Kabanata 37 Sa bahay ni Orenda, nakasanayan na ng mga tao na magpunta doon para maglaro ng baraha, sungka , at pagtugtog ng piyano, ngunit

nang gabing ‘ yon iba ang usap-usapan pagkatapos ng kasal kinabukasan. Sabi nila na kapag ang balita ay naisalin sa iba’t – ibang tao, kundi man kulang ay marami nang dagdag. Chicoy: Alam nyo ba ang balita tungkol sa panloob, paghihimagsik, mga sako ng pulbura at maraming panggugulo sa ating paligid Isagani: At ano naman ‘yang balita… Chicoy: Ang balita ay tungkol sa mga bayong ng pulbura na nakatago sa lahat ng sulok ng bahay. Mabuti na lamang at wala ni isa mang naninigarilyo doon. Kapitana Loleng: Sino ang naglagay ng mga sako ng pulbura? Chicoy: Walang sinumang makapagpapaliwanag tungkol diyan. Ayon kay G. Pasta na maaring isang kaaway ni Don Timoteo o isang kaagaw ni Juanito. Kapitana Loleng: Magtago kayo Isagani , maaring ikaw ang mapagbintangan . Napangiti lang si Isagani at hindi sumagot. Chicoy: Hindi alam ni Don Timoteo kung sino ang dapat sisihan. Sila lamang ni Simuon ang namahala sa mga gawain,wala ng iba pa. Nagkagulo sa bahay ni Don Timoteo, at dumating ang mga guardiya sibil, at matapos maihabilin sa lahat ang lihim ay pinaalis sila.

Sencia: Naku! Kung nagkataon palang pumutok ang dinamita ay walang nakaligtas sa mga naroon, at wala sanang natirang buhay sa buong Anluwage. Chicoy: Naisip ko, kung may titis o sigarilyong nahulog doon o di kaya may isang lamparang sumabog, wala na sana tayong lahat. Lahat ng naroon ay abo na. Kapitana Loleng: Susmaryosep ! Naroon pa naman ang lahat ng may utang sa atin at may isa tayong bahay na malapit doon! Sino kaya ang …? Chicoy: Kailangan ilihim ninyo ito . Ito’y ipinagtapat sa akin ng kaibigan kong kawani sa isang tanggapan. Kapitana Loleng: Sino sa palagay ninyo ang naglagay ng pulbura? Ang mga prayle kaya? Baka si Quiroga? O, baka isang estudyante kaya? O si Macaraig? Chicoy: Ang mang-aalahas na si Simuon. Kapitana Loleng: Si Simuon! Ganap na katahimikan ang nangyari nang mga sandaling iyon, pagkat lahat ay hindi makapaniwala sa narinig. Si Simuon ang diwang maitim ng kapitanheneral, ang napakayamang mag-aalahas. Sencia: Ngunit hindi ba naroon din sa handaan si Simuon? Momoy: Oo nga, ngunit ngayon ko naisip , noong maghapunan na kami , umalis siya upang kunin daw ang kanyang handog sa mga ikinasal. Sencia: Ngunit hindi ba’t kaibigan siya ng kapitan – heneral at kasosyo pa niya sa negosyo si Don Timoteo?

Momoy: Oo, nakisama siya upang maisakatuparan ang balak na lipulin lahat ng mga kastila. Nagkaroon ng kalinawan ang mga pangyayari , ang tungkol sa katakot-takot na kayamanan ni Simuon at ang amoy asupreng bahay niya. Naalaala ni Binday, isa sa mga dalagang Orenda, na nakakita siya ng bughaw na ningas sa bahay ng mag-aalahas minsang silang mag-ina’y bumili ng isang bato roon. Momoy: Naalaala ko, kagabi nang naghahapunan kami ay nagkaroon ng gulo! Ang ilaw sa kinaroroonanng kapitan – heneral ay namatay . Sinasabing isang hindi kilalang tao ang nagnakaw ng lamparang handog ni Simoun. Chicoy: Isang magnanakaw! Hindi kaya isa sa mga tauhan ng kamay na itim? At tumalon sa ilog. Walang nakakilala sa kanya.Ilan ang nagsasabing isang kastila raw, may nagsabing Intsik daw, ang sabi naman ng iba ay Indyo… Sa pamamagitan ng lamparang iyan ay pag-aalabin ang buong bahay Isagani: Kailanman hindi mabuti ang kumuha ng hindi kanya. Marahil kung alam ng magnanakaw na yon kung ano talaga ang layunin at nakapag-isip-isip muna, ay hindi niya gagawin ang gayon. Nagpatuloy ang pala-palagay at pagpapalitang – koru. Pagkalipas ng isang oras ay nagpaalam na si Isagani sa mag-anak upang pumunta sa lalawigan at manirahan na habang buhay sa piling ng amaing si Padre Florentino. Kabanata 38

agad silang hinagupit ng palo ng kawal Kawal: Lakad mga duwag! Carolino: Hoy. Ginagawa ko ito upang matuto silang lumaban o kaya’y tumakas . Mautang . Natigilan si Carolino dahil parang kilala niya ang taong iyon na nababalot ng liwanag ng araw. Kabo: Tigil! Tagapagsalita: Huminto ang mga kawal at nagmasid sa paligid. Kaya. Ang mga putok ay nanggaling sa mga taong nagtatago sa likod ng malaking bato sa itaas. walang sapin ang mga paa at wala ring takip sa ulo.Parang may nagtakbuhan sa kagubatan. Mautang: Talagang bago ka pa nga sa hanapbuhay na ito. Isang matandang nag-aagaw –buhay at nakahandusay sa bato ang nakita ng unang dumating sa itaas. Mautang: Ano ang pakialam mo. isang buwan ng Mayo. at mula Albay hanggang Cagayan. Natakot ang mga kawal sa ganoong pakikipaglaban na pawang aso lamang at kabatuhan ang nakikita. Nagpapalitan ng mga putok. Isa sa kanila ay nakiusap na pahingahin siya kahit sandali. . Humaging ang isa pang punglo at ang kabo’y namaluktot na may sugat sa hita. Sulong! Mautang: Sulong! Hinahagupit na naman ni Mautang ang mga bilanggo ng pamalo. Ano ang ginagawa ninyo sa mga nabibihag sa digmaan? Carolino: Ginagawa sa kanila ang lahat ng magagawang mabuti.Sa Rehiyon ng Luzon ay may isang tulisang nagngangalang Matanglawin. Mautang: Ah! Mangyari’y kaaway ang mga iyan at nanlalaban samantalang ang mga ito’y mga kalahi natin. Nang mga sandaling iyon ay isang lalaki ang tumayo sa ibabaw ng isang baton a ikinakumpay ang hawak na baril. wari’y nakikipaglaban sila sa bundok Kabo: Ano Carolino. bayaan mo silang maglakad nang buong laya. nasaan ngayon ang galing mo sa pagbaril. Carolino? Carolino: Sila’y mga tao ring katulad natin. Pinalo na naman siya at kasabay ng kanyang pagpalo ang pag-alingawngaw ng isang putok at ang paghaging ng isang punglo na tumama sa kanyang dibdib. mula Tayabas hanggang Pangasinan. At nagsimula nang sumalakay ang mga kawal. Kabo: Fuego! Nasindak ang mga bilanggo. Dito nakilala ni Carolino na ang matanda ay walang iba kundi si Tandang Selo na dahil sa isang pipi si Tandang Selo ay nagpahiwatig na lamang sa kanya na may tinuturo sa likod ng bato. kundi ang mga taganayon din na kung sino mang pinaghihinalaan nila. pitong taong pinaghinalaan nila . Kabo: Papuputukan mo ! Tatlong kawal ang sumunod sa utos subalit ang lalaki’y nanatiling nakatayo at pasigaw na nagsalita ngunit hindi maunawaan.Naglabas ang pamahalaan ng mahihigpit na kautusan sa mga tulisan na pinagtatawanan lamang ni Matanglawin Sa mga kautusang iyon ay walang napaparusahan. Nakita nila ang asong nagmumula sa dakong itaas.Kapag may nadapa. Subalit dahil sa kadalangan ng putok at sa usok na nakikita sa itaas naniniwala ang mga kawal na hindi hihigit sa tatlo ang mga kalaban. Namilipit sa sakit ang bilanggo at sinabihan siyang mas malupit sa siya kay sa Kastila. Kaya napilitang tudlain ni Carolino ang lalaki. At sinabihan uli ni Kabo si Carolino na paputukan. dinakip at ginawang mga bilanggo ang mga bisig . Kabo: Manganib ang pook na ito. paluhod na nagmamakaawa dahil sa kanilang pamilya na palayain na sila. at kung magkagayon ay … pung! Ipinagpatuloy ni Mautang ang pagmalupit sa mga bihag sa pamamagitan ng mga palo . Lumusob siya sa bayan ng Cavite. Sinaksak pa ng bayoneta ang katawan ng matanda. Nabitiwan niya ang baril at nangisay sa alikabok.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful