^ .

«r > '>

'

-^

^
'

'W

»»?»

-^.
't?^

A

:^

^.-

£*•!••:

-*:?:«!

SW0l^SnC4TE

,Q

\i-

i.>
i^^i

Digitized by the Internet Archive
in

2010 with funding from

Lyrasis IVIembers

and Sloan Foundation

http://www.archive.org/details/declaratioacdefeOOclau

DECLARATIO
AC DEFENSIO SCHOLASTICA

DOGTRIN/E SANCTOHUM PATRUM DOCTORISQUE ANGELIGI

DE

HYPOSTASI
ET PERSONA

'a«.j.6.DJ^

DECLARATIO
AC DEFENSIO SCHOLASTICA

DOCTRINJl SANCTOllUM PATRUM DOCTORISQUE ANGELICI
DE

HYPOSTASI
ET PERSONA
AD
AUGUSTISSIMA SANCTISSIM^ TRINITATIS ET STUPENDiE
INCARNATIONIS MYSTERIA ILLUSTRANDA

AUGTORE

R. P.

GLAUDIO TIPHANO

Doctore Theologo Societatis Jesu

EDITIO
CRITICA PROLUSIONE
IN

ALTERA
S.
J.

R.

P.

AUCTA CAROLI MARI^ JOVENE

SCHOLA THEOLOGICA SUPERIORE PARISIENSI SACRORUM DOGMATUM PROFESSORIS

PARISIIS

BERCHE ET TRALIN, EDITORES
69, VIA DE RENNES, 69

1881

B1

S-O

5

r5k k

EGREGIIS

SGHOLyE THEOLOGIGiE SUPERIORIS
AD PARISIENSE VETERIS CARMELI SEMINARIUM INSTITUTyE

GANDIDATIS
EDITORES PARISIENSES
D.
JD.

n.

OCT

oO

i'~'0

ioo,
I

lis

R. P.
IN

CAROLl MARIiE JOVENE
OPUS
«

S.

J.

DE HYPOSTASI ET PERSONA

»

A

R. P.

CLAUDIO TIPHANO
PROLUSIO

S.

J.

CONSCRIPTUM

AD GANDIDATOS SCHOLiE

TIIEOLOGICiE SUPERIORIS

Scientiarum
Candidati,

incrementa,

egregii

Scholse Theologicee Superioris

ex provida investigationum

perficiendarum

partitione

plurimum juvari, recentior earumdem

historia oppido demonstrat.

Humani enim
excesseris
,

ingenii vires

brevi

continentur
,

ambitu,

quem
fuit,
,

si

infirmitatis

documenta edes

non

virtutis.

Scientiarum

contra ambitus patet infmitus, Prudens itaque consilium
viri
,

quo
ner-

acumine mentis

et

plurima in studiis constantia insignes

vos omnes intenderunt in

unam alteramve

scientiee

cujusdam par,

tem ac veluti provinciam perlustrandam. Hac quidem ratione

et

non

alia,

maximi accesserunt tum Physicse universim, tum Astro-

nomiae, Geologiee, Chemise affmibusque disciplinis progressus.
si

Quod

vel in ipsis infimi subsellii et materiam respicientibus scientiis
,

lex

quam

dicere solent

,

« partiti laboris » obtinet

;

quam

validiore

jure in

sacra

Theologia

locum

sibi

vindicare jamdiu debuisset?

Objecti enim
cultate
si

amplitudine, sublimitate, imo etiam et

maxime

diffi-

quaenam poterit nostrae doctrinae par scientia reputari? Quae

vera quidem semper extiterunt; majorem adhuc his temporibus
,

evidentiam sunt consequuta. Ampliore enim methodo

ac plures

superiorum setatum theologis minus usitatas disciplinas complectente
,

theologiam nos
sed

modo

pertractare

,

Candidati

,

non solum

juvat;

imprimis opus est ac necessum. Quare mirari satis,
nostrae scien-

imo dolere non possumus, quum videamus cultoribus
tiae

caeteroquin praeclaris nihil magis

novum inauditumque

accidere

VllJ

quam

preefata

lege

investigationes

theologicas

esse

dirigendas.

Pluribus enim nihil utilius ad scientiae nostrse incrementum, nihil
optabilius effmgi posse videtur,

quam

si

universa sacrorum dogma-

tura disciphna a singulis proprio
,

marte atque ingenio pertractetur.
excesserint

trinseque

Quamobrem vix e communi turma famam consequuti illico
;
,

ahquam

ingenii doc-

cogitant de opere in universam

theologiam conscribendo
lio

atque etiam moliuntur. Quo quidem consi,

nullum theologise

inutilius

imo

exitiale

magis funestiusve

existit.

Quse
gii

quum

ita sint;

ne aliorum exemplis abducamini,

sinite,

egre-

Candidati qui in hanc Superiorem Theologise Scholam ad

ma-

jora sacrse doctrinse incrementa, sapientissimo
consilio,

Episcoporum

Galliee

convenistis

,

ut hodierna prolusione vobis
»

commonstrem

ab una

« partiti laboris

lege rite sancteque servata expectari
,

hodiedum posse illam
SS.

sacrse scientiee instaurationem

quam

,

auspice

Leone PP. XIII. non solum desiderare, sed etiam aliqua ex
ut ut minima, promovere

parte,

hostrum

est

cium. Ut vero persuasioni operum foecundse
historica potius
et

munus atque offimea consulat oratio;
;

ab exempHs petita utar demonstratione
inductione legem in preeclaro
,

tum
vobis

multiplici derivatam
veluti

Tiphani opere

concretam

ostendam

ut

probe

intelligatis

quanam

methodo, quibusve auctoribus (varia tamen temporum ratione habita), in

magnam

theologicee scientiee instaurationem,

quam

exoptat

Ecclesia, vobis

sit

adlaborandum.

I.

Historicam legis, quee opus

scientificae investigationis ipsis

quo-

que theologis partiendum

indicit,

demonstrationem aggressura, ad

nobilissimos scientiae nostrae fundatores convolat oratio nostra. Hi

autem

ipsi

sunt Ecclesise Patres atque Doctores qui

,

octo prioribus

reparatse salutis seeculis, inclyta docrinse scriptis concreditee

fama

inclaruerunt.

Ne vero videar illorum Patrum abuti exemplis quiotium atque opportunitatem
scientige excolendse

bus aut persecutionis impetus, aut necessaria doctrinae nuper revelatge infantia

minime

faciebant;
intervallo

ad tranquilliora ssecula et ab incunabulis
sat longo

revelationis

semota

me

conferam. Imo in sseculis quarto

et quinto, quse

maxima

in sevo Patristico jure habentur,

exempla

unice colligam et legi nostrse constabiliendse accomodabo.

Patrum

dogmatica opera, de quibus unis nobis

sermo

est

atque dispu-

IX
tatio

,

sive didascalica sive polemica
;

methodo exarata

si

diligentor

conferamiis

legem nostram, Candidati, emicanti ac perenni tan-

torum virorum exemplo prseformatam inveniemus. In
alterumve christianoe
fidei

unum enim

dogma enarrandum

,

cxpoliendum, vin-

dicandum omnia studia,

omnem operam,

vitam peene dixerim om-

nem, contuierunt collatamque exegerunt. Ne unum quidem reperiemus qui universa theologiee capita scribendo ^disserendove fuerit

consequutus

,

neque adeo plures qui multa revelatse doctrinae capita
hac methodo pertractatis
,

ex professo, ut dicimus, excoluerint. Qua ratione assequuti sunt ut

summum
attigisse

doctrinae
et

apicem
,

in qucBstionibus

adhuc

post ingentem

seeculorum tractum

obtinere

jure videantur.

Re enim sane vera, si excipiamus quse ex historico dogmatum progressu atque ex documentis ope critices provectioris
et

copiosius

conquisitis

et

diligentius

excussis

,

nostrse

scientiee

incrementa sunt comparata; ad doctrinse

summam, vim

ac robur

quod

attinet,

quid

a

recentioribus

fuerit

aut validius prolatum

aut magis dilucide propositum nec facile nec frequenter est invenire.
eetatis

Si

tam multa nove

dicta ac psene inventa

a summis mediee

Doctoribus in theologia dogmatica stupemus; vereor ne ex

neglecta sanctorum

Patrum

lectione, tanta admiratio seepe oriatur.

Indolem ac limites quibus continetur nostra de
tio,

summo Deo

cogni-

ubinam majore tum

theologicae

tum

philosophicse etiam scientise
Basilii
et

apparatu disputatos ac definitos
utriusque

inveniemus quam jn

Gregorii Nysseni ac Nazianzeni voluminibus? Concertailla

tionem vero adversus Eunomianos, in qua

quaestio agitabatur,

non modo plurium annorum

,

sed et geminae

vitse spatio

fraternisque

opibus protractam affirmat Nyssenus in XII
libro. In augustissimse Trinitatis

(2. p.)

contra

Eunomium

mysterio illustrando inter Greecos

Cyrillo, Nazianzeno,

potissimum vero Athanasio Magno qui propterea
fuit

« Theologise fons » dictus

a Concilio Florentino
et

;

inter Latinos

autem

Hilario

Pictavorum Episcopo

Augustino Hipponse Praesuli
et se-

quinam extiterunt non dicam sequales, sed proximi tantum
cundi? Quod
si

ad conterminara
,

Dominicge

Incarnationis

cecono-

miam nos convertamus nonne summos

catholicse veritatis magistros

offendemus in orientali quidem Ecclesise plaga iterum Athanasium
ac Cyrillum Alexandrinorum Archiepiscopum
;

in

occidentali

vero
titulo

plaga Ambrasium

,

Fulgentium

ac

Leonem hoc

prsecipue

Magnum?

Supernaturalis psychologiee regio nec rarioribus nec te-

nuioribus tenebris occulitur

quam

naturalis psychologise provincia.

Verum circumfusas
tentiam

Gratige habituali tenebras
ille
,

maxime dissipabunt
hanc
n.
tulit
:

iterum Basilius ac tertio Cyrillus
Petavius (de Trinitate,

de quo
c.

sen«

lib.

VIII,
,

7.

12)

Cui

(Cyrillo) divinitus

hoc videtur tributum

ut et

summam

illam atque

augustissimam
accuratius
declararet
;

cum hominis natura conjunctionem Verbi Divini quam ccBteri, tum animo comprehenderet, tum oratione
et in posteriore ista infinitisque

minore partibus copu-

latione Spiritus
stili

cum sanctorum

animis explicanda, pari mentis ac

facultate regnaret. » Gratiam vero actualem tenebris expedient,

illius

indolem, proprietates
,

,

leges offusis doctringe radiis collustran-

tes,

Prosper Aquitanus

Fulgentius,

magister, Augustinus cui proprium Doctoris Gratiae

maxime autem utriusque dux ac nomen accessit

atque hodiedum manet.

II.

Verum enimvero vereor ne Augustinum mihi opponant
logi

illi

theo-

qui « partiti lahoris excutiunt atque
,

»

legem quasi vincula prorsus

intole-

rabilia

indignantur.

Hujusmodi tamen theologis
atque ante
,

quse respondeam

plura occurrunt. In prirais

omnia

Augustini mens ingeniique acies ac foecunditas
sione
,

ex omnium confes-

prodigio similes semper habitse fuerunt. Prodigia vero extra
isti

supraque legem vagari quis neget? Videant interea
ne eo tantum
titulo prodigiosi
eetate

theologi

habeantur, quia

exleges existunt!
cir-

Addam
tam

Augustini

multo brevioribus nostram scientiam
,

cumscriptam
fuisse

fuisse

limitibus

et

prseterea
illi

nondum

iis

instruc-

methodis

quse

,

dum maximo

adjumento sunt ad

verse scientiee

nomen ac

firmitatem; insuperabili etiam impedimento
vitse
;

sunt ne universa theologiee facultas unius
exhauriatur.

spatio ac viribus

— Tertium
et

et

hoc prsecipuum

nego ac vehementer
in suis libris,

pernego omnia doctrinse
prout temporum ratio

christianae capita

Augustinum

rerum dignitas simul ferebant, excoluisse.
,

Concedo plurima futurarum tractationum semina
mis, in Augustini voluminibus latere.
sestum reputanti quantum ab
lento
illis
,

et foecunda impri-

Verum

tranquille citraque

seminibus distet theologiee arbor
vero similior nostra probabitur

seeculorum labore producta

sententia qua universam catholici dogmatis scientiam ab Augustino

evolutam negamus.
Quae
si

abunde

sufficiant, ut credo, egregii Candidati,

ad

omnem

objectionis

vim refringendam

;

mulla adhuc supersuril quibus pro-

posita « partiti laboris » lex

exemplo Augustini proprius inspecto

confirmetur ac penitus persuadeatur. Hac enim lege id

maxime condelineentur.

sulitur ut singula de singulis doctrinee capitibus opera diuturno la-

bore

ac

maxime
is

diligenti

perficiantur
«

potius

quam

Jamvero

est

Augustinus qui opus

De

Civitate Dei »
,

anno 413

inceptum, juxta diligentiores supputationes
absolverit, ita ut longo illud 13.
cuerit in

ante 426

annum non
est

annorum
»

spatio in 22. libros expli-

maximam
:

religionis christiansc utilitatem.

Atque idem

qui

,

in epistola libris «
«

de Trinitate

preefixa

,

ita

Papam Aurelium
verus est, libros

alloquatur

De

Trinitate, quee
»

Deus summus

et

juvenis inchoavi, senex edidi.
posuerit

Quantam vero quamque diuturnam
Geneseos enarrando declarant

operam Augustinus

in libro

apprime tentamina terque quaterque ab ipso suscepta ac resumpta totidem operibus ex ordine inscriptis
librill. »
«
:

«

De Qenesi contra Manichaeos

ab Augustino adhuc Presbytero circa
cle

annum

389. exarati;

Liber imperfectns

Genesi ad litteram

»

conscriptus a S. Doc-

tore circa

annum 400 quum jam Episcopatu insigniretur; « Libri duodechn de Genesi ad litteram » ab anno 401 ad 415 concinnati;
«

quibus prseiverant postremi tres

Confessionum

»

libri circa

an-

num 400
in

compositi, et

ipsi

in

Geneseos

explanatione

occupati.

Dimidiam itaque a conversione partem
Geneseos nedum integro libro
donandis.
,

vitse

Augustinus insumpsit

sed primis tantum capitibus inter-

pretatione

Erat itaque solemne ac sanctum Augustino

prgecipua doctrinse christianee capita multa ac repetita ssepius opera
perpolire atque ad perfectionem adducere.

Neque ingens ab Hippo-

nensi Episcopo editorum operum catalogus aliam

unquam

sentensi

tiam suggeret consideranti tot opuscula, imo et ampliora opera,

oratoria excipiantur, ad tres vel quatuor classes facile adduci posse
in

unius vero ejusdemque classis operibus easdera doctrinas crebra

repetitione inculcari. Goeterum adversariorum objectiones
efficient,

Gandidati,

aliam

Augustino
praecitatis

scribenti

nunquam methodum fuisse
adeo accedit ut

quam
tree

in litteris

ad Aurelium

declaratam. Hsec vero nos»

« partiti laboris

partitaeque investigationis

una prorsus eademque videatur, Gandidati. Quod per vosmetipsos
dijudicari velim, litteris ex integro recitatis
et sincerissima charitate
:

«

Domino beatissimo
Trinitate quse

venerando

,

sancto fratri et consacerdoti

papee Aurelio, Augustinus, in

Domino salutem. De

Deus summus

et

verus est, libros juvenis inchoavi, senex edidi.

Omiseram quippe hoc opus, posteaquam comperi prsereptos mihi esse sive subreptos antequam eos absolverem et retractatos ut mea
,

dispositio fuerat, expolirem.

Non enim

singillatim, sed

omnes simul

edere ex ratione decreveram, quoniam prsecedentibus consequentes
inquisitione proficiente nectuntur.

Cum

ergo per eos homines (quia
dis-

priusquam vellem, ad quosdam illorum pervenire potuerunt)
positio

mea

nequivisset impleri,
in

interruptam dictationem reliquescriptis

ram, cogitans hoc ipsum
scirent

ahquibus meis
fuisse

conqueri, ut
editos,

qui possent,

non a me

eosdem Kbros

sed

ablatos priusquam mihi editione digni viderentur.

Verum multorum
jussione com-

fratrum vehementissima postulatione
pulsus, opus

,

et

maxime tua

tam laboriosum, adjuvante Domino, terminare curavi
sed ut potui,
,

eosque emendatos, non ut volui,
subrepti

ne ab

ilhs

qui

jam

in

manus hominum

exierant

plurimum discreparent.

Venerationi tuse per filium nostrum condiaconum charissimum misi
et

cuicumque audiendos, describendos, legendosque permisi
si

:

in

quibus

servari

mea

dispositio potuisset, essent profecto etsi eas-

dem
res,

sententias habentes, multo

tamen emendatiores atque planiodifficultas et facultas

quantum rerum tantarum explicandarum

nostra pateretur. Sunt autem qui primos quatuor vel potius quinque

etiam sine procemiis habent, et duodecimum sine extrema parte non

parva; sed
et

si eis

hsBC editio potuerit innotescere,

omnia

si

voluerint

valuerint, emendabunt. Peto sane ut hanc epistolam, seorsum
,

quidem

sed tamen ad caput

eorumdem librorum jubeas
Candidati

anteponi.

Vale. Ora pro me. »

Audientibus vobis hanc epistolam
succurrebant
in
et

,

,

Venusini vatis verba
«

preeceptum quo opus evulgandum

nonum

servetur
nostree

annum,
si

»

vult,

imo jubet. Hanc epistolam volumus esse
ipsius

legis

commentarium ad

sensum spiritumque hariendum. Qua-

mobrem

qui existant theologi quibus, Augustiniana retractandi

ac perpoliendi methodo servata, cuncta christianse doctrinse capita
scripto complecti per

ingenium

et

Deum

0.

M.

licet,

etiam per nos

nostramque legem

liceat ac benevertat.

Atque inuno Augustino consistere, modumque

in

enumerandis Pa-

trum exemplis facere

preestat, Candidati. Testes

enim haberem fere

omnes quotquot floruerunt a Tertulliano et Ireneeo ad Gregorium Magnum ac Joannem Damascenum scriptores Ecclesise prsestantissimi. Exagerari utique oratoria pompa, sed scientifica methodo opponi
neutiquam possunt opera ad universam theologicam scientiam tra-

XIIJ

dendam a quibiisdam
tamina

vetustioris cevi scriptoribus

,

Clementc, Ori-

gene, ab ipso posterius

Damasceno suscepta. Hujusmodi enim ten-

admodum

raro occurrunt oBtate

qanm patristicam
scientiae theologicaj

dicimus;

quamvis longe angustior tum pateret

campus

universus. Accedit quod hujusmodi opera inchoata quidem a Patri-

bus, imperfecta fere somper constiterint
theologise fines attigerunt.
in

,

nequc unquam universos
litteraria

Quamobrem ex

Patrum

historia
si

propositam legem efficax exceptio peti nequaquam potest;

qua

vero petatur, in amplissimam nostree theseos confirmationem redundat.
III.

Labentibus

vero

seeculis

methodus

tot

tantorumque Doctorum
est.

exemplis constituta in oblivionem ac desuetudinem abire visa

Mos enim,
nismi

vel

ab XI exeunte

seeculo,

invaluit universas sacroe

doctrinse partes ad unitatem adducendi, veluti totidem unius orga-

membra quibus unum

theologiee

corpus

compingeretur.

Nobile imprimis consilium, atque etiam necessarium. Scientia enim,
tanto

nomine digna, organici cujusdam corporis similitudinem ex,

primat oportet
substantiee

in

quo multa ac
se.

dissimilia
Utile
ita,

membra

in

unitate

coagmententur inter

preeterea consilium; dis-

cipulorum enim usibus consulebatur

ne nimia librorum copia

ad

sacrse doctrinee

elementa comparanda deterrerentur, imo oppri-

merentur. Hinc enatee

Summde

Theologicse , quibus tanta doctrinse

fama comparata

est medise cetati.

Verum
Quod

oblivioni traditum

illud

minimevellem; Summas nempe discentium potius commoda, quam
doctrinse ipsius incrementa spectasse.
ille

expressis verbis declarat

Aquinas cui Principis, imo

et

Angeli Scholae

nomen a Summa
Prima pro«

potissimum theologica factum esse denegabit nemo.
logi
in

universam

Summam

verba sunt

ista

:

Quia catholicse

veritatis doctor

non solum provectos debet instruere, sed ad eum
1.

pertinet

etiam incipientes erudire (secundum illud Apostoli
1
:

ad

Corinthios 3.
dedi,

Tanquam

parvulis in Christo , lac vobis
in

potum

non escam) propositum nostr^ intentionis

hoc opere
Scio nOU

EST ea quse ad christianam religionem pertinent eo modo tradere

SECUNDUM QUOD CONGRUIT AD ERUDITIONEM INCIPIENTIUM.

»

defuturos qui reponant theologos etiam provectissimos vix incipien-

tium loco ac numero haberi posse pree doctrina quam tradit
Theologica Aquinatis.

Summa
contigit.

Verum

qui

propius

,

quod mihi

XIV

hujusmodi viros agnoverit;

illico

stupebit

novam

demissionis indo-

lem sub

illis

verbis latitantem.

Aquinatem
in

prosequamur.
et

Sum-

marum

itaque

scopus prsecipuus

addiscentium

quidem no-

vitiorum (de his enim agit prologus

Summae
facili

Theologicee,) profectu

promovendo
cuitate,

erat collocatus. Hic vero

rerum tradendarum perspiac

sobrietate,

tum etiam nexu

perpetuo mirifice

comparatur. Quapropter tres existunt preecipuee
perspicuitas
,

Summarum

dotes

:

sobrietas, ordo tradendorum.
utilitates

Verum

,

dum

discipulorum adeo curabant Scholse Ma-

gistri, scientiae ipsius incrementa nullatenus neghgebant.

At qua-

nam

illis

ratione prospiciebant?

Eadem

prorsus qua Patres superius

recitati; partitione,

inquam, suscepti laboris; qua non universas
,

singuli qusestiones penitius declarandas suscipiebant

sed

singuli
sindis-

singulas.

gulari

Hac enim methodo conscripta sunt tum opuscula de ahquo christianae doctrinee capitae, tum qusestiones sive
quibus
illa

putatse sive quodlibetales ,

aetas

maxime

delectabatur.

Quam quidem methodum unius Aquinatis proposito exemplo juvat illustrare. Qui, quum breviore Summae Theologicx aut Commentariorum in
libros

sententiarum stylo praecipua doctrinae capita pro

eorumdem

dignitate ac

momento enarrare non

posset; ampliores

de eisdem tractatus conscribebat opusculorum modo, qusestionum

disputatarum modo quodlibetaliumve
terea

titulo distinctos.

Quibus prop-

nunquam a

vobis applicari

ita

universim, Candidati, vellem

canonem hermenenticum quo reguntur Bannesiani in sincera Aqui« Non est tenendum quod alibi dixit natis doctrina invenienda
:

Thomas; qu3S enim

dicit in

de Sylvestris Ferrariensis
§.

Summa, in Summa

sunt tenenda. » (Franciscus
contr. Gent.,
1.

HI,

c.

102.

Ad argumenta autem.)
Preeterea,

quod caput

est,

synthetica ratio

quam

Scholse prin-

cipes iidemque fundatores praeamabant, ipsorum aetati optime con-

gruebat, quae erat scientiae sacrae perficiendae potius,
dandae
aetas.

quam

funita et

Ut enim Patrum aevo scholasticum succedebat,

analyticam illorum

quebatur in

methodum synthetica maximam scientiae catholicae
fato

Scholae methodus conseutilitatem.

Alternis

enim

analysis et synthesis vicibus scientia floret ac virescit, Optimo ita-

que

sacrae doctrinae

magistri Scholae synthetica ratione expo-

liverunt, perfecerunt, ac

tandem unitate prorsus
,

mirabili donave-

runt doctrinas quas Patrum analysis detexerat

inchoaverat, deita

monstraverat. Sunt enim unicuique methodo ut propriae leges,

XV
proprii fines. Syiilhesi, quaB coUigendo procedit, proposita videtur
scientiae universitas; analysi

vero, quae resolutione constat, prses-

tiLuta est scienLice profunditas
sis

aLque evidentia. Quarc

dum

synthe-

plurium aggregaLione

vigeL, et

piurimorum maxime; analysis
debent

contra multa viget partitione, et plurima maxime. Theologo analytica
tiliani

methodo utenti
verba
:

prai oculis versari continuo

,illa

Quin-

« Noii

multa, sed multum.

»

Inversa formula proponi
:

debet scriptori syntheLicam methodum adhibenti
sed multa.
»

«
,

No7i

multum,

Cum

iLaque indolem adeo diversam

imo oppositam
etsi

preeseferant synthesis et analysis;

mirum

in qualibet scientia,

angustissima atque homogenea, accideret

unum eumdemque
praefulgere
;

scriptoid

rem

dotibus

utrique

methodo

necessariis

vero

impossibile omnino reputari debet in scientia amplissima et ele-

mentis valde heterogeneis

constante,

qualis est Theologia!
facultas

Quid

enim minus homogeneum quam theologica
tradendarum naturas valde
dissitas
,

sive

rerum
dissitos

sive fontes magis

adhuc

e quibus doctrina omnis theologo derivanda est,

mente reputetis

atque sequa lance ponderetis

,

Gandidati ?

IV.

Jure itaque miramur

quum ad
,

posteriora saecula delapsi
uti,

,

conspi-

cimus Doctores tum etiam analytica methodo
doctrinae universitatem complecti

quando

catholicee

praeoptant.

Laudi tribuimus his

Doctoribus et magnae, quod persenserint, post mirabiles christianae
doctrinae syntheses a Scholae magistris peractas et in

Summa

Theopro-

logica Aquinatis perfectas,

novos ab analysi

scientiae nostrae

fectus unice esse expectandos. Id vero vitio vertimus,

quod analytice
laboris,
»

universam theologiam versaverint. Lex enim

« partiti

quam inculcamus,

est lex analyticae

methodo propria.
ipsorum

Quam legem
iique

nisi

contempsissent haud mediocri ingenio praediti,
paene

innumerabili

multitudine

,

theologi

;

opera

pulvere obsita et tineis peraesa, in bibliothecis neglecta minime
jacerent.
si,

Egregium siquidem
universae

doctrinae

monumentum

exegissent;

brevis ingenii et vitae

adhuc brevioris memores, ad partem
propria studia contra-

aliquam
xissent.

theologiae illustrandam

Imo tanquam
viosos

legis hujus in

oeconomia intellecLuali principis oblixvi
et

jam mihi

liceat incusare ipsos seeculi

insequentium prae-

XVJ
claros

quidem Doctores totam theologiam analysi pertractantes.
fateor adeo
prsestanti

Equidem
rent.

singularive

ingenio viris sperare

licuisse, ut

aliquam

preefatse

legi

exceptionem suo exemplo infer-

At nobilitatem ingenii

vicit legis universalitas.

Quanta vero

scientiae theologicse pernicie id

factum fuerit

,

nemo unquam dicendo
utilita-

cogitandove assequetur. Qualem enim quantamque doctrinse

tem

allaturi fuissent

Medina

,

Capreolus

,

Vasquesius

,

Ysambertus
si

Gonetus, Bannesius, Amicus, Arriaga, Tournelius aliiqui,
singulos de theologia tractatus edidissent, quis

singuli

unquam

dicet?

Verum

et illa setate Doctores extiterunt preeclarissimi qui

nostram
volenti

legem executioni demandarunt. PrBecipua nomina
primus occurrit,
clarissimo «
et

referri

suo quidem jure

,

Melchior Canus; qui in prae-

De

locis Theologicis » tractatu

ampliora sacrse doctrinse
definivit

fundamenta
omnis

jecit,

tum etiam regulas apprime
exigenda
sit,

ad

quas

tractatio theologica

ut scientise

nomen

et digni-

tatem assequatur. Quamobrem veluti alter theologiee novis viribus
auctee ac vaUdiore

methodo utentis parens celebratur Canus

,

exi-

mium

Dorainicanse familiee ornamentum. Occurrunt ex
,

eadem

farailia

tura Franciscus de Sylvestris Ferrari^nsis

edito in Suraraara contra

Gentes coraraentario praeclarissiraus atque in hoc scribendi genere
cseteris oranibus,

mea quidem

sententia, longe superior;

tum Domiquod

nicus Soto raagnara

apud theologos oranes

faraara proraeritus

raultis curis praecipuas
cilio

de Justificatione quaestiones agitatas in con,

Tridentino
et

,

cui inter priraores Theologos adfuerat
»

tribus « de

Natura
phica
ff.

Gratia,

libris

fuerit prosequutus.
libris

Occurrit ex sera-

Minorura

farailia

Andreas Vega

XV

«

de Justifica-

tione » conscriptis celeberriraus. Cujus operis tanta vel
faraa extitit, ut illud B. Canisius
his verbis coraraendarit
:

ab

initio

denuo vulgandura curaverit, atque
carior in hoc opere

«

Eoque

Vega nobis mensua

esse debet

,

qui Tridenti doctissiraos theologos et sapientissiraos Pa-

tres tunc disserentes audivit, cura de Justificatione multis est

sibus acerrirae disputatura

,

ipseqae cura disputantibus
»

aliis

sensa studiosissirae contulit.
ingenio
,

Occurrunt Walenburgenses Fratres
dignitate

eruditione

,

episcopali

aequales

,

qui

duobus

controversiarura fidei editis volurainibus fundaraenta quibus reforraatores potissiraura

nitebantur,

diruerunt ac prorsus disjecerunt.
Italia Ballerini

Walenburgensibus vero succedunt ex
in
sibi

Fratres qui

angustiore Pontificii priraatus carapo arapliorera adhuc laudera
corapararunt. Occurrit e Sorbonica Facultate Andreas Duvallius

XVII

prsestantissimus et ipse Pontificise poteslatis adsertor in

volumine

recenter typis iterum commisso.

ALque, ut coeteros

omittam, quorum

nomina sponte recurrent
;

cuique ad breves horas in theologicis bibliothecis obversato
mihi Ludovicum Molina
,

liceal

Leonardum Lessium atque Joannem de
in Socielate

Lugo nominare, prseslantissimos
viros.

Jesu theologise Irium-

MoJina coeequalium exemplis obsecundans, universam D. Tho-

mee Theologicam

Summam
enarranda
libero

commentariis adornandem susceperat.

Verum

suscepti laboris magnitudine deterritus, constitit in
et

XlVprimse
quo

partis qusestione

totum se transtulit ad
»

«

Concordiam
,

Divime Gratice cum

hominis arbitrio

describendam
licuisset

major ac diuturnior eidem fama contigit quam
in

ex universis
alia

Summam

Thologicam commentariis

sibi

despondere. Neque

fuit

Leonardo Lessio in sacris dogmatibus scripto declarandis ratio
id obtinuit, ut

qua

omnium recentiorum theologorum unus antiquam
referre optimis

Patrum sapientiam ac gravitatem
visus fuerit.
felicitate, ut

quidem judicibus

Eadem usus

est

methodo Joannes de Lugo; tanta vero

illum theologise alterum a D.

Thoma principem

habuerit

in

moralibus quidem argumentis S. Alphonsus M" de Ligorio {Theol.
l.

Mor.,

III, n. 552.), in dogmaticis vero
etc.,

Joannes Cardinahs FranIstius

zehn [De Divina Traditione,

pag. 649. Romse 4875.).
«

verba testimonium prioris amplificantia juvat referre.
doctrina Cardinahs de
videtur,

Mihi itaque

Lugo

{de Fide, disp. 1. sect. 6.)

omnino vera

quam argumentis sive vetustiorum sive recentiorum theologorum qui eam omni moUmine expugnandam susceperunt, non solum non labefactatam sed potius magis confirmatam esse existimo
,

cum
in

nihil

hactenus ab

eis

actum esse videam
,

,

nisi ut vel

manifesto

falsa aut nihii

ad rem pertinentia dicant
,

vel sententiam Cardinalis

alienum sensum deflectant

ac tandem ipsimet in exphcationibus
principis inter theo-

consistere cogantur, quae

cum vero sensu hujus

logos coincidant. In hoc itaque capite , sicut in pluribus aliis

verum

puto, quod

ait

doctor Ecclesise S. Alphonsus

:

«

Doctissimus Lugo,

quipost D.
dici

Thomam non
quas ipse
in

temere inter alios theologos facile princeps

potest

ssepe nullo praeeunte falcem ita ad radicem ponit,

ut rationes

medium

adducit

,

difficulter solvi queant. »

XVllJ

V.

Cum
et

vero tam honorificum inter theologos locum assequutus

sit,

optimo judicio, Cardinalis de Lugo; preestat ab ipso excipere legem
sibi in

quam

edendis
in

libris

sanctissime servandam constituerat.

Non

solum enira

confirmationem eorum quee superius proposita sunt
sed rationem praeformant qua

aptissime quadrant Lugonis verba;
theologi libros
valeant.
scientiae

promovendee opportunos jam conscribere

Primum

scholasticse theologiee
:

volumen editurus
«

,

in

hunc

modum

preefatur sapientissimus Auctor

His

,

et

ejusmodi ahis (rationibus)

oppugnabar quotidie
teram
perer,
,

,

sed non expugnabar, nec adduci

unquam po-

ut scripturientis ssecuU consuetudine dicam, an vitio? abri-

quo scribimus indocti, doctique volumina passim. Videbam,
sit difficile

quam

post tot tantorumque virorum lucubrationes theo-

logicas, quibus

omnem jam

prorsus veritatem videntur occupasse,
adjicere libro
,

eos vel assequi, vel

quidquam

dignum;
,

nisi

velimus
,

ea

,

quae ab ilhs recte sunt dicta

transcribere

et

pro nostris

una

vel altera ratione aut responsione addita, venditare. Rivulus exiguus

unius repentinae pluvise accessione facile excrescit.

Magna flumina

quantis egent imbribus ut exundent? Theologiam nostram,

dum
:

par-

vula adhuc

erat,
,

non
et

ita

fuit fortasse difficile

promovere

at ubi

provecta jam est

per

omnem

ubique sui planitiem expatiata;
,

uberrimis opus est doctrinee et solertise imbribus augeatur. Haec

ut vel

modicum

me

retardabant. Accessit tandem

eorum imperium,
quee ab aUis

quibus non jam solum debebam fidem, sed obedientiam. Acquievi hoc pacto
,

ne cogerer ea transferre
et

in codices

meos

,

optime jam tractata
didici

comprobata inveniuntur. Experientia enim

quam agatur

inique

Lura gravior nulla est

cum Theologiae professoribus quibus quam temporis dum easdem rationes
, ,

jacresin

,

ponsiones, positiones ter, quater, septies

apud totidem auctores

singuhs quaestionibus legere coguntur. Ego itaque nolo

meum

librum

solum

legi,

sed

cum

quibus quee dicta

quorum appendix est; a sunt bene, brevissime supponam magis, quam
aliis

et post

alios,

dicam

:

si

quid vero vel pro eorum argumentis expHcandis, convel e contra objiciendum

firmandis, tuendis,
currerit,

dubitandum
lectore

re oc-

adjungam; hoc saltem nomine de

benemeritus
ubi soUitio-

quod

difficultatem

nodumque non dissimulabo, etiam

XIX

nem
Sic
tis

plene comperlam non habuero.

ticos canes, qui praidam

Habemus enim in pretio venaquam apprehendere non valent, ostendunt.
difficultatis laten-

apud ingeniosum lectorem gratiam habet, qui
vel

dubii

pra^dam indicat,
»

quam

ipse

postea ingenii proprii

cursu solertiaque assequatur.

Modestiam an sapientiam Lugonis

miremur magis, nescio,

Canditati.

VI.

At unius Suaresii exemplo lex est confirmanda. Suaresius enim,
viginti

quinque ab ipso conscriptis voluminibus legis propositae
preeclarissima.

antithesis videtur

Verum jam

liceret

concedere in
,

Suaresio legi demonstratse exceptionem illatam fuisse

tum etiam
,

contendere exceptionibus, praesertim adeo raris ac fere unis
confirmari potius
objectionis

leges

quam

infringi.

Hoc quidem verum

et

ad propositee
judices.

apprime

sufficiens

apud oequos rependeretur

Ha-

beo tamen, quo forsitan

probem a Suaresio nullam

prsestitutse legis

exceptionem fuisse inductam. Eximii Doctoris volumina diligentius
conferri

non possunt

,

quin ipsa in duphcem veluti classem necesalteram

sario partienda videantur;

nempe
in

quse complectitur opera

in commentariorum aut etiam prxlectionum

formam

digesta; alte-

ram vero

quee,

commentariorum

D.

Thomam
,

itemque prae-

lectionum in schola habendarum forma seposita
doctringe caput

preecipuum aliquod

omni ope illustrandum aggrediuntur. Maxima vero

eximii Doctoris opera posteriore hac classe contineri patebit eorum-

dem
qua

titulos

recordanti

Disputationes ,
scientifici

De Legibus, De Religione Metaphysicm De Divina Gratia. Exemplum itaque Suaresii legem, laboris gequa partitio sancitur, nedum infringat,
:

^

obsignat potius ac penitus demonstrat.

Incomparabiles vero Roberti Cardinalis Bellarmini, polemicse theologiae
illis

fundatoris,

Controversiae quatuor voluminibus comprehensse

unis fucum difficultatemque facient, qui non adverterint spe-

ciali

quadam

ratione tantum

,

polemica nempe

,

theologiam

istis

vo-

luminibus contineri, neque universam sed ea tantum parte qua ex
reformatse rehgionis auctoribus impetebatur.

Dionysium Petavium
logise positivse

et

Ludovicum Thomassinum, summos theolege
«
partiti laboris
»

magistros, nominasse sufficiet ut quselibet theologiae

excolendi3e. ratio

vere

utilis

dirigenda esse

videatur.

XX

VII.

Atque

hic ubi finera

enumerandis auctoribus facere constitueram
primo iterumque
Pictaviensi
ssepe adhi-

animum

subit Clementis Schrader e S. J, Pontificii

theologi, atque emeriti in
facultatibus professoris

sententia,
«

Romana, Vindobonensi ac quam in colloquiis
Unitate

bebat atque prseclaro de
rat
:

Romana
plures
,

»

opere prseformave-

Singulas
;

,

nempe
si

,

theologise

partes singulis

piendas

quod

aliquando eidem

jam esse suscinunquam tamen uni
setatis

omnes.

»

Heec verba Theologi inter sapientissimos
,

nostrsejure

referendi

cuique propterea optime perspectse erant novse sacrarum
,

disciplinarum conditiones

prsesertim

quoad ampliorem subsidiorum
,

sive ex patrologia, sive ex critica tum scripturali

tum

historica, sive
,

ex ipsis natarae

scientiis

repetendorum suppellectilem

longe

alise

itemque longe

difficiliores

ac in retroactis setatibus; hsec, inquam,

verba canonis didascalici instar existere vellem vobis egregiis superioris Theologicse Scholse Candidatis,

quo vestra studia

in

posterum

dirigantur, atque ita
boretis.

in majorem Theologise profectum viritim adla-

VIII.

Non est quod generatim improbem rationes illorum theologorum qui universam scripto theologiam adhuc complecti student in suorum auditorum gratiam et utilitatem. Verum et hos professores diligenter attendere ad verba Lugonis, tum etiam considerare velim
utrum ex bene perspecta
hujusmodi quas vocant
se conferant,
studio. Si
« et

vere urgente auditorum utilitate ad

completas institutiones » conscribendas
sibi

an potius ex nobili famse theologicse
:

comparandae

primum

laudibus maximis hujusmodi professores prodisci-

sequemur. Prima enim ac maxime sancta Professoris lex

pulorum
pro

utilitas esto. Si

alterum

:

melius profecto ac tutius proprii

nominis glorise consulent de singulis qusestionibus singulos tractatus
vitse

spatio atque ingenii

virtute

,

conscribentes

,

;

quam

theologiam
quseso,

omnem

aliquot voluminibus contrahentes.

Reputent,

nomina prseteritorum theologorum qui
vitse

theologicis institu,

tionibus completis toto

suse

curriculo

adlaboraverunt

tum
tum

eamdem
potius,

sibi

ac

illis

sortem impendere sinceri pervideant. Oblivioni

quam

famse

apud posteros

extiturse

ne

adlaborent

XXJ

vereantur.

Quod

si

scientiaB

ipsius utilitas spectetui-;
«

riiilla

potest

esse dubitatio,
aii

utrum ex specialibus tractatibus seu
«

Monof/raphiisy»
»

ex complctis institutionibus seu
«

Encydopssdiis
»

mclius,

cffi-

honoris locum apud theologos, quem apud reliquos scientiarum cultores, obtinerent; unius sseculi spatio (cum tantus extet in sacris disciplinis
cxcolendis

caciusve promoveatur. Si

Monographiee

eumdem

animorum

fervor,) vel ad

summum
<(

alterius,

omnia

praesto
»

essent et optima documenta ad

novam

Snmmam
etsi

Theologicam

conscribendam

:

dumraodo Deus 0. M. virum tanto operi moliendo
Cseterum

parem

terris immittere dignaretur.
;

nova

heec

Summa
methodi

ininime conficeretur
agitatis

adessent profecto pro tot tantisque in theologia
responsiones ad cunctas
tot ssecula
scientificse

quaestionibus
;

normas exactse

quas hodie, post

ingeniorum, studiorum

ac librorum plena imo redundantia, in theologia adhuc desiderari

nemo unus,
praestituimus

qui sincerus ac rei peritus simul existat, denegabit.
« pa?'titi iaboris » rddione contineri

Hanc itaque methodum, quam
,

in vestris studiis

primum, ac deinde

in Hbris theolo-

gicis conscribendis

servetis,

Scholae Superioris Candidati, qui

jam

plurium annorum spatio universum theologiae conspectum
sequuti.

estis as-

Librorum edendorum,

et

ad

scientiae theologicae

profectum

utilium quidem, occasionem vobis
ut

maturam suppeditabunt Theses,

dandae.

supremum Theologiae Magisterium referatis, pro viribus enoQuantum vero hae rite diligenterque exaratae incrementum
procurent, demonstrant apprime Theses in Sorbonica Lit-

scientiee

terarum Facultate pro Doctoratu propositae, quibus praecipua docIrinae

capita vel novis demonstrationibus donantur, vel novis curis

multum amplificantur.
IX.
Adolescentibus

equidem

praeclaram

methodum
«

praemonstrasse
in

minus

sufficit, nisi

nobile ac quasi vivum addatur exemplum
:

quo

methodus ipsa concreta perspiciatur
per prsecepta, brevis
bii

longa enim

et difficilis via

et facilis

per exempla
fuit

» ut fert vulgati prover-

sapientia.

Hinc necessum

seligere opus aliquod theologica

scientia

insigne et singulari cuidam quaestioni extricandae destina-

lum. Diu ancipitibus esse non licuit nobis cupientibus opus edere, quod intimo nexu cohaereret cum tractatibus de Sanctissima Trinilate
et

de Incarnatione
sive
in

,

quos attigimus sive
Thoraae

in quotidianis

prae-

lectionibus

Theologica D.

Academia; ut amplior

XXIJ

fructus ex opere typis in vestram gratiam iterum

commisso

in vos

vestraque studia redundaret.

Jamvero augustissima
genter

Trinitatis

et

Incarnationis mysteria

dili-

perscrutantibus et ad

scientificam

methodum exigentibus

vobis patuit,
tatis
tatis

Candidati, praecipuura

locum doctrinam Personali-

sibi

vindicare ita, ut utrumque Mysterium in uno Personali-

veluti

cardine

verti

totum

videretur.

Quaraobrem vera de

Hypostasi et Persona doctrina universse theologise prsefulgeat necesse est, ne ista scientiarum

omnium

regina tenebris obfundatur

densissimis. Id probe perspexit Claudius Tiphanus, nobilis e Societate

Jesu

,

in Universitate

Mussipontana olim Theologus.
fuerit
,

Cum
,

vero

in
«

libris

theologicis

describendis ea

raethodo usus

quam

partiti laboris » toties

nominavimus
;

qugeque de singulis queestio«

nibus singulos edi tractatus indicit
et

opus ab ipso

de Hypostasi
Superioris

Persona
,

»

concinnatum vobis,

Scholse

Theologicee
studiis

Candidatis

veluti

egregium methodi vestris
fuit.

propriee

exem-

plum proponi posse visum

X,

Claudium Tiphanum propositse

« partiti

laboris » legi obsequu-

tum

fuisse
suse

asserui;

quo

nihil

verius. Etsi
tria

enim inter prsecipuos
toto vitee suse

getatis

theologos
,

haberetur, vix

tempore

edidit opera

seu potius opuscula.

Primum

gallica lingua

exaratum inscribitur

:

«

Advertissement
le

d Messieurs de la Religion pretendue de Metz, sur
de leur Ministre Ferry.

dernier livre

Au

Pont-d-Mousson, par Melchior Bernard

imprimeur de
inter P.
cessit,
inita.
fuit.

l'Universite , 1618, » (pet. in-8°,

402 pp.)
preebuit
,

Occasionem huic admonitioni conscribendee

disputatio

Veronium insignem tunc
et

Societatis Jesu

a qua postea dis-

theologum

Paulum Ferry

reformatse religionis ministrura

Nec

colloquiis tantura, sed editis etiara libris utrimque certatum

Primum

a Veronio vulgatum opus, multorura raensium spatio
minister Ferry.
;

interlapso,

refutare aggressus est
,

Tum

in

locum

Veronii successit Tiphanus

sed tacito noraine

atque admonitione

cujus titulura dedimus, ministri caluranias perstrinxit. Adraonitio-

nem
alter

diuturnura
a

silentium

protestantium excepit;
intulit,

quum
noster,

vero

ilP

Ferry minister finem

Claudius

graviora

xxuj
in

theologise

coinmodum opera molitus, a manibus iterum adver))rinceps,

sus protestantes conserendis absLinuit.

Alterum
distinctum

,

idcmque
<(

opus edidit Tiphanus sequenti

tituio

:

Declaratio ac Defensio Scholasticx Doctrinse Sancto-

rum Patrum
tissima

Doctorisque Angelici de Hypostasi etPersona
Trinitatis et

ad augus-

sanctissimse

stupendx Incarnationis mysteria

illustranda. Auctore R. P. Claudio
tatis Jesu. »

Tiphano Doctore theologo Socie-

Mussiponti, Typis Philippi Vincenti Thypographi Jurati

Anno Domini M. DG. XXXIV. Quod opus, pag. 445. in indices, etc. prodiit cum facultate tum Pr6epositi Provincialis, tum Rectoris Universitatis Mussipontana;,
Universatis.
4" constans prroter prffifationes
,

;

utriusque e Societate Jesu, volumini praefixa.

De quo plura mox

dicenda occurrent.

Tertium tandem opus, verum
Prgepositi Provincialis facultate
,

tacito

nomine itemque non exhibita
titu-

evulgavit Auctor noster, eique
et Posteriori liber,

lum

fecit

:

«

De Ordine
»

:

deque Priori

ad

varias

etcelebres theologise et philosophix c^usestiones enodandas; auctoreN.

N. Doctore Theologo.
Archiepisc. Ducis

Remis apud Franciscum Bernard,
signo Griphi aurei

Illustriss.

Rem. Typog. sub

M.DC.XL.

Cum
nes
,

Approbatione. Opus constat p. 400. in p.
indices
,

8. prseter praefatio-

etc.

XI.

In

lioc

opere

nova mediaque Bannesianos inter ac Molinistas
Concursu
enodandas, contendit Tiphanus. Veritatis jura

via,
et

ad qusestiones maxime arduas de Prsescientia , de

Prasdesti)iatio?ie

amicitise juribus potiora
his unis

postquam asseruisset

in prsefatione,
:

atque
«

ad propriam sententiam urgeri; heec verba subjunxit

Ne-

que vero Patres Dominicani omnes pro qualitate praedeterminante

neque Patres Societatis omnes pro

scientia

media pugnant

;

nec

verum est, quod scribit Didacus Alvarez hos ex regulis et studiorum suorum ordine astringi ad scientige medise defensionem. » Vereor
ne Claudius noster sensum decreti a Prgeposito Generali Aquaviva
lati

minime

fuerit

assequutus et ad Scientiam Mediam ipsam trans-

Lulerit quae disserit

Aquaviva de formali gratiae

efficacis ratione,

quam

Molina defenderat. Decretum Claudii Aquavivse prodiit die 14 Decembris 1613., viginti et

septem annis ante evulgatum De Ordine opus.

Cseterum ea mente Tiphanus opus suscepisse videtur, qua

novam

XXIV
profundioris inquisitionis occasionem theologis afferret potius

quam

certam qusestionis adeo impeditge solutionem. His enim verbis prsefationi

finem imposuit.
est

«

Cseterum
esse

quoniam, ut

ait

Augustinus,
ita

minus malum

indoctum

quain indocilem, non
,

insident

anirao quas complexus
y9«/2«r validioribus
inibit
,

sum

opiniones

quin ab

eis

facile

si

cui occurrant, argumentis.
,

Quin

me deduci magnam ille
ahest,

gratiam

,

qui ea in

medium produxerit tantumque
,

quod

cum
nunc

Tullio et sentio et dico

ut scribi contra nos nolimus, ut id

etiam

maxime optemus. In
in

ipsa

enim Graecia, Philosophia (etiam

academiis Theologia) tanto in honore

nunquam
sumus ,

fuisset, nisi
et refellere
»

doctissimorum co7itentionibus, dissentionibusque viguisset,
sine pertinacia et refelli sine iracundia parati
etc.

XII.

Desponsam a Tiphano gratiam
Annatus, preeclarus
in

iniisse

dicendus

est

Franciscus

Tolosana provincia theologus,

setate

suppar,
vires in
illus-

religione vero Claudio sodalis. Is

omnes animi ingeniique
seorsim

praecipuas

divinse

gratise doctrinas

singulis disputationibus

trandas
in

intenderat. Quse

disputationes

primo evulgatee

tria

denuo volumina
yy

«

Opusculorum theologicorum ad Gratiam
Primi vero voluminis, quod est
ejus impugnatores defensa » dislibri

spectantium
de

collectse prodierunt.

« Scientia

Media contra novos
:

putatio

secunda inscribitur
et Posteriori. »

«

Auctor Anonymus

de Ordine,

deque Priori

Quam

disputationem quinto post evulga-

tum Tiphani librum anno editam

fuisse

demonstrat approbatio R. P.

Richardi Mercier Tolosonse Provinciee Prsepositi, anno 164S.

Decem

argumenta adversus Scientiam Mediam a Tiphano proposita Annatus
generali prius refutatione exigit ad leges theoiogicae methodi proprias
;

singula deinde singuhs refutationibus adoritur.

Rem

ipsi felici-

ter obtigisse silentium

a Tiphano, aperte et viritim lacessito, servatum

probat
hensa.
illi

mehus quam
((

ipsa disputationis conclusio his verbis compre-

Haec habui quae
,

cum hoc Doctore disputarem

:

quse spero

eo fore gratiora
,

quod intelligam ab eo me honesta provocatione
et sentire et dicere profitetur,

invitatum

dum

se

cum Tulho

tantum

ahesse ut scrihi contra se nolit,

ut id etiam
est

maxime

optet.

Neque
eis se

enim

ita insidere

animo quas complexus

opiniones , quin ab

facile deduci patiatur validioribus si cui occurrant argumentis.

Quod
quos

candidissimi pectoris testimonium bono animo

esse jubet,

si

XXV
tbrte illius secessio turbaveral. Quiii et fieri fafile potest,

ut

animo

potius virium

experiendarum quam opinioiie sentontifB quam impu,

gnat evertendae consilium illud

inierit.

Atque ut mos

est

ludicrorum

certaminum,
lur,

in

quibus Galli Castellanos, Castellani Gallos mentiunita

ut qiios superare conantur, invictos probent;
iri

crediderit ipse

lirmiora visum

amicorum propugnacula
si

,

novis hisce conatibus
incognitus im-

nequicquam impetita. Hoc
probavit,

palam
,

fccerit, ct qua?
nihil
ille

manifestus confirmaverit

quidem ah ea qua
Sin autem
ista

excellit sapientia

prudentiaque

fecerit alienum.

mea me
refuta-

falHt expectatio; eruditi Lectoris

judicium esto, satisne

tione

confectum

sit,

ut

quod sponte facere

noluerit, invitus pati co-

gatur. » Erudito et nos lectori, utriusque opera diligenter conferenti
,

judicium remittimus
is

;

utrum ea

fuerit

Tiphano scribenti mens,
felix.

itemque
alterum

fuerit

Annato refutanti exitus, adeoque
;

Unum

et

verbum addam

primum quo

constet

disputationem

de

Scientia Media, editis etiam libris inter duos Societatis Jesu Theo-

iogos institui per ejusdem Societatis superiores licuisse,
alios religiosos ordines in

quod apud

simih qugestione haud licuisse
opusculi theologici per
illis

demonstrabo

quum primum tempora novam
simi editionem sinent
:

quam

raris-

alterum quo de

conquerar theologis qui

adversam

Scientise Medise Tiphani

quidem sententiam commemorant
proprium officium obUti.

atque pro jure suo amplificant; refutationem vero ab Annato perfectam

nedum extenuent, prorsus

silent

XIII.

Me

diutius

immoratum
incusabit;

in historia

libri

«

de Ordine

»

retexenda

nemo vestrum

vero dici non posset.

cum de illo silere non liceret, paucis Ad alterum modo quod vobis nova et mehore
,

forma recusum exhibetur,

Claudii opus reversus

,

eximii

Scholse

Theologicse Superioris Canditati, operis
titionem, stylum ac denique

momentum, methodum,
breviter, prout

par-

meritum

rerum dicenHypostasi

darum

indoles patietur, edisseram.
utilitatis,

QuantsB

imo

necessitatis

sit

instituta

de

qusestio, superius attigi;

verum

ipse persenserat et in
:

prima operis

fronte uberius declaraverat P.
sistentia
et

Tiphanus
est

« Doctrina (inquit) de

Sub-

Persona necessaria
,

primee et particularis

quse,

auctore

cum philosopho ad substantiee Aristotele, est maxime ens
perfectam cognitionem
;

et proprie ac principaliter substantia,

tum

XXVJ
in primis theologo,

ad dogmata

fidei et

prsecipue ad Trinitatis et
nostrae
est,

Incarnationis

summe ardua
contra

et incomprehensibilia religionis

mysteria altius penetranda, subtilius distinctiusque,

cum opus

exponenda
illud

et

adversarias

hsereses

validius

propugnanda;

quidem contra pugnantes

Arii et

Sabellii

de Deo heereses; de Christo erronostra

hoc vero contra oppositas Nestorii
res.
»

et Eutychetis

Quod ingens
,

quaestionis

momentum

aetate

nedum

imminutum

auctum potius agnoscimus omnes. Occurrunt enim
,

recentiores de Personalitate theoria^. a philosophiae

vocant, cultoribus Germanis preesertim inductae et
tione terrarum ubique
,

quam separatam magna conten;

in Galliis etiam

,

propagatee

quee

si

semel

admittanturr,

de sanctissimis Trinitatis

et Incarnationis

mysteriis

actum

erit.

His vero erroribus refutandis utile opus Tiphani omnes

declarant theologi nostra setate subtilius de his'rebus disputantes,
et Claudii nostri vestigia

prementes.

XIV.
In

demonstratione

vero adornanda, ubi dogmatica res agitur,

prsecipuum argumentorum robur est in Patribus Ecclesiseque Doctoribus,

itemque

Conciliis

jure

collocatum.

Quantam adhibuerit
ea usus

Claudius diligentiam in Patrum voluminibus versandis, ab ipso ad

exemplum excipiamus,

Candidati.

«

In quo (opere)

sum

diligentia, ut quse affero testimonia aliorum,
in ipsis auctoribus legerim;
locis ac

uno aut

altero excepto,
in
»

quamvis errore librariorum
irrepserit.

eorum

numeris citandis

mendum interdum
setatis

Profecto
in

et alia

menda

provectior

nostrse

critica

deprehendet

Tiphano praecedentium setatum
ac bonus judex
vitia attribuet.
eetati

scriptores. referente;

verum eequus
ipsi

potius in

quam

incidit,

quam

auctori ea
critices

Neque enim

erat theologi,

quamvis eximii,

subsequentium eetatum progressus in textibus recensendis
ribus authentia donandis aucupari.

et

ope-

In philosophicis vero quaestionibus maximae, qua in Aristotelem
et

D.

Thomam
fideliter

ferebatur, religioni
inhaeserit.

vertendum

est, si

illorum vestigiis

tam

De Claudio nostro Nicolaus Coiffeneau,
theologus
his

Dominicanae familige inclytus
serere per

idemque Episcopus,
est

dis-

summam laudem

verbis

exauditus

:

Si malo

unquam

fato Aristotelis vel S.

Thomse opera deperiissent , ipsa ex

una Tiphani memoria posse

instaurari. »

Verum nemo

retur Tipha-

XXVlj

num

auctoritate

dandis regi. Ipsi
cirentur suoe

quam ratione in istis quaestionibus enohoc unum eral propositum, rationes, quibus fulpotius

sentenLitc

ab

illis

Duumvivis derivare, ut omnibus

pateret quanto jure Philosophise principes ipsi haberentur, quan-

taque

utilitas

redundaret cuique eorumdem volumina adeunti. Quo

quidem

consilio

nullum hac tempestale juvenluti studiosse sanctius

proponi potest.
frequentibus

Romanus enim
et

Pontifex

SS.

DD. Leo XIII,
ac

et

adhortationibus,

prgeclaris

exemplis,

tandem
Thomae,

Encyclicis ad universum Christianum

orbem

litteris in S.

ac proinde in Aristotelis etiam ipsius, disciplinam nos invitat ac
ducit. Excultissimse in

summis

illis

viris rationis

lumina potius, quam
in Aquinatis

gravissimum auctoritatis pondus exquisiisse Tiphanum
et Stagyrilse

Schola adeo manifestum est, ut nihil magis. Cseterum
ipso excipiamus. Inciderat (cap. XLII) in qugestio-

ipsius

mentem ab

nem de reali distinctione essentise ab existentia in substantiis finitis, quam prsecipuam in Angelica doctrina semper duxerunt Bannesiani,

quique Bannesianis consentiunt omnes. Tiphanus ultro con-

cedit S.

Thomam

stetisse

pro reali distinctione

;

at

validum nihilo-

minus ex prseformata doctrina argumentum contra illam sententiam
perseverare contendit.

Tum

subdit

:

«

Qua

in re,
;

si licuit

D. Thom^e

ab Aristotele et Alensi prgeceptore suo discedere
potest ab

nobis etiam concedi
aliis

eodem

S. Doctore,

bona ejus venia, cum plurimis

theologis ac philosophis dissentire, preesertim
tiayn
,

cum hanc

ejus sentenquse

prgeter

ipsius

auctoritatem

,

nihil probabilem faciat,

multis iisque firmissimis expugnatur argumentis. In scientiis

autem

ET DELIGENDIS OPINIONIBUS PLUS

,

VEL IPSO JUDICE

S. ThOMA., RATIO))

NUM MOMENTIS, QUAM
Aurea prorsus verba
inscribenda!
,

CUJUSVIS AUCTORITATI TRIBUENDUM EST.
et

summis scholarum omnium parietibus

XV.
Ne vero
gerit,

recentiores
S.

quidam,

apud quos zelus

scientise
;

vices

Tiphanum

Thomae indigne calumniari clamitent
,

quum

illum videant sententiam

preecipuas rationi prse auctoritate
,

humana

partes in philosophicis scientiis tribuentem

Angelici Magistri calculo
I.

confirmare; verba S.

Doctoris ex

I.

p.

q.

art.

8.

eruta profe-

ramus; quibus lex

in universa

Summa

Theologica sanctissime ser-

vanda

sancitur.

«

Sacra doctrina hujusmodi auctoritatibus (philo-

sophorum,

etc.) utitur quasi extraneis

argumentis

et

probabilibus.

XXVllJ

Auctoritatibus
necessitate
Ecclesise

autem

canonicse

Scripturse

utitur

proprie

et

ex

argumentando; auctoritatibus autem aliorum Doctorum
arguendo ex propriis, sed probabiliter. Innititur
Prophetis factae qui libros
si

quasi

enim

fides nostra revelationi Apostolis et

canonicos

scripserunt,

non

autem revelationi,
(in

qua

fuit

aliis

Doctoribus facta. Unde dicit Augustinus
cap.
1.

ep. ad

Hieronym. 19.
qui canonici

prop.

fin.)

:

Solis eis

Scripturarum

libris,

appellantur, didici hunc timorem

honoremque deferre , ut nullum

auctorem eorum in scribendo aliquid errasse firmissime credam. Alios

autem

ita lego

,

ut quantalibet sanctitate doctrinaque 'praspolleant
ipsi ita sense^mnt [vel scripserunt). »

non ideo verum putem quod

Verum enim vero si hujusmodi lex vel in theologica gistris Thoma et Augustino, a quo prior eam didicit,
fecto

doctrina,

ma-

jure obtinet;

quid de philosop)hica disciphna existimandum putamus? Hanc protunc

primum methodo ab Aquinate
;

proposita

et

inculcata

tractabimus

quum

,

« cujuslibet Doctoris quantalibet sanctitate
cc

doc-

trinaque prxpollentis » auctoritate prolata,

non ideo verum pusi coelesti

temus quod ipse
tione edoctus

ita senserit vel scripserit. »

Imo

revela-

perhibeatur, haud ideo ipsius auctoritas
erit,

auctoritati

Prophetarum vel Apostolorum exaequanda

aut argumenti ad

certitudinem in nobis gignendum apti loco habenda. Quibus preeclaris
verbis Angelicus Magister videtur preeoccupasse

quorundam argusapientiee

mentum quo

ipsius doctrina, divino veluti obsignata sigillo, propo-

nenda aliquando erat tanquam theologicee ac philosophicse
jus ac norma.

XVI.
Quse

quum adeo
jam

rata sint ac certa in Aquinatis doctrina;, ec-

quis inveniri

possit qui in disciplinam B.

Thomse

se totum mi-

nime conferat? Quis vero subscribere detractet formulse a SS. DD.

Leone XIII propositae

:

«

Thomee sapientiam ab ipso Thoma repetaaliis

mus ?
tum

»

Quam
:

verbis vix

proferre

jam diu me
»

audistis

,

egregii

Canditati

«

Thomam

ex

Thoma

interpremur.

parallelis queestioni enarrandee locis,

Ex Thomee scilicet tum maxime methodo ab

ipsomet tradita atque ad veram scientiam comparandam aptissima.

Hac enim methodo

scientificus ipse
,

Aquinatis spiritus continetur,

quem

si

forte neglexeris

angelicse doctrinee litteram vel nullatenus

assequeris, vel vix
assequaris

mortuam; atque utinam non etiam mortiferam

XXIX

Profecto

si

preefatam

methodum adhibuissent

illi

uetatis

nostra;

scriplores qui

multam

angelicte doctrinso in scholas reducenda) ope-

ram navdrunt,

proeclara ad difficiliores Aquinutis sentenlias

enodan-

Cum, re quidem vcra si perpaucos excipias, vix aliud effecerunt quam versiones plus minusve accuratas, sive latiua sive vernaculis linguis exaratas in quibus dum qua;
das volumina edidissent.
: ,

latent in Angelico magistro,

profeclo

minime paLent; plura contra

qua) patent in

illo

,

Sccpe ac penitus latent.

Qua quidem agendi

ra-

tione nihil magis exitiale in preestantissimam potest doctrinam D. Tho-

mee excogitari.

Jamdiu enim

insidet

muitorum animis sententia
nullaque

adversse etiam scholoe artibus firmata, philosophicam Aquinatis sa-

pientiam nulla donari posse evidentia,

scientice

propria
et

demonstratione muniri; auctoritate tantum posse suaderi,

coeco

quodam

excipi fidei obsequio.

Pluribus vero egregise doctrinse viris philosophica systemata diu-

turno ac sincero examine versantibus atque conferentibus contraria
prorsus incessit persuasio.

Quam persuasionem
ex pluribus

in

animos vestros

deducere conatus sum
conventibus,
cuit,
et

in primis Academii^e a S.

Thoma nuncupatse
conjicere
li-

quemadmodum
inutiliter.

indiciis

haud omnino

Philosophica enim Aquinatis doctrina,
,

pro varia quaestionum indole
ssepius fcecunda placitorum
,

solidis

semper

innititur

argumentis

et

quibus

eetas recentior superbit,

semina

prsecontinet.

Metaphysica insuper theoremata nunquam cum phy-

sycis problematibus temere in

unum

conflavit praeceptor Angelicus,

quemadmodum
S.

videre est in opusculo ad Magistrum Philippum « de
»

forma mixtoimm

conscripto.

Quod

si

hac ratione philosophica
cur reformidet recentiora

Thomse sapientia pertractetur,

nihil est

philosophiee systemata vel novas provectiorum scientiarum natura-

lium non solum hypotheses, sed etiam doctrinas. Quinimmo

cum

his

mira consensione conspirare videbitur; ut, magna ex parte, egregie

quidem demonstravit R. P. Tilmannus Pesh
rime edito
,

S. J, in opere (1) nuper-

quo vix aliud praestantius vulgari potest ad cosmologicas

Aquinatis theorias illustrandas et omni adversus naturales scientias

pugnge suspicione liberandas.
didati; a

Verum ad Tiphanum regrediamur, Canillius

quo longius fortasse digressi sumus. At

methodus

in

tradenda Aquinatis doctrina erat exponenda, atque ipsius Angelici
Doctoris auctoritate

commendanda.
secundum

(1)

Institutiones Philosophige Naturahs,

principia S. Thoraa? Aquinatis.

XXX

XVII.
Hac itaque mente ad doctrinam de Hypostasi enucleandam accessit Tiphanus. Ordinem vero dicendorum ad demonstrationis efficaciam
et
ita

ad doctrinae perspicuitatem plurimi faciendum esse optime ratus
dispustationem digessit, ut multam
totis

prioribus xvii. capiti-

bus in apta Hypostasis definitione tum exponenda, tum vindicanda

operam navaret.

Tum

de hypostasis intrinseca

et objectiva

ratione

sermonem
institutse

arripit,

illumque protrahit ad caput XXI. in quo totius

doctrinee caput, veluti legitimum analysis in prsecedentibus capitibus

corollarium

,

tandem proponit

:

Hypostasim nempe

et

Per-

sonam a natura
doctrinam
,

singulari et integra ratione tantum distingui.
,

Quam

a Patribus erutam

Incarnationis mysterio declarando

prorsus sufficere tum omnigenis demonstrat argumentis ab auctoritate

Patrum, ab analogia

fidei

atque a ratione deductis; tum ab adver-

sariorum cavillationibus tuetur. In Doctorum auctoritatibus versandis preecipuus
fit

Angelico Magistro locus

totis

quinque capitibus,

vigesimo sexto nempe, vigesimo septimo, trigesimo tertio, trigesimo
quarto ac trigesimo quinto.

Doctrina distinctionis virtualis tam firmiter prgestituta

,

ad realem

Hypostasis a natura singulari quidem et integra distinctionem ever-

tendam transgreditur Typhanus; indirecta quidem,
efficaci ratione

at

non minus

preeformatam sententiam confirmaturus. Quod cum

pluribus efficiat argumentis; illud in primis notatu dignissimum existit,

quo demonstrat (cap. XXXVII)

«

Subsistentiam re aut modaliter a

natura diversam

cum mysterio Incarnationis non posse consistere. » Omnes enim probe sciunt oppositse sententise rationem , seu potius
extitisse impossibilitatem fidei

occasionem , potissimam
tione aliter explicandae.

de Incarna-

In adversarios
dialecticse

phanus; quod

est

supremum

argumentum retorquet TipugnsB magisterium. Quoniam

vero, ut majorem proprise doctrinee fidem conciliarent atque ipsius
incolumitati melius prospicerent theologi, modalis distinctionis patroni,
(a

novam

et antiquis philosophis
ipsi dicti

inauditam
in

Modorum doctrinam
quin

quo Modistss

fuerunt,)

metaphysicam induxerunt;
accu-

hujus doctrinse refutationem preeterire non poterat Tiphanus,

exitum causse a se susceptee ac
saretur.

tot curis protractee neglexisse

Modorum enim
;

doctrinse usus erat

maximus
,

in qusestione de

Hypostasi

imo

,

ut facile demonstrat Tiphanus
,

erat unica tantse no,

vitatis excitandse ratio

profecto neque necessaria

neque

sufficiens.

XXXJ H6ec vero disputatio producitur a capite xl. ad caput lx. iNe tam

longa de Modis intercedens disputatio,

vitio

ipsi

verteretur, cavit
et

Auctor

his verbis

in pnefatione

Lectori Candido
in

Erudito cons-

cripta. « Si quis

demum meo hoc
in

libro id

viluperandum putet,

quod cum de Hypostasi tantum
multus tamen fuerim
consilio id fecisse sciat.

et

Persona tracLare proposuerim,

excutienda
ut

modorum

doctrina

,

is

eo

me

Primum,

multorum precibus hac
a

in parte

facerem

satis.

Deinde, quod hodiernae philosophiee ac theologiee pars

non exigua
aptius,

in ilUs

modis occupetur, vixque

\lllo
^

me

loco de

iis

quam

ubi de

modorum omnium principe
existimavi.

subsistentia age-

retur, tractari posse

Postremo ne
iis
,

tales

modi, indicta
in

caussa, condemnati dicerentur, atque ut

quse a

me

utramque
,

partem allata sunt

,

a te, benigne Lector, cognitis et perspectis

tanquam prudens
pronuntiares. »

et eequus arbiter

de causa tota melius certiusque

XVIII.
Prseterea ratio

conscribendi

commentarios seu

monographias

quo genere continetur prsesens Tiphani opus, non uno capite ab
his legibus

distat

quibus tractatus ac
arti

libri reliqui

reguntur. In

illis

enim vix
ac,
et
si

ullus

est

locus.

Qusestionis

quaquaversus agilandse

fieri

possit,

fmiendee ratio est tota scribendi occasio simul

norma. Quare cum nova modorum doctrina maximam sententise
demonstrandse
difficultatem
inferret;
libri

a Tiphano

penitior

illorum

discussio negligi

non poterat quin ipsa
Personse

editi ratio corrueret.

Hypostasis et
collocata
in cap.
;

forma,

seu ratione objectiva,

in

tuto

Tiphanus de utriusque proprietatibus breviter
in

disserit

LXL, tum

subsequenti theologica quaedam corollaria ex

preemissis

proprietatibus deducit. Diversas

Hypostaseos sive sim-

plicium sive compositarum species enumerat cap. LXIII.

Duo

quae

sequuntur capita quaestionem de compositione Hijpostasis Christi in
scholis

vehementer agitatam conficiunt. Reliqua, a LXVI. ad

LXXL,

capita varias qusestiones potentise Dei absolula^,
curiosi
prseteritge
eetatis

cujus erant valde

theologi, penitius scrutandse plus minusve
et digne.

aptas pertractant, sobrie tamen

Tum

capite

LXXII, ne

videatur ordinis in proposita disputatione servandi oblitus; Auctor
colligit

brevem illationem fere omnium, qusR hoc opere continentur, ex uno principio et ex una definitione Hypos«

Summam

et

tasis.

h

Caput LXXIII. idemque ultimum inscribitur Epilogus.

XXXIJ

XIX.
Stylus, ubique perspicuus
cilibus
sit

oportet,

et

in

argumentis

diffi-

maxime. Perspicuitatis
fateor,

in

sermone parum sollicitum

extitisse

Tiphanum
occurrunt;

imo

profiteor.

Phrases obstruncatse non semel

periodi inversa syntaxi ductse et fallaci interpunctione

distinctae saepius,

quam par

sit,

lectoris oculos retardant

animumque.

Quam
ritate

negligentiam eo Hbentius incuso, quo video ipsam ab obscu-

idearum minime profectam.

Idearum

e contra perspicuitas

mira sermonis obscuritatem

ubique transverberat. Ex animo ad
styli

exitum nimis festinante, quae recensui^
picor et credo.

menda

derivasse sus-

Quamobrem

sinceras, egregii Candidati, D. Josepho
in Galliis vulgatori, gratias habeatis,

Drioux benemerenti D. Thomse
qui

multam
,

in edilione hujus operis

curanda operam posuit ac

dili-

gentiam

tantam vero religionem ut ne unius quidem verbi immusibi licitam arbitraretur.

tationem

XX.
At
sitae

nitidioris

styli

defectus doctrinee in theologico opere propovalet. Istud vero

meritum imminuere nequidquam
ut

tantum nun-

quam dixerim,

omnia

et singula doctrinse capita

a Tiphano pro-

pugnata probanda penitus asseram. In minoribus doctrinee capitibus
peccasse Tiphanum, raro tamen, concedam ultro ac sponte. Ipsum
erroris arguit sua

quidem

eetate

Dionysius Petavius [Dogfn. TheoL,
,

de Incarn.,

l.

VI.)\
J. in

itemque, anno superiore

Aloysius Fernandus

Stentrupp S.

OEnipontana Universitate sacrae Theologise prse-

clarus professor [De Verbo Incarnato, praslectiones dogmaticse)^

quod
fun-

minus recte senserit de composita

Christi

Persona.

Verum

damenta ipsa quod
lis

attinet operis,

quse

duo sunt,

et duplici rea-

tum

subsistentise

tum modorum prsesertim substantialium a
negatione continentur;
doctrinse
nulli

substantia prima singularisque distinctionis

Tiphanum non modo
deinceps
optimis

errori

obnoxium, sed potius

quibusque theologis probatissimae instauratorem
est,

fateamur necessum

Candidati.

Ac de
ut
patebit.

subsistentia

quidem nulia potest esse hodiedum dubitatio
auctoribus
in

duobus

vel

tribus

exemplum

prolatis

cuique

R. P. Josepho Kleutgen,

in

Angelici Magistri doctrinis
Is

vindicandis vix alium eequalem protulit aetas haec nostra.
est qui, licet

vero

primum

sententiffi

realem subsistentise distinctionem

XXXllJ

asserenti

adhsesisset,

re

tamen
«

maturius

perpensa

in

negantem

sentenliam his verbis conccssit.
inter

Propugnatores

realis distinctionis

naturam

et

hypostasim
tali

confiteri

solent a philosophia nullas

apodicticas rationes pro
et

distinctione, nullas contra subministrari,

propterea solum

eam

retinent

quod necessarium
res

doctrinaj
si,

fidei

consectarium
etiam
Christo

eis esse videatur.

At

non

ita se

habct,

admissa

sententia

distinctionis

virtualis,
sit

explicari

potest

quod

in

humana natura

integra

et

propria tamen personalitate

careat. Quoniam autem id ostensum supra fuit ex solutione difficultatum concedendum est quod hypothesis distinctionis realis
,

CARET OMNi FUNDAMENTO.

»

[Von Erloser

n. 136. seqq.)

Nominare
<(

etiam liceat, honoris causa, P. Fr.

Thomam
,

Zigliara,

quum

Sum-

mam

Philosophicam

»

conscriberet

nondum amplissimo Patrum

Cardinahum Collegio cooptatum. Qui muita quidem ex Cajetano
profert ad realem

Hypostasis a natura distinctionem insinuandam;

sed

unum tantum textum

ex ipso Aquinate

citat

in III.
I.

Sentenp. 332).

tiarum ad Cardinalem Annibaldum

[Summa

Philos., tom.

Verum,
scripta,

venia sapientissimi scriptoris, textum istum discutere neque
licet.

vacat, neque

Desumitur enim ex opere inter spuria
criticorum sententia, rejecto
(1).

S.

Thomee

communi

Tertium addere

condecet ex eadem Dominicanorum familia P. F. Albertum Lepidi
in

Lovaniensi CoUegio studiorum regentem, ingenii et eloquii feh-

citate

nemini secundum,
«

scientifica

vero animi moderatione inter
» (vol.
,

suos facile principem. In
2.

Elementis Philosophix Christiame
sententice

pag.

194)

postquam utriusque
intellectu

probabilitatem

imo
nota

distinctionem virtualem

faciliorem

agnoverit

:

in

paginse subjecta hermenenticam
instituit. Perspicuitatis

de mente S. Thomse queestionem

gratia plures Aquinatis textus qui pro hac

controversia adduci possent in quinque distribuit classes, atque e

quatuor prioribus
diserte fatetur;
art.
1.

nil

posse in favorem realis distinctionis deduci
:

tum
et

subdit
art.

« 5.
si

Ultimo D. Thomas

in

3^

p. q. 4.

ad

^*^"^.

2,

presse ac propria significatione su-

mantur

heec verba, quibus

asserit

quod,

si

Christus

assumpsisset

naturam angelicam vel naturam humanam cum propria personalitate,

personalitas

angelica vel

humana

debuisset destrui et cor-

rumpi^ videtur dicere subsistentiam esse

modum quemdam

posi-

tivum, ab essentia individua realiter distinctum; quod enim cor(i)

Confer tom. 22. Operum S. Thomae, in prsemonitione ad Lectorem. Parmee,

Fiaccadori.

XXXI

rumpitur vel destruitur, altero manente,
realiter

est

aliquid

positivum,
»

distinctum ab
S.

eo,

a

quo per corruptionem separatur.

Verum ne verba
Etenim
«
S.,

Doctoris « presse et propria significatione »
(q.

sumantur, vetat ipse textus nobis objectus
Doctor

4.

art. 2.'ad
III

3™.).

non suam

,

sed

Innocentii
»

sententiam

Persona Verbi consiimpsit
:

humanam naturam
quod

expendens ani-

madverlit

«

consumptio

ibi

non importat clestructionem alicujus
aliter esset.

quod prius

erat, sed impeditionem ejus
esset

Si

enim

humana natura non
utrum

assumpta a Persona divina; natura humana
si

propriam per^onalitatem haberet. » Quod
illa

P. Lepidi scire cupiat,

personalitas

,

positivum realiter a natura

quam impedivit Verbi persona, sit aliquid humana individua et concreta distinctum
proxime praecedentem ad 2"™. ejusdem
«

se referat ad responsionem
articuli, ubi S.

Doctor

ait

:

Ad secundum dicendum, quod

naturge

assumptge no7i deest projwia personalitas propter defectum ali-

cujus quod ad perfectionem humanse naturse pertineat, sed propter

ADDiTiONEM ALiGUJUS quod
unio ad divinam Personam.

cst
»

supra

humanam naturam, quod
dici

est

Quid clarius in rem nostram

aut

humana esset positivum quid etsi minimum jam aliquid defirealiterque a natura distinctum personalitas humana deesset /3ro/?/er ceret in natura assumpta; jam
exoptari posset? Si enim personahtas
,

;

defectum alicujus; quamvis per additionem alterius suppleretur
defectus.

ille

Qui dicendi

modus quantum
est qui

distet

a verbis S. Thomge
isto arti-

modo
culo

prolatis,

nemo

non

viderit.

Quamobrem ex

nedum

objectio ulla in Tiphani sententiam deducatur, valida

contra suboritur confirmatio.

Quid vero respondebimus, Candidati, ad ahum textum a prsecedentis articuli responsione ad 2. depromptum? Dicemus primo
S.

Thomam

exponere doctrinam aliorum qui ideo Angelum non posse

a Verbo assumi ajebant, quod tunc personalitas Angeli
stens corrumperetur. Angelicus Doctor hoc
ita

jam

prgeexi-

responsum minus aptum

ostendit

:

«

Potest enim Deus producendo novam angelicam

naturam

copulare
ibi

eam
in

sibi

in
»

unitatem

personoe,

et

sic

nihil

prseexistens

corrumperetur.

Quis non videt hanc S. Thomse

animadversionem

Doctores ab ipso commemoratos eo contineri
«

responsionum genere quae
scholis

ex dato

et

non concesso ,

»

ut

in

dici solet, repetuntur? Cujusmodi responsiones frequenter

adhibentur,

quum non

vacat adversarii doctrinam data opera refu-

tare, sed preestat breviter conficere ex ipsius principiis, etiam per

hypothesim datis, non sequi consequentiam ab ipso derivatam

:

in

XXXV
casu impossibilitatem Angeli assumendi a Verbo.

Hac autem mein

thodo

usum

fuisse S.

Thomam

patet ex

2''.

responsioue articuli

eadem

qutestione immediate

subsequentis et superius recitata;

nisi

quis eo usque progrediatur ut asserat D.
personalitate, aliterque de

Thomam

aliter

de angelica

humana

sensisse circa realem utriusque

a propria natura distinctionem; atque de prima affirmasse distinc-

quam negat de secunda. Verum P. monstro quam vero similioribus subterfugiis miramur, Canditati, quomodo responsio ad
tionem
inter

Lepidi

abutetur.
2"™.

nunquam his Hoc unum
media,

secundi articuli,
objectos

duos textus

a

proeclaro

philosopho

nobis

ipsius oculos effugerit.

Hle enim textus, in hac controversia vere

fundamentalis,

si

P°™. Lepidi
fuisset;

minime

latuisset,

nunquam
« »
,

illud

arguet

mentum

molitus

cujus

medius terminus

destructio

corriiptio presse ac

propria significatione sumpta

supponit perdeesse in doc-

sonalitatem
trina D.

,

angelica?
«

humanoeve naturas propriara

ThomfE

per defectum alicujus quod ad naturse per».

fectionem pertineret
destructio

Nam

sine hujusmodi defectu corruptio
«

et

nedum

sit,

ne concipi quidem potest

presse

et

proali-

pria significatione ». At S.

Thomas

e contrario per

additionem

cujus, omni excluso defectu, naturee a Verbo assumptse propriam
deesse personalitatem affirmat.

Ergo ex

his

secundo colligentes quid futurum fuisset

in hypothesi

qua Verbum angelicam naturam propria personalitate prseditam
assumpsisset
;

dicendum

est

juxta principia D.

Thomae, genera-

tionem potius
tionem
fore

quam corruptionem,
.

positionem potius

quam

destruc-

obventuram Angelica enim personalitas
«

in illa

quo-

que hypothesi desineret non
ad
naturse

per defectum alicujus quod pertineret
additionem alicujus quod
,

perfectionem, sed per

est

supra illam
«

naturam.

»

Ergo nulla destructio

corruptio
:

nulla

presse et propria significatione » esset pertimescenda

nisi quis

item

jam vereretur ne, duabus
«

unitatibus binario

numero ad quaet

ternarium
peretur

conflandum additis, binarium destrueretur
destructione et corruptione proprie
dicta! »

corrum-

Omnem
textus
,

profecto dubitationem seposuisset R. P. Lepidi,

si

reliquos

et prsecipuos quidera
iis

atque ex genuinis S. Thomse operibus

derivatos,
citat

addidisset quos in quinque classes distribuit. Plures
;

Tiphanus

prsecipui vero videntur
l\l.

duo textus Aquinatis ex pro-

priis in
«

Magistrum commentariis.

Sent. dist. 5. q. 3. a. 3. ad 3.
et in

Dicendum quod separatio dat utrique partium totalitatem,
;

continuis dat etiam utrique esse in actu

unde supposito quod homi-

XXXVJ

nem

deponeret (Verbum), subsisteret

homo

ille

per

se in

natura
III.

rationali, et hoc ipso acciperet rationem personad. » Et iterum
dist. 6. q.
1. a. 2.

ad 5. « B.oc quod facit conjunclum ex anima
et

et

corpore esse

hominem , non est prseter animam
;

corpus et unionem

ALiQUiD posiTiVE
et

sed ex hoc ipso quod ipsum compositum ex anima

corpore non adjungitur alteri subsistenti ; in natura composita

sequitur,

quod conjunctum

sit

homo

(persona).

Unde

si

Ch?'istus

humanam naturam quam

assumpsit, deponeret, ex hoc ipso esset

HOMO ILLUD COMPOSITUM cx cluabus substautiis » (anima et corpore). R°. P\ Lepidi grati tamen esse volumus ac debemus, Candidati
quod sententiam ab Auctore nostro propugnatam nobilissimos in Dominicana Schola patronos habuisse profiteatur; Franciscum Victoria

Dominicum Soto cum summis omnium eetatum theologis jure conferendos. Imo Dominicum Soto, PP. Quetif et Echard in

nempe
opere

,

et

«

Scriptores
eetatis

Ordinis Vraedicatorum

»

asserunt

maximum
familia,

extitisse suee

theologum non modo

in

Domenicana

verum etiam

in ipso Concilio Tridentino,

ad quod convenerant ex

orbe universo theologi
Gravior superest,

omnium

prgestantissimi.

Candidati,

de

modis

difficultas,

seu potius

eequivocatio prorsus eliminanda.

Modorum,
et

ac preesertim substan-

tiahum, realem ab ipsa substantia distinctionem refutaturus Tipha-

nus apprime distinguit ipsos inter

accidentia.

realem quidem a substantia distinctionem,
clare

Horum enim et dummodo sint physica,

profitetur et viritim defendit ita

,

ut accidentia in sanctissimo

Eucharistice Sacramento seorsim a subjecto divinitus existere pluries
affirmet
in

cap. XLII.

Quam

doctrinam
;

his

coarctatam

limitibus

non omnes
sapiat.

fortasse complectentur

erroris

vero arguet

nemo

qui

XXI.
At enim insignium quorumdam theologorum judicia de Tiphano
prolata

jam

proestat audire, egregii Candidati. Dionysius

Petavius,

et religiosee famihce et singularis amicitise vinculo Auctori nostro

devinctus

,

his

verbis
[in III.

opus

«

de Hypostasi, »

tacito

scriptoris
7i.

nomine, laudat
«

de Incarnatione Verbi libro cap. 16.
principes
,

\).

Non appellabo nominatim partium
contentionibus.

uti

mos

est in scho-

lasticis

rationem,
istam, et

Sed unius (Claudii Tiphani) tantum habebo qui pressius nuper ac subtilius queestionem enodavit
in

vegrandem librum
»

hanc solam de Hypostasi controet

versiam insumpsit;
tione

vir sane doctus ,

non

sine honorifica

men-

nominandus.

XXXVIJ

Amplior
torii

in laudibus

Tiphani

extilit

Thoma.ssinus

,

inclytum Ora« Ilis

decus, [in libro

IIl.

dc Incartione Vcrbi cap. 21. n. 10.)

ducibus addicti

omnes

fere Theologi sunt crcteri,

E

recentissimis hanc
illus-

nostram scntentiam (de constitutivo Hypostasis) luculentissime
travit

Tiphanus cruditis sime, Societatis Jesu pra;stantissimus theo-

logus, libro de Hypostasi, cujus nobis copia

cum

huic

nostra;
illc

dissertationi

extremam

tum demum facta est, manum imponeremus.
illinc

Pauciora
theologis

e

Patribus delibavit, plura c Scholasticis acervavit
id accidit, ut hinc

:

commode

antiquorum Patrum

,

recentiorum theologorum accumularenur numerosissima testimonia et

unanimis utrinque consensio firmaretur. Rursus illam quidem copulse
hypostaticiB partem, quoe in eo est posita,

quod humanitas, non seor-

sim, non sua

sibi sit;

sed Verbo accedat, ejusque propria et veluti
fiat,

membrum

aut portio

hanc inquam partem Tiphanius copiosis-

sissime persequutus est; alteram

autem petitam ab immeatione atque
,

insessione superioris naturas in inferiorem, intactam preetermisit

quo

gravius in
tentos

eam elucidandam incumbere nos ex re fuit nec iis conesse, quoe non parce supra in id argumentum digessimus. »
,

Recentiorum theologorum encomia

libro Tiphani tributa recensere
in

neque vacat, neque opus

est.

Sunt enim

omnium

cognitione.

Maximo
tum

in

honore apud severiores sacrge doctrinse cultores habetur

tractatus « de Verbo Incarnato » ab

Em.

cardinali /. B.

Franzelin

editus,

quum dogmaticam

atque singulari doctrinoe

Romani cathedram teneret laude cohonestaret. Verum egregius Auctor
Collegii

repetitis vicibus profitetur

doctrinam de Personalitate

,

tanto plausu

exceptam
tanae

,

a libro Tiphani in proprium opus se derivasse. OEnipon-

Universitatis

Professor

HuGO Hurter

S. J.,

voluminibus
sit in

in

theologicsB juventutis gratiam editis prseclarus,

qua
«

Tiphanum
Dog<

mente atque sestimatione

,

et pluries in

eximio

Theologise

maticm Compendio

»,

et

nuperrime

in subjecta epistola

quam Paest.

risiensibus Editoribus

humanissimus dedit, honorifice testatus

Quee
dati;

quum ita sint, egregii Scholae Superioris Theologicee Candiunum restat ut opere, quod novis atque elegantionibus typis

excusum vobis a Pariensibus editoribus dicatur, diligenter utamini, tanquam exemplo ad imitandum proposito, in vestris studiis, mox
vero vestris etiam in elucubrationibus, quas, A. M. D. G. et amplio-

rem
terii

scientise sacrae

profectum, edetis supremam Theologici Magis-

lauream

relaturi.

Quod, auspicibus SS. Jesu

et

Marise Cor-

dibus, faustum vobis accidat universis et fortunatum.

XXXVllJ

A.

BERGHE ET

J.

TRALIN

CLARISSIMIS EDITORIBUS P ARISIENSIBUS,

Magno gaudio
editionem curare

excepi nuncium
libri

,

quo mihi relatum
i.

fuit

vos

novam

plane egregii, Tiphani e S.
,

de Hypostasi et

Persona. Fuit enim Tiphanus
illos

si

Petavium

et

Thomassinum summos

duumviros theologiee

positivee

audiamus, theologus sane doctus,

preestantissimus,

non sine honorifica mentione nominandus. Argu-

mentum vero quod tractavit summi est momenti ad illustranda maxima fidei nostree mysteria, augustissimge scilicet Trinitatis et Incarnationis. Quantum enim in iis declarandis pendeat a genuina
Hypostasis et Personae notione
,

nemo

est qui ignoret.

Porro

in

hac

deterrainanda felicissime solidissimeque est versatus auctor noster

duces sequens Sanctos Patres doctissimosque Scholse Theologos. Eo

magis autem laudandum
nostra setate etiam

est

vestrum consilium, quod prsesertim hac
circa Hypostasis et

theologi alioquin catholici

Personee notionem plus minusve erraverint non sine
fidei

damno

puritatis

catholicse.

Quare

in

magnum

scientiee

theologicse

commodum

cedet tanti operis editio, in quo collectum, illustratum, defensum

reperimus quidquid praecipui theologise sanioris coryphsei de argu-

mento tam

subtili

et

simul tam gravi

litteris

consignarunt.

Omnia

itaque vobis fauste in hac editione cedere spero ac confldo.

OEniponti 28 Oct. 1880.

H.

HURTER,

S. J.

XXXIX

R, P.
E

CLAUDII TIPIIANI

SOCIETATE JeSU SaCERDOTIS PrOFESSI
VlTA.

Claudius Tiphanus, vulgo Tiphaine, natus est anno R. S. 1.^71, oppido a Domina JVostra Virtiitum nuncupato (hodie A^ibervilliers) prope Parisios. Adolescentiam pietate ac litteris conspicuam exegit; tum vigesimum acsecundum annum assequutus, Societati Jesu nomen dedit anno 1593. Decimumquintum a suscepta religiosse vit» ratione annum vix attigerat quum solemnia Professorum vota nuncuTheologice deinde cathedras magna pavit. PhilosophicB primum ingenii atque eruditionis laude obtinuit plurium annorum spatio. Aristotele imprimis et S. Thoma delectabatur magistris, quorum doctriniE, vel in minimis sententiis, tanta institit rehgione ut vix latum ahquando unguem ab Aristotele in philosophicis, a S. Thoma in theologicis dogmatibus discedere pateretur. Qua in re memorise proditum est honorificum Nicolai Coeffeteau, Massihensis Episcopi eloquentice doctrinceque fama proeclarissimi Dominicanse famihoe ornamenti, de Claudio nostro teslimonium. Dicere enim solebat « Si unquam
in
; ,

,

:

Aristotelis vel S.

Thomee volumina deperiissent, universam eorumdem doctrinam in uno P. Tiphano inventum iri (1). » Quam sententiam verbatim placuit referre ut omnibus pateat quanta fuerit Tiphani in Aquinatem religio vel illorum arbitrio,

qui vitam in Angelici Magistri voluminibus versandis, ex voto concepto, integram insumunt. Neque enim deerunt qui operis de Hypostasi denuo excusi doctrinam levius attingentes, librum et auctorem tanquam Angelico Doctori adversos calumnientur. Tantam doctrince laudem prcestanti virtutum omnium, quotquot religiosum virum condecent, comitatu extulit Tiphanus. Singulari prorsus eluxit prudentia, qua factum fuit ut plurimis annis a schola abesse cogeretur et interea Collegiis Rhemensi, Mussipontano, Metensi ac Flexiensi preeesset. Imo Mussipontanse Universatis Cancellarius primum deinde Rector renuntiatus fuit. Egregii moderatoris partes adeo prseclare explevit, ut universse Provinciee Campanice cura ipsi demandaretur. Tam amph, tamque diuturni honores Tiphano stimulos adebant, ut quibus auctoritate preeficeretur, in religiosffi vitee paleestra longe anteiret. Assiduum ipsi, vel a primo tyrocinio, studium fuit in animi motibus extinguendis aut saltem compescendis.
,

(1) « Si Aristote et saint Thomas venaient a perir, on pourrait retrouver toute leur doctrine dans la tete du seul P. Tipliaine. »

xl

Mira in omnes, potissimum vero in adversarios, animi lenitate, beneficiis malefacta rependebat. Hinc « hominis omnium mitissimi » profectum est elogium quo apud omnes honestabatur. Faciles ad ipsum aditus et jucundi imprimis. Colloquia ut verbis et exemplis ad pietatem alendam aptis respersa, ita ab omni prorsus scurrilitate ahena instituebat. Qua quidem ratione magno, quo in animarum lucra ferebatur, zelo satis ipse faciebat; ajebat enim maximam christifidelibus religiosos viros adeuntibus utilitatem ex istorum colloquiis oboriri. Verum majores adhuc religiosi zeli partes vivo religiosse vitae exemplo explendas censebat. Quare tam intento ad singulas vitce suse actiones animo utebatur, tamque exactam etiam minimorum rationem a semetipso exposcebat, ut de Tiphano per jocum dictitarent ipsius sodales « Si unquam aliquando ullum peccatum esset admissurus, id puree malitiae tribuendum fore siquidem de omnibus a conscientia se fideliter prsemoneri ipse fatebatur. » Quamobrem, vel in ipsis fortuitis atque inopinis casibus animum suipsius compotem ac dominum prseseferebat Tiphanus noster ab omni vero terrestri affectione vacuum adeo ut, quum Campanise Provinciee Preepositus Parisios aliquando negotiorum causa venisset, noluerit ad finitimum Dominse Nostrse Virtutum pagum divertere et consanguineos plurium annorum absentia mcerentes solari. In D. N. Jesum Christum prsecipuo ferebatur studio et amore. Cujus studii et amoris pignus esse voluit ipsum de Hypostasi librum quem Jesu Christo tanquam « tenellum animi sui feetum primum offert ac commendat, quo illi simul et Auctori Jesus sit ac Servator. » Alterum a Filio locum Matri Marise in intimis praecordiis tribuebat Tiphanus; eidemque quotquot a Deo consequutus fuerat dona gratus referebat quare et alterum Virgini Deiparse opus de Ordine
,

:

;

;

:

inscripsit ac dicavit.

Quibus adeo praeclaris atque assiduis virtutum omnium exemplis effectum est, ut Claudius noster rerum spirituaUum Prsefectus in Parisiensi Professorum domo, rehgiosge vitge veteranis palente, junior adhuc renunciaretur anno 1613. Virtutum exercitationi perennes adhibe-bat comites philosophifE ac theologise disciplinas, Angelicum Doctorem hac quoqae parte imitatus. Bonitas quidem divina unus fuit ipsi in susceptis laboribus finis, et una spes. Eam vero tam alte insculptam mente animoque gessit toto vitae suse curriculo, ut, quum in extremo morbo dehrio laboraret, has voces « Bonitas Dei mei » plusqiiam miUies ingeminaverit. Quas dum adhuc obmurmuraret; ad Divinam Bonitatem detracto velo conspiciendam ipsius anima evolavit Senone, die 27 Decembris anno 1641. C. M. J.

inscribitur

Conferri poterit de Claudii Tiphani vita ac rebus gestis liber qui « L'Universite de Pont-a-Mousson par le P. Abram pubhee par le P. Carayon. Documents inedits concernant la Compagnie de Jesus. XXII, Poitiers, 1870.
:

JESU CHRISTO

UNICO DEI VIVI
ET

MARIJE VIRGINIS
FILIO

ORBIS UNIVERSI DOMINO
MUNDIQUE REDEMPTORI.

Ut

familiare parentibus est, quos sinu suo aliquandiu
filios,

blandiusque fovere
litteris
,

nisi commendatitiis instructos

non ante a

se ac

domo sua ablegare
et

;

ita ingenii

partus

mentisque liberos, seu libros qui procrearunt,

cum eos non minori studio quam parentes filios ubi dare
,

amore

complectantur

illos

luci et quasi

domo
in
vel
et

emittere visum fuerit, sic prospiciunt
tati,

eorum incolumilitteris

ut

sine

gratise

conciliatricibus

abire

vulgus

non

patiantur.
auctoris
solent;

Eos

itaque

,

prout
,

variae

operis vel

rationes

ferunt

dicare

variis

commendare
cujus

nunc maximo
non

et praepotenti Principi

nominis splendore,

tantum
viro

illorum

fronti

decoris aliquid,

sed prsesidii etiam auctoritate accedat;
,

nunc doctissimo sapientissimoque
probentur
ac

cujus

judicio
et

approbentur.

Sunt

qui

benefactori

amico, tam grati animi,
esse velint.
Alii

tum
in

amicitiae

monumentum

denique illorum nomine inscribi cures

piunt,

quorum

agitur

eo,

quod tractant, ar-

gumento. His aliisque plurimis,

bone Jesu, adductus

xlij

causis

,

tibi

tenellum hunc animi
illi

mei foetum primum
et auctori

offero ac

commendo, quo

simul

Jesus

sis

ac Servator. Te enim quis dignitate et potentia major,
cui data est omnis potestas in coelo et in

terra? Quis
plenitudinis
et

SAPIENTIOR EO, in quo sunt omnes
intellectus
,

divitioe

omnesque

thesauri

sapientice

scientice

Et cui cum Petro dicere licet; Bomine, tu omnia nosti. Cui amico aut benefactori plus debeam
ahsconditi'^.
,

quam
didit
libri

cum Apostolo loquar, dilexit me et traseipsum pro me ? Accedit quod ipse es prsecipuum
ei

qui

,

ut

argumentum qui in eo versatur potissimum ut sacrosanctam tuam Humanitatem doceat ex stupendo et
,

incomprehensibili

cum
sit

tua

Divinitate

commercio

,

in

bonis suis naturalibus detrimenti nihil accepisse. Itaque

cum

tot

nominibus

tuus,

etiam

si

quid in eo veri

est, si

quid eruditi, omnino a te datum est, qui gratise

et veritatis fons es

inexhaustus, de

cujus plenitudine

nos omnes accepimus.

Quod autem
,

in eo
,

meum (meum
Benignissime

appello errorem et ignorantiam)

ignosces

Jesu, et emendabis, tuique etiam amore ignoscent et tui.

Cumque
(Joan.

tu

,

via,

veritas et vita

,

certiores

nos feceris
te

17) quod hcec est vita oeterna, ut cognoscant
et

solum Beum,

qui missus es Jesum Christum

,

dabis

etiam ut te deinceps cognoscam amplius,

amem
,

validius,

colam religiosius, spes mea unica, solus, ac protectio
mea. Si
August.
oliloq.cap.l.
,

fide te inveniunt

qui ad

te

refugiunt

fidem da;

si virtute,
,
,

virtuiem; si scientia, scientiam, et fac boni•

'

-,.

tate et misericordia tua

mnnita, ut ubi tu es^ ipse

n

sit

aliquando.
Indignus ac
inutilis in Societate

tua

servulus tuus.

Claud. TIPHANUS.

LEGTORI GANDIDO ET ERUDITO

Vereor, mi
plus
tibi

lector,

ne mece hujus scriptionis

lectio

molestice

afferat

quam

voluptatis

duabus de
sit

causis.

Altera quod in multa sapientia multa

indi-

gnatio; et qui addit scientiam, addit et laborem;

quod a
ac

Spiritu sancto

jt;^r

Salomonem dictum

est

,

non de ipsa
vigiliis

studendi discendive difficultate , nec de curis,
diuturnis laboribus ad scientiam
riis
,

sed de ea animi molestia

comparandam necessaquw partam scientiam
ille

consequitur, atque ab ejus natura et excellentia oritur.

Hunc enim
et

dolorem animi magnus
,

Rex regum-

que sapientissimus

non

nisi post

comparatam multam
Locutus sum (in:

exquisitam rerum plurimarum cognitionem, sensisse

et

expertum

se ij)se diserte declarat.

meo dicens Ecce magnus effectus sum, et praecessi omnes sapientia, qui fuerant ante me in Jerusalem; et mens mea contemquit superioribus versibus) in corde
plata est multa sapienter et didici. Dedique cor
ut scirem
stultitiam.

meum
et

prudentiam atque doctrinam, erroresque
Statimque post subjungit;
et

agnovi quod in

his

quoque

esset labor et afflictio spiritus.
,

QuAM

Spiritus affiictionem

non contentioni animi
scientia

in

studendo, nec humori melancholico aut bilioso sapientis,

nec ejus arrogantice

,

si

qua turgeat a

,

sed uni
eo quod

adscribit sapienticB multitudini et

abundantice

:

(quce particula causalis est) in multa sapientia multa sit

indignatio, inquit, id est a majori et prcestantiori

rerum

xliv

cognitione frequentior
citur.

majorque animi impatientia nas,

Et qui addit scientiam
scientice

addit et laborem. Incre-

mentum enim

molestior doloris sensus conse—

quitur graviorque indignatio.

ETEmu pingendi
sonas
et quivis

arte prcestans, si (quod scepe accidit)
,

in ineptas imagines

aut egregius musicus in voces dis-

ewimius artifex in artis suce opera im-

perfecta incurrat;

eorum
illius

vitiis

longe gravius offenditur

majorique
musiccB

indignatione

commovetur,
ignarus.

quam

picturoe

,

artisque

Eruditi

grammatici

aures in accentu, aut syntaxi, peccari vix sustinent;

semperque sapiens
prohe
dicto

stulte,

prudens temere, probus im-

aut facto magis commovetur. Sic in quavis

facultate videas lihros

non paucos, quos cum imperiti

minusque

docti avide et
et

magna cum admiratione
iis

perle-

gant, doctiores quique
tiores,

ingenio atque scientia prcestanoffensi vitiis
vel
,

non
latent

nisi

cum

stomacho,

quce
et

alios

quceque ipsi in

auctorum

doctrina

judicio, vel ordine ac methodo, vel scrihendi explican-

dique ratione legendo deprehendunt.

Lib. IV

de Trinit. in
procemio

horum sis lectorum nuliher de horum genere sit, in qicihus peritiores non pauca desiderent. Neque enim tenuitatis mece conscius meo amplius aut etiam tantum dare possum ingenio, quantum alieno. Et cum Augustino sentio quam multa fiarmenta pariat cor humanum. 7 Et quid est cor meum, nisi cor humanum? Ahsolutum et perfecte elahoratum in unoquoque genere opus rarum
tu de
,

Vereor autem ne ut merOy ita et meus hic

-r,

,

,

.

est,

ac plerumque longe plura improhes
difficile

quam

prohes.

Perversi
Ecci, 1, 15.

corriguntur et stultorum infinitus est
est,

numerus,
et defectus

ait

Sapiens, hoc

ut

vertit Vatahlus,

quod depravatum

secundum Hcehreos est non potest corrigi

non possunt numerari.

xlv

Altera
princijjiis

7nolestice tuce

causa fuerit
iis,

^

quod

aliis

forsan

a nostris sententiis et contrariis

quihus insistiinus

imbutus pridem

et

informatus fuerit. Ut enim
et

omnium prima
diora sunt;
scepe etiam

nos magis delectant
,

quibus longo usu

Ami.
Polil. cap. 17.

assuevimus non solum notiora
ita insolita

sed etiam nohis jucun-

nohis ingrata, peregrina, ohscura,
:

molesta esse solent
insitce

et

jam
,

comprehensce

animo penitusque
tibus
alteri corpori

opiniones
et

novis sese offeren-

non minus ohsistunt
a coyisuetudine

repugnant

quam
,

corjms

locum suum suheunti. Beinde a natura,
,

ah hahitu
ille

et

quce natura altera
est
:

aut {id
Kvenus

ait)

acquisita est,

ahduci violentum

violentia

autem dolorem
Probi

affert, et tristis

semper
est

est necessitas.

TMttaph'
text. 6.

nihilominus

ingenii

rationum

momentis

cedere, cognitce veritati ohsequi, ejusque

cumque

amicitice et auctoritati prceferre.

honum cujusSanctum est,
Eth.i. cap. g.

inquit Philosophus,

veritatem amicis anteponere, recsed

tiusque oportere videtur pro ejus salute quemque,

maxime philosophos, etiam sua propria dogmata refutare. Cumque error, ut ait Augustinus quanta possumus cura cavendus sit, non solum in majoribus, verum etiam
,

iu Eachiridio

^^^'

in

minoribus

rebus

;

veritatis

amator semper cavere
,

dehet,

non solum ne decipiatur
sive

ipse

sed etiam ne
aliqua
falsa

alii in
,

fraudem inducantur, magni cujusdam viri
et

ratione
:

sive

auctoritate

a cujus hene inventis
,

recte

traditis
vitia,
,

recedere,
illius

aut ad ejus
et

si

quce sunt,

doctrince

amore

magna
est.

existimatione

accedere

cecque

turpe ac vitiosum

QuoD
lihenti

sicubi nos etiam errore ducimur, ah aliis docti
,

certioribusque

si

quas

hahent

,

rationihus persuasi
teste

animo resiliemus.
vitia

Cum

enim,

Platone , duo
improbitas.

inSophista

sint

animi

maxima,

ignorantia et

xlvj

pessimum ignorantiae genus
nescias.
Lib. III.

est

arbitrari ea scire quae

de Trinitate in
Proceiiiio.

Te tamen. candide lector, Auqustini et affectu et verois inomtum vehm, noli litteras meas ex tua opinione
'^

vel contentione,

sed ex divina lectione vel
Si

inconcussa

ratione

corrigere.

quid in eis veri comprehenderis,
at intelligendo et

existendo

non

est

meum;
Si quid
;

amando

et

tuum
nec

sit et

meum.

autem

falsi

conviceris, ersit,

rando fuerit

meum

sed

jam cavendo, nec tuum

meum.
consilii

Rationem autem
capite

mei

in

hoc opere hahes in
diligentia

primo ejusdem. In quo ea usus sum
affero
in
ipsis

ut

quce
^

testimonia

aliorum,

uno

aut

altero

excepto

auctoribus
locis

legerim; quamvis

errore

lihrariorum in eorum

ac numeris citandis

mendum

interdum
Si
putet,

irrepserit.

quis

demum meo
,

hoc in lihro id vituperandum
et

quod cum de Hypostasi tantum
doctrina,

Persona tractare

pro^oosuerim

multus tamen fuerim in excutienda mo-

is eo m,e consilio id fecisse sciat. Primultorum precihus hac in parte facerem satis. ut Beinde, quod hodiernce philosophice ac theologice pars non exigua in illis modis occupetur, vixque ullo a me

dorum

mumy

loco de iis aptius,

quam

uhi de

modorum omnium prin—
posse
existimavi.

cipe

suhsistentia
tales

ageretur,

tractari

Postremo ne
rentur,

modi, indicta causa, condemnati diceiis
,

atque ut

quce a

me

in

utramque partem

allata sunt, a te, henigne lector, cognitis et perspectis

tanquam prudens
Lib.i.DeccBio

et

cequus arhiter de causa tota melius
.

certiusque pronuntiares Arbitros autem, non adversarios
csse oportcre,

qui,

quod verum

est,

recte

judicaturi

sunt, sapienter monet Philosophus,

APPROBATIONES.
Ego
in

infrascriptus

legi

accurate tractatum de Ilypostasi

et

Persona a

R, P. Claudio Tiphano theologo doctore Socictatis Jksu conscriptum;

quo

niliil

ab orthodoxa

fide

alienum, aut bonis moribus contrarium

sed omnia Angelici Doctoris doctrinse apprime conformia et ad expli-

canda augustissimae Trinitatis ac Divinoe Incarnationis mysteria maxime
idonea offendi. Ideoque opus illud luce publica dignum judicavi.
in

Metis

Palatio Episcopali 24. Julii 1634.

M.

MEURISSE
et

Episcopus Madaurensis, Suffraganeus

Vicarius generalis Episcopatus Metensis.

Ego
evolvi

infrascriptus Doctor Sacrae Theologicae Facultatis Parisiensis vidi
et accurate

legi librum

,

cui

titulus

est
et

:

De Hypostasi

et

Per-

sona, ad augustissima

Sanctissimx Trinitatis

stupendx Incarnationis
Societatis

mysteria illustranda, R. P. Claudio Tiphano
theologo
nihil
,

Jesu doctore
,

ad

communem
fidei,

studiosorum utilitatem evulgatum

in

quo

contrarium

Ecclesiae, aut

moribus reperi

,

sed omnia

summa
1634.

eruditione plena, ac prselo digna judicavi.
die Maii 8.

Datum Mussiponti anno

F. G.

GALHAULT.

Ego
librum

infrascriptus
,

sacrosanctae Theologiae Doctor testor
:

me

perlegisse

qui dicitur

Declaratio ac defensio scholastica doctrinse Sanctorum
S.

Patrum Doctorisque Angelici
ab
et

Thomas de Hypostasi

et

Persona, scriptum

admodum
:

R. P. Claudio Tiphano Societatis Jesu doctore theologo
,

Mussipontanae Universitatis alias professore

Cancellario

,

ac

etiam

Rectore

quo quidem
,

in libro
et

,

non modo

nihil

deprehendi a
fidei

fide ortho-

doxa alienum

verum

maxime subtilem ad ejusdem
,

explicanda

praecipua quaeque mysteria doctrinam
solerti

summa cum

scribendi facilitate

perspicuitate

,

ac singulari

modestia conjunctam miratus

sum.

Datum Mussiponti
Praemonstratensis
,

in monasterio nostro

Sanct^ Mart^ Majoris

,

ordinis

die 28. Junii.

1634.

F.

HIERONYMUS NICOLAUS.

xlviij

FACULTAS

R. P.

PROVINGIALIS

PROviNciiE Campani^ Societatis Jesu.
Ego
infrascriptus Provincise

Campanise Societatis Jesu Provincialis

potestate mihi ad hoc facta a R.
lesco, facultatem concedo, ut

admodum

P. N. Generali Mutio Vitel-

haec Declaratio ac defensio scholastica doc,

irinx Sanctorum Patrum Doctorisque Angelici de Hypostasi et Persona

a

Patre Glaudio Tiphano sacrae Theologiae doctore composita et ab aliquot

ejusdem Societatis theologis approbata, typis mandetur. Datum Mussiponti 12. Aprilis 1634.

IGNATIUS ARMANDUS.

FAGULTAS
Ego

R. P.

RECTORIS UNIVERSITATIS MUSSIPONTAN^.
,

infrascriptus

Sacrse Theologiae Doctor

ac

Universitatis

Mussi,

pontanae et Collegii Societatis Jesu in ea fundati Rector, permitto
Declaratio ac defensio scholastica doctrinx Sanctorum

ut

Patrum Doctorisque
,

Angelici de Hypostasi et Persona, a R. P. Glaudio Tiphano

e Societate

Jesu
8.

,

Sacrse Theologise Doctore composita,

imprimatur.

Mussiponti,

Julii

1634.

LEONARDUS PERINUS.

»

>

»»»=;

.

NoN

erit

memoria
et futura

sapientis

similiter

ut

stulti

in

perpetuum,

tempora oblivione cuncta pariter

operient; moritur doctus similiter ut indoctus.
Ecclesiastx
ii,

16.

DE HYPOSTASI
ET PERSONA
AD

AUGUSTISSIMA SANCTlSSIMvE TRINITATIS

,

ET

STUPEND^

INCARNATIONIS MYSTERIA ILLUSTRANDA.

GAPUT

I.

Rationes suscepti operis , ejusque Utilitas, Dignitas,

MethoduSf
1
.

et Partitio.

SciENTiA DE Hypostasi

,

et solida est
,

,

exactaque doctrina de Sub,

sistentia et

Persona necessaria
,

cum Philosopho

ad substantiae

primae et particularis
et

quee,

auctore Aristotele, est

proprie ac principaliter substantia, perfectam cQgnitionem

maxime ens, tum
;

inPrad. cap
de sub. et 7

Met.

text. 7.

in primis

Theologo

,

ad dogmata

fidei

,

et prcecipue

ad Trinitatis et

Incarnationis,

summe ardua

et incompreliensibilia Religionis nostrse
,

mysteria altius penetranda, subtilius distinctiusque

cum opus

est,

exponenda,
illud

et contra adversarias

hoereses validius
et Sabellii

propugnanda;

quidem, contra pugnantes Arii

de Deo hsereses;

hoc vero, contra oppositos item Nestorii et Eutychetis de Christo
errores.

Eademque

scientia,

ad objectiones

et

difficultates

varias,

quas vel heereticorum versutia, vel humanse rationis imbecillitas
menti nostree
rit,
,

contra prgedictorum mysteriorum veritatem opposue-

et

ad multas tam Philosophicas
,

quam
,

Theologicas qusestiones

non

difficulter, ut patebit

expediendas

utilissima est. Itaque

Anade

in 6or,Yi
*^^P-

stasius Sinaita Patriarcha

Antiochenus haereticos quosdam Alexan,

drinos merito ridet et

carpit

quod de

fidei

dogmatibus

et

Hypostasi disputantes, quid esset hypostasis, ignorarent.

2
CausiB
suscepii opens.

LIB.

DE HYPOSTASI

2. QuAS ob causas suscepta a nobis nunc est hgec de Hypostasi et

pgpgona tractatio, Christo Jesu auspice, ejusque potissimum gratia
et

amore

,

ad sanctissimam
,

illius

Humanitatem

illibatam

,

et

natura-

lem ejus integritatem
illeesam
,

perfectionemque substantialem omni ex parte
:

inviolatamque defendendam

Si
,

quidem hoc
fieri

,

salva de

Incarnationis oeconomia catholica veritate
potest
:

potest, ut

omnino

Imo

aliter, ut opinor, esse

non potest, quantum ex Scriptura,

Conciliis, Patribus, et scholee antiquioris Theologis fere

omnibus,

ac prsecipue ex S. Thomee doctrina, denique ex plurimis ac tirmissimis rationibus, et argumentis colligere licet.

3. EsT enim Christus Dominus noster, ut habet
nasii,
D. Paulus.

Symbolum Atha-

non solum Deus
et

et

homo, sed

perfectus Deus, et perfectus
declarant, aiunt,

homo. Quod Concilia,
ad Heb.
2.

SS. Patres
nobis per

cum

cum Paulo
similem
quse peccati

et 4.

eum
;

omnia

(scilicet naturalia)
,

t

esse

,

absque peccato

intellige etiam

absque ignorantia

radix est;

Eorum verba, ac

testimonia referuntur plurima infra
Ille

Cap. 30. nunc hsec pauca tantum Lector prgelibabit.

prius, ut
nobis in

Deus opulentus, postmodum inops factus
Athanasius.

est,

et

homo
et

omnibus

similis

redditus est,

excepto peccato ,

inquit Athanasius
:

Damascenus.

tractat. 3.
lib.

de natura assumpta contra Apollinarem

Damascenus

de duabus voluntatibus. Si

Anastasius.

accepit, 7ion esset perfectus
stasius Sinaita sup. cap. 17.
et

quam homo , sed aliquid ei deesset. Et AnaOmnia qum hominibus sunt communia

naturalem proprietatem non

naturalia, nullique reprehensioni in nobis obnoxia, sicut docet

Paulus,

assumpsit;

ideo

ipsum in humanitate etiam perfectum
contra gentes

confitemur. Sed plura, ut dixi, postea de SS. Patribus.
D. Tlioraas.

4. QuiBus plane consentiens S. Thomas

ita loquitur 4.

cap. 43. Derogaretur perfectioni Incarnationis Dei Verbi, si aliquid
.

eorum,

qum

naturalia sunt homini,
sine peccato
nihil est,
,

ei

deesset.

Et Paulo post.

FIDES per omnia,
confitetur.
art.

Veriusque
2. et

similem eum nobis in naturalibus quam quod idem docet3. parte q. 4.
est

2.

ad

ab eodem fusius declaratum
211.
et

Opusc. 2. quod est
contra Grsecos et

Compendium
Armenos
cap.

Theologiee cap.
6.

opusc.

3.

Quod

natursei

assumptss Christi non deest propria
alicujus
,

personalitas p^ropter

defectum

quod ad perfectionem

naturx humange

p>ertineat,

sed propter

ADDITIONEM
est

alicujus

quod
5.

est

supra

humanam naturam, quod
S.

unio

ad divinam
et

personam.
S.

Maximus.

De qua unione loquens

Maximus Monachus

MarLyr

ET PERSONA. CAP.
Epist.
siinl

I.

'i

ad Nicand.
,

Episc.

eam

ait,

nUiil

corum

,

qux
Et

naturalia

Ixdere

siciit

nec naturas ipsas, tametsi has per se ipsas in
et

unum secundum
Hac unione non
potius

hypostasim cogit,
leedente
res,

conjunrjit,

paulo post.

neque

differentiam

carum, quin

accommodate ad ipsam appellationem nominis, in unum copulante, qu3S copulata omnino sine diminutione ac perfecte,
quae

secundum naturam
depravationem
ipsis,
,

differunt, in ea ipsa unione, sulva sunt

:

nullam

neque

confusionem

subeuntia

,

nec

in

substantiis
in re

nec in voluntatibus ,

nec in operationibus , nec
venit,
venit,

quapiam naturali. Et opusc. ad Marinum Discip. Non inquit, ut naturam adulteraret, quam ipse condiderat; sed
ut

naturam ex

toto

deificaret,

quam

ipse volens

bona voluntate

Patris, operante pariter Spiritu Sancto secum,
et

secundum unam
,

eandem hypostasim

copulavit,

cum omnibus

quse naturaliter

in ea sunt, prester peccatum.
et a priori,

Cujus rei rationem affert optimam
Et S. Leo
Pontifex seret

quam suo

loco referemus.

mone
in

1.

de Nativitate, Salva proprietate utriusque Substantix ,

unam

coeunte personam, suscipitur a majestate humilitas , a
,

virtute infirmitas

ab seternitate mortalitas. Et sermo.
est

8.

Utrique

naturse in suis proprietatibus permanenti tanta

unitas facta

communis, ut quicquid
ctum, quidquid autem
6.

ibi est

Dei non

sit

ab humanitate disjun-

est

hominis , non
et

sit

a Deitate divisum.
gratia

Et

certe

si

creata

supernaturalis
,

Dei

,

animam
quidni

nostram

ita perficit et sanctificat

nihil ut

ejus substantiam leedat,

aut ullum accidens naturale,
prsestet

et

inheerens ab ea excludat,

idem humanitati

Christi Dei Verbi

persona
Christi

,

ejusque

cum
,

ea ineffabilis unio substantialis ? Si eadem
ait

humanitas

ut

in Secreta

Ecclesia, Matris,

ex qua prodiit, integritatem non minuit, sed
et

'efNaiiv^^'
B. Virginis.

sacravit,

cur

illa

ipsa integra,

sine ulla

suoe

substantise,

vel

ullius su8e formae, aut actus naturalis
Filio

detrimento ac diminutione, a
,

Dei, in unitatem suae personse assumi

sanctificari

,

suaque

personalitate

propria destitui non possit, quantumvis personalitas

humana
possit

sit

quid reale et positivum?
et

Id licet
:

prima fronte cuipiam paradoxum,
et solide

impossibile videri

tamen rem esse
quae prsefamur.

veram,
statim

et intellectu facilem, et

summe probabilem omnes, credo,
paucis
,

intelligent,

vel

ex his

7. Etenim, ut praeclare ratiocinatur S.
citato.

Thomas opusc.

2.

supra

D. Thomas.

Hsec nomina, Persona, hypostasis et suppositum, integrum

LIB.

DE HYPOSTASI

quiddam designant,
quid totum
et

et

id^

quod per
alio,

se et seorsim
et

sumptum,
esse

est

integrum, proindeque persona

hypostasis,

cum

prop)ter conjunctionem

cum

interdum desinat
esse

integrum,

jamque
Suppositum
^^'^'toiius"™
et integri.

se

habeat ut ptars, desinit

hijpostasisj

aut persona.

Unde

in aliis a Christo hominibus unio quidem animss et corporis

constituit hijpostasim, et

suppositum , quia nihil

est aliud, prseter

hsec duo. In

Domino autem JESU
tertia substantia,
est

Christo, prxter

animam
qiids

et

corpus advenit
Christo

scilicet Divinitas,

quia in
et

non

ut pars, sed semper ut

aliquod totum
ineffabilem
et

inte-

grum, quod
in
et

sibi

naturam

humanam

per
,

quandam

unionem assumpsit, propterea picrsona

hypostasis

suppositum

Christo se tenet tantum ex parte naturae divinae;

anima vero
aut alia
ibidem
dist.

corpus trahuntur ad personalitatem personae divinse, adeo ut
Christo

in

non

sit

aliud suppositum,
aeterna
Filii

alia

hypostasis ,
et

persona,

quam persona
ad
5.

Dei.

Heec
3.

plura
3. et

S. Doctor, qui etiam in 3.
q. 1. art. 2.

dist. S. q. 3. art.

ad

6.

diserte

asserit,

quod

si

Verbum humanitatem

assumptam deponeret, ex hoc ipso , acquireret rationem suppositi
et personse
Personalitas

humange.
Christi,

8. Itaque Humanitas

contra

quam
et

plerique

putent,

pro pria

Personahtatem propriam acquirendo perdit,
Hypostases enim
alise

perdendo acquirit.
et Divinae,

perditur

et

personse,

cum

alice

sint increatee

acpin^iur?

creatse;

illce

quidem omnino incorruptibiles

et inseparabiles

sunt a natura divina, quod integritatem suam amittere nequeant.

Cum enim
fiat

sint

infmitee perfectionis

,

nulli

earum quicquam
quselibet

,

quo

major, accedere,
,

aut quo

fiat

minor, quicquam decedere pocontinet
:

test

totamque

divinse

naturse perfectionem

neque omnes simul sumptge sunt perfectiores una seorsim, nec una
Hypost. divinae

tribus,
C-

ut post Augustinum
S.

lib.

8.

de Trinitate
42.
art.

c.

1.

et

1.

IS.

inseparabiles

3. notat

Thomas
et

1.

parte q.

4.

ad

3.

Incorruptidivina, sive

a natura divina

\y\Q^

igitur sunt,
et disjuncLa

prorsus inseparabiles a natura
sive
alicui

sola,
in

a creata substantia,

conjuncta, ut

Christo, quia augmenti et decrementi substantialis sunt

omnino

incapaces.

stantia nullo

Verbum modo

enim divinum ab humanitatis
perficitur.

assumptse sub-

Majestati Filii Dei
:

corporea nati-

vitas nihil abstulit,
bilis

nihil contulit

quia Substantia incommuta-

nec minui potest , nec augeri. Inquit S. Leo Pontifex serm.
dist.

7.

de Nativitate. Et S. Thomas in 3.
se

3.

q. 2. art. 3.

ad

1.

Bonum creatum

habet ad increatum sicut punctum ad lineam.

ET PERSONA. CAP.

I.

f>

cum unius ad alterum
additum linex non
ditum
est
iJi

nulla

sit
:

proportio.
ita

Unde

sicut

pmnctum

facit

majus
eo

nullum bonum creatum ad-

persona bono incrcato facit melius. Deinde quia
et

Bem

omne bonum,
i^iropterea

in

est

ratio

tota bonitatis
in

omnium bono~
additio fieri

rum,
potest.

nullius boni,

quod

eo

non

sit,

9. CREATyE vero hypostases el personao corruptibiles
separabiles
perfectionis
,

siint, et
finitoe

Hypostases

a natura, ea remanente, quia substantise sunt

erquoi

raodis

ideoque capaces augmcnti,

et

decrementi substantialis.
et Lotaliiatem,

anaiura

Quibus duobus modis suam integrilatem,

suumque
.

nempe
^'^!^"'^'"''

complementum ultimum
sis et

substantiale

,

quod

est de ratione hyposta-

personse, amittere possunt,

nempe
una

Detractione, et Additione.

Non

secus ac numeri, qui addita, vel detracta unitate;
quse
8.

aut rerum

essentise,

sublata,

vel

adjecta
10.

differentia

pereunt,

ex
et
ei

Pliilosopho

Metaph. tex.

Etenim omne Totum finitum

integrum
inerat
,

in ratione totius perit,
ei

non solum ablato ahquo, quod
,

sed solum addito

ahquo

quod non inerat
c.

,

solaque ejus

cum

altero

conjunctione, ut ostendetur

23.

Omnis autem perquid integrum
:

sona, omnisque hypostasis totum
Prseterea terminus ultimus
ulterioris
:

quoddam

est, et

tahs

esse desinit, vel

sola adjectione

hypostasis autem est terminus ultimus.
Christi

Jam vero

humanitas personahtate propria caret, non primo
vel

modo, detractione, aut jactura formae,
aliis

modi ahcujus
,

realis in

hominibus

et personis

humanis

existentis

ut existimant plerisola Additione et
et Doctores scho-

que Tlieologi recentiores; sed secundo modo,
unione

cum persona

Verbi, ut ante S.

Thomam

lasticos antiquiores,

docent SS. Patres, apud quos nullum est ve-

stigium Subsistentise modahs, aut uhius entitatis reahs ab
nitate Christi exulantis
:

huma-

Imo contrarium

disertis verbis constanter
iis

asserunt, ut suo loco dicetur, constabitque plenius ex
quee deinceps uberius exposituri sumus.

omnibus

10.

H^c autem
gravissima

queestio

tum ob

ejus subtilitatem

,

tum propter
,

Q„anii
^''

excellentiam mysterii Incarnationis et dignitatem Personge Christi

cum
c.

sit

....
,

momenti

sibcepla

diligenti et accurata

disquisitione indiget. Ut
lib.

disputaiiu.

enim vere sapienterque admonet Cassianus
2.

1.

de Incarnatione

No7i mijio?ns est erroris

addere ,
dicitw\

Domino JESU C/msto impropria quam propria derogare. Quod enim de illo, non ita
etiam
si

ut est ,

honor videatur, injuria

est.

11. Pr.eterquam quod a paucis sive Theologis, sive Philosophis

b

LIB.

DE HYPOSTASI

etiam recentioribus hsec materia pro ejus dignitate, necessitate et
utilitate

hactenus tractata

est.

Nam
,

plerique Theologi

cum de

Tri,

nitate

,

aut Incarnatione scribunt

ubi de hypostasi et persona

ad

divinas expHcandas

agendum
Ex
falsis

est,

lectorem remittunt ad Metaphy-

sicam, eaque supponunt, quae sunt vel omnino falsa, vel non satis

probata et cognita.

autem

veritas, ex

obscuris claritas,
et ut

non magis, quam
dicunt,

e tenebris

lumen prodire potest;
non
est

vulgo

ex male suppositis

bene argumentari.
et

Nonnulli

qu8estionem perstringunt valde leviter,
etiam satis intricate.

perfunctorie

,

interdum

12. Ac

inter cseteros Cajetanus, vir alioqui et ingenio et doctrina
et S.

prsestans, de Theologia,

Thomse doctrina plerisque
milii

in locis

bene meritus, in hac materia
Admonitio

parum
iis

feliciter

versatus esse

videtur.
-j^

Cum enim
limine

,

ut constabit ex

quse postea dicturi sumus,

djeao.

.pg^

offenderit,

hoc

est,

in

Hypostasis ac substantiee

natura bene constituenda a S. Thomse sententia aberrarit, incredibile est

quam
,

seepe postea suis in tertiam

partem de Incarnatione

Commentariis
et

quamque
alienum,

violenter S. Thomge textum per se facilem

planum, in

eumque pravum sensum
et alii,

detorserit,

et

quam multas parum
ejus

probabiles in Theologiam sententias invexerit,

quas plerique postea Thomistse,

quod eas
ducti

S.

Thomae esse,
decepti,
exi-

Commentatoris nomine

et auctoritate

ac

stimarent, sine scrupulo passim defenderunt. Exempli gratia. Prgeter subsistentias relativas in

Deo

esse

quartam communem
:

et

abso-

lutam

:

Eam

esse
:

personam incompletam

In ea sola Incarnationem

fieri potuisse

Hypostasim Christi (quod antiqui omnes Theologi
:

dicere reformidant, et merito) esse compositam

Eam

esse, et dici

posse personam

humanam

:

Humanitatem

Christi existere,

nonsua,

sed Verbi divini existentia, et similes, quas a S. Thomse mente, et
a veritate remotissimas esse suis locis ostendetur.

13. Ex aha parte Philosophi plerique, ac Metaphysici, cum de
Subsistentia disputant, Theologos agunt, dicuntque
ejus
sive

cum
sive
:

Cajetano,

existentiam,

sive

rationem propriam,
cognosci posse

a

Natura
et

distinctionem ,

nulla via

naturali

Aristoteli
:

antiquis omnibus Philosophis fuisse
nisi esse

omnino incognitas
:

Jllas

non

ex mijsterio Incarnationis

colligi

Ex

eo haberi, subsistentiam

modum
tali

a Natura a parte rei
et

realiter, seu

modaliter diversum

:

Sine

forma

modo mysterium

Incarnationis , nec esse, nec

intelligi posse.

Quse omnia falsa, item et doctrinse S. Thomee con-

ET PERSONA. CAP.
Lraria

1,

7

esse

oslendeinus

:

imo vcro

l;il(!m
:

mrMlnm,
ita

Inr-iirnaiiorifjm

reddere impossibilcm evincerc conabimur

Lamcn

nl

(|ii;i'

difhiri

sumus omnia,
cL

cL Ecclesia3,

qua)

columna

veriLaLis esL,

dofitnLiorn'
,

Doctiorum judicio subjiciamus.
,

Nam

Contra ralionem, nemo soconlra Ecclesiam,

briiis

conlra Scripturam, 7iemo

Christianus ,
lib.

nemo

pacificus senserit, ut ait Augustinus

4.

de TriniL.
Personae

ca[).

6.
Meihodus.

14. QuAMVis autem propria3 Hypostasis

et

rationes,
,

cum

re
in

et

ratione a materia abstrahanl,

sinL

metaphysicai

quia

tamen

ordine ad Hypostases Divinas, qua^ non nisi fide ac Dei

revelatione nobis notse sunt, et ad Incarnationem Christique, Domini

Personam

distinctius

cognoscendam de
id

iis

praecipue disputamus; ea
et

utemur methodo ad

quod occurret explicandum

confirman-

dum,

ut raliones
et

et

probationes Theologicas,

cum

Philosophicis

conjungamus,
Theologicas ab

una cum qusestionibus philosophicis, non paucas
pendentes pertractemus.
12. Met.
^^^''

illis

In deligendis vero sententiis, et sequendis, aut deserendis aucto-

ribus consilium

sequemur Philosophi admonentis diligendos omnes,

adhserendum
t.

certiorihus.
illis

Neque ex eo quod, ut idem

scribit 2.

Met.

2.

Non solum

agendse sunt gratiee,

quorum

opinionibus quis

acquiescet; sed

illis
isti.

qui super/icie tenus dixerunt. Conferunt enim

aliquid etiam

Habitum namque nostrum exercuerunt,
videtur,

etc.

propterea existimandum est eos, a quibus dissentias, et quorum

dogmata

veritati,

ut tibi

parum consentanea improbes,
idem Judex

despici et contemni.
fideliter

Studemus tamen imprimis D. Thomoe; quam
,

ac feliciter, aut secus, qui Lector intelligens
erit.

idoneus

15. Tres autem
Prima,
quae

in

partes generales hoc Opus distribui potest.
capitibus

Partitio operis.

20.

primis

continetur,

in

Hypostasis et

Personge quidditate ac ratione propria vestiganda, declaranda, et

defendenda consumitur. Secunda agit de ejus distinctione a Natura,
a 20. Capite ad 59. In qua de Modis in universum pluribus necessario disputatum est, ut solide ac perspicue intelligeretur,

quomodo

Subsistentia
tiorura

sit

modus,

et

quomodo non

sit,

juxta doctrinam Recen-

quorundam de Modis.

Tertia vero, quae est a dicLo CapiLe 59.

ad fmem operis,

Hypostasis proprietates, et species exponit,

ac

nonnullas de ea quaestiones, et difficultates dissolvit.

LIB.

DE HYPOSTASI

GAPUT
De Nominibus Hypostasis,
1.
est,

II.

Substantije, et Subsistenti^.

Nomen
hypostasis
varia
significat.

Ut
quse

igitur ab ipso nomine exordiamur,

uTOdTafft;

vox grseca
Essentiam,

cum apud

Grsecos varia significet, videlicet,

Substantiam,

Personam, Basim,

Rem

solidam, et non apparenet

tem, fulcimentum, insidias, vini sedimentum,
jusvis liquoris partem
in

crassiorem cu-

imo subsidentem,
et

aliaque

hujusmodi;

a Philosophis de Substantia;

a Theologis

ac SS. Patribus de

mysteriis Trinitatis, et Incarnationis disserentibus communiter non
nisi
Controversia

pro Subsistentia

,

Supposito et Persona sumitur.
,

2.
fidei

Qu^ vox
de

Grseca, propter ejus sequivocationem
Trinitate
in

an ad dogma
esset,

olim de vi
et notione

sanctissima

exponendum
extitit

adhibendum

hypostasis in
mysteriisiidei.

necne,

magna oKm

Ecclesia
,

controversia,

non solum
:

Graecos inter, et Latinos Patres

sed etiam inter ipsosmet Grgecos
et

ut constat ex Basilio Epist.

41. 64.
1.

78.

Hieronymo
29.

epist.

57.

ad
c.

Damasum
5.

,

Rufmo
lib.

Ub.
c.

suee historiEe c.

Socrate Kb. 3,

Niceph.

10.

IS. aliisque scriptoribus Ecclesiasticis.
,

Nam cum
rei

uTcoaTacn;

Grsece

ut dictum est significet et
quse

oualav

,

id est,

quidditatem

seu

essentiam,
.5.

defmitione

expHcatur,

ut

apud Athanasium
69;
et

orat.

contra Arianos, et Epiphanium hseresi

Personam,

seu

substantiam

individuam,

et

singularem
scholse

per se ac seorsim existentem; ut notat Leontius
Actione 7. in Deo tres
accepta, erat hseresis
esse
:

de

sectis

hypostases,

liypostasi

primo sensu
hypostasi

Arii

secundo modo accepta, error erat Sabellii
et

unam vero tantum esse, unam in Deo
et operationibus distinctam et

essentiam
asserenTrinitate

Personam sohs nominibus,
initio

tis.
Hieronyraus.

Propterea hsec vox Greecis

Latinis Patribus,

in

declaranda, visa est

valde periculosa. Hinc
est,

illa

Hieronymi
esse

ad

Damasum supra

:

Quisquis tria esse, hoc
dicit,

tres

hypo-

stases, id est,

outjiai;

sub

nomine

Pietatis tres
tres

naturas cosi

natur asserere. Et paulo post. Taceantur
cet,
et

hijpostases ,

pla-

una teneatur

:

venenwn sub melle

latet.

ET PERSONA. CAP.
3.

II.

De qua

conlroversia Gregorius Nazianz. oral. 21. dc laudibus

Gregorius

Athanasii vcrsus finem ita scribit. Ciim essentia
stases

una ,

ct tres

hypo-

Nazianz.

a nobis jne dicerentur [quod alterum Divinitatis naturam,
,

alterum trium Pcrsonarum iwoprietates declaret)

atque eodem

quidem modo apud Romanos intelligerentur; cxterum, ob linqux ejus angustiam, et verborum inopiam, Hypostasim ab Essentia
distinguere noti posscnt,

coque factum

esset,

ut pro ea, ne tres

substantias
rent,
etc.

admittere viderentur , Pcrsonarum vocabulum induce-

Utraque parte

lenitcr

et

benignc accita, verborumque

sententia diligentcr et accurate perpcnsa,
reperit
,

postcaquam concordes

ncc ,
ita

quantum ad doctrinam,
negotium transcgit, ut

sidcntes,

modo inter se disnominum usum concedens,
ullo
in
63-/iYoi

rebus cos constringcret.
cap. 12,

Eadem

tradunt Anastasius Sinaita
lib.

Facundus Hermianensis

1.

cap. 3.

et

alii.

Plura de

hac voce, ejusque controversia vide
Christi 362.

apud Baronium ad annum
8. et 9.

num. 186.
prsedicti

et seqq.
,

Jacobum Sirmondum nota
Didacum Ruiz
lib.

ad

lib.

2.

Facundi

tota

fere

disputac.

tione 31. de

Trinitate.

Floravantium

1.

de Trinitate

2.

et

hb. 2. sect. de Persona in universum.

4. CuMitaque, ut notat Baronius ad

annum

Christi 372.

num. 53.
,

Baronius.

ex pluribus Orientalium sermonibus innotuisset Occidentalibus

in

eum sensum hypostasim
per se
ac

a Graecis accipi, ut significaret id quod

seorsum
,

subsistit,

nullamque huic voci
recepta
et

sic

acceptee
,

subesse fallaciam

ab

iis

ita

frequentata est

ut

in

Latinitatem frequenti usu transierit,
et Subsistentia.

eadem notione, qua Persona
exckidendam,
pro

Atque ad tollendam sequivocationis fallaciam, simulSabelliana
ouatav

que Arianam heeresim cum

sola natura et essentia, uttoWuiv vero pro natura

cum

proprieta-

tibus,

seu pro eo quod per se et seorsim subsistit, Graecis Lati-

nisque Patribus deinceps usurpari placuit. Unde Athan. tract. de
distinct.

Columna
ergo

3.

Aliud^ inquit,

est

Natura, aliud Hypostasis.

Si quis

de

divinitate

qumrat ,
trcs
:

Quot

confitearis

naturas

Rcsponde unam, hypostases vero

Quod

si

quis de Incarnationis
,

dispensatione interrogct, Quot naturas confiteare; Responde duas

unam

vero hypostasim
et

5. Paris periculi suspicione, eadem de causa,

ob similem

SubstaDtia.

sequivocationem Latina vox Substantia in mysterio Trinitatis declarando laboravit. Hgec enim

cum etiam apud Philosophos
et

,

alios-

que auctores accipiatur, nunc pro essentia

quidditate; ut

cum

10
Substantia

LIB.
definiiint,

DE HYPOSTASI
ratio

homonyma

Quorum nomen commune,
per se
subsistente,

vero sub-

dupMter
sumiiur.

stantiee diversa in Prsedicam. c. 1.

Alias pro hypostasi et persona,

geu substantia singulari

ut a Philosopho 5.
ait

Metaph.

t.

15. a D. Paulo ad

figuram substantise, ex
id
rei

veritate

,

et

FiHum Dei esse id est, personse Patris. Primo quidem sensu, una est in Deo substantia ex doctrina fidei
Hebrse. 1.

cum

,

est,

essentia,

non

tres

substantise,

ut

volebant Ariani

:

at

secundo sensu, tres sunt in Deo substantiae, id est hypostases,
Quosensu
dicant Patres
in

non una tantum, ut volebant Sabelliani. Tres enim
g^bgtantias
S.
, '

in

Deo esse
ad

Deo

scilicet relativas et

personales recte dici posse admonet
i i

esse tres

substantias.

Thomas

1. p.

q. 30. art. 1.

ad

1.

et qu. 9.

de pot.

art. 2.

9.

docetque pluribus Didacus Ruiz de Trinitate disp. 33.
Augustinus.

sect. 3. et 4.
lib.

itaque locutos esse SS.
Trinit.

Patres,

prsesertim
est

Augustinum

7

de

cap. 4.

Dictum, inquit,
:

a nostris Grsecis una

essentia,

tres substantise

a

Lati?iis

autem una

essentia vel substantia, tres

personse, quia
iiitelligi,

non

aliter in

Latino sermone

quam

substantia solet

et Hb. 8.

cap.

1.

Ideo, inquit dici tres Perso?ias vel tres
intelligatur

substantias ,
vel
Isidorus.

non ut aliqua

diversitas essentise, sed ut

tria

uno aliquo vocabulo responderi possit, quid tres, aut quid : Et Isidorum Ub. 7. Etymologiarum c. 4. §. ultimo. Tres hypo-

stases, inquit,

vere

quod resonat in latinum tres substantias, quoniam apud Grsecos substantia intelligitur non natura. Et certe si
significat

substantia hypostasim
substantiee,

ergo

tres

hypostases erunt tres

scihcet personales

et hypostaticse.
,

Deinde tres hypo-

stases divinse tria sunt entia,
stantise tres.
Sozomenus.

non accidentia

ergo necessario sub-

6. NmiLOMiNUS quoniam, ut scribit Sozomenus Ub.

6.

Tripart.

cap. 11. de Substantia et Subsistentia qusestio turbabat Ecclesias

sapienter

decretum

est

[in

Concilio

scilicet

Alexandrbio) ut his

nominibus contra Sabellianos solum utamur^ ne vocabulorum inopia idem putaretur esse substantia, quod subsistentia. Itaque ad
nominis
\

sequivocationem
Substantiee

,

et

preedictarum

heereseon

periculum
et

vitandum,
Patres

nomen, cum de
et

Trinitate

agitur,

SS.
sola

Graeci

ac
,

Latini,

Doctores
in

scholastici

vulgo pro
,

essentia usurpant

unamque
:

Deo esse substantiam

id est

,

essen-

tiam communiter dicunt utuntur nominibus Subsistentise , Suptpositi, vel Personse. Quare Hcet, ut dictum est, tres in Deo esse substantias vel absolute, vel saltem

ac loco substantiee pro hypostasi acceptee

cum

adjectione,

tres

substantias

relativas,

seu tres

substantias

ET PERSONA.
personales rccte dici possil, ol,
nilate cap.
4.
iil

CAI'

11

noLal

AugusUnus
tres

Jib. 7.

do Tri-

Augustinus

Sic Gi^seci

i)i

Deo dicant

substantias ,

unam

essentiam,

quemadmodum
Fortassis

nos, id ost Latiiii, dicimvs tres personas

unam

essentiam, vel substantiam;

tamen,
tres

iit

idom raonet cap.

sequenti,

commodius dicuntur

personx,

quam

tres

substantise.

7.
sicut

QuoD
et

altinet ad

noraen Subsistentia
subsistere.
,

^

varie itera

usurpatur,
subsistere
ficto,

Variae

ipsum subsistens ac
ac
esse

Primo

enim

acceptiones
subsislenlis

idem

est

ens

verum
et
c.

reale

solidum,

oppositum
S.

apparenti, intentionali,
sius
id
1.

repreesentativo.
4.
ait

Qao sensu

Diony-

de Divinis Nora.
entitatera

malum non

habere hypostasim
libri

est

realem

et

positivam, et Auctor

de

mundo
apparealem

ad Alexandrura,
rent ,
alia
,

Eorum,
talia

inquit, quse in aere cernuntur alia
id

sunt
et

secundum Hijpostasim;
sunt,

est

habent

entitatem

vere

qualia
,

apparent. Et in
et

Procemio

introduct. Porphyrii
sive subsistant (id est
solis

Mox
,

de generibus

speciebus

:

illud

quidem

an

sint entia realia et extra
:

animara) sive in

nudis intellectibus p)osita sint

et subsistentia ,

an corporalia

sint,

an incorporalia.

2.

Subsistere est existere. Job 7. Si

mane

me

quasieris,

non subsistam; quo sensu

etiara accidentia subsistere
sectis

dicuntur.

Sciendum, inquit Leontius L de
significare.

schol6B Actione 7.

Hypostasim duo
stit,

Nam signiflcat
signifcat et id

id

quod simpliciter
et

exilicet

quo significato dicimus accidentia Hypostasim habere,

in aliis esse
existit,

suum habeant :

quod seorsum
3.

per

se
est
:

qualia sunt

individua

substantiarum.

Subsistere

esse substantiara, seu habere rationem entis oppositara accidenti

quo

pacto

orane,
4.

quod non

est

accidens,

subsistit,

ut

partes

substantiee.
forraee,

Idera est ac substare vel subjici alicui, ut materia accidenti,
5.

subjectum

vel

etiam

unum

accidens alteri,
et in

ut

perspicuitas
6.

lumini.

Idem quod
raotu

aliis

supponi

imo

subsidere.
sistere,

Subsistere

est

interrupto
1.
,

quiescere,
9.

gradu

nec ulterius continue
inquit

progredi.

Regura

Tu autem
verbum

subsiste paulisper,

Samuel ad Saul
Hypostasim

ut indicem tibi

Domini.

7.

Idem

est ac esse

et

Substantiam Primam,

individuam, singularem, totara, per se et seorsira existentem.
8.

Atque

hsec est

raaxime propria tam verbi subsistere, quara

et

maxime

vocis subsistentise acceptio,

quod

in

rera

noraine subsistentise ita

P™P"^-

acceptse

significatara

,

superiores

oranes

notiones

quodammodo
tota
et

confluant,

simulque reperiantur.

Nam

substantia prima,

12

LIB.

DE HYPOSTASI
et

per se;

est

ens

maxime
:

reale

firmum, non intentionale nec

apparens tantum
alio

existat

losopho in
etiam

est maxime existens, cum per se et non in maxime substantia accidenti opposita, ex PhiPrsedicam. Eademque est subjectum accidentium et
:

est

,

secundis

substantiis

subjicitur,

quee

de

ea

essentialiter

preedicantur, eique

omnia insunt, ex Philosopho ibidem. Prseterea
imo loco
residet,
et

in ordine categorico,

subjiciturque quoad praeaccidentibus.

dicationem,
substantia
alteri
sistit
,

et

secundis

substantiis

Cumque

sit

sola,

per se

separata

atque

adeo

non communicata

per

modum

partis, seipsa
,

quasi contenta, se
se

quodammodo
,

nec tendit ulterius

aut

communicat

alteri

quo

sibi

adjuncto ejus perfectio substantialis magis extendatur.
Quid nominis
subsisteniiae.

9. Regte igitur hoc septimo

Yimm usu tam
aUudque
sim existens,

SS.

Patrum

modo nomen subsistentiae comquam Scholasticorum accipitur,
,

nihil est,

quam Hypostasis

et

substantia per se ac seorSingularis,

vel substantia
,

individua et singularis.
est
,

inquam, singularitate
de uno tantum
bilitati
,

non solum Logica, quse

prsedicabilitas
et

opposita

communitati Universalis
,

prsedica-

de pluribus, sed etiam singularitate
quae realem et actualem
dicit

ut ita dicam, Physica
alia

et

reali,

ab

distinctionem
1.

et

separationem. Sirigulare enim, inquit S.
art.
8. in

Thomas

part.

q. 13,

corp.
aliis.

ex hoc ipso quod

est singulare,

est

divisum ab

omnibus

bus duas in

Unde SS. Patribus contra Nestorium disputantiet Humanitatem a Verbo Christo esse subsistentias
, :

esse divisam idem sunt

ab eique subsistentia definitur, Substantia
IS.

separata ut

dicetur cap.

Quare Hypostasis

et

Subsistentia

significant substantiam

singularem, id est,

divisam
;

ab

alia,

vel

non conjunctam alteri, nec in alio, ut pars in toto

et subsistere

uV^r^
(.^'
^,
i^V''*
,,

idem

est ac in se,

per se,

et

non

in alio stare.

10. QuoD autem Hypostasis
r

et

Subsistentia

nomina

sint,

non

.^j.^^l,

abstracta, ut plerique putant, sed concreta,

non minus quam vox

yjC^

Substantia, ubi

Ol.^

nomen Versona ostendetur infra capite quarto nonnullas alias voces, quarum apud Auctores de hypostasi
aut
in

loquentes interdum usus est, exposuerimus. Id enim et faciunt,
et

sedulo

hac disputatione
SSTiyw

faciendum

esse

expresse

monent
qui vero-

Anastasius Sinaita in
et

cap. 1. Leontius de sectis scholee act. 1.
2.

Theod. Abucara Episc. Cariee disp.

His verbis.

lis

rum dogmatum
in

studiosi sunt et defensores , necessaria est
et

vocum,

quibus Philosophi versantur, explanatio

distinctio.

Harum

ET PERSONA. CAP.

III.

13

enim cognitionem perfectam

,

quia

multi

ex

iis

qni

sapientes

esse videbantur, icjnoraverunt y

a veritate aberrarunt ,

etc.

GAPUT
Exponuntur

III.

voces suppositum, res NATURiE
et

HOC ALIQUID.

1. SupposiTUM

ex Etymologia nominis

,

idem

est

ac sub

alio

Supposiium
^dkaiui.'^

positum. Sub alio autem poni, ut hic accipitur, dupliciter accidit,
vel

Physice

,

vel

Logice.

Physice

,

ut

materia
calori.

formse

,

aut

ut

subjectum accidenti inhaerenti, ut ignis
citer

Logice item duplisuperiori

ahquid

alteri
,

supponitur

:

vel
;

ut inferius
vel

quoad

preedicationem
ut

ut

homo

animali

ut

concretum
suae
et

abstracto
parti for-

homo

humanitati,

atque adeo ut totum quasi
seu
substantia

mali.

Itaque
et

hypostasis

individua

perfecta,
et

Quid proprie.

suppositum

est et appellatur,
,

quia

ita est

sub ahis posita,
sicut

physice et logice
ferius

ut ei nihil

ahud supponatur, neque
concretum
se,

in-

superiori

,

neque

sicut

abstracto

,

nec ut subinest,

jectum accidenti; sed
ullo prsedicatur.

stat

per

nec

ulH

alteri

aut de

'•

2.

Unde

patet
,

quod
et

licet

homo
,

v.

g.

et Immanitati,

ut conrisibih
,

Cur homo
'^'^i^'^'^'^'^

cretum abstracto
ut

animali

ut inferius
specificae
,

superiori

,

et

subjectum

suse
sibi
,

proprietati

subjiciatur,
,

quia

taraen

habet aliquid

suppositum

ut inferius superiori
,

nempe Peest

trum

,

Paulum

ahosque particulares homines

non

suppo-

situm.

3. SiMiLiTER

licet

raateriee

priraae

nihil

aliud supponatur,
et

sed

etmateriala.
supp(Kiia

ipsa subsit forrase,
tura, vel

ideoque

nonnunquara hypostasis
forraee

supposi-

subjectura

respectu

appelletur,

non

est

tamen
proprie

proprie hypostasis aut suppositum de quo nunc agiraus, quia non
est
stat

substantia tota et

perfecta

,

sed

tantum pars

,

nec
1*.

per se

,

sed

per formam.

Sola igitur substantia

per se

stans est suppositum.

14
Cursubstantiae

LIB.

DE HYPOSTASI
tradit

PRiEDiCTAM autem notionem Suppositi
cluabus naturis.
ouaioaiv
,

Boetius

lib.

de

appeEur
supposita

Grgecia ,

inquit

,

Essentiam

ouffiav,

suhsistentiam

Ideo autem hypostases Grseci substantias individuas vocarunt, quoniam casteris subsunt, et quibusdam quasi accidentibus subject^e suppobTzoaToiciv ,

Substantiam

Personam

TrpoVwwov ap-pellat.

sitgeque sunt. Substantiee igitur 1*. et individuae dicuntur supposita;

quod

et secundis saltem

Logice,

et cgeteris

accidentium Categoriis

etiam Pliysice, velut basis et subjectum supponantur.

Nam
3.

Tan-

tum
quse

hypostasis est, inquit S.

Thomas

3. p. q. 2.

art.

in corp.

cui attribuuntur operationes et proprietates naturae,

et

ea etiam,

ad natune rationem pertinent

in

concreto.

Dicitnus

enim
ratiosci-

quia hic
j

homo

ratiocinatur, et est risibilis, et est
esse

animal

nale
licet

:

et

hac ratione hic homo dicitur

suppositum , quia

supponitur his quae ad
Ita S.

hominem

pertinent,

eorum

prsedi1.

cationem recipiens.
q.

Doctor, qui aliam rationem reddit

p.

39.

art.

1.

ad

3.

Quia, inquit, naturse rerum creatarum indiest

viduantur per materiam , qua subjicitur naturae speciei, inde

quod individua dicuntur subjecta
Idemque
Suppositum
g"J^^°g|^2<E
inteniionis.

vel

supposita vel hypostases.

fere habet art.

seq. in corpore.

4.
6sse
nihil
tiara

De quo noraine Suppositi duo occurrunt adnotanda. Primum nomen et 1"^. et 2^. intentionis. Ut nomen 'P. intentionis aliud
est quara hypostasis, significatque

hoc ahquid, seu substan,

in ratione entis et substantise
,

,

adeo

ut ita dicara

,

firmara et
,

perfectam

ut non solum stet ipsa per se

,

nec

sit

in alio

ut acci-

dens insubjecto, nec ut pars intoto, sed etiam
et veluti

sit

habens, tenens
,

sustinens reliqua orania
iis,

,

quse in eo sunt

sive

partes

sive

accidentia, et

quasi basis, supponatur.

Ut vero
,

noraen
et aliis

est 2^. intentionis est eadera substantia priraa ut secundis

accidentiura categoriis Logice supponitur, id est, ut
et species
liter et

de ea genera

substantise

essentialiter,

ahee vero categoriee accidenta-

denorainative preedicantur. 1"°.
q. et
9.

modo nomen
c.

Suppositi surait

S.

Thoraas

de pot.

art.

2. et

opusc. 2.
2*^°.

211. Et alibi cura
ait

de persona

hypostasi disserit. At
p. q.

raodo sumit, cura

esse

nomen
esse

2***.

intentionis 1.

29. art. 2.
intentionis

Secundo

est

notandum

ex omnibus norainibus
,

secundge

Suppositum unicura

quod soh
lib.

substantiee

convenit, ut notat

Armandus de

Bello

visu

de declaratione Terminorum cap. 264.

5. Res

NATURiE vocabulum

est

ab Hilario pene solo

ex Pa-

tribus usurpatura, ut observat Didacus Ruiz. de Trinit.

disp. 32.

ET PERSONA. CAP.
sect.

III.

15
antiquioribiis
2.

10.

A

Scholasticis

tamon
p.

pr.T-sortirn

iisurqlujo-

palur,
stion.

ut a S.
16.
art.

Thom.
12.

i.

q.

29.

art.
;]4.

ct

3'^

[)arto

ad

2.

et

Opuscul.
1. art.

de

oppositis

ca[).

4.

Alensi 3. part.
q.
c.

q. 7. 2.

membro
1.

1. et 2.

Alborto

magno
dist.

1. p.

43.
1.

memb.
et

art.

et

2.

Magistro
signillcat

sententiarum
esse aliquid
'

34.
Resnatune
''^^"
'J'"^'^

aUis.

Quod nomen non
per
^

naturffi,
illi

et

ad eam
,

pertinere
_

modum
insinuare

vol

partis,
'

vel

accidentis
;

supposiluiii.

inexistentis

ut

videtur

Ruiz

loco

citato

sed

idem

prorsus

est

quod Suppositum,

significatque
,

quamlibet substan-

tiam singularem et naturam individuam
universali.

ut contradislinguitur ab

Res naturse,

inquit
,

Armandus de
42
:

Bellovisu libro

de

Armandus.

declaratione

terminorum

cap.
repetit

dicitur

ab
47.
esse

actu

substandi

naturae

communi. Quod
rationis

cap.

46

et

Cum

enim, ut

docent Philosophi,
intentionale et

natura
in

qucelibet

duplex
est

habeat,
et

unum
com:

anima, quod

universale

mune
sicut

multis; alterum reale, et extra
illud

animam quod
ratio
t.

est singulare
,

dicitur

Ratio

naturse

vel

quidditatis

aut ratio

Supposiium
cur res naiuraj.

substantice
initio,

apud Philosophum 5 Metaph.
natura

2. et in Prsedicamentis
et

vel essentia et

communis, quse ratione
et

defmi-

tione explicatur; ita hoc Res naturss appellatur,
res
et

quia est ipsa

natura realis a parte
in
ilio

rei

existens,

et

quia natura cora-

munis nonnisi

et

per illud realiter existit, et ab eo suam
secundse substantise,
in

habet realitatem.
et

Nam
nisi

non

nisi

in

primis;

Universaha, non
6. Ita

singularibus subsistunt.

rem naturx

intellexisse

Hilarium patet ex ejus verbis
,

lib.

Hilarius.

8.

de Trinit.

Non
est

est

idem, inquit
et

Natura quod
est;

res

naturse;
est
est

sicuti
ig?iis,

non idem
et

homo ,
ipsius

quod hominis
et

Nec idem
non idem

quod

ignis

est,

secundum hoc
:

Deus,

et qicod

Dei

est.
,

Quasi diceret

Non

est

idem
et

ratio naturse
;

et essentia

communis
id

quod natura singularis
ratio

suppositum

nec

idem

est

homo,
quod

est,

quidditatis,
et

et

natura communis
hominis;
id
?iec

hominis,
ignis

res

hypostasis
et

suppositum
ignis

idem
suphabet

scilicet

communis,
seu
ignis

quod

ipsius est,

est,

positum ignis,
S.

singularis,

ob

rationem

quam

Thomas 1. p. q. 13. art. 8. Quod Intellectus intelligit naturam cujuslibet speciei per abstractionem a singulari, propterea
esse in

uno supposito singulari^ vel in pluribus
ille.

est prseter intel-

lectum speciei. Hsec
et

Deinde quia Natura divina simplex una
est tribus Personis,

eadem, communis nihilominus

communitate

16

LIB.
reali et
,

DE HYPOSTASI
per identitatem
sed
proprise,
:

non universali, sed
divinee

Ipsge

vero personse

non sunt communes

et

ab

invicem

rela-

tionibus ac proprietatibus personalibus realiter distinctse, propterea
dixit
et

Hilarius

quod non idem
est , id

est

Deus ,

id est, et

essentia

divina,

quod Dei
7. Ita
et

est,

quaelibet

Persona

hypostasis divina.

etiam

rem

naturae intellexere
,

qui hoc termino usi sunt

Alensis.

Philosophi

Theologi

ut

Alensis

1.

parte

q.

S5.

memb.
S.

5.

Hypostasis ^ inquit, nihil aliud est

quam

res naturae, et

Tho-

mas

3.

p.

q.

2.

art.

S.

ad 2. Filius Dei non assumpsit

humaad

nam naturam
3.
ait,

prout

est in sola

consideratione intellectus , quia sic
:

non assumpsisset ipsam rem humansB naturge

et q. 16. art. 12.

Rem

naturee in genere substantiee significare
,

quiddam per
in Christo

se ac seorsim subsistens

eoque sensu naturam humanam
2.

non esse rem

naturae. Et loco citato 1. par. q. 29. art.
fere
,

ubi quo-

niam paucis omnia

habet, quse nos hactenus de substantia,
supposito, et re
naturae diximus, placuit
inquit,

hypostasi, subsistentia
D. Thomas.

ejus

verba hic
5.

transcribere.

Dicendum,

quod secundum
uno modo

Philosojihum

Metaph. Substantia dicitur

diqiliciter;

dicitur substantia et quidditas rei,

quam

significat definitio, secun-

dum

quocl dicimus,

quod

definitio significat
oOaiav,

substantiam rei^

quam

quidem substantiam Grgeci

quod nos essentiam

dicere pos-

sumus. Alio modo dicitur substantia subjectum vel suppositum

quod

subsistit in

genere substantix , et hoc quidem

communiter

accipiendo nominari potest et nomine significante intentionem, et
sic dicitur

supjwsitum. Nominatur etiam tribus nominibus signifiquae

cantibus
stasis,

rem ,

quidem sunt Res naturse,
non

subsistentia et
sic

hypodictae.

secundum triplicem considerationem Substantiae
se existit et

Secundum enim quod per
stentia
:

in alio , vocatur Subsi-

Illa

enim

subsistere dicimus, quae

non

in alio sed in se

existunt.
sic

Secundum

vero quod supponitur alicui naturse
sicut hic

communi,
humanae
:

dicitur res naturse,

homo

est res naturae

secundum vero quod supponitur accidentibus
substantia.

dicitur hypostasis et

Quod autem

haec

tria

nomina

significant

communiter
significat
in

in toto genere substantiarum, hoc

nomen, Persona,
aliquid

genere rationalium substantiarum.
8.

Tandem Suppositum

dicitur

Eoc

:

Cujus appellationis

ratio et notio propria ut intelligatur tria adnotanda sunt.
I. Nomen ^%i«g? dupliciter accipi. 1. transcendens. Nam madmodum quid seu quidditas et essentia ex Philosopho 1.

quetop.

ET PERSONA. CAP.
c.

III.

17

7.

vagatur por omnes categorias,

ita

ot alifpdd.
urt.
I.

Dicimns enim

Hocaliquid
iransce^deiis

aliquid, inquit, S.

Thom.

q.

d.

do verit.

(piasi aliiid quid,

unde

sicut ens

dicitur

unum
est
:

in

quantum
aliquid
ita

est

i)idivisum in se, ita

dicitur aliquid in

quantum

ab

aliis divisiim.
:

Ut igitur et quid

et

unum

sunt transcendentia

ita et

et sicut

Unum

transcen-

dens, est ens in se indivisum,

Aliquid transcendens, est ens
et

vel quid aliud, seu quid divisum ab alio. 2. sumitur aliquid, ut non

non
*"^-

Iranscendens,

pro

sola

substantia.

Sicut
4.

enim quid simpliciter
t.

""^'^"

dictum proprie
stantia
{it

sig-nificat

substantiam

Met.

19.

eo quod Subacci-

primum

ens, primaque quidditas ad

quam omnium
ita

dentium quidditates
citer

ordinantur,

(Nomen enim analogum

simjjb3.riiys.iex.3.

positum sumitur pro suo primo analogato)
1.

Aliquid, et hoc
6.

aliquid pro sola substantia sumitur, ut Hb.
et 78. et

de Anima, text.

maxime pro prima,

quoe est potissimum substantia,

Philosophus in Pra;dicam. Cap. de substantia,
aliquid.
q.

ait significare

quam Hoc
parte
dici

Licet enim partes substanti»,
art.

ut notat S.

Tho.

1.

75.

2.

ad

1.

Aliquid vel hoc aliquid quodammodo

possint, quatenus scilicet

non sunt
;

in

alio

mor^

Accidentis, atque

adeo sunt abquo modo per se
et

tamen proprie

sola substantia tota

completa
9.

est et dicitur

hoc aliquid.
et

2.

Inter adjectivum Aliquis,

substantivam

A liquid

hoc

Discrimen
'".'^lf''^!!'^

esse discriminis,

quod neutrum genus, cum

significationem habeat

absolutam, importat alietatem seu diversitatem non tantum Suppositi, sed

etiam essentise, ut notat S. Tho. 3. parte q. 17.
7.

art.

1.

ad

3. et

ad

Ideoque Aliquid idem

est ac Aliud quid.

Masculinum

autem genus, cum significationem habeat magis contractam, importat

solam diversitatem

et

ahetatem suppositi vel personse
sit

:

unde

Aliquis, idem est ac alius quis, etiamsi non

diversitas in natura.

Propterea in divinis Pater recte dicitur aliquis, vel alius a Fiho,

non tamen aliquid, vel aliud quid a
essentise
tat,
,

Filio.

Hoc enim

naturee et

illud vero solam suppositi et personse diversitatem impor1.

ex D. Tho.

parte q. 31. art. 2. quamvis recte dicatur, quod

Pater et Fihus sunt aliquid ab Angelo, aut a Sole.

10.
'


:

3.

Pronomen demonstrativum Hoc

,

nomini, Aliquid, pree.

pronomen
^'^'=.^'^'^'''16-

fixum, significare singularitatem et determinationem, quandam in " ° supposito, quse triplicem ab eo communitatem et indeterminationem
excludit
scilicet

terminalionem.

communitatem

et indifTerentiam universahs.

Nam

universale communicatur et identificatur multis. Deinde

communi-

tatem et indeterminationem individui vagi

,

quod importat quidem

18

LIB.

DE HYPOSTASI. oppositum
communitati,
nisi

modum

essendi

particularem
,

seu

modo

essendi naturse universalis
significat.

sed illum non

vage
et

et

indeterminate

Denique excludit

communitatem
,

indeterminationem
toto
,

partis in toto. Pars

enim quatenus pars

et

non divisa a

est

aliquo

modo indeterminata ideoque non
patet,

potest proprie dici hoc ali-

quid vel, aliud quid.
Hoc aliquid
hvpostasis

Ex quibus

quod Hoc aliquid, idem

est ac hypostasis
et

et

suppositum significatque substantiam primam

suppositum.

GAPUT

IV.

De Nomine Person/e.
NomenPersone
quibusprimo
impositum.

1.

QuEMADMODUM
id

Grgeca vox
lib.

7rpocroj-n:ov

vi

sua
ajal. j

primaria
c.

faciem

gip-niricat, ' o

ex Pliilosopho r
est,

3.
^

de Partib.

1.

Prosopum /
est,

inquit,

facies^

quod

inter

caput

et

collum hominis

nomen homo erectus
mittit.

a re ipsa accepisse videtur.
est,

Quod enim unus animalium
vocemque anteversus
quee

solus prospicit anteversus ,
oris

Deinde ad
facies

vultusque humani larvam,

ementita

queedam

est,

postea ad eos, qui in theatris
:

comedias aut

tragoedias cum' larvis agunt

inde ad quemlibet particularem totum-

que hominem
Persona,
significat
illi

significandum

accommodata

est

:

Ita

Latina

vox

correspondens, prima sua impositione vultum et faciem
et

:

Deinde larvam,
illis

spectrum hominis, ut Sap. 17. Perillis

sonae tristes

apparentes pavorem
,

praestahant.

Tum

Tra-

goedos et Comoedos
Boeiius.

quod

scilicet

personati et larvati plerumque in
lib.

theatrum prodirent, ut observavit Boetius

de duabus naturis;

Nomen

personse, inquit, videtur aliunde traductum^ ex his scilicet
quse
in

personis,

comcediis tragoediisque ,

eos,

quorum

interest,

homines reprsesentabant. Qui etiam ibidem ejus vocis etymologiam
Personaenomen
"°'^^"

ita

refert.
si

Persona dicta

est

a personando

,

circumflexa penultima
:

Quod

acuatur antepenultima , apertissime a sono dicta videbitur

Idcirco

autem asono, quia concavitate ipsa major necesse

est

volva-

tur sonus. Persona igitur a personando dicta est, producta secunda

syllaba, sive quod major, graviorque sub larva

comcedorum

et tra-

goedorum audiretur sonus, ut vult Boetius, sive quod aliorum sonum

ET PERSONA. CAP.

IV.

.

19

vocemque imitarentur,
2.

sivc

quod per

os ipsuin larviD
5. cap. 7.

sonum vocemTragoedis ad

que transmitterent, ul vult Gellius
quemlibet hominem singularem
situm

lib.

PosTEA vero nomen personee a Comocdis
,

et

et
,

quodvis individuum ac suppoest;

humanum
faciei

significandum
sit

traduclum

quod homo

ut

dictum est, solus animalium
elegantem
ea
sit

erecto corpore, et os sublime, ac
:

dignitatem habeat

vel quod, ut ait S.

Thomas,

natura^ prcestantia, ut libertate polleat, et
sit.

suarum actionum

dominus

Hinc etiam

factum

,

ut

nomen Person^e hominibus
peculiariter tribuatur.

dignitate aliqua et potestate prsecellentibus

Persona res

jiiris

est ,

id

est excellentise,

Suhstantia res natursB
2.

inquit Paschasius

Rom.

Eccl.

Diaconus

lib.

de Spiritu Sancto
officii

Paschasius.

Cap. 4. Unde in Ecclesiis Personss dicuntur, qui dignitate et

eminentia ceeteris

prsestant

;

Et persona

a

quibusdam
pertinente

definitur,

hypostasis naturse proprietate

ad dignitatem

distincta.

Denique
et et
et

id

nominis ad nobiliores substantias,

ut sunt Angelicse,
faciei

ad liypostases Divinas extensum est, quod

pulchritudo,
:

majestas saltem metaphorice in Scripturis sanctis eis tribuatur

quod naturse dignitate agendique
,

vi ac libertate cseteris

omnibus

prsestent.

3. Persona igitur aliud nihil est
seu substantia sinqularis
•^

,

quam
;

hypostasis rationalis, hypostasis
^'

quo differunt
P^fsona
,

et

intellectiva

differuntque ^

f^

et hypostasis.

et

persona, ut

magis

et

minus commune. Omnis enim persona
omnis hypostasis
est

hypostasis est,
illa

non

contra,

persona
se

;

cum

dicatur de

omnibus substantiis singularibus per

subsisten-

tibus;

hsec de sohs intellectivis et rationalibus,

4.

C^TERUM de
1.

vocabulis hactenus expositis tria adhuc supersunt

Hypostasis
«' sul)sisteDtia

hic adnotanda.

Verissimum esse quod notavit Gabriel Vasquez ^ 1
3. et disp. 32. cap. 2.
,

sunt

nomma

3. part. disp. 16. c.

num.

11. Sanctos Patres

concreta.

hypostasis

,

subsistentise
,

suppositi

,

et

personte

nominibus nullo

discrimine usos esse

eosque pro concretis semper habuisse.
suae

Nam
sub-

Suarez, qui tomo
sistentiam

1.

Metaphys. disp. 34.

sect.

6.

ait

a Conciliis interdum sumi in vi abstracti, nullum Con,

cihum

refert

nullumque ex Patribus

citat.

Falsum autem quod

subjungit Vasquez, Scholasticos Doctores a
recedentes
passe.
,

modo loquendi Patrum

hypostasis et subsistentiee
etsi
ita

voces pro abstractis usur-

Nam

eas

accipiant

quidam Theologi posteriores
,

tamen Hugo

et

Richardus Victorini
,

et
,

Alensis
S.

,

Altisiodorensis

Magister sententiarum

Albertus

Magnus

Ronaventura, Richar-

20
dus
,

LIB.

DE HYPOSTASI
meliores et antiquiores Tlieologi
,

Durandus

,

Scotus et

alii

illas

eodem modo

et

sensu, quo

SS. Patres semper usurpant. Neque

usquam

in S.

Tiioma, qui sexcentis fere locis de persona, liypostasi,

et subsistentia

ex professo disputavit

,

reperias

,

eum
,

inter subsistens

et subsistentiam

seu suppositum et hypostasim
aliud discrimen posuisse
,

vel inter

personam

et personalitatem

quam hominis ab hu-

manitate, Petri a Petreitate, hoc est abstracti Metaphysici a suo
concreto, et hoc adhuc rarissime. Subsistentia enim inquit, 3. p,
q.
2. art.
3. in corp.

idem

est

quod
lib.

res subsistens

,

quod

est

pro-

prium
9.

hypostasis , juxta Boetium
art.

de duabus naturis et Quodhb.

4. 2.
et

2.

Nomen

hypostasis significat individuam substan-

nomen Persona substantiam individuam rationalis naturae, et unumquodque et similiter nomen suppositum , vel res naturse aliquid ut subsistens. Itaque hypostasim et subsieorum significat
tiam,
,

stentiam

,

Hcet Recentiores plerique pro abstractis, iisque physicis
,

solum habeant

eorumque formale significatum

a
,

supposito et
et ter-

subsistente, ut partem a toto,

formam a subjecto

modum
;

minum

a natura,

quam

afficit

a parte rei distinguant

nos tamen

SS. Patrum et superiorum Theologorum more, in tota hac disputatione indiscriminatim pro concretis
et subsistenlia nobis

habebimus adeo ut hypostasis
;

nomina

sint

non minus concreta

,

quam vox
Vasquez

substantia.
Vasquez.

6. In quo sequimur regulam
1.

optimam

,

quam

tradit

p. disp.

125.

num

12.

liis

verbis. In

nostrge (inquit) fidei

myqui

steriis is
cilia
Hypostasis
subsistentia

modus
et

loquendi omnino tenendus est, quo Patrcs et Con-

utuntur, contra vero rejiciendus ab omnibus est

modus
,

,

Patrum

Conciliorum phrasi adversatur. Ex qua eos

qui subsi,

stentiam absolutam in Deo ponunt, merito reprehendit

quod SS.

Persona sunt
eoncrela

Patres de mysteriis Trinitatis, vel Incarnationis loquentes hypostasim
et

nomina.

personam pro eodem usurpent

,

nec

nisi tres

in

Deo

agnoscant.
sistentiee

Nunc autem cum in usu nominum hypostasis, et subuna cum aliis Modistis, a sua ipsius regula discedat, in
reprehensionem
si
,

suam
omnes

incidit

et in

quo

alios

judicat,

seipsum
est,

condemnat. Et certe
fatentur,

uTroWdt? Graecis concretum nomen

ut

quidni etiam latinitate donatum Latinis? Cur non

et subsistentia?

cum omnes Graecorum Patrum
communiter non
ratio
,

et

Auctorum

latini

interpretes,

67coffTa<jtv

nisi

subsistentiam et personam

latine reddant.

Denique
,

propter

quam

a

modo loquendi

Conciliorum

,

Patram

et

antiquorum Scholasticorum nonnulli dis-

ET PERSONA. CAF.
cediinl
,

JV.

21

nuUci

usl

,

cum

nullus

sii

subsislonlia!

modus a naluru
nomina con-

modaliler diversus, ut pluribus postea ostendemus.
7.

QuARE hypostasis

et

subsisteniia

nobis erunt
,

creta, ut SS. Patribus, et antiquis Schoiasiicis
stentia [quod, ut dixi
,

apud quos subsipro abstracio mo-

rarissimum

esij

non

nisi

taphysico usurpatur

:

quemadmodum

Personalitas et Suppositalitas
alii

quibus S. Thomas

1.

parte q. 39. art. 3. ad 4. et

iam aniiqui

quam
tione,

recentiores Theologi interdum uiuntur, ut abstractis aljstrac-

non physica per

modum

formse

a materia, aut accidentis

a subjecto, aut modi realis ab eo quod modificai, sed Meiaphysica,
vel ut loquuniur Logici, abstractione ultima
;

non secus ac
et

entitas

,

unitas,

perseitas,

Deiias
,

,

humanitas
et

,

Petreiias

similia.

Quo;

abstracta idem

quidem

eandem realem entitatem
,

significant,

quam
per

concreta ens,

Quod enim concreta

unum Deus homo per modum Toiius
,

et
,

alia

:

at

modo

diverso.

hoc ejusmodi abstracia,

modum

partis ac formse simplicis,

ipsum concretum, ut iotum

quoddam Meiaphysicum constituentis significant, liaque res signieadem est at modus significandi diversus. Sciie autem ei intelligenter Contarenus in Compendio primge Philosophise lib. 1.
ficata
,

Contareuus.
Fallacia
diligeoter

sub finem

,

eum
et

,

qui legitime philosophari voluerit
,

,

admonet
,

,

ne

Concretum

Abstractum

Individuum
esse

et

Naiuram

quee

mens
ex

cavenda.

cogitatione secernii,

re disiincia

existimei.

Hanc unam

decipuhs esse

,

quibus longe a veritate perspicienda distrahimur.

Hinc de Ideis sententiam Platonis orium duxisse. Quee admonitio

quam vera
et Naturali

et uiilis sit
,

,

non

in

prima tantum

,

sed etiam in Secunda
,

nec non in Supernaturali Philosophia
Interim

seu Theologia
Lib. de Dcclar.

hic

liber

aperiet.

quomodo
per
,

tria

hsec

nomina Essentia,
aliquando

Subsistentia , et

Substantia aliquando usurpentur ut concreta, ui
aliquid

Term.cap.43,
44
et

quod

,

ut

significantia
,

modum

47.

iotius

;

ut

abstracta ut quo

ut significaniia

aliquid per

modum

partis docet

Armandus de
8.
dicatur

Bellovisu.
2.

NoTANDUM

Quod

licet

ab Auctoribus usus obtinuerit, ui

hypostasis hominis,
,

supposiium Petri, subsisientia equi,
,

Persona regis
nium,

Pairis

,

Fihi

et similes locutiones in ore sint

om-

in rigore

tamen minus congruoe videntur, sive Grammatice,

juxia regulas Despauterii.
Apponens conjunge pari casu duo
jixa

Esto res eadem, declaratimque prseito.

Et

Si duo continue jungantur fixa, nec una, Sit res, etc.

22
Sive Philosophice
:

LIB.

DE HYPOSTASI
loquendi formula indicat hypostasim
,

quia

talis

aut personam esse vel partem, vel proprietatem

vel aliquid ejus,

quod

significatur

nomine genitivo apposito
,

:

hypostasis autem et
,

persona nullius sunt
tur ab ullo
est
:

neque sunt

id

quo

,

nec in aliquo

nec haben-

sed sunt id ipsum quod est, et quod habet quidquid

in

quolibet.

Quemadmodum

igitur

non recte

dicitur,

homo

patris,

homo
Petri
in

regis, vel cujus est

persona? sed homo rex, homo

pater, aut quee est persona? ita melius diceretur hypostasis Petrus,
Despauierius.

quam

,

et

persona pater,
,

quam
licet

patris

;

Nam

,

ut idem Auctor

admonet

suo Commentario

juxta prsedictas regulas rectius

diceretur Virtus Deus, Sapientia Deus quod hgec sint Deus ipse,

vulgo tamen dicitur virtus Dei, sapientia Dei, eo quod hac loquendi
formula recte utamur,
in

cum de

Angelis, aut hominibus loquimur,

quibus ejusmodi perfectiones sapientige et virtutis non sunt idem
ipsi,
,

quod
niam

sed queedam eorum formse et accidentia.
,

Verum quoaut hominis

ut dicatur hypostasis aut persona Dei
,

Angeli

,

obtinuit usus
sive

sive

propter foemininum genus illorum nominum,
formse enuncientur,
,

quod per

modum

licet

revera non sint

:

formse enim sive Metaphysicee

sive Physicee concipiuntur, ut ali-

cujus, et ut partes alicujus totius; et preeterea quia sentiendum ut
pauci, et
Praedicta

loquendum utmulti, communem sequemur loquendi modum.
3.
Illa

9.

NoTANDUM
nihil

eadem nomina hypostatis , suppositi ,
4
.
,

et

iiomina
siimiinlur
siricie et

personx dupliciter
aliud

accipi.
,

stricte

et

proprie

,

prout preecise
subsistentem
,

late.

significant

quam substantiam
,

per

se

secundum eam rationem

quee est in genere substantise

et

exclu-

dit accidentia ei inhserentia. 2. latius et

minus proprie

,

ut
,

compre-

hendunt, non tantum ipsam rem naturse substantialis
realitatem accidentium
,

sed etiam

quae ei insunt

,

atque adeo est aggregatum
:

ex substantia
sim
cap.
et
6.

et accidentibus singularibus

Quo
3.

2.

modo hypostafide

personam sumunt Damascenus
Epiphanius

lib.

de

orthodoxa
6.

Diaconus

in

7.

Synodo generali Actione

aliique SS.* Patres,

cum eam
:

definiunt,

Naturam cum proprietatibus

et notis charactericis

sumit Theorianus in legatione ad Armenos

cum
1.

ait

hypostasim esse substantiam per se existentem in qua con:

geries accidentium insit
in corpore et
art. 3.

sumit S. Thora.

q.

de unione Verbi
1.

art.
art.

ad 14.

et in 3. Sentent. dist. 5. q.

3.

cum

ait,

quod

ratio personee est, ut sit subsistens
,

distinctum

et

omnia comprehendens

quse in re sunt

,

aut

cum

ait,

suppositum

in Angelis re distingui a natura.

ET PEKSONA. CAP.

V.

23
[Hiiiio

Nos

auleii)

iii

liuc;

Iraclatu

prnediclas vocos

inudo usurpa-

biinus, et de Ilypostasi et Persona stricle suinptis disputaliirnus.

GAPUT
An
1.

V.
et

sint
rei

Hypostases

Person^.
ei
,

Dari a parte

Hypostases, ac Personas esse

qui vim

illarum
est et

vocum

intelligit,

tam certum

et

evidens est,

quam certum
S.

perspicuum dari, substantias particulares,
se existentes. Individua

et substantias pri-

mas per
mas
aliis.

enim substantix (Inquit

Tho-

1. p. q.

29. art.

1. in

corp.) hahent aliquod speciale

nomen pras
Deinde

Dicuntur enim

hypostases ,

vel primee

suhstantiae.

certum

est fide divina in

Deo esse
lib.

tres personas et tres hypostases.

Itaque Guillelmus
ait

Ocham

1.

sent. dict. 23. qutest. unica,
rei
,

cum

Ocham.

suppositum

et

personam non habere quid

sed tanlum quid

nominis, non negat suppositum esse formaliter ens reale. Postea

enim diserte

asserit

nomen

suppositi esse primce intentionis, et
rei
:

non

verificari nisi

de rebus
:

prout sunt a parte
refellitque

Et suppositum
,

defmit, ens completum

etiam eorum opinionem
et

qui

dicunt

suppositum,

ultra

naturam

entitatem positivam

,

non

dicere nisi negationem communicabilitatis per
salis, sive partis.

modum

sive univer-

Sed vult solum quid nominis suppositi prius expoquid rei
:

nendum

esse,

quam

vel

suppositum non esse rem

et

essentiam aliquam a natura et substantia a parte rei distinctam.

2. Et quoniam, ut adnotavit Toletus,
tiis,

cum de

re aliqua in scien-

in cap. 2.
^-

Ansit^
,

quseritur,
,

non

is

ejus qucestionis sensus est, an actu
existentia
(est

2- post.

existat

necne

aut

quod plerumque rerum

sensu

et

experientia adeo nota est, ut quaeri non

debeat
;

enim

queestio
Quid qusratur
l"*s^|0"6

scientifica, rei latentis et incognitse investigatio)

nec ullo signo aut

argumento evidentiori probari
nulli rei, nisi
riis
:

possit

:

aut quod existentia actuahs

Deo, necessario

insit; scientia
sit

autem

est

de necessa-

aut quod existentia tantum

singularium, scientia vero est de

universalibus, quae singularia omnia sive actu exislant, sive non,

sub se complectuntur. Propterea preedictge qusestionis
est,

An
,

sit,

sensus

An

res illa, de

qua agitur,

sit

ens reale positivum

necne, sive

24

LIB.

DE HYPOSTASI

actu existat, sive non. Quare quge prima de Hypostasi et Persona
occurrit difficultas est,
est, sit ens reale,

An

ea, ejusque adsequata ratio tota quanta
et

an rationis;

an

sit

positiva,

an negativa, vel

partim positiva, partim negativa.
S.

Thomas.

De qua S. Thomas 1. par. q. 30. art. 4. in quo queerit An nomen [Persona) sit commune tribus personis Divinis, ubi praemonuit esse commune, non communitate rei, sed communitate
3.
rationis, illam nominis et rationis

communitatem ut exponat, duas

primum
et

diversas sententias refert et refellit;
iiis

suamque deinde
est

aperit

confirmat

verbis.

Quidam dixerunt quod
in definitione personae

communitas

negationis , propter hoc

quod

ponitur incomintenesse

municabile.
tionis
,

Quidam autem

dixerunt,

quod

est

communitas

eo

quod

in definitione personaB ponitur

individuum; sicut

Persona

quomodo
nomen
commune.

commune equo et bovi. Sed utrumque horum excluditur per hoc quod nomen Persona, non est nomen negationis; neque intentionis sed nomen rei : Et ideo dicendum , quod etiam in rebus humanis hoc nomen Persona, est commune communitate rationis, non sicut genus et species, sed sicut individuum vagum, ut aliquis homo quod signijlcat naturam communem cum determinato modo
speciem
est
,

,

essendi, qui competit singularibus , ut scilicet sit quid per se subsistens distinctwji

ab

aliis.

Ex quo

infert

quod nomen personx comhoc
illis

mune est secundum rationem tribus Personis divinis, quia commune est secundum rationera, quod unaquseque earum
in

subsistal

nalura divina distincla ab
4.

aliis.

Verum cum,

ut ait, in definitione
et

tam Personse, quam Subincommunicabilis ,
;

sistentice

pouantur voces individui

significatum formale, ut videtur, importat negationem
rationes, per
alteri

quarum cum earum

non esse partem, non esse
et

in alio

,

non esse unitum
declarent;

digniori,

similibus

negationibus

vulgo

cum

sublatis his negationibus pereat, quse erat, persona et subsistentia,
et
iis

positis
sit

ponatur,

quomodo adaequata

ratio

Personae et Sub-

sistentise

quid reale et positivum, nullamque in suo conceptu

formali involvat negationem, non ita facile est expedire.

5.

QuAM
enim

difficultatem

non effugiunt, nec dissolvunt, qui Subtam suppositi
naturam
at

sistenliam a parle rei realiter, sive modaliter a Natura distinguunt.

Cum

in definitione

et personEe,

quam

sui illius
effectis

Modi apponant vocem [incommunicabilis) dicantque unum ex
formalibus
illius

Modi

esse_,

,

quam

afficit,

reddere incomfere

municabilem

alteri,

adeo

(quod

omnes, uno

aut altero

KT PERSONA. CAP.

VI.

25
tali

excepto, confitentur) contradictionem implicet, naluram

Moclo

affectam uniti alleri natur», aut supposito, et haec incommunicabilitas sit efTectus

negativus,

quomodo

ncgalio non

sit

de conceptu

PersoncB, aut suppositi ostendere debent.

Vera nihilominus

est S. Doctoris sentenlia,

ejusque veritas ma,

nifesta erit, ubi quid formaliter sit hypostasis et subsistentia

quid

personalitas propria definiendo declaratum

fuerit.

GAPUT
I

VI.

Referuntur varice sententice de Quidditate Hypostasis,
ejusque Distinctione a Natura,
1.

Natura

hic

idem

est ac Substantia.
et

Cum enim

multis dicatur

5.Met.tex.

5.

modis apud Aristotelem,

a Philosophis accipiatur

modo

pressius

^^'^„^"^1^'°^
significeiur.

pro materia et forma, ex quibus inexistentibus, primo et per se
constant res naturales
tis
:
,

suntque

in eis

principium motus
:

,

et quie-

vel etiam pro ipsismet Substantiis naturalibus

modo

latius

pro cujuslibet rei essentia quidditate ac defmitione.
Htas, quatenus
constituitur,
est

Nam

quse rea-

veluti

forma,

qua aliquid

in
:

ordine

entium

potestque existere, Essentia dicitur
satisfacit qusestioni

Quidditas , seu
sit
:

quod quid quatenus
malis et definitio,
sistit

quid res

Ratio for-

quatenus rationem nostram de ea cogitantem
et

ac

terminat,
ac

quam

res

habet

entitatis

portionem

sui

generis

differentise

proprige

limitibus
et

definit;

eadem Natura

appellatur,

ut est in fmis
:

quoque primum,

ahcujus actionis princiet

pium

vel

quo modo ampHssimo natura de Substantia

Accidente dicitur. In hac tamen materia Naturse

nomen

SS. Patres
7.Mei.tex. 16
et

DD.

Scholastici, et Pliilosophi
hsec

omnes accipiunt pro
et

sola Substantia;
;

tum quod
et essentia

sola
,

sit

hypostasis

suppositum

tum quod

19

ut

substantiee vel solius
;

vel primo et proprie est defmitio, quidditas,

sic et

Natura.

2. Qu^STiONEM autem hanc, de quidditate Hypostasis, ejusque

a natura distinctione

,

difficilHmam esse
4. art.

,

quamvis non admonuisset

Cajetanus 3. parte q.

2; tamen vel ex ipsa de ea sentenin

tiarum multitudine ac varietate, diversisque

qualibet

Auctorum

26

LIB.

DE HYPOSTASl
satis intelligitur.

opinandi et loquendi modis

Quos omnes

hic

com-

muni disputandi more
rei

referre

ad bene seligendum, recteque de

propositee veritate statuendum
,

plurimum

conferet. Praeterquam
,

quod nos
hac, quid

ut in aliis rebus controversis ac queestionibus
alii

sic

in

sentiant et

dicant non

ignorare

,

scientiee

nostrse

pars est non minima.
1'. SenleDtia
I

3. Prima ergo sententia est
'

,

Naturam

et

hypostasim seu Per-

vult re
et ratione

sonam

re et ratione idem prorsus esse. Quae fuit olim

plurimorum

idem

esse

hsereticorum. Inde enim, ut notat Leontius de Sectis Scholse art. 1.
et 5.

Ariani inferebant in Sanctissima Trinitate, in qua sunt tres

Personse re distinctee, tres etiam esse naturas distinctas. Sabelliani
contra, quia in

Deo una

est simplex natura,

dicebant esse personam variis

unam etiam tantum nominibus, modo Patris, modo FiHi,
Divina et

modo
quod

Spiritus Sancti in Scripturis appellatam. Nestoriani simihter,
in Christo duee essent Naturse
,

Humana duas
, ,

etiam

esse in eo Personas asserebant. Eutychiani contra

quod

in Christo

una tantum
divinse et
est hseretica

esset Persona,

unam

etiam volebant esse Naturam ex

humanse confusione constatam.
,

4. HiEC sententia hoeretica est

et

ab Ecclesia Catholica sanctisque

Patribus merito damnata,
fidei et salutis nostree
et

cum

Trinitatis et Incarnationis mysteria,

fundamenta prorsus evertat. Damnata autem
,

quomodo.

est a Concihis et Patribus

non qua parte

dicit
,

hypostasim re idem

esse

cum natura

sonas divinas re idem esse
dicit ratione
S.

Thomas.

supra,

et S.

cum certum sit fide divina hypostases et percum natura divina sed solum qua parte idem esse cum natura; ut notat Leontius et plane Thomas q. de unione Verbi, art. 1. ad 4. In iis enim
, ;

tantum quae re
et

et ratione

idem sunt, multipHcato uno multipKcatur
ad
1.

alterum

1.

part. q.

4. art. 1.

Nec omnia

iis

insunt, qu3e

quolibet
ratio

modo eadem
3.

sunt, sed solum quibus esse idem est, hoc est,
dicens,
t.

quod quid erat
ex eo

idem

est, sicut

tunica et
1.

indumentum,

ex Philosopho

phys.

21. et S.
natse
illi

Thoma

part. q. 28. art. 3.

ad

1.

Igitur
et

solum

prsedictee

omnes hereses, quod
idem esse arbitra-

naturam
LeoDlius.

hypostasim

haeretici

re et ratione

rentur. Respondebant hadretici, inquit Leontius supra, 'plane idem
esse

naturam

et

hypostasim. Vicissim Ecclesiam dicere
in

:

Si natura
tres esse

et hypostasis

idem simt, etiam
in confesso sit
priori

Sancta Trinitate naturas
tres

dicendas,
2'. SenteDlia

cum

eam

hypostases habere.
opposita,
vult

Secunda sententia

extreme

Subsisten-

re et ratione
distioguit.

tiam re et ratione a Natura distingui, eamque esse actum, formam,

KT PKKSONA. OAP.
vcl

VI.

27

modum quendam

subsLuulialoin

,

ualiiram iudividuaui el siiiguvarii

iarem africienlem,

quam formaui
esse

cl acLuin

varie designant.
et

QuiDAM enim putant
Albertinus tomo 2.

formam oeque solidam
3.

a natura

Aliis
esse

separabilem ac quselibet forma a materia, vel accidens a subjecto.
[ta

formam

solldam.

Corollariorum disp.
in

de supposito

q. 7,

Qum. 14. Petrus Hurtado de Mendosa
2.

sua Metaphysica disp. § 123.
et

sect.

9.

num. 50.

et
et

disp.

11.

sect. 9.

126.
et

ubi

defendit divina virtute,
sistentia,
et

naturam sine omni supposito
et sine

sub-

hanc subsistenlise formam solam

natura exi-

stere

posse.

5. Alii sLentiam

vero volunt subsistentiam

aliud nihil esse
Ita

,

quam

exiOpinio
Capreoli.

ab ipsa natura re distinctam.
1.

Capreolus in

3. Dist.

quinta q. 3. art. 3. ad
prgemisit quatuor

contra 2. conclusionem, ubi postquam

modis
supra

intelligi

posse personam
:

humanam addere
Primo ut quod
constituti-

aliquid

positivum
sit

naturam individuatam

addit,

pars naturge et intrinsecum
:

ejus principium
sit

vum
Lertio

formale, vel materiale

secundo ut
consequens

accidens, vel abso:

lutum vel relativum naturam
accidens

per se et necessario
:

eam consequens per
quo esse
suppositi,
et

accidens

quarto ut

sit

acLus

nalurse
sentise

per
ut

modum
,

exisLentise actualis dicitur

actus es-

quo

ut quod existit;
aliquid

hoc tantum ultimo
naturoe indivi-

modo
duatse,

vult
et

suppositum

addere
paulo

positivum
asserit

hoc posiLivum

post

esse

actualem

exi-

stentiam.

Ex quo
etsi

infert

naturam

humanam

in

Christo carentem
actualis.

subsistentia propria, carere etiam proprio esse existentiee

G.

Verum

hsec

habeat

Capreolus,

varie
aliud

tamen
nihil

loquitur,

Esse
existentiara
re

videturque

sensisse
,

potius

subsistentiam
existentiam.
est

esse,

quam
ad
4.

distinctam.

naturam ipsam
ait^

ut

connotat

Nam

solulione

quod suppositum neque
et

natura, nec compositum ex na,

tura
stans

esse,
tali

sed
esse.

aliquid

medium
rei

nempe individuum

naturee
iis,

sub

Unde a Cajetano supra adnumeralur
qui

qui

non distinguunt a parLe

suppositum a natura. Est tamen
,

hcec opinio

non paucorum ThomisLarum recenLiorum
Christi

existi-

mauL humanitatem

carere subsistentia
et

propria, quia careL
consistere ratioet

propria exisLeuLia, existitque divina,

in

hoc

nem
7.

mysLerii Incarnationis,
S.

hancque putant esse veram

ger-

manam

Thomse doctrinam.
rei
.

At nec ex ...
,

veriLaLe,

neque ex docLrina
.

S.

Thomse, In,

Ostenditur non

carnaLionis

mysLerium

m
.

eo

,

,

.,

esseS. Tiioma.

consistere

pluribus

poslea

demon-

28
strabitur;
et

LIB.

DE HYPOSTASI

Sancto Doctori

nunquam

in

mentem

venisse Subsi-

stentiam esse naturae existentiam, vel ex his paucis certissime et

evidentissime cognosci potest.

Primo, quod existentiam
essentia (id
est,

in

creaturis
in

omnibus re distinguat ab

enim vel negare, vel

dubium revocare hominis
peregrini).

aut impudentis, aut in ejus doctrina

idem autem

hypostasim,

saltem

in

Angelis,

ratione

tantum distinguit a na9.

tura; ut patet ex 1. parle q. 3. art. 3. et q.

de pot. art.

i.

Hypostasis, inquit, et Substantia differunt ratione, sed sunt idem
re.

Quod a

nobis pluribus

aliis

testimoniis

demonstrabitur capite

sequenti.

Secundo, quia unam tantum
una
in eo est essentia q.
alibi
,

in

Deo ponit existentiam ,
"

sicut
S.

6.

de potentia
fide

art.

6.

et q. sint

9.

art.

ad 19. et
et

cum tamen ex
citato

tres in

Deo

hypostases

personse.

Tertio, cum loco

primse

partis
et
,

art.

3,

quserat, an in

Deo natura
varias

et

suppositum

idem
sint

sint,

articulo
art.

sequenti,

an

natura et existentia in
stionis

Deo

idem

et

7.

ejusdem qusequee est
es-

compositionum species enumerans, eam,

ex natura et supposito, diserte distinguat ab ea,
sentia et esse,

qu®

est ex

vel ex

hoc sole clarius

est

existentiam et subsiInepte

stenliam

de mente Sancti Thomee

non esse idem.
tractaret.

enim

idem

bis

duobus consequenter

articulis

AccEDiT

quarto, quod modi loquendi S.
ut

Thomee

,

quibus
illius

ad-

ductus est Capreolus,
.j(V'*

crederet

suam sententiam
est

esse,

id

nullomodo concludunt. Qu6e enim
est

heec
est

consequentia? Supesse

\\<
-^s/T

^x
.

.'

positi

habere esse
est

:

aut subsistentis
subsistentia.

per se, igitur

existentia rei

ejus

Pari

argumentatione concluesse subsistentiam
et
:

%r

deret calorem ignis, pedes et

manus hominis
et

Hominis enim

est

habere duos pedes

manus,

ignis habere

calorem, igitur,

etc.

Ad

ejus

autem discursum

initio

factum re-

spondebitur infra cap. 17.
Aiiisesse

8. Itaque
^*
^'
,

alii

Thomistse,

ut Cajetanus loco supra citato 3. p.

anleccSem
ipsam naiurae
pxistpntiflm

^''''-

^'

existimant

subsistentiam non esse

existentiam

na-

tursB

sed formam
,

aut

modum quendam

naturae

preecedentem
,

ejus

existentiam

et

eandem naturam ad suam existentiam
et accidentia

alias:

que ejus proprietates
naturque ostendere
mentis

recipienda disponentem

co-

eam

esse

S.

Thomee mentem duobus argudiscursu,
ut

non melioribus

Capreoli

videbitur

Cap.

8.

ET PERSONA. CAP.

VI.

20
c.

Cum
in

Cajetano sentiunt Ferrariensis 4. oontra Gentes
q. 2. q.
art. 4.

43.

Me-

dina 3. p.
3.

2.

Bannez.
2.

1.

parte q. 3. art. 3. Cabrera
3.
et

partem

art.

disput.

§

,^.

ct

nonnuli

alii.

9. Alii vero

volunt

subsistentiam
rei
,

hypostasim esse
'

modum
,

Aliis
^si

realem a natura singulari a parte
.

diversum, eius existentiam j
et

rnodus

consequens
exisientiam.

consequentem, utramque afficientem
ac complentem
substantialiter,

formaliter terminantem
alteri

reddentemque

incommunica-

quem modum appellant naturse terminum et complementum, formam hypostaticam, modum suppositalitatis perseitatis, vel existendi per se. Ita sentiunt Thomas Argentina in 3. dist.
bilem
,
,

G.

q.

1.

art.

1.

Lychetus

ibidem
q.

dist.

1.

q.
1.

i.

Gregorius de
2,

Valentia in 3.
ciscus
et 4.
2.

partem D. Thomge
ibidem
,

4.

disp.
art.

puncto
disp.
8.

Fran3.

Suarez.
et

q.
1.

2,

in

com.

2.

sect.
1.

disp.

14. sect.

et

disp.

34. suee Metaph. 31.
c.

sect.

et

Gabriel Vasquez in 3.

partem
57.
52.

disp.

6.

num. 31. Jopartem
q.

sephus Ragusa ibidem disp.

§ 2. Joannes Praepositus in 3.

partem
art.

q.

4.

dub.
106.
part.

3.
c.

num.
2.
3. 7.

Arrubal
in

in
1.

1.

q. art.

31.
3,

4.

disp.
in
1.

Raphael Ripa
art.

part.

3.

Cumel
nitate

q.

3.

q.
1.

unica.
2. et

Didacus Ruiz de Triseq.
et
sect.
8.

disp.

34.

sect.

num.

num.
q.

18.
3.

Philippus
cap.
6.

Gammacheus
in
1.

parte 3.

suee

summse Theologicse
sect.
q. 3.

de

Raconis in sua
part.
1.

Metaphys.
tract.

art.

4.
Sil-

memb.

2.

Granadus
p.
q. 4.

de Trinitate disp.
alii

3.

vius in 3.

art.

et

plerique

Recentiores.

PoTissiMUM autem hujus sententise fundamentum est, quod ejus
fautores
Christi

existiment

mysterium
hypostasi

Incarnationis

,

in

quo
,

humanitas
sine

sua

propria

creata

destituta
reali,

est

aliqua

Imjusmodi entitate, forma aut modo
vel
in

vel absolute
:

defendi

saltem
art.

non
q.
2.

ita

conimode explicari
partis

posse
ait,

Cajetanus

enim

2.

3.

ad

1.
sit

dubium

non esse

intelligi-

bile

quomodo natura Angelica
si

assumptibilis

absque sua per-

sonalitate,

suppositum
et

et

natura sunt omnino idem
affirmat

secundum
3.

rem.
disp.
2.

Idem constanter
14.
sect.
5.

saepius

Suarez
suae
et

in

partem
sect.

2.

et
.

citata disputatione 34.
et
sect.

Metaphys.
sgepe.

num.

10.

14

3.

num.
media

10.

alibi

In

quo

vehementer errant, ut constabit ex dicendis postea.

10. Tertia sententia,
est subsitentiam
et

eaque
re
:

inter

duas

preecedentes

,

s-. Sententia

personam
differre

idem esse

cum

natura, et rarationis

ggseVraUoue
solum
distingui.

tione

tantum ab ea

Quod discrimen

non

est

30

LIB.

DE HYPOSTASI

per exclusionem ipsius naturae particularis,
in

cum

tota

ejus

ratio,
secl

ratione

subsistentise

et

realiter

et

formaliler

includatur,

per additionem
cti.

alicujus

ad naturam ratione tantum ab ea distinprobabilior

Quoe

sententia

longe videtur

superiore,

magis-

que conformis Scripturee, et Conciliis, ac mysteria Trinitatis, et
Incarnationis

longe

clarius

faciliusque

explicat

et

defendit.

Ea{lee-

demque
reticos

certissime est
refellentes

omnium

SS.

Patrum, qui supradictos
persona clarius
et

de hypostasi et

distinctius

locuti sunt, ut constabit infra Cap. 21. 22. 30. 31. 32. 33. et aliis.

Est etiam

Severini
definit
:

Boetii

cum

lib.

de duabus

naturis

pag.

3.

Personam

Rationalis

naturse

suhstantiam

individuani.

Quam
HugoVicior.

definitionem, ab omnibus Theologis et Philosophis receptam,
infra cap.
16.

exponemus

11. De Theologis vero

Scholasticis

hanc sententiam defendunt
incarnato
q.

Hugo
19.

Victorinus tom. 3.

Apologia de Verbo

7.

et
,

ubi humanitatem

Christi solius Divinitatis

adventu

et

unione

factam esse Personam Verbi declarat similitudine lampadis^

quee
die,
di6.

noctu in

templo

sola

ardens lumen templi dicitur,

at
est,

de
nec

propter superveniens majus lumen Solis,
Richard
Viciorin.

ampUus nec
lib.

^^^^^
7.

lumen
23.

templi. Richardus Victorinus

4.

de Trinitate

c.

24.

Ubi definitionem Personae a BoeLio traditam admittit,
sit

docetque de ratione personse esse, ut
Magistersent.

substantia per se, sola
in
3.
dist.
sit

et

incommunicabilis.

Magister
rationalis

sententiarum
juncta

5.

ubi

queerens

cur

anima

corpori
sit

non

persona

hanc solam reddit rationem, quod non
unita corpori,
et

per se,

nec sola, sed

ideo

personam accepisse,
sibi
Aleusis.

Verbum divinum naturam humanam non quod accipiendo naturam humanam, eara
Guillelmus Allisiodorensis
3.
lib.

univerit, et uniendo acceperit.
sent.
dist.
1.

3.
6-

q.

8.

Alexander Alensis
dist.
,

p.

q.

4.

memb.
1.
iis,

Aiberius

Albertus Magnus in 3.
g_

S. art.

11.

12.

et

13.

ad

Magnus.

Xhomas
2.

locis

plurimis

ut constabit ex cap.

sequenti et

quse de eo referemus in hoc tractatu. D. Bonaventura in 3. dist. 5.
art.
Piasquam
scholasiici 3.

2.

q.

ad

1.

2.

et 3.
6.

Petrus de Tarantasia apud Dionysium
q.
3. 4.

Carthusianum
^- ^.
\^-^

in 3.

dist.
,

Henricus Gandavensis
q. 4 et quodl. q. 8.

art.

28.

suse Theologiae
1.

et quodl.

Durandus
Mediaart.
1.

Seatentis
palroni.

y^ jist^ 34. q,

num.
ad

16. 17. 18. et seq. Richardus de
et

villa in 3. dist. 5. art. 2. q. 2. in corp.
q.
1.

ad

2. et dist. 6.

in corpore, et
9.

1.

2.

3.
6.

et 4.

Scotus in 3.

dist. 1.

q.

1.

num.

Herveeus quodl.

3. q.

/Egidius

Romanus

in 3. dist. 6.

ET PRRSONA. CAP.
parte
2.

VI.

,"{

dubio

3.

Armandus dc

Ijiillovisu,

anLiqtui.s

Thomisla

oL

MagisLer sacri Palatii, lib.

de Declaratiouc Lerminorum Theologire,
2.
c.

Philosophise cL Logicaj tracL.
disL 6. q.
2.

47

ct

291.

Paludanus

in

3.

Petrus Aureolus
1.

in 3. dist. 1. q.

3. art. 4.

Pelrus de

Aliaco in 3. dist. 1. q.

Guillelmus

Ocham

quodl. 4. q.

H. Fran-

ciscus Maironis in 3. dist. 1, q. 11. Joannes Bassolis in 3. dist. 1.
art. 1. q. 1.

Marsilius ibidem q. 1. art. 1. et in 1. q. 36. art. 2.
dist.
1.

ad
q,

3.

Nicolaus de Orbellis in 3.
art,

q.

1.

Gabriel Biel ibidem
9.

2,

3,

dubio

2.

Joannes NeapoHtanus quodl.

apud

Cajet.

supra. Guillelmus Worillong in 3. dist. 1. q. 1. art. 1. et 3. Guil-

lelmus Rubeonis in

1, dist,

23, q, 2. et in 3. dist, 1. q. 2, Antonius
q.
1.

Andreas ibidem

q.

1.

Stephanus Brulifer ibidem
1. art.

et

3.

Dio-

nysius Cisterciensis
et art, 3,

ibidem q.

