ΟΙ ΕΞΙ΢ΛΑΜΙ΢ΜΕΝΟΙ ΕΛΛΗΝΕ΢ ΢ΣΗ ΢ΗΜΕΡΙΝΗ ΣΟΤΡΚΙΑ

Έλα εθπιεθηηθό θαηλόκελν πνπ επηβηώλεη κέρξη ηηο κέξεο καο
Του Βλάση Αγτζίδη

Η νξηζηηθή δηακφξθσζε ησλ πιεζπζκψλ ζηελ Διιάδα θαη ηελ Σνπξθία θαζνξίζηεθε
απφ ηε ζπλζήθε ηεο Λσδάλλεο ηνλ Ινχιην ηνπ 1923. Η ζπλζήθε πξφβιεπε ηελ
αληαιιαγή ηωλ πιεζπζκώλ κε βαζηθό θξηηήξην θαηάηαμεο ηε ζξεζθεπηηθή
πίζηε. Έηζη νη ρξηζηηαλνί ζα έπξεπε λα εθδηωρζνύλ από ηελ Σνπξθία θαη νη
κνπζνπικάλνη από ηελ Ειιάδα.
Η επηινγή κε βάζε ην ζξήζθεπκα νδήγεζε αθ ελφο ζηελ εμαίξεζε ησλ ειιεληθψλ
πιεζπζκψλ πνπ είραλ εμηζιακηζηεί ή βξηζθφηαλ ζε θξππηνρξηζηηαληθή θαηάζηαζε
ζηελ Σνπξθία, ελψ εθδηψρζεθαλ απφ ηελ Διιάδα νη ειιελνγελείο θαη ειιελφθσλνη
κνπζνπικάλνη. Έηζη δηακνξθώζεθε ζηε ζεκεξηλή Σνπξθία έλαο πνιύκνξθνο
κνπζνπικαληθόο ειιεληθόο πιεζπζκόο πνπ απνηειείηαη αθ' ελφο απφ ηνπο
γεγελείο εμηζιακηζκέλνπο θαη θξππηνρξηζηηαλνχο ηνπ Πφληνπ θαη αθ' εηέξνπ απφ
απηνχο πνπ εθδηψρζεθαλ απφ ηελ Διιάδα.
Εμηζιακηζκέλνη Κξεηηθνί, Μαθεδόλεο θαη Κύπξηνη
Δίλαη ηζηνξηθά βεβαησκέλν φηη κεγάιν κέξνο ησλ ιεγφκελσλ ηνπξθνθξεηηθψλ είλαη
ειιεληθήο θαηαγσγήο. Δμ άιινπ ην "θξεηηθφ δήηεκα" ζηηο αξρέο ηνπ αηψλα καο
ζχκηδε πάξα πνιχ ην ζεκεξηλφ πξφβιεκα ηεο Βνξείνπ Ιξιαλδίαο. Σε δηαπίζηωζε
απηή, εθηόο ηωλ ηζηνξηθώλ πεγώλ, ππνζηεξίδεη ε ύπαξμε ηέηνηωλ
πιεζπζκώλ ζηε ΢πξία (Υακηδηέ) θαη ζηε Ληβχε νη νπνίνη δηαηεξνχλ ηελ αλάκλεζε
ηεο ειιεληθήο ηνπο πξνέιεπζεο θαη εμαθνινπζνχλ λα δειψλνπλ "Έιιελεο".
Δπίζεο θαη ζηε θεληξηθή θαη λνηηνδπηηθή Μαθεδνλία (Αιηάθκνλαο θαη πεξηνρή
Κνδάλεο) θαηνηθνχζαλ νη εμηζιακηζκέλνη Έιιελεο πνπ έγηλαλ γλσζηνί σο
"Βαιαάδεο". Οη Βαιαάδεο ραξαθηεξίδνληαη ζε εζλνγξαθηθνύο ράξηεο ηνπ
πεξαζκέλνπ αηώλ ωο "Greek Muslims".
Οη ειιελνγελείο κνπζνπικάλνη ηεο Κξήηεο θαη ηεο Μαθεδνλίαο εθδηψρζεθαλ ζηελ
Σνπξθία ην 1923, κε ηε ζπλζήθε ηεο Λσδάλλεο. Δγθαηαζηάζεθαλ θπξίσο ζηε Γπηηθή
θαη Νφηηα Μηθξά Αζία. ΢ηελ πιεηνςεθία ηνπο παξακέλνπλ θαη ζήκεξα
ειιελφθσλνη. Γηα απηνύο ηνπο πιεζπζκνύο δεκνζίεπαλ νη ηνπξθηθέο
εθεκεξίδεο ηα πξνγξάκκαηα ηεο ειιεληθήο ηειεόξαζεο.
΢ηηο πεξηνρέο ηεο Κηιηθίαο (Αηηάιεηα) θαηνηθεί επίζεο αξηζκφο ειιελνθψλσλ
Κππξίσλ κνπζνπικάλσλ νη νπνίνη κεηαθηλήζεθαλ εθεί απφ ηα ηέιε ηνπ πεξαζκέλνπ
αηψλα. κέρξη ηηο πξψηεο δεθαεηίεο ηνπ 20νπ.

Εμηζιακηζκέλνη Πόληηνη
Η κεγαιχηεξε θαη ζπνπδαηφηεξε νκάδα Διιελνγελψλ εμηζιακηζκέλσλ είλαη απηή πνπ
θαηνηθεί ζηνλ
ηζηνξηθφ Πφλην θαη εηδηθά ζηελ επαξρία Σξαπεδνχληαο. Οη
εγθαηαζηάζεηο απηψλ πνπ κηινχλ ηα πνληηαθά ειιεληθά πεξηγξάθνληαη σο εμήο ζηελ
έξεπλα "Ethnic Groups in the Republic of Turkey" ηνπ γεξκαληθνύ παλ/κίνπ
ηνπ Σybingen:
"...απνηεινχληαη απφ κεξηθέο εμάδεο ρσξηψλ γχξσ απφ ηελ Σφληα θαη 40-50
εγθαηαζηάζεηο ζηηο θνηιάδεο (επάλσ κέξνο) ΢αιαθιί θαη Γθηνπξηζάυ λφηηα ηνπ Οθη,
γχξσ απφ ηελ Σζατθαξα θαη ην Κηνπξνχκπαζη. Τπάξρνπλ ηνπιάρηζηνλ δχν θχκαηα
κεηαλάζηεπζεο ζηελ επαξρία ΢αθαξπά."
Τπάξρεη ήδε κηα αμηφινγε δηαζπνξά ησλ εμηζιακηζκέλσλ ζηελ Κσλζηαληηλνχπνιε
θαη ζηα πεξηζζφηεξα αζηηθά θέληξα ηεο Σνπξθίαο. Κνηλφηεηέο ηνπο έρνπλ
δεκηνπξγεζεί ζηελ θαηερφκελε Κχπξν, ηελ Ίκβξν θαζώο θαη ζην εμωηεξηθό
(Γεξκαλία). Επίζεο ηα ηειεπηαία ρξόληα έρεη δεκηνπξγεζεί κηα κηθξή
θνηλόηεηα ζηελ Ειιάδα.
Δίλαη ζπγθξνηεκέλνη ζε θιεηζηέο θνηλσληθέο νκάδεο ζηηο νπνίεο επηθξαηεί ελδνγακία.
