1

Οδυσσέας Γκιλής

ΑΓΙΟΣ
ΣΕΡΓΙΟΣ
ΕΙΚΟΝΕΣ

Θεσσαλονίκη 2013

2

3

Περιεχόμενα

Περιεχόμενα.................................................................................................3
Οι Άγιοι Σέργιος και Βάκχος......................................................................5
Άγιοι Σέργιος και Βάκχος .........................................................................5
............................................................................................................... 5
Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη τους την 7η Οκτωβρίου. .................................6
AΓΙΟΣ ΣΕΡΓΙΟΣ........................................................................................8
Από τη Βικιπαίδεια.....................................................................................8
ΑΥΤΟΚΡΑΤΩΡ ΤΩΝ ΡΩΜΑΙΩΝ ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ - ΜΙΑ ΚΡΙΣΙΜΗ ΕΠΟΧΗ - ΜΙΑ
ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΠΟΠΟΙΪΑ. ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ
ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ. 2009 impantokratoros...................9
Άγιος Σέργιος Β’ Πατριάρχης Κωνσταντινούπολης. Βιογραφία.............10
Ο Σέργιος Β΄ ο Στουδίτης διετέλεσε Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως για
είκοσι έτη (999-1019). Από τη Βικιπαίδεια...............................................11
Ο Άγιος Σέργιος του Ραντονέζ ο Θαυματουργός......................................12
Άγιοι Σέργιος και Βάκχος.....................................................................13
Ο άγιος Σέργιος βλέπει το άκτιστο φως στα τίμια δώρα. Σχέδιο του π.
Χριστόδουλου Φεργαδιώτη από το βιβλίο του Π. Πάσχου "Ο Μεγάλος
Άγιος της Ρωσίας" (εκδ. Ακρίτας).........................................................14
Βιογραφία...............................................................................................15
Άγιος Σέργιος ο Δίκαιος εκ Αμαστρισού του Πόντου.............................19
Άγιοι Μάρτυρες Σέργιος κ Βάκχος........................................................20
Oι Άγιοι Σέργιος και Βάκχος.................................................................23
Ο Άγιος Σέργιος.........................................................................................24
Οι άγιοι μάρτυρες Σέργιος και Βάκχος.....................................................27

4
Ο άγιος «πασών των Ρωσιών» - Άγιος Σέργιος του Ραντονέζ ο
Θαυματουργός .......................................................................................37
Οι άγιοι Κύριλλος και Μαρία, γονείς του αγίου Σεργίου...........................38
Ο άγιος Σέργιος βλέπει το άκτιστο φως στα τίμια δώρα. Σχέδιο του π.
Χριστόδουλου Φεργαδιώτη από το βιβλίο του Π. Πάσχου "Ο Μεγάλος
Άγιος της Ρωσίας" (εκδ. Ακρίτας)............................................................44
Η μάχη κατά των Τατάρων .....................................................................44
Η Λαύρα της Αγίας Τριάδος, όπως είναι σήμερα φυσικά.......................48
Ο Άγιος Σέργιος, σε υψόμετρο 1500 μέτρων στη Συρία.......................50
Άγιοι Σέργιος και Βάκχος....................................................................52
Ο Άγιος Σέργιος.........................................................................................53
Άγιοι Σέργιος και Γερμανός οι κτήτορες της Μονής Βαλαάμ ................55
Τα λείψανα των Αγίων Σεργίου και Γερμανου του Βαλαάμ...................57
Μ. Καραγάτσης. Εστία 1993.................................................................60

5

Οι Άγιοι Σέργιος και Βάκχος
Οι άγιοι μάρτυρες Σέργιος και Βάκχος ζούσαν στη Ρώμη επί Μαξιμιανού
(1). Παρά το νεαρό της ηλικίας τους, ο αυτοκράτορας τούς είχε αναθέσει
υψηλά αξιώματα στη Σχολή των Κιντιλίων (2): ο Σέργιος ήταν
“πριμηκήριος” (3) και ο Βάκχος “σεκουνδικήριος” (4). Μια μέρα που ο
Μαξιμιανός διέταξε να τελεσθούν δημοσίως θυσίες στους θεούς ως
ένδειξη υποταγής στην εξουσία του, οι δύο νεαροί αξιωματικοί ήταν οι
μόνοι που δεν παρουσιάσθηκαν και δεν συμμετείχαν. Ο αυτοκράτορας
θεώρησε την πράξη τους ανταρσία, διέταξε να τους φέρουν ενώπιόν του
και οργισμένος ζήτησε να μάθει την αιτία της ανυπακοής τους. Ο Σέργιος
και ο Βάκχος τού απάντησαν: “Μόνον εις την επίγειον ταύτην στρατείαν
είμεθα υποχρεωμένοι να σε υπηρετούμε ως δούλοι ευγνώμονες, ω
βασιλεύ! Κωφούς όμως και αναισθήτους θεούς μή γένοιτο να
προσκυνήσωμεν, ή μικρόν να αποχωρισθώμεν τον αληθή και παντέλειον
Θεόν, και αν με σίδηρα και πύρ καταναλώσης τας σάρκας μας· διότι δεν
ευρίσκεται άλλον τόσον μακάριον εις τον κόσμον όσον να πάθη τις υπέρ
της ευσεβείας.” Ο Μαξιμιανός διέταξε να τους καθαιρέσουν από τα
αξιώματά τους, να τους αφαιρέσουν επί τόπου τις ζώνες και τα διάσημα
του βαθμού και να τους φορέσουν ενδύματα γυναικεία. Ντυμένους μ’
ενδύματα θηλυπρεπή και φορτωμένους βαρείς σιδερένιους κλοιούς στον
τράχηλο, περιέφεραν τους μάρτυρες ανά την πόλη για να τους
χλευάσουν.

Άγιοι Σέργιος και Βάκχος

Υπηρετούσαν στις στρατιωτικές τάξεις του αυτοκράτορα Μαξιμιανού.
Τους διέκρινε μεγάλη ανδρεία στα πεδία των μαχών, αλλά και
σωφροσύνη στην καθημερινή τους ζωή. Γι’ αυτό και ο αυτοκράτορας
τους απένειμε τα αξιώματα του πριμικηρίου και του σεκουνδουκηρίου,

6

αντίστοιχα. Όταν όμως έμαθε ότι οι δύο επίλεκτοι στρατιώτες του ήταν
χριστιανοί, δεν ήθελε με κανέναν τρόπο να το πιστέψει. Για να πεισθεί
λοιπόν, οργάνωσε τελετές με θυσίες σε ειδωλολατρικό ναό και κάλεσε να
παραστούν σ’ αυτές οι Σέργιος και Βάκχος.
Οι δύο χριστιανοί στρατιώτες αρνήθηκαν και ομολόγησαν το Χριστό με
θαρραλέο φρόνημα. Εξοργισμένος τότε ο αυτοκράτορας, διέταξε και
τους αφαίρεσαν τα διάσημα των αξιωμάτων τους. Έπειτα, αφού τους
ενέπαιξαν και τους διαπόμπευσαν με διάφορους τρόπους, τους έστειλαν
σ’ ένα σκληρό δούκα της Ανατολής, τον Αντίοχο. Αυτός με πρωτοφανή
ωμότητα μαστίγωσε μέχρι θανάτου το Βάκχο. Στο δε Σέργιο, επειδή
κάποτε τον είχε ευεργετήσει, πρότεινε, αφού αρνηθεί τον Χριστό, να του
χαρίσει τη ζωή. Η απάντηση του Σεργίου ήταν «το να πεθάνω είναι
κέρδος, διότι έτσι θα ενωθώ πλήρως με τον Χριστό». Τότε ο Αντίοχος
αμέσως έδωσε διαταγή και τον αποκεφάλισαν.

Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη τους την 7η Οκτωβρίου.
Απολυτίκιο
Τριάδος της Αγίας οπλίται τροπαιούχοι, η λαμπρά δυάς των Μαρτύρων,
ωράθητε εν άθλοις, Σέργιος ο θείος αριστεύς, και Βάκχος ο γενναίος
αθλητής. διά τούτο δοξασθέντες περιφανώς, προΐστασθε των βοώντων.
δόξα τω ενισχύσαντι υμάς, δόξα τω στεφανώσαντι, δόξα τω ενεργούντι
δι’ υμών, πάσιν ιάματα.
Η Λαυρα του Αγιου Σεργιου του Ραντονεζ,γνωστη και ως λαυρα της
Αγ.Τριαδος είναι ένα από τα πιο σημαντικα μοναστηρια της Ρωσιας και
κεντρο της Ρωσικης Ορθοδοξιας.Ιδρυθηκε το 1345 από τον Αγιο Σεργιο
του Ραντονεζ(1322-1392) του οποιο το λειψανο βρισκεται εκει.Η Λαυρα
(φωτο 6) βρισκεται στην πολη Σεργκιγιεβ Ποσαντ (γνωστο στον
σοβιετικο
κοσμο
ως
Ζαγκορσκ)
Στην αρχη δεν ηταν παρα μια μικρη ξυλινη εκκλησια,απομονωμενη από
τον κοσμο,όμως η περιοχη αρχισε να εξελισσεται ραγδαια.Ο Αγιος
Σεργιος αρχισε την μοναστικη του ζωη ως ερημιτης,όμως αναγκαστηκε
να γινει πνευματικος οδηγος οσων ειχαν μαζευτει γυρω του.Το 1355
εισηγαγε ένα τυπικο οργανωσης στο μοναστηρι,πραγμα που βοηθησε στη
γρηγορη αναπτυξη του.Αυτη την περιοδο χτιστηκαν τα πιο παλια από τα
κτιρια της μονης όπως ο φουρνος και η τραπεζα.Το τυπικο του
Αγ.Σεργιου το εφηρμοσαν σε περισσοτερα από 400 μοναστηρια στη
Ρωσια,πολλα από τα οποια τα ιδρυσαν μαθητες του.Αναμεσα τους

7

αναφερουμε
τις
μονες
Σολοβετσκι,Κυριλωβ
και
Σιμονοβ.
Ο Αγιος Σεργιος ανακυρυχθηκε προστατης-αγιος της Ρωσιας το 1422.Το
λειψανο(φωτο 4) τοποθετηθηκε στον πρωτο πετρινο ναο της μονης,στην
Αγια Τριαδα(φωτο 2),τον οποιον εχτισαν Σερβοι οι οποιοι ειχαν βρει
καταφυγιο στο μοναστηρι μετα τη μαχη του Κοσοβου.Στα Ν.Α του ναου
είναι τοποθετημενο το λειψανο του Αγιου .Η εκκλησια είναι ασπρη με
χρυσους τρουλους ,ενώ οι πιο πολλες εικονες είναι αγιογραφημενες από
τον Αndrei Rubliov(φωτο 3).
Μια αλλη σημαντικη εκκλησια της Λαυρας είναι η Κοιμηση της
Θεοτοκου(φωτο 5).Το χτισιμο της τελειωσε το 1585 μετα από 26 χρονια
εργασιας.Το χτισιμο της ξεκινησε ο Ιβαν ο Τρομερος ως ενδειξη
μετανοιας για τον φονο του γιου του.Εχει ως μοντελο την εκκλησια της
Κοιμησεως του Κρεμλινου,αλλα είναι μεγαλυτερη απ’αυτην.Κοντα στη
δυτικη θυρα βρισκεται ο ταφος του Μπορις Γκουντουνωφ,ο μονος
τσαρος που δεν είναι θαμμενος στο Κρεμλινο ή στον Ι.Ν.Αγ.Πετρου και
Παυλου στην Αγ.Πετρουπολη .Εκει βρισκονται και τα λειψανα των
Αγιων
Ιννοκεντιου
και
Μαξιμου
του
Γραικου.
Απεναντι από το τειχος βρισκεται ο Ι.Ν. της Αγ.Παρασκευης.Ακομη
υπαρχουν ο Ι.Ν.Αγ.Πνευματος χτισμενος από τον Ιβαν τον Τρομερο ο
Ι.Ν.Αγ.Ιωαννου του Βαπτιστου και της Παναγιας του Σμολενσκ.Το 1550
ο ξυλινος φραχτης που εκλεινε περιμετρικα τη μονη αντικατασταθηκε
από ένα ισχυρο πετρινο τειχος μηκους 1,5χλμ.Χαρη σ’αυτό το τειχος η
μονη αντεξε στην επιθεση των Πολωνων το 1608 η οποια κρατησε 16
μηνες.Η εξωτερικη θυρα εχει ακομη τα σημαδια απ’αυτην την
δοκιμασια.Απο το 1742 λειτουργει στη μονη Θεολογικο Σεμιναριο το
οποιο από το 1814 αντικατασταθηκε από Εκκλησιαστικη
Ακαδημια.Μεχρι το 1983 ηταν εδρα του Ρωσικου Πατριαρχειου.Μετα
από έναν χρονο η εδρα μεταφερθηκε στη Μονη Ντανιλοφσκι.Η
αυτοκρατειρα Ελισαβετ εχτισε και το περιφημο καμπαναριο(φωτο 1),σε
στυλ μπαροκ βαμμενο με μπλε και ασπρο χρωμα.Με 88 μετρα υψος,ηταν
το πιο ψηλο κτιριο στη Ρωσια στα τελη του18ου αιωνα.
Το 1930 οι καμπανες της μονης καταστραφηκαν από τους κομμουνιστες
μαζι με την περιφημη καμπανα του τσαρου βαρους 85 τονων.Απο το
1993 είναι μνημειο Ουνεσκο.

8

AΓΙΟΣ ΣΕΡΓΙΟΣ
Η μάνα μου γεννήθηκε στον Αγιο Σέργιο, ένα χωριο 10 περίπου
χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Αμμοχώστου, και του δάσους της
περίφημης νεκρόπολης της Κύπρου, της Σαλαμίνας του Τεύκρου, του
Ονήσιλου και του Ευαγόρα. Μισό μίλι δυτικά, βρίσκεται το μοναστήρι
του Αποστόλου Βαρνάβα, εκεί ακριβώς όπου ο Επίσκοπος Ανθέμιος
ονειρεύτηκε και βρήκαν τον τάφο του Αγίου,με το Ευαγγέλιο στο
στήθος. Εκεί που έζησαν μια ζωή ολόκληρη, μέχρι που οι Τούρκοι τούς
ξεσπίτωσαν, οι τρείς Μοναχοί, αδέλφια μεταξύ τους, ο Χαρίτων, ο
Στέφανος και ο Βαρνάβας, και ασχολούνταν με την Αγιογραφία και την
καλιέργια της γής. Εκεί εβαφτίστηκε η μάνα μου, τα αδέλφια της και οι
πρόγονοί της.

Από τη Βικιπαίδεια.

Ο Σέργιος Α΄ ήταν Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως την περίοδο 610638. Ήταν Σύρος στην καταγωγή και είχε μεγάλη μόρφωση. Διετέλεσε
διάκονος της Μεγάλης Εκκλησίας και «πτωχοκόμος». Εξελέγη
Πατριάρχης το Μάρτιο του 610.
Έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στην αντίσταση της Πόλης σε επιδρομή
των Αβάρων, η οποία συνέβη κατά την απουσία του Αυτοκράτορα
Ηρακλείου. Ενώ ο Αυτοκράτορας εκστράτευε στην Τραπεζούντα,
ανέλαβε ο ίδιος την άτυπη πολιτική ηγεσία και με λαϊκή κινητοποίηση,
αλλά και τη συνδρομή καταιγίδας, η οποία αποδόθηκε σε θεϊκή αρωγή,
καθώς επέφερε μεγάλες ζημιές στον εχθρικό στόλο, η Πόλη διασώθηκε.
Μετά τη νίκη αυτή, στις 8 Αυγούστου του 626, ο λαός της Πόλης έψαλε
στο Ναό των Βλαχερνών όρθιος ευχαριστήριο ύμνο προς την Παναγία, ο
οποίος καθιερώθηκε και ονομάζεται έκτοτε «Ακάθιστος Ύμνος».
Θέλοντας να υποστηρίξει την πολιτική του Ηρακλείου εναντίον των
Περσών, εισήγαγε τις κακοδοξίες του μονοθελητισμού και του
μονοενεργητισμού ως παραδεκτές θεολογικές βάσεις προσέγγισης με
τους αντιχαλκηδονίους. Πράγματι, με βάση τη φόρμουλα αυτή, ο
Πατριάρχης Αλεξανδρείας Κύρος κατόρθωσε το 633 να πετύχει την
κοινωνία Ορθοδόξων και (μετριοπαθών) Αντιχαλκηδονίων στην
Αλεξάνδρεια.

9

Ο Μονοενεργητισμός, το θεωρητικό κατασκεύασμα του Σεργίου,
συνάντησε ισχυρές θεολογικές αντιρρήσεις. Ο λόγιος μοναχός και
μετέπειτα Πατριάρχης Ιεροσολύμων και άγιος Σωφρόνιος κατέγραψε τις
αντιρρήσεις του στην ενθρονιστήρια συνοδική του επιστολή. Ο ίδιος ο
Σέργιος απευθύνθηκε με επιστολή στον Πάπα Ονώριο Α΄ ζητώντας τη
γνώμη του για το κατά πόσο μπορεί να συνυπάρχουν δύο «υπεναντία»
θελήματα στον Χριστό. Ο Πάπας απέρριψε αυτή τη θεωρία, απαντώντας
ότι ο Χριστός είχε ένα θέλημα, και όχι δύο «υπεναντία».
Παρά ταύτα, με τη βοήθεια του συμβούλου του και διαδόχου του
Πύρρου, ετοίμασε μια «Έκθεση» μονοθεληστικού περιεχομένου, η οποία
πήρε τη μορφή αυτοκρατορικού διατάγματος, με σκοπό την
επαναπροσέγγιση με τους Αντιχαλκηδονίους. Ο Σέργιος πέθανε στις 9
Δεκεμβρίου του 638 και το έργο του συνέχισε ο Πύρρος.

ΑΥΤΟΚΡΑΤΩΡ ΤΩΝ ΡΩΜΑΙΩΝ ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ - ΜΙΑ ΚΡΙΣΙΜΗ
ΕΠΟΧΗ - ΜΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΠΟΠΟΙΪΑ. ΤΑ ΠΡΩΤΑ
ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ
ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ. 2009 impantokratoros.

Όπως δείξαμε στα προηγούμενα κεφάλαια, η αυτοκρατορία την εποχή
εκείνη περνούσε βαθειά κρίση. Κάποιοι τομείς της πολιτικής ζωής ήταν
υπό κατάρευση (διοίκηση, δημοσιονομικό σύστημα, μεταφορές,
εκκλησιαστικές έριδες, κοινωνικές αναταραχές), κάποιοι άλλοι είχαν ήδη
καταρεύσει (οικονομία, άμυνα). Όμως στο οπλοστάσιο της ανατολικής
ρωμαϊκής αυτοκρατορίας παρέμεναν τρία όπλα μοναδικά για την εποχή
τους, α) η αίγλη του αυτοκρατορικού θεσμού, η οποία έπρεπε να
συμπληρωθεί με την νομιμότητα β) η υψηλή διπλωματία, η οποία
χρησιμοποιούνταν από τους βυζαντινούς όταν οι πολεμικές επιχειρήσεις
δεν απέδιδαν γ)η Εκκλησία, η οποία εξακολουθούσε να παραμένει
ισχυρός συνεκτικός κρίκος της κοινωνίας αλλά και οικονομική δύναμη.
Χρειάζονταν ο κατάλληλος άνδρας για να θέσει τους παραπάνω
μηχανισμούς σε κίνηση και να μπορέσει να ξεπερασθεί η κρίση. Και τη
συγκεκριμένη χρονική στιγμή υπήρχαν δύο. Ο αυτοκράτορας
Ηράκλειος και ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Σέργιος… Ο
Πατριάρχης Σέργιος ήταν άνθρωπος μεγάλης μόρφωσης και πίστης.
Καταγόταν από την Συρία και έλαβε την θέση του διακόνου της Μεγάλης
Εκκλησίας της Κωνσταντινούπολης και του «πτωχοκόμου». Ανήλθε
στον πατριαρχικό θρόνο τον Μάρτιο του 610 μ.Χ. μετά την κοίμηση του
Πατριάρχη Θωμά. Τις ικανότητές του διείδε ο Ηράκλειος και επέλεξε να

10

συνεργαστεί μαζί του, αποκομίζοντας εύστοχες συμβουλές, ενεργή
βοήθεια και ηθική εμψύχωση… Η αγιολογική παράδοση αναφέρει, ότι ο
Ηράκλειος και ο Παριάρχης Σέργιος συναντήθηκαν με τον Άγιο
Θεόδωρο τον Συκεώτη(9), ο οποίος ευλόγησε τον αυτοκράτορα και τον
διάδοχο Κωνσταντίνο. Μετά την κοίμηση του οσίου (22 Απριλίου 613),
αυτός και ο Πατριάρχης αποφάσισαν την μεταφορά των λειψάνων του
στην Κωνσταντινούπολη. Κατά την τελετή υποδοχής ο αυτοκράτορας
γονάτισε μπροστά στην σωρό παρουσία της συγκλήτου. Ο Ηράκλειος
επιθυμούσε και χρειάζονταν, την άνωθεν βοήθεια, πρεσβείαις του Οσίου
και της Εκκλησίας… Την Τετάρτη 6 Αυγούστου μικρές Αβαρικές
επιθέσεις προανήγγειλαν την μεγάλη επίθεση της επομένης. Την Πέμπτη
7 Αυγούστου, ο στρατός των επιδρομέων συγκεντρώθηκε γύρω από τον
ναό της Παναγίας, έξω από τα τείχη, στην περιοχή των Βλαχερνών, δίπλα
στο χρυσό κέρας. Την ίδια ώρα ο πατριάρχης Σέργιος εμφανίστηκε στα
τείχη της Πόλεως, κρατώντας την αχειροποίητη εικόνα της Παναγίας. Σε
λίγο η επίθεση ξεκίνησε σφοδρή, αλλά χωρίς ουσιαστικά αποτελέσματα.
Η αντίσταση των οχυρώσεων και των υπερασπιστών παρέμεινε άκαμπτη.
Η τελευταία ελπίδα του Χαγάνου ήταν ο αντιπερισπασμός, που θα
προκαλούσαν οι Πέρσες καθώς θα έφθαναν από την ασιατική ακτή.
Αναφέρεται και μια δεύτερη ναυτική επιχείρηση, διενεργουμένη από τον
σλαβικό στολίσκο, στο χρυσό κέρας, σημείο στο οποίο οι παράκτιες
οχυρώσεις δεν είναι ισχυρές, ξέχωρη από την επιχείρηση μεταφοράς των
Περσών στρατιωτών. Αυτήν ανέλαβαν ν' αντιμετωπίσουν τα βυζαντινά
δίκοπα και τρίκοπα. Για τον τρόπο διεξαγωγής της ναυμαχίας, η
περιγραφή των Πισίδη και Σύγγελου, αναφέρει αρχικά ήττα των
βυζαντινών, κατόπιν ανάκαμψη και τελική νίκη.
Άγιος Σέργιος Β’ Πατριάρχης Κωνσταντινούπολης. Βιογραφία

Ορθόδοξος Συναξαριστής.
Η μνήμη του Αγίου Σέργιου αναφέρεται από τον Γεδεών στο Βυζαντινό
Εορτολόγιο σελ. 91 και το έχει πάρει από χειρόγραφο Ευαγγέλιο (του
Αγιοταφίτικου Μετοχίου 426), οπού και μόνο εκεί σημειώνεται. Όπως
φαίνεται, γινόταν το μνημόσυνο του στην Κωνσταντινούπολη και
συγκεκριμένα στη Μονή του Μανουήλ, της οποίας έκανε ηγούμενος,
διότι πουθενά άλλου δεν αναφέρεται στους Συναξαριστές η μνήμη του.
Ο Σέργιος λοιπόν, καταγόταν από επίσημη οικογένεια. Ήταν ανεψιός του

11

Πατριάρχη

Φωτίου,

ενάρετος

και

πολύ

μορφωμένος.