2,

particula3, Corollario 2,
in 3, dist, 1, q, 1,

dub, 4, Corollario 1,2. et
q, 2,

3,

Almainus

Joannes Major ibidem
ibid,

Mathurinus Le Bret seu parvus Scotus
q.
1.

q,

1.

Petrus de Aquila Scotellus ibidem
dist.

Michael de
lib.

Palatios ibidem
tract. 4. q. 1.

3.

disp. 4.

Nicolaus

Denyse

in

Sent.

Bartholomaeus Torres in q. 28.

1. partis S.

Thomce.

disp. 3. parte 2. Conclus. 2.

argum.

2.

ubi suppositum in Angelis
sensit Ferrariensis 4.
1.

ratione tantum distinguit a natura.

Idemque

contra Gentes cap. 55. et apud
disp. 34. sect. 3.

Suarem tom.

suse Metaphysicse
in libros

num,

9,

Faber Stapulensis commentario
c,

de Trinitate Richardi Victorini supra, Clicthoveus in
fide

9, lib,
lib,

3 de
suse

orthodoxa Sancti Damasceni. Martinus Meurissius
q, 4,

3,

Metaph,

Molina in

1,

partem

q, 29.

art, 7,

1. disp, 2, in

fme,

Sabneron

in

hsec

verba Pauli ad Hgebrseos

Nusquam Angelos
Philippus

apprehendit,

sed semen Abrahse
3,

apprehendit.
cap,
3.

Faber
,

Faventinus in

sent,

disp.

2.

Mitto

Peripateticos
ultro

et

Philosophi.

Philosophos prsesertira antiquiores,

quod eos omnes

nobis

concedant Adversarii.
ipsura
senserit

Quod tamen Philosophorum Princeps hoc
infra

ostendetur

cap,

9.

Itaque

praedicti

omnes
diserte

Auctores, vel quaestionem ipsam

ex

professo

tractantes,

negant subsistentiam
esse diversam,
vel

,

aut personam propriam a parte rei a natura
explicantes
et

mysterium Incarnationis

quse-

rentes, cur humanitas Christi

non

sit

persona huraana, hanc unara

reddunt causara, quod non

sit

sola per se, et separata a
,

Verbo,
aut rea-

nullaraque prorsus mentionera faciunt ullius forrage
litatis

raodi
aliis

,

quantumvis exiguse, ab ea exclusfe,

et

in

hominibus

existentis.

32

LIB.

DE HYPOSTASI
et

auctoritate, sic

12. Et certe hujus sententiae defensores, ut antiquitate numero superiores esse fautoribus 2"^ sententise
patet.

vel

horum confessione manifeste
et post

Ex

octo enim

cle

hac

difficultate

sententiis diversis, quas refert Cajetanus in art. 2. q. 4. 3. partis;

eum Medina
q.

ibidem, post utrumque Gregorius
in eo

de Valentia

disp. 1.

4.

puncto 1; Sex

conveniunt, ut negent subsi-

stentiam re distingui a natura. Mitto Medinam,

Bannem Lychetum
,

supra, Joannem Prsepositum in 3. partem S. Thomee q. 4. dubio 2.
et alios
,

qui subsistentiam a parte rei distingui a natura
,

ita

defen-

dunt

,

ut contrariam opinionem dicant esse probabilem
rationis

affirmentque

sola distinctione

inter

naturam

et

suppositum admissa,
optime,
evidenter
et

veritatem
sufficienter

fidei

de

mysterio
posse.

Incarnationis

salvari

Quibus multo
aliis

magis

credendum

est,

quam
Inquo
disseniiunt

Cajetano, Suari, et

contrarium asserentibus,

auctores

quod

13. In eo tamen dissentiunt Auctores pro hac 3. sententia citati, id ratione distinctum, quod suppositum addit naturee et in
alii

3«.

Sententiae.

sua ratione includit,
unionis
et

putant esse negativum, negationem scihcet

conjunctionis

cum

alio

supposito

,

quam uno verbo
Discipuli,

incommunicabilitatem vocant,

ut

Scotus

ejusque

seu

dependentiee ab alio, tanquam a sustentante, seu denique

partis

negationem

:

alii
,

vero esse quid positivum, quod explicant
ut esse per se
,

modo

terminis concretis

esse in se

,

esse totam et integram

rei substantiam, esse naturee terminum et complementum ultimum,

esse singulare, individuum, actu distinctum et separatum ab alio,
esse

omnium
,

quee in qualibet re sunt dignissimum
,

:

modo
,

terminis
,

abstractis
et

perseitatis

singularitatis
,

,

individuationis
,

totalitatis

integritatis

substantialis

incommunicabilitatis

et

distinctionis

actualis ab alia natura, alioque supposito, et similibus.
Dislinclio

14. Sunt insaper, qui dicant subsistentiam a natura distingui
formahter, et ex natura
rei.
,

ex nalura
est

rei

modus

loquendi non

Verum
velint,

quid hoc distinctionis genere
satis intelligo.

vel

saltem

his

terminis

probandus.

non

Primo,

quia nec Aristoleles, nec S.
usi sunt,

Tho-

mas hac unquam distinguendi
distinctionem Cajetanus

ratione

eamque Scoticam
ostendit
3.

appellat.

Sed non esse Scoti vel Scotum
recle

eam sumpsisse tantum pro
Hurtadus
de Mendoza.

distinctione reali,

Hur-

tadus de Mendoza, in sua
refellit, et refugit,

Metaphys. disp.

6.

sect.

ubi

eam

ac etiam sect. 2. § 10.

2.

QuiA, Idem
sicut

et

Diversum, seu distinctum, cum

sint entis proet

prietates,

ens in universum

duplex tantum est, Reale,

KT PERSONA.
rationis;
scilicet
ila

CAI».

VII.

33
distinctionis,

duplex tanlum est
et rationis,

in

universum genus
cns
reale
1.

realis,

quia

inter

ct

ens rationis
q.
i.

nullum datur mediuin, inquit Durandus in
distinctionis ex natura rei
3.

dist.

33.

ubi

Durandus.

meminit, nec a

reali distinguit.

QuiA,

formaliter et ex natura rei videntur termini oppositi.

Nam
est

formaliter dicilur a forma, seu formalitale metaphysica, quse

tantum

forma rationis,

nostroque
est

modo

concipiendi
g.

ratione

tantum distincLa ab eo cujus
homine.

forma, ut v.

humanitas ab
est,

Ideoque dislingui tantum formaliLer idem
distingui.

ac ratione

tantum
idem
,

Similiter

natura

rei

,

et

res

naturse

videntur
seu
res

et

diversfp.

res

naturoe,

sunt

diversco
rei

realitates,
,

realiter diversse.
liter.

Igitur distingui ex natura

est distingui rea-

Denique, qui prsedicto
sequivoce, et
nihil
sit,

distinguendi

raodo

utuntur,

loquuntur
et

dicunt.

Nam cum
illos

distingui

formaliter,

ex

natura

rei

idem
ex
iis

credo, apud

quod essentia ac

definitione

distingui;

autem, quse defmitione

distinguuntur,

qusedam
diffe-

etiam re, ut homo, sol, angelus; qusedam ratione tantum
runt
,

ut
,

actio

,

passio

,

motus
et

et

terminus
utro

,

fundamentum
ex
hi^

et

relatio

figura

et

quantitas,

similia,

modo sub-

sistentiam a natura distingui velint,

cum

dicunt formaliter et ex
si

natura

rei

esse distinctas, explicare debent. Et

cum Auctoribus
tertijB

2^

sententicE

:

si

secundum,

primum dicant, cum Auctoribus

sentiunt.

CAPUT

YII.

JRefertur, et declaratur sententia D.

Thom^.
suse sententite

1.

QuoNiAM Doctorem Angelicum, velut magnum
,

prsBsidium

ad se quisque trahit
et

,

ut a
in

quorum

stet partibus liquido

constet, referenda,
rate

quantum

nobis est, diligenter et accu_

declaranda

ejus

mens

est

de difficultate

proposita.

Nam
S.

quando
utitur;

eam ex
quod
in

professo

tractat,

hac

fere

semper

distinctione

substantiis compositis et materialibus

suppositum
3

Thomas.

34
seu persona
re

LIB.

DE HYPOSTASI
simplicibus vero
dist. S. q.
1. a. 3.

differat a

natura, in

et

imma-

terialibus ratione tantum. Ita 3. Sent.

Sciendum

inquit

,

qiwd

in

quibusdam differunt natura
vero

et

persona secundum
tantum.

rem,

in

quibusdam

secundum
autem

rationem

Natura
sig?iiilla

enim , secundum quocl hic loquimur,
ficat
definitio

est quidditas rei^ est
,

quam

sua; persona

quod

subsistit

in

natura. In simplicibus

autem^ qux non habent materiam, vel

1

quse carent materia, ut dicit Avic, ipsum simplex est sua quidditas.

Quidditas

vero
est

compositi

non

est

ipsum

compositum;

humanitas enim non
humanitatis^
Quare

homo. Cujus
sive
,

ratio est ,
,

quia in ratione

sive

quidditatis

Jiaturae

continentur
est

tantum
;

essentialia

principia

hominis

secundum

quae

homo

non

humanitas

autem ea, quge pertiyient ad determinationem materise , per
natura
individuatur
:

quam
ideo

communis non
elpersona*

quse

tamen
est hic
,

continentur in
et

significatione
aliis.

Sortis, quia per ea Sortes

divisus ab

Et
,

quia humanitas

non

includit

in

sua significatione totum
sit

quod

est in re subsistente in natura,

non prsedicatur, cum
est

quasi pars.

Et quia non

subsistit ,

nisi

quod

compositum ,

et

pars a suo

toto habetur, ideo

humanitas non

subsistit, sed Sories, et ipse est

habens huma^itatem.
fialia,
et

Homo autem
:

significat

utrumque ,

et essen-

individuantia

sed diversimode^ quia essentialia signiindeterminate , vel hsec vel
et

ficat determinate,
illa
Ratiopersonae,
:

nidividuantia vero
sit

et ideo

homo cum

totum, potest prsedicari de Sorte ,
Secl quia esse indistinctum
et

dicitur habens
/j/e^^/m;,

humanitatem.

incom-

^'a^naturT""^

est

quasi ens in potentia; ideo homo, non subsistit , sed
cui convenit ratio personse. Est igitur ratio personse

hic

homo ,

quod

sit subsistens

distinctum ,

et

omnia comprehendens , quse
et

in

re sunt. plicibus

Natura autem tantum

essentialia comprehendit. bi sim-

autem non

differt re

persona,

natura

,

quia natura

non
per
sic

recipitur in
se subsistens.

alicpua

materia, per
in

quam

individuetur, sed est
essentia
rei,

Tamen

ciuantum

consideratur

dicimus ibi naturam; in quantum autem invenitur ibi aliquid

subsistens,
locis

dicimus ibi personam. Heec
citandis.
,

ille.

Eadem ferme habet

omnibus infra

2.

Ad

cujus doctrinee intelligentiam

et
,

ad concilianda nonnulla

S. Doctoris dicta in

speciem pugnantia

qusedam diligenter adno-

tanda sunt.
1.

EuM nomine

naturse , cui persona et suppositum aliquid susive ratione

peraddunt, sive re

distinctum, non intelligere natu-

KT PKRSONA.

r,AP.

VII.

3?)

ram

indivitliiam
el

,

vol individiiaUuii, uL cxisliinant Capi-colus, Cajcalii

Qiii'l

noinine

tanus,

vulgo

ThomisUc,
et
,

scd

solum

iialiiram

communem
qua: in ejus

iiatura
inlcllii|at

praicisam a singularitate,
derinitionc

ut

solum ea includit,

S.

Tliomas.

ponuntur.
citatis,

Primo

quia disertc dcclarat locis omnibus
se intelligcrc

paulo ante
et id

nomine naturai
explicatur.
2.

rationem specici,
et sin-

quod
non

definitione
definitur.
illius.

Natura autem individua

gularis

Quia, quod additur alicui, dcbet esse

extra rationem
quGB

Nihil

cnim additur

sibi ipsi.

At individuatio,

unum

est exiis,

qua^ suppositum addit natura;, non est cxtra

rationem natura^ rationem spcciei

individuiB,
ct naturai

ut

individua

est,

sed

solum

extra

communis.
principia

3. Ait in

rebus materialibus
accidentia.

suppositum
Igitur in

addere

natura;
fit

individuantia et

illa

natura, cui

additio principiorum individuantium

nec est, nec intelligitur esse individuatio. Itaque natura, in substantiis

materialibus

(in

spiritualibus

enim
id

,

quia

simplices sunt
haljet)

et per se ac essentialiter individuantur,

locum non

a
Quid

S.

Thoma

dupliciter consideratur.
in

Primo, ut communis
definitione
rei,

est, et ea

solum complectitur, qui» sunt

ac essentia, et

quidditas rei dicitur. Secundo, ut particularis est, quse, quia ut sic

non includitur
rea aliquid

in

conceptu

et definitione naturte

communis, propte1
:

ei addit.

Nam
esset

,

ut habet q. 9. de Potent., art.

Si quicjjerti-

Qiiid

quid

est

in substantia 'particulari
distinctio

ad naturam commimem
inter
est

partiRularis.

neret ,

non posset

substantias particulares
in
,

ejusdem natursc. Hoc auteni
prseter

quod

substantia particulari
quse est singularitatis

naturam ,
et

est

materia

individualis

principium,

per consequens accidentia

individualia , quse
art. 2.

maad
1.
Tria

teriam prsedictam determinant. Unde in eadem Qucest.
in

substantia

particulari

tria

esse

consideranda

ait.

Primum

consideranda

est

Iq natura

natura , quse, ut paulo ante dictum

est, ipsa est essentia

communis,

parliculari.

ut proecise ea tantum comprehendit,
ut corpus et

qufe sunt in ejus definitione,

anima

in

homine. Secundum est individuatio , seu motalis naturije,

dus particularis essendi

quse dicit

eamdem naturam,

non solum

,

ut

communis

est

et

comprehendit principia essentialia

rei, sed etiam individualia,

atque adeo ut est propria huic individuo,
hoec

ut hic

homo, hoc corpus,
individuationis
,

anima numero. Tertium

esi princi-

pium
et ille

quod

est id in re, a

quo ejus individuatio
Materia

modus essendi
2.

naturce petitur.

3.

NoTANDUM
,

individuationis principium in substantiis
,

com-

signata est

priucipium in-

positis

ex doctrina S. ThomEe loco citato

et q.

10.

de Potentia

dividuationis.

36
a.

LIB.
5.

DE HYPOSTASI
esse materiam
inest
:

in

corpore ac

alibi ssepe,
ei

signatam, id est,

materiam cum quantitate, quee
intrinsecum,
substantiale
,

materiam quidem primum,
illis;

et

ejusdem generis cum
et

quantita-

tem autem adjunctum, concomitans,
autem materia individualis
stantice
laris
,

alterius

categoriee.

Cum

dicitur

principium individuationis sub-

compositee, non ita accipiendum est, quasi forma particucui

conjungitur,

non

sit

etiam

principium

individuationis
et compositse
in

ejusdem substantise. (Nam cum substantiee materiales
essentialiter constent materia et

forma, sicut de ratione hominis
et ossibus et
:

communi

v. g. est,

quod

sit

ex anima, carnibus,
sit

ita

de

ratione hujus hominis est,
et ossibus.)

quod

exhac anima,
est a

ex his carnibus

Sed quod,
et

quemadmodum
differentia

substantiarum materialium

natura, species

specifica

forma vel sola, vel

maxime;

ita

earumdem
1.

individuatio est a materia individuali.
sit

Cum

enim ut docet
divisio,

parte q. 30. art. 3. et q. 47. a 2. duplex
,

rerum

duplexque multiplicatio
,

una formalis

et specifica
iis

per formas

oppositas
Di^jsjo

altera materialis sub
fit

eadem

specie in

quse
;

numero tanquidem
a

tum
teria

differunt, quoe

secundum divisionem continui
in Angelis, in

divisio

rerumduplex
et Materialis.

formalis et multiplicatio specifica magis est a forma,
:

quam

ma-

tum quia, reperitur

quibus nulla est materia
per formas tantum specie

tum quia, etiam

ipsse substantiee naturales

inter se differunt;

tatem seu speciem,
,7.Met.
tex. 6.

tum cum

quia, materia
pei' se

per formam habet quiddisit

ipsam, neque
^

qidd, neque quan-

tum , neque aliud quippiam eorum
eadem numero materia
pro formarum diversitate ad species

quibus ens determinatur , et

naturis specie diversis insit successive, ac
et

naturas diversas transeat;

tum quia
in

in

rebus arte factis, species, non a materia, sed a sola
v. g.

forma pendet; statua enim Platonis
sit

specie

eadem

est,

sive

cera, sive in charta, sive in ligno,

nam

si

cera v. g. esset

de ejus essentia, in ligno, aut terra esse non posset; tum quia,
7.Met.tex. 34.

Dicendum est forma, et quatenus formam habet, unumquodque; materiale vero nunquam secundum se est dicendum. At divisio et multiplicatio materialis, et numerica substantiaut ait Aristoteles
:

rum materiahum a materia magis est quam a forma. Igitur materia est principium primum individuationis et multiplicationis numericse
, ,
,

sub eadem specie tam formee, etiam animae rationahs
tualis,
positee.

,

hcet spiri-

quod

dicat

ordinem ad eam, quam

totius

substantise

com-

4.

At non materia

sola, sed signata, et

cum

quantitate conjuncta.

ET PERSONA.
nuia,
uL ail 4.
intiir

CAI'.

VII.

37
Cur
qnanlitas sil
priiicipium individuaiiouis.

conlra

g(!i)Les.

Cap. G5.

Ilabet ct /utc propriiim

quantltas

accidentia rcliqua,
ideo
cst
,

quod
,

ipsa
qu3e

secundum
est

se indivi-

duatur.
toto
,

Quod
ejus

quia positio

ordo partium in

in

rationc

includitur. Est

cnim quantitas positioncm

habcns. Ubicumque autem intcUigitur divcrsitas partium ejusdcm
speciei,

neccssc est intelligi individuationem.

Nam

quas sunt unius

speciei,

non multiplicantur

,

nisi

secundum individuum. Et paulo
specie possit accidcrc

post

:

Quia sola quantitas dimensiva de sui ratione habct undc

multiplicatio individuorum in

eadcm

,

prima

radix hujusmodi multiplicationis ex dimensione esse videtur. Nam,

quod primo
nisi

et

per se

alicui et

convenit,

aliis

accidentaliter et non
:

per illud idem

inesse

convenire potest

quantitati

autem

dimensivse habere individuationem
ac dividi in plura
et

quamdam

et posse multiplicari

numero tantum diversa sub eadem

specie primo

per se convenit;

cum

id contineatur in ejus definitione.
:

Quantum
Experienlia

5. Met. t. iS. definitur Quod quorum utrumque , aut singulum , unumquid, et cpiod quid aptum est cssc. Et 6. phys. t. 4. et 1. de Coelo t. 2 Continumn est divisibile in continua, ct semper divisibilia. Hoc est, in plura

enim a Philosopho
quscinsunt,

cst divisibilc hi ea

non dalur
ullra ire

:

in scienliis.

ejusdem nominis,

et naturce

cum

ipso diviso. Et certe sola divisione,
,

et quantitates et res quantas, sive sint substantiee.

ut ignis, terra,

aqua; sive accidentia, ut calor, albedo, multipKcari numero sub

eadem
riam

specie vel sensu ipso et experientia patet. Individuatio igitur

a quantitate inest materiee primae, cujus est dispositio, et per mate-

formse

substantiali,

et

per

utramque

toti

substantiee

ac
Angeli cur
so!o

naturee

compositce.

Unde

substantise

spirituales

et

immateriales
,

quia natura sua sunt formce simplices per se subsistentes

et

neque

numero

muitiplicari

materiam, neque quanlitatem habent, nec

natse sunt esse in aliquo,

nqiieant.

non tantum
sit

se ipsis, sed essentialiter sunt individuee, ut impossibile

eas multiplicari

numero sub eadem

specie.

5.

NoTANDUM
est,

3.

quod, quia a forma, ut prsecedenti notatione
speciem
et

dictum

substantise materiales

definitionem

,

extra

Naturae nomine

quam
ciei

solamformam

est

materia individualis, accipiunt; propterea naturse
S.
et

et spe,

inlelligit.

nomine interdum

Thomas solam formam

intelligit, cui
,

cum

materia individualis

principia individuantia adveniant

naturee

communi
versum.

in

substantiis materialibus dicit superaddi aliquid re di-

Hoc

constat ex cap. 4. Opusc. 37, et ex lect. 9. in
:

lib.

7.

Meta-

phys. ubi exponens heec verba Philosophi, text. 34

Quodaminodo

38

Llb.

DE HYPOSTASI
diciturj

quidem materia etiam pars alicujus
heec habet.

quodammodo

vero non,
7iec

Sciendum

est, ciuod nulla

materia, nec communis ,

individuata secundum

se ,

se

habet ad speciem prout sumitur

pjro

forma; sed secundum quod

species

sumitur pro universali

:

sicutho-

minem dicimus
accipitur,

esse speciem, sic

materia communis per se pertinet
speciei

adspeciem; non autem materia individucdis , in qua natura

Idem habet
idem

Lect. 10. et clarissime Lect. 11.

Attendendum,

inquit, est,

quod ah hac
est
est

Quod quid

sententia, quam posuerat , scilicet quocl cum imocjuoque cujus est duo hic excipit,
,

scilicet, illa cium dicuntur per accidens et substantias materiales

cum
NoTA
cur
suppositiim
re distingiiat

superiics

non exceperit

nisi

illa,

qu3e dicuntur per accidens.

Oportet autem non solum
riales.

ista excludi,

sed etiam substantias mate-

Sicut enim supra dictum est, quod cjuid erat esse est id quod

a nalura

iii

significat defmitio, defmitio

autem non assignatur individuis , sed

malerialibus.

speciebus

;

et ideo

materia individualis ,

qux

est

individuationis
esse.

principium,
est

est prseter id

quod

est

quod quid erat
[suppositum)

Impossibile

autem in rerum natura

esse speciem, nisi in

hoc individuo. Unde
si

oportet ,

quod

cptselibet

res naturse

habeat mateest,

riam, quse est pars speciei, qu3e estpertinens

ad quod quid

quod

etiam habeat materiam individualem , quse non pertinet ad quod

quid

est.

Unde nulla
est ,

res naturae ,

si

materiam

habeat., est

ipsum

quod quid
sed
est

sed habens illud; sicut Socrates non est humanitas,
in quidus heec haest,

humanitatem habem. Legantur reliqua,

bentur.

Homo communis
:

est

idem cum suo quod quid

logice

loquendo
ralia
,

nunc autem postquam jam descendit ad principtia natu-

quee sunt materia et

forma,
et

et ostendit

quomodo diversimode
quid
est

comparcmtur ad imiversale
excipit hic ab eo

particulare quod subsistit in natura,
esse cjuod

quod supra dixerat, idem
in lib.
8.

cum
etc.

unoquoque., substantias materiales in rerum natura existentes,

Eadem habet
Aiensis.

lectione 3.
1.

Metaphys. Idem ferme

tradit

Alensis in textum 35.

7.

Metaph. ubi tractat quoestionem; an ma-

teria sit de essentia et quidditate compositi.

Sunt enim

,

inquit, qui

inter essentiam et quidditatem discrimen

ponant,

dice?iies

essentiam

comprehendere

o)n?iia pri?icipia rei;

quidditatem autem esse solam
:

fo?inam
cst (piid
,

rei, eo

quod materia defmiatur a Philosopho
qucmtum,
?iefjue (juale
,

quod neque

?ieque

etc.

Dei?ide etiam,

quod
se?i-

materia per fo?'??iam habeat quidditate?n seu specie?n. Pro qua
te?itia

est

Comme?itator

i?i

7.

Met.

commento 21. ubi
,

ait,

quod

quidditas homi?iis est ho??io u?io ?nodo

et ?io?i est

homo

alio ??iodo.

ET PERSONA. CAP.
Si enim
ditas
est
:

V]I.

39

homo

accipiatur pro forma, idem cst /lonio f/aod sua quidaccipiatiir

si

avtcm

pro composito ex materia
isto

et

forma, non

idem homo quodsua quidditas. Et pro

modo

dice^idi

multum
forma forma
Suppositum
dicirraiionem
'"^^"^^-

sonant' verba PJiilosophi in midtis locis , ubi dicit^

quod

in

idem

est quidditas, et

cujus est quidditas^ ut anima et esse, id est
in compositis

ratio et quidditas animse ;

autem ex materia

et

non sunt idem, propter materiam. Hcec Alensis.
6.

NoTANDUM

4.

suppositiim in

suo conceptu includere ratiofere

nem

totius, integri et perfecti.
,

Hoc divinant
rationem
,

omnes,
,

et etiam

insinuant

cum

,

ad

explicandam

suppositi

adhibent
et

voces individui, incommunicabilis , per se
rati,

seu distincti

sepa-

termini^ et incomplementi ,

non

esse

partem

,

aut in alio

aliasque ejusmodi negationes, ut postea ostendetur. Diserte autem

dicunt

,

et

quantura
citatis
,

opus
et

est,

prseter

D. Tiiomam, Opusculis a
,

nobis

1.

cap.

/Egidium

Romanum
dist.

hoc

est

,

optimi

prGBceptoris

Etenim

bonum discipulum, in 3. natura humana in Christo
et

6,

expendunt perpauci.
individuantia

et

principia

materiam

quantitatem

,

et

alia

plurima accidentia habet, nec

tamen
in toto

est
,

hypostasis,
,

aut persona
in

humana. Et
,

similiter

partes

ut pes

manus
tamen
et

corpore

sunt aliquo

modo

individuse

et singulares, ut

habet D. Thomas Opusculis
sunt
supposita

citatis,

quia non sunt
,

universales

,

nec

aut

personse

defectu

supradictcB integritatis
rabitur.

totalitatis,

ut pluribus suo loco decla-

7. QuiNTO revocanda in
lasis et suppositi,

memoriam

est

,

duplex acceptio hypos-

suppositum

a nobis cap.
illa

4. posita,
,

qua sumitur vel

stricte
strictTeriat

et

proprie secundum

prEecise
ait

quse

illi

insunt, ut pertinet ad

genus substantiae. Estque, ut
stantia, quge
7iec

Philosophus in Pr^edicam, subnec
dicitur de

est

in

subjecto,
,

subjecto,

vel

minus

proprie

et

conjunctim

ut
est

comprehendit

omnia quibus
habens

supponitur.

suppositum
et

enim
illi

totum

quoddam
illi

non

tantum naturam,

quee

essentialiter insunt,

sed etiam exi-

stentiam, proprietates et accidentia omnia

inhserentia.
,

8.

Ex

His

omnibus
, '

prsenotatis,

de quidditate suppositi
S.

ejusque
coernosci o

s.

Thomas
tantum

a natura
potest
dicat,
,

distinctione

quid i

senserit

Thomas
re

facile

^upposiium
ratione

simulque
et

intelligi

cur

a
in

natura

distingui

interdum

distinguit

cur hoc
aliis
,

ac

quomodo

substantiis

materialibus potius
stricte,

quam modo

in

dicat.

Cum enim
sumptum

suppositum sumat modo
ex
rei

late

et

stricte

veritate

,

ac ex

mente

40
S.

LIB.

DE HYPOSTASI
lisec

Thomoe

in

sna ralione formali tria
.

tantum includat, natu10-

ram, individuationem

et totalitatem

substantiee, ut infra Cap.

H

.

et

12.

ostendetur; incjividuatio

autem
nec

et

totalitas

substantiee

a natura ratione tantum differant (nam nulla natura vel essenlia

ab eo cujus
inferioribus
et
,

est

natura re

differt,

ullum universale a suis

nulla species a suis individuis); propterea simpliciter

absolute

loquendo

suppositum

proprie

sumptum
1.

de

mente ^
art.

S.

TliomeB ratione tantum a natura differt.

QuoD
stasis,

affirmat,

non solum universe, ut
tria

p.

q.

29.
,

2.

exponens quomodo
seu

haec

:

subsistentia ,

res naturse

et

hypodiffe-

substantia

secundum diversam considerationem

rant (quem locum retulimus supra cap. 3.), sed in specie, id dicit
inAngelis.

diserte de Angelis
et 3. p. q.
2.
art.

ac substantiis spirituaUbus
2.

1.

p.

q.

3.

art.

3.

ac etiam q, 9. de Potentia art.

1. his verbis.

Essentia
eis

i?i

substantiis
,

quidem materialibus , non
vero

est

idem cum
habeat ut

secundum rem
In

neque penitus diversum, cum
substantiis
,

se

pars formalis.

immaterialibus

est

omnino

IDEM SECUNDUM REM
queest.
art. 3.

SED DIFFERENS RATIONE. Quod rcpetit eadcm

ad

4.

Natura,

et

hypostasis in substantiis

imma-

terialibus
Et etiam
iii

secundum rem swit idem omnino.
:

9. Idem de substantiis materialibus afflrmat Opusc. 2. cap. 211
In
aliis

materialibus.

a Christo hominibus unio animse
et

et corporis

constiiuit

hypostasim
Et

suppositum
5.

,

quod
1.

nihil est aliud prxter
ait,

h%c duo.
conjun-

3. part. q. 2. art.

ad

cum

quod

:

In puris hominibus
sic

unione animae ad corpus constituitur persona, quia
guntur, ut per se existant. Et quodlib. 2.
dicitur
et
art.

4.

Natura, inquit,
materia
:

constituere

compositum
sit

etiam in compositis ex

forma, non quia natura
esset

una

res,

et

suppositum alia res

hoc enim
sil

secundwn opinionem dicentium, quodnatura

speciei
:

|

sed forma tantum. Igitur constituit suppositum sicut totum quia secundum modum significandi , natura significatur ut pars

ratione supradicta , suppositum vero ut totum; natura significatur

ut constituens

,

suppositum vero ut constitutum. Idem habet
2.

q. 3.

de veritate
supra Cap.

art.
1.

ad

3.

Huc etiam

pertinent loca a nobis allata

in quibus

incarnationem sola additione factam esse

confirmat, et humanitati Christi

nuUam
illam

deesse perfectionem natuet

ralem
Quomodo
re dislinguat

,

cum tamen certum

sit,

non esse hypostasim

per-

sonam humanam.
10. Aliunde vero suppositum
late

a naiura.

sumptum,

ut est hypostasis

KT TKliSONA. CAF.

VII.

41

habens omnia qua3 sunt

in

ea,

cum
alia

in
,

subslantiis oinnibus creatis,

praeter realitatem naturo) ac substantia;

quijjdam ab ea re clistincta,

ut existentiam,
alibi dicit

proprietates

et

accidentia

habeat;

propterea
etiam in
4.

S.

Thomas suppositum
est
et

re distingui a natura,
q.

Angelis

;

ut clarissimum
illis
,

ex Quodlib. 2.

2.

art.

ubi

id

expresse habet de
his

universim de omnibus substantiis creatis,
potest aliquid accidere

verbis

:

Cuicumque

ratione suse naturee , in eo differt res et
sitimi et natura.

quod non sit de quod quid est, sive suppo,

Nam

in significatione naturee includitur

solum id

quod
hsec,

est

de ratione speciei; suppositum autem non solum habet
speciei pertinent , sed etiam
alia, quee ei

qum ad rationem
Cap.
4. ubi

accidunt (inter quee alia existentiam numerat Opusc. 37. de Oppositis

idem

dicit);

ideoque in solo Deo idem omnino

est

suppositum

et

natura, quia in eo nullum reperitur accidens prxter

ejus essentiam.

11. Attamen suppositum re
de
personis
et

distingui a natura affirmat saepius
,

suppositis

materialibus

quam de

spiritualibus
his verbis
:

propter rationem,

quam

diserte ponit

Opusculo

citato

In rebus materialibus differt individuum, sive res naturae , ab ipsa

natura, non sblum per accidentia,

quse contingunt ipsum

indi-

viduum, cujusmodi

est
:

quantitas

et

hujusmodi , sed per aliquid,
a materia sumitur genus ,
et

quod sui

ge?ieris est

et sicut in eis

a forma differentia;
scilicet,

ita in eis

aliunde sumitur ratio speciei, a
individui ,

forma

aliunde

vero
et

ratio

quia

a materia.

Forma
Curpoiiusre
'^'^^^"9"^'^
'''

enim
et

facit speciem

ideo

dicitur differentia

constituere speciem

materia individuum. Manifestum ergo , quod per aliquid sui
differt "

qeneris ^

individuum in rebus materialibus a specie
.

solum per accidentia. In rebus vero
per accidentia
et

... simplicibus

.

et

non

matenalibus.-

individuum solum

differt

a specie

,

et

non per aliquid sui generis
Htec
ille.

ideo in eis tot sunt species ,
6.
art.
1.

quot individua.

Idem

insinuat 3. parte q.

ad

2.

Cura igitur suppositum ex
et

sua

ratione
in

intrinseca

dicat

naturam
ex

individuationem

,

heec
:

autem
in

Angelo

a nullo pendeat ab ejus
,

natura re

distincto
(sive

rebus vero materialibus
falsa,
nihil

S.

Thomae doctrina

vera,

sive

refert
et

;

agitur

enim solum de ejus sententia,)
,

petatur

a

materia

a

quantitate

quarum
haec

illa

a

specie

et

natura

communi, hoc
re differt
;

est,

a forma;

etiam a tota

natura

singulari

propterea suppositum in his a natura distinin
illis

gui scepius affirmat

,

negat.

42

LIB.

DE HYPOSTASI
1.

12. QuAM eamdem doctrinam habet
Materia
individualis
cadit
in
hae

parte qnest.

3.

art.

3

:

cum

accidentibus

omnihus individuantibus

ipsam, non
de/initione

definitione

speciei.

Non enim cadunt
ossa
,

in

hominis

carnes

et
:

hxc
unde

aut

albedo
et

,

vel

nigredo,
et

vel aliquid

hujusmodi

hse

carnes

hsec

ossa,

accidentia

designantia
et

hanc materiam

non

concluduntur in

humanitate;
id, cj[uod est

tamen

in eo
in

quod
se
est

homo, habet

homo, includuntur. Unde aliquid quod non habet humaest

nitas

;

et

propter hoc ,

non

totaliter

idem

homo

et

huma-

nitas.

Sed humanitas significatur,

ut pars

formalis

hominis

quia principia definientia habent se formaliter respectu niaterise
individuantis
et
.

In his igitur, quse non sunt composita ex materia
individuatio
?io?t
,

forma,

in quibus
est,

est

per materiam

indivise

dualem,

id

per hanc mateinam
ipsse

sed ipsse formse p^er

individuantur , oportet quod
inMet.
860^^3
n^^l

formse sint supposita subsistenet

tia

:

unde

in eis

non
adeo

differt

suppositum
et
:

natura.
esse,

Hunc locum
ut vix possit

cignoscit

Suarez

clarum

expressum

et 7.

ullam interpretationem admittere
sensisse

fateturque ingenue S.
differre

Thomam
a natura.

suppositum in
ut,
,

Angelis ratione tantum

13. Denique

omnes intelhgant
q. 2.
art.

quam certa et constans ei eamdem iisdemque ferme
,

fuerit hsec doctrina,

verbis tradit 3.

p.

2.

in

corpore. Bicendum, inquit,

c^uod persona aliud

significat ,

quam

natura. Natura enim

ut dictum est ,

signifcat
his, cpuse

essentiam speciei, cpiam signifcat definitio.

Et

si

quidem

ad rationem
posset,

speciei, pertinent,

nihil aliud

adjunctum inveniri
quia unum-

mdla

necessitas esset distinguendi

naturam a supposito nanatura
illa
:

twse, quod

est

individuum subsistens
in

in

quodque individuum subsistens

natura aliqua esset omnino idem

cum sua
inveniri
Ubi moJus
subsisteutiae?

natura. Contingit autem in quibusdam rebus subsistentibus
aliquid,

quod non peiHinet ad rationem

speciei,

scilicet

accideiitia et principia individuantia [sicut

maxime apparet

in his,

^^^^ ^^^^^ ^^ materia et

forma
.,

composita), et ideo hi talibus etiam
et

secundum rem

differt

natura

suppositum; non quasi omnino

aliqua separata; sed quia in supposito includitur ipsa natura spe-

superadduntur qusedam alia, quse sunt prseter rationem speciei : unde suppositum signifcatur, ut totum habens naturam,
ciei,

et

sicut
Idemquinque
arcjumtntis

partem formalem
MiTTO
1.

et

perfectivam sui. Hsec S. Doctor.
. . . .

probaiur.

Ouod loquendi modus, quo Scepe utitur, dicens ^ ^ personam siqnificare aliud quam natura significet solam ratioms
,
,

^^

KT l'KKS()NA.
disUncLionciii

CAl'.

VIII.

4."{

insinuet.

2.

Quod ImtnaniLaLcm

ChrisLi, noii

iiisi

ad-

jectione

et

unione Verbi divini, Iiyposlasi propria vidnatam esse,
3.

ubique doceat.
jetano sive ab

Quod rorm.c, aut modi
excogitati,

subsistentiffi,
4.

sive a Ca-

aliis

usquam meminerit.
rei

Qiiod,
et

cum

suppositum

stricte et proprie

sumptum, ex
,

veritate

ex ejus

mente, naturam individuam

et

totalitatem

substantiiH
5.

includat,
objectio-

duo posteriora a primo ratione tantum distinguat.
nes
fere

Quod

omnes,

qua3

contra indistinctionem

realem

suppositi a
decies
17,

natura

fieri

possunt, non semel, sed

quasdam plus quam

variis in locis

proponat

et

dissolvat

:

ut ostendetur infra cap.
tertiee

Recte igitur ac merito

S.

Thomas fautoribus
est.

sententise

a

nobis superiori capite adnumeratus

15.
et

Unum tantummodo

superest

exponendum
sit, in

cur
solo

Opusculo

Dubium.

Quodlib. supra citatis, ab eo dictum

Deo

suppositum
dictum
SoluUo.

et

naturam esse omnino idem. Respondeo
Prima, quod
in

id vere et recte

duplici de causa.

Deo

solo

nullum

sit

accidens,
:

sed nec existentia ab ejus natura vel personis re distincta

ideoest

que suppositum

late

sumptum

in

Deo nullum
re

est.

Secunda

quod hypostases

divinse,

non solum
et

idem

sint

cum natura
q.

divina, sed etiam de ejus essentia
ribus ostendemus suo
art.

conceptu adeequato, ut pluCajetanus 3. parte
creatis
et

loco

,

et agnoscit
in

2.

2.

ad dubium
ab

5.

At

omnibus substantiis
re

sunt

accidentia
est

eorum
essentia
:

natura

distincta

et

nullius
tolli

hypostasis

de

ejus

imo

quaelibet

a natura

ac

separari

potest.

GAPUT

VIII.

Solvuntur argumenta Cajetani S.
alio trahentis-

Thomam

1.

Tamen,
Medina

dicet aliquis, Thomistse

communiter,
alia

et

plerique non

Objectio.

Thomista?,,

existimant S.
:

Thomam
4.

in

esse

sententia, et hoc,

inquit
dit
;

Dom. Cajetanus
Ferrariensis

docte , eleganter^ et copiose ostencont.

egregie ait

Gent.
ita

cap. 43.
S.

Respondeo non omnes Thomistas,

de

Thomas

sentire.

Responfio,

44

LIB-

DE HYPOSTASr
Hervseus,
citatis

Nam Armandus
sentiunt;
S.
et

de

Bellovisu,
locis

et

Paludanus
6.

,

antiqui

et nobiles Tliomislse,

a nobis
,

supra cap.
et

nobiscum
et

postremus

eam

quam

retulimus,

Philosophi
,

Thomee sententiam esse
Theologus

diserte asserit.

Idem Ferrariensis

4. cont.

Gent. cap. 55. saltem in Angelis.
ille

doctrinse
ille

S.

Adde quod nec omnis, nec Thomae sectator censendus est
qui
ut ait
Eccclesia,

solus
,

qui

ejusdem, quo

Ordinis Religiosi fuerit, alioqui Durandus insi-

gnis Thomista fuerit;
Inoratione

sed

omnis

,

,

ea quse

docuit , intellectu conspicit, et quai egit imitatione complet. Quid

autem de supposito docuerit ex preecedenti capite constat,
dicendis clarius adhuc cognoscetur,

et

ex

2.

QuoD

attinet

ad Cajetanum

,

ut vir doctissimus

et

Theologus

subtilissimus fuerit, ac integram

D.

Thomse

Summam
et

Theologicam

commentariis auxerit, non tamen semper,

ubique ejus sensum
ut

assecutus videtur; nec tantse authoritatis est,
sisse

quod eum sen-

scribit,

continuo

ita

esse credamus,

prsesertim
illius

cum

contra

expressa S.

Doctoris verba loquitur,

nullaque

pro se affert

testimonia, ut in hac materia, de qua agimus.
sistentise

Nam

pro suse subaffert,

modo

re a natura distincto, ne

unum quidem
dictis,

non

modo ex
aliunde.

tot tantisque a nobis capite prsecedenti recitatis,

sed nec

Solum ex quibusdam D. Thom.©
,

non bene

intellectis,

duo ducit argumenta intellectum
Bequo fidunt, ipsum
Argumenium
Cajeiam.

ut jactat, bene dispositum coniis,

vincentia, quee nobis dissolvenda sunt, ut appareat
S.

qui

ei

plus

Thomse egregie hoc loco imposuisse.

3.

Primum

est

ejusmodi.
realis,
et

Quod
quid

constituit

aliquid

susceptivum

alicujus

entitatis

est

reale

et

positivum.

At ex D.

Thoma, suppositum

personalitas constituunt
existenti».
et

naturam susceptiErgo sunt
et

vam

entitatis

realis,

scilicet

relationis.

quid re distinctum a natura. Majorem supponit ut veram,

etiam

minoris primam partem de existentia, cujus promitit probationem

ad articulum

2.

q.

17. 3. part. Alteram

vero partem de relatione
5.
,

probat, ex eo quod D. Thomas q.
filiationis

35. art.

neget relationem

in

Christo ad

matrem

esse realem

quia caret subjecto

filiationis realis, videlicet personalitate propria.
Responsio

4.

Respondeo
In

1.

hoc argumentum peccare,
,

et in

forma,

et in

^"'"^"

materia.

forma quidem

quia ponit in conclusione terminum,
qiiem non habet in prsemissis. AHoqui
esse

nempe,
ex
illis

esse re distinctum,

ut jacent,

argumentum probat solum personalitatem

quid reale et positivum, quod fatemur et defendimus. In materia

ET PERSONA. CAP.
voro peccat. Major cnim, ubi
oi

VIII.

45
csse reale posi-

apposiLum
el

fucriL

tivum re distinctwii,
est suscepLiva ibrmae,

criL

faisa

neganda.

MaLeria enim prima

et

subjectum accidentis per suam potentiam
eLiani,

non re,

sed' raLione

Lantum a se disLincLam,

qua; est ad

formas accidentales, qute ex D. Thom.B

et ipsius CajeLani docLrina

eaque vera, genere,
tenus est
in

et caLegoria difTert

ab eadem materia, qua-

genere substantise;

cum

actus, et potentiasint in

eodem

genere. 5. Respondeo 2. falsam esse etiam minorem, quia, ex rei veritate,
eL
Responsio
seciinda.

ex docLrina S. Tliomse, hyposLasis et

suppositum non
,

constituit

naLuram susceptivam

existentite

et
illo

relationis

sed
q. et

est

idipsum, quod utramque recipit, ut habet

loco art. 2.

17.

ad quem remittit Cajetanus

:

Esse enim, inquit, pertinet

ad

naturam,

et

quod hahet
esse ,
etc.

esse ,

ad hypostasim. Ad hypostasim quidem, sicut ad id, ad naturam autem sicut ad id, quo aliquid hahet
est,

Unde manifestum
4. ac alibi seepe,

quod non hypostasis naturse, sed
1. p.

contra natura hypostasi esL id quo recipiL eL habet esse. Et
q.
3.

a.

docet quod queelibet essentia et natura
receptiva sui esse, non secus ac materia

per se

et

immediate

est

formsB, et omnis potentia sui actus. Prseterquam quod anima rationalis separata

habeat existentiam

,

nec tamen est persona, vel
nisi

suppositum.
prio

Et licet nulla natura existat,
,

in supposito
illi

pro-

vel

alieno

non propterea sequitur suppositum
existentiam.
sit

esse ra-

tionem suscipiendi

Quemadmodum
in

etsi

materia nun-

quam formam

recipiat nisi
est,

toto,
illi

et

ipsum actu constituat,

non propterea totum

aut dicitur

ratio suscipiendi
,

formam,

sed sola ejus potentia.
trina

Denique
ait

falsum est
,

alienumque a docChristi

D.

Thomse, quod
existentia,

Cajetanus
existere

humanitatem
,

ca-

rere propria

et

divina

ut ostendemus infra
1.

cap. 36. et sequentibus. Falsa igitur est preedictge minoris

pars

eaque
ibidem.

neganda, ut a mulLis ThomisLis

negari

faLetur

Cajetanus

6.

QuoD ad
et

2.

partem minoris, quee

est
et

de relatione

filia-

tionis Christi,

attinet,

verum quidem

est

fide

divina certum
Christi
:

hypostasim

personam humanam abesse ab humanitate

verum item
rationis
c.
,

filiationem Christi ad

matrem
illa

esse tantum relationem
ciLato
,

ut

recte

probaL

S.

Thomas
quod
his

loco

eL

Opusc.
si

2.

212. eL etiam

verum

est,

relatio esset realis,

ades-

set

humana

personalitas.

AL ex

omnibus nullo modo sequiLur,

46

LIB.

DE HYPOSTASI

subsistenliam disponere naturam ad recipiendam relationem, cuni
Cur
relalio

subsistentia
tionis.

seu

suppositum

sit

ipsum proprium subjectum rela-

realis
filiatiouis

Relatio autem realis filiationis ad

matrem abest a
,

Christo,

ad matrem
absit a Chrislo.

non solum

quia

caret

personalitate

humana

sed

quia

divina

quam

habet, incapax est relationis reahs ad matrem. Neque vero

ex eo quod humanitas Christi careat subsistentia propria, sequitur

hanc ab

illa

re differre, ut ostendetur cap. 48. et seqq, Meminisse
:

debuisset Cajetanus hujus propositionis

Quorum unum

potest esse

sine altero, ea re differunt, a se simpliciter negatse 1, parte q. 28.
art.
2 Argumen-

2.

7.
art.

— 2 Argumentum Cajetani
2. in

tale est.

D.

Thomas
c.

3. part. q. 4.
ait

tum

Cajetaui.

corp.

et

ad

3.

et 4.

contra genles

43.

Verbum

divinum impedivisse ne humana natura haberet propriam personaUtatem. Deinde ibidem
ait,
,

quod

si

Verbum divinum
art.
1.

assumpsisset
,

humanitatem
preeexisteret.

prEeexistenLem

oporteret
q. 4.

corrumpi aliquid
ad
3.

quod

Idemque

ait

3. p.

de natura An-

gelica,

si

prgeexistens assumeretur.

Addo tertium, quod non habet
12. in corpore, et ad 2.

Cajetanus, S.
dicere in

Thomam

3.

p.

q.

16. art.

Christo non esse personalitatem

humanam causatam
rei

ex

principiis naturee

humanse. At
sit

nihil potest impediri, vel

corrumpi,

aut causari, nisi
cui

entitas
in

qusedam a parte

ab eo distincta,
a

inesse

impeditur,
effectus sit

quo corrumpitur, vel

quo causatur,

cum omnis
D.
a
Responsin^

re distinctus a sua causa. Igitur in doctrina
et

Thomse hypostasis
parte rei distinctum.
8.

personalitas

propria est

quid a natura

CoNCESSA majore, neganda
exclusa
,

est

minor.
,

Christi

est

personalitas

propria

et

Ab humanitate enim hypostasis humana
,

impedita
Persoiialitas

non quemadmodum calor

frigus

ab aqua

aut forma

substantiah"s aliam a materia excludit;

sed

quemadmodum ducens
,

addilione

excludilur

lineam bipedalem, addendo secundum pedem
pedit
,

ne pedahs
ergo

sit,

im-

non

detractione

,

sed

additione.

Nullius

modi aut

formse emanatio

et resultantia in
et

humanitate Christi impedita est,
substantiae,
est

sed solum totalitas
hypostasis
etcorrumpilur.

integritas
,

quse

est de

ratione

et

personee

impedita

unione

hypostatica

Verbi

divini et additione substantife divinse ad

humanam.
et
si

9. Quo eodem modo corrumperetur ac desineret hypostasis
personalitas naturee
,

sive
,

humanse sive Angelicse

,

prseexistens

assumeretur a Verbo

sola

nimirum additione

,

ut pluribus osteniis

detur infra cap. 23. et 62.

Negandum

igitur ex

locis in

quibus

KT PERSONA. CAP.
vere affirmat
S.

VIII.

47
,

Thomas
infcrri
iis
,

coiTU[)Lum

iri

ali(|ui(l

nempc ipsam
difrerre,

hypostasim,

recto
erit

cam
S.

a parte rei a natura

ut

perspicuum

ex

qua) postea dicturi sumus.
ait

10. Denique,
causari ex

quod

Thomas

personahtatem

humanam
ex

onornodo
c-ynseiur.

principiis

naturoo humana;,

non

ita

intelligendum est,
re distinctus

quasi forma, aut
ejus principiis

modus

aliquis a natura

humana

emanet; sed a principiis naturre humanrc tunc cau-

satur personahtas,

quando corpus
solam
tota

et anirna ita
,

uniuntur, uL constise

tuant humanitatem

separatam
et

et

per

existentem

;

sic

enim humanitas
hnea pedahs
iit,

fit

integra rci substantia.

Non

secus

ac

quando solum tanta producitur, estque ea tan:

tum longitudo producta
nisi,

pedahs autem non
ei

erit,

nec producetur

cum fit 11. Hanc

ac ducitur,
esse

ahus pes adjungatur.
S.

verissimam mentem

Thomai patet ex

ejus
est

verbis

ibidem.

Christus, inquit,

secundum quod homo^ non
?ion
est

persona; quia

humana natura
q.
,

per

se seorsim subsistens
3.

a divina natura, quod requirit ratio personee. Idem habet ad
et

adhuc clarius

2.

3.

part.

art.

2,
illi

ad
,

2.

et art.

5.

ad

1.

Ex

hac ratione, inquit
animae
et

moti videntur
Christo
,

qui negaverunt unionem

corporis

in

ne
i?i

j)er

hoc cogerentur personam

novam,
in puris

vel hypostasim inducere

Christo; quia videhant,

quod

hominibus ex unione animse ad corpus constituitur perideo
in pjzris

sona.

Sed hoc
sic in

homiiiibus

accidit ,

quia anima et

corpus

eis

conjunguntur, ut per se existant; sed in Christo

uniuntur ad hwicem., ut adjuncta alteri priricipaliori , quod subsistit

in natura ex eis composita,

et

propter hoc, ex unione cor-

poris et animae in Christo, non constituitur nova hypostasis seu

persona,

sed

advenit

ipsum conjunctum personae seu hypostasi

prmexistenti. Et q. de unione Verbi art. 2. ad 17.
et

Anima,
,

inquit,

corpus unita constituunt suppositum, et hypostasim

si

per

se

existit,
locis.

quod ex

utrocpie

componitur.

Idem habet pluribus
,

aliis

Uno verbo, causatur

personalitas in humanitate

sola ejus

separatione a Verbo divino,
pitur sola ejus unione

impeditur,

aut

preeexistens

corrum-

cum Verbo

divino.
idem ex verbis
Cajetani
oslenditur.

12. QuoD
solutione
glossas
te

ipse
4.

Cajetanus, quasi a veritate ipsa coactus, dixit,

ad

argumentum
.

Scoti,
.

ubi hsBC habet
.

:

Si
et

ad duas
comple-

resolveris,
et

cpiod separatio dat

totalitatem
est

mentwn.,

Cjuod natura

assumpta impedita
sohita, clara ,
et

a propria per-

sonalitate, perspicies

omnia

consona; quas duas

48
glossas et vias

LIB.

DE HYPOSTASI
et

maxime amplectimur,
nuUa
unio
alia

sequimur. Dicimus enim
intellecta,

quod
et

quia separatio sola,
,

re

dat totalitatem
si

complementum

propterea dat personalitatem. Quod
est,
et

hoc

facit

separatio,
est, ut

necesse

ut

contrarium

effectum
et

habeat, id

impediendo
et

corrumpendo totalitatem
in

complementum,
propriam

impediat

corrumpat

humanitate

personalitatem

humanitatis.
nihil

Nobis igitur omnia soluta, clara, et consona. Quare
2.

est

quod Cajetanus suum hoc
convincere
ex S.
intellectum

argumentum adeo
dispositum,

jactet,

dicatque

bene

Quin
iis

potius

cum
bus

nihil aliud locis

Thoma

proferat,

cum nullum ex

omni-

a nobis cap. prsecedenti relatis, in quibus asserit suppo-

situm in rebus materiahbus re distingui a natura, citare aadeat
vel id solum

magno

est

argumento tum
et

haec,

tum

illa

loca,

eo

quo diximus, sensu esse intelhgenda,
a natura distincto S.
cogitasse.

modo re Doctorem ne per somnium quidem unquam
de subsistentise

GAPUT
Quid
Suarez.

IX.

senserit Aristoteles de hypostasi et supposito.
quidditate,
et

^*

^^

hypostasis et subsistentise existentia,

di-

stinctione
fidei

a

natura, Aristotelem

et

philosophos

omnes

,

quibus
1.

splendor non illuxit, nihil cognovisse affirmat Suarez tomo
disp.

suse Met.

34. sect. 2. n. 4.

additque subsistentiee

modum

a

natura esse distinctum, nulla ratione naturali deprehendi, aut proCajetanus.

bari posse.

Cajetanus

contra Aristoteli
locis, quse
,

cognitum fuisse existimat

probatque ex quibusdam ejus
2. Certe

mox

referemus.

modum

subsistentise

qualem- defendunt prsedicti aucto-

res, Aristoteli

inauditum

et prorsus

incognitum fuisse, sed nec ab

eo

sciri potuisse,

verum
,

existimo.

Quia ejus, ut cujusvis alterius
:

talis

modi

substantialis

nullum apud eum exstat vestigium
ait
1.

et

non ens,
InMet
disp. 37.
sect. 2. n.
et

id est falsum, ut

Post. tex. 5. sciri

non

est,

nul-

laque via et ratione, sive naturali, sive supernaturali vere cognosci
potest
2
"
:

nullus

autem

est subsistentiee

modus.

Nam

dicere Aristoait

10.

telem modos agnovisse, quales ponunt recentiores, ut

Suarez

ET PERSONA. CAP.
eo quod exislimarit, nec

IX.

49
sola ralionali cxcepta
,

formam a materia,
dicerc Aristotelem
substantiis

nec accidens a subjecto separatim existere posse
valde cequivoce
:

est

de modis loqui
vel cx
sic

estque
ut ex

omnia modos,
substantia
;

modis

fecisse.
nisi

Nam

non

nisi

ex

modis non
3.

modus

existere potest.

Sed hac de re plura postea.
suppositi
et

At ver^

subsistentiffi
,

verique

realitatem

et

Subsisieniiara

quidditatem propriam

et ejus a
,

natura indistinctionem realem,

cum

cofjniiam osttniiiiur.

sola distinctione rationis

ab eo probe cognitam et traditam esse,
sit

ostenditur

1.

ex eo quod suppositum

res naturalis, et

quidem

valde sensibilis,
tota;

cum

aliud

nihil

sit,

quam

substantia

singularis

totque sint supposita,

quot occurrunt substantite singulares
7.

et individuGo;

quas existere inquit

Met. text. 5
et

:

Manifestissimum

quidem
4.
in

est in corporihus.

Quare animalia,
et

plantas, ac naturalia
esse dicimus.

corpora, ut ignem,

aquam

terram substantias

2.

QuiA
et

in prsedicamentis cap.

de substantia, eam dividit
,

primam

secundam, illamque
de subjecto.

dicit esse

quoe nec est in subest

jecto, nec

dicitur

Prima autem substantia idem
:

ac suppositum et hypostasis,

ut fatetur ipse Cajetanus

igitur et

ejus existentia ac ratio et quidditas Aristoteli cognita fuit.

5.


:

3.

QuiA
:

5.

Met. tex.

15.

Accidit, inquit,

duobus modis
dicitur

substantiam dici
de alio
et id

et

ipsum ultimum subjectum , quod non
sit,

quod, cum quod quid

etiam separabile fuerit.

Tale vero cujusque

forma
de
alio,

et species.
intelligit

At nomine subjecti ultimi,
suppositum, ut constat ex

quod non
S.

dicitur

Thoma ibidem
6. — 4.

et alibi, qui

quotiescumque de supposito disputat,
,

illud repetit

ex hoc Aristotelis loco
lib. 1.

eumque

citat.

QuiA

Post. tex. 9. ubi quatuor
:

modos per

se refert

hunc tertium ponit
quo quod
suppositum
sit

et ita definit

Quod non
fuit

dicitur de subjecto ali~

alio, estque substantia, et
:

hoc aliquid signiflcat. Id autem est
ejusque ratio
,

igitur Aristoteli

cognitum

nempe,

subjectum ultimum, vel ens per se solum ac separatim ab
existens, vel substantia
illud a

omni

alio

prima

et individua.
Aristoteles

7. QuoD autem
stimarit esse

natura non distinxerit reahter, nec exilocis;
_

modum

ab ea re distinctum, probatur ex iisdem ^
se affert Cajetanus,

non

distinxit

resuppositum
anaiura.

quorum duo priora pro
statim intelligetur.

quam vere

et apposite

tantum docet.
substantiam.

Nam in Primum eam

Prsedicamentis de substantia prima tria
esse proprie et principaliter et

maxime

Secundum

non dici de subjecto, nec esse in subjecto

aliquo. Tertium ctEtera

omnia vel

in

ea esse, tanquam in subjecto.

50
vel de ea dici

LIB.

DE HYPOSTASI
:

tanquam de subjecto
ullius

heec

autem
,

tria substantise

primse

per se

,

non ratione

modi ab ea

distincti

conveniunt

,

ut patet.

Substantia enim singularis et individua, ut Petrus v. g. per se et
proprie et

maxime

est

substantia,

magisque substantia quam vel
quse

partes, ex quibus componitur, vel ipsge secundse substantiee,

de ea dicuntur. Per se item, et non ratione ullius modi, non est in
subjecto more accidentium, nec dicitur de subjecto more secundarum substanliarum nec est in alio, ut pars in toto. Denique
,

eidem substantise primse per se,

et

non per ullum modum, csetera
vel dicuntur

omnia vel insunt ut in subjecto,
ut de subjecto,

scilicet accidentia,

nempe secundse

substantise,

8. In 2. autem loco 5. Met. de subjecto ultimo (qaod fatetur

Cajetanus esse suppositum) aliud nihil declarat,
dicitur de alio.
est,

quam quod non
inquit,
alio.

Idemque

repetit 7, Met. tex. 7

:

Subjectum,

de quo

csetera dicuntur^ illud vero
dicit

non amplius de

Hoc

autem non
prima

modum

ullum substantise, sed ipsammet substan-

tiam ex materia et forma compositam, quee proprie est substantia
et

subjectum ultimum;

tum quia

ejus

partes

,

sive

inte-

grantes, sive essentiales, sunt potius ahquid substantise primae, et
aliquo

modo de

subjecto dicuntur,
scribit

quia id diserte

ibidem

jectum primum
teria dicitur,

esse videtur.

cum sint de ejus essentia; tum Maxime inquit substantia subTale vero quodammodo quidem ma:

,

,

quod ex his est. Dico autem materiam quidem, ut ees : formam autem figuram idese : quod vero ex his est, totam statuam. Unde si forma prior
vero forma. Tertium vero

quodammodo

materia
erit,

est et

magis ens, illud quoque quod ex ambobus
Posteriorum supra, aliud
dicitur de aliquo alio
:

est

prius

ob eandem rationem.
1.

9. Pr^terea,
habet,
tia; et

nihil

de ente per se substan-

quam quod non

et quocl est

quod qusecunque hoc aliquid significant non alterum quid
sunt quod sunt
:

existentia

quemadmodum ambulans
et est

et

album

sunt alterum quid ab eo quod ambulat
ibi differre

album. Igitur negat

ens per se, seu suppositum a natura.
7.

10. Idemque docet
que ens per
se
,

Met. tex. 20. et 21. ubi

ait

unumquod-

et

non per accidens, idem esse cum sua quiddi-

tate et essentia; et

humanitatem
:

v. g.

idem esse cum homine, seu

habente humanitatem

albedinem vero non esse idem cum habente
quidditatem

albedinem. Nomine autem entis per se, seu habentis
aliud nihil inteliigitur,

quam

suppositum.

ET PERSONA. CAP.

IX.

11. Ad hunc looum Philosophi, ut ad
reolo

3.

argumentum ab Aul'hilosophum
quicvel
distinctione

Responsio
Cajetani.

factum

,

respondeL
vel

CajeLanus negando

quam cognovisse,
gandam

unquam locutum

esse de

indistinctione personee a natura,

quod ad hanc distinctionem inda-

excitata fuerint ingenia

humana propter mysteria

incar-

nationis et Trinitatis.

12. Verum quis Cajetanum adeo immemorem vel inconstantem credat, ut, cum ad confirmandam suam opinionem de distinctione
,

Relellilur.

reali suppositi a

natura asseruerit et diserte scripserit eam naturali

ratione cognosci et probari posse, et a Philosopho cognitam fuisse

ex duobus prioribus
sit;

locis

a nobis supra relatis
oblitus

ostendere conatus
,

idem

in

eadem

qusestione

eorum

quse

paulo

ante

scrip^erat, neget

Philosophum de ea unquam cogitasse.

13. Tandem,
sola

quod Aristoteles suppositum a natura non pro
5.

Ostendilur
ratioiie distin-

tantum forma, ut preecedenti capite num.

adnotatum

est,

xisse

naturam

sed adoequate sumpLa, ratione distinxerit, patet, quia substantiam

supposila.

primam
et

distinxit a

secunda; non re,

ergo ratione. Deinde, sup-

positum in suo conceptu addit naturse communi individuationem
individuationi

totahtatem ac integritatem
differt

:

neutrum autem

in

doctrina

Aristotelis re

a

natura.

Non primum. Tum quia

nullum commane

et universale

est re

distinctum a singulari.

Tum
ad

quia individuatio naturge

communi advenit, eamque
,

contrahit

constituendum cum ea individuum eo fere modo
contrahit genus
et

quo differentia

cum
:

eo constituit speciem
igitur.

;

differentia
,

autem

ratione differt a genere
Aristotele 5. Met.
tex.

Neque secundum
,

quia totalitas ex
et

31.

unitas queedam est
1.

totum species

qugedam unius, 10. Met.
ente
:

tex.

Unitas autem ratione difTert ab

igitur,

etc.

Denique non ignoravit Aristoteles substantias
se

preesertim

homogeneas ex

indifferentes
totas

esse,

ut sint totse vel
et

partes
se

,

et

quse partes sunt,
divisione,
dictis

atque adeo hypostases
eis

per

fieri

sola

nullaque in
constat
eos

forma superinducta.
Aristoteli
,

14. QuARE ex
tura, et qui

imponere

et

qui

Aristoteles

censent ipsum distinxisse reahter seu modaliter hypostasim a na-

a calumnia
liberatur.

putant ne quidem ratione ab ea distinxisse, dicunt-

que Arium,

Sabellium, Nestorium,

et

Eutychetem suas heereses
hasc habet

ex Aristotelis fontibus hausisse. Merito itaque Gretserus interpres
Anastasii Sinaitse, qui in bBr\^M cap. 9.
prasscripto
:

Quiciinque ex

Anastasius
Sinaita.

Graecanicse Philosophiae
,

cum

Aristotele
tres

tradunt natuhijpostases

ras esse hijpostases seu personas

illi

nequeunt

in

52

LIB.

DE HYPOSTASI
et tres natiiras

Sancta Trinitate profiteri, ne

cum Ario

asserant
7ie et

:

neque rursus possunt duas in Christo naturas affirmare,

cum
esse,

Nestorio cogantur in Christo duas personas seu hypostases admittere.

Nam,
,

ut assereret

naturam

et

hypostasim

unum

et

idem

id
Grelserus.

nimirum Nestorius ex Aristotelis doctrina hausit. Merito, inquam Gretserus defendit Aristotelem aitque eum perperam ab
,

hsereticis intellectum.
tatis

Etsi
,

enim Aristoteles

,

quia mysteria Trini-

et Incarnationis

quee

naturalem ingenii humani vim supe-

rant, ignoravit, putarit nec naturam

unam
;

pluribus in

suppositis,

nec plura supposita in una natura esse posse
rei esse naturas,
ferri

totque semper a parte
in-

quot hypostases;

ex eo tamen nullo modo
et

potest

ipsum existimasse hypostasim

naturam idem prorillo

sus esse.
est.

Illud

enim ex hoc; non autem hoc ex
et hypostasis re et ratione tot erunt hypostases
si
,

consequens

Si

enim natura

idem sunt, neces;

sario sequitur,
tot naturee,

quod

quot naturee

et vicissim
,

quot hypostases. At
et

sunt tot hypostases
et ratione

quot naesse.

turse,

non sequitur naturam

hypostasim re

idem

Quoniam proprietas omnis reciprocatur cum natura, totque numero semper sunt proprietates quot essentiee, ut patet in uno,
vero,

bono, respectu

entis

;

in

risibili,

respectu hominis

:

nemo

tamen ex eo
idem
esse.

recte inferet essentiam et proprietatem re et ratione

15. Tandem,
stasis

expositis hactenus variis de subsistentise ac
,

hypo-

a natura distinctione sententiis
placeat, quibusque

earumque patronis
sic

recensitis,

quee

maxime
hseretici

me adjungam

paucis concludo.

Cum

naturam

et

hypostasim re

et ratione

idem esse
,

affir-

quam philosophi utroque cum SS. Patribus infra cap. 21. 22. et alibi referendis; cum Sancto Thoma aliisque qui cum eo sencum Aristotele et peripateticis omnibus magistrum tiunt theologis suum sequentibus; mediam regiamque viam secuti, hypostasim et
ment;
modistae

contra,

tam theologi

modo idem

esse negent, nos

;

Media
simus

tutisibis.

ndturam
plurimis

re

idem

esse

dicimus , ratione idem esse negamus. Idque

ac firmissimis

argumentis

,

tam

theologicis
,

quam

philo-

sophicis, confirmabimus, ipsa hypostasis quidditate

et ratione

pro-

pria prius recte et solide constituta et,

quam

fieri

poterit, claris-

sime explicata.

ET PERSONA.

CAl'.

X.

53

GAPUT
Hypostasis
1. In
et

X.

Personce definitiones investigantur.
stabilienda

PERQUIRENDA

,

elucidandaque definitione hydiligentice

postasis et personoe,

prolixitatis
est.

nimiseque

reprehensio
est,

minime mihi extimescenda
Plato in Philebo
paTToXoyia
,

Etenim prolixitas
et necessariis

non

ut ait
:

de rebus utilibus

disputare
In

nec

Piaio.
Deliniiio rei

rcjn necessariam in docendo ssepius inculcare.
rei,

omni

autem disputatione

de qua agitur, notio propria et definitio
,

sjt^^^ojjjmi

necessario et in primis .perfecte tenenda est
tise

eo quod totius scien-

in scieniiis.

principium
ac cognitu

sit.

Principium autem
;

,

ut mole parvum,

ideoque
auctore
Aristoteles.

visu

difficillimum
:

ita

virtute

maximum

est,

fmem Logicse Principium fortasse rei cujusque, ut maximum. Quare et difficillimum. Quanto enim potestate validissimum tanto mole minimum, difficillimum est videri. Eo
Philosopho sub
dicitur,
,

autem comperto

facile est adjicere reliquum,

et

coaptare.

Prop,

terea Licentius apud
inquit
tione
finire.
,

Augustinum
facilius
,

lib. 2.

de Ordine cap. 2. Odi ego

Augustinus.

definire.

Nam

mihi

est

videre in alterius defini-

quid non probem

quam quicquam

bene explicando

de-

2. AccEDiT quod

,

ut in

aliis

rebus principii vitium est pessimum,

Lib.de motu

parvaque

in

eo mutatio, ex

Philosopho, magnas

et

multas facit

Anima,cap.5-

differentias procul, ut
fit

temone paululum transposito, multa prorse
in

transmutatio

:

ita

parvus

scientiarum principio error, in fine

estmaximus,

et ut

habet,

lib. 1.

de Ccelo tex, 33. modica in eo a
decies, millies

veritate transgressio, discedentibus fit longe

major,

mbiimam quandam dicat esse magnitudinem. Hic enim ut si minimum introducens maxima utique amoveret mathematicorum. Hujus autem causa est quia pirincipium virtute majus est quam
quis
,
,

,

magnitudine. Quapropter, quod in principio
fit

modicum

est, in fine

perquam magnum.
3.

Itaque

plaatarum
,

semina

,

rerumque

omnium

principia

quanti natura facit

et in eis

apte perfecteque formandis ac conindustrise
et cautionis

servandis

,

quantum

sollicitudinis^

adhibet,

54
ut videre est in tritico
,

LIB.

DE HYPOSTASI
acinis
,

in
,

pomorum

in nucleis aliisque plan,

tarum exiguis seminibus turam
,

a sapiente docentique perito
et
,

qui na-

ut pote a Sapientia Divina
et
,

ab intelligentia non errante
in

edoctam
tradendis

institutam

imitari
,

debet

scientiarum

principiis
est.

tantundem

studii

curee ac diligentiae

impendi par

Propterea Aristoteles sciendi docendique peritissimus definitionem
Demonstrationis
lib. 1.
,

Post; Motus, 3. Physic;
lib. 1.

Animx,

lib. 1. et 2.

de Anima;

Felicitatis

Ethic.

et

iO.

tam studiose tamque
1. Ethic.

operose tradidit. Itaque faciendum esse admonet his verbis
cap. 7
:

Singula
est

ita

tractanda sunt, ut natura eorum postulat;
ut recte definiantur.

dandaque

opera,

Magnum enim

afferre

momentum ad ea qux sequuntur consuevere. Videtur enim jnum plusquam dimidium totius esse , compluraque eorum.,
quaestionem veniioit,
Definitio

princiquse in

per ipsum manifestantur
demonstrativse tantummodo principium

4.
est

Neque vero

scientise

vera scientia
el pr«staiitis-

definitio, sed

ipsamet verissima est scientia, quee a philosophis

sima.

intellectus, seu intelligentia principiorum, et scientia
bilis

indemonstra-

appellatur, quseque longe prgestantior et
est

,

ut loquitur, honora,

bilior
6.Etii.,cap.6.
et 2. post.

demonstrativa
:

:

quia simplicior est
ille scit,

et
est,

ad

angelicam
ille

propius accedit

quia

maxime

qui quid

non vero

qui quantum, aut quale , aut quid agere, sive quid pati natura

Analytic.
capite ultimo.

aptum

est,

inquit 3. Met. tex. 3.
,

et

lib.

7.

tex.
,

4.

Et quia ejus

certitudini ac evidentise

suam debet veritatem

firmitatem et im-

perturbabilitatem ipsa demonstrativa conclusionumque scientia. Re-

solvuntur enim conclusiones in principia complexa et immediata;
hsec in terminos simplices

quibus constant; qui quo vel sensu

et

experientia, vel inductione, ac etiam documentis logicis, aut aliunde

nobis notiores

sunt,

eo

dictorum

principiorum

ac

conclusionum

veritas purior pulchriorque menti nostrse apparet, eique propterea
fortius

majorique

firmitate adhEerescit.

Nam

si

quis non indoctus'
in

attente
scientiis

rem consideret,
,

videbit,

qui3e

tam frequens

tractandis

inter auctores de

eadem

re occurrit opinionum varietas et

contentio, tantaque nonnullarum a veritate exorbitatio,

eam ex

defi-

nitionis rei, de qua agitur, aut alicujus termini in ea contenti igno6.

et7.

ratione,
arte,

plerumque

nasci.
et

Neque vero

sine causa Philosophus tanta

Tupicorum.

tantoque studio

labore, tot tamque variis locis, hoc est,

regulis
plevit.

ac prgeceptis ad definitionem spectantibus libros duos im-

Quas, qui probe teneret,

et

ad earum amussim defmitiones
is

struere, aut a se vel ab aUis fabricatas examinare vellet,

bonas

ET PERSONA. CAP. X.

n^

a malis nullo fere negolio secernerel, cl rerum scientias, ac scien-

tiarum principia longe certius perfectiusque teneret.

Ad

iioc

enim

Topicorum

libri,

a plerisque

nimium

neglecti

,

maximc

utilcs sunt,

ut ipse initio admonet.

5. In hypostasis igitur definitione, et quia
error circa

difficilis est,

et et

quia quia
et

Lib.

l.cap.2

eam
fons

est et

non parvus, quia vera

est scicntia,
,

multarum
benda

principium

demonstrationum

perquirenda

bene constituenda
est,

summum

studium,

summa

diligentia nobis adhiAristotelis

non solum imitatione naturiE, aut

exemplis

ac documentis, sed etiam SS.

Patrum admonitione. Nam Anastasius
:

Sinaita Patriarcha Antiochenus in oSyiyw Cap. 1. hsec habet

Horta-

Anastasius
Sinaita.

mur

ut ante omnia habeatur sedula deftnitionum cura,

maximc
sitis

illarum, quse ad defcnsioncm doctrinae de Christo faciunt, ne

barbari cascitate percussi,
barbarus.
6. Etsi

et

qui vobiscum

loquitur,

vobis

item

autem

quid

sit

hypostasis

,

et

quid

persona

,

exacta
soIsb

definitione per genus et differentiam declarari nequeat,

quod

species hoc

modo cum

definiantur;

hypostasis autem
:

species

non

est

cum de
simplex

nulla creata prsedicetur in quid
sit,

tum quod

ejus ratio valde

abstrahat a creata et increata, nec in duos con-

ceptus ab invicem prsecisos distingui possit; ejus tamen quidditativa ratio

declarari

potest

descriptione
,

et

oratione

,

ut vocant
,

notificatoria.

Quam nunc quidem more
,

aliarum definitionum

per

divisiones investigabimus

postea vero extruemus. Est enim Divisio
,

apud Platonem,
est
2.

in Sophista et Politic, patjiXtxo; Xoyo?

cujus

munus

Plalo.

viam sternere ad definitionem, ut pluribus docet Philosophus
post. cap. 8. tex.

20

et 21,

ubi duo admonet.

Unum

est, diviet
,

Divisionis

sionem, ut definitioni serviat, debere esse adsequatam,
adsequata
fieri

ut

sit

commendatio
et usus.

ac

omnia sub
Alterum

diviso

contenta

comprehendat

debere
id

per

membra
1

opposita, oppositione
in conficienda

medium non habente,

est contradictoria.
tria prsestanda
,
.

per divisionem definitione

ut sola rei definiendse attributa quidditativa col-

ligantur, 2. ut recto ordine disponantur, 3. ut
est, eo

omnia sumantur,

id

numero

ut orationem faciant soli rei definiendoe propriam.
,

Quse monita logica huc referre volui

tum more
:

aristotelico

,

qui

Monita logica.

multa hujusmodi suis passim intexuit
in

libris

tum quod a plerisque

tractandis

scientiis

,

magno earum studiorumque detrimento

parum accurate observentur, licet eorum ductu ad veritatis sedem, tanquam ariadneo filo ocyus certiusque deveniatur.
,

56
7.

LIB.

DE HYPOSTASI
hypostasis rationem
et

Ut igitur methodo

divisiva
,

quiddidivi-

tatem propriam vestigemus
siones
,

quatuor prsemittendse nobis sunt

quas philosophorum quidem ignorat nemo , plerique tamen

quia ad eas non satis adverterunt, nec earum lucem admorunt, ut

latentem in obscuro hypostasis rationem deprehenderent, propterea

eam incognitam
detis ,

preeterierunt.
,

8. Prima divisio est, quod ens aliud est Substantia
seu, ut

aliud ylccf-

eam

terminis contradictoriis enunciemus, aliud est
se,

per se, ahud no7i per
in Antepreed.

sed in alio

:

vel, ut traditur ab Aristotele
,

cap. 2,

ahud

est in subjecto

nempe

accidens, ahud

non
et,

in subjecto,

nempe

substantia. Quee est divisio entis adsequata

ut loquuntur, inevitabihs,

cum

niliil
:

sit

sub diviso, quod

in

ah-

quod ejus membrum non
accidentibus
subest.

incidat

adeo ut ens non in subjecto

non solum comprehendat substantiam creatam, quee, quia subest
subjectum
dicitur,

sed

etiam

increatam,

quee

nulli

9. Secunda divisio. Substantia alia est prima, alia no7i prima,

sedsecunda, Antepreed. cap.

2. et cap.

de substantia. Ubi habetur
:

aliam esse, quse neque est in subjecto, neque dicitur de subjecto
aliam quss non
stantia
est in subjecto^
,

sed dicitur de subjecto.

Illa est
:

subheec

singularis
,

individua et incommunicabilis pluribus
,

universalis

dividua et communicabihs pluribus
idendificatur.

in

quibus multipli-

catur et

cum singuHs

10. Tertia
alia est

divisio.

Substantia prima, singularis
,

et
;

individua,
alia

tota et integra ut Petrus

Paulus

,

Bucephalus
,

non

tota, sed

pars alterius vel
,

essentialis,

ut anima

et

corpus Petri;
totius

vel integrans

ut pes,

manus, caput ejusdem. Ac substantix
quse neque pars est
,

nomine ea omnis
composita
Quae dicatur
substantia

intelligitur,

neque

partis

imperfectiones habet, sed est substantia perfecta, sive perfectio heec
sit
,

constetque partibus

,

ut in substantiis naturahbus

sive sit

simplex, ut in Deo et Angehs.

Totum enim
3.

et

perfectum
nec est in

aut idem sunt , aut natura proxima, ex Philosopho

Phys. tex. 64.
,

Perfecta vero in ratione substantiee est, quse stat per se

aho
tur.

,

ut pars in toto

,

nec est alterius a quo substantialiter perficiaet imperfectior est

Pars enim omnis minor

suo toto
illa
,

,

et

tam ab com-

eo,

quam

a comparte sua perficitur. Propterea
,

omnis substantia
et quae in

partis rationem habet

quee est in alio ut in toto

positionem
fectior;

cum

alia

veniens

ab ea substantiahter redditur perest
,

vel qua,

in eo in

quo

nulla aha perfectior reperitur.

ET PERSONA. CA1\
Hffic

X.

57
perfeoti
et

autem
sit

clifTerentia

totius

et

partis

,

imperfecti

quanti
stabit.

momenti

in

hac materia ex dicendis postea aperte con-

11. QuARTA

divisio est,
,

quod substantia prima
:

et tota alia est

intelligens et rationalis

ut Gabriel, Petrus

alia

non

rationalis, ut

Bucephalus, canis Tobiae, columba Noe.

12. Ex His quatuor divisionibus omnibus

,

credo

,

notissimis,
Hypo-^tasis
^^' subsianiia.

quidditativa hypostasis attributa facile colligi, et ad ejus definitio-

nem componendam ordinari non incommode possunt hunc in modum. Hypostasis cum sit ens reaie, necessario est ex prima divisione vel substantia, vel accidens. At non est accidens,
est

tum quia

ens per se et non in alio ut in subjecto; tum quia accidens
entis

est

ens
:

,

et

natura sua ens imperfectum

,

indigens

alterius

fulcimento

hypostasis autem est quid firmum et ens perfectum;

igitur erit substantia.
stantisB

Sed non seciinda. Primo, quia secundaj subse, sed in primis et sunt de
illis;

non subsistunt per

hy-

postasis

autem non
neque

est in alio, sed

per

se.

Secundo, quia secundae
nec

substantiae

generant

neque

generantur,
et

agunt

nec
:

aguntur per se, sed solum per accidens
hypotases

prout sint in primis

autem

et

supposita
et
1.

g.enerant et generantur,

agunt

et

patiuntur; actiones enim
sunt,
id
est,

generationes

omnes

circa

singularia

supposita,
dividuse
est
;

Met.

cap.

1.

Tertio,

quia secundee
hypostasis

substantise

sunt

et

communicabiles
individua

pluribus;
et

autem

et

persona
consensu

substantia

incommunicabilis
necessario
est

omnium

igitur

ex

secunda

divisione

substantia prima et particularis.

13. QuoD etiam docent SS. Patres hypotasim a natura

distin-

guentes tanquam propriam a communi, ut Basilius Epist. ad

Am-

Basilius.

Tantum differunt, inquit natura tum proprium et commune. Damascenus lib.
philochium.
,

et hypostasis
3.

,

quanDamascenus.

de

fide

orthodoxa

cap.

4.

Essentia
:

individuum
persona. Et
Sanctis
infinita

et

communem speciem significat, hypostasis autem cap. 6. Commune quiddam essentia, particulare
de duabus Christi voluntatibus. Natura , ut pAacet
,

lib.

Patribiis
species

commune quiddam
hypostasis

est

et

infinitum

,

et

quasi
se
Anastasius.

:

autem quid singulare , quod per
est

cohaeret. Anastasius Sinaita in 6SviyS cap. 2.

Persona sive hypostasis ,
prgeter

ex sententia Sanctorum

Patrum

,

proprium quiddam

commune,

etc.

Idem docet

S.

Thomas passim,

ut 1. parte q. 29. art. 1. et q. 8.

s. Tliomas.

S8
de
Potentia

LIB.

DE HYPOSTASX

articulo tertio.

Nometi hypostasis
est,

,

inquit

,

significat

substantiam individuam, id
dicari.

qum non

potest de pluribus prsesubstantiss,

Unde genera
et

et

species

in prsedicamentis

ut

homo

animal, no7i possunt dici hypostases , quia de pluribus
Socrates vero
et

prsedicantur.

Plato

dicuntur hypostases

,

quia

preedicantur de uno solo.
Esttota.non
^*'^^'

14. Jam vero substantia individua
tota et

et particularis

,

cum

alia sit

non pars,

alia pars et

non tota, ex

tertia divisione

hypo-

stasis altera

harum

esse debet.

Pars autem non est, quia omnis
est

pars est imperfecta,
in alio et alterius,

hypostasis

substantia perfecta

;

pars est

nempe
:

totius; hypostasis est ens per se et

non

in aUo, nec

alterius

pars habetur et continetur a toto, hypostasis
et continens

vero, seu suppositum est habens
sunt. Prseterea hypostasis
nisi

omnia quse
,

in ipso

est

agere ut id quod
,

partis vero

non-

ut quo. Igitur non est pars

sed totum.

Curparies

hYPost^ases

15. Denique hoc ipsum diserte asserit et optime probat S. Thomas Opusc. 2. cap. 211. his verbis Hsec nomina, persona, hypointegrum quoddam designant. Non enim 5toz5 et suppositum
:

,

potest dici

quod manus , aut caro , aut qusecimque aliarum par-

tium
est

sit

persona, hypostasis, aut suppositum; sed hoc totum quod

hic

homo.

Ea

vero

nomina

quse sunt

communia

individuis
,

substantiarum et accidentium, ut individuum
et

et singulare

possunt

partibus^ et

toti aptari.

Nam

partes

cum

accidentibus aliciuid

habent commune ,
licet

scilicet,

quod non per

se existant , sed aliis insunt,

secundum

modum
est

diversum. Potest igitur dici quod

manus
licet

Socratis vel Platonis

quoddam indimduum
art.

et singulare,

non
hsec

sit

hypostasis, vel suppositum., vel persona. Hgec S. Doctor. Et

qusest.

de unione Verbi

2.

in corpore

:

Non

potest dici,

quod

manus sit persona, vel hypostasis, aut suppositum; quamvis quod sit aliquid particulare, singulare , vel individuum. Manus enim, etsi pertineat ad genus substantise , quia tamen non
dici possit
est

substantia completain se subsistens, non dicitur hypostasis, aut
art.

suppositum, vel persona. Et
inquit,

3.

in corpore

:

Manifestum
totius.

est

quod suppositum

significatur per

modum

Natura

autem per
vero in

modum

p>artis

formalis , ut ex supradictis patet.
1.

Imo

3. Dist. 5. Qusest.

art. 3.
,

adtertium

et queest. 5. art. 3.

expresse habet rationem partis

repugnare rationi personse.

ET PKRSONA. CAP.

XI.

59

CAPUT XL
Definitiones hypostasis et personce construuntur,
et

probationibus fulciuntur.

1.

Ex DOCTRiNA

capitis

proecedentis hoe colliguritur hypostasis,
:

subsistentioe

et suppositi definitiones
et

Substantia

prima

tota

:

vel

Substantia sinrjularis

individua,

integra et perfecta. Personse

vero, qujB hypostasi rationalis seu intelhgentis naturse dignitatem
addit, definitio erit, Substantia
stasis

prima
qufe

tota intellectiva

^

vel

HypoHb.

Delinitiones

naturge rationalis, vel Suppositum
est

rationale
definitio

,

vel Naturse

hyposlasis
el

person».

rationalis individua substantia,

Boetii

de

duabus naturis.
2.
et

BoNAS autem

et legitimas esse has
:

defmitiones

,

cum

a priori

per causam probari nequeat

(neque enim definitio de definito
Post.
text.

per

causam probari potest

2.

8

,

idque tentare

est

ignorantia logicse;) tamen ex quibusdam regulis logicis, ac signis bonse defmitionis probatur.
1.

QuiA defmitio
illius,

est oratio

expHcans naturam

et

quidditatem rei

i.

Argumen
lum.

per prima

seu per ea, quse ilK insunt primo et de ea dicun-

tur per se, in primo

modo

dicendi per se.

Prima autem

rei in

primo

modo per
de
illa.

se dicuntur, quse

de ea dicuntur non ex eo quod ahud
est oratio

At Substantia prima tota

exphcans quidditatem
Ceetera

hypostasis per prima et

maxime

intrinseca ejus attributa.

enim attributa, quse de ea dicuntur sive positiva ut habere, agere,
generari etc, sive negativa, ut esse individuam
,

sive

incommu-

nicabilem , non esse partem, non esse in alio^ nec unitam alteri
et

simiha

,

posteriora sunt

,

et

fundantur

in

hs

,

qu6e continentur

in

praedicta definitione.
:

Nam

quia hypostasis est

substantia,

non
:

est accidens

quia est singularis et individua non est universahs
et
,

quia est
alteri

tota

perfecta

non

est

pars

,

nec in aho

,

nec unita

digniori

proindeque
est,

incommunicabihs. Omnis

enim

pars

natura sua

alteri

vel unita actu, vel unibihs seu

communica-

bihs, et ab eo nata est perfici.

60
3.

LIB.

DE HYPOSTASI
prBedicta

Adverte tamen quod, per
,

attributa negativa,

et

natura posteriora positivis
Cur hypostasis

hypostasis ssepius
est,

nec male

definiri

solet

duplici de causa.

Una

quod cum necessario

et insepa-

^^Sfatur™ rabiliter ei conjuncta sunt, tanquam proprietates essentise.; nobis priora et notiora sunt positivis. Nam negatio plerumque nobis notior
est affirmatione seu perfectione positiva,

non quam negat

:

neque
et

enim non album, albo nobis notius

est, sed ea in

qua fundatur,

quam
est,
art.

,

ut

umbra corpus
S.

,

sequitur. Definitio
1.

autem debet esse ex
Met. tex. 48. Altera
Trinit.
q.
4.

notioribus nobis 6. Top. cap.

loco 18. et
in

1.

quod, ut notat
1.

Thomas Com.

Boetium de

negationes,

praesertim universales, et annexee primis ter:

minis sunt quasi de eorum ratione
illis

cum

necessario et immediate
in

insint.

Ideoque propositiones negativse
est

primis terminis, ut
et similes, sunt
sit

Substantia non

accidens

:

Totiim non

est loars

immediatBe, quasi negatio , inquit, imius termini
alterius.
2.

de intellectu

Argumenlum.

4.
et

Probatur

2. Id

quo primo sublato aUquid necessario
est

tollitur,

quo primo posito, necessario ponitur,
primo

de ejus quidditate et

ratione propria. At substantise singularis totalitate posita necessario

ponitur

hypostasis,

et

sublata

tollitur.

Nihil
ei

enim

in

ea

prius est, quo sublato pereat', et cseteris, quse
inesse diximus,

ut proprietates

non

nisi

secundario, et ad destructionem totalitatis
illse

sublatis, perit, adeo ut, nisi hac destructa,
3.

nunquam

pereant.

Argumentum.

5.

Probatur

3.

quia ex praedictis definitionibus nulla est; quse

hypostasi omni,

soli

semper

et

necessario non conveniat,

cum

ea

non reciprocetur, eamque non distinguat primo ab omni non hypo-

Omni quidem, ut patet inductione. Convenit enim tam divitam spiritualibus quam corporeis tam simplinis quam creatis quam compositis sive ex partibus dissimilaribus , ut in cibus
stasi.
, ,
,

animalibus et corporibus, sive ex similaribus et liquidis
divisione totalitatem facile acquirunt, et

:

quge quia
facile

eam unione mutua
sic erat

perdunt, propterea earum

seepe

mutantur hypostases. Quae enim
sub-

aqua erat hypostasis propria quando erat gutta, quia
stantia aquee singularis, ac tota et per se,

eadem juncta

alteri aquee

suppositum esse desinit, quia desinit esse tota, fitque
et ita

pai^s alterius,

de

aliis.

6. SoLi item convenit hypostasi. Cui enim
convenit essentise
sti,

alteri

conveniat? Neque

Divinse absolute sumptse, neque humanitati Chrirationali separatse,

neque animse

neque accidentibus

in sacra-

ET PERSONA. CAP.

XII.

61
,

mcnto

Eucliaristiin per se

,

ct

non

in

alio

cxistcntibus

ut pluribus

postea declarabitur.

PR.ETEREA eidem semper ac necessario convenit, ac etiam cum
ca reciprocatur,
ctione patct.

camque

distinguit

ab omni non liypostasi, ut indu-

7. Qu/E

omnes probationes

applicari possunt definitioni personse
.,

supra allatm.
inquit S.

Nam pcr
,

hoc quod dicitur substaiitia
de potentia,
a. 2.

excluduntur,

Thomas

qu;Est. 9.

in corp,

a ratione

d. Thomas.

personai accidentia

quorum nullum

potest dici persona; per hoc
in (jenere

quod

dicitur individua, excluduntur genera et species
?io?i

substantise , quse etiam personse dici

possunt

:

per hoc vero quod

additur rationalis naturse , excludu?itur inanimata corpora, planta
et bruta.,

quas p)erso?m

?io?i

sunt.

GAPUT
Quid totum
:

XII.
:

Quid pars

:

Quid perfectum

et

quce

totalitas sit

de ratione hypostasis et personce.

1.

CuM

in definitione hypostasis termini totius et perfecti conti-

neantur

et,

quando per negationem

definitur, dicatur ?io?i esse pa?^s,

horum omnium
cognita et

notio nobis hic necessario

exponenda
:

est.

Hac enim
pluridiffl-

ignorata, rationem hypostasis ignorari necesse est

ea vero recte

perspecta,

non solum hypostasis quidditas, sed

marum
bitur.

etiam, ne dicam pene
facilis
,

omnium,
et

qu8e de ea occurrunt,

cultatum solutio clara,
Si?igularis

expedita erit, ut suis locis videet

autem

i?idividui,

i?icommu?iicabilis

voces

quae etiam ad hypostasim

definiendam adhiberi solent, exponentur

Cap. 16.
2.
.

NoTANDUM

igitur 1.

quod

totu??i et pa?'s ,
,

perfectu?n
entis,
.

et

imper.

xotum

et

pars

fectum termini sunt transcendentales
ac idem et diversum
,

modique
,

non secus
et

^ermini transcendentales,

causa

et

effectus

necessarium

contin-

gens ac similes,

cum

in substantia et accidente reperiantur,

vagen-

turque per omnes categorias.

Totum enim
5.

et

pars,

perfectum et
etc.

imperfectum de substantia, quantitate, actione, passione, ubi,
dicuntur.

Unde a

Pliilosopho

lib.

Metaphysicoe

,

quo simplices et

62
3. Phys.

LIB.

DE HYPOSTASI
:

generales

termini

continentur

jyerfecti

totius

,

et

partis varii

^^'"

modi referuntur
3.

et declarantur.
sint

CuM AUTEM
q. 4.

modi

entis,

cui insunt et de

quo dicuntur,
entis, inquit,

necessario aliquid addunt, ut caeteri modi.
S.

Nam modus

Thomas

de veritate

art.

1.

est id

quod addit aliquid supra
nomine
aqua aqua
tota,

ens,
entis
Adduntenti
aliquid ralione

quodque suo nomine
et quantitas
i

et

conceptu dicit aliquid ipso
aliud est

non expressum. Et revera
: ,

aliud

pars
j

v. g. a tota vel parte abstrahit.
,

Et quemadx-

disiinctum

nnodum quod necessarmm
ipsi

contmgens

^-

,

riahique prfedicti modi entis

j-

j-

superraddunt, ab eo non re, sed ratione tantum

differt

:

ita

etiam quod totum et pars, perfectum et imperfectum, cuihbet.enti
vel naturee superaddunt, ab ea ratione tantum differt.
Sunt modi
specia 88.

4. Jam vero

cum modorum
amphtudo

entis

,

ex S.

Thoma

supra, ahi sint

speciales, quibus ipsa
tiis

entis restringitur, et veluti differenetc.

ad speciem ahquam contrahitur, ut esse per se, esse in aho,
ut unum verum bonum etc. Totum et pars Non enim omne ens est totum, nec omne pars.
, , ,

ahi sint generales ipsum ens consequentes, nec ejus

amphtudinem
spePrse-

contrahentes
ciales sunt.

,

terea quia termini sunt transcendentales et valde generales

,

comMet.

munis eorum

ratio pluribus positivis conceptibus vix declararipotest,
si

ideoque non mirum
Quid
periectum.

negativis defmiatur.

Nam

Philosophus

S.

tex. 21.

Perfectum id

esse, ait, cui nihil deest vel substantise , vel

magnitudinis naturalis , vel virtutis , secundum propriam speciem,
aut id extra quod nullam est accipere particulam,
v. g.

tempus
quo

cujusque perfectum est, extra quod non est accipere ulhim tempus
Quid totum.

quod pars hujus temporis

sit.

Totum vero

t.

31.

ait

esse, a

nullapars abest earum ex quibus totum natura dicitur. Partes vero
tex. 30. ait esse

ex quibus totum componitur, aut in quas aliquid

dividi potest , sive
sive
Quidpars.

quantum
sit
:

sit,

ut duo pars trium

quodammodo

sunt,

quantum non

quo modo species partes generis dicuntur.

Pdrtes etiam dicuntur, inquit, quse sunt in cujusque ratione, id est
defmitione
:

quo modo genus pars

est speciei.

Eadem ferme habet
,

3.

Phys. a tex. 63. ad 67. ubi

infiniti

quidditatem exponens
,

docet

ipsum habere magis rationem

partis

quam
,

totius

,

eo quod
;

cum
pars

formam
autem

,

fmem

et

terminum non habeat
totius.

est veluti materia

est

materia

Deinde quod

in infmito

semper

sit

accipere

ahquid extra, pars autem simihter
seu prseter quod est ahquid quod
est

sit
sit

id cujus est aliquid extra,

ejusdem, ut extra materiam

forma

in toto

naturah

,

et in

numero extra quamhbet unitatem

ET PERSONA. CAP.
esL alia.

XI[.

63

Conlra vero toliim et perroctum cst
sit

id ciijus nihil cst extra,

scu a quo nihil abcst, quod
totam.

ejus

:

ut

hominem totum,
cst,

et

arcam

5.

Ex

QUIBUS definitionibus intelligere
sit,

cur a Philosopho disquo

Toium
el perltclurn
(lilterarit.

junctive pronunciatum

quod totum
licet

et

perfectum aut idempeni-

tus, aut proxima natura.

Nam

vulgo pro synonymis habeantur,
sit

differunt

tamen

in

co

,

quod totum proprie

a quo nulla
sit,

ejus

pars abest. Perfectum vero cui nihil deest quod ejus
ei

quodque

adesse debet, sive

sit

ejus pars, sive non.

Deindc quod totum

proprie dicatur de rebus compositis, ejusque ratio propria includat

partium multitudinem. Perfectum autem latius patet
a simplici et composito
;

,

abstrahitque

imo simpliciora absolute perfectiora sunt
posuimus, ut esset
compositee
,

compositis, ut Deus, et intelligentise substantiis naturalibus. Utram-

que autem dictionem

in

definitione hypostasis
,

communis omni
increatis

hypostasi
creatis,

tam simplici

quam

tam

quam

et quia

usu communi loquendi pro eodem

habentur.
6.

NoTANDUM
1.

2.

quod
,

totalitas

qusedam unitas
5.

est

,

et

totum
et
Totalitas
est unitas

species queedam unius
lib.

ex Philosopho
text. 42.

Met. tex. 11. et 31.

10. tex.

et 5.

Phys.

Quse unitas totalitatis est ea,

perfectionis.

qua aliquid unum

dicitur,

non solum quia quantum aut conLinuum;
si

sed quia totum et perfectum, adeo ut,

non

sit

totum

et

perfectum,

non dicatur unum. Quomodo calceus

dicitur

unus, non solum quia

continuus, habetque omnes suas partes, sed quia partium suarum
integritatem et ordinem, et calcei speciem ac perfectionem habet.

Nam

si

qua pars

ei

desit, aut

si

ejus partes

non

sint eo

ordine
haec

positse,

quo esse debent,

non dicetur calceus unus. Itaque
,

unitas totalitatis preeter rei indivisionem
dicit.

etiam ejus perfectionem

Hac

unitate, ex Aristotele supra, linea circularis
et perfecta.
lib. 2. d-e

una

est,

non

solum quod continua, sed quia tota
perfecta non est, eo quod, ut docet

Nam

linea recta,

Coelo tex. 23. rectae
fieri additio.

addi potest alia recta, circulari autem nulla potest

Per-

fectum enim est, cui nulla potest additio
7.
sit

fieri.

Ex Quo,

ut hoc obiter dicam, intelligi potest, cur solus
et

Deus
est
Trlmegistus,
ut fertur.

simpliciter

absolute perfectus.

Cum enim

sit

infinitus,

quasi circulus, non cujus centrum est ubique, circumferentia nullibi,
ut quidara ait, sed cui nihil perfectionis addi possit.

Quod

ei

soli
Cur solus

competit

:

ut verissime a Christo
,

dicum
5o/w5

sit,

Nemo

bonus,

id est sim-

pliciter et absolute perfectus

?i/5/

i)iS't/'iS'.

Luc. 18. Qui perfecti

Deus bonus.

64

LIB.

DE HYPOSTASI
,

modus non
Alensis
,

fugit Aristotelem loco citato Metaphysicee

ut S.
:

Thomas,
esse

et

Commentator admonent ibidem cum

dixit

Qusedam

perfecta, quod secundum bene in nullo deficiant, nec habent exces5. Met. text

sum

in aliquo genere, nec

quicquam

est extra.

Deo enim

nulla deest
sit,

21

bonitas, et nullius entis, cujuscunque generis et categoriee
tione major meliorque fieri potest.

addi-

8. Res vero creatge sunt
scilicet nihil
litatis

perfectee,
,

sed

in

suo

genere,
,

cum

eis

deest vel substantise

vel magnitudinis

vel qua-

seu virtutis, quod earum conditio ac natura postulat. Quee
perfectio, instar lineee rectee, est finita. Ideoque Philosophus
est,

earum
3. Phys.
^^^^'
'

Perfectum nihil

inquit

,

tion

habens finem
,

:

finis

autem
nec

ter-

minus. Ubi pluribus probat infinitum
dicebant , partis potius
xat To
oho'^,
,

quod antiqui totum esse
habere
,

quam

totius rationem
et

to irav

id

est

,

universum

totum

cum

infinito

cohserere

sicut

linum

lino.

Totum enim
finita

est extra

quod

nihil est;

infinitum

vero in quo semper est aliquid extra accipere. Perfectioni igitur

creaturatum, quia
stantise,
Variapaiiis
imper ectiones.

est,

cum

aiiquid adjici

possit

vel

sub-

vel accidentis,
3.

propterea non sunt simpliciter perfectse,
dici

9.
^.

NoTANDUM

totum

perfectum

,

non solum quod
pertinet ad
partis,

nihil

^^^.^ ^^.

ggj^gpjg^

habeatque omne, quod

naturam
quse
sit

suam, sed etiam quod careat imperfectionibus
plurimee.
2.
1.

sunt
toto.

Quod
lib.

pars

eQtitate

et

perfectione

minor
lib.

Quod
31.

se habeat
et

ad totum, ut materia ad formam,
3.

2.

Phys.
,

tex.

tex.

63.

3.

Quod ad totum

se

habeat
5.

ut

contentum ad continens,
tex.

et ut id

quod habetur ad habens
est,

Met.

28. In

quo namque^ inquit, contentum quoddam

haberi

ab eo dicitur, ut vias habere
mines,
et

humidum
et

dicimus ^

et

urbem hoContinens
aere
:

navem nautas ,
eo

sic
,

totum partes habet.
,

autem perfectius

est contento

ut caelum igne
ei

et ignis

et

habens prsestantius
netur,

quod habetur, cum
vel

quodammodo domi-

ex Philosopho ibidem,
et

ipsum agendo secundum suam
quo modo febris hominem,
:

propriam naturam,
tyrannus civitatem,

inclinationem ,

et indutus vestem habere dicitur

vel

im-

pediendo ne id quod habetur, secundum suam agat et moveatur, quo pacto columna impositam statuam , et Atlantem poetae cce-

lum habere faciunt
quasi prohibens, ne
Aristoteles.

:

et continens,

quod

continet habere dicitur,

unum quodque secundum suam
sit

inclinationem
totius
,

separetur.

4.

Quod

non sua,
Polit.

sed alterius,
3.

nempe

ut

habet

Philosophus

1.

cap.

Pars,

inqait,

non solum

ET PERSONA. CAP.
alterius est
est

XII.

65

pars

,

sed etiam omnino alterius , ut scrvus non solum

ad Dominum, sed omnino

serva est, nori libera, nec sui juris, sed alieni;
ejus gratia. 5.

...

est

Domini. Pars
,

igilur,

qua pars,
X

i'ars

,•

cum

•,

sit

totius, et
;

i-

X

eslallerius.

Quod

esse proprie partis

non

sit,

sed totius

tum

quia totum est actu, partes vero sive essentiales, sive inlegrantes
in toto

non sunt,
est
id

nisi potentia 7.

Met. tex. 4G. et
id

rJG

;

tum quia
est
:

totum

quod

est,

partes

vero tantum

quo aliud
et

ideoque pars est tantum ens

secundum quid,
est.

non tam ens,
est

quam
entis

entis

inchoatio
et

qusedam dicenda

Totum vero
et

ipsa

integritas
6.

complementum, quod ens
non per se, seu sola

simpliciter dici

mein

retur.
toto,
illi

Quod
suGB

pars,

separata,

sed
sic

et

comparti juncta esse appetat;

quia scilicet

esse

melius est,

cum ab
vel
sit
,

ipso toto

,

et suse

compartis consortio per-

ficiatur.

Unde pars, quatenus pars,
,

est

communicabilis
et

alteri,

et

suee
7.

comparti
partis

unita

actu,

vel
,

uniri

conjungi

appetit.
Pars proprie

Quod

non

agere, sed proprie totius. Ejus enim est agere,

cujus est esse, quod proprie est totius.
est, sit totius,

Lum enim
est a toto,

n>

pars, id quod

-1

,

non

agit.

quod
dici

est a parte,

magis
,

quam ab

illa
,

:

ideoque pars

non debet agere
1.

sed

totum

per partem

ut

admonet Philosophus

de Anima tex. 64. Dicere

animam,
jicare.

inquit, simile est ac si quis dicat
est
,

Melius enim fortassis

aut addiscere ,
S.

aut cogitare ,

sed

namque irasci eam texere vel asdinon dicere animam misereri, hominem anima. Idem docet
,

Thomas
,

1.

parte q. 75. art. 2. ad 2.

8.

quod
;

toto

sit

posterior
,

natura

scilicet
1.

ordine actus et perfectionis
Polit.

totum enim

inquit

Philosophus

cap.

2. prius esse

quam partem
pes, nec

necessanisi

rium

est.

Perempto enim

toto,

non

erit

manus,

sequivoce.

10. NoTANDUM
tentiale

4.

Totum
,

aliud esse
,

rationis, seu

logicum popartes

Totum

et universale

ut genus
,

cujus

species

dicuntur

subjectivse et potentiales
est

quod, inquit Philosophus, imumquodque
scilicet

unum,

id est

integrum, in qualibet sua parte,

secunita

5. Met.
text

dum
aliis.

essentiam, non secundum potentiam. Universale enim

31

est

totum, in quolibet ex suis inferioribus, ut possit esse in multis
Aliud est totum reale , quod
et in

cum

sit

transcendens, ut dictum

est,

qualibet categoria etiam accidentium reperiatur, tamen

ut substantia est ens simpliciter; ita totum substantiale est

maxime

totum. Ac
plici,

licet

dicatur de

omni substantia perfecta

,

etiam simsubstantia
5

ut de Angelis,

tamen magis proprie

dicitur de

66
composita ex partibus.
et

LIB.

DE HYPOSTASI
si

Qiiee partes
si

essentiales sunt, ut materia
,

forma

,

est

totum essentiale;
,

integrantes
dicitur.

sive

homogeneee
ab omni
continuo
re legatur

sive heterogenese

totum integrans
est
,

Et hoc est integrans

vel actu,
alio
;

quod

scilicet

actu divisum ac separatum
ut partes continui
,

vel potentia

tantum

quee in

unum, et S. Thomas lectione omne et totum idem
actu sunt

potentia tantum multa tota;
IS.
et

qua de

16.

in lib.

7.

Met.

Quomodo autem
hypostasim esse
substantia prima

esse doceat Philosophus dicemus alibi.
est
sit

11. His
non secunda
accidentale
Hypostasis
^
,

OMNiBus praenotatis, manifestum

totum reale, non rationis seu logicum, cum
,

seu universaUs

:

esse item
,

totum substantiale non
quia accidens
,

propter

eamdem rationem
,

et

fit

entis

ens et

natura sua imperfectum
vel

et

alterius
sit

minusque totum
sed etiam

^'^siuota^^

quam materia
ea
est

forma. Et

si

quidem
,

hypostasis composita
essentiee
,

substantia tota totahtate
;

non solum

integritatis actuahs
alia,

cum

sit

substantia per se ac distincta ab omni

nulhque
est,

alteri

juncta

per
tota

modum

partis.
id

Recte igitur defiest,

nita

substantia
sive

prima

et integra,

quae nulhus
partis

pars est,
se habet.

essentiahs,

sive

integrans,

nec ad

modum

12. Utramque autem hanc totahtatem esse de ratione hypostasis

patet,

tum inductione, tum etiam

ratione.

Nam

illud

so-

lum absolute est totum, quod utramque illam totahtatem cum ejus nihil sit extra non sit alterius nec ahas cipat
; ,

partipartis

,

conditiones et imperfectiones habeat. Deinde anima rationahs etiam

separata,

quia

caret
,

prima totahtate;

partes

vero

integrantes,

quia caret secunda
D. Thomas.

propterea hypostases et supposita non sunt.
asserit
3.

Ita sensit S.

Thomas, non modo cum

suppositum esse quid
part. q; 2. art. 1. ad

integrum, ut opus. Cap. 211; sed etiam
2.

ubi hcec habet.

Ex anima
est)

et corpore

constituitur in

unoquoest se-

que nostrum duplex unitas (totahtas enim unitas
ut

queedam

antea

dictum

naturse

et

personae.

Naturae

quidem

cundum quod anima
materia
et

unitur corpori formaliter perficiens ipsum,

ut ex duobus fiat una natura, sicut ex actu et potentia , vel ex

forma.

Unitas

vero

Personx
in

constituitur
et

ex

eis

in

quantum
Damascenus.

est

unus

aliquis subsiste?is

carne
3.

anima.
fide

Idem etiam
cap. 7
:

insinuat

Damascenus hb.

de

Orthodoxa
at

Totus (scilicet Christus) est

homo

perfectus,
\etiam

non

in

totum homo.

Non

eni?n

duntaxat

homo, sed

Deus.

To-

ET PERSONA. CAP.

XII.

07
:

secus atque

tum quippc naturam declarat ; totus autem personam aliud naturam indicat, alius personam.

non-

definitionis hypostasis,

13. Ex DicTis hactenus, non solum habetur clara intelljgentia quod nobis erat propositum; sed prteterea
alia evidenter ac necessario

queedam

deducuntur.
hypostasis et personai
,

Primum, omnes

alias

definitiones

quae

cum
q.
\.

nostra non consentiunt, repudiandas esse.
S.
art.

14. Secundum, verissime a
art.

Thoma dictum
2.

in

3.

Dist.
2.

?>.

Varia
'°'°"'"'-

3.

ad

3.

et

q.

2.

in

corp.
:

et

ad

Quod
sit

ratio partis contrariatur

rationi personee

ideoque anima sepa-

rata

non jmtest

dici

persona ,

quia quamvis separata
sit

non
hujus

pars actu , habet tamen naturam ut
est,

pars.

Ratio

rei

quod persona

sit

hypostasis,

qu»
est
et

quidditative
partis

est

totum.
Haec
a
cur
ratio

Totius

autem
est

ratio

intrinseca
est

cum
,

ratione

pugnat.
alteri

enim

imperfecta,
vel unita,
aliquid.

alterius

natura sna
in

auo ^
extra

P^f^isfWiet
hypostasi.

perficiatur,

vel

unibilis,

eo

,

in
,

quo

est

eam

,

est

Totum contra

est
;

perfectum

suique

juris

caretque ahis imperfectionibus partis
compatibilis est

propterea ratio partis in-

cum

ratione personae et hypostasis.
in Christo

15. Tertium, humanitatem
'

non esse hypostasim

et

curhumadtas
^,'^"^''

personam humanam; quia

est in
.

eo ad

modum

partis r

, j

nec sua
ita

non

sit

persona

est, et quia extra

eam

est

aliquid,

nempe Verbum,

cui

est

humana.

realiter et substantialiter unita,
fectionis

ut in ratione substantiee
,

et

per-

minorem ad

illud

habeat proportionem

quam

millesima

guttulse pars
est cap.
1.

ad totum mare, vel punctum ad lineam, ut dictum
ex S. Thoma.
curVerbum
"°Jtum
sii

16. QuARTUM, Verbum Divinum contra humanitati unitum suam
in Christo

retinere

hvpostasim, ^
"^

etiam unitum suam retinet
infinitatem

personalitatem propriam; quia r r T. totalitatem et perfectionem , propter
et
_

^

7

eadempersona.

naturee Divinse,
,

qua

fit,

ut

cum ab humanitate

nihil

accipiat perfectionis
est,

nullam habeat rationem partis, ut jam dictum
plenius cap. 24.
in-

cap.

1.

et dicetur

17. QuiNTUM, nuilum modum, nullam formam, aut actum
formantem posse esse subsistentiam
sunt
;

quia haec omnia essentialiter
partes, vel

imperfecta, sunt alterius,

sunt

rationem partis

habent.

C^TERUM cum quatuor
rem

alise

auctorum usu

et

consensu receptse

ferantur hypostasis et subsistentioe definitiones, Cce, tam ad plenioejus, quse tradita est, declarationem
,

majoremque confirma-

68
lionem
,

LIB.

DE HYPOSTASI
conciliationem , nobis sigillatim

quam ad ipsorum Auctorum

exponendas sunt. Sic enim apparebit eas verbis, tantum a nostra
differre, et plerosque nescientes idera plane
tia et

quod nos de subsisten-

supposito enuntiare.

GAPUT XIIL
Qiiod definitio hypostasis, qua dicitur

/Natur^ terminus
,

uLTiMus, seu ULTIMUM COMPLEMENTUM
prcecedente.

eadem

sit

cum

1.
Quomodo
siteadem

H^c

definitio,
,

si

bene

intelligatur,
et

idem omnino,

et

nihil

aliud

signiflcat

quam

prsecedens,

ambae synonymis constant

vocabulis.

Nomen enim
illa, ut

natursd, in hac,

idem valet quod nomen

cum

superiori

delinitione

substantia , in

turw seu substantise

terminus

monuimus supra cap. 6. Idemque est naet complementum idtimum, quod
totalitas
et

naturx , vel substantise

integritas
et

^

seu

idem

quod

substantia tota et integra. Ut enim

homo

humanitas, multitudo

hominum,

et

homines multi,

distinctio rei, et res distincta, aliaque

ejusmodi idem significant, sed diverso modo. Quod enim
concreto, alterum in abstracto;

unum

in

quod unum

in

recto,

alterum in

obliquo dicit

:

ita substantice totalitas et

substantia tota, et naturse

terminus seu complementum ultimum, et natura ultimo completa,

idem sunt, idemque quod substantia perfecta tota
extra

et integra,

seu

quam, non

est

alia,

a qua magis compleatur,

in

ratione

substantiee.
Terminus
et totalitas

2. Idem autem esse terminum,

et totalitatem,

seu complemenet

idem.

tum
ctum

ac perfectum constat ex Philosopho, qui
deflniat, id cujus nihil est extra,
:

cum totum
5.

perfet.

terminum.

Met.

22.

ait esse

ultimum cujusque, extra quod

nihil est accipere
:

primum^
10.

et intra

quod omnia primum. Et
iiihil

3.

Physic. tex. 64

Perfectum,
Met.

inquit,
t.

non habens
est^

fiyiem; finis

autem terminus. Et

13

:

Perfectum

extra quod non est possibile aliquid habere.

Perfecta dicuntur eo quod finem habeant. Extra finem autem nihil
est.

Uitimum enim

in re

omni

est, et continet.

Quare nihil extra

ET PERSONA.

CAl'.

XIII.

69
cst.

fincm

est,

nec indiget aliquo quod pcrfectwn

Cum
sint

igilur ulLi-

mum,
clum
aliud

finis',

terminus
,

cL

complementum
terminus
et

,

idem

quod perfe-

et

toLum
erit,

naturx

complcmentum ultimum,
eL ampliLudo.
,

nihil

quam

ipsa cujusque substantiiB totalitas, totaque

rei, ut iLa

dicam, subsLanLialis exLensio

QuARE nomine termini, aut complementi ultimi in dicta definitione, nullo modo intelligendus est modus aliquis, aut realiLas
3.
ipsi naturee et
.

Nomen

icrmini

"*'",^odum'^'^

perfectionem complens ac terminans, perinde ac forma materiam,
aut puncta et indivisibila quanLiLaLem.
natio,

^

substantiso superaddita, ab ea re distincLa, ejusque ' ^ , „
"^
.

a naiura
re dislinclura.

.

.

Falsa enim est heec imagiut pluribus postea

cum

nullus

detur hujusmodi terminus,
Philosophi
,

ostendetur.

Quemadmodum enim

cum

dicunt

agens

agere secundum nlLimum sua3 poLentise, nolunt ipsum agere, per

modum

aliquem ab ipsa potentia diversum, eamque terminantem;

sed tantum volunt agens

omnem totamque
ipsi

sueb poLentise
Ita

vim,

et

non partem tantum applicare ad agendum.
stantix terminum, non

per ultim%im suh,

modum
,

subsLantioe superadditum
rei

sed

ipsam substantiee totalitatem

omnemque
,

extensionem ac per-

fectionem substantialem intellexere
usi sunt

qui primi hoc loquendi

modo
cuejus
Cur
totalitas

ad hypostasis conceptum proprium evolvendum.
finitse,

Nam

jusvis
finis

rei

sive

simplicis,

sivee

compositse

totalitas

et

terminus dicitur; quod non progrediaLur ulLerius, et exnihil

termn",s.

tra

eam

ultra superest,
,

quod

sit

illius.

Deinde cum

finis,

terminus, complementum
finitum
,

hic

nomina
se

sint

abstracta,
,

cum

ea ad

terminatum,

et

completum

habent

ut humanitas ad

hominem.
4. Pr^terea
ipsae

toLius partes
illis

interdum termini dicuntur, vel
defmiatur
et
:

quod ejus
totius

perfectio et entitas

vel quod in eis steL

resolutio,

ut

patet

in

syllogismo,
ipsae

enunciatione.

Unde

etiam

vulgo

a

philosophis

voces

vel

conceptus,
est

termini

simplices appellantur.
S.

Quod

si

natura aliqua
95., ipsa

simplex, inquit,
se termis.

Thomas
erit,

2.

contra Gent. cap.

quidem per

Thomas.

nata
sit

nec oportebit, quod haheat duas partes^
altera

quarum una
ultra

terminans,

terminata.
si
,

Itaque

cum totum

suas

partes non progrediatur, et

resolvatur, in ipsis partibus sisten-

dum
gra.
het

sit

;

naturse

terminus

seu

complementum ultimum
quod substantia
Metaph. pars autem
tota
:

,

idem

est ac

naturse

totalitas,

seu idem

et inteAieusis.

Unde

recte Alensis in tex. 22. lib. 5.
finis
et

Totum haincomple-

modum

complementi

:

modum

70
menti^
et finiti

LIB.

DE HYPOSTASI

per
est,

ipsum totum. Ideoque subdit (Philosophus)
hoc
est,

quod
tem.
Hkc
definitio

finis

fortna

ipsum totum,

in

quo

consistit ratio

finiendi.

Perfectum vero

est

habens istwn finem,

scilicet totalita-

5.

Patet

igitur

quod

hsec defmitio
differre,
:

eadem
sit

est

cum

superiore

praecedente.

hocque solum videtur ab ea
propriis

quod

obscurior, minusque

constet

vocabulis
in

cum

loco
in

substantise
;

ponat
loco

nomen
seu

naturas, idque non
totalitatis

recto, sed
,

obliquo

et

totius

et integritatis
,

nomen complementi
et
,

seu

termini,

quod

est

nomen sequivocum
ac
variis

ex Philosopho
;

S.

Metaph. tex. 22.
occasio

multis

modis

dicitur

unde

errandi

modistis

data est.

6. AccEDiT quod

nomen terminus

in

rigore

et

in

eo

sensu_,

quo a plerisque sumitur, non conveniat personis
nulla vere
divinse, sive
est terminus,
et

divinis;

cum earum
sive
finis

proprie dici possit terminus
creatse.

ultimus naturse,
:

humanfe, aut

Non

divinse

tum quia
est

ex Philosopho supra, in Deo autem nullus est
et

finis;

tum
Nomentermini
^proipr?e"^

quia

natura

quselibet

persona
nulla
ita
:

divina

omnimode
natu-

infinita et interminata;

tum quia
aliis

hypostasis

divina,

ram divinam ad
adhuc
sit

unam personam

contrahit et terminat,

quin

tribuitur.

communis duabus

eeedemque

tres hypostases divi-

nse, ut naturse divinse per identitatem, sic

substantiee

createe per

unionem hypostaticam sese communicare possunt, ut de
postasis Verbi naturse

facto

hy-

humanse

in

Christo communicata est. Igitur

nomen
7.

et Tatio

termini in ordine ad

naturam divinam,

non

ita

quadrat divinis hypostasibus

et personis.

Nec etiam

in

ordine ad nos nostramque naturam.

Tum

quia

hypostasis
relinquit

Verbi unita naturee

humanse
et

in

Christo

communicabilem Patri

Spiritui

eam adhuc Sancto; cum eadem
,

numero

humanitas a tribus personis

divinis
3.

assumi

possit,
art.

ut

communiter docent theologi
Persona Divina

cum

S.

Thoma

parte q. 3.

6,

et

ostendemus suo

loco.

Tum

quia tantum abest, ut

hypostasis

assumptam
non terminat,
sed infinitat.

clivina

naturam
,

,

quam assumit

terminet, quin
illi

eam
.
.

potius, ut ita

dicam
tiam

in

infinitum extendat, addens

infinitam

suam substanaut ter-

faciensque

hominem Deum; quod non
rigore

est limitare,

minare naturam, sed eam in infinitum augere.
8. Igitur
forte
in

nomen termini Deo non competit
est et

;

nisi

qua terminus idem
nominat

ac
5.

definitio.

Ita

enim communiter
22.

eam

Philosophus,

Met. text.

varios

termini

ET PERSONA. CAP.

XIII.

71

modos exponens,
enim hoc

inter eos

enumeral dennilionem. Et suhstantia,
quoclquid erat esse unicuique.
Corjni-

inquit, uniuscujusque ,
tionis
est

ac

Quod si cognitionis, rei quoque est. Quanqiiam neque hoc etiam modo terminus Deo recte tribuitur, cum proprie definiri nequeat, ex S. Thoma 1. part. q. 3. art. fj;
terminus.

Deus proprie
definirinequil

quod nec genere
sive

et differentia constet,

nec

ullis

sive categoriarum

mentinm nostrarum
creati

finibus et angustiis concludatur, sed emicelsitate
infinita
,

neat super omnia excellentifB
lectus

omnemque
lib.

intel-

vim

et

capacitatem perfectionum suarum immensitate
est,

excedat

infinite.

Manifestum

inquit

Augustinus

7.

de

Aufjuslinus.

Trinitate cap. 5.

Deum

abusive suhstantiam vocari, quia nihil in
lib. 5.

eo est
si

tanquam

m

subjecto , et

cap.

1.

Intelliffamus

Deum^
,

possumus ,

sine qualitate sine

bonum,

sine quantitate sine

magnum
habitii

sine

indigentia

Creatorem,
,

situ prsesentem,

omnia

continentem

sine loco uhique totum,

sine tempore

sempiternum,

sine ulla sui mutatione mutabilia facientem.

9.
1.

NiHiLOMiNUS quia tribus modis aliquid
in
si

dici potest

terminus.
Termiuus
tribus modis

Quia venit

compositionem

cum
,

alio,

ducta

metaphora a
accedunt,
si

corporibus,

quee

distent ab invicem

cum ad

sese

usurpalur.

mutuumque accessum sistunt, vicissim termini dicuntur; vel unum coeant, quia uni illi composito, quam habet entitatis
fectionem et extensionem
,

in

per-

ac ut ita dicam
et

,

entis

partem

et portio:

nem

tribuunt, ejus termini,
in

illud

terminare dicuntur
et

ita

id

omne, quod

compositionem cum
illius

alio venit,

cum

eo aliquid

componit, tum
et

mutuae unionis, tum ipsius compositi terminus,
aliud complet et perficit ultimo
:

Quod modo forma, terminus tum
dicitur. 2.

extremum
tex.

quo
4.
Quo sensu
hypostases
diviuae dican-

materige,

tum compositi
quod
dicuntur.

dicitur,

Phys.
rat.

35. et S. Metaph. tex. 22. 3.
et

distinguit et sepa-

Nam

agrorum
in

limites

ideo

termini

Hypostasis
in Christo

autem Verbi, cum
veniat,

compositionem cum natura humana

tur termini.

cum suam omnem perfectionem substantialem ei tribuat, summeque et infinite illam compleat, cum eam etiam ab aliis
et

hominibus

ab aUis duabus personis divinis distinguat, propterea

ipsa, et alise hypostases divinse aliquo

modo
sit,
si

termini dici possunt.
usitatis

Neque enim de modo loquendi
contendendum
est.

,

et

de verbis prgesertim
et

Tamet
etiam,

si

sapientis

in

docendo
vel

periti,

eorum non solum notionem propriam,
est,

obscura,

ambigua

declarare; sed
,

si

quam habent,

vel improprietatem,

aut ambiguitatem

de ea admonere, preesertim

cum

dat aliquam

72

LIB.

DE HYPOSTASI

errandi occasionem qui docet^ vitabit
cent

omnia verba,

qugd

non do-

admonet Augustinus
si

lib.

4.

de Doctrina Christiana cap. 10;

multo magis,

nocent.

GAPUT XIV.
Eccplicatur tertia
clefinitio

hypostasis ,

qud
,

dicitur

:

Ens,

SEU SUBSTANTIA PER SE SUBSISTBNS
Eiis per se hic

VEL EXISTENS.

suiuilur
ut oppositum

Euti in alio.

Ad veram hujus defmitionis inteUigentiam tollenda necessario est et declaranda homonymia hujus termini syncategorematici per se. Ens enim />er se latissime sumptum, duobus modus sumitur; primo, ut opponitur enti per accidens. De quo ente per se agit
1.
'

Philosophus
categorias.

5.

Metaph.
,

text.

13 et 14, illudque dividit in decem
,

Secundo

ut opponitur enti per aUud

seu in alio

;

quo

modo
2.
octo

hic sumitur.

Hoc AUTEM
refert

ens in alio

cum

multis item modis dicatur,

quorum

philosophus 4.

Physic. text. 23., plures Porphyrius,

Ammonius, Simphcius,

aliique peripatetici in cap. 2. antepreedicailUs

mentorum, quos etiam nos referemus infra cap. 47. Tres ex
scihcet ens in alio ut in subjecto,

quod

est accidens

;

Ens

in

aho ut

de subjecto

,

ut sunt genera etspecies, prcesertim secundarum sub,

stantiarum; et ens in aho utin toto
Triplex
eiis

et in

quodam

perfectiori,
,

quod
opposit
sit

est

proprium partis

,

enti per se

,

ut est ipsa ratio liypostasis

in alio

opposilum
iiyposlasi.

nuntur. Hypostasis enim, ut supra cap. 11. ostensum est;
substantia, non est accidens, nec in alio instar accidentis;

cum cum

substantia prima et individua, non est universalis, nec in alio,

more

secundarum substantiarum
et integra,

;

cum denique

sit

substantia prima tota
,

neque

est pars,

nec in aho ut in toto

et

more
,

partis.

Igitur ens his tribus
perseitati.

modis in alio opponitur hypostasi

ejusque

Nam

ut ens in aho, uno nomine abstracto inalietas; sic
dici potest.

ratio entis

per se, abstracto nomine, perseitas
1.

3. Jam vero cum ex regula Topica hb.

Topic. cap. 14. Quot

modis dicitur
In hypostasi

unum
,

oppositum, totidem

et

alterum, sicut triplex
;

est ens in

aho

seu triplex inalietas opposita liypostasi

ita

hujus

Iriplcx
ebt perseitas.

triplex est

perseitas.

Una

quee ei inest

,

ut

est

substantia,

qua

ET PERSONA. CAP. XIV.
opponitur accidenti,
est
in

73
in
alio.

ejusque
et

modo

essendi

Altera

,

qua

singularis,

prima,
et

individua, quo opponitur

modo
in

essendi
est

alio universalis, et integra
,

secundarum substantiarum. Tertia, qua

tota

per

quam opponitur modo

essendi

alio

pcr

modum
ratio

partis.

Ex quibus
:

tribus perseitatibus integratur adeequata
et positivee perfectiones ra-

hypostasis

suntque tres reales

tione

tantum

distinctse,

non secus ac animalitas,

rationalitas,

et

petreitas in Petro, quibus hypostasis perfectior est quolibct ente in
alio

cui
,

opponitur.
et

Nam

substantia
:

accidente
et

,

particulare
,

uni-

versali

totum parte perfectius

universim loquendo
,

ens

per se nobilius est, minusque dependens
igitur

quam

ens in alio.

Cum

ex tribus

prsedictis

perseitatibus

ratione

tantum

distinctis

constet et compleatur adsequata ratio hypostasis,

quando

definitur

ensper
4.

se,

de

triplici illa perseitate.,

siibstantise , singularitatis , et

totalitatis hgec defmitio intelligi debet.

Ex Quo perspicuum est quod sic intellecta omnino eadem cum prsecedentibus aliudque nihil est hoc ens per se, quam est substantia prima tota et integra, vel quam naturse terminus ultimus seu complementum substantiale Simulque patet quomodo perseitas non sit forma aut modus a parte rei a natura et substantia
,

Hsc

deiiiniio

fisteadem

,

praecedente.

.

,

diversus, quod pluribus postea ostendetur.

Duo soLUM
hypostasis

hic observanda

sunt.
,

Primum,

illud

[per se)
;

defmitur ens per se
,

tres

praedictas perseitates
;

cum cum

perse varie

definitur substantia jjer se

duas posteriores solum
tertiam tantum

cum

dicitur

s"™'"^'

substantia prima, et per se,

importare. Ratio est

quia alioquin vitiosfe essent hse duge ultimge defmitiones.

Nam cum
eodem
,

prima perseitas contineatur

in

voce substantia

et

secunda in voce

prima, seu individua,
quo
in

si

[per se) in duabus posterioribus
eae

prima sensu sumeretur,

iaborarent vitio nugationis
:

quo

idem

bis in

eadem defmitione ponitur
1. loco 15.

quod vitium reprehenditur

ab Aristotele 6. Topic. cap.
5.

Secundum

,

est

,

quod

tres

preedictas

perseitates

et

perfec- qus negationes
his

tiones positivas hypostasis necessario consequuntur et in ^
.

dantur tres negationes,
sta7itiam

...
et
,
,

fun-

fi^ii^ia^tur

'" XnhM.?,

scilicet,

7ion esse accidens,
,

non

esse sub-

perseitatibus
^^*
^

secundam

nniversalem

non
est

esse

partem.
;

Nam
quia

quia
est

hypostasis est substantia,

necessario

non accidens

substantia prima et singularis, necessario est non secunda et universalis; quia est subtantia tota et integra, necessario est
r^.
.

'^'^odir°'^

Et quia

omne

accidens natura sua est ens

,.-.., m aho, ideoque commu-

non pars.

hypostasis
sit

incommu-

nicabilis.

74
nicabile

LIB.

DE HYPOSTASI
;

subjecto per

inhserentiam

et

secundae substantise,

quia

universales sunt

communes seu communicabiles
est

primis per identi-

tatem

;

et

omnis pars

communicabilis tam comparti per infor,

mationem vel adhsesionem
adheesionem
alteri parti
,
;

quam
in

toti

per suimet traditionem et

propterea prsedictse negationes accidentis
partis
,

substantise secundse

et

,

prsedictis perseitatibus

et

per-

fectionibus positivis fundatse

appellantur incommunicabilitates, seu
;

negationes unionis et communicabilitatis
tiores

et

per eas

,

ut pote

noita

nobis,

positiva

ratio

hypostasis

plerumque declaratur,

tamen ut cum

definitur ens

incommunicabile , nomen incommuyii-

cabile tres prsedictas negationes;

cum

substantia incommunicabilis
et

duas tantum posteriores; cum substantia prima seu individua
incommunicabilis tertiam tantum incommunicabilitatem
propter rationem superius allatam.
6.
est

importet,

Atque hinc nata videtur Scoti opinio (quse tamen antiquior Scoto, cum ejus meminerit, et eamimprobarit S. Thomas 1. part.
q.
1. art.

q. 30. art. 4. in corpore) 3. Sentent. distinct. 1.

3.

ubi

defendit hypostasim

et

subsistentiam
,

in

suo

conceptu essentiali

claudere
Negatio nulla

incommunicabilitatem
dependentioe
;

seu negationem communicabilita-

tis,

vel

TvposUsir^

cap. 18. Et certe qui

quam sententiam pluribus infra refellemus ita cum Scoto sentiunt, videntur umbram pro
eodem modo
philo-

corpore, attributum negativum pro positivo, accidentale pro essentiali

accepisse

,

ac de hypostasi seu subsistentia

sophari , quo qui diceret intrinsecam et specificam rationem hominis
consistere in negatione equinitatis, hinnibilitatis
,

et quadrupeditatis.

Ut enim homo, quia rationalis, habet negationem equinitatis, quia

non equus, habet negationem
habet
et

hinnibilitatis, quia bipes

negationem
negationes

quadrupeditatis

;

ita

hypostasis habet preedictas

incommunicabilitates quia est substantia, quia prima, quia tota.

Et

quemadmodum

si

homo

careret prsedictis negationibus conse-

quenter non esset homo;

ita si

hypostasis careret preedictis incomrecte
recte

municabilitatibus per consequentiam necessariam

inferretur

quod

non

esset

hypostasis.

Hinc tamen nemo

concluserit
vel

prgedictas

negationes esse de ratione intrinseca vel hominis,

hypostasis.
Quamvim
subsistens.

7.

QuoD
sit

attinet

ad vocem subsistens quam vulgo prsedictee
est ens

defi-

nitioni

apponunt, dicentes quod hypostasis

per

se subsistens,
et

ea

cum

eequivoca, totque modis usurpetur, quot subsistere
ut ostendimus

subsistentia ,

supra cap.

2.

quo

ex

illis

hic accipi

ET PERSONA. CAP. XIV.

75

debeat non apparet. Duobus enim lanlum modis videtur accipi posse,

nempe pro concreto,
ut
significet simul

sicut et ipsa subsistentia seu hypostasis,

ita

tres perseitates paulo

ante explicatas; vel pro
substantiffi.

sola tertia perseitate, qune est totalitas

Utrovis

modo
erit
in

sumatiir in rigore vitiosam facit pr.T.dictam definitioncm.

Nam primo

modo idem
definitione.

est ac

ipsum definitum, atque adeo definitum
bis

Secundo autem modo idem
substantige totalitas
est.

ponetur in eadem definiin

tione,
ut

cum

jam contineatur
dici

termino per se,

supra explicatum

Itaque aliud nihil

potest,
:

quam eam
nomine

vocem

esse appositam majoris declarationis causa

vel ut

entis vel substantise per se,

intelligantur

tantum duae priores peret

seitates, scilicet substantise et singularitatis,

nomine
,

subsistentis

tertia perseitas, scilicet totalitatis et integritatis

importetur.
Voxexistens
vim^habeat

8. Pari modo vox [existens) quse eidem definitioni loco particulee
[subsistens) passim

substituitur,

non

significat

existentiam proprie

dictam et sumptam pro actu existendi, quo aliquid est formaliter
extra nihil, et extra suas causas; quia existentia ejusmodi, sive re
differat a

natura, sive non, nullo

modo

est de

conceptu formali et

quidditativo hypostasis, ut ostendemus postea cap. 34. Sed joer se
existens aut subsistens

idem valent

:

quse,

cum non

participialiter,

sed nominaliter, non secus ac ens, accipi debeant, preedictee definitioni

adduntur, ut dictum est, majoris tantum declarationis causa.
[per
se)

Nam cum
et
ficet,

terminus

sit et

sequivocus
nisi

,

ut patet ex prgedictis

syncategorematicus , atque adeo non
alius ei

junctus

commodius adjungi non

potuit,

cum alio signiquam subsistens vel

existens.

Inepte enim dictum fuisset ens per se ens , vel substantia

per

se ens.

9. Si Quis tamen velit concedere existens in preedicta definitione

sumi pro actu existendi, consequenter

ei

dicendum

erit,

illam esse
et

tantum descriptionem
aliquid extra
tiore

:

et existentiam

apponi tanquam accidens,

conceptum hypostasis, quo tanquam signo aliquo noNotior enim nobis est hypostasis actu existens,

cognoscitur.

quam non

existens, eo

quod singularia, non

nisi

cum

actu existunt,

sensu percipiuntur, et perfecte cognoscuntur. Hypostasis autem est
substantia individua et singularis.

10. Tandem hactenus explicatam hypostasis definitionem, bonam
esse ex eo patet,

Expiicata

quod, ut ostensum

est,

idem

significet

cum

prge-

es^eostenditur

cedentibus. Deinde quod, ut inductione constat,

omne quod

est ens

per se tribus supra explicatis perseitatibus

,

est hypostasis et sup-

76
positum;

et cui

....
aliqua ex

LIB.

DE HYPOSTASI
deest, non est.

^j

illis

Nam

defectu primse.

1
i

etiam accidentia separata, ut in Eucharistia; defectu secundee, nullee
substantise secundse; defectu tertise, nullse partes substantiales sive
essentiales, ut materia et forma, sive integrantes, ut pes,

manus,
de-

oculus, sunt hypostases. Ejusdemque etiam
fectu, humanitas Christi non

tertige

perseitatis

est hypostasis aut persona, quia (quod

jam insinuavimus
Cur humanitas
nonretineat

et

ssepius

dicendum
licet

est
sit

ad mysterium Incarsubstantia individua et

nationis distinctius

cognoscendum)

singularis
g^j^Q
'

,

non tamen
in

est per se, perseitate totalitatis,
et in Christo
, '

cum
et ei

sit

in
:

hypostasim
,

Verbum autem
retineat

nempe ^

Verbo
_

per t^

modum

partis r

, 7

com-

suam.

municetur ac uniatur tanquam substantia imperfecta longe perfetiori, et quasi

pars

toti.

Ab

eo enim multo plus perficitur

quam

ulla pars a suo toto, ut patet, et habet Cajetanus in art. 82. q. 16.
3. partis.

Contra vero

Verbum Divinum,
,

quia etiam realiter et sub-

stantialiter

unitum humanitati

propter suam perfectionem infinitam
et

suse totalitatem substantise

suamque integritatem

incommunica-

bilitatem per
et

modum

partis retinet, vere est, et

manet hypostasis
[ejus

persona Verbi. Ipsa enim humanitatis assumptione, divina
nihilo

substantia
S. Leo.

major perfectior, magisque tota
2.:

facta est,

et ut

habet S. Leo Epist. 10. ad Flavianum cap.
illi

Natimtas temporalis
contulit.

nativitati divinse,

et

sempiternx nihil minuit, nihil
:

Nam,
D. Thomas.

ut idem ait serm. 5. de Nativitate

Mutabile

est,

non solum

quod minuitur, sed etiam qod augetur. Deus autem immutabilis
est.

Idem pluribus declarat
:

S.

Thomas Opusc.

2. cap.

211. et Opusc.
ei fieri 6.

3. cap. 6.
D.Augustinus.

Cum
:

enim persona divina

sit infinita

non potest
,

additio, inquit, 3. part. q. 3. art. 1. ad 1. Et Augustinus
Trinit. cap. 8.

lib.

de

In

iis

quae

non mole magna sunt, hoc
fit

est

majus

esse,

quod

est

melius

esse.

Melior autem

spiritus

alicujus creaturse

cum

adhseret Creatori,

quam si non

adheereat, et ideo etiam major,
est
:

quia melior. Qui ergo adhaeret Domino unus spiritus

sed tamen

Dominus non

ideo fit major,

quamvis

ftat ille

qui adhseret Domino.

ET PERSONA. CAP. XV.

77

GAPUT XV.
Quod hypostasis a Sanctis Patrihus
recte definiatur
:

SUBSTANTIA DISCRETA, AUT SEPARATA, VEL PER SE AC
SEORSIM POSITA.
1. Ita fere semper personam et hypostasim definiunt ac designant

SS. Patres.
sione lebat
et

Cum enim
posita
,

contra Nestorium disputant, sola reali diviuL vo-

physica separatione humanitatis a Verbo Divino,
,

Nestorius

duas in Christo personas

et

hypostases

contra fidei doctrinam et mysterium Incarnationis ipsum impie po-

nere ubique asserunt.

Quorum verba
lib.
1.

et testimonia

referemus plu-

rima infra cap. 30., nunc tantum heec pauca.
2.

Nemo,

inquit

Cyrillus

de

recta

fide

a Theodosium

cyrillus.

Imperatorem, postunionem^ divisionem mihi fingat; neque Etnma-

nuelem in hominem seorsim^
duas personas efformet. Et

et in

Deum rursum

seorsim dispescens
:

epist.

ad Valerianum Episcopum

Duabus

hypostasibus per se seorsim positis, omnino quoque duse personad

ponendge sunt.

Quod plusquam

vigesies

habet in
1.

iis

quse de

illo

referuntur in Concilio Ephesino, tomo

Conciliorum

et Epistola

ad Monachos yEgypti, quae habetur ibidem. Siquis, inquit,
,

eum

^

quem sacra Virgo peperit solum, hoc est propria subsistente hypostasi, unctum et sanctificatum arbitretur, etc. Augustinus lib. lo.
de Trinitate
3.
c.

Augustinus.

7.

una persona, id
in sua

est singulus

quisque homo.
^

Damascenus

Logica cap.

65. Hypostasis est
:

inquit,

Damascenus.

separata cujusque concretio. Et paulo post
est

Hypostasis nihil aliud
:

quam

separata substantia. Et ibidem cap: 42.

Nomen hypo-

staseos

duplicem habet significationem. Interdum enim simplicem

existentiam significat, quo significatu inter substantiam et hypostasitn nihil interest.

Unde nonnulli sanctorum Patrum naturas hypoInterdum eam quse per
:

stases ipsas appellarunt.
subsistit, existentiam.
se et

se est , et seorsim

Et paulo post

Domini caro ,

inquit,

cum pe^^
propide

seorsim sumpta ne minimo temporis puncto
est

substitei^it ,

non

hypostasis , sed

IvuTioaTaTov

quoddam. Quod idemhabet cap. 44in suis defmitionibus;

4.

Maximus Monachus Constantinop.

Hypo-

s.

Maumus.

78
stasis est, \Y\({mi,
iis

LIB.

DE HYPOSTASI

per

se videri , et distingui

secundum numerum ab
Victorinus Opusc.

qui sunt ejusdem

speciei.

6. Idem docent Doctores scholastici, ut
Victorinus.

Hugo

de Verbo Incarnato collatione

2.

Humana,

inquit, natura in Christo

ex eo quod fuit, persona non fuit; quia per se non fuit. Persona
S. Tliomas.

enim notat discretionem. Et
manitas Christi

S. Tliomas 3. part. q. 16. art. 12.
est

\

Hu-

non

est

persona humana, quia non

per

se seor-

sum
agit

subsistens a divina natura;
art. 2.

quod

requirit ratio personae.

Idem

habet q. 2.
,

ad

2. et 3.

Quanquam, cum de
distinctionis

personis divinis
,

nomina

discretionis

et

potius usurpet

quam
parte

separationis aut divisionis, propter rationem
q. 31. art. 2.

quam
Itaque

affert 1.

ne videatur

tolli

simplicitas divinse essentiee. Separatio
:

enim
art.

et divisio proprie sunt totius in partes
4.

1. part. q. 29.

Cum

persona,

inquit, significet

substantiam individuam

rationalis naturse, individuum
et

autem

sit,

quod

est in se

distinctum

ab

aliis

distinctum ; propterea persona in quacumque natura signiest

ficat

id

quod
:

distinctum in natura
in

illa.

Et art.

3.

ejusdem
sit

qusestionis
ibi

Cum

Deo

realiter sit relatio, oportet

quod realiter
ratione

oppositio.

Relativa

autem oppositio
:

in

sua

includit

distitictionem. Et q. 4. art. 3. in corp.

Hypostasis significat aliquid
substantia individua. Idem
art.

distinctum in divinis,

cum
:

hypostasis
et
q. 9.

sit

habet ad
Formalis
ratio Personae.

1.

argumentum

de Potentia

4. in corp.

:

Nofnen persona communiter sumpta nihil aliud

significat ,

quam

substantiam individuam rationalis naturse. Et quia sub substantia
individua rationalis naturse continetur substantia individua, incommunicabilis, et ab
aliis distincta.,

tam Dei, quam hominis , quam
significet

etiam

Angeli; oportet quod persona divina
in

subsistens
significat

distinctum

natura

divina

,

sicut

persona

humana
habet

subsistens distinctum in natura
ficatio,
Diio sunt

humana,

et hsec est

formalis signiibid. art.

tam personse
et6. et q.

divinse ,

quam humanse. Idem
aliis, et ibid.
sit

6.

ad

3.

8. art. 3.

Hypostasis, inquit, significat subsistens

de ratione
hypostasis.

in

natura aliqua distincta ab

ad

7.

:

2)e ratione hijpo-

stasis

duo necesse

est esse.

Primum quod
quod
sit

per se subsistens

et in se

indivisa.

Secundum
:

est

,

distincta

ab

aliis
,

hypostasibus

ejusdem naturse

et si contingat in

eadem natura
erit
,

alias hypostases

non

esse

,

nihilhominus hypostasis
hypostases in
5.

sicut
etc.

Adam, quando non
Et quaest. de unione

erant

alise

humana natura,
est,

Verbi

art.
si

ad

6.

:

Suppositum

quod

est aliquid distinctum;

ideoque

natura

humana

haberet per se suppositum , repugnaret

ET PERSONA. CAP. XV.
unioni personali. Idem sentiunt Altisiodorensis
Alensis 3. part. q.
q. 2. in
3. et
lib.
'j.

79

summru
l).

oap.

1.

Altisiodor.

4.

memb.

6.

Bonavenlura

in 3. dist.

art. 2.
J
.

Alcnsis.

Boriaventura.

corporo

et

ad

2, et dist. 6. art. 1. q. 1. in corp. et

ad

2.

Triplex determinatio
iu ratione

cum tionem, quam
4.

Lradunt in ratione persona^ inciudi Iriplicem distincalii

determinationem appellant, nempe singularilatis,
per

persons.

incommunicabilitatis
triplicem

modum
:

partis

,

ot

digiiilalis

;

earaque
personae

distinctionem

voce [Individua)

in

definilione

posita importari

admonent

cum quibus
art. 2.

sentitS.

Thomas

scripto 2.

in 3. sent. dist. 5. q.

unica

BoNAM autem esse praedictam Quia eadem est cum praecedentibus
7.
rata,

definitionem probatur
,

:

Primo.
et

Bona

esse

idemque. est substantia sepatotalitas et integritas, quae

eadem cum

prjecedenlibus
oslendilur.

quod substantia

tota et integra.

Nam

est

de ratione hypostasis, ut dictum est cap. 12. est totalitas acHaec autem in rebus creatis et
,

1.

Argumenlum.

tualis.

finitis

divisionem a qualibet

alia includit

ut patet in totis

tam homogeneis quam heterogeneis.
fiunt

Ejusdem enim aquse partes, cum dividuntur,
stantiae totae

plures

subD. Tliomas.

pluraque supposita. Separatio enim, inquit S. Thomas

in 3. dist. 5. q. 3. art. 3.

ad

3.,

dat utrique parti totalitatem ,

et in

continuo dat utrique esse in actu, idemque habet q. de unione Verbi
art. 2.

ad 10.
in
3. dist. 4. part. 3.

Et .^gidius Romanus
Quandiu enim
dimdatur

q.

unica a

2.

ad

3.

^gidius

Separatio inquit, in continuis dat utrique
res estcontinua, nulla

separatorum totalitatem.
si

Romanus.

pars debet dicitotum; sed

et separetur

continuum,

quaelibet

pars dicitur quoddam

totum. Sic et in proposito , d Verbo,per se faceret

si natura humana non fuisset assumpta quoddam totum, et per se constitueret per-

sonam; nunc autem assumpta a persona
facit, nec constituit

et

supposito Verbi, non

personam.
2.

8. Secundo. Quia substantia per se, est definitio hypostasis, ex
capite prsBcedenti,

Argumentum.

hoc autem per se
,

et
5.

secundum

se

idem
23.

est ac

separatum,

et

solum

ex Philosopho
soli insunt.

Metaphy. tex.

Item

Aristoteles.

quaecumque

soli,

prout

Quare quod separatum
Per
se , se esse
,

est secunest,

dum

se est.
et

In

quem locum
esse; ita

Alensis.

idem

quod

Alensis.

solum

separatum

quod , per

sonat privationem asso-

ciationis.

Et

iste est tertius

modus positus

in posterioribus

(quod adno-

tavimus supra cap.

9.)

qui sonat solitudinem et independentiam. Illud

euim dicitur per
est

se esse in tertio
esse.

modo posito
se
et

in posterioribus ,

quod

independenter
separans
,

Unde Plato
esse

universalia a singularibus rea,

liter

dicebat

per

hominem universalem

80

LIB.

DE HYPOSTASI
Metaph. tex. 61.
,

hominem per
3.

se appellabat 7.

et 1. Ethicor. cap. 6.
,

9. Tertio. Quia substantia separata
Argumentum.

est oratio

quse reciprocatur
divi-

cum
nis.

hypostasi, et,
Quselibet

ut inductione patet, omni convenit, etiam
divinis
est

enim ex personis

substantia separata,
Soli

seu discreta, et actu re distincta
ut patet.

ab

alia.

etiam

convenit,

Neque dixeris eam convenire animse rationali separatee. Ea enim, ut supra monuimus cap. 11. non tam est substantia, quam pars substantiae. Hic autem nomine substantiee separatae,
intelligitur ea, quee est perfecta
,

tota, et

non pars.

Nulla in Deo
est subsislentia

10. Ex QuiBUS constat,

et

evidenter infertur, nullam in Deo

absoluta.

esse posse hypostasim et subsistentiam absolutam.
potasis ex sua ratione intrinseca, et essentiali
stantia ab

Cum enim
sit

hysub-

conceptu,

omni

alia

re
sit

subsistente secreta et disjuncta, ut volunt

Sancti Patres;

cum

substantia a parte rei tota per se, et incomsubsistentia vero absoluta, a Cajetano

municata

alteri

supposito;
,

eam in Deo defendunt, dicatur communis, imo identificata reahter cum tribus relativis et personis divinis manifestum est quod, dicere subsistentiam communem, est pugnanaliisque recentioribus

qui

,

tia

loqui.

Si

enim

reahter communis est, non
alio loco.

est

subsistentia.

De qua

re plura

dicemus

GAPUT XVI.
Personce definitio d Boetio tradita
scilicet
:

Natur^
Ct

RATIONALIS INDIVIDUA SUBSTANTIA, expUcatur
defenditur.
1

.

QuoNiAM hypostasis
et

et

suppositi proprie est agere

;

naturae

autem,

hypostases
rationales
,

rationales

proprium

,

eumque nobihorem,
(liberee

quam non
Thomas.

agendi
,

modum
et ultro

habent

enim sunt

suarumque actionum dominoe
S.

ac sponte ad eas sese
1. p. q.

mo-

vent ac determinant); propterea, inquit S. Thomas
et
q.

29. art. 1.

9.

de pot.

art.

2.

peculiare

nomen

sortitse

sunt, et personx

Paschasius.

dicuntur. Persona enim, ut ait Paschasius Ecclesise

Romanse Dia-

conus Hb.

2.

de Spiritu

Sancto, et refertur a

Patribus Concilii

ET PERSONA. CAP. XVI.
Krancofordionsis siib Carolo

81

Magno,
in

iii

EpisLoJa Synodica ad Epis:

ropos Hispanienses,

est

nomen
,

juris, hoc est dignitalis

idque non

solum

in

polilia

ecclesiastica

qua porsona3

,

seu personatus,

qua'(lam digniiales
cnlis
et

EcclesiasticoB appollanlur,

scd etiam in genere

substanlioe,

cum

id

nominis

solis

particularibus et inteltribuatur.

lectivis

substanliis, qusB ca^teris
nihil sit,

praislant,

Ex quo

fit,
sit

Quid
Persona

ut persona aliud

quam

hypostasis rationalis^ vel snppo-

sitwn rationale , seu intellectivum , seu substantia individua, tota
perfecta
,

eaqiie intellectiva.

Qua^ est ipsa definitio Boetii

lib.

de
Definitio
Boeiii.

duabus

naluris,

ubi

ait,

quod

persona

est

naturse

rationalis

individua substantia. Qure definitio bona est, nobisque diligenter

exponenda, tum quia communis,
paulo ante citatis, et
in
1.

et

non solum a
art.
1,

S.

Thoma
seepe,

locis

dist.

25.
et

et

alibi

sed

etiam
i^ecepta

vulgo a
:

ceeteris

theologis

philosophis,

etiam

modistis

tum quia bene

intellecta,
:

omnino consentit cum supra
a quibus,
ut lucis

explicatis
et

hypostasis definitionibus

plurimum
certitudinis

evidentice accipiat, sic eisdem

non parum conferet

et firmitatis.

2.

Ergo persona
et

dicitur substantia
in

a Boetio

,

eodem
et

prorsus

Est substantia

modo

sensu

,

quo

superioribus

hypostasis

subsistentigB

definitionibus.

Sumitur enim

hic substantia ut est

quid

commune

ad primam
in

et

secundam

,

ex D.

Thoma
;

loco citato qusest. de Pot.

corp.
,

et

ad sextum
si

et

septimum

poniturque substantia loco

generis
sit

etiam

divisio substantiee in

primam

et

secundam
,

,

magis

analogi in analogata, vel subjecti in accidentia

quam

generis

in species.

3. Deinde dicitur bidividua
sario distinguenda est, ut,
sit,

;

quee vox,
et

quia aequivoca, neces-

Individuum
esi

quo modo

sensu hic proprie sumenda

nomen

primae
et

perspicue cognoscatur.
1. dist.

Individuum itaque, ut notat Richar-

secunds

intentioiiis.

q. 2. ad primum et secundum, duplinomen primoe, vel ut nomen secundae intentionis; adde utroque modo adhuc dupliciter, vel positive, vel negative. Individuum ut nomen primse intentionis positive est ipsa

dus in
citer

25. art.

1.

accipi potest, vel ut

res naturee,
rei est

ut

loquuntur,

seu ipsa entitas individui, ut a parte

ens in se indivisum, et divisum, seu distinctum

ab

alio

:

et in materia preesenti, est ipsa realitas substanticB particularis, ut

a parte

rei

est

per se

tota, separata,

et

actu distincta ab alia.

Negative autem est formaliter ipsa negatio alterius substantiee, vel
hypostasis a qua distinguitur
:

vel

est

ipsa realitas

substantine et
6

82
hypostasis preecise, ut

LIB.

DE HYPOSTASI

habet negationem alterius.

Nam

in

omni

divisione, seu distinctione unius

ab

alio, si

non formahter, saltem

consequenter
sione

includitur aliqua
entis,

negatio.

In

omni

siquidem divi-

seu

distinctione

prgesertim

finiti

ab alio, reperitur

virtus oppositionis contradictoriee inter ens
Quid
^^

et

non ens

,

ut recte
1.

observat S. Thomas comment. in Boetium de Trinitate q. 4. art.

'posUive
ac
reaiiter

Quodhbet enim ens eatenus distinguitur ab aho, quatenus ipsum
gg^ yg} habet

aUquid

,

quod non

est in

aho, vel est ahquid in
1• •

illo

sumplum.

aho

,

quod non

est in eo. Ex. gr.

homo distmguitur ab arbore, quia
non
est in arbore,
et vicissim
:

1

1

in eo est essentia humanitatis, quge
in

arbore est natura plantae, quse non est in homine

et sic
sit

de

ahis. Igitur

cum individuum
,

reahter et positive
alio

sumptum
,

ens in

se indivisum

et

divisum seu distinctum ab

et

omnis

divisio

omnisque
Ouid negative.

ab

alio distinctio
,

complete sumpta vim habeat opposi-

tionis

contradictorige

cujus termini proprii sunt ens et non ens,

propterea a parte rei et positive, et negative, sumi potest. Atque
positive est ipsa reahtas et portio entis,

quam
,

qugelibet res habet

a parte rei
et

:

negative autem est negatio

seu carentia perfectionis

realitatis,

quam habet
,

id

a quo distinguitur, vel negatio suee

perfectionis in eo
Quid ut nomen

a quo distinguitur.
,

4. Individuum autem

ut

nomen

secundse intentionis

,

positive

inte™iods

^^^ ^^' ^.^^^ ^^^ prgedicabile

de uno, vel quod subest speciei, ex
est

Porphyrio capite de specie. Negative autem
salitatis,

negatio univer-

seu id, quod non potest dividi in multa, nec preedicari

de multis eo modo, quo universale.
S.

Thomas.

Ex
ad
4.

QuiBUS intelhgitur quod,
ait

cum

S.

Thomas

q. 9.

de pot.

art. 3.

individuum esse negationem,
:

illud accipit negative,

vel

solum vult esse negationem consecutive
Gent.
cap.
;

quo etiam sensu
negationem
, ,

1.

contra

23.

ait

esse jper

se

significare
sit

videlicet

consecutive

quia ex eo quod aliquid

ens per se

sequitur non

esse in alio, ut accidens est in subjecto, vel pars in toto.
Individuum
siaqulare^auo
raododilierant.

5.
6^^^^^

QuoD autem de nomine individuum dictum
^^ particulari et singulari
ait S.
:

est,

intellige

quse

esse

etiam nomina se-

cundee inlenlionis,

Thoraas q.

9.

de pot.

art. 2.

ad secundum.
quatuor pree,

Sunt enim
dictis

tria hsec

nomina hoc
,

loco

synonyma,
et

et

notionibus

accipiuntur
,

hocque

solum differunt

1

.

quod

individuum negalivas

particulare autem

singulare

positivas

notiones magis prse se ferre videantur. 2.

Quod particulare cum
,

formahter dicat esse

partem subjectivam universalis

quod

est

ET PERSONA. CAP. XVI.
toLvim quoddatn, nsL
giilare aut
3.
dist.
P),

8'{

magis nomon sociindm inloMLionis, qaam sin3.

individuum.

Qiiod, uL liaheL

^gidius Romanus

in

individuum
significeL

significet

rem

in

ordine ad se, sinrjulare

vero

eamdem
a

cum qiiodam

ordine et distinclione ah ahis

ejusdem

speciei eL condiLionis. TJnde

hominem

vivendi, vel agendi

modum

communi ahorum more diversum habentem nominamus

singularem. Quibus explicatis
6. Dico
"'

4.

Quod

preedictfe

omnes individui

rationes et notiones
Oufelibet ^

ornnes
'"'l'"'^"'
notioiies conve-

hvpostasi ac ^ personge conveniunt. Probatur inductionc.
^

enim persona
per
se
toLa
et

est substantia
et

......
ahis
:

individua in se indivisa, singularis,
qua^Jibet

niuut person<E.

distincta

ab

habet

negationem
praedi-

atterius,

preedicatur de

uno

solo,

habetque negationem
ait S.

cabihtatis

de pluribus.
q.
3.
,

Deinde quemadmodum, ut
licet pluralitate

Thomas
et

prima part,

art. 3.

excludatur solitudo,

unitate pluralitas

non tamen

his
,

nominibus hoc solum significatur
signi-

ut albedine excluditur nigredo
ficatur sola

tamen nomine albedinis non
;

nigredinis exclusio

ita

voce individui non sola signiunionis
,

ficatur

negatio
,

communicationis

et

cum

alio

sive realis

sive rationis

et preedicabilitatis
,

de multis

sed etiam aliquid posi,

tivum

,

sive reale

nempe

totalitas substantise

sive rationis

,

nempe

praedicabilitas

de uno.
preedictis individui
:

7.

Adverte tamen quod, ex
ei

notionibus, duee

priores hypostasi et personge intrinsecee sunt

hoc tamen discri-

mine, quod prima
duee

sit

essentiabs, secunda accidentalis
sint

tantum;

vero

posteriores

eidem

et

accidentales

et

extrinsecge.

Prgeterea hoc
iis

etiam differunt, quod positivse negativis, et reales

quee sunt rationis, natura

quidem priores

et notiores sint; contra
iis,

vero negativse positivis, et quse secundee intentionis
priores et notiores nobis sint.

quse primse,

8. Dico 2. Quod
in

si

individuum

in prgedicta definitione

sumatur
sumi
ait

Quosensu
sitessentialis

prima notione

(I) realiter

positive,
3. et q.

quo sensu
16
art. 12.

in ea

S.

Thom.

3. parte q. 2. art.

ad

ad

2, substantia

individua idem prorsus

erit,

quod substantia prima

et

distincta

ab

alia,
,

vel substantia particularis tota et integra, vel

substantia

per se
stasis
tialis
,

aut naturse terminus ultimus
:

,

quae sunt definitiones hypo-

supra explicatse
et

sicque intellecta prsedicta definitio erit essenattributa.
Quo

per prima intrinseca et quidditativa personee

Si

vero individuuyn sumatur negative pro eo formaliter quod est

non esse

unum

et

idem cum

alio, sive

per simplicem identitatem,

LIB.

DE HYPOSTASI
erit

sive

per conjunctionem realem prsedicta definitio,
,

descriptio
et

per proprietatem

et

per posteriora natura

:

hypostasim enim

personam non esse
litate et perseitate.

alteri

junctam, natura posterius est ejus totaest natura positivo

Nam

omnis negatio posterior
est

in

quo fundatur. Prius enim

solem

v.

g. esse

sydus, quod sua
esse

supra horizontem prsesentia diem
et

efricit,

quam non

lunam

:

universim in omni quod distinguitur ab
id

alio prius est esse, vel

habere

quo distinguitur ab

illo,

quodque non

est in

eo a quo

distinguitur,
Quomodo
sit

9. Dico 3.

quam habere negationem ejus a quo distinguitur. Quod si individuiim accipiatur pro attributo secundse
quod
est

tantum

intentionis, sive positivo,

esse preedicabile de uno, sive

desciiptio.

negativo,

quod
erit

est

non posse

preedicari

de

multis,

substantia

individua

tantum descriptio hypostasis
ipsi

et personse

per acci-

dentia, eaque

intrinseca. Ratio

est,

quia,

cum
est

hypostasis et

persona sint entia reaha; nullum ens rationis

de intrinseco

eorum conceptu

:

cum
,

sint

positiva,
sint

imo summe perfecta, non
,

modo

in

genere entis

cum

substantiee

sed in ipso
totse

etiam

genere substantiee (sunt enim substantiee primse

et integrse),
:

nulla negatio potest esse de formali et quidditativa
prsedicta

earum ratione

autem
:

attributa sunt entia rationis,

et

eorum unum

est

negativum
Persona
de solis subslantiis
iulellectivis

igitur.

10. Atque hactenus de voce individua
Boetio posita
:

in defmitione personee

a

cui tertio

loco

addit

naturx rationalis, eo quod
ut de

persona, ut
sitis

initio capitis
,

cUctum est, de sohs substantiis et suppo,

dicitur.

ratione
,

sive inteHigentia prseditis

divinis

,

angehcis
,

et

humanis

dicatur

:

nihilque

ahud

,

meo quidem
vagum,

judicio
1,

vult
9.

S.

Thomas, cum personam ab individuo distinguens
corpore, dicit individuum, sive

parte q.

art. 4. in

sive determina-

tum
esse

,

naturam communem cum modo
ex parte
naturse significare;

essendi, qui competit singu-

laribus

nomen autem persona non
7iaturse ,

impositum ad significandum individuum ex parte

sed

ad significandum rem subsistentem
rationali et intellectiva.
Quid importet
vox incommunicabilis.

in tali natura, hoc est in natura

11. BoNAM autem esse hanc personse

sive

definitionem

,

sive

descriptionem eodem modo, iisdemque argumentis logicis probari
potest, quibus supra probata est definitio hypostasis. Id solum hoc

loco

adnotandum

,

quod vox incommunicabilis , quae a plerisque
in definitione hypostasis, vel personee ponitur,

loco

Yods individua

eamdem

prorsus vim habet,

quam vox

individua negative accepta.

ET PERSONA. CAP. XVI.
imporLaU^uu duplicoin negationem paulo anlo oxijlioalam.

85

Cum cnim
autom
,
,

incommunicabile communicabili

,

ei

incommunicabililas communica(•oiruiuiiiii^abilitii.s

hililati, ut ariii-niatio iiogationi o|)|joiiatui-;

Communicaaliarealis

seu communitas

sit

du|jlex

:

una

realis,

vel [jer identilatem

quo
per
sibi

inodo essentia diviua

communis

est tribus Personis Divinis, vei

unionem

et

conjunctionem realem, quo modo partes continui

inviceni in toto continuo, et partes essentiales in composito naturali,
et

humanitas ac Verbum
:

in Ghristo realiter sibi

invicem communialia rationis.

cant

altera

rationis

iantum
,

et

logica,

qua natura universalis
[jropterea
:

dicitur

communis pluribus

de quibus prcedicatur;
esse etiam duplicem

ne-

cesse est incommunicabilitatem
tradiciorie

oppositam, communicabiiitati reali,
,

unam conalteram communi,

cabilitati rationis

qusB amba) insunt personae ei hyposiasi

ui paiet

ex antedictis, et docei S.
inquit
,

Thom.

3. pari. q. 3. art. 1.

ad

2.

Persona,

dicitiir

incommunicabilis in quantum non potest de pluribus

suppositis prmdicari. Igitur individuum et incommunicabile hoc loco

idem

significani,

12. Qui auiem vocem illam incommunicabilis
sonee

definitioni
lib.

per-

Aquovox
^"^^^fg""'"

primus intexuii,

fuit

Richardus de S. Victore

4.

de Triessen-

niiate cap. 22., hac inductus ratione,
tige

quod Boetiana

derinitio,

additaetcur?

divinse absolute,

et

per intellectum preecise a Personis Divinis
est,) conveniat.
sii

sumpi», (quo modo persona non
est substantia,
et

Illa

enim ut

sic

quidem individua, cum non
diciiur,

universalis. lia-

que personam, quatenus de divinis
definiri posse,

exisiimavii sic melius

Persona Divina

est

naturse divinse incommunicabilis
est

existentia

:

quo essentia divina, quee absolute sumpta
Personis
Divinis
,

commu-

nicabilis tribus

per vocem incommunicabilis a

ratione personee divinse excluderetur.

13. Verum
recedatur,
accipitur,

nihil

videtur causse esse

,

cur a Boetii definitione

Reiinenda

eo quod, ut a nobis explicata est et ab omnibus vulgo

aJtioBoeiii.

Personis Divinis

optime

quadrei.

Qusebbei enim Peralio
:

sona divina esi substantia, quia est ens per se, et non in
est individua et singularis,

hoc est iota,

perfecta et re
alteri,

distincta

ab

alia,

proindeque nullo modo communicata

neque per

identitatem,

ut essentia divina ipsismet Personis Divinis, nec ui
,

universale suis inferioribus
libet

nec per

modum

partis, ut patet. Quee-

item esi naiura rationalis, seu intelligens.
1.

14. Deinde Richardus, ut notant Alensis

parte qusest.

59.
'

Richardus
^'
^'''^"'''

memb.

3.

et

S.

Thom.

1.

part.

q.

29.

art.

3.

ad

4.

solam per-

86

LIB.

DE HYPOSTASI
posuitque
existentiam loco sub-

sonam divinam
stantia

definire

voluit,

proprie dicatur
sit
:

in divinis minus quod existere, seu esse, Dei maxime proprium Ego sum, quisum; et, Qui est misit me ad vos, Exod. 3. Vocem
:

quod substantia, substare vel subesse,
et

autem incommunicabilis apposuit loco

nominis

individua^

quod

divisionem, aut etiam materiam principium individuationis, quse in Deo non sunt, id nomen quodammodo insinuare putaret ,cum
:

tamen hic, non aliam vim
incommunicabilis
Okam.
.

liabeat,

quam eam

,

quse inest

voci

Denique
dist.

per

existentiam

incommunicabilem

inquit
illud

Okam

in

1.

23. q. unica, intellexit Richardus
alteri,

omne
Itaqu
admitti

quod non communicatur
Richardus
...
-i

nec sicut jjars

,

nec sicut

constitutivum ,
Richardi
deli-

nec sicut accidens,
Roetii

nec sicut sustentatum.
,
.

idem
-,..

nitio deterior

estBoeiiana.

^i^^ro

citato capite 21.

«

definitionem
i

tanquam
,

bonam

Ejusque defmitio deterior videtur Roetiana.
essentiae vel substantiae ponat;

t-..

r.

Primo quod existentiam loco
licet in

quse

Deo idem

sint

etiam ratione, non tamen in rebus creatis.
Personis Divinis conveniat. Imo

Secundo, quod ejus

definitio solis

persona divina longe melius a S.
stantia

Thoma

et

aliis

definitur

:

sub-

divina,

proprietate,

seu

relatione

distincta;
,

quam per
in

vocem

negativam

incommunicabilis.

Tertio

quod

rigore

sumpta ne quidem Divinis Personis conveniat, cum sint communicabiles, si non .sibi invicem, saltem substantiis creatis, ideoque

non
tia,

sint

absolute incommunicabiles

:

quod de individua substan-

prout idem est ac substantia, tota, integra, et

summe

per-

fecta, dici
Cur
iiypostasis

uon

potest.
dictis facile

15. Ex HACTENUS
^^ hypostasis
sitam
,

est

solvere rationem dubitandi,

leJmfni?
negativis defi-

sit

ens positivum an negativum, supra Cap. 5. po-

et

assignare causam
licet

propter
et

quam tam
reaiia,

hypostasis

quam
est.

persona,

sint

entia positiva

nihilominus terminis

negativis et secundae intentionis definiantur.
Primaratio.

Ea enim duplex
7.

Prima
debeat

,

quod omnis
ex

disciplina

omnisque doctrina, atque adeo ommetaphys.
tex.

nis definitio, sive descriptio,

ex Philosopho
nobis
;

10.

esse

notioribus

fit

enim

cognoscendi

causa.

Hypostasis autem

seu

persouce attributa negativa nobis, ut

ante

dictum
quse

est, notiora sunt positivis, in

quibus fundantur; ut etiam
sunt

secundee.

intentionis,

quia

nobis

magis

communia,
rationem

magisque familiaria realibus ac primce
S.

intenlionis.

Quam

Thomas.

assignat S.

Thomas

1. p. q.

29. art. 2. ad 3. et q. 9. de pot. art. 2.

ad

5.

Quia, inquit, essentiales rerum differentise frequenter sunt

ET PERSONA. CAP. XVI.
ignotce
,

87

et.

imiominatse, oportet vii differcntiia accidentalibus loco

substmitialium ,

ex Philosopho supra. Et similiter nomina intenres,

tionum possunt accipi ad definiendum

secundum quod

acci-

piuntur, pro aliquibus nominibus rerum, quae non sunt posita; et
sic

hoc

nomen individuum ponitur

in

definitione personge

ad

desi-

gnandimi
laribus.

modum

subsistendi ,

qui competit substantiis particu-

Secunda
positivos

ratio est,

quod

res simplices,

cum

in plures conceptus
et extrinsecis

Secunda raiio.

et intrinsecos

dissolvi
:

nequeant, negativis
et

necessario

explicari

debent

hypostasis autem

persona,

cum

Deo

et Angelis in

conveniant, res sunt ac termini simplices. Igitur,

cum

duos

conceptus

intrinsecos
et

et

a

se

invicem
est

preecisos

resolvi
notiPicari

nequeant; negativis
debent.

extrinsecis hoc
igitur,

accidentalibus

Quemadmodum
cap.
2.

cum

substantia a Phisubjecto;
dicitur

losopho in Anteprcedic.
et

definitur
in

ens in nullo

substantia

prima, qmne neque est

subjecto,

nec

de
:

subjecto; non propterea inferri potest,

eam

esse ens negativum
satisfacit

aut

cum causa ab eodem
:

definitur id
,

quod
,

quaestioni

propter quid
rei, 5.
et

et

causa formalis
text. 2;

quod quid

aut ratio quidditatis
esse entia rationis,

Metaphys.
a

non propterea vult
:

illa

pendere

nostra

ratione

ita

cum

hypostasis

vel

persona

definiuntur per
tantia,

nomina negationes vel intentiones
inferri

rationis

impor-

non potest ex eo

eas negationem vel

intentionem

rationis in suo

conceptu formali includere.
sit

16. Sed quod nulla negatio
seco personse aut subsistentice
ribus
,

de conceptu essentiali et intrin-

paulo post,

nempe

cap.
,

18., plu-

demonstrabitur.

Nunc
imo

solum

concludendum
et

quod

cum
licet

quatuor

hactenus

expositee

hypostasis
idera

personge

definitiones
illa,

cum
esse

nostra
,

consentiant,
,

omnino,
,

quod
certo

obscurius

declarent

recte

philosophanti
esse,
et

id

argumento

debet,

eam optimam
animo
et

cseteris

omnibus anteponenstet

dam.
eaque

Cujus

adhuc quo firmior, magisque invicta
magis
fieri

veritas

lectoris

illuceat

,

et

tenacius

adhserescat

quce contra
tiones,
eee

eam
nobis

alias

possent
et

alicujus

momenti

objecfiet

proponendfe

enodandee sunt. Quod

se-

quenti capite.

88

LIB.

DE HYPOSTASI

GAPUT XYII.
Proponuntur,
et

solvuntur qucedam ohjectiones contra

superiores definitiones hypostasis, et personce.
1. QuJE objectiones contra hypostasis sive personse defmitiones

hactenus expositas
propositse
et

fieri

possunt,
1.

eee

a S.

Thoma
1.

fere
q.
9.

omnes

et

solutse sunt

p.

q.

39.

art.

et

de pot.

art. 2. et 4. contra Gentes cap. 40 et 49. et alibi, e quibus eas

tantum
remus.
Objectioprima.

,

quee plus difficultatis

,

vel

doctrinee continent

,

hic

refe-

Prima eaque
defmitur,

logica talis est.

Nullum singulare

et

individuum
et

cum

defmitio

sit

universalium.

Persona autem

hy-

postasis essentialiter sunt singulares. Sunt
et individuse,
Responsio.

enim substantise primee

ut dictum est.
S.

2.
sic

CoNCESSA majore, minor cum
est.

Thoma supra ad primum
illo

distinguenda

Individunm

^

atque adeo persona et hypo-

stasis,

cum

dupliciter accipi possit.
et

Primo pro hoc vel
illa

deter-

minato singulari,
Individuum
hyposlasis
et

persona, pro hac vel

persona Petri vel
et

Pauli. Secundo

in

universum pro communi ratione individui
individui,
substantiae

persona
defi-

personee.

quomodo
et

individuis determinatis

Communis enim queedam ratio et ratio communis
,

ab

omnibus

primse, ab

niri possint

quomodo
non.

hac vel

illa,

et

communis
a

ratio

personse ab omnibus singularibus

et determinatis

personis eeque
singulis

abstrahi potest,

atque abstrahitur
ratio

ratio

universalis

universalibus

,

vel
et

communis

hominis a singulis hominibus. Individuum,

hypostasis, et per,

sona primo modo
et

,

ut

est hgec,

vel

illa

persona
ut

est singulare,

defmiri non potest; at secundo

modo,

dicit

rationem indi-

vidui,

personge,

vel

hypostasis

omnibus individuis vel personis

communem,
Persona
est

definiri potest.

3.

CiRCA

QUAM
esse

hypostasis
,

et

personse
,

communitatem

duo

terminus

adnotanda sunt.
hypostasi
,

universalis
in creatis,

non

ita

Primum personam idemque est judicium de communem secundum rationem multis ut in
,

in divini?.

SLibstantiis

creatis

sit

terminus vere universalis ,cum de multis

ET PERSONA. CAP.
praedicetur
et
iii

XVII.
tuirioii

8!j

eis

multiplicetur;

noii

iii

(liviiiis,

([iiia

universale

preedicatur

de

pluribus

secundum esse
esse,

ditrereniibus.

Personffi autem divinae habent

unum

unamque

existentiam.
ita

4.

Secundum
sit,

est.

Personam

in substantiis creatis

esse unispeciei

Persona
uiiiverealis

versalem, ut tamen ejus
proprie

communitas nec generis, nec

refertur partim

sed velut individui vagi.
alia

Unde
in

ut individuum
ita

vagum

ad specicm.

ad speciem, aut ad
persona.

prffidicabilia reducitur;

hypostasis et

Ad speciem quidem, quatenus
et

suo

conceptu ipsam
vicissim
hsec
Leonlius.

naturam

essentiam

speciei

includit,

licet

non

includat hypostasim.
lib.

Hypostasis enim est natura, inquit Lcontius

1.

contra Eutychianos et Nestorianos versus initium. Natura
est hypostasis.

autem jam non
hypostasis
tione

Natura rationem
se.

essentise recipit,

rationem

essentice

per

Igitur hypostasis saltem

ra-

naturfe pertinebit

ad

prsedicabile speciei,

cum de

multis in

quid aliquo
S.

modo
q. 9.

preedicetur.

Nam
4.

ad qusestionem quid, ut notat
ad.
1,

Thomas
5.

de Pot.
in
,

art.

suppositum

interdum

D. Thomas
et 1.

respondetur; quid natat

aqua?
vel
,

piscis.

Quid comburitur? lignum.
q.

par.
a.

29.

4.

Ad quartum

item

quintum prgedicabile hypostasis
de
natura 'tum
;

et

ad4.

persona revocari

possunt

quatenus

communi,
non tan,

tum tum
non

particulari aliquo

modo
,

accidentaliter preedicantur

ratione
esse
,

attributorum

quse

eis

accidentaliter
alteri,

insunt

v.

g.

partem,

non
,

esse

unitam

sed

etiam
,

ratione

totalitatis

perseitatis

et

distinctionis

actuahs ab alio

qu8e sunt

de earum conceptu essentiali.
lecto res intelligi potest

Tum

quia id

omne
7

sine

quo

intel-

parlim ad 4.
vel5.
praedicabile

secundum suam substantiam habet
S.

ratioart.

nem

accidentis.,

inquit

Thomas

qusest.

de Potent.

4.

ad. 8. Totalitas

autem seu
naturse
,

pers.eitas hypostasis est extra

conceptum
indivi-

quidditativum
duge,

non

solum communis

,

sed

etiam

cum
et

sit

quidam ejus modus, non secus ac causa

et effectus,

totum
sine
in

pars entis.

Tum

quia adesse
logica,
,

et

abesse potest a natura,
physica,
,

ejus

corruptione tam
Christi
,

quam
separata
,

ut

patet

tum

humanitate

quee
si

unita Verbo

propria
:

personalitate
in
;

caret,

quam
,

haberet,
quse

esset

tum

substantiis

homogeneis

hypostases sunt

cum

sunt

totse

non sunt
supra

cum
6.
c.

sunt partes.

Ex
:

QUiBUS

solvitur

argumentum

Capreoli

a

nobis

Solvitur

6.

allatum, quo

contendit hypostasim esse aliquid re diversum

argumenlum
Capreoli.

a

natura

Est enim, inquit,

ml pars

naturas ,

vel ejus accidens

aut relativum , aut absolutum, aut ejus existentia. Respondetur

90 enim

LIB.

DE HYPOSTASI
na,

non esse partem naturse communis, sed ipsam totam
,

I

turam

eique

praeterea

duo addere,

nempe
est
sit

singularitatem

et

totalitatem

substantise,
est

quorum neutrum
ut
ut
sit

de ratione

naturae.
est
et

Neque enim
partes

de ejus conceptu,

singularis,

neque

de ratione naturge singularis,

tota rei

substantia,

cum

homogeneee
et

in

toto

et totalitatem

naturse et individuatiosit

nem habeant;
gularis
igitur
,

humanitas

in

Christo

natura
sint

humana

sin-

nec tamen
sine

tam

haec,

quam
res

illse

hypostases.
potest

Cum
,

omne

quo

intellecto

intelligi

secundum
ut

suam substantiam habeat rationem
Quomodo
''^accidenV'^
naiurae.

accidentis respectu illius
,

ait S.

Thomas,

loco

paulo ante

citato

propterea et singularitas

et totalitas substantise

rationem accidentis habent respectu naturse.
est accidens,

Itaque
ratione

quod hypostasis naturee addit,

non re, sed
et

tantum ab ea distinctum, illudque duplex,

utrumque

absolutum.

Unum quod
;
,

ab ea a parte

rei

separari

non potest,
tota-

nempe
litas

individuatio

alterum

quod separari potest, nempe
capite 23.

substantise

ut

declarabitur
1,

Vide

S.

Thomam

Quodlib. 2. q. 2. art. 4. ad.

ubi postquam prsemonuit dupliciter

posse aliquid accipi ut accidens, et extra essentiam ac definitionem
rei
:

Primo

ita

ut

sit

designativum

et

determinativum essentise
illius,

rei

vel ahcujus ex
Dupliciier

principiis

essentiahbus
sit

quo modo rationale
rei,

accidit animali.
*1"^

Secundo ut non
accidit homini.

determinativum essentiee

accidens
naiurse.

modo albedo
materia
et

His inquit, quse sunt composita

q^

existens
sit ,

forma accidit aliquid prseter rationem speciei modo. Cum enim de ratione speciei humanx quod componatur ex anima et corpore, determinatio corporis
utroque
est

et

animse
est

prxter rationem
sit

s])eciei,

et accidit et

homini, in quan-

tum

homo quod
quae

ex hae anima,
et

ex hoc corpore. Accidunt
praeter

etiam

compositis
alia,

ex materia

forma

rationem speciei

multa

rum. Substantiis
aliqua
preeter

non sunt determinativa essentialium principiovero immaterialibus creatis accidunt quidem
speciei,
,

rationem

quse

non sunt determinativa
est;

essentialium principiorum
eis

ut dictum

non tamen
speciei,

accidunt

aliqua,

quse

sunt determinativa

essentix

quia

ipsa
etc.

7iatura speciei
2. Objectio.

non individuatur per materiam, sedper seipsam,
objectio.
Si

7.

Secunda

hypostasis sive persona est substantia;
,

quotiescumque plures erunt hypostases
Multiplicato enim defmito,
definitionis.

plures erunt substantige.

multiplicari debent genus et differentia

Si

enim sunt plures homines, necessario sunt plura

'

ET PERSONA. CAP.
animalia, et plura
et

XVII.
tres

91
person.TB

rationalia.

In

Deo autem sunt
Igitur

hypostases,

et

una tantum

substantia.

hypostasis non

est substantia.

Hmg
pro

est

nona

objoctio

a

S.

Thoma
seu

proposita

q.

citata

dc

Rcsponsio.

Potentia,

ad quam respondet substantiam dupliciter accipi; primo
:

essentia

secundo pro

hypostasi
in

substantia

individua.

Primo
tres.

modo

;

una
tria

est

substantia

Deo

secundo

modo
est

sunt

Sunt enim

re distincta,

quorum quodlibet
ad
\.

substan-

tia individua.

Addit tamen

1. p. q. 30. art. 1.

quod non connominis
in
.-Bqui-

suevimus in Deo dicere tres substantias, propter
vocationem, ne
et

intelligantur tres essentice.
tot

Licet

enim

personis

suppositis creatis,
in

sint

essentise

diversse, quot hypostases,

non tamen
falsa,
si

Divinis;

propterea

sequela majoris est simpliciter
accipiatur
:

substantia in primo sensu

in

secundo vero

sensu est vera; tot enim semper sunt substantiee individuse, quot
hypostases. Vide quse de voce substantia dicta sunt supra Cap. 2.
Ties
"^

Eadem
ses,
et

objectio fieri potest contra

primam hypostasis definitionem
tres
sint

subsiantis
tote

substantia tota et integra.
tres

In

Deo enim, cum
totge
:

hyposta-

quomodo.

etiam erunt substantiee

et

integrfE.

Quod omnino
non pro
sunt in Deo
tres

sine scrupulo

concedendum
sunt tres

est

substantia nimirum,
Sic

essentia, sed pro
substantiae,

hypostasi sumpta.
res,
et

enim

tres

ut in eo

tres perfectiones,

pertota

songe,
et

quarum quselibet est tota perfecta, cum nulli quicquam

perfecta,
possit,

imo
quo

infinite
fiat

adjici

perfec-

tior.

8. Tertia objectio. Essentia divina, absolute et per intellectum
preecise

3. Objectio.

a Personis

Divinis

sumpta

,

est

substantia

,

non enim

est accidens; est
tionalis

individua,

quia non est universalis; estque raerit

seu

intellectiva.

Igitur

persona

,

atque

adeo

erunt

quatuor personse in divinis.

H^c
pondet,

EST 12. objectio apud S.

Thomam
in

supra, ad

quam

res-

Responsio.

quod

cum individuum

definitione

personee
:

positum

sumatur pro eo quod non prsedicatur de pluribus
divina absolute sumpta
ctis,

essentia

autem

prfedicetur de

tribus
sit

personis

re distin-

propterea

non
ex

est

persona,

licet
,

secundum
in et

rem

indi-

vidua.

Adde

,

preecedenti

capite

individuum
est

defmitione

personae positum,

sumi pro eo
aliis

quod

per

se,
:

secundum
autem
Di-

rem actu distinctum ab
divina absolute sumpta,

ejusdem

naturge

essentia

non

est distincta

a

tribus

Personis

92
vinis,

LIB.

DE HYPOSTASI
relative

quia nulli

earum

est

opposita,
est

sed

iis

omnibus

identificatur.
4. Objectio.

Igitur ut sic
objectio.

pr^ecise

non

substantia individua.

9.

QuARTA

Personse
in

definitio

a

Boetio

tradita,

tota
est
est

convenit

naturee

humanee
sit

Christo
est

existenti.

Hsec

enim

substantia,
universalis,

cum non
est

accidens;

individua,

quia

non

nec dicitur

de

piuribus;

est

denique

rationalis.
sit

Et

tamen non

persona humana, cum in Christo unica
Igitur prsedicta definitio latius

persona

Verbi Divini.
Responsio.

patet

definito.
3.

Hoc UNUM
31. cap.
2.

est

ex argumentis Gabrielis Vasquez.
10.

part.

disp.

num.

contra

Henricum

negantem subsistentiam
decies,
in

re distingui

a natura, quod a S.

Thoma

vel

etiam duoet toties

decies,

ut

minimum
12.

reperio propositum
p. q.

variis

locis,

solutum. Habetur enim 3.
q.

2.

art. 2.

ad 3,

et art. S.

ad

1.

16,

art.

ad

2.

et

in

corpore art.

Substantia individua

inquit, quae ponitur in definitione personse, importat substantiam

completam per

se subsistentem

separatim ab

aliis; alioqui

manus
exis-

hominis posset dici persona,
vidua; quia tamen
tens,
est

cum

sit

substantia

qusedam indialio

substantia

individua sicut in
et

non potest
in

dici

persona

,

eadem ratione nec natura
habet
q.

humana
Quomodo,
el

Christo Domino.

Idem

de

unione
,.

Verbi

art.
^*^^^

2.

in corp. et ^^

ad
^.

3.

Quia humana natura
/

quam

saepe

soluta sit

P^^'

separatim

?

siiosistit ,

sea

existit

... in

inquit, in Christo
atio ,

nempte

m

hsc

objeciio

hypostasi Verbi Dei, non quidem sicut accidens in subjecto , nec

a S. Thomas.

proprie sicut pars
ideo
licet

in

toto,

sed per
possit
dici
q.

ineffabilem
vel

assumptionem;
,

individuum
no7i

dici

aliquod

particulare
vel
art.

vel

singulare ,
sicut nec
13.
et

tamen potest Idem
corp.,

hypostasis
9.

suppositum
2.

persona.
4. et
6.

habet
et
4.

de pot.
Gent.

ad

7,

et

art.

in

contra

cap.

40,

ubi ponit

objectionem
in 3.
art.
dist.
1.

solvit
q.
1.

eodem,
art.
1.

quo supra, modo cap. 49.
et
3.

Habet

qusestiuncula 3.

quodlib. 9. q. 2.
cap.
6.

et

opuscul.

2.

cap.

211,

et

Opusc.

ubi ita
Christo

loquitur. Si quis

objiciat,

quod cum humana natura
sed
substantia

in

Domino non
universalis ,

sit

accidens,

quaedam, non autem

sed particularis , quae hypostasis dicitur, videtur con-

sequi quod ipsa
sit

humana natura

in
et

Christo hypostasis cjuaedam
sic

praeter

hypostasim Dei Verbi,
Considerare debet qui

in

Christo

erunt

duee

hypostases.

sic

objicit,

quod non omnis

substantia particularis hypostasis dicitur, sed solum illa, quae ab

aliquo principaliori non habetur.

Manus enbn hominis

substan-

ET PERSONA. CAP.
tia
cst

XVII.

93
dici
est

quasdam particularis

,

non

tamen potcst

hypostasis

vel persona, quia habetur a principaliori ,

quod

qui in Iiomine
vel partcs.

tot

esscnt

hypostases

ct

personsR ,
Christo

homo : alioquot membra
est

Humana

ergo

natura

in

Domino non

accidens, sed substantia; non

univcrsalis,

sed particularis ;

nec
sci-

tamen hypostasis
licet

dici potcst,

quia assumitur a principaliore ,

a Dei Verbo.

Haclenus sanctus DocLor.
Si

10. QuiNTA
aut
erit

objectio.

hypostasis

est

substantia tota et inte-

5. Objectio.

gra, mutata ejusmodi totalitate, vel minimai particulne substantiae
adjectione
libus,
alia

detractione,

ut quotidie

fit

in

substantiis
:

natura-

hypostasis, aliudve

suppositum

hoc autem vi-

detur absurdum.

CoNCESSA sequela majoris, negatur minor. Vel clarius ac
tinctius

dis-

Responsio.

responderi

potest

;

et

totum
;

,

et

suppositum
ut

dupliciter

aliud
solis

seu
et

diversum esse posse
Petri
et

vel

simpliciter,

suppositum
aliqua

luna?,

Pauli,

particularis

vel

totaliter,

vel saltem
;

cum nimirum substantia maxima aut nobiliori
vel

parte

diversa

est

ab

altera

substantia

secundum quid tantum
guttula
erit

ratione ahcujus particulse
tantise

substantialis additee aut detractee subsvini

particulari,

ut dolium

cum

aliqua
,

ei

addita

vel

detracta est.

Primo modo suppositum

diversum

neganda

sequela majoris; secundo

positum diversum, eo
a seipso viro
alius

modo erit, concedenda. Erit enim supmodo quo vivens cum augetur, vel puer

esse .dicitur.
6. Objectio.

11. Objicitur sexto Sanctos Patres hypostasim non raro dePinire

naturam cura accidentibus
alii

et

proprietatibus,
,

quas proprievocant
ra-

tates

hypostaticas

,

alii

characteristicas

alii

bptaw^c;

igitur

non

tantum substantia, sed etiam

accidentia sunt de
sic

tione hypostasis.

Respondeo re vera hypostasim

definire

SS.

Responsio.

Patres,

hoc tamen loquendi

modo non

significari

dictas proprie-

tates esse

de ipsa intrinseca ratione hypostasis, aut illam intrin-

sece sive materiahter, sive

formaKter constituere; hoc enim
sit

fieri

non

potest;

quia

cum

hypostasis

substantia, per

accidentia

constitui

non potest; sed tantum velle dictas proprietates concose

mitanter solum
signa, quibus

habere

ad hypostasim, easque esse notas,
aut personam
lib.

et

unam hypostasim

ab

alia

distinguic.

mus, quod patet ex Damascen.
ita loquitur.

3.

de

fide

orthod.

6.

iibi

Damascenus.

Accidentia sunt propridd et certse notae,
si

quibus non
ita

natura,

sed persona designatur,

quidem persona

definiri

94
solet,
iit

LIB.
sit

DE HYPOSTASI

essentia
:

eum

accidentibus copulata et libro de duabus

Christi voluntatibus

Proprietates , inquit, hypostaticae hypostases
declarant.

id est,

res

singulas distinctas

Itaque

quemadmodum
quod
consistit
erit;

cum Porphyrius,

cap. de specie, individuum defmit

ex proprietatibus , quariim collectio

nunquam

in alio

eadem

non propterea vult

illas

proprietates

et accidentia esse de ratione

intrinseca individui, sed solum ejus esse notas et signa. Aut, sicut
in

sententia

S.

Thomse quantitas

est

principium individuationis
(sic

substantise materialis

non intrinsecum quasi ipsum componat
concomitanter solum
pote

enim a

sola
,

materia et
sed
vel

forma ex quibus componitur intrinsece
,

individuatur )

ut

sine

qua

substantia materialis nequit esse individua et separabilis ab alia,
vel

saltem

quia

est

signum

diversitatis

numericse

ab

alia;

ita

preedictse

proprietates personales collective et simul sumptee con-

comitanter se

habent ad
naturaliter

unamquamque
signum
est

personam,

et

diversa

earum

collectio

diversitatis suppositorum.

Dixi, naturaliter, quia supernaturaliter aliter esse potest. Si

enim
suas

Verbum Divinum assumeret
proprietates
,

plures

humanitates,
,

qtieehbet

suas facultates

,

habitus

sensus

,

suam quantitatem
Divini

figuram, locum, et ceetera accidentia retineret, nec tamen propterea

essent diversee
in

personse,

sed una
Christi,

Verbi
ejus

persona

quemadmodum
ab invicem

triduo

mortis

corpus et anima

separata,

Verbo tamen
:

unita,
similiter

una erant persona,
ejus
in
,

unumque suppositum divinum
dentis sanguis
in

et
,

cruce pen-

terram defluens

a corpore quidem
retineret

non tamen
ab

a Verbo separatus,
accidentibus

tametsi sua propria
Christi
,

accidentia,

corporis

actu

distincta,

idem erat supposi-

tum cum corpore
stantialiteif

Christi

quia uni et eidem Verbo Divino sub-

erant conjuncta.
dici

Uno verbo
finire
7. Objectio.

potest prEedictis
late,

definitionibus

SS.

Patres de-

suppositum

non

stricte

sumptum.
,

12. Septimo.
ejtlsdem
rei

Si quis

objiciat,

quod nec una duarum
7.

nec duge

possunt esse definitiones

topic.

c.

4;
et

nos autem

hypostasis
definitiones;
Responsio.

non

unam,
vel

sed

quinque
vel
erit

retulimus
quatuor,
vel
et

probavimus
aliquse

igitur

omnes,

saltem

repudiandse

sunt

:

distinguenda
est

major,

dicendum quod
significatam
et

unius

rei

una tantum

definitio

quoad

rem

definitam,
deflniendi

quia cujusque rei una est essentia; at quoad
et

modum
multi-

quoad terminos

potest

esse

non una

,

sed

ET PERSONA. CAP.
plex,
[gilur,

XVIII.

95
el
significari
et
;

cum
uL

ulem

variis

terminis
et

explicuri

possit.

animal rationale ,
composita
et

substantia
plures

ex corpore

anirna
ita

rationali

una,

et

sunt

(lelirntiones

et
Aliera
resiwDsio.

plures allatce sunt hypostasis definitiones.
potest
uriius
rei

Vel secundo responderi

unam
,

esse

definitionem

essentialem

;

plures

autem esse accidentales
esse

quas descriptiones vocant;

tales

autem

posse quasdam ex preedictis definitionibus hypostasis, prout

nonnulli
bile

earum termini

,

prcesertim

individuum

et

incommunica-

diversimode sumuntur, ut constat ex
S.

dictis capite proecedenti.

Rehquse objectiones videantur apud

Thomain

locis citatis.

GAPUT
Quod
nulla negatio
sit

XVIII.
de ratione intrinseca

hypostasis et personce.
1.

QuoD
est

polliciti

sumus
:

cap.

^.

id

nunc prsestandum, solvenratio

daque

qugestio

An
vel

hypostasis seu personge

formalis

adsequate sumpta
tiva.

sit

positiva,

an partim positiva, partim nega-

Nam

qui

puram

negationem vel privationem esse dicat,

nullus

reperitur,

Cujus qugestionis solutio tametsi, ex traditis et
,

probatis hypostasis definitionibus

nobis perfacilis
,

sit;

eam
sit

nihi-

lominus paulo uberius tractabimus
menti, tum quod et multos

tum quod non

levis

mo-

et nobiles in

theologia et philosophia

utraque pars habeat defensores.
2.
dist,

Prima sententia
1,

est

affirmans,

quam

tuetur Scotus in

3,

i. Senieaiia

q.

1.

n.

9.

qui ubi prsemisit neque viam illam, quse supait

affirmans.

positum

et

personam compleri
vult

per

aUquid

positivum,

nec

eam

,

quse

compleri

per

solam

negationem

dependentiee
sibi
scotus,

ad personam extrinsecam, quia anima separata esset persona,
plene
satisfacere
,

heec subjungit,

Distinguendum
et

est inter

depen-

dentiam actualem, potentialem,
aptitudinalem
,

aptitudinalem , et hoc vocando
est

qu3e

semper quantum

de se ,
,

esset

in

actu,

quomodo grave aptum natum est esse in centro ubi semper esset quantum est de se , nisi esset impeditum : et potentialem voco
absolute

illam,

ubi nulla

est

impossibilitas ex

repugnantia, vel

incompossibilitate terminorum, et ita possibilitas potest esse quan-

96

LIB.

DE HYPOSTASI
supernaturalis ,

doque respectu poteiitix
turalis.
ficiat

activae

non

tamen na-

Licet igitur

sola

negatio

dependentise actualis

non suf-

in
Scotus

natura creata ad Verbum.

ad rationem personds; neque independentia tertia posset poni NuUa enim est natura, vel entitas ad Verbum. Tamen

creata, cui repugnet contradictorie dependere

vuU

iiegatione

negatio dependentiae aptitudinalis potest concedi in natura creata

actuali
et aptiludinali

personata in se ad Verbu?n.

Alioquin violenter quiesceret in perquiescit

compleri

rationem supposili.

sona

creata^

sicut

lapis

violenter

sursum;

et

ita

ista

negatio , scilicet non

dependentia, non

quide?n actualis ta?itum,

sed etiam aptitudi?ialis talis complet rationei?i personae in natura
intellectuali ,
et suppositi in alia

natura creata,

etc.

Hanc
iit

doctri-

nam

Scoti,
,

ut apparet,
assertive

satis
,

intricatam,
ejus

nec a se,
discipuli
,

ipsemet

admonet
tenent
in 3.
2. Sententia

traditam

tamen

mordicus

et

acerrime tuentur, uno
1.

aut altero excepto

ut Lycheto

Dist.

q.

1.

qui tamen

eam

judicat probabilem.

3. Secunda sententia negat ullam negationem esse de ratione
et

negans
est

conceptu
1.

formali
q.

hypostasis
art.

aut

personse.

Quee

est
7iec

sancti

saucli

Ti}oma.

Thomse
est

p.

30.

4.

Nomen
,

persona, inquit,

nomen
a.

?iegationis , nec hitentionis
2.

sed

rei.

Et q. 9. de Potentia
,

2.

ad

Perso?ia, nec est nome?i i?itentio?iis

?iec

rei

et i?itentio?iis

simul, sed rei tantum. docet
et
,

Et Opusc. 2.
et

seepe

a nobis citato,
aliquid

ubi

quod hypostasis

suppositum dicunt
defendunt

integrum

perfectum.
id

Eamdem
positivum
,

sententiam

ThomistEe
naturae,
aliique

omnes,
putant
plurimi,
32.
,

tam qui

quod suppositum addit
qui non

re distingui

ab ea,

quam

distinguunt,

quos videre est apud
NOTA.

Didacum Ruiz,
,

de

Trinitate
,

disput.

sect.

5.

conclus.

2.

Quam

ut

verissimam

confirmabimus
,

ubi

diligenter

adnotatum

fuerit

plerosque

theologos

tam

primse
esse

quam

secundee

sententige

patronos,

existimare

hypostasim

quid mere positivum, et esse formam, vel
tiam a parte rei
reaUter seu

modum,

vel existen,

modaliter a natura diversam

aut

idem esse, aut unum ex
Hyposlasim
esse

alio necessario sequi.
,

4. In quo vehementer faHuntur. Etsi enim
addit tantum negationem
,

si

hypostasis naturse
realiter,

quid

positivumet re
dislingui

recte sequatur,
;

quod ab ea nec

nec modaUter distinguitur
est

non tamen

e contra sequitur

quod,

si

a natura
noii est

idua.

quid
,

omnino positivum,

nullamque negationem

essentialiter

involvit

debet esse forma aut modus a parte rei a natura diversus
et differentia generi
,

tum quia

et potentiee ipsi
,

animae

,

et aptitudo
,

ad formas accidentales materia^ primoe

et relatio

fundamento

et

ET PERSONA. CAP.
figura quantitati
,

XVIII.
addiiiit

97
aliquid

et actio

suo termino,
et

positivum
theologis

nec tamen
sententia,
Igitur,
si

,

ex

rei

veritate,

ex multoruni

de

dictis

quod addunt, ab eo

cui acldunt, re aut modaliter difTert.
est

quod addit hypostasis naturai

positivura

,

non inde
a parte
:

sequitur, illud a natura a parte rei diifere, etiamsi ab
rei

illa

quodammodo

separetur,

ut pluribus postea ostendemus

tum
(h-

quia persona addit hypostasi ahquid positivum, ab ea re
stinctum
:

nori

tum quia suppositum a natura
ostensum
est,

S.

Thomas
7.

ratione tan-

tum

distinguit, ut

supra capite

cum tamen

defen-

dat esse quid positivum. Sed de
suppositi a natura pluribus

indistinctione reali, sive

modah
essen-

agemus
omnino
iji

postea.

Nunc
hypostasi

5.

Dico

PRiMO nullam

negationem

tialem esse, nullam includi

conceptu formali personge.

Probatur primo, quia supra positis, ahud nihil
gra,
vel
se,

hypostasis,
est

ex

dehnitionibus

a

nobis
de

Nulla
negatio est

quam

substantia prima,

tota, inte-

conceptu

terminus
et

et

complementum ultimum
individua
actu
distincta

naturee,

vel

ens
his

hypostasis.

per

substantia
in

ab

aha.

Ex

1.

Argumen
tum.

autem terminis
substantia, ut

sua ratione negationem nullus
et

involvit.

Non
cap.

omnes concedunt,

per se patet. Nec substantia
in prsedicam.

prima
tia,

et singularis.
,

Heec enim, ex philosopho
et

de substantia
et
7.

maxime principahter
t.

propriissime est substan-

Metaph.

4.

est

entium omnium, ratione, cognitione,
ratio
rei

tempore, et natura primum. Neque

totius

et integri.
,

Heec
^

enim non negationem

,

sed

summam

perfectionem
et

et

partium
dicit.

omnium ex
Neque
ratio

quibus

componitur

prsesentiam
nihil

unionem

complementi
completur
si

et perfecti,

enim negatione,
ratio
entis

aut
se

privatione

et

perficitur.

Neque
suppositi,

per

tum quia,
per se;

esse in alio

est quid

positivum,

muKo magis
ut

esse
est

tum quia, cum
14.
sit
,

perseitas

declaratum
altera

supra cap.

triplex,

una opposita accidenti,
iis

uni-

versah

,

tertia

parti

nulla ex

negationem

includit.

Neque ut
est

substantia distincta,

quia omnis vera et reahs distinctio
ut

per

ahquid
finem.

positivum

,

pluribus

ostendetur

infra

cap.

20.

sub

Nec denique negationem
haec
,

involvit, ut substantia
possit,

individua.
ut dicit
dicit

Cum enim

vox tribus modis hic sumi

nempe
,

singularitatem

distinctionem et incommunicabihtatem
et

nullam
est,

negationem primo

secundo modo, ut jam probatum
,

tertio

autem modo
sis,

,

hcet dicat

hsec

tamen non

est de ratione hyposta-

sed tantum ahquid consequens, ut ostendimus supra cap. 46.
7

98
2.

LIB.

DE HYPOSTASI
habere
,

Argumen""^"

6.

Probatur
et

secunclo.

Esse,

et

agere,

proprie

sunt

hypostasis

suppositi; nulla

autem negatio essendi vel habendi,
,

et possidendi

quicquam

,

vel agendi ratio

conditio

,

aut principium

per se esse potest.
3.

Argumen""^'

7.

increatse,

Probatur harum
;

tertio.

Hypostases

cum

alise

sint

creatse,

alise

nulla negationem in ratione sua intrinseca involvit.

Non

increatse

qusehbet enim ex essentia divina et relatione inte;

gratur et constituitur
essentia divina

igitur

nuUus

in

ea est negationi locus.
,

Nam
rebus

cum

sit

infinitge

perfectionis

habet

quidquid est

entitatis, bonitatis, et ut loquitur

commentator,
1.

nobilitatis in

omnibus
ssepe,

creatis, et, ut docet S.

Thomas

p. q. 4. art.

2. et alibi

non solum genericam

et specificam, sed

etiam individualem ac
eminentiori

numericam cujusque
continet,
Nuiia
iiegatio est

entis perfectionem

modo quodam

ideoque nullius entis aut perfectionis negationem habet,

ac non ens, ut ait Bonaventura, est in plena fuga a Deo.
de

Neque
;
.

ulla

^^.gj^

esseutia

ullius

neffatio est °

de conceptu formali hypostasis creatse ^
.

quia
.

cum

creaiurae.

modo sit fmitee perfectionis sed si portio ac particula entitatis quam possidet, ad eas quas non habet comparetur, pene sit nulla, ideoque multo plus habeat de non ente, quam
creatura qusehbet, non
, ,

de ente

,

nullius

tamen negatio

est da.

conceptu formali

,

et quiddi-

tativo alterius.

Unde

nulla per negationem alterius defmitur, tan-

quam per
4.

aliquid sibi essentiale.

Argumea'"""
^

8. Probatur quarto.
multse sint negationes
,

Cum
ut

in qualibet hypostasi et
esse accidens
,

persona creata

non

non

esse universale

non

esse

partan, seu, quod idem
,

est,

non esse

in alio

per

modum

accidentis

universalis
,

,

partis

,

aut imperfectee substantise in nobi-

liori et perfectiori

nulla ex his est de ratione formali hypostasis
posterior est ipsa formali ratione hypostasis

quia queelibet ex

illis

completa

,

et in aliqua ejus perfectione fundatur.

Hypostasis enim

est non accidens, quia est

substantia;
alteri

est

non universalis, quia

singularis;

non

est pars,
:

nec

communicata, quia est substantia
prsedictas

tota et integra

ideoque

hypostasis ad

negationes se

habet, sicut non esse brutum, ad

hominem; non

esse lapidem ad

lignum,
nitur,
5.

et

,

ut supra dictum est, per hujusmodi negationes defiejus proprietates nobis notiores.

tanquam per

Argumentum.

9- QuiNTO sicut esse
perfectio
et

optimum

,

et

maximum

in
et
,

Deo summa
similia

est

esse

doctissimum,

ditissimum,

attributa

superlativa, quee perfectionem realem et positivam

imo perfectionis
,

excellentiam

important, hcet vulgo

negatione

melioris

majoris

ET PERSONA. CAP.
doctioris, el ditioris explicentur,

XVIII.
in

99
sua rationo
licct
iiitrin-

nullam tamon

seca includunt ncgationcm;
tione

ita

hypostasis ct pcrsona,

ncga-

unionis et commiinicationis

cum

alio cxpliccntur,

non prop-

terea talis negatio erit de

carum

ratione

intrinseca.
6.

10. Sexto ut argumentatur Cajetanus, tam nomina singularium
personarum
trativa
,

ArgumentUffl.

Vetrus, Paulus etsimilia,
tu
,

quam pronomina demonsnominibus
propriis
canis,

ego

,

hic

,

ille
,

,

iste

,

preefixa
iste

naturarum, ut hic homo
seu

ille

equus,

qufe hypostases

personas determinate designant, ex communi

hominum usu
ens ac subs-

ac sensu,

non negationem, sed quid positivum,

et

tantiam

per se subsistentem significant.
Quoruradam

11. PoRRO sunt qui idipsum probent ex eo, quod suppositum
sit

in categoria
et

substantite;

nulla aut-em res

sit

in categoria per

argumenlum
rejicilur.

Qcgationem,

nulla

substantia negatione contrahitur.
est,

Verum
et

istud

argumentum valde infirmum
positivum, sive negativum
:

quia hypostasis

suppositum est in categoria, non prsecise ratione ejus quod addit
sive
sit
,

naturse,
ticipat

sed quatenus par-

rationem substantise

alioquin humanitas Christi

non

esset

in categoria substantise. In
prii,

ea enim non est ratione suppositi prosit

cum non

sit

persona humana, nec Divini; cum hoc non

in

categoria substantiae.
,

Deinde qui

ita
,

argumentantur,

illud

positi-

vum quod hypostasis addit naturse volunt esse vel existentiam modum ahquem ab ea re diversum iidem autem defendunt, nec existentiam nec uIHus rei modum directe esse in categoria
vel
: ,

sed solum reductitie, quod Scotus de sua negatione dicere posset.

S. 1.

Thomas.
p.

Omnis enim negatio, omnisque
ducitur,
in

privatio

ad

eam categoriam

re-

q.

33

a. 4.

ad 3.

qua

est id,

cujus
est

est negatio.

12. Sed multo levius
Metaphys. disput. 34.

sect. 2.

argumentum Suaris tomo 1. suee num. 17.. quod si suppositum addit
,

Argumentum
Suaris.

naturse solam negationem, poterit assumi a
sonse, contra id
logi.

Deo

in

unitatem per,

quod supponunt Concilia, Sancti Patres

et

theo-

Ut eniin, inquit, quia tenebrge nihil addunt aeri ,
est haec propositio, est

nisi

nega-

tionem luminis , yropterea vera
illuminari potest
:

aer tenebrosus

ita

si

suppositum

tantum

natura

cum

negatione^

verum

erit

hanc dicere personam ac suppositum crea-

tum posse assumi.
Neganda enim
p. disp. 31. c. 2.

est

sequela antecedentis
13.

,

cum Gab. Vasquez
sit

3.

Nullum

est

num.

imo contrarium plane inferendum

fuit.

Cum enim

negatio

unionis

cum Verbo

incompossibilis

cum

100
ipsa

LIB.

DE HYPOSTASI
,

unione
,

,

illique

opponatur contradictorie

si

est

de

ratione
,

suppositi
uniri.

impossibile erit ullum suppositum assumi a Verbo

eique

Ejusmodi

enim

unione

non assumeretur,

sed

Uecessario
illo

destrueretur ratio suppositi
ipso

creati.

Quod manifeste probatur
enim
aer

exemplo a Suare

allato.
,

Sicut

tenebrosus

suam

retinens privationem luminis
propositio
,

illuminari nullo

modo
vera

potest, et hsec

aer tenebrosus illuminari potest in sensu composito et
,

falsa et impossibilis est

licet in

sensu diviso

sit

,

quia aer, qui

tenebrosus est
tenebrse
alio,
:

,

potest recipere

lumen
ipsum
illa

,

cujus prsBsentia diffugiunt

ita, si

suppositum addit negationem communicationis cum
erit

prorsus impossibile

uniri

alteri

,

et

assumi ab

alio in

unitatem hypostasis,

cum

ipsa unione et assumptione

destruatur seu excludatur

illa

negatio,

quam

dicit

Scotus esse de

ratione intrinseca suppositi.
incommunicabililas
est proprietas

13. Dico Secundo quod ex omnibus negationibus , quae hypostasi et

personse insunt, ea sola

illi

per se primo ,

et

per

modum

tiypostasis.

proprietatis inest,
bilis

qua

dicitur

esse

non pars, seu hicommunicaqua hypostasis,
sola, quae

per

modum
1.

partis.
illi

Probatur

quia hsec sola

inest,

rationem totius, quee est quasi differentia ultima et specifica hypostasis,

tam necessario,

et

immediate sequitur, quam non esse acci-

dens rationem substantise.
2.

Quia ab ea est omnino inseparabihs. Hypostasis enim
sit

licet

qua substantia non
est

incommunicabilis alteri, per

modum

partis,

tamen qua suppositum.
Quia
,

3.

alige

negationes v.

g.

non esse accidens, non
,

esse

in

multis

insunt non suppositis et partibus

ut animee rationali sive

separatse, sive unitee corpori.

14,
alteri,

4.

Quia negatio unionis cum
per

alio,

seu esse incommunicabile

nisi

modum

partis

id intelligatur,

non

est proprietas

hypostasis,

conveniat

;

cum Personis Divinis, atque adeo non omni hypostasi nam persona Verbi in Christo unita et communicata
,

humanitati persona esse non desinit

quia non communicatur
est in Christo et in
,

ei

per
,

modum
Theodo.ru s

partis,
,

Humanitas contra, quia

Verbo

ut pars in toto
et

non

est

persona humana

ut docent Sancti Patres Dialog.
2.

diserte

habet Theodorus Abucara
39.

Episcopus Carise
inquit,

Abucara.

contra Acephalos disput.
hypostasis, et est aiiqicid,

Est,

aliquid,

quod

dicitur

quod

dicitur hypostaticum.
et proprietatibus.

Et commune
Differunt ta-

utrique est,

componi ex natura

ET PERSONA. CAP.

XVllI.

101

mcn, quia
pars
est, v.

Iiypostasis
g.

non

est

pars

alicujxis,

hypostaticum ncnt

Petrus non

est

pars alicujus, quare hypostasis
^

corpus autem pars Petri , quare hypostaticum

et

non hypostasis

I

Petri corpus , quamvis natura
est esse

cum

proprietatihus.

Sed non
partem.
idcirco

satis

compositam naturam cum proprietatihus ad yenerationem

hypostasis, sed oportet convenire
igitur
est

ad hoc non
Hsec

esse

Quia

pars Christi

est

assumptum corpus animatum,
ille.

non

hypostasis, sed hypostaticum.

15. C^TERUM ad pleniorem
tionem
apposite
iuverit J

nostrse
, '

hujus doctrinfB confirma1 i

^odus
l^JT"^"*!'

hoc

loco

admonere

suam

illam Scotus

quam imnropric ct r parum 1 negationem sive unam sive duplicem,
, ,

S^oii

reprehendilur.

quam
tasis

vult

esse de

ratione suppositi,
illis

vocet

independentiam,
et

ct

ostendere quod suis
et

negationibus
potius
et

,

naturam
obscuret,
partibus,
,

rationem hypos-

suppositi obvolvat

illustret.

Etenim omne totum a
,

suis

quam evolvat et et omne suppopendet; igitur

situm creatum a suis causis

tam
,

extrinsecis
si

efficiente et finali

qtam

intrinsecis, materia et

forma

est materiale,

nullum absolute dici potest independens.

16. Deinde, cum negatio non
cognoscatur,
ignorata
,

nisi

per oppositam affirmationem
negatio

independentia autem

sit

dependentiee

;

hac

vel

non declarata

sufficienter,

independentiam suppositi

ignorari necesse est.

Eam autem

Scotus, nec sua divisione in ac,

tualem, potentialem et aptitudinalem
allatis

nec cujusque definitione, nec

exempUs
divisio

,

quantum

satis est, declarat et exponit,

cum

ejus-

modi

cuiHbet

rerum
,

et

causarum
g.

generi

conveniat.
,

Est

enim dependentia

effectiva

v.
,

qucedam

actualis

qusedam

aptitudinalis, alia obedientialis

seu causa efficiens; aha est actu,
vel
obedientiali.

aMa potentia tantum vel
praecise

naturali,

Igitur

quee

independentia conveniat supposito clare dicendum et defuit
:

terminandum
errorem
parit.

alioquin

indeterminatio

hBec

confusionem

et

17. Dicet ahquis Scotum per independentiam
gationem unionis
sive
et

intellexisse

ne,

Alius modus

communicationis cum alia sive

substantia

reprehendiiur.

hypostasi.

At quanto

mehus

et

brevius

id

expressisset

ut

Richardus, voce incommunicahilitatis , quee una
lem,
et

simul et actuaEt longe
Quid nomine
iutenjgeudum
^i^-

aptitudinalem

unionem excludit
partis.

a

supposito.

adhuc clarius per negationem
pendens,
(si

Nam

suppositum esse indenihil

hac

nomenclatura utendum) aliud
in alio

est,

quam

ipsum non esse partem, nec

more

partis,

seu non ha-

102
bere dependentias
,

rJB.

DE HYPOSTASI
,

imperfectiones

et habitudines partis
9. 3.

ad totum

quas recensuimus supra cap, 12. num.
Negatione
sustentationis
IIOII

18.

DiCET

alius

Scotum

ibid.

num.
alio,

aperte

significare

suppositum

esse
dicit,

independens ab
et est ille
,

tanquam
satis

a

sustentante.

rGct6

declaratur
"^^'1°
.

Omnino

id

loquendi modus

frequens apud

nonnullos theologos
sistentia propria,
sit

qui humanitatem Christi carere dicunt sub-

quod sustentetur a Verbo. Verum quid proprie
et

illa

sustentatio,

in

quo

praecise

sita

sit,

eorum
per

nullus,

quod sciam, hactenus liquide exposuit, et Incarnationis rationem
ac

carentiam

personalitatis
,

humanse

in

Christo

sustentatio-

nem, nec SS. Patres nec D. Thomas unquam declararunt. Ipseque Scotus ibidem, rem explicatu perdifficilem esse ingenue fatetur.
Ac ejus declarandee causa,
falso

ac

sine

fundamento accidentis

a suo subjecto duplicem distinguit dependentiam.
Reiellitur Scoti
distinctio.

19. Unam informationis quge connotat imperfectionem et potentialitatem in subjecto. Alteram posterioris naturaliter ad prius,

non tamen ut a causa, quee nullam

dicit

imperfectionem.
est

Nam

omnis vera dependentia ab ahquo, ab eo
vei

tanquam a causa, tanquam a non
nisi

habente rationem

causee

:

igitur

nulla

est,

causa. Deinde subjectum non sustentat accidens,
causae
differt

per

modum
enim

materialis

,

et

ratione

suse

potentiee

passivee.

Hoc

ab
ac

efficiente,

et a

potentia activa;

igitur
est

secunda sustenimperfectione

tatio

dependentia

accidentis

semper

cum

subjecti,

imo omnino eadem cum prima.

Adde quod comparatio Verbi ad humanitatem, cum subjecto sustentante accidens, valde abusiva est, et inverso modo fieri
debet,

cum Verbum Divinum
humanitas
ut pars

in

Christo

rationem formee potius

habeat,
habet,

rationem

materise.

Hsec

enim

ad

illud

se

ad totum, imperfectum ad perfectum, contentum
2.

ad continens. Totum autem ad partem habet rationem formse
Phys.
text. 31. et

continens ad contentum hb. 4. de coelo text. 23.
Christi
subsistit
in

20. Igitur humanitas
quia
in

Verbo, non propter

ullam ab eo sustentationem, qualem dicunt plerique, sed solum,
eo
,

et

in

Christo
:

est
et

,

ut

pars

in

toto

,

ut

imperfecta

substantia in perfectissima
sit
S.

quia
est

cum
et

a Verbo Divino assumpta

in

unitatem

suse

personee,
infra

qusedam ejus natura, ut cum
testatur
diserte
S.

Leo.

S.

Thoma, dicemus

cap.

27.

Leo

Epist. 10.

ad Flavianum his verbis.

Non enim

superare possemus
ille

peccati et mortis auctorem, nisi

naturam nostram

susciperet,

ET PERSONA. CAP.
ct

XVIII.

j

03

SUAM

faceret.

Itaque
vircs,

tam ipsa,
motus,

quam omnes
et

ejus

parles,

potentiee,

sensus,

actiones,

passiones
siint

Verbi
aut

Divini sunt,
Spiritus

modo quodam Sancti, cum ab illo
lisec

peculiari,

quo non

Patris,

liabeatur ac regatur, ut pars a toto,

manus ab anima.
21. Ad extremum
universim
vei

de Vcrbo luimanitatem sustentante, et
aliquid
sustentaiitc
,

Undeorta
t^one oDfnlcf

de

supposito quasi
ratio,

vcl

opiiiio

,

loquendi

orta

videtur ex ipsis nominibus
quse

hypostasis,
ac sus-

subsistentise

ac

suppositi,

subjectionem
ut ssepe
,

quamdam,
monet
S.

tentationem alterius insinuant.

Verum,

Thomas,
ejus

aUud

plerumque
,

est

etymologia

nominis

aliud

propria

significatio

et id,

ad quod significandum nomen imponitur, sa^pe

est

diversum ab eo unde hoc ducitur. Nominantur enim ros prout

cognoscuntur. Ssepe autem ex proprietate, aut ex accidente aliquo
notiores

sunt,

quam ex sua
quod tamen non
Itaque

propria

natura.

Lapis a

leedendo

pede

dicitur,

significat, alioquin

ferrum pedem

Isedens,

esset lapis.
et

licet
,

hypostasis

et

suppositi
,

nomina
logice

a subjectione

sustentatione
,

qua supposita creata

et

subsunt secundis substantiis

et

physice etiam accidentibus, tra,

hantur; non tamen heec propria est eorum vis ac significatio
essentialis
ratio
et

nec

suppositi,

sed qusedam solum substantiee creatse
suppositi
creati
:

proprietas,
suppositis

quoddam accidens
partibus

unde

et

non

videlicet

convenit.
,

Quod accidens, cum adpassivam
et

junctam habeat imperfectionem
perfectibilitatem

dicatque potentiam

ab

aho

,

hypostasibus et Personis Divinis nullo

modo convenire
QuARE
est

potest.
in

nulla

hypostasi,

persona

,

aut

supposito

cogitanda

independentia ab alio, tanquam a sustentante; nulla negatio
,

dependentise
neri,

nisi

ejus,

qua pars a

toto

pendere, teneri, contiest,

*

ac sustineri dicitur,
esse

quse aliud nihil
ut

quam suppositUm
est

nullius

partem, idque,

diximus,
totius

solum
illi

proprietas

qugedam negativa suppositi, rationem
diate et necessario consequens.

essentialem imme-

104

LIB.

DE HYPOSTASI

GAPUT XIX.
Hyijostasim esse quid non solum positivum
,

sed etiam

maxime
I

perfectum. in ratione entis

,

et suhstantice.

Arrjumen-

1. Rationem hypostasis non

modo

positivam esse, et nihil ne-

tum.

gationis habere, sed insuper in genere entis et substantiee

perfectam esse patet.

Primo quia hypostasis aliud
et

nihil est,

summe quam

substantia prima, tota,
est

suppositum
et

,

ex sua ratione intrinseca,

aliquid integrum.

Totum autem
3.

perfectum, aut idem sunt,
64.

aut

natura proxima,

Phys.

text.

integriim et perfectum

sunt idem, inquit S. Thomas text.

1. in
,

cap. 2. Dionysii de divinis

nominibus
pletio
est
et
Argumentum.

,

et

totalitas

,

integritas
et
1.
:

complementum , seu comq. 48. art. 5.

idem quod perfectio,
et

p.

Actus, inquit,
est

duplex, primus
integritas rei
:

secundus

actus

quidem primus,
est operatio.

forma

actus

autem secundus
quia proprie est

2. Secundo quia esse, habere, et agere
perfecti
;

sunt entis positivi et
totius

esse

quidem

,

non
4.

partis

,

ut

prceclare
totius est

docet S.
,

Thomas Opusc. de
,

opposit.
;

cap.

tam quia
in toto

non partium

fieri et

generari

tum quia partes

sunt tantum potentia, et non actu, nec tam sunt id quod est,
id

quam
est,

quo aliquid

est

:

et

quia quod sunt, alterius, id est, totius gra-

tia sunt,

ut dictum est, supra cap. 12.
in

Habere quoque ejus

quod
S.

est

quaque re prsestantissimum.
3.

Quando enim,
c.

inquit

Thomas Opusc.

contra Grsecos et

Armenos
,

6.

plura simul

concurrunt, et in uno aliquo conjunguntur id quod est principalius
et dignius,

dicitur habere reliqua
est,

omnia^
est,
et

et haec

ab

illo

haheri.

Agere item ejus
competit_,

quod proprie
est.

dare esse
et

ei

maxime
est

quod maxime
et

Hypostasis autem

suppositi

esse,

habere,
1.

agere,

cum

actiones sint suppositorum 1.

Meta-

phys. cap.

et essentia proprie

non habeat esse, sed suppositum.
de unione Verbi
art.

Igitur, ut habet S.

Thomas

q.

2.

ad

3.

ad
sit

rationem

hypostasis vel

suppositi

non

sufficit

quod aliquid

particulare in genere substantiae ,

sed ulterius requiritur,

quod

sit

perfectum ,

et

in se subsistens.

ET PERSONA. CAP. XIX.
3. Tertio
ita

105
Ecclesiastici, ut
3.

docent SS. Patres,

et scriptores
lib.

Argumen'"""*

Paschasius Romanac Ecclesioe Diaconus
contra

2.

de Spiritu sancto
ct

Macedonium

cap.

4.

In

Deo, inquit,

homine gemina
:

quidem suhstantia , sed non

nofi

gemina persona

est

quia persona

personam consumere potest , substantia vero substantiam consumere
potest.

Si quidem persona res juris
naturse.
et

est,

(id

est dignitatis et

excellentise) substantia res

4. Perfectio autem realis

positiva

,

quam

hypostasis in sua

in

quo
^'
'

propria et adeequata ratione includit, alia non est,
et integritas

quam

totalitas,
*^™^'f'ectio
,

substantialis

,

eaque

entis soliditas
,

et

perfectio

quee
14.

hyposiasis.

inest substantiee primse et toti triplicis entis

ut diximus cap.
,

nempe
et

accidentis

,

universalis

,

et
sit

partis imperfectioni
entis

opposita.

Nam cum

accidens natura sua
,

ens, et ens

adeo debile,

infirmum

ut per se stare nequeat,

cum

secundse item etuniver-

sales substantise in primis

tantum,

et

per primas subsistant, hisque

sublatis pereant;
sit in alio,

cum denique

pars sive essentialis, sive integrans,

nempe in toto, imo sit totius gratia, nec sui juris, et ut ait S. Thomas Opusc. 2. cap. 211. partes cum accidentibus habeant aliquid commune scilicet , quod per se non existimt, sed in
insunt
,

aliis

licet

secundum

modum

diversum

:

propterea per-

fectio hypostasis in eo consislit, ut sit

ens per se, et non in alio,
in

nec ut accidens in subjecto, nec ut secundse substantiee
nec ut
partes
in

primis?
integra,

toto

;

sed substantia prima,

tota,

et

per se independens, suique juris, et prseterea habeat perfectionem
rationis
et

intelligentise

,

si

est

persona.
esse per se, suique juris, csesit, Quod

5.
teris

NoTANDUM tamen, quod

licet

paribus, melius; et perfectius

quam

esse alterius, et esse
pgrfgctiiis^ essc

in alio sui generis et ordinis, ac

eo modo, quo partes sunt in toto,

in aiio

atque adeo hypostasis propria ad quandam rei dignitatem pertineat;

tamen ut notat

S.

Thomas.

3. p. q.

2.

art. 2.

ad

2.

melius et per-

s.

Thomas.

fectius est, esse in alio se perfectiori,
est, esse

partem alterius perfectioris

,

quam quam

esse per se; et dignius
esse totum; ac nobilius,

est subsistere hypostasi et personalitate

excellentiori aliena,

quam
se

propria.
digniori,

Dignius ,

inquit

,

est

alicui ,
se
:

quod
in

existat

in

aliquo

quam quod
est

existat

per

et ideo ex hoc ipso

humana
nobis,
Christo

natura dignior

in

Christo,

quam
:

nobis;

quod

in in

quasi per se existens,

propriam personalitatem habet;
Verbi
sicut
esse

autem
pertinet

existit in

persona

completivum speciei
nohilius est
in

ad dignitatem formae, tamen sensitivum

106

LIB.

DE HYPOSTASI

homine, propter conjunctionem ad nobiliorem
tivam,
et
q.

formam comple-

quam
25.

sit

in bruto animali, in quo est

forma completiva
scilicet

art.

1.

ad
eo

3.

ubi ait,
sit

quod non diminuitur dignitas
digniori,

animsB Christi,
Verbi,
D. Bonavent.

ex

quod

unita

personae

sed augetur.
3.
dist.

Idem habet Bonaventura in
ad
2.

5.

art.

2.

q. 2.
est

solutione
tiobilior,

Natura, inquit, assumpta in Christo eo ipso
iti

quod

nobiliori persona stabilitur, quia

non in persona creata,
dignius,

sed in persona increata. Unde ordinatio

ad

quamvis auferat

rationem suppositi, tamen non aufert dignitatis proprietatem. Melius

enim

est subesse superiori,

quam

prseesse alicui inferiori

:

et

perfectior est

anima, cum possidetur a Deo, quam cum possidet Deus aliquem assumeret,

res

creatas; meliusque nubit virgo nobilis regi, cui subsit,
tico, cui prsesit; et si

quam rusqui jam esset pernihil
dignitatis

sona vel ens actu,
amitteret. Esset

cum

desineret esse persona,

enim persona secundum 7iaturam assumentem, non
ille.

secundum assumptam. Heec
CoroUaria duo.

6.

Ex

His habes primo

humanitatem

Christi

non esse personam,

quia non est

summe
et

perfecta ejus substantia. Habes secundo jactu-

ram hypostasis
sed

personalitatis proprise in ea,

non demissionem,
fuisse,

summam,

irao
,

infinitam ejus

exaltationem

cum
Filii

ipsa

unione ad Verbum

qua ejus personalitas humana exclusa

est,

ad
Dei

unitatem personge Verbi divini, et ad inflnitam dignitatem

assumpta
ut ait

et elevata

sit.

Si

enim dignitas

est

servum

esse potentis,

Ambrosius

in cap.
erit

primum primee adTimoth., quam
Fihum
esse Omnipotentis
:

sublimis

et excelsa dignitas

ut verissime ab
et paritura erat,

angelo Beatissimce Virgini, de eo,

quem conceptura
humilitas in

praenuntiatum fuerit.

HIC ERIT MAGNUS, ET FILIUS ALTISsi

SIMI VOCABITUR. Quod
terio

quse

admirabiU mysex
parte Verbi

Incarnationis

cogitanda est,

ea potius est

divini

assumentis,

quam ex
2.

parte

humanitatis assumptee, juxta
,

apostolum ad Philipp.
accipiens,

Semetipsum exinanivit

formam

servi

in similitudinem

hominum
in

factus,

et

habitu inventus
passione

ut homo. Ideoque recte S.

Leo sermone

undecimo de

Domini. Mirabilior nobis
et
difficilius

fit

Deo humilitas , quam potestas
exinanitio,

capitur divinse
provectio.

majestatis

quam

servilis

formae in

summa

ET PERSONA. CAP. XX.

407

GAPUT XX,
Proponuntur,
et

solvuntur argurnenta Scoti,
nonnullis
aliis.

cum
1.

Duo SUNT
a

proecipua Scoti argumenta.

Primum

est. Si

quid po-

i.Argumen^""'Scoti.

sitivum naturee addit suppositum, illud in Christo, vei est assump-

tum

Verbo Divino

,

vel

non

est.

Non primum

,

quia duo essent
,

in Christo supposita, est contra SS.

quod

est contra fidem.

Neque secundum

quia

Patres dicentes, id quod non est assumptum
igitur.
1.

,

non

esse

redemptum;

2. Respondeo
bare.
esse
et

hoc argumentum nimium, atque adeo nihil pro,

Responsio

Probat enim

si

bonum

est,

mortalium neminem a Christo
id

^™^"

redemptum.

Si

enim ex SS. Patribus,

solum

est

redemptum

salvatum, quod

est a

Verbo assumptum, cum nullum suppositum,
sit

nullaque persona

humana

assumpta a Verbo, nulla

erit salvata.

Deinde probat etiam humanitatem Chrisli esse redemptam, eamque
solam, quia sola assumpta
est.

Denique
,

sic in

Scolum ipsum retorest

queri potest. Si nihil est salvatum

nisi

quod

assumptum

,

cum

negatio communicationis
positi,

,

quam

vult Scotus esse

de ratione sup,

non

sit

assumpta

,

sed consumpta et exclusa
,

nulium sup-

positum, ejusmodi negationem involvens
3. Respondeo
noris,
2.

erit
,

salvatum.
et

concessa sequela majoris

prima parte midicunt
illud
,

Responsio
^^'^""
*•

negandam

esse

sequelam secundae
est

partis.

Cum enim

SS.

Patres, quod non

assumptum, non
et

esse

salvatum,

[quod) sumi potest, vel pro supposito

persona
Si

humana
ita

vel

pro ipsa realitate et substantia naturge humange.

primo modo

sumatur,
est

propositio

est

falsa

,

nec

a

SS.

Patribus

intellecta,

quia

omnes

homines

sunt

redempti,

unquam cum tamen

nulla persona humana sit assumpta a Verbo. Si vero secundo modo sumatur, propositio vera est. Ejus enim sensus est si natura humana non est assumpta ceeteri homines, in quibus ea
;
,

natura reperitur,
tia

non sunt redempti

et salvati;

quse consequen-

bona

est.

Nam

ut ait Paulus ad Hebrse. 2.

Quia ergo pueri

d. Paulus.

108

LIB.
et

DE HYPOSTASI
sangui^ii
,

communicmerunt carni
vit

et

ipse

similiter participa-

eisdem.

4.

Hanc autem

esse

mentem SS. Patrum ex eo
qui Christo
,

patet,

quod hac
,

propositione utantur, non solum contra Manichaeos, Ebionitas
lentinianos
,

Va-

aliosque hsereticos
,

,

verum corpus humanum

denegabant

et contra

Apollinarem

qui negabat Christo

animam

rationalem, ac etiam contra Nestorium, qui dicebat Christum esse

purum hominem, flegabatque humanitatem a Verbo
in
Damascenus.

esse

assumptam
in
3.

unitatem

personge, sed etiam contra Monothelitas

negantes
]ib.

Christo esse voluntatem

humanam;
et
c.

ut patet ex

Damasceno
inquit,

de

fide

orthod.

c.

6.

18.

Neque enim,
quocirca

quod non
as-

assumptum,
sumpsit, ut
ejusque
sapientia
Agaiho Papa.

morbo levatum
toti

est;

totum hominem

salutem afferret.
,

Ubi de tota natura assumpta,
,

voluntate
prsedita,

arbitrii

libertate

atque

mente

scientia

et

se

loqui manifeste

ostendit.
,

Idem constat ex
,

Agathone papa Epistola ad Constantinum
rium
contra
heeresim

Heraclium
et

et

Tibe6.

Monothelitarum
heec
est

,

lecta

approbata in

Synodo

universah,

ubi

habentur.
,

Quod a Verho non
instituit;

est

susceptum,

nec

salvatum

secundum

quod nos preedicator
itaque
est
,

veritatis prgestantissimus
si

Gregorius Nazianzenus
,

ab eo

humana

voluntas

sicut

et

natura, suscepta

et

salvata
Argumenlum.

est.

Secundum argumentum
et

Scoti est,
,

Quod

si

suppositum formaliter
Christi carebit per-

adgequate
sibi

est

quid positivum
,

humanitas
;

fectione

naturali

eaque maxima

hoc autem est absurdum

quia erit violenter in Verbo.
Responsio.

5. DiSTiNGUENDA sequela majoris hunc in

modum.

Si

per perfecChristi

tionem intelhgatur forma aliqua
a parte rei distinctus,

,

aut

modus ab humanitate

neganda

est sequela. Si intelligatur ipsa to-

tahtas et perseitas substantiee, quse est tantum

modus quidam huest
, ,

manitatis

,

ab ea

ratione

solum distinctus

,

concedenda

et

neganda minor, ejusque confirmatio; quia humanitas
hypostasi et totalitate per unionem
est,

Christi

sua

cum Verbo

destituta,

in statu
,

non violento, neque omnino naturali, sed supernaturali
tantum contra eos, qui volunt hypostasim
et

et

omnium subhmissimo
lent

ac perfectissimo. Quare argumenta Scoti vaet

personahtatem esse
,

formam
Christi

modum

aliquem a natura re distinctum
Sic

et

ab humanitate
sibi

exulantem.

enim vere careret aUqua perfectione

naturali, et sic aUquid esset

redemptum quod non

esset

assumptum.

ET PERSONA. CAP. XX.

109
v. g.

Neque
si

liis

duobus validiora sunt

alia, quae

habet ibidem,

quod

suppositum addit aliquid positivum naturco, humanitas assumpta
si

a Verbo,

dimittatur, non poterit esse persona, vel existens posset
est falsa; quia

esse non persona. Utraque enim consequentia
nitas a

huma,

Verbo sejuncta

erit

substantia prima, tota, et rationalis
,

proindeque hypostasis

et

persona humana

nullaque indiget

sibi

superaddita forma, vel entitate, qua persona formaliter constituatur.
6. Tertia objectio.
et perfecta
;

Hypostasis essentialiter est substantia tota
et

3. Objectio.

totum autem
sit,

perfectum negationem inlrinsece in-

cludunt,

cum totum

a quo nulla pars abest, et perfectum cui

nihil deest

eorum, quee inesse debent.
Responsio.

Concessa majore, neganda est minor, ejusque confirmatio; nihil

enim deesse,

et

nullam partem abesse,

licet

modo loquendi nega-

tiva videantur,
ficant. Nihil

tamen

aliquid affirmativum et positivum vere signiest

enim abesse,
objectio
,

omnia adesse.
finitum in suo conceptu dicit nega4. Objectio.

7.

QuARTA

omne
;

tionem ulterioris perfectionis

hypostases autem creatse

finitee

sunt;

igitur saltem h6e in suo conceptu

negationem includunt.
Responsio.

Respondeo ad majorem, finitum negationem amplioris perfectionis
dicere

non

essentialiter,

sed solum consequenter,

et
ita

per

modum
,

proprietatis cujusdam.
tate

Nam
,

ex ea portione, et ut

dicam, tantioritur

perfectionis

positivse

quam

quselibet

creatura habet

negatio cujusvis alterius; ut in homine v. g. negatio naturse equinee

ex

positiva

perfectione

naturee
alia
,

rationalis

:

ideoque

rei

alicujus
,

perfectionem abesse ab
id

huic omnino accidentarium est
:

cum

nusquam

in

ejus definitione ponatur

alioqui negationes infinitae

essent de essentia cujusque rei createe,

cum

quselibet plus habeat

de non ente,
8. QuiNTA

quam de

ente.
5. Objectio.

objectio. Hypostasis ex Sanctis Patribus est substantia
;

separata et distincta
in

omnis autem

distinctio

negationem quamdam

suo conceptu includit, igitur et hypostasis.

Concessa

majore

,

negatur minor.

1.

Quia idem

et

diversum
10.

Responsio.

sunt reales et
taphys. text.

positivi

modi

entis

,

ut docet Philosophus

MeNuUa
negatio
est

H.; cum non

dicantur de non entibus et quia ens
2.

non contrahitur, nec modificatur per negationes.

Quia ens a non

de conceptu
«liius entis
creati

ente distinguitur, imo ei opponitur oppositione contradictoria, quse
est

summa

diversitas

:

non potest autem distingui a non ente per
entis

negationem,

cum non

non detur negatio.

3.

Quia ipsum non
est

ens proprie, non tam distinguitur ab ente,

quam non

idem cum

110
eo, ut docet S.
Aristoteles.

LIB.

DE HYPOSTASI
oppositis cap. 3, et Philosophus
c.

Thomas Opusculo de
lib.

tum supra, tum
privatio
ejus
sit
,

1.

de part. animal.

3.

Privationis,

qua

est,

nulla est differentia.
est,

Non enim

fieri

potest ut species
sicut

quod non
4.

velut impedati,
et
et a

aut impennati,

pennati

et pedati.

Quia

species

a genere et differentia, et
et omne totum a qualibet modo essentialiter, si est

corpus naturale a materia
sui

forma,
aliquo

parte

differt
,

realiter,

vel

heterogeneum

nec

tamen

dicit

negationem

ejus
alio,

partis

a

qua

distinguitur. S.

Licet id
ejus

quod distinguitur ab
,

adjunctam ple-

rumque habeat
non
lapis,

negationem

vel hoc illius;

homo enim

est

et lapis

non homo,

et haec negatio,

quia ut plurimum

nobis notior est ipsa reali et positiva perfectione, qua res distin-

guuntur, in definitione rerum assignanda adhibeatur; hsec tamen

non

est

de conceptu et essentia ipsius definitionis, sed velut pro-

prietas

eam consequens.
imo

6.
ei

Licet ens a

non ente vere
ens, nec

et proprie

se toto sit diversum,

opponatur oppositione contradictoria,
est

quae est

omnium maxima^ tamen ipsum non
et

idem

cum cum

ente, nec diversum ab eo propter rationem paulo ante dictam,

quod idem
eo,
et

diversum

sint

modi

entis,

sed solum est non idem
text.

non diversum ab eo, ex Philosop. 10. Metaphy.
ibidem, et Opusc. de oppositis cap. 3.
et
6.

M
Alensis.

et

D.
est

Thoma
lib.

Quia,

idem
text.

principium essendi,
5.

distinguendi, ut notat Alensis in
specificae
et

33.

Metaphys.
genus,
ita

et

sicut differentise

munera
ab

sunt,

contrahere

constituere speciem,

constitutam

alia distinguere;

differentise

numericee ac realis, sive ea for-

malis

sit,

sive materialis,
,

tituere

individuum
in

et

illud

munera sunt, speciem contrahere, conshsec autem distinguere ab ahis
:

munera nullam
Distinctio

sua ratione

includunt negationem.
ait

nou

9.

Ex

QUiBUs patet falsum esse quod
7.
sect.
1.

Suarez tomo

L
sit

suee
realis
alia.

cansistit in

Metaph. disp.

num.

1.

et

2.

quod

distinctio

negatione.

semper

consistit formaliter in negatione
dictis patet, distinctio unius

quod una res non
ab
alio est

Nam,

ut ex
et

per aliquid posiet

tivum,

ad eam negatio consequenter tantum se habet,
est.

adhuc

non semper, ut dictum
D. Tliomas.

Ad hoc,
distincta

inquit S.

Thomas

1. parte q. 40. art. 2.
est

quod duo aliqua
intelligi

intelligantur,

necesse

eorum
art.

distinctionem

per aliquid intrinsecum utrique , ut in rebus creatis per materiam
et

formam.
et

et

qusest.

10.

de Potentia

5.

Oppositio affirma-

tionis,

iiegationis (scilicet inter entia positiva) sequitur distinc-

ET PERSONA. CAP. XXI.
tionem^

IH
ab altero
distin-

non autem eam causat, cum

existens

guatur per aliquid
,

sibi inhaerens substantialiter , vcl accidentaliter
sit

Quod enim hoc non
mativse fundatur.
Heec
ille.

hoc, sequitur ex eo quod distincta sunt

:

et in existentibus veritas cujuslibet

neqativx supra veritatem
est albus,

affir-

Nam

Mthiops non
non
consistit

quia

est

niger.
iinriadus
"^^
^

Distinctio igitur

formaliter in negatione, ut
.").

etiam recte docet Hurtadus in sua Metaphysica disp.
§
10.
1.

^"^io-

sect.

1.

Itaque

Ferrariensis

exponens
71. «

,

quod Sanctus Thomas
in

ait

Ferrariensis.

lib.

contra Gentes cap.

quod

ratione distinctionis est

negatio, et quod prima, quse se ipsis distinguntur,

mutuo neganon formahter,

tionem includunt

»

recte ait, id intelligendum esse

sed materialiter, et fundamentaliter.
est
in

Negatio enim quantitatis non

de ratione substantiae formahter, sed fundatur solum immediate
ipsa ratione substantise.

10. Hactenus de Unde rehqua de iis
nium, quee deinceps

quidditate hypostasis, et personse definitione.
scientia, ut e nucleo arbor,

prodire, et

om-

circa eas

moveri possunt, difficultatum solutio,

ut ex fonte rivi fiuere et

manare debent.

CAPUT XXL
Quod Sancti Patres hypostasim
ratione tantum

distinxerint a natura.
1. Qu^STiONi quid res
titate, vel

sit,

proxime juncta
alia.

est qusestio

de iden-

diversitate

ejusdem ab
sit

Debet enim omnis, qui de

re aliqua cpiserit,
sitne

primum quid

cognoscere , deinde ita

demum,
Damasceaus

unum, an duo,
aut

exquirere, inquit

Damascenus tractatu de
7.

duabus voluntatibus. Unde Philosophus
rei

lib.

Top. locos, quibus

identitas,

diversitas

inquiritur

et

examinatur, subjunxit
definitionem

immediate
idoneis
:

locis

ad

confirmandam
,

vel

evertendam

admonetque eos

qui ad evertendam

identitatem utiles

sunt, valere etiam ad definitionem refutandam.

Cum

igitur hactesit,

ordo doctrinae

nus de quidditate hypostasis

et personse

abunde tractatum

nunc

agendum

nobis est de ejusdem,

vel identitate,

vel distinctione a

natura et substantia, etiam particulari.

H2
Quaestionis
utilitas.

LIB.

DE HYPOSTASI

2.

EsT AUTEM hujus

qusestionis intelligentia,

non solum

utilis

ad confirmationem eorum, quee hactenus tradita sunt, sed omnino
necessaria, ad plurima SS.

Patrum de hypostasi
fidem,
ac

et

persona pro;

nunciata, a plerisque minus cognita, sane intelligenda

tum etiam
distinctius

ad

Trinitatis
,

et et

Incarnationis
facilius

veritatem
haereses

cognoscendam
Illae
Gregor.

tuendam adversus
et

contrarias.
potissi-

enim ex hujas qusestionis
ortee

discriminis

ignorantia
lib.

mum

sunt, ut notat Gregorius Nyssenus
hypostasis,
in
initio.

de differentia
,

Nyssen.

essentise

et

nihil interesse

complures putant utrum essentiam, an hypostasim quis dicat,
inquit
sit
,

Quoniam ,

quasi

in

utroque nomine una significatio

et

ideo

duplicis

hsereseos in contrarium scissm error circa significationem

harum

vocum principia atque argumenta
,

praebuit;

sectatores propter

conjunctionem
:

essentiae

cum Sabellii quidem Sanctam Trinitatem i?i

unam

hypostasim cogant
sunt

vice

vero versa qui contrario morbo

correpti

[Arianos

dico)

propter differentiam hypostaseon,

preescriptionem quoque essentiarum introducant.

Idemque tradunt

Epiphanius Diacon. in
in
6Syiy(o

7.

synodo Actione

6.

Et Anastasius Sinaita

cap. 8. et 9.

Cum autem
6.

varias auctorum de hac queest.
eis illam
,

sententias supra cap.

retulerimus, et ex

nobis
aut

magis

probari dixerimus
Iiter_,

,

quee hypostasim a natura

non

re

moda-

sed ratione tantum distinguit,
,

ea deinceps nobis omni argu,

mentorum genere
auctoritate
Ratione

et in primis
est.

Conciliorum

et

Sanctorum Patrum

confirmanda

3.

Ergo quod

Sancti Patres hypostasim a natura ratione tantum

tantum

differre

probalur.
1.

distinxerint,

ostenditur

primo

,

quia

hypostasim

et

personam

Argumeiitura

dicunt se habere ad essentiam, sicut proprium et incommunicabile

ad commune,

sicut
et

particulare

et

individuum
indivisibile

ad universale ad
de

et

ad
Athanasius

speciem
et

,

ut

singulare
in

et

communicabile
definitionibus
:

multis

divisibile

plura. Ita Athanasius

Ideo dicitur

hypostasis ,

quod

essentia

subsistat;

natura vero

et

essentia dicuntur universales ,

hypostasis vero particularis. Si an-

gelum nomines , totam
dicas

expressisti

essentiam angelorum

;

si

vero

Gabrielem, vel Michaelem,
est

unam

dixisti hypostasim.

Una
sunt

quaedam

hominum natura humanitas,
etc, ubi
pluribus
et

hypostases

vero

Petrus et Paulus,
significare
Ba.silius.

exemplis ostendit naturam
par_

aliquid
illa

commune
natura.

universale; hypostasim vero
Basilius Epist.

ticulare

sub

Idem docet
et

43. ad Gre-

gorium Nyssenum fratrem,

Epist.

ad Amphilochium.

Tantum

ET PERSONA. CAP. XXE.
differunt,
inquit,

\

I

li

natura

et

hypostasis,
;

quantum proprium
liahet

et

commune. Et

Epist. ad

Terentium

quam

rationem id quod

commune
stasim.

est

ad

id

Theodoret.

inquit, attenditur,

ad hypoVatrum doctrina quam habct differentiam commune et proprium
lianc habet essentia

quod proprium;
dialogo

imniutabilis.

Si

Theodoretus

vel (jenus et species, ac individuum,
liypostasis.

eamdem habet
4.

substantia et

Quod pluribus postea
lib.

explicat.
et 6.

Damascenus
inquit
est,
,

3.

de
,

fide

orthodoxa cap.

Quod

DamasceDUs

aliud

sit

essentia

aliud hypostasis ssepe a nobis dictum

quodque

essentia

communem
lib.

speciem significet

,

hypostasis

autem, individuum. Et
iiiquit,

de duabus Ghristi voluntatibus; natura,

ut placet SS. Patribus ,

commune quiddam
hypostasis

est ,

et infini-

tum,

et

quasi
se

infima
cohgeret.
lib.

species;

autem quid
et 34.

si?igulare,
in
63-/iyw
Anastasius
Nicetas

quod per
cap.
iib.

Idem
3.

docent

Anastasius
,

Sinaita

2.

Nicetas

Thesauri

fidei

cap.

2.

Anselmus
Sanctorum

AQselrnus

de

lacarnatione

Verbi cap. 5.

Plura eorumdem

Patrum testimonia, vide apud Didacum Ruiz de
sectione 6.

Trinitate disp. 32.

At nec individuum
esse

a

specie,

et

universali,

nec

proprium a
est,

communi, universim loquendo,

realiter differt, vel,

quod idem

commune,

et

non esse commune, seu esse proprium non

arguunt distinctionem realem aut modalem,
distinctio rationis
:

cum ad hoc

sufficiat

igitur,

etc.

4. Secundo argumenta quibus Patres probant ahud esse

natu-

2.

Argumentum.

ram, ahud hypostasim, solum discrimen plusquam 30.
Sanctisque
et

rationis concludunt.

Quse

40.

tam ex veteri, quam ex novo Testamento,
deprompta videri possunt apud Anastasium
Exempli gratia; Deus, inquit,
filio
,

Patribus
citato

Sinaitam

lib.

cap.
et

9.

et 10.

maledicendo Cain,

Noe Cliam

ptersonas ,
et

et

non naturse

universse maledixerunt ; igitur persona

natura non sunt idem.

Et cum Enoch Genes. 5. translatus a Deo est, persona duntaxat, et non natura hominum est translata. Et Christus Judam execratus Matth. 26. unam duntaxat personam non universam
,

Apostolorum naturam execratus
probationibus

est.

Ex quibus

aliisque

similibus

tamento

ita concludit cap. 8. quod ex veteri novoque Tesdemonstratum sequitur, ut ex eadem Scriptura planum

faciamus personam ne posse quidem naturse appellationem suscipere.

Quod pluribus postea

ostendit.
3.

Arguraeutiim.

5. Tertio id diserte docet Theodorus Abucara Episcopus Carire,
8

114
Tlieod.

LIB.

DE HYPOSTASI
instituit.

Abuca.

Disput.
quit.

28.

ex

iis

quas per dialogismos

Heereticus

in-

Aliudne

est substantia , et

aliud hypostasis? Orthodoxus. Aliud
alia
,

et

aliud ,

non tanquam
semen

res

et

alia,
:

sed tanquam aliud

significet hypostasis, et

aliud substantia
fructus,
et

sicut

granum frumenti
res alia,
et alia,

dicitur,

et est

et

non tanquam

aliud vero significat semen,

aliud fructus; quoniam semen qui-

dem semen
Aiistotdes

est futuras

agriculturae , fructus vero prseteritsB agriinter

culturse
est

fructus.

Hoc autem
animalium
prioris

semen

et

fructum

discrimen
lib 1.

solum rationis, ut patet,
generatione
se

et diserle affirmat

Philosophus

de

cap.

18.

Semen et.fructus,
ratione
alias
;

inquit

inter

differunt
alio ,

posteriorisque
aliud.

fructus

enim
sunt.

quod ex
Argumentum.

semen ex quo

Nam

ambo idem

Hsec Aristoteles.
4.

6.

QuARTO probatur ex modo loquendi Sanctorum Patrum
,

,

qui

plerumque hypostasim

non dicunt ahud esse

,

sed aliud significare

Theodoretus

quam
doxus
,

substantia, ut Theodoretus supra. Eypostasis , inquit ortho-

aliquidne
esse

aliud

quam
4.

substantiam significare putamus ?
?

an

substantise

aliud

nomen existimamus
et alii
q.
:

Damascenus loco
in corpore
1.

citato

de fide orthodoxa cap

quo loquendi modo ssepe
art,

utitur sanctus
2. 3.
q.

Thomas

1.

parte

39.

2,

et

ad

2.

art. 2. in corpore, q. 9. de potentia art. et

et alibi

passim agens de distinctione naturse a supposito

persona.
rationis.

Hic

autem modus loquendi solam
5.

indicat distinctionem

ArgumeU'
lum.

7. QcjiNTO probatur, quia discrimen rationis naturee ab hypostasi
sufficit

ad mysteria Trinitatis et Incarnationis eorumque substanveritatem

tiam

et

declarandam, ac

defendendam
reahs
,

contra

omnes
naturse

adversarias

hsereses.
in

Imo
est

distinctio

seu

modalis

ab hypostasi

Deo,

impossibilis,
:

et

contra

simplicitatem

essentiee Divinoe,
tionis,

ut patet

ac etiam contra mysterium Incarna-

ut ostendetur cap.

33. ac

Unde

Sancti

Patres

cum

mysterii

Incarnationis

oeconomiam

substantiam

exponunt, nulUus

un-

quam modi aut formee hypostaticse ab humanitate Christi exulantis
meminere.

KT PERSONA.

CAl'.

XXII.

H5

GAPUT
Explicatur
et

XXII.
ah hypostasi

distinctio rationis natiirm

persona, qiiam tradunt SS. Patres.

1.

CuM

ex capite prcecedenli, hypostasim a natura Sancti Patres

ratione tantum distinxerint, in quo illud rationis discrimen consli-

tuunt apertius dicendum

est.

Cujus

rei gratia

supponendum primo, discrimen
realitas

rationis

tantum
^^

Discrimen
"^"^'^ "5"'

tunc esse,

quando eadem

objicitur

duobus, aut pluribus

mentis nostree conceptibus, diversa, et non idem reprsesentantibus.
Sic

enim

dicitur illa realitas habere in nostro intellectu

et

ratione

plura esse distincta.
2.
,.

SuppoNENDUM

diversos.

Primo simpliciter

conceptus _..,.. ex
2.

illos

duobus modis posse esse

Conceptus

et

toto ,

cum unus

.,

.,

duobus modis

ninil
;

expresse

sunt diversi.

menti objicit, quod ab altero formaliter reprsesentetur

ejusmodi

sunt conceptus generis et differentiee, actionis et passionis, funda-

menti et relationis, quce genere et categoria differunt. Secundo ex
parte
quid
et

secundum quid , quando unus alterum includens
ut

ei

ali-

superaddit,
corporis,
ei

conceptus
et

speciei
linese.

et

generis,

individui

et

speciei,

superficiei

Ita

enim species claudit
,

genus ut

addat differentiam, et individuum naturam
;

ei

addens

singularitatem

ita

superficies linese latitudinem superaddit.
,

3. QuiBUS suppositis

conceptum hypostasis hoc tantum secundo
diversum
esse
satis

Quomodo
hypostasis
^ conceptu na-

modo
Patres

a
,

conceptu

naturee

indicant

Sancti
,

cum naturam commune quiddam
lib.

et infinitum esse dicunt

hypostasim autem quid proprium, singulare,
ut

et

per se coheerens,
6. et

Damascenus

3.

de

fide

orthodoxa cap.

Anastasius

Anastasius

Sinaita lib. oSyiyou cap. 2. Persona, inquit, sive hypostasis ex sententia SS.

Patrmn

est

proprium quiddam

prgeter

commune. Cu-

jusvis enim rei natura
propriae.
tres

quiddam

est

commune,

at hypostases sunt

Exempli qratia, una natura seu
custodiat nos divinitas

essentia est divinitas

vero hypostases Pater^ Filius et Spiritus Sanctus.
,

Et

si

quis

dixerit,

tota Trinitas

siqnificatur ;

at

si

H6
dicas,
dicasti.

LIB.

DE HYPOSTASI
Dei,

nobiscum

est

Filius

unam

e.x

trihus hypostasibus in-

Et paulo post Sectione de natura, Natura, inquit, dicitur

substantia angeli; (quasi diceres uno verbo angelitas) hypostasis

vero angeli est propria cujusque angeli appellatio, puta Gabriel,

Michael,

Uriel,

Raphael. Rursus natura una

est

et

communis;
hoc

hypostasis vero est Petrus,
et characteres , etc.
illi

Paulus , Thomas, caeterxque personse
in proprio continetur
et

Commune autem

aliquid superaddit. Igitur conceptus
differt

hypostasis

secundum quid

tantum ratione
Commmiitas
duplex.

a conceptu naturse.
illo

4.

Ut autem quid
illa

communi
alii

,

illoque

proprio

intelligant
est,

Sancti Patres planius intelligatur revocanda in

memoriam

du-

plex
Rationis.

rei

communitas, vel ut
cap. 16.

loquuntur, communicabilitas,
rationis, seu universalis ,

cujus

meminimus supra
ita est

Una

qua
iis

natura aliqua
prsedicari
Reaiis.

communis, ut multiplicetur
qufelibet

in illis, et de

possit;

quo modo

natura generica, vel speci-

fica

communis

dicitur. Altera realis,

qua natura, etiam singularis,
vel

eadem numero manens, uni vel pluribus communicatur,
simplicem
tribus

per

identitatem

,

quomodo
vel
altero,

natura

divina

communicatur
,

personis divinis,

per realem compositionem

et

unio-

nem
sive
toti
Proprium
duplex.

substantialem

cum
ut

quomodo humanitas Verbo Divino
essenUales, ut materia et forma,
et

communicata

est, et partes sive

integrantes,
sese

partes

aquee

sanguinis

sibi

invicem

et

communicant.

5. Utrique
plex

autem
aut

illi

communicaii duplex proprium, seu duopponitur.

proprietas,

duplex incommunicabilitas

Una

opposita communitati rationis et universah, quse aliud nihil est in
abstracto

quam

individuatio

et

singularitas
est
in

;

in

concreto

indivi-

duum
calor,

ac singulare,

quod nec

multis,

nec preedicabile de
hgec

multis, sed de uno tantum, ut Petrus,
etc.

Paulus,

albedo, hic

Alia

est

opposita

communitati, seu communicabilitati
et reali, et id est,

reah, idemque ac singulare singularitate physica

quod
rius,

est

solum ac separatum quodque

sui juris est,

non

alte-

nec in alio, nec habetur ab alio,
aut
toti

nec communicatur alteri,

ut pars parti, 6.

atque adeo est quid totum, et integrum.
est

Jam vero utrumque proprium
utramqueillam

de ratione hypostasis,
naturse

et

suppositum

incommunicabilitatem
est

comet 16.

muni superaddere manifestum
quia omnis hypostasis^ et

ex

dictis

supra cap. 13.

ac singularis, et substantia tota ac separata ab alia seu

omne suppositum^est natura individua incommu-

ET PRRSONA..
nicabilis.
cst,

CA.P.

XXII.
2.

117

Hypostasis, inquit Anastasius Sinaita supra cap.

H
Quid
per propriurn
intelligant

et dicltur

persona separata.
prnedictas

Itaque

duas

proprietates

et

incommunicabilitates

hypostasis in sua rationc qiiidditativa includit, excluditque oppositas

communiLales.

Natura vero

in

suo conceptu neutram inclu-

SS. Palres.

dit,

sed prsescindit ab eis, estque ex se indifferens ad utrumque
,

statum

communem,
ideoque
in
illa

vel proprium, id est, ut

sit

universalis, vel

singularis,

melius

diceretur

natura
nihil
ei

indifferem
est,

quam
in

communis. Ac

indifferentia

aliud

quam natura

secundum

se, ut includit

tantum principia

essentialia, quge

definitione rei continentur,
laris,

Eadem autem jam
ut
,

individua et singupars,
in

adhuc indifferens
atque adeo

est,

sit

tota

vel

se,

vel

in

alio,

hypostasis

vel

non

hypostasis.

Hanc

indiffeTheodorus

renliam naturee agnovit Theodorus Abucara episcopus CaritB Opusc.
2'.

contra

Acephalos.

Patronis,
est

inquit,

et

defensoribus

synodi

Abucara.

Chalcedonensis ?iecesse

demonstrare naturam, neque commudici,
,

nem, neque particularem
riani)

sicut

dicunt
se

illi,

(id

est

Seve-

hoc

est

communem

quae qusB

ex
sit

praedicetur de
et

omnihus

individuis,

vel particularem

hypostasis

persona, sed

rem communem qum ahsurditatem utrorumque (id est Severianorum et Nestorianorum) fugit. Quge quidem communis res, nec
est

omnes hypostases , nec una hypostasis , sed quae spectatur
id est ,
tota
in

et

reperitur 6Xtxw?,

unaquaque hypostasi. Hfec

ille.

sancto
sit

Natura igitur secundum se a Sanctis Patribus, et etiam Thoma, communis dicitur, quia ut sic, est indifferens
universahs, vel particularis
est
,

a
ut

Qiiomodo
natura
ut contra
distinguitur

et

etiam quia, ut particularis ac
vel
sit

ab hypostasi

singularis,
sit

indifferens

uL
sit

sit

tota,

pars,

atque

adeo

ut

dicatur

hypostasis propria, vel
7. Qu.-E

in aliena,

per se, vel in aho.
Res
declaratur

TOTA

res

non incommode, meo quidem judicio, expli-

cari potest

per analogiam ad quantitatem.
se, nec est

Nam

l"

quemadmodum
sed indifest

per analogiam

eadem reahs quantitas ex
ferens

tota,
,

nec pars^
tota,
alteri

ad quantitatem.

ad

utrumque essendi

modum
et

fitque

quando

sola, et ab
ita

omni aha separata,
et

pars,
g.

cum

conjungitur;

eadem natura,

humanitas, v.

singuhiris, est hypostasis
:

propria,

cum

est sola, et tota

rei substantia
:

non

est

autem hy-

postasis,'si est in aho, ut pars in toto

secundum

se vero indiffe-

rens est ad utrumque essendi

modum.
sit

8. Deinde 2°
vel pars, sola,

quemadmodum nulla est quantitas, quee non vel cum altera conjuncta ita nulla est,
:

tota,

vel esse

118
potest natura singularis,

LIB.

DE HYPOSTASI
subsistentia propria, vel aliena, et

sine

quse non sit, vel per se, vel in alio.

9. Tertio ut queelibet quantitas alteri conjuncta ab ea dividi,
et divisa

eidem, vel
est

alteri

uniri potest

:

sic

qugelibet natura sin-

gularis

cum

unita alteri substantise, caretque subsistentia pro-

pria, est in

potentia

ad aliam

,

et

cum habet propriam,
,

est

in

potentia,

saltem

obedientiali

ad

alienam

ut

ad

divinam,

imo
sive

etiam in potentia naturali ad eam.

Partes enim substantise
dividi
,

homogenese

,

sive

heterogenese a se invicem

atque

adeo

tota et supposita fieri, et divisse iterum uniri, suasque subsistentias

amittere et acquirere naturaliter possunt.

10. QuARTO quemadmodum novam aliquam quantitatem (malo enim novam, quam veterem, jamque prseexistentem ut exemplum cum eo quod intendimus magis congruat), duobus modis Deus
,

creare potest, vel
prgeexistenti
ita
sit

solam

et

sejunctam
et

a quavis alia, vel
ut

alteri

conjunctam

continuam,

novee

quantitatis

nulla pars

extrema, sed circumquaque prseexistenti continua;
habebit
necessario

primo

modo
At

figuram ahquam

sibi

propriam,

puta globosam vel cubicam, aut aliam sive regularem, sive irregularem.
sed

secundo

modo nullam habebit figuram propriam,
et

solum ahenam, ut pote undique cinctam,
ut
si

cingenti conti-

nuam,

pedem

aquee intra aliam
si

aquam Deus
et

producat.
alia

Ita

quamlibet naturam singularem,

solam
et

ab omni

sejunctam
si

Deus creet, hoc ipso

erit

hypostasis,

persona propria;

vero

eam simul
in

creet, et uniat alteri,

ut factum est in Incarnatione,
et

qua humanitas

Christi simul creata,

Verbo divino unita

est,

excludetur ab ea subsistentia propria et erit in aliena.

11. QuiNTO
ratione lantum
raddit
et

ut

figura a quantitate
Illud

et

extremis

ejus

partibus

differt.

enim ratione distinctum quod supealiud
nihil

extremis

partibus

quantitatis

est

quam

situs

ordo quidam earum, tum inter se, tum respectu aliarum parquantitatis
;

tium ejusdem

ita
,

hypostasis superaddit naturae
totalitatem,
et

indi-

viduationem,

singularitatem

proprielatem,

seu

incommunicabilitatem ab ipsa natura, ratione tantum distinctam.

12. Atque ex hactenus

dictis

manifestum

est,

idipsum,

quod
siti-

Sancti Patres appellant proprium, hoc a theologis individuum,

guiare, totum, integrum, incom?nunic abile nomina.n

;

et

quod

utri-

que aliud
tatem
,

nihil volunt,

quam hypostasim addere
,

naturee proprie-

seu

individuationem

aut

singularitatem

tam

logicam

,

ET PERSONA.

CAI',

XXIII.

HO
et

quam physicam
tem,
et

,

ac

realem

substantia)

totalitatem

integrita-

exclusionem utriusque supra

dictae

communitatis ac com-

raunicabilitatis.

13.

i^^x

His etiam

sequitur, quod

quemadmodum
.

species,

qua?

Naiura

addit aliquid ^eneri,
.

ejus respectu rationem habet totius, '
,
.

et ereo

/^

•***'«'

ad supposilum
"t quo

,

nus rationem partis;

ita

quia suppositum addit naturai,

id

quod
quo;

dictum est, propterea hsec respectu suppositi habet rationem partis,

acform^

estque ejus veluti forma metaphysica,

et se
et

habet ut

suppositum vero ad eam se habet habens naturam, ac etiam omnia
sive ratione
et

ut totum,
alia

ut quod, et ut

qucB in eo

sunt, sive re,

tantum a natura diversa, ut existentiam, proprietates
quffi

accidentia,

tamen, uL antea dictum
Ideoque recte
S.

est,

ad ipsum
3.

stricte
supposiuun

sumptum non
art. 2.

pertinent.

Thomas

parte q. 2.
com,-

in corp.

Natura, inquit,
se illa

signiflcat essentiam speciei,

etui loium

prehenditque in

tantum, quse cadunt in defmitione hominis;
ut totum
sui.

suppositum

vero

significatur ,
et

hahens naturam , sicut
1.

partem formalem
art.

perfectivam

Idem habet

p.

q.

3.

3.

et

Opusculo 34, de oppositis cap.
sit

4. I?i r^ibus simplicihus,

inquit,

cum idem

suppositum
erit

et essentia, et differant

secundum

rationem, necessario essentia

hahens

esse , sicut et
est

suppositum
aliquid est,
sit

sed quia ratione differunt , essentia enim
suppositum. vero ut hahens esse, ideo
esse,

ut quo

cum

essentia

non

suum

dicitur in eis hahere esse

per suppositum , cum quo tamen

realiter

idem

est.

Hsec

ille.

GAPUT
Quomodo
hypostasis
,

XXIIl.
ratioyie
,

Ucet

tantuyn
,

a

natura

distincta,
et

hac remanente

corrumpi

aut impediri,

ab ea ahesse possit.

1.

GuM
aiit
,

natura et substantia ahqua singularis,
sola
et

v.

g.

hominis,

leonis,
citur,

lapidis,

ab omni

alia

separata, de

novo produproduci
,

corrumpitur,
facile

hypostasim

simul

etiam

aut
et

corrumpi

est

intelligere.

Al

manente eadem

naturge

120
substantise
realitate,

LIB.

DE HYPOSTASI
in ea

nullaque

de novo forma,

modo, aut

entitate producta, vel destructa,

quomodo hypostasis aut persona
quod
et
,

propria ponatur, vel tollatur,
res

plerique non satis capiunt, estque
,

non

indiligenter

pertractanda

veram

Incarnationis

Dominicse

rationem
,

maxime
de modali
et

contineat,

quod ejus
opinionem.

ignorantia
in
fal-

deceperit plurimos

preesertim

recentiores
subsistentia

induxeritque

sam
heec

,

ut

arbitror,
;

Nam

tria

:

primum

Hypostasim

personalitatem propriam esse quid
Illo

reale et positivum;

secundum;
,

positivo , illaque hypostasi et
Christi

personalitate

propria

humanitatem
humanis

carere;

tertium

Eamdem tamen
hominibus ,

nulla

forma, modo, aut

entitate

reali in aliis
esse
,

aut personis

existente spoliatam

ni:

hilque minus habere unitam Verbo,
Iria,

quam

haberet ab ea separata

inquam,

hsec plerisque videntur simul consistere
nihil

non posse.
ostendere
convelli,

2.

Verum

habere

incompatibilitatis facile
et

est

videturque res

adeo certa
evidens, ut
specifica

indubitata,

ut a nemine
cerni

adeo clara,
possit.

et

ipsis

pene
rei

oculis

ac dijudicari
sublata
,

Etenim
;

cujusque

differentia

rem

Totalitasest
velut specifica

omnibus aliis ad rei quidditatem et eadem cum illam perire pertinentibus posita, eamdem necessario poni philosophorum ac theologorum nemo ignorat. Cum igitur totalitas et integritas
gubstantice, ex cap. 10. ^
'

11.

12. supra,
'
_

sit

de essentia hvpostasis
_

nypostasis
diiferentia.

.

et

personse, ejusque specifica differentia, qua differt a substantia

singulari

non hypostasi, ut sunt partes
rebus creatis
divisione,

in

toto

:

ea posita

vel

sublata, hypostasim tolH vel poni necesse est.
Totalitaiem
additione

3.
g^

HjEC VERO in
,

ponitur et tollitur

detractione

additione

seu
et

ac

unione

cum

aho.

Omne enim
non solum
manentibus
et

perireprobatur
1. inductione.

totum fmitum
absentia,
et

creatum

suam

totalitatem
ei

amittit,

detractione aUcujus quod
sola

inerat, sed

omnibus quse inerant,
perfectius
.

adjectione

alicujus,

quo mehus
totorum

fiat;

ut patet

inductione

per omnia

genera.

Nam
fitque

et

defmitio,
;

una adjecta vel detracta
essentise

differentia,
,

mutatur,
phi-

S.

Mei.
10.

aHa

et

rerum

similes sunt numeris

ut ait
,

text.

losophus, et
vel

cum

eo cseteri

omnes

eo quod, ut de

numero

ablato

addito
,

aliqiio,

ex quibus numerus,

non

est

amplius

idem

numerus
ita

sed diversus , etiamsi
,

minimum

auferatur, vel addatur;
esse
,

nec definitio

?iec

ipsum quod quid erat
aquEe

erit
,

amplius

ablato aliquo, vel addito.
sola

In rebus vero naturalibus

aqua, quse

totum

erat

,

alteri

conjuncta

quod erat totum esse

ET PERSONA. CAP.
desinit.

XXIII.

121
siibstantiales
in

EL,
el

in

eorum
in

senLenLia

,

qui

formas
anim.i,

mixtis

,

partiales
,

viventibus
aer,

rum

manere
sed

vobmt,

simplicia corpora

ignis,

aqua, terra, taba esse desinunt,
substantiali
,

nulJa

ejecta

forma,
vel

aut reabtate

sola

inducta

forma mixti,
In

anima,
si
:

qua substantiaHter magis complentur.
ut

accidentibus,
aliud

calori
et in

quatuor gradum

unum

addideris,

efficies

totura
,

rebus moralibus, dotracta vel addita

una circumstantia
tollit.

actionis
,

speciem

,

vel

honestatem
,

ponit
fiet

aut

In

mathematicis

si si

ternario addideris unitatem

quaIn

ternarius, et triangulo
artefactis

,

alterum addideris,
dictionem

fiet

quadratum.
,

denique

,

si

orationi

aliquam

vel

dictioni

syllabam,

aut Htteram addideris,
alia

sensum mutabis,

fietque

aliud
vel
aliis

totum,
usus

et

oratio. Et

si

calceo aliquid, quo ejus

figura,
ita

destruatur,

assueris;

destruetur

calceus

:

et

in

omnibus.
4.

Deinde [omne
,

et

totum)

termini

sunt

synonymi

,

et

idem

Omne

et

lotum

significantes
text.
facit

hocque solum differunt ex Philosopho
totis
,

5.

Metaph.
nullam
:

^[^^^l

31.

quod de

quorum diversus partium
,

situs

naturse diversitatem
in

ut numerus, aqua, et humida, omyie

de

iis

quibus mutatio ordinis
diversitatem
efficit,

partium, et diversa earum pout

sitio

essentiae

calceus
id

,

domus,

animal,

totum.
sitione

De

iis

vero quse utrumque habent,

est,

quse transpo-

partium

naturam retinent
,

forma mutata, ut cera,

quee

'

mutata figura semper cera manet
id

omne

et

totum dicuntur. At
,

quod

est

omne

,

nulla prorsus

suarum partium jactura

solaque

alicujus alicujus

adjectione, desinit esse

omne quod
,

erat.

Si

enim omnis
,

pecunia mille aurei
si

sint

omnis

esse
,

desinet
vel

si

ilhs

centum addideris. Et
scholastici
sic

omnes
vel
.,

ducis

milites

prseceptoris
et
ali-

centum

sint,

uno addito, non
et

erit

idem omne,

de

aliis;

igitur totalitas
perit,
et

ut ita dicam,
exurgit.

omneitas sola
si

cujus adjectione
substantiali
,

alia

Quod
non

ita

est in

toto

accidentali, naturali,
et
artificiali,

esssentiali,

integrante,
in

logico,

morali,
et

Mathematico

cur

toto

hypostatico

personali?
5.

Secundo hypostasis
:

et

persona est quid
rei

summe

perfectum

2.

Argumeu'"""

in

genere substantiee
detractione

summa autem
finita,

finittB

perfectio nullius
:

entitatis

amitti potest,

sola adjectione alterius
fit

tum
ergo
;

quia
alia

,

omnis perfectio

adjectione alterius

major,

quam

erat antea, ut constat exemplis paulo ante allatis

tum

122
quia

LIB.

DE HYPOSTASI
alicujus

omne siimmum fmitum
generibus.

appositione

summum
sed

esse

desinit,

ut patet non solum in continuis et

discretis,

etiam

in aliis

Omnium enim
talis

in coetu aliquo

optimus, doc-

tissimus aut ditissimus
doctioris
,

esse desinit,

adventu solo melioris,

et

ditioris.

Igitur et

summa
est
,

perfectio substantialis hyet

postasis, sola

accessione alterius;

tum quia, cum omne
et

totum

idem

sint

,

ut
3.

antea

dictum
text.

totum
et

item

,

idem
'

quod

perfectum,

Phys.

64,

omne

perfectum idem erunt.

Quod
et
si

diserte affirmat Philosophus 1. de Coelo text. 3.

Omnia, omne

perfectum secundum

formam non

differunt ab invicem. Igitur

quod
et

erat

omne
,

et

totum sola additione ahcujus desinit esse

omne
tantia

totum

etiam sola ahcujus substantiae additione et subsdesinet
esse

perfecta
et

perfecta

,

ea

samma

perfectione

integritate

totalitate

substantiah,

quam

antea habebat.

Ergo

sola additione desinet esse hypostasis propria.
3.

Argumentum.

6. Tertio hypostasis est naturse terminus ultimus,

et

ultimum

complementum
ulterioris

subtantiale, supra
,

cap.

13.
;

Terminus autem, sola
et

positione

ultimus esse desinit

complementum

ulti-

mum,
esse

sola
desinit.

accessione
Igitur

ahcujus

quo magis compleatur,
accessione

ultimum

hypostasis

novee substantise,

qua

magis compleatur, destruetur.
4.

Argumentum.

7.

QuARTO hypostasis

est

substantia

per se
:

,

et

non

in aho,

est substantia separata, ac seorsim existens

quod autem

erat per

se et

solum, adjectione novee

entitatis,
igitur.

per se, et eodem

quo erat separatum esse
ritas

desinit;

Atque

hsec

modo eadem vequse de

clarius

adhuc elucescet, magisque firmabitur ex

iis,

mysterio Incarnationis et persona Christi dicentur, capite proximo
et sequentibus.
Hypostases
divinee

8.

Dixi autem
et

omne totum creatum
fmitam alterius
divinse

et

finitum

,

atque

adeo

nuUa

accessione

personam
et

hypostasim
,

substantise
et

accessione,
,

substantiae

unione

perire

quia

hypostases

personae

nulhus

pereunt

createe

substantiEe

accessione
,

suam totahtatem summamque perpropter infmitam substantiee
divinge

fectionem

amittere possunt
,

perfectionem
Augustinus.

quse nulhus entis, aut substantise createe additione
fieri

melior

et

perfectior
8.

potest

,

ut

docent

Augustinus hb.
2.

6.

D. Thomas.

de

Trinitate cap.
3. cap. 6.

et 10. et D.

Thomas Opusc.
art.
1.

cap.

211. et

Opusc.
natio,

et q.

de unione Verbi
adjicit

ad

9.

Sicut incar-^

inquit,

nihil bonitatis

nihil etiam adjicit ei diligibilitatis.

ad personam divinam ; ita Unde persona Verbi Incarnati

ET PERSONA. CAP.

XXIII.

123
licet
sit

non

est

plus diligenda,

quam

'persona

Verbi simpliciter;

secundum aliam rationem diliqenda, qux tamen sali bonitate Verbi comprehenditur. Idem habet 1.
ad
3. et 1. 2.

ratio sub univerp. q. 103. art. 3.

q. 34. art.

3.

ad

2.

Itaque, quod

jam insinuavimus
de

supra cap. 12., incrcata Dei perfeclio ad creatam se iiabet, quasi
circulus ad
Coelo
t.

lineam

rectam.

Circulus

enim ex Philosopho
ei

i.

Aristoleles.

12.

perfecta

est linea,

quia

nihil
,

addi,

aut

detrahi

potest;

recta
est,

vero
et

linea

nulla

est perfecta

quia

extra

omnem

ahquid

quamhbet augeri
t.

contingit.

Si enim perfectum

inquit, lib. 2. de Ccelo

23. id est, extra

quod

nihil

eorum quse

ipsius sunt possibile est accipere, et rectse
est,

quidem appositio semper
erit,

circulari

autem nimquam; perfecta utique
Igitur

ea, quee cirnuila
fieri

culum
possit,

continet.

cum

substantiae divinge additio

quo

fiat

melior et perfectior, possit autem cuilibet enti et
;

substantiee

creatse

propterea Deus nullius entis
totalitatem
sola
,

,

aut

substantise

conjunctione

suam

amittere

potest
,

et

quselibet
enti

hy-

postasis divina,

sive

sive

conjuncta

cuilibet

creato,

eadem semper manet.
9.

Ex

His

patet

primo

quoraodo

in

substantiis

creatis,

sola
,

Corollarium l.

earum, vel divisione, vel unione
hypostasis
scilicet,
,

simul pereat una persona
,

et

unumque suppositum
etiam plures, ut

et

simul

liat

alterum

,

quia

una divisione simul, destruitur una

substantiee

totalitas,

et sit altera, vel
et

cum aqua
in

,

v. g. in plures

aquas,
etiam

quselibet substantia

homogenea
alteri
sit

plures dividitur.

Cum

substantia preeexistens
litales

unitur,

quia,

qu6B erant duse totasit

destruuntur, et

una nova, simul

novum suppositum,
3.

et et
ita

pereunt duo, ut docet Albertus Magnus in
12.

Dist.

^.

art.

H.

Albertus

Sicut personalitas propria destruitur per accidens unione
si

per accidens ponitur divisione. Et

dicatur

quod

divisio potius

tollit

quamconfert; dicendum quod per
Heec

se aufert (scilicet

rem quee
ab
alio

eraL unita) et

per accidens confert divisum
est singularitas.
ille.

esse

unum

et

divisum, et haec

10. Patet secundo, quam vere a
q. 4. art.

S.

Thoma dictum

sit

3.

p.

Corollarium 2.

2.
,

ad

2.

Quod

naturse

assumptaR non deest propria
,

personalitas

propter defectum

alicujus

quod ad perfectionem

humanse naturae pertineat; sed propter additionem alicujus quod est supi^a humanam naturam, quod est unio ad divinam personam.
11. Patet
jungeretur
tertio,
,

quomodo eadera humanitas
nulla
alia

Christi,
,

si

se-

Corollariura 3.

a Verbo

superinducta

entitate

forraa

124

LIB.

DE HYPOSTASI
,

S. Tliomas.

modo ab ea docet S. Thomas
aut
acquiretur,

a parte rei distincto
in
3. dist. 5.

fieret

persona humana, ut

\

q.

3.

art. 3. ad. 3.

quod

est ejus-

modi. Deponat Christiis naturam assumptam, ex separatione nihil

quod prius non haheretur. Gui
totalitatem et
i?i

ita

respondet. Separatio

dat utrique partium
actu, unde supposito
ille

co7iti7iuo

dat utrique esse in
subsisteret

quod hominem deponeret,
art.

homo

per se

i7i

7iatura rationali et ex hoc
distinct.
6.

ipso acciperet rationem
2.

personse. Et ibidem
inquit,

q.

1.

ad

5.

Ex

hoc ipso

quod compositum ex a7iima
natura co7nposita
Ch^istus

et
,

co7pore,
sequitur

non adjungitur
assumpsit,

alteri subsistenti in
sit

quod conju7ictum

homo; unde

si

humanam naturam, quam
homo
,

deponeret, ex hoc ipso esset
co7iju7ictum ex

(id

est

persona humana) illud
Ratio

duabus

substa7itiis

.

Hsec

ille.

enim hujus

rei est, quia per solam divisionem et separationem a Verbo, hu-

manitas

fieret substantia,

tota, integra,

per se, separata

et

ex se

substantialiter ultimo terminata.
Dionysius
Cisterciensis.

12. Patet quarto quam vera
tur,

sint, licet

nonnullis mira videanvir
q.

qu9e

habet Dionysius

Cistersiensis,
in 3.

acutissimus,
1. art.

et

in
4.

summa
:

brevitate mire

perspicuus,

3.

dubio

quod si natura humana relinqueretur a Verbo, esset quiubi ait dem eadem natura humana, sed alius homo, qui esset idem in
4.Corollaiiuni.

natura, sed alius in persona; quia, inquit, aliud suppositum esset
illius

naturas,
ille

quam

fuit prius. Et ad

qusestionem qua quseritur,

num
Virgo

homo

esset Filius Virginis?

Respondet quod non

:

quia

fuit

Mater Fihi

Dei;

ille

autem

homo,

nec

esset,

nec

fuisset Filius Dei.
Triaadmiranda
corollaria.

13. Ex Quo

tria
,

aha

infert

corollaria.

quod non
aliqua

est

homo

potest incipere esse

Primum est. AHquid, homo absque hoc quod
,

entitas de novo producatur, si nimirum natura assumpta Verbo relinqueretur. Secimdum. Quod modo est homo potest a absque hoc quod ulla entitas destruatur, desinere esse homo
, ,

annihiletur, vel corrumpatur, v. g.

si

humanitas Petri assumeretur

a Verbo. Tertium.
cras

Quod
erit
si

fieri

potest, ut

nunc

sint mille

homines,

et

unus tantum
,

homo, nullo tamen ex
iUi

ilHs corrupto, vel

annihilato

nempe,

omnes

mille homines prgeexistentes assuratio
,

merentur a Verbo.

Quorum omnium
,

est

quod homo

dicat
,

personam
sola

et

suppositum

suppositum autem ut supra ostendimus
aliudve
fieri,

divisione

multiplicari

et

multipUcatum
fieri

sola

unione, prsesertim

ad personam Divinam,

aUud

potest.

ET PERSONA. CAP.

XXIII.

125
dicuut

14.
l.

Itaque
disp.

ininus

[jroljcUi(luni

vidciUir,

([uod

Vasquez

Ilumanilalem
a Verix)
relictam lore
aliiirnhomineni
1.

p.

153. cap. 5.
scct.
2.

nuin. 18. 19. ct

dc [.ugo de Incarnatione
dtiristi
, ,

disp.

23.

num.

oG.

Humaiiitatem
sul)sistentia
esset.
,

si

a

Verbo
fore

divino relicta

existeret

cuin

propria

cumdem

Argum.

hominem JESUM, qui antea
titas,

Licet

enim eadem esset enantea,

et

realitas

humanae naturee
et

quee

non tamen idem
dicitur

esset

homo. Quia

Deus

,

et hic

homo, qui

JESUS

,

et

Petrus, Paulus,
seu naturam in
significant,

ac alia

ejusmodi nomina substantiva, suppositum
ac formaliter

supposito, primo, per se, directe
singulares
,

suntque termini
,

pro

individuo non vago,
,

sed

determinato

et

pro

hac
1.

vel
p.

illa

persona

aut

hypostasi

supponentes, ex D. Thoma,

q. 39. art. 4.

tum ex communi

loquendi usu, tum etiam ex eo quod ejusmodi nomina substantiva
perfecte quid substantivum
est
significeTit.

Perfecta autem substantia

suppositum, quod maxime

stat

per se,
toto.

nec

est

in

alio,

ut

accidens, ut universale, ut pars

in

Natura autem humana a

Verbo sejuncta esset suppositum diversum ab eo quod erat antea,
ut patet.

Igitur

non esset idem homo, nec idem JESUS.
certum
,

15. Deinde

est

fide
,

divina,

B.

Virginem esse deipa;

2. Argumeii-

ram

,

et

Gabrielem
ejiis

illi

de eo

quem
erit

paritura erat dixisse

Vo-

tum.

cabis

nomen

JESUM. Hic enim
illa

magnus,

et filius Aitissimi

vocabitur. At humanitas

a Verbo separata, non

esset Deus,

nec Filius Dei aut Virginis; sed nudus ac purus homo. Igitur non esset idem homo, nec idem Jesus. Nam Jesus naturam hu-

manam

in

supposito

divino

subsistentem determinate significat;
Leoutius

nomen CHRISTUS. De quo Leontius Bizantinus hypothesi 27. Nomen CHRISTI, inquit, secundum B. Cyrillum, non naturam, sed hypostasim declarat ; neque vim definitionis
non secus ac
habet, nec ullam substantiam declarat; ut hominis, equi, bovis.

Byzanliaus.

16. Pr^terea. Ad
quani ad

rei,

vel

personae

diversitatem
,

constituen-

3.

Argumentum.

dam, vel mutandam nominis aUcujus
ejusdem
rei,

significationem

pauciora,

aut

significationis

identitatem retinendam

requiruntur.

Ideoque

vel sola suppositi diversitas

alium

,

et

non
S.

eumdem

facit,

ut habet S.

Thomas

1.

p. q. 31. art. 2. in

corpore.

Thomas.

Hoc nomen
quod

[alius)

inquit,

mascuUne

sumptiim,

non importat,
possumus,
Et

nisi distinctionem

suppositi.

Unde convenienter
scilicet,
,

dicere

Filius est alius

a Patre, quia
est

est

aliud suppositum
hypostasis.
est sicut

divinse

natursB
1.

,

sicut

alia

persona

et

alia

ibidem ad

Dicendum,

inquit,

quod

[alius)

quia

quod-

126

LIB.

DE HYPOSTASI
se

dam

particulare

nomen,

te^iet

ex parte suppositi.

Unde ad

ejus rationem sufficit distinctio suhstantise , quad est hypostasis vel

persona.

17. At neque propter solam suppositi diversitatem vera
orthodoxa tantum
est

et

hsec

propositio

;

Filius

est

alius

a Patre,
quia, non
sicut alia

sed etiam heec alia; Filius est Deus alius a Patre.
naturee,
Gregorius

Tum

sed

solius

hypostasis

distinctionem
usi
1

significat,

prior;

tum quia eo loquendi modo
dixit

sunt SS. Patres,
.

ut Gre-

Naziauzeaus.

gorius Nazianzenus in carmine

arcano

post

medium
Deus

,

ubi post-

quam de Patre
de
Filio
;

:

Unicus omnino Deus
:

est,

ab origine nulla,
,

statim

subdit

Unus item

est

alius

alti

sermo

parentis
sunt,
sect.

non

alius Deitate

tamen. Quse postrema verba priorum
Riiiz

non correctio, ut putat Didacus
7.

de Trinitate Disp. 39.

sed prudens

,

cauta, et rudibus ac terminorum rerumque
,

theologicarum

ignaris

ne

ignorantia
se

errent

,

aut

offendantur,

necessaria expositio,
essentia
et

qua declarat

Deum
Quo
non

dicere

alium

,

non

deitate
18.

more

gentilium.
et

solo

sensu Scriptura,
et vers. 22.

ut

Isaiee 45. ^.

Ego Dominus,
est

est alius,

Ego Deus,
alium,

et

non

alius,

et
,

similibus locis negat esse
deitate.

Deum

sciHcet

natura, essentia

Prseterquam

quod no-

men
Filio,

DEUS
natura,

ilUs locis

supponit pro tota Trinitate, et Deo Patre,
:

et Spiritu

Sancto

in

qua suppositione Deum esse alium,
Deus tunc pro
solo

sive

sive

persona nefas est dicere. At cum Filius dicitur
a

esse

Deus

alius

Patre,
dicitur

Filio

supponit;
loco

quemadmodum cum

Deus generat Deum, priore

pro

solo Patre, posteriore pro solo Filio

nomen Dei
foret

sumitur.

Cum
esse
foret

igitur

dimissa a Verbo

humanitas

suppositum
,

,

et

persona a seipsa in
alius,
et

Verbo subsistente diversa

recte

diceretur

non idem homo, nec idem

JESUS

licet

natura

eadem.

ET PERSONA. CAP. XXIV.

127

r
GAPUT XXIV.
Declaratur fides
et

substantia mysterii

Incarnationis

ahsque distinctione reali suppositi a natura.
i.

Etsi Dominicae Incarnationis declaratio ad tractatum de Dihypostasi
hic

vina
nobis

incarnata

proprie

pertineat

,

de
,

ea

nihilominus
plerique
in

necessario

dicendum aliquid
et

est

quod

opinionem

de

reali

modali

distinctione

hypostasis

a

natura

descenderint, falsa hac persuasione inducti, quod aliter mysterium
Incarnationis
declarari
,

vel simpliciter

fieri

,

vel

saltem

non

ita

commode
ex

et defendi

posse existiment.

animis scrupulum detrahendum,
tota

Ad hunc quam commode
reali
,

igitur
fiat, et

eornm

explicetur

Incarnationis

ratio,

sine

ulla

vel

modali

distinctione
divini-

hypostasis a natura,
tatis

per solam additionem, ac

unionem
est.

cum humanitate, paucis nunc ostendendum
De substantia
3.

2.

igitur

ineffabilis

,

et

,

ut

ait

Apostolus

ad

In

quo

Ephes.

a

sgeculis

absconditi

mysterii,

quo Verbum

caro fac-

mysterium
iDcarnationis.

tremenda ejus, ut loquuntur SS. Patres, oeconomia, hoc habet fides catholica in symbolo Athanasii potissimum exet Deus est pressa quod Dominus noster Jesus Christus

tum

est, et

,

,

,

homo
in

idemque non duo, (est enim synodo generali Ephesina,) sed unus, non unitate essentise; estque perfectus Deus, et perquia duse sunt in eo naturse
:
,

hsec hseresis Nestorii

damnata

homo; tum quia neque conversione carnis in divinitatem, enim divina natura prorsus (est aut divinitatis in carnem immutabilis, atque adeo inconvertibilis in aliud,) neque confufectus
,

sione substantise divinse et liumanse
(hic

,

una

tertia

natura

fieri

potest

enim

fuit
;

error Eutychetis damnatus in synodo generali Chal,

cedonensi)

sed est unus unitate personee divincs

per assumptionem
divinse
,

humanitatis
aeternge
,

a

Dei

Filio
,

in

unitatem
,

suee

personae
,

ac

et

per veram

realem
Verbi

substantialem
divini

et a nobis
,

incomsine

prehensibilem

unionem

cum humanitate

illi

confusione conjuncta, et ab eo sine separatione distincta. Itaque

128

LIB.

DE HYPOSTASI

Ecclesise catholicse fides est,
est

quod
,

in

Christo

Domino una tantum

persona, eaque,

non humana

neque composita ex humana
et

natura et divina, ut, contra SS. Patrum

omnium antiquorum
et

theologorum consensum, quidam recentiores theologi existimant,
quos
refellemus

suo

loco

;

sed

ipsa

simplex
et

eeterna

Verbi

divini persona,

tota est Christi

persona,

non aUa. Hsec autem

veritas,
realis

et doctrina fidei, sine

exclusione ulKus formsB, aut modi

ab
et

humanitate

,

posita

tantum

distinctione

rationis

inter

naturam
tionem

hypostasim, atque adeo per solam unionem
Verbi
divini

et addi-

personee

ad

substantiam

nafurse

humanse,

rectissime intelhgitur, et faciUime explicatur.
Ostenditur
in Christo

4. Ac IN PRiMis quod in Christo non

sit

persona humana ex eo

non esse

manifeste demonstratur. Hypostasis et persona

humana,
;

est natura
,

personam

humana
tas

singularis
sola

,

individua

,

et

incommunicabilis

vel

humani-

humaDam.

per se,
;

et

separata ab

omni

alia

substantia
et

prsesertim

digniore

vel

est natura

humana

prout est tota

integra

rei

substantia,
stantiale.

ejusque, ut loquuntur,

ultimum complementum subsingularis et individua, ut

At Christi humanitas,

licet sit

singulare opponitur universali, tamen non est substantia separata,

individua et incommunicabilis
proprise
,

,

ut postulat adsequata ratio hypostasis

cum

sit

reahter, intime et substantialiter,

modo quodam
divino

a nobis

incomprehensibili

unita et

communicata Verbo
quo

ejusque personse ac substantiae longe dignissimee. Neque est substantia tota,

integra,

et

ultimum ejus

in

est

complementum
a quo, et ipsa,

substantiale
et Christus

,

cum

preeter

eam
,

sit

Verbum divinum

totus

ulterius

imo
est,

infinite

substantialiter

completur.

Igitur in Christo nullo

modo

vel potest esse persona luimana,

nec persona Christi est, aut
In Cliristo

dici potest

persona humana.
alia sit,

5.

QuoD autem persona
et

Christi
et

non

quam simplex

per-

noD alia
est

persona
Verbi.

sona Verbi,

fides docet,
,

ex eo

evidenter ostenditur, quod

quam

sola persona Verbi divini
Christi
,

summa
,

et tota perfectio substantialis est
,

eo quod

sit

infmita

sicut et natura divina
includit.
et

quam

in

sua

propria ratione essentialiter

Persona enim Verbi

divini

ahud

nihil

esl,

quam natura

substantia divina proprietate per,

sonah,

id

est

relatione fiHationis
in Christo
,

a Patre distincta.

persona Verbi

quia est infmite perfecta,

Cum igitur omnemque entis
summe
tota

nobilitatem et plenitudinem continet,
sione
substantialiter augeri,

nulhus naturse creatse accesperfici
illa

magisque Ergo

possit;

et perfecta est Christi substantia.

sola est ejus hypostasis.

ET PERSONA. CAP. XXIV.
G.

129
polentia, felicitaLe
et

Deinde Deus, ut sapientia,
perfecLionibus;
nihil
sic

sancliLale,
est

aliisqiie

substantia

opLimus

jnaximus.

Optimo auLem
sonfle divinai

melius, eL

subsLantia optima,
poLest; quia ad
,

maximo niiiil esL majus. Jgitur permaxima nuliius acccssione major
,

meliorve
sicut

lleri

personam Verbi
nihil

se habcL humanitas,
et
2.

punctum ad lineam
inquit S.

quam
in
3.

auget
q.

extendit.
art.
3.

Boniim
l.

S.

Thomas.

creatiim,

Thomas
non

Sent.

ad

se

Humanitas
sicui riuncium

habet ad increatum, Siciit pimctum ad lineam. Unde sicut punc-

tum additum
culditum
ifi

linese

facit

majus;

ita

nullum bonum creatum
q.

adlineam.

perso?ia
1.

bono increato facit melius. Et
Sicut incarnatio ,
ita

de unione

Verbi

art.

ad

9.

inquit, nihil bonitatis adjicit
diligibilitatis.

ad personam divinam;
persona
Verbi
quse

nihil ei adjicit
est

Unde

Verbi

incarnati
licet

non
sit

plus diligenda,

quam persona

simpliciter;

secundum aliam rationem diVujenda,
Verbi comprehenditur.
1.

tamen
ille.

ratio sub

universali bonitate
q. 5.

Htec
q.

Idem docet
partis,

de malo

art.

ad

4.

Legatur
totus

art. 3. fuit

52.

3.
,

ubi

explicat
,

quomodo

Christus
,

in

sepulchro

totus
erat.
si

in

inferno

et totus

ubique

quia

totus

ejus

persona
7.

ibi

Et certe

tres

Personee Divinse simul sumptoe, non sunt

Tres Personse

perfectiores una,

nec una tribus, ut docet Augustinus Epistola 66.
et
lib.

simulnonsunt
perfectiores

ad

Maximum medicum,
plus aliquid sunt duge,

6.

de Trinitate
res

c.

10

\

In rebus

una.

corporeis, inquit, rion
et

tantum

est

una, quantum
Cseterum
i?i

tres
illa

simul ,

Augustinus.

quam una
et

res.

su?nma

t?'initate

ta?itum est u?ia, cpia^itum

tres

simul, nec plus aliquid
Ita
et

sunt
su?it
lib.

duse ,
in
15.

quam ima,
3.

in in

se

infmitx simt.
et

si?ujulae

si?igulis ,

et si?igulae

omnibus ,

u?mm

omnia.

Et

cap.

Claimm
Filio

est,

inquit,

in substantia veritatis,

non

solum Patrem

no?i

esse

majorem , sed nec ambos simul
Sa?ictum,
et

aliquid lyiajus esse,

quam solum Spiritum
majus
esse

quoslibet

duos

i?i

eade?n

Trinitate,

aliquid.^
esse

o?n?ies,

quam
Multo
creatse

si?igulos

si??ml,

tres

majus

quam u?mm, aliquid, quam
ullius
in

aut
si?i-

gulos.
stantise

minus
fiet

persona ulla divina adjectione
perfectior.

sub-

Igitur

persona

Verbi

Christo

Domino semper
substantialis
;

est,

et se liabet,

ut tota et integra ejus perfectio

ergo ejus hypostasis et persona.

8. Quare persona Christi non est alia,

quam persona
post
et

Verbi

:

hocque
differL,

solum ante

Incarnationem

a

seipsa

IncarnaLionem

quod ante

erat

solum hypostasis naturse divinoe,

persona
9

130
solius Verbi; post
stasis,

LIB.

DE HYPOSTASI
et

Incarnationem vero est persona Christi,
divinee naturse,

hypoper

non tantum

sed etiam

humanse,

illius

identitatem, hujus per unionem, et conjunctionem substantialem

Ad

Incarnationis igitur substantiam, et perficiendam
et recte

,

et intelligen-

dam,

explicandam,

nihil

opus

est distinctione

reaH, vel

modali hypostasis a natura, nec exclusione ullius modi, aut formae
realis

ab humanitate

Christi.

GAPUT XXV.
Prcedicta
declaratio
aiictoritate
f

SS. Patrum, Doctotheologicis

rum

scholasticorum

et

rationibus

com-

probatur.
1. Incarnationis mysterium,
tres

eo

quo diximus modo, SS. Paest
;

semper

intellexisse

manifestum

tum ex

iis

locis

,

in quibus

diserte asserunt Christum aliis

hominibus per omnia similem esse

excepto

peccato,

aut

in

humanitate Christi

non esse personam
indivisionem ab
nullius

Immanam
eo
,

propter ejus unionem
postea

cum Verbo, seu
29.
et

quee

referemus,

cap.

30;

tum quod

unquam modi, aut formse ab humanitate Christi exulantis. mentionem faciant; tum etiam cum docent, quod in Christo humanitas,
est veluti

qusedam pars

illius

,

supponentes
,

scilicet

rationem totius habere

esse de quidditate hypostasis proprise
Theodorus

ac

Verbum

in Christo

rationem
Qg^pjgg

totius.
2.

Quod diserte habet Theodorus Abucara Episcopus
:

Abucara.
jjg^i^

contra Acephalos disp. 39

Quia pars Christi
est

est

Pascksius.

assumptum corpus animatum, idcirco hypostaticum. Et Paschasius Romanoe
nalis
lib.

non

hypostasis,

sed

Ecclesiee

diaconus
cap.

cardi4.

2.

de

Spiritu Sancto
et

contra

Macedonium
est,

Dei

quidem, inquit,
persona.

hominis duplex substantia
servi

sed tamen una
,

Quamobrem? Quia formam
minoris
superioris

accipiens

famulo
majoris
ac
sic

Deus

jungitur,
et

humilitas

intra

reverentiam
consumitur,

absconditur,

lumine

exinaniti

proprietatem personse humanitas, divinitate obumbrante , vel eminente,

non

obtinet.

ET PERSONA. CAP. XXV.
2.

131

Eadem etiam mens et sententia fuit thcologorum ct scholaslicorum omnium, qui hypostasim ratione tantum a natura distingunt, quos retulimus supra cap. G. Duorum taiituni vcrba rcfcrarn
;

nempe Hugonis a

S. Victore,

et S.

Thomte.
7.

lile

igitur

tomo

3.
^S.

nugo
Viciore.

Apologioe de Verbo Incarnato quaist.

hasc habet. Dicet aliquis,

nonnc homo assumpius persona
Solutio.

csset, si
et

non

esset unitus

Verbo?

Esset

quidcm persona,

haberet

suam personantiam
id

ex sua rationalitate. Nu?ic vero cx quo totus splendor divinitatis
sc
est,

infudit

lucernse

humanitatis, minus lumen cedit majori,
trahit

suam pcrsonantiam ex Verbo, ct dicitur, et cst persona una cum illo ex eadem personantia , quam habuit Verbum ab eeterno. IJnaqussque creatura rationalis ex hoc
dicitur jicrsona

homo assumptus

quod habet
est

excellentius

.

Quia crgo splcndor

di-

vinitatis incomparabiliter excellcntior est lucerjia
rito

humanitatis, me-

ex co

homo
intuere

persona. Unde scriptum

est;

natura naturam
cst.

non consumit, sed pcrsona personam, quia nomen juris
diligcnter
lector,
et

Hsec
in

intelligcs

,

quare homo

dicatur

personam , non

i?i

naturcmi assumptus, et quare Vc?'bum dicatur

assumpsisse naturam, no?i perso?ia?n. Ideo e?iim
est in

homo assumptus
Verbum.
,

perso?ia?n divinam, quia pa?'ticeps factus est luminis divini,

ut per

ipsum ab omnibus discerneretur
licet

sicut

No?i

i?i

?iaturam,

divi?ia
i?i

pcrso?ia sit ?iatura divina

quia hoc esset

mutari

et

converti

eam.

Vc?'bum vcro ideo ?iaturam hominis,
licet

non personam assumpsit,
so?ia,

id

quod

est

assumptum

sit

perex
eo

quia
est

?io?%

trahit personalitatem ,

vel p^ersonantiam ,

quod
tura
in
?ion

assu?nptu?ii ,

habe?is multo dig?iiorcm p^ersonam
?iocte

ex na,

divi?iiiatis .

Sicut lampas in

dicitur

lumen
lume?i;

ecclesise

Nota
'

die

vero

solis

majore sple?idore
ecclesise
,

superve?iie?ite ,
solis

jam lampa^ ^™
sic

'"^"^'

"

dicitur

lumen

sed potius

homo
est
i?i

pe?^sona
?m?ic
,

quidem

esset

ex sua rationalitate ,

si ?ion esset

assumptus;
id

ut

jam
,
.

dictu?n, ex eo
est perso?ia.

quod
?io?i

i?i

ea dig?iius

est,

lumine

divi?io

Qui

videt hoc , quserat a Domi?io
est

i?itellectum
i?i

Et ibidem q.

10.

Dicimus quod ho?no assumptus
no?i assumpsit perso?iam

perso?ia?7i Verbi, sed
?io?i

Verbum

hominis;

quia

superior ab inferiori , sed i?iferior a superiori persona

dicitur.

3. Divus Thomas autem idem locis plurimis docet, ut
a. 2.

3. p.

q. 4.

S.

Thomas.

ad

2.

Quem locum

propter ejus evidentiam bis jam recitavi-

mus. Dice?idum quod

iiaturse assumpjtae ?io?i deest

propria perso?ia-

132
litas

LIB.

DB HYPOSTASI

propter defectum alicujm , quod ad perfectionem humanae nased 'propter additionem alicujus, quod est supra

turse ptertineat;
Cajetani
cavillatio.

humanam naturam, quod est
g^^gQ expressi

unio ad divinam personam. Cujus

loci

vim,

et

robur Cajetanus ibidem conatur infringere

dicendo
tatis in

:

Sanctwn Thomam supponere defectum propriae personaliet

humanitate assumpta,

non dicere simpliciter nihil

deficere;

sed nihil deficere spectans ad perfectionem naturee, ut distinguitur

contra hypostasim.

4.
Refellitur.

At

ictus vehementiam his verbis Cajetanus nec retundit, nec

dechnat, neque impedit quo minus sua de mente S. Thomee opinio

hac auctoritate prorsus dejiciatur. Esto enim, supponat S. Doctor

ab

humanitate personahtatem propriam abesse,
velle id heri per

indene

sequitur
distinctge

eum

modi, aut ulhus formce ab ea re

absentiam?

An non, et nos omnes, idem supponimus? cum hoc sit de
et

qui de hac materia disputamus,
fide.

Et hujus absentiee

modum
propter

causam quserimus? Omnis autem

qusestio,

quomodo

et

quid de re aliqua, rem esse necessario preesupponit.

Nemo tamen

propterea dixerit

,

nos existimare abesse ab liumanitate Christi forilla

mam ahquam ab
Deinde
S.

ea re distinctam, aut hoc ex

suppositione sequi.
Christi

Thomas abesse personahtatem ab humanitate
utique re distinctse ab humanitate.
utitur, Qusestione

non supponit tantum,
ahcujus perfeotionis
verbis in hunc
,

sed diserte negat abesse propter defectum

Nam

iisdem

sensum

de unione Verbi

a. 5. in

corp. In Christo, inquit,

secundum humanam naturam

est creata

potentia mluntatis, sicut et intellectus creatus;

cum

ei

nihil desit

eorum, qu3e pertinent ad perfectionem humanse naturse.

Pr^terea non solum negat abesse
unionis ad
abesse.

propter defectum, etc; sed

affirmat expresse abesse propter additionem ahcujus positivi,

nempe

Verbum

:

quo aperte

significat

nullam formam realem

Ahoqui debuisset dicere personalitatem humanam abesse
,

ab humanitate propter defectum ahcujus formse
fectionis

aut modi, et per-

ab ea de re

distinctse.
,

PosTREMO, loquatur de natura
stasi,

ut

contradistinguitur ab hypointer

qua ratione potest inde cohigere Cajetanus realem
et

utramque distinctionem ? Numquid
raur,

nos etiam de natura loqui,

ut contradistinguitur ab

hypostasi et personahtate
Igitur
nihil

quando

dicimus eas ratione tantum distingui?

ad S. Thomse

mentem

affert

Cajetanus

,

nihil

ad

suae opinionis

defensionem contra

tam expressum testimonium.

ET PERSONA. CAP. XXY.

1,33

5. SuNT prGP.ierea iiiriLimcra alia cjusdem S. hoctoris lcslimonia,

quibus disertis verbis

affirraat,

humaniiatem
Verbo,

rihristi

non csse perso-

nam humanam
separatim
in corpore, et

proecise, quia est unita

et

quia non per se ac

existit, ut 3. p. q. 2. a. 2.

ad

3. ct a. 5. 2.

ad

i

.

q. 16. a. 12.

ad

2. q.

de potentia

art.

ad 7. ci 13. ct art. 4.
9.

in corpore,

4.

contra Gentes cap. 49. ad 9. ct 10. quodl.
art. 1.

q. 2.

I

art.

1.

q.

de unione Verbi
:

et art. 2.

in

corp. ct ad 3. et
cst

ad 10. Ubi hfec habet

Hnmana

natura quamdiu

Verbo unita,
vel

quia non secundum se

existit,

non habet proprium suppositum
Verbi.

hypostasim, preetcr

personam

Sed

si

separaretur a

Vcrbo,

habcret non solum proprium suppositum, scd etiam propriam personalitatem
,

quia

jam per

se existeret

:

sicut ctiam
ct

pars continui,
in actu; scd

quamdiu
solum

cst indivisa

a toto ,

est in p>otcntia,

non

facta divisione.

Eadem habet ad
5.

14. et 17. et in 3.

sentent.

dist. 6. q. 1. art. 2.

ad

Ex

hoc ipso

,

inquit, cpiod

compositum ex

anima
Undc

et corporc non adjungitur alteri subsistenti in natura com-

posita, sequitur
si

Christus

quod conjunctum sit homo id est persona hominis. humanam naturam, cjuam assumpsit , deponeret
,

cx hoc ipso cssct
dist. S.

homo

illud
3.

conjunctum ex duabus

substantiis. Et

q.

3. art. 3.

ad

Separatio , inquit, dat utrique partium

totalitatem, et in continuo dat utriquc csse in actu.

Undc supposito
ille

quod hominem Christus dcponeret ,
natura rationali,
6. PosTREMO
et

subsisteret

homo

per

sc in

ex hoc ipso accipcret rationem personae.
auctoritatibus
tres

preedictis

non leves rationes
i. Raiio.

adjungi possunt. Prima est, gratia habitualis, et csetera alia dona
supernaturalia
,

ita

perficiunt
,

naturam,

et

ad statum,
,

et

ordinem
,

supernaturalem elevant

ut nihil

eam

leedant

nullam formam

aut

modum

realem ab ea ejiciant; igitur multo magis

id efficiet increata
lib.

unionis hypostaticse gratia. Recte enim Leontius Byzantinus

2.

Leoniius
y^'"i'^°^-

contra Nestorium, et Eutychetem

:

Quse supra naturam sunt , non
potius deducunt , et

interimunt,

qux sunt sccundum naturam; sed

impellunt ,

ut et ea, quse secundum naturam sunt , possimus. Et

paulo post. Considera milii carncm Domini , salvis naturse legibus
post unioncm supra naturam admirabilem , etiam ea, quse supra

naturam sunt ,
7.

recipere.
ratio est.

Secunda

Eadem

gratia habitualis, quee in aliis liomi-

2. Ratio.

nibus fundamentum est

filiationis adoptivse,

eam

in

Chrislo amittit,

absque eo quod

illi

quicquam reale pereat,

et propter

solam

filia-

tionem naturalem, quam Christo gratia unionis hypostaticce

tribuit.

134

LIB.

DE HYPOSTASI absque

Igitur humanitate Cliristi hypostasis propria abesse poterit

exclusione ulhus formse, aut modi reahs
3. Ratio.

illi

naturahs.
facile

8. Tertia. Quia hac Incarnationis declaratione

intelhgitur

quomodo,

sine ullo

novo miraculo, dsemonem
,

latuerit.

Ut enim

baculum bipedalem uno tantum pede coloratum
esse, et alteri

non

nisi

pedalem
alter, ut

pedah eequalem visus
sit

judicarit,

quod pes

pote colore privatus, non

intra latitudinem objecti visibihs; ita

unio Verbi Divini ad humanitatem,
Incarnatio

ambitum
boni
,

objecti naturahs intehectus

cum supernaturahs sit, et eam Angeh, angehci
,

extra
sive

ut Daemoues
laluerit.

sive

mah

,

nuha

ingenii perspicacitate naturah poterant co-

gnoscere, sed Christum
aspiciebant.

hominem
et

alhs hominibus prorsus similem

Quod
in

si

hypostasis
,

personahtas creata, est modus

a natura re distinctus
nitate Christi
,

cum hunc non viderent dsemones in humaeam facile suspicionem venissent vel Deum miraihum eis tegere vel abesse ab humanitate Christi culo quodam propter ejus unionem cum aliqua persona divina. Ahter enim, ex
,

,

,

doctrina modistarum, abesse non potest.

9.
Qusestio.

sit,

Qu^RAT quispiam quo sensu hoc, et prEecedenti capite dictum quod Verbum Divinum est tota Christi substantia, cum in eo
sit

prseterea

natura et substantia humana.
Si

Respondeo.
Responsio.

per totam intehigat

excludi a Christo
est
,

omnem
tota
et

aham substantiam, hoc sensu Verbum Divinum non
integra Christi substantia
;

si

vero per

totam intehigat

summe

perfectam

et

integram

rei

substantiam, hoc
:

modo Verbum Divinum
fit

est tota et integra Christi substantia

quia per humanitatem adjunChristus

ctam,

neque ipsum Verbum
et perfectus;

,

neque

substantiahter

magis totus
perfectio in

quemadmodum
ei

linea est tota extensio et

longum
major.

,

hcet

insit

punctum eam terminans, quod

iho non

fiat

ET PERSONA. CAP. XXVI.

135

CAPUT XXVI.
S,

THOM^
siti

amplior, lectuque dignissima mysterii In-

carnationis declaratio, sine reali hypostasis , et suppo-

a natura distinctione
substantia,

De Incarnationis
tor locis
catis,

quod paucis complexus
uberius

est S.

Doc-

a nobis capite

prgecedenti partim recitatis, partim indi-

id
2.

ab

eo

multo

plenius

et

expositum est
cap.

Opus-

culo

quod

est

compendium

suse

theologiae

211.

Quem
ne

locum, propter insignem,
theologo

quam

continet,

doctrinam, et quod a
tractante,

nemine, etiam Thomista
citetur,

hanc

materiam

quidem

a paucis ubi est legatur, ac etiam ut appareat ex

quo fonte hauserimus,

quoque Doctore

potissimum didicerimus,

quse hoc tractatu continentur, integrum hic tibi transcribimus. Sic
igitur habet.

OPORTET
Dei
et

dicere ,

quod

in Christo

non solum
et

sit

una persona

hominis, sed etiam

unum

suppositum ,

una hypostasis ; nahaec

tura autem non una, sed duse.

AD

cujus enidentiam considerare oportet ,

quod

nomina, per-

Suppositum
^'^it

sona, hypostasis, et suppositum , integrum

quoddam

designant.

Non

rationem

oiim potest

dici,

quocl

manus , aut
,

caro, aut qusecumque aliarum

etintegri.

partium

sit persona

quod

est hic

aut suppositum ; sed hoc totum , vel hypostasis homo. Ea vero 7iomina, quse sunt communia individuis
et

suhstantiarum
et
toti,

accidentium , ut individuum,

et singulare,

possunt,

et

partibus aptari.
scilicet ,

Nam

partes

cum

accidentibus aliquid

habent
licet

commune ,

quod nonperse

existunt, sed aliis insunt,

secundum
non

modum

diversum. Potest igitur dici quod
vel singulare

Sortis et Platonis est
licet
sit

quoddam individuum,
ulterius,

manus quoddam ;

hypostasis , vel suppositum, vel persona.

EST etiam
alio,

considerandum

quod aliquorum conjunctioper

se considerata ,

quandoque quidem

facit aliquod integrum, quae in
Nota.

propter additionem alterius, non constituit aliquod integrum;

sicut in lapide

commixtio cpiatuor elementorum facit aliquod

inte-

136

LIB.
illud,

DE HYPOSTASI

grum. Unde
dici

quod

est

ex elementis constitutum in lapide, potest
est hic lapis;

suppositum vel hypostasis, quod

non autem per-

sona^ quia non est

hypostasis naturse rationalis. Compositio autem

elementorum in animali, non constituit aliquod integrum; sed constituitpartem,
scilicet

corpus

,

quia necesse

est

aliquid aliiid advenii^e

ad completionem animalis, scilicet animam. Unde compositio elementorum in animali non constituit suppositwn , vel hypostasim. Sed hoc animal totum, est hypostasis vel suppositum. Nec tamen propter
hoc minus
est efficax in

animali elementorum compositio ,

quam

in

Ubi unionis
veisubsistentice

ad rem nobiliorem. ALIIS HOMINIBUS UNIO ANIMJE ET CORSIC IGITUR IN
lapide; sed multo amplius, quia est ordinata

modusanatura
redistinctus?

pQjng CONSTITUIT HYPOSTASIM ET SUPPOSITUM, QUIA ^ ALIUD EST PRjETER HjEC DUO. In Domhio autem NIHIL JESU CHRISTO prseter animam et corpus advenit tertia substantia, scilicet divinitas. Non ergo est seorsum suppositum vel hypos-''-''

tasis, sicut

nec persona, id quod est ex corpore et

anima

consti-

tutum

;

sed suppositum, hijpostasis , vel persona est id quod constat

ex tribus substantiis,

corpore

scilicet

,

et

anima ,

et divinitate.

Et
Aiiomodo
animaadvenit
fiuam divinitas

sic

in Christo
et

,

sicut est

una tantum persona;

ita

unum

sup-

positum,

una

hypostasis.

ALIA autem
^^^^

ratione advenit

anima corpori ,

et

divinitas utri-

in^Cliristo.

anima advenit corpori , ut forma ejus existens : unde ex his duobus constituitur una natura, quse dicitur humana natura. Divinitas autem non advenit animx et corpori per modum formse,
neque per
fectionis.

Nam

modum partis. Hoc

enim

est contra
et

rationem divinee per-

Unde ex una natura , sed ipsa natura divina
divinitate, et

anima,

corpore, non constituitur
seipsa

in

integra,

et

pura

existens

,

sibi

quodam modo
ex anima et

nam naturam
Incaraationis

humacorpore constitutam assumpsit. Quod
incomprehensibili
et ineffabili

ex infinita virtute ejus processit.

Videmus enim quod quanto

ali-

estinJnabUis

^^^^^ agens est majoris virtutis, tanto magis sibi applicat aliquod

instrumentum ad aliquod opus perficiendum. Sicut igitur virtus
divina, propter sui infinitatem
ita
,

est infinita

,

et i^icomprehensibilis

modus quo sibi univit humanam naturam Christus , quasi organum quoddam ad humands salutis effectum, est nobis ineffabilis, et excellens omnem aliam unionem Dei ad creaturam.
Gur
et

liyposlasis

persoua

ET quia
et

^^

...... jam
,

sicut

diximus, persona, hypostasis,
si

7

x

^

et

suppositum
est, utpa?'s,

in cijnsto

designant aliquod integrum,

divina natura in Christo

exparteVerbi.

non ut aliquid integrum,

sicut

anima

in compositione hominis;

ET PERSONA. CAP. XXVI.
utia persona

137
divi-

Christi

non

se teneret

tantum ex parte naturx
tribus, sicut et

nx, sed esset
,

HOMINE PERSONA HYPOSTASIS, ET SUPPOSITUM EST QUOD EX ANIMA ET CORPORE CONSTITUITUR. Sed cjuia divina natura
quoddam constitutum ex

IN

est

aliquid integrum, quod sibi assumpsit per
se

quamdam
Anima

ineffabilem
divinee

i

unionem humanam naturam , persona
naturse^ et similiter hypostasis
,

tenet ex parte

et

suppositum.
jjersonge

vero et corsit

pus trahuntur ad personalitatem
Filii

divinse , ut
et

persona

Dei; sicut etiam persona

Filii

hominis,

hypostasis, et sup-

positum.

POTEST
niri.

autem hujusmodi exemplum aliquale
et

in creaturis inveeis

Exemplo
accidenlis
oslendit qiio-

Subjectum enim
;

accidens non sic uniuntur, ut ex

aliquod

tertium constituatur

sed est integrum

quoddam, quod

est

persona,

modo
sit

tota

ptrsonalitas

hypostasis et suppositum. Accidens

autem trahitur ad personalitaet albi, et similiter

a Verbo.

tem

subjecti, ut si

persona eadem hominis

eadem

hypostasis, et idem suppositum. Sicigitur,

secundum similitudinem
filii

quamdam,

persona, hypostasis ,

et

suppositum

Dei estpersona,
,

hypostasis, et suppositum

humanse naturae in

Christo.

Unde quidam
,

propter hujusmodi similitudinem dicere prxsumpserunt

quod hu-

mana natura

in Christo degenerat in accidens, et

quod

accidentaliter

Dei fdio uniretur, veritatem a similitudine non discernentes. Patet
igitur ex praemissis

quod

in Christo

non

est alia

persona,

?iisi

mterna,

quse est persona

filii

Dei, nec alia hijpostasis, aut suppositum. Unde
Christo, importatur suppositum

cum

dicitur, hic

homo, demonstrato

seternum.

NEC
Christo,

tamen propter hoc sequivoce
et

dicitur hoc

nomen, homo , de
et

Homo
de Christo
de aliis
dicitur

de

aliis

hominibus. jEquivocatio enim non attenditur
suppositionis
,

secundum diversitatem
significationis.

sed secundum diversitatem
et

Nomen autem

imivoce.

hominis attributum Petro,

Christo

idem
qilia

significat, scilicet

naturam humanam; sed non idem supponit,
filii

hic supponit
.

suppositum setermmi

Dei ,

ibi

autem sup-

positiAm creatum

QUIA
est
est

vero de unoquoque supposito alicujus naturse possunt dici
illi

Idiomatum
communicatio
ex unitate
suppositi
oritur.

ea quss competunt

naturse, cujus est suppositum, idem
et divinse

autem

suppositum in Christo humanse

naturse; manifestum
sive

quod de hoc supposito utriusque naturse ,
significans

supponatur per
significans
et

nomen

humanam naturam,
,

aut per

nomen

divinam naturam

aut personam

,

possimt dici

hidifferenter ,
si

quse sunt divinse, et quse sunt

humanse naturse , ut puta,

dicamus

138

LIB.

DE HYPOSTASI
et

quod
gine
:

Filius

Dei

est seternus,

quod

Filius Dei est natus de Virest

et similiter dicere

possumus , quod hic homo

Deus,

et

creavit stellas, et est natus, mortuus , et sepultus.

Quod autem

prae-

dicatur de aliquo supposito, praedicatur de eo secundum aliquam formam, vel materiam, sicut Sortes est albus secundum albedinem,
et est rationalis

secundum animam. Dictum

est

autem supra, quod

in Christo sunt

dux

naturse,

etunum

suppositum. Si ergo referatur

ad suppositum, indifferenter sunt praedicanda de Christo humana et divina. Est tamen discernendum secundum quid utrumque dicatur; quia divina dicuntur de Christo, secwidum divinam naturam

humana

vero secundum

humanam. Hactenus

S.

Thomas. In quo

discursu diserte continentur quatuor,

aut quinque a nobis in hoc

opere fusius explicata.

Primum.

Quod hypostasis
et

et

suppositum

in

sua ratione claudit

rationem totius

integri.

Secundum.
Tertium.

Quod ejusmodi Quod hypostasis
et

hypostasis

integritas,

et

totalitas

sola additione tolli,

et perire potest.

aliud nihil est,

quam

ipsa

cujusque
rei

rei substantia singularis,

per se, seu ut est tota et integra

substantia.

QuARTUM. Quod hypostasis
se ex parte Verbi; quia
totius,

Christi

est

simplex

,

et

tota

tenet

solum Verbum

in Christo habet

rationem
Divinse

summeque

perfectee substantise, propter infinitam
,

naturse

perfectionem
sibi

qu9B

multominus
perficitur,

in

ratione

substantise

a

natura humana
in

conjuncta

quam

substantia creata

ratione

substantise perficiatur

ab

accidente,

aut linea

in

ra-

tione longitudinis a puncto.

QuiNTUM.

Abesse ab humanitate Christi hypostasim

propriam,
ea, nulla
,

propter solam additionem et conjunctionem Verbi
abjecta,
vel exclusa

cum

forma reah, modo re

distincto

aut

ulla

ejus particula, ut plenius et uberius a nobis postea ex Scriptura,
Conciliis,
Cajetanus.

et

Sanctis Patribus

demonstrabitur.
et

ViDEAT nunc Cajetanus quam vere,
trinae

quam conformiter docad dubium primum.
^

S.

Thomee

scripserit 3.

p. q. 2.

art. 2.

ISon esse intelligibile

naturam

sive

angelicam

sive

compositum ex
si

materia

et

forma a persona divina assumptibilem
manifestum
est.

esse,

supposi-

tum

et

natura sunt omnino idem secundum rem. Hoc enim falsum

esse ex dictis

Imo vero ostendemus
,

infra cap. 33.

incarnationem esse impossibilem

si

suppositum re

differt a natura.

ET PERSONA. CAP. XXVII.

139

GAPUT XXVII.
Idem iterum, ab eodem, eodem modo
Ut quam
culo 3.

alihi declaratur.

certa et constans htec Incarnationis exponendsc ratio

S. Doctori fuerit

Lector inteliigat,
Grgecos
et

cum eadem ferme habeat Opuscapite

contra

Armenos

6;

placet

illa

etiam
igi-

hic referre iisdem de causis, quibus superiora retulimus. Sic

tur habet.

CUM
sic

autem dicimus Deiim Jwminem
esse
,

fieri ,

accipiendum

ut Deus convertatur in

nemo existimet hoc hominem, sicut aer fit
est
.

Undehabeat

^^^ pQ^u
naiurce creatae.

ignis ,

cum

in

ignem convertitur. Immutabilis

enim Dei natura,
Spiritualis
ei

corporea autem sunt quee invicem convertuntur

autem
aliqua-

natura in naturam corpoream non convertitur. Sed potest
liter

uniri propjter efficaciam suas virtutis, sicut

anima unitur

corpori.

Et

licet

humana natura
a

ex anima constet

et

corpore, [anima autem
tame?i creatura spi-

non corporea, sed
ritualis deficit

spiritualis

naturx

sit o?miis)

si?nplicitate divina

multo amplius
naturse.

quam

corporea

creatura a

simplicitate spiritualis

Sicut ergo spiritualis

?iatura unitur corporiper efficaciam suee vi?'tutis, ita et

Deus potest

imiri ta?n spirituali,

quam

corporali,

et

secu?idum hunc

modum

dicimus

Deum

naturse

humcmse

fidsse unitum.

EST
videntur

esse illud ,

autem attende?idum , quia unumquodque maxime videtur quod i?ive?iitur i?i eo esse p?'i?icipium. 0?n?iia autem atia
ei

quod

est

principium adhserere,

et

ab eo quodammodo

assumi, in qua?itu?n id quod

est principiuyn, aliis utitur

secundum

suam
civili,

dispositio?iem.
i?i

Quod quidem
suam

patet ?ion

solum

i?i

ordmatio?ie

qua

pri?icipes civitatis quasi tota civitas esse vide?itur, et

aliis

utimtur secundum
i?i

dispositio?iem , ut sibi adhserentibus

membris , sed etiam
raliter co?istet

adunatio?ie naturali. Licet e?iim ho?no natu-

ex a?iima et corpore , principalius
,

tamen
et in

videtur

ho??io esse a?ii?na

quam
?io?i

corpus, quod a^iimse adhseret, et quo
.

anima
unione

utitur

ad

operatio?ies ani?nse convenie?ites

Sic ergo

,

Dei ad creaturam

trahitur Deitas

ad humanam naturcmi; sed

himia?ia ?iatura a Deo assumitur, no?i quidem ut convertatur in

140
NOTA.

LIB.

DE HYPOSTASI

ET SUNT QUODAMMODO ANIMA ET CORPUS SIC ASSUMPTA, ANIMA ET CORPUS IPSIUS DEI; SICUT PARTES CORPORIS ASSUMPT^ AB ANIMA, SUNT QUODAMMODO IPSIUS ANIM^ MEMBRA. EST tamen in hoc aliqua differentia attendenda. Nam anima,
Deum,
sed ut Deo adhwreat.
licet sit perfectior

corpore, non tamen totam perfectionem in se pos-

sidet

humanae

naturse.

Unde corpus

sic ei

advenit, ut ex corpore et

anima una compleatur humana natura, cujus quaedam partes sunt anima et corpus. Sed Deus ita est in natura sua perfectus, ut pleDeus non polest
esse pars.

nitudini naturse ipsius nihil adjici possit.

Unde cum natura divina

nonpotest

sic

uniri altera natura, ut ex utraque

una constituatur

natura communis. Sic enim natura divina pars

esset illius natursd

communis, quod repugnat perfectioni
pars imperfecta
est.

divinge naturse.
sic

Nam

hominis
natu-

Deus ergo Dei Verbum
et

humanam

ram

asswnpsit qu3e ex anima constat

corpore,

ut tamen nec

altera transiretin alteram, nec ex

duabus una natura conflaretur;

sed post unionem duee naturae distinctde remanerent quantum ad
proprietates naturarum.

EST

autem rursus considerandum , quod cum

spiritualis

natura

corpori uniatur per spiritualem virtutem, quanto fuerit major virtus
spiritualis naturee, tanto perfectius et firmius sibi

naturam

inferio-

rem

assumit.

Est aiitem virtus Dei hifinita,
arbitrio.

cui

omnis creatura
eis utere-

subjicitur,

etunaquaque utitur pro suo

Nonautem

tur, nisi aliquo

modo per

efficaciam

sux

virtutis uniretur eis.

Tanto

autem

alicui naturse perfectius unitur,

quanto in eo magis suam vir-

tutem exercet. Inter omnes siquidem creaturas virtutem suam exercet

quantum ad hoc, quia omnibus
esse.

esse

largitur,

et

ad proprias
in

operationes movet, et

secundwn hoc, quodam communi modo
Sed
specialiori

omnibus rebus dicitur

quodam modo virtutem

suam exercet in mentibus sanctis, quas non solum in esse conservat, sed etiam eas conet ad operandum movet, sicut alias creaturas vertit ad se cognoscendum , et amandum. Unde etiam sic in sanctis
,

mentibus specialiter dicitur habitare,
esse dicuntur.

et

mentes sanctse Deo
virtutis,

ptlense

Quia ergo secundum quantitatem

quam Deus

exercet in creaturam, magis et

minus

dicitur creaturse u?iiri, patet

quod cum effcacia
Natura
assumpta
est

divinae virtutis

nonpossit, sublimiori
lectus

humano intellectu comprehendi modo Deuspotest creaturse uniri, quam inteldicimus

quaedam
Dei

humanus capere possit.

Filii

natura.

QUODAM ergo incomprehensibili et ineffabili modo

Deum

ET PERSONA. CAP. XXVII.

141

unitum

esse

hiimanse naturse in Christo , non solum per inhahitatio,

nem,

sicut in aliis sanctis
esset

sed

quodam modo

sinrjulari, ita

quod

humana natura

qusedam

Filii

Dei natura , ut Filius Dei, qui
,

ab seterno hahet naturam divinam a Patre
tionem mirahilem haheat

ex tempore per assumpex (jenere nostro
:

humanam naturam

et

sic quxlibet partes humanse naturse ipsius Fiiii Dei dici possunt Deus,

et

quidquid agit , vel patitur quselibet pars naturx humanse in Filio

Dei potest attribui Unigenito Dei Verbo. Unde non inconvenienter
dicimus
et

animam

et

corpus esse

Filii

Dei, sed et oculos,

et

manus,

quod

Filius Dei corporaliter videat per oculi visionem, et audit
et sic

per auris auditum,
co7ivenire possunt.

de

aliis,

quse partibus animse, vel corporis

HUJUS
plum
etiam 7ion

autem admirahilis unionis nullum convenientius exem-

Exemplis
ulcuuque
declaralur.

inveniri potest,

quam

unio corporis

et

animse rationalis. Est

inco?ive?iie?is

exemplum de hoc

q?iod

verbum ?iostrum

i?i

corde manet absconditum,
scripturse.

et se?isibile sit per

assumptionem

vocis et

Sed tame?i

hsec

exempla a prsedicta

unio?iis reprsese?ita-

tio?ie deficiu?it;

sicut et

csetera huma?ia a rebus divinis.
sit pars

Nam

neque

Deitas sic unitur huma?iae naturse, ut
sic

alicujus naturse, ?ieque

unitur huma?ise naturse, ut solum
cordis sig?iificatur per vocem,

sig?iijicetur

per eam, sicut
sic

verbum

aut scripturam , sed
,

ut

veraciter Filius Dei habeat ?iaturam

huma?iam

et

homo

dicatur.

PATET

ergo quod
i?i

?io?i

dici?nus

Deum

u?iitu?n esse naturse coret corporaliu?n
i?i

porese, ut sit vi?'tus

corpore ad modum materialium

vi?'tutum, quia nec i?itellectus animse corpori imitse sic est virtus

co?pore. Multo minus ergo Dei

Verbum, quod

i?ieffabiliter et subli-

miori ?nodo

sibi

?iaturam

humanam
:

asswnpsit.
Filius Dei, et divina?n
Habere
dignioris est
et

PATET

etia?n
et

secimdum prsemissa quod

naturam habet
diversos ?nodos ,
lius

huma?iam

imam ab

seterno ,

aliam ex tempore

prsstantioris.

per assumptionem. Contingit autem ab eodem plura haberi secundum
i?i

quihus ta?ne?i omnibus semper quod

est pri?icipa-

habere dicitur, quod autem minus pri?icipale , haberi. Hahet
ptartes , ut

enim totum midtas
dici?nus e co?iverso

homo , manus
,

et p)edes.

No?i autem

quod ma?ius

vel pedes habeant homine?n.
sicut

Habet

etiam

unum

subjectum multa accide?itia

pomum

colore?n et
,

odorem,

no?i e co?iverso.

Habet etiam homo aliqua

exte?'iora
illis

sicut

possessiones et vestes, no?i e co?iverso. In solis aute?n

quse su?it

partes alicujus tmius essentiales, aliquando aliquid dicitur habere
et habe?'i, ut

anima corpus ,

et

corpus a?iimam. Et similiter in quan-

142

LIB.

DE HYPOSTASI
dicitur vir habere

tum

vir et
et

uxor in matrimonio conjunguntur,
uxor virum.Et

uxorem,

similiter in his quse per relationem
et Filius

uniuntur, sicut dicimus , quod Pater habet Filium ,

Patrem.
corpori,

SI ergo

sic

uniretur Deus humanse naturx, sicut

anima

ut ex his constitueretur

una natura communis ;
et

posset dici

quod
hu-

Deus habet naturam humanam,
Verbum
in Chrislo
est

humana natura habet Deum
Sed quia ex divina
,

sicut

anima habet corpus,

et e converso.

et

habens

ideoque

mana natura non potest constitui una natura propter perfectionem divinse, ut dictum est, et tamen in prdedicta unione principalius est, quod est ex parte Dei, manifeste consequitur quod ex

suppositum.

parte Dei accipi oportet id quod habet naturam

humanam.

Illud

autem quod per aliquam naturam
situm, vel hypostasis naturse

dicitur csse dicitur esse suppo-

illius, sicut

quod habet naturam equi
equinse
,

dicitur esse hypostasis vel suppositum naturse

et

,

si sit

natura

intellectualis , quse habetur, talis hypostasis dicitur
,

persona.

Sicut dicimus Petrum esse personam

quia naturam

humanam

habet , quse

est intellectualis

natura.

CUM ergo

Filius Dei,

Unigenitum Dei Verbum, per assumptiout dictum est, sequitur quod
sit

nem habeat humanam naturam,
hypostasis vel suppositum
,

vel persona

humanse

naturse.

Et cum

ab seterno habeat divinam naturam, non per

modum

compositionis,

sed simplicis identitatis, dicitur etiam hypostasis, vel persona divinse naturse,

secundum tamen quod divina

verbis

humanis exprimi
,

possunt.

Ipsum ergo Unigenitum Dei Verbum
scilicet et

est hypostasis

vel

persona duarum naturarum, divinse
naturis subsistens.
Objectio.

humanse ,

in

duabus

SI quis autem
non
ipsa
sit

objiciat

quod humana natura, etiam
non autem
qusedam
dicitur;

in

Christo

accidens, sed substantia qusedam;
,

universalis,

sed jmrticularis

quse

hypostasis

videtur consequi
sit

quod

humana natura

in Christo hypostasis

prseter hy-

postasim Dei Verbi
Responsio.

et sic in Christo

erunt duse hypostases.

Considerare debet, quisic objicit, quod non omnis substantia particularis, hypostasis dicitur,
liori

sedsolum

illa,

quse ab aliquo principaest

non habetur. Manus enim hominis substantia

qusedam par-

ticularis,

non tamen potest
est

dici hypostasis, nec persona; quia habetur

a principaliori , quod
tot

homo. Alioquin

in quovis

homine

essent

hypostases , vel personse, quot
est

membra

vel partes.

Humana

ergo

natura in Christo non

accidens, sed substantia;

non

universalis,

sed particularis ; nec tanem hypostasis dici potest, quia assumitur

ET PERSONA. CAP. XXVIII.
a principaliorij
licus.
scilicet

143

a Verbo Dei.

Hijec

angelice doclor

Angesola

Ex
scilicet

QuiBUS

non
et

solum

patent quce supra

adnotavimus

additione

unione Divini Verbi cuni humanilate

perfec-

tum

esse Incarnationis

mysterium
;

,

et

hypostasim Christi totam se
ha)c

tenere

ex parte Verbi
:

sed

preeterea

duo

diligenter

no-

tanda

Primum. Humanitatem
singulari
,

Christi,

esse Verbi Divini

modo quodam
eo

quo non

est

Patris,

aut

Spiritus

Sancti,

quod
sit

propter
propria

ineffabilem

ejus

cum Verbo
Divini,

Divino

conjunctionem
corpus
FiUi
,

quoedam natura Verbi
oculi
,

ejusque

anima,
quo-

caput,

manus,
Actiones

pedes,

partesque

omnes,

Dei

dammodo

partes sunt.
,

Secundum.
magis

quee

per

humanitatem

ejusque

partes
et

exercentur, esse peculiariter FiHi Dei actiones et operationes,
illius,

quam

ipsiusmet humanitatis,

aut partium et poten-

tiarum per quas exercentur. Actiones enim sunt suppositorum.

GAPUT XXVIII.
Suhsistentiam
proprie non
1.

humanitatis
suppleri;

Christi

a

Verbo
et

Divino

sed impediri
subsistentioe

excludi.

Ut suam
vulgo

sententiam,

suumque
prsesertim

modum,

et for;

Medinse
'^''^™^"^^'^-

mam,
ita

a natura re et

modaliter

distinctam

adversarii
in

statuant

argumentantur,

Medina

argumento

4.

conclusione 3. ad art. 2. q. 4.
et

3. partis

S. Thomoe.

De

fide est,

Ecclesia, et SS.

Patres Doctoresque theologi communiter train

dunt,

Verbum Divinum
subsistentia
Igitur.
falso
sit

Christo

supplere hypostasim
esse

et

per-

sonalitatem humanas naturse;

hoc autem verum
aut

non potest,
absentia

quin

forma

,

modus

aliquis,

cujus

suppleatur.

2. Itane vero
et

fidei

nomine

novitios

theologos

terrere

,

Responsio.

eos quibus

per setatem, aut
licuit,

aliarum

rerum studium SS. Pa-

trum Kbros versare non
fraudem
et

ementita

eorum
fidei

auctoritate
articulo,

ad

errorem impellere? Quo,

queeso,

quo

144
Scripturse loco habelur,
in
lio

LIB.

DE HYPOSTASI

aut ex

quo

deducitur

Verbum Divinum

Christo hypostasis humaneB absentiam supplere?

A

quo Conci-

id unquam est, vel definitum, vel leviter insinuatum? Nomi-

netur
Innocentius.

qui

de SS. Patribus

id

uspiam

scripserit,

citetur

locus,

verba referantur.
tius

Nam
,

contrarium
in

diserte

scribunt,
,

ut InnocenS.

tertius

Papa

qui

quadam

decretali

apud

Thomam
1.

3. p. q. 4. art. 2. ait.
Paschasius.

Quod persona Dei consumpsit personam hoEcclesige
et

minis.

Idemque habet Paschasius
,

Romanee Diaconus

2.
est

de Spiritu Sancto
substantia, sed

cap. 4. In

Deo

homine gemina quidem
:

non gemina persona

est

quia persona personam

consumere potest ; substantia vero substantiam consumere non potest.

Si quidem persona res juris est; substantia res naturx.

Quomodo
persoua

3.

QuANQUAM quod

dicunt

Sancti

Patres

,

personam

Dei

in

personam
consumat.

Christo consumpsisse

personam hominis, non

ita

accipiendum est,

quasi personam hominis ante existentem, et per se consistentem

Verbum Divinum postea assumendo humanitatem consumpserit vel ab ea formam aliquam aut modum re distinctum ejecerit
,

sed

quod humanitatem

simul

atque

extitit

assumendo
aut
dici

,

sibique

uniendo, ne
cerit.

unquam persona humana
ibi

esset,

posset effe-

Itaque consumptio

improprie sumitur, ut admonet S. Tho3. et in 3. dist. 5. q. 3. art. 3.

mas

3. parte q. 4. art. 2.

ad

ad

4.

Consumptio, inquit,

ibi

non importat destructionem

alicujus,

quod
Quia

prius fuerit; sed impeditionem ejus, quod aliter esse posset.

persona divina sua unione impedivit ,
personalitatem haberet.
4.

ne humana natura suam

Ex

antiquioribus autem theologis scholasticis

,

nulli fere

hoc

loquendi
tura,
si

modo

utuntur, nec

eum unquam
,

in S.

Thoma, BonavenEt
sic

Magistro sentent. Alensi
illis

Alberto et similibus reperias.
scholse

qui forte de

antiquioris

doctoribns

aliquando
Christi

locuti sunt, non propterea indicare voluerunt,

abesse a

humanitate formam aliquam

,

cujus defectum, vel effectum formadicere voluerunt humanitatem
esset in se,

lem Verbum suppleat;

sed solum

assumptam, cum non subsisteret, nec
Verbo,et
proprie
art.

ac per se, in

in Christo esse ac subsistere.

est

subsistere.

Nam

ut ait

S.

Quanquam ne hoc quidem Thomas 1. parte q. 29.
in alio , sed in se existunt.
,

2. Illa subsistere dicimus, quse

non

5.

Ergo Verbi

Divini hypostasim, personalitatem
tollere, destruere
,

et

hypostasim

humanee naturee

consumere,

et

impedire, potius

quam

supplere, probatur.

ET PERSONA. CAP. XXVIII.
(>.

1

15

Probatur primo. Quia hypostasis humana
se, et

,

cst

natura hu-

mana per
tantia, et

non

in

alio,

seu, ut est tota et integra rei subssuIjs-

non pars

alteri

communicata. Per unionem autem
Christi
fit

tantialem
se,

cum Verbo, humanitas
alteri

in

alio,

et

non per

estque non tota rei substantia, sed veluti pars communicata,
:

et unita

manifestum igitur
et

est

ejus

hypostasim a Verbo

Divino impediri
7.
ratse,

destrui,

non autem suppleri.
vini guttulte
,

Probatur secundo. Quia aquse aut
in

quee sepa-

erant substantia3 totse, atque adeo hypostases et supposita,

cum

unum

coeunt, fiuntque partes,

et

hoc ipso desinunt esse

supposita, non dicuntur
totius,

earum hypostases suppleri ab hypostasi

quod componunt. Igitur nec hypostasis humanitatis a per-

sona Verbi, cui unitur, proprie suppletur.
,

8.

Probatur tertio. Quia
est

in

sacramento Eucharistioe defectum
et quia

in nullo
^'''^"'^^'^g^g^"''^

subjecti respectu accidentium,

Deus supplere potest,
illis,

ipsum

subjectum,
causge

quid re distinctum ab
suppleri potest.

et

quia a Deo in genere
est

hypostasim
suppl6r6Pot6st.

efficientis

At subsistentia humana nec

quid re distinctum ab humanitate, nec in quo genere causse a Deo
suppleatur, explicari potest.
cientis;
hse

Non

in

genere causee

finalis

et

effi-

enim causalitates Dei
igitur
,

in

humanitatem, sunt communes

tribus Personis Divinis;
plebit

hypostasim

humanam
,

Nec

in
,

genere causse

Verbum Diviaum non magis supquam Pater, aut Spiritus Sanctus. formalis, quia licet Verbum unitum humaeamque sua unione
rationem
est
infinitej perficit

nitati

quia perfectius est

dici
illius

possit
,

habere

quamdam

causse

formalis
,

respectu

tamen ejus proprie non

causa formalis
in

quia non est

actus informans humanitatem.
terialis
,

Nec denique

genere causae ma,

quia

Verbum humanitatem non
nonnulli dicunt

recipit

nec

est

ejus

subjectum, nec in potentia ad illam.
9.

Nam quod

Verbum
vel

sustinere , fulcire, sustenilli

tare, suppositare

humanitatem ,
18.

hanc

inniti,
et ut

insidere, re-

cumbere , modi sunt loquendi parum proprii,

jam adnotavi-

mus, supra cap.
que existimant
et

num. 21. ex eo