Ξερσξίδνπλ ηνλ εαπηφ ηνπο απφ ηνπο θαζαξνχο Σνχξθνπο θαη ηνπο δηαθξίλεη
θηιειιεληζκφο. Απηνδειψλνληαη
σο "Ρσκαίνη" (Ρσκηνί) θαη είλαη θπξίσο
ειιελφθσλνη. Οη ίδηνη ππνζηεξίδνπλ φηη ζε φιν ηνλ Πφλην μεπεξλνχλ ηηο 300.000
άηνκα. Οη ειιελφθσλνη απηνί Ρσκηνί πεξηιακβάλνληαη ζπλήζσο ζηνπο πιεζπζκνχο
πνπ θαηαγξάθνληαη σο "Λαδνί". Με ηελ νλνκαζία απηή δειψλνληαη δχν βαζηθά
εζλνηηθέο νκάδεο: νη παξαδνζηαθνί Λαδνί, νη νπνίνη είλαη γεωξγηαλό θύιν πνπ
βξίζθεηαη πνιύ θνληά ζηνπο Μηγγξέινπο ηεο Γεωξγίαο θαη νη "Ρωκαίνη".
Οη ειιελφθσλνη Ρσκηνί κηινχλ δηάθνξα ηδηψκαηα ηεο Σξαπεδνπληηαθήο δηαιέθηνπ
ηεο ειιεληθήο γιψζζαο. Σε γιψζζα πνπ κηινχλ ηελ νλνκάδνπλ "ξσκατθά". Οη
Οθιήδεο κηινχλ ηελ αξραηνπξεπέζηεξε ειιεληθή δηάιεθην πνπ βξίζθεηαη ελ
ρξήζεη. Δίλαη νη κφλνη πνπ ρξεζηκνπνηνχλ σο αξλεηηθφ κφξην ην "νπ" θαη "νπθί"
(αξραηνειιεληθφ «νπρί») ελψ παξαηεξείηαη θαη ην θαηλφκελν ηνπ ηζηηαθηζκνχ. Η
δηάιεθηνο αθφκα αθκάδεη θαη δηαηεξεί ηελ ηθαλφηεηα λα αθνκνηψλεη μέλεο ιέμεηο θαη
λα ηηο δηακνξθψλεη κε βάζε ηηο αλάγθεο ηεο γιψζζαο. Σνλ ειιεληθφ ηχπν
αθνινπζνχλ θαη ηα κνπζνπικαληθά νλφκαηα. Ο Μεκέηεο, ν Κεκάιεο, ν Σνπξγθνχηεο
θ.ιπ. Η Κωλζηαληηλνύπνιε επηβηώλεη κε ηελ κεζαηωληθή ιαϊθή ηεο νλνκαζία:
Ιζηακπόιε (από ην "Εηο ηελ Πόιε"), απ' όπνπ πξνήιζε θαη ην ζεκεξηλό
ηνύξθηθν όλνκά ηεο: Ιζηακπνύι.
Η λενιαία ζήκεξα μεπεξλά ηελ παιηά ζξεζθεπηηθή πξνθαηάιεςε πνπ αδηαθνξνχζε
γηα ηα εζληθά ραξαθηεξηζηηθά. Αξρίδεη λα αλαδεηεί ηελ εζληθή ηεο πξνέιεπζε. ΢ηελ
Κσλζηαληηλνχπνιε, φπνπ ππάξρεη ηζρπξή παξνηθία, θαζψο θαη ζηελ Σξαπεδνχληα
έρνπλ μεθηλήζεη πξνζπάζεηεο πξνβνιήο θαη ππεξάζπηζεο ηνπ ειιελφθσλνπ
πνιηηηζκνχ.
Η ηξαγωδία ηνπ Πόληνπ
Γηα ηνπο ειιελφθσλνπο κνπζνπικάλνπο ηεο βφξεηαο Σνπξθίαο, δειαδή ηνπ
κηθξαζηαηηθνχ Πφληνπ, έρνπκε πιήζνο ηζηνξηθψλ δεδνκέλσλ. Σν 1914 ν ειιεληθφο
πιεζπζκφο ηεο πεξηνρήο αλεξρφηαλ ζε 929.495 θαη θαηαλεκφηαλ σο εμήο:

α) Οξζόδνμνη Έιιελεο: 696.495,
β) Μνπζνπικάλνη Έιιελεο: 190.000,
γ) Κξππηνρξηζηηαλνί: 43.000
Όπσο καο πιεξνθνξεί ν κεηξνπνιίηεο Σξαπεδνχληνο Υξχζαλζνο, νη εμηζιακηζκνί
ζηνλ Πφλην πξαγκαηνπνηήζεθαλ ηελ πεξίνδν 1648- 1687 απφ ηηο πηέζεηο ησλ
θενπδαξρψλ, ησλ Νηεξεκπέεδσλ. Γξάθεη:
"Έλεθα ησλ απφ ησλ Σεξε-βέεδσλ πηέζεσλ ηνχησλ θαη ησλ δεηλψλ δησγκψλ νη απφ
ηνπ πνηακνχ Αθάκςηνο (Σζνξφρ) κέρξη Σξαπεδνχληνο ζπκπαγείο ειιεληθνί
πιεζπζκνί, νη θαηνηθνχληεο ηαο πεξηθεξείαο Ρηδαίνπ, Όθεωο, ΢νπξκέλωλ θαη
Γεκωξάο εμηζιακίζηεθαλ αζξόωο. Οη ρξηζηηαλνί ηεο πεξηθέξεηαο Όθεωο
είρνλ εμηζιακηζζεί θαηά ηελ παξάδνζηλ νκνύ κεηά ηνπ επηζθόπνπ απηώλ
Αιεμάλδξνπ κεηνλνκαζζέληνο Ιζθεληέξ...".
Σν ηειεπηαίν θύκα ηωλ εμηζιακηζκώλ ζπκπίπηεη ρξνληθά κε ηελ γελνθηνλία
(1916-1923) πνπ εμαπέιπζαλ νη Σνύξθνη θαηά ηνπ ρξηζηηαληθνύ ειιεληθνύ
πιεζπζκνύ ηνπ Πόληνπ. Οη Νεόηνπξθνη είραλ απνθαζίζεη ηνλ βίαην
εμηζιακηζκό ηωλ ρξηζηηαληθώλ εζλνηήηωλ θαη γηα ην ζθνπό απηό
δεκηνύξγεζαλ νξθαλνηξνθεία γηα ηα παηδηά ηωλ ρξηζηηαλώλ πνπ είραλ
εμνληώζεη. ΢ηα ειιελόπαηδα παξείραλ ηνπξθηθή παηδεία θαη ηζιακηθή
ζενινγηθή κόξθωζε. Σηο ειιελίδεο ηηο ππνρξέωλαλ ζε γάκν κε
κνπζνπικάλνπο.
Σν φηη δελ ππήξραλ αμηφινγνη ηνπξθηθνί πιεζπζκνί ζην ρψξν ηνπ Πφληνπ θαίλεηαη
απφ ην γεγνλφο φηη θαη νη ίδηεο νη ηνπξθηθέο αξρέο πξνηηκνχζαλ ηε ρξήζε ηνπ φξνπ
"κνπζνπικάλνο" θαη φρη "Σνχξθνο". ΢ε θείκελν ζπλελλφεζεο - πνπ αθνξνχζε ηνπο
φξνπο απηνλνκίαο ηνπ Πφληνπ θαη πξφβιεπε ηελ ηζνπνιηηεία ησλ θαηνίθσλ ηνπ - πνπ
ππνγξάθηεθε ην ΢επηέκβξην ηνπ 1919 ζηελ Κσλζηαληηλνχπνιε κεηαμύ ηνπ
κεηξνπνιίηε Σξαπεδνύληαο Υξπζάλζνπ θαη ηνπ βαιή Σξαπεδνύληαο
΢νπιεϊκάλ Νεηδκή Βέε αλάθεξε δύν νκάδεο θαηνίθωλ: ηνπο Έιιελεο θαη
ηνπο Μνπζνπικάλνπο.
΢ηελ επηρεηξεκαηνινγία πάλησο ησλ Υξηζηηαλψλ Πνληίσλ πξνο ηηο ζπκκαρηθέο
δπλάκεηο ρξεζηκνπνηήζεθε ε ειιεληθή θαηαγσγή ησλ κνπζνπικάλσλ ηνπ Πφληνπ.
΢ηελ ΢πλδηάζθεςε Δηξήλεο ηνπ Παξηζηνχ ζηηο 30/12/1918 ππεβιήζε ππφκλεκα γηα
ηελ δεκηνπξγία ηεο "Διιεληθήο Γεκνθξαηίαο ηνπ Πφληνπ". Μεηαμχ άιισλ ππάξρεη ην
εμήο επηρείξεκα:
"...από ηνλ κνπζνπικαληθόλ πιεζπζκό κέγα κέξνο είλαη ειιεληθήο
θαηαγωγήο θαη δελ ειεζκόλεζαλ νύηε ηελ θαηαγωγήλ απηώλ, νύηε ηελ
ειιεληθήλ γιώζζαλ, ελ εμαθνινπζνύλ λα νκηιώζηλ."
Η ΢εκαζία απηώλ ηωλ Πιεζπζκώλ
Οη εμηζιακηζκέλνη θαη θξππηνρξηζηηαληθνί πιεζπζκνί καο βνεζνχλ ζην λα
θαηαλνήζνπκε ηελ θχζε ηεο ζχγρξνλεο Σνπξθίαο. Μαο ζπκίδνπλ ηελ παιηά
νηθνπκεληθφηεηα ηνπ ειιεληζκνχ. Έλα ηκήκα ηεο παιηάο ξωκηνζύλεο παξακέλεη

κε θξππηνρξηζηηαληθή ή κνπζνπικαληθή κνξθή, ζηνπο παιηνύο ειιεληθνύο
ηόπνπο ηεο Αλαηνιήο.
Σν ηνπξθηθφ θξάηνο πξνζπαζεί κε θάζε ηξφπν λα αθνκνηψζεη ηνπο πιεζπζκνχο
απηνχο. Δπηδηψθεη ηελ θνηλσληθή δηάζπαζε ησλ ζπκπαγψλ πιεζπζκψλ κε κεηαθνξά
ζε άιια κέξε ηεο Σνπξθίαο. Έηζη δφζεθαλ νηθνλνκηθά θίλεηξα γηα κεηαλάζηεπζε ησλ
ειιελφθσλσλ ζην Κνπξδηζηάλ, ηελ Ίκβξν θαη ηελ θαηερφκελε Κχπξν. ΢ήκεξα έλα
απφ ηα ηνπξθηθά ρσξηά ηεο Ίκβξνπ θαηνηθείηαη απφ εμηζιακηζκέλνπο ειιελφθσλνπο
ελψ πεξί ηνπο 3.000 έρνπλ εγθαηαζηαζεί σο έπνηθνη ζηελ θαηερφκελε Κχπξν. Οη
ειιελόθωλνη έπνηθνη είλαη κία από ηηο ιίγεο εζλνηηθέο νκάδεο πνπ
κεηαθέξζεθαλ
εθεί
θαη
δηαηεξνύλ
αξκνληθέο
ζρέζεηο
κε
ηνπο
εγθιωβηζκέλνπο.
Απφ ηελ άιιε φκσο νη ειιελνγελείο κνπζνπικάλνη ηεο Σνπξθίαο πξνζπαζνχλ λα
δηαζψζνπλ ηελ πνιηηηζηηθή ηνπο ηαπηφηεηα θαη λα αλαδεηρζνχλ ζε κηα γέθπξα θηιίαο
θαη ζπλεξγαζίαο κεηαμχ ησλ ιαψλ ηεο Σνπξθίαο θαη ηεο Διιάδαο. Απνδεηθλχνπλ
επίζεο φηη δελ ππάξρεη άιινο δξφκνο ζηηο ειιελνηνπξθηθέο ζρέζεηο πιελ απηνχ ηεο
αιιεινθαηαλφεζεο θαη ηεο ζπλχπαξμεο. Δκείο ειπίδνπκε φηη ε βαζαληζηηθή πεξίνδνο
κεηαζρεκαηηζκνχ ζηελ νπνία έρεη εηζέιζεη ε Σνπξθία ζα ηειεηψζεη κε ηελ δεκηνπξγία
κηαο πξαγκαηηθήο δεκνθξαηηθήο θαη πνιππνιηηηζκηθήο θνηλσλίαο.
ΕΝΘΕΣΟ ΢ΣΟ ΑΡΘΡΟ
Γηα ηηο πεξηνρέο ηωλ εμηζιακηζκέλωλ Ειιήλωλ ηνπ Πόληνπ ν Μεηξνπνιίηεο
Σξαπεδνύληνο Υξύζαλζνο γξάθεη:
"Οη πεξί ησλ Φπρξφλ πνηακφλ (Μπαιηαηδή Νηεξέ) νηθνχληεο Οθίηαη ή Οθιήδεο,
δηεηήξεζαλ ηελ ειιεληθήλ γιψζζαλ θαη ηα ειιεληθά ήζε θαη έζηκα, ελζπκνχληαη
αθφκε ηελ εμ Διιήλσλ θαηαγσγήλ απηψλ. Δίλαη εκεξψηεξνη ησλ Λαδψλ θαη θαηά ηελ
θιεξνδνηεζείζαλ απηνίο παξά ησλ Διιήλσλ πξνγφλσλ απηψλ παξάδνζηλ
αζρνινχληαη κε ηα γξάκκαηα θαη ηελ ζενινγίαλ.
Αη κνπζνπικαληθαί ηεξαηηθαί θαη ζενινγηθαί ζρνιαί ηνπ Όθεωο ήζαλ αη
ηειεηόηεξαη ελ ηωλ Οζωκαληθώ θξάηεη. Οη άλδξεο ελ Οθεη γηγλψζθνπζηλ θαη ηελ
ηνπξθηθήλ γιψζζαλ, αιι' αη γπλαίθεο εγλφνπλ απηήλ, θαη δηα ηνχην κέρξη ησλ
εκεξψλ εκψλ εηο ηελ θαη νίθνλ νκηιία εγίλεην ρξήζηο ηνπ Διιεληθνχ Πνληηθνχ
ηδηψκαηνο ηνπ Οθεσο.
Σα ρσξία απηψλ κέρξη ησλ εκεξψλ εκψλ δηεηήξνπλ ηα Διιεληθά απηψλ νλφκαηα,
Παιαηνρψξηλ, Μεζνρψξηλ, Τςειή ή Τςειάλησλ, φζελ πξνήιζελ ε νηθνγέλεηα ησλ
Τςειαληψλ, Ξέλνο, Αιεζηλφο, Φσηεηλφο, Υαιάεζζα, Γνξγνξά, Κνληνχ, Υσιφο,
Οθεινο,
ζψδνληαη
δε
ελ
απηνίο
πνιινί
λανί
θαη
ρεηξφγξαθα
ειιεληθά...Ειιελόθωλνη, αιι νπρί ήκεξνη ωο νη Οθίηαη παξέκεηλαλ θαη νη
εμηζιακηζζέληεο ρξηζηηαλνί ηεο Θναλίαο (Σόλγηαο), ηα δε ρωξία απηώλ
δηεηήξεζαλ θαηά ην πιείζηνλ νκνίωο ηα ειιεληθά νλόκαηα, νίνλ Καηωρώξηλ,
Μεζνπιάγηλ, Μεζνπαίδηλ."
ellinonpaligenesia.blogspot.gr

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful