ΕΝΣΤΠΩ΢ΙΑΚΕ΢ ΓΝΩ΢ΕΙ΢ ΥΗΜΕΙΑ΢ ΣΩΝ ΑΡΥΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Αρχαίο ηζιμένηο αδιαπέραζηο από ηην ραδιενέργεια!
Έρεη θαιιηεξγεζεί ε άπνςε φηη νη ηερλνινγηθέο γλψζεηο ησλ αξραίσλ Διιήλσλ ήηαλ
ειάρηζηεο θαη ππειείπνλην θαηά πνιχ ησλ επηζηεκνληθψλ ηνπο ζεσξηψλ. Όκσο έλα
πιήζνο ηζηνξηθψλ καξηπξηψλ, πνπ ζπζηεκαηηθά απνζησπψληαη, θαηαδεηθλχνπλ ην
εληειψο αληίζεην.
Αθφκε θαη θάπνηα δηαζσζέληα κλεκεία ηεο αξραηφηεηαο παξνπζηάδνπλ σο πξνο ηελ
ηερλνινγία ηνπο θαη ηηο ηδηφηεηέο ηνπο εθπιεθηηθά επίπεδα γλψζεσο, πνπ είλαη
γλσζηά ζε ιίγνπο εξεπλεηέο ζήκεξα. Παξάδεηγκα απνηεινχλ νη απνδείμεηο γηα ηελ
επηζηήκε ηεο Υεκείαο, έλα γλσζηηθφ θιάδν ηνπ αξραίνπ Διιεληθνχ πνιηηηζκνχ κε
ηερλνινγηθέο εθαξκνγέο πνπ δελ ππειείπνλην ζε ηίπνηε ησλ ζεκεξηλψλ, θιάδν πνπ
ελ ηνχηνηο είλαη ιεζκνλεκέλνο απφ ην δηεζλέο αθαδεκατθφ θαηεζηεκέλν...
Ο Ιωάννηρ Σζαγκάπηρ, καθηγηηήρ ηηρ Υημείαρ ζηο Πανεπιζηήμιο
Ιωαννίνων, είλαη απ’ ηνπο ειάρηζηνπο εξεπλεηέο , πνπ εδψ θαη ρξφληα πξνζπαζεί λα
αλαζχξεη απ’ ηελ ηζηνξία ηελ ζακκέλε γλψζε ησλ πξνγφλσλ καο. Αθνινπζεί ε
ζπλέληεπμε πνπ παξαρψξεζε ν θαζεγεηήο θ. Σζαγθάξεο ζην πεξηνδηθφ “Γαπιφο”
πνπ θσηίδεη άγλσζηεο πηπρέο ηεο Υεκηθήο επηζηήκεο ζηελ αξραία Διιάδα, θαζψο θαη
ε ζπλέληεπμε ηνπ θ. Δπζηαζηάδε ηνπ κεραληθνχ πνπ έθαλε ηελ κειέηε ηνπ αξραίνπ
ζθπξνδέκαηνο.
Σζιμένηο καλύηεπο από ηο ζημεπινό ζηην απσαία Ρόδο
ΔΡΩΣΖ΢Ζ: Θχξηε Σζαγθάξε, ειάρηζηα γλσξίδνπκε ζήκεξα γηα ηηο Υεκηθέο γλψζεηο
ησλ αξραίσλ Διιήλσλ. Πνηα είλαη ε θπξίαξρε άπνςε πνπ πξνβάιιεηαη ζρεηηθά κε
ηελ γέλλεζε απηήο ηεο επηζηήκεο;
ΑΠΑΛΣΖ΢Ζ : Οη πεξηζζφηεξνη θαη ζήκεξα δέρνληαη, φηη ε Υεκεία έρεη ηηο ξίδεο ηεο
ζηελ Αίγππην, πνπ δηέζσζαλ νη Άξαβεο αιρεκηζηέο θαη θαηφπηλ νη αιρεκηζηέο ηνπ
Κεζαίσλα. Ζ Διιεληθή ζπκβνιή δελ ήηαλ θαζφινπ γλσζηή παιαηφηεξα, αιιά θαη
ζήκεξα δελ πξνβάιιεηαη επαξθψο. Δθείλνο πνπ αλέδεημε ηελ θαηαιπηηθή ζπλεηζθνξά
ησλ Διιήλσλ ζηελ γέλεζε απηήο ηεο επηζηήκεο ήηαλ ν Γάινο ρεκηθφο Marcelin
Berthelot γχξσ ζηα 1888.
Ο Κπεξηειψ κειέηεζε αξραία θαη κεζαησληθά θείκελα θαηαιήγνληαο ζην
ζπκπέξαζκα φηη νη ρεκηθέο γλψζεηο ησλ αξραίσλ Διιήλσλ ήηαλ κεγάιεο θαη
πέξαζαλ ζηελ Αιεμάλδξεηα ηεο Διιεληζηηθήο επνρήο. ΢ηελ Διιάδα ζπλερηζηήο ησλ
απφςεσλ ηνπ Κπεξηειψ θαη πξσηεξγάηεο ηεο αλάδεημεο ηεο Διιάδνο ήηαλ ν Κηραήι
΢ηεθαλίδεο απφ ηελ Ιέζβν, θαζεγεηήο ηεο Ηζηνξίαο ησλ Φπζηθψλ Δπηζηεκψλ ζην
Παλεπηζηήκην Αζελψλ.
ΔΡΩΣΖ΢Ζ : Πέξα απφ ηηο ηζηνξηθέο πεγέο, πνπ εξεχλεζαλ απηνί νη δχν επηζηήκνλεο,
ππάξρνπλ αξραηνινγηθά θαηάινηπα, πνπ λα θαηαδεηθλχνπλ έλα κέξνο ηεο γλψζεο
απηήο;
ΑΠΑΛΣΖ΢Ζ : Βεβαίσο. Γηα παξάδεηγκα ζηελ Ρφδν ήθκαζε ε πφιε Θάκηξνο, απ’ ηνπο
Οκεξηθνχο ρξφλνπο κέρξη ην 400 π.Υ. , φηαλ ν κεγάινο αξρηηέθηνλαο θαη

πνιενδφκνο Ηππφδακνο έθηηζε ηελ πφιε ηεο Ρφδνπ θαη ε Θάκηξνο παξήθκαζε.
΢ηελ αθξφπνιε ινηπφλ ηεο Θακίξνπ ζψδεηαη ζήκεξα θηίζκα κηαο κεγάιεο δεμακελήο
απφ κπεηφλ, ρσξεηηθφηεηαο 600 θπβηθψλ κέηξσλ πνπ ρξνλνινγείηαη γχξσ ζην 500
π.Υ. Δίλαη πξάγκαηη απφ κπεηφλ κε πξνδηαγξαθέο, ζχζηαζε, πνηφηεηα, πνηνηηθή
αληνρή θαη ειαζηηθφηεηα φκνηα κε ηηο ζεκεξηλέο, ζχκθσλα κε εξγαζία ηνπ θ.
Δπζηαζηάδε.
Ο Δ. Δπζηαζηάδεο είλαη έλαο πνιχ θαιφο κεραληθφο – ζπληαμηνχρνο λνκίδσ ηψξα –
κε κεγάιε πείξα ζηα κπεηφλ – κπεηφλ αξκέ, δηεπζπληήο ηνπ Θέληξνπ Δξεπλψλ
Γεκνζίσλ έξγσλ ηνπ ΤΠΔΥΩΓΔ. Ζ αμηέπαηλε απηή εξγαζία ηνπ έγηλε ην 1978, ε
νπνία δελ ακθηζβεηείηαη πεηξακαηηθψο θαη απνδεηθλχεη φηη ην κπεηφλ ηεο δεμακελήο
ηεο Θακίξνπ είλαη φκνην θαη ίζσο θαιχηεξν απφ ην ζεκεξηλφ ηχπνπ “πφξηιαλη”.
Σν εχξεκα απηφ, πνπ έρεη αζθαιψο ηεξάζηην επηζηεκνληθφ, ηζηνξηθφ θαη
δεκνζηνγξαθηθφ ελδηαθέξνλ, δπζηπρψο δελ πξνεβιήζε απ’ ην Διιεληθφ θξάηνο.
Σζιμένηο ηος 1000 π.Υ. αδιαπέπαζηο από ηην παδιενέπγεια
ΔΡΩΣΖ΢Ζ : Δίραηε αλαθεξζεί θαη ζηα κεηαιιεία ηνπ Ιαπξίνπ…
ΑΠΑΛΣΖ΢Ζ : …λα ζαο πσ θαη γηα ην Ιαχξην. Σν 1992 ε Ακεξηθαλίδα θπζηθνρεκηθφο
Κάξζα Κπνπληγνπαίε έθαλε κία αλαθνίλσζε ζε ζπλέδξην ζηελ Βνζηψλε, ζηελ νπνία
έιεγε φηη ην θνλίακα ηεο θαηαζθεπήο ησλ επηρξίζεσλ ησλ αξραίσλ κεηαιιεπηηθψλ
δεμακελψλ ηνπ Ιαπξίνπ είλαη αδηαπέξαζην απφ ηελ ξαδηελέξγεηα. Πξφθεηηαη γηα έλα
είδνο ηζηκέληνπ πνπ ρξεζηκνπνηνχζαλ νη Έιιελεο 3000 ρξφληα πξίλ – ηνπιάρηζηνλ.
Κάιηζηα ε θπξία Κπνπληγνπαίε ζπλέζηεζε λα ρξεζηκνπνηεζεί ην πιηθφ απηφ σο κέζν
επηρξίζεσο ησλ δεμακελψλ απνζήθεπζεο ππξεληθψλ απνβιήησλ!
ΔΡΩΣΖ΢Ζ : Θχξηε Σζαγθαξάθε, καο αλαθέξεηε ζπνπδαία πξάγκαηα, πνπ φκσο
ειάρηζηνη γλσξίδνπλ.
ΑΠΑΛΣΖ΢Ζ : ΢αο είπα : Αλ δελ ήηαλ ν Κπεξηειψ θαη ν ΢ηεθαλίδεο – ζα πξνζζέζσ
θαη ηνλ θαζεγεηή κνπ ζην Πνιπηερλείν Πξνθφπε Εαραξία, ν νπνίνο θαη κε δίδαμε ηηο
γλψζεηο απηέο – ίζσο λα κελ γλσξίδακε ηίπνηα ζήκεξα. Κάιηζηα ν ΢ηεθαλίδεο κε
ζεηξέο βηβιίσλ ηνπ απεδείθλπε, φηη ζηελ αξραία Διιάδα ππήξραλ νη “ρπκεπηαί”, θάηη
αληίζηνηρν ησλ ζεκεξηλψλ ρεκηθψλ ή ρεκηθψλ κεραληθψλ. Ο θαζεγεηήο Εαραξίαο
ππνζηήξημε, φηη ε Υεκεία έπξεπε λα γξάθεηαη κε π θαη λα αλαθέξεηαη θαη σο
“Υπκεπηηθή”.
ΔΡΩΣΖ΢Ζ : Πσο ην δηθαηνινγνχζε απηφ;
ΑΠΑΛΣΖ΢Ζ : Οη αξραίνη έιεγαλ, πσο, γηα λα γίλεη κία ρεκηθή πξάμε, έπξεπε νη
νπζίεο λα πεξάζνπλ απφ ηελ θαηάζηαζε ηνπ “ρχκαηνο”, πνπ ήηαλ ε ιεπηή
ιεηνηξίβεζε ηεο χιεο, πνιχ ιεπηή φπσο ην αιεχξη, γηα λα αλακεηρζεί κε άιιν “ρχκα”
θαη κε ηελ δηαδηθαζία ηεο κεηαιινίσζεο, ηεο κεηαβνιήο δειαδή, ζα δψζεη έλα άιιν
πξντφλ. Ζ πξάμε απηή ιεγφηαλ “ρπκίδεηλ” ή αθξηβέζηεξα “ρπκεχεηλ” . Απηνί πνπ
έθαλαλ ηελ εξγαζία απηή, πνπ θαηεχζπλαλ ηνπο εξγάηεο, νλνκάδνληαλ “ρπκεπηαί”.

ΔΡΩΣΖ΢Ζ : Κπνξείηε λα καο αλαθέξεηε θάπνηα νλφκαηα Διιήλσλ ρπκεπηψλ πνπ
δηαζψζεθαλ;
ΑΠΑΛΣΖ΢Ζ : Δίλαη αξθεηά. ΢αο αλαθέξσ ηνλ Θεφδσξν ηνλ ΢άκην (6νο π.Υ. αηψλ),
ηνλ Γιαχθν ηνλ Υίν (6νο – 5νο π.Υ.), ηνλ Αξρχηα ηνλ Σαξαληίλν, πνπ αλαθάιπςε,
πνπ
αλαθάιπςε
θαη
ηελ
πξψηε
πεηνκεραλή
(αεξησζνχκελν)
θ.ι.π.
Πσο έγηλε ζηάρηε ε Διιεληθή Δπηζηήκε
ΔΡΩΣΖ΢Ζ : Γηαηί δελ ππάξρνπλ ζηα αξραία θείκελα νη ιέμεηο ρπκεπηηθή θαη
ρπκεπηήο;
ΑΠΑΛΣΖ΢Ζ : Γηφηη ηα ζρεηηθά βηβιία θάεθαλ ην 323 ζηε Βηβιηνζήθε ηεο
Αιεμάλδξεηαο. ΢ηελ Αίγππην ηελ επνρή απηή νη Διιελν-κεκθίηεο είραλ απνθηήζεη
ηεξάζηην πινχην, ιφγσ ηεο ηθαλφηεηάο ηνπο λα κεηαηξέπνπλ δηάθνξα επγελή
κέηαιια ζε ρξπζφ, ηα νπνία πνχιαγαλ ζε πςειέο ηηκέο, θαη έηζη απνηέιεζαλ απεηιή
γηα ηελ νηθνλνκία ηεο ξσκατθήο απηνθξαηνξίαο.
ΔΡΩΣΖ΢Ζ : Κπνξνχζαλ δειαδή λα θηηάρλνπλ ρξπζφ;
ΑΠΑΛΣΖ΢Ζ : Όρη. Οπζηαζηηθά πξφθεηηαη γηα επηρξπζψζεηο. Σηο γλψζεηο απηέο ηηο
είραλ πάξεη απφ ηνπο Έιιελεο ρπκεπηάο, πνπ κε ηνλ Κ. Αιέμαλδξν έθηαζαλ εθεί.
Έηζη ν Γηνθιεηηαλφο δηαηάδεη, φια ηα βηβιία πνπ πεξηείραλ ηηο ιέμεηο “Υπκεία” θαη
“Υπκεπηηθή” λα θανχλ, φπσο θαη έγηλε. Σα έθαςαλ θαη ζην ΢εξάπεην θαη ζηελ
Βηβιηνζήθε ηεο Αιεμάλδξεηαο.
Οη ζηξαηηψηεο έκπαηλαλ αθφκε θαη ζε ζπίηηα, φπνπ είραλ πιεξνθνξίεο φηη ππήξραλ
ηέηνηα βηβιία. Θαη μέξεηε πσο ζψζεθαλ κεξηθά; Θάπνηνη ρπκεπηέο πέζαλαλ πξηλ ηνλ
δησγκφ, ήηαλ Αηγχπηηνη κε Διιεληθή κφξθσζε. Όπσο μέξεηε κέζα ζηελ κνχκηα
έβαδαλ θαη ηα αγαπεκέλα αληηθείκελα ηνπ λεθξνχ. Έηζη ζηηο Θήβεο ηεο Αηγχπηνπ ηνλ
19ν αηψλα βξέζεθαλ δχν κνχκηεο, πνπ πεξηείραλ ρεηξφγξαθα Υπκεπηηθήο, ηα νπνία
κεηαθέξζεθαλ ζην κνπζείν Ιέυληελ ηεο Οιιαλδίαο, πνπ αλαθέξνπλ εθπιεθηηθά
πξάγκαηα : Παξαζθεπή ρξσκάησλ, γπαιηψλ, ηερλεηψλ πνιχηηκσλ ιίζσλ,
επηρξπζψζεηο, φπσο αθξηβψο θάλνπλ ζήκεξα, θαη νλνκαζίεο ζηνηρείσλ φπσο π.ρ. ε
ζεκεξηλή ζφδα ήηαλ ην “λίηξνλ” ησλ αξραίσλ Διιήλσλ. Απηά δηάβαζε ν Κπεξηειψ
θαη πείζζεθε, πσο ε ζεκεξηλή επηζηήκε ηεο Υεκείαο πξνέξρεηαη απ’ ηνπο αξραίνπο
Έιιελεο. Σν “ιεμηθφ ηεο ΢νχδαο” - θαη φρη ηνπ “΢νπΐδα”, φπσο ην ιέλε – αλαθέξεη,
φηη ζχκθσλα κε ην δηάηαγκα ηνπ Γηνθιεηηαλνχ ζηελ Αιεμάλδξεηα, θαη πηζαλψο θαη ζε
άιιεο πφιεηο ηεο ξσκατθήο απηνθξαηνξίαο, θαηαθάεθαλ “ΣΑ ΠΔΡΗ ΥΤΚΔΗΑ΢ ΘΑΗ
ΥΡΤ΢ΟΤ ΣΟΗ΢ ΠΑΙΑΗΟΗ΢ ΑΤΣΩΛ ΓΔΓΡΑΚΚΔΛΑ ΒΗΒΙΗΑ ΠΡΟ΢ ΚΖΘΔΣΗ ΠΙΟΤΣΔΗΛ
ΑΗΓΤΠΣΗΟΗ΢ ΔΣΗ ΣΟΗΑΤΣΖ΢ ΠΔΡΗΓΗΓΛΔ΢ΘΑΗ ΣΔΥΛΖ΢, ΚΖΓΔ ΥΡΖΚΑΣΩΛ ΑΤΣΟΤ΢
ΘΑΡΡΟΤΛΣΑ΢ ΠΔΡΗΟΤ΢ΗΑΛ ΡΩΚΑΗΟΤ΢ ΑΛΣΑΗΡΔΗΛ” [= ηα πεξί ρεκείαο θαη ρξπζνχ
βηβιία πνπ είραλ γξάςεη νη αξραίνη, γηα λα κελ πινπηίδνπλ πηα νη Αηγχπηηνη
αζρνινχκελνη κε ηελ ηέρλε απηή θαη κε ηα ρξήκαηα λα απνθηνχλ ζάξξνο, γηα λα
επαλαζηαηνχλ ελαληίνλ ησλ ξσκαίσλ].
ΔΡΩΣΖ΢Ζ : Αζθαιψο νη ρεκηθέο γλψζεηο ησλ Διιήλσλ ζα επεξέαζαλ ηηο
θηινζνθηθέο ηνπο αληηιήςεηο γηα ηελ νπζία ηεο χιεο;
ΑΠΑΛΣΖ΢Ζ : Βεβαίσο. Οη ρπκεπηέο, απηνί νη πξαθηηθνί θηιφζνθνη, ήηαλ θαηά θάπνην

ηξφπν ε πεηξακαηηθή πιεπξά θαη ηαπηφρξνλα ε εθαξκνγή ηεο επηζηεκνληθήο
ζεσξίαο.
Η απάηη ηος δόγμαηορ “Εξ αναηολών ηο θωρ”
ΔΡΩΣΖ΢Ζ : παξ’ φιε απηή ηελ πιεξφηεηα ε θαηεζηεκέλε άπνςε δηεζλψο κηιά γηα
ηελ γέλλεζε ηνπ Πνιηηηζκνχ αιινχ θαη φρη ζηελ Διιάδα.
ΑΠΑΛΣΖ΢Ζ : Αθνχζηε, ηα πξάγκαηα είλαη απιά. Ζ επηζηεκνληθή γλψζε είλαη θαζαξή
Διιεληθή ζθέςε. Απφ ηελ ηζηνξηθή πιεπξά ππάξρνπλ πνιιά θείκελα αξραίσλ
ζπγγξαθέσλ, ελψ αληίζεηα θείκελα Πεξζψλ, Βαβπισλίσλ, Υαιδαίσλ, Αηγππηίσλ,
Φνηλίθσλ δελ ππάξρνπλ. Ζ παιαηά Γηαζήθε είλαη ην κφλν θείκελν πνπ αλαθέξεηαη
ζηελ χιε, φκσο θαζαξά ζενθξαηηθά. Οη Διιεληθέο αληηιήςεηο αληίζεηα ζπκβαδίδνπλ
κε ηηο ζεκεξηλέο θαηαθηήζεηο ηεο επηζηήκεο. Απηά ζθνπίκσο απνθξχπηνληαη δηεζλψο
απφ αλζειιεληθά θέληξα θαη απφ ζεσξίεο φπσο ηνπ Κπεξλάι ή ηνπ Υάληηλγθηνλ.
Θαηαιαβαίλεηε πσο αλ δελ ππήξρε ν Κπεξηειψ, δελ ζα μέξακε ηίπνηε γηα ηελ
ζπκβνιή ησλ Διιήλσλ ζηελ Υεκεία. Απηφ αθξηβψο ζπκβαίλεη κε φιεο ηηο επηζηήκεο.
ΔΡΩΣΖ΢Ζ : Τπάξρεη ζε θάπνην Διιεληθφ παλεπηζηήκην έδξα Ηζηνξίαο ηεο Υεκείαο,
ψζηε λα αλαζθεπαζηνχλ νη θαηαζθεπαζκέλεο απφςεηο;
ΑΠΑΛΣΖ΢Ζ : Όρη. Τπήξρε φζν δνχζε ν ΢ηεθαλίδεο θαη ηελ θξαηνχζε γηαηί ήηαλ ν
΢ηεθαλίδεο. Πξνζπαζνχκε ζήκεξα λα ηελ θαζηεξψζνπκε θαη πάιη. Δγψ ζέισ λα
θάλσ ην ρξένο κνπ ζηελ επηζηήκε πνπ ππεξεηψ. Λα θαηαδείμσ δειαδή ηελ ζπκβνιή
ησλ πξνγφλσλ καο. Αλ ήκνπλ γηαηξφο ζα ην έθαλα ζηελ Ηαηξηθή.
΢ηνλ ιφθν φπνπ εληνπίδεηαη ε αθξφπνιε ηεο αξραίαο Θακίξνπ ζηελ Ρφδν, πιεζίνλ
ηνπ λανχ ηεο Αζελάο Θακηξάδνο, βξίζθεηαη αξραηφηαηε δεμακελή ρσξεηηθφηεηαο 600
πεξίπνπ θπβηθψλ κέηξσλ. Ζ δεμακελή απηή, ην θηίζηκν ηεο νπνίαο ρξνλνινγείηαη
θαηά πξνζέγγηζε ζην 900 π.Υ., είλαη θαηαζθεπαζκέλε απφ έλα πιηθφ ζθιεξφ θαη
αδηάβξνρν, ε παξνπζία ηνπ νπνίνπ πξνέηξεςε πξν πνιιψλ εηψλ ηνλ επίηηκν
δηεπζπληή ηνπ η. Τπνπξγείνπ Γεκνζίσλ Έξγσλ θ. Δπζηάζην Δπζηαζηάδε, πνπ
βξηζθφηαλ γηα επαγγεικαηηθνχο ιφγνπο ζηελ Ρφδν, λα ιάβεη δείγκαηα ηνπ πιηθνχ
απηνχ θαη λα πξνρσξήζεη ζε ρεκηθή αλάιπζή ηνπο.
Όπσο ηειηθά δηεπίζησζε, πξφθεηηαη γηα έλα κείγκα αδξαλνχο πιηθνχ, ην νπνίν
ζπληζηά έλαλ ηχπν ζθπξνδέξκαηνο (ηζηκέληνπ), πνπ ειάρηζηα δηαθέξεη απφ ην ελ
ρξήζεη ζεκεξηλφ (ηχπνπ πφξηιαλη). Ο θ. Δπζηαζηάδεο ζπλέγξαςε θαη εηδηθή
κνλνγξαθία γηα ην ζέκα κε πιεζψξα ηζηνξηθψλ, ηερληθψλ θαη ρεκηθψλ
πιεξνθνξηψλ.
Ακολοςθεί η ζςνένηεςξη πος παπασώπηζε ο κ. Εςζηαθιάδηρ ζηο πεπιοδικό
"ΔΑΤΛΟ΢"
ΔΡΩΣΖ΢Ζ : Θα ήζεια λα καο πείηε, θ. Δπζηαζηάδε, εάλ πθίζηαληαη δηαθνξέο κεηαμχ
ηνπ ζθπξνδέκαηνο πνπ αλαθαιχςαηε ζηελ Θάκηξν θαη ηνπ ζεκεξηλνχ ελ ρξήζεη
κπεηφλ.

ΑΠΑΛΣΖ΢Ζ : Οπζηαζηηθά δελ έρνπλ θακία απνιχησο δηαθνξά. Ζ ηερλνινγία ηνπ
ζεκεξηλνχ κπεηφλ, πνπ ρξεζηκνπνηείηαη ζηα νπνηαδήπνηε έξγα, νηθνδνκέο, ιηκάληα,
γέθπξεο, αεξνδξφκηα θιπ, είλαη αθξηβψο ίδηα κε απηήλ ηνπ αξραίνπ Διιεληθνχ
κπεηφλ. Κία κηθξή σζηφζν αιιά αμηνπξφζεθηε θαη ζεκαληηθή ππέξ ηνπ αξραίνπ
Διιεληθνχ ζθπξνδέκαηνο δηαθνξά είλαη, φηη νη αξραίνη πξφζεμαλ λα δψζνπλ ζηελ
ηζηκεληέληα κεκβξάλε, πνπ παξεκβάιιεηαη κεηαμχ φισλ ησλ θφθθσλ ηεο ζπλζέζεσο
ηνπ κπεηφλ, ιίγν κεγαιχηεξν πάρνο απ’ φηη βιέπεη θαλείο ζην ζεκεξηλφ κπεηφλ. Απηφ
απνηειεί κία απφ ηηο απνδείμεηο ηεο ζνθίαο ησλ αξραίσλ Διιήλσλ κεραληθψλ.
ΔΡΩΣΖ΢Ζ : Δθηφο απφ ην ζπγθεθξηκέλν δείγκα ηεο Θακίξνπ, ελδέρεηαη ην ζθπξφδεκα
λα ήηαλ γλσζηφ θαη ελ ρξήζεη θαη ζε άιια κέξε ηνπ Διιαδηθνχ ρψξνπ;
ΑΠΑΛΣΖ΢Ζ : Δίρα παξαθαιέζεη ην Τπνπξγείν Πνιηηηζκνχ λα κνπ ππνδείμεη ζέζεηο θη
άιισλ αξραίσλ θαηαζθεπψλ, θπξίσο δεμακελψλ. Πξάγκαηη κνπ είρε ζηείιεη έλα
πίλαθα κε ππάξρνπζεο δεμακελέο θαη ζε άιια κέξε ηνπ Διιαδηθνχ ρψξνπ. Ζ
δηαηήξεζε φκσο ηεο ζηεγαλνπνίεζεο ησλ απηψλ δελ ήηαλ ηφζν θαιή, φζν απηή ηεο
πξνηχπνπ θαηαζθεπήο ηεο Θακίξνπ.
ΔΡΩΣΖ΢Ζ : Γλσξίδνπκε, θ. Δπζηαζηάδε, φηη ην ηζηκέλην είλαη εθεχξεζε ησλ
ηειεπηαίσλ εθαηφ εηψλ απφ ηνπο Άγγινπο. Πσο ζπλέβαηλε νη αξραίνη Έιιελεο λα
γλσξίδνπλ έλα παλνκνηφηππν πιηθφ ζηελ επνρή ηνπο;
ΑΠΑΛΣΖ΢Ζ : Οη ηερληθνί είραλ ηελ ζνθία, παξάιιεια κε φιεο ηηο άιιεο θηινζνθηθέο
ηνπνζεηήζεηο ηνπο, λα παξαηεξήζνπλ φηη ην ρψκα ηεο ΢αληνξίλεο, πνπ είρε βγεη απφ
ην εθαίζηεην, έρεη ηδηαίηεξεο ηδηφηεηεο, πνπ ην θάλνπλ λα δηαθέξεη απφ φια ηα
γλσζηά αλά ηνλ Διιαδηθφ ρψξν εδάθε.
Πεηξακαηίζηεθαλ επάλσ ζ’ απηφ, αθνχ ηνπο θίλεζε ηελ πεξηέξγεηα, θαη θαηέιεμαλ
φρη κφλν λα ην ρξεζηκνπνηνχλ αλακηγλχνληάο ην κε αζβέζηε, ν νπνίνο ηνπο ήηαλ
ήδε απφ παιαηφηεξα γλσζηφο, αιιά θαη λα παξάγνπλ κία “ιάζπε”, ε νπνία άληερε
πεξηζζφηεξν ζην λεξφ θαη κπνξνχζε λα πήμεη κέζα ζε απηφ, ζε αληίζεζε κε άιια
θνηηάζκαηα απφ θπζηθή άκκν θαη αζβέζηε. Αιιά ελ ζπλερεία, αθνχ επεμέηεηλαλ ηηο
κειέηεο ηνπο, δηεπίζησζαλ φηη ην ιεπηφηαην πιηθφ ηεο “Θεξατθήο γεο”, πνπ
πθίζηαηαη ζε πνιχ κηθξφ πνζνζηφ, ίζσο θάησ ηνπ 20%, είλαη θαη ην πιένλ νπζηψδεο.
Γη’ απηφ ην ιφγν επελφεζαλ θάπνηα γλσζηή κφλν ζ’ απηνχο κέζνδν ηελ νπνία
εθήξκνζαλ ζε εθηεηακέλε θιίκαθα γηα ηελ παξαγσγή ησλ γεσδψλ ρξσζηηθψλ πιψλ,
ηηο νπνίεο ρξεζηκνπνηνχζαλ γηα ηελ βαθή θαη δσγξαθηθή ησλ αξραίσλ Διιεληθψλ
αγγείσλ. Θαηαζθεχαδαλ έηζη απηά ηα απαξάκηιια έξγα ηέρλεο, ε αληνρή ησλ νπνίσλ
αθφκα θαη κέζα ζηελ ζάιαζζα κε ηελ πάξνδν φρη κφλν ησλ αηψλσλ αιιά θαη ησλ
ρηιηεηηψλ παξακέλεη αλαιινίσηε.
ΔΡΩΣΖ΢Ζ : Δίλαη γλσζηφ φηη ε παξαζθεπή ηζηκέληνπ ζήκεξα πξνυπνζέηεη ηελ θαχζε
ησλ ζπζηαηηθψλ ζε θακίλνπο. Απηφ ζπλέβαηλε θαη ηφηε;
ΑΠΑΛΣΖ΢Ζ : ΢ε φηη αθνξά ηελ παξαγσγή, ε δηαθνξά κε ην ζεκεξηλφ ηζηκέλην είλαη
φηη ζε φιε ηελ πθήιην παξαζθεπάδεηαη κέζα ζε απιέο θακίλνπο, ζηηο νπνίεο
πξνζζέηνπλ ην κίγκα ησλ πξψησλ πιψλ, ην νπνίν ςήλεηαη εθεί, ελψ ζηελ αξραία
Διιάδα ζεσξψ φηη ρξεζηκνπνηνχζαλ δηπιέο θακίλνπο. Ζ κία εμ’ απηψλ δελ ήηαλ άιιε

απφ ην εθαίζηεην, φπνπ ζηα έγθαηα ηεο γεο ςελφηαλ ην θπζηθφ γεψδεο πιηθφ, πνπ
θαηφπηλ ρξεζηκνπνηνχζαλ σο πξψηε χιε, γηα λα παξαζθεπάζνπλ ην ηζηκέλην. Σν
δεχηεξν θακίλη ήηαλ ην ηερλεηφ, φπνπ έςελαλ ηνλ αζβεζηφιηζν θαη έβγαδαλ
αζβέζηε.
΢ε ζπλδπαζκφ ηψξα ηεο κεζφδνπ ηεο “πδαηαηψξεζεο” ηνπ επεμεξγαζκέλνπ πιηθνχ
ηνπ εθαηζηείνπ, ηεο αλακίμεσο δειαδή ηεο Θεξατθήο γεο κε λεξφ θαη ηεο
αθαηξέζεσο ηνπ λεξνχ κεηά απφ εηθνζηηεηξάσξε θαζίδεζε, πεηχραηλαλ ηελ ιήςε
ηνπ αλσηάηνπ ζηξψκαηνο ηεο ζηάζκεο, πνπ απνηειεί θαη ην έλα ζπζηαηηθφ ηνπ
ηζηκέληνπ. Σν δεχηεξν ζπζηαηηθφ, φπσο είπακε, ήηαλ ν αζβέζηεο πνπ ςελφηαλ ζε
δεχηεξν θακίλη. Σα δχν απηά πιηθά ζε νξηζκέλε αλαινγία κεηαμχ ηνπο θαη κε ηελ
πξνζζήθε λεξνχ δίλνπλ έλα θξάκα, πνπ έρεη ηηο ίδηεο ρεκηθέο ηδηφηεηεο κε ην
ζεκεξηλφ ηζηκέλην “Portland”.
Δπνκέλσο ε κφλε νπζηαζηηθή δηαθνξά ηνπ αξραίνπ ηζηκέληνπ κε ην ζεκεξηλφ
ηζηκέλην είλαη, φηη ην πξψην παξήγεην κε βάζε ηελ εκπλεπζκέλε ηερλνινγία ησλ
αξραίσλ Διιήλσλ ηερληθψλ.