Ο Άγιος ήταν τόσο ταπεινός, που όταν μετά τον θάνατο του Πατριάρχου
Θεοφυλάκτου, 27 Φεβρουαρίου του έτους 956 μ.Χ., του πρότειναν να
αποδεχθεί τον πατριαρχικό θρόνο, αρνήθηκε και υπέδειξε τον
Πολύευκτο. Το 999 μ.Χ. και σε ηλικία σχετικά μεγάλη, κλήθηκε από τον
αυτοκράτορα Βασίλειο τον Β' (976 - 1025 μ.Χ.) στον Πατριαρχικό
θρόνο, σε διαδοχή του Σισινίου του Β'. Κυβέρνησε τον πατριαρχικό
θρόνο θεοφιλώς για 20 χρόνια και απεβίωσε ειρηνικά το 1019 μ.Χ.
Αξίζει να σημειωθεί ότι επί των ημερών του μεταφράστηκαν στη Ρωσική
γλώσσα οι εκκλησιαστικοί νόμοι χάριν των ιερέων της Ρωσίας.

Ο Σέργιος Β΄ ο Στουδίτης διετέλεσε Πατριάρχης
Κωνσταντινουπόλεως για είκοσι έτη (999-1019).
Από τη Βικιπαίδεια.
Καταγόταν από επιφανή οικογένεια και ήταν ανιψιός του Πατριάρχη
Φωτίου. Ήταν πολύ μορφωμένος και ενάρετος και έφτασε στο αξίωμα
του ηγουμένου της Μονής Μανουήλ[1] (κατ' άλλους της Μονής
Στουδίου). Το 999, σε σχετικά μεγάλη ηλικία, επελέγη από τον Βασίλειο
τον Βουλγαροκτόνο ως Οικουμενικός Πατριάρχης και παρέμεινε στη
θέση αυτή για 20 έτη, ως το θάνατό του το 1019.
Επί των ημερών της Πατριαρχίας του, ο Πάπας Σέργιος Δ΄ (στη Ρώμη),
ανέφερε για πρώτη φορά, στην ενθρονιστήρια επιστολή του, το Σύμβολο
της Πίστεως συμπεριλαμβάνοντας το filioque. Το γεγονός αυτό οδήγησε
τον Πατριάρχη Σέργιο στο να διαγράψει τον Πάπα Σέργιο από τα
Δίπτυχα της Εκκλησίας, καθιστώντας προβληματική την κοινωνία των
δύο εκκλησιών, αρκετά πριν το Σχίσμα του 1054. Το γεγονός αυτό
αναφέρεται ως «Σχίσμα των δύο Σεργίων». Επίσης επί Πατριαρχίας του
Σεργίου Β΄, και με τη βοήθεια Ρώσων κληρικών, μεταφράσθηκαν στη
ρωσική γλώσσα όλοι οι μέχρι τότε εκκλησιαστικοί νόμοι.
Η μνήμη του Πατριάρχη Σεργίου τιμώνταν αρχικά μόνο από τη Μονή
Μανουήλ, και σήμερα από ολόκληρη την Ορθόδοξη Εκκλησία στις 12
Απριλίου.

12

Ο Άγιος Σέργιος του Ραντονέζ ο Θαυματουργός

13

Άγιοι Σέργιος και Βάκχος

14

Ο άγιος Σέργιος βλέπει το άκτιστο φως στα τίμια δώρα.
Σχέδιο του π. Χριστόδουλου Φεργαδιώτη από το
βιβλίο του Π. Πάσχου "Ο Μεγάλος Άγιος της Ρωσίας"
(εκδ. Ακρίτας).

15

Βιογραφία
Ο Άγιος και δίκαιος Σέργιος, καταγόταν από την κωμόπολη Νικήτια της
Αμάστρισου, του Εύξεινου Πόντου. Η οικογένεια του ήταν
αριστοκρατικής καταγωγής και συνδεόταν με συγγενικούς δεσμούς με
εκείνη της αυτοκράτειρας Θεοδώρας, συζύγου του αυτοκράτορα
Θεόφιλου. Έκανε λαμπρές σπουδές και γρήγορα έφθασε σε υψηλά
στρατιωτικά και πολιτικά αξιώματα. Αν και ο Θεόφιλος ήταν θερμός
υποστηρικτής των εικονομάχων, ο Σέργιος παρέμεινε πιστός στην
ορθόδοξη πίστη και κατέβαλε μεγάλες προσπάθειες για την αναστύλωση
των Ιερών Εικόνων. Αναδείχθηκε δε και προστάτης πολλών
υπερασπιστών των αγίων εικόνων, κατά τον από του Θεόφιλου διωγμό.
Μετά δε το θάνατο του Θεόφιλου, συνετέλεσε τα μέγιστα και εξάντλησε
όλη την επιρροή του για να ενισχυθεί η γνώμη της Θεοδώρας για τη
σύγκληση Οικουμενικης Συνόδου, για την αναστύλωση των Εικόνων.
Εκοιμήθη ειρηνικά στην Κρήτη και ετάφη στη μονή του Μαγίστρου.
Αργότερα τα άγια λείψανά του μετακομίσθηκαν με μεγάλες τιμές και
ετάφησαν στη Μονή της Υπεραγίας Θεοτόκου την οποία έκτισε ο ίδιος
στον κόλπο της Νικομήδειας, η οποία λεγόταν του Νικητιάνου επειδή ο
κτήτοράς της καταγόταν από την κωμόπολη Νικήτια.

16

17

18

19

Άγιος Σέργιος ο Δίκαιος εκ Αμαστρισού του Πόντου

20

Άγιοι Μάρτυρες Σέργιος κ Βάκχος

21

Ο πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας κ. Ντμίτρι Μεντβέντεφ,
υπέγραψε σήμερα Τετάρτη 14 Σεπτεμβρίου 2011, διάταγμα για τον
εορτασμό της 700η επετείου του Οσίου Σεργίου. Στο κείμενο του
διατάγματος, μεταξύ άλλων αναφέρεται ότι «για να διαφυλαχθούν οι
πολιτιστικές και ηθικές αξίες, πρέπει να ενισχυθεί η πνευματική ενότητα
του ρωσικού λαού, το 2014 που είναι η 700η επέτειο από την γέννηση
του Οσίου Σεργίου του Ραντονέζ. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Κυβέρνησης
της Ρωσίας, με μια ομάδα εργασίας υπό την προεδρία του προέδρου, θα
ασχοληθεί για τις ανάλογες προετοιμασίες των εορτασμών, ώστε να
υιοθετήσουν ένα σχέδιο για μια ουσιαστική προετοιμασία. Τέλος στο
σχετικό διάταγμα αναφέρεται ότι η Ρωσική Κυβέρνηση και οι τοπικές
αρχές, θα λάβουν μέρος στους εορτασμούς για την 700η επέτειο από την
γέννηση του Αγίου Σεργίου.

22

23

Oι Άγιοι Σέργιος και Βάκχος

Οι Άγιοι Σέργιος και Βάκχος υπηρετούσαν στις στρατιωτικές τάξεις του
αυτοκράτορα Μαξιμιανού. Τους διέκρινε μεγάλη ανδρεία στα πεδία των
μαχών, αλλά και σωφροσύνη στην καθημερινή τους ζωή. Γι' αυτό και ο
αυτοκράτορας τους απένειμε τα αξιώματα του πριμικηρίου της σχολής
των
Kεντηλίων
και
του
σεκουνδουκηρίου,
αντίστοιχα.
Όταν έμαθε ότι οι δύο επίλεκτοι στρατιώτες του ήταν χριστιανοί, δεν
ήθελε με κανένα τρόπο να το πιστέψει. Για να πεισθεί λοιπόν
χειροπιαστά, οργάνωσε τελετές με θυσίες σε ειδωλολατρικό ναό και
κάλεσε να παραστούν σ' αυτές οι Σέργιος και Βάκχος. Οι δύο χριστιανοί
στρατιώτες αρνήθηκαν και ομολόγησαν το Χριστό με θαρραλέο
φρόνημα. Εξοργισμένος τότε ο αυτοκράτορας, διέταξε και τους
αφαίρεσαν τα διάσημα των αξιωμάτων τους. Έπειτα, αφού τους
ενέπαιξαν και τους διαπόμπευσαν με διάφορους τρόπους, τους έστειλαν
σε ένα σκληρό δούκα της Ανατολής, τον Αντίοχο. Αυτός με πρωτοφανή
ωμότητα μαστίγωσε μέχρι θανάτου το Βάκχο. Στο δε Σέργιο, επειδή
κάποτε τον είχε ευεργετήσει, πρότεινε, αφού αρνηθεί το Χριστό, να του
χαρίσει τη ζωή. Η γενναία απάντηση του Σεργίου ήταν τα λόγια του Απ.
Παύλου «ἘμοἘ τἘ ζἘν ΧριστἘς καἘ τἘ ἘποθανεἘν κέρδος»
(προς Φιλιππησίους, α' 21). Σε μένα, είπε ο Σέργιος, ζωή είναι ο Χριστός.
Αλλά και το να πεθάνω είναι κέρδος, διότι έτσι θα ενωθώ πλήρως με το
Χριστό. Τότε, ο Αντίοχος αμέσως έδωσε διαταγή και τον αποκεφάλισαν.

24

Ἐπολυτίκιον
Ἐχος α’. ΤοἘ λίθου σφραγισθέντος.
Τριάδος τῆ ςῆ γίας ῆ πλίται τροπαιοῆ χοι, ῆ λαμπρῆ δυῆ ςτῆ νΜαρτύρων,
Ἐράθητε Ἐν Ἐθλοις, Σέργιος Ἐ θεἘος Ἐριστεύς, καἘ Βάκχος Ἐ
γενναἘος Ἐθλητής, διἘ τοἘτο δοξασθέντες περιφανἘς, προΐστασθε
τἘν βοώντων Δόξα τἘ Ἐνισχύσαντι ἘμἘς, δόξα τἘ στεφανώσαντι,
δόξα τἘ Ἐνεργούντι δι' ἘμἘν, πάσιν Ἐάματα.

Κοντάκιον
Ἐχος β’. ΤἘ Ἐνω ζητἘν.
Τῆ ννοῆ νπρῆ ςῆ χθροῆ ςῆ νδρείως παρατάξαντες, τῆ νπῆ σαν αῆ τῆ vῆ πάτην
κατελύσατε, καἘ τἘν νίκην Ἐνωθεv, εἘληφότες Μάρτυρες
πανεύφημοι, Ἐμοφρόνως Ἐκράζετε. ΚαλἘν καἘ τερπνἘν τἘ
συνεἘναι ΧριστἘ.

Ἐ ΟἘκος
Ἐν οἘρανοἘς Χριστέ, κατοικοἘντες, Σέργιός τε καἘ Βάκχος, καἘ τοἘ θείου
φωτῆ ςτοῆ παρῆ σοῆ ῆ μφορούμενοι, ῆ μῆ τῆ νῆ νσκότει τῆ ςῆ γνωσίας
πορευόμενον, προφθάσειαν διἘ τάχους, καἘ τἘν παθἘν Ἐφαρπάσειαν, μόνε
ῆ θάνατε, στολῆ ν μοι τῆ ς ῆ φθαρσίας καταπέμποντες· ῆ πως λευχειμονῆ ν, τῆ ν
φωτοφόρον αῆ τῆ νῆ ορτῆ νῆ νυμνῆ ,καῆ κραυγάζω σοι Κύριε· Καλῆ νκαῆ
τερπνἘν τἘ συνεἘναι ΧριστἘ.
Ο Άγιος Σέργιος

25

26

27

Οι άγιοι μάρτυρες Σέργιος και Βάκχος

28

Για την παραπάνω εικόνα
Οι άγιοι μάρτυρες Σέργιος και Βάκχος ζούσαν στη Ρώμη επί
Μαξιμιανού<1>. Παρά το νεαρό της ηλικίας τους, ο αυτοκράτορας τούς
είχε αναθέσει υψηλά αξιώματα στη Σχολή των Κιντιλίων<2>: ο Σέργιος
ήταν “πριμηκήριος”<3> και ο Βάκχος “σεκουνδικήριος”<4>. Μια μέρα
που ο Μαξιμιανός διέταξε να τελεσθούν δημοσίως θυσίες στους θεούς ως
ένδειξη υποταγής στην εξουσία του, οι δύο νεαροί αξιωματικοί ήταν οι
μόνοι που δεν παρουσιάσθηκαν και δεν συμμετείχαν. Ο αυτοκράτορας
θεώρησε την πράξη τους ανταρσία, διέταξε να τους φέρουν ενώπιόν του
και οργισμένος ζήτησε να μάθει την αιτία της ανυπακοής τους. Ο Σέργιος
και ο Βάκχος τού απάντησαν: “Μόνον εις την επίγειον ταύτην στρατείαν
είμεθα υποχρεωμένοι να σε υπηρετούμε ως δούλοι ευγνώμονες, ω
βασιλεύ! Κωφούς όμως και αναισθήτους θεούς μή γένοιτο να
προσκυνήσωμεν, ή μικρόν να αποχωρισθώμεν τον αληθή και παντέλειον
Θεόν, και αν με σίδηρα και πύρ καταναλώσης τας σάρκας μας· διότι δεν
ευρίσκεται άλλον τόσον μακάριον εις τον κόσμον όσον να πάθη τις υπέρ
της ευσεβείας.” Ο Μαξιμιανός διέταξε να τους καθαιρέσουν από τα
αξιώματά τους, να τους αφαιρέσουν επί τόπου τις ζώνες και τα διάσημα
του βαθμού και να τους φορέσουν ενδύματα γυναικεία. Ντυμένους μ’
ενδύματα θηλυπρεπή και φορτωμένους βαρείς σιδερένιους κλοιούς στον
τράχηλο, περιέφεραν τους μάρτυρες ανά την πόλη για να τους
χλευάσουν.
Κατόπιν ο αυτοκράτορας έδωσε εντολή να οδηγήσουν τους αγίους, από
στρατόπεδο σε στρατόπεδο, έως τις όχθες του Ευφράτη, στην πόλη
Βαρβαλισσό<5>, όπου είχε την έδρα του ο διοικητής της επαρχίας της
Ανατολής Αντίοχος, δικαστής σκληρός και ωμότατος. Τους έφεραν
μπροστά του για να τους ανακρίνει, ούτε οι απειλές του όμως ούτε οι
κολακείες δεν στάθηκαν ικανές να πτοήσουν τους αγίους νέους. Τον
Σέργιο, τον έκλεισαν τότε σ’ ένα κελλί και άρχισαν να βασανίζουν τον
σύντροφό του. Τον μαστίγωσαν με μαστίγια από βούνευρα με τέτοια
αγριότητα, που ο Βάκχος παρέδωσε την ψυχή του, όλος χαρά που θα
κατατασσόταν επιτέλους στις στρατιές των αγγέλων και των αγίων. Την
επαύριο, έφεραν πάλι ενώπιον του διοικητού τον Σέργιο, ο οποίος
θλιβόταν που βρισκόταν ακόμη στον μάταιο τούτο κόσμο, ενώ ο
σύντροφός του χαιρόταν ήδη την μακαρία ζωή. Ο Αντίοχος αρχικά
δοκίμασε να κάνει τον Σέργιο ν’ αλλαξοπιστήσει· τού θύμισε τα
αξιώματα και την εξουσία που είχε πρίν και ύστερα τον απείλησε με τα
πιο φρικτά μαρτύρια. Μάταιος κόπος! Διέταξε τότε ο ηγεμόνας να
φορέσουν στον άγιοι υποδήματα που είχαν αιχμηρά καρφιά στο
εσωτερικό μέρος, και τον υποχρέωσε να τρέχει μπροστά από το άρμα
του. Δεκαπέντε χιλιόμετρα διήνυσε τρέχοντας έτσι ο άγιος, μέχρι που

29

έφθασαν στο κάστρο των Τετραπυργίων (σημ. Κσαϊράς-Σελέ). Η χαρά
του που συμμετείχε κι εκείνος στο Θείο Πάθος, τον ανύψωνε πάνω από
τους πόνους του σώματος, και ο Σέργιος έτρεχε χαρούμενος γοργά,
ψάλλοντας ύμνους. Κατά τη διάρκεια της νύκτας, ήλθε άγγελος και
εθεράπευσε τις πληγές του, κι έτσι ο νέος παρουσιάσθηκε την επομένη
στον διοικητή ευδιάθετος κι έτοιμος για νέους αγώνες. Ο Αντίοχος
διέταξε τότε να τον αποκεφαλίσουν στον επόμενο σταθμό, τη Ρουσάφα,
διακόσια χιλιόμετρα ανατολικά του Χαλεπίου. Φθάνοντας στον τόπο της
εκτελέσεως, ο άγιος ζήτησε λίγο χρόνο από τους δημίους του, και
προσευχήθηκε ένθερμα να συγχωρηθούν οι διώκτες του. Κατόπιν, έκλινε
ο ίδιος την κεφαλή κάτω από το ξίφος και η ψυχή του πέταξε για να
συναντήσει τον Βάκχο στη Βασιλεία των Ουρανών.
Οι κάτοικοι της Σούρα, του χωριού όπου μαρτύρησε ο Βάκχος, θέλησαν
να πάρουν κρυφά το σώμα του αγίου Σεργίου, φλόγα μεγάλη όμως
εξήλθε από τον τάφο και τους εμπόδισε. Έτρεξαν τότε οι χριστιανοί της
Ρουσάφα, έδιωξαν τους επίδοξους ληστές και κατέθεσαν το τίμιο
λείψανο σε μέρος ασφαλές. Έκτισαν αργότερα πάνω στον τάφο του αγίου
Σεργίου ναό, ο οποίος κατέστη ένα από τα πιο σεπτά προσκυνήματα όλης
της Ανατολής, σε τέτοιο μάλιστα βαθμό ώστε ο τόπος εκείνος
ονομάσθηκε Σεργιούπολις. Τεμάχια του τιμίου λειψάνου διεσπάρησαν σε
όλο τον χριστιανικό κόσμο<6>.
Σημειώσεις
1 Δεν πρόκειται μάλλον για τον Μαξιμιανό Ηρακλή, του οποίου η
δικαιοδοσία δεν εκτεινόταν στη Ανατολή, αλλά πιθανόν για τον Γαλέριο
Μαξιμιανό, ο οποίος προτού ξεκινήσει τη μεγάλη του εκστρατεία κατά
των Περσών (περί το 297), προέβη σε εκκαθαρίσεις όλων των
χριστιανών του στρατεύματος. Δεν αποκλείεται οι δύο άγιοι να ήταν
ρωμαϊκής καταγωγής, το σύνολο όμως της ιστορίας τους εκτυλίσσεται
στην Ανατολή.
2 Οι Σχολαί αποτελούσαν επίλεκτα τμήματα του ρωμαϊκού στρατού·
συστάθηκαν επί Διοκλητιανού, τελούσαν υπό τις διαταγές του ίδιου του
αυτοκράτορα και λειτουργούσαν επίσης ως σώμα εκπαιδεύσεως
αξιωματικών. Εξελίχθηκαν αργότερα σε αυτοκρατορική φρουρά και
άγημα τιμών.
3 Πριμηκήριος: λατ. primecerius: κατά λέξη “αυτός που το όνομά του
είναι γραμμένο πρώτο στα κηρόχυτα δελτία των αρχών, δηλαδή
πρόκριτος, πρωτέγγραφος.

30

4 Σεκουνδικήριος: λατ. secundicerius: “αυτός που είναι δεύτερος στην
τάξη”.
5 Σήμερα λέγεται Μπάλις και βρίσκεται 100 χλμ. από το Χαλέπι. Κατ’
άλλους, πρόκειται για την Αραβυσσό (σημ. Afçim) της Καππαδοκίας.
6 Πρόσφατες αρχαιολογικές ανασκαφές έφεραν στο φως τα ερείπια από
τρεις μεγάλες βασιλικές στον χώρο της Ρουσάφα, που πήρε το όνομα
Σεργιούπολις τον 4ο αιώνα και εξακολούθησε να αποτελεί σημαντικό
προσκύνημα ακόμη και επί αραβοκρατίας. Καταστράφηκε κατά την
εισβολή των Τατάρων, τον 13ο αιώνα. Η τιμία κάρα του αγίου Σεργίου
φυλάσσεται στην Ι.Μ.Σίμωνος Πέτρας και εκείνη του αγίου Βάκχου στην
Ι.Μ.Βατοπαιδίου στο Άγιον Όρος.
Πηγή: “Νέος Συναξαριστής της Ορθοδόξου Εκκλησίας”, υπό
ιερομονάχου Μακαρίου Σιμωνοπετρίτου, εκδ. Ίνδικτος (τόμος δεύτερος –
Οκτώβριος, σ. 79-82)
Άγιος Σέργιος και Βάκχος. 7ος αι., από τη Μονή Αγ. Αικατερίνης Σινά.
Δημοτικό Μουσείο Ανατολικής και Δυτικής Τέχνης. Κίεβο Ουκρανίας.

31

Τίτλος: Άγιος Σέργιος, Ημερομηνία: 1545 1546, Περιγραφή:
Στοιχείο: Καθολικό Μονής Σταυρονικήτα
Τύπος : Έργο τέχνης
Τίτλος Έρευνας: Το πρόγραμμα αποσκοπεί στη δημιουργία ενός
Αρχείου για τους Έλληνες Ζωγράφους μετά την Άλωση (1450-1830),
που περιλαμβάνει τα βιογραφικά τους στοιχεία και πλήρη κατάλογο των
έργων τους, φορητών εικόνων και τοιχογραφιών, των οποίων δεν έχει
γίνει καμία συστηματική καταγραφή στην Ελλάδα.
Ερευνητικό Κέντρο: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών/ Εθνικό Ίδρυμα
Ερευνών
Επιστημονικός υπεύθυνος: Ευγενία Δρακοπούλου
Αναφέρεται Από: M. Chatzidakis, O kritikos zografos Theofanis. I
teleftaia fasi tis technis tou stis toixografies tis ieras monis Stavronikita
(ekd. I. M. Stavronikita) Agion Oros 1986. Ζωγράφος: ΣτρελίτζαςΜπαθάς Θεοφάνης.

32

33

Με λαμπρότητα και μεγαλοπρέπεια εορτάστηκε σήμερα στη Ρωσία, η
μνήμη του Αγίου Σεργίου του Ραντονέζ, στο ομώνυμο μοναστήρι στη
Λαύρα του Αγίου Σεργίου, του μεγαλύτερου και θαυματουργού Αγίου
της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Της πολυαρχιερατικής Θείας
Λειτουργίας προηξήρχε ο Πατριάρχης Μόσχας και Πασών των Ρωσιών
κ. Κύριλλος, συμπαραστατούμενος από τους Αργεντινής και Νότιας
Αμερικής Πλάτων, Τσελιάμπινσκ και Ζλατοούστ Ιώβ, Τσεμποκσάρυ και
Τσουβασίας Βαρνάβας, Περμ και Σολικάμσκ Μεθόδιος, Τσερνοβστύ και
Μπουκοβίνας Ονούφριος, Κισάμου καί Σελίνου Αμφιλόχιος
(Οικουμενικό Πατριαρχείο), οι Αρχιεπίσκοποι Φιλιππουπόλεως
Νήφωνος (Πατριαρχείο Αντιοχείας), Σιμπίρσκ και Μελεκές Πρόκλος,
Τσιμκέντης και Ακμολάς Ελευθέριος, Ριαζάν και Κασίμωφ Παύλος,
Αιλιστάς και Καλμικίας Ζωσιμάς, Σέργκιεφ Ποσάντ Θεόγωνστος,
Ηγούμενος της Λαύρας του Αγίου Σεργίου. Επίσης και οι Επίσκοποι
Ντομοντέντοβο Ευτύχιος, Καγκούλ και Κομράτ Ανατόλιος, Μπακού και
Παρακασπίας
Αλέξανδρος,
Ζαραϊσκ
Μερκούριος,
Νμίμτροβ
Αλέξανδρος, Κρασνογκόρσκ Ειρήναρχος, Μπρόννιτσυ Ιγνάτιος, Λίπετσκ
και Αιλέτς Νίκων, Κέμεροβο και Νοβοκουζνέτσκ Αρίσταρχος, Σμολένσκ
και Βιάζμας Θεοφύλακτος, Σολνετσνογκόρσκ Σέργιος, Υπεύθυνος
Διοικητικής Γραμματέας του Πατριαρχείου Μόσχας, Ποντόλσκ Τύχων,
Πρόεδρος της Διεύθυνσης Οικονομίας και Οικονομικών του
Πατριαρχείου Μόσχας και Ρουζάεφκα Κλήμης. Αξίζει να σημειωθεί, ότι
κατά την Μικρή Είσοδο ο Προκαθήμενος της Ρωσικής Ορθόδοξης
Εκκλησίας ανύψωσε σε Αρχιμανδρίτη τον Πρόεδρο του Συνοδικού
Τμήματος για την φιλανθρωπία και την κοινωνική διακονία ιερομόναχο
Παντελεήμων Σάτωφ. Τέλος, μετά το πέρας της Λειτουργίας
πραγματοποιήθηκε η καθιερωμένη λιτανεία και εν συνεχεία η δοξολογία
στην κεντρική Πλατεία της Λαύρας, παρουσία χιλιάδων πιστών.

34

35

36

Ο Άγιος Σέργιος. Ψηφιδωτό που βρίσκεται στη δυτική πλευρά του Ν.Δ.
πεσού του ιερού βήματος του ναού του Αγίου Δημητρίου.
Χαρακτηριστικά του: οι λεπτές αποχρώσεις και η συνθετική δομή της όλης
παράστασης.

37

Ο άγιος «πασών των Ρωσιών» - Άγιος Σέργιος του Ραντονέζ ο
Θαυματουργός

Ο όσιος Σέργιος ήταν ο δεύτερος από τους τρεις υιούς ευσεβών
βογιάρων, του Κυρίλλου και της Μαρίας, οι οποίοι διεκρίνοντο γιά τον
πλούτο και την ισχύ τους στην ηγεμονία του Ροστώφ.
Λίγες ημέρες πριν από την γέννησι του αγίου, ο Θεός με σημείο
προεμήνυσε την μελλοντική δόξα του δούλου Του. Μία Κυριακή φώναξε
δυνατά τρεις φορές κατά την διάρκεια της θείας Λειτουργίας μέσα από
την κοιλιά της μητέρας του. Γεννήθηκε το 1314 και οι γονείς του στό
βάπτισμα τον ονόμασαν Βαρθολομαίο. Το σκεύος αυτό της Αγίας
Τριάδος τις Τετάρτες, τις Παρασκευές και όταν η μητέρα του
κρεοφαγούσε, δεν θήλαζε το μητρικό γάλα.
Σε ηλικία επτά ετών, ο Βαρθολομαίος εστάλη από τους γονείς του να
μάθη γράμματα. Παρ’ όλη όμως την επιμέλειά του, δεν προόδευε και με

38

πολλά δάκρυα ζητούσε την θεία βοήθεια. Του συνέβη τότε κάτι παρόμοιο
με τον Σαούλ (βλ. Παλ. Διαθήκη, Α΄ Βασιλειών, κεφ. 9). Μία ημέρα ο
πατέρας του τον έστειλε να βρή τα χαμένα τους άλογα και ο
Βαρθολομαίος συνάντησε έναν ιερομόναχο, που προσευχόταν κάτω από
μία βελανιδιά. Με απλότητα τού είπε την δυσκολία του και ο γέροντας
τον ευλόγησε και τού έδωσε να φάη ένα κομμάτι πρόσφορο ως σημείον
της χάριτος του Θεού για την κατανόησι των γραμμάτων. Του
προφήτευσε δε ότι θα γίνη κατοικητήριο της Αγίας Τριάδος και θα
οδηγήση πολλούς στην κατανόησι του θείου θελήματος.
Μετά το περιστατικό αυτό, άνοιξαν οι οφθαλμοί του νου του και ο
Βαρθολομαίος με ζήλο παρακολουθούσε τις εκκλησιαστικές ακολουθίες
και μελετούσε την Αγία Γραφή. Νωρίς άρχισε και αυστηρή νηστεία. Την
Τετάρτη και την Παρασκευή έμενε τελείως άσιτος, ενώ τις άλλες ημέρες
του αρκούσε ξερό ψωμί και νερό.
Τον καιρό εκείνο, λόγω της καταλήψεως του Ροστώφ από τον μεγάλο
ηγεμόνα της Μόσχας Ιωάννη Καλιτά, ο πατέρας του επτώχευσε και γύρω
στο 1330 αναγκάσθηκε να μετοικήση με την οικογένειά του στο
Ραντονέζ. Ο Βαρθολομαίος παρέμεινε κοντά στους ηλικιωμένους γονείς
του, έως ότου έγιναν μοναχοί και αναπαύθηκαν στην μονή της Θεοτόκου,
στο Χότκωφ.

Οι άγιοι Κύριλλος και Μαρία, γονείς του αγίου Σεργίου.

39

Αποδεσμευμένος τότε από κάθε φροντίδα, σαν διψασμένο ελάφι
αναζητούσε — με την βοήθεια του αδελφού του Στεφάνου, ο οποίος μετά
τον αιφνίδιο θάνατο της γυναίκας του είχε γίνει μοναχός — τόπον
κατάλληλο για ησυχαστική ζωή. Μετά από πολλές έρευνες βρήκε κάποιο
ξέφωτο στην καρδιά παρθένου δάσους, δέκα χιλιόμετρα μακριά από το
Ραντονέζ. Με κορμούς δένδρων έφτιαξαν μια καλύβα και μια μικρή
Εκκλησία, την οποίαν αφιέρωσαν στήν Αγία Τριάδα. Ο Στέφανος όμως
δεν άντεχε στις στερήσεις της ερήμου και σύντομα ανεχώρησε για την
μονή των Θεοφανείων (Μπογκογιαβλένσκυ), στην Μόσχα.
Μένοντας ολομόναχος ο Βαρθολομαίος δεν αποθαρρύνθηκε. Το 1337, σε
ηλικία είκοσι τριών ετών, έλαβε από τον ηγούμενο Μητροφάνη το
μοναχικό σχήμα και ονομάσθηκε Σέργιος. Την περίοδο αυτήμόνον ο
Θεός γνωρίζει τους αγώνες και τις δοκιμασίες του από τις επιθέσεις των
δαιμόνων μέσα στην άγρια μοναξιά του δάσους, που την διέσχιζαν τα
ουρλιαχτά των λύκων και των αρκούδων. Τα θηρία πολλές φορές
έφθαναν ως την καλύβα του. Ο Σέργιος γρήγορα συμφιλιώθηκε με μια
αρκούδα, που τον επισκεπτόταν καθημερινά, για να βρη λίγη τροφή.
Μαζί της μοιραζόταν το λιγοστό ψωμί του, τοποθετώντας το μερίδιό της
επάνω σε ένα κούτσουρο. Αν το ψωμί ήταν ελάχιστο, το έδινε σε
εκείνην, για να μην την απογοητεύση, και αυτός έμενε νηστικός.
Ύστερα από δύο περίπου χρόνια τελείας μονώσεως, σιγά-σιγά
συναθροίσθηκαν κοντά του δώδεκα αδελφοί. Ο καθένας έκτιζε το κελλί
του και φρόντιζε μόνος για την εξεύρεσι των αναγκαίων. Καθημερινά
τελούσαν από κοινού στην εκκλησία όλες τις ακολουθίες. Για την θεία
λειτουργία καλούσαν Ιερέα από το κοντινό χωριό. Παρά την υποτυπώδη
κοινή διαβίωσι, ο όσιος με πολλή ταπείνωσι διακονούσε την μικρή
αδελφότητα. Εκοβε ξύλα από το δάσος, άλεθε το σιτάρι, ζύμωνε και
φούρνιζε τα ψωμιά, μαγείρευε, μετέφερε νερό και το άφηνε μπροστά σε
κάθε κελλί, έρραβε ρούχα, επιδιόρθωνε υποδήματα. Με την έμπρακτη
αυτή αγάπη προς τους αδελφούς, τους έδιδε στα ανθρώπινα μέτρα μία
εικόνα της τελείας κοινωνίας των τριών προσώπων της Αγίας Τριάδος,
ώστε προσβλέποντας προς αυτήν οι μοναχοί του να αντικατοπτρίζουν
στην ζωή τους την αμοιβαία θεϊκή αγάπη και ενότητα εν ελευθερία.
Σύντομα, ήλθε να ζήση μαζί τους και ο ηγούμενος Μητροφάνης, που είχε
κείρει τον Σέργιο μοναχό. Όταν μετά από ένα χρόνο αναπαύθηκε, οι
αδελφοί με επιμονή ζητούσαν από τον Σέργιο να γίνη αυτός ηγούμενός
τους. Ο όσιος από ταπείνωσι αρνήθηκε. Μετά όμως από παρακλήσεις και
απειλές φοβήθηκε την κρίσι του Θεού και υπέκυψε.

40

Το 1354 χειροτονήθηκε ιερεύς και ενθρονίσθηκε ηγούμενος από τον
επίσκοπο Βολυνίας Αθανάσιο. Τελούσε καθημερινά την θεία λειτουργία
και σε κάθε ακολουθία πήγαινε πρώτος στην εκκλησία. Τα πρόσφορα, τα
κεριά και τα κόλλυβα τα ετοίμαζε πάντα μόνος του. Υπό την καθοδήγησί
του οι αδελφοί την ημέρα ενάλλασσαν τον χρόνο τους μεταξύ της
προσευχής και της χειρωνακτικής εργασίας. Την νύκτα οι ώρες ήσαν
αφιερωμένες αποκλειστικά στον Θεό. Μετά το απόδειπνο απαγόρευε
αυστηρά τις συζητήσεις μεταξύ των αδελφών και τις επισκέψεις στα
κελλιά.
Στην αρχή εστερούντο και τα πιο απαραίτητα. Για φωτισμό στις
ακολουθίες χρησιμοποιούσαν δαδιά από σημύδα. Σε φλοιούς σημύδας
επίσης ήσαν γραμμένα και τα λειτουργικά τους βιβλία. Για να χαλκεύση
[=διαμορφώσει, δημιουργήσει] την εμπιστοσύνη των μοναχών του στην
θεία Πρόνοια, τους απαγόρευε αυστηρά να ζητούν ελεημοσύνες για τις
ανάγκες τους.
Κάποτε, που υπέφεραν από μεγάλη έλλειψι τροφής, ο ίδιος ο όσιος, αφού
έμεινε τελείως νηστικός τρεις ημέρες, την τετάρτη εργάσθηκε από το
πρωΐ ανοίγοντας δρόμο μπροστά στο κελλί του γέροντος Δανιήλ. Ως
αμοιβή τού εζήτησε λίγα κομμάτια μουχλιασμένο ψωμί, που δεν τα πήρε
πριν από την ενάτη ώρα. Άλλη φορά πάλι, που αρκετοί από τους
αδελφούς, πιεζόμενοι από την πείνα, εγόγγυζαν εναντίον του και τον
απειλούσαν πως θα τον εγκαταλείψουν και θα φύγουν, ο Θεός τούς
έστειλε με άγνωστους ευεργέτες άμαξες με πολλά τρόφιμα και
προμήθειες. ["Νεκρός": κατά τη Θηβαΐδα του Βορρά, με τον άγ. Σέργιο
αρχίζει μια παράδοση μοναστηριών στη Ρωσία που επιδίωκαν να μείνουν
φτωχά. Σπουδαίοι συνεχιστές αυτής της γραμμής είναι ο άγ. Κύριλλος
του Μπελοζέρσκ (Λευκής Λίμνης), που δυο φορές αρνήθηκε δωρεές
φέουδων από Ρώσους γαιοκτήμονες, και ο άγ. Νείλος της Σόρα (Νείλος
Σόρσκυ), που έδωσε και αγώνα γι' αυτό το θέμα ενάντια στη Σύνοδο της
Ρωσικής Εκκλησίας. Μάλιστα, μετά την κοίμησή του, επισκέφτηκε το
μοναστήρι του ο εγκληματικός τσάρος Ιβάν ο Τρομερός. Ένιωσε τέτοια
κατάνυξη, που αποφάσισε να χτίσει μια πέτρινη εκκλησία (αντί για την
ξύλινη), με πολύτιμες διακοσμήσεις κ.τ.λ. Όμως τη νύχτα τού
εμφανίστηκε σε όνειρο ο άγ. Νείλος και του το απαγόρευσε].
Κάποια νύκτα, καθώς ο όσιος προσευχόταν για τους μαθητάς του,
άκουσε φωνή: «Σέργιε! Ο Κύριος εισήκουσε τις προσευχές σου. Κοίταξε
τί πλήθος συναθροίσθηκε γύρω σου εις το όνομα της Αγίας Τριάδος!». Ο
Σέργιος άνοιξε το παράθυρο και είδε μέσα σε υπερκόσμιο φώς, που
κατηύγαζε το νυκτερινό στερέωμα, χιλιάδες πουλιά να πετούν επάνω και
γύρω από την μονή, κελαηδώντας μια εξαίσια μελωδία. «Σαν αυτά τα
πουλιά», συνέχισε η φωνή, «θα πληθυνθούν οι μαθηταί σου και δεν θα
λείψουν ποτέ αυτοί που θα θελήσουν να ακολουθήσουν τα ίχνη σου».

41

Περί το 1355 ο οικουμενικός πατριάρχης άγιος Φιλόθεος Κόκκινος (βλ.
11 Οκτ.) έστειλε στον όσιο σταυρό, πολυσταύρι και σχήμα,
συνοδευόμενα
από
μία
επιστολή,
στην
οποία
έγραφε:
«Πληροφορηθήκαμε για τον ενάρετο κατά Θεόν βίο σας και αινέσαμε
και δοξάσαμε τον Θεό. Ένα όμως κεφαλαιώδες σάς λείπει· δεν έχετε το
Κοινόβιο. Γνωρίζεις, οσιώτατε, ότι και αυτός ο θεοπάτωρ προφήτης
Δαβίδ τίποτε δεν εγκωμίασε τόσο, όσο το κοινόβιο λέγων· «Ιδού δή τί
καλόν ή τί τερπνόν, αλλ’ ή το κατοικείν αδελφούς επί το αυτό;» (Ψαλμ.
132, 1). Γι’ αυτό και εμείς σάς δίνομε καλή συμβουλή να ιδρύσετε
Κοινόβιο».

42

Ενθαρρυνόμενος και από τον μητροπολίτη Μόσχας Αλέξιο (βλ. 12
Φεβρ.), ο όσιος εισήγαγε στην μονή πλήρες κοινοβιακό σύστημα· κανείς
δεν μπορούσε να έχη κάτι υπό την κατοχή του ή να ονομάζη κάτι ιδικό
του. Τα πάντα ήσαν κοινά κατά τις υποτυπώσεις των αγίων πατέρων. Αν
και ο ίδιος παρέμεινε εραστής της ησυχίας, δέχθηκε να αναλάβη
την ευθύνη της κοινοβιακής ζωής. Για τον κάθε μαθητή του έγινε όχι
μόνον ο ηγούμενος, αλλά και ο πατέρας και ο χειραγωγός εις Χριστόν.
Η συνεχής αύξησις των μαθητών του έφερε ευημερία στο μοναστήρι· και
ο όσιος, ακριβής τηρητής της μοναχικής ακτημοσύνης, θέσπισε την
φιλοξενία και την φιλανθρωπία, ώστε να ξοδεύεται εκεί το
«περίσσευμα». Η ουσιαστική αυτή αλλαγή στην ζωή της αδελφότητος
δεν έγινε χωρίς αντιδράσεις. Μερικοί, δυσαρεστημένοι από το νέο
σύστημα, γόγγυζαν για την πειθαρχία και τους περιορισμούς, τους
οποίους επέβαλλε το κοινόβιο, και ήθελαν να παυθή ο Σέργιος από
ηγούμενος. Ο ίδιος ο αδελφός του Στέφανος, που είχε επανέλθει στο
Μοναστήρι μαζί με τον μικρό του υιό Ιωάννη – τον μετέπειτα όσιο
Θεόδωρο του Σιμονώφ (βλ. 28 Νοεμ.) – κάποια Κυριακή στον εσπερινό,
ακούσθηκε να φωνάζη δυνατά μέσα στην εκκλησία: «Ποιός είναι εδώ ο
ηγούμενος; Εγώ δεν ήλθα πρώτος σ’ αυτόν τόν τόπο;». Ο όσιος τον
άκουσε μέσα από το ιερό, αλλά εσιώπησε.

43

Μετά την ακολουθία ανεχώρησε από το μοναστήρι και εγκαταστάθηκε
σε έρημη τοποθεσία, κοντά στον ποταμό Κίρζατς, όπου ίδρυσε την μονή
του Ευαγγελισμού. Αρκετοί αδελφοί τότε, μη υποφέροντας την στέρησι
του πνευματικού τους πατρός, ανήσυχοι τον αναζητούσαν. Τέλος,
κατέφυγαν στον μητροπολίτη Αλέξιο, ο οποίος έδωσε εντολή στον
Σέργιο να επιστρέψη στην μονή του, διότι η παρουσία του ήταν τόσο
αναγκαία.
Όταν ο Αλέξιος διαισθάνθηκε το τέλος του, κάλεσε κοντά του τόν
Σέργιο, του πρόσφερε το αρχιερατικό του εγκόλπιο και προσπάθησε να
τον πείση να γίνη ο διάδοχός του στην μητρόπολι της Μόσχας. Παρά την
μεγάλη πίεσι, ανυποχώρητος στην άρνησί του ο όσιος, με πολλή
ταπείνωσι τον εβεβαίωνε ότι ήταν ο αμαρτωλότερος πάντων και ο πλέον
ακατάλληλος για τις ευθύνες του υψηλού αυτού αξιώματος. Φοβούμενος
ο Αλέξιος μήπως ο Σέργιος εξ αιτίας της πιέσεως αναχώρηση από την
περιοχή και τον χάση τελείως, τον άφησε να επιστρέψη ήσυχος στην
μονή του. Όταν το 1378 ο μητροπολίτης εκοιμήθη, οι πρίγκιπες έκαναν
μία ακόμη προσπάθεια να πείσουν τον Σέργιο να αναλάβη την
διαποίμανσι της Ρωσικής Εκκλησίας. Ο όσιος και πάλι αρνήθηκε, καί
στόν θρόνο, ύστερα από μακροχρόνιες διαπραγματεύσεις, ανήλθε ο άγιος
Κυπριανός (βλ. 16 Σεπτ.).

44

Ο άγιος Σέργιος βλέπει το άκτιστο φως στα τίμια δώρα. Σχέδιο του
π. Χριστόδουλου Φεργαδιώτη από το βιβλίο του Π. Πάσχου "Ο
Μεγάλος Άγιος της Ρωσίας" (εκδ. Ακρίτας).

Η μάχη κατά των Τατάρων
Το 1380, ο μέγας ηγεμών της Μόσχας άγιος Δημήτριος
Ιβάνοβιτς (Δημήτριος Ντόνσκοϊ, βλ. 19 Μαΐ), προτού αντιμετωπίση τον
χαγάνο (δηλαδή τον αρχηγό των Τατάρων/Μογγόλων) Μαμάη, που είχε
αποφασίσει να κατακυριεύση την γη της Ρωσίας, πήγε να συμβουλευθή
τον όσιο. Εκείνος του προείπε την νίκη, τον ευλόγησε και του έδωσε ως
συντρόφους δύο από τους μοναχούς του. Η αναμέτρησις των Ρώσων με
την απειράριθμη ταταρική στρατιά έγινε στην πεδιάδα του Κουλίκοβο,
νοτίως του ποταμού Όκα, στις 8 Σεπτεμβρίου 1380. Κατά την διάρκεια
της μάχης ο όσιος προσευχόταν στην λαύρα του με τους αδελφούς. Με
τους διορατικούς οφθαλμούς του έβλεπε την αισία έκβασι των μαχών και
έως την τελική κατατρόπωσι του εχθρού πληροφορούσε τους αδελφούς,
κατονόμαζε ένα-ένα τους πεσόντας και προσευχόταν για την ανάπαυσι
της ψυχής τους. Η περίφημη αυτή νίκη του Κουλίκοβο απετέλεσε την

45

απαρχή της απελευθερώσεως της Ρωσίας από τον ταταρικό ζυγό και
έπαιξε καθοριστικό ρόλο για το μέλλον της χώρας.
["Νεκρός για τον κόσμο": Ξέρω αγίους βασιλιάδες και πολεμιστές, που
οι περισσότεροι είναι και μάρτυρες (για λόγους που αναφέρουμε εδώ),
όμως αυτή είναι η μόνη περίπτωση που ξέρω άγιος ασκητής να δώσει τη
συγκατάθεσή του σε μάχη. Ο δικός μας νους αναρωτιέται: μήπως έκανε
λάθος ο άγιος Σέργιος; Και οι άγιοι κάνουν λάθη... Χριστιανικά σωστό
είναι να πολεμάς ενάντια στον κατακτητή ή μόνο να υπομένεις και να
γίνεσαι μάρτυρας; Ασφαλώς όσοι πιστεύουν το πρώτο, θα εκτιμήσουν
τον άγιο Σέργιο γι' αυτό. Όμως μπορεί να υπάρχει κάποια εξήγηση που
δεν τη φανταζόμαστε, όπως ότι θα γινόταν μεγαλύτερη ζημιά για τη
σωτηρία των ανθρώπων αν δεν δινόταν η μάχη (π.χ. ολοκληρωτική
εξαφάνιση της Ορθοδοξίας στη Ρωσία λόγω της βίας των κατακτητών).
Μια πιθανή ερμηνεία: Ίσως ο άγιος γνώριζε πως η σύγκρουση με τους
Τάταρους ήταν αναπόφευκτη, ακόμη κι αν ο άγιος Δημήτριος είχε
αρνηθεί να πολεμήσει. Τον ενθάρρυνε, επειδή γνώριζε πόσο ταπεινός,
πιστός και ενάρετος ήταν, αμαρτία και του έστειλε τους δυο μοναχούς,
όχι για να "βοηθήσουν στη μάχη" (τι θα πρόσθετε σ' ένα ολόκληρο
στρατό η παρουσία δύο μόνο πολεμιστών), αλλά για να συγκρατήσουν,
με το κύρος και την πνευματικότητά τους, τους Ρώσους στρατιώτες από
το να εκτραπούν σε βαρβαρότητες (βλέπουμε πως έβλεπε κάθε θάνατο
και προσευχόταν για την ψυχή!).
Σε κάθε περίπτωση, δεν ξέρομε γιατί ο άγιος Σέργιος έδωσε την ευλογία
του και ενθάρρυνε τον άγιο Δημήτριο Ντόνσκοϊ να πολεμήσει.]

46

Μία νύκτα, τέσσερα χρόνια πριν από την κοίμησί του, καθώς ο όσιος
έψαλλε τους χαιρετισμούς μπροστά στην εικόνα της Θεοτόκου και
προσευχόταν θερμά για το μοναστήρι του, τον επισκέφθηκε μέσα σε
εκτυφλωτική φωτοχυσία η Παναγία, συνοδευομένη από τους αποστόλους
Πέτρο και Ιωάννη. Ο όσιος έκθαμβος έπεσε στο έδαφος. Η Θεοτόκος τον
έπιασε από το χέρι και είπε: «Μή φοβάσαι, εκλεκτέ μου! Ηλθα να σέ
επισκεφθώ. Οι προσευχές σου για τους μαθητάς σου εισακούσθηκαν.
Εγώ θα γίνω προστάτις της μονής σου, όχι μόνον τώρα που ζής αλλά και
μετά τον θάνατό σου».

47

Το όραμα αυτό ήταν και ένα σημείο πως πλησιάζει το τέλος του.
Προαισθανόμενος την αναχώρησί του από τα επίγεια έξι μήνες νωρίτερα,
εσύναξε την αδελφότητα, της υπέδειξε ως διάδοχό του τον Νίκωνα (βλ.
17 Νοεμ.) και αποσύρθηκε στην ησυχία, για να προετοιμασθή. Τον
Σεπτέμβριο αρρώστησε βαρειά. Κάλεσε πάλι τους αδελφούς, τους έδωσε
τις τελευταίες νουθεσίες και εκοιμήθη εν ειρήνη στις 25 Σεπτεμβρίου
1392, σε ηλικία εβδομήντα οκτώ ετών.
Η μονή του, γνωστή ως λαύρα της Αγίας Τριάδος του Ζαγκόρσκ,
παραμένει μέχρι σήμερα το κέντρο της εκκλησιαστικής ζωής και
ευλαβείας των Ρώσων.

48

Η Λαύρα της Αγίας Τριάδος, όπως είναι σήμερα φυσικά.

Πηγή: “Νέος Συναξαριστής της Ορθοδόξου Εκκλησίας”, υπό
ιερομονάχου Μακαρίου Σιμωνοπετρίτου, εκδ. Ίνδικτος (τόμος πρώτος –
Σεπτέμβριος, σ. 275-281)

-Η Θηβαΐδα του Βορρά. ΜΠΟΤΣΗΣ ΠΕΤΡΟΣ Χρονολογία έκδοσης:
2000. Εκδότης: ΜΠΟΤΣΗΣ ΑΘ.ΠΕΤΡΟΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

49

-Περιγραφή Βιογραφίες των μεγαλύτερων αγίων του ρωσικού βορρά,
κατά τη μεγάλη μοναχική άνθιση του 14ου έως τον 16ο αιώνα, που
παραλληλίστηκε από τους ειδικούς με την αιγυπτιακή Θηβαΐδα.
-Περιεχόμενα.
Πρόλογος, του αρχιμ. Γεωργίου Καψάνη 7
Πρόλογος των εκδοτών της αγγλικής έκδοσης 9
Εισαγωγή (Η απόκτηση του Αγίου Πνεύματος στην Αρχαία Ρωσία) 15
Όσιος Σέργιος του Ραντονέζ 35
Όσιος Παύλος της Ομπνόρα 65
Όσιος Κύριλλος του Μπελοζέρσκ (Λευκής Λίμνης) 77
Όσιος Σαββάτιος του Σολόφκυ 105
Όσιος Νείλος Σόρσκυ 119
Όσιος Αλέξανδρος του Σβίρ 143
Όσιος Αντώνιος του Σίγια 179
Όσιομάρτυρας Ευφρόσυνος του Σινίτσυ (Γαλάζιας Λίμνης). 209
Όσιος Διόδωρος του Γιουριγκόρσκυ και άλλοι ασκητές 227
Όσία Δωροθέα του Κασίν και άλλες Ρωσίδες όσιες 253
Όσιος Νικόδημος της Λίμνης Κόζα 291
Όσιος Δαλματίας και άλλοι όσιοι της Σιβηρίας 307
Επίλογος 321
Ευρετήριο Ρώσων αγίων 331
Περιεχόμενα 335

50

Ο Άγιος Σέργιος, σε υψόμετρο 1500 μέτρων στη Συρία

Ο Αραβικός Συριακός στρατός προστατεύει τα μνημεία της
Ορθοδοξίας…. Τα μοναστήρια στο χωριό Ma’ lula είναι υπό την...
προστασία της ανυπότακτης Αραβικής Δημοκρατίας της Συρίας, του
προέδρου της Άσαντ και όλου του Λαού της Συρίας!

51

52

Άγιοι Σέργιος και Βάκχος

Άγιοι Σέργιος και Βάκχος. Νεαροί Ρωμαίοι αξιωματικοί επί Μαξιμιανού.
Βασανίστηκαν ανελέητα και αποκεφαλίσθηκαν τον 30 αι. στην
Αυγουστόπολη του Ευφράτη επειδή αρνήθηκαν να προσκυνήσουν τα
είδωλα.
Sergius and Bacchus the Great Martyrs of Syria. Romans of high rank
inthe service of the Emperor Maximian. They were tortured and beheaded
in the 3rd c. for refusing tο worship the idols.
Ψάλλει ο αρχ. π. Νικόδημος Καβαρνός – Kabarnos
ισοκρατούν π. Ιωάννης Μπούτσης, π. Λάμπρος Κεφαλληνός, Γεώργιος
Σάββας, Γρηγόρης Χατζηλυμπέρης, Κωνσταντίνος Σκαρμούτσος, Θωμάς
Καραγεώργος, Καβαρνός Εμμανουήλ.
μονταζ – επεξεργασία: Θωμάς Καραγεώργος.
Kείμενα: Lee…Μεταφράσεις: Κωνσταντίνος Βασιλάκης

53

Ο Άγιος Σέργιος

54

55

Άγιοι Σέργιος και Γερμανός οι κτήτορες της Μονής Βαλαάμ

Πρόκειται περί τἘν κατά παράδοσιν κτιτόρων τῆ ς ῆ στορικῆ ς Μονῆ ς
Βαλαάμ στή λίμνη Λαντόγκα, ῆνός προκεχωρημένου Ρωσικοῆ φυλακίου
ἘθνικἘς
καί
θρησκευτικἘς
σημασίας.
Σύμφωνα μέ τήν Ἐπικρατέστερη Ἐπιγραφή (Ἐ Ἐποία βασίζεται στόν Βίο τοἘ
Ἐσ. Ἐβρααμίου τοἘ Ροστώφ, κατά τόν ἘποἘο ἘἘσιος Ἐζησε στό Βαλαάμ Ἐνα
διάστημα κατά τόν 10ο α ῆ .), ῆ Μονή ῆ δ ρύθηκε τόν 10ο α ῆ . ῆ π ό
τόν ῆ σ . Σέργιο καί διοργανώθηκε ῆ π ό τόν ῆ σ . Γερμανό.
Σχετικά μέ τήν καταγωγή τἘν Ἐσίων ἘπικρατοἘν δύο Ἐκδοχές.
Σύμφωνα μέ τήν πρώτη ῆ ῆ σ. Σέργιος ῆ ταν Δυτικός ῆ εραπόστολος καί ῆ
ῆ σ. Γερμανός τοπικός παγανιστής ῆ ε ρέας, τόν ῆ πο ῆ ο ῆ κχριστιάνισε ῆ
πρἘτος καί κατά τό Ἐγιο Βάπτισμα Ἐνομάσθηκε Κουάρτος. Σύμφωνα μέ
τήν δεύτερη καί ῆ πικρατέστερη ῆ κδοχή οῆ ῆ σιοι ῆ σαν ῆ λληνες
ῆεραπόστολοι, οῆ ῆποῆοι ῆφθασαν στή Λαντόγκα ῆπό τό Κίεβο,
ῆ κολουθῆ ντας τήν πορεία τοῆ ῆ γ. ῆ ποστόλου ῆ νδρέου στή χώρα τῆ ν
ΣκυθἘν.

56

Σημειώνεται πώς στή Ρωσική Ἐκκλησία Ἐπικρατε Ἐ Ἐ παράδοση, Ἐτι μετά
τό Βυζάντιο ἘἘπ.Ἐνδρέας Ἐφθασε στό Δνείπερο καί εἘλόγησε τόν τόπο
ῆ που ῆ ργότερα ῆ δρύθηκε τό Κίεβο. ῆ πό ῆ κεῆ μέσῆ τῆ ν ποτάμιων ῆ δῆ ν πῆ γε
στό Νόβγκοροντ καί στή Λαντόγκα, ῆ που ῆ ψωσε ῆ ναν πέτρινο σταυρό
στό μεγαλύτερο νησί, Ἐκ ε Ἐ πού ο Ἐ παγανιστές θυσίαζαν Ἐλ ογα στους
θεούς τους, καί προφήτευσε τήν ῆ δρυση μεγάλου κέντρου τῆ ς
ΧριστιανικἘς
Πίστεως.

ταν ἘἘ
σ. Σέργιος Ἐ
φθασε στή Λαντόγκα, Ἐ
γκαταστάθηκε στό σημεἘ
ο τοἘ
σταυροἘ τοἘ Ἐπ. Ἐνδρέου καί Ἐναλώθηκε Ἐγωνιζόμενος
Ἐσκητικά γιά τήν προσωπική του Ἐν ΧριστἘ τελείωση, διδάσκοντας
στούς παγανιστές
ἘθαγενεἘς
τήν
Χριστιανική
Πίστη.
ῆ ῆ σ. Γερμανός ῆ ταν σύγχρονος ῆ ῆ μεσος διάδοχος τοῆ ῆ σ. Σεργίου. ῆ πί τῆ ν
Ἐμ ερ Ἐν του Ἐν απτύχθηκαν στό Βαλαάμ καί ο Ἐ τρε Ἐ
ς μορφές το Ἐ
ῆ ρθόδοξου Μοναχισμοῆ , ῆ κοινοβιακή, ῆ σκητιωτική καί ῆ
Ἐρημητική. Κατά τόν 14ο αἘ. Ἐ κεντρική Μονή ἘποτελοἘσε
πολυάριθμο κοινόβιο, λειτουργοἘσαν 18 ΣκἘτες, ἘνἘ ἘσκοἘνταν
κατά μόνας καί πολλοί Ἐρημίτες.

ΟἘ Ἐ
σιοι κοιμήθηκαν εἘ
ρηνικά, Ἐ
λεημένοι μέ τά χαρίσματα τἘ
ς
προοράσεως καί τἘνἘαμάτων καί Ἐνταφιάσθηκαν ἘἘναςδίπλα στόν Ἐλλο.
Στήν ῆ ρ θόδοξη Ρωσική παράδοση θεωρο ῆ νται προστάτες τ ῆ ν
ναυτικἘν
καί
δαιμονοδιώκτες.
Ἐπρώτη Ἐνακομιδή τἘν Λειψάνων τους Ἐγινε τό 1163, Ἐταν οἘμοναχοί
Ἐνέσκαψαν τούς τάφους τους, κατά τήν διάρκεια κάποιας ἘχθρικἘς
ἘπιδρομἘς. Τότε τά Λείψανα βρέθηκαν Ἐδιάφθορα καί μεταφέρθηκαν στό
Νόβγκοροντ γιά ῆ σφάλεια. ῆ διατήρησις τῆ ν Λειψάνων ῆ ταν τέτοια, ῆ στε ῆ
Ἐρχιεπίσκοπος Νόβγκοροντ Ἐγ. Ἐωάννης Ἐνέθεσε σέ Ἐγιογράφους τήν
Ἐγιογράφηση τἘς εἘκόνας τους, σύμφωνα μέ τά χαρακτηριστικά τἘν
Λειψάνων!Τά Λείψανα Ἐπέστρεψαν στό Βαλαάμ τό 1182, Ἐλλά
Ἐπομακρύνθηκαν καί Ἐλλες φορές, Ἐναλόγως τἘν περιστάσεων. Τήν
20ή Φεβρουαρίου 1579 τό Βαλαάμ καταστράφηκε Ἐπό Λουθηρανούς
Σουηδούς καί 34 Μοναχοί καί δόκιμοι μαρτύρησαν γιά τήν Ὀ ρθόδοξη
Πίστη. Πρίν τήν καταστροφή οἘ μοναχοί πρόλαβαν καί Ἐνταφίασαν τά
Λείψανα τόσο βαθειά, ῆστε νά μήν εῆναι δυνατή ῆ σύλλησή τους.

57

Τα λείψανα των Αγίων Σεργίου και Γερμανου του Βαλαάμ

Τό 1611, Ἐπί Ἐγουμενείας Μακαρίου, τό μοναστήρι καταστράφηκε καί
πάλι Ἐπό τούς Σουηδούς καί πολλοί μοναχοί Ἐκτελέστηκαν. Ἐταν μέ τήν
Συνθήκη τοἘ 1617 Ἐ περιοχή δόθηκε στή Σουηδία, οἘ
Ἐναπομείναντες μοναχοί πἘραν τά Λείψανα καί κατέφυγαν στή Μονή
Βασιλιέφσκυ στό Βολκώφ, Ἐπου τά Λείψανα διαφυλάχθηκαν μέχρι τό
1721. Τό Βαλαάμ ἘπανἘλθε στή Ρωσική Ἐπικράτεια μέ τήν Συνθήκη τοἘ
Νυστάντ (1721). Τότε οἘ μοναχοί Ἐπέστρεψαν μέ τά Λείψανα στό
μοναστήρι, τά Λείψανα Ἐμως Ἐνταφιάσθηκαν γιά Ἐσφάλεια καί στό
σημεἘοτοἘἘνταφιασμοἘἘψώθηκε Ἐναςξύλινος ναός προς τιμήν τἘςΘείας
Μεταμορφώσεως.
ἘτανἘπίἘγουμενείας ἘββἘΝαζαρίου (1735 – 1809), Ἐρχισε ἘἘκσκαφή τἘν
θεμελίων τοἘ νέου ΚαθολικοἘ καί τυχαἘα βρέθηκαν οἘ τάφοι τἘν Ἐσίων, Ἐ
Ἐσ. Ναζάριος δέν Ἐπέτρεψε νέα Ἐνακομιδή τους. Ἐργότερα, Ἐταν Ἐ
Ἐγούμενος Ἐωνάθαν (+ 1891), προσπάθησε νά Ἐποκαλύψει τά Λείψανα,
μία τεράστια φλόγα κάλυψε τήν Ἐκσκαφή!Στις Ἐρχές τοἘ 20οἘ αἘ. Ἐ Μονή
Βαλαάμ ῆ ρ ιθμο ῆ σ ε περίπου 1.200 μοναχούς καί ῆ τ αν ῆ ρ ιστα ῆ ρ γανωμένη.
Μετά τήν Ἐπανάσταση τοἘ1917 βρέθηκε σέ Φινλανδικό Ἐδαφος καί Ἐ
περιουσία της κατασχέθηκε Ἐπό τόν Φινλανδικό στρατό. Τό 1918 πολλοί
μοναχοί Ἐπεβίωσαν Ἐπό τήν πεἘνα καί τίς κακουχίες. Τό 1923 Ἐ
Φινλανδική Κυβέρνηση ῆ π οχρέωσε τήν ῆ ρ θόδοξη ῆ κ κλησία τ ῆ ς
Φινλανδίας νά δεχθεἘτό Νέο Ἐμερολόγιο. ΑἘτό προκάλεσε σχίσμα στήν

58

Ἐδελφότητα τοἘ Βαλαάμ καί κατά τήν περίοδο 1925 – 1926
Ἐπελάθηκαν Ἐπό τήν Μονή 42 μοναχοί. Ἐρκετοί Ἐπό αἘτούς
Ἐποφάσισαν νά πἘνε στή Ρωσία, παρά τούς διωγμούς τἘν ἘθεϊστἘν κατά
τ ῆ ς Πίστεως καί τ ῆ ς ῆ κ κλησίας. Μεταξύ α ῆ τ ῆ ν ῆ τ αν καί ῆ ῆ ε ρομόναχος
Ὀρέθας (κατά κόσμον Ὀλέξανδρος Μιτρένιν), Ὀ ὈποὈος Ὀδρυσε στό νησί
Βασιλιέφσκυ τῆς ῆγίας Πετρουπόλεως μυστική μονή ῆπαγόμενη στήν
Ἐκκλησία τἘν ΚατακομβἘν. Τήν 18η Φεβρουαρίου 1932 συνελήφθη
μαζί μέ 318 μοναχούς, μοναχές καί λαϊκούς τἘν ΚατακομβἘν, μέ τήν
κατηγορία τἘς ἘντεπαναστατικἘς δραστηριότητας καί καταδικάσθηκε σέ
ῆ ξ ορία. ῆ π εβίωσε τόν ῆ κ τώβριο το ῆ 1932, καθ’ ῆ δ όν προς τόν τόπο ῆ ξ ορίας
του. Ὀμνήμη του τιμὈται τήν 24η Ὀκτωβρίου.

Κατά τόν Ρωσο-Φινλανδικό Πόλεμο τοἘ 1939 – 40, τό μοναστήρι
βομβαρδίσθηκε Ἐπό τούς Σοβιετικούς (2 - 4/2/1940) καί Ἐπέστη σοβαρές
ζημειές. Ἐταν τελικά Ἐχερσόνησος τἘςΚαρελίας καταλήφθηκε Ἐπότούς
Σοβιετικούς, 200 μοναχοί Ὀγκατέλειψαν τό Βαλαάμ καί Ὀδρυσαν στό
Χαϊναβέσι τἘς Φινλανδίας τήν Μονή τοἘ Νέο Βαλάμο. Ἐσοι μοναχοί
Ἐμειναν πίσω Ἐπέστησαν στόν σκληρό κατά τἘς Πίστεως καί τἘς
Ἐκκλησίας διωγμό τἘν ἘθεϊστἘν, μέ φυλακίσεις καί καταδίκες σέ
καταναγκαστικά
Ἐργα.
Τό 1949 τό Βαλαάμ μετατράπηκε σέ κρατικό Ἐγρόκτημα. Ἐπό τό 1952
μέχρι τό 1984 λειτούργησε ῆκεῆ ῆδρυμα ῆναπήρων στρατιωτῆν, ῆνῆ τό
1979 ῆνα τμῆμα του μετατράπηκε σέ ῆστορικό ῆρχιτεκτονικό Μουσεῆο.
Μετά τήν κατάρρευση τοἘ ΣοβιετικοἘ καθεστώτος Ἐρχισε Ἐ σταδιακή
Ἐπιστροφή τἘν κτηρίων τἘς ἘστορικἘς ΜονἘς στό ΠατριαρχεἘο Μόσχας.
Τήν 14η Δεκεμβρίου 1989 Ἐγκαταστάθηκαν ἘκεἘ οἘ 6 πρἘτοι μοναχοί καί
Ἐρχισε τό τιτάνιο Ἐργο τἘςκτηριακἘςἘναστηλώσεως καί τἘςπνευματικἘς

59

του Ἐξυψώσεως. Τό 2007 ἘσκοἘνταν στή Μονή Βαλαάμ 200 περίπου
μοναχοί!

Τά Λείψανα τἘνἘσίων Σεργίου καί ΓερμανοἘἘμειναν Ἐνταφιασμένα καί
μετά τήν προσπάθεια ἘνακομιδἘςτοἘἘγουμένου Ἐωνάθαν (+ 1891) καί
Ἐτσι σώθηκαν Ἐπό τήν διωκτική μανία τἘν ἘθεϊστἘν καί τήν πιθανή
καταστροφή τους. Σήμερα Ἐναπαύονται στόν Ἐσόγειο ναό τοἘ
ΚαθολικοἘ ΝαοἘ τἘς Θείας Μεταμορφώσεως,κατατεθημένα σέ κοινή
λάρνακα, καί ἘποτελοἘν τόν θησαυρό τἘς ΜονἘς Βαλαάμ.
Ἐμνήμη τἘν Ἐσίων τιμἘται κοινἘς τήν 28η Ἐουνίου καί Ἐμεταφορά τἘν
Λειψάνων τους Ἐπό τό Νόβγκοροντ στό Βαλαάμ (1182) τήν 11η
Σεπτεμβρίου. churchsynaxarion.

60

Μ. Καραγάτσης. Εστία 1993

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful