FONETIK ARTIKULASI o Fonetik artikulasi ialah cabang fonetik yang meneliti cara dan pendeskripsian sesuatu bunyi bahasa

yang dihasilkan oleh manusia berasaskan alat-alat pertuturan dalam artikulasi. Pendeskripsian ini melibatkan alat artikulasi atau artikulator. Artikulator yang terlibat dalam proses penghasilan bunyi bahasa dapat dibahagikan kepada tiga jenis, iaitu artikulator bahagian dada, tekak dan kepala. o Artikulator bahagian dada seperti paru-paru (lungs) dan batang tenggorak (trachea). Artikulator bahagian tekak seperti pangkal tenggorok (larynx), pita suara (vocal cords), krikoid (cricoid), tiroid (thyroid) atau halkum, aritenoid (arythenoids), farinks (pharynx) atau dinding rongga kerongkong, dan epiglotis (epiglottis). Artikulator bahagian kepala pula boleh bersifat statik dan sebaliknya kerana boleh bergerak dan sebaliknya. Malahan, artikulator ini juga dianggap sebagai alat artikulasi aktif dan pasif. Artikulator yang terlibat dalam proses penghasilan bunyi bahasa bahagian kepala ini dapat dibahagikan kepada dua jenis, iaitu artikulator aktif dan artikulator pasif / daerah artikulasi pasif. ARTIKULATOR AKTIF o Artikulator aktif ialah artikulator yang digunakan bagi menghasilkan bunyi bahasa. Artikulator aktif tidak bersifat statik kerana boleh bergerak. Malahan, artikulator ini disifatkan sebagai alat artikulasi aktif. Antaranya adalah seperti anak tekak (uvula), akar lidah (root of the tongue - hump), belakang lidah (back of the tongue dorsum), tengah lidah (middle of the tongue - medium), daun lidah (blade of the tongue - laminal), hujung lidah (tip of the tongue - apex), gigi bawah (lower teeth denta), dan bibir bawah (lower lip - labia). Manakala artikulator pasif ialah bahagian yang menjadi tempat sentuhan artikulator aktif yang digunakan tatkala menghasilkan sesuatu bunyi bahasa. ARTIKULATOR PASIF o Artikulator pasif atau daerah artikulasi pasif ini bersifat statik kerana tidak boleh bergerak. Malahan, artikulator pasif disifatkan sebagai alat artikulasi pasif. Antaranya adalah seperti gelungan (retroflex), lelangit keras (hard palate palatum), lelangit lembut (soft palate - velum), gusi lelangit keras (alveolar ridge), gigi atas (upper teeth - denia), bibir atas (upper lip - labia), mulut (mouth), rongga mulut (mouth cavity / oral cavity), dan rongga hidung (nose cavity / nasal cavity). o Pendeknya, fonetik artikulasi ialah bidang yang meneliti penghasilan bunyi pertuturan oleh alat pertuturan manusia, iaitu bagaimana seseorang penutur itu menghasilkan bunyi dengan menggunakan alat pertuturan dan cara bunyi itu diklasifikasikan dan dideskripsikan. Alat ujaran yang bergerak untuk menghasilkan bunyi bahasa disebut artikulator atau artikulator aktif. Antara contoh artikulator adalah seperti lidah, gigi bawah dan bibir bawah. Manakala daerah yang disentuh atau didekati oleh artikulator disebut daerah artikulasi. Antara contoh daerah artikulasi adalah seperti

pemerhatian itu termasuklah bagaimana pergerakan lidah. bibir dan sebagainya. Dengan itu bunyi yang terhasil dinamakan sebagai bunyi bilabial („bi‟ bermakna „dua‟ dan „labial‟ bermakna „bibir‟). 1979: 198 & 208 ada dikemukakannya. Pendapat Lain tentang Fonetik Artikulasi o Setiap peneliti atau linguis mempunyai pendekatannya sendiri apabila menjelaskan perihal fonetik artikulasi. lelangit lembut dan pita suara. Nor Hashimah Jalaluddin (2000: 12) berpendapat bahawa fonetik artikulasi ialah bidang kajian mengenai pemerhatian ahli fonetik yang menggunakan x-ray untuk melihat bagaimana pergerakan udara yang digandingkan dengan pergerakan organorgan pertuturan dan juga koordinasi kesemua pergerakan itu sehingga terhasilnya bunyi. manakala alat “electromyography” pula digunakan untuk mengesan dan mengukur bilangan kecil potensi elektrik yang digabungkan dengan penekanan otot pada tahap yang relevan dalam terusan ujaran. Bunyi [b].) FONETIK AKUSTIK o Fonetik akustik ialah cabang fonetik yang meneliti ciri-ciri fizikal atau sifat bunyi bahasa yang dihasilkan oleh manusia berasaskan alat-alat pertuturan itu sendiri. di samping cuba merakamkan posisi dan pergerakan lidah. apabila dua bibir terkatup. [m] ialah bunyi bilabial. Tegasnya. sedangkan bibir bawah bertindak sebagai artikulator. lidah. geseran lelangit keras bersuara. lelangit keras dan lelangit lembut. daerah artikulasinya ialah bibir atas. iaitu bagaimana gelombang udara dari paru-paru mengalami perubahan yang disebabkan oleh gangguan yang dibuat oleh artikulator atau alat artikulasi seperti pita suara. rahang. Oleh sebab adanya artikulator aktif dan pasif inilah yang menjadikan timbulnya penamaan bunyi-bunyi bahasa seperti bunyi letupan dua bibir bersuara. [p]. Sebagai contoh. geseran lelangit keras tidak bersuara dan sebagainya. Penelitian terhadap ciri-ciri fizikal atau sifat bunyi bahasa yang menggunakan sejenis alat yang dikenali sebagai spektrogram itu melibatkan bunyi . bibir dan sebagainya yang membawa bunyi bahasa itu ke telinga pendengar. bibir atas. (Contoh gambar tentang alat-alat itu yang boleh diperoleh daripada Colin Painter: An Introduction to Instrumental Phonetics.gigi atas. contohnya bagi melihat pergerakan pita suara dengan menggunakan alat “laryngoscopic”. anak tekak. Indirawati Zahid dan Mardian Shah Omar (2006: 1) berpendapat bahawa fonetik artikulasi ialah satu bidang kajian mengenai cara kita menggunakan alat dan daerah artikulasi bagi bertutur. Antaranya yang telah mengemukakan pendapat mereka tentang fonetik artikulasi adalah seperti yang berikut: Abdul Hamid Mahmood dan Nur Farah Lo Abdullah (2007: 17) menjelaskan bahawa “fonetik artikulasi mengkaji bagaimana bunyi-bunyi bahasa itu dikeluarkan oleh alatalat artikulasi”. Malahan tegasnya lagi bahawa bidang kajian itu juga mengenai pemerhatian dan/ atau mengambil gambar melalui cermin. gusi atas. letupan dua bibir tidak bersuara.

Bunyi vokal hadapan nadanya lebih tinggi. [z] dan [š] didapati lebih lantang berbanding dengan penghasilan bunyi konsonan [f] dan [v]. Artikulator adalah bagian alat ucap yang dapat bergerak dan menyentuh daerah artikulasi. manakala bunyi vokal belakang nadanya lebih rendah. berbagai bunyi yang kta dengar dari alat bunyi merupakan hasil macam-macam penyekatan atau rintangan terhadap udara yang ditiupkan ke dalamnya. Contoh bunyi vokal hadapan dalam bahasa Melayu ialah bunyi [i] dan [e]. Sebagai contoh nada suara seorang perempuan didapati tahap frekuensi dan tahap lebar gelombang dan getaran bunyinya jauh lebih tinggi berbanding dengan nada suara seorang lelaki. . Rongga yang dilalui aliran udara itu dapat berubah-ubah bentuknya disebabkan oleh jenis-jenis gerakan artikulator. Antara contoh tahap kelantangan bunyi konsonan dalam bahasa Melayu yang dipengaruhi oleh tekanan udara dari paru-paru ialah penghasilan bunyi konsonan [s]. sedangkan nada suara seorang lelaki hanya 150 pusingan bagi setiap saat. Demikianlah halnya dengan bunyi-bunyi bersuara yang disebabkan getaran pada pita suara berbanding dengan bunyi-bunyi tidak bersuara yang disebabkan oleh tiada getaran pada pita suara didapati nada bunyi-bunyi bersuara lebih tinggi tahap frekuensi dan tahap lebar gelombang dan getaran bunyi berbanding dengan bunyi-bunyi tidak bersuara. Jenis-jenis Artikulasi Pada bahasan sebelumnya telah dipelajari alat-alat ucap dengan baik. Malahan. kelantangan dan kepanjangan. lebih-lebih lagi jika dibandingkan antara jantina.nada. Hal ini kerana faktor yang mempengaruhi perbezaan itu berpunca daripada tekanan udara dari paru-paru. Sebagai akibat dari gerakan artikulator-artikulator yang menyentuh titik artikulasi terjadilah jenis-jenis artikulasi. Daerah artikulasi atau titik artikulasi selalu berada pada posisi tetap. Hasil kajian melalui penggunaan spektrogram mendapati bahawa setiap orang mempunyai nada yang berbeza. dan bunyi vokal belakang dalam bahasa Melayu ialah bunyi [u] dan [o]. JENIS ARTIKULASI DAN KLASIFIKASI BUNYI BAHASA A. kajian yang dilaksanakan dengan menggunakan spektrogram juga mendapati bahawa bunyi vokal hadapan berbeza dengan bunyi vokal belakang. Hal ini kerana nada suara seorang perempuan mempunyai 240 pusingan bagi setiap saat. tekanan udara bertambah dan kesanya menghasilkan bunyi yang lebih lantang. Maknanya apabila bunyi konsonan atau suku kata itu ditekan. Hasil kajian melalui penggunaan spektrogram juga mendapati bahawa bunyi konsonan dan suku kata dalam bahasa Melayu mempunyai tahap kelantangan yang berbeza. Paru-paru dapat menghembuskan udara ke tempat alat ucap yang ada di atasnya melalui tenggorokan dan kerongkongan dapat mengalami macam-macam penyekatan dan rintangan. tidak dapat bergerak. Dengan menggunakan spektrogram bunyibunyi bahasa yang dihasilkan oleh manusia itu dapat ditentukan tahap frekuensi dan tahap lebar gelombang dan getaran bunyi pada sesuatu masa. Jenis-jenis artikulasi yang dimaksud adalah sebagai berikut.

2) Spiran. aritenoid (arythenoids). farinks (pharynx) atau dinding rongga kerongkong. k. oArtikulator bahagian dada seperti paru-paru (lungs) dan batang tenggorak (trachea). pita suara (vocal cords). sedangkan rongga mulut berubah-ubah bentuknya karena gerakan lidah dan bibir. iaitu artikulator bahagian dada. Artikulator bahagian tekak seperti pangkal tenggorok (larynx). b. Artikulator bahagian kepala pula boleh bersifat statik dan sebaliknya kerana boleh bergerak dan sebaliknya. Bunyi f.sy. Artikulator yang terlibat dalam proses penghasilan bunyi bahasa bahagian kepala ini dapat dibahagikan kepada dua jenis. terjadi bila udara yang keluar dari paru-paru boleh dikatakan tidak mendapat rintangan. pada dasarnya jenis artikulasi ini termasuk ke dalam spiran. Ada tiga aspek kajian. 3) Getar atau trill. g. krikoid (cricoid). dan sebagainya menjadi bunyi yang dihasilkan jenis bunyi ini. beberapa orang linguis mempunyai pendapat yang sama tentang aspek kajian yang boleh dilakukan oleh ahli fonetik. d. 4) Vokal. terjadi bila salah satu alat ucap bergetar sehingga terbentuk bunyi r. sehingga terbentuklah bunyi-bunyi seperti p. artikulator ini juga dianggap sebagai alat artikulasi aktif dan pasif. u. terjadi karena aliran udara terhenti sepenuhnya pada suatu tempat oleh alat ucap yang menutup rapat. 5) Frikatif. Pendeskripsian ini melibatkan alat artikulasi atau artikulator. o. v. dan epiglotis (epiglottis). terjadi bila rongga tempat udara lewat menyempit sehingga terbentuklah bunyi-bunyi berdesis seperti s. sehingga terbentuklahh bunyi-bunyi seperti a. t. e.z. iaitu artikulator aktif dan artikulator pasif / daerah artikulasi pasif. . iaitu: · fonetik artikulasi (cabang fonetik yang meneliti bunyi berasaskan alat-alat pertuturan dalam artikulasi) · fonetik akustik (cabang fonetik yang meneliti ciri-ciri fizikal atau sifat bunyi bahasa) · fonetik auditori (cabang fonetik yang meneliti bunyi berasaskan pendengaran sebagai persepsi bahasa) FONETIK ARTIKULASI oFonetik artikulasi ialah cabang fonetik yang meneliti cara dan pendeskripsian sesuatu bunyi bahasa yang dihasilkan oleh manusia berasaskan alat-alat pertuturan dalam artikulasi. Malahan. BIDANG FONETIK Berbicara tentang bidang fonetik ini. tiroid (thyroid) atau halkum. tekak dan kepala. i.1) Hentian (stop). Artikulator yang terlibat dalam proses penghasilan bunyi bahasa dapat dibahagikan kepada tiga jenis.

daerah artikulasinya ialah bibir atas. bibir atas. bibir atas (upper lip . Manakala daerah yang disentuh atau didekati oleh artikulator disebut daerah artikulasi. Manakala artikulator pasif ialah bahagian yang menjadi tempat sentuhan artikulator aktif yang digunakan tatkala menghasilkan sesuatu bunyi bahasa.labia). letupan dua bibir tidak bersuara. gusi atas. akar lidah (root of the tongue . hujung lidah (tip of the tongue . Malahan. . lelangit keras (hard palate . Artikulator aktif tidak bersifat statik kerana boleh bergerak. dan bibir bawah (lower lip . Sebagai contoh. tengah lidah (middle of the tongue . artikulator ini disifatkan sebagai alat artikulasi aktif.apex). rongga mulut (mouth cavity / oral cavity). Antaranya adalah seperti anak tekak (uvula). Dengan itu bunyi yang terhasil dinamakan sebagai bunyi bilabial (‘bi’ bermakna ‘dua’ dan ‘labial’ bermakna ‘bibir’). fonetik artikulasi ialah bidang yang meneliti penghasilan bunyi pertuturan oleh alat pertuturan manusia. sedangkan bibir bawah bertindak sebagai artikulator. daun lidah (blade of the tongue . artikulator pasif disifatkan sebagai alat artikulasi pasif.ARTIKULATOR AKTIF o Artikulator aktif ialah artikulator yang digunakan bagi menghasilkan bunyi bahasa. geseran lelangit keras tidak bersuara dan sebagainya.medium). Malahan. mulut (mouth).laminal). Oleh sebab adanya artikulator aktif dan pasif inilah yang menjadikan timbulnya penamaan bunyi-bunyi bahasa seperti bunyi letupan dua bibir bersuara. Bunyi *b+. lelangit keras dan lelangit lembut. lelangit lembut (soft palate .denta). gigi bawah dan bibir bawah. Antaranya adalah seperti gelungan (retroflex).denia). ensiklopedia bebas. Alat ujaran yang bergerak untuk menghasilkan bunyi bahasa disebut artikulator atau artikulator aktif. o Pendeknya. gigi atas (upper teeth .velum). anak tekak.dorsum). apabila dua bibir terkatup. Antara contoh daerah artikulasi adalah seperti gigi atas. Antara contoh artikulator adalah seperti lidah.hump).palatum). geseran lelangit keras bersuara. iaitu bagaimana seseorang penutur itu menghasilkan bunyi dengan menggunakan alat pertuturan dan cara bunyi itu diklasifikasikan dan dideskripsikan. ARTIKULATOR PASIF o Artikulator pasif atau daerah artikulasi pasif ini bersifat statik kerana tidak boleh bergerak. belakang lidah (back of the tongue . Daerah artikulasi Daripada Wikipedia. *p+. gusi lelangit keras (alveolar ridge).labia). gigi bawah (lower teeth . dan rongga hidung (nose cavity / nasal cavity). *m+ ialah bunyi bilabial.

ataupun hujung lidah ("apikal"). Epiglotis. Gigi (Dental). Bersamacara artikulasi dan pembunyian. Belakang gusi (Postalveolar). Laminal. . 16. 10. Farinks. lelangit dan velar. 3. inilah yang menentukan bunyi tersendiri sesebuah konsonan. juga belakang lidah ("dorsum") pula. bibir bawah yang aktif boleh menyentuh bibir atas yang pasih (dwibibir. Antero-dorsal. atau permukaan bawahnya ("sub-apikal"). Akar (Radikal). Gusi (Alveolar). Uvular. depan lidah yang lentur ("koronal"). maka daerahnya dipanggil gelungan. 2. dan larinks ("glotis"). Artikulasi pasif pula tidak jelas sempadan daerahnya. seperti [m]) atau gigi atas (bibir-gigi. Glotis. yang melakukan sentuhannya. Pra-lelangit (Prepalatal). 4. yang boleh disentuh oleh mana-mana konsonan. 9. Lelangit (Palatal). bahagian tengah/belakang lidah ("dorsal"). daerah artikulasi ialah titik penyentuhan di mana berlakunya halangan dalam saluran vokal antara artikulator aktif (bergerak. 6. 7. 11. Jika depan lidah digunakan. 12. Hujung lidah (Apikal). Terdapat lima artikulator aktif yang asas. itupun sama ada permukaan atas atau daun lidah ("laminal"). 18. atau dua daripadanya boleh bertindak serentak. akar lidah bersama epiglotis ("radikal"). 15. Ekso-labial. 8. 14.Daerah artikulasi (pasif dan aktif): 1. Sub-apikal Dalam bidang fonetik artikulasi. antargigi dan gigi. iaitu: bibir ("labial"). 5. Endo-labial. 17. 13. gigi dan gusi. Contohnya. Velar. Selain itu. iaitu berlakunya pertindanan antara daerah lidahbibir dan antargigi. Lelangit keras boleh disentuh oleh bahagian depan atau belakang lidah. biasanya sebahagian lidah) dan artikulator pasif (pegun. biasanya sebahagian lelangit mulut) untuk menghasilkan konsonan. Posterodorsal. maka lelangit (palatal) namanya. ketiga-tiganya bertindan menjadi satu tanpa sempadan yang jelas. apabila bahagian depan lidah digunakan. dan velar dan uvular. Artikulatorartikulator ini boleh bertindak sendirian. gusi dan lelangit. seperti [f]).

Isi kandungan [sorokkan]        1 Jadual artikulasi aktif dan daerah artikulasi 2 Senarai daerah artikulasi 3 Sengauan dan sisian 4 Artikulasi serentak 5 Lihat juga 6 Rujukan 7 Pautan luar [sunting]Jadual artikulasi aktif dan daerah artikulasi Daerah artikulasi • Bibir Dwibibir Bibir-velar Bibir-gusi Bibir-gigi • Dwigigi • Koronal Lidah-bibir Antargigi . kutip dengan imbuhan yang sama menjadi mengutip. d. seperti konsonan-konsonan gusi n. l dalam bahasa Melayu. z. iaitu daerah artikulasi sesuatu bunyi terawal berasimilasi dengan bunyi terakhir dalam imbuhan awalan. t. dikatakan merupakan homorganik. Wujudnya satu hukum sengauan homorganik.Kelompok konsonan yang berkongsi daerah artikulasi yang sama. Contohnya: baca diimbuhkan dengan awalan me(n) menjadi membaca. s.

[Bantuan] .Gigi Gigi-gusi Gusi Hujung lidah Laminal Belakang gusi Gusi-lelangit Gelungan • Dorsal Lelangit Labial-palatal Velar Uvular Uvular-epiglotis • Radikal Farinks Epiglotis-farinks Epiglotis • Glotis Laman ini mengandungi maklumat fonetik dalamIPA yang mungkin tidak dapat dipaparkan dengan betul dalam sesetengah pelayar web.

papar • bincang • sunting Gerakan aktif Bibir (Labial) Daerah artikulasi aktif + pasif Dwibibir (Bilabial) Bibir-gigi (Labiodental) Koronal Laminal Lidah-bibir (Linguolabial) Antargigi (Interdental) Gigi (Dental) laminal Gigi-gusi (Denti-alveolar) laminal Gusi (Alveolar) laminal Belakang gusi (Postalveolar) laminal ("gelungan" #1) Lengkungan (separa dipalatalkan) Belakang gusi lengkungan ("palato-alveolar") Dipalatalkan Hujung lidah (Apikal) Belakang gusi dipalatalkan ("gusi-lelangit") Gigi hujung lidah Gusi hujung lidah Belakang gusi hujung lidah ("gelungan" #2) Bawah lidah (Sub-apikal) Belakang (Dorsal) (Pra-)Lelangit sub-apikal ("gelungan" #3) Pra-lelangit Lelangit Pra-velar (atau tengah lelangit) Lelangit lembut (Velar) Pasca-velar Anak tekak (Uvular) .

kebanyakannya juga boleh disisikan. bahasa Sepanyol yang berhuruf "l" lwn. lelangit lembut direndahakn untuk membolehkan udara melalui hidung (sebenarnya daerah juga. tetapi sesetengah bahasa lain ada lebih dari satu. lelangit dan gelungan. lidah menggelung ke belakang agar bahagian bawahnya menyentuh lelangit    Lelangit keras (Palatal): antara tengah lidah dan lelangit keras Lelangit lenbut (Velar): antara belakang lidah dan lelangit lembut (velum) Anak tekak (Uvular): antara belakang lidah dan anak tekak (yang tergantung di belakang mulut) (Semua konsonan di atas boleh disengaukan.)     Farinks: antara akar lidah dan belakang kerongkong (farinks) Epiglotis-farinks: antara epiglotis dan belakang kerongkong Epiglotis: antara lipatan aryepiglotis dan epiglotis (lihat larinks) Glotis: di glotis (lihat larinks) [sunting]Sengauan  dan sisian Untuk menghasilkan sengauan. dan berbilang-bilang bahasa Pribumi Amerika yang merangkumi sisian yang berbentuk malaran tak geser. . udara dihembuskan melalui sisi lidah dan gigi. bukan melalui hujung lidah. cth. "ll". tetapi dianggap sebagai cara artikulasi)  Untuk menghasilkan sisian. Bahasa Melayu cuma ada satu sisian.Akar (Radikal) Farinks atas Farinks bawah Epiglotis-farinks Katup tenggorok (Epiglotis) Larinks [sunting]Senarai        Glotis daerah artikulasi Dwibibir (Bilabial): antara kedua-dua belah bibir Bibir-gigi (Labiodental): antara bibir bawah dan gigi atas Lidah-bibir (Linguolabial): antara depan lidah dan bibir atas Gigi (Dental): antara depan lidah dan gigi atas Gusi (Alveolar): antara depan lidah dan batas di belakang gusi Belakang gusi (Postalveolar): antara depan lidah dan ruang di belakang batas gusi Gelungan (Retrofleks): sebetul-betulnya. iaitu /l/. bahasa Hindi dengan sisian gigi. geseran dan letusan.

 Pempalatalan. Hentian berartikulasi ganda: dua hentian yang dihasilkan serentak. seperti [kʷ] dan /w/ dalam bahasa Inggeris. Pemfarinksan. menjerut kerongkong (pharynx). seperti [lˠ] atau [ɫ]. menaikkan anggota lidah ke arah lelangit keras sambil menghasilkan halangan. Antaranya termasuk:  Pembibiran.    Pemvelaran. iaitu artikulasi serentak. menaikkan belakang lidah ke arah lelangit lembut (velum).[sunting]Artikulasi serentak Sesetengah bahasa ada konsonan yang dihasilkan di dua daerah artikulasi serentak. konsonan bibir-gusi [t nm] yang ditemui sebagai konsonan tersendiri dalam sebuah bahasa di New Guinea yang juga membezakan hentian bibir-belakang gusi. seperti /tʲ/ dalam bahasa Rusia. Bahasa Somali ada hentian uvular-epiglotis [ ʡ]. . membundarkan bibir sambil menghasilkan halangan. seperti [tˤ] dalam bahasa Arab. contoh: konsonan bibirvelar seperti [k ] yang terdapat di Afrika Barat dan Tengah.