You are on page 1of 2

Osnovna škola „Rade Marijanac“ Strojice Tema za stručno usavršavanje nastavnika:    

FUNKCIJA RACIONALIZACIJE I EKONOMIČNOSTI NASTAVE, INICIJATOR  MISAONE I INTELEKTUALNE AKTIVNOSTI 
Damir Ribić 1   Funkcija racionalizacije i ekonomičnosti nastave u didaktičkom smislu označava primjenu takvih sredstava koja vode računa o ekonomiji snaga i vremena stvarajući povoljne uslove za opšti mentalni razvoj učenika. Ekonomično-racionalizatorska funkcija nastavnih sredstava ispoljava svoje pozitivno dejstvo, kako u procesu kojim rukovodi nastavnik, tako i u onim oblicima obrazovnog rada u kojima učenici rade samostalno (to je slučaj kod laboratorijsko-eksperimentalne metode). Bez upotrebe nastavnih sredstava informacije se brže prenose, ali je potrebno mnogo više vremena da se te informacije usvoje, tj. shvate i zapamte. Opravdano se smatra da je veća korist kada se nešto jednom vidi, nego kada se o tome deset puta čuje. Realizacija ovog pravila ne može se danas ni zamisliti bez laboratorija, kabineta i drugih radnih prostorija opremljenih nastavnim sredstvima, pre svega, onim koja to obezbjeđuju svojim konstruktivnim rešenjem i svojom funkcijom ekonomičnosti i racionalizacije. Ona će to obezbediti ako se pravilnim metodskim postupcima uspostavi saglasnost između vremena, energije i nastavnih sredstava. Poremećaj saglasnosti, na primjer pretjeranom upotrebom nastavnih sredstava, odvodi obično u didaktički tehnicizam koji, zanemarujući konkretne vaspitne i obrazovne sadržaje, od sredstva postaje sam sebi svrha. Završna etapa svakog procesa saznanja, pa i učenja, koje se ne sastoji samo u pasivnom podražavanju u čovjekovoj svijesti, nego i u njegovom aktivnom odnosu prema spoljašnjem svijetu, jeste etapa primene saznanja u praksi. To je značajna etapa i jedna od posebnih crta koju njeguje savremena pedagogija, a koju funkcija ekonomičnosti i racionalizacije u svom operativnom delu i obezbjeđuje. Po mogućnosti nastavna sredstva treba da su građena tako da svojim oblikom ne samo informišu, već da ponešto i objašnjavaju, odnosno da pored perceptivne funkcije predstavljaju i materijalni oslonac misaonoj aktivnosti. Njihova upotreba u nastavnom procesu treba da olakšava ali istovremeno svojim elementima i stimuliše misaoni napor kako bi se u svesti učenika „konstruisale“ bitne teze i odnosi. Taj skok, od sirove preko izmijenjene stvarnosti do svesti učenika i nazad do shvatanja stvarnosti, je proces saznanja u kome se misaona aktivnost interakcijski odvija u dva različita intelektualna kvaliteta: konkretnog i apstraktnog mišljenja. U takvom dvostrukom i                                                             
1

 O.Š. „Rade Marijanac Strojice“, predmetni nastavnik fizike i tehničkog obrazovanja  

[1]   

Na kraju: „SVAKO ZNA KAKO TREBA VASPITAVATI TUĐU DJECU“ Strojice. Nastavna sredstva koja svojom konstrukcijom objašnjavaju a ne samo prikazuju predmete. fizičkog. mašte. Prelaskom na novu fazu ona služi konsolidovanju i daljem razvijanju apstraktnog mišljenja kao sredstva saznanja suštine. ključne tačke. na primjer. pamćenja. Intelektualna funkcija nastavnih sredstava najdominantnija je u području intelektualnog vaspitanja. estetskog.. pod uslovima metodski pravilne primjene. ne može se razviti smisao za doživljavanje. manipulativnost i spretnost. procjenjivanje i stvaranje lijepog u prirodi. prije svega mišljenje. [2]    . koja doprinosi razvijanju mentalnih sposobnosti svestrano razvijene ličnosti u svim njenim vaspitnim aspektima. jedan od najsloženijih i najhitnijih ciljeva nastave. Ona pod uslovom pravilne metodske primjene impulsivno djeluju na misaonu aktivnost i imaju veliku obrazovnu i vaspitnu vrednost. prvenstveno saznajne funkcije.. u oblasti estetskog vaspitanja. praktičnost i primjenljivost. prevazilaze čulnu očiglednost i.međusobno prožimanom procesu apstraktno mišljenje ima dominantan položaj.suština predmeta i pojava ne bi bila shvaćena. stimulativno djeluju na misaonu aktivnost imaju posebno veliku vaspitnu i obrazovnu vrijednost. skrati i ubrza. Ona pomažu da se taj prelaz pravilno obavi. Njihova vrijednost je značajna i naročito dolazi do izražaja u fazi dječijeg razvoja koju je moderna psihologija obeležila kao prelaznu fazu od konkretnog ka apstraktnom mišljenju. savremeno shvaćena nastavna sredstva imaju i neke druge značajne funkcije: komunikativnost i socijabilnost. Intelektualna funkcija ništa nije manje značajna ni u ostalim aspektima razvoja ličnosti (moralnog. Ova i ostala nastavna sredstva. samodjelatnost i samoobrazovanost. opštetehničkog) u kojima su intelektualni elementi. jer mu je prevashodni zadatak razvijanje i njegovanje posmatranja. a to je upravo. Bez mišljenja kao sredstva saznanja suštine stvari i pojava. jer da nije tako . mišljenja. pažnje. juni 2012. prevazilaze čulnu očiglednost. Osim ove intelektualne. koja svojom konstrukcijom i posebno prilagođenom funkcijom. opserviranje i pronalazaštvo.