You are on page 1of 62

ÇEL K ÇATI S STEMLER HAKKINDA GENEL B LG

Çelik çatı sitemleri aşağıdaki bileşenlerden oluşmaktadır. Kafes kirişler (Makaslar) Alt başlık elemanları Üst başlık elemanları Dikme elemanları Diyagonal elemanları Aşıklar Gergi elemanları

(L, 2L, T, I profilleri)

(I , U profilleri) (φ10, φ12 betonarme çeliği ) φ

Taşıyıcı elemanlar

Stabilite elemanları (L profili veya lama) (yatay ve düşey stabilite elemanları) Mesnetler (Lama, levha) Çatı örtüsü Taşınan eleman (ikincil taşıyıcı) Aşık (I profil) Çatı örtüsü

Aşık (I profil)

Makas

Mesnet

Gergi elemanı Stabilite elemanı Çatı örtüsü Aşık (I profil)

Stabilite elemanı

Gergi elemanı Makas

ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI

1. HAFTA

1

1) Çelik Çatı Taşıyıcı Sisteminin Geometrik Özelliklerinin Belirlenmesi
1.1) Aşık Aralıklarının Çatı Örtüsüne Bağlı Olarak Belirlenmesi Çatı örtüsünü taşıyan taşıyıcı eleman aşık olarak isimlendirilir. Çatı sistemi toplam maliyeti içinde önemli bir yer tutan aşık elemanlarının sayısını en aza indirmek amacıyla, çatı örtüsünün taşıma kapasitesinden maksimum oranda yararlanılır. Çatı örtüsü ana taşıyıcı eleman olmamakla birlikte, kar, rüzgar, buz, insan vb yüklere direkt olarak maruz kalması ve bu yükleri yeterli güvenlikle aşık elemanlarına aktarması nedeniyle ikincil taşıyıcı eleman olarak adlandırılabilmektedir. Çatı örtü tiplerinin çeşitliliği nedeniyle, örtülerin uygulama şekilleri ve yük taşıma kapasitelerine bağlı olarak geçebilecekleri maksimum açıklık değerleri, ilgili firmalar tarafından verilen teknik kataloglardan yararlanılarak belirlenir. Buna göre; Öncelikle çatı örtüsünün maruz kalacağı maksimum yük belirlenir. Daha sonra bu yüke bağlı olarak örtülerin geçebilecekleri en büyük aşık aralığı araştırılır. Örnek Hesap: Çatı örtüsü yükü Alüminyum Sandviç Panel için; lgili teknik broşürden seçilen 50 mm polistren dolgu kalınlığı için P örtü = 4,10 kg / m2 Kar Yükü : Proje nşaat Yeri : Balıkesir (rakım: 150 m) TS 498’deki Kar yükü Tablosundan (haritasından) Pkar = 75,00 kg / m2 Rüzgar Yükü : Yapı yüksekliği H =12.40 m için TS 498’deki Rüzgar Yükü tablosundan, Birim rüzgar yükü q =80 kg / m2 olarak belirlenir. TS 498’deki Rüzgar Yükü dağılım şemasından, yapı yüzeylerine etkiyecek yükler belirlenir.

Soldan Sağa Rüzgar +0,8q

α

- 0,4q

TS 498’deki Rüzgar Yükü dağılım şeması

ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI

1. HAFTA

2

Bu yük dağılımları trapez kafes sistem için uygulanırsa aşağıdaki gibi elde edilir.
E yüzeyi F yüzeyi

R
α
+0,8q - 0,4q

L1
Yük dağılımlarının sayısal değerleri hesaplanırsa; L1 = 16.20 m , h1= 2.025m , h2= 1,0125 m için α = arctg(L1/2(h1- h2)) = 7,125o
Her iki yüzeyde de emme etkisi olduğundan çatı yükü analizinde hesaba katılmaz.

PrE = (1,2sinα - 0,4)q = -20,10 kg / m2 PrF = -(0,4)q =-32,00 kg / m
2

20,10 kg / m2

32,00 kg / m2

64,00 kg / m2

32,00 kg / m2

L1
(Not: Rüzgar yükünün basınç çıkması halinde çatı yükü analizine katılması gerekir.)

Buz Yükü Balıkesir’in Rakımı = 150 m TS 498’e göre; Rakım=150 m < 400 olduğundan buz yükü almaya gerek yoktur. (Not: Rakım > 400 m olması halinde, TS 498’de verilen buz yükü esas alınacaktır. TS 498’de, Buz yükü olarak Pbuz= 21 kg / m2 lik yük alınması öngörülmektedir.)

Toplam çatı yükü: P = Pörtü + Pkar + Prüz + Pbuz = 79,10 kg/m2

ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI

1. HAFTA

3

a = t.10 kg/m2 için teknik broşürden geçilebilecek maksimum aşık aralığı tön = 2.47 4 elde edilir. n t değeri kullanılarak. panel) L1 = 16.20 m t için ön hesap: Lt = L1/2(cosα) = 8. t ön Kesin t hesabı için.041 m olarak belirlenir. açıklık bu kez göz sayısına bölünür. cosα = 2. Sand.Çatı örtüsüne ait teknik broşürden. HAFTA 4 . aşıklar t Lt t t t Çatı örtüsü (Al. ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 1. Lt Göz sayısı n = = 3. yukarıdaki yük değeri ( P = 79.10 kg/m2) kullanılarak maksimum aşık aralığı (t) belirlenir.163 m P = 79.35 m olarak belirlenir.025 m olarak hesaplanır. Lt Aşık aralığı: t = = 2.

panel. sand. panel boyu ve uygulama şekli (bindirme mesafesi vb. 2) Kafes Kiriş Sayısının ve Ara Mesafelerinin Belirlenmesi Kafes kiriş olarak teşkil edilen çatı sistemlerinin ekonomik olması için kafes kiriş (makas) aralıklarının 3 – 8 m seçilmesi uygun olmaktadır.) gözönünde bulundurulacak ve minimum zayiat olacak şekilde bir çözüm üretilecektir. Aşık statik sistemi ve Üretilen standart profil boyudur (ihtiyaç miktarına bağlı olarak değişebilmektedir. levha.) kullanılması durumunda 3 m’ye yakın açıklıklar. trapez. panel) a a a a = 2.041 m t aşıklar t t Çatı örtüsü (Al. eternit vb. sistemin aşağıdaki gibi 8 gözlü olarak teşkil edilmesine karar verilmiştir. t = 2.) ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 1.Sonuç olarak.) kullanılması durumunda 8 m’ye yakın açıklıklar kullanılması en uygun çözümü vermektedir. kiremit vb. 1.025 m a a a a a L1 = 16. HAFTA 5 . Sand. ağır çatı örtüleri (kalın gazbeton plaklar. hafif çatı örtüleri (al.20 m Not: Aşık aralığı hesabı yapılırken. Buna göre. Kafes kiriş aralıklarını belirlerken etkili olan diğer parametreler.

Aşık (I profil) Aşık (I profil) Aşık (I profil) Makas q kg/m Kafes kiriş aralığı Mesnet (makas) Aşık statik sistemi Aşık Statik sistemleri üç farklı şekilde oluşturulabilmektedir. HAFTA 6 . Bunlar. Aşık 1) Basit Kiriş Makas Mafsallı bağlantı Aşık 2) Sürekli kiriş a) Tamamı sürekli kiriş Aşık Makas Rijit bağlantı Rijit bağlantı Makas b) ki açıklıkta bir sürekli kiriş Aşık Makas Mafsallı bağlantı Aşık Makas ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 1.

m olarak bulunur... adet olarak belirlenir. Bulunan n değeri tekrar (L2 = 2*n * Lo ) ifadesinde yerine konursa..1) Aşıkların Sürekli Kiriş olarak teşkil edilmesi durumunda makas sayısının ve aralıklarının hesabı L2 = Yapı Toplam Uzunluğu Lo = Makaslar arası açıklık q kg/m Lo Lo Lo L2 Lo Lo Lo a) ki açıklıkta bir sürekli kiriş için hesap Lo çatı örtüsüne bağlı olarak seçilir.... ki açıklıklı sürekli kiriş sayısı : L2 = 2*n * Lo ifadesi ile n = ... ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 1...2... Lo = ..Aşık c) Üç açıklıkta bir sürekli kiriş Makas Mafsallı bağlantı Aşık Makas Aşık 3) Gerber Kirişi Makas Mafsallı bağlantı Aşık Makas 1. Kafes Kiriş Sayısı = 2n + 1 olarak belirlenir.... HAFTA 7 .....

Bulunan n değeri tekrar (L2 = 3*n * Lo ) ifadesinde yerine konursa. kenar açıklık momentleri orta açıklık momentlerinden büyüktür. Aşık tasarımının ekonomik olması için iki farklı çözüm uygulanabilir... Bulunan n değeri tekrar yukarıdaki ifadede yerine konularak. m olarak bulunur. adet olarak belirlenir.... Kenar açıklıklar.... ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 1. moment değerleri orta açıklık momentine eşit olacak şekilde daraltılır ve kafes kiriş aralıkları buna göre belirlenir.b) Üç Açıklıkta bir Sürekli Kiriş Lo çatı örtüsüne bağlı olarak seçilir.. Kafes Kiriş Sayısı = 3n + 1 olarak belirlenir... sadece kenar açıklıklarda ilgili momenti (q L2o /11) karşılayacak şekilde aşığa takviye yapılır.. HAFTA 8 .. kinci alternatif için hesap Lo çatı örtüsüne bağlı olarak seçilir...... Aşık........ c) Tamamı Sürekli Kiriş Sabit düşey yük (q kg/m) Lo Lo Lo L2 Lo Lo Lo _ + + ≈ _ + qL2 o 16 _ + _ + _ + Şematik Moment diyagramı qL2o ≈ 11 Yukarıda gösterildiği gibi.. ki açıklıklı sürekli kiriş sayısı : L2 = 3*n * Lo ifadesi ile n = . Lo = ... adet olarak belirlenir. orta açıklık momentine (q L2o /16) göre tasarlanır. qL2k qL2o = 11 16 eşitliğinden yararlanarak Lk ve Lo arasındaki oran belirlenir ve bunlar L2 = 2*Lk + n * Lo orta açıklık sayısı : ifadesinde yerine konularak n = ...

45 ≈ _ + qL2 o 16 _ + + _ + _ + Şematik Moment Diyagramı Belirlenen kafes kiriş sistemi ve kafes kiriş aralıkları bir kesit ve plan üzerinde gösterilir ( planda aşık ek yerleri (mafsallar ve moment aktaran ekler) belirtilmelidir)... m olarak elde edilir.... Gerber kirişlerde mafsal yerleri de ölçülendirilmelidir.Lo = ..... Yapı Statiği-I Cilt 1. ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 1.... Kafes Kiriş Sayısı = n + 3 olarak belirlenir.. Çakıroğlu. A.. m ve Lk = . Sabit düşey yükler (q kg/m) Lk Lo Lo L2 Lo Lo Lk qL2k ≈ _ 11 _ + + qL2k ≈ 11 ≈ qL2 o 16 _ + + _ + _ + Şematik Moment Diyagramı 1. Çetmeli). Gerber kirişlerde sürekli kirişlerden farklı olarak.... tamamı sürekli kirişte uygulanan “kenar açıklıkları azaltarak momentleri eşitleme” yaklaşımı aynen uygulanır. mafsal yerlerinin belirlenmesi gerekmektedir. Gerber kirişlerde mafsallar sabit düşey yüklerden oluşan moment değerlerinin sıfır olduğu kesitlere yerleştirilmektedir (Bkz. Sabit düşey yükler (q kg/m) Lk Lo Lo L2 Lo Lo Lk _ + ≈ qL2k 10..... HAFTA 9 .2.2) Aşıkların Gerber Kirişi olarak teşkil edilmesi durumunda makas sayısının ve aralıklarının hesabı Gerber kirişlerde de. E.

Çatı örtüsü adı t t t a a a a L1 a a KES T Makas Aşık Lo Lo Lo Lo Üç açıklıkta bir sürekli kiriş için birleşim yerleri Lo L2 Lo Lo Lo Lo PLAN Mafsallı birleşim gösterimi : Aşık Sürekli Kiriş birleşimi (rijit) gösterimi : Aşık 1. HAFTA ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 10 .

Kenar aşıklara (mahya ve damlalık aşığı) ise aşık boyunca (t/2) genişliğinde bir alan yükü etkir. Bunlar. Aşıkların tasarımı için TS 648 gereğince iki ayrı yükleme yapılması gerekmektedir. Orta bölgelerde bulunan aşıklara aşık boyunca (t) genişliğinde bir alan yükü etkir. AŞIK HESABI 3. Bu aşamada yüklerin özellikleri gözönünde bulundurulur. Bu durumda. Kenar aşıklardaki bu boyut fazlalığı daha sonraki aşamalarda değerlendirilir. kar yükü ve rüzgar yükünü kapsar] 1 . Kenar aşıklar da aynı boyutta imal edilir. Çatı örtüsünün montajının yapılabilmesi için bir düzlem oluşturulması gerektiği için en elverişsiz aşıklar için (orta aşıklar) tasarım yapılır. Aşık yük idealleştirmesinin perspektif üzerinde gösterimi Mahya Aşığı Orta Aşık (I profil) t/2 t/2 t/2 t/2 t/2 t/2 Makas q kg/m Kenar Aşık Aşık statik sistemi a a a L1 a a a I profilden imal edilecek olan aşıklar çubuk eleman oldukları için.1 Aşık Yük Analizi Aşıklar makas üzerine basit mesnetli olarak teşkil edildikleri için. çatı örtüsü vasıtası ile üzerine etkiyen alan yükleri. statik hesaplar için çizgisel yüklere dönüştürülür. çatı örtüsü vasıtasıyla her iki taraftan gelen alan yükünün yarısına maruz kalacakları kabul edilebilir. Esas yükler (YDI) (H yüklemesi) [ Ölü yükler ve kar yükünü kapsar] Esas ve ilave yükler (YDII) (HZ yüklemesi) [Ölü yükler.3 .

y) karşılık gelen bileşenlerinin elde edilmesi gerekmektedir..... profil asal eksenlerine (x........4q R α +0........... kg / m q (YDI) = ... rüzgar yükü profilin (y) asal ekseni doğrultusunda etki yapar... Rüzgar yükünün özelliği gereği (TS 498) çatı düzlemine dik etkidiği kabul edilir... y E yüzeyi F yüzeyi PR x qy ..... TS 498’de verilen değerler için çatı sistemine etkiyen rüzgar yükü dağılımları belirlenir..................... Aşık yük analizinde en elverişsiz yük değeri gözönüne alınır.......... Bu nedenle....y A qy x α x qx q A datayı y Aşık elemanları çatı düzleminde bulundukları için yerçekimi yükleri altında eğik eğilmeye maruz kalırlar. kg / m Pk * a = .. kg / m qx (YDI) = q (YDI) * cosα = ....8q x α qx q A datayı 2 y L1 ....... kg / m ga * a = .. kg / m qy (YDI) = q (YDI) * sinα = ................ ESAS YÜKLER (YDI) Çatı Örtüsü Ağırlığı: görtü Aşık Ağırlığı : ga Kar Yükü: Pk Buz Yükü: Pb (varsa [kg/m2] [10 kg/m ] [kg/m2] [kg/m ] 2 2 görtü * t = .......... diğer doğrultuda herhangi bir etkisi olmaz........... kg / m ESAS VE LAVE YÜKLER (YDII) Bu yükleme durumunda Esas yüklere ilave olarak rüzgar yükleri de gözönüne alınır.... kg / m + Pb * a = ....0............. Bu nedenle aşıklara etkiyen çizgisel yük değerleri belirlendikten sonra bu yüklerin...

E yüzeyindeki rüzgar yükü: PRE F yüzeyindeki rüzgar yükü: PRf [(1....... kg / m Rüzgar yükü : PR = en elverişsiz (PRE .2 Aşık Statik Hesabı YDI ve YDII yüklemelerinden elde edilen yük bileşenlerinin her biri için (qx aşık statik sisteminin hesabı yapılarak kesit zorları (M..... T) belirlenir... qy(YDII) Lo Lo ki açıklıkta bir sürekli kiriş M [kgm] + Lo L2 Lo Lo Lo + + + - + Cross Yöntemi ile belirlenecek 3 ..2sinα-0... qx(YDI)........... qx(YDII)........... qy(YDI).. Gerber mafsallarının teşkilinde kullanılmak üzere mafsal kuvvetlerinin de belirlenmesi gerekir.. Açıklık sayısı 3 ve 3’den az ise “Cross Yöntemi” ile kullanılmalıdır..4q kg/m2] kg/m2] PRE * t = .. qy(YDI).. Gerber kirişin statik hesabında “Yaklaşık Moment Değerleri” kullanılabilir...4)q [-0.. kg / m ( Bu yük bileşeni değişmez) 3........ kg / m PRF * t = . qx(YDII)............ qy(YDI)... kg / m qy(YDII) = qy(YDI) = . Açıklık sayısı 3’den fazla ise “Yaklaşık Moment Değerleri” kullanılabilir. (YDI) . qx(YDII)....... qy(YDII) Lk Lo Lo L2 Lo Lo Lk Tamamı sürekli kiriş M [kgm] + qL2k 11 + + _ + _ + _ + qL2k 11 qL2o 16 qx(YDI)... PRF ) qx(YDII) = qx(YDI) ± PR = .. qy(YDII)) Sürekli kirişlerin statik hesabında...

45 qL2o 16 GERG LER Genellikle NPI enkesitli profilden teşkil edilen ve eğik eğilmeye maruz olan aşıklarda. Gergi elemanı olarak genellikle φ10’luk veya φ12’lik betonarme çelikleri kullanılmaktadır. qx(YDII). 4 . qy(YDII) Lo Lo Lo L2 Lo Lo Lo Üç açıklıkta bir sürekli kiriş M [kgm] + + + + + Cross Yöntemi ile belirlenecek qx(YDI). açıklık değeri ve dolayısıyla Aşık boyutları azaltılmaktadır. qx(YDII). qy(YDI). aşıkların çatı düzlemindeki (qy) eğilmesine karşı birer mesnet teşkil edilmektedir. qy(YDI). NPI kesitinde Ix >> Iy olması nedeniyle qy yüklerinden meydana gelen gerilmeler ve sehimler çatı eğimine bağlı olarak çok büyük değerlere ulaşmakta bu nedenle profil enkesitinin büyütülmesi gerekmektedir. Bu sakıncayı önlemek ve profil boyutlarını makul tutabilmek amacıyla. Böylece. aşıklara açıklık ortalarında yeter sayıda gergi elemanları bağlanarak. kullanılan gergi sayısına bağlı olarak. qy(YDII) Lk Lo Lo L2 Lo Lo Lk Gerber kirişi M [kgm] + qL2k 16 + + _ + _ + _ + qL2k 10.qx(YDI).

Gergisiz Durum y x y fx x fx fy Aşık Aşık fy Aşık Aşık qy q qx Tek Gergili Durum fx fy y x y x fy : değişmez : gergi bağlantı noktasında sıfır olur : ara bölgede çok küçülür. Aşık Aşık Aşık Aşık fy fx Sadece çatı düzleminde mesnet görevi yapar Örneğin iki açıklıkta bir sürekli olarak teşkil edilen aşık sisteminde tek gergi kullanılması durumunda: qx ve qy yüklemesi için iki farklı sistem kullanılır. qx (kg/m) L qy (kg/m) L/2 L/2 L/2 L/2 L Gergi nedeni ile oluşan mesnetler 5 .

110 * qy * ly2 My = 0. Deren vd. (2006)]. Kenar açıklık için: Orta açıklıklar ve mesnetler için: My = 0. qx (kg/m) L qy (kg/m) L/3 L/3 L/3 L/3 L/3 L/3 L Gergi nedeni ile oluşan mesnetler Gerber kiriş olarak teşkil edilen aşık sisteminde çift gergi kullanılması durumunda : Kenar açıklık için: Orta açıklıklar ve mesnetler için: My = 0.Gerber kiriş olarak teşkil edilen aşık sisteminde tek gergi kullanılması durumunda : qx yüklemesine ait momentler değişmez. bu nedenle gergisiz durum için elde edilen momentler aynen kullanılır. H. Aşık Aşık Aşık Aşık Sadece çatı düzleminde mesnet görevi yapar Örneğin iki açıklıkta bir sürekli olarak teşkil edilen aşık sisteminde çift gergi kullanılması durumunda: qx ve qy yüklemesi için iki farklı sistem kullanılır.110 * qy * ly2 ly = lk / 2 ly = lo / 2 (lk : kenar açıklık) (lo : orta açıklık) Çift Gergili Durum fx fy y x y x fy : değişmez : gergi bağlantı noktasında sıfır olur : ara bölgede çok küçülür.135 * qy * ly2 ly = lk / 3 ly = lo / 3 (lk : kenar açıklık) (lo : orta açıklık) 6 . qy yüklemesine ait momentler ise aşağıdaki bağıntılar yardımı ile belirlenebilir [Bkz.120 * qy * ly2 My = 0.

Wx = k w * Wy (EY yüklemesi için) σ= Mx My + ≤ σ EY em Wx Wy Wx = M x + k wMy EY σ em Tablodan Profil (NPI) seçilir. Bu aşamada.HAFTA 1 .2008 (Güncelleme) 3. tek gergili durum ve çift gergili durum için ayrı ayrı boyutlandırma yapılmalı ve en ekonomik çözüm uygulanmalıdır.11. ortalama bir (W x/W y) değeri kullanılabilir. ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 07. aşağıdaki eğik eğilme durumuna ait gerilme ifadesinde yerine konularak. gerekli mukavemet momenti (W) belirlenir ve buna bağlı olarak ilgili profil tablosundan gerekli profil belirlenir. (E Y yüklemesi için) σ= Mx My EIY + ≤ σ em Wx Wy Wx = Mx + k wMy EIY σ em Tablodan Profil (NPI) seçilir. Bunun için NPI 120 ile NPI 260 profillerine ait W x W y değerlerinin ortalaması esas alınabilir. Not: Aşık elamanı için. eğilme gerilmesi. My ). kayma gerilmesi ve sehim şartları esas alınarak boyutlandırılmalıdır. y A qy x α x qx q y a) Gergisiz Durum için boyutlandırma Eğilme gerilmesine göre boyutlandırma Statik hesaplar sonucu elde edilen maksimum moment değerleri ( Mx. gergisiz durum.3.3 Aşık Boyutlandırması Eğik eğilmeye maruz aşık elemanları.

ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 07. Çelik Çatı El.11. Mukavemet momenti ve atalet momenti oranları için başlangıçta yapılan kabuller (kw ve kI ) kontrol edilir. Eğilme gerilmesine ve Sehim kriterine göre belirlenen profillerden en elverişsiz (büyük) olanı seçilir. Ix = k I * Iy fx = c * q x * L4 Ix 4 q *L fy = c * y Iy f MAX = f x2 + f y2 ≤ f SINIR Tablodan Profil (NPI) seçilir.) fSINIR : TS 648’den alınır. Odabaşı. (EY yüklemesi için) τy = Ty Fgövde ≤τ EY em Tx EY τx = ≤ τ em Fbaslik Ty (E Y yüklemesi için) Tx Tx EIY τx = ≤ τ em Fbaslik x y τy = Ty Fgövde ≤τ EIY em Not: Genellikle Çelik I profillerinde kayma gerilmesi boyutlandırmada etkili olmamaktadır.HAFTA 2 . Ty kesme kuvvetinin profil gövde alanı ile.Sehim kriterine göre boyutlandırma Aşık statik sistemine bağlı olarak belirlenen maksimum sehim ifadeleri kullanılarak. Ty) ve bunlara karşı koyan ilgili profil gövde ve başlık alanları kullanılabilir.2008 (Güncelleme) 3. Bu aşamada. Bunun için NPI 120 ile NPI 260 profillerine ait Ix Iy değerlerinin ortalaması esas alınabilir. Tx kesme kuvvetinin ise profil başlık alanları ile karşılandığı ve aralarındaki etkileşimin terk edilebileceği kabul edilebilir. Buna göre. Ek. her iki doğrultudaki maksimum kesme kuvvetleri (Tx. ortalama bir (Ix/Iy) değeri kullanılabilir. c: Aşık statik sistemine bağlı katsayı (Bkz. Y. Bu tahkikte. gerekirse hesap tekrarlanır. gerekli Atalet momenti (I) belirlenir ve buna bağlı olarak ilgili profil tablosundan gerekli profil belirlenir. Kayma gerilmesine göre boyutlandırma Eğilme gerilmesine ve Sehim kriteri esas alınarak seçilen profil kayma gerilmesine göre tahkik yapılır. Çöz.

Ekonomik Çözümleri) fSINIR : TS 648’den alınır. ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 07. My ). Odabaşı. aşağıdaki eğik eğilme durumuna ait gerilme ifadesinde yerine konularak. gerekli mukavemet momenti (W) belirlenir. Wx = k w * Wy (EY yüklemesi için) σ= Mx My + ≤ σ EY em Wx Wy Wx = M x + k wMy EY σ em Tablodan Profil (NPI) seçilir. Çelik Çatı Sist. Mukavemet momenti ve atalet momenti oranları için başlangıçta yapılan kabuller (kw ve kI ) kontrol edilir. gerekli Atalet momenti (I) belirlenir ve buna bağlı olarak ilgili profil tablosundan gerekli profil belirlenir. (E Y yüklemesi için) σ= Mx My EIY + ≤ σ em Wx Wy Wx = M x + k wMy EIY σ em Tablodan Profil (NPI) seçilir. Not: Gergi bulunan kesitlerdeki maksimum moment değerleri kullanılmalıdır.HAFTA 3 . gerekirse hesap tekrarlanır. Eğilme gerilmesine ve Sehim kriterine göre belirlenen profillerden en elverişsiz (büyük) olanı seçilir. c: Aşık statik sistemine bağlı katsayı (Bkz.11.b) Tek Gergili Durum için boyutlandırma Eğilme gerilmesine göre boyutlandırma Tek gergili sisteme ait statik hesaplar sonucu elde edilen maksimum moment değerleri ( Mx. y x y x fy fx fx = c * fy ≅ 0 q x * L4 Ix f x ≤ f SINIR Tablodan Profil (NPI) seçilir. Y.2008 (Güncelleme) 3. Sehim kriterine göre boyutlandırma Aşık statik sistemine bağlı olarak belirlenen maksimum sehim ifadeleri kullanılarak.

2008 (Güncelleme) 3.Kayma gerilmesine göre boyutlandırma Eğilme gerilmesine ve Sehim kriteri esas alınarak seçilen profil kayma gerilmesine göre tahkik yapılır. (EY yüklemesi için) τx = Tx EY ≤ τ em Fbaslik y (E Y yüklemesi için) Tx T EIY τ x = x ≤ τ em Fbaslik x y c) Çift Gergili Durum için boyutlandırma Eğilme gerilmesine göre boyutlandırma Çift gergili sisteme ait statik hesaplar sonucu elde edilen maksimum moment değerleri ( Mx. Wx = k w * Wy (EY yüklemesi için) σ= Mx My + ≤ σ EY em Wx Wy Wx = M x + k wMy EY σ em Tablodan Profil (NPI) seçilir. Not: Gergi bulunan kesitlerdeki maksimum moment değerleri kullanılmalıdır. My ). Buna göre.11. ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 07. (E Y yüklemesi için) σ= Mx My EIY + ≤ σ em Wx Wy Wx = Mx + k wMy EIY σ em Tablodan Profil (NPI) seçilir. Gergi nedeniyle Mx momenti değişmediği için Ty kesme kuvvetine göre tahkik yapılmasına gerek yoktur. Tx kesme kuvvetinin ise profil başlık alanları ile karşılandığı ve aralarındaki etkileşimin terk edilebileceği kabul edilebilir. Bu tahkikte. aşağıdaki eğik eğilme durumuna ait gerilme ifadesinde yerine konularak. Ty kesme kuvvetinin profil gövde alanı ile. gerekli mukavemet momenti (W) belirlenir. tek gergili sisteme ait statik hesaplar sonucu elde edilen maksimum Tx kesme kuvveti ve bunlara karşı koyan ilgili profil gövde ve başlık alanları kullanılabilir.HAFTA 4 .

Kayma gerilmesine göre boyutlandırma Eğilme gerilmesine ve Sehim kriteri esas alınarak seçilen profil kayma gerilmesine göre tahkik yapılır. tek gergili sisteme ait statik hesaplar sonucu elde edilen maksimum Tx kesme kuvveti ve bunlara karşı koyan ilgili profil gövde ve başlık alanları kullanılabilir.11. c: Aşık statik sistemine bağlı katsayı (Bkz.2008 (Güncelleme) 3. Ty kesme kuvvetinin profil gövde alanı ile. Bu tahkikte. gerekirse hesap tekrarlanır.Sehim kriterine göre boyutlandırma Aşık statik sistemine bağlı olarak belirlenen maksimum sehim ifadeleri kullanılarak.HAFTA 5 . (EY yüklemesi için) Tx EY τx = ≤ τ em Fbaslik (E Y yüklemesi için) y Tx T EIY τ x = x ≤ τ em Fbaslik x y ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 07. Buna göre. Tx kesme kuvvetinin ise profil başlık alanları ile karşılandığı ve aralarındaki etkileşimin terk edilebileceği kabul edilebilir. Ekonomik Çözümleri) fSINIR : TS 648’den alınır. Odabaşı. Çelik Çatı Sist. y x y x fy fx fx = c * fy ≅ 0 q x * L4 Ix f x ≤ f SINIR Tablodan Profil (NPI) seçilir. Mukavemet momenti ve atalet momenti oranları için başlangıçta yapılan kabuller (kw ve kI ) kontrol edilir. Eğilme gerilmesine ve Sehim kriterine göre belirlenen profillerden en elverişsiz (büyük) olanı seçilir. Gergi nedeniyle Mx momenti değişmediği için Ty kesme kuvvetine göre tahkik yapılmasına gerek yoktur. Y. gerekli Atalet momenti (I) belirlenir ve buna bağlı olarak ilgili profil tablosundan gerekli profil belirlenir.

3.4 Aşık Gergi Çubuklarının Boyutlandırılması
Betonarme çeliğinden teşkil edilen gergi elemanları en alt aşıktan başlayarak, mahya aşığına kadar olan (mahya aşığı hariç) tüm aşıklara bağlanır ve en üst aşık aralığında eğik bir gergi vasıtasıyla üst başlığa sabitlenir. Gergiler içinde en elverişsiz olan eğik gergi boyutlandırılır ve tüm gergiler için aynı boyut kullanılır. En üstte bulunan eğik gergi, altındaki tüm aşıkların qy yüklerini toplamını aktarabilecek şekilde boyutlandırılmalıdır (Bkz. H. Deren vd. Çelik Yapılar, 2006). Tek gergili durum
t t MAKAS

Çift gergili durum

β
Mahya Aşığı

t

β
Mahya Aşığı

qy qy qy
L/2 L/2

β
MAKAS

t

t

qy
t

β
MAKAS

t

qy qy
L/3 L/3 L/3

t

t

t

L
Eğik gergiye gelen çekme kuvveti Z:

L
Eğik gergiye gelen çekme kuvveti Z:

∑Y = 0
∑q
y

Z=

L * ∑ qy 4cosβ

∑Y = 0

Z=

L *∑qy 3cosβ

: Bir makas aralığında mahya dışındaki bütün aşıkların qy yük bileşenlerinin toplamıdır.

Fgergi : Gergi çubuğu enkesit alanı (F =

π * D2 4

D: çubuk çapı)

Gergi çubuğunda oluşan gerilme : Uygun gergi çubuğu çapı belirlenir.

σ=

Z Fgergi

≤ σ em

Fgergi hesaplanır ve ( Ör. φ10 veya φ12 )

φ ........

ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI

07.11.2008 (Güncelleme)

3.HAFTA

MAKAS

t

t

6

Eğik gergi çubuğunun makas üst başlığına bağlantısı, artan aşık parçaları kullanılarak teşkil edilir. Bu bağlantı, eğik gergi kuvvetlerinin bileşke değeri (R=2*Z*cosβ) ve bu kuvvetin oluşturduğu moment (R.e) gözönüne alınarak yapılmalıdır.

Mahya aşıkları da gergisiz durum için tahkik edilir. Bu aşamada, kenar aşık yüklerinin orta aşıkların yükünün yarısı kadar olduğu gözden kaçırılmamalıdır. Gerektiği durumda, aşağıdaki şekilde gösterildiği gibi tek veya çift gergi uygulaması yapılır.

t

MAKAS

t

A Detayı

A

t

t

t

ly L

ly

Tek gergili durum

ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI

07.11.2008 (Güncelleme)

MAKAS

t

3.HAFTA

7

Kenar açıklardaki mahya aşıkları, eğik gergi çubuklarından kaynaklanan basınç kuvveti (D=2*Z*sinβ) için de tahkik edilerek yeterli olduğu gösterilmelidir. Aksi durumda bu mahya aşıkları takviye edilmelidir.

Aşık ek hesapları yapılır ve detay resimleri hazırlanır (Bkz. H. Deren vd. Çelik Yapılar, 2006).

Tamamı sürekli kiriş Düşey yükler altında momentin en küçük olduğu yerlerde, aşığın elastik moment taşıma kapasitesine eşdeğer moment aktarabilen ek hesabı yapılır. Aşık Makas Rijit bağlantı Rijit bağlantı

Makas

ki açıklıkta bir sürekli kiriş, Üç açıklıkta bir sürekli kiriş Konstrüktif bir ek oluşturulur,tahkiki statbilite hesaplarından sonra yapılır. Aşık Makas Mafsallı bağlantı

Aşık Makas

ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI

07.11.2008 (Güncelleme)

3.HAFTA

8

Aşık Mafsallı bağlantı Aşık Makas Makas Gerber mafsalları için bileşen özellikleri ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 07.Gerber Kirişi Maksimum mafsal kuvvetine göre mafsallı ek hesabı yapılır.HAFTA 9 .11.2008 (Güncelleme) 3.

φ ....2008 (Güncelleme) 3......... NPI .. Gergi : φ .Belirlenen Aşık ve gergi boyutları daha önce çizilen kesit ve plan üzerinde gösterilir ( planda aşık ek yerleri (basit ekler.......... go go go go Aşık : NPI . mafsallar ve moment aktaran ekler) belirtilmelidir).. go φ .HAFTA 10 . PLAN ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 07.... φ .. φ . Gerber kirişlerde mafsal yerleri ve gergi aralıkları da ölçülendirilmelidir.... φ . go go go go go go go go Lo Lo Lo Lo Lo L2 Lo Lo Lo Lo Birleşim yerleri go go go go go NPI .. NPI ........11.. NPI ..... Çatı örtüsü adı t t t a a a L1 a a a KES T Makas φ .....

kenar açıklıkların daha küçük olması durumunda. aşıkları. Not: Kafes sisteme etkiyen yükler daha detaylı olarak belirlenmek istenirse. Lk) ve aşık aralığı (a veya t) ile orantılı alan yüklerinin etkiyeceği kabul edilebilir.10. En elverişsiz makas. KAFES (K R Ş) S STEM HESABI 4. makas aralığı (Lo. aşıkların statik analizi sonucu elde edilen mesnet tepkileri ilgili düğüm noktalarına etkitilerek makas yükleri belirlenebilir. kenardan itibaren 3.1 Kafes Sistem Yük Analizi Kafes kirişler (makaslar). 2 2 Bu aşamada yüklerin özellikleri de (örn. kar) taşırlar ve bu yükleri aşıklar vasıtasıyla kafes kiriş düğüm noktalarına aktarırlar. Çatı örtüsünün montajının yapılabilmesi için bir düzlem oluşturulması gerektiğinden en elverişsiz kafes kiriş belirlenir ve onun için tasarım yapılır. Orta makaslara göre daha az yüke maruz kalan kenar makaslar da aynı boyutta imal edilir. Kafes kirişin orta düğüm noktalarına (t x Lo) boyutlarında bir alan yükü etkir (Po).2008 a a 4.4 . Kafes Kiriş yük idealleştirmesinin perspektif üzerinde gösterimi t/2 Aşık Orta düğüm noktası yükü t/2 t/2 t/2 Po Orta düğüm noktası yükü Pm Po Po Pk t/2 t/2 Po Pk Lo Lo/2 Lo/2 Makas En elverişsiz makas Lo/2 Lo/2 Lk a a a L1 a 31. çatı örtüsünü ve çatı örtüsü üzerine etkiyen dış yükleri (rüzgar. Bu durumda.HAFTA ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 1 . kafes kirişteki her bir düğüm noktasına. t Kafes kirişin kenar düğüm noktalarına ( xLo) boyutlarında bir alan yükü etkir (Pk). tüm açıklıkların eşit olması durumunda iç makaslardan herhangi biri. iç makas veya daha iç makaslardan herhangi birisidir. Aşıklar makas üzerinde basit mesnetli olarak teşkil edildikleri için. kar yükü için a kullanılmalıdır) gözönünde bulundurulur. 2 t t Kafes kirişin mahya düğüm noktasına ise ( xLo)+( xLo) boyutlarında bir alan yükü etkir (Pm).

..... kg gm *Lo* a = ...2008 4.. sağdan rüzgar) araştırılması 3) Rüzgar ve/veya kar yükleri nedeniyle davranış değiştiren (çekme çubuğu iken basınç çubuğuna veya basınç çubuğu iken çekme çubuğuna dönüşen) eleman olup olmadığının araştırılması gerekmektedir.. kg ga * Lo = ....1 Zati Yük Analizi Pk Po Pm P o Po Po Po Po P k Zati yükler Orta düğüm noktasına etkiyen yük (Po) Çatı Örtüsü Ağırlığı: görtü Aşık Ağırlığı : ga (I profil için) Makas öz Ağırlığı: gm [kg/m2] [.. yukarıda belirtilen en elverişsiz durumları belirlemek amacıyla süperpoze (kombinasyon) edilir. tam kar) araştırılması. kg Kenar düğüm noktasına etkiyen yük (Pk) Çatı Örtüsü Ağırlığı: görtü Makas öz Ağırlığı: gm [kg/m2] [15 kg/m ] 2 görtü *Lo* t/2 = ....HAFTA 2 ..1.... 2) Rüzgar yüklemesi için el elverişsiz durumun (soldan rüzgar....Kafes sistemin tasarımı için gereğince iki ayrı yükleme yapılması gerekmektedir (TS 648).. elde edilen iç kuvvetler.. sağdan kar. Bunlar.. kg Pk Aşık Ağırlığı : ga (I profil için) [..... 1) Kar yüklemesi için el elverişsiz durumun (soldan kar... Bu sebeplerle..kg = .10............. sağdan ve tam yükleme) ve rüzgar yüklemeleri (soldan ve sağdan yükleme) ayrı ayrı yapılarak.... Esas yükler (YDI) (H yüklemesi) [ Ölü yükler ve kar yükünü kapsar] Esas ve ilave yükler (YDII) (HZ yüklemesi) [Ölü yükler.kg g a * Lo = . kar yükü ve rüzgar yükünü kapsar] Ancak çatı sistemlerinin özelliği nedeniyle... kg gm *Lo * a/2 = .. zati yükleme.. kg/m] [15 kg/m ] 2 görtü * Lo* t = ..... kg + Po = . kar yüklemeleri (soldan.. 4........ kg/m] + Mahya düğüm noktasına etkiyen yük (Pm) Pm = 2xPk (Mahya düğüm noktasına etkiyen zati yük kenar noktaya etkiyen yükün yarısıdır) ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 31..

10... kg Po = .....2008 4.... kg Kenar düğüm noktasına etkiyen yük (Pk) Pk = Po / 2 Mahya düğüm noktasına etkiyen yük (Pm) Tam kar yüklemesi için : Pm = Po Soldan ve sağdan kar yüklemesi için : Pm = Pk = Po / 2 ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 31.2 Kar Yükü Analizi Aşağıda gösterildiği gibi üç farklı kar yüklemesi gerekmektedir.. kg + Pb * Lo *a = ..4..HAFTA 3 .....1.. soldan ve sağdan yükleme) yapılması Pk Po Pm Po P o Po Po Po Pk Pk Po Pm= Pk Po Po Pm= Pk Po Po P o P k Tam kar yüklemesi Soldan kar yüklemesi Sağdan kar yüklemesi Orta düğüm noktasına etkiyen yük (Po) Kar Yükü: Pk Buz Yükü: Pb (varsa) [kg/m2] [kg/m ] 2 Pk * Lo* a = . (tam...

........4q B A -0..8q B yüzeyi için: PRB [-0.4....4q α 0..4q Sağdan rüzgar yüklemesi kg/m2] kg/m2] PA = PRA * Lo* h2 / 2 = ..8q B E Pk A PA PA Po Po Po Pm Pm Po F Po Po Pk PB PB B A E F B Soldan rüzgar yüklemesi Soldan rüzgar yüklemesi Orta düğüm noktasına etkiyen yük (Po) Sağdan rüzgar yüklemesi E yüzeyi için: PRE [(1..0..1... kg Po = PRF * Lo* t = ........3 Rüzgar Yükü Analizi Aşağıda gösterildiği iki farklı rüzgar yüklemesi (soldan ve sağdan yükleme) yapılması gerekmektedir.... PB) A yüzeyi için: PRA [0...10....... R E yüzeyi F yüzeyi E R F A +0.... kg F yüzeyi için: Pm = Pk= PRF * Lo* t /2 = .......4q kg/m2] kg/m2] Po = PRE * Lo* t = ... kg Mahya düğüm noktasına etkiyen yük (Pm) E yüzeyi için: Pm = Pk= PRE * Lo* t /2 = .HAFTA 4 ... ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 31.2sinα-0. kg Yan düğüm noktalarına etkiyen yükler (PA. kg Kenar düğüm noktasına etkiyen yük (Pk) E yüzeyi için: Pk = PRE * Lo* t /2 = .. kg h2 Soldan rüzgar yüklemesi için elde edilen yükler. kg F yüzeyi için: Pk = PRF * Lo* t /2 = ....2008 4..8q α ...4)q F yüzeyi için: PRE [-0.. kg PB = PRB * Lo* h2 / 2 = . sisteme yukarıdaki şekilde gösterildiği gibi etkitilerek sağdan rüzgar yüklemesi elde edilir...

U2... O2... çubukların enkesit özelliklerine gereksinim duyulmadan aşağıda verilen iki yöntemden herhangi biri kullanılarak belirlenebilir (Bkz.. Cilt-1. Yapı Statiği.... E.. Verilen kafes sistemlerin izostatik olması nedeniyle çubuk kuvvetleri.Çakıroğlu. V1 . Kafes sistem çubuklarının isimlendirilmesinde genellikle aşağıdaki harfler kullanılır...... U3 .) (U1. 14490 2380 16760 Çekme Basınç (+) (-) 23300 Soldan Rüzgar (kg) Çubuk adı O1 .. ) (D1.Çetmeli.HAFTA 5 . D2... D1 . Zati Yük (kg) Çubuk adı O1 . U1 .10. Üst başlık çubukları için Alt başlık çubukları için Dikme çubukları için Diyagonal çubukları için O4 D3 V3 V4 D4 O U V D O5 (O1.. D3 .. V3 . V2..4.2008 4. D1 . D1 ... V1 .. O3 ... V1 .. 1990)... U1 .. U1 . 9890 9090 4579 Çekme Basınç (+) (-) 12345 - ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 31.. zostatik kafes sistem hesabında kullanılan sayısal yöntemler: Düğüm noktaları denge yöntemi Ritter (kesim) yöntemi Statik hesap öncesinde sistemdeki bütün çubuklar isimlendirilir ve numaralandırılır.2 Kafes Sistem Statik Hesabı Her bir yük analizinden elde edilen yüklemler için kafes sistemin statik hesabı yapılarak tüm çubuklardaki iç kuvvetler (normal kuvvet) belirlenir.....) (V1... A. 11490 9780 9560 Çekme Basınç (+) (-) 14300 Tam kar (kg) Çubuk adı O1 .) O3 O1 U1 O2 V1 D1 V2 D2 O6 V5 D5 V6 O7 D6 V7 O8 U2 U3 U4 U5 U6 U7 U8 Her bir yüklemeye ait statik hesaplar sonucu elde edilen çubuk kuvvetleri işaretlerine bağlı olarak tablo halinde gösterilir.

Zati yükler ve/veya kar yüklemeleri ve/veya rüzgar yüklemeleri gözönüne alınarak.ω (H ≤ σ bem). Süperpozisyon çubuk kuvvetlerinin elde edilmesi Öncelikle zati yükler ve kar yüklemeleri gözönüne alınarak.3 Boyutlandırmada esas alınacak maksimum ve minimum çubuk kuvvetlerinin belirlenmesi (Süperpozisyon tablosunun hazırlanması) Her bir yükleme için yapılan statik hesaplar sonucu elde edilen çubuk kuvvetleri aşağıda verilen süperpozisyon tablosuna aktarılır. Minimum çubuk kuvvetleri.HAFTA 6 . minimum çubuk kuvvetleri hesaplanır. ( HZ ) Fnet σb = N . kar yüklemeleri ve rüzgar yüklemeleri gözönüne alınarak. Çekme Çubuklarının Boyutlandırılması Basınç Çubuklarının Boyutlandırılması σç = N (H ≤ σ çem). yani çekme çubuğu iken basınç çubuğuna veya basınç çubuğu iken çekme çubuğuna dönüşüp dönüşmediğini belirlemek ve değişim mevcut ise ilgili elemanları her iki davranış için de boyutlandırmak amacıyla hesaplanmaktadır. “Esas Yükler” yüklemesi (YD1) için maksimum çubuk kuvvetleri hesaplanır. “Esas ve lave Yükler” yüklemesi (YD2) için maksimum çubuk kuvvetleri hesaplanır. Zati yükler.( HZ ) F Fnet = F – F F: Enkesit alanı F: Enkesit kaybı F: Enkesit alanı ω: Narinlik çarp N: ElemanÇubuk kuv ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 31. YDI ve YDII yüklemeleri sonucu bulunan çubuk davranışlarının değişip değişmediğini.10.4.2008 4.

10.Süperpozisyon Tablosu YÜKLEMELER Çubuk Adı Zati Yük (kg) + 15300 Kar Yükleri (kg) Soldan + ----7400 6500 5800 2200 ----Sağdan + ----6700 9500 8200 4700 ----+ ----14100 16000 Tam 14000 Rüzgar Yükleri (kg) Soldan + --Sağdan + --4500 Maksimum Çubuk Kuvveti Minimum Çubuk YD I YD II Kuvveti (H) (HZ) (kg) (kg) (kg) + ----- 29300 15800 ----- + ----10700 28100 37100 20300 ----- + ------5800 5700 600 4900 YDII --- O1 V1 D1 U1 ----6500 5800 7800 9600 --9900 ------6300 8900 ----- 6900 8300 ------3050 11400 20600 --21800 ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 31.2008 4.HAFTA 1 .

) ayrı ayrı boyutlandırılacak ancak.. EIY ve min çubuk kuvvetleri) esas alınarak boyutlandırılır. yükleme durumlarına ait süperpozisyon kuvvetleri (EY.5 .HAFTA 1 .. tüm üst başlık için tek profil (gerekli en büyük kesit) ve alt başlık için tek profil (gerekli en büyük kesit) kullanılacaktır.2008 5. Kafes sistemlerde üst ve alt başlık elemanları için genellikle. T profil veya çift L profil kullanılmaktadır. O2. U çubukları) ½ KUP I profili ile (Yarım NPI) Dikme ve Diyagonal elemanları (V ve D çubukları) tek L profili (eşit kollu) ile ( Not: Tek L profilin yetersiz kalması durumunda çift L kullanılacaktır) teşkil edilecektir... U2.. Alt ve Üst başlık elemanları (O. O3 O2 O1 U1 V1 D1 V3 V2 D2 U2 U3 A A D D Düğüm levhası B B C C A-A Kesiti B-B Kesiti C-C Kesiti D-D Kesiti ½ KUP I ½ KUP I L L ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 07.11. Üst ve alt başlık çubuklarının her biri (O1. U1. boyutlar çeşitli gruplar halinde düzenlenebilir. ½ KUP I profil. Proje kapsamında. dikme ve diyagonal çubukları). KAFES S STEM ELEMANLARININ BOYUTLANDIRILMASI Kafes sistem elemanları (alt ve üst başlık çubukları. Dikme ve diyagonal elemanları için ise genellikle. düzgün bir çatı yüzeyi elde edebilmek ve imalat kolaylığını sağlamak amacıyla. zaiyatı azaltmak amacıyla emniyeti tarafta kalınacak şekilde. tek L profil veya çift L profil kullanılmaktadır. Dikme ve diyagonal elemanları için ise farklı boyutlar kullanılabilir ancak.

11. dikme ve diyagonal elemanlarında ise örgü şekline göre çekme veya basınç kuvvetleri oluşabilmektedir.2008 5. c A-A kesiti A A B oyuk B Enkesit Kaybı t B-B kesiti Başlangıçta profil belirli olmadığından. Büyük olması durumunda enkesit boyutları arttırılarak narinlikleri 250’nin altına indirilmelidir. düğüm noktalarında yapılacak birleşim özellikleri gözönünde bulundurularak. enkesit kayıpları belirlenmelidir. enkesit kayıplarının hesabı için gerekli büyüklükler de (gövde kalınlığı.Basit mesnetli üçgen ve trapez tip kafes sistemlerde. daha sonra bu profilde oluşacak enkesit kayıpları gözönüne alınarak söz konusu profil tahkik edilerek boyutlandırma yapılabilir. Çekme gerilmesi : σç = N EY ≤ σ(çem ).1 Çekme Çubuklarının Boyutlandırılması Çekme çubuklarının boyutlandırılmasında. enkesit kaybı düşünülmeksizin gerekli enkesit (profil boyutu) belirlenip.) belirli değildir. ½ KUP I profilin boyun bölgesinin oyulması nedeniyle bir enkesit kaybı oluşmaktadır (A-A kesiti). 5.HAFTA 2 . Çelik Çatı Elemanlarının Ekonomik Çözümleri. kaynak kalınlığı vb. “Esas Yükler” yüklemesi (EY) altında genellikle alt başlıklarda çekme kuvvetleri. 1981). Bu nedenle öncelikle. ( EIY ) Fnet Fnet ≥ N EY σ (çem ). Not: Enkesit kayıplarının belirlenmesinde belirli profiller için hazırlanmış tablolardan yararlanılabilir (Bkz. üst başlıklarda basınç kuvvetleri oluşmakta. çatı eğimine ve çatı örtüsü ağırlığına bağlı olarak çubuklar işaret değiştirebilmektedir. Y Odabaşı. köşe bölgelerinin kesilerek çıkarılması nedeniyle enkesit kaybı oluşmaktadır (B-B kesiti). ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 07.( EIY ) profil seçilir Fnet = F – F F : Enkesit alanı F : Enkesit kaybı Alt başlık çubuklarının mesnet düğüm noktası birleşimlerinde. “Esas ve lave Yükler” (EIY) yüklemesi altında ise. Çekme çubukları boyutlandırıldıktan sonra narinlik değerleri (λmax) hesaplanmalı ve 250’den küçük λ olup olmadıkları kontrol edilmelidir. Diyagonal ve dikme çubuklarının birleşiminde. (TS 648).

ω EY ≤ σ (bem ). 3) Seçilen profilin mukavemet özellikleri kullanılarak (ix.ω σ bem Sk ( EY ).ω EY σ(bem ). minimum atalet yarıçapı esas alınır.2008 5. çubukların narinlik özellikleri gözönünde bulundurulmalıdır. Üst başlıkların toptan burkulmaya karşı tahkikleri stabilite hesapları ile birlikte yapılacaktır. Diyagonal ve dikme elemanlarında.( EIY ) ifadesinden yararlanarak profil seçilir. i y . iki asal eksendeki burkulma boyları ve ilgili atalet yarıçapları esas alınır. Üst başlık çubuklarında.5. y y η x G x G x ζ x η y y Üst başlık elemanlarında ζ Dikme ve Diyagonal elemanlarında λmax= Skx λx= ix λy= S ky iy Sk i min imin = min( i x . veya imin) narinlik oranları λ belirlenir. 2) F ≥ N.HAFTA 3 .2 Basınç Çubuklarının Boyutlandırılması Basınç çubuklarının boyutlandırılmasında. Çubukların narinlikleri belirlenirken düğüm noktaları arasındaki hesap boyları esas alınacaktır. 1) ω başlangıçta bilinmediğinden tahmin edilir (örneğin 2 alınabilir). i ξ . iy. ( EIY ) F F ≥ N.11. Basınç gerilmesi : σb = N. i η ) Sk : Burkulma Boyu = Hesap boyu i : Atalet yarıçapı ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 07.( EIY ) profil seçilir Hesap boyu F : En kesit alanı ω : Narinlik çarpanı ( Narinlik oranı λ‘ya bağlı olarak belirlenir) N : Eleman çubuk kuvveti Sk Hesap boyu Boyutlandırmada aşağıdaki ardışık yaklaşım yolu (ω metodu) kullanılabilir.

. L 70.) hesap adımı tekrarlanır. V7 ½ KUP Ι 140 L 60..60.6 L 65...70. U8 D1 D2 .6 L 50...11..6 . O4 D3 V3 V4 D4 O3 O1 U1 O2 V1 D1 V2 D2 O5 O6 V5 D5 V6 O7 D6 V7 O8 U2 U3 U4 U5 U6 U7 U8 Kafes Sistem Elemanlarının Boyutları Çubuk Adı Üst Başlık elemanları No O1 O2 O3 . L 65. Kafes sistem elemanlarının boyutları belirlendikten sonra aşağıda gösterildiği gibi tablolaştırılarak.6 . O8 U1 Hesap Boyu (cm) 145 145 145 . veya imin) narinlik oranları λ belirlenir.65. başlangıçta seçilen değere yeter derecede yakın mukavemet özellikleri kullanılarak (ix. . yeni profil için (3. ½ KUP Ι 140 L 60.) hesap adımı tekrarlanarak yeni bir profil seçilir. .6 ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI Dikmel elemanları Diyagonal elemanları 07. L 70..... - Gerekli olan profil ½ KUP Ι 160 ½ KUP Ι 140 ½ KUP Ι 120 .6 .HAFTA 4 ...4) Narinlik oranına bağlı olarak ilgili tablodan narinlik çarpanı ω belirlenir.65.55.2008 5.65. Farklı bir profil çıkması durumunda . 145 ..... iy... ....6 L 50...6 Seçilen Profil ½ KUP Ι 160 Alt Başlıkl elemanları U2 U3 ... Bu ω değeri için (2.50...6 L 55.6 . L 65.. ..55.. ½ KUP Ι 160 ½ KUP Ι 140 ½ KUP Ι 120 ½ KUP Ι 100 . Ardışık iki adımda aynı profil bulununcaya kadar işlem tekrarlanarak gerekli profil belirlenir..... uygun kesit seçimi yapılır. D6 V1 V2 ...65.6 L 65.70.6 L 55.50.60..

maksimum sehimin oluşması beklenen kafes kiriş orta noktasına birim yükleme yapılır. U1 U2 . “Esas Yükler” yüklemesi (EY) ve “Esas ve lave Yükler” (EIY) yüklemesi altında oluşan maksimum sehim değerleri hesaplanarak.... maksimum sehim hesaplanır.. EY ve EIY yüklemelerine ait çubuk kuvvetleri (S) ile birlikte aşağıdaki bağıntıda yerine koyularak.. Bu yüklemeden elde edilen çubuk kuvvetleri ( S ). oluşan sehim. Buna göre. yönetmelik (TS 648) koşulu ile karşılaştırılmalıdır. = ∫ SS ds L = ∑ SS ≤ fSINIR EF EF (TS 648) L : Çubuk hesap boyu F : Çubuk enkesit alanı E: Çelik elastisite modülü Sehim Hesap Tablosu Birim Yükleme S (kg) EY S (kg) EIY S (kg) EY EIY Çubuk adı O1 O2 . sınırın altına indirilmelidir. .2008 . 5.3 Kafes Sistem Sehim Kontrolü Boyutlandırılan kafes sistemde. Yönetmelikte öngörülen sehim sınırının aşılması durumunda. Kafes sistemlerin sehim hesabında... D1 D2 . “Virtüel ş Teoremi” kullanılabilir. L (cm) F (cm2) SS L EF SS L EF fmax = ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 07.HAFTA 5 ... + 1 birim + + + + + [kg] ..11.5.+ + + Birim Yükleme Diyagramı S Maksimum sehim: f max . V1 V2 .... gerekli oranda kesit büyütülmesi yapılarak.

ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 07. Ek hesaplarında. üst başlık için basınç kuvveti aktaran ek.HAFTA 6 . Söz konusu ekler.5. H. Gerekli olması durumunda.4 Alt ve Üst Başlık Elemanlarının Ekleri Alt ve üst başlık elemanlarının toplam boyları. L’ Lprofil L1 (> Lprofil ) A Kaynaklı Enine Levhalı ek Ek levhası Kaynaklı Lamalı ek Gövde ek levhası ½ KUP Ι ½ KUP Ι N N N N Başlık ek levhası A Detayı A Detayı Not: Gerçekleştirilen eklerin yerleri kafes sistem kesiti üzerinde gösterilmelidir. 2006). Deren ve Diğ. ilgili elemanın elastik çekme veya basınç kuvveti taşıma kapasitesi esas alınmalıdır. kaynaklı enine levhalı ek veya kaynaklı lamalı ek olarak teşkil edilebilirler (Bkz..2008 5. alt başlık için ise çekme kuvveti aktaran ek teşkil edilir.11. profil üretim (standart) üretim boyları ile karşılaştırılır. Çelik Yapılar.

rüzgarın emme etkisinin yaratabileceği büyük aşık mesnet reaksiyonları nedeniyle. Tek gergili durumda (qy . (qy .2008 5. zati yükler ve rüzgar yükleri altında mesnetlerde oluşan reaksiyon kuvvetleri de kontrol edilmeli ve gerekiyorsa birleşim bu yüklere göre de ( qy yükleri de gözönüne alınarak) tahkik edilmelidir. ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 07. Lo/2) yükü. Lo/3) yükü. Eğim > %10 ise Eğim > %10 ise Eğim < %10 ise Kullanılan birleşim araçlarının (kaynak. Ayrıca. Her bir aşığın mesnet hesabı için aşağıda belirtilen yük değerleri esas alınabilir. Lo) yükü. aşıklardaki qy yük bileşeni esas alınmalıdır. Gergisiz durumda.5. kafes sistem üst başlık elemanlarına birleşimi bu aşamada yapılmalıdır. Birleşim tasarlandıktan sonra detay resimleri çizilmelidir.5 Aşıkların Makas Üstü Birleşimlerinin Teşkili Aşıkların.HAFTA 7 . Tek gergili durumda (qy . bulon ) tahkikinde.11. Bunun için çatı eğimine bağlı olarak aşağıda verilen birleşim alternatiflerinden uygun olanı kullanılır.

Tek L korniyer olarak teşkil edilen dikme ve diyagonal çubukları aşağıda gösterildiği gibi köşelerinden yarılarak alt ve üst başlık çubuklarının (½ KUP I profil) gövdelerine birleştirilir. kaynak için ilave alan elde edilir. boyutları belirlenmiş olan kafes sistem elemanlarındaki (alt ve üst başlık çubukları. KAFES S STEM DÜĞÜM NOKTALARININ B RLEŞ M HESAPLARI Kafes sistem düğüm noktalarının teşkili. Proje kapsamında birleşim aracı olarak kaynak kullanılacaktır. kaynak yapılabilecek bölgenin tespiti ve levha geometrisinin belirlenebilmesi için milimetrik kağıt üzerinde ölçekli olarak gerçekleştirilir. h c (h-2c)/2 Gerekli kaynak boyu Kaynak yapılabilecek uzunluk Gerekli kaynak boyu Düğüm Levhası V (küt kaynak) Bu aşamada yapılan hesaplar.12. Düğüm levhası alt veya üst başlık elemanının gövdesine küt kaynak ile birleştirilerek. Gerekli kaynak boyu için gerekli bölgenin. süperpozisyon kuvvetleri (EY. dikme ve diyagonal çubukları). EIY ve min çubuk kuvvetleri) esas alınarak yapılır. düğüm levhasından yararlanılır. yukarıda sözü edilen sebeple veya profillerin geometrik özellikleri nedeniyle yetersiz olması durumunda. ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 05.HAFTA 1 . korniyerlerin bu bölgeye (c) geçmemelerine özen gösterilmelidir.2008 6. Ancak I profillerde başlık ve gövdenin birleştiği boyun bölgelerinde kaynak yapılması uygun olmadığı için.6 . Genellikle 1/5 ölçekli çizim yeterli olmaktadır.

Buna göre. gerekli kaynak boyları belirlenir. Sağlamaması durumunda ise kaynak boyu oluşan kıyaslama gerilmesi tahkiki sağlayıncaya kadar belirli oranlarda arttırılır. ( min a = 3 mm. Sonuçta belirlenen kaynak boyu.l e P e l Wk = Wx Düğüm levhası M=P. Büyük olan kaynak boyu esas alınarak kıyaslama gerilmesi tahkiki yapılır. Çelik Yapılar.7 tmin .e A t A-A Kesiti t Kaynak kesiti (B-B) Bu üç gerilme durumunu sağlayan kaynak kalınlığını ve boyunu belirlemek için bir ardışık yaklaşım yolu izlenebilir. A a B B a. Deren ve Diğ.l X X a. yan köşe dikişleri için öngörülen sınır koşullar bakımından tahkik edilir (15 a ≤ l ≤ 100 a). l: kaynak hesap uzunluğu) Normal gerilme tahkiki σk = M ≤ σ kem ( W k: kaynak kesitinin mukavemet momenti..e) Wk Kıyaslama gerilmesi tahkiki σ v = σ 2 + τ 2 ≤ σ vem k k ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 05. H. (Bkz. Buna bağlı olarak kaynak dikişlerinde normal.l) ∑ ( a: kaynak kalınlığı. kayma ve kıyaslama (asal) gerilmeleri oluşacaktır.12. Tahkikin sağlaması durumunda kaynak boyu belirlenmiş olur. Öncelikle sınır koşullar gözönünde bulundurularak bir kaynak kalınlığı (a) seçilir. max a = 0. tmin : en ince levha kalınlığı) σ k ve τ k gerilme ifadelerinden yararlanarak. M=P. 2006). Kayma gerilmesi tahkiki τk = P = Fk P ≤ τ k em (a.HAFTA 2 .2008 6.Dikme ve diyagonal birleşimlerinin teşkili Aşağıdaki şekilde gösterildiği gibi teşkil edilen dikme ve diyagonal birleşimlerindeki köşe kaynaklar kesme kuvvetine (P) ve eğilme momentine (M) maruz kalmaktadır.

HAFTA 3 .cos α Kayma gerilmesi : τ k = T ≤ τ k em (a ⋅l) ∑ σ 2 + τ 2 ≤ σ vem (TS ⋅ 3357) k k Kıyaslama gerilmesi : σ v = Asal gerilme : 1 σ h = (σ k + σ 2 + 4τ 2 ) ≤ σ hem (DIN ⋅ 4100) k k 2 P Düğüm levhasının kalınlığı. dikme veya diyagonalin birleşme açısına bağlı olarak normal gerilmeye ve/veya kayma gerilmesine maruz kalmaktadır. bir kısmının düğüm levhasına bağlanması durumunda. Asal gerilme tahkiki 1 σ h = (σ k + σ 2 + 4τ 2 ) ≤ σ hem k k 2 Not: σ k ve τ k gerilmelerinin her biri sınır gerilme olan σ s değerinden küçük ise kıyaslama gerilmesi ( σ v ) tahkiki gerekmez (TS 648). Normal gerilme : σk = N ≤ σ k em ∑ (a ⋅l) v α T N N=P. düğüm levhasını başlık gövdesine bağlayan küt dikişler düğüm levhasındaki köşe kaynakların aktardığı kuvvete göre boyutlandırılır. ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 05. Levhanın boyutları (B. X gibi) belirlenir (a = tmin .tmin : en ince levha kalınlığıdır).sin α T=P. Bu kaynakların boyutlandırılmasında aşağıda verilen gerilme ifadeleri kullanılır ve yukarıda anlatılan ardışık yaklaşım uygulanabilir. toplam dikme veya diyagonal kuvvetinin kaynak uzunluğu ile lineer orantılı olarak dağıtılmasıyla elde edilebilir.Kıyaslama gerilmesi tahkiki yerine DIN 4100 de öngörülen asal gerilme tahkiki de yapılabilir. B H V Dikme veya diyagonalin bir kısmının başlık elemanına. Bu kuvvet.12.2008 6.H) ise küt kaynak uzunluğuna ve üzerindeki dikme veya diyagonal çubuğun köşe kaynak uzunluğuna bağlı olarak belirlenir. Düğüm levhasının geometrisi mümkün olduğunca az işçilik gerektiren bir geometride seçilmelidir. Küt kaynak kalınlığı ve tipi (I. EIY yüklemesi ve St 37 Çeliği için σ s = 750 kg/cm2 ) Düğüm levhası birleşimlerinin teşkili Düğüm levhasını alt veya üst başlık elemanlarına bağlayan küt kaynak dikişleri. (EY. V. birleştirildiği elemanın gövde kalınlığına yakın seçilir. Y.

HAFTA 4 . Mahya düğüm levhasının boyutları gerekli kaynak boylarına bağlı olarak belirlenir.2008 6. köşe kaynak alanının yarısı ile küt kaynak alanının toplamının esas alınması ve küt kaynağa ait emniyet gerilmelerinin kullanılması öngörülmektedir. DIN 4100’e göre.. Deren ve Diğ. başlıklardaki kuvvetler (N) gözönüne alınarak tahkik edilmelidir. küt ve köşe kaynaklarının birlikte kullanılması ile gerçekleştirilmektedir. V (Küt kaynak) N Mahya düğüm levhası Köşe kaynak N V Düğüm levhasını başlık elemanlarına bağlayan küt kaynak dikişleri için normal gerilme ve kayma gerilmesine maruz kalırlar. 2006).12. Deren ve Diğ. Ancak. (Bkz. diğer düğüm noktalarındakine benzer şekilde yapılabilir. Çelik Yapılar. H. 2006). Üst başlık elemanlarındaki basınç kuvvetlerini karşılayabilmek için genellikle aşağıdaki şekilde gösterildiği gibi bir birleşim teşkil edilmektedir. H. mesnet bölgesinde büyük mesnet reaksiyonları nedeniyle lokal burkulma oluşmaması için gerekli takviyenin yapılması gerekmektedir. Çelik Yapılar. ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 05. Bu tür birleşimlerde toplam kaynak alanı hesaplanırken..Mesnet düğüm noktalarının teşkili Mesnet düğüm noktalarındaki düğüm levhalarının başlık elemanlarına küt kaynak ile birleşimi. Bu kaynak dikişleri. başlık elemanlarını birbirine bağlayan küt kaynak dikişleri ile birlikte çalıştıklarından. (Bkz. V (Küt kaynak) V (Küt kaynak) N Köşe kaynak σk = N ≤ σ k em ∑ Fk k (Küt kaynağa ait) IPB ∑F 1 Kose Küt = Fk + Fk 2 Mahya düğüm noktasının teşkili Mahya düğüm noktasında iki üst başlık elemanı ve bir dikme elemanının birleşimi söz konusu olmaktadır. Alt başlık elemanlarının mesnet düğüm levhasına birleşimi aşağıdaki şekilde gösterildiği gibi.

. --l’ (mm) ... . ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 05. . --l’ (mm) . --Köşe Kaynak a (mm) . sonuçları özetleyen aşağıdaki gibi bir Tablo hazırlanmalıdır...HAFTA 5 . .65. ... bu elemanların tasarımında gözönüne alınan enkesit kayıpları ile karşılaştırılmalı ve güvensiz bir durumun oluşmadığı gösterilmelidir... ..12... . . ----A D E F Düğüm levhası ölçüleri B C O1 ½ KUP I 240 1 U1 ½ KUP I 200 O1 ½ KUP I 240 2 O2 ½ KUP I 240 V1 3 4 --L 65.Bütün düğüm noktalarına ait birleşim hesapları yapıldıktan sonra.. ... .. . . 4 V3 V2 D2 2 1 O1 O2 V1 D1 3 O3 U1 10 U2 11 U3 12 Düğüm noktası birleşim hesapları özeti Düğün Noktası Adı No Çubuk Kesiti Küt Kaynak a (mm) . .8 --- Not: Tüm birleşim yapıldıktan sonra çekmeye çalışan dikme ve diyagonallerdeki enkesit kayıpları.. .... .2008 6. ..

Bu mesnetlerin birer çelik kolon (IPB) üzerinde teşkil edilecekleri kabul edilecektir.7. H. A B fmax L fmax L Bulonlu basit mesnet Merkezilik parçalı basit mesnet Kaba bulon A Takviye laması Takviye laması A Taban levhası IPE A Tırnak parçası A Takviye laması Taban levhası Kaba bulon Merkezilik parçası Takviye laması IPE Tırnak parçaları A-A Kesiti (Sabit mesnet) A-A Kesiti (Sabit mesnet) ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 05.12. çatı sisteminin yükler altındaki davranışına bağlı olarak mesnetlerin tipinin belirlenmesi gerekmektedir. Öncelikle. Mesnet tiplerinin belirlenmesinde kafes sistemlerin maksimum düşey sehim (fmax) değerlerinden yararlanılır (Bkz.2008 6. Çelik Yapılar. fmax ≤ (L / 500) ise Bulonlu basit mesnet (Düşük dönme özelliğine sahip mesnet) fmax > (L / 500) ise Merkezilik parçalı basit mesnet (Yüksek dönme özelliğine sahip mesnet) kullanılır.HAFTA 6 . 2006). Buna göre.. Deren ve Diğ. KAFES S STEM MESNET HESAPLARI Proje kapsamında ele alınan çatı sistemindeki kafes kirişlerde bir sabit bir kayıcı mesnet bulunmaktadır.

......... --......... A A (kg) .... ... .......... Maksimum yatay yerdeğiştirme : f max . .... Bunun için........12. ....... ........2008 7 . Kayıcı mesnetteki yerdeğiştirmelerin belirlenmesinde Virtüel ş Teoreminden yararlanılabilir. ........ ... kayıcı mesnette kayma boşlukları bırakılır. = ∫ SS ds L = ∑ SS EF EF Kayma boşluğu Kayma boşluğu Kayıcı mesnedin hareket doğrultusu Kayıcı mesnette tırnak yerleşimi ve kayma boşlukları Kayıcı mesnette bulon boşlukları MESNET TEPK LER ve YATAY YERDEĞ ŞT RME TABLOSU δBX A B H H (kg) . B (kg) ..... .... .. Kayıcı mesnedin yatay doğrultudaki yerdeğiştirmelerini belirlemek için dış yüklerin (zati........HAFTA YÜKLEME DURUMU Zati Yükleme Tam Kar Yüklemesi Soldan Rüzgar Yüklemesi Sağdan Rüzgar Yüklemesi Sıcaklık değişmesi (t) etkisi Esas Yükler Esas ve lave Yükler Minimum Mesnet Tepkileri ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 05..... rüzgar) yanı sıra düzgün sıcaklık değişmesi için de hesap yapılmalıdır.......................Bütün yükleme durumları gözönünde bulundurularak. --. B δBX (mm) ----......... .......... Daha sonra her bir yükleme durumu için aşağıdaki bağıntı ile ilgili yerdeğiştirme değeri belirlenir.......... 6. en elverişsiz mesnet tepkileri ve kayıcı mesnette meydana gelen yatay yerdeğiştirmeler belirlenir.. ......... ............ yatay doğrultuda birim yükleme yapılarak çubuk kuvvetleri belirlenir.. ............. kar....................... ..... ..... ...................... Yüklemelere göre kayma boşluğu belirlendikten sonra bu değerlere en az 20 mm emniyet payı da eklenerek tasarım yapılmalıdır........ . ....... --.......... . ....... Hesaplanan yatay yerdeğiştirmelere bağlı olarak..

S (kg) Zati+Sağ Rüz...... Birim Yük. SS L EF Sıcaklık Değişmesi (t) Etkisi S . S (kg) EY SS L EF L F Çubuk (cm) (cm2) adı O1 O2 . V1 V2 ..Y.. S (kg) EY S (kg) EIY S (kg) EIY SS L EF Zati+Sol Rüz. αt : Çelik ısısal genleşme katsayısı (10-5 m/m C0) t : Düzgün sıcaklık değişmesi (Yapının maruz kalabileceği maksimum ve minimum sıcaklıklar arasındaki farktır.Y.Y.1 br Birim Yükleme + + + + + + + + S [kg] Zati+Sol Rüz.HAFTA 1 . . ....) ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 05..L fmax = .. U1 U2 .12... D1 D2 . α t . t . Yapının bulunduğu bölgenin meteorolojik özelliklerine göre belirlenir. ...2008 6.. SS L EF Zati+Sağ Rüz. .Y...

H. Söz konusu kaynak dikişleri ise mesnet tepkilerine göre tasarlanmalıdır. Ayrıca.418 A *E l*r r l A : Mesnet reaksiyon kuvveti (kg).B) ve kalınlığı mesnetlendiği kolon profili (IPB) geometrisi esas alınarak belirlenmelidir (Kalınlık 1. Not: Mesnet hesapları tamamlandıktan sonra tüm mesnet detayları yaklaşık ölçekli olarak çizilmelidir. kendisini taban levhasına bağlayan kaynak dikişlerinin boylarına bağlı olarak belirlenmelidir.Bulonlu Basit mesnetlerin tasarımı Mesnette kaba bulon kullanılmalı ve belirlenen mesnet tepkilerine bağlı olarak. H.5 cm seçilebilir). bulonlar makaslama. l : Merkezlik parçasının boyu r : Silindirik yüzün eğrilik yarıçapı Taban levhasının boyutları (A. Mesnette kullanılan düğüm levhası.. Hertz ifadesi kullanılarak tasarlanmalıdır (Bkz. ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 05. E : Elastisite Modülü . Çelik Yapılar.B) ve kalınlığı mesnetlendiği kolon profili (IPB) geometrisi esas alınarak belirlenmelidir (Kalınlık 1..HAFTA 1 . Deren ve Diğ. Mesnet elemanlarını birleştiren kaynak dikişleri ilgili gerilmelere göre tasarlanmalıdır. Deren ve Diğ. gerekiyorsa kalınlığı arttırılmalıdır. Tırnak parçalarının kalınlıkları tipik Hertz elemanına bağlı olarak seçilmeli ve diğer boyutları. Mesnette kaba bulon kullanılmalı ve belirlenen mesnet tepkilerine bağlı olarak. Kolon gövdesinde de takviye lamaları atılmalıdır. 2006). belirlenen mesnet tepkilerine bağlı olarak. Merkezilik parçası Temas gerilmesi : σ T = 0. N ≤ τ sem πd 2 2⋅ 4 τs = σl = N ≤ σ lem d ⋅ t min σz = Z ≤ σ zem Fçek N: Bir bulona etkiyen makaslama ve ezilme kuvveti Z: Bir bulona etkiyen eksenel çekme kuvveti t min: minimum eleman kalınlığı Fçek : Bulon çekirdek (dişdibi) alanı Taban levhasının boyutları (A. Kolon gövdesinde de takviye lamaları atılmalıdır. ezilme ve gövdede eksenel çekme gerilmeleri esas alınarak tasarlanmalıdır (Bkz. 2006).2008 6. Mesnet elemanlarını birleştiren kaynak dikişleri ilgili gerilmelere göre tasarlanmalıdır. Çelik Yapılar. mesnet ekseninde lokal burkulmayı önlemek amacıyla lama veya korniyer ile çift taraflı takviye yapılmalıdır. ilgili temas yüzeyi esas alınarak kontrol edilmeli. gövdede eksenel çekme gerilmeleri esas alınarak tasarlanmalıdır. Merkezilik parçalı Basit mesnetlerin tasarımı Merkezilik parçası.5 cm seçilebilir).12.

amaçlarıyla stabilite bağlantıları adı verilen çapraz bağlantılar düzenlenir. Üst başlık (ve basınç çıkması durumunda alt başlık) elemanlarındaki kafes kiriş düzlemine dik burkulma boylarını azaltarak ekonomik kesitlerin elde edilmesini sağlamak. Kafes kirişlerin (makasların) montaj aşamasında ve kafes düzlemine dik rüzgar ve deprem etkileri altında. Bunlar. STAB L TE HESAPLARI Çatı sistemlerinde. Stabilite bağlantıları uygulandıkları düzleme göre ikiye ayrılmaktadır. Stabilite elemanları olarak genellikle L Profiller (L45. mesnetlerini birleştiren eksen etrafında dönerek devrilmelerini engellemek. 1) Yatay Stabilite bağlantıları : Çatı düzleminde uygulanarak. 2) Düşey Stabilite bağlantıları : Kafes kiriş düzlemlerine dik olarak uygulanan.5 ila 60. trapez tipi kafes kirişlerde.8 . Yatay Stabilite elemanı Yatay stabilite elemanı Düşey Stabilite elemanı Düşey stabilite elemanı Düşey stabilite elemanı ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 19.HAFTA 1 .6) kullanılır.45.6) ve lamalar ( 50. Ayrıca.60.5 ila L 60. üst başlık çubuklarının kafes kiriş düzlemine dik burkulma boylarını azaltan stabilite bağlantılarıdır.12. alt başlık elemanlarının kafes kiriş düzlemine dik burkulma boylarını azaltan stabilite bağlantılarıdır.2008 7. yatay stabilite bağlantılarını mesnetlere bağlamak amacıyla da düşey stabilite bağlantıları kullanılmaktadır.

HAFTA A-A ve B-B Kesiti 2 . A B Kesit Makas A Makas Kesit B Aşık Aşık Aşık Aşık Plan Plan ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 19. Stabilite bağlantılarının plandaki yerleşiminin simetrik olmasına özen gösterilmelidir. Düşey stabilite bağlantıları her makas aralığına uygulanmalıdır.2008 7. stabilite bağlantıları eğer mümkün ise mafsalların bulunmadığı açıklarda uygulanmalıdır. Aşık statik sistemi gerber olan durumlarda.12.Stabilite bağlantılarının uygulanmasında dikkat edilecek noktalar Yatay stabilite bağlantıları 3-5 makas aralığında bir uygulanmalıdır.

2008 7.HAFTA 3 . Buna göre.ω EY σb = ≤ σ (bem ). tüm üst başlık elemanlarında basınç kuvveti bulunması nedeniyle. Aşık bağlantılarının ve çatı örtüsünün kendi düzlemi içindeki büyük rijitliğinin toptan burkulmaya belirli oranda engel olabileceği bilinmekle birlikte. tüm üst başlıkların toptan burkulması veya kısmi olarak burkulması söz konusu olabilmektedir. Üst başlığın tümü en büyük üst başlık eksenel kuvvetine göre tasarlandığı için. bazı üst başlık elemanlarında belirli bir boyut fazlalığı bulunmaktadır. Ancak. 1. Buna karşılık.8.( EIY ) F ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 19. NO6) ix λy= y ix . Bu boyut fazlalığı değerlendirilecek şekilde bir stabilite uygulaması araştırılır.) mümkün olmadığından söz konusu etkiler ihmal edilerek. en ekonomik çözümü (alternatifi) belirlemek için bir araştırma yapılması gerekmektedir. aşağıda örnek olarak ele alınan bir çatı sisteminde uygulanabilecek yatay stabilite alternatifleri ve yapılması gereken hesaplar gösterilmiştir. Sky =3. bunun mertebesini belirlemek (aşık ve çatı örtüsü bağlantılarının rijitliği vb.t Üçlü Stabilitede Skx = t . NO5. üst başlık elemanlarının burkulma boylarının sadece stabilite bağlantıları ile kontrol altında tutulduğu kabul edilir.1 Yatay Stabilite Bağlantılarının Uygulanması Kafes sistem üst başlıkların boyutlandırılmasında çubuk burkulma boyları olarak.12. iy : Atalet yarıçapı F :Çubuk enkesit alanı Basınç gerilmesi tahkiki N. Çatı sistemlerinde yatay stabilite bağlantıları farklı şekillerde uygulanabilmektedir. düğüm noktaları arasındaki hesap boyları esas alınmaktadır. Yatay Stabilite Uygulaması Skx = t Düşey stabilite elemanı Sky = 3.t Skx Sky x G x y λx= ( λ max ≤ 250 olmalıdır) iy N = max ( NO4.

Sky =t olduğu için hesap yapmaya gerek yoktur. iy : Atalet yarıçapı F :Çubuk enkesit alanı Tekli Stabilitede Skx = t .2008 7.HAFTA 4 . Sky =2.t Skx Sky x G x λx= ix λy= iy ( λ max ≤ 250 olmalıdır) N = max ( NO4.2. Yatay Stabilite Uygulaması Skx = t Düşey stabilite elemanı Sky = t Tekli Stabilite Skx = t . Yatay Stabilite Uygulaması Skx = t Düşey stabilite elemanı Sky = 2. Yatay Sky =t olduğu için hesap ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 19. Stabilite Uygulaması yapmaya gerek yoktur. 3.( EIY ) F ix .12.ω EY ≤ σ (bem ). NO5) Basınç gerilmesi tahkiki: y σb = N. 4.t Sky = t y kili Stabilitede Skx = t .

HAFTA 5 .2008 7.4.12. uygulamanın alternatifidir. A detayı ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 19. Stabilite bağlantıları aşığa rijit olarak bağlanır (A detayı) Skx = t Düşey stabilite elemanı Sky = t Tekli Stabilite Skx = t . Yatay Stabilite Uygulaması Bu stabilite bağlantısı 3. Sky =t olduğu için hesap yapmaya gerek yoktur.

NU3) ix λy= y Basınç gerilmesi tahkiki: σb = N.12.HAFTA 6 . 1.2 Düşey Stabilite Bağlantılarının Uygulanması Kafes sistem alt başlık çubuklarının rüzgar yüklemeleri nedeniyle çekme iken basınca dönüşmesi durumunda. Aşağıda örnek olarak ele alınan bir çatı sisteminde uygulanabilecek iki farklı düşey stabilite alternatifi ve yapılması gereken hesaplar gösterilmiştir.a Skx = a y Üçlü Stabilitede Skx = a . Sky =3.( EIY ) F ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 19.2008 7. Düşey Stabilite Uygulaması Düşey Stabilite elemanı Düşey stabilite elemanı Düşey stabilite elemanı Skx = a Sky = 3.8.ω EY ≤ σ (bem ).a Skx Sky x G x λx= ( λ max ≤ 250 olmalıdır) iy N = max ( NU1 NU2. alt başlık çubuklarının burkulma boyları da önem kazanır ve genellikle mevcut çubuk bayutları yetersiz kalır. Bu gibi durumlarda alt başlık çubuklarının kafes düzlemi dışına olan burkulma boylarını (Sky) azaltmak amacıyla düşey stabilite bağlantıları uygulanması gerekir.

Düşey Stabilite Uygulaması Düşey stabilite elemanı Skx = a Skx = a Sky = 2. NU) ix λy= y Basınç gerilmesi tahkiki: σb = N.( EIY ) F Bu iki alternatif uygulama sonucunda alt başlıkların hala yetersiz olması halinde. Sky =2. N = max ( NU . yatay stabilite uygulamalarında olduğu gibi daha sık düşey stabilite uygulamaları için araştırma yapılmalıdır.a Skx Sky x y G x λx= ( λ max ≤ 250 olmalıdır) iy lgili eksenel kuvvetler için.ω EY ≤ σ (bem ).a Her bir kili Stabilitede Skx = a .2008 7.12.2.HAFTA 7 . ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 19.

Bulonlar ezilme ve makaslama gerilmeleri esas alınarak.45.60. (Düşey stabilite durumunda alt başlık enkesit alanlarının toplamıdır) Diyagonal kuvveti (D) hesaplanırken. Çelik Yapılar. H. Stabilite elemanları. Stabilite bağlantılarının açıklık ortasında aşığa bağlandığı bir uygulama yapıldığında. AŞIK MAKAS MAKAS Qi D Qi = ∑F * σ 80 em σç = a D ≤ σ çem Fnet Stabilite elemanının net enkesit alanı (Korniyer ve Lama) α AŞIK D = Qi / Sin α l Σ F : Bağlantı tarafından stabilize edilen makasların üst başlık enkesit alanlarının toplamıdır.3 Yatay ve Düşey Stabilite Bağlantılarının Boyutlandırılması Stabilite elemanı olarak L45.6) lamalarının kullanılması durumunda. birleşim araçları (kaynak veya bulon) diyagonal kuvvetine (D) göre tahkik edilmelidir. aşağıdaki ifadelerde verilen diyagonal kuvvetine göre tahkik edilmesinde yarar vardır. Deren ve Diğ. sadece çekme diyagonellerinin çalıştığı kabul edilir.6) profillerinin ve 50. ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 19. (Bkz. kesiştikleri yerde birbirlerine bulon veya kaynak ile bağlanmalı ve birleşim araçları diyagonal kuvvetine (D) göre tahkik edilmelidir.5 ila 60.2008 7. kaynaklar kayma gerilmeleri esas alınarak boyutlandırılmadır. stabilite elemanlarının genellikle yeterli olmasına rağmen.5 ila L 60..HAFTA 8 . 2006). Stabilite elelmanları üst başlık elemanlarına bulon veya kaynak ile bağlanma ve birleşim araçları diyagonal kuvvetine (D) göre tahkik edilmelidir.8.12.

1 = 408.9. Toplam zayiat = Gerekli (satın alınan) malzeme miktarı – Kullanılan malzeme miktarı şeklinde ifade edilebilmektedir.7 YTL/kg Çatı sistemindeki makas sayısı = 13 Standart profil boyu = 12 m Profil kesim boyu = 10.04 YTL üst başlık zayiatı = 31. üst başlık elemanı için metraj ve maliyet hesabı örnek olarak gösterilmiştir. “Bayındırlık ve skan Bakanlığı 2007 Birim Fiyatları” veya Çelik Yapı Malzemeleri Ticaretini Yapan Özel Firma Fiyat Katalogları kullanılacaktır.7 =286. toplam maliyet belirlenecektir.104 YTL Çatı sistemini oluşturan tüm elemanlar için benzer şekilde metraj.HAFTA 1 . Ancak çelik eleman boyutlarının standart olması nedeniyle.8 m 10.2 = 4087.72 x 0. Profil kesim boyları 10.7 = 2861.2 m ( 31. Yapılacak metraj ve maliyet hesabında kaynak miktarı (elektrot sayısı) ve işçilik gözönüne alınmayacaktır.8) = 2.12.72 kg) üst başlık zayiat maliyeti = 408.1 kg/m Birim fiyat : F = 0.8 m Bir makas için gerekli standart profil adedi = 1 (profil ortadan ikiye kesilecektir) Bir makas için üst başlık zayiatı = 2(12-10. Çatı sisteminin maliyeti. Buna göre çatı sistemi için.2008 8. gerekli malzeme miktarının ilgili malzeme birim fiyatları ile çarpımı sonucunda elde edilmektedir. METRAJ VE MAL YET HASAPLARI Projesi hazırlanan çelik çatı sisteminin imalatı için gerekli malzeme miktarının belirlenmesi metraj olarak adlandırılır.2 kg) gerekli profil maliyeti = 4087. Proje kapsamında. Maliyet hesabında. Ayrıca her bir eleman için maliyet oranı (eleman maliyeti/Toplam maliyet) hesaplanacaktır.2x13. çatı sisteminin imalatı sonunda belirli miktarda malzeme zayi olmaktadır.2 x 0. Metraj–Maliyet Hesabı Örneği Aşağıda. ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 26. maliyet ve zayiat hesabı yapılacak ve aşağıdaki tabloda gösterildiği sonuçlar özetlenecek ve tüm maliyetler toplanarak.4 m ½ KUP I 200 Çatı Çatı Çatı Çatı sistemi sistemi sistemi sistemi için için için için gerekli profil adedi = 13 (13x12x26.8 m ½ KUP I 200 Üst başlık elemanı : ½ KUP I 200 Birim ağırlık : G = 13.

5 L 70. m2) Birim fiyatı (YTL) Gerekli Miktar (kg.HAFTA .5 60 X 8 M 16 M 20 M 27 t= 0....70.5 L 60. adet) Zayiat Maliyeti (YTL) Maliyet (YTL) Eleman Maliyeti / Toplam maliyet Çatı Örtüsü Aşık Üst Başlık Alt Başlık D1 Diyagonal D2 D3 D4 V1 Dikme V2 V3 V4 Gergi Çubuğu Stabilite Bağlantıları Gazbeton I 140 ½ KUP I 240 ½ KUP I 200 L 50.6 φ 12 L 60.55.50.70.ÇATI S STEM N N METRAJ ve MAL YET HESABI TABLOSU (ÖZET) Çatı sistemi elemanının adı Türü/tipi Standart Boyut (m.. m.5 L 70. adet) Zayiat miktarı (kg..YTL 2 ...0 mm t= 1. m2...8 L 55..8 L 55....5 L 60...2 mm Toplam Çatı sistemi toplam maliyeti : ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 26.60.. m.8 mm Bulonlar Levhalar t= 1.2008 8.50.. m2.60.6 L 50.60..55..12.

Pafta üzerinde. Planda. Her paftaya. düğüm noktası levhaları (varsa) gösterilecektir. Aşık ekleri. Bölümü. dış ölçü. Paftalara yapılacaktır. mesnet birleşimi. Numarası. projeyi yapan öğrencinin Adı.) “Teknik Resim” kurallarına uygun olarak yapılacaktır. Kafes sistemde aşık. Plan çizimi (I. Gerekli tüm görünüş ve kesitler çatı planına paralel olarak gösterilecektir. Öğretimi. Ancak çatı planı. gergi çubukları. Paftaya) Kafes sistemin kesiti 1/20 veya 1/25 ölçeğinde çizilecektir. Çizimlerdeki yazılar için uygun şablonlar kullanılacaktır. kafes sistem kesiti ve düğüm noktası detayları çizimleri I. ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 26. Aşık boyutları.12. e-mail adresi bilgileri içeren bir antet yapılacaktır. Paftaya) Çatı planı paftaya 1/100 veya 1/200 ölçeğinde çizilecektir. A4 kağıdı boyutunda ve ozalit kopya formatında katlanarak teslim edilecektir.10. görünüşlerde ve kesitlerdeki tüm ölçülendirmeler ( ç ölçü. veya gerekirse III. dış ölçü. Pafta içerikleri Proje uygulama çizimlerinin yapılacağı pafta sayısı çatı sistemi boyutlarına ve detaylara bağlı olarak değişecektir. Paftalara yapılan tüm çizimler “Teknik Resim” kurallarına uygun olacaktır. Bilgisayar programı ile yapılan çizimler kabul edilmeyecektir. çatı sisteminde kullanılan malzemelerin isimleri ve kullanılan malzeme miktarları LEJANT (tablo) yapılarak gösterilecektir. Kaynaklar gösterilmeyecektir. Aydınger paftaları. stabilite bağlantıları. kotlamalar vb. Kafes sistemin çiziminde tüm ölçülendirmeler (iç ölçü. Paftaya. diğer tüm detay çizimleri II.) “Teknik Resim” kurallarına uygun olacaktır. Soyadı.HAFTA 3 . Sistem simetrik olduğundan sistemin yarısının çizilmesi yeterlidir. çatı örtüsü. PROJE UYGULAMA Ç Z MLER HAKKINDA GENEL B LG LER Tüm çizimler Rapido tipi kalemler kullanılarak A0 boyutundaki Aydınger kağıtlarına el ile yapılacaktır. Kafes sistemin kesiti çizimi (I. gerber mafsalları vb. tüm detaylar gösterilecektir.2008 8. Çatı planı üzerinde Çatı örtüsünün yerleşimi. Kafes sistem elemanlarının adları ve tipleri ve boyları gösterilecektir. kotlamalar vb.

kaynak tipleri.HAFTA 4 . kullanılan levha boyutları. boyları vb. enkesiti. Aşık ek detayı ( Birleşimin detayı. kaynak kalınlığı. makas bağlantıları ve gergi çubuklarının boyları. kafes kesitinde. levha vb. kaynak boyu vb. detaylar gösterilecektir. Paftaya) Kafes sistemdeki düğüm noktası birleşimlerinin detayları 1/5 ölçeğinde ayrı ayrı çizilecektir. kalınlıkları. kullanılan kaynak tipleri. boyları gösterilecektir. merkezilik parçalı) gerekli tüm görünüşleri ve kesitleri gösterilecektir. açılacak somun boyları vb. C gibi) ve detay paftasında bu isimlerle anılacaktır. ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 26.) isim verilecek (A. Detay çizimleri (II. Tüm detaylara ilgili yerinde (planda.) Alt ve Üst başlık ek detayları (Birleşimin detayı. Detaydaki elemanların adları. kullanılan levha boyutları. tüm detaylar gösterilecektir. Kullanılan levha boyutları. en az bir kesit. yan görünüşte vb.12. kalınlıkları. tüm gergi detayları gösterilecektir.2008 8. için.) Çatı örtüsünün Aşık ile birleşiminin teşkili Sabit ve Kayıcı mesnet detayları Kullanılan mesnet tipinin (bulonlu.Kafes sistem düğüm noktası detay çizimleri (I. B. kaynak. Paftaya) Aşağıda belirtilen detaylar çizimleri 1/2 veya 1/5 ölçeğinde yapılacaktır. Stabilite bağlantılarının detayları Yatay ve düşey tüm stabilite bağlantılarına ait birleşimlerde. kaynak tipi. tüm detaylar gösterilecektir. stabilite– makas birleşimi vb. enaz bir kesit ve tüm detaylar gösterilecektir) Aşıkların makas üstü birleşimi detayı (En az iki görünüş ve tüm birleşim detaylar gösterilecektir) Gergi çubuklarının birleşim detayları (Tüm gergi çubuklarının aşık . stabilite–stabilite.

Bina ----- var var var var ----- var var ------var var ------var var ------------- ÇEL K KAFES S STEM TASARIMI 26.Genel Var .Endüstri Y.HAFTA 5 .Genel var .12.Genel var var var --- var .Genel var .2008 8.Çelik Yapıların Analiz. Eleman tasarımı var var Birleşim Tasarımı var var Proje Çizimi var var TS 648 ve Türk Deprem Yönetmeliğine göre tasarım var var Steel Çelik-pro RAM -Structural -Connection -Cad Studio Staad-Pro -Real steel -Steeelexpress Prokon SAP2000 ETABS X-Steel Limcon var . Tasarım ve Proje Çizimleri için (Yaygın) Kullanılan Bilgisayar Programları Program Özelliği Program adı Sistem analizi var .Genel var .