç ãîðõóìäàí. ùå÷ òöêÿíèëìÿç ìÿýÿð èø? Þçýÿëÿðäÿí äÿ þëÿí âàõòäà áèð ôÿðãèí éîõ. 1910 297 . Ãàíàäûì ñÿñ ñàëàð ó÷ìàãäà ÷þëöí äàü-äöçöíÿ. Àììà ñÿíèí èòÿúÿêäèð àä-ñàíûí. ìÿí ùàðà. úÿíàá! Øþùðÿòèí. Áÿñ íÿ ìÿíçóð èëÿ áóíúà ÷àëûøûðñàí ÷îõ-÷îõ? Þìðö îëäóãúà ìÿýÿð ùÿð éàøàéàí èøëÿðìè? Áó ãÿäÿð çÿùìÿòè àãèë äÿ ãÿáóë åéëÿðìè? Ñÿí ùàðà. ×àé äåäèéè ñþçëÿð éåðèíè àëäû. ùÿð ñÿùÿð èø. îëàð àñóäÿ ùàëûì – Êè.Òÿðê åäÿðÿê áöòöí èñòèðàùÿòè Ãàçàíìûøàì ìÿí áó øàíö-øþâêÿòè. áàõ. Ãàëìàéàúàã éåð öçöíäÿ íèøàíûí. Áÿëêÿ éåíÿ áó ùàë èëÿ øàäêàì. 1910 ÃÀÐÀÃÓØ Âß ÀÐÛ Øèðÿ éûüìàãäà èäè áàë àðûñû çÿùìÿò èëÿ. Àâàð áàñäû. ÿëáÿòòÿ. Áèð ó÷àð ãóø åäÿìÿç ó÷ìàüà ùÿðýèç úöðÿò. éà ìàðàë âàç àòàìàç ãîðõóìäàí. Éöç èëëÿðúÿ ãàëàúàüàì áÿðäÿâàì. øàíûí óúàëñûí. Èòòèôàã åòìÿê ö÷öí ìÿùç öìóìèééÿò èëÿ. áþéëÿ îëóðìó éàøàéûø? Àõøàì èø. à éàçûã. ÷ÿí öçöíö áöðöäö. Èëäÿí-èëÿ ýþëöí ñóéó àçàëäû. Áó òÿñÿëëè ìÿíÿ áÿñäèð.

Îüëàí ýöíýöíäÿí åëÿ çÿèôëÿøèð êè. Àììà áèð äÿ öðÿêäÿ ùÿð íÿ êè.É. Áó ìöùàðèáÿëÿðèí áèðèíäÿ áèð ðóñ ýåíåðàëû ÿñèð äöøìöø àëòû éàøûíäà áèð íàõîø äàüûñòàíëû óøàüûíû Ýöðúöñòàí ìîíàñòûðëàðûíûí áèðèíÿ ýÿòèðèð. Áÿä ÿìÿëëÿð äàëûíúà ýåòìÿìèøÿì. Ðóùóìóí òàð äóìàíëàðû ãà÷ûëà. Îíà ýþðÿ ðàùèáëÿðèí áèðè îíóí éàíûíà òþâáÿ âÿ èñòèüôàð âåðìÿéÿ ýÿëèð. Áóðàäà ðàùèáëÿð áóíó ìöàëèúÿ åäèá ñàüàëäûðëàð âÿ òÿðáèéÿëÿðè àëòûíäà îíó ðÿùáàíëûüà ùàçûðëàéûðëàð. Àýàù îëìàã äèëÿðñÿí èøäÿí ÿýÿð. Áÿëêÿ òóòãóí öðÿêúèéèì à÷ûëà. ßñèðèí ùÿìèøÿ ôèêðè âÿ õÿéàëû âÿòÿíÿ ãà÷ìàã èìèø. âàð Ëàçûìûíúà à÷ûá äåìÿêìè îëàð? 298 .Ì.Ëåðìîíòîâ ÌÒÑÛÐÈ (ïîåìàäàí áèð ïàð÷à) 1859-úó èëäÿ Øåéõ Øàìèë ÿñèð îëóíúàéà ãÿäÿð ÷àð Ðóñèéàñû èñòèëà îðäóñó èëÿ Äàüûñòàí àðàñûíäà óçóí ìöùàðèáÿëÿð ýåäèðäè. ÷îõ ÷ÿêìÿäÿí þëÿúÿéè àøêàð îëóð. Áó õÿéàë èëÿ áó ÿñèð úàâàíëûã ñèííèíÿ åðäèêäÿí ñîíðà áèð ýåúÿ ôûðòûíà âÿ áîðàíäàí èñòèôàäÿ åäÿðÿê ãà÷ûð. Ðàùèáëÿð èñÿ áóíó òÿãèá åäÿðÿê ö÷ ýöíäÿí ñîíðà éàðàëû âÿ çÿèô áèð ùàëäà òàïûá éåíÿ ìîíàñòûðà ýÿòèðèðëÿð. Åéëÿéèì òà êè. èñòèüôàð. äåéÿì òà îíà áó ãÿìëÿðèìè. Èñòÿðÿì áèð íÿôÿð îëà ùÿìäÿì – Êè. Ñÿíÿ áèð íÿôè éîõ îíóí î ãÿäÿð. õåéëè ðàçûéàì ìÿí ùÿì. òþâáÿ. Êèìñÿéÿ ìÿí éàìàíëûã åòìÿìèøÿì. ×ÿêäèéèì ìþùíÿòö ÿëÿìëÿðèìè. ×îõ ñàü îë. Áó äà ëàáöä ãàëàðàã àõûðûíúû ýöúö èëÿ ãàëõûá äåéèð: Û – Ýÿëìèñÿí ìÿíäÿí àëìàüà èãðàð.

Ãàéíàéàí. Áó ãàðàíëûã åâ è÷ðÿ áèñàùèá. ãîïàðäûá àòûá ìÿíè òóôàí. Ìÿí òàíûðäûì áèð èãòèäàð. Ýÿçÿð àçàäÿ îðäà áèïÿðâà. áèð ñåâèìëè äöíéàéÿ. Áèð ýþçÿë. Íÿ ö÷öí?. òàëåèì ðàùèá. éàõäû. þëöìäÿí ãóðòàðìûñàí ìÿíè ñÿí. Èêè áþéëÿ þìöð âåðÿðäèì ìÿí. Àòÿøèí øþâã. Àäÿì îüëàíëàðû öãàáàñà. Î ìÿíèì ôèêðèìè äîëàíäûðäû. Ãàëìûøàì ùÿçèí. Ãÿëáèìÿ äöøäö. ïöðùÿéàòö ãîâüàéÿ. ãîðõóëóäóð. Ìÿí áó åøãè öðÿêäÿ ýèçëÿìèøÿì. Ìÿí ìöãÿääÿñ àòà-àíà ñþçöíÿ Òàïìàäûì áèð ÿâÿç îëàí êÿëìÿ. ìÿí – Êè. Äÿùøÿòö èçòèðàá èëÿ äîëóäóð.. Öðÿéèì òèôë. Îðäà äÿùøÿò è÷èíäÿ ëåéëö íÿùà Áóëóä àëòûíäà ýèçëÿíèð ãàéàëàð. Çèëëÿò èëÿ áþéöìöøÿì áóðàäà. àíúàã Ìÿíäÿí àëìûø î èõòèéàð àíúàã. Ùÿì áó áàáÿòäÿ ñÿé åéëÿìèñÿí.. – 299 . Î ìÿíè äÿøòö êóùñàðÿ ÷ÿêÿð. äÿéèøäèðÿðäèì ìÿí. Î äà êå÷ìèø áöòöí ÿñàðÿòäÿ. ñÿí ÷îõ èñòÿìèñÿí. îäëó áèð ñþâäà. òÿíùà. ÛÛ Äÿôÿëÿðëÿ åøèòìèøÿì. Ãîúà! ßëáÿòòÿ. Ìÿí î ñîëüóíúà éàðïàüàì ëÿðçàí – Êè.Ìÿí àç þìð åòìèøÿì ñÿáàâÿòäÿ. Éà áàúàðñàì. Ìÿíÿ ùþêì åéëÿìèøäè áèð õöëéà.. Î ìÿíè ùöúðÿäÿí êÿíàðÿ ÷ÿêÿð. ãîúà. Ýåúÿëÿð ýþç éàøûìëà áÿñëÿìèøÿì. éàíäûðäû. Þéëÿ áèð þìð èëÿ êè.

éåòèì. Íÿ äÿ áèð éàðè-ìåùðèáàíûì âàð. Àììà éîõäóð ìÿíèì àòàì âÿ àíàì. Õàíèìàíñûç. Ùåéô. òÿðïÿíìÿéÿí. Þëöðÿì èíäè áóðäà. áèëìÿäèì. Éîõ. ãþâìö. ìàäÿðè. Òöðáÿñèíäÿí íÿ äÿ íèøàíûì âàð. ìöùèá Ãàôãàç. Îíó ýþðäöì. Ýþðäöì ÿüéàðûí àøèíàëàðû âàð. äóðäó. áÿéàíè òóë ÷ÿêÿð. ñÿí îðäà êå÷èðìèñÿí ýöíëÿð. Ýþðöíöð. Áàøãà áèð ñèíÿéÿ ãîâóøäóððàì. ùÿì äÿ íàðÿâàäûð áó. õÿòàäûð áó. ïÿäÿðè. Ìÿíëÿ î êÿëìÿëÿð äîüóëìóøäóð. Ñþéëÿñÿì ýÿð. Î ìöãÿääÿñ. Òàíûøûì îëìàç èñÿ äÿ î ìÿíèì. Àðàñûíäàí äóìàíëàðûí áàõàðàã. öñòöìö àëäû. Âÿòÿíè. Î ìÿíèì úöçè-úàíûì îëìóøäóð. î äàäëû êÿëìÿëÿðè. Äàùà êþíëöìäÿ àðèçóì ãàëäû. ãöðáÿòäÿ. ÛÛÛ Áèëìÿê èñòÿðìèñÿí àçàäëûãäà Ìÿí íÿëÿð ýþðìöøÿì óøàãëûãäà? Ýþðìöøÿì ÷îõ ýþçÿë-ýþçÿë øåéëÿð. úèëàëàíäû. Òÿïÿñè ñàíêè ïàðëàéàí àëìàç. ýþðöíäö ýþçëÿðèìÿ. Íÿ ö÷öí. ýþðäöì. Áó éàíàí ñèíÿìè îâóøäóððàì. ÿñàðÿòäÿ. îë çàìàí ÷îõ óçàã. ÿúÿë ýÿëäè. 300 . Ìÿíÿ ñàíêè î àíäà ñþéëÿäèëÿð. Óúà.Óíóäàì òà êè. Áàõ. Éàëíûç îëñóí ñåâèìëè ùÿìâÿòÿíèì. Îëàðà ïèñ ýöíöìäÿ àðõàëàíàì. êþíöë ñÿôàëàíäû. ÿáÿñ ôèêðäèð. ÿãðÿáàëàðû âàð. Åâèìèç äöøäö îíäà õàòèðèìÿ. Íàáÿúà. Ýÿëäè.

åâèìèç. áèçèì äîããàçà ýÿëèðëÿð èäè. äÿðÿñè. Åòèíàñûç. Èðè. Äÿðÿëÿðäÿí ÿñÿí ñÿôàëû éåëè. ×îõ áàõûðäûì ùÿâÿñëÿ ìÿí îëàðà. ãîë÷àã.Êþéìöçöí î ñåâèìëè ìÿíçÿðÿñè. Áèð äÿ äöøäö àíàì. – Áèðè úàíòÿê ìÿíè ãóúàãëàð èäè. ãîúàëàð. Éûüûëûá ýþôòýó åäèðëÿð èäè. – Òîõóíóðäó ãàíàäëàðû ñóëàðà. Êþëýÿäÿ äöøìöø åâëÿðè. Áó õÿéàëëàð òÿìàìè íþâáÿò èëÿ. Áèðè ëàé-ëàé äåéèá äÿ îõøàð èäè. Äàäëû. Äÿñòÿ-äÿñòÿ ýþçÿë ãàðàíãóøëàð. Áåëäÿ õÿíúÿð. Íÿçÿðèìäÿí ñàâûøäû ñöðÿò èëÿ. Ñàðû ÷àé ãóìëàðûí ãóúàãëàð èäèì. Àòëàðûí êèøíÿéèá éöéöðìÿñèíè. Íåúÿ åâìèçäÿ ýþðìöøÿì î ñàéàã Ýåéìèø èäè äÿìèð ýåéèì. Àéûí àéäûíëûüû îëàí ýåúÿëÿð Êè. Ìÿí áó ÿôêàðà äàëäûüûì éåðäÿ Çàùèð îëäó àòàì áÿðàáÿðäÿ. ãöðóðëó êÿú áàõûøû. Öçÿðèíäÿ áöòöí ýöí àüëàð èäèì. Úöìëÿ ãîâüà ëèáàñû ÿéíèíäÿ. Î ãÿäÿð àë÷àúûã ó÷àðëàð èäè. Ãÿðéÿéÿ àõøàì öñòö äþíìÿñèíè. ×îõ ñåâèíúëÿ ãàíàä à÷àðëàð èäè. Áèð äÿ ýÿëäè õÿéàëûìà êþéöìöç. òöôÿíýè ÷èéíèíäÿ. – Éåòñèí àëëàù ãÿðèáëÿðèí äàäûíà. òóòãóí ýþçö. áàúûì éàäûìà. Àøèíà èòëÿðèí äÿ ùöðìÿñèíè. Îúàüûí ãàðøûñûíäà ùÿð àõøàì 301 . àñóäÿ éóðäóìóç. Åøèäèðäèì ìÿí àòëàðûí ñÿñèíè. Éàäûìà äöøäö ùàìïàëàð. øûðøûð àõàí äàéàçúà ñåëè. àúûãëû ãàøû. Ñö öçöíäÿí êå÷èðäèëÿð ãóøëàð. Ðàùÿò.

Áó äèâàðëàð è÷èíäÿ. ñþéëÿ ìÿíÿ.ßéëÿøèá ñþùáÿò åéëÿéèðäè áàáàì: – Èøòÿ. ùÿì áÿðÿêÿò. Ìÿíèì þìðöì îëóðäó ïÿê äöøýöí. óúóçäó ùÿð íåìÿò. Éàøàìàãäàí ÷îõ àëìûøàì ëÿççÿò. éàüûø. Î ýåúÿ éûëäûðûì. Ñåâèíèðäèì ýþðÿíäÿ ôûðòûíàéû. òóôàí. Ãîúàëûãäà ñÿíèí ùÿéàòûíòÿê. Ãûëäûíûç ñÿúäÿ õàëèãè-ïàêÿ. Áèð ýþðÿéäèì ýþçÿëìèäèð áó úàùàí. Áèð áèëÿéäèì íå÷öí äîüóá èíñàí?! Ìÿùáÿñ ö÷öíìö éà àçàäëûã ö÷öí. õåéèð. Ñåë êèìè ñÿñëÿíÿí êþïöêëö ÷àéû. Äÿðäö ãÿì. Û Áèëìÿê èñòÿðìèñèí – áàéàã äåìèøÿì – Êè. Îëìàñàéäû ÿýÿð áó ö÷ õîø ýöí. éà êè øàäëûã ö÷öí. Î çàìàíëàðäà øèìäèäÿí àôàã Ïÿê úÿëàëëûéäû. Áîëëóã èäè. ãöññÿ. ùÿì äÿ ïÿê ïàðëàã. Âàðäû äöíéàäà. Ôöðñÿòè ôîòÿ âåðìÿéèá ãà÷äûì. Âåðìÿê ö÷öí íÿ ìöìêöí èäè ñÿíÿ? ßâÿçèíäÿ î åøãè õöëéàíûí 302 . Ñèçè ãîðõóòìóø èäè áèïàéàí. Ãàïûíû ìÿí öñóëëóúà à÷äûì. ×ÿêäèéèí ãÿìëè ìöøýöëàòûí òÿê Âàð èäèì ÷îõäàí îë òÿìÿííàäÿ. Äîëàøàéäûì ÷ûõûá áó ñÿùðàäà. Áóëóäà åéëÿäèêúÿ ÿòôè-íÿçÿð. àçàäëûãäà ìÿí íÿ åéëÿìèøÿì? Ìÿí áó ö÷ ýöíäÿ þìð åäèá ðàùÿò. Òóòóð èäèì ÿëèìäÿ øèìøÿêëÿð. Î çàìàí ñèç éûõûëäûíûç õàêÿ. êå÷ìèø çàìàíäà èíñàíëàð Íåúÿ ðàùÿò éàøàðäûëàð îíëàð.

éîðóëäóì àõûðäà. äàüà. öðÿêëÿíäèì. Òà èøûãëàíäûðûá ÷ÿòèí éîëóìó. Ãîðõìàéûðäûì ýåäÿíäÿ ìÿí éàëíûç. ãîúà. Ùÿðÿêÿòñèç äöøöá äÿ ãàëìûø èäèì. Áèð ãÿäÿð äèíëÿäèì. Ýþðöíÿí äàüëàðûí áàøûí àü-àü. äÿðÿéÿ. ×îõ éöéöðäöì ÷þëÿ. Ôÿðã âåðäèì î ùàëäà ìÿí ÷îõ óçàã. áèð ÷îúóã àüëàð. Ýþéäÿ ÿñëà éîõ èäè áèð óëäóç. Ñÿúäÿ ãûëäûì ñåâèíäèéèìäÿí ìÿí. Ýèçëÿíèá éåðäÿ äàëäàëàíìûø èäèì. ×îõ éöéöðäöì. Î ãàðà äàøëàðûí àðàñûíäàí. Íÿãø êèìè ýÿëèðäèëÿð íÿçÿðÿ. 303 . Òàãÿòèì ùÿï êÿñèëäè áèð éåðäÿ. ïàðëàã èëàí. èíàí. Äÿðÿëÿðäÿ óëàðäû ÷àããàëëàð. äàéàíäû ùÿð òóôàí.Èøòèäàäûíäà áþéëÿ òóôàíûí. Ýåúÿ ùÿð÷ÿíä ïÿê ãàðàíëûã èäè. Éîõäóð àðõàìúà àíëàäûì êè. Ìÿíè åòìèø áó íþâ ñÿðýÿðäàí. Áèëìÿéèðäèì âÿëè íå÷öí. ãà÷àðàã. Àììà ìÿí çÿððÿúÿí äàðûëìàç èäèì. Îðìàíûí ñàô ùàâàñûíû. Ïÿê äÿðèí áèð ñöêóòà äàëìûø èäèì. Çÿíí åäÿðäèì êè. íåðÿéÿ. Ìÿí óçàíìûøäûì îë çàìàíäà éåðÿ. Ñöðöíöá ÿôè òÿê óçàíìûø èäèì. Îäëó ãÿëáèìäÿ åéëÿéèá ùÿéúàí. Íÿôÿñ àëìàãëà øàä èäèì àíúàã. Ýàù õûøûëäàðäû õàëëû. ýÿëÿí. Î ãàðàíëûãäà ùå÷ äÿ ãîðõìàç èäèì. î çàìàí Âÿùøèëÿð òÿê ãà÷ûðäûì èíñàíäàí. Îëäó áèð àç èøûã ùàâàäà ÿéàí. áóëóä äóìàíëûã èäè. Ùàâà òóòãóí. Áèð ýþðÿéäèì äÿ áÿëêÿ ñàü-ñîëóìó. Óçàíûá îòëàð è÷ðÿ ýèçëÿíäèì. ×öíêè ìÿí äÿ. Êå÷ìÿäè ÷îõ.

âÿùøè áèð ùåéâàí Îëäó äÿùøÿòëÿ îðòàëûãäà ÿéàí. 304 . Áèð äÿãèãÿ ñÿñèì ÷ûõàéäû ÿýÿð. Áàñûá þòìöøäö ãóìëà úûü éåðèíè. ýþé öçöíäÿ ãöðñè-ãÿìÿð. Îðìàíû åéëÿìèøäè ãÿðã çèéà. Íåðÿ åòäèìñÿ äèããÿò èëÿ íÿçÿð. Ýþçéàøûì àõäû òîðïàüà î ãÿäÿð. Êå÷äè áèð êþëýÿ ãÿôëÿòÿí îðäà. Áÿíçÿäè ïàðëàéàí ýþçö ãóðäà. Äèëÿñÿéäè äèëèì äþíöá éàðäûì. Áèð ãàëà âàðäû ìÿíäÿí àç îéàíà. Åíäèì îë âÿãò ÷àðÿñèç àøàüû. áèëèðñÿí ñÿí. Áöðöìöøäö àüàú äà éàíëàðûíû. Öðÿéèì ÷àòëàéûðäû ãåéçèìäÿí. ×îõ ÿçèééÿòëÿ äûðìàíûá àüàúà. Âàð éàäûíäà éÿãèí. Äöøìöø èäè îðà àéûí èøûüû. Ãîúà. Àüëàäûì çàð-çàð áèïÿðâà.Áèð àüàú âàðäû îðäà õåéëè óúà. Îðäà áèð êèìñÿ éîõäó òà óòàíûì. Ðèøÿñèíäÿí îíó ãîïàðäàðäûì. Ìåøÿ ýþðäöì äàüû. àíä îëñóí åéëÿ ñÿí áàâÿð. Äóðäó îíäà àëîâëó øÿáíÿìëÿð. Ñîíðà ýþðäöì êè. äàøû éåêñÿð. Àéäûí åòìèøäè ãóìëàð èëÿ úûüû. ×îúóã èêÿí ùå÷ àüëàìàçäûì ìÿí. Áèð äÿ òÿê. Åòèãàä åò áóíà éÿãèíÿí. Ýÿìèðèðäèì ñîéóã âÿ éàø éåðè ìÿí. Áàøëàäûì çàð-çàð àüëàìàüû. Ëàêèí îðäà óòàíìàäûì ÿñëà. ×öíêè ñÿùðàéè âÿùøèëÿð êèìè ìÿí Éàä èäèì èíñàí àäëûéà ÿáÿäÿí. Ìåøÿëèêäè éàíûì-éþðÿì éåêñÿð. òà äàéàíûì. èíàí: Èñòÿìÿçäèì êþìÿêëèê èíñàíäàí. Ýèçëÿäèì àüëàìàüû.

Ñóñàäûì àðñëàí êèìè ãàíûíà. Áèð òèêàíëû àüàú ãàïûá éåðäÿí. Äèêëÿíèá ýàù àéà ìûðûëäàðäû. Ýÿìèðèðäè ùÿâÿñëÿ áèð ýÿìèýè. Òàíûäûì. Ýþçëÿäèì ãîâüàíûí çàìàíûíû ìÿí. ïàðñ èäè. Àäëû áèð ïÿùëÿâàí îëóðäóì ìÿí. Îðìàíûí äàèìè íèýÿùáàíû.Ñû÷ðàäû ãóìëàð öçðÿ. Òèòðÿäèá ãóéðóüóí äà ùàâëàðäû. Éîõñà øèìäè âÿòÿíäÿ îëñà èäèì. Îéíàäû. Óçàíûá áèð ìÿíÿ òÿðÿô áàõäû. Áèë. Áÿëè. Ìÿíè ãîðõóòäó ÿââÿë þëìÿêëÿ. Ãÿôëÿòÿí íàëÿ ÷ÿêäè.  Ýþçëÿéèðäèì äóðóá äà ïóñãóäà ìÿí. Î äà äóéäó ùÿíèðòèìè áèðäÿí. Áöòöí ÿòðàôû áàñäû ñàðñûíòû. àòëàéàðàã. Ïÿíúÿñèéëÿ éåðèí ãóìóí. Ùàâëàéûðäû. Ëåéê ìÿí âåðìÿäèì îíà ôöðñÿò. Åòäè áèðäÿí ãóäóç êèìè ùÿìëÿ. äóðóðäó àé öçöíÿ. ÷àðÿì íÿäèð? Ãÿçàâö ãÿäÿð – Þìðöìö áàøãà éîëäà ãûëäû ùÿäÿð. Ùàçûð îëäóì ùöíÿðëÿ ìåéäàíûíà. éàòäû. Àü ýöìöø òÿê ïàðëàéûðäû òöêö. î ùåéâàíû. Ìÿíèì âóðìàì äà åéëÿ úÿëä îëäó. àòëàíäû. äóðäó ôûðëàéàðàã. 305 . ãûúûðäàäûá äèøèíè. äàøûíû Ãàçäû êèíëÿ. Ãàíëû ýþçëÿ áàõûðäû ýþé öçöíÿ. Òàé-òóøóì è÷ðÿ ìÿí äÿ îëñà èäèì. Àéàã öñòöíäÿ ñîíðà äèê ãàëõäû. Îíó âóðìàãäà åéëÿäèì ñèáãÿò. éÿãèí ãÿùðÿìàí îëóðäóì ìÿí.

èíñàí êèìè î äÿì íÿðÿ. Òþêöëöðêÿí. Áåëÿ èíñàí êèìè äàíûøìàíû ìÿí. Éàðàñûíäàí áóëàã êèìè àë ãàí. Áàüûðûðäûì äÿõè îíóí êèìè ìÿí. Íåúÿ êèì ãîâüàäà ìöáàðèçëÿð – Þëñÿ äÿ. Èêè éîëäàø êèìè ãóúàãëàøäûã. èíàäö êèíèìäÿí Åëÿ ñÿñëÿð ÷ûõûðäû ñèíÿìäÿí. ×àíàüûíäàí áÿáÿêëÿðè ÷ûõäû. Íÿôÿñ àëäû àüûð-àüûð. Äöøìÿíèì äöøäö ýöúäÿí. Ñèíÿìèí öçðÿ ãàëõäû. Àüàúû ùöëãöíÿ ñîõóá áóðäóì.. Ýþç éóìóëäó. áÿáÿêëÿðè èòäè. Î òÿðÿôëÿðäÿ äîüìóøàì àíàäàí. Ãÿçÿáèìäÿí. äöáàðÿ íÿðÿçÿíàí. Éûðòûúû. ×ÿêäè. Î ãàðàíëûãäà ÷îõ äîëàøäûã áèç. Äîëàøûá úöò èëàí êèìè àøäûã.. Ôûðëàéûá òà äÿìèí ñÿðèëäè éåðÿ. Ìÿíè àõûðäà áèð äÿ áÿðê ñûõäû. Öðÿéèì îäëàíäû ãåéçèìäÿí. áèð èýèäëèê èëÿ þëÿð. Äåéÿñÿí êèì. Ëåéê úàí âåðäè î äèëèðàíÿ. âÿùøè ïàðñ êèìè çàëûì. Äåìÿëè. ìöøêèë. Áó ñàéàã ãîâüàìûç àëîâëàíäû. äóðäóì. Èêè äÿôÿ î ùÿð÷è ãûðïûíäû Àõûðûíúû ýöúöéëÿ òÿðïÿíäè. Ñîíðà ñàêèò áèð óéãóéà ýåòäè. àòëàíäû. Ðóáÿðó äöøìÿí èëÿ ìÿðäàíÿ. ×åâðèëèá éåð öçöíäÿ ùÿð èêèìèç. 306 . Âåðìÿäèì ìÿí ìàúàë îíà. áó ñþçëÿðÿ ùå÷ âÿãò Äèë óøàãëûãäà åòìÿìèø àäÿò. ÿëùàñèë. ìÿí äÿ ïàðñ êèìè î çàìàí. Ñàí óíóòìóøäóì îë çàìàí ãÿòÿí. Åëÿ ãîðõóíú èäè î äÿì ùàëûì.Àüàúûì áàëòà òÿê áàøûí áþëäö.

ÂÛ Ñÿí ýþðöðñÿí ñèíÿìäÿêè éàðàíû. ãàðà îðìàí. Ìÿíè àüóøóíà ÷ÿêÿíäÿ ìÿçàð. Ùÿëÿ îíëàð ñàüàëìàìûø. Êþíëöì îëìóøäó áèð ãÿäÿð õöðñÿíä – Êè. îëäó ùÿäÿð. Ãîðõóäàí ÿñäè. åøèòäèì éàõûíäàêû äÿðÿäÿí. ýÿëèð äàëûìúà ìÿíèì. Âåðìÿéÿí âÿãò ìÿí ãÿçàéÿ ðèçà. òåç ãà÷ûá ãóðòàðàì. Îòóðóá äèíëÿäèì åøèòäèêúÿ. Îíäà áóíëàð ùÿìèøÿëèê ñàüàëàð. Áèëäèì èíäè ýÿëèá ìÿíè òóòàúàã. Éîõ èìèø òàëåéèìäÿ îë ãèñìÿò. Ñöáù èøûãëàíäû. ×ûõäû éàääàí ùàìàí äÿãèãÿ éàðàì. Ëåéê ìÿí ÷ÿêìèøÿì ÿáÿñ çÿùìÿò. Ïàð÷à-ïàð÷à äèäèíìèø ÿò. Ãàðàëûðäû ãàëûí. Ìåøÿëèêäÿí ÷ûõàíäà îëäó ñÿùÿð. Ýöí ÷ûõûá äàü áàøûíäàí ó÷äó äóìàí. Ñÿé ãûëäûì êè. Ùÿì ñàüàëìàç ýÿð þðòìÿñÿ òîðïàã. Ýþðöíöðäö óçàãäà òÿê áèð êÿíä. äÿðèäèð Èòè úàéíàãëàðûí ÿñÿðëÿðèäèð. áèð áàõ. Áó ãÿäÿð ÷ÿêäèéèì ÿçèééÿòëÿð Ùàìûñû ýåòäè áàäÿ. 307 . Äþíöá àðõà òÿðÿô ãûëàíäà íÿçÿð Ùÿï óçàãäàí ýþðöíäö èêè íÿôÿð. áÿðê êöëÿê áèðäÿí. Àðòäû îë ñÿñ ãóëàüà éåòäèêúÿ. Áèð äÿ áó ìÿùáÿñ è÷ðÿ ãàéòàðàúàã. ×îõ äÿðèíäèð êÿñèëìÿéèð äÿ ãàíû. Ýöúëö ýóìáóëòó. òèòðÿäè áÿäÿíèì. Òàíûäûì êè. Ýöëöð èìèø ìÿíÿ î äÿìäÿ ãÿçà. áàòäû êþâêÿáëÿð. Íÿ ãÿäÿð âàðäûð ãöââÿòèì éåíÿ äÿ Ýÿçäèì àâàðÿ ñöáùÿòÿê ìåøÿäÿ.

ìàùàë ÿìðäèð. Åøèäÿí âÿãòäÿ ùàìàí ñÿñè ìÿí. 308 . Èøòèéàãè-âöñàëè èëÿ ñÿíèí Îë ùÿãàðÿòëè ðÿùìö ðÿôÿòèíè. Äàäëû-äàäëû. ñÿñëÿíäè ãÿôëÿòÿí íàãóñ. Åäèð èäèì áó áàðÿëÿðäÿ õÿéàë. ÷îáàíû. ýþçÿë-ýþçÿë ðþéàì Áöòöí îëìóø îíóí ñÿñèëÿ ùÿðàì. Îëäóì îë âÿãò áöñáöòöí ìÿéóñ. Ãÿòè ñóðÿòäÿ âàçåù îëäó ìÿíÿ – Êè. àçàäÿ êóùö ñÿùðàíû... Åëÿ áèëäèì êè. Ùÿì áó éåðñèç îëàí ìÿçÿììÿòèíè Ùÿëÿ ìÿí øöáùÿëèéäèì îíäà. Ùöðð. Ùàðûí àòëàðëà. Ãàëäû áèð äÿ ãèéàìÿòÿ äèëÿéèì. åøãö ùÿñðÿòñèç. Ñèíÿìèí òàõòàñûí ÿçèá ãûðäû. ãàïàðäû ìÿíè. Áàúû-ãàðäàøûìû. ×öí òöôóëèééÿòèìäÿí èíäèéÿäÿê Ìÿíè äàèì áó ñÿñ åäÿð äèëòÿíý. ÷ûõäû ãÿëáèìäÿí – Áèðè ýóéà êöëöíý èëÿ âóðäó.. Òà êè. äþíÿì âÿòÿíÿ. Óéãó ùÿð âÿãò êè. èëõû÷û. Éàð-éîëäàøûìû. Àùö ÿôüàíñûç. Äèíëÿäèì îë ñÿäàíû ãöââÿòñèç.. Ãàéàëàð è÷ðÿ äàëäû úÿíýö úèäàë. íÿíÿ-áàáàìû. Ùÿñðÿòèí ÷ÿêäèéèì ÿçèç âÿòÿíèí.Áó ãÿäÿð èøòèéàã èëÿ íå÷ÿ ýöí ×àëûøûá ñÿáð ãûëìûøàì íÿ ö÷öí? Îíäàí þòðö êè. ìÿí äÿ àçàäÿ Éàøàéûá þìð åäÿì áó äöíéàäÿ. Òàãÿòèì ãàëìàéûá äàùà úÿáðÿ. áó úöð – Çÿíí åäÿðäèì: áó ýþðäöéöì éóõóäóð. Öðÿéèìäÿ àïàðûðàì ãÿáðÿ. Ìÿí ýþðÿðäèì ìöäàì ÿçèç âÿòÿíè. àòà-àíàìû. Î çàìàí àíëàäûì èòèá ÿìÿéèì.

Âåðìèø àëÿìëÿðÿ ãÿìö ìþùíÿò. ÂÛÛÛ ßëâèäà. õóäàùàôèç! Ýþð íåúÿ îä òóòóá éàíàð áÿäÿíèì. âÿòÿíäÿ ìÿí îëìàäûì ìÿäôóí. Éàíäûðûð øèìäè ùÿáñõàíÿñèíè. Î ìöãÿääÿñ éåðè ìÿêàí òóòñóí. éàíäûðìàç. ßýÿð î øàíëû ýöíëÿðèí éåðèíÿ. Âàð óøàãëûãäàí îä ñèíÿìäÿ ìÿíèì. íÿ ñàí. Ñþéëÿäèì ìÿí ãÿçèééÿíèí îëàíûí. Ôÿðãè éîõäóð. Ëåéê áóíëàð ìÿíÿ íÿ ëàçûìäûð. éà èíàíìà ùå÷ ñþçöìÿ. Éà èíàí. àç äà îëñà. Ãîé î úÿííÿòäÿ àøèéàí òóòñóí. Ó÷óðóì äàüëàð öçðÿ îéíàð èäèì. Òåç áó ìÿúùóë àäàì ÷ûõàð éàääàí. Ñÿí áèëèðñÿí éÿãèí èøèí ãàëàíûí. ìöñàâèäèð ýþçöìÿ. Òèôë èêÿí ìÿí âÿòÿíäÿ êè. Ìÿíè îë õàêè-ïàê èñèòìÿéÿúÿê. Öðÿéèí. íÿ íèøàí. Ýÿð÷è ðóùóì áåùèøòÿ àçèìäèð. Ìÿíè áèð øåé åäÿð ôÿãÿò ìÿùçóí – Êè.ÂÛÛ Ñþçöìö ìÿí äàùà òàìàì åëÿäèì. Ãàëìàç ÿñëà íÿ àä. Ñîéóìóø íÿøèìè ÷öðöòìÿéÿúÿê. Ãóø êèìè áóëìàéûð äà äàíÿñèíè. Úöìëÿ òÿãðèðèìè õèòàì åëÿäèì. õóäàùàôèç! ßëèíè âåð ìÿíÿ. åé àòà. 309 . Åòìÿê èñòÿð î úàíèáÿ þâäÿò. Äóéüóñóç äþðä äèâàð è÷èíäÿ ìÿíèì Áó àúû ñÿðýöçÿøòè-ïöðìèùÿíèì Ùå÷ êèìèí êþíëöíö áóëàíäûðìàç. âàð èäèì.

Ñåâýèëè éàðö éîëäàøûì âàðäûð. Áèð äîéóíúà îëóì íÿçÿðÿíäàç. Ñàíàðàì.. Åëÿ ôèêð åéëÿðÿì î ñàÿòäÿ. Ýþðöíöð îðäà ÷öí áèçèì Ãàôãàç. Ìÿíè îõøàð ùÿçèí-ùÿçèí ñÿñ èëÿ. ýÿëèð ÷àòûð î çàìàí. éàøûë ÷ÿìÿíè. Áàøûì öñòöíäÿ âÿãòè-ðåùëÿòäÿ Áèð ÿçèç äîüìà ãàðäàøûì âàðäûð.. Áóéóð. Óçàäûá äèããÿò èëÿ ÿëëÿðèíè. Áÿëêÿ àõûð íÿôÿñ àëàí éåðäÿ. Ùÿñðÿò èëÿ áàõàíäà ìÿí âÿòÿíÿ. Îðäà êè. Âàð ýþçÿë ëàëÿñè. Âåðñÿëÿð ìèí áåùèøò ðþâçÿñèíè.. Àü ÷è÷ÿêëÿð à÷ûá àêàñèéàñû. Ýÿòèðèð àéðûëûã ñàëàìû ìÿíÿ. î éåðäÿ ãîéñóíëàð. Áÿëêÿ îðäàí ñÿáà éåëè ñîâóøà. Áó áèçèì áàüà áèð ýöçàðû äöøÿ. éîëäàøûì ÿçèç êÿñ èëÿ. ×îõ äà ÷ÿêìÿç. äÿéèøìÿì áèð äÿãèãÿñèíè!. 1910 310 . ÷ûõñûí úàí.Éà î ãèéìÿòëè åëëÿðèí áèðèíÿ. Áöòöí ÿòðàôà ÿòð ñà÷ìûøäûð. Ýöíÿøèí ãàðøûñûíäà éàðïàãëàð Òèòðÿéÿíäÿ ãûçûë êèìè ïàðëàð. éàñÿìÿí ýöë à÷ìûøäûð. Åøèäÿéäèì âÿòÿí ñÿñèí áèð äÿ. îë ýöí ìÿíè àïàðñûíëàð. Áèëèðÿì. Áàüûìûçäà. Îðàíûí ÷îõ ñÿôàëûäûð ùàâàñû. Äàùà ùå÷ êèìäÿí åéëÿìÿì íèôðÿò!. àç ãàëûá êè.. Ñèëÿúÿê àëíûìûí ñÿðèí òÿðèíè. Áèë. Éàòàðàì áó õÿéàë èëÿ ðàùÿò. Îðäà ãîéñóíëàð ÿìð åéëÿ ìÿíè.

çÿèôö ìèñêèíäèð. Íåúÿ ÷ûëïàãäûð î.ÏÅÉÜßÌÁßÐ Î çàìàíäàí êè. áóäóð. Ìÿíÿ ÿãâàìûì åòäè èñòåùçà. áöòöí õÿëã åäèð îíó òÿùãèð. Ýþéäÿ ùÿòòà èøûãëû óëäóçëàð. áàõûç. Èñòÿéèðäè èíàíäûðûá ñþçöíÿ Áèçè äÿ òàáå åéëÿñèí þçöíÿ. Áó ñèçÿ îëìàã èñòÿéèð ðÿùáÿð. íÿ ãÿìýèíäèð. Ìÿíÿ âåðìèø êÿðàìÿòö åúàç. Îíëàðû ÿìðè-ùÿãëÿ ìÿí ùÿð âÿãò ßäëö èíñàôà åéëÿäèì äÿâÿò. éàëàâàú. Ýåòäè äàüëàðäà åéëÿäè ìÿñêÿí. Àòäûëàð òÿíÿ èëÿ ñÿíýè-úÿôà. áóíóí àüçû èëÿ ùÿçðÿòè-ùàãã – Äàíûøûð. Úöìëÿ ÿùäè-ÿëÿñòÿ åòäè âÿôà. Áèð áàõûç. Øÿùðäÿí äèøðÿ ãà÷äûì àú. Ýÿëìèøÿì-äåð áó ãþâìÿ ïåéüÿìáÿð. Éàøàäûì ÷þëäÿ àëëàùà ìþùòàú. Àäÿì þâëàäûíûí ýþçöíäÿ ìöäàì. äåéèð âàð ÿëèìäÿ àëëàù ÿëè. áàõûí. Õÿëãè-àëÿìäÿí åéëÿéèá ìöìòàç. Ãÿùð åäèá öç ÷åâèðäè áó áèçäÿí. ùàêèìè-ìöòëÿã Ìÿíè ãûëìûø ïåéüÿìáÿðè-áÿðùÿã. 1912 311 . Äåäè: “Ñöáùàíÿ ðÿááèÿë-ÿëà”. Ñÿôùÿ-ñÿôùÿ õÿòàâö çöëì îõóðàì. Õàëã è÷èíäÿí þòöá öáóð åòñÿì. î äÿëè – Êè. Íåúÿ ñîëüóí. Éåðäÿ èíñàíäàí þçýÿ ùÿð íÿ êè âàð. íÿ ôÿãèð – Êè. Àììà áèð øÿùðäÿí ùà÷àã ýåòñÿì. Ýöëÿðÿê òÿíÿ èëÿ ãîúà êèøèëÿð Ìÿíè ÿòôàëÿ ýþñòÿðèá ñþéëÿð: – Åé óøàãëàð. Ýþð íÿ áîø èääèà åäèð àõìàã – Êè.

Àðàáàéà ìèíèá ýöíäöç ÷àïàðàã éîë ýåòìÿéè. Íÿ ãàí òþêöá ãàçàíûëìûø øþùðÿòèíÿ ýöâÿíìÿê. – Íÿäÿí þòðö? Ìÿí þçöì äÿ áèëìèðÿì. ×îõ ñåâèðÿì. Íÿ ãàðàíëûã. – äåäè ãîúà Øàò äàüû. Íÿ âÿãò êè. äÿðéà êèìè ÷àéëàðûí. ìöáùÿì. – Ñÿí ìöôòÿ îëìàäûí èíñàí éàòàüû. Ìÿí ýþðöðÿì êöëÿø èëÿ þðòöëìöø áèð ãàçìàíû. àììà ÿúèáÿ ñåâìÿê. 312 . Î ÿòðàôäà õåéëè òàíûø îëìàäûüûì èíñàíû. Êÿíäèí òèòðÿê îäëàðûíà ýåúÿ íÿçÿð åòìÿéè. Áèð-áèðèëÿ õûðäà óøàãëàðûí îéíàøìàãëàðûí. ýþçÿë ìåøÿëÿðèí. Øàò äàüèëÿ áèð çÿáàíè-ùàë èëÿ Áÿùñ åäèðäè ýóéà áó ìèíâàë èëÿ: – Êàçáåê. êþíöë íåúÿ éàä åòìÿç. ñàãûí. Äÿðçëÿðëÿ äîëó îëàí õûðìàíëàðûí èñòèñèí. Îíóí ñÿðèí éàéëàãëàðûí. Î òÿïÿíèí ëàï áàøûíäà áèð úöò éàøûë àüàúû. 1912 ÌÖÁÀÙÈÑß Êàçáåê äàüû þç ùÿìúèíñè äàüëàðûí Äÿñòÿñèíèí áÿðàáÿðèíäÿ áèð ýöí. Íÿ êèáð èëÿ äîëó îëàí åòèáàðûí ñàéÿñèí. Áèð ùàìïàíûí äîããàçûíà ýÿëèá úÿì îëóð ùàìû. Àõøàì ÷àüû éàâàø-éàâàø ÿñÿí ñÿðèí éåëëÿðè. Áó øåéëÿðèí ùå÷ áèðèñè õàòèðèìè øàä åòìÿç. ×îõ ñåâèðÿì úàâàíëàðûí ýöëöá äàíûøìàãëàðûí. êÿíäèìèçäÿ îëóð áàéðàì àõøàìû. Ãàëûí. Îä âóðóëìóø êöëÿøëÿðèí ýþéÿ ÷ûõàí òöñòöñöí. Òèêèø òèêÿí àíàëàðûí ëÿççÿòëè ëàéëàéëàðûí. Àüëûì ÷àòìàç òÿéèí åäÿì î åøãèìèí ïàéÿñèí.ÂßÒßÍ Ìÿí ñåâèðÿì âÿòÿíèìè. Àðõàñûíäà êîòàí èëÿ ñöðöëìöø áèð éàìàúû. Ãûøëàãëàðäàí éàéëàãëàðà êþ÷öá ýåäÿí åëëÿðè. ãÿäèì ðÿâàéÿòèí èñòÿðÿì.

Õóìàðëû ãàéüûñûç ÷àëûð ðöáàáû. ùÿì êÿñðÿòëè. Îõóð ÿúäàäûíû êå÷ìèø àñàðûí. Áàõ. þëìöø þëêÿäèð. Èíäè áóðäàí ýÿëèá êå÷èð êàðâàíëàð. Äÿðèí. Îäóð Áåéòöëìöãÿääÿñèí àéàüû. ÿëâàí øàëâàð ýåéìèø êåéô åëÿð. äàâðàí ÷îõ åùòèéàòëû. ýþð ÷èíàð êþëýÿñèíäÿ ýöðúöëÿð. Êàçáåê äåäè: – Äåéèë áó ôèêðèí ìÿãáóë. Àíúàã ÿââÿëèíúè ãÿäÿì ÷ÿòèíäèð. áóíëàð äàüûí áåëèíäÿ òèêÿð. ãàðäàø. Ùîâçóí êÿíàðûíäà ðàùÿò ÿéëÿøèð. ßëäÿ òóòìóø òöñòöëÿéÿí ãÿëéàíû. ÿìèí îë. Íèëèí ñàðû ñóéó. Ãöââÿòëèäèð Øÿðã ÿùëè. ×öí äîããóç ÿñðäèð áóëàð éàòìûøëàð. áàõ ÿëÿääÿâàì. Ñÿðõîø. Ùÿðÿêÿòñèç. Äàøäàí îëàí òàõòàñûíäà ñèíÿíèí. Áàõ. Äÿìèð áåëëÿð ãûçûë éà ìèñ ÷ûõàðäàð. àüûð áèð óéãóéà áàòìûøëàð. Àøàüûñû äàèìè éàä êþëýÿäèð.Ãàðäàø. ýÿðíÿøèð. 313 . ñÿññèç. Ìÿí Øÿðãäÿí ãîðõìàéûðàì. Ìèñðèí åùðàìëàðûí éóéàð ñöáùö øàì. òàìàøà ãûë Òåùðàíû. Àëòûíäà õÿëã îëìóø àëëàùà éàüû. Ñàéûð óëäóçëàðûí ñàáèò ñÿééàðûí. Òþêöð êþïöêëÿäèð. ãóøëàð ñîëòàíû. Ìÿùàáÿòëè éîëëàð ãàçûá ãàéûðàð. Ñàãûí. ßëâàí àëà÷ûãëàðäà ìÿíçèë òóòìóø. ýþð íåúÿ òöñòöëÿéÿí äÿõìÿëÿð. Áó ñûëäûðûì ãàéàëàð öçðÿ äóðàð. Ãàô äàüûäûð áóðà. äàðûñãàë äèáèíäÿ äÿðÿíèí. Ùèéëÿýÿðäèð õàëãû. Àíúàã ñèìöðüëÿð ãîíàí ãàéàíû – Êèì. Áÿäÿâèëÿð øöúàÿòè óíóòìóø. Áàõ áó éàíà. áóðäà éÿãèíäèð. è÷èð øÿðàáû. Ðÿä êèìè ýóðóëäàéûð áàëòàëàð. ÷óëüàéûð ãàëûí ãàðà äóìàíëàð. Äÿðèí. Òàõòûí öñòÿ ìöðýöëÿéèð.

Úàâàá âåðäè àüñàããàë Øàò êàìàëëû: – Ùÿëÿ òåçäèð. íÿùñäèð èãáàëû. àììà ÷àøäû. Äÿùøÿòëè. Áàõ. Ùÿì ÷àëûíûð òÿáëö êóñö íàüàðà. ÷þëëÿð. àç ëîâüàëàí áó ùàëëû. Éîõäóð ìÿíè çÿáò åëÿìÿê èìêàíû. øåéïóð ñÿñè åøèòäè. Àü úûããàëàð ÿñÿð. Áÿðê ãàëìàãàë. Ðàùàòëûüà ãèéìÿò ãîéóá éàòìûøëàð. Äàëäàí ýÿëèð òîï. Òÿúðöáÿëè.Áöòöí áóðäà ýþçÿ ýÿëÿí íÿ êè âàð. áà ùàëû. áèð àúûãëû ýåíåðàë. Íà÷àð ãàëûá ñóñäó äàèì îë çàìàí. Êàçáåê ãîðõäó áó õÿáÿðè äóéàíäà. 1912 314 . Âàð ãÿðèáÿ ãàðûøûãëûã. âåðèð äÿðéà êèìè ìþâúëÿð. äàøëàð. Ãÿìýèí. ãàðäàø. ãóìáàðà. Êàçáåê áàõûá ýþðäö òà êè. âÿùøÿòäÿí ôèêðÿ ýåòäè. Àüûð-àüûð áóëóò êèìè ôþâúëÿð – Ýÿëèð. Áóëóòëàðûí àëòûíäà îëäó ïöíùàí. ìÿéóñ äöøìÿíëÿðèí èñòÿäè Ñàéñûí. Äàüëàð. êþíÿëìèø Øÿðãèí òàâàíû. ýþðöíöð. ñàéà áèëìÿäè. ãîøóíäóð åéçÿí. ãöââÿòëè. Ìöùàðèáÿé÷èí îëìóøëàð àìàäÿ. Óðàë äàüûíäàí òà Äóíàé ÷àéíàäÿê. ßí ãàáàãäà àïàðûëûð áàéðàãëàð. Ôÿðìàí âåðèð ãîøóíëàðà àüñàããàë. Îä ïàðëàð àòëàðûí äûðíàãëàðûíäàí. Øèìàë ñàðû áèðúÿ äþíöá ãûë íÿçÿð. ïàðëàð éàðàãëàð. Òîõ ãîïìóøäóð ùöðêðÿì ÷àïìàãëàðûíäàí. áèëäè êè. Øèìàë òÿðÿô äþíöá áàõàí çàìàíäà Ýþðäö ýÿëèð áèð ãàðàëòû óçàãäàí. ùÿéÿúàí. ùåñàáñûç ëÿøêÿð Øèìàëäàí äöç Øÿðãÿ éöðöø åäèðëÿð. ßñêèìèø. Ùåéðàí îëóá. òîïõàíà. ãÿðèáÿ øåéëÿð. Ôèòèëëÿðè òöñòöëÿéèð ùàâàäÿ. Äóéäó.

òöñòö ãàëõäû ÷óëüàëàäû. Áèðè ñèëèðäè êàìàíûí. ÿñëà ãàéûòìàðàì êÿíäÿ. åðêÿê àò öñòöíäÿ áèð íå÷ÿ îüëàí. Çÿáàíÿ ÷ÿêäè àëîâ. Áèð àç î éàí-áó éàíà áàõäûëàð ñîëà âÿ ñàüà. 315 . àäëû âÿòÿíäàøëàðûì. Ñàáàù îíó ãóòàðàì. Éàíûð äàü öñòÿ îëàí ãÿëÿíèí äÿ ëàìïàëàðû. Ýþðöðñöíöçìö êè. à ÷ÿðêÿñëÿð! Øÿùèä îëóç. Äóìàíäà òèòðÿê èøûãëàðëà úÿëá åäèð íÿçÿðè. ìþùêÿì òèêèá áó ãÿëÿíè ðóñ – Âÿ ëàêèí îðäà ìÿíèì ãàðäàøûì éàòûá ìÿùáóñ. Îéàíäûì. çÿùìÿòäÿí þëäöì. ÷àòà áèëìÿç áó ôåéçÿ ùÿð êÿñëÿð. Î âÿãò úöðÿò èëÿ àòäàí åíäèëÿð àøàüà. àé ãàðäàø! Áóíó äåéèá íÿçÿðèìäÿí î äÿì íèùàí îëäó. Áèðè ãûëûíúûíà ñåéãÿë âåðèðäè ìÿðäàíÿ. ÷èéèíëÿðèíäÿ òöôÿíý. Éàòàíäà óéãóäà ýþðäöì ñåâèìëè ãàðäàøûìû. ïîëàä òàñêöëàùëû áèð êíéàç: – Ùöíÿðëè. Áÿðàáÿðèìäÿ äóðóá ñþéëÿäè: – ùàðàé. Áîéóíëàðûíäà ùÿìàéèë. àüëàéàðàã ãàìÿòèì êàìàí îëäó. Éÿùÿð ãàøûíäàí àñûëìûø ãîøà òàïàí÷àëàðû. ãàðäàø! Ìÿíè õèëàñ åëÿ. ãóðó ÷þð-÷þï éûüûá àëîâ ãàëàäû. îõóí äèëèðàíÿ. Öìóìè ñàêèò èêÿí åòäè ìÿòëÿáÿ àüàç. Êÿìÿðëÿðèíäÿ ãûëûíúëàð. Áèð àç îäóí. éà ýÿðÿê þëÿì ìÿí äÿ. Éàðàãëû. Àòûëìûø èøòÿ àòûí òÿðêèíÿ éàïûíúûûëàðû. Äöáàðÿ ùàëãà âóðóá áèð éåðÿ éûüûëäû ùàìû. Àüàúëàðûí àðàñûíäàí ãÿôèëäÿí îëäó ÿéàí. èêè ãàòàð äà ôèøÿíý. Áàøûì ýþòöðìÿéèð. Äÿìèð ýåéèìëè. Ýåúÿ ãóúóá äèçèìè ãîéäóì öñòöíÿ áàøûìû.×ßÐÊßÑËßÐ Ãàëûí ãàðà ìåøÿíèí îðòàñûíäàêû à÷ûüû Áóëóòëó ýþéäÿí èøûãëàíäûðûð àéûí èøûüû. äèðñÿêëÿíèá óçàíäû áèðè. Îòóðäóëàð éåðÿ. Àòûí áàøûí àüàúà áàüëàéûá äàüûëäû ùàìû. Òöôÿíýèíÿ ãîëóíó ñþéêÿéèá äàéàíäû áèðè.

Áàçàð. éÿãèí êè. äöøäö àòûíäàí éåðÿ ïÿðèøàíùàë. ãàðëû äàüëàðûíû. Íÿ ýþðäöëÿð êè. Ùÿçàð çÿùìÿò èëÿ ìÿí ãà÷ûá õèëàñ îëäóì. Êèìè ýåäèð òÿëÿñèê òåç ÷àòà ýÿëèñàéÿ. Ãîøóí åäèðäè äàü öñòöíäÿ ãÿëÿéÿ ðèúÿò. áèð êàçàê ãà÷àðàã. ìÿí äÿ ÷îõäàí þëìöø èäèì. Àüàúëàðûí àðàñûíäàí óçàøäûëàð ÷àïàðàã. Áåëÿ çÿëèë éàøàìàã áèçëÿðÿ ùàðàì îëñóí! Äåéèá áó ñþçëÿðè êíéàç äàéàíäû. ÷öí îë âÿãò. óçàãäàí ýþðöíäö áèð áîüàíàã. Íÿñèìè-ñöáù àüàúûí òÿðïÿäèá áóäàãëàðûíû. Äîäàãëàðû ÿñÿðÿê ñþéëÿäè: – Úÿíàá ýåíåðàë. Àòûì ïèñ îëñà èäè. ãàðäàøëàð. õàñö àâàì. – Ùàìàí ãÿñÿìëÿðè ö÷ äÿôÿ åòäèëÿð òÿêðàð: – Ýÿðÿê ñàáàù éà äàüûëñûí áó ãÿëÿ. Ãîøóí ÷àëûðäû íåéö òÿáëö êÿððàíàé èëÿ êóñ. Ìÿí èíäè ùàçûðàì þìðöì áó äÿì òàìàì îëñóí. Éàèíêè ãàëìàñûí ÿñëà áÿäÿíäÿ áó áàøëàð. Ìèíèøäèëÿð àòà ÷ÿðêÿñëÿð îëäóëàð ãûâðàã. Êèìè ýÿçèð. Áóäóð ýÿëèð ñàðàëûá ðÿíýè. Åäèðäè úöìëÿ ñàëàìëûã ðöñóìóíó èôà. ÿìð âåð ãîøóíà. Ýöíÿø ñàðàëòäû ÷þëöí áóçëó. êþíëöì. ÿðäèð. îðäàêûëàð. ëÿøêÿðÿ òÿìàøàéÿ. ÿëàú åéëÿ. äàéàíûð. Äóðóá íèçàì èëÿ ìåéäàíäà ñÿôáÿñÿô éåêúà. þëäöê. êö÷ÿ áÿçÿíèá. Ýóâóëäàéûðäû ýÿëèñàäÿ äÿìáÿäÿì íàãóñ. Ãûçàðäû äàí éåðè. äèíúÿëìÿç. þâðÿòäèð. Äàüûòäû ãÿëÿíè ÷ÿðêÿñ. óøàã. Òÿìàìè øàäö ôÿðÿùíàê åäèðäèëÿð áàéðàì. Éåòèøäè. èçäèùàì êÿñðÿòäèð. À÷ûëäû ñöáù. Òàìàìà éåòäè ñàëàìëûã ðöñóìó. êè÷èê. Ìÿíèìëÿ äóðìóø èäèê éîëäàøûì êåøèêäÿ ñÿùÿð. áàòûá àé. Àìàíäûð. àðâàääûð.Ýåúÿ-ýöíöç àðàðàì áèð äÿ óéãóìà ýÿëìÿç. Ãóòàðìàñàì îíó. Ãÿôèëäÿí öñòöìöçÿ ùÿìëÿ åòäè ÷ÿðêÿñëÿð. 316 . Áþéöê. äóðàí äà éîõ äþøöíÿ. ùàâà èøûãëàíäû. Áó éàíäà øÿùðäÿ áàéðàì ýöíöéäö. ìÿøðèã éàíûá àëîâëàíäû.

Çÿìèíè ãàí áöðöìöø. Îëàíäà ÿëáÿéàõà éóìðóã èëÿ. êàìàíû ÿëèíäÿí éåðÿ äöøöá éûõûëûð. ÿçèðäè áöòöí. Áó éàíäà öðêìöø àò öñòöíäÿ áèð íÿôÿð îüëàí. Ýþòöðäö àò éàçûüû ãà÷äû ðóñ ñÿôëÿðèíÿ. áàëàáàí. àìàí. Åäèðäè ðóñëàðà øèðàíÿ ùÿìëÿëÿð ÷ÿðêÿñ. äàä. éàíäûðûá. ñèíÿñèí. ãû÷ûí. Ìöùàðèáÿé÷èí î äÿì âåðäè ëÿøêÿðÿ ôÿðìàí. ñöðöíöð. Îõó. Áóëàã êèìè éàðàñûíäàí ôûøûëäàéûð àë ãàí. Áàúàðìàäû àòû ãàéòàðñûí þç òÿðÿôëÿðèíÿ. Îäóí. Âóðóá éûõûðäû ãûëûíú èëÿ äöøìÿíè ùÿð êÿñ. ñàùèáèí éåðÿ ñàëäû. õÿíúÿðëÿðèí ïàðûëäàìàñû. ãóðøóíëàðûí âûéûëäàìàñû. ñûçûëòû. Êöéöêäö. ñèëëÿ èëÿ. Áàñûð éåíÿ ãàøû öñòÿ çàâàëëû ìÿüôÿðèíè. óððà. ôÿüàí. Éûõûëäû ùÿì îíóí öñòÿ þçö þëöá ãàëäû. Ãûëûíú èëÿ. Éàðûðäû ñÿôëÿðè ëàé-ëàé éåðÿ éàòûðäàð èäè. Àõ. Òîïóí ýóðóëòóñó. Áèðè ãà÷ûð. Ãîëóí. Áó éàíäà áèð éàðàëû ãÿùðÿìàí ÷ÿêèð ôÿðéàä. ×þëö. Âóðóð ãûëûíú èëÿ òîðïàãëàðà ñàëûð ãîëóíó. äîëäóðóá áèéàáàíû. óô. âÿùøÿò. ÷àëûíäû íåé. êÿñèð éîëóíó. òÿùëöêÿ. Áàõûðñàí ùÿð éàíà ÷ÿðêÿñ ãàðûøãà òÿê ýþðöíöð. äÿùøÿò. ãîïäó äóìàí.Áó ìÿòëÿáè ýåíåðàë ÷öí åøèòäè ñàëäàòäàí. ñöíêö èëÿ. Äþéöëäö òÿáëö íÿãàðÿ. Êÿñèá. áàø-ýþçöíö áèð-áèðèíèí. Øÿùÿðäÿ. îõ èëÿ. Äöøöáäö äàüëàðà ñÿñ. äàüûäûá. Äóìàíäà ãûðìûçû òîï ýöëëÿñè ýóðóëäàð èäè. Ðÿôèãëÿðèí ÷àüûðàðêÿí åäÿ îíà èìäàä – Êè. ýöëëÿ èëÿ. ãÿëÿäÿ. áè÷èá. Òóòóáäóð ùÿð òÿðÿôè ãîðõó. 317 . ùàðàé. êÿíäëÿðäÿ õîô. þëöì. òöñòö êóùö ñÿùðàíû. áèðè äàëäàí ãîâóð. ãàëõäû ýþéÿ. Î ùàë èëÿ àðàéûð ùÿì ñîë ÿëëè õÿíúÿðèíè. Ùöúóì åäèëäè. ãàíûí àðàñûíäàí þëöðñÿ äÿ. äàüû áöðöäö. òöôÿíýëÿð àòûëäû. Ãûëûíúëàðûí ñÿñè. ìÿùøÿð îëäó ñàí áÿðïà. àðõàäàí òÿïÿñèíäÿí ãûëûíú èëÿ âóðóëóð.

Êÿñèëäè ñÿñ äàùà éîõ áèð ñÿäà. ùå÷ åéëÿìèð ãÿôëÿò. Àëûá äÿðèí éàðàëàð äöøäö òåç î äà úàíäàí. ãûëûíúû áàøû öçðÿ áèð äîëàíäûðäû.Áèð þçýÿ ÷ÿðêÿñ ÿëèíäÿ ãûëûíúû îéíàäàðàã. ùÿð òÿðÿô ðàùÿò. Áöòöí-áöòöí ùàìû àñóäÿ. Ïàðûëäàð îðòàäà ýàùãàíëû. Ãûëûíúû ùå÷ àøàüû åíìÿìèø âóðóëäó î äà. Àõûðäà êíéàç þçö êÿñðÿòè-ùÿðàðÿòäÿí Áàúàðìàäû ãàëà àò öñòÿ. Êåøèê ÷ÿêèð ãàðîâóëëàð. Ôÿãÿò òöôÿíý àòûëûð. Ñöêóòäóð ùàðà áàõñàí âÿ ëåéê ùÿðäÿíáèð. 1912 318 . Ãà÷ûá ãóòàðìàäû ùÿð÷ÿíä èñòÿäè ãàéûäà. äöøäö òàãÿòäÿí. Êàçàêëàðûí ñÿôèíÿ ùÿìëÿ åéëÿäè ÷àïàðàã. éàìàí ãÿçÿáëè êàçàê. Äþíöá ýÿëèð àòûí öñòöíäÿ ãÿëÿéÿ ÷àïàðàã. Ãîíóáäó ÷þëäÿêè úÿìäÿêëÿð öñòöíÿ äàüûäûð. Òöôÿíý èëÿ ãàðîâóëëàð êåøèê ÷ÿêèá äîëàíûð. òîç. Éûõûëäû. äàùà àðà ñàéõàøäû. ãàðüàëàð åäèð ãûð-ãûð. Ýàù ÿñýÿðèí ÷àäûðûíäàí ýÿëÿí èøûã òèòðÿð. Äàëûíúà ðóñ îëàðûí òþêäö ýöëëÿ áàðàíû. äóìàí ÷ÿêèëèð. î éàíäà ôÿãÿò íöäðÿòÿí êàçàê àòûøûð. Ãà÷àí ãà÷ûá. Àò èëÿ îë êàçàêû âóðäó. Âÿëè î äÿìäÿ ÿùàòÿ åäèëäè ùÿð éàíäàí. éåðäÿ ãàëàíëàð áóðàõäûëàð äþéöøö. Áó éàí. Áóäóð. Ãà÷ûá äàüûëäû ùàìû éàüäûðàð èêÿí ñþéöøö. áóðäà-îðäà ùÿðäÿíáèð. ìàéàê äà éàíûð. þëÿí þëäö. Õÿøèí ýóðóëòóëó áèð ñÿñ ýÿëèð: ýÿëÿí êèìäèð? Ôÿãÿò éåíÿ àðàáèð òÿê. ïàñëû áèð õÿíúÿð. Ôÿãÿò àç-àç éàïàëàã. Øÿùÿðäÿ. ãÿëÿäÿ õÿëã àðõàéûí ýÿçèá äàíûøûð. Áó ùàëäà áàøãàñû – ÿëäÿ ïàðûëäàéàí õÿíúÿð – Ãÿçÿáëÿ áèð êàçàêûí öñòöíÿ ùöúóìâÿð – Îëóá. éóìáàëàíäûðäû. áèòèðäè äÿâàíû.

Ùöíäöð-ùöíäöð ãàéàëàðûí àðàñûíäàí óüóëäàð. Ýþç éàøûíûí ãÿòðÿëÿðè ñû÷ðàð î éàí – áó éàíà. Ãûçûë ñóéèëÿ öñòöíÿ úÿëè õÿòëÿð ãàçûëìûø. Íÿðèëòèñè. äàéû. ýÿòèðìèøÿì áèð ãèéìÿòëè ñþâãàò äà. Êàáàðäèíëÿð äàâàñûíäàí áèð ãÿùðÿìàí êàáàðäèí. À÷ûëìûøäûð éàðàñûíäàí áèð ôûøãûðàí ôÿââàðÿ. úàâàáñûç ýþçëÿðè ãÿäèì êèíëÿ äîëóäóð. Äÿéÿðëèäèð ãîëëàðûíäà îëàí ïîëàä ãîë÷àãëàð. Íÿâàçèøëÿ Òåðåê ÷àéû øûðûëäàéûá äöáàðÿ. ñàíêè îéàã äåéèëäè. Òåðåê úîøüóí äàëüàëàðëà éåíè õÿáÿð ñþéëÿäè: – Äèíëÿ. Ùå÷ äèíìÿäè. àüëàìàñû îíóí áÿíçÿð òóôàíà. 319 . Áó ãèéìÿòäÿ ùå÷ áèð òþùôÿ òàïûëìàç êàèíàòäà. éàõøû äÿìèð ýåéèì âàð. Ãàëûí òîïà áèð÷ÿêëÿðè þç ãàíèëÿ áîéàíìûø. Ãàøëàðûíû äöéöìëÿìèø. Àììà Êàñïè þç éóìóøàã ñàùèëèíÿ ÿéèëäè. Éöéöðäöêúÿ ñÿùðàëàðäàí î ãàíè÷ÿí ùèéëÿýÿð. âÿùøè Òåðåê ÷àéû êþïöêëÿíÿð. ùèðñëè åäèð íÿçàðÿ. Ñöä ÿììèøÿì ùÿìèøÿ ìÿí áóëóòëàð ïöñòàíûíäàí. Äîüóëìóøàì Êàçáåê êèìè óúà äàüûí éàíûíäàí.ÒÅÐÅÊÈÍ ÑÞÂÃÀÒÛ Çàëûì. Îíëàð èëÿ ÷àðïûøìàüà äàèì âàðàì àìàäÿ. Ïû÷ûëäàäû áó íþâ èëÿ éåíÿ î èõòèéàðÿ: – Ñþâãàò ýÿòèðìèøÿì ñÿíÿ. éåð âåð. ñÿíèí àüóøóíäà äèíúÿëñèí. Áàñ áàüðûíà. ãèéìÿòäÿ ãàéÿò ñÿíýèí. Áàø ãîéäóüó íèééÿò âàðñà. ýóðóëäàð. Èíñàíëàðûí èãòèäàðû ùÿð ãÿäð îëñà çèéàäÿ. Ãóðàíè-ÿçÿìäÿí îíà ïàê àéÿëÿð éàçûëìûø. À÷ûã. Áàõ. Êàñïè äÿðéàñûíà áåëÿ íàçëû-íàçëû øûðûëäàð: – Ãîúà Êàñïè! ×ÿêèë éîë âåð. î äà âÿòÿí éîëóäóð. Õÿçÿð áÿùðè áó äÿôÿ äÿ éåíÿ úàâàá âåðìÿäè. Ýÿòèðìèøÿì êàçàêëàðäàí ìÿí áèð ãûçûí íÿøèíè. éàòìûø èäè. äàëüàëàðûì ãîé ýÿëñèí. Áûüëàðûíûí êÿíàðûíäà ãàí ëàõòàñû äàéàíìûø. Êîïà-êîïà äàøëàðûíû îðäàí áóðà àõûòäûì. Þâëàäûí îéíàòìàã÷ûí Äàðéàë ñÿääèí äàüûòäûì. ÿéíèíäÿ ÷îõ ãèéìÿòëè.

Ëàêèí îòëàð è÷èíäÿ èòìèøäè. Áèñÿìÿðëèêëÿðèíäÿí àõûðäà Äàðûõûá ÷îõ øèêàéÿò åéëÿäèëÿð: – Åé òàðû. Òóòãóí. 1912 Ö× ÕÓÐÌÀ ÀÜÀÚÛ ßðÿáèñòàíäà ãóìëó ÷þëëÿðäÿ Ö÷ áþéöê õóðìà íÿõëè áèòìèøäè. Àé òàðû. åé êÿðÿìèíÿ ãóðáàí. Êÿùÿð àòûí éÿùÿðëÿéèá î äà ýåòäè ìåéäàíà. ãàëàã áèñÿìÿð áó ñÿùðàäÿ? Áöðêöäÿí. Àúûãëû ñåë ñóñäó. À÷ûã ñàðû êåéñóëàðû äàüûëìûøäûð ïÿðèøàí. Î àüàúëàð î äàäëû ãàéíàìàäà. ×å÷åíëÿðèí äàâàñûíäà úàí òàïøûðäû úàíàíà. Áèç ìÿýÿð îíäàí þòðö õÿëã îëäóã – Êè. ñþçöí áóðà éåòèðäè. Êðåìåíñêè. Äþøöíäÿêè àç éàðàäàí àë ôÿââàðÿ àòìûøäûð. Þç åëèíäÿ îíäàí þòðö éàëíûç áèðè ýèðéàíäûð. Öçÿ-öçÿ ñó öçöíäÿ áèð ãàíëû áàø ýÿòèðäè.Éåòèðìÿéèá ýþçÿëëèêäÿ äöíéà îíóí åøèíè. êàçàêëàðäàí î áèð úàâàí îüëàíäûð. Ýþéÿðìèø ÷èéíèíèí öçðÿ òþêöëìöø ÿôøàí-ÿôøàí. èñòèäÿí éàíûá ñîëäóã. ñÿí áèçè áåëÿ éåðäÿ Íÿäÿí þòðö éàðàòìûñàí? – äåäèëÿð. Ñàêèò äÿíèç äàëüàëàíûá î âÿãòäÿ ýÿëäè úóøÿ. øèðèí éàòìûøäûð. Ãóúàãëàéûá ìÿùÿááÿòëÿ ÷ÿêäè îíó àüóøÿ. Ýöíäÿí àç ãàëäû ãîâðóëóá ñîëñóí. Êå÷äè ÷îõ èëëÿð îëìàäû îðàäà. Áèçè õÿëã åòìÿäÿí íÿäèð ìÿãñóä? 320 . Áèð ñÿðèí ÷åøìÿ âàðäû îë éåðäÿ. òà êè. Íèéÿ áÿñ ëàçûìûã áó äöíéàäÿ? Åòìÿäèê áèð ãÿðèáè áèç õîøíóä. Áèð ìöñàôèð ýÿëèá ñèðàá îëñóí. ìÿùçóí ñèìà èëÿ ñàêèò.

Òóëóüóí äîëäóðóá ñó è÷äè òàìàì. Ãûëäû òÿêðèì ÿçèç ãîíàãëàðûíû. Âóðäó ìÿùìèç î äà àò îéíàòäû. ãàòàð-ãàòàð äÿâÿëÿð. óçàãäàí ýþðöíäö áèð áîüàíàã. àéàãëàðûíû. êÿúàâÿëÿð ÷àòûëûá. ãÿðèáÿ ùÿíýàìÿ. Ñþéêÿíÿðêÿí êàìàíûíà õÿñòÿ. Î ýåúÿ òà èøûãëàíûíúà ùàâà. ñóñóç áèéàáàíäà Àüàúûí êþëýÿñèíäÿ òóòäó ìÿêàí. Àëà÷ûãëàð. ñàðû – Ãóìëàðûíû. äàðàíãà-äàðàíã. Áàøû öçðÿ äîëàíäûðûá ãûëûíúû. 321 . Éåíÿ þç àäÿòèëÿ äöøäö éîëà. Éîðüóí. Ìèíèê àëòûíäà äàëäàëàíìûøäûð. ×àðâàäàðëàð ýöí àëòäà éàíìûøäûð. ùóé. òóòäó. Ýöí áàòûá àõøàì îëäó ÷öí. Ñöáù îëàí âÿãòäÿ êþ÷öá êàðâàí. Ëþêëÿéèðêÿí ýÿëèð î âàùÿ ñàðû. àðüûí. ôûðëàòäû. Ùàé. ÿë. Ñîâóðàðêÿí ÷þëöí î èñòè. òèêàí ãàïûá ýÿâÿëÿð. Àòûíà áèð ÿðÿá àúûãëàíäû. Àü ëèáàñ ýåéìèø þçýÿ áèð ìèíèúè. Ùÿì àüàúëàð áàø ÿéäè. Åëÿ éöêëö. Íèçÿñèí àòäû. Îëàðû êàðâàí ÿùëè áàëòàëàäû. Îíó äà éåë ñîâóðäó ñàü âÿ ñîëà. êöé. Öñòöíÿ êþùíÿ áèð úåúèì àòûëûá. Ùàðûí àò ãàëõäû äèê àéàã öñòÿ. Áó ñàéàã ùÿëùÿëÿéëÿ áèð àíäà Ýÿëäè ÷àòäû î âàùÿéÿ êàðâàí. âåðäè ñàëàì. Áèð ñîéóã êöë î éåðäÿ ãàëäû íèøàí. àììà. çàíãà-çàíã. Äîüðàéûá éàíäûðûá îúàã ãàëàäû. Éóäóëàð ùÿì öç. Äàíãà-äàíã. Îõ äÿéÿí àùó êèìè òóëëàíäû.Áèðúÿ ñèððèí áó ùèêìÿòèí ãûë ÿéàí Ñþçëÿðè éåòìÿìèøäè èòìàìÿ – Êè.

Çÿíí åòìÿ êè. Òåç ÿíúàìÿ éåòèðìÿê÷èí ñîíðà ýåò Äöøìÿíèíäÿí àëìàãäàí þòðö ãèñàñ. ßçèç àòàí. Àëñûí éåðèí òà ùþêìè-àñèìàíè. Áèë ãåéá ÿëè òóòìóø ñÿíè íèùàíè. Ñÿí èíòèãàì àëÿòèñÿí. Þâëàäûíäàí áàãè ãîéñóí áèð íÿôÿð. Î áèéàáàíäà èñòè éåë àíúàã. áþéöê ãàðäàøûí Îíóí ÿëèëÿ þëäöðöëìöø. Îâëàéûá þç øèêàðûíû ó÷àðàã. îë çàëûì ÿëèíäÿ îíëàð. Ùöçí èëÿ úàíèáè-Ùèúàçÿ áàõûð. Ìÿíèì ñþçöì áöòöí ÿìðè-õóäàäûð. Ãÿáðè-ïåéüÿìáÿðÿ øèêàéÿò åäèð. Ñÿíÿ áèð ýèçëè ñèðð åäèì ìÿí åëàí. áîø ÷þëëÿðè ñÿéàùÿò åäèð. Ìÿçëóìàíÿ ñóðÿòäÿ äîüðàíäûëàð. Äÿðýàùè-ùÿãäÿí èñòèäà åòìèøëÿð. äöøöí. Ãàòèëèíäÿí ýåäèá èíòèãàì àëñûí. Ñàðû ãóì äîëäóðóð îíà ùÿð àí. Àëëàù ñÿíè èíòèãàì ö÷öí áÿñëÿð. Áèð ýöí àòà-àíàñûí éàäà ñàëñûí. Ñÿíèí äåéèë áó àëäûüûí íÿôÿñëÿð.Êþëýÿñèç èíäè äÿ î ÷åøìÿ àõûð. Ãóðó. 322 . áþùòàí éà èôòèðàäûð. àíàí. Âÿãòà êè. 1912 ÃÀÍËÛ 1 Èíäè äàùà ýÿëèá ÷àòìûø î çàìàí. Õÿíúÿðëÿðèí àüçûíäàí åòìèø õèëàñ. Þëäöðäöéöí ýÿðÿê îëñóí Àüïîëàä. Ãîíóð îðäà äèäèá éåéèð ÷àëàüàí. Öðÿêäÿí åòèãàä åäèá éÿìèí åò. ñÿí úÿëëàä.

àõòàðûá òàïñûí àòàñûí. äîëàíûð. õàìóøàí. ñîíðà ãàëõûð. íå÷öí âåðìÿéèðñÿí úÿçàñûí. Õÿíúÿðèíèí ãÿáçÿñèíäÿí ñîíðà òóò. Äàüëàð áöòöí ãàðàíëûãäû. Àíä è÷äè êè. Ùÿìèí ñààò åòäè ãÿñäèíÿ èãäàì. ãûçàðäû ýþçëÿðè. Äàüûò Àüïîëàäûí õàíèìàíûíû. Áó íþâ èëÿ çàëûì áèð ìîëëàíöìà. ãîðõìàçäû ùå÷ þëöìäÿí. Ýåò. ýàù èøûãëàíûð. ùàúû ãàéÿò õèøìíàê. Ýÿçèð. Ùàúû. Òà îíóí äà áó úöð âåðñèí úÿçàñûí. Äóà åäèð êèìè ÿëè éóõàðû. Ùàúû ýþçëÿðèíè äèêìèøêÿí éåðÿ. íÿ ÿëëÿðè. ýåäèá àëñûí èíòèãàì. ýþðöð. àòà-àíàíûí òåç àë ãàíûíû. Ñèíÿñèíÿ äöøìöø óçóí ñàããàëû. ÷ûõàðäûð.Èíäè ñÿí äÿ ðÿùìö èíñàôû óíóò. Ýàù òóòóëóð öçö. Àðòûã äàéàíìàäàí ÷ÿêèð õÿíúÿðè. Áóðóá ÷ÿêèð. Ýþðöð ãîúà êèøè éàòìûø ñÿôàëû. Ìÿýÿð åøèäèðñÿí âèúäàí ñÿäàñûí? 323 . Åøèòäèêúÿ áó âÿùøÿòëè ñþçëÿðè. êþ÷-êöëôÿò áöòöí éàòûð. Ñûüàë âåðäè ÿëèíäÿêè õÿíúÿðÿ. äàâàäàí. Áàõûð êè. Èõòàð åòäè áèð êàáàðäèí îüëàíà – Êè. Ãàéàëàðäàí àøûá ýåäèðäè áèáàê. Ýþé öçöíäÿ èøûãëû ìàùè-òÿáàí. ßñäè áÿäÿíè. Èýèäëèê ÷àòìûøäû îíà áàáàäàí. Ùàúû äöøìÿíèíèí åâèíÿ ÷àòûð. Äîäàãëàðûí þðòìöø ãàëûí áûüëàðû. Àüïîëàä îüëóíóí ãàðíûíà ñîõóð. Íÿ äèçëÿðè òèòðÿéèð. Áóëóòäàí-áóëóòà êå÷èð. 2 Ýöí áàòìûøäû.

Ðÿíýè ãà÷ûá öçö. Éîõäóð. Åëÿ áèë. Ãîúà êèøè úèéÿðäÿí ÷ÿêäè íàëÿ. äöøäöéö áÿëàíû ãàíûð. íÿ øàäëûã. Äèããÿòëÿ àõòàðûð áó éàí – î éàíû. Õóìàð. – Ãûç áÿñ ùàðäà éàòìûøäûð? – ôèêðÿ ýåäèð.Îíà äà åòäè õÿíúÿðè ùÿâàëÿ. Éåíèäÿí ýþçëÿðè éåíÿ ãàïàíûð. ãàðûøûã. ýþçö áöðöøäö. íÿ ãÿì âÿ ìþùíÿò – À÷ìàç î ýþçëÿðè äöáàðÿ ùå÷ âÿãò. Ñàòàøäû þëäöðäöéö ìåéèòëÿðè. Àüïîëàäûí ýþçÿë ãûçû äà âàðäû. ãàðà ýþçëÿðè àç à÷ûëûð. ßôñóñ. Áóíóíëà äà ñîéóìàéûð öðÿéè. Àíúàã îëàðäû îí éåääè éàøûíäà. äöíéàíû ðþâøÿí ãûëäû. Àé ïàðëàäû. Âàðäûð îíëàðäàí áàøãà áèð äèëÿéè. Ðàùàò íÿôÿñ ÷ÿêÿ áèëìèð óéãóäà. áóëóò ïàð÷àëàðû àéðûëäû. Éàòìûøäûð. ùàíû àõûðûíúû ãóðáàíû? ßëèí äèâàðëàðà ñöðòöð. ìÿëÿê êèìè ãûç. Ýöë éàíàüû öçðÿ øÿáíÿì ñà÷ûëûð. Úàâàí ëÿçýè ãûçûíûí äà áÿñòÿðè. Ãàðàíëûãäà òàïìûð. Èøòÿ. Ïÿíúÿðÿäÿí äÿðùàë åâèí éåðèíÿ. ×àáàëàéûá òåç ùÿðÿêÿòäÿí äöøäö. áèð àç äàéàíûð Þç ãÿëáèíèí äþéöíìÿñèí åøèäèð. Ãàíëûíûí þíöíäÿ ÷îõ åùòèéàòñûç. äîëàíûð. Èøûã äöøäö: Ùàúûíûí ýþçëÿðèíÿ. î êè àòàñèëÿ éàøàðäû. Éîõäóð. Ñàí ãàòèëèí ýþðöð äóðìóø áóñãóäà. Ýÿðÿê òàïûá êÿñÿì îíóí áàøûí äà. 324 . Éóõó ýþðöð ÷îõ ãîðõóëó. 3 Êÿððóáè óéãóëó. öçöíÿ äöøìöøäöð èøûã.

áó äà ñþâãàòûí. åéâàíûíà ñàëäûðìûø. Õàëãà úÿííÿò ñàòìàüà à÷ìûø äöêàí. ðàùÿòìè óéàð? Éîõ. Áèð ÿëèíäÿ éàëûí ãàíëû õÿíúÿðè. Þéðÿíìèøÿììè âåðäèéèí äÿðñëÿðè? Áåëÿ äåéèá Ùàúû ÷àëäû õÿíúÿðè. Äöøöá þëäö. Îòàüûí. Äàø îëñà äà. ãÿëáè þëäöðÿð âèúäàí. Ýþðÿí àëëàù. éàõóä äóéàð.Î ýþçÿëëèê. Àõóíä àüà! Áóéóð. Âÿùøÿòëè áèð ñÿñ åøèäèð íàýÿùàí. õÿíúÿð îëäó ùÿâàëÿ. Ãÿëéàí ÷ÿêèð òÿíáÿë áÿðÿñìè-àäÿò. äþøöíäÿí ãàí ôûøãûðäû. óëäóçäóð. Êèìäèð ñûçûëäàéàí? Éÿãèí î ãûçäûð. ßòðàôûíû áàñìûø âÿùøè ýöë. Î áèðèíäÿ ëÿçýè ãûçûíûí áàøû: – Äåéèëÿì èíòèãàì àëìàãäàí íàøû. øàùèä äÿ àé. 4 Ìîëëà Èðàíäàí ýÿáÿëÿð àëäûðìûø. î íàçÿíèí òàìàøà – Ãàòèëèíÿ ìàíå îëàðìû? Ùàøà! Èíòèãàìäûð. ßììàìÿ øÿêëèíäÿ áèð äàø éîíóëìóø. 325 . Èíäè äàùà ÷àòìûø ñÿíèí íþâáÿòèí. Áèð ÿëèíäÿ òÿñáåù. ýèéàù. Ãàëûí äþøÿê öçðÿ îòóðìóø ðàùÿò. áèðèíäÿ ãÿëéàí. 5 Äàü áàøûíäà âàðñà äà áèð íèøàíýàù. áåëÿ çöëì ÿñëà ÷ûõìàç éàäûìäàí. Óúàëäû áèð öðÿê éàíäûðàí íàëÿ. Éàçûã ìîëëà òÿê áèð äÿôÿ ãûøãûðäû. Ùàúû ýþçö ãûçìûø ýèðèð è÷ÿðè. Óíóäàðìû îíó. Áóðóã-áóðóã òöñòö ÷ûõûð ãÿëéàíäàí. Êèì î ñÿñè åøèäÿð.

Ñöòóí êèìè äèêÿëìèø áèð áàøäàøû. Þìðö äàüäà. Î íþâ èëÿ êè. î äöíéàíû óíóòìóø. Î äàèìè àçàäëûã ãÿëÿëÿðè. Ýèçëÿäÿ áèëìÿéèðäè èçòèðàáûí. Þìðö îëäóãúà ñÿðýÿðäàí äîëàíäû. Áàøãà ÿðÿ ýåòìèø îíóí þâðÿòè. Þëäöðäöéö ãûç éàäûíà äöøöðäö. ãîðõóñóí. Þç åëèíäÿí. ãà÷àðëàð òàóíäàí. Èíñàíëàðäàí. Ùÿð ñààòû ìèí èë îëóá óçàíäû. Ýþçÿ ýþðöíñÿéäè ÿùéàíà ùà÷àã. îáàñûíäàí ùå÷ áèð êÿñ Îíóíëà îëìàäû ÿñëà ùÿìíÿôÿñ. úàíû. äÿðÿëÿðäÿ ÷öðöäö. Úÿùÿííÿì òÿê àíûðäû ðóùó. Ãàëäû äàüëàðäà åë-óëóñäàí èðàã. Ñþéëÿéèðäè îíà ÷èðêèí ñþçëÿðè. Áàøëûã àëòûíäà ãàí òóòàí ýþçëÿðè. Âÿùøè êèìè ýÿçäè ÷þëäÿ àâàðà. Àðâàä ýþðúÿê áÿäÿíè öðïÿøèðäè. 1912 326 .Áèð ñàäÿ ãÿáðèí öñòöíÿ ãîéóëìóø. Ìîëëà îðäà þç èøëÿðèëÿ éàòìûø. 6 Ùàúû äà îíäàí ñîíðà äöøäö ãà÷àã. Áàõàí çàìàíäà úÿëá åäèð íÿçÿðè. Íèôðÿò åäèá úöìëÿ ãà÷ûðäû îíäàí. Éàëíûç þçö äóéäó. Äàèì õèúëÿò òÿðè îíó áöðöäö. Òöïöðöá ãà÷ûðäû õàëã îíäàí óçàã. åòäè åòèãàä – Íå÷öí ìÿõëóã îíà ãîéìóø “Ãàíëû” àä. âèúäàí ÿçàáûí. Ãîðõóñóç âàð îíà ÷îõ ìÿùÿááÿòè. éûüûíúàãäàí êÿíàðà. Äöíéà îíó. Äÿùøÿòèí. Ùÿð äÿì þëäöðöðäö îíó âèúäàíû. Îðäàí óçàãäàêû äàüëàðûí áàøû.

àëûøûð. Èíäè ãóðó êþòöê êèìè òÿê. Âåðìèøëÿð þçëÿðèí åëèí äÿìèíÿ. Éàé ìþâñöìö.ÙÀÚÛ ÀÁÐÅÊ Áþéöê. Ãîúà ëÿçýè áèð äàø öçðÿ îòóðìóø. Ãîúàëàðû. Äþéöøìÿê÷èí ÷ÿêèðëÿðìè èíòèçàð. ßòà åéëÿìèøäè ö÷ ãûç. òÿïÿ ñàêèòëèêäèð. áóëóòëàðäà ãàðàëûð. Íÿäÿí èñÿ êÿíä áöñáöòöí áîøàëìûø. Äàâà ÷þëöíäÿ ìÿñúèäè òèêèëìèø. Ãàðà ãóøëàð. òîðïàüû. Àììà ñîíðà ãÿçà ñÿðñÿðè ÿñäè. Íÿõëè-þìðöìöí áóäàãëàðûí êÿñäè. Ñàí àüçûíäàí îä òþêöëöð. ùàâà èñòè. Éàõóä ðóñ ãîøóíëàðû èëÿ îëàð. È÷ëÿðèíäÿ âàð áèð àüñàããàë êèøè. Ãàôãàçäà ìÿøùóðäóð îíëàðûí àäû. Ýöí ãûçäûðìûø äàüû. õàìóøàí. Éîõ. ÷ûëïàã 327 . àíúàã äÿðä-ãÿì. Ëÿçýè ãÿìëè-ãÿìëè áó úöð äàíûøûð: – Ãîúàëûãäà ìÿíÿ ãàäèðö ñöáùàí. äþâëÿòëè. Áàøû ÿñèð. Äèâàðëàðû ñàí ïîëàääàí ÷ÿêèëìèø. Áÿëêÿ áàñãûí åéëÿìÿéÿ ýåäèðëÿð. ßòðàôûíäà êÿíä ÿùëè ùàëãà âóðìóø. Ãÿùðÿìàíäûð îíóí àçàä þâëàäû. Äÿðÿ. Éûüûëìûøäûð ìÿõëóã ÷àéûí äÿìèíÿ. íÿ ãàíàä ÷àëûð. Áèëìÿê îëìóð íÿ ìÿñëÿùÿò åäèðëÿð. èøàíëàðû. Ñþùáÿò åäèð Úàìàò ãÿùðÿìàíëàðû. ö÷ îüëàí. âàðëû êÿíääèð Úàìàò Ùå÷ êèìñÿéÿ âåðìÿç ÿñëà ìàëèéàò. Íÿ òÿðïÿíÿ áèëèð. Åâäÿ àíúàã àðâàä-óøàãëàð ãàëìûø. áöòöí òþêöëìöø äèøè. Éîõäóð êÿíä è÷èíäÿ áèð íÿôÿð èíñàí. äàøû. ùÿñðÿò íèøàíû Âàðäûð öçëÿðèíäÿ ñþùáÿò çàìàíû. ÷àøò ÷àüû. áàéëàðû.

Îíäà èäè àç-÷îõ ùÿð íÿéèì âàðäû. Òàíûðñûçìû êèìäèð êíéàç Áÿéïîëàä? Êèì ìÿíÿ àëëàù ö÷öí éàðäûì ãûëàð? Êèì òàïûá ìÿíèì ãûçûìû ãàéòàðàð? Áàúûëàðû ãþí÷ÿ èêÿí ñîëäóëàð. Ùåéèô êè. Ìÿíÿ éåíÿ çöëì åéëÿäè çÿìàíÿ. äàüëàð áàøûíäà ãàðìûø. Éàëíûç êè÷èê ãûçûìëà ìÿí ñÿùðàäÿ Éàõøû-éàìàí áèð íþâ èëÿ éàøàðäûì. Äöøìÿíëÿð ÿëèíäÿ ÿñèð îëäóëàð. ÷ûüûðòû. Åëÿ áèë êè. Õÿíúÿð áÿðãè. Ãàðäàøëàðû äîüðàíäûëàð äàâàäà. ýþçäÿí óçàøäû. Ëàêèí áÿçÿí ÷ûõàð ùöíäöð. Äàèì òöôÿíýèì ÷èéíèìäÿ îëàðäû. Äàéàíìàäàí òöôÿíýèìè áîøàëòäûì. Ýþðöðñöç êè. Òöôÿíýèìè ãàïäûì. Ýöúöì éîõäóð ýåäèá àëàì èíòèãàì. äóéäóì âàð áàüûðòû. Èíäè ñèçäÿí èñòÿéèðÿì èñòèìäàä. ×àïûð àòûí äàüäàí öçöàøàüà. ãîúàëìûøàì ÿëèëÿì... ñèçÿ äÿõèëÿì. Ùÿñðÿò ãàëäûã äà ãþâìÿ. Ýþðöðñöíöç êè. àò øåéùÿñè. 328 . Ìÿëÿê ãûçûì îòóðìóøäó éàíûìäà. ñà÷-ñàããàëûì àüàðìûø. Ãóøóì ó÷äó. éóâàì îëäó âèðàíÿ. Äàëëàðûíúà áèð íå÷ÿ ýöëëÿ àòäûì. Ãîúàëûãäà îëäóì áó íþâ áÿäíàì. Úàìàò ÿùëè. Éàòìûøäûì áèð ýåúÿ øÿáèñòàíûìäà. äÿéìÿäè.Áèéàáàíëàðäà ãàëìûøàì éàëãûçðàã. Ìàüàðàäàí ÷þëÿ ÷ûõàíäà ýþðäöì Áèð àòëûäûð ãûçû àëìûø ãóúàüà. Áèðäÿí àéûëäûì. ÿãðàáàéà. äóðäóì. Àäÿò åòäèì éàâàø-éàâàø áÿëàéÿ. éöéöðäöì. Èíäè. ãàðëû äàü Àëòûíäàí äà ÷îõ èñòè ãàéíàð áóëàã. Ãûçûìû Áÿéïîëàä ýþòöðöá ãà÷äû. Áèð ìàüàðàéà ñûüûíûá ñàõëàðäûì.

Óúàëûãäàí áóëóòëàðà ñöðöíöð. ßáÿñ éåðÿ àò áåëèíÿ ìèíìÿðÿì. éåðäÿ ãàëìûø ÿñÿðè. Ãûðìàúëàéûð àòû. äàøû.Ãåéðÿò ìÿíè þëäöðöð îíäàí áÿðè. Ìÿíÿ ðÿùìÿò îõó. ñÿùÿð à÷ûëäû. ÷þëëÿðè. Áîø-áîøóíà ìÿí äàíûøûá äèíìÿðÿì. Äÿðÿëÿðäÿí ïàð÷à-ïàð÷à áóëóòëàð Éåëêÿí êèìè à÷ûëìûø. Àíúàã áó ýöí ñèçÿ ýÿëèð ýöìàíûì. Ïåéüÿìáÿðè øÿôè ýÿòèð. Êèì ñèçëÿðäÿí åäÿð ìÿíÿ èìäàäû? Êèì ñèçëÿðäÿí òàíûéàð Áÿéïîëàäû? Êèì ìÿíÿ àëëàù ö÷öí éàðäûì ãûëàð? Êèì òàïûá ìÿíèì ãûçûìû ãàéòàðàð? Õÿíúÿðèíèí äÿñòÿñèíäÿí òóòàðêÿí. Ýöíÿø äîüäó. áþéöê êÿíä ýþðöð. Úàìàò ÿùëè! Ñèçÿ ãóðáàí áó úàíûì. äöíéàéà íóð ñà÷ûëäû. Öôöãäÿ ãàðëû äàüëàðûí áàøëàðû Äóìàíëàðûí àðàñûíäàí ýþðöíöð. Ãàïëàìûøêÿí ÿòðàôû ñöìòö-ñöêóò. “Ìÿí” ñÿñëÿíäè áèð íÿôÿð èýèä îüëàí. Äîëàíûðàì äàüû. ýþéÿ ãàëõàð. äóà åò. ýåòñÿí. Éÿãèí áèë êè. éöéöðöð. Äàü áåëèíäÿ ÷ÿðêÿç ýåäèð ÷àïàðàã. éîðòóð. Ãûçàðäû äàí éåðè. äàøëàðû. – Òàíûéûðàì ìÿí êíéàçû éàõøûúà Ýþçëÿ ìÿíè áóðäà ñÿí èêè ýåúÿ. Èøûãëàíäûðäû äàüëàðû. Àò öñòöíäÿ îòóðìóø õåéëè ãûâðàã. Âàõòûí òàìàìûíäà áóðäà îëìàñàì. Äþíöá îíà áàõäû úàìààò ìÿùáóò. Ùÿðäÿí äåéèð áèð éàíûãëû øèêÿñòÿ. Úûðûëäàéàí àðàáàíûí ÷ÿðõëÿðè – Ãàçìûø éîëó. ôÿðçè îëìóøäóð òàìàì. Áþðêöíö åíäèðìèø ãàøëàðû öñòÿ. ñîíðà ýåò. 329 . Áèð äàüû äþíäöêäÿ.

Èøòÿ áèð ùÿíèðòè ýÿëèð óçàãäàí. Åâèí ãàáàüûíäà âàð áèð ýåíèø éîë. à ëÿçýè ãûçû? Ùàðà áàõûðñàí. Ãÿôèë ãîíàã îëóð àëëàù ñîâãàòû. ÷þðÿê. Éîðóëìóøñàí ÿéëÿø. 330 . Êÿíäèí àéàüûíäà áèð áóëàã àõûð. áàë. àòûíäàí äöø. Âàðûìûçäûð êûìûç. Áèðäÿí ýþðöð áèð ãîíàãäûð òàíûíìàç. éå. åâÿ ýÿë. Òÿðëàí êèìè ýþçëÿðèíè çèëëÿäè. Äàü áàøûíäà íåâèí ñÿìòèí áÿëëÿäè. Àíúàã áèçÿ õåéèð-äóà åäÿðñÿí. êÿðÿ. ìÿí ìàëäàðàì. åâäÿí. Êèìè ýþçëÿéèðñÿí. Àòûí éîðìóø. åøèêäÿí ãîðõóð. Ñÿí. Ýþðäö àñòàíàäà áîéíóíó áóðìóø.Ñóìàã äàøûíäàí âàð ýþçÿë ãàéàëàð. Óçàã éîëäàí ýÿëÿí øÿõñÿ áÿíçÿéèð. éàò. – Áóéóð. è÷. Àëòëû-öñòëö áèð àëè åéâàí èäè. Áàõûð óçàãäàí îíà ìÿëóë-ìÿëóë. äèíúÿë. Ãûç çÿíí åäèð ñÿôÿðäÿí ýÿëèð êíéàç. Îðäà ãîéóëìóøäóð éåêÿ òàéàëàð. Òîç ãàëõûçìûø ñóéà ýÿëÿí ìàë-íàõûð. Èõòèéàðñûç áèð àù ÷ûõäû. äîäàãäàí. ôÿãèðñÿí. òîç ãîïóð äàüäàí. Ñàí òóôàí áèð éàðïàã öçäö áóäàãäàí. äóðñóí àòû. ýþðöðÿì. ÷àïûð. ýåòñÿí éåíÿ ýåäÿðñÿí. Êþëýÿäÿ áèð ëÿçýè ãûçû îòóðìóø. áó. çÿùìÿò ÷ÿê. àòûíäàí äöø éåðÿ. – Íå÷öí ýÿëìèðñÿí? Áàüëà. Áÿéïîëàäûí åâèäèð. àé ìÿøðèã óëäóçó? Äàâàäàíìû ãàéûäàúàã ãàðäàøûí? Ñÿôÿðäÿíìè ýÿëÿúÿêäèð éîëäàøûí? Àò êèøíÿéèð. Ìÿýÿð íÿ âàðäûð. ãîíàã. äöøöá ãàëìàã èñòÿéèð. Áóéóð. Íàùàð åéëÿ. òóò àðàì. Åëÿ áèë êè. áèð áàøãà úöð áàõûð. Áÿéïîëàäûí åâèí ýþðúÿê òàíûäû.

Ñÿí íåúÿñÿí? Ëåéëà Õîøáÿõòÿì. ñàëàìû. ñÿíÿ íèúàò âåðñèí. Ëåéëà Íåúÿ. ñàüäûð úàíûì. Âàð àòàíûí ñÿíÿ äóà. ýàù ÷þëëÿðäÿ. àììà ãàéÿò äèëøèêÿñòÿäèð. Ùèúðàíûíà éîõäóð äàùà äàâàìû. Ëåéëà Íÿ ñþéëÿäèí? 331 . Áó ñààòäà ìÿí ýÿëèðÿì éàíûíäàí. ìÿíèì àòàì ìÿýÿð éàäûíäàí ×ûõàðìàéûáäûð áó óçóí ìöääÿòäÿ? Ùàðäà îëóð áÿñ þçö áó ñàÿòäÿ? Ùàúû Àáðåê Ùàìàí ñÿíèí ýþðäöéöí ãàáàãêû éåðäÿ.Ùàúû Àáðåê Àëëàù. Ùàúû Àáðåê (éàâàø) Áó ÷îõ éàìàí. éà õÿñòÿäèð? Ùàúû Àáðåê Ñàüäûð. Ýàù þçýÿíèí åâèíäÿ. à Ëåéëà! Ñÿíèí êèìè ãîíàã÷ûë îëìàç ÿñëà. Ëåéëà Ñþéëÿ ýþðöì ñàüäûðìû.

äþíöá áàõûð ãûéüàúû. ñåâèìëè. îéíàéûð. Ãîéóëäó ñöôðÿéÿ êûìûç. Àòûð. ó÷ìàüà ùàçûðëàíûð. Çÿðèô. Äîäàãëàðû ùÿð÷ÿíä êè. øàä îë. ßë äÿéìÿìèø. Ùàë-äèëèëÿ àììà áåëÿ ñþéëÿéèð: – Ãÿìëè ãîíàã. Ùå÷ îëóðìó êþíëöí ôÿðÿùäÿí õàëè? Ãîðõóäóðìó ñÿíè þëìÿê õÿéàëè? 332 . áèð ëÿùçÿ äåéèá-äàíûøàã. ãöññÿ áöòöí õÿéàëäûð. Àü áèëÿêëÿðèíäÿ ãûçûë áèëÿðçèê. Ãèñìÿò. Ãîíàã àëíûí äöéöìëÿìèø. íÿðìÿ-íàçèê – ßëëÿðèëÿ ãàâàëû äûíãûëäàäûð. Ëåéëà øèðèí-øèðèí ýöëöá äàíûøûð. Óëäóç êèìè ïàðûëäàéûð ýþçëÿðè. Íàùàð òÿäàðöêö îëäó ñÿðÿíúàì. Åëÿ áèë. áàøû öçðÿ îéíàäûð. ýöìöø úàì. ëåçýèíêà ÷àëûð. Îõóéóð. Ìÿñóìàíÿ.Ùàúû Àáðåê Ùå÷. Ùå÷ àëíûíûí ãûðûøûüû à÷ûëìûð. òÿðïÿíìÿéèð. êûìûç ñöôðÿäÿ äóðìóø. Ýöí áàòàí ÷àüû èøûãäà ôûðëàíûð. ãàðà ýþçëÿðèíè ëåéëàúû. ãûçûë ãàíàäëû êÿïÿíÿê. Ýÿë îòóð. Øÿêÿðäÿí øèðèíäèð äàäëû ñþçëÿðè. îòóðìóø. Õóìàð. òàëå. Ñöçöð ùÿðäÿì. òóòóð. áÿñäèð äàùà øàäëûüû áóðàõ. è÷ìÿéÿ åòèíà ãûëìûð. Éåìÿéÿ. Îíóí êþíëöí àëìàã÷ûí ÷àëûøûð. Ùàúû Àáðåê Ëåéëà. ëÿòèô. Ãàâàëû íàç èëÿ ÿëèíÿ àëûð. íàçëû ýöëöìñöíÿðÿê. õàíûì. áàøûíû ãàëäûð. Ãàíàä ÷àëûð.

Ìÿòëóáó àíúàã ýþç éàøèëÿ ãàíäûð. Àëëàùûí äöíéàñû ýåíèøäèð. Îíóí÷óí âàð éàëíûç áèðúÿ ñÿàäÿò: Î ñÿàäÿò ìÿùÿááÿòëÿ éåêñàíäûð. Äàèì ÷ûðïûíûð. ñåâìÿç ÿñàðÿò. Èíàíûëìàã éà ìÿùÿááÿò ùàðäàäûð. Êþíöë áèð ãóøäóð êè. Ìÿí äöíéàäÿ òàïìûøàì úÿííÿòèìè. Ùàúû Àáðåê Ìÿùÿááÿò. áó íþâ îëäó áÿäáÿõò. Þëöð âÿãòà êè. èñòÿéèð ùöððèééÿò.Ëåéëà Éîõ! Íÿ ö÷öí ïîçóì þç ùàëÿòèìè. Ùÿð êèìñÿ êè. Ùàúû Àáðåê Éàõøû. ýöíöì ùàðäà õîø êå÷ñÿ ìÿíèì. – Èíàí àíúàã õîøáÿõòëèê äÿ îðäàäûð. éóðä éîõäóð. ìÿíÿ ñþéëÿ ýþðöì áèð çàìàí. Êþíöë ö÷öí âÿòÿí. î èêèíúè ñÿàäÿò? Áèð êÿñ÷èí êè. áèðèíúè ñÿàäÿò – 333 . àëÿìäÿ ýþçÿë ñàíäûüû. Ñåâäèéè. Áèð ìÿùáóáó ÿëèíäÿí ýåòìèø îëñóí. ÷îõäóð. Ùàíñû øåéäèð. ýþçÿë âÿòÿíèí Êþíëöíö ãÿìëÿíäèðèðìè ùå÷ ñÿíèí? Ëåéëà Íå÷öí. Ùå÷ äöøöðìö õàòûðûíà Äàüûñòàí? Àéðûëûüû ÿçèç. Äîüðó ñþç áóäóð î éåðäèð âÿòÿíèì. áèëèðñÿíìè ôèëùÿãèãÿò. Îíäà èíñàíëàð÷ûí âàðäûð òÿñëèéÿò. Ãàðà òîðïàãëàðäà äÿôí åòìèø îëñóí. äóöíéàäà èíàíäûüû. éóâà.

Áó ýöí áèðèíúè äÿôÿ ýþðúÿê ñÿíè. êå÷ìèøäÿ áèð ãàðäàøûì âàðäû. ýþçëÿðèìÿ ñàòàøäû. ùÿì úÿííÿò.Îíäà âàðäûð õÿòà. Ðóùóì÷óí ùÿì úÿùÿííÿì âàð. äàùà ýöí áàòûð. øÿùâÿò. àëàì èíòèãàì. 334 . Éÿãèí î áèð øåéÿ åäèð ìÿùÿááÿò. Âÿñèééÿòè áóäóð ìÿíÿ: àõòàðàì. Úÿìàëûí êè. Ãûøûí ãàðû êèìè Øÿðã äàüëàðûíäà. ýÿðÿê áàøûí äöøñöí áÿäÿíäÿí. ÿëáÿò. Ñèíÿìÿ äàü ÷ÿêìèø. ýàù à÷àð. Ùÿ. åéëÿìèø áèäàä. Ñÿíèí þìðöí ùÿìèí ñàÿò òàìàìäûð. øÿôÿã ñàðàëûð. àíä îëñóí. Àììà î äóéüó òåç ñîâóøäó ìÿíäÿí: Âàëëàù. èíòèãàìûí áèð àíû ßâÿçèíäÿ ìÿí àëìàðàì äöíéàíû. Éîõ. Ëåéëà Íÿ âàð ìÿýÿð. âÿãòè-èíòèãàìäûð. Åøèäèðÿì ãàðäàøûìûí ñÿñèíè. áÿðãÿðàð. Ðóùóì úÿùÿííÿìòÿê éàíûá àëûøäû. Òàïûá þëäöðÿðÿì îíóí úàíàíûí. Î áèçèì÷èí äàèìèäèð. Þëäöðìÿêëÿ îëàúàãäûð î õèëàñ. íå÷öí ðÿíýèí àüàðäû? Ùàúû Àáðåê Äèíëÿ. áó îëìàç äöíéà öçöíäÿ. úèíàéÿò. Ñÿíèí äÿ úàí âåðìÿê çàìàíûí ÷àòûð. Îíó íàùàã þëäöðìöøäöð Áÿéïîëàä. Èëëÿð èëÿ ìÿí ÷ÿêäèéèì ãÿìëÿðÿ ßâÿç îëà áèëìÿç þëìÿê áèð êÿðÿ. èíäè áèë êè. Éîõ. Òàïàì ãàòèëèíè. Àììà ìÿí ôèêð åòäèì: íÿ èøèì ãèñàñ. Ýàù èíúèäÿð êþíëöìöçö. Ãîé òàïìàñûí ùå÷ äÿðäèíèí äÿðìàíûí. Áàõ.

ëÿùëÿéèð. áàõûð àøàüà. Ñÿí ïåéüÿìáÿð. òîðïàüà ñàëäû. íàùàã ìÿíè þëäöðìÿ. Ñþçöí òÿìàìÿí çÿùð èëÿ äîëóäóð.. ìèíäè àòûíà. Àñèìàíè áèð ãîðõóéëà ùþâëíàê. 335 . Ïîëàä éöéÿíèí ýÿìèðèð. áàõûøûí ñÿíèí íÿ ãîðõóëóäóð. àëëàù õàòèðèíÿ. Ùàúû ñàêèò. Áÿëêÿ çàðàôàòäûð ñÿíèí ñþçëÿðèí? Úàâàá âåð. êèøíÿéèð. úàâàíàì. – Ìÿýÿð ñÿíèí ðÿùìèí... Âóðìà.Ãàí ãàëìàäû ãûçûí éàíàãëàðûíäà. Ýöíàùñûç. Ìöòè ùåéâàí éöðöéöð ÷þëäÿ ÷àëàê.. Ýþòöðäö ñà÷ûíà õÿíúÿðèí ñèëäè. áèð-èêè áÿðã ÷àëäû. Éîõ. Þäöì ãîïäó. ùèðñëè ãàëõìûø àéàüà. áàüðûìû éàðäû ýþçëÿðèí. Àëíûí äöéöìëÿìèø. Ãûçûí áàøûí öçäö. áèð àçúà éàí äóð. Ãàíëû ÿëëÿðèëÿ ñîíðà ÿéèëäè. Ýþçéàøûìû ýþðöá êþíëöí áóëàíìûð? Íÿ úöð àüëàéàðëàð ñèçèí âÿòÿíäÿ – Òà î úöð àüëàéûì. ãÿñàâÿò íÿ ÷îõäóð. Àéàüûíäàí þïöá. èíñàôûí éîõäóð? Öðÿéèíäÿ àõ. Éàëûí ãàëõûçìûø. Àüëàéàðàã ìèí äèë èëÿ éàõàðäû: – Îõ. òÿðëÿéèð. éîõ. áèðúÿ àí!. áó ñàéàã áàõìà. àìàíäûð. Àëëàù ö÷öí ðÿùì åò ìÿíÿ.. þëäöì. Õÿíúÿð ïàðëàäû. Ìÿýÿð ìÿíèì ùàëûìà ãÿëáèí éàíìûð. Àüàðäû. Ìþùëÿò âåð áèð ñààò. Òóòóá îíóí ÿòÿéèíäÿí éàëâàðäû. òàãñûðñûç áèð ìöñÿëìàíàì. éàëâàðûì ìÿí äÿ. ×ûõäû åâäÿí ÷þëÿ. Ñîíðà áàøû áöêäö éàïûíúûñûíà. ýþç éàøû òþêäö. éîõ. Àçàúûã þìðöìö ìÿíÿ ÷îõ ýþðìÿ. òèòðÿðêÿí äèç öñòÿ ÷þêäö. áèð äàéàí. àëëàù.

òÿê. îõ êèìè ýåäèð.Íÿ ãûðìàíúà áàõûð. ×þëÿ çöëìÿò ÷þêìöø ùàâà ãàðàëìûø. Äÿôÿëÿðëÿ òÿùëöêÿäÿí. Áóðàõàðàì îòëàéàðñàí éàéëàãäà. íÿäÿí ãîðõóðñàí? Íÿäÿí öðêöá éàí-éþðÿíÿ áàõûðñàí? Î èëàíäûð éåðäÿ ïàðûëäàð ôöëñè. êÿíäèìèç çöëìÿòÿ áàòìûøäûð. Áó äÿôÿ äÿ ìÿíè éåòèð âÿòÿíÿ. Èëàí êèìè øöòöëëÿéèð. Íàìàç ãûëñàí ãûë. Ãîðõìà. äàëûíúà ýÿëÿí éîõäóð. Ãóðòàðìûñàí ìÿíè ãàíëû äàâàäàí. ýàù ãà÷ûð. Åéáè éîõäóð. éàëãûç éîë÷ó! Ýåòñÿí äÿ. éàâàø âóð àòûíà ãûðìàíúû. äûðìàøûð. éîðò. Ýàù ãàéàíû ãóúàãëàéûð. Ñèëìèøÿì ÿëèìèí ãàíûí éàëûíà. Éàâàø-éàâàø äöíéàéà èøûã ñàëûð. Íÿäÿí þòðö òÿðëÿìèñÿí áàø-àéàã? Èøòÿ äóìàí äàëûíäà àé óúàëûð. Äóìàí è÷èíäÿ äàüëàðäà ìàüàðÿ Þëö ýþçö êèìè åäèð íÿçàðÿ. à÷ûëñà äà éàïûíúû. Ýþé îòëàðûí àðàñûíäàí áóëàãëàð Øûðûëòèëÿ êþïöêëÿíÿðêÿí ÷àüëàð. Íå÷öí éàíûëìûñàí èòè ÷àïìàãäà? Íÿäÿí þòðö ëÿùëÿéèðñÿí áó ñàéàã. Ãîðõìà. Àüàúëàðûí éóõàðûñû îðìàíäà Ýöìöø êèìè ïàðûëäàéûð äóìàíäà. Äàüëàðûí áàøûíäà áóëóò îéíàøûð. Äûðìàøûð äàüëàðäàí. Ãîâüàëàð äà ôÿðã åòìÿìèø ùàëûíà. àòûí ãàéûø éöéÿíèí àç ÷ÿê. øÿôÿã ñàðàëìûø. Àðõàéûí îë. Àõøàìäûð. ýöí áàòìûø. Ñåë ýÿòèðÿí äàø-êÿñÿêäèð îáèðèñè. Êîëëàð öçðÿ èíúè êèìè øåù ñà÷ûð. Ùàíû. 336 . áÿëàäàí. ùÿëÿ âàõò ÷îõäóð. Ýöìöø ðÿõòö ðÿøìÿ òàõàðàì ñÿíÿ. íÿ ñþç åøèäèð. Éöéðÿê àòûí ÷àï. Òÿëÿñìÿ.

Åëÿ áèë. Àüëû ÷ûõäû áàøûíäàí. Áóðàëàðäàí éöéöð. Äàüäàí åíèð àøàüû åùòèéàòëû. Ôèêð åëÿéèð: Êèìäèð áó ýÿëÿí àòëû. Ýþç éàøûíû òþêäö éàíàãëàðûíà. òåç þòöø áàðû. Àíúàã Úàìàò ÷îáàíëàðû óçàãäà. àñóäÿ. Èëõûíûí êèøíÿéèð àéüûð àòëàðû. ßëèíäÿ äÿ áèð øåé òóòìóø äåéÿñÿí. Àòëû áóäóð. Éàëàíûç ùàìàí ãîúà êèøè íèýÿðàí. äöøäö. Äîäàãëàðûí ãîéäó äîäàãëàðûíà. þç äÿðäèí îíà ñþéëÿéèð. äàùà ýÿëäè éåòèøäè. Ãÿáð öçðÿ ùåéêÿë øÿêëèíäÿ î çàìàí Áèð äàø öñòöíäÿ éîëäàí àç êÿíàðÿ Îòóðìóøäóð. Åëÿ ãÿìëè ñûçûëäàéûð. Èíäè áèçèì èéèìèçè äóéàðëàð. Àòûí áàøûí ÷ÿêèá ñàõëàäû. éîë ýþçëÿéèð áè÷àðÿ. Éàïûíúû àëòûíäàí áèð øåé ÷ûõàðòäû. Ñàêèòëèê ùþêìôÿðìàäûð ùÿð ñóäÿ. Ñîíðà òèòðÿð èêÿí ÿëèí óçàòäû. îëäó áèùöø. Àìàí. 337 . Îä éàíäûðìûø ùÿð áèðèñè áèð äàüäà.Èøûã éîõäóð. Ýÿëèá ùÿð èêèìèçè áóäàéàðëàð. çÿííèìúÿ. Ìÿíèì÷èí ãûçûìäàí ýÿòèðèð ñîâãàò. Ùàúû Àáðåêäèð. ßçèç áàëàì ìÿíÿ åòìèø èëòèôàò. Úàìàò êÿíäè éàòìûø ðàùÿò. Áèð ãàíëû áàø äèéèðëÿòäè òîðïàüà. àëëàù! Íÿ ýþðäö éàçûã êèøè! Ñåâèìëè Ëåéëàñûíèí êÿñèê áàøû. Ãóúàãëàéûá åòäè îíó äÿðàüóø. Ãîúà äèããÿòëÿ áàõäûãäà àøàüà. áó ýÿëÿí. Éîðüóíëóãäàí áàøû ãàëõìûð éóõàðû. ñàí êÿíä ÿùëè éàòìûøäûð. Áèð îäëó àù ÷ÿêèá ýåòäè þçöíäÿí. Óçóí éàëëû àòûí ÿñèð ãîëëàðû. èíëÿéèð.

áèð õÿíúÿðÿ íÿçÿð åòäè. Èêè çàëûì. Ùÿðÿêÿòñèç äöøöá éåð öçðÿ ãàëäû. Íå÷ÿ èëëÿð îíäàí ñîíðà éîë÷óëàð. ùÿì éåòÿð ìöñèáÿò. èíñàíëàð. Ñóðÿòëÿðè ýÿð÷è äÿéèøìèø èäè. Áÿëàëû áàüðû ÷àòëàäû î ñàÿò. îíóí áèðè õÿéàëäûð. ùåéáÿòëè. Ëàêèí ÿñëà òàíûíìàçäû äèýÿðè. Éåòÿð. Àüçû. Ýöìàí âàð êè. Áèëìÿê îëìàéûðäû ùàíñû ñÿáÿáÿ. ßñëà îíà åéëÿìÿäè åòèíà. Î ãÿäÿð òåç ó÷äó ðóùó áÿäÿíäÿí – Êèì. Òèêÿ-òèêÿ. 1912 338 . òîç-òîðïàüà áóëàíìûø. Ãàíà-ãîõà. Ïàëòàðëàðû. Áÿéïîëàä èäè áèðè. ýþçö øèøèá ÿéëÿøìèø èäè. ïàð÷à-ïàð÷à äîüðàíìûø. áàøëûãëàðû ãèéìÿòëè. Áèð àòà. ðÿíýè ñàðàëäû. Áó úöð êèì. Ýþéäÿí ýÿëÿí ëÿíÿòäÿí áèð òèìñàëäûð.Áèð áóñÿéëÿ þìðö ÷ûõäû ýþçöíäÿí. Ùÿð èêèñè áèðäÿí ýÿëìèø ãÿçÿáÿ. Òàíûäûëàð. èêè éîëäàø èìèøëÿð. àõûð íÿôÿñäÿ äÿðäö ìèùÿíäÿí Öçöíäÿêè ãÿì íèøàíÿñè õÿéàë – Åòìÿê ö÷öí ùÿòòà îëìàäû ìÿúàë. Äîäàãëàðû ÿñäè. îëàð áèð éåðäÿ éàòìûøëàð. Áèð ÷óõóðäà èêè úÿìäÿê òàïäûëàð. Ùàúû ãÿìëè ñöêóíÿòäÿ áèïÿðâà. Ùàëÿòëÿðè õåéëè ãîðõóíú. Îðäàí óçàãëàøûá äàüëàðà ýåòäè.

äþøöíÿ î òèôëè ñàëñûí. Ãÿëáè äþéöíÿð ìÿùÿááÿòèíäÿí.Âèêòîð Ùöãî ÉÀÒÌÛØ ÓØÀà Áèð êþðïÿ óøàã áåøèêäÿ éàòìûø. Ðàùÿò ÿë-àéàãëàðûí óçàòìûø. Áÿøøàø îòóðóá éàíûíäà ìàäÿð. Úÿííÿòäÿ ýÿçèá ñÿéàùÿò åéëÿð. þïÿð. Áèëìÿç êè. Èñòÿð áàøûíà äóðóá äîëàíñûí. Ùÿðäÿí áåøèéè ÿë èëÿ éåëëÿð. Ýàù ëàéëà äåéÿð. äèë èëÿ ëàéëà ÷àëñûí. ýàù èéëÿð. Ìàäÿð ñåâèíÿð áÿøàøÿòèíäÿí. Éà êè. Äöíéà öçöíÿ ýþçöí ãàïàòìûø. Ìÿñóì óøàüûí áó ùàëÿòèíäÿí. Ãûéìàç óøàã óéãóäàí îéàíñûí. ßôëàêÿ òÿðÿô íÿçàðÿò åéëÿð. 339 .

Çÿíáóð èëÿ ãèññåéè-ÿñÿëäÿí. Ëàêèí îëàìàç áó þìð úàâèä. Ðþâøÿíäèëö êàðèäàí îëàðñàí.ßìèð Õîñðîâ Äÿùëÿâè ÎÜËÓÌÀ ÍßÑÈÙßÒ Õûçðûì. Âÿãòà êè. úàâàí îëàðñàí. Ãîéäóì î ñÿáÿáëÿ Õûçð íàìûí. ßëáÿòòÿ. åé ÿçèç úàíûì îüëóì! Åé ÷åøìåéè-çèíäÿýàíûì îüëóì! Ñÿí òèôëñÿí èíäè. ÷àðöäÿùìàù. Ýöëøÿíäÿ äÿðÿðñÿí îë çàìàí ýöë. Áàõ. úàâèäàíè. Åëì ÿùëèí óúàëäàð àñèìàíÿ. Èñòÿðñÿí ÿýÿð íèúàòûí îëñóí. Àõûð áóëóíàð òèëàéè-áÿððàã. Äöíéà èøèíÿ äåéèëñÿí àýàù. íåéøÿêÿðèí êÿñÿíäÿ áÿíäèí. Ýöí êèìè øÿôÿã ñàëàð úÿùàíÿ. Òóòìóø ãàìûø è÷ðÿ ýèçëè ãÿíäèí. Õûçðûì. Êÿñá åéëÿ ìààðèôö ìÿàíè. Èáðÿò åëÿ ñàäÿ áó ìÿñÿëäÿí. Úàùèëëÿð èëÿ ÿëàãÿ òóòìà. 340 . Îë åëì úÿùàäûíûí øÿùèäè. Þìðöí îëà òà êè. Òà ÷ÿêìÿéÿñÿí ÿçèééÿòö ðÿíú. Åòñÿí òèêàíà ÿýÿð òÿùÿììöë. Ìÿäÿíäÿ ÷ûõàð ãàáàãúà òîðïàã. Òà îëìóéàñàí ìèñàëè-õóðøèä. îüóë. Îë ùÿð èêè àëÿìèí ñÿèäè. ÿáÿäè ùÿéàòûí îëñóí. Èíäè ñÿíÿ åéëÿðÿì âÿñèééÿò. Ùå÷ âÿãò íÿñèùÿòèì óíóòìà. Àììà öçöíÿ à÷ûëìàç îë ýÿíú. Òà äàèìè îëñóí åùòèðàìûí. ñþçöìäÿí åòìÿ ãÿôëÿò.

Äöíéà ìàëûíà ÷îõ îëìà ìàèë. Íþâè-áÿøÿðÿ õÿéàíÿò åòìÿ. äîñòö äöøìÿí. Îë àëèì îëàðêÿí ÿùëè-èíñàô. Úÿì åéëÿ î ãèñì äàíèøö ôÿí Ñåâñèí ñÿíè òà êè. Äþâëÿò î äåéèë êè.Åëì ÿùëè îëàðêÿí åòìÿ. àììà Òÿçâèð èëÿ úÿìàëè-äöíéà. Åò ãÿëáèíè çÿíýè-ùèéëÿäÿí ñàô. Úÿì åéëÿéÿñÿí òèëàéè-ÿùìÿð. áèùÿäö ìÿð. Þéðÿí î ñàéàã ýþçÿë ôÿâàèä Òà íÿôè÷ îëà öìóìà àèä. Ãóëäóðëóüà åëìè àëÿò åòìÿ. Ùÿì îëìàéà õàëãà åùòèéàúûí. 1909 341 . Àíúàã ÷àëûø îë öëóìà íàèë. Äþâëÿò îäóð ÿìí îëà ìÿçàúûí.

Îíó ìöäùèø ãàéàëàð ùÿð èêè éàíäàí ñûõûéîð. Îðäà øèääÿòëÿ Òåðåê íÿùðè õöðóøàí îëóéîð. äàøëàðû ÷åéíÿð. áÿçÿí éîñóí äà äåéèëèð 342 . ÿòðàôû ýÿçÿð úåéðàíëàð. Ãàðàãóø ó÷ìàüà ãàëõàðñà óçàã áèð òÿïÿäÿí. __________ 1 Úûü – äàø öçÿðèíäÿ áèòÿí îò.Ñ. Äàð êå÷èä è÷ðÿ ôÿãèð àòëû äà ïöíùàí îëóéîð. Øöáùÿëè. Éöðöéöð äàü àøàüû îðäà ÷îáàí äà äÿðÿéÿ. Áóðäà ìÿíäÿí àøàüû ýþéäÿ áóëóò îéíàãëàð. Äûðìàøûð ñÿðò ãàéàëàð öçðÿ áöòöí ùåéâàíëàð. ãàðëû äàü öñòöíäÿ ãÿðàð. ×àðïàðàã êþëýÿëè ñàùèëëÿðÿ åéëÿð úÿðÿéàí. Ýþðöíöð îíëàðûí àëòûíäà áþéöê äàç ãàéàëàð. ÿôñóñ! Íÿ âàð òþìÿ îíóí÷óí. éåíÿ äþâðÿìäÿ ó÷àð. Îðäà êèì. íÿ ñöðóð. Àúûìûø äàëüàëàðû. Ëåéê. Îíóí àëòûíäà çÿèô úûü1. Íÿ ãÿäÿð éöêñÿê ó÷àðñà. Áóðàäàí ìÿí ýþðöðÿì ÷åøìÿëÿðè ãàéíàìàäà. Îéíàéûð.Ïóøêèí ÃÀÔÃÀÇ Ãàôãàç àëòûìäàäûð. ãóðóìóø êîë-êîñ âàð. ÷àüëàð. äàèì Àðàüâà ÷àéû ãÿëòàí-ãÿëòàí. üÿððèø èëÿ ñàùèëè ýóéà ýÿìèðèð. Àðàñûíäàí áóëóòóí äàüäà ñó ãàéíàð. ãîðõóëó ó÷ãóíëàðû èëê îéíàìàäà. Äàùà îíäàí àøàüû ðÿíýè éàøûë îðìàíëàð. Îðäà ãóøëàð þòÿð.À. Ñûüûíûá äàüäà éàïûëìûø êîìàéà èíñàíëàð. Èøòÿ ìÿôòóíëàøûð èíñàí áó ýþçÿë ìÿíçÿðÿéÿ. þòöøöð. Òþìÿ ýþðìöø ãÿôÿñè-àùÿí è÷èíäÿí ñàí øèð – ×ûðïûíûð. úÿíý åéëÿéèð äàç ãàéàëàðëà äþéöøöð. ÿí ìöäùèø îëàí çèðâÿäÿ ìÿí – Òóòìóøàì òÿê ó÷óðóì.

×óëüàëàéûð. øèðèí ñóéó äîíäóðóð. ßñíàéè-ðàùûìäà îëäó íöìàéàí. Ñöðöêëÿéèá áóëóòëàðû âûéûëäàð. Ãàðüàëàðû ãàð öñòöíÿ ãîíäóðóð. Ãàð èøûüû ýöíäöç åäèð éåð öçöí. Äÿðÿëÿðÿ. âàð ýÿëèð. ñîéóã ýÿëèð. äîëàð ÷àëà-÷óõóðëàð. Ðþéà êèìè äÿñòè-õÿôèôè èëÿ Òîõóíäó ÷îõ éàâàø êèïðèêëÿðèìÿ. Èøûã äöøÿð ãàð öñòöíÿ ïàðûëäàð. Áóäóð. Áàõäûì áÿñèðÿòëÿ ÿðçö ñÿìàéÿ. Àëòû øàùïÿðëè Èñðàôèë íàýÿùàí. Ãóëàüûìû ëÿìñ åòäè îë çàìàíäà. øèìàë éåëè ãîïóá ýóâóëäàð. éîëëàðà. Êöëëè-ìþâúóäàòûí ñÿñèí åøèòäèì. Òàïäàëàéàí âàõòäà îíó õàðûëäàð. Äóéäóì ó÷óð ìÿëÿêëÿð àñèìàíäà. Ìÿëÿêóòè úèñìè-ëÿòèôè èëÿ. Êöëÿê ÿñèð äàüäà ãàðû éóìóðëàð. êîëëàðà. Âàãèô îëäóì ùÿãàèãè-ÿøéàéÿ. 343 . éåíÿ ãûø íåúÿ êè. Éóìáàëàíûð. òÿïÿëÿðÿ. Êÿðàìÿò íóðó ýÿëäè ýþçëÿðèìÿ. Ìÿí îíëàðûí òÿñáèùèíè äÿðê åòäèì. 1911 ÏÅÉÜßÌÁßÐ Ðóùàíè òÿøíÿëèêëÿ éîðüóí èêÿí Çöëìÿòëè áèð ÷þëäÿ ñöðöíöðäöì ìÿí. Àü þðòöéÿ áöðöíäöðöð àëÿìè. ãàð ýÿëèð. Øàõòà ýÿëèð. ×îâüóí ýåúÿ äöìäöç åäèð éåð öçöí. Ñÿïèð ãàðû àüàúëàðà. Øàõòà âóðóð.ÃÛØ Áóäóð. ýåéèíäèðèð àëÿìè.

Ýåäèì áàøäàí åäèì áó õÿòà-áÿëàíû. äàèìà éàíûá ÷ÿêñèí çÿáàíÿ. Ãîéäó îðà ùÿêèìàíÿ áèð ÿôè – Íèøè. òîðóìóçà áèð þëö äöøìöøäöð. Êÿëàìûíëà õàëãûí ãöëóáóí éàíäûð.Áàëûãëàðûí äÿðéàëàðäà ñÿäàñûí. Íÿ ÷àðÿ åòìÿëè. àðâàä. åøèò. Àëîâëàíàí îä ãîéäó îë ìÿêàíÿ – Êè. âåð ÷óõàíû. Òóòäó ýöíàùêàð äèëèìè ãîïàðòäû. Éöç èëÿ ìàùàëäûð éàõàìûç ãóðòàðà. ðóùóì ÿðøè-ÿëàäÿ. äåäèëÿð äÿäÿéÿ: –Àòà. ýþð. 344 . àñàí îëñóí ìöíêèðëÿð äÿôè. – Ìåéèò áÿñ ùàðäàäûð? – Áóäóð ùà áóðäàäûð. Ýÿëäèëÿð òÿëÿñèê. Ãàçè äÿ ñîðìàãäàí ýÿòèðÿ çèíùàðà. äÿðéà ìþâúóäàòûí îéàíäûð. Ãàíëû ÿëèí àüçûì òÿðÿô óçàòäû. ìåéèò äöøìöø òîðà. Íÿáàòàòûí ÷þëäÿ íÿøâö-íöìàñûí. áó íÿ èøäèð Ñèç ìÿíèì áàøûìà ýÿòèðèðñèç ùÿð äÿì?! Äþéÿ-äþéÿ ñèçè ëàï þëäöðÿúÿéÿì. ãèéàì åò! Ýåò ÿìðèìè ìÿõëóãàòà åëàì åò! Ñÿùðà. (Àòàëàðû áó úöð ùèðñëÿíäè îëàðà) – Íÿ áîðúóìóçàäûð. 1912 ÑÓÄÀ ÁÎÜÓËÌÓØ Éöéöðÿ-éöéöðÿ óøàãëàð äÿéÿéÿ. Ìåéèò êèìè äöøìöøäöì îë ñÿùðàäÿ. Òÿáëèü åòäè ìÿíÿ ÿìðè-õóäàíû Åøèòäèì ñþâòè-ùÿçðÿòè-ñöáùàíû: – Åé ïåéüÿìáÿð! Äóð. Úèñìèì éåðäÿ. àõ. Ñîíðà øÿìøèð èëÿ ñèíÿìè éàðäû. – Éàëàí÷û íàäèíúëÿð. Ùÿéÿúàíëû öðÿéèìè ÷ûõàðäû.

Ôèëâàãå îðäà êè. Ýåúÿ-àõøàì îëúàã ùàâà áÿðê ãàðûøäû. Áó ýåúÿ âàõòûíäà íÿ ýÿçèðñÿí Ãàèí? Èòèë. óøàüû. Êöðÿêëÿ ñóéóí ëàï è÷èíÿ áóðàõäû. øèøìèøäèð ùÿð éåðè. à÷ ãàïûíû ãîé ýÿëèì. Ãàéÿò äÿ ÷èðêèíäè äÿùøÿòëè ìÿíçÿðè. õàèí. áàòìûø âÿ áîüóëìóø. þç áàøûí ãóðòàðñûí. Áàø-àéàã ýþéÿðèá. Ýöíàùêàðìûäûð áó. Ãóìëàðûí öñòöíäÿ ÷àéäàí àç àðàëû. Êöëÿê øèääÿò åòäè. 345 . Áóòóí éàòìûø èäè àðâàäû. Êÿíä÷èéÿ íÿ ùàúÿò áóíëàðû àõòàðñûí. Éà áàëûã òóòàíäûð. Þëäöðöá àòìûøäûð ùÿìèí íÿùðÿ äîüðó. ñèçëÿðè ãàðüûéûá ñþéÿðÿì. Éà áèð ñþâäÿýÿðäèð ñîéìóø îíó îüðó. Áèð ãÿäÿð áóðàäà ÿéëÿíèá äèíúÿëèì. ìÿëóí. Ýÿëèí. Êöëÿéèí ñÿñèíÿ éóõóäàí îéàíäû. Éàõóä ìÿñò èìèø êèì. Áèðè ïÿíúÿðÿíè éàâàø òûããûëäàäûð: – Êèìäèð î? – Êèøè. éåòèøìèø ÿúÿëè. äàëûìúà ùàìûíûç. áóðäàí óçàø. çàëûì. îüëàíëàðûì. Öçÿðêÿí ìåéèò ñó àøàüû àõäû. Êÿíäëè äÿ éàòìûøäû áàéûðäà òóôàíäû. Éîõñà êè. Ñàëìûøäûð áó ùàëà îíó þç ÿìÿëè. Àéàüûéëà íÿøè ñó ñàðû èòÿëÿäè. Ìÿáàäÿ áó ñèððè áèð êÿñÿ äåéÿñèç. Áó ùàëäà ãÿôëÿòÿí ùÿíèðòè åøèäèð. ùàìàí ÷àé äà äàøäû. Äàéàíûá áèð ãÿäÿð òàìàøà äà åòäè. Äþíöá éàí-éþðÿéÿ áèð íÿçÿð åéëÿäè. ñàëûíìûøäû éàø òîð. Óçàãäàí áàõàíäà ýþðöíöðäö þëö. òóôàíà òóòóëìóø. Òÿëÿñèð àíúàã î. Ãàéûäûá ñîíðà þç äàõìàñûíà ýåòäè. Êÿíäëèíèí åâèíäÿ éàíûðäû ÷ûðàüû. Àüàúà ñàðûéûá þëöíúÿ äþéÿðÿì.

äÿñòÿ-äÿñòÿ Áåññàðàáèéàäà äàèìè êþ÷öðëÿð. ýåò. Êÿíäëèíèí ãîðõóäàí ÿñäè äèë-äîäàüû. áèáÿäÿë. ùÿðÿêÿòñèç ýþçëÿðèëÿ áàõûð. Ýþðäö ÷þëäÿ äóðìóø áèð êèøè ëöò öðéàí. – Ñÿí íÿäÿí ãîðõóðñàí? – ñþéëÿäè ãîíàüû. Àçàäÿëèê êèìè ìèñèëñèç. Éûðòûã àëà÷ûãëàðäà ýåúÿëÿéèðëÿð. 1912 ÃÀÐÀ×ÛËÀÐ (Ïîåìàäàí áèð ïàð÷à) Ãàðà÷ûëàð êþ÷ö êöéëÿ. Äþéöëöð ñöáùÿúÿí ïÿíúÿðÿ. Ôÿðÿùëèäèð ãàéÿò àõøàìëàìàãëàðû. Îíëàð áó ýöí êþ÷öá äöøìöøäöëÿð ÷àé öñòÿ. À÷ûã. Êÿíäëèíèí ãîðõóäàí ÷ÿêèëèð éóõóñó. Äåéèðëÿð ùÿð èëäÿ ùàìàí ýöí. 346 .Ãîéìàðàì åâèìÿ ñÿí êèìè çàëûìû. Ñà÷ âÿ ñàããàëûíäàí áóëàãòÿê ñó àõûð. î ñÿùÿð Ùàâà áÿðê ãàðûøûð. Øèøìèø ÿëëÿðèíè éàíûíà ñàëìûøäûð. Þðòìÿê ö÷öí éàõûí ýåòäè ïÿíúÿðÿéÿ. ãàïûñû. êèìäèð î ãÿðèáÿ ìåùìàí. Òàíûäû êè. øèääÿòëÿ ãàéÿòäÿ. Äàíûøìà ÷îõ àðòûã. Äþéöëäö ñöáùÿúÿí ïÿíúÿðÿ ãàïûñû Âàð õàëãûí è÷èíäÿ äÿùøÿòëè áèð õÿáÿð. Õÿð÷ÿíýëÿð úèñìèíÿ éàïûøûá ãàëìûøäûð. ßëëÿðè. Âàùèìÿäÿí î ýåúÿ ÷ÿêèëäè éóõóñó. ïîçìà ùàëûìû. Ýåúÿ òóôàí ãîïóð ìöÿééÿí ñàÿòäÿ. Þðòäö ïÿíúÿðÿíè áàëûã÷û ãîðõóäàí. àéàüû òèòðÿéÿ-òèòðÿéÿ. Î ùàëäà àé ÷ûõäû áóëóòëàð äàëûíäàí.

ñÿäàñûç îëäó ñÿùðàäà. Éàòìûø ÿë àéûñû çÿíúèðñèç. Ãàðàëìûø êþìöðö îòóðóá ïöôëÿéèð. Áèð ëÿùçÿ áóðàõìàç ìÿíè àñóäÿ õÿéàëûì. Àðâàäëàð ìàùíûñû. ÷àëûøûð. Îúàãäà îä éàíûð. À÷ûã ýþé àëòûíäà ðàùÿò éàòìàãëàðû. Õàìóøàíëûã åäèð êþ÷ö ãÿðãè-çèéà. Ñÿôÿðè ñèíäàíûí úèíýèëòèëè ñÿñè. óøàãûí àüëàìàñû. Äöçÿíëèê ÷þëöíäÿ ùÿð íÿ âàð áÿðùÿéàò. Áèÿãë úàâàíëàðëà ýåäèá ÿéëÿøÿðÿìñÿ. 347 . Éàòäûëàð åë ùàìû. Õàìóøàíëûã. ùÿì ñàäÿ. ÿòðàôäà êþ÷-êöëôÿò. ùÿð òÿðÿô õàìóøàí. Êÿñðÿòëè ìÿñàúèäëÿðÿ ùÿðäÿí ýåäÿðÿìñÿ. ×ÿíëè ñÿùðàëàðà áàõûð éîë ýþçëÿéèð. Áèð ÷àäûðäà ôÿãÿò áèð àüñàããàë ãîúà. áèð äÿ àò êèøíÿéèð. 1912 “ÃÎÂÜÀËÛ ÝÖÇßÐÝßÙËßÐÈ ÙßÐ ÝÖÍ ÝßÇßÐßÌÑß” Ãîâüàëû ýöçÿðýÿùëÿðè ùÿð ýöí ýÿçÿðÿìñÿ. Êöëôÿòèí ùàìûñû ÿëëÿøèð. Ñàáàùêû éîë ö÷öí ýþðöðëÿð åùòèéàò. Øàì ùàçûðëàéûðëàð ýþé ÷ÿìÿí-ñÿùðàäÿ.Àñóäÿ. Àòëàð îòëàéûðëàð àëà÷ûãäà ðàùÿò. Éàëíûç àñèìàíäà ìàùè-àëÿìàðà. Éàòìàéûð î êèøè òÿê-òÿíùà áó ýåúÿ. ãàéüûñûç. Èøòÿ ÷îõ êå÷ìÿäÿí êþ÷ÿðè îáàäà. òîõäàäû ñÿñ-ñÿìèð. ùÿì ýþçÿë. ×àðõëàðûí öñòöíäÿ äóðìóøäóð àðàáà. Îäëàð ñþíäöðöëìöø. Éàðûì÷ûã ñàëûíìûø öñòöíÿ áèð êèñÿ. àçàäÿ. Àíúàã èòëÿð ùöðöð. Áóëóòëàð è÷èíäÿí îëóðêÿí íöìàéàí. Ñÿùÿð òåç êþ÷ìÿéÿ ùàìû ùàçûðëàøûð.

Äàâàäàìû. Éàääàí ÷ûõàðàì ÿìÿí äàùà. äÿðéàäàìû. Ùàíñûíäà ìÿíè äÿðê åäÿúÿê íþâáÿòè-ðåùëÿò. Áèùèññ áÿäÿí÷èí ùàìû áèðäèð ÷öðöéÿíäÿ. íÿ éåðäÿ.Ìÿí ñþéëÿðÿì: èëëÿð êè. Áèëìÿì ÷àòàúàãäûð ÿúÿëèì ùàðäà. âàð áóðäà íöìàéàí. úÿñÿäèì äÿôí îëàúàã õàêè-ùÿçÿðäÿ? Äàèì þç-þçöìäÿí áóäóð ÿí öìäÿ ñóàëûì. àçàä. Áèëìÿç êè. Ýöë êèìè ñÿíèí÷èí à÷ûëàí âàõò éåòèøìèø. Àììà ñåâèðÿì ìÿí ÷öðöéöì õàêè-âÿòÿíäÿ. Àììà êè. ùÿð èë îëìóø áó äöøöíìÿê ìÿíÿ àäÿò. Áèð êþùíÿ ïàëûä ìÿääè-íèýàùûìäà äóðàíäà. Áèð òèôëÿ ÿýÿð åéëÿð èñÿì ëöòôö íÿâàçèø. Éàùó. éàèíêè ñÿôÿðäÿ – Éà êèì. éåðèì îëñóí ñÿíÿ áÿõøèø. Ùÿð÷ÿíä òÿâàôöò åëÿìÿç äèããÿò åäÿíäÿ. Éàõóä äÿìè-ðåùëÿòäÿ íîëóð ñóðÿòè-ùàëûì. Ùÿð ýöí. êå÷èð áþéëÿ øèòàáàí. Áèð ýöí ýåäÿúÿê äàðè-áÿãàéÿ ùàìû éåêñàí. åé êþùíÿ íèùàëûì. Ìÿíäÿí ñîðà ÷îõ ÿñð éàøàðñàí áó úàùàíäà. áó ãÿäÿð õàëã êè. Òÿê äàìÿíè-ìÿùáóáà ÷àòà äÿñòè-âöñàëûì. Ãîé îëìàñûí îë âÿãòäÿ òÿìàøàéÿ ìàúàëûì! 1912 348 . Éàä åéëÿðÿì: þìð åéëÿäèí ÿúäàäûì îëàíäà. Ôèêð åéëÿðÿì: ÿôâ åò. Ãîé ãÿáðèìèí öñòöíäÿ ýþéÿðñèí ýöëö øöìøàä! Ãîé ýÿíú ùÿéàò îéíàñûí îðäà ÿáÿäè øàä! Ëàãåéä òÿáèÿò äÿ ýþçÿë ïàðëàñûí. ùà÷àí ãóðòàðàúàãäûð ìÿùö ñàëûì. Ãûëëàì ýÿëÿúÿê èëëÿðÿ ÷îõ ôèêð èëÿ äèããÿò. ÷àòûáäûð ìÿíèì ÿééàìè-çÿâàëûì.

×þëëö òàúèð äÿ êÿíäè íàãÿñèíè. Ãàëûí îðìàí ùÿçèíúÿ úóø åéëÿéèð. Åòìÿéèðñÿí ãÿçÿáëè úóøö õöðóø. ÿðèíìÿìèø ó÷üóí. Êþïöðöð äàëüàëàð. Àò. Ãÿôëÿòÿí îëäóí. Äàëüàëàð ùÿï áèð èñòèãàìÿòäÿ. Áèðäÿí îðäàí ãàð ó÷ãóíó ó÷äó. õàìóø. Êþïöðöá. Èñòèãàìÿòëÿ äóðäó õåéëè çàìàí. Ãàðàãóøëàð ó÷óð. þêöç ãîðõóñóç ýÿëèá êå÷äè. Éåíÿ ÿââÿëêè ãåéçö øèääÿòäÿ. ñèñëÿð è÷ðÿ õîø ýþðöíöð. Öçÿðèíÿ ýåíèøúÿ éîë äöøäö. Îðàäàí ñöðäö ýåòäè âÿùøÿòñèç. 1912 349 . Òåðåêèí äàëüàúûãëàðû úîøãóí Îíóí àëòûíäàí åéëÿäè úÿðÿéàí. êÿíàðû.Ó×ÃÓÍ ÉÀÕÓÄ Ó×ÓÐÓÌ Óúà ìöçëöì ãàéàëàðà òîõóíóð. åé Òåðåê. Òåðåêèí ìþâúöíöí þíöí áîüàäû. Îðàäàí èíäè êÿñìÿéèð éàëíûç. Ïàðëàéûð. Ãàðëû äàüëàð äóìàíëàðà áöðöíöð. Áèð äÿ áàäè-ñÿáà ÿëàãÿñèíè. õöðóø åéëÿéèð. Ñÿí ñóâàðäûí ñÿâàùèëè. ñû÷ðàéûá óüóëäàéàðàã Âÿ î áóç äàüà ÷àðïäû òåç àõàðàã. Àðõàäàí ýÿëäè. äåøäè êå÷äè ãàðû. äàü öçðÿ ãîíóð. Ãàéàíûí äàð êå÷èäèíè òûõàäû. Áÿðê ñÿñ èëÿ ýóðóëäàéûá äöøäö. Î äåøèëìèø.

ùÿð éåð áöòöí ãàëûí ãàð. Óñàíäûðàí áèð ñÿñ èëÿ âûéûëäàð. òÿê éîë êþíëö äàðûõäûðûð. Ñöðöúöíöí øÿðãèñèíäÿ âÿòÿí ñÿñè äèíëÿíèð. Ýàù ðóùóìà áåùúÿò âåðèð. úàí ñûõûð.. Ãÿìëè éàòàí ñÿùðàëàðà ãÿìëè-ãÿìëè íóð ñà÷ûð. íÿ äÿ ÷ûðàã. Ùÿð éåð áöòöí éèéÿñèçëèê. Àðàáàíû ñöðöêëÿéèð ùàðûí àòëàð òöíä ãà÷ûð. Àëàâåðñò àüàúëàðû ýÿëèð àíúàã íÿçÿðÿ. íÿ áèð ãàðà äàõìà âàð.ÃÛØ ÉÎËÓ ÉÀ ÃÛØ ÑßÔßÐÈ Äàëüàëàíàí äóìàíëàðûí àðàñûíäàí àé ÷ûõûð. Òÿê ÷àëûíàí çûíãûðîâëàð óçóí-óçóí ýóâóëäàð. ýàù ãÿëáèìÿ ãÿì ýÿëèð. Ôÿãÿò ùÿðäÿí áàõàð èêÿí óçóí-óçàã ÷þëëÿðÿ. Ãûø ñÿôÿðè. Íÿ èøûëòû. 1912 350 ..

Ùàëûì îëóð ôÿíà áó ýöíäÿí áåëÿ. Ãûø ýåúÿñè ÷þëäÿ êöëÿê áÿðê ÿñèð.Íèêèòèí ÓØÀÃËÛà ÕÀÒÈÐÀÒÛ Íÿ éàõøûäûð óøàãëûüûí ùàëëàðû. øàäëûüûì. Ùàðäàñûíûç. Ñàðû áóëóò ýþéöí öçöí éàëäûçëàð. Öñòöìö þðòöð. Àë øÿôÿãèí ÿêñè äöøöáäöð ýþëÿ. äèíúÿëìÿéèð. ×ûðàã éàíûð. åé øàä êå÷ÿí äÿìëÿðèì? Ùàðäàñûç. Ïèøèê äÿ áèð éàíäà äöøöá òóëëàíûð. Êÿíäëèëÿðèí òàáö òÿâàíûí êÿñèð. Øèðèí-øèðèí íÿíÿì íàüûëëàð äåéèð.È. Áó äöíéàíûí ãÿìèíäÿí àçàäëûüûì. Äÿìáÿäÿì àðòûð äàùà çÿùìÿòëÿðèì. Ëàìïà åâèí îðòàëûüûíäà éàíûð. ìÿíèì éóõóì ýÿëìÿéèð. Íÿ ýþçÿëäèð óøàãëûã õÿéàëëàðû! Éàäà ýÿëèð àüëàìàüûì. Äöøöá éåðÿ òîõóäóüó ÿëúÿéè. Ýåòäè î ãèéìÿòëèúÿ ñàÿòëÿðèì. Äóðóð íÿíÿì ìÿíèì ö÷öí éåð ñàëûð. íÿíÿì ÿñíÿéèð.Ñ. Àõòàðûðàì. Àü äóìàí åíìèø îíóí öñòÿ ÷þëÿ. ìÿíÿ ëàéëàé ÷àëûð. åé ñåâýèëè ùÿìäÿìëÿðèì?! 1911 ÉÀÉ ÑßÙßÐÈ Éàâàø-éàâàø ñþíöð. áàòûð óëäóçëàð. Àéíà êèìè ñóéóí öçö õîâëàíàð. Âûéûëäàéûð êöëÿê äÿ. Ìÿíèì éóõóì ãà÷ûð. Ìöðýöëÿéèð íÿíÿì òàõûá ÷åøìÿéè. äöøìöð óøàãëûã ÿëÿ. 351 .

èøûã äöøöð ùÿð éåðÿ. òÿðïÿíèð. äàí éåðè à÷ûëûð. 1912 352 . ×þëÿ. Êîòàí ãîøóá ýåäèð ÷þëÿ ÿêèí÷è. ýöëëÿðÿ. Ýöíÿø ÷ûõäû. Ùÿð áèð òÿðÿô ñàêèòäèð. íÿ ýþçÿë õûøûëäàéûð. Ýöí ÷ûõìàìûø ýþëäÿí áàëûã òóòìàüà. Ãàëûí ìåøÿ ýöëöìñÿéèð. Êþ÷ÿðèëÿð äóðìóø îâàëàðûíäà. ãàðàëûð. Úèêêèëäÿéèð ãóøëàð éóâàëàðûíäà. Äàü áàøûíäàí ãàëõûð. Òÿëÿñèêëè ýåäèðëÿð òîð àòìàüà. Äàõìàëàðäà áàëûã÷ûëàð îéàíìûø. Àçàí ñÿñè åøèäèëèð óçàãäàí. Áàõ. éîõ áèð èíñàí. ñÿñëÿíèð. ÷ÿìÿíëÿðÿ. Ýöíÿø ÷ûõûð. Ìàë-ãàðàíû ÷ûõàðäûðëàð éàòàãäàí. ßëèíäÿ äÿðéàç îò áè÷èð áè÷èí÷è. Ãûçàðòû àðòûð. Êöëÿê äÿéèð ÷è÷ÿêëÿðÿ. àç-àç àü äóìàí.Ãàìûøëûüà êöëÿê ÿñèð. þòöøöð. ýþëÿ. Ýþé öçöíÿ àë àëîâëàð ñà÷ûëûð. çèéàëàíäû éåð öçö. Áèð ïàðàñû ÷îõ ýåúèêèá éóáàíìûø. Úèëàëàíäû. Àüàúëàðûí äàëûíäàí ýöí óúàëûð. Èíúè êèìè øåùëÿð îò öñòÿ äöøöð. ñÿôàëàíäû éåð öçö.

1911 353 .Ìåäâåäåâ ÃÛØ Ýþéöí öçöí äóìàí òóòóá. òàõòàïóøëàð ýöìöø êèìè àüàðûð. Éåðäÿí ãàðû éóìóðëàéûá çîëëàéûðëàð áèð-áèðÿ. Áèðè äåéèð: ÿäÿ. ãàðûøäûëàð. Ãàð òàïäàíûá ïàë÷ûã îëóá. Òîïëàíäûëàð. éûüûëäûëàð òà ùàìûñû áèð éåðÿ. äàìëàð. ãàðäàøëàð. Áèðè äåéèð: ýÿëèí áóðà îéíàìàüà. Áèð ïàðàñû ÷îõ öøöéöð. Àü ôÿðø èëÿ þðòäö áöòöí ñÿùðàëàðû. ïàð÷à-ïàð÷à ãàð éàüûð. òÿðëÿéèðëÿð. Èøòÿ éåíÿ ìÿêòÿáëÿðäÿí àçàä îëóá óøàãëàð. Ýþéäÿí éåðÿ äöøÿð èêÿí ùàâà öçðÿ ôûðëàíûð. öñòöìöçö èñëàäûð. áàüëàðû. ÿë-öçëÿðè ãûçàðìûø. äàüäà úûüûð ãàðàëûð. Ýöëöøäöëÿð. Áèð ñààòäà âóðóøäóëàð.Ë. ãàð ëîïàñû îéíàðëàð. áàðûøäûëàð òÿçÿäÿí. ÿë-öçëÿðè áîçàðìûø. Ãàðû ýþðúÿê ñåâèíÿðëÿð. Àü ïàëòàðà áöðöíäöðäö ìåøÿëÿðè. Åâëÿð. äàüëàðû. Ëÿùëÿéèðëÿð. Áèðè äåéèð: ãàð ñóëóäóð. áàõ áó áèçè àëäàäûð. äàíûøäûëàð òÿçÿäÿí.Ì. äóðóí. Àðõàñûíà äöøöá ýåäèð éåðäÿ ãàëàí éîëäàøëàð.

Ð. àììà ÷îâüóí âàð. ýÿíú áèð úàâàí îëñóí. Êþíëöìö ñàüëûã èëÿ øàä åéëÿ. Ãîúàëàí âàõòà êàìðàí îëñóí! 1912 354 . Áåëÿ ôèêð åéëÿéèð î âàõòà óøàã. Áþéöñöí. Îéíàéûð îðòàëûãäà êþðïÿ óøàã. “Áèðúÿ éàé ýöíëÿðè ýÿëÿð äÿ ùà÷àã?”. þìðöí óçóí. Ãàð éàüûá ÷þëäÿ. ßðçèì îëäóð êè. Óøàüûé÷ûí áåëÿ äóà åëÿéÿð: – Ãàäèð àëëàù úÿëàëûí ùþðìÿòèíÿ. Áöçöëöáäöð àíàñû áèð áóúàüà. çèéàä åéëÿ.Äåðæàâèí ÀÍÀ ÄÓÀÑÛ Ãàìûø åâäÿ éàíûð áóúàãäà ÷ûðàã. Ãàðû éåðäÿí êöëÿê ãàïûá ñîâóðàð.Ã. Àòà öìèä èëÿ áàõàð óøàüà. Úÿùðÿñè ãàðøûñûíäà èï ÿéèðÿð. Êèáðèéàâö êÿìàëûí ùþðìÿòèíÿ. Áÿõòèí. áàðýàùûíäà Áàëàìû ñàõëà þç ïÿíàùûíäà.

Áèð äÿ ýþìýþé áþéöêúÿ ýþë ýþðöðÿì. ×àé êÿíàðûíäà áèð ìåøÿ ãàðàëûð. îéíàðäûã. éóõó òóòàðäû áèçè. þðäÿêëÿð.Êîçëîâ ÂßÒßÍÈ ÉÀÄÀ ÑÀËÌÀà Áèð ìöãÿääÿñ ìÿùÿááÿò èëÿ ìöäàì Âÿòÿíè. Àéûí ÿêñè ñóéà äöøöá ïàðëàð.È.È. Ýþðöðÿì ìÿí éóõóìäà ùÿð àõøàì. Öçÿð îë ýþëäÿ ãàçëàð. áàúûì. Âÿòÿíèì. Äþðä éàíûíäà áèòèá ñþéöäëÿ ÷èíàð. 1912 355 . Î áèðè éàíäà êÿíä íöìàéàíäûð. Öðÿéèì îíëàðû ýþðöá à÷ûëûð. ìàéåéè-ãÿðàðûìäûð. Îõóéàðäûã. Ìÿí. Î ìÿíèì ñåâýèëè äèéàðûìäûð. ÷îõ ñåâèðÿì. Î ìÿíèì÷èí ðèéàçè-ðèçâàíäûð. Î ìöáàðÿê ìÿêàíû. ãàðäàøûì òàìàì ýåúÿëÿð Éîðóëàðäûã. Àíàìûç áàüðûíà áàñàðäû áèçè. Îúàüûí ãàðøûñûíäà áèç âàðäûã. Éóõóäà áèð ñÿôàëû ÷þë ýþðöðÿì. ýöëÿðäèê. Åâèìèçäÿ àòàì. àíàì ýåúÿëÿð. Ó÷óøóð ýþé öçöíäÿ áÿçýÿýëÿð. õàíèìàíû ÷îõ ñåâèðÿì.

Ãîâðóëóðäóì. äèëèì ãîâóøìóø èäè. Áÿçè èñòÿðäèñÿ êþìÿê åòñèí. ãàðäàø? Ùàðäàñûç. Ùÿäÿëÿðäè þëöì. ùàðàäà? Ùàðäàñûç. Àç ãàëûðäû òöêÿíìÿéÿ íÿôÿñèì.Æàäîâñêè ÊÈÌ ÌßÍß ÉÀÂÓÃÐÀÃÄÛÐ? Éàðàëû. Ôèêð åäèðäèì êè. àüçûì. ùàðäàñàí. àíà. ×ÿíÿì. åé ñåâèìëè äîñò-àøíà? Éàí-éþðÿìäÿí ýÿëèá ýåäÿí ÷îõ èäè. ãàðäàøûí èøòÿ.É. Éàðàìû áàüëàäû. Ñèëäè ëöòô èëÿ ãàíëû ýþç éàøûìû. Äèçè öñòÿ ÿçÿë àëûá áàøûìû. ãîéóá ýåòñèí. Ãàí òóòóá êèðïèéèì ãîâóøìóø èäè. 1912 356 . àõàðäû ýþçäÿí éàø. Öðÿéèìäÿ äåäèì î äÿì ìÿí ùÿì: “Ãîùóìóí èøòÿ. Ìÿíÿ àììà êþìÿê åäÿí éîõ èäè. Éûõûëûá òîðïàüà áóëàíìûø èäèì. àë ãàíà áîéàíìûø èäèì. ñàëûá ìÿðùÿì. êÿñèëìèø èäè ñÿñèì. Ñåâýèëè éàðö éîëäàøûí èøòÿ”. Ãàí àõûá ÷îõ. Éàðàìû ÷îõ ýþðÿíäÿ ãîðõàð èäè. ãîâçàð èäè. Àììà áèðäÿí íÿ ýþðäöì îíäà éåíÿ? Áèðèñè ðÿùì ÿëèí óçàòäû ìÿíÿ. åé àòà. Áàøûìû êèì ýÿëèá êè.Â.

÷îõ ãÿìëè. Ìÿëóë-ìÿëóë. Éà ôÿùëÿëèê åäèá ÷þðÿê ãàçàíñûí. Áèð àüàúûí êþëýÿñèíäÿ óçàíûð.Í. Äèëÿí÷èëèê åäèð èíäè áàëàñû. êÿíäÿ ãàéûäûðàì øÿùÿðäÿí. – ×ÿêèá âóðäó. Ôÿãèðëèéè çèëëÿòèíäÿí áÿëëèäèð. Áèð äþâëÿòëè áèð ôàéòîíäà þòöøöð. áàëà? Ùàðäàí ýÿëèá.À. – Äåäè àüà. ýþçö äîëìóø. Áàøûí éåðÿ äèêèá éîë èëÿ ýåòäè. Êÿíäÿ òÿðÿô áèð óøàã éîëäàí ýåäèð. éåìÿéè þéðÿíìèñèç ùàâàéû”. Ýþðöð ÿñÿ-ÿñÿ ýÿëèð áèð ãîúà. áÿíèçè ó÷óã. âÿðÿìëè. ýåò” ýþðÿíëÿð äåìèø. éîðóëìóø. Ãÿëáè òóòóã. Èñòèäÿí ñóñàëìûø. “Ýåò. Îíà ÷àòúàã íÿâàçèøëÿ ñîðóøóð: – Ñþéëÿ ýþðöì íÿ÷èñÿí. ïîçóëìóø. ñþéäö îíó ÷îõ àúû. 357 . àõûð ãàí. ôàéòîí÷ó äà ãûðìàíúû. äàéàíûð. Äàø àéàüûí éàðàëàìûø. ãà÷. êèìñÿí. áàüðû éàíûã.Ïëåøøåéåâ ÄÈËßÍ×È Ýöíöí ùÿðàðÿòè õàëãû ëÿùëÿäèð. ùàðà ýåäÿíñÿí. íþêÿð äàéàíñûí. ßë óçàäûá èñòÿéèð àëëàù ïàéû. Òàãÿòè éîõäóð ýåòìÿéÿ. Òåç éöéöðöá óøàã îíà éåòèøèð. ùàëû ïÿðèøàí. Éåòèìëèéè ùàëÿòèíäÿí áÿëëèäèð. Ùàðà ýåòìèøñÿ ùå÷ êÿñ èø âåðìÿìèø. Áîéíó áöêöê. áàëà? – Áàáà. Øÿùðÿ ýåäèá òà êè. “Àçàðëûñàí. ìÿéóñ-ìÿéóñ ãàéûòäû. Ïàë-ïàëòàðû úûíäûð. Áåø ýöí äåéèë äÿôí îëóíìóø àíàñû. àúìûø. Ãÿëáè ñûíìûø.

Ñó è÷ìÿéÿ ýåäèðëÿð. áàõ. Øèðèí-øèðèí ÿúÿá ñþùáÿò åäèðëÿð. Äîéóá äóðäó. áàëà. ñàðûñûí. ÷îõ àúàì. ìþùòàúàì. Àòà-áàáà äåäèêëÿðè ùàãã ñþçäöð: “Òîõóí àúäàí õÿáÿðè îëìàç” – äóçäóð! 1912 358 . Óøàã éåäè éóìóøàüûí. àëëàù êÿðèìäèð.Ïà-ïèéàäà äîëàíûðàì ñÿùÿðäÿí. Áó ýöí ùå÷ çàä éåìÿìèøÿì. Áþëöá âåðäè ÷þðÿéèíèí éàðûñûí. òóò. àëà. àçàðëûéàì. Àäàìñûçàì. – Âàð ÷þðÿéèì. äîëóäóð. Äàüàðúûüûì.

ýþéäÿ äÿ. Ãþâñè-ãöçÿù äóðóá éàøûë. 359 . ùàâà à÷ûëäû. Áàõ. äèããÿò åäÿ. Éàðïàãëàðà ìåù òîõóíóð. ñÿôàëû. Íÿ ýþçÿëäèð. íÿ ãÿðèáÿ. Éåð öçöíÿ òÿçÿ úÿííÿò ñà÷ûëäû. Ýöíÿø çèéàñûíäà ãûëàðêÿí íÿçÿð. Úèëâÿëÿíäè àüàúëàðûí éàðïàüû. Ïàðëàã-ïàðëàã äàìúû îò öñòÿ åíèð.Ãîôìàí ÉÀÜÛØÄÀÍ ÑÎÍÐÀ Éàüûø àðà âåðäè. ãûðìûçû. Ïàð÷à-ïàð÷à áóëóòëàð âàð ùàâàäà. Ýþé ÷ÿìÿíäÿ ýöëëÿð åëÿ ÿêèëìèø. Àíúàã òÿê-òÿê ëàúèâÿðäè ñÿìàäà. Áàõñà ýþðÿð î êÿñ êè. Ñÿôàëàíäû ÷ÿìÿíëÿðèí òîðïàüû. Àëìàñ êèìè ïàðûëäàéûð ãÿòðÿëÿð. Ùåéðàí îëóð àäàì ýþðúÿê áó ùàëû. Ãþâñè-ãöçÿù éåðäÿ äÿ âàð. íÿ ýþçÿë àéäûíëàøäû ýþé öçö. Ñàí éåð öçðÿ ãþâñè-ãöçÿù ÷ÿêèëìèø. ×è÷ÿêëÿðèí àðòäû òÿðàâÿòëÿðè.Â. òÿðïÿíèð.Â. Ôÿðÿù âåðèð ãÿëáÿ ëÿòàôÿòëÿðè.

øûðûëäàð. Áèð ÷þï áàøû òÿðïÿíìÿéèð áàüëàðäà. Ãîéóíëàðû ÷îáàí ñàëûáäûð ñóéà. òåëëÿíèð. Ãîéóíëàðû ÷îáàí îòàðûð äàüäà. äèêñèíèð. Îò öñòöíäÿ þçö ýåäèá óéãóéà. ìöðýöëÿéèð. Éîë àüàðûð. Áàõäûãúà ùå÷ ýþðöíìÿéèð àõûðû. Çÿìèëÿðäÿ ñöíáöëëÿð ãàëõûá-åíèð. Óçàãäà áèð ãàëûí ìåøÿ ãàðàëûð. Òÿê-òÿê ÷ûõûá óëäóç ýþéäÿ ñàéûëûð. Ñàëûð äàäëû õûøûëòû éàðïàãëàðà. 360 . Áþéðöí éåðÿ âóðóá ÷îáàí äàü öñòÿ. áèð àç òàõûëäàí áÿðè. ×þëäÿ òàõûë øàí-øàí îëóð. Äàü äèáèíäÿí áèð ÷àé àõûð. Åëÿ áèë êè. Íàçèê áóëóò äóìàí êèìè éàéûëûð. Ñóéóí öçö ýöìöø êèìè ïàðûëäàð. òîðïàüû. Ñóéóí öçö ãûçûë êèìè ïàðûëäàð. ÷àøò ÷àüû. Äÿðéà êèìè ëÿïÿëÿíèð. äàüûí áàøû ñàðàëûð. Êÿíä ýþðöíöð. äàøû. ×àé è÷èíäÿ õûðäà-õûðäà óøàãëàð. 1912 ×ÀÉ ÊßÍÀÐÛ Éàé ìþâñèìè. øûðûëäàð. Ýöíÿø äöøöá ÷àéà àõàð. Êöëÿê äÿéèð àüàúäà áóäàãëàðà. áèð àç óçàãäà. Ýöí ãûçàðäûá äàüû. ùàâà áöðêö. Éåðäÿí ýþéÿ àëîâ ÷ûõûð äàüëàðäà.Ñìèðíîâ ÉÀÉ ÝÅÚßÑÈÍÈÍ ÀÕØÀÌÛ Ýöíÿø áàòûð. éåëëÿíèð. èøòÿ. Ùÿðäÿí äåéèð áèð éàíûãëû øèêÿñòÿ.

áèð éàí ÷àé. Ìèë÷ÿê âûçûëäàøûð. åéëÿ áèë êè. Áèðè àòàð ñóéó. 1912 361 . Êöëÿéèí íàëÿëè âûéûëòûëàðû Þëö àüëàøìàñûí ñàëûð éàäÿ. ýþðöðñÿí. ñÿïÿëÿíäèðÿð. ×àéûí è÷èíäÿ éöéöðöøìÿêëÿðè. áàüëàðûí ëèáàñû ñàðû. 1912 ÏÀÉÛÇ Äàüëàðûí. Ýöíÿøèí äÿ ñþíöê çèéàñû ñàðû. ýþé öçö ãàðà ýåéÿúÿê. ×îõ ýþçÿëäèð áó ðÿíýè-çÿðòàðè. Éàé îëóð. áèð éàí äÿðÿ. óøàãëàð îéíàøûð. Íÿ éàõøûäûð.ßëëÿðèëÿ òóòàð õûðäà áàëûãëàð. Áèðè ãà÷àð. ùöíö ãàéíàøûð. áàõ. Ãÿáð êèìè éåðè ãóúàãëàéàúàã. Éàéäàí þòðö ïàéûç ÷îõ àüëàéàúàã. Ãÿìëè-ãÿìëè áàéàòûëàð äåéÿúÿê. Ñàí ñûçûëäàð òàìàì ÿøéà äà. Ïàðûëäàéûð ëàúèâÿðäè àñèìàí. Áèð éàí. Äàüëàðà ñÿñ ñàëàð ýöëöøìÿêëÿðè. èíúèëÿð. ëåéê èúáàðè. áó ýþçÿë ìÿíçÿðÿ. Ãÿìëèäèð. åíèá. Ñàí ñà÷ûëàð ìèðâàðèäëÿð. Ìåøÿíèí ùöçíëö èíèëòèëÿðè. øàõ áÿçÿíèá. ãÿìëè. Àüàúûí éàðïàüû ñàðàëìûø. ÷àéû ëÿïÿëÿíäèðÿð. Ñû÷ðàéàðêÿí èøûëäàéàð äàìúûëàð. Áèð éàí ñöðö. Àç ÷ÿêÿð. Éàøûë ÷ÿìÿí öñòö ýöí àòÿøôÿøàí.

äîëäó áóëóò. Ýþòöðöá êÿíäëèëÿð ùÿðÿ áèð ÷èí. òàéà ãîéóëóð. ÷ÿêèëäè ñÿùàá. Êöëÿê ÿñäèêúÿ ìþâú óðàð. Áÿçèñè úöò ãîøóá éîëà äöøäö. 362 . ãîâóëäó. Êöëÿê ÿñäè. Òàéàëàðäàí áþéöê ãàéà ãîéóëóð. Àðàëàíäû áóëóò. Ýþðöíöð ýþé öçöíäÿ ãþâñè-ãöçÿù.Êîëòñîâ ÒÀÕÛË ÁÈ×ÈÍÈ Éåíÿ îä òóòäó. Áàøëàíûáäûð òàõûëëàð è÷ðÿ áè÷èí. Õàëãûí öììèäè àðòäû ùàñèë ö÷öí. ßêÿíÿêëÿðäÿ íÿôè-êàìèë ö÷öí. Éåð öçöí åéëÿäè éàüûø ñèðàá. àäàì áîéó ãàëõìûø. Ùàããûí åùñàíûíà òÿìàøàéÿ. Éàüäû ñèðàá åäèúè áèð áàðàí. éöêñÿëèð äóìàí. ×îõ ãóðàãëûã êå÷èðäè áèïàéÿ. Õàëã ÷ûõìûøäûëàð ìöñÿëëàéÿ. Áÿðãö ðÿä èëÿ ãîïäó áèð òóôàí. Äÿðçëÿð áàüëàíûð. Úöòúöëÿðäÿ. Ùÿð òÿðÿôäÿ òàõûë øèðèí áè÷èëèð. ×ÿêèëèð. Òîïëàíàðêÿí ãàðàëäû. Éåð öçöíäÿí éàâàø-éàâàø àçàëûð. Ýöí ÷ûõûá éåð öçö èøûãëàíäû. äàí éåðè éàíäû. Øþëÿëÿíäè öôöã. ÿêèí÷èëÿðäÿ ôÿðÿù. Òàõûë. àëîâëàíäû. Òÿðëè-òÿðëè øèðèí ñóëàð è÷èëèð.À. Úöò÷öëÿð ÷ûõäû äÿøòö ñÿùðàéÿ. Ñàðàëûð ñàô ãûçûë êèìè çÿìèëÿð.Â. Î ñààò áÿçèñè êîòàí ãîøäó. îëäó áóëóò. ÿéèëÿð. óúàëûð. èøòÿ. Àü äóìàí äàüëàð öñòÿ òîïëàíäû. Äîëó ñöíáöëëÿðèí áàøû ñàëõìûø.

Çÿìèëÿð. 1912 363 . Ïàéûç îëìóø. èøòÿ. ùàâà ñîéóéóð. Äàøûíûð õûðìàíà ÿêèí òþêöëöð. Ñàõëàíûð àìáàð è÷ðÿ ìÿêóëàò. Ýþäÿëèð. Éöêëÿíèð ùåé àðàáàëàð. ýöí. ñîéóã êöëÿê ÷îâóéóð. Çÿìèëÿðäÿí äàùà áè÷èí òþêöëöð. ãàëàíûð. Éûüûëûð ùÿð òÿðÿôäÿ ìÿùñóëàò. òàðëàëàð áöòöí òàëàíûð.

Ñîéóã êöëÿê âûéûëäàéûð ùÿð òÿðÿô.Ï. ýþðöíöð íèøàíÿñè ïàéûçûí.Ãðåêîâ ÏÀÉÛÇÛÍ ÍÈØÀÍßËßÐÈ Ñàðàëìûøäûð àüàúëàðäà éàðïàãëàð. 1912 364 . Äàìúû äàìûá éåðäÿ òîðïàã îéóëìóø. ×ÿïÿðëÿíìèø ùÿð éàí. Ñîëìóø. ãûçàðìûø ÷ÿìÿíëÿð. äîëàø ãûðûëäàéûð ùÿð òÿðÿô. Çÿìèëÿðäÿí ýåòìèø ÷èíëÿð. òàéà ãîéóëìóø. Ýþéäÿí éàüûð äöðäàíÿñè ïàéûçûí. Ãàðüà.Í. Áàüäàí áîñòàíà ìåéâÿëÿð ñîâóëìóø. Àðàáàëàð úûðûëäàéûð ùÿð òÿðÿô. îòëàãëàð. îðàãëàð. Åøèäèëèð òÿðàíÿñè ïàéûçûí. Áàõ.

Ïàéûçûí äà ñîéóã àéàç ýöíöíö.Øêóëéîâ ÏÀÉÛÇ Ñåâèðÿì éàç ÷àüûíäà éàç ýöíöíö. Ïàðëàéûð ìàâè àñèìàí øÿôôàô. Ôûðëàíà-ôûðëàíà éåð öñòÿ äöøÿð.Ô. 1912 365 . úÿíóáà ãà÷àð. ùàâà ÷îõ ñàô. Äóðíàëàð äÿñòÿ-äÿñòÿ ýþéäÿ ó÷àð. ýöëøÿíëÿð. Ùÿì çîüàë äà äÿðèëìÿéèá ãàðàëàð. Îõóéàð íÿüìÿëÿð. ñîëàí ýöëëÿð.Ñ. Äþéöëÿð ùÿð òÿðÿôäÿ õèðìÿíëÿð. êÿíäëèëÿð ãîéàëàð – Ùÿð òÿðÿôäÿ áþéöê-áþéöê òàéàëàð. Ýþðöíöð ñàô ãûçûë êèìè ïàðëàã. Èøûüûíäà ýöíöí ñàðû éàðïàã. Ìåøÿíèí äÿéìèø ÿçýèëè ñàðàëàð. Òîõóíàð éàðïàüà êöëÿê. Ýþé öçö äóìäóðó. Ñàðàëàð ýþé ÷ÿìÿí. þòöøÿð. Äàùà ýÿëìÿç ôÿüàíà áöëáöëëÿð. Óéóøàð áàüö-áàü÷à. Î çàìàíäà êè.

Éóõóäàí èíäè êÿíäëèëÿð îéàíûá.É. 366 . Áèð ãîúà. éåðè. Ýöíÿøèí àç ñþíöê çèéàñûíäà. ×àüûðûð êÿíäè ãîíøóñóí. äàíûøûð. Ãûçàðûð. Èøûã àðòûð. Éåðèéèð éîëäà òîðáà ÷èéíèíäÿ. òóòàð ùàâàíû. êþùíÿ ïàëòàð ÿéíèíäÿ. Ùÿì óøàãëàð ÷þëÿ ÷ûõûá ãîíóøóð. Ýöí äÿ ãàëõûð éàâàø-éàâàø éóõàðû. Ñÿùÿðèí øàõòàëû ùàâàñûíäà.Íå÷àéåâ ÃÛØ ÑÀÁÀÙÛ Ýåúÿíèí ãàðëû ÷îâüóíó äàéàíûá. èøòÿ. Îò äàøûéûð êèøè ÿëèíäÿ éàáà. Ùÿì áóëóòëàð ýåäèð øèìàëà ñàðû. Áó óçàãäà úûðûëäàéûð àðàáà. Ýþðöíöð ùÿð òÿðÿô ùÿéàò ÿñÿðè. Ýöí ÷ûõàíäà ãàðà áóëóò ÷ÿêèëèð. äàí éåðè ñþêöëöð.

ßéíèíäÿ áèð ÿñêè àðõàëûã âàð. ×îâüóí äà àüàúëàðû ãîïàðäûð. ãèéàì åäèð ãèéàìÿò.Áåëîóñîâ ÃÛØ ÝÅÚßÑÈ Çöëìÿò éåíÿ ãàïëàìûø úàùàíû. Éîõ íóðè-ùÿéàòäÿí ÿëàìÿò. Îë éåðëÿðè ñåéð åäèð õÿéàëû – Êèì. ÿäÿáÿ.È. Ýóéà êè. Ýàù íÿãøÿéÿ åéëÿéèð òàìàøà. ×îâüóí òóòóá ÿðçö-àñèìàíû. 1912 367 . Áèð ïÿíúÿðÿäÿ ôÿãÿò èøûã âàð. úèáàëû. Ýþðìÿç íÿ ñîéóã. Äÿðéàíû. Èíñàí éàøàéûð î éåðäÿ ðàùÿò. íÿ ÷îâüóí îíëàð. Éàòìûø ùàìû. êèòàáà ùÿð äÿì. Åëìÿ. Áàõäûãúà îíóí ìàðàüû àðòûð. Îðäà ýþðöíöð îéàã áèð îüëàí. éîõ îéàã áèð èíñàí. âàð áó ñàÿò. ×îõ äèããÿò èëÿ áàõûð êèòàáÿ. Ùÿðäÿí îõóéóð êè. àòàñû õàáÿ. éåðè. Ýöí íóð èëÿ äîëäóðàð ùÿìèøÿ. Áàü-áîñòàí îëóð õÿðàáÿ ùÿðäÿì. îðäà áàùàð âàð ùÿìèøÿ. Äàëìûø àíàñû. ýþéö. Àíúàã î îòóðìóø åâäÿ òÿíùà. Äöíéàäà ýþçÿë-ýþçÿë ìÿêàíëàð.À.

ßðäî éîõäóð. ñöïöðýÿñàããàë ýÿëèð. – Àòà. êþðïÿ îüëó ãóúàãäà. áàõ. Ãûçëàðûìûí ÿëâàí îéóíúàãëàðû. îäóð. îüëóì. éåðëÿ ñöðöíöð ñàããàëû. Âàð àíàìûí ÷îõëó ãûçûë. – Éîõñà èñòÿìÿéèðñÿíìè. åé óøàã. ýÿë ñÿíè áîéíóìäà ìÿí. ÷ÿí. Àé èøûüûíäà ýåúÿëÿð îéíàéàã? Ýÿë.È. Ýÿçäèðÿðÿì. åøèòìÿéèðñÿíìè êèì. Îõóéóá îõøàñûíëàð. ýþé÷ÿê óøàã. íÿëÿð – ßðäî Ìÿëèê ìÿíÿ éàâàø âÿä åëÿð? – Îüëóì. Àë ýÿëèð! Îäóð ùà.Ýåòå ßÐÄÎ ÌßËÈÊ Ýåúÿ âàõòû. Êöëÿê ãóðó éàðïàãëàðû òÿðïÿäèð. Éàõøû-éàõøû ãàããà âåðèì ìÿí ñÿíÿ. 368 . ÷àüûðûð áèçëÿðè.Â. Ìåøÿ è÷ðÿ àòëû êèìäèð áó ýåäÿí? Áèð àòàäûð. – Éîõ. ïàëòàðû. Ãîðõà-ãîðõà àòàñûíû óøàã äà – Ãóúàãëàìûø. éàëàíäûð. íàé ÷àëñûíëàð. ýÿë ìÿíÿ. Áÿñëÿéÿðÿì ýöë êèìè ãîéíóìäà ìÿí. – Àòà. äóìàí. ãûçëàðûì ñÿíÿ ëàéëàé ÷àëñûíëàð. ýþçöí þðòöá ýèçëÿäèð. ùàâà êöëÿê. Ãîúà êèøè îíà ìÿùÿááÿò åäèð: – Îüëóì íå÷öí ýèçëÿäèðñÿí öçöíö. – Ãîðõìà îüëóì. àòà. ßðäî Ìÿëèê ýÿëèð. ãîðõìà. éîõ. Î àüàðàí ñó öçöíäÿ äöìàíäûð. î êþùíÿ áîç ãîâàãäûð. ÷öðöê áóäàãäûð. Èøûëäàéàí ñûíûã. Íÿäÿí ãîðõóá áÿðê éóìóðñàí ýþçöíö? Àòà. ãàðàíëûãäà ßðäî ãûçëàðû – ßëëÿðèëÿ. î éàðïàãäûð ñÿñ åäèð. Áàõ äþøöíÿ òþêöëöáäöð àü éàëû. – Íàçëû áàëà.

Þç õîøóíëà ýÿëìÿç èñÿí éàíûìà. ñûçûëäàéûð áàëàñû. àé äÿäÿ! Îõ. Î âàõòäà êè. ýÿëèá åâÿ éåòèøäè. Ùåé ÷ûüûðûð. Àõûðäà ìÿí ýöúëÿ àïàððàì ñÿíè. îõ.Ýþçÿë óøàã. äÿðäèí úàíûìà. ìÿíè ßðäî âóðäó. àüðûí. Ãîðõóñóíäàí éàçûã óøàã þëìöøäö. – Ãîéìà. Ýÿë éàíûìà. éàðàëàíäûì. éàíäûì. âàé äÿäÿ! Ãîðõóá àòûí ãûðìàíúëàäû àòàñû. äàðûõäûðìà ÷îõ ìÿíè. 1912 369 .

ÝÖÍ ÁÀÒÛÐ. Èñòÿéèðÿì ýÿð÷è ìÿí àçàäÿëèê. Ýöí êè.Ìàêñèì Ãîðêè ÝÖÍ ×ÛÕÛÐ. Ôèêðè ãàëûá ìÿíäÿ íèýàùáàíûìûí. Àðõàéûí îë. åëÿ ÷ÿê êåøèê. Àõ. áèð ëÿùçÿ êåøèê÷èì éàòûð. ßêñèëÿìÿç çöëìÿòè çèíäàíûìûí. Ùÿð íåúÿ èñòÿðñÿí. Çÿíúèðè àììà áàúàðûá à÷ìàðàì. Ñèçëÿðè ìöøêöëäöð à÷ûì ñûíäûðûì.. 1912 370 . àìàí àëëàù. ñÿùÿðëÿð ÷ûõûð. à çÿíúèð. àìàí!. ìÿí áóðàäàí ãà÷ìàðàì. ñèç. Ñàíìà êè.. ×àòëàäû áàüðûì. àõøàì áàòûð.. à çÿíúèðëÿðèì! Ñèç äÿ äÿìèð áÿê÷èìñèíèç ùÿð çàìàí.

Éàø îéíàäû ãÿìëè ýþçëÿðèíäÿ. Òÿùãèð èëÿ éåëëÿíèá äÿ ãàëìàã. Ùàããûíäà îëàí ÿçàâö òÿçèð.Ìîðèñ Ùàðòìàí ÀÜ ÏÀËÒÀÐ Áèð ýÿíú. àíàúàí! Ãèñìÿò áó èìèø ãÿçà-ãÿäÿðäÿí. Äöøìÿíëÿðè ãàëèá îëäó àõèð. Ìåéäàíäà äóðàí áöòöí úÿìàÿò. ìàúàð ãðàôëàðûíäàí. 371 . êÿñèëìÿëèéäè áàøû! Ýÿð÷è þëöìöí ñåâèðäè úàíäàí. Àíúàã âàð èäè èéèðìè éàøû. Âÿãòà êè. Áèð ãÿäð îíà àüûð ýÿëèðäè – Èëìÿê áîüàçà êå÷èá àñûëìàã. Èñòÿðäè áèð àëÿìèí íèúàòûí. Ùöððèééÿòèí èñòÿìèøäè áèáàê. ×àòìûøäûñà þìðöíöí áàùàðû. Ùåéôà êè. Ãóë îëäóüóíó åäèíúÿ èäðàê. ßðç åòäè: – Ñÿëàìÿò îë. Àú ãàðüàëàð îíäà äÿñòÿ-äÿñòÿ. Áÿêëÿðäè êÿìàëè-ùöììÿò èëÿ. Áèð ýöí øÿáè-ãÿòëäÿí ìöãÿääÿì. Ýþðúÿê àíàñûí áÿðàáÿðèíäÿ. Òÿñèð îíà åòìÿç èäè ÷ÿíäÿí. Çèíäàíëàðà âÿãô åäèá ùÿéàòûí. àíàúàí. Åäàìûíà ùþêì îëóíäó ñàäèð. Äþíìöøäö õÿçàíà ýöë öçàðû. Äàâà ñàëà ãàíëû áàøû öñòÿ. Ùÿðäÿí åäÿëÿð îíà øÿìàòÿò. Ìþâòö ÿúÿëèí øöúàÿò èëÿ. Ýÿëäè éàíûíà àíàñû ïöðüÿì. Îëìóøäó ïðàíãà áÿíäè-çèíäàí. ßñëà îíó åòìÿç èäè äèëýèð. áèð àç ôèêèðëÿíèðäè. Àëëàùà ÿìàíÿò îë.

ßôñóñ. àíàúàí. ãîðõìà! 372 . Ýåò. Ùå÷ îëìàìûøàì áó íþâ äèëòÿíý. Áèë äÿðäèíÿ ÷àðÿ îëìàéûáäûð. àìàíäûð! Ùå÷ âàùèìÿ åòìèðÿì ÿúÿëäÿí. îüóë. Ýþðñÿí ìÿíè îðäà éàñ è÷èíäÿ. úÿäÿëäÿí. Ìÿðäàíÿ îë þëìÿéÿ ìöùÿééà. Ãàëìàç éåð öçöíäÿ áèð íèøàíûì. Îüëóí áó ñàéàã ýþðÿíäÿ ãÿìëè – Âåðäè àíàñû áåëÿ òÿñÿëëè: – Ùå÷ ãîðõìà. ýåäÿð ôÿíàéÿ úàíûì. Àììà ñàáàùûí ãÿìö ìÿëàëû.Äöíéàíû ýÿðÿê âèäà åäÿì ìÿí. ñÿíÿ åòìèøÿì øÿôàÿò! Òóòñà ñÿíè ìèðãÿçÿá. ÿôâ åäÿð ýöíàùûí. Ãûë ìÿñëÿêö èñìö ðÿñìèí ÿùéà! Ùÿðýàù êè. Þâëàäûíà ðÿùì ãûë. Òÿãäèðè-ãÿçà ïîçóëìàéûáäûð. Îä. Ìåéäàíà ñÿíè àïàðìàã èñòÿð. Ñàëëàì þçöìö ãöäóìè-øàùà. àíà. Îüëóí. Ýþç éàøëû. åòìÿ õþâôö õÿøéÿò. Úÿìèééÿòèí àðõàñûíäà äóðñàì. ìÿí àü ýåéèíìèø îëñàì. ×öí ñöáù çàìàíû ìèðãÿçÿáëÿð. òèòðÿéèðÿì ÷ö áèäè-ëÿðçàí. Àëëàùà ñûüûí. òöñòö è÷èíäÿ åòìèøÿì úÿíý. ãàðà ëèáàñ è÷èíäÿ. ÷ûõ äàð àüàúû öñòÿ. ßâàíûíà éàëâàðûá éûõûëëàì. àõûð. äàðûõìà. Ãàí éàø òþêöá àùö íàëÿ ãûëëàì. Ìÿí ãîðõìàìûøàì. Ðÿùìè ýÿëÿ áÿëêÿ ïàäèøàùûí. Òÿùãèð èëÿ þëìÿéèí õÿéàëû – Åòìèø áó ãÿäÿð ìÿíè ïÿðèøàí – Êèì. Àñóäÿ îë. Çÿííèì áóäóð. òÿùÿììöë åéëÿ. Áèë êè. úàâàíäûð. òÿâÿêêöë åéëÿ! Èíäè ýåäèðÿì äÿ áàðýàùà.

íÿ ôèêðè-ÿãäÿñ. Ùÿñðÿòëÿ îíó âèäà åäèðäè. Òÿìêèíö âöãàð èëÿ î àììà. Ñîíðà îíó äàäëû óéãó ãàïäû. Éàòúàã éóõóäà ýþðöá î ñàÿò. Ýåéäè íå÷öí àü ëèáàñ àíàñû? Òà ãîðõìàñûí.Þâëàäûíà âåðäè áþéëÿ òÿñêèí. Éàø ýþçäÿ äàéàíìàéûá àõûðäû. Úÿëëàäëàðà áàõäû øàäö õÿíäàí. Ìèí äÿñòÿ ýöë öñòöíÿ ñà÷ûëäû. íÿ éàëàí. Ãûçëàð äàëûíà äöøöá ýåäèðäè. Úàí âåðäè ñÿïàéÿäÿ ùàìàí àí. Ðàùÿò éóõó éàòäû áèð äîéóíúà. Åòìèø àíàñû îíà øÿôàÿò. Ýþðäö êè. ýåéèíìèø àü ëèáàñûí. ÿñìÿñèí áàëàñû. ßñýÿðëÿð è÷èíäÿ ñóéè-ìåéäàí. Ùÿï ïÿíúÿðÿëÿð áöòöí à÷ûëäû. Ñÿôëÿð äàëûñûíäà þç àíàñûí – Ýþðäö êè. Îë ãÿìëè ýåúÿ ñàáàù îëóíúà. Ìèí-ìèí äàëûñûíúà ýþç áàõûðäû. Ìåéäàíà éåòèøäè áèìöùàáà. òÿñÿëëè òàïäû. Òåç ÷ûõäû ñÿïàéÿ öñòÿ ðàùÿò. Áè÷àðÿ çÿèôÿ ýåòäè ãÿìýèí. ãðàô ýåäèð ïÿðèøàí. ÷àëûíäû çÿíýè-âÿùøÿò. 1912 373 . ×ûõäû êö÷ÿéÿ áöòöí úÿìàÿò. Ñöáù îëäó. Äèíúÿëäè ãðàô. Úöðÿòëÿ öðÿêëÿíèá î ñàÿò. Áÿù-áÿù. Øàéÿñòÿäèð àäëàíà ìöãÿääÿñ.

ýÿëèð íå÷ÿ äóñòàã. Ñàëûá éåð öçðÿ óçóí êþëýÿëÿð áÿðàáÿðäÿ. ýÿëèí îõóéàã ìàùíû úöìëÿìèç áèðäÿí.À. Ñÿäàëÿðèëÿ áöòöí äàüö-äàø ñÿñëÿíäè. Áèð àç áó ãÿìëÿðè áÿëêÿ ÷ûõàðäà õàòèðäÿí. Ãÿçà éàçûá áèçè áÿäáÿõò õÿëã îëàí äÿìäÿ. ôèêèðëèñèç éåêñÿð? Ýÿëèí. Î äÿì äåéèð áèðè äóñòàãëàðûí: – Áÿðàäÿðëÿð! Íÿ âàð. Ïèéàäà. ëåéê. Óúàëäû ñÿñëÿðè. 1912 374 . Éåðèí òîçóí ñöïöðöð. áèçÿ ãèñìÿò áó èìèø àëÿìäÿ. àüûðëûãëà ãàëäûðûðëàð àéàã. èøòÿ ùàìû ùÿâÿñëÿíäè.Ê. éîðüóí.Òîëñòîé ÄÓÑÒÀÃ Äàüûí äàëûíäà áàòûð ýöí. Áóäóð. àéàãäàêû êàíäàë. Àëûá àðàëûüà ÿñêÿðëÿð ÿëëÿðèíäÿ òöôÿíý Éîðóëñà äà îëàðà âåðìÿéèð ìàúàëö äèðÿíý. Íÿ åòìÿëè. Óçàãäàêû ýþðöíÿí îò ãûçûë êèìè ñàðàëûð. íå÷öí áåëÿ êåôñèç. Ôèêèðëè ùÿð áèðè þç ïèñ ùÿéàòûíà òöïöðöð. éåðèí öçö ãàðàëûð. Ýÿëèð èêè àðàáà îíëàð èëÿ áèð éåðäÿ. Àéàãëàðûíäàêû çÿíúèð éåðèí òîçóí ñöïöðöð. Áàéàòûëàð îõóéóðëàð áöòöí ìöíàñèáè-ùàë. ñÿñ åéëÿäè çÿíúèð.

ìöíàôèã öðÿéÿ áèòòÿêðàð. åé àë÷àãëàð! Îðäà êèì. ùÿããö ùÿãèãÿò ýöíÿøè òàáàíäûð. Íèéÿ ëàçûì äåéÿñÿí: ÷èðêëèñèç. úàíñûçñûç! Ôàñèä ÿðâàùà.Í. î éåðÿ øàéàíäûð.Ìèíñêè ÑÖÊÓÒ Íÿéÿ ëàçûì äåéÿñÿí: äàü-äàøà âèúäàíñûçñûç! Íÿéÿ ëàçûì äåéÿñÿí: ìåééèòÿ êè. 1912 375 .Ì. Äîüðó ãîé îðäà äåéèëñèí.

àëäàíìà! Áó ñöêóíÿòëè éåðè áîø ñàíìà. Ýåúÿ çèíäàí÷ûëàðûí ÿíçàðû. Ñöíýöíöí ïÿðòþâè-àòÿøáàðû. Ïàéûçûí òàð èäè ãàéÿò ýåúÿñè. âèúäàíû êèìè. ×îõ àüûðëûãëà éöðöðëÿð î çàìàí. ùàìû àëÿì õàìóø. áèëìÿéèð àììà íåðÿéÿ. Ñàíêè îë ñöìòö ñöêóíÿ äàëìûø. Íàëÿàñà î ùÿçèí ñÿñ ùÿð àí. Ýåúÿíèí ñöìòöíö åéëÿð ëÿðçàí. Çàëèìèí íèñôÿòè. Áöðúö. è÷è ãÿáðèñòàí.Ùîëñ-Ìèëëåð ÕßÁßÐÄÀÐ! Õàèíèí åòäèéè öñéàíû êèìè. Ïöðñöêóí îëñà äà ãàéÿò çèíäàí. Óúàäûð ýÿð÷è îíóí äèâàðû. Áèð äÿ òÿäðèú èëÿ ùÿð äÿì äåéèëèð: 376 . Åøèäèëäèêúÿ ñàíûðñàí óçàíûð: “Õÿáÿðäàð!”. Äóìàí àëòûíäà óúàëìûø ýþðöíÿí. Éà êè áèð ñÿñ åøèäèðñÿí ìöäùèø. Äàéàíûá áþéëÿ äÿìèð ïÿíúÿðÿéÿ. Ýþçöí àéðûëìàñûí ùå÷ çèíäàíäàí! “Õÿáÿðäàð!”. Èøòÿ äóñòàã îðàäà òÿê ãàëìûø. Áàõûéîð. Îëàìàç. Ìÿùáÿñèí ìÿíçÿðåéè-ùàéèúÿñè. Àùÿíèí ãûôëû äÿõè ìþùêÿìäèð. Éà ùöðÿð èò. ùåéô. Îíëàðûí îëñà äà ÷îõ ÿíâàðû. Äàùà ìöçëöìäö ôÿãÿò îë ýåúÿäÿí. Ãàðîâóë! Ñÿí îéàã îë. áàðûñû äà ìöñòÿùêÿìäèð. Éîõäó áèð ñÿñ. éà þòÿð áèð áàéãóø. Ùÿð òÿðÿôäÿ ãàðîâóëëàð äîëàíûð.

ñÿí äàäûìà ÷àò. Î öðÿêäÿí áó ñÿäà ÷ûõäû î àí: “Õÿáÿðäàð!”. Öçöíÿ ÿøêè-òÿùÿññöð àõäû. óçóí èëëÿð èëÿ. Îëäó ìþùíÿòëÿ áó ýöí çÿðö çÿáóí. Ýåúÿíèí ñöìòöíö åéëÿð ëÿðçàí. Åøèäèëäèêúÿ ñàíûðñàí óçàíûð: “Õÿáÿðäàð!”. òàã. ãóðøóí. Éåíÿ ýþçéàøëû öçöí åòäè íèùàí. “Õÿáÿðäàð!”. áèðúÿ äàéàí. Äöøäö áèð ìÿãñÿäè-úàíïÿðâÿð èëÿ. òàã. Êèì ýÿëèð? Êþëýÿ.. ñÿìàäàí áàõäû. Ãàðàíëûã ýåúÿ. Àõ. Ùÿð òÿðÿô îëäó éåíÿ àñóäÿ. Íàëÿàñà î ùÿçèí ñÿñ ùÿð àí. òàã.. Éöýöðöá õàëã îðàéà òîïëàíäû. ãóëàã àñ. éàçûã äöøäö áöòöí òàãÿòäÿí. åé äèðèëèê. åé ìÿëÿêè-ùöððèééÿò!”. îäóð ïöðùÿéÿúàí. Íàýÿùàí îëäó ãÿìÿð ýþéäÿ ÿéàí. Àç àðàëàíäû áóëóòëàð ýþéäÿ. Áàðäà ãàëìàãëûüà ìÿùêóìàì ìÿí.. áè÷àðÿ êþíöë ãàí îëìóø. Âàð ùÿíèðòè. Ùåéô. Íå÷ÿ äÿôÿ åøèäèëäè ÷àõìàã. Áèð íÿôÿð äöøäö éåðÿ. Ýöíëÿð.. Ùÿï ôöéóçàòè-ìöãÿääÿñ âàðäûð. Áóðäà âàð ñöíýöâö õÿíúÿð.. Ìÿíÿ âåð òÿñëèéÿòö ñÿáðö íèúàò. Éåðÿ ýóéà êè. Îðäà ùöððèééÿòè-ÿãäÿñ âàðäûð. “ßëâèäà. Êè.. 1912 377 . Éàí-éþðÿ àçúà èøûãëàíäû áèð àí.“Õÿáÿðäàð!”. àéëàð éîõ. Éåíÿ éåðäÿ ãàðîâóëëàð äîëàíàð. åé ãöââÿò! ßëâèäà. Åëÿ ùöððèééÿòÿ ÿòøàí îëìóø. ×îõ àüûðëûãëà éöðöðëÿð î çàìàí.

Âÿùøÿò åòìÿ áóýöíêö ùàëÿòäÿí.Ñ. Òàïäàñûí ïàê èäåàëëàðû ãîé. Íàöìèä îëìà ãþâìö ìèëëÿòäÿí. Ãàíëàð è÷ðÿ éàòûá áîüóëìóøäóð. Õàëã ìöñòÿüðÿãè-ñÿàäÿò îëàð. 1912 378 . Íÿ ìöãÿññèð îëàð. Íÿ îëàð ýþçéàøû. Óñàíûá õàëã çÿúðö èçàäÿí. Çöëì ÿðáàáû ãîé ãóúàãëàíñûí. Èíàí! ßëáÿòòÿ áèð çàìàí îëàúàã. ÿçèç éàðûì. íÿ êèí. Åé ãÿìö ìþùíÿòÿ ýèðèôòàðûì! Äÿðä ÿëèíäÿ ñûõûëìàñûí úàíûí. Àðèôè ùÿòêè-ùþðìÿò åòñèí ãîé. ßùëè-åøã îíäà êàìðàí îëàúàã. Ùàêèìè-ìöòëÿãè “ìÿùÿááÿò” îëàð.É. Àõòàðûð îë “ìÿùÿááÿòè” ùÿð äÿì. Ýÿëÿúÿêäèð áó øàíëû èñòèãáàë. Ñà÷àð àëÿìëÿðÿ ôöéóçàòûí. Ùÿð òÿðÿô ãÿðãè-çöëìÿò îëìóøäóð. Ãàïëàíûá ýþð íåúÿ öãóáÿò èëÿ. Áèðúÿ áàõ êàèíàòà äèããÿò èëÿ. Áåëÿ ãàëìàç ãÿðàðû äöíéàíûí. Íÿ ÿñàðÿò. Ìÿùâ ãûëñûí ýþçÿë õÿéàëëàðû ãîé. ßãëñèç. íÿ èíàä. Éåð öçö ðÿøêè-áàüè-úÿííÿò îëàð. Çöëìö íàùÿã ùþêöìÿò åòñèí ãîé. Ãàðäàøûì. éîëäàøûì. íÿ äÿ ÿäàâÿò îëàð. ñàíìà áó öìèäè õÿéàë. Ãîé âåðèëñèí äÿ îäëó ôÿðìàíëàð. Ãàëäûðûá ãÿìëè ýþçëÿðèí àëÿì. Ðÿô åäÿð çöëìö úÿùë çöëìàòûí. Éåð öçö ýþçéàøûéëà èñëàíñûí. Ãîé òþêöëñöí ýöíàùñûç ãàíëàð.Íàäñîí ÈÑÒÈÃÁÀË ÁÈÇÈÌÄÈÐ Ãàðäàøûì. íÿ äÿ úÿëëàä. áèøöóð ãîâüàäÿí.

íÿ ñÿáÿáëÿ. òÿÿááöäëÿ ìÿí ÿñëà èíàíà áèëìÿéèðÿì. Àíëàìà. Íÿäÿí þòðö. Ôèêðè-ìþâùóìà óéóá äà äîëàíà áèëìÿéèðÿì. ãîø. Ñèçÿ òÿãëèä ýÿðÿêäèðñÿ. À÷ìàüà ïÿðäåéè-ÿñðàðû óçàòìà ÿëèíè. íèéÿ éîõäàí éàðàíûá? Èñòÿðÿì áèëìÿéÿ áÿñ ìÿí éàðàäûëäûì íÿ ö÷öí? Áó ãÿäÿð äÿðäÿ. êîð îë. Ãà÷ìà áÿëàëàð ãàáàüûíäàí ýåðè! Çöëìÿòè-øÿáäÿ ãûçàðûð äàí éåðè. ìÿíÿ êèì âåðäè øöóð? Éàøàéàðêÿí éàøàìàã àøèãè êèì åòäè áó úöð? Èñòÿìÿç êèìñÿ éÿãèíÿí ÿáÿäè ÷ÿêñèí ÿçàá.ÄÀÍÛØÌÀ Ìÿíÿ äåðëÿð êè. éåðè! ×àðïûø. óçàãäà ýþðöíÿí íóðà ÷àò. Íèñáÿòèí éîõ îíà. îëäóð öììàí. ìþùíÿòÿ äàëäûì íÿ ö÷öí? Ìåéëè-ùöððèééÿòè-ñåâäàíû ìÿíÿ êèì âåðäè? Áó ÿáÿñ ôèêðè. åøèòìÿ. ÿáêÿì! Êóíùè-ÿñðàðè-ùÿãè äÿðê åäÿ áèëìÿç èíñàí. Ùàéäû. óíóò ãÿìëÿðè. àðø. Êóð-êóðàíÿ ãÿáóë åéëÿ. Éîõäóð àéà áó ñóàëàòûìà áèð ãÿòè úàâàá?! Äöøöíöðêÿí áó ñàéàã áèð ñÿñ åøèòäèì ìöáùÿì. êÿñ ñþçöíö. Áàòèëè. “èíàí. ñÿí ãÿòðÿñÿí. Ìÿíÿ áèð ñèòâÿò èëÿ ñþéëÿäè: ÿáêÿì. ãÿìÿ. ùàããû ýþðÿí äèäåéè-ùÿãáèí ëàçûì! Èñòÿðÿì ìÿí áèëÿè àëÿì íåúÿ ÷îõäàí éàðàíûá. ìÿíÿ äèí ëàçûì. ùàéäû. ñþéëÿìÿ ÷îõ. ëàë îëóá êÿñ äèëèíè!”. Éîõ. 1912 ÈÐßËÈ Àðø èðÿëè. éóì ýþçöíö. ãî÷àã. 379 . áó õöëéàíû ìÿíÿ êèì âåðäè? Ãîðõìàìàãëà ìÿíè ñÿðìÿñòè-úèäàë åéëÿäè êèì? ×àðïûøàðêÿí ìÿíè ìÿúáóðè-ñóàë åéëÿäè êèì? Êèì ìÿíÿ âåðäè áÿñèðÿò. äèíìÿ. èýèä.

Ãîé öëÿìà ãÿòëèíÿ ôÿðìàí äåñèí! Ãîðõìà. àëûø. Ýàùè áèð ëþâùÿ êèìè ðÿíýàðÿíý. áó çÿùìÿòëÿðÿ ãàòëàø. Îðäà àðèô ÿçàáö çÿùìÿòäÿ. Ãåéðÿò èëÿ ìÿñëÿêèí öçðÿ ÷àëûø.Âàäèéè-Ñèíàéà éåòèø. Ýþñòÿðèð ìèí ãÿðèáÿ òÿñâèðàò. Çöëìÿòö âÿùøèééÿòè èìùà åëÿ! Ãîé ñÿíè òÿêôèð åëÿñèíëÿð ùàìàí. Ùÿð äÿãèãÿ äöøÿð áèð ÿùâàëà. Áóðäà øàäëûã. Äÿëèéÿ àììà ýöíäÿ áàéðàìäûð. Ýàùè áèð íÿüìÿ êèìè áèàùÿíý. îðäà àììà ìàòÿì âàð. Òóðà ÷àò! Ýåò. Áèð çÿèôèí éàíûíäà éîõ áèð îâí. ýåðè ãîéìà àéàã. Áóðäà úàùèë íèøàòö èøðÿòäÿ. îéàò! Àúèçö áè÷àðÿëÿðÿ ÿë óçàò! Êÿëìåéè-ïàêè-ùÿãè ÿëà åëÿ. Îðäà áèð õÿíúÿðè-ÿäàâÿò âàð. Àãèë ö÷öí èøûãëû ýöí øàìäûð. Åëìö èøûã íàìûíà éàíäûð ÷ûðàã! Ìÿøÿëè-öíñèééÿòè áÿðïà åëÿ. Îõøàéûð òÿðáèéÿòñèç ÿòôàëà. Ãÿòè-öìèä îëìà Óéüóéà äàëìûøëàûðû ãàëäûð. î éàíäà ìèí ãÿì âàð. Áó äèðè ìåééèòëÿðè ÿùéà åëÿ! 1912 ÙßÉÀÒ Äÿéèøèð ñóðÿòèí ùÿð àíäà ùÿéàò. 380 . èðÿëè ýåò. Ãîé ñÿíè òÿùãèð åëÿñèíëÿð ùàìàí. Ãîé úöùÿëàëàð ñÿíÿ áþùòàí äåñèí. Áóðäà áèð áóñåéè-ìÿùÿááÿò âàð. Áóðäà òîé.

Áó ýåäÿí þìðè-áèñÿáàò. Ùàðäà áèð øÿìñ âàðñà. ðöòóáÿòëè òîðïàüûí.Ùÿð Êÿëèìèí éàíûíäà áèð Ôèðîí. 381 . ñû÷àí îéíàüûäûð äþðä éàíûì. Äèðèëèê áèð ìöùèòè-öììàíäûð. Éîõäóð àëÿìäÿ áèð íÿôÿð àãèë. äÿìàäÿì ýÿëèð. Ãîéìàéûð òà ðàùÿò îëóì áèð çàìàí. Ùàðäà áèð ýþç âàð. Ìÿùáÿñèìèí ùÿð äÿì ñàðàëäàð òàüûí. Äàëüàëàíûð äÿíèç. Äöðëö-äöðëö ÿçàá èëÿ äîëóäóð. ùÿéàò. íàëÿ äÿ âàð. èøòÿ. ùàëÿ äÿ âàð. Ñÿí äöíÿí ïÿùëèâàí èäèí ìÿüðóð. Ãóðò-ãóø. – Êè. Ïÿðè-òàâóñ ïàë÷ûüà áóëàíûá. äåñèí þìðäÿí íÿäèð ùàñèë?! Áöñáöòöí ãöññÿäèð. ÿøêè-ùÿñðÿò âàð. Äèðèëèê áèð áÿëàëû çèíäàíäûð. Ùàðäà áèð àé ýþðöíñÿ. Ùå÷ âàõò èøûãëàíìàç ìÿêàíûì ìÿýÿð. Îëìóñàí èíäè àúèçö ìÿãùóð. çöëìÿò âàð. ìöñèáÿòäèð. Ïÿíúÿðÿíèí øèêàôûíäàí ýöí äöøÿð. Ýåúÿ-ýöíäöç áèð ëÿùçÿ âåðìèð àìàí. ñÿñëÿíèð. Áèòìèø àììà áó ýöí ýöëö ðåéùàí. Ùàðäà áèð àé ýþðöíñÿ. 1912 ÇÈÍÄÀÍ Ãÿáèð êèìè ãàðàíëûãäûð çèíäàíûì. Äèâàðëàðà áÿðê òîõóíóð. èøòÿ. Àéàã àëòûíäà èøòÿ òàïäàëàíûá. Öôóíÿòëè. Áöñáöòöí èçòèðàá èëÿ äîëóäóð. Áöñáöòöí ðÿíúö äÿðäö ìþùíÿòäèð. Éàøàìàãëûã áóäóð. Äöíÿí îðäà òþêöëäö òîðïàüà ãàí.

Áàøëàéàðàã çàëèìëÿðè òÿùãèðÿ. 1912 382 . Òÿê áèð íÿôÿðäèð ìåùðèáàí ãàðäàøûì. Çÿíúèðèì àüûðäûð. Ñîõóëìóøóã üÿäð èëÿ çèíäàíëàðà. áîéíóìó êÿñèð. ÿñèð. Äÿðäèìèí îðòàüû äóñòàã éîëäàøûì. Òÿáÿñáöñ åòìÿéèá ùàããû ñþéëÿäèê: Àììà éîëäàøëàð áèçè àëäàòäûëàð. Ýöëöìñöíöá äöøìÿíëÿðÿ ñàòäûëàð. Áèç âÿòÿíèí ñÿàäÿòèí èñòÿäèê. Àëëàíàðàã âÿôàñûç èõâàíëàðà. ×ÿêèëìèøèê øèðëÿð êèìè çÿíúèðÿ.Ùöððèééÿò éîëóíäà ÿñèðÿì.

– Åäÿñÿí ÿäë èëÿ þçöí äèâàí? Òàïàúàãäûðìû ãöäðÿò ÿùëè-úàùàí? Ýþðÿúÿêäèðìè õàëã î ÿééàìû? Ãûðàëàð Êÿáÿäÿ áó ÿñíàìû? Éàðÿá.Ã. Éàøàéûð õàëã çÿúðö çÿùìÿòäÿ. àëÿìè åäÿ ðÿõøàí? Ùàíû îë éîâìè-ÿçÿì. Éûüûëûá áèð éåðÿ åäÿ èìäàä. åé ðÿùèì.Ò. Ãÿñá îëóíìóø ùöãóãè-èñòèðäàä. ßìðè-ïàêûí íÿ âàõò îëàð íàçèë? ßøãèéàëÿð. ×ûõà ìöçëèì áóëóòëàð àëòûíäàí – Øÿìñè-ùÿã. Òÿõòè-ïåéüÿìáÿðÿ îëóá ñàùèá. Éàðÿá.Øåâ÷åíêî ÉÀÍ ÃÓÑÓÍ ËÈÑÀÍÛÍÄÀÍ ÄÅÉÈËÌÈØÄÈÐ Ùàðà áàõñàí áöòöí õÿéàíÿòäèð. ÿñàðÿòäèð. Áàðèëàùà ùà÷àã ýÿëÿð î çàìàí. Éàçûã èíñàí ãàíû òèúàðÿòèäèð. Åéëÿ èðñàë ôåéçö ðÿùìÿòèíè. àðòûðìà ãÿùðö ñèòâÿòèíè. Ñÿíèí åùêàìè-ïàêö ÿãäÿñèíè. åé ñöáùàí. åùêàìûí åòäèëÿð áàòèë. 383 . Ìöòÿàçè áöòöí öãóáÿòäÿ. Úÿííÿòè õàëãà ñàòìàã àäÿòèäèð. òÿíïÿðÿñò îëàí ðàùèá. Ùþðìÿòö íåìÿòè-ìöãÿääÿñèíè Àéàã àëòûíäà åòäèëÿð ïàìàë. Ùÿð òÿðÿô ãåéääèð. áó âÿùøè èíñàíëàð. Éîõäóð ÿëëÿðäÿ ãöââÿòö ãöäðÿò. ßäëö èíñàôû ùÿï îüóðëàäûëàð. Ãîðõóäàí ëåéê ùÿï ñöêóíÿòäÿ. åé ìöòÿàë! Õàëã èøýÿíúåéè-ÿñàðÿòäÿ. Äàäÿ éåò. Çÿíúèðèí à÷ìàüà åäÿ úöðÿò. Ìöôòÿõîð.

Ãóñè-ùÿãýó áó ùöììÿò èëÿ ìöäàì – Òóòäó Áåéòöëìöãÿääÿñ è÷ðÿ ìÿãàì. Áó çÿèô ÿëëÿðÿ. Àøèêàð åéëÿñèíëÿð àéÿòèíè. àüûçëàðà ñÿí. Åøèäèá áÿëêÿ èãòèäà åäÿëÿð. 1912 384 .Áó ïÿðèøàí öðÿêëè ãóëëàðà ñÿí. Ãóñè-ùÿãýó íÿìàçýàùèíäÿ: Õàëãû çÿíúèðäÿí åéëÿñèí àçàä. Ñÿíÿ ëàéèãëè áèð ñÿíà åäÿëÿð. Àéÿòóëëàùû õàëãà ýþñòÿðñèí. Ýþðìÿéÿí ýþçëÿðÿ úèëà âåðñèí. ùÿã ìÿíÿ èìäàä. Òà äåñèíëÿð ùÿãö ùÿãèãÿòèíè. ÿëáÿòòÿ. Îëìàñûíëàð ÿñèðè-èñòèáäàä. Åäÿð. Åäÿðÿì ùÿã éîëóíäà úÿíýö-úèùàä. Èêè äöíéàäà ðóñÿôèä îëàðàì. Íàèëè-ìÿãñÿäö öìèä îëàðàì.

. Ìöùèòèìäÿí óçàøäûðûð çöëìÿòè. ßí ìöãÿääÿñ òÿñâèð ìÿíúÿ âÿòÿíäèð. Ãàðàíëûã ÿòðàôû èøûãëàíäûãúà. Ñöòóí êèìè ùÿðÿêÿòñèç äóðóðàì. Ôèòèëè àçúà þìðöìöí ìöääÿòè. ìöòÿôÿêêèð ùàëÿòëÿ. Øÿìèí òèìñàëûäûð çÿèô áÿäÿíèì. ßãë åäÿðìè áó øåéëÿðÿ øÿðàêÿò?. Èíñàíèééÿò àëÿìèäèð ìÿáÿäèì. Áÿëëè äåéèë íÿäèð áóíóí ñÿáÿáè. Ìÿùçóí-ìÿùçöí áîéíóìó äà áóðóðàì. éàíäûãúà.Ñåðåòåëè *** Ìÿí ìöãÿääÿñ òÿñâèðëÿðèí þíöíäÿ Øÿìèí éàíûá-éàõûëìàñûíû ñåâèðÿì. Ìÿùÿááÿòäÿí äåéèëäèð. ñàêèò. Íàñûë ôÿäà åäèð íÿôñèí ìÿðäàíÿ – Ñöêóò èëÿ ÿðèäèêúÿ. Àíúàã êþíöë àíëàð ýèçëèí ìÿòëÿáè. Òèòðÿê øÿìÿ ÷îõ áàõûðàì äèããÿòëÿ.À. Éàëäûçëû áèð ùàëÿ éàïäûüû ùåéíäÿ Ãàðàíëûüûí éîõ îëìàñûíû ñåâèðÿì. Ùÿðäÿì çèéà ñà÷àðêÿí ÿãëèì ìÿíèì. áÿñ íÿäÿíäèð – Øÿì êèìè éàíìàã îëìóø ìÿãñÿäèì? 1915 385 .Ð. Ýþéäÿí ðÿùìÿò äèëÿð ñàíêè èíñàíÿ. Àðàìûçäà áÿëêÿ âàð áèð øÿáàùÿò. Ãÿìëè.

ýþç ÿí éàõûíäàêû áèð øåéè ýþðìÿêäÿí àúèç èäè. íèôðÿò âÿ ëÿíÿò ñÿäàëàðû äà àíëàøûëìàãäà èäè. ãîúà ãàðû èäè.. Îíëàðûí áèðèñè – êè. ñÿíèí àíàíàì. ñàðûêþéíÿê âÿ øàíàïèïèéè êèìè ùöäùöä ãóøëàðûíûí äöíéàäà êÿñáè-âöúóä åòìÿëÿðè ùàããûíäà áèð ùåêàéÿ Ñîí äÿðÿúÿ ãàðàíëûã áèð ýåúÿ èäè. Áèçëÿðè àòûá ýåäèðñÿí. óçóí-óçàäû ñÿñëÿíäè..ÕÀÍßÍÄß ÃÎÃÈ Áöëáöë. î ùöçíàâÿð íàëÿëÿð äöíéà ìÿçàëèìèíè èéíÿ ýþçöíäÿí êå÷ìÿê äÿðÿúÿäÿ èíúÿëòìÿê ãÿñäèíäÿ èäè.. Âÿãòà êè. Áÿñ àèëÿíè êèìÿ òàïøûðûðñàí? Ìÿí êè. – äîäàãàëòû þç-þçöíÿ ñþéëÿíèðäè. Éàùó. ùàëáóêè.. áàúûíà éàçûüûí ýÿëìèðìè? ßúàáà. Îíóí òåëëÿðèíèí èíòèøàðû èëÿ óúàëàí èíèëòèëÿð ñàíêè àñè îëàí êöððåéè-ÿðçèí ìÿñàèáèíè òÿõôèô åòìÿê èñòÿéèðëÿðäè. Ãåéðè-àäè áèð ãöââÿ èëÿ öðÿêëÿðÿ òîõóíàðêÿí ñàçûí òåëëÿðè ãÿìëè-ãÿìëè. þç ñþçöíäÿ èñðàð åäèá äóðóðñàí. Äÿôÿòÿí øèääÿòëè ôûðòûíàíûí øÿáÿäÿáàç ãöââÿñè îëäóüó êèìè ùàâà ÷àê-÷àê îëóá ùàðàäàíñà ñàçûí äèëðöáà àùÿíýè åøèäèëäè. Èøòÿ áÿäèðëÿíìèø àé äàüûí òÿïÿñèíäÿí éöêñÿëèá ýöìöø øöàëàðû èëÿ ÿòðàôû èøûãëàíäûðäû.. óçóí áîéëó åëÿ ìöòòÿñèë ãÿùãÿùÿëÿðëÿ ýöëöðäö. ýàù óúàäàí áèð ãÿù-ãÿùÿ ñÿñè åøèäèëäè. Ïèøýàùè-íÿçÿðäÿ áåéëÿúÿ áèð ëþâùÿ ýþðöíäö: áèð åâèí ãàðøûñûíäà ñàçû ÿëèíäÿ èêÿí ìöüÿííè Ãîãè áàøûíû àøàüà äèêèá äàéàíìûø. ßúÿáà. Ôþâãÿëàäÿ áèð ñöìòö ñöêóò ùÿð òÿðÿôäÿ ùþêìôÿðìà èäè. Áèðäÿí-áèðÿ ýèðéàí ñÿñëÿ: Äåìÿëè êè. íÿüìÿ ñàêèò îëäó. þçöìäÿí þòðö äàíûøìûðàì. Î íÿüìÿëÿðèí êÿíäèíÿ ìÿõñóñ îëàí éàíûãëû àùÿíýèíäÿ îäëó áèð öðÿêäÿí ÷ûõäûüû áÿëëè îëäóüó êèìè.. Îíóí éàíûíäà äàéàíìûø úàâàí ãûç ùÿðäÿì äÿðèí áèð àù ÷ÿêèá.. Áåëÿ êè. ñÿêèíèí öñòöíäÿ îëàí ö÷ íÿôÿð þâðÿòÿ ùÿðäÿì ùÿñðÿòëÿ äþíöá áàõûðäû. áèð-áèðèíèí ÿãÿáèíúÿ ýàù øèêàéÿò ìèñèëëè ñþçëÿð. î ùàëÿòè-ðóùèééÿíèí ñÿáÿáè éàëíûç áèðúÿ øåé èäè. 386 . äàùà ñÿí ìÿíèìëÿ âèäàëàøûðñàí. úàâàí òÿçÿýÿëèíèíè áóðàõûá ýåäÿð èêÿí öðÿéèí éàíìûðìû? Íÿ ö÷öí áèçèìëÿ áåëÿ ðÿôòàð åäèðñÿí? Áèçè êèìÿ òàïøûðûá ýåäèðñÿí? – äåéÿ ãîúà àíà îüëóíà éàëâàðûðäû. ýþç éàøëàðûíû ùÿáñ åòìÿêëÿ öðÿéèíèí äÿðäèíè ýèçëÿòìÿéÿ ÷àëûøûðäû. Áèðäÿí-áèðÿ ýåúÿ éàðûñû ãàéÿòäÿ ðóùíÿâàç áèð íÿüìÿ ñÿäàñû äà åøèäèëäè. Ö÷öíúö.. Öðÿêëÿðèíäÿ îëàí ìöõòÿëèô äóéüóëàð ùÿð ö÷öíöí öçöíÿ èíèêàñ åòìèøäè. ýàù éàâàøúà áèð àù.

Áó ãÿäÿð âàð êè.Àíàúûüàçûì. àíúàã ñèçÿ áèðúÿ âÿñèééÿòèì âàð. òàëå ìÿíèì ö÷öí íÿ ãÿäÿðëÿìèø.. Àëëàù áèëèð êè.. Âÿãòà êè. ñàüëàìàì. Íÿ ãÿäÿð êè. ßéàëû äà õîðóëòó èëÿ óéóéóá óéãóéà äàëäû. ðÿôäÿêè ñàçû ýþòöðöá åùòèéàòëà îíóí òåëëÿðèíÿ áàðìàãëàðûíû òîõóíäóðàðêÿí àøàüûäàêû íÿüìÿíè îõóäó: 387 .... ìÿí ùÿíóç äèðèéÿì. îäëó ýþç éàøëàðû èëÿ éàòàüûíû èñëàäûðäû: “Íÿ ö÷öí ìÿí îüëóìà íèôðèí åëÿäèì? ßýÿð ìÿíèì ãàðüûøûì áàëàìû òóòóðñà. Ãîãèíèí áàúûñû î ýåúÿ ðàùàò éàòäû.. ÿëè ÿñÿ-ÿñÿ. ÿéàëû èñÿ áèð ãÿäÿð ìöòÿôÿêêèðàíÿ äàéàíäûãäàí ñîíðà ýþç éàøëàðûíû ñèëèá äèíúÿëäè. Èíøàëëàù êè. Ùÿðýàù òåëëÿð ãûðûëñà. Ùÿð ñöáù òåçäÿí éóõóäàí îéàíäûãäàí ñîíðà ùÿðÿíèç áèð ãÿäÿð îíó ÷àëàðñûíûç. ýåòìÿéÿ ÿçìè-úÿçì åòìèøÿì. áèëèíèç êè. Ìÿí ñàçûìû åâäÿ. Äèëèìÿ ýÿëÿí ñþçëÿðÿ öðÿéèìèí ðèçà âåðìÿäèéè ìåéäàíäàäûð. – äåéèá Ãîãè àüëàéà-àüëàéà î çàâàëëû ãàäûíëàðëà âèäà åëÿéèá éîëà äöøäö. Õåéð. àëëàù-òààëà ìÿíèì î áÿä äóàëàðûìû åøèòìÿç.” – äåéèá çàâàëëû Âàëèäÿ þçöíÿ òÿñÿëëè âåðèðäè. àíàíûí ãàðüûøû þâëàäû òóòìàç. Àíàì-áàúûì ìÿíè ãóúìàãäàí þòðö áóðàäà ãàëìàã. âÿòÿíÿ áîðúëó îëäóüó âÿçèôÿñèíè èôà åòìÿéÿí øÿõñ àíà-áàúû ìÿùÿááÿòèíÿ ÿñëà ëàéèã äåéèëäèð.. Ìÿí äÿ àüçûìà ýÿëÿíè äåäèìñÿ. ßëáÿòòÿ. î ùàëäà äÿðýàùè-ÿùÿäèééÿòäÿí ìÿíèì ö÷öí òÿëÿáè-ìÿüôèðÿò åòìÿíèçè ðèúà åäèðÿì. Ñÿáÿáñèç äåìèðëÿð êè. àíàúûüàçûì. éàõóä ÿéàëûìëà îòóðóá åøãö ìÿùÿááÿòäÿí äàíûøìàã êèìè øåéëÿð ìÿíèì èãòèäàðûìäàí ìàôþâãäöð.. öìèäâàðàì êè. Äàùà ìÿí àðòûã äàéàíà áèëìÿðÿì. Ëàêèí ìÿëóë-ìÿéóñ áàúûñû. éîõ. Ôÿãÿò. îíóí òåëëÿðè ñÿëàìÿòäèð. Ôÿãÿò çàâàëëû âàëèäÿñè î ýåúÿ ñöáùÿäÿê ÿñëà óéóìàéûá. ãàäûíäûð.. ôÿãÿò êþíëöì îíà ðàçû äåéèëäèð.”. áó îëìàç.. “àíà þâëàäûíà ôÿãÿò äèë èëÿ íèôðèí åòìèø îëñà. éîõ.. íåúÿ åëÿðÿì? Ìÿí áÿõòñèç îíäàí ñîíðà áàøûìà íÿ êöë òþêÿðÿì?. ñèçèí éàíûíûçäà ãîéóá ýåäèðÿì.. îüëóíóí âÿñèééÿòèíÿ ÿìÿë åòìÿêäÿí þòðö ÿí ÿââÿë àíà.. ñöáù à÷ûëäû.. Åëÿ áèð êèøè ÿðêÿê äåéèëäèð. Ãÿðè-ãÿëáèìäÿí ÷ûõàí áó ãÿòè ãÿðàðûí òÿüéèðè áèëìÿððÿ ãåéðè-ìöìêöíäöð.. Öìóìè òÿùëöêÿ âàõòûíäà êèøè ö÷öí þâðÿò ãîëòóüóíà ñûüûíìàã åéèáäèð. ùå÷ ðþéà äà ýþðìÿäè. ãàðäàøû ùàããûíäà õåéèð-äóàëàð åòäè. îíà ÿìÿë åäÿðñèíèç. Ìÿí þçöì äÿ áèëìèðÿì. Èçòèðàáûíäàí øàøìûø îëàí çàâàëëû âàëèäÿ êÿñðÿòè-êÿäÿðèíäÿí ëàéÿíøöóðàíÿ îüëóíà íèôðèíëÿð åëÿäè.

Öøöìöøñÿí.Âàëèäÿ íÿüìÿñè Âÿòÿí ýåäèð. ìóì êèìè øàí-øàí îëàð. Àéðûëûãäàí ãÿëáè äþíöá ãàí îëàð.. ýöë îüëóì. ýþçéàøû èëÿ éóñóí. ßñèðýÿìÿç äöøöíúÿñèç úàíûíû. éàëãûç ãàëìûøàì. Ñÿíäÿí àéðûëàíäàí áÿðè. Îüóë äàüû ãÿáðÿ ýåäÿð êþêñöíäÿ. Ñÿíè áàñûá áàüðûíà ãóúàãëàñûí. Äÿðääÿí. äèëèì-àüçûì ãóðóñóí. Éûõûëìûñàí ìåéäàíäà.. Çÿùìÿòèíè ÷îõ ÷ÿêìèøÿì. Ãàðà-ãàðà õÿéàëëàðà äàëìûøàì. îõëàíìûñàí? Àíàí éîõäóð áàøûí öñòÿ àüëàñûí. ãöññÿäÿí áóíàëìûøàì. îüóë! Éîõñóëëóãëà áþéöòìöøÿì ñÿíè ìÿí. íå÷öí ÷îõ òÿÿúúöá åäèðñÿí. Ñÿí ýåäÿíè. ãÿìäÿí.. Äóë ýÿëèíëÿð àðàð íîêÿíäõóäàñûí.. àé îüóë! Ãûçëàð ÿðëÿ òåç äÿéèøÿð àòàñûí.. Ñó òàïìàçñà. Àíúàã àíàëàð óíóòìàç áàëàñûí. Áàüðû ÿðèð. Îüëóì. îüóë! Ñÿí àüëàðêÿí äåìèøÿì ëàé-ëàé. Þðïÿéè èëÿ éàðàíû áàüëàñûí.. éàüìóðäàí èñëàíìûñàí? Íåúÿ äåéèì. Áÿëêÿ àúñàí. éàðäûì ýÿðÿê äåéèðñÿí Áèçè êèìÿ áÿñ òàïøûðûá ýåäèðñÿí? Ñåâäèéèìÿ ùÿð êÿñäÿí àðòûã ñÿíè. Áÿòíèìäÿ ãàëìûøñàí äîããóç àé. éà ñóñóçäàí éàíìûñàí... 388 . Àíúàã àíà îüëóíà ãóðáàí îëàð. îüóë.

Ìÿí äÿ îíó úàíè-äèëäÿí ñåâèðÿì. Èøòÿ ùÿãèãè äîñòëóüóí áèíàñû. Ãîíåéäèì íÿøèí öñòÿ. Áÿðàäÿðèì âöúóäóéëà ñÿðàïà. Äþíöá áèð ãóø îëàéäûì. Ìöäàôèÿ åäèðäè áèìÿùàáà. Áó øÿðòëÿðÿ ÿýÿð ìöüàéèð îëñà. Õàññÿ îëà õàëã è÷èíäÿ ùþðìÿòëè.. Î ÷îõ äÿéÿðëèäèð. î ÷îõ ãèéìÿòëè. Áèð-áèðèëÿ îëìóø îëñàëàð éîëäàø. Âÿòÿí øÿðãèñè ÷àëìàüà àäèëäè. 389 .Àíàí þëñöí. Âÿòÿíèíèí ùÿãèãè þâëàäûéäû. Ãàðäàøûìû ìÿí êþíöëäÿí ñåâèðÿì... Éîõñà çöëôöí îëìóø ãóøëàð éóâàñû? Áóäóð î ùàëäà àíàíûí äóàñû: Ñàðàëûá êàø ñîëàéäûì.. ìÿíèìëÿ.. Ñà÷ëàðûìû éîëàéäûì. ýþð ôèêðèìÿ íÿ ýÿëèð: Áÿëêÿ ýþçëÿðèíè ãàðüàëàð äÿëèð? Íÿøèí öçðÿ éèéÿñèç ãàëìûø àòûí. Î.. Çàâàëëû àíà íÿüìÿñèíè òàìàì åòäèêäÿ åùòèéàòëà ñàçû ãûçûíà âåðäè. Ñþùáÿò âàõòû ñèðäàø èäè ìÿíèìëÿ. Õÿéàëëàðû. Ãîãèíèí áàúûñû õåéèð-äóà åäÿðêÿí ñàçû àëûá þïäöêäÿí ñîíðà éàâàøúàéàâàøúà îíóí òåëëÿðèíÿ ìèçðàá âóðàðêÿí àøàüûäàêû íÿüìÿíè îõóäó: Áàúû íÿüìÿñè: Áàúûíûí ôÿõðèäèð êàììàëû ãàðäàø. Äóìàí êèìè éîõäóð îíóí áÿãàñû. Êèøíÿéèðêÿí ãÿìëè ñÿñè éöêñÿëèð. äóéüóëàðû áèð îëñà. ùÿãèãè éîëäàø èäè.

..Ýþç éàøèëÿ éàðÿá... ×ÿòèí äåéèë áåø ýöí ãàðà ýåéìÿñè.. àüëàð. êÿì îëìàç. èúàáÿò.. Ùÿðáýàùÿ ãà÷àéäûì... Áó ýöí ýÿëèí áèð ýöìöø êÿìÿð áàüëàð. ãûë äóàìû. ñÿíäÿí ìÿñÿëëÿò – Åéëÿéèðÿì.. Ñàáàù éåíÿ áèð áàøãàñûéëà ýÿçÿð. Âÿãòà êè. íÿ äÿ ÿðèí þëìÿñè. ôÿòùö çÿôÿð âåð. Åâèìèçÿ ãàéòàð òåç ñàü-ñÿëàìÿò. úàâàí ýÿëèí ãóäóç êèìè àòûëûá îíóí ÿëèíäÿí ñàçû àëäû. Îíó èòèðäèêäÿ. Íÿäèð ýÿëèíëÿðúÿ ÿðèí äÿéÿðè? Îíà òèìñàë òóòóí ýöìöø êÿìÿðè. 390 . Íÿçÿðèíäÿ ÿðèí ãÿäðö áàùàñû? Äÿéèøìÿñè àñàí îëàí áåëèíèí – Ýöìöø êÿìÿðèíäÿí àçäûð âÿôàñû. Ìÿí äÿ ýÿðÿê åäÿì äàèì øèâÿíëÿð: Áöëáöë îëóá ó÷àéäûì.. Ãîãèíèí áàúûñû äà íÿüìÿñèíè ãóðòàðäû.. Êþíëöíäÿêè ùàâà-ùÿâÿñ. Ùÿðýàù þëäöðìöøñÿ îíó äöøìÿíëÿð. ñþç éîõ êè.. úàâàí. Íàçö ãÿìçÿ èëÿ ãÿääèíè áÿçÿð. ýþçÿë ýÿëèíèí. Ãàðäàø ãÿáðè öñòöíäÿ Îäëó íÿüìÿ ñà÷àéäûì. äåéèí. Íÿ äóë ãàëìàã. Ãàðäàøûìû ùèôç åò. Àüûëëû þâðÿò÷öí áþéöê ãÿì îëìàç. Ñîíðà âàð ãöââÿñèëÿ îíóí òåëëÿðèíÿ çÿðáÿëÿð âóðàðêÿí àøàüûäàêû íÿüìÿíè îõóäó: Ýÿëèí íÿüìÿñè Íÿäèð.

Âàãå ÿí ùÿìèí ñààò áèð íÿôÿð âàðèä îëóá Ãîãèíèí ãàíëû ëèáàñûíû ýÿòèðìÿêëÿ áÿðàáÿð þëöì õÿáÿðèíè âåðäè. äàðàã áàøûíäà äöíéàäà ãàëìàüà ìÿúáóð îëäó. îäëó íÿüìÿëÿð èëÿ óíóäóëìàéàí ãàðäàøûíûí. þçëÿðèíÿ òÿñÿëëè âåðèá: “Íÿ åòìÿëè?. Áîø ãàëìûø åâäÿ Ãîãèíèí ýÿëèíè èõòèéàð ñàùèáè îëäó. áÿëëèäèð êè.” – äåéèá àüëàéûð. áÿäáÿõòàíÿ ñàçûí áöòöí òåëëÿðèíè ãûðûëìûø ýþðäöëÿð.. ×öíêè äöíÿí áèçèì ùÿéÿòäÿ ñöáùÿäÿê áàéãóø þòöðäö. ñÿí äÿ ö÷öíúöñö îë!” – äåéÿ ñÿäà ýÿëäè. Ëàêèí áèð ýöí íàùàð ÷àüû ÿò ãîõóñóíó äóéìóø îëàí ãàðà ïèøèê ðÿôÿ òóëëàíäûãäà òÿñàäöôÿí ñàçà òîõóíóá îíó éåðÿ ñàëäû.. – äåäè. ìÿíúÿ áó éàõøû ÿëàìÿò äåéèëäèð. Áàúûñû äà äÿðùàë áöëáöë úèëäèíÿ ýèðäè. Áöëáöë äÿ ùàðàäà ãûçûë ýöë ýþðñÿ.Ãîãèíèí äÿ ÿéàëû íÿüìÿñèíè áèòèðèá ñóñäó.. Î âàõòäàí áó ùàëàäÿê ñàðûêþéíÿê éóâàñûíû ö÷ òåëäÿí àñûá îüëóíóí êÿùâàðÿñè êèìè îíó òÿðïÿäèá ãÿìëè-ãÿìëè: “Îüëóì Ãîãè. Áó äÿùøÿòëè ëþâùÿíèí ãàðøûñûíäà Ãîãèíèí àíàñûíûí áÿíèçè ñàðàëûá ñàðûêþéíÿê ãóøóíà òÿáäèë îëóíäó.. Èçòèðàáëû ãàäûíëàð ùÿéÿúàíëû äóðóá éöéöðäöëÿð. Îüëóì Ãîãè. Ëàêèí ñàçûí òåëëÿðèíÿ øèääÿòëè çÿðáÿ âóðìàãäàí áàðìàãëàðû àüðûäû. Ãîãèíèí ýÿëèíè: – Õåéð. Áó ãÿðàð öçðÿ áèðèíúè àé ùÿð ñÿùÿð î ö÷ ãàäûí íþâáÿ èëÿ Ãîãèíèí ñàçûíû ÷àëûá òÿüÿííè åäèðäèñÿ äÿ. Áó ñþçëÿðè åøèäÿðêÿí úàâàí ýÿëèí áàøûíäàêû äàðàüû ÷ûõàðìàüà ìàúàë áóëìàéûá áèð òöðôÿòöëåéíäÿ øàíàïèïèê ãóøó îëäó. Àëàáÿçÿê øàíàïèïèê èñÿ. øèðèí. Áó ýöí äÿ ãàðà ãàðüà ãàðûëäàéûðäû.. Ëàêèí úàâàí ýÿëèí ùå÷ áèð øåé éîõ èìèø êèìè þç îòàüûíà ýåäèá ÿëâàí ëèáàñûíû ýåéèíèá. ñà÷ëàðûíû äàðàìàãëà ìÿøüóë îëäó.. Îäóð êè.. 1915 391 .... çàâàëëûíûí áÿíèçè ñàïñàðû ñàðàëäû. Òÿñàäöôÿí ãàðà ïèøèéèí òîõóíìàñûíäàí ãûðûëäû”. Äÿôÿòÿí ùàòèôäÿí: “Î èêè íÿôÿð ùàðàäà èñÿ. âÿñâÿñÿëè áèð ùàëäà ÷þëëÿðäÿ. Áóíóíëà áåëÿ éåíÿ äÿ ñàçûí òåëëÿðè ãûðûëìàäû. ãàðäàøûíûí ãÿáðè çÿíí åòäèéèíäÿí ó÷óá îðàéà ãîíóð. ñàçûí òåëëÿðè ãûðûëìûðäû. Àíà èëÿ ãûç ÷îõ ãîðõäóëàð èñÿ äÿ. ÷ÿìÿíëÿðäÿ ñû÷ðàéûá òîðïàüû äèìäèêëÿðêÿí Ãîãèíèí ãÿáðèíè àðàéûð. Áó ñþçëÿð Ãîãèíèí àíàñûíà åëÿ òÿñèð åòäè êè. ñàçûí òåëëÿðè þç-þçöíÿ ãûðûëìàäû. Ëàêèí îíóí äà ñÿðáÿñòàíÿ éàøàìàñû óçóí ÷ÿêìÿäè.. ñåâýèëè éîëäàøûíûí ôÿðàüûíäà íàëÿëÿð åäèð. Ïÿðèøàíëûãäàí ãûçûíûí äà ñóðÿòè ýöë ðÿíýèíäÿ àüàðäû. øàíàïèïèê ìöääÿòè-ùÿéàòûíäà. Ñàç éåðÿ äöøäöêäÿ ïàð÷à-ïàð÷à ñûíûá äàüûëäû.

Àðàéûð. Åäèðÿì ìþâòö êÿíäèì èñòèãáàë. Çöëìÿòÿ íóð áèçäÿ öñòöíäöð. Þëäöéöì ùàëäà õàêè-ïàêè-âÿòÿí – Îëìàñûí ãîé úÿíàçÿìÿ ìÿäôÿí.Áàðàòàøâèëè Í.ÁÀÐÀÒÀØÂÈËÈ ÍßØÈÄßËßÐÈÍÄßÍ Ãîé åäèì èíäè òÿðêö-äàðö äèéàð. Ýþðìÿéèì îíëàðûí äà ñóðÿòèíè. ×àïàðàã ýåò. Éåéèá åòñèí úÿíàçÿìè ïîçüóí.. Áàúûìûí ýþçéàøû ýÿëèá úóøÿ. Áóëìàñàì ãÿì øÿðèêè áöëäàíäà. Ãîé ÿúÿë åéëÿñèí ìÿíè ïàìàë. Îðàäà êÿíäèìÿ ìÿêàí àðàéûì. Òîïëàíûá ãàðüà. Îðàäà éàðö ùÿìçÿáàí àðàéûì. ñÿðìÿíçèëè-ìóðàäÿ ÷àòûì. èøòÿ. ãóçüóí. ×ÿêäèéèì ýèçëè äÿðäè îë àíäà. Éöéöð. Òà êè. ðàêèáèí þëöìö. ôÿüàí åäÿðÿì. Î äà òàðàúè-ðóçýàð îëñóí. 1916 392 . ãûñàëò óçóí éîëóìó. Íåðÿäÿ õàëã åëìÿ äöøýöíäöð.Í. ×ÿêèì àíúàã öðÿêäÿ ìþùíÿòèíè. ×öðöìöø ìåééèòèì ãöáàð îëñóí. Ýþéäÿ óëäóçëàðà áÿéàí åäÿðÿì. Öç ãîéóá ÷þëëÿðÿ.. ñàüñàüàí. Âÿòÿí ÿùëèíäÿí îëìóøàì áèçàð. ×ÿêìÿñèí ãÿáðèìè ùå÷ àüóøÿ. åé òöíä éöðöøëö éîðüà àòûì.

îõøà. ñó øÿôôàô. áÿëêÿ áóëàð ìÿùç õÿéàëäûð. Éàç ôÿñëèäèð. Ýþé ñàô. Ùÿð áèð éåðè ñàðìûø ýþðöðÿì ãÿìëè äóìàíëûã. øàèðèì. àëÿìäÿ ñÿôà âàð. Ìÿùòàá óéóìóø éåð öçöíÿ ÷ÿêäè íèãàáû. àôàãà áàõûá åéëÿ òàìàøà. áàõ íÿ ýþçÿë ñöìòö ñöêóí âàð. ñÿùðàëàðû èøüàë. Ýèçëÿíäè ÷è÷ÿêëÿð àðûäàí þðòäö ùèúàáû. Éàðïàãëû áóäàãëàðäà þòöð. Áèð éàíäà úÿôà âàðñà äà. íåúÿ áöëáöë. Äèíúÿëìÿéèð ÿñëà öðÿéèì. þï ìÿíè. Øåèð èëàùÿñè Àë áÿðáÿòè ÷àë. À÷ìûø éàøûë îðìàíäà ýþçÿë äöðëö ÷è÷ÿêëÿð. Øàèð Éåêñÿð áöðöéöá äàü-äÿðÿíè þðòäö ãàðàíëûã. ßââÿëúÿ åäèá ÷àéëàðû.Àëôðåä äå Ìöññå ÌÀÉÛÑ ÝÅÚßÑÈ Øåèð èëàùÿñè Ýÿë. øàèðèì. àë áÿðáÿòè ÷àë. Þç àøèãèíÿ ýþð íåúÿ íèôðÿò åäèð èçùàð. Ïöðõÿíäÿäèð àëÿì óéóðêÿí äÿ ñÿðàñÿð. ýöëëÿðè ïàìàë. Îí äþðä ýåúÿëèê àé öôöã öñòöíäÿ ýöëöìñÿð. òÿðÿáÿíýèç. Ñîíðà åëÿäè ãþí÷ÿëÿðè. Úÿííÿò êèìè äöíéà ôÿðÿùùÿôçà. Ýöëäÿí-ýöëÿ ãàëõûá ãîíóð ÿëâàí êÿëÿáÿêëÿð. Ùÿð éåðäÿ áó äÿì. ýþð. Ìÿí áèëìÿéèðÿì. áèð éàíäà âÿôà âàð. íèéÿ ãÿìáèç? 393 . ýöëöð ãþí÷ÿ ãûçûë ýöë. Ñÿí áþéëÿ çàìàíäà íèéÿ ïîçüóí. íàòèãÿ ëàëäûð.

Øàèð Øèääÿòëÿ íÿäÿíäèð öðÿéèì ãóø êèìè ÷àðïûð? Áèëìÿì. Ñÿíäÿí åäèðÿì ìÿí äÿ ùÿìèí ëÿùçÿäÿ õàùèø: Õîøíóä åëÿ. Øàèð Ùÿ. Ãöââÿì àçàëûð. ìÿëÿêèì. Àãóøà àëûá åéëÿäèì èçùàðè-íÿâàçèø. ýþðäöí... Àüóøóíà ÷ÿê ñÿí äÿ áó ëàùóòè íèýàðû.. Øåèð èëàùÿñè Ýÿë. ýÿë! Ýÿë. êèì îíó ÷àëäû? Øÿìèí àëîâó þç-þçöíÿ íåé÷öí óúàëäû? Éàùó. 394 . ãöññÿäÿ. Ãÿëáèìäÿ îëàí çöëìÿòè-øÿá òà îëà çàèë. à÷ ýþçëÿðèíè åéëÿ íÿçàðÿ. íàçëû íèýàðÿ. Îõ. ÿçèçèì. Ñîëüóí öçöíÿ åøã. øàèðèì. éåíÿ ñóñäó. äàùà áèòäè. þçöíö ôþâðÿí èòèðäèí. ñÿùáàéè-áàùàðû Õàëèã åëìèø äÿùðèí öðóãàòûíà úàðè. áîéíóìà ðÿíà ãîëóíó åéëÿ ùÿìàèë. Îë ïàéÿäÿ ñåâäèí. éåíÿ âàð. Éîõñà ãàïû òàããûëäàäûìû. ìÿíè èëê äÿôÿ êè. Øÿùïÿðëÿðèì àíúàã ñÿíÿ áèð úöçè òîõóíäó. ýþçÿë. Áàõ ìÿí êèìè ëàùóòè. ìÿùÿááÿò òîçó ãîíäó. òÿêëèêäÿ úàíûì àõûðà éåòäè. àë áÿðáÿòè. à ñîëìàç ÷è÷ÿéèì.. áó íÿ ñÿäàäûð? Éàðÿá! Íÿ ýþçÿë ñÿñ. òÿñêèíÿ ÷àëûø ãÿëáè-íÿçàðû. ùÿéÿúàíûì íÿ ö÷öí äÿìáÿäÿì àðòûð. Êþíëöì äîëóäóð åøãö ùÿâÿñëÿðëÿ áó ñàÿò. Òÿíáÿë ÷îúóã. Ïàù. íÿ ãÿäÿð íÿøÿôÿçàäûð! Ñÿñ ýÿëäè. àëèùåéè-øåèð ìÿíè åòäè ñÿðÿôðàç. ñåâäèúèéèì. Ñàë éàäÿ. ìÿíè êèìäèð ÷àüûðàí. ëÿáëÿðèìè éàõäû ùÿðàðÿò. ñþéëÿ íåúÿ? Äîñò ñÿñè èìèø áó õîø àâàç. Ýÿë éàðè-âÿôàäàðûì. Ùÿìøèðåéè-ðóùóì... ýÿë.

øàèðúèéèì. ýÿë. Ýÿë àùóëàðà òÿíý åäÿëèì ðàùè-ôÿðàðû. ÿçèçèì. Øöüëöí íÿ ö÷öí äÿðäö ãÿìö àùö ôÿüàíäûð? Éîõñà éåíÿ áèð äèëáÿðÿ äèëäàäÿìè îëäóí. Àõ. òÿüÿííè åäÿëèì áÿñ íÿéÿ äàèð? Ýÿë íÿçì åäÿëèì ìÿðÿêåéè-ðÿçìö äÿüàíû.Øåèð èëàùÿñè Àë. Öíñèééÿòè-äèðèíÿíÿ àüàç åäÿëèì. çþâãö-ñÿôà âàð. Éîõ åéáè ñåâèðñÿíñÿ ÿýÿð ñåéäö øèêàðû. éà àøóáè-çÿìàíû. íÿøÿ. Àøèã îëóá åòäèí ìÿíÿ èçùàðè-ìÿùÿááÿò. Òèçêàð åäÿëèì ñþùáÿòè-ÿééàìè-øÿáàáû. Êÿêëèêëÿðè àë ãàíûíà ãÿëòàí åäÿëèì. Ýöë ÿòðè éàïàðäûí öçöìÿ äöøìöø ÿðÿãäÿí. Òÿñâèð åäÿëèì ìÿñúèäÿ ýÿëäèêäÿ íèñàíû. Ýþç àëòû íÿ íþâè àðàéûðëàð çöðÿôàíû. ýÿë. à ìÿôòóíè-ùÿãèãèì! Ýþðäöì ñÿíè ìÿùçóíö ìÿëóë þâúè-ñÿìàäÿ. äàäëû äÿãèãÿéäè î ñàÿò. Ñÿí ñþéëÿ. áàëàëàðà ïÿðâàç åäÿëèì. Ýÿë áÿùñ åäÿëèì äÿùðäÿêè ìÿêðö ùèéÿëäÿí. Åé çèíäåéè-úàâèäèì. òÿðÿá. Áèð éåðäÿ ó÷óá. áÿðáÿòè. ýÿë. Õîøëàíìàç èñÿí ùàèëåéè-úÿíýö úÿäÿëäÿí. ÷ûõàëûì þâúè-ñÿìàéÿ. ýÿë. ýÿë. íÿ ýþçÿë. åé ãÿìëè ðÿôèãèì. Éîõ. Éóðäóí-éóâàñûí õàê èëÿ éåêñàí åäÿëèì. Ýÿë þï ìÿíè. 395 . Éà åøãè-ìÿúàçèíè. Ñàéÿ êèìè òîðïàüûíà öôòàäÿìè îëäóí? Éàèíêè óñàíäûíìû ùÿéàòûí ñèòÿìèíäÿí? Èëùàì éåòèøìÿçìè ñÿíÿ ðóùöëÿìèíäÿí? Òàáûí éîõ èñÿ äÿðäö-ãÿìö ðÿíúö áÿëàéÿ. öðÿéèí ïöðõÿëÿúàíäûð. Ýöë äÿñòÿëÿðè òîïëàéàðàã ðÿíýè-øÿôÿãäÿí. ýÿë îõóéàã èíäè áèð þçýÿ øåéÿ äàèð. Îë éåðäÿ ôÿðÿù. ñÿùàáû. íÿ ÿçèééÿò. Ýÿëäèì éåòèøÿì äàäûíà áó äàðè-áÿëàäÿ. íÿ úÿôà âàð. Ñåéð åéëÿéèá ÿíúöìëÿðè. ÿôëàêû. Ãÿìýèíñÿí. àõ. Îë éåðäÿ íÿ ìþùíÿò.

ÿëáÿòòÿ îõó çöìçöìÿõàí îë! ßôüàíûí èëÿ ýþéëÿðÿ ôÿðéàäðÿñàí îë! Áÿðáÿòëÿðèí àòÿøëè. Òÿãäèð åäÿð ÿôðàäè-áÿøÿð ùàçûðö àòè. Ýþçéàøëû ñÿíÿ áóñÿëÿð åùäà åäÿðÿì ìÿí. Ùÿð ëÿùçÿ òÿüÿääè åäèðÿì ÿøê áÿñÿðäÿí? Àëàìûíû òÿãäèñ åäèðÿì. ðèããÿòëè ñÿñèëÿ. Ìöìêöí äåéèë.Îëìóø öðÿéèì åøã èëÿ äÿðéà êèìè ïöðúóø. åé îâóäàí ãÿëáè-õÿðàáû. ãà÷ûð èøòÿ ãàðàíëûã. Øåèð èëàùÿñè Ñÿí çÿíí åëÿäèí éîõñà ïàéûç ðåéùè êèìè ìÿí. àëèäèð. Øÿðãè ÷àüûðàã. Éåêäèýÿðÿ ìÿãñóäóìóçó åòìÿéÿ èôùàì Éåòìèð ìÿíÿ ñÿíäÿí. Øàèðúèéèì. ñåâäèúèéèì. Ùÿì ãÿëáè-íÿçàðûìäà îëàí ìþùíÿòÿ äàèð. Ëàêèí ÷è÷ÿéè çÿùÿðëèäèð çþâãö-ñÿôàíûí. ñÿíÿ ìÿíäÿí äÿõè èëùàì. ßìðèí íÿ èñÿ øþâã èëÿ èôà åäÿðÿì ìÿí. øþùðÿòÿ äàèð. ÷ûõàðäûá àòàéûì ðèøÿñèí àíûí. Òÿíáóðëàðûí éàíüûëû. ìÿí îëäóì äÿõè àçèì. Ñþâäàëû öðÿêëÿðäÿí óúàëìûø íÿâÿùàòè. àðòûã äàëàúàãñàíìû ñöêóòà? Ýÿë ãóú ìÿíè. ùÿçèí çöìçöìÿñèëÿ. øàèðèì. þï. ìÿíÿ ëàçûì. àüëà. òöðêö äåéÿê. Þâäÿò åäèðÿì ìÿí äàùà ñÿìòè-ìÿëÿêóòà. Øàèð Ùÿìøèðÿúèéèì. Ýÿëäèì êè. 396 . Ëàêèí îõóìàì ìÿñÿäÿòÿ. åòìÿéÿëèì èíäè òÿüÿííè. Ýþçéàøëàðûäûð éàëíûç. Ñöáù îëäó. ÿçèçèì. Îëäóãúà ìÿíèì ðóùóìó åéëÿð ìöòÿàëè. ÿñëà îëàìàì ñàêèòö õàìóø. Áèð éåðäÿ ýÿë èíäè åäÿëèì çöìçöìÿõàíëûã. Éàä åòìÿê ö÷öí ñþùáÿòè-ÿééàìè-øÿáàáû. åòìÿ òÿìÿííè. Éîõ. àëè. øÿôÿã ñþêäö. Éîõ.

Íþâè-áÿøÿðè õóíè-úèéÿðëÿ äîéóðàðëàð. ãàðàíëûã ýåúÿäÿ ìöçòÿðèáÿùâàë. Òóòãóí öðÿéè õÿíäÿëÿð åéëÿð î ôèêèðäÿí. Àüçûí à÷ûá îíëàð àíàñûíäàí éåìÿê èñòÿð. Ñÿããà ãóøóíóí ùàëûíû åò. Áèëìÿç àíà þâëàäûíû åòñèí íåúÿ õîøùàë. õèúëÿòè âàðäûð. Åòäèêúÿ òÿùÿììöë î äþçöëìÿç çÿùÿìàòà. õîðòëàéûá àüëàð. Ïè÷èäÿ îëàð ôèêðÿ. Ëàêèí àíàíûí. Îë äÿì éåíè áèð ôèêð ýÿëÿð êþíëöíÿ áèðäÿí. Òÿñèðè èëÿ àç ãàëàð àëÿì îëà áÿðáàä. ÿçáÿð. Èíñàí äà ÿýÿð êå÷ñÿ î éåðäÿí. Çèðà êè. Ãîðõàð êè. Ìöçëöì ýåúÿíèí ñöìòö ñöêóíóíäà ôÿüàíû Òîïëàð îíóí ÿòðàôûíà ìöðüàíè-ùÿâàíû. Ùÿääÿí ôöçóí àììà îëàðà øÿôãÿòè âàðäûð. Çÿíí åéëÿð î ùþêìÿí þëöäöð. Àú éàâðóëàðû òîïëàíàð ÿòðàôûíà éåêñÿð. Íÿãñ åòìÿéÿðÿê ñþçëÿðè öñòöíäÿ äóðàðëàð. áàëûã îâëàìàìûø. 397 . þðòÿð îíó áÿùðè-õöðóøàí. Äÿðéàéà àòàð. Åéëÿð áåëÿ ðÿôòàð óëó øàèðëÿð. Âàëèä áó çèéàôÿòäÿí îëóð øàêèðö õöððÿì. ãàíûíû òÿãñèì. Àõìàã áàëàëàð áÿêëÿéèá èñòÿðñÿ ãèäàíû. Þç íÿôñèíè åéëÿð ÿçèç þâëàäûíà ãóðáàí. áîøäóð ÷èíÿäàíû. øàèðèì. âèäà åòñèí ÿçèééÿòëÿ ùÿéàòà. Àú éàâðóëàð åéëÿð ÿòèíè. Çÿùìÿòëÿ ó÷àð ýþé öçöíÿ êÿíäèñè áèðäÿí. Äîéäóãäà ÿçèç éàâðóëàðû ãàëõûá î éåðäÿí. Éîðüóí ãàéûäàðêÿí åâèíÿ ÿëëÿðè õàëè. Ëàêèí ÷ÿêÿð îë âàõòäà áèð éàíüûëû ôÿðéàä. ùåéô êè. éåíÿ ãîðõàð. àë ãàíû àõäûãúà äÿìàäÿì. ÿäèáëÿð. Çöëìÿòëè.Ñÿããà ãóøóíóí áÿëëè äåéèëìè ñÿíÿ ùàëè. Ùÿñðÿòëÿ ãàðàíëûã ýþéÿ åéëÿð äÿ íÿçàðÿ. Ýþéñö äèäèëèá. àðàð äÿðäèíÿ ÷àðÿ. Øàäëûãëà åëÿð êþéñóíó þâëàäûíà òÿãäèì.

áàùàð îëäó. áèëìèðÿì ùà÷àã ýÿëÿúÿê. ýþé ÷ÿìÿíëÿðèì. Áàõàúàã àëëû-ýöëëö áîñòàíûìà. ñà÷ûëäû. éåòèøèí. Ìÿíÿ ìèí äÿôÿ ìÿðùàáà äåéÿúÿê: 398 . ñÿôà åíäè. À÷ûëûí. ñîéóã àõûðà éåòäè. Äöíéà öçöíÿ çþâã. êöëÿê éàòäû. Ýöëäöêúÿ òÿáèÿò. ýþéÿðèí. ùåéâàúûãëàðûì. Ýÿëÿúÿêäèð áàáàì ìÿíèì éàíûìà. Òÿðê åòäè ùàâà òóòãóí îëàí òèðÿ ëèáàñûí. ìåéâÿúèêëÿðèì. Ýÿëÿúÿê. äÿðÿëÿð äöðëö ÷è÷ÿêëÿðëÿ áÿçÿíäè. ×þëëÿð. Äàüäàí. Ýþé ñÿìòè à÷ûëäûãúà ýþíöëëÿð äÿ à÷ûëäû. ñÿôà åíäè. Éåòèøèí. Ýþðÿúÿêäèð öçöìëö ÷àðäàüûìû. ñà÷ûëäû. ãûøûí øèääÿòè ýåòäè. Ñöíáöëöì. Ãàð áèòäè. Äÿðÿúÿê äàäëû ìåéâÿëÿð. à÷ûëûí. Ýÿçÿúÿêäèð ãÿäÿì-ãÿäÿì áàüûìû. Ñàðàëûí. Ãóøëàð äà áó ÿùâàëû ýþðöíúÿ ñåâèíèðëÿð. Äöíéà öçöíÿ çþâã. Ýöí ÷ûõäû. Ýþé ñÿìòè à÷ûëäûãúà êþíöëëÿð äÿ à÷ûëäû. 1908 ÁÀÜ×À Ýþéÿðèí. ýþéÿðèí. à÷ûëûí. à÷ûëûð ìèí úöðÿ ýöëëÿð. ãàéàäàí ãàð ÿðèäè. èøûãëàòäû éàçûí ÷ÿíëè ùÿâàñûí. éàñÿìÿíëÿðèì. éåòèøèí. èéëè ýöëëÿðèì. ÷àéëàðà åíäè. Àëëû-ÿëâàíëû ýöëëÿðèì. éåéÿúÿê. Ìÿíÿ áèð ñåâýèëè ãîíàã ýÿëÿúÿê.ÌÖßËËÈÔËßÐÈ ÌßËÓÌ ÎËÌÀÉÀÍ ÒßÐÚÖÌßËßÐ ÒßÁÈßÒÈÍ ÝÖËÌßÑÈ Éàç ýÿëäè.

Ýåúÿ-ýöíöç íÿüìÿ îõóð. Îëìóøäóð áèð ýþçÿë ãûçà äèëäàäÿ. âàðäûð àòèäÿ èñòèðàùÿò. äàéàí ãàáàãäà. ñÿé åò. ìÿíçèë áàøû èðàãäûð. ìÿðäàíÿ äóð. Øàõòàäàí ãûøäà éàõøû ñàõëàìûñàí. èíëÿéèð. Îíóí êèìè áèð àøèã äÿ äöíéàäÿ. ñà÷ñûí! Ñÿí äöøìÿí öçðÿ áàõ. Äàðàéûá. Éîë õåéëè ñÿðòðàãäûð. Ëåéê îíó ýöë åòèíàñûç äèíëÿéèð. Éàõàð éåðè-ýþéö àáè-ñÿðäèíäÿí. Áàüúàâàíëûãäà õåéëè êàìèëñÿí. Éàòà áèëìÿç ñåâäèéèíèí äÿðäèíäÿí. Ýåòìÿ îëàð òÿðÿô äÿ. Úÿù-úÿù âóðóð. – äöøìÿíëÿðèí áàüûðñà. Òåç êå÷. 1908 ÃÈÒß Áàõ. Àììà úàâàí ãûçûí éîõäóð õÿáÿðè. Éàëíûç äàéàí ãàáàãäà. ýöë. Éàëíûç. ãîé ñÿíäÿí þòðö à÷ñûí. éîëäàøëàðà ÿéèëìÿ! Éîë õåéëè ñÿðòðàãäûð. Îíóí íå÷öí ãÿìëèäèð íÿüìÿëÿðè? 1912 ËßÍßÒ Ëÿíÿò âöúóäóí öçðÿ îäëàð ñà÷àðñà. Ñÿí ýöë úàâàáëàðûíäà. ÷ÿêèëìÿ! Ãîé äîñòëàðûí ãóúàüûí.– Ìàøàëëàù. àøèã îëìóøäóð ýöëÿ. ýöëøÿíäÿ þòÿí øåéäà áöëáöëÿ. éàëíûç äóðàí ãî÷àãäûð! “Àðòûã áóðàõìàðûã áèç”. íÿ éàõøû ãàáèëñÿí. éàëíûç äóðàí ãî÷àãäûð! 399 . ìÿíçèë áàøû èðàãäûð. þòöø êè. ñó âåðèá úàëàãëàìûñàí. ãàáàã ýåò! “Ýÿë áèð ãÿäÿð äÿ äèíúÿë” – éîëäàøëàðûí ÷àüûðñà. ÷àëûø.

×ÿêÿð àëÿìäÿ ìöòòÿñèë çÿùìÿò. Êèì êè. ìÿí äÿ òàìàì åéëÿðÿì áó òÿê éîëóìó. Ùà÷àã êè. áèëìÿì?! 1912 ÀÕÛÐÛÍÚÛ ÍÞÂÙßËßÐ ßçèçèì. çöëì èëÿ. Ìÿçàðûí öñòÿ ýþéÿðñèí ãîé àáè-àáè ÷è÷ÿê. Ïû÷ûëäàñûí ãîé îëàð ðóùè-ëàéÿìóòóí ö÷öí. éàò. Éàò èíäè. ñåâäèúèéèì. äàëûíúà òåç ýÿëÿðÿì.ßÄÀËßÒ Åé ÿäàëÿò! Íÿ îëìóñàí áèëìÿì? Éàòìûñàí. þëìöñÿí. Éàøàð àçàäÿ åéøö èøðÿòäÿ. Úàí âåðèð ìÿùáÿñèí áóúàüûíäà! Êèì êè. Ìÿçàðûí öñòÿ áèòÿð àõûðûíúû íþâùÿëÿðèì. 1912 400 . Íåúÿ ÷è÷ÿê? Öðÿéèìäÿ îëàí õÿéàëëàð òÿê. áèëìÿì? Êèì êè. Êå÷ÿí î éàçäàêû ýöíëÿð ãîé óéãóíà ýèðñèí. Ãóúàãëàðàì. ùöððèééÿòÿ åäÿð õèäìÿò. Áó àëÿìèí ãÿìö äÿðäèíäÿí îíäà äèíúÿëÿðÿì. Éàâàøúà ëàéëà äåñèí ðóùè-ïöðñöêóòóí ö÷öí. Ùÿìèøÿëèê ýåúÿëÿð ñàâüûí èñòèëÿíäèðñèí. þëìöñÿí. íàùÿã èëÿ à÷ûã – Âóðóøàð. Åé ÿäàëÿò! Íÿ îëìóñàí áèëìÿì? Éàòìûñàí. äîëàðàì îíäà áîéíóíà ãîëóìó. Êå÷ÿð þìðö îíóí ôÿðàüÿòäÿ. åé áóëóò àëòûíäà ýèçëÿíÿí ãÿìÿðèì. ãÿëáèíäÿ åéëÿéèðñÿ ùÿëàê. éà êè. Þç ýþçÿë ìåéëö íèééÿòèí áèáàê. Ùå÷ óòàíìàãñûçûí åäÿð ðÿôòàð – Êÿíäè âèúäàíû èëÿ ñàõòÿ êàð. Áîéíó çÿíúèðëÿðèí ãóúàüûíäà. éà êè. ÷àðïûøàð èñÿ î éàçûã.

“Ñûíûã ñàç”äà øåðèí íÿ çàìàí éàçûëäûüû ãåéä îëóíìàìûøäûð. Ëàêèí øàèðèí òÿðúöìåéè-ùàëûíäàí ìÿëóìäóð êè. ØÅÈÐËßÐ ØÅÉÕ ÑßÄÈ (ñÿù.16). Èêè úèëääÿí èáàðÿò éåíè.28) Øèðàçäà èêÿí éàçäûüû áó øåèð ùàããûíäà øàèð “Ñûíûã ñàç”äà áåëÿ ìÿëóìàò âåðèð: “Áó øåèð äÿ éåíÿ Ùàôèç ìÿðùóìóí ìÿãáÿðÿñèíäÿ îõóíóëìóø áèð õèòàáÿäèð” (ñÿù. “Ñûíûã ñàç”. ñÿù. Ñÿùùÿò èðñèíèí ÿëäÿ îëàí èëê íöìóíÿëÿðèíäÿíäèð. Øåéõ Ñÿäè îðàäà äÿôí îëóíóá (ñÿù.16. ÕÀÚß ÙÀÔÈÇ (ñÿù.27) “Ñûíûã ñàç”. “Ñûíûã ñàç”äà “Øåéõ Ñÿäè” øåðèíÿ ìöÿëëèô èêè èçàùàò âåðìèøäèð: “Äèëýöøà” – î áàüûí àäûäûð êè. 401 . òÿðúöìÿëÿð. óøàã øåèðëÿðè.ÃÅÉÄËßÐ Àááàñ Ñÿùùÿòèí ñå÷èëìèø ÿñÿðëÿðè àíúàã ñîâåò äþâðöíäÿ òîïëàíûá êöëëèééàò ùàëûíäà ÷àï îëóíìóøäóð: áèðèíúè íÿøð – 1935-úè èëäÿ (òÿðòèá åäÿíè: ßëèàááàñ Ìöçíèá.) Øèðàçäà äåéèëìèøäèð”. î. ìÿíçóì ìÿêòóáëàð âÿ ïéåñëÿð. ñÿù. éàõóä ñòàòóéà äåìÿêäèð (ñÿù. Áó íÿøðèí Û úèëäèíäÿ øåèðëÿð.16. éóáèëåé íÿøðè æàíð âÿ ÿñÿðëÿðèí ñàéû åòèáàðèëÿ äàùà ÿùàòÿëèäèð. ùàáåëÿ Ñÿùùÿòèí ùÿéàò âÿ ôÿàëèééÿòèíÿ àèä õàòèðÿëÿð. öñëóá âÿ èìëà õöñóñèééÿòëÿðè ÿñàñÿí ñàõëàíûëìûøäûð. Ìÿòáó ìÿòíëÿðäÿêè òÿùðèôëÿð äöçÿëäèëìèøäèð. ßñÿðëÿðèí äèë. ìÿãàëÿ òÿðúöìÿëÿð øàèðèí êöëëèéàòûíäà èëê äÿôÿ âåðèëèð. Áèð ÷îõ øåèð. ßââÿëëÿð ëöçóìñóç èõòèñàðëà ÷àï åäèëÿí øåèðëÿð òàì ùàëäà ÷àï îëóíóð. ÛÛ úèëäèíäÿ èñÿ ìÿãàëÿëÿð. Ìöÿëëèô Èðàí ÿäÿáèééàòûíûí áþéöê êëàññèêèíÿ ùÿñð åòäèéè áó øåðèíèí éàçûëûø òàðèõè ùàããûíäà áåëÿ ìÿëóìàò âåðèð: “Áó øåèð 1316-úû èëäÿ (éåíè ñòèëëÿ 1898-úè èëäÿ – Ê.18). ñàòèðàëàð. áÿäèè ÿñÿðëÿð. Ùàôèçëÿ Ñÿäèíèí ìÿãáÿðÿëÿðèíè òÿõìèíÿí åéíè âàõòäà çèéàðÿò åòìèøäèð. Àáèäÿ – ìöúÿññÿìÿ. ìöãÿääèìÿíèí ìöÿëëèôè Ìèð Úÿëàë) âÿ èêèíúè íÿøð – 1950-úè èëäÿ (òÿðòèá åäÿíè.Ò. Áàêû. ýåäèð. ãåéäëÿð âÿ ñ. ìöãÿääèìÿ âÿ èçàùëàðûí ìöÿëëèôè Êàìàë Òàëûáçàäÿ). 1912.16).

Øåèð “Àááàñãóëó òÿáèá Ìåùäèéåâ Øàìàõûëû” èìçàñû èëÿ íÿøð îëóíìóøäóð. ÉÀÒÌÀÝÈËßÍ.31) 1905-úè èëèí ñîí àéëàðûíäà À. 402 . Ìÿêòóáóí ÿñëè Àçÿðáàéúàí Ìÿðêÿçè Äþâëÿò Àðõèâèíèí “ßäÿáèééàò âÿ èíúÿñÿíÿò øþáÿñèíäÿ. Ìÿíçóìÿíè øàèð àøàüûäàêû ìöðàúèÿòëÿ íÿøð åòäèðìèøäèð: “ßôÿíäèì! “Øÿðãè-Ðóñ” ãÿçåòèíèí âàñèòÿñèëÿ èñëàìèééÿò àëÿìèíÿ âåðäèéèíèç èøûüûí äàâàì âÿ èñòèäàìûíû ðÿááèì äÿðýàùûíäàí èñòèäà åäèðÿì. úÿðèäåéè-ìöáàðÿêèíèçÿ äÿðú áóéóðàñûíûç”. ìàëö úàí âÿ çÿáàí èëÿ î ÿëàùÿçðÿòèí ìöçÿôôÿðèééÿòè áàáûíäà ÷àëûøñûíëàð. ÁÈÄÀÐ ÎË!” (ñÿù. 10-úó íþìðÿñèíäÿ ÷àï îëóíìóøäóð. Òÿâÿããåéè-êöëëè îëóíóð êè. Áó áàðÿäÿ íÿçì îëóíìóø áèð íå÷ÿ ÿôðàäè-àòèéÿëçèêð õèäìÿòè-øÿðèôèíèçÿ èðñàë îëóíäó. ÄßÐÉÀ ÊßÍÀÐÛ (ñÿù. àíúàã àøàüûäàêû ìÿëóìàò ÿëàâÿ îëóíìóøäóð: “ßçèçèì. Áó ýöíëÿðäÿ ÿëàùÿçðÿò èìïåðàòîðè-ÿçÿì ùÿçðÿòëÿðè èëÿ éàïîíèéàëûëàð äàâà âÿ ìöùàðèáÿ áàøëàíäûüûíà ýþðÿ òàìàì ðÿàéàéè-äþâëÿòè-áÿùèééåéè-Ðóñèééÿéÿ ëàçûì âÿ âàúèáäèð êè. Ìÿêòóáäà èñÿ øåðÿ àä ãîéóëìàìûø. Ýþðöíöð.Øàèãèí àðõèâèíäÿ ñàõëàíûëûð.29) “Øÿðãè-Ðóñ” ãÿçåòè. îíóí ÷àðèçìÿ âÿ ðóùàíèëèéÿ ìöíàñèáÿòèíè òÿñÿââöð åòìÿê ö÷öí ìàðàãëûäûð. ×öí öñóëè-úÿäèä. À. âÿðÿãïàðÿëÿðäÿ õÿéàëûì êèìè ïÿðèøàí îëàí áÿçè ÿøàðûìäàí íöìóíÿ îëàðàã õèäìÿòèíèçÿ ïèøíÿùàä åäèðÿì. ¹25 Àááàñ Ñÿùùÿòèí èëê ìÿòáó ÿñÿðèäèð. Ôèëùàçà êå÷ÿí çèëãÿäÿ àéûíûí 27-úè ýöíöíäÿ Øàìàõû óåçäèíèí øèÿìÿçùÿá ãàçûñû Àõóíä Àááàñãóëó ßáäöëùöñåéí úÿíàáëàðûíûí ñÿðÿíúàìû èëÿ Øàìàõû øÿùÿðèíèí úöìëÿ öëÿìà âÿ ðóùàíèëÿðè âÿ äÿõè ìÿêòÿá ìöÿëëèì âÿ øàýèðäëÿðè âÿ ñàèð øèÿìÿçùÿá ñèíôè øÿùðè-ìÿçáóðóí Ãàëàáàçàð ìÿñúèäèíÿ úÿì îëóá ÿëàùÿçðÿò èìïåðàòîðè-ÿçÿìÿ ôÿòù âÿ çÿôÿð äóàñû îõóíäó.“ÅÉ ÊÞÍÖË. 1904-úö èëäÿ ðóñ-éàïîí ìöùàðèáÿñèíèí áàøëàíìàñû ìöíàñèáÿòèëÿ éàçûëàí áó øåèð Ñÿùùÿòèí 1905-úè èë èíãèëàáûíà ãÿäÿðêè éàðàäûúûëûüûíûí èäåéà õöñóñèééÿòëÿðèíè. Øåðÿ “Òÿðàíÿ” àäû ðåäàêñèéà òÿðÿôèíäÿí âåðèëìèøäèð. ÄÓÐ ÝÞÇÖÍ À×. ùÿìèí èëëÿðäÿ øàèð “Ñÿùùÿò” òÿõÿëëöñöíö ùÿëÿ èøëÿòìèðìèø.Ñÿùùÿòèí Àáäóëëà Øàèãÿ ýþíäÿðäèéè ìÿíçóì ìÿêòóáà ÿëàâÿ îëóíìóø áó øåèð èëê äÿôÿ òàì ùàëäà “Òÿðàíÿ” ñÿðëþâùÿñè èëÿ “Ìààðèô âÿ ìÿäÿíèééÿò” æóðíàëûíûí 1923-úö èë. Àâðîïà øàèðëÿðèíèí ñÿáêè âÿ ñÿëèãÿñè öçðÿ íÿçì îëóíóá. èìàí íÿçÿðèëÿ òÿñùèùèíè ðèúà åäèðÿì”. 3 ìàðò 1904.

“Ñå÷èëìèø ÿñÿðëÿðè”íè 1950-úè èë íÿøðèíäÿ éàíëûø îëàðàã “Òÿðàíÿ” âÿ “Äÿðéà êÿíàðûíäà” øåèðëÿðè áàøãà-áàøãà ÿñÿðëÿð êèìè ÷àï åäèëìèøäèð. Èäàðÿ”. Øàèð ùÿìèí ïàð÷àíûí áÿçè ñþç âÿ èôàäÿëÿðèíè äÿéèøìèø. Õàòèðÿëÿðèì. 1973. Ùÿìèí øåðè øàèð ñîíðàëàð èõòèñàðëà “Ñûíûã ñàç” êèòàá÷àñûíäà ÷àï åòìèøäèð (ñÿù. “Äöøäöêäÿ î èñòÿêëè âÿòÿí ñÿìòÿ íèýàùûì” ìèñðàñûíû “Äöøäöêäÿ ìÿíèì î íÿçÿðýàùÿ íèýàùûì” øÿêëèíäÿ äöçÿëòìèøäèð.Ñÿùùÿò áÿçè òÿñùèùëÿð äÿ åòìèø. Ýöí íóðó äöøÿðêÿí ýþðöíöð. Øåèð øàèðèí þçö òÿðÿôèíäÿí âåðèëìèø ñÿðëþâùÿ èëÿ íÿøð îëóíóð.15). 5 ìàðò 1906. “Ñûíûã ñàç”û òÿðòèá åäÿðêÿí Ñÿùùÿò ìÿíçóìÿíèí áèð ùèññÿñèíè (16 ìèñðà) “Äÿðéà êÿíàðû” àäû èëÿ àéðûúà øåèð êèìè êèòàáà äàõèë åòìèøäèð (ñÿù. íåúÿ øÿôôàô. 403 . ÄßÂßÒ (ñÿù. Øåðèí ðåäàêñèéàéà ùàíñû ìÿíáÿäÿí ÷àòäûðûëìàñû áèçÿ ìÿëóìäóð.Øàèãèí øÿõñè àðõèâèíÿ ìÿõñóñ îëàí áó ìÿêòóá 20-úè èëëÿðèí ÿââÿëëÿðèíäÿ ÿäÿáèééàòøöíàñ Ñàëìàí Ìöìòàçà âåðèëìèø î èñÿ ùÿìèí ìÿêòóáäàêû ö÷ øåèð íöìóíÿñèíè íþâáÿ èëÿ “Ìààðèô âÿ ìÿäÿíèééÿò” æóðíàëûíäà íÿøð åòäèðìèøäèð (Áàõ: À. ¹51. À.15-16). ¹2.Øåèð “Ìààðèô âÿ ìÿäÿíèééÿò” æóðíàëûíäà àøàüûäàêû ìÿëóìàòëà äÿðú îëóíìóøäóð: “Ìÿøùóð øàèðëÿðèìèçäÿí À. Ìÿùôÿçÿãóëó – î çàìàíêû ÿäÿáèééàòäà “ãûëàôëû àäàì” ìÿíàñûíäà èøëÿíèðäè. Øàèðèí äöçÿëèøëÿðè éåíè íÿøðäÿ íÿçÿðÿ àëûíìûøäûð. àøàüûäàêû áåéòè ÿëàâÿ åòìèøäèð: Ñàêèí äÿíèçèí ñÿôùÿñè àéèíÿ êèìè ñàô.34) “Ðÿùáÿð” æóðíàëû. Èêèíúè íÿøðäÿ À.214-215).11). ìþùòÿðÿì Ñàëìàí Ìöìòàç âàñèòÿñèëÿ èäàðÿìèçÿ éåòèøìèøäèð. ØÀÌÀÕÛ ÇßËÇßËßÑÈ (ñÿù. “Ñûíûã ñàç”äà “Äÿðéà êÿíàðûíäà” øåðèíÿ ìöÿëëèô áåëÿ ãåéä âåðìèøäèð: “Áèð íÿñðè íÿçìÿ òÿùâèë åòìÿéÿ “ÿãä” äåéèëäèéèíè øàýèðäëÿðÿ ýþñòÿðìÿê ö÷öí áó ìÿíçóìÿíèí ìÿçìóíó “Ìÿëóìàò” æóðíàëûíäà áèð íÿñðäÿí àëûíìûøäûð” (ñÿù. Êèòàáà øåðèí èõòèñàð åäèëìÿìèø èëê âàðèàíòû âåðèëèð. áàõ. ñÿù. 1906.Øàèã. Áàêû.32) “Ùÿéàò” ãÿçåòè.Ñÿùùÿòèí ãåéðè-ìÿòáó ÿñÿðëÿðèíäÿíäèð êè.

Êÿñáè-åëìö øÿðÿôö íàì åäÿëèì. õöñóñÿí èëê ÿñÿðëÿðèíäÿ “èñëàì”. Øàùèäè-åëìè äÿðàüóø åäÿëèì. ¹16. Øàèðèí ÿñÿðëÿðèíèí 1935-úè èë ÷àïûíäà: Ãÿôëÿòè. 1906. Ñÿùùÿò äÿ áó àäëà Úÿëèë Ìÿììÿäãóëóçàäÿéÿ âÿ îíóí íÿøð åòäèéè “Ìîëëà Íÿñðÿääèí” æóðíàëûíà ìöðàúèÿò åäèðäè. úÿùëè ôÿðàìóø åäÿëèì. 1906. ÔßÐÉÀÄÈ-ÈÍÒÈÁÀÙ Âß ÉÀ ÀÌÀËÈ-ÂßÒßÍÏßÐÂßÐÀÍß (ñÿù. ÃßÇÅÒ ÍßÄÈÐ? (ñÿù. “ìöñÿëìàí”. 404 . Ùÿìèí ñþçëÿðäÿí øàèð ÷îõ çàìàí þç âÿòÿíäàøëàðûíà ìöðàúèÿò ìÿíàñûíäà èñòèôàäÿ åäèðäè. – ìèñðàñû äÿéèøäèðèëÿðÿê: Úÿùë èëÿ ãÿôëÿòè åäàì åäÿëèì. – øÿêëèíäÿ éàçûëìûøäûð. – áåéòè èõòèñàð îëóíìóø. 15 íîéàáð. ¹15. ¹3. 7 äåêàáð. Ñÿùùÿòèí øåèð âÿ ìÿãàëÿëÿðèíäÿ.ÍÈÄÀÉÈ-ÌÈËËßÒ. “Ìîëëà ÿìè” – ùàìû êèìè.35) “Ðÿùáÿð” æóðíàëû. “Øåèð “Ñå÷èëìèø ÿñÿðëÿð”èí 1950-úè èë ÷àïûíäà èõòèñàðëà âåðèëìèøäèð.37) “Äÿáèñòàí” æóðíàëû. ÉÀÕÓÄ ÀÌÀËÈ-ÂßÒßÍÏßÐÂßÐÀÍß (ñÿù. 1906. “Íÿøðè-ìààðèô”. “ìöñëèì” ñþçëÿðè òåç-òåç èøëÿíèð.39) “Äÿáèñòàí” æóðíàëû. ÕÕ ÿñðèí ÿââÿëëÿðèíäÿ Áàêûäà òÿøêèë îëóíìóø õåéðèééÿ úÿìèééÿòèäèð.

5 äåêàáð 1906. “Ôöéóçàò”. 1950-úè èë ÷àïûíäàêû èõòèñàðëàð áÿðïà åäèëìèøäèð. “Èðøàä” ãÿçåòè áàüëàíìàã òÿùëöêÿñè ãàðøûñûíäà îëàðêÿí áþéöê øàèð áó ìÿãàëÿíè éàçûð âÿ þç òÿÿññöôöíö áèëäèðèðêÿí Ñÿùùÿòèí îíà ìÿëóì îëàí øåðèíäÿí ùÿìèí ïàð÷àíû íöìóíÿ ýÿòèðèð. Èêèíúè äÿôÿ “ßêðÿìáÿé ùÿçðÿòëÿðèíÿ íÿçèðÿ” àäû èëÿ “Ñûíûã ñàç”äà ÷ûõìûøäûð (ñÿù. ßêðÿìáÿé Ðÿúàèçàäÿ ìÿøùóð òöðê êëàññèêëÿðèíäÿíäèð. “Ðÿùáÿð”. 405 . 1907. 17 éàíâàð. ßââÿëêè íÿøðëÿðäÿ áóðàõûëìûø áèð ñûðà ñÿùâëÿð òÿñùèù îëóíìóø.“Èðøàä”. ÍÀËÅÉÈ-ÒßÙßÉÉÖÐ ÉÀÕÓÄ ÌÈËËßÒß ÕÈÒÀÁ (ñÿù. ¹19. 14 ôåâðàë 1908. ÄÈËÁßÐÈ-ÙÖÐÐÈÉÉßÒß (ñÿù.42) “Ðÿùáÿð” æóðíàëû. ¹278. Ãÿçåòäÿ øåèð “ßøàð” ñÿðëþâùÿñèëÿ íÿøð îëóíìóø âÿ îíà àøàüûäàêûëàð ÿëàâÿ åäèëìèøäèð: “Óñòàäè-ìþùòÿðÿì ßêðÿìáÿé ùÿçðÿòëÿðèíÿ ïåéðÿâ îëà áèëÿðìèéÿì? ßäèáèìèç ßùìÿä Êàìàëà òÿãäèì îëóíóð”. 1907. ßËÄßÍ ÝÅÄßÐÈÇ” (ñÿù. Ñÿùùÿò øåèðäÿ àäëàðûíû ÷ÿêäèéè ãÿçåò âÿ æóðíàëëàðû ìÿôêóðÿâè èñòèãàìÿòëÿðèíÿ ýþðÿ ôÿðãëÿíäèðìÿìèøäèð. “Äÿáèñòàí”. “ÅÉ ÂßÒßÍ. 17 éàíâàð.20). ÉÀÄ ÅÒ! (ñÿù.ß.40) “Èðøàä” ãÿçåòè.43) “Èðøàä” ãÿçåòè. ÝÅÒÌß ÊÈ. Ì. Ñàáèð áó ìöíàñèáÿòëÿ éàçûð: “Ãàéÿòè-òÿùÿññöðöìäÿí íÿ éàïàúàüûìû øàøûðûá ñÿðàñèìÿ ùÿìâÿòÿíëÿðèì îëàí Øàìàõû ÿùëèíÿ òÿâÿúúþùöìäÿ íÿ ýþðäöì? Áöòöí øÿùÿð ÿùëè ìöòÿÿññèð îëóá öìóìè áèð ïÿðèøàíëûã èëÿ ðÿôèãèì Ñÿùùÿòèí øó áåéòëÿðè èëÿ ìöòÿðÿííöì îëìàã èñòÿéèðëÿð”.41) “Ðÿùáÿð” æóðíàëû. ¹5.Ñàáèðèí “Ëÿááåéê èúàáÿò” ìÿãàëÿñèíäÿí ýþòöðöëìöøäöð. ¹5. “Ùÿéàò” – 1905-1907-úè èëëÿðäÿ Áàêûäà íÿøð îëóíàí ìöõòÿëèô èñòèãàìÿòëè ìÿòáóàò îðãàíëàðûäûð.

Òîôèã Øèðâàíè” èìçàñû èëÿ ñÿùâÿí áóðàõûëäûüûíäàí ÿôâëÿðèíè èñòÿðèç”. 96. 94. Áàêû. Òÿëèìö òÿÿëöìöí ýöúöíäÿí. ÂßÒßÍ (ñÿù. ß. “ÉÀÉ”. “Éåíè ìÿêòÿá” (Ö÷öíúö èë).Òîôèã Øèðâàíè” èìçàñû èëÿ íÿøð îëóíìóøäóð.Àõóíäçàäÿ. “ÉÀÇ”. “Èðøàä” ãÿçåòè. Ðþâøÿí îëàð åòèëà ñÿáàùè. Èêèíúè äÿôÿ “Ñûíûã ñàç”äà ÷ûõìûøäûð (ñÿù. ¹38. Êþíëöì à÷ûëàð òÿðÿââöëöíäÿí.1908. ñÿù.Ñÿùùÿòÿ àèä îëäóüóíó “Èäàðÿäÿí” àäëû ìÿëóìàòäà õÿáÿð âåðìèøäèð (“Ùÿìèí ìÿãàëÿäÿ çèêð îëóíàí ÿøàð äöíÿíêè íþìðÿìèçäÿ “ß. À.ßáäöððÿùìàíáÿéçàäÿ. áó ìþùíÿò. “ßøàð” ñÿðëþâùÿñè èëÿ.Ñÿùùÿò.143. “ÃÛØ” (ñÿù. ¹4098).Òàëûáçàäÿ. ¹39). èíâ. “ÏÀÉÛÇ ×ÀÜÛÍÄÀ”. ñàêèòàíÿ éàä åò! Áó áÿíä äÿãèãëÿøäèðèëÿðêÿí ðåñïóáëèêà Øÿðã ÿëéàçìàëàðû ñåêòîðóíäà ñàõëàíûëàí ÿëéàçìàñûíäàí èñòèôàäÿ îëóíìóøäóð (Áàõ. 1908. ¹4098). Ìèëëÿò ùàìû äÿðê åäÿð ôÿëàùè Ïàéàíÿ éåòÿð áó ãÿì. Ñ. ÂÀÂÅÉËÀÉÈ-ÍÈÔÐßÒ (ñÿù. Éàä åò ìÿíè.48) Ì. Áàõäûãúà úÿâàíèáö íÿâàùè Áåùúÿòäÿ îëàð ðèéàçè-úÿííÿò. Âÿãòà êè. “Èðøàä” ãÿçåòè. Áàêû. ÿñÿð ñÿáà ðèéàùè.45). 24 ìàðò 1908. 406 . Ô.Ìàùìóäáÿéçàäÿ.ßôÿíäèçàäÿ. 91.89. À. 1909. 1908. “ß.Àüàçàäÿ. ñÿù. Ùÿìèí øåðèí Øÿðã ÿëéàçìàëàðû ñåêòîðóíäà ñàõëàíûëàí ÿëéàçìàñû èëÿ ìÿòáó ìÿòíè àðàñûíäà ôÿðãëÿð âàðäûð (èíâ.“Ñûíûã ñàç”äà ìöÿëëèô àøàüûäàêû áÿíäè èõòèñàð åòìèøäèð. Ñ.46-47) Ì.Ìàùìóäáÿéîâ. “Èêèíúè èë”. Ãÿçåò ñîíðàêû íþìðÿäÿ øåðèí À.8). ñÿù.

Ôàðàáäà äîüóëìóø.55) “Ìÿëóìàò” ãÿçåòè. “Ñàðñàã” èìçàñû èëÿ íÿøð îëóíìóøäóð. Ðóìè Ìîâëàíà (Úÿëàëÿääèí Ðóìè) (1207-1273) – ôàðñ äèëèíäÿ éàçàí ìÿøùóð òöðê øàèðèäèð. ¹16.30).Ñÿùùÿòèí ýèçëè èìçàëàðûíäàí áèðèäèð. Ñàáèðèí þëöìö ìöíàñèáÿòèëÿ éàçûëìûø âÿ “Ãàðà õÿáÿð” ñÿðëþâùÿñè èëÿ áþéöê øàèðèí þëöìöíö õÿáÿð âåðÿí êè÷èê ìÿãàëÿéÿ ÿëàâÿ îëóíìóøäóð. ÀËÈÌÍÖÌÀËÀÐ (ñÿù. Ñîíðà ìöÿëëèô ùÿìèí øåðè “Ñûíûã ñàç” êèòàáûíà äàõèë åòìèøäèð (ñÿù. ÑÀÁÈÐ (ñÿù. Øåðèí èëê íÿøðè òàðèõè “Ñå÷èëìèø ÿñÿðëÿð”äÿ éàíëûø îëàðàã 1912-úè èë ýþñòÿðèëìèøäèð. Ìåòðîïîë âÿ Ñàí-ñóñè – ðåñòîðàí àäëàðûäûð. 407 .29-30). 21 èéóë 1911. Áó ìèñðà “Çÿíáóð” æóðíàëûíäà áåëÿ ýåòìèøäèð: Ñàí ôðàíñûçäûð î âÿ éà áåë÷èê. Øåèð “Ñàðñàã” èìçàñû èëÿ íÿøð îëóíìóøäóð. Ñàëìàí – Ìÿùÿììÿä ïåéüÿìáÿðèí ÿí éàõûí òÿðÿôäàðëàðûíäàí îëìóøäóð. ¹18.ÌÖÑßËÌÀÍ ÖÐßÔÀËÀÐÛ (ñÿù. “Ìîðíèíã” âÿ “Äåáà” – Èíýèëèñ âÿ ôðàíñûç ãÿçåòëÿðèäèð. Ôàðàáè (870-950) – Îðòà Àñèéàäà. Èêèíúè äÿôÿ “Ñûíûã ñàç”äà ÷àï îëóíìóøäóð (ñÿù. Óçóí ìöääÿò Òöðêèéÿäÿ âÿ ÿðÿá þëêÿëÿðèíäÿ éàøàìûøäûð. Èáí-Ñèíà (980-1037) – Îðòà Àñèéàäà éàøàìûø ìÿøùóð åíñèêëîïåäèñò àëèì âÿ øàèðäèð. ¹18. ÅÉ ØÀÈÐÈ-ÄÖÙÀÏßÐÂßД (ñÿù. 19 èéóë 1911.49) “Çÿíáóð” æóðíàëû. 1910. “Ùÿãèãÿò” (1909-1910) âÿ “Ýöíÿø” (1910-1911) – Áàêûäà íÿøð îëóíàí ãÿçåòëÿðäèð. “Ãàðà õÿáÿð” àéðûúà ìÿãàëÿ êèìè “ßñÿðëÿð”èí èêèíúè úèëäèíÿ “Ìÿãàëÿëÿð” áþëìÿñèíÿ ñàëûíìûøäûð. “Ñàðñàã” À.53) “Ìÿëóìàò” ãÿçåòè. 28 ìàé 1910. “ÑÀÁÈÐ.51) “Çÿíáóð” æóðíàëû. “Ñàí-ñóñè” ôðàíñûçúà ãàéüûñûç äåìÿêäèð. ¹13. Áàüäàä âÿ Ñóðèéàäà éàøàìûø ìÿøùóð àëèì âÿ ôèëîñîôäóð.

” (ñÿù. ÉÀÕÓÄ ÙÓËÓËÓ (ñÿù.56) “Ùÿãèãÿòè-ÿôêàð” ãÿçåòè. àëÿì ÿùëè áöòöí êàð. áàðÿêÿëëàù! ìèñðàñûíà âåðèëÿí øÿðù áåëÿäèð: 408 .4) ÒßÐÚÖÌÅÉÈ-ÙÀËÛÌ. À. ñÿù. Ñþéëÿìÿêäÿí ìÿí àúèçÿì. Óéãó ýþðìöø áèð ëàëàì ìÿí.57) “Ñûíûã ñàç”.58) Ùóëóëó – “Ùöëóëè” ñþçöíöí õàëã äàíûøûã äèëèíäÿ èøëÿíìèø øÿêëèäèð. Áóíà ýþðÿ äÿ îíëàðûí íÿøð òàðèõëÿðè 1912-úè èë ýþñòÿðèëìèøäèð. äèíëÿìÿêäÿí õÿëàéèã – ìèñðàëàðûíà øàèð áåëÿ áèð ãåéä âåðìèøäèð: “Ìÿí êöíêè-õàáäèäÿâö àëÿì òàìàì êÿð. Áó øåèð äÿ íÿçÿðÿ àëûíìàãëà êèòàáà ñàëûíìûø 22 ìÿíçóìÿ “Ñûíûã ñàç”äà ÿñàñÿí íÿøð îëóíóð. Ìÿí àúèçÿì çè ýþôòÿíö õÿëã ÿç øÿíèäÿíÿø – øåðè-ôàðñèñèíè èõòàð åäèð. Áàêû. àíúàã 1912-úè èëäÿ ÷àï åòäèðìèøäèð. “Ñûíûã ñàç”à “Òÿðÿããè âÿ òÿáèÿòèí ãàíóíó” àäû èëÿ äàõèë åäèëìèøäèð (ñÿù.Ñ.ÒßÐßÃÃÈ Âß ÒßÁÈßÒÈÍ ÃÀÍÓÍÓ (ñÿù.3-4. Ãÿçåòäÿ “Òÿúÿääöä âÿ òÿðÿããè” ñÿðëþâùÿñè èëÿ íÿøð îëóíìóøäóð.36-37). Øöáùÿ éîõäóð êè. 24 äåêàáð 1911. “Ñûíûã ñàç”äà àéðû-àéðû øåèðëÿðÿ âÿ ìèñðàëàðà ìöÿëëèô òÿðÿôèíäÿí èçàùëàð äà âåðèëìèøäèð. Ùöëóëèééÿ îðòà ÿñðëÿðäÿ âÿ ÕÛÕ ÿñðäÿ Øÿðãäÿ ìöòÿðÿããè úÿùÿòëÿðè îëàí èúòèìàèôÿëñÿôè úÿðÿéàí îëìóøäóð. “Áÿéàíè-ùàë” øåðèíèí: Àëìûøëàð ÿãÿëëè. 1912. áó øåèðëÿðèí áèð ãèñìèíè øàèð ÿââÿëëÿð éàçìûø. ¹11. ÎÕÓÚÓËÀÐÛÌÀ (ñÿù.

18.29). 1912..13). ÎÜËÓÌ Ö×ÖÍ (ñÿù.273). îíëàðäàí áèðè “Îä òóòóá ãûðìûçû àòÿøëÿ éåíÿ éàíäû öôöã” ìèñðàñû èëÿ áàøëàíàí “Éàé ñÿùÿðè”äèð. Û ùèññÿ. Äöòà áàðÿêÿëëàñò.5). 1935.. ¹5. éåê àôÿðèí. ñÿù. “Éîëäàøûì ö÷öí ýþç éàøû. “Éàäûíäàìûäûð” øåðèíäÿ èøëÿíÿí “èäåàë” ñþçöíöí øÿðùè áåëÿäèð: “Èäóë âÿ èäåàë êÿëìÿëÿðè ëàòûíúà îëóá ùÿð äèëäÿ èñòåìàëû ãÿáóë îëäóüó ö÷öí àúèç äÿ èøëÿòäèì” (ñÿù. ÉÀÉ ÑßÙßÐÈ (ñÿù. Òàëèíäÿí áöòöí øèêàéÿò åäÿð.“Áó ñþç èëÿ: Ñÿõàéè-áöçöðýàíè-Èðàíçÿìèí. Øåèð Ôöçóëèíèí “Äÿùÿíèí äÿðäèìÿ äÿðìàí äåäèëÿð úàíàíûí” ìèñðàñû èëÿ áàøëàíàí ãÿçÿëè ÿñàñûíäà éàçûëìûøäûð. Áàêû. “Þëö øÿùÿð” øåðèíäÿêè: Ãÿìëè ìàçèñèíè ùåêàéÿò åäÿð. Øåðÿ áåëÿ èçàùàò âåðèëìèøäèð: “Áó ìÿðñèéÿ ñöíýöëÿð àüçûíäàí ãóðòàðûá äà áèð ìöñÿëìàí åâèíÿ ñûüûíàðêÿí äàø öðÿêëè åâ ñàùèáèíèí ãóðøóíó èëÿ íàýÿùàí òÿðêèùÿéàò åäÿí éîëäàøûì ö÷öí ýþç éàøûäûð” (ñÿù. “ßñÿðëÿð”äÿ ùÿìèí øåèð éàíëûø îëàðàã òÿðúöìÿ áþëìÿñèíäÿ âåðèëìèøäèð (“ßñÿðëÿðè”.Ñÿùùÿòèí þç èìçàñû èëÿ èêè îðèæèíàë øåðè ÷àï îëóíìóøäóð êè. – áåéòè Úÿëàëÿääèí Ðóìèíèí ìÿøùóð “Ìÿñíÿâè”ñèíäÿí èãòèáàñ åäèëìèøäèð. – øåðè-ôàðñèñèíÿ òÿëìèù åäÿð” (ñÿù. “Ôöçóëèíèí áèð ãÿçÿëèíè òÿðáè” àäëû øåðÿ âåðèëÿí øÿðù áåëÿäèð: “ßäÿáèééàòûìûçäà òÿõìèñ.71) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. Áàêû. òÿñäèñ âÿ ãåéðèëÿðè ÷îõ îëóá äà “òÿðáè” ýþðìÿäèéèìäÿí áó ãÿçÿëè áåëÿ éàïäûì” (ñÿù.18).79) “Ìÿêòÿá” æóðíàëû. 409 . ñÿù.” øåðè “Ñûíûã ñàç”äà “Ìÿðñèéÿ” ñÿðëþâùÿñè èëÿ íÿøð îëóíìóøäóð. 1912. “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”íäÿ À.

ßëÿëõöñóñ Ñÿùùÿò úÿíàáëàðûíûí ñþéëÿäèéè øåèð õàëàèãäÿ éåíè áèð ðóù ÿìÿëÿ ýÿòèðèð” (“Øàìàõûäà Ñàáèð ýöíö”.ÑÀÁÈÐ (ñÿù. 1 ôåâðàë 1914. éàðàí ùÿìÿ êàð Áåýöçàðÿíäö õÿìè-òöððåéè-éàðè ýèðÿíä. ¹2. Øàèðèí 1917-úè èëäÿ äîñòóíóí þëöìöíöí àëòû èëëèéè ìöíàñèáÿòèëÿ éàçäûüû äþðäöíúö øåðè èñÿ ÿëäÿ éîõäóð. ¹11. “À÷ûã ñþç” ãÿçåòèíäÿ ÷àï îëóíàí “Øàìàõûäà Ñàáèð ýöíö” àäëû ìÿãàëÿäÿ Ñÿùùÿòèí áó ìÿíçóìÿñèíäÿí áÿùñ åäèëèð: “. ßââÿë À. áèð äÿ åïèãðàô êèìè Ùàôèçèí àøàüûäàêû áåéòè éàçûëìûøäûð: Ìÿñëÿùÿò äèäè-ìÿí èí ÿñò êè. Ëàêèí î çàìàí ñàíñîð áóíà ìöñàèäÿ åòìÿäèéèíäÿí 3-úö íþìðÿíèí 1-úè ñÿùèôÿñè áîø ãàëìûøäû”.ùÿìèí èéóë àéûíûí 12-äÿ Øàìàõûäà ìöÿëëèìëÿð êóðñóíäà èøòèðàê åäÿí ìöÿëëèìëÿð ìÿðùóì Ñàáèðèí àëòû èëëèê éîâìè-âÿôàòû ìöíàñèáÿòèëÿ áèðèíúè øÿùÿð ìÿêòÿáèíäÿ áèð “ßäÿáè ñÿùÿð” òÿðòèá åòìèøäèëÿð. “À÷ûã ñþç” ãÿçåòè. 1 íîéàáð. ¹2. Ðåäàêñèéàäàí øåðÿ âåðèëÿí èçàùàò éàçûëûð: “Ìÿðùóì Àááàñ Ñÿùùÿò ÿôÿíäèíèí èøáó ÿøàðû 1915-úè èëäÿ íÿøð îëóíàí “Ãóðòóëóø”óí 3-úö ñàéûñûíäà ÷àï åäèëìÿê èñòÿíèëìèøäè. Ñààò 12-äÿ ìÿúëèñ à÷ûëûð. ÍßÂÀÉÈ-ÀØÈÃÀÍß (ñÿù. äîñòëàð áöòöí èøëÿðèíè áóðàõûá éàðûí ãûâðûì çöëôöíö òóòñóíëàð). Ðåäàêñèéàíûí ìÿëóìàòûíû “Ãóðòóëóø”óí ÿëäÿ îëàí ùÿìèí íþìðÿñè òÿñäèã åäèð. ¹533). 1913. øåðèí àíúàã àäû éàçûëìûø.. Ñîíðà ìöÿëëèìëÿð òÿðÿôèíäÿí ìÿðùóìóí þç øåèðëÿðèíäÿí îõóíóð.82) “Ãóðòóëóø” æóðíàëû. 20 íåéñàí (àïðåë) 1920.. Ñÿùùÿòèí Ñàáèð ùàããûíäà éàçäûüû ö÷öíúö øåðèäèð. (Òÿðúöìÿñè: Ìÿíèì ìÿñëÿùÿòèì áóäóð êè. “Ãóðòóëóø”. 1915.Ñÿùùÿò úÿíàáëàðû ìÿðùóìóí òÿðúöìåéè-ùàëû èëÿ ùàçèðóíó àøèíà åäèð âÿ ùÿìèí ýöíÿ äàèð ìÿðùóìóí ùàããûíäà ñþéëÿäèéè øåðè îõóéóð.81) “Ìÿêòÿá” æóðíàëû. 410 . ¹3.80) “Ìÿêòÿá”. 31 èéóë 1917. Áó ìÿíáÿéÿ ÿñàñÿí øåðèí ÷àï òàðèõè 1915-úè èë ýþòöðöëìöøäöð. Ùÿãèãÿòÿí 1-úè íþìðÿíèí èëê ñÿùèôÿñè áîø ãàëìûø. ÂßÒßÍ (ñÿù.

ùþðìÿòëè Ñàëìàí Ìöìòàç âàñèòÿñèëÿ èäàðÿìèçÿ ÷àòìûø. Ìÿçìóíóíäàí áåëÿ ìÿëóì îëóð êè. “Ñÿäàéè-ùÿãã”. 2 ìàðò 1916.83) “Ãóðòóëóø” æóðíàëû.87) “À÷ûã ñþç” ãÿçåòè. ÁßÐÀÄßÐÈÌ ß. Àááàñ Ñÿùùÿòèí 1 ñàéûìûçäà ÷àï îëóíìóø “Ìàéûñ ýåúÿñè” öíâàíëû òÿðúöìÿñè òÿá îëóíìàìûø ÿñÿðëÿðäÿí îëóá èëê äÿôÿ áèçèì ìÿúìóÿéÿ äÿðú åäèëìÿê ö÷öí Ù. 16 íîéàáð 1915. 229.86) “À÷ûã ñàç” ãÿçåòè. Áó ñÿùâ óçóí ìöääÿò øàèðèí ÷àï îëóíàí ÿñÿðëÿðèíäÿ òÿêðàð åäèëìèøäèð. ¹228. “ØÀÈÐ. ¹125. ØÅÈÐ ÏßÐÈÑÈ Âß ØßÙßÐËÈ” (ñÿù.Ñàäèã òÿðÿôèíäÿí èäàðÿìèçÿ âåðèëìèøäèð” (“Ìààðèô âÿ ìÿäÿíèééÿò” æóðíàëû. Èêèíúè äÿôÿ “Ìààðèô âÿ ìÿäÿíèééÿò” æóðíàëûíûí 1923-úö èë ôåâðàë íþìðÿñèíäÿ ñÿùâ îëàðàã “Àááàñ Ñÿùùÿòèí áàñûëìàìûø ìÿíçóìÿñè” ãåéäè èëÿ íàòàìàì âÿ òÿùðèô åäèëìèø øÿêèëäÿ ÷àï îëóíìóøäóð. Áèç äÿ åùéà åäÿðÿê ìÿúìóÿìèçäÿ ÷àï åäèðèç. ãÿçåòëÿðèí ðåäàêòîðó îëìóø Àçÿðáàéúàí éàçû÷û âÿ æóðíàëèñòè Ùàøûìáÿé Âÿçèðîâóí (1868-1916) âÿôàòû ìöíàñèáÿòèëÿ éàçûëìûøäûð. ¹4. 5. “Ñÿäàéè-Ãàôãàç” âÿ ñ. 230. 16 íîéàáð 1915. ÍÈÍÍÈ (ñÿù. Áóíó äà èõòàð åäèðèç êè. 411 . ÙÀØÛÌÁßÉ ÌßÐÙÓÌ Ö×ÖÍ (ñÿù.Ì. 1923.Ì. Èêèíúè äÿôÿ ÷àïäà ïîåìàíûí ñÿðëþâùÿñè äÿéèøäèðèëÿðÿê “Øàèð âÿ øåèð ïÿðèñè” àäëàíäûðûëìûø. ¹4. áó øåðè Ñÿùùÿò äîñòó ß.84) “Ãóðòóëóø” æóðíàëû. “Òàçÿ ùÿéàò”. 231. 4. 7 èéóë 1916. Ñÿðêàðîâóí õàùèøè èëÿ îíóí ñåâýèëèñèíÿ õèòàáÿí éàçìûøäûð. ßìÿêäàð ìöÿëëèì Úÿìî Úÿáðàéûëáÿéëèíèí “Õàòèðÿëÿð”èíäÿ âåðäèéè ìÿëóìàòà ýþðÿ øåèð îíà èòùàô îëóíìóøäóð.ÑßÐÊßÐΠÚßÍÀÁËÀÐÛÍÀ (ñÿù. ÿñÿðèí áèëàâàñèòÿ èäåéàñû èëÿ ÿëàãÿäàð îëàí “Øÿùÿðëè” êÿëìÿñè èõòèñàð îëóíìóøäóð. 6.ßââÿëêè íÿøðëÿðäÿ øåðèí àäû éàíëûø îëàðàã “Îëìàëû” ýåòìèøäèð. ¹2). Ðåäàêñèéàíûí ìÿëóìàòûíû áóðàéà êþ÷öðöðöê: “Ìÿðùóì øàèðèìèç Àááàñ Ñÿùùÿòèí ÷àï îëóíìàìûø ÿñÿðëÿðèíäÿíäèð êè.

èõòèéàð. úöíý). 1335 (1917)-úè èë. Òÿäãèãàò áó ìöëàùèçÿëÿðèí äîüðó îëäóüóíó ñöáóò åäèð. “ÊßËÍÈÉßÒ” ÑÀÒÈÐÀËÀÐÛ Àááàñ Ñÿùùÿò “Êÿëíèéÿò” æóðíàëûíäàêû ñàòèðàëàðûíû “Øåéõ Øåéïóð” âÿ “À. ÉÎË ÂÅÐÈÍ! (ñÿù. 11 ìàé 1971-úè èë.Ñ. ¹1. ØÀÈÐ (ñÿù. Øåéõ Øåéïóð. Øàèðëÿ øÿõñÿí òàíûø îëàí ÿäÿáèééàòøöíàñ Ñàëìàí Ìöìòàç õàòèðÿñèíäÿ “Øåéõ Øåéïóð” èìçàñû èëÿ íÿøð îëóíàí øåèðëÿðèí Ñÿùùÿòÿ àèä îëäóüóíó éàçûð (Øÿðã ÿëéàçìàëàðû ñåêòîðó. Ã-34 (580). “Êÿëíèéÿò” ùÿìèí íþìðÿäÿ øàèðÿ áåëÿ úàâàá âåðìèøäèð: Ãàáàãúà. 412 . ßæäÿð Àüàéåâ âÿ Ðàìèí Èñàéåâ. 3 îêòéàáð 1916. áÿðãÿðàð.ØßÐÀÐß (ñÿù. 30 èéóë 1971-úè èë).98) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû. “Øåéõ Øåéïóð” èìçàñû èëÿ íÿøð îëóíìóøäóð. Áó áàðÿäÿ ìÿòáóàòäà äà ìÿëóìàò âåðèëìèøäèð (Íÿúÿô Íÿúÿôîâ. ÉÀÕÓÄ ÃÀ×ÃÛÍ (ñÿù. Èëê äÿôÿ 1923-úö èëäÿ “Ìààðèô âÿ ìÿäÿíèééÿò” æóðíàëûíûí 3-úö íþìðÿñèíäÿ ÷àï îëóíìóøäóð.95) “Ñþâãàò” ãÿçåòè. Ñàòèðàëàð Ñÿùùÿò êöëëèééàòûíà èëê äÿôÿ ñàëûíûð. ìàé.97) Øàèðèí ñàüëûüûíäà ÷àï îëóíìàìûø øåèðëÿðäÿíäèð. “Àçÿðáàéúàí ýÿíúëÿðè”. Èðàíäà ìèí ìàðö ìóð ùþêìäÿäèð.” èìçàëàðû èëÿ ÷àï åòäèðìèøäèð. ÒßÕËÈÉß.96) “Ãàðäàø êþìÿéè” æóðíàëû. ýÿë ñÿáð ãûë. Áàêû. Àðõèâ 38. 15 èéóí 1912. ¹27. “Àçÿðáàéúàí ìöÿëëèìè” ãÿçåòè. ¹4.

106) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû. ¹6. äàéàíäû Íàñèðÿëìöëê.107) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû. Êèì íÿ äåñÿ äèíëÿéèá äöøöíÿëèì. ¹8. Áÿëêÿ. 413 . Ýþðêÿìëè ìààðèô õàäèìè âÿ éàçû÷û Ðÿøèäáÿé ßôÿíäèéåâèí äèíè êèòàáëàðû ðóñ äèëèíÿ òÿðúöìÿ åòìÿñèíÿ èøàðÿ îëóíóð. õàëã áþùòàí àòûðñàí. áÿëè” äåéÿðêÿí ñþéöøëÿðÿ ýöëÿëèì.100) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû. Éöçáàøûéà áàø ÿéèá íÿ èñòÿñÿ âåðèëèì. Ðåäàêñèéà ùÿìèí íþìðÿäÿ “Øåéõ Øåéïóð”à áåëÿ úàâàá âåðìèøäèð: Óòàí.104) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû. Ìîëëà. ÁßÍÇßÒÌß (ñÿù. ÑÒÓÄÅÍÒ (ñÿù. 13 èéóë 1912. à Øåéõ Øåéïóð. ÀÚËÛà ÄÀÂÀÑÛ (ñÿù. ÒßÃÄÈÐ ÅÄßËÈÌ! (ñÿù. õàíûìûç. Ýÿë ýåäÿëèì êÿíäëÿðÿ. ùàìûéà ãóðáàí ýåäÿð úàíûìûç. Ìöñöðìàíûí ìèëëÿòèí ïèñ èøëÿðÿ ãàòûðñàí. ¹12. Àëëàù êÿðèìäèð. ¹11. ¹9.Éàëâàðûá éà åòñÿ çîð Ãàøãàé èëÿ Áÿõòèéàð. 3 àâãóñò 1912. þëÿëèì. áÿéÿ. ìèðçÿëÿðè ýþðÿëèì. 20 èéóë 1912. ÇßÙÌßÒ ×ßÊÌß! (ñÿù. äàíàäûð àðèôèìèç. 10 àâãóñò 1912. Èø áèëÿíäèð. “Áÿëè. 29 èéóí 1912.102) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû.

11 íîéàáð 1912. ¹20. ¹15.113) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû. 6 îêòéàáð 1912. ×ßÏßÐ ×ßÊÌßÑÈÍ (ñÿù. ßÄßÁÈÉÉÀÒ (“Êÿëíèéÿò”! Àë áèðúÿ ãÿëÿìäàí. êàüûç”) (ñÿù. “ÊßËÍÈÉßÒ”ß ÌßÕÑÓÑ ßÄßÁÈÉÉÀÒ (ñÿù. ¹13. ¹22. 28 îêòéàáð 1912. ÎÐÓÚËÓÜÓÍ ÏÐÎÃÐÀÌÌÀÑÛ (ñÿù. ¹25. ÄÅÌßÉÈÌ?! (ñÿù.117) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû.118) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû.120) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû. 31 àâãóñò 1912. 4 íîéàáð 1912.ÄÅÉÈÌ. ¹24. ÈÒÀËÈÉÀ (ñÿù. ¹23.115) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû. ×ÎÕ ÉÀØÀ! (ñÿù.110) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû. 21 îêòéàáð 1912. 17 àâãóñò 1912.109) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû. 414 .

¹29. 25 íîéàáð 1912.130) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû. ßØÀÐ (“ÊßËÍÈÉßÒ”.128) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû. ¹27. 2 äåêàáð 1912.132) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû. ÉÀÕÓÄ ÌÅÈÐ (ñÿù. ßÄßÁÈÉÉÀÒ (“Êÿëíèéÿò”! Åé äÿðäèìèçèí äÿðìàíû) (ñÿù.124) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû. ÑÅÂÌßÉÈÐßÌ.” (ñÿù..“ÖÕÖÂÂßÒ” ÌßÊÒßÁÈ (ñÿù. 16 äåêàáð. ßÄßÁÈÉÉÀÒ (Áÿñäè äàùà “Êÿëíèéÿò”!) (ñÿù. 9 äåêàáð 1912. 1913-1914-úö èëëÿðäÿ “Øÿëàëÿ” æóðíàëûíûí ðåäàêòîðó îëìóø Õàëèä Õöððÿì Úÿáðèáÿéçàäÿíèí “Î ïèðèçàäÿ êè. “ÑßÍÈ ÌßÍ ÑÅÂÌßÉÈÐßÌ. øåèðëÿðè èëÿ ÷ûõûø åäÿí. 18 íîéàáð 1912.126) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû. ¹28. ¹29. ¹26. 415 . 9 äåêàáð 1912. 1912. ÿââÿëúÿ ñåâÿðäèì” ìÿòëÿëè øåðèíÿ ïàðîäèéàäûð.. ¹30. “Öõöââÿò” (“Ãàðäàøëûã”) – Øàìàõûäà à÷ûëìûø ìÿêòÿáèí àäû. ØÅÈÐ. Ñÿùùÿò øåðè “Ìþùòÿðÿì Õàëèä áÿé Úÿáðèáÿéçàäÿéÿ íÿçèðÿ” ãåéäè èëÿ íÿøð åòäèðìèøäèð. ÕÕ ÿñð Àçÿðáàéúàí ìÿòáóàòûíäà ìÿãàëÿëÿðè. ÀÜÐÛÍ ÁÓ ÃÎÚÀ ÍÀÃÃÀËÀ) (ñÿù.122) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû.

28 îêòéàáð 1912. “ÒÅËÅÃÐÀÔ ÝÖÍÄß ÂÅÐÈÐ ÕÀËÃÀ ÕßÁßД (ñÿù. ¹4.134) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû. ¹23.” èìçàñû èëÿ íÿøð îëóíìóøäóð. 11 íîéàáð 1912.ßÄßÁÈÉÉÀÒ (“Åé “Êÿëíèéÿò”! Åé õàòèðèìèí çþâãö ñÿôàñû”) (ñÿù. ÐÎÇßÕÀÍ (ñÿù. 20 èéóë 1912. ÎÄÅÑÑÀ ÕßÉÀËÀÒÛ (ñÿù.136) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû. ÒÀÇÈÉÀÍßËßÐ “ÂÀÐÑÀ ÄÎÜÐÓ ÑÞÇß ÙßÂßÑ ÑßÍÄß” (ñÿù. 16 äåêàáð 1912. “ÐÓÑÑÊÎÉÅ ÑËÎÂΔ.139) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû. 20 éàíâàð 1913.138) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû. “À. ¹30. ¹25. 416 .Ñ. ¹1. “ÍÎÂÛ ÂÐÅÌÉÀ” (ñÿù.139) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû. ¹9. 1 éàíâàð 1913.Ñ. “À.” èìçàñû èëÿ íÿøð îëóíìóøäóð.140) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû.

140) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû. ¹213.Ñ.140) “Èãáàë ãÿçåòè. 2 äåêàáð 1912. Ãÿëáèì êèìè ÿëÿìëÿðÿ ùÿìäÿì âÿòÿí. î úöìëÿäÿí Àçÿðáàéúàí õàëãû ùàããûíäà ôèòíÿêàð éàçûëàð ÷àï åòäèðèðäè. – 417 .” èìçàñû èëÿ íÿøð îëóíìóøäóð. 16 íîéàáð 1912. Áóðæóà æóðíàëèñòè À.143) Ìÿêòóá Àáäóëëà Øàèãèí: Åé ÷åøìèìèí þíöíäÿ ìöúÿññÿì âÿòÿí.Ìåíøèêîâ Ãàôãàç õàëãëàðû ùàããûíäà. ¹28. “ÂÀÐ ÈÄÈ ÙÅ× ÎËÌÀÑÀ ØÈÐÂÀÍÄÀ ÁÅØ-Ö× ÈË ÃÀÁÀÔ (ñÿù.Ñ. “Øåéõ Øåéïóð” èìçàñû èëÿ íÿøð îëóíóá. ÀÒÀ ×ÛÕÀÍ ÀÜÀÚÛ ÎÜÓË ÁÓÄÀÃ-ÁÓÄÀà ÝßÇßÐ (ñÿù. “À.“Ðóññêîéå ñëîâî”. ¹23. 18 íîéàáð 1912.” èìçàñû èëÿ íÿøð îëóíìóøäóð. “À.Ñóâîðèíèí ðåäàêòîðëóã åòäèéè “Íîâîéå âðåìéà”äà ÿêñèíãèëàáè âÿ ìöùàôèçÿêàð éàçûëàðû èëÿ ÷ûõûø åäÿí Ì. âÿòÿí. ¹26.141) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû. “ÒÅËÅÃÐÀÔ ÌÖÕÁÈÐÈ ØßÐÌ ÅÉËßÌßÉÈД (ñÿù. âÿòÿí. “Íîâîéå âðåìéà” – èíãèëàáäàí ÿââÿë Ðóñèéàäà íÿøð îëóíàí ìöðòÿúå ìÿòáóàò îðãàíëàðû èäè. ÌßÍÇÓÌ ÌßÊÒÓÁËÀÐ ÄÎÑÒÓÌ ÌÈÐÇß ÀÁÄÓËËÀ ØÀÈà ÚßÍÀÁËÀÐÛÍÀ (ñÿù.Ñ. 28 îêòéàáð 1912. “ÁÞËÝÖ-ÁÞËÝÖ ÎËÌÓØ ÁÓ ÝÖÍ ÒÖÐÊÈÉß” (ñÿù.141) “Êÿëíèéÿò” æóðíàëû.

À.Êþ÷ÿðëè èëÿ ãèéàáè òàíûø îëìóø âÿ áó çàìàíäàí áàøëàéàðàã îíóíëà ìöíòÿçÿì ìÿêòóáëàøìûøäûð (áàõ: À.Ñàáèð.. (Áàõ: Àçÿðá. ñÿù. Ô. ñÿù. ÿëÿëõöñóñ ïîñòà òÿòèëè.37-39). Èêèíúè íÿøðèíäÿ øàèð ñîí áÿíäè àðòûðìûø. Áàêû.. Èêèíúè äÿôÿ “Ñûíûã ñàç”äà íÿøð îëóíìóøäóð (ñÿù. 6 äåêàáð 1911. Áó êèòàáäà ÷àï îëóíàí “Äÿðéà êÿíàðû” âÿ “Íÿüìåéè-îðäóáåùèøò” øåèðëÿðè ùÿìèí ìÿêòóáóí 2-3-úö ùèññÿëÿðèíè òÿøêèë åäèð. ñÿù.Êþ÷ÿðëèíèí ôîíäó.Ñÿùùÿòèí äÿ ìÿêòóáëàðû áèçÿ ýÿëèá ÷àòìàìûøäûð. ìÿêòóáóí 1905-úè èëèí àõûðëàðû.Ñÿùùÿò.8.Êþ÷ÿðëèíèí àðõèâ ôîíäóíäà À. 1912. Ìÿíçóìÿíèí À.Øàèã. ÛÛ úèëä. Ô. Ìÿêòóáóí òàðèõè ãåéä îëóíìàìûøäûð. 1906-úû èëèí ÿââÿëëÿðèíäÿ éàçûëäûüûíû åùòèìàë åòìÿê îëàð. À. øàèðèí ïî÷òà òÿòèëèíäÿí ñþùáÿò à÷ìàãëà 1905-úè èë èíãèëàáûíà èøàðÿ åòìÿñèíè ýþñòÿðñÿê. Ëàêèí À. Ìÿêòóá áåëÿ áèð ãåéäëÿ áàøëàíûð: “ßôÿíäèì. Ì. ìöÿëëèì ßëèúàááàð Îðóúÿëèéåâèí (18761935) 1906-úû èëèí ÿââÿëëÿðèíäÿ Øàìàõûäàí Áàêûéà êþ÷äöéöíö âÿ íÿùàéÿò. áÿðàäÿðèìèç Àüà Ìèðçÿ ßëèúàááàð êè.Ñÿùùÿòèí ìÿêòóáó áèð-áèðè èëÿ ÿëàãÿñè îëìàéàí ö÷ ìÿíçóì ïàð÷àäàí èáàðÿòäèð. ÉÀÇÌÀÌ! Ôèðèäóíáÿé Êþ÷ÿðëè úÿíàáëàðûíà (ñÿù.ß. Áàøãà ìöàñèðëÿðè êèìè À. ¹81. Ëèùàçà. ÑÑÐ Åëìëÿð Àêàäåìèéàñûíûí ðåñïóáëèêà Øÿðã ÿëéàçìàëàðû ôîíäó. Ñàáèðèí òÿðúöìåéè-ùàëû.7). 1912. þâçàè-ðóçýàðûí ùÿìâàðÿ êÿúðÿôòàðëûüû âÿ çÿìàíåéè-íàìöñàèäèí ùÿìèøÿ ýèðèôòàðëûüû òà áÿùàë ÿðèçÿíèýàð îëìàüûìà ìàíå îëóá. áó ýöíëÿðäÿ êè. 418 .Øàèã 1905-úè èëäÿí óçóí ìöääÿò ìÿêòóáëàøìûøëàð.Øàèã “Ýöëçàð” äÿðñëèéèíÿ äàõèë åòìèøäèð (Áàêû. “Ùîïùîïíàìÿ”.Ñÿùùÿòèí õåéëè ìÿêòóáó âàð èìèø. Áó éàçûøìàäàí éåýàíÿ íöìóíÿ îëàðàã ãàëàí ùÿìèí ìÿêòóá Àçÿðáàéúàí ÑÑÐ Ìÿðêÿçè ßäÿáèééàò âÿ Èíúÿñÿíÿò Àðõèâèíäÿ ñàõëàíûëûð. 1968. õÿéàëè-ÿçèìÿò âàðëàðûéäû. áÿçè ìèñðàëàðäà äöçÿëèø åòìèøäèð.Ñÿùùÿò èëÿ À.áåéòèëÿ áàøëàíàí “Âÿòÿí” àäëû ìÿíçóìÿñèíÿ úàâàá îëàðàã éàçûëìûøäûð (Áàõ: À.145) “Éåíè èðøàä” ãÿçåòè. Áó ìÿíçóì ìÿêòóáäà Ñÿùùÿòèí 1905-úè èëëÿðäÿ êå÷èðäèéè çèääèééÿòëè ÿùâàëè-ðóùèééÿ þç èôàäÿñèíè òàïìûøäûð.Ñÿùùÿò 1903-úö èëäÿ Ô. ôöðñÿò ãÿíèìÿò áèëèá ìèðàòè-èõëàñ âÿ öáóäèééÿòèìè õèäìÿòèøÿðèôèíèçÿ ìÿðóç åòìÿéÿ èôòèõàð åäèðÿì âÿ õèòàáè-ùöìàéóíóâóçà úàâàáÿí áèð íå÷ÿ ÿøàðè-ðÿêàêÿòøöàðû éàçìàüà úÿñàðÿò åéëÿðÿì”.Øàèãèí Ñÿùùÿòè éàçäûüû ìÿêòóáóí 1905-úè èëÿ àèä îëäóüóíó. Áàêû. ßñÿðëÿðè.242-244). À. “Ñûíûã ñàç”äàêû ìÿòí ÿñàñûíäà íÿøð îëóíóð. Ã-1/5).

ñÿù. Êëàññèê Øÿðã øåðè öñëóáóíäà éàçûëìûø øåèðëÿðèí ìöÿëëèôèäèð. ÁßÐÀÄßÐÈÌ ÔÈÐÈÄÓÍÁßÉ ÊÞ×ßÐËÈ ÚßÍÀÁËÀÐÛÍÀ (ñÿù.23-27. À.151) “Èãáàë” ãÿçåòè. ñÿù.15-18. “Õàòèðÿëÿðèì”äÿ ùÿìèí ìÿêòóá ùàããûíäà éàçûëûð: “1923-úö èëäÿ Ìààðèô Êîìèññàðëûüû òÿðÿôèíäÿí íÿøðÿ ãîéóëìàã ö÷öí áèð ìÿúìóÿ ïëàíëàøäûðûëìûøäû. 1812.17. Øàìàõû øàèðëÿðèíäÿíäèð.126-128). 419 . ÚßÌÎ ÚßÁÐÀÉÛËÁßÉËÈÉß (ñÿù. ÍÀÑÅÙ (ñÿù. Øåèð 1915-úè èëäÿ éàçûëìûøäûð. Éÿüìà. Êëàññèê øåèð öñëóáóíäà ÿñÿðëÿð éàçìûøäûð. ÕÛÕ ÿñðäÿ éàøàìûø. Øàìàõû øàèðëÿðèíäÿíäèð.Ñÿùùÿòëÿ øåèðëÿ ìÿêòóáëàøàí Ú. Áàêû. Êàòèáëèê ìÿíèì þùäÿìÿ áóðàõûëìûøäû. Ñÿùùÿòèí áàø÷ûëûã åòäèéè ÿäÿáè ìÿúëèñèí öçâëÿðèíäÿí îëìóøäóð. 1912. 3 ìàðò 1914. Ñàëìàí Ìöìòàç âÿ ìÿíäÿí èáàðÿò îëàí ö÷ëöê òÿøêèë åäèëìèøäè. “Ñÿùùÿò” áÿùñè. ÁÈÐ ÌßÊÒÓÁÀ ÚÀÂÀÁ (ñÿù. ¹592 9 ÌÀÐÒ. ñàòèðèê ÿñÿðëÿðè âÿ ùÿúâëÿðèëÿ ìÿøùóð ôàðñ øàèðèäèð.147) “Ñûíûã ñàç”. Íèçàìè àäûíà ßäÿáèééàò Èíñòèòóòóíóí åëìè àðõèâè. Õàòèðÿëÿðèì.153) Úÿìî Úÿáðàéûëáÿéëè. Èëê òÿøêèëàò èøëÿðèíè àïàðìàã ö÷öí Àáäóëëà Øàèã.148) “Ñûíûã ñàç”. Àüàÿëè áÿé ßôÿíäèçàäÿ Íàñåù (1856-1915). Ìÿíçóì ìÿêòóá ÿìÿêäàð ìöÿëëèì Úÿìî Úÿáðàéûëáÿéëèéÿ éàçûëìûøäûð. èíâ.Ìÿùÿììÿä Òÿððàù. ñÿù. Áàêû.Úÿáðàéûëáÿéëè ÕÕ ÿñð ìÿòáóàòûíäà “Àúèç” èìçàñû èëÿ øåèðëÿð íÿøð åòäèðìèøäèð. ¹498. Èëê äÿôÿ “Ñå÷èëìèø ÿñÿðëÿð”äÿ íÿøð îëóíìóøäóð (ñÿù.

Áèð èë ñîíðà ùÿìèí øåèð Ì. ×öíêè ùÿð øåé þç ÿëèìäÿ èäè.156) “Äÿáèñòàí” æóðíàëû.6-7). Àëòû èë ñîíðà ìÿêòóáëàðäàí éàëíûç 1915-úè èëäÿ 9 ìàðò òàðèõëè òÿáðèêíàìÿíè Ìöìòàçäàí àëà áèëäèì”. Ñàëìàí Ìöìòàç îíó àïàðìûøäû. 1909. “Áàêû.25). Èñòèôàäÿ åäèëäèêäÿí ñîíðà éåíÿ ýþòöðÿ áèëÿúÿéèì öìèäèíäÿ èäèì. 1907.14-15.. 420 .. “Òöðê ÿëèôáàñû”. éàõóä ÷îúóãëàð áàüúàñû” ñÿðëþâùÿñèëÿ ÷ûõìûøäûð. 1907. ñÿù. “Õàòèðÿëÿðèì” “Ñÿùùÿò” áÿùñè. ÃÀÐÛ Âß ÃÓËËÓÃ×ÓËÀÐÛ (ñÿù.Ìàùìóäáÿéîâ. ÓØÀà ØÅÈÐËßÐÈ ÌßÊÒßÁ ÓØÀÜÛ (ñÿù. ¹2. Áàêû. Áèð ýöí èäàðÿéÿ ýÿëèá. 1908. 1907.157) “Äÿáèñòàí” æóðíàëû. “Òöðê ÿëèôáàñû”. 1907.Ìÿúìóÿ ö÷öí ìàòåðèàë òîïëàíàðêÿí Ñÿùùÿòèí ìÿíäÿ îëàí ìÿêòóáëàðûíû åâäÿí ýþòöðöá èäàðÿäÿêè ãîâëóüà ãîéäóì.Ìàùìóäáÿéîâóí “Èëê ãèðàÿò” äÿðñëèéèíäÿ “Àááàñ Ñÿùùÿò Øèðâàíè” èìçàñû èëÿ ÷àï îëóíìóøäóð (Áàêû. ¹2 ÚÖÚßËßÐ (ñÿù. Èêèíúè äÿôÿ “Éåíè ìÿêòÿá”äÿ “Ìÿêòÿá óøàüû” àäû èëÿ íÿøð îëóíìóøäóð (Áàêû. ñÿù.158) Ì.159) Ì.Ìàùìóäáÿéîâ. ñÿù. Æóðíàëäà “Ôèðäîâñöë-ÿòôàë. Èêè àé êå÷äèêäÿí ñîíðà ìÿúìóÿíèí ÷ûõìàéàúàüû ìÿëóì îëäó. è÷èíäÿ ìàòåðèàë îëàí ãîâëóüó éåðèíäÿ òàïìàäûì. ÀÍÀ Âß ÎÜÓË (ñÿù.

ÃÀÐÀÍÃÓØ ÁÀËÀËÀÐÛ
(ñÿù.159)
Ì.Ìàùìóäáÿéîâ, “Òöðê ÿëèôáàñû”, Áàêû, 1907.
ÀÒÀ Âß ÎÜÓË
(ñÿù.160)
Ì.Ìàùìóäáÿéîâ, “Òöðê ÿëèôáàñû, Áàêû, 1907. Ùÿìèí øåðÿ “ßééàð” òÿõÿëëöñëö øàèð “Àòà âÿ ãûç” àäû èëÿ íÿçèðÿ éàçìûø âÿ “Ìîëëà Íÿñðÿääèí” æóðíàëûíäà
÷àï åòäèðìèøäèð (“Ìîëëà Íÿñðÿääèí”, 14 ìàðò 1914, ¹9).
“Àé äÿäÿ, äóð ýåò, ìÿíÿ ãîëáàü, çÿð àë,
Áèð äÿíÿ ÷àðøàô, èêè òîï ìÿõìÿð àë” –
áåéòè èëÿ áàøëàíàí áó íÿçèðÿéÿ ìöÿëëèô áåëÿ áèð ãåéä äÿ âåðìèøäèð: “Ìþùòÿðÿì
Àááàñ Ñÿùùÿò úÿíàáëàðûíà íÿçèðÿ”.
ÈÒ Âß ÊÞËÝßÑÈ
(ñÿù.160)
“Äÿáèñòàí” æóðíàëû, 1907, ¹6. “Ñÿùùÿò Øèðâàíè” èìçàñû èëÿ ÷àï îëóíìóøäóð. Ùÿìèí øåèð àç ñîíðà “Èêèíúè èë” äÿðñëèéèíäÿ éåíÿ Ñÿùùÿòèí îðèæèíàë ÿñÿðè
êèìè íÿøð îëóíìóøäóð (Áàêû, 1908, ñÿù.30-31). Ôþùðöñòäÿ øåðèí ãàðøûñûíäà
“Ñÿùùÿò” éàçûëìûøäûð. Øàèðèí ÿñÿðëÿðèíèí 1928 âÿ 1935-úè èë ÷àïëàðûíäà ñÿùâ
îëàðàã “Èò âÿ êþëýÿñè” øåðè òÿðúöìÿëÿðèí è÷ÿðèñèíäÿ ýåòìèøäèð (À.Ñÿùùÿò.
Ìöíòÿõÿáàò, Áàêû, 1928, ñÿù.131; ßñÿðëÿðè, Áàêû, 1935, ñÿù.316).
ÉÀÇ
(ñÿù.161)
Ì.Ìàùìóäáÿéîâ. “Òöðê ÿëèôáàñû”, Áàêû, 1907... ùÿìèí øåèð èêèíúè äÿôÿ
“Àááàñ Øèðâàíè” èìçàñû èëÿ “Èëê ãèðàÿò” äÿðñëèéèíäÿ íÿøð îëóíìóøäóð (Áàêû,
1908, ñÿù.30).
ÃÓØËÀÐ
(ñÿù.161)
“Èêèíúè èë” äÿðñëèéè. Áàêû, 1908, ñÿù.70.
421

ÎÒ ÁÈ×ÈÍÈ
(ñÿù.162)
Ì.Ìàùìóäáÿéîâ, “Èëê ãèðàÿò”, Áàêû, 1908, ñÿù.31-32. “Àááàñ Ñÿùùÿò”
èìçàñû èëÿ íÿøð îëóíìóøäóð. “Ñå÷èëìèø ÿñÿðëÿð”èí 1950-úè èë íÿøðèíè
ùàçûðëàðêÿí “Èëê ãèðàÿò” äÿðñëèéèíè ÿëäÿ åäÿ áèëìÿäèéèìèç ö÷öí øåðèí íÿøð
òàðèõèíè âÿ ìöÿëëèôèíè äöðöñò òÿéèí åäÿ áèëìÿìèøäèê. Áóíà ýþðÿ äÿ éàíëûø
îëàðàã 1935-úè èë íÿøðèíäÿêè ñÿùâ òÿêðàð îëóíìóø âÿ øåèð òÿðúöìÿëÿð áÿùñèíäÿ,
÷àï òàðèõè ìÿëóì îëìàéàí ÿñÿðëÿð ñûðàñûíäà âåðèëìèøäèð (“Ñå÷èëìèø ÿñÿðëÿð”,
Áàêû, 1950, ñÿù.288). Ì.Ìàùìóäáÿéîâóí “Òöðê ÿëèôáàñû âÿ èëê ãèðàÿò” (Áàêû,
1909, 3-úö ÷àïû) äÿðñëèéèíèí ôþùðöñòöíäÿ äÿ ùÿìèí øåðèí ãàðøûñûíäà
éàçûëìûøäûð: “Ìÿíçóìåéè-Àááàñ Ñÿùùÿò”.
ÒßÍÁßË, ÝÖËËßÐÈÍ ÁßÙÑÈ
(ñÿù.162-163)
Ùÿð èêè øåèð èëê äÿôÿ Ì.Ìàùìóäáÿéîâóí “Èëê ãèðàÿò” äÿðñëèéèíäÿ “Àááàñ
Øèðâàíè” èìçàñû èëÿ ÷àï îëóíìóøäóð (Áàêû, 1908, ñÿù.37-38, 45-47). “Ñå÷èëìèø
ÿñÿðëÿð”èí 1950-úè èë íÿøðèíè ùàçûðëàðêÿí “Èëê ãèðàÿò” äÿðñëèéèíè ÿëäÿ åäÿ
áèëìÿäèéèìèç ö÷öí, “Îä áè÷èíè” êèìè, áó èêè øåðèí äÿ íÿøð òàðèõèíè âÿ èëê ÷àï
îëóíäóüó ìÿíáÿéè ìöÿééÿíëÿøäèðÿ áèëìÿìèøäèê. Áóíà ýþðÿ äÿ “Ñå÷èëìèø
ÿñÿðëÿð”äÿ îíóí íÿøð òàðèõè ìÿëóì îëìàéàí øåèðëÿð ñûðàñûíäà âåðèëìèøäèð
(ñÿù.163, 164).
ÊÖ×ß ÓØÀÜÛ, ÃÀÐÛØÃÀ Âß ÌÈË×ßÊ, ÀÉÛ Âß ÀÐÛËÀÐ, ÒÖËÊÖ
Âß ÃÓÐÄ, ÒÖËÊÖ Âß ÌÅÉÌÓÍ, ÀÉÛ Âß ØÈÐ, ÎÜÐÓ Âß ÀÍÀÑÛ,
ÝÖÍ Âß ÊÖËßÊ, ÑßÐ×ß Âß ÃÛÐÜÛ, ÓËÀà Âß ÀÑËÀÍ
(ñÿù.164-171)
Áó øåèðëÿð Ì.Ìàùìóäáÿéîâëà À.Ñÿùùÿòèí òÿðòèá åòäèêëÿðè “Éåíè ìÿêòÿá”
(“Ö÷öíúö èë”) äÿðñëèéèíäÿ íÿøð îëóíìóøäóð. Áàêû, 1909, ñÿù.6-7, 8-9, 24-25,
35, 42, 43, 45, 51, 57, 65, 90.
ÈËÊ ÁÀÙÀÐ
(ñÿù.172)
“Ìÿêòÿá” æóðíàëû, 1912, ¹9.
422

ÈÊÈ ÓØÀÃ
(ñÿù.173)
“Ìÿêòÿá” æóðíàëû, 1912, ¹11.
ÊÞ×
(ñÿù.174)
“Ìÿêòÿá” æóðíàëû, 1912, ¹13.
ÀÍÀ Âß ÁÀËÀ
(ñÿù.175)
“Ìÿêòÿá” æóðíàëû, 1912, ¹14.
ÈÊÈ ÄÀÍÀ
(ñÿù.176)
“Ìÿêòÿá” æóðíàëû, 1912, ¹21.
ÌßÊÒßÁ ØÀÝÈÐÄÈ
(ñÿù.177)
À.Ñÿùùÿò. “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”, Áàêû, 1912, Û ùèññÿ, ñÿù.7-8. À.Ñÿùùÿòèí
òÿðúöìÿëÿðè òîïëàíàí “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè” êèòàá÷àñûíûí Û ùèññÿñèíäÿ ìöÿëëèôèí
þç èìçàñû èëÿ èêè îðèæèíàë øåðè ÷àï îëóíìóøäóð êè, îíëàðäàí áèðè “Ìÿêòÿá
øàýèðäè”äèð.
ÀØÏÀÇ Âß ÏÈØÈÊ
(ñÿù.178)
“Ìÿêòÿá” æóðíàëû, 1913, ¹7.
ÁÈÐ ÌßÊÒßÁÄß ÈÌÒÀÙÀÍ
(ñÿù.181)
“Ìÿêòÿá” æóðíàëû, 1913, ¹9.
423

ÙÅÊÀÉßËßÐ
ÚßÐÐÀÙËÛÃ
(ñÿù.185)
“Ìÿêòÿá æóðíàëû, 1915, ¹6-7. Ùåêàéÿ ðóñ éàçû÷ûñû À.Ï.×åõîâóí “Õèðóðýèéà” àäëû ùåêàéÿñèíäÿí èãòèáàñ åäèëìèøäèð. Ùåêàéÿíèí áàøëàíüûúûíäà ìöÿëëèô
éàçìûøäûð: “À.Ï.×åõîâà íÿçèðÿ”.
ÁßÄÁßÕÒ ÀÈËß
(ñÿù.190)
“Èãáàë” ãÿçåòè, 2 àïðåë 1915, ¹902.
ÃÀÐÀÝÖÍËÖ ÙßËÈÌß
(ñÿù.193)
“Ãàðäàø êþìÿéè” æóðíàëû, ìàé, 1917.

ÏÉÅÑËßÐ
ÉÎÕÑÓËËÓÃ ÅÉÈÁ ÄÅÉÈË
(ñÿù.199-211)
À.Ñÿùùÿò. Éîõñóëëóã åéèá äåéèë, Áàêû, 1912. Ìÿøùóð ðóñ äðàìàòóðãó
À.Í.Îñòðîâñêèíèí “Áåäíîñòü íå ïîðîê” àäëû êîìåäèéàñûíäàí èãòèáàñ åäèëìèøäèð.
ÍÅÔÒ ÔÎÍÒÀÍÛ
(ñÿù.212-225)
Àááàñ Ñÿùùÿò. Íåôò ôîíòàíû, Áàêû, 1912.
ÚßÙÀËßÒ ÑßÌßÐßÑÈ, ÉÀÕÓÄ ÁÈÐ ÉÅÒÈÌÈÍ ÕÎØÁßÕÒËÈÉÈ
(ñÿù.226-233)
“Ìÿêòÿá” æóðíàëû, 1912, ¹13, 14, 15. Ïéåñ 1914-úö èëäÿ Áàêûäà àéðûúà
êèòàá÷à øÿêëèíäÿ íÿøð îëóíìóøäóð.
424

ÒÀÜÛ Âß ÍÀÜÛ
(ñÿù.234-240)
Ïéåñèí ÷àï îëóíäóüó èëê ìÿíáÿéè ìöÿééÿí åòìÿê ìöìêöí îëìàäû.
Ñîâåò ùàêèìèééÿòè èëëÿðèíäÿ “Òÿáëèü âÿ òÿíãèä òåàòðû”íäà îéíàíìûø áó ÿñÿðèí
ìÿòíè À.Ñÿùùÿòèí “ßñÿðëÿðè”íèí 1935-úè èë ÷àïû ÿñàñûíäà âåðèëèð.
ßðÿá ÿëèôáàñûíäà “íóí” (í) âÿ “òåé” (ò) ùÿðôëÿðè áèð íþãòÿíèí àðòûã îëìàñû
èëÿ ôÿðãëÿíèðëÿð:
– íóíäóð,
– òåéäèð.

ÌßÃÀËßËßÐ
ÒßÇß ØÅÈÐ ÍÅÚß ÎËÌÀËÛÄÛÐ?
(ñÿù.243)
“Ùÿéàò” ãÿçåòè, 23 ôåâðàë 1905, ¹14.
Ñÿùùÿòèí íÿøð åäèëìèø èëê ìÿãàëÿñèäèð. “ßäÿáè-åëìè ôåëéåòîí” àäû èëÿ ÷àï
îëóíìóøäóð. Ìÿãàëÿíèí ñîíóíà ÿëàâÿ åäèëìèø øåèð “Ñûíûã ñàç” êèòàáûíäà “Áàùàð
àõøàìû” ñÿðëþâùÿñè èëÿ âåðèëìèøäèð (ñÿù.7). Øåðèí:
Àùÿñòÿëèéèéíÿí öôöãÿ åéëÿéèð àùÿíý,
Øÿôôàô ñÿìàäÿ ýþðöíöð øþâãè-ôÿçàðÿíý –
áåéòèíè ìöÿëëèô “Ñûíûã ñàç”äà àøàüûäàêû øÿêèëäÿ òÿñùèù åòìèøäèð:
Àùÿñòÿ ýöíÿø åéëÿð èêÿí áàòìàüà àùÿíý,
Ýþé öçðÿ áóëóòëàð äà àëàð ñåâìÿëè ìèí ðÿíý.
Øåèð ìÿãàëÿ èëÿ áèðëèêäÿ íÿøð îëóíóð.
ÃÀÐÀ ÕßÁßÐ
(ñÿù.245)
“Ìÿëóìàò” ãÿçåòè, 19 èéóë 1911, ¹16.
Ñÿùùÿòèí äàùè Àçÿðáàéúàí øàèðè Ì.ß.Ñàáèðèí þëöìöíö õÿáÿð âåðÿí èëê
ìÿãàëÿñèäèð.
Ñàáèðÿ ùÿñð åäèëÿí “Ñàáèð, åé øàèðè-äöùàïÿðâÿð” ìèñðàñû èëÿ áàøëàíàí áó
ìÿãàëÿíèí ñîíóíäà âåðèëìèøäèð.
425

ÑÀÁÈÐ
(ñÿù.246)
“Éåíè èðøàä” ãÿçåòè, 29, 31 àâãóñò, 6 ñåíòéàáð 1911, ¹2, 4, 7.
Ñàáèð ùàããûíäà éàçûëàí èëê åëìè ÿñÿðäèð. Áþéöê øàèðèí “Ùîïùîïíàìÿ”ñèíÿ
“Ñàáèðèí òÿðúöìåéè-ùàëû” àäëû ìöãÿääèìÿíè éàçàí Ñÿùùÿò áó ÿñÿðèíäÿí äÿ
èñòèôàäÿ åòìèøäèð.
Ñàáèðèí ÿñÿðëÿðèíäÿí ýÿòèðèëÿí áÿçè íöìóíÿëÿðäÿ ÷àï âàðèàíòëàðû àðàñûíäà
ôÿðãëÿð âàðäûð. Áó íÿøðäÿ Ñÿùùÿòèí ìÿòíè ÿñàñ ýþòöðöëìöøäöð.
ßáäöëùÿãã Ùàìèä (1851-1937) – ìÿøùóð òöðê øàèðè âÿ äðàìàòóðãó,
“Ìÿãáÿð”, “ßøáÿð”, “Äöõòÿðè-ùèíäó” âÿ ñ. ÿñÿðëÿðèí ìöÿëëèôèäèð.
“Ìÿëóìàò” – 1911-úè èëäÿ Ìåùäèáÿé Ùàúûíñêèíèí ðåäàêòîðëóüó èëÿ íÿøð
îëóíàí ýöíäÿëèê ñèéàñè, ÿäÿáè ãÿçåòäèð.
Âèêòîð Ùöãî (1802-1885) – ðîìàíòèçì ìÿêòÿáèíÿ ìÿíñóá ôðàíñûç øàèðè
âÿ ðîìàí÷ûñûäûð. “Ñÿôèëëÿð”, “Ïàðèñ Íîòðäàì êèëñÿñè”, “93-úö èë”, “Ýöëÿí
àäàì” êèìè ÿñÿðëÿðè ìÿøùóðäóð.
Í.Â.Ãîãîë (1809-1852) – áþéöê ðóñ ðåàëèñò éàçû÷ûñûäûð. “Òàðàñ Áóëáà”,
“Ìöôÿòòèø”, “Þëö úàíëàð” êèìè êëàññèê ÿñÿðëÿðèí ìöÿëëèôèäèð.
Ì.É.Ñàëòûêîâ-Øåäðèí (1826-1889) – áþéöê ðóñ ñàòèðèê éàçû÷ûñûäûð. “Úÿíàá
Ãîëîâëéîâëàð” ðîìàíûíûí ìöÿëëèôèäèð.
Øàòîáðèàí Ô.Ð. (1768-1848) – ôðàíñûç éàçû÷ûñûäûð. Ìöðòÿúå áóðæóà
ðîìàíòèêè âÿ äþâëÿò õàäèìèäèð. Ìîíàðõèéàíûí áÿðïà åäèëìÿñè ìöíàñèáÿòèëÿ
“Äå Áîíàïàðòå åò äåñ Áàóðáàíñ” (1814) (“Áîíàïàðò âÿ áóðáîíëàð ùàããûíäà”)
àäëû ÿñÿðèíè éàçìûøäûð.
Ñÿùùÿò, ìÿãàëÿäÿ “Ôðàíñûç øàèðëÿðèíäÿí Øàòîáðèàí ôðàíñûç ãþâìöíöí
ñÿëòÿíÿò õÿíàäàíûíäàí îëàí áóðáîíëàðëà Íàïîëåîí Áîíàïàðò àðàñûíäàêû
ìöãàéèñÿéÿ äàèð áèð êèòàá éàçìûøäûð” äåäèêäÿ ùÿìèí ÿñÿðÿ èøàðÿ åäèð.
Øàòîáðèàí åéíè çàìàíäà “Àòàëà” (1801) âÿ “Ðåíå” (1802) êèìè ðîìàíëàð
äà éàçìûøäûð.
Íàïîëåîí Áîíàïàðò (1769-1821) – 1804-1815-úè èëëÿðäÿ Ôðàíñà èìïåðàòîðó îëìóøäóð.
Áóðáîíëàð – Ôðàíñàäà óçóí ìöääÿò ùàêèìèééÿò ñöðìöø ñöëàëÿäèð.
Ìèðçÿ ßëÿñýÿð õàí ßòàáÿê – Èðàí èíãèëàáû äþâðöíäÿ ôÿäàèëÿð ÿëåéùèíÿ
ìöáàðèçÿ àïàðàí ìöðòÿúå äþâëÿò õàäèìëÿðèíäÿí îëìóøäóð. Ùÿñÿí Àüà àäëû áèð
íÿôÿð ìöúàùèä òÿðÿôèíäÿí þëäöðöëìöøäöð.
Ìÿùÿììÿäÿëè øàù (1872-1925) – Èðàí èíãèëàáû èëëÿðèíäÿ Èðàí øàùû (19071909) îëìóøäóð. Èðè òîðïàã ñàùèáëÿðèíèí ìÿíàôåéèíè ìöäàôèÿ åòìèø, èíãèëàáè
ãöââÿëÿð ÿëåéùèíÿ ìöáàðèçÿ àïàðìûø, ìèëëè ìÿúëèñè ãîâìóøäóð.
ßáöëãàñûì Ôèðäîâñè (434 (41)-1020) – äàùè ôàðñ âÿ òàúèê øàèðèäèð. Ìÿøùóð
“Øàùíàìÿ” äàñòàíûíûí ìöÿëëèôèäèð.
426

ßøðÿô Ìÿùÿììÿä ÿôÿíäè (1845-1912) – ýþðêÿìëè òöðê ñàòèðèê øàèðèäèð.
Ñÿéàâóø – ßáöëãàñèì Ôèðäîâñèíèí “Øàùíàìÿ” ïîåìàñûíäàêû ñóðÿòëÿðäÿíäèð.
Ñóëòàí Ìàùìóä Ãÿçíÿâè (969-1000) – ßáöëãàñûì Ôèðäîâñèéÿ “Øàùíàìÿ”
äàñòàíûíû éàçäûðàí Ãÿçíÿâè ïàäøàùûäûð.
Íàìèã Êàìàë (1840-1888) – ìÿøùóð òöðê øàèðè, ïóáëèñèñòè âÿ äþâëÿò õàäèìèäèð. “Òÿñâèðè-ÿôêàð” ãÿçåòèíè íÿøð åòìèø, ñóëòàí èñòèáäàäû ÿëåéùèíÿ ìöáàðèçÿ
àïàðìûøäûð. Òöðê ðîìàíûíûí ÿñàñûíû ãîéìóø, “Âÿòÿí, éàõóä Ñèëèñòðÿ” àäëû òàðèõè
äðàìû èíãèëàáäàí ÿââÿë Áàêûäà ñÿùíÿéÿ ãîéóëìóøäóð. Íàìèã Êàìàë ÕÕ ÿñð
Àçÿðáàéúàí ðîìàíòèêëÿðèíÿ òÿñèð ýþñòÿðìèø ãàáàãúûë òöðê øàèðëÿðèíäÿíäèð.
Ìÿëèê øàù Úÿëàëÿääèí (1055-1092) – Ñÿëúóã ùþêìäàðëàðûíäàíäûð. Àòàñû
Àëï Àðñëàí þëÿíäÿí ñîíðà ùàêèìèééÿòÿ êå÷ìèø, Àçÿðáàéúàíûí øèìàë
ùèññÿñèíäÿ ñÿëúóãèëÿðèí ùþêìðàíëûüûíû ìþùêÿìëÿíäèðìÿéÿ ÷àëûøìûøäûð.
ÑÀÁÈÐÈÍ ÒßÐÚÖÌÅÉÈ-ÙÀËÛ
(ñÿù.256)
Áþéöê ñàòèðèêèí ùÿéàòûíäàí áÿùñ åäÿí èëê ìÿãàëÿäèð.
1912-úè èëäÿ Ñÿùùÿò âÿ ìöÿëëèì Ìàùìóä áÿé Ìàùìóäáÿéîâóí ñÿéè èëÿ
÷àï îëóíìóø “Ùîïùîïíàìÿ” êèòàáûíäà ÷ûõìûøäûð (“Ùîïùîïíàìÿ”, Áàêû,
1912, ñÿù.4-12). “Ùîïùîïíàìÿ”íèí ñîíðàêû íÿøðëÿðèíÿ äàõèë åäèëìèøäèð.
“Ñàáèðèí òÿðúöìåéè-ùàëû”íû éàçàðêÿí Ñÿùùÿò “Ñàáèð” ìÿãàëÿñèíäÿí
èñòèôàäÿ åòìèøäèð. “Ùîïùîïíàìÿ”íèí 1912-úè èë ÷àïûíäà Ñàáèðèí þëöì òàðèõè
éàíëûø îëàðàã “1912-úè èë” ýåòìèøäèð.
1278-úè èë çèëùèúúÿ àéûíûí ÿââÿëèíúè ýöíö – 1862-úè èëèí 30 ìàéûíà
ìöòàáèãäèð.
1329-úó èë ðÿúÿá àéûíûí 28-è – 1911-úè èëèí 12 èéóëóíà (éåíè öñëóáëà 25
èéóë) ìöòàáèãäèð.
“Ýöëöñòàí” – ìÿøùóð ôàðñ øàèðè Ñÿäè Øèðàçèíèí (1203) (1210-1293) ÿñÿðè.
Ìÿùÿììÿä Òÿððàù – Àçÿðáàéúàí øàèðèäèð. Ãÿçÿë, ãÿñèäÿ éàçìûø, Øàìàõûäà Ñÿùùÿòèí ðÿùáÿðëèê åòäèéè ÿäÿáè ìÿúëèñèí èøòèðàê÷ûëàðûíäàí îëìóøäóð.
Ñàáèðèí âÿ Ñÿùùÿòèí äîñòó èäè.
Àüàÿëèáÿé Íàñåù (1850-1913) – Àçÿðáàéúàí øàèðèäèð. Ãÿçÿë âÿ ãÿñèäÿëÿð
éàçìûø, Øàìàõûäà Ñàáèðèí ðÿùáÿðëèê åòäèéè ÿäÿáè ìÿúëèñèí èøòèðàê÷ûëàðûíäàí
îëìóøäóð. Ñàáèðèí âÿ Ñÿùùÿòèí äîñòó èäè.
Ôèðèäóíáÿé Êþ÷ÿðëè (1863-1920) – ýþðêÿìëè Àçÿðáàéúàí ïåäàãîãó âÿ
ÿäÿáèééàòøöíàñûäûð. Àçÿðáàéúàí ÿäÿáèééàòû òàðèõèíÿ äàèð åëìè ÿñÿðëÿðèí, ìöõòÿëèô ìÿçìóíëó ïóáëèñèñò ìÿãàëÿëÿðèí ìöÿëëèôèäèð. Ñàáèð âÿ Ñÿùùÿòëÿ äîñò
îëìóø, îíëàðëà ìÿêòóáëàøìûøäûð. Ñÿùùÿòèí Ô.Êþ÷ÿðëèéÿ éàçäûüû èêè ìÿíçóì
ìÿêòóáó “ßñÿðëÿð”ÿ äàõèë åäèëìèøäèð.
427

...þç ÿéàëû äà îíà äöøìÿí îëóá... – Åëìè ÿäÿáèééàòäà ñöáóò îëìóøäóð êè,
Ñàáèðèí “Íÿäàìÿò âÿ øèêàéÿò” øåðèíäÿêè øèêàéÿò÷è ãàäûíûí ñèìàñûíäà øàèðèí
àðâàäûíû ýþðìÿê äîüðó äåéèëäèð.
“Íÿøðè-ìààðèô” úÿìèééÿòè – Áàêûäà òÿøêèë îëóíàí õåéðèééÿ úÿìèééÿòëÿðèíäÿí áèðèäèð. 1905-úè èë èíãèëàáûíûí òÿñèðèëÿ Àçÿðáàéúàíäà ìààðèôèí èíêèøàôûíà
êþìÿê ìÿãñÿäèëÿ éàðàäûëìûøäûð. Éàçû÷û âÿ ìöÿëëèì Ñóëòàíìÿúèä Ãÿíèçàäÿ
(1863-1937) âÿ æóðíàëèñò âÿ ìöÿëëèì ßëèñêÿíäÿð Úÿôÿðçàäÿ (1875-1941)
úÿìèééÿòèí ôÿàë öçâëÿðèíäÿí âÿ òÿøêèëàò÷ûëàðûíäàí îëìóøäóð.
ØÀÈÐÈ-ÌßÐÙÓÌ ÑÀÁÈÐ ßÔßÍÄÈÍÈÍ ÃßÁÐÈ
(ñÿù.263)
“Èãáàë” ãÿçåòè, 1912, ¹161.
À.Ñÿùùÿò Ì.ß.Ñàáèðèí âÿôàòûíäàí ñîíðà îíóí ãÿáðèíèí ýþòöðöëìÿñè âÿ
ÿñÿðëÿðèíèí íÿøðè ö÷öí èàíÿ òîïëàìàã èøèíÿ ðÿùáÿðëèê åòìèø âÿ áó ìÿãñÿäëÿ
êå÷èðèëÿí ìöõòÿëèô òÿäáèðëÿðèí òÿøêèëàò÷ûëàðûíäàí îëìóøäóð.
ÌÖÃßÄÄÈÌß
(ñÿù.264)
“Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”, Û úèëä, Áàêû, 1912, ñÿù, 4-6.
Øàèðèí òÿðúöìÿëÿðèíäÿí èáàðÿò êèòàáûíà éàçäûüû ìöãÿääèìÿäèð.
À.Ñ.Ïóøêèí (1799-1837) – äàùè ðóñ øàèðèäèð. Éåíè ðåàëèñò ðóñ ÿäÿáèééàòûíûí
áàíèñèäèð. “Éåâýåíè Îíåýèí”, “Êàïèòàí ãûçû”, “Áîðèñ Ãîäóíîâ”, “Äóáðîâñêè”
ÿñÿðëÿðèíèí ìöÿëëèôèäèð. À.Ñÿùùÿò Ïóøêèí éàðàäûúûëûüûíà õöñóñè ðÿüáÿò
ýþñòÿðìèø âÿ îíóí õåéëè ÿñÿðèíè òÿðúöìÿ åòìèøäèð.
Ì.É.Ëåðìîíòîâ (1814-1841) – äàùè ðóñ øàèðèäèð. À.Ñÿùùÿò ÷îõ ñåâäèéè áó
ñÿíÿòêàðûí “Ìòñûðè”, “Ùàúû Àáðåê”, “Ïåéüÿìáÿð”, “×ÿðêÿñëÿð”, “Ìöáàùèñÿ”
êèìè ÿñÿðëÿðèíè Àçÿðáàéúàí äèëèíÿ òÿðúöìÿ åòìèøäèð.
Ú.Áàéðîí (1788-1824) – ìÿøùóð èíýèëèñ øàèðè, èíãèëàáè ðîìàíòèçìèí
ýþðêÿìëè íöìàéÿíäÿëÿðèíäÿí áèðèäèð. “Ìàíôðåä”, “Øèëéîí ìÿùáóñó”, “Äîí
Æóàí” âÿ á. ÿñÿðëÿðèí ìöÿëëèôèäèð.
Áàéðîíèçì – ÕÛÕ ÿñðäÿ Áàéðîíóí àäû èëÿ áàüëû ÿäÿáè-èúòèìàè úÿðÿéàíäûð.
Áàéðîíèçìèí ðóñ ÿäÿáèééàòûíà – Ïóøêèí âÿ Ëåðìîíòîâ éàðàäûúûëûãëàðûíà òÿñèðè
îëìóøäóð êè, Ñÿùùÿò ìöãÿääèìÿäÿ áóíó íÿçÿðäÿ òóòóð.
ÁÈÐ-ÈÊÈ ÑÞÇ
(ñÿù.265)
“Ñûíûã ñàç”, Áàêû, 1912, ñÿù.2. Øàèðèí èëê øåèðëÿð ìÿúìóÿñèíÿ éàçäûüû ìöãÿääèìÿäèð.
428

Òîôèã Ôèêðÿò (1867-1915) – ìÿøùóð òöðê øàèðè, ïåäàãîãó âÿ æóðíàëèñòèäèð.
“Ðöáàáè-øèêÿñòÿ” âÿ “Õÿëöãóí äÿôòÿðè” îíóí Àçÿðáàéúàíäà éàéûëìûø ÿñÿðëÿðèíäÿíäèð. Ò.Ôèêðÿò ÕÕ ÿñð Àçÿðáàéúàí ðîìàíòèêëÿðèíÿ òÿñèð ýþñòÿðÿí ãàáàãúûë
Òöðêèéÿ øàèðëÿðèíäÿíäèð.
“ÑÞÂÃÀÒ” ÎÕÓÚÓËÀÐÛÍÀ
(ñÿù.266)
“Ñþâãàò” ãÿçåòè, 29 ñåíòéàáð, 1916, ¹24. Èõòèñàðëà âåðèëèð.
“Ñþâãàò” – ýöíäÿëèê ñèéàñè, èãòèñàäè, ÿäÿáè ãÿçåò. Ðåäàêòîðó âÿ íàøèðè
À.Ìèðçÿçàäÿ. 1916-1917-úè èëëÿðäÿ íÿøð îëóíìóøäóð.
Èáí Ñèíà (980-1037) – îðòà ÿñðëÿð Øÿðãèíèí áþéöê àëèìè, åíñèêëîïåäèñòäèð.
Áóõàðà øÿùÿðèíäÿ äîüóëìóø âÿ òÿùñèëèíè îðàäà àëìûøäûð. ßñÿðëÿðèíè ÿðÿá âÿ
ôàðñ äèëëÿðèíäÿ éàçìûøäûð. “Êèòàáè-ÿø-øÿôà”, “ßë-ãàíóí ôèòòèááè”, “Äàíèøíàìÿ”
êèìè ÿñÿðëÿðè ìÿøùóðäóð.
Ôàðàáè ßáó Íÿñð Ìÿùÿììÿä (870-950) – îðòà ÿñðëÿð Øÿðãèíèí áþéöê àëèì
âÿ ôèëîñîôóäóð. Ñûð-Äÿðéà öçÿðèíäÿêè Ôàðàá øÿùÿðèíäÿ äîüóëìóøäóð. Àíòèê
ôÿëñÿôÿíèí, Àðèñòîòåëèí ôÿëñÿôè ýþðöøëÿðèíèí Øÿðãäÿ òÿáëèüàò÷ûëàðûíäàí îëìóøäóð.
ÃßÍÄÈÍ ÂÖÚÓÄÓÌÓÇÀ ÎËÀÍ ÔÀÉÄÀÑÛ
(ñÿù.268)
“Ñþâãàò” ãÿçåòè, 13 ôåâðàë, 1917, ¹135.
Ãàëåí, Êëàâäè (òÿõ. 130 – òÿõ. 200) – éóíàí ùÿêèìè âÿ òÿáèÿòøöíàñûäûð. Îðòà
ÿñðëÿðäÿ òèáá åëìèíèí èíêèøàôûíà ýöúëö òÿñèð ýþñòÿðìèøäèð. Òèááÿ, ôÿëñÿôÿéÿ,
ìÿíòèãÿ äàèð ÿñÿðëÿðèí ìöÿëëèôèäèð. Øÿðãäÿ Úàëèíóñ àäû èëÿ äÿ òàíûíûð.
Ùèïïîêðàò (åðàìûçäàí ÿââÿë, òÿõìèíÿí 460-377) – ãÿäèì Éóíàíûñòàíûí
ìÿøùóð ùÿêèìëÿðèíäÿí, òèáá åëìèíèí ÿñàñûíû ãîéàíëàðäàí áèðèäèð. Øÿðãäÿ
Áîêðàò àäû èëÿ äÿ òàíûíûð.
Ñïåíñåð Ùåðáåðò (1820-1903) – èíýèëèñ ôèëîñîôó âÿ ñîñèîëîãóäóð. “Áèîëîýèéàíûí ÿñàñëàðû”, “Ñèíòåòèê ôÿëñÿôÿíèí ñèñòåìè” êèìè ÿñÿðëÿðèí ìöÿëëèôèäèð. Äèí
èëÿ åëìèí áèðëÿøäèðèëìÿñèíèí òÿðÿôäàðû îëìóø, ôÿëñÿôÿäÿ àãíîñòèñèçì âÿ
ïîçèòèâèçì íÿçÿðèééÿëÿðèíè ìöäàôèÿ åòìèøäèð.
ÌÈËËßÒ ÌßÚËÈÑÈ
(ñÿù.271)
“Ñþâãàò” ãÿçåòè, 4 àïðåë, 1917, ¹175.
429

20 èéóí. Ùÿããè Âåéñîâóí àòàñû Ùàúû Èñìàéûë Âåéñîâ Ñÿùùÿòèí Øàìàõûäà éîëäàøëûã åòäèéè ãàáàãúûë àäàìëàðäàí èäè. 484. 1913-úö èëäÿ À. èëê òÿùñèëèíè îðàäà àëìûøäûð. Ñîâåòÿ ñÿäð ñå÷èëèð âÿ “Ùöììÿò” òÿøêèëàòûíà áàø÷ûëûã åäèð.Ñÿùùÿòèí 6 ìöõáèð ìÿêòóáó Ðóñèéàäà Ôåâðàë èíãèëàáûíäàí ñîíðà Øàìàõûäà éàðàíàí ñèéàñè.275) “À÷ûã ñþç” ãÿçåòè. 30 ìàé. 2 ìàé.. ¹433.273) “Ñþâãàò” ãÿçåòè. 20 íîéàáð 1917. Ìàùìóä áÿé Ìàùìóäáÿéîâ (1863-1923) – ýþðêÿìëè ìöÿëëèì âÿ ìààðèô õàäèìè. Ìóñòàôà ÿôÿíäè – ÕÕ ÿñðèí ÿââÿëèíäÿ Øàìàõûíûí ýþðêÿìëè äèí õàäèìëÿðèíäÿí áèðè. Ýþðöøëÿðèíäÿ áèð ñûðà ìöðòÿúå úÿùÿòëÿð îëìóøäóð. “Èúòèùàä” æóðíàëûíû íÿøð åòìèøäèð. Ñîâåò ùàêèìèééÿòè èëëÿðèíäÿ áèð ñûðà ïàðòèéà âÿ äþâëÿò âÿçèôÿëÿðèíäÿ ÷àëûøûð. Ö×ÖÍÚÖ ÁÈÐ ÄÖØÌßÍ (ñÿù. 544. Áþéöê Ðóñèéàíûí ìþúöçíöìà èíãèëàáû – 1917-úè èë áóðæóà äåìîêðàòèê Ôåâðàë èíãèëàáû íÿçÿðäÿ òóòóëóð. øàèðè âÿ æóðíàëèñòèäèð.. èãòèñàäè âÿ ìÿäÿíè ùÿéàòûí òÿñâèðèíÿ ùÿñð îëóíìóøäóð.Àáäóëëà Úþâäÿòáÿé (1869-1932) – òöðê ùÿêèìè.Ìàùìóäáÿéîâ Ñàáèðèí âÿ Ñÿùùÿòèí éàõûí äîñòó îëìóøäóð. Ùÿããè Âåéñîâ (1895-1974) – ÿìÿêäàð ùÿêèì. Ãîðè ñåìèíàðèéàñûíû áèòèðìèø. 18 àâãóñò. ØÀÌÀÕÛÄÀÍ (ìöõáèð ìÿêòóáëàðû) (ñÿù. ÕÕ ÿñðèí ÿââÿëëÿðèíäÿ áèð-áèðèíèí àðäûíúà äÿðñëèêëÿð íÿøð åäÿí Ì. 1917. 505. 502.Ñÿùùÿò âÿ ß. À. 1919-úó èëäÿ áîëøåâèê ïàðòèéàñû ñûðàëàðûíà äàõèë îëóð. ßëèùåéäÿð Ãàðàéåâ (1896-1938) – Øàìàõû øÿùÿðèíäÿ äîüóëìóø. òÿðÿããèïÿðâÿð Àçÿðáàéúàí çèéàëûëàðûíûí äÿôÿëÿðëÿ èôøà åòäèêëÿðè Øàìàõû ãàçèñè Ùàúû Ìÿúèä ÿôÿíäèíèí îüëó. ¹197. 610.ßôÿíäèéåâ èëÿ áèðëèêäÿ Âîëãà áîéó ñÿéàùÿòèíäÿ îëìóøäóð. Áàêûäà ìöÿëëèìëèê åòìèøäèð. 26 ìàðò. Ñÿùùÿòëÿ áèðëèêäÿ “Éåíè ìÿêòÿá” (1909) âÿ “Òöðê ÿäÿáèééàòûíà èëê ãÿäÿì” (1914) äÿðñëèêëÿðèíè òÿðòèá åòìèøäèð. 430 . 1917-úè èëäÿ Øàìàõûäà Ôÿùëÿ âÿ ßñêÿð Äåïóòàòëàðû Ñîâåòèíèí éàðàäûëìàñûíäà èøòèðàê åäèð.

Øàèãÿ éàçäûüû ìÿêòóáóí ìöñòÿãèë áèð ïàð÷àñûíû òÿøêèë åäèð. ÒßÐÚÖÌßËßÐ ÍßÜÌÅÉÈ ÎÐÄÁÅÙÈØÒ (ñÿù. Ðçà Çàêè – Áàòóìäà äîüóëìóø ÕÕ ÿñðèí ÿââÿëëÿðèíäÿ Ýÿíúÿ âÿ Áàêûäà áÿäèè úÿùÿòäÿí çÿèô ÿñÿðëÿð íÿøð åòìèøäèð. “Íàêàì ãûç” (1911). “Àëáàëû áàüû” (1903-1904) âÿ á.×åõîâ (1860-1904) – ìÿøùóð ðóñ éàçû÷ûñû. íèéÿ îëäóç. ßýÿð÷è øàèðèí åùòèñàñ åòäèéè íöêàòè-íàçèêåéè-øåðèíè êÿìàëûíúà òÿðúöìÿéÿ ìöâÿôôÿã îëìàäûì âÿ ëàêèí “Ìà ëà éöäðöêÿ êöëëùó ëà éöòðöêÿ êöëëöùó” (òÿðúöìÿñè: òàìàìèëÿ àíëàøûëìàéàí áöòöíëöêëÿ àòûëìàç) áàáèíäÿí áÿãÿäðè-ãöââÿ òöðêúÿéÿ ÷ûõàðòìàãëûüà ìöáàäèðÿò åéëÿäèì” (ìÿêòóáóí ÿñëè Àçÿðáàéúàí Ìÿðêÿçè Äþâëÿò Àðõèâèíèí “ßäÿáèééàò âÿ èíúÿñÿíÿò øþáÿñè”íäÿ À. ñîâåò äþâðöíäÿ èñÿ ìöÿëëèì îëìóøäóð. Ìöÿëëèô òÿðúöìÿ ùàããûíäà áåëÿ ìÿëóìàò âåðèð: “Ôðàíñàíûí ìÿøùóð øöÿðàëàðûíäàí Æàí Ðàìîíóí “Íÿüìåéè-îðä áåùèøò” ñÿðëþâùÿñè èëÿ ãàéÿò ëÿòèô áèð ìÿíçóìÿñèíè òÿðúöìÿ åòìèøÿì. “Ìÿíçóìåéè-ùèúðàí” (1908). “Ôÿäàéè-åøã” (1912) àäëû ÿñÿðëÿðè ÕÕ ÿñð ìÿòáóàòûíäà êÿñêèí òÿíãèä îëóíìóøäóð. ÿâÿò. áåéëÿ áÿçÿêëè? – ÿâÿçèíÿ: Ñîðäóì. íÿ ö÷öí îëìóñóíóç áþéëÿ áÿçÿêëè? Éàõóä: Åé àëìà àüàúëàðû. À. àøàüûäàêû òÿùðèôëÿðÿ éîë âåðèëìèøäèð: Ñîðäóì. 40-50-úè èëëÿðäÿ Ñ.Ì.295) Áó øåèð Ñÿùùÿòèí èëê òÿðúöìÿëÿðèíäÿí îëóá îíóí 1905-úè èëäÿ À. ÿñÿðëÿðè ìÿøùóðäóð. ñàòèðèê ùåêàéÿëÿð âÿ ïéåñëÿð ìöÿëëèôèäèð.Øàèãèí ôîíäóíäà ñàõëàíûëûð). ÿúÿáà. “Ãûëàôëû àäàì” (1898). ¹8-9) ÷àï îëóíìóø. “Ö÷ áàúû” (1900). “Çàâàëëû Úàâàä”.Êèðîâ àäûíà Àçÿðáàéúàí Äþâëÿò Óíèâåðñèòåòèíäÿ ÿðÿá äèëèíäÿí äÿðñ äåìèøäèð. ýÿíúëèéèíäÿ ðóùàíè. 431 . “6 íþìðÿëè ïàëàòà” (1892).ßáöëãàñûì ßìèíçàäÿ – Øàìàõûäà äîüóëìóø.Ï. ìÿíúÿ áó ýöí àéðûúà ùàëÿò. íÿäèð ñèçäÿ áó ùàëÿò? – ÿâÿçèíÿ: Âàð ñèçäÿ. Øåèð èëê äÿôÿ “Ìààðèô âÿ ìÿäÿíèééÿò” æóðíàëûíäà (1923.

îëóáñóç áåëÿ ìÿñðóð? – ÿâÿçèíÿ: Îëìóø èäèíèç äöí áàøà-áàø ÿáð èëÿ ìÿñòóð. “Éåíè ìÿêòÿá”. ÇßÙÌßÒÊÅØ ÀÉÛ (ñÿù. Èíäè öçöíöçäÿí ñà÷ûëûð éåð öçöíÿ íóð.Ìàùìóäáÿéîâ. 1909. Áàêû.Éàõóä: Äöí ýèðéÿëè ÿáð èëÿ âàð èäèç ùàìû ìÿñòóð. ñÿù. “ßñÿðëÿð”èí èëê íÿøðèíäÿ éàíëûø îëàðàã îðèæèíàë øåèð êèìè âåðèëìèøäèð (ñÿù. “Ëåáåäü.60-61.39.Ñÿùùÿò. ñÿù. ÚÖÒ×Ö Âß ÈËÀÍ (ñÿù. “Ñëîí è Ìîñüêà” òÿìñèëèíèí òÿðúöìÿñèäèð. À. À. “Éåíè ìÿêòÿá”. ÞÐÄßÊ Âß ÕßÐ×ßÍÝ (ñÿù.300) Ì. ñÿù. À.Ìàùìóäáÿéîâ.Ñÿùùÿò. “Éåíè ìÿêòÿá”.161).296) Ì. 1909. ÁÀËÛÃ.297) Ì. Áàêû. ÔÈË Âß ÀËÀÁÀØ (ñÿù. “Êðåñòüÿíèí è Çìåÿ” òÿìñèëèíèí òÿðúöìÿñèäèð. À. “Éåíè ìÿêòÿá”.Ìàùìóäáÿéîâ. 1909.Ñÿùùÿò.Ìàùìóäáÿéîâ. Áàêû. 1909. “Éåíè ìÿêòÿá”. ñÿù.28. À.Ìàùìóäáÿéîâ.Ñÿùùÿò. Áàêû.86-87.Ñÿùùÿò. 1909. 432 . “Òðóäîëþáèâûé ìåäâåä” òÿìñèëèíèí òÿðúöìÿñèäèð. “Ãóñè” òÿìñèëèíèí òÿðúöìÿñèäèð.31-32.301) Ì. Áàêû. Èíäè íÿäèð áàèñ êè. Ùóêà è Ðàê” òÿìñèëèíèí òÿðúöìÿñèäèð. ñÿù. ÃÀÇËÀÐ (ñÿù.299) Ì.

306) Ì. ñÿù. “Éåíè ìÿêòÿá”.É. “Éåíè ìÿêòÿá”. “Ïðóä è Ðåêà” òÿìñèëèíèí òÿðúöìÿñèäèð. Ì. “ßñÿðëÿð”èí 1935-úè èë íÿøðèíäÿ ñÿùâ îëàðàã îðæèíàë ÿñÿð êèìè òÿãäèì åäèëÿí áó øåèð (ñÿù.Ìàùìóäáÿéîâ. 1909. Áàêû. À. Áàêû. “Éåíè ìÿêòÿá”. À. ñÿù. ÑÀÇÀÍÄÀËÀÐ (ñÿù.90-91.Ñÿùùÿò.162) ÿñëèíäÿ È.150-155.Ìàùìóäáÿéîâ. À.88-89.Ìàùìóäáÿéîâ.Ñÿùùÿò.302) Ì.116-117.Àüàçàäÿ. ÌÒÑÛÐÈ (ñÿù. Áàêû.Ñÿùùÿò.149). “Éåíè ìÿêòÿá”. ñÿù. ÃÀÐÀÃÓØ Âß ÀÐÛ (ñÿù.À.Ìàùìóäáÿéîâ.305) Ì.Ñÿùùÿò.127-128. ÝÞË Âß ×ÀÉ (ñÿù.ÃÓÐÄ Âß ÃÓÇÓ (ñÿù. 433 .304) Ì. “Éåíè ìÿêòÿá”. À.Ìàùìóäáÿéîâ. 1910. ßñÿðèí ÿââÿëèíÿ ÿëàâÿ îëóíìóø íÿñð ïàð÷àñû èëê èêè ôÿñëèí ìÿçìóíóäóð. “Êâàðòåò” òÿìñèëèíèí òÿðúöìÿñèäèð. “Îðåë è Ï÷åëà” òÿìñèëèíèí òÿðúöìÿñèäèð. ñÿù. “ßñÿðëÿðè”íè 1950-úè èë ÷àïûíäà òÿðúöìÿíèí íàòàìàì âàðèàíòû ÿñàñ ýþòöðöëìöøäöð. Ïîåìà èõòèñàðëà òÿðúöìÿ åäèëìèøäèð. Áàêû. Áó íÿøðÿ òÿðúöìÿíèí òÿêìèëëÿøìèø âàðèàíòû äàõèë åäèëìèøäèð (Ô. 1912. “ßñÿðëÿð”èí 1935-úè èë íÿøðèíäÿ ñÿùâ îëàðàã îðèæèíàë øåèð êèìè òÿãäèì îëóíìóøäóð (ñÿù. 1909. ñÿù. 1910.Ñÿùùÿò.234-244).Ëåðìîíòîâóí åéíè àäëû ïîåìàñûíäàí òÿðúöìÿäèð. 1910. Èõòèñàðëà òÿðúöìÿ îëóíìóøäóð. ñÿù. ßäÿáèééàò ìÿúìóÿñè. À.Êðûëîâóí “Âîëê è ßãíåíîê” òÿìñèëèíèí òÿðúöìÿñèäèð.303) Ì. Áàêû. Áàêû.

“Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”íÿ òÿðúöìÿíèí èøëÿíìèø. ÛÛ ùèññÿ.320) À.8-12.Ñÿùùÿò. Ùàçûðêû íÿøðäÿ ùÿìèí ñîí ìÿòí âåðèëèð. ÌÖÁÀÙÈÑß (ñÿù.4-6.Øàèãèí “Ýöëçàð” äÿðñëèéèíäÿ íÿøð îëóíìóøäóð (ñÿù. 434 .319) À. 1912. “Ñïîð” øåðèíèí òÿðúöìÿñèäèð. ¹24).15-23. 1912. Ðóñ øàèð âÿ ÿäèáè Ëåðìîíòîâäàí òÿðúöìÿ ñÿðëþâùÿñè “Éåíè èðøàä” ãÿçåòèíäÿ íÿøð îëóíìóøäóð (29 éàíâàð 1912. “Ðîäèíà” øåðèíèí òÿðúöìÿñèäèð. ñÿù.ÏÅÉÜßÌÁßÐ (ñÿù. Äÿñòÿñèíèí ãàðøûñûíäà áèð äÿôÿ Øàò äàüûéëà ùþúúÿò åäèðäè áþéëÿ: Òÿðúöìÿ åéíè âàõòäà À. Øåèð ùÿìèí èëäÿ “Ìöáàùèñÿ. 1912.Ñÿùùÿò. ×ßÐÊßÑËßÐ (ñÿù. òÿêìèëëÿøäèðèëìèø ìÿòíè äàõèë åäèëìèøäèð. Û ùèññÿ. Ãÿçåò âàðèàíòûíäà òÿðúöìÿ áåëÿ áàøëàíûð: Êàçáåê äàüû þç ùÿìúèíñè äàüëàðûí. “Ïðîðîê” øåðèíèí òÿðúöìÿñèäèð.237-241). “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”.323) À. ñÿù. ÂßÒßÍ (ñÿù.Øàèãèí “Ýöëçàð” äÿðñëèéèíäÿ äÿ íÿøð îëóíìóøäóð (Áàêû.148-152). Ùÿìèí èëäÿ À. ñÿù.35-37.Ñÿùùÿò “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”.320) À. Áàêû.129). Ùÿìèí èëäÿ À. Áàêû.Øàèãèí “Ýöëçàð” äÿðñëèéèíäÿ äÿ íÿøð îëóíìóøäóð (ñÿù. ÛÛ ùèññÿ.Ñÿùùÿò “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. ñÿù. ÛÛ ùèññÿ. “×åðêåñû” øåðèíèí òÿðúöìÿñèäèð. “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. ñÿù.

Ìàùìóäáÿéîâ. ñÿù.Ñÿùùÿò.348) Ì. À. 435 . ñÿù. Ö× ÕÓÐÌÀ ÀÜÀÚÛ (ñÿù. Áàêû. “Õàäæè Àáðåê” ïîåìàñûíûí òÿðúöìÿñèäèð. À. ñÿù. ÛÛ ùèññÿ.335) À. 1909. “Äàðû Òåðåêà” øåðèíèí òÿðúöìÿñèäèð. “Éåíè ìÿêòÿá”. Òÿðúöìÿíèí ñîíóíäà éàçûëìûøäûð: “Âèêòîð Ùöãîäàí èãòèáàñ”. Íèçàìèíèí “Õÿìñÿ”ñèíÿ íÿçèðÿ îëàðàã “Ìÿòëÿöë-ÿíâàð” ÿñÿðèíè éàçìûøäûð. ÛÛ ùèññÿ. ×ÿðêÿç äèëèíäÿ “ãàòèë” äåìÿêäèð. ñÿù. ßìèð Õîñðîâ Äÿùëÿâè (1253-1325) – ùèíä øàèðè âÿ àëèìèäèð.23-26.26-28.347) Ì.Ñÿùùÿò “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”.156.Ñÿùùÿò “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”.328) À.16-17.Ñÿùùÿò “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. ßñÿðëÿðèíè ôàðñ äèëèíäÿ éàçìûø. 1909. Áàêû. Ìÿøùóð ðîìàíëàðû èëÿ éàíàøû øåèðëÿð äÿ éàçìûøäûð.Øàèãèí “Ýöëçàð” äÿðñëèéèíäÿ ÷ûõìûøäûð (ñÿù. ÎÜËÓÌÀ ÍßÑÈÙßÒ (ñÿù. Âèêòîð Ùöãî (1802-1885) – ôðàíñûç øàèðè âÿ ÿäèáèäèð. ÉÀÒÌÛØ ÓØÀà (ñÿù. ÛÛ ùèññÿ.Ñÿùùÿò. “Òðè ïàëüìû” øåðèíèí òÿðúöìÿñèäèð.Ìàùìóäáÿéîâ. Àâðîïà ðîìàíòèçìèíèí ÿí áþéöê íöìàéÿíäÿëÿðèíäÿí áèðèäèð. ÙÀÚÛ ÀÁÐÅÊ (ñÿù. ìÿíøÿéè åòèáàðèëÿ òöðê îëìóøäóð.ÒÅÐÅÊÈÍ ÑÞÂÃÀÒÛ (ñÿù.32-49. Òàðèõ âÿ ÿäÿáèééàòøöíàñëûüà äàèð ÿñÿðëÿðè âàðäûð. ñÿù.327) À. Åéíè èëäÿ À. “Éåíè ìÿêòÿá”.275-277).

350) “Ùÿãèãÿò” ãÿçåòè.Ñÿùùÿòèí ãåéäè. “Óòîïëåííèê” øåðèíèí òÿðúöìÿñèäèð. “Öûãàíû” ÿñÿðèíäÿí òÿðúöìÿäèð. “Ïðîðîê” øåðèíèí òÿðúöìÿñèäèð. ÛÛ ùèññÿ.354) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”.38-39. “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. “Êàâêàç” øåðèíèí òÿðúöìÿñèäèð.351) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. 1912. Åéíè èëäÿ À.352) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. ÃÀÐÀ×ÛËÀÐ (ñÿù. 1911. ñÿù. ñÿù. Ãàèí – áèçúÿ Ãàáèë ùÿçðÿò Àäÿìèí îüëóäóð. ¹117.6-7.32-33). “Çèìà” øåðèíèí òÿðúöìÿñèäèð. Áÿçè ÿøõàñà ýþðöíöá èñòèìäàä åäèð. ñÿù. Èêèíúè äÿôÿ “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”íäÿ íÿøð îëóíìóøäóð (Û ùèññÿ. ñÿù. 25 ìàé 1910. ÛÛ ùèññÿ.351) “Ìÿêòÿá” æóðíàëû. ÛÛ ùèññÿ. îíóí ðóùó ìÿãáóëè-äÿðýàù îëàðàã àâàðà áèð ùàëäà äàèì ýÿçèð. “Ãàðäàøûì Àáäóëëà Øàèãÿ” ñÿðëþâùÿñè èëÿ íÿøð îëóíìóøäóð. Áóðàäà Ïóøêèí îíà èøàðÿ åäèð.Ñÿùùÿò”. ñÿù.ÃÀÔÃÀÇ (ñÿù.33-35). ñÿù.3.Øàèãèí “Ýöëçàð” äÿðñëèéèíäÿ äÿ íÿøð îëóíìóøäóð (Áàêû. Áåëÿ äåéèðëÿð êè. Û ùèññÿ. ÑÓÄÀ ÁÎÜÓËÌÓØ (ñÿù. Òÿðúöìÿíèí èøëÿíìèø âàðèàíòû ñîíðà “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”íäÿ íÿøð îëóíìóøäóð (Û ùèññÿ. Øåðèí àëòûíäà éàçûëìûøäûð: “Ïóøêèíäÿí ìöòÿðúèìè: À.2-4.128). 436 . – À. ÏÅÉÜßÌÁßÐ (ñÿù. ñÿù. ¹2. ÃÛØ (ñÿù.

Ïóøêèíäÿí òÿðúöìÿäèð. Ðóñ êÿíäëèñèíèí ìÿèøÿòèíè. “Äåòñòâî âåñåëîå. äîüìà éóðäóí çÿíýèí òÿáèÿòèíè òÿðÿííöì åäÿí øåèðëÿð éàçìûøäûð. ñÿù. Û ùèññÿ. ñÿù. ñÿðëþâùÿ èñÿ ìöòÿðúèì òÿðÿôèíäÿí ãîéóëìóøäóð. ÉÀÕÓÄ Ó×ÓÐÓÌ (ñÿù. Û ùèññÿñèíäÿ ÷àï îëóíìóøäóð (ñÿù. À. 437 . Ñîíðà “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”äÿ íÿøð îëóíìóøäóð (Û ùèññÿ.361) “Ìÿêòÿá” æóðíàëû. ÉÀÉ ÑßÙßÐÈ (ñÿù. ñÿù. “Îáâàë” øåðèíèí òÿðúöìÿñèäèð. ÛÛ ùèññÿ. “Çèìíÿÿ äîðîãà” øåðèíèí òÿðúöìÿñèäèð.Ñ.358) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”.18-20. ¹2. (1824-1861) – ðóñ øàèðèäèð. ÉÀ ÃÛØ ÑßÔßÐÈ (ñÿù. ñÿù. ÛÛ ùèññÿ. Øåèð ñÿðáÿñò òÿðúöìÿ îëóíìóø. “Çèìà” øåðèíèí òÿðúöìÿñèäèð.355) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. 1911.“ÃÎÂÜÀËÛ ÝÖÇßÐÝßÙËßÐÈ ÙßÐ ÝÖÍ ÝßÇßÐßÌÑß” (ñÿù. ñÿù. äåòñêèå ãðåçû” ìèñðàñû èëÿ áàøëàíàí øåðèí òÿðúöìÿñèäèð.Ñ. Íèêèòèí È.357) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”.52-54.359) “Ìÿêòÿá” æóðíàëû.359) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”.69-70.3). ÛÛ ùèññÿ. àüûð ýöçÿðàíûíû òÿñâèð åäÿí ðåàëèñò ÿñÿðëÿð. ÓØÀÃËÛà ÕÀÒÈÐÀÒÛ (ñÿù.70. 1911. ÃÛØ ÉÎËÓ. Ó×ÃÓÍ. ÃÛØ (ñÿù.8-9). Ñîíðà “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”íèí. ¹1.

ñÿù.Í.Í. À. Èëê øåèðëÿð êèòàáû 1846-úû èëäÿ íÿøð îëóíìóøäóð.ÀÍÀ ÄÓÀÑÛ (ñÿù.Ð.364) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. Èúòèìàè ìÿçìóíäà ëèðèê øåèðëÿð. 1845. (1743-1816) – ìÿøùóð ðóñ øàèðèäèð. ïîåìàëàð éàçìûø.363) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. ñÿù. Æàäîâñêè É.È.367) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. (1825-1893) – ðóñ øàèðè âÿ òÿíãèä÷èñèäèð.365) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. ÄÈËßÍ×È (ñÿù.11-12. “Ìÿüðèá ýöíÿø438 .Áàéðîí. Â. “Êíéàç Ìåøøåðñêèíèí þëöìöíÿ ìÿðñèéÿ” (1779).20-21. ÂßÒßÍÈ ÉÀÄÀ ÑÀËÌÀà (ñÿù. áèð ñûðà ïéåñëÿðèí ìöÿëëèôèäèð. Û ùèññÿ. Û ùèññÿ.12-14. Ãÿðáè Àâðîïà ÿäÿáèééàòûíäàí Ú. Êîçëîâ È. ñÿù. Ìèñêåâè÷ âÿ áàøãà êëàññèêëÿðèí ÿñÿðëÿðèíè òÿðúöìÿ åòìèøäèð. ÉÀÜÛØÄÀÍ ÑÎÍÐÀ (ñÿù.Ñÿùùÿòèí ìþâçóëàðûíà óéüóí ýÿëÿí òÿáèÿòÿ äàèð øåèðëÿð éàçìûøäûð (“Àõøàì âÿ ñÿùÿð”.Ïëåøøåéåâäÿí òÿðúöìÿäèð.Â. Û ùèññÿ. À. Äåðæàâèí Ã.14-16.284). èúòèìàè ÿäàëÿòñèçëèéèí òÿíãèäè ìöùöì éåð òóòóð. ßñÿðëÿðèíäÿ êÿíäëèëÿðèí ùÿéàòû. Äàíòå. ÕÛÕ ÿñðèí ÿââÿëëÿðèíäÿ ðîìàíòèê ðóñ øåðèíèí èíêèøàôûíà îíóí éàðàäûúûëûüû ìöñáÿò òÿñèð ýþñòÿðìèøäèð. “ßñÿðëÿðè 1935-úè èë ÷àïûíäà øåèð éàíëûø îëàðàã ðóñ øàèðè Ìèõàéëîâà àèä åäèëìèøäèð (ñÿù. Ïëåøøåéåâ À.Ñêîòò. Û ùèññÿ. Û ùèññÿ. “Øÿëàëÿ” (1798) øåèðëÿðèíè. 1846 âÿ á). “Ýåúÿ”. (1779-1840) – ðóñ øàèðèäèð.10-11. 1846-úû èëäÿ “Øåèðëÿð” àäëû êèòàá÷àñû íÿøð îëóíìóøäóð.362) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. (1824-1883) – ðóñ øàèðèäèð. ñÿù. ÊÈÌ ÌßÍß ÉÀÂÓÐÀÃÄÛÐ (ñÿù. ñÿù.

ñÿù.368-369) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. Øåêñïèðèí “Ðîìåî âÿ Úöëéåòòà”. ÉÀÉ ÝÅÚßÑÈÍÈÍ ÀÕØÀÌÛ. (1868-1930) – ðóñ ïðîëåòàð øàèðèäèð. Òÿðúöìÿëÿðè ñûðàñûíäà Ýåòåíèí “Ôàóñò”. ñÿù. èíòèì ëèðèêàéà ýöúëö ìåéë ýþñòÿðìèøäèð. àëìàí âÿ èñïàí äèëëÿðèíäÿí òÿðúöìÿëÿð åòìèøäèð. Ðîìàíòèê öñëóáäà øåèðëÿð éàçìûø.Ñ. Û ùèññÿ. ÏÀÉÛÇ (ñÿù.21). (1884-1911) – ðóñ øàèðèäèð. ×ÀÉ ÊßÍÀÐÛ. À. Íåêðàñîâóí òÿñèðèëÿ éàçäûüû èëê øåèðëÿðè 90-úû èëëÿðèí ÿââÿë439 . Û ùèññÿ. Øåðèí ñîíóíäà éàçûëìûøäûð: “Ãðåêîâäàí èãòèáàñ”. Áèð ìöääÿò ðóñ ñèìâîëèñòè Ê. äå Ìöññåíèí “Ðîëëà” ÿñÿðëÿðèíè. Èíýèëèñ.Â. (1810-1866) – ðóñ øàèðè âÿ òÿðúöìÿ÷èñèäèð. (1809-1842) – Ñÿùùÿòèí ÷îõ ñåâäèéè ðóñ øàèðëÿðèíäÿí îëìóøäóð. Ãðåêîâ Í.27-28.Ï. áóíà ýþðÿ 1950-úè èë íÿøðèíäÿ øåðèí ìöÿëëèôè ìöÿééÿíëÿøäèðèëìÿìèøäèð (ñÿù.25-26.Â.Ä. ôðàíñûç. Îíóí ïîåçèéàñûíà ìÿõñóñ ñàäÿëèê. çÿùìÿòÿ ìàðàã. Øêóëéîâ Ô.372) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. ñÿù.Ãðåêîâ ðöáàáè. êÿíäëè ùÿéàòûíà.Ï. 26-27. ÏÀÉÛÇÛÍ ÍÈØÀÍßËßÐÈ (ñÿù. Ãîôìàí Â.22-24. ÏÀÉÛÇ (ñÿù. òÿáèÿòè äóéìàã óñòàëûüû Ñÿùùÿò øåðèíÿ ÷îõ óéüóí èäè. ñÿù. ßìÿê ôÿàëèéÿòèíÿ ôÿùëÿëèêëÿ áàøëàìûøäûð. òÿáèÿò ìÿíçÿðÿëÿðèíè òÿñâèð åäÿí îðèæèíàë øåèðëÿð äÿ éàçìûøäûð.373) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”.270). Í. Ùåéíåíèí øåèðëÿðèíè ýþñòÿðìÿê îëàð.370) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”.Áàëìîíòóí òÿñèðè àëòûíäà îëìóøäóð. ÒÀÕÛË ÁÈ×ÈÍÈ (ñÿù. Û ùèññÿ. Û ùèññÿ.16-17. 24-25.ëÿðè”íäÿ øåðèí ìöÿëëèôèíèí àäû ÿëèôáà õÿòàñû öçöíäÿí “Ãîôìàí” éåðèíÿ “Ãîêìàò” (ÿðÿá ÿëèôáàñûíäà áèð íþãòÿíèí àðòûã äöøìÿñè öçöíäÿí) ýåòìèø (ñÿù. Êîëòñîâ À.

Íå÷àéåâ É. ÛÛ ùèññÿ. 1905-úè èë äåêàáð ñèëàùëû öñéàíûíäà ôÿàë èøòèðàê åòìèø. Û ùèññÿ. Àëìàí ìààðèô÷èëèéèíèí ýþðêÿìëè íöìàéÿíäÿñèäèð.É.. ñÿù.ëÿðèíäÿ íÿøð îëóíìóøäóð. Ýåòå È. Áåëîóñîâ È. (1863-1930) – ðóñ øàèðèäèð. Òÿðúöìÿíè ìöÿëëèô àøàüûäàêû ãåéä èëÿ íÿøð åòäèðìèøäèð. ñÿù.49.13-15. “Çâåçäà”.29-31. Áó ñÿùâ “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”íäÿí ýÿëèð (Û ùèññÿ.379) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. ñÿù. Ðóñ çÿùìÿòêåøëÿðèíèí àüûð ùÿéàòûíû òÿñâèð åäÿí øåèðëÿð éàçìûøäûð. (1749-1832) – äàùè àëìàí øàèðè âÿ ìöòÿôÿêêèðèäèð.Áåëîóñîâäàí òÿðúöìÿäèð. 1887) àäëû òÿðúöìÿ êèòàáûäûð.376) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”.À. (1859-1925) – ðóñ øàèðèäèð. Óøàãëàð ö÷öí øåèð âÿ ùåêàéÿëÿð äÿ éàçìûøäûð. Èëê ìÿòáó ÿñÿðè Ò.378) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. 440 . “Ìàêñèì Ãîðêèíèí “Ãÿðèíäÿ” àäëû äðàìûíäàí”.49-52. Áþéöê ïðîëåòàð ÿäèáè À. ÛÛ ùèññÿ. ñÿù. “Ïðàâäà” êèìè áîëøåâèê ãÿçåòëÿðèíäÿ ÿñÿðëÿðè íÿøð îëóíìóøäóð.À. Ìîðèñ Ùàðòìàíäàí òÿðúöìÿäèð. ÃÛØ ÑÀÁÀÙÛ (ñÿù. “ßñÿðëÿð”äÿ øàèðèí ôàìèëèéàñû éàíëûø îëàðàã “Òåá÷àéåâ” ýåòìèøäèð.28-29.Ãîðêèäÿí Àçÿðáàéúàí äèëèíÿ èëê òÿðúöìÿäèð. ÀÜ ÏÀËÒÀÐ (ñÿù.29). Û ùèññÿ. ñÿù.Â. ßìÿê – øàèðèí ÿñàñ ìþâçóëàðûíäàíäûð. (ñÿù. ÁÀÒÛÐ.Ã. ßÐÄÎ ÌßËÈÊ (ñÿù. ÃÛØ ÝÅÚßÑÈ (ñÿù.Øåâ÷åíêîíóí “Êîáçàð”äàí (“Èç Êîáçàðÿ”.374) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. ÛÛ ùèññÿ.375) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”.Ì. ÝÖÍ ×ÛÕÛÐ. Úàùàíøöíóë “Ôàóñò” ÿñÿðèíèí ìöÿëëèôèäèð. ñÿù. È..

Ïëåøøåéåâ. Ñÿùùÿò îíóí ìöàñèð úÿìèééÿòÿ íèôðÿòèíè.62. òàðèõè ìþâçóëàð. ñÿù. ñÿù. Ìèíñêè Í. (1842-1871) – èíãèëàá÷û ðóñ øàèðèäèð.Ì.59-61. (1917-1875) – ðóñ øàèðè âÿ äðàìàòóðãóäóð.Ìèõàéëîâà ÿñàñëàíìûø (“Áåëîå ïîêðûâàëî”. Ì. “Øåèðëÿð” (1883) àäëàíàí êèòàáû ÷àð ñåíçóðàñû òÿðÿôèíäÿí ìÿùâ åäèëìèøäèð.Ë.Ê. ÄÓÑÒÀà (ñÿù.È. Ùîëìñ Ìèëëåð È.383) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. ÕßÁßÐÄÀÐ! (ñÿù.Ê. ðîìàí âÿ äðàìëàð éàçìûøäûð. Ï.52).Ë. Òîëñòîé À.È.Ìèõàéëîâ.Í. Èëê íÿøðäÿ ñîí ìèñðà éàíëûø êþ÷öðöëìöøäöð. Èíãèëàáè-äåìîêðàòèê úÿðÿéàíà ìÿíñóá îëàí øàèð äþâðöí ìöùöì ìÿñÿëÿëÿðèíÿ ùÿñð îëóíìóø øåèðëÿð éàçìûøäûð. àçàäëûüà îëàí ìåéëèíè òÿðÿííöì åäÿí ìÿøùóð “Äèíëÿ!” (“Ñëóøàé!”) øåðèíè “Õÿáÿðäàð!” àäû èëÿ òÿðúöìÿ åòìèøäèð.382) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. ò.299). áàëëàäàëàðû Ðóñèéàäà ýåíèø éàéûëìûøäûð.Ñÿùùÿò þç òÿðúöìÿñèíäÿ Ì. 441 . ñÿù. À.Ìîðèñ Ùàðòìàí (1821-1872) – ìàúàð éàçû÷ûñûäûð. ÛÛ ùèññÿ. ÑÖÊÓÒ (ñÿù.384) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. Ì. 246) âÿ ìöÿëëèô êèìè éàíëûø îëàðàã Ìîðèñ Ùàðòìàí ÿâÿçèíÿ Ì. Èíãèëàáè ìþâçóäà øåèðëÿðè âàðäûð. “ßñÿðëÿð”èí 1950-úè èë íÿøðèíÿ ñàëûíìàìûøäûð. Ñî÷èíåíèÿ.Âåéíáåðã òÿðÿôèíäÿí ðóñ äèëèíÿ òÿðúöìÿ åäèëìèøäèð. ÛÛÛ ñòð. ÛÛ ùèññÿ.Ë. Äîüðóäóð îðäà äåéèëñèí. 50-60-úû èëëÿðäÿ éàçäûüû ëèðèê øåèðëÿðè. (1855-1937) – ðóñ øåðèíäÿ äåêàäåíòèçìèí ÿñàñûíû ãîéàíëàðäàí îëìóøäóð.Í. 1915.Ë.Òîëñòîé” ýåòìèøäèð.Ìèõàéëîâó ýþñòÿðìèøäèð (“Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. î éåðÿ øàéàíäûð (ñÿù. Ãðàô íÿñëèíäÿí îëìóø.Òîëñòîé” ÿâÿçèíÿ éàíëûø îëàðàã “À. À. ÛÛ ùèññÿ.Ìèõàéëîâ.54-55. ÛÛ ùèññÿ. “Àü þðòöê” àäëû øåðè 60-70-úè èëëÿðäÿ ðóñ îõóúóëàðû àðàñûíäà ìÿøùóð îëìóø. “ßñÿðëÿðè”è 1950-úè èë íÿøðèíäÿ “À. ñÿù.

“ÈÑÒÈÃÁÀË ÁÈÇÈÌÄÈД.53). Ñ.À.Øåâ÷åíêîíóí (1814-1861) “Êàôèð” (“Åðåòèê”) àäëû øåðèíèí èõòèñàðëà ñÿðáÿñò òÿðúöìÿñèäèð. Øåâ÷åíêîäàí òÿðúöìÿ”. “ÈÐßËÈ”. ÛÛ ùèññÿ.67-68. “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè” êèòàá÷àñûíäà øåðèí ìöÿëëèôè ýþñòÿðèëìÿäèéèíäÿí (ÛÛ ùèññÿ.Ñÿùùÿò “Ãóðòóëóø” æóðíàëûíäà íÿøð åòäèðìèø (16 îêòéàáð 1915. (1862-1887) – ðóñ øàèðèäèð.Ñÿùùÿò ÷åõ âÿòÿíïÿðâÿðè Éàí Ãóñà ùÿñð îëóíìóø òÿðúöìÿñèíè áåëÿ èçàùàòëà íÿøð åòäèðìèøäèð: “Éàí Ãóñ ãöðóíèâöñÿòàäà ïàïàëàðûí éîëñóç ìÿñëÿêèíè òÿðê åòìÿéè òþâñèéÿ åäÿí õðèñòèàí ðÿùáÿðëÿðèíäÿíäèð êè.Íàäñîíà àèä îëàí áó øåèðëÿðèí êèòàáäà áÿçèñèíèí ìöÿëëèôè ýþñòÿðèëìÿìèø. Øåðè èêèíúè äÿôÿ À.Ñÿùùÿò èêèíúè íÿøðäÿ øåðèí ÿñë ìöÿëëèôèíè ýþñòÿðèð. ñÿù. Èëê íÿøðäÿ ìöÿëëèô êèìè ýþñòÿðèëÿí Áåëîóñîâ ÿñëèíäÿ Øåâ÷åíêîíóí ùÿìèí øåðèíè ðóñ 442 . Áþéöê Óêðàéíà øàèðè Ò. Íåêðàñîâ øåðèíÿ ìåéë ýþñòÿðìèø.65) Ñÿùùÿòèí èëê êèòàáëàðûíà îðèæèíàë ÿñÿð êèìè äàõèë åäèëìèøäèð (ßñÿðëÿðè. ýÿëÿúÿéÿ èíàì Íàäñîí øåðè ö÷öí ñÿúèééÿâèäèð. “ÇÈÍÄÀÍ” (ñÿù. îíóí ìÿøùóð “Äðóã ìîé. ÛÛ ùèññÿ. Áóíà ýþðÿ äÿ Ñÿùùÿò éàðàäûúûëûüûíäàí áÿùñ åäÿí òÿäãèãàò÷ûëàð äà éàíëûø îëàðàã áó øåèðäÿí óçóí ìöääÿò îðèæèíàë ÿñÿð êèìè áÿùñ åòìèøëÿð.É. Áåëÿëèêëÿ. “Çèíäàí” øåðèíèí ñîíóíäà èñÿ éàçûëìûøäûð: “ßñàñû Íàäñîíäàí”.É. ÉÀÍ ÃÓÑÓÍ ËÈÑÀÍÛÍÄÀÍ ÄÅÉÈËÌÈØÄÈÐ (ñÿù.391) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. óñòàëûé. ñÿù. áðàò ìîé. “ÙßÉÀÒ”. ðàùèáè-ìÿøùóð Éàí Ãóñóí äèëèíäÿí ñþéëÿíìèø. Ïóøêèí. Èðòèúà äþâðöíöí òÿñèðè èëÿ éàðàíàí êöñêöíëöêëÿ áÿðàáÿð. ¹2) âÿ îíà áåëÿ øÿðù âåðìèøäèð: “Ãöðóíè-âöñòàäà Ôðàíñà ìÿëèêÿñè Êîíñòàíñûí ôÿðìàíû èëÿ îääà éàíäûðûëìàãëà åäàì úÿçàñûíà ìÿùêóì åäèëÿí øÿùèäè-ùöððèééÿò. áèëàõèðÿ ïàïàëàð òÿðÿôèíäÿí åäàì úÿçàñûíà ìÿùêóì îëóá åùðàãè-áèííàð åäèëìèøäèð”. ñÿù. À.62-67. ñòðàäàþùèé áðàò” ìèñðàñû èëÿ áàøëàíàí øåðèíè “Èñòèãáàë áèçèìäèð” àäû èëÿ ñÿðáÿñò òÿðúöìÿ åòìèøäèð. Íàäñîí Ñ.Áåëîóñîâ (1863-1930) ýþñòÿðèëèð.Ã. 1935. “ÄÀÍÛØÌÀ”. À. äþâðöí ãàáàãúûë èäåéàëàðûíû òÿðÿííöì åäÿí øåèðëÿð éàçìûøäûð. “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”íäÿ øåðèí ìöÿëëèô ðóñ øàèðè âÿ ìöòÿðúèìè È.Ñÿùùÿò Íàäñîí éàðàäûúûëûüûíà õöñóñè ùÿâÿñ ýþñòÿðìèø. ñÿù. Áàêû.386-390) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. À.

ïóáëèñèñò ÿñÿðëÿð. Øåèð “ßñÿðëÿð”èí 1935-úè èë íÿøðèíäÿ ñÿùâ îëàðàã îðèæèíàë ÿñÿðëÿð è÷ÿðèñèíÿ äàõèë åäèëìèøäèð (ñÿù. ¹353.Ñÿùùÿò òÿðúöìÿ ö÷öí ðóñ ìÿòíèíÿ ìöðàúèÿò åòìèøäèð. “ÌßÍ ÌÖÃßÄÄßÑ ÒßÑÂÈÐËßÐÈÍ ÞÍÖÍÄß” (ñÿù. ëèðèê øåèðëÿð íÿøð åòäèðìèøäèð. ÕÀÍßÍÄß ÃÎÃÈ (ñÿù. 1915.ÁÀÐÀÒÀØÂÈËÈ ÍßØÈÄßËßÐÈÍÄßÍ (ñÿù. 1916-úû èëäÿ Ýöðúöñòàíäà Í.Ñåðåòåëè (1840-1915) – ìÿøùóð ýöðúö øàèðèäèð. ¹44). ¹20-21. Õàëãûí ìèëëè àçàäëûüû ìþâçóñóíäà òàðèõè ïîåìàëàð éàçìûø.Ñåðåòåëèíèí þëöìö Àçÿðáàéúàíäà áþéöê èòêè êèìè ãàðøûëàíìûøäû. Èêèíúè òÿðúöìÿñè “Õàíÿíäÿ Ãîãè” àäëàíûð. “ßñÿðëÿð”ÿ èëê äÿôÿ äàõèë åäèëèð. Í. Èêèíúè íÿøðäÿ Ñÿùùÿò áÿçè ìèñðàëàðäà äöçÿëèøëÿð åòìèøäèð. Òÿðúöìÿ áåëÿ áèð ãåéäëÿ íÿøð îëóíìóøäóð.100). 16. Êàòîëèê êèëñÿñèíèí òÿáëèü åòäèéè äèíè åùêàìëàðûí ÿëåéùèíÿ îëìóø âÿ áöíöí ö÷öí êèëñÿäÿ ìöùàêèìÿ îëóíóá áèð äèíñèç êèìè éàíäûðûëìûøäûð. Ýþðöíöð.400) “À÷ûã ñþç” ãÿçåòè.Ð. 443 . 16 äåêàáð 1916.Áàðàòàøâèëèíèí àíàäàí îìëàñûíûí 100 èëëèéè ãåéä îëóíàðêÿí (øàèðèí 1817úè èëäÿ äîüóëìàñû ñîíðàëàð ìÿëóì îëìóøäóð) Ñÿùùÿò äÿ áó éóáèëåéÿ þç òÿðúöìÿñè èëÿ úàâàá âåðìèøäèð.äèëèíÿ ÷åâèðÿí òÿðúöìÿ÷èäèð.Ì. Øåâ÷åíêî Éàí Ãóñ ñóðÿòèíäÿ âÿòÿíèí àçàäëûüû óüðóíäà ìöáàðèçÿ àïàðàí ãÿùðÿìàíû òÿðÿííöì åòìèøäèð.Ñÿùùÿò øàèðèí èêè ÿñÿðèíè òÿðúöìÿ åäèá íÿøð åòäèðìèøäèð. Éåíè ýöðúö ÿäÿáèééàòûíûí áàíèëÿðèíäÿíäèð. ¹50.393) “Èãäàì” ãÿçåòè. À. À. Éàí Ãóñ (1369-1445) – ÷åõ õàëãûíûí ìèëëè-àçàäëûüû óüðóíäà ìöáàðèçÿ àïàðìûøäûð. “Íÿúèá ãîíøóìóç ýöðúö ìèëëÿòèíèí øàèðè Àêàêè Ñåðåòåëèíèí âÿôàòû ìöíàñèáÿòèëÿ ÿøàðûíäàí òÿðúöìÿ åäèëìèø ïàð÷à. À. Êîíñòàíñ – Éàí Ãóñóí ìöùàêèìÿ îëóíäóüó øÿùÿðèí àäûäûð. À. Ìÿáÿäëÿðÿ ìÿõñóñ òÿñâèð ìöãàáèëèíäÿ”.394) “Éåíè èãäàì” ãÿçåòè. 17 àïðåë 1915. 11 íîéàáð 1961. Òÿðúöìÿíè áèðèíúè äÿôÿ ïðîôåññîð Êàìðàí Ìÿììÿäîâ íÿøð åòäèðìèøäèð (“ßäÿáèééàò âÿ èíúÿñÿíÿò” ãÿçåòè.

1908. Ïóøêèí. Áàêû. 1923.407) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. ÌÀÉÛÑ ÝÅÚßÑÈ (ñÿù. Àëôðåä äå Ìöññå (1810-1857) – ôðàíñûç øàèðèäèð.Ìàùìóäáÿéîâ. Øàèðèí “ßñÿðëÿðè”íèí áöòöí íÿøðëÿðèíÿ îðèæèíàë øåèð êèìè äàõèë åäèëìèøäèð.88. ¹1. ÛÛ ùèññÿ. Ôðàíñûç äèëèíäÿí òÿðúöìÿäèð.28-29) äÿðñëèéèíäÿ èìçàñûç íÿøð îëóíìóøäóð. ÁÀÜ×À (ñÿù. Òîëñòîé. ÌÖßËËÈÔËßÐÈ ÌßËÓÌ ÎËÌÀÉÀÍ ÒßÐÚÖÌßËßÐ ÒßÁÈßÒÈÍ ÝÖËÌßÑÈ (ñÿù. ñÿù. Áàêû. ñÿù.Áàðàòàøâèëè Í. Èëê ÿñÿðëÿðèíè ðîìàíòèçì öñëóáóíäà éàçìûøäûð. Áó òÿðúöìÿíèí ùàíñû ìÿíáÿ ÿñàñûíäà íÿøð åäèëäèéèíè ìöÿééÿíëÿøäèðìÿê ìöìêöí îëìàäû. Ìÿøùóð “Ìåðàíè” øåðèíèí ìöÿëëèôèäèð êè. Ñÿùùÿòèí òÿðúöìÿñè îíóí áèð ùèññÿñèäèð. Ãîðêè îíóí éàðàäûúûëûüûíà éöêñÿê ãèéìÿò âåðìèøëÿð. Øåðèí ñîíóíäà éàçûëìûøäûð: “Ðóñúàäàí òÿðúöìÿ. Èêèíúè äÿôÿ Ì. “ÃÈÒß” (ñÿù.12-13.Ìàùìóäáÿéîâóí “Òöðê ÿëèôáàñû âÿ èëê ãèðàÿò” (Áàêû.8.Ì. 1909.406) “Èêèíúè èë”.406) Ì. (1817-1845) – ýöðúö ðîìàíòèçìèíèí ýþðêÿìëè íöìàéÿíäÿëÿðèíäÿíäèð. Ôþùðöñòäÿ èñÿ “Ìÿíçóìåéè-Àááàñ Ñÿùùÿò” éàçûëìûøäûð.401) “Ìààðèô âÿ ìÿäÿíèééÿò” æóðíàëû. Øåðèí ñîíóíäà éàçûëìûøäûð: “Ðóñúàäàí”. ñÿù. ñÿù. Àááàñ Øèðâàíè”. 1908. 444 . Ñîí íÿøðäÿ ìÿõÿçè ìÿëóì îëìàéàí øåèðëÿð ñûðàñûíäà ýåòìèøäèð. Ìöññþ Ðóñèéàäà äà ìÿøùóð îëìóø. “Èëê ãèðàÿò”.

ßÄÀËßÒ (ñÿù.56-57. ÛÛ ùèññÿ. ÀÕÛÐÛÍÚÛ ÍÞÂÙßËßÐ (ñÿù.407) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”.408) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. ñÿù.408) “Ìÿüðèá ýöíÿøëÿðè”. ñÿù. Øåðèí ñîíóíäà éàçûëìûøäûð: “Ïàøêèíäÿí òÿðúöìÿ”.ËßÍßÒ (ñÿù. ñÿù.56. ÛÛ ùèññÿ. ÛÛ ùèññÿ. 445 .57.

60 Þëö øÿùÿð . . . . . . . . . . . . . . . . . . .61 Éàäûíäàìûäûð? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .63 Íèòãè-ìÿíçóì . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . éàòìàýèëÿí.57 Òÿðúöìåéè-ùàëûì éàõóä ùóëóëó . . . . . . . . . . . . . . .29 Äÿðéà êÿíàðû . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .51 “Ñàáèð. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .49 Àëèìíöìàëàð . . . . . . . . . . . . . . .42 Éàä åò! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .34 Íèäàéè-ìèëëÿò éàõóä àìàëè-âÿòÿíïÿðâÿðàíÿ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . äóð ýþçöí à÷. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .47 Âÿòÿí . . . . . . . . .46 Ïàéûç ÷àüûíäà . . . . .27 Õàúÿ Ùàôèç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .47 Ãûø . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .43 Âàâåéëàéè-íèôðÿò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .40 Íàëåéè-òÿùÿééöð éàõóä ìèëëÿòÿ õèòàá . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .53 Ñàáèð . ÿëäÿí ýåäÿðèç” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .35 Ôÿðéàäè-èíòèáàù éàõóä àìàëè-âÿòÿíïÿðâàðÿíÿ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .59 Øèêàéÿò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .28 “Åé êþíöë. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .59 Àëÿìè-èñëàìà . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .65 446 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .48 Ìöñÿëìàí öðÿôàëàðû . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .41 Äèëáÿðè-ùöððèééÿòÿ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .46 Éàé . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .37 Ãÿçåò íÿäèð? . . .56 Îõóúóëàðûìà . . . . . . . . . . . .31 Øàìàõû çÿëçÿëÿñè . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .64 Òîùèä . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .32 Äÿâÿò . . . . . . . . . . . .4 ØÅÈÐËßÐ Øåéõ Ñÿäè . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . áèäàð îë!” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .39 “Åé âÿòÿí. . . . . . . . åé øàèðè-äöùàïÿðâÿð” . . . . . . . . . . . . . . . . . .45 Éàç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .55 Òÿðÿããè âÿ òÿáèÿòèí ãàíóíó . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .62 Ôöçóëèíèí áèð ãÿçÿëèíè òÿðáè . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ýåòìÿ êè. . . . . .ÌÖÍÄßÐÈÚÀÒ Þí ñþç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .58 Áÿéàíè-ùàë . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .120 447 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .74 Èíñàíëûã âÿçèôÿñè . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .106 Áÿíçÿòìÿ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . êàüûç) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .83 Áÿðàäÿðèì ß. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .100 Òÿãäèð åäÿëèì! . . . . . . . . . . . . .97 “ÊßËÍÈÉßÒ” ÑÀÒÈÐÀËÀÐÛ Éîë âåðèí! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .81 Íÿâàéè-àøèãàíÿ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .73 ßùìÿäèí ãåéðÿòè . . . . . . . . . . . . . . . . .80 Âÿòÿí . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .78 Éàé ñÿùÿðè . . . . . . . . . . . . .68 Þçëÿðèíè ñåâÿíëÿðÿ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .77 Ñóàë âÿ úàâàá .69 Éàé ýåúÿñè . . . . . . . . . .Ìÿñò éàõóä ñÿðõîø . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .115 Èòàëèéà . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .102 Çÿùìÿò ÷ÿêìÿ! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .107 Äåéèì. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .104 Ñòóäåíò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .67 Áèð ìÿêòóáà úàâàá . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .117 “Êÿëíèéÿò”ÿ ìÿõñóñ ÿäÿáèééàò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Ñÿðêÿðîâ úÿíàáëàðûíà! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .82 Íèííè . . . . . . . . . . . . . . Øåèð ïÿðèñè âÿ Øÿùÿðëè . . . . . . . . . . . . . . . . . äåìÿéèì?! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .95 Òÿõëèéÿ éàõóä ãà÷ãûí . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .113 ×îõ éàøà! . . . . . . . . . . . . .71 ßêèí÷è íÿüìÿñè . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .96 Øàèð . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .70 Éàé ñÿùÿðè . . . . . . . . . . . . . . . . . . .84 Ùàøûìáÿé ìÿðùóì ö÷öí . . .118 ßäÿáèééàò (“Êÿëíèéÿò”! Àë áèðúÿ ãÿëÿìäÿí. . . . . . . . . . . .86 Øàèð. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Ì. . . . . . . . . . . .98 Àúëûã äàâàñû . . . . . . . .109 Îðóúëóüóí ïðîãðàììàñû . . . . . . . . . . . . . . . . . . .72 Ãûø . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .79 Îüëóì ö÷öí . . . . . . .76 Éóõó . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .87 Øÿðàðÿ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .79 Ñàáèð . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .66 “Éîëäàøûì ö÷öí ýþç éàøû” . . . .110 ×ÿïÿð ÷ÿêìÿñèí . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .126 “Ñÿíè ìÿí ñåâìÿéèðÿì. . . . . . . . . . . . .139 Òåëåãðàô ýöíäÿ âåðèð õàëãà õÿáÿð . . . . . . . . . . . . . . . .128 Øåèð éàõóä ìåð . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .158 Ãàðû âÿ ãóëëóã÷óëàðû . . . .122 ßøàð (“Êÿëíèéÿò”. . . . . . . . . . . .140 Òåëåãðàô ìöõáèðè øÿðì åéëÿìÿéèð . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .162 448 . . . . .130 ßäÿáèééàò (“Áÿñäè äàùà “Êÿëíèéÿò!”) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .161 Ãóøëàð . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .159 Ãàðàíãóø áàëàëàðû . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .136 Ðîçÿõàí . . . . . . . . . . . . . . . . . .157 Úöúÿëÿð . . . . .140 Áþëýö-áþëýö îëìóø áó ýöí Òöðêèéÿ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .160 Èò âÿ êþëýÿñè . . . . . . . . .159 Àòà âÿ îüóë . . ñåâìÿéèðÿì. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .“Öõöââÿò” ìÿêòÿáè . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .156 Àíà âÿ îüóë . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .148 Áÿðàäÿðèì Ôèðèäóíáÿé Êþ÷ÿðëè úÿíàáëàðûíà . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .160 Éàç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .147 Íàñåù . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . àüðûí áó ãîúà íàããàëà”) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .140 “Âàð èäè ùå÷ îëìàñà Øèðâàíäà áåø-ö÷ èë ãàáàã” . . . . . . . . . .139 “Ðóñêîéå ñëîâî”. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .134 Îäåññà õÿéàëàòû . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .151 9 ìàðò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .143 Éàçìàì! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .124 ßäÿáèééàò (“Êÿëíèéÿò!” Åé äÿðäèìèçèí äÿðìàíû”) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .132 ßäÿáèééàò (“Åé “Êÿëíèéÿò!” Åé õàòèðèíèí çþâãö ñàâàñû”) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . “Íîâû âðåìéà” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .161 Îò áè÷èíè . . . . .153 ÓØÀà ØÅÈÐËßÐÈ Ìÿêòÿá óøàüû . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .145 Áèð ìÿêòóáà úàâàá . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .138 ÒÀÇÈÉÀÍßËßÐ “Âàðñà äîüðó ñþçÿ ùÿâÿñ ñÿíäÿ” . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .141 ÌßÍÇÓÌ ÌßÊÒÓÁËÀÐ Äîñòóì Ìèðçÿ Àáäóëëà Øàèã úÿíàáëàðûíà . . . .141 Àòà ÷ûõàí àüàúû îüëó áóäàã-áóäàã ýÿçÿð . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . .246 Ñàáèðèí òÿðúöìåéè-ùàëû . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .162 Ýöëëÿðèí áÿùñè . .243 Ãàðà õÿáÿð . . . . . . . . . . . . .169 Ýöí âÿ êöëÿê . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .234 ÌßÃÀËßËßÐ Òÿçÿ øåèð íåúÿ îëìàëûäûð? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .164 Ãàðûøãà âÿ ìèë÷ÿê . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .177 Àøïàç âÿ ïèøèê . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .245 Ñàáèð . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .168 Ñÿð÷ÿ âÿ ãûðüû . . . . . . . . . . . . . . . . .173 Êþ÷ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .165 Àéû âÿ àðûëàð . . . . . . . . . .171 Èëê áàùàð . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .185 Áÿäáÿõò àèëÿ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Òÿíáÿë . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .167 Àéû âÿ øèð . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .163 Êö÷ÿ óøàüû . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .166 Òöëêö âÿ ìåéìóí . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .166 Òöëêö âÿ ãóðä . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .175 Èêè äàíà . . . . . . . . . . . . . . . . .178 Áèð ìÿêòÿáäÿ èìòàùàí . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .193 ÏÉÅÑËßÐ Éîõñóëëóã åéèá äåéèë . . . . .172 Èêè óøàã .168 Îüðó âÿ àíàñû . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .190 Ãàðàýöíëö Ùÿëèìÿ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .181 ÙÅÊÀÉßËßÐ Úÿððàùëûã . .226 Òàüû âÿ Íàüû . . . . . . .176 Ìÿêòÿá øàýèðäè . . . . . . . . . . . . . . . . . . .212 Úÿùàëÿò ñÿìÿðÿñè éàõóä áèð éåòèìèí õîøáÿõòëèéè . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .174 Àíà âÿ áàëà . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .199 Íåôò ôîíòàíû . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .256 449 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .170 Óëàã âÿ àñëàí . . . .

. . . . . . . . . . . . . . .265 “Ñþâãàò” îõóúóëàðûíà . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .268 Ìèëëÿò ìÿúëèñè . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Ë å ð ì î í ò î â Ìòñûðè . . . . . . . . . .Ê ð û ë î â Çÿùìÿòêåø àéû . . . . . . .271 Ö÷öíúö áèð äöøìÿí . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .293 Ãóðä âÿ ãóçó . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .339 ßìèð Õîñðîâ Äÿùëÿâè Îüëóìà íÿñèùÿò . . . . . . . . . . . . . . . . .327 Âèêòîð Ùöãî Éàòìûø óøàã . . . .322 Ùàúû Àáðåê . . . . . . . .É. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Øàèðè-ìÿðùóì Ñàáèð ÿôÿíäèíèí ãÿáðè . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .298 Ïåéüÿìáÿð . . . . . . . . . . . . . . . . . . .315 Òåðåêèí ñþâãàòû . . . .263 Ìöãÿääèìÿ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . þðäÿê âÿ õÿð÷ÿíý . . . . . . . . . . . . . .320 Ãàíëû . . . . . . . . . . . . .292 Ôèë âÿ àëàáàø . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .264 Áèð-èêè ñþç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .297 Ì. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .295 Ýþë âÿ ÷àé . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .294 Ñàçàíäàëàð . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .287 È. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .266 Ãÿíäèí âöúóäóìóçà îëàí ôàéäàñû . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .289 Áàëûã. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .273 Øàìàõûäàí (ìöõáèð ìÿêòóáëàðû) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .275 ÒßÐÚÖÌßËßÐ Æàí Ðàìî Íÿüìåéè-îðäáåùèøò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .319 Ö÷ õóðìà àüàúû . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .312 Ìöáàùèñÿ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .312 ×ÿðêÿñëÿð . . . .296 Ãàðàãóø âÿ àðû . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .288 Ãàçëàð .291 Úöò÷ö âÿ èëàí . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .À. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .340 450 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .311 Âÿòÿí . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .357 Â. . . . .349 Ãûø éîëó éà ãûø ñÿôÿðè . . . . . . . .Â. . . . .360 Ïàéûç . . .343 Ñóäà áîüóëìóø . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Í è ê è ò è í Óøàãëûã õàòèðàòû . . . .Ñ. . . . . . . .342 Ãûø . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .346 “Ãîâüàëû ýöçÿðýÿùëÿðè ùÿð ýöí ýÿçÿðÿìñÿ” . . . . . . .à î ô ì à í Éàüûøäàí ñîíðà . . .350 È. .343 Ïåéüÿìáÿð . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Ï ó ø ê è í Ãàôãàç . . . . . . . . . . . . . . . . .361 À. . .Ð.344 Ãàðà÷ûëàð . .347 Ó÷ãóí éàõóä ó÷óðóì . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .È. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Â. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Ï ë å ø ø å é å â Äèëÿí÷è . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Ä å ð æ à â è í Àíà äóàñû . . . . . . . . . . . . . . .Ê î ë ò ñ î â Òàõûë áè÷èíè . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Ê î ç ë î â Âÿòÿíè éàäà ñàëìàã . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .353 Ã. . . . . . . . . . . . . . . .355 É. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .362 451 . . .359 Ñìèðíîâ Éàé ýåúÿñèíèí àõøàìû . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Ì å ä â å ä é å â Ãûø . . . .360 ×àé êÿíàðû . . . . .À. . . . . . . . . . . . . . . . . .351 Ë. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .354 È. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Â. . .Ì. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Æ à ä î â ñ ê è Êèì ìÿíÿ éàâóãðàãäûð? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .356 À Í. . . . . . . .Ñ. . . . .351 Éàé ñÿùÿðè . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .381 Ò. . . . . . . . . . . . . .Á å ë î ó ñ î â Ãûø ýåúÿñè . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Ø ê ó ë é î â Ïàéûç . .379 Èðÿëè . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .365 É. . . . . . . . . . . . . . .À. . . . . . . . . .364 Ô. . . . . .368 Ì. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .376 Ñ. . áàòûð. . . . .Â.. . . . . . . . . . . .380 Çèíäàí . . . . . . . . . . . . . . . .367 È. . . . . . . . . . . . . .370 Ìîðèñ Ùàðòìàí Àü ïàëòàð . . . . . . . . . . . . . . . .Ý å ò å ßðäî Ìÿëèê . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .374 Ù. . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Ï.É.Ì. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Ñ. . . . . . . . . . . . . . . .Í å ÷ à é å â Ãûø ñàáàùû . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Ê. . . . . . . . . . . . .379 Ùÿéàò . . . . . . . . . . . . .Ã. . . . . .383 452 . . . . . . . . . . .378 Äàíûøìà . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Í. . . . . . . .375 Ù î ë ñ-Ì è ë ë å ð Õÿáÿðäàð . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Ã ð å ê î â Ïàéûçûí íèøàíÿëÿðè . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Ø å â ÷ å í ê î Éàí Ãóñóí ëèñàíûíäàí äåéèëìèøäèð . . . . . . . . . . .Ò î ë ñ ò î é Äóñòàã . . . . . . . . .371 À. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .366 È. . . . . . . . . . .Í à ä ñ î â Èñòèãáàë áèçèìäèð . . . . . . . . .Ã î ð ê è Ýöí ÷ûõûð. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .É. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Ì è í ñ ê è Ñöêóò . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .398 Áàü÷à . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .385 Õàíÿíäÿ Ãîãè . . . . . . . . . . .398 Ãèòÿ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Áàðàòàøâèëè íÿøèäÿëÿðèíäÿí . . . . . . . . . . . . . .Á à ð à ò à ø â è ë è Í. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .À. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .399 ßäàëÿò . . . . . . . . . . . . . . . .399 Ëÿíÿò . . .392 Àëôðåä äå Ìöññå Ìàéûñ ýåúÿñè . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .400 Ãåéäëÿð . . . . . . . . . . . . . .Ð. . . . . . . . . . . . . . . . .Ñ å ð å ò å ë è “Ìÿí ìöãÿääÿñ òÿñâèðëÿðèí þíöíäÿ” . .401 453 . .386 Í. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .400 Àõûðûíúû íþâùÿëÿð . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .393 Ìöÿëëèôëÿðè ìÿëóì îëìàéàí òÿðúöìÿëÿð Òÿáèÿòèí ýöëìÿñè . . . . . . . . . . . . . . .

ÀÁÁÀÑ ÑßÙÙßÒ ÑÅ×ÈËÌÈØ ßÑßÐËßÐÈ “ËÈÄÅÐ ÍßØÐÈÉÉÀÒ” ÁÀÊÛ-2005 .

Áóðàõûëûøà ìÿñóë: ßçèç Ýöëÿëèéåâ Òåõíèêè ðåäàêòîð: Ðþâøÿí Àüàéåâ Òÿðòèáàò÷û-ðÿññàì: Íÿðýèç ßëèéåâà Êîìïéóòåð ñÿùèôÿëÿéèúèñè: Ðÿøàä Ùÿìèäîâ Êîððåêòîð: Úåéðàí Àááàñîâà .

Òèðàæû 25000. ×àïà èìçàëàíìûøäûð 18.2004. Êèòàá “PROMAT” ìÿòáÿÿñèíäÿ ÷àï îëóíìóøäóð. Ñèôàðèø 49.5. Ôîðìàòû 60õ90 1/16. Îôñåò ÷àï öñóëó.03.09.2005. .Éûüûëìàüà âåðèëìèøäèð 28. Ôèçèêè ÷àï âÿðÿãè 28.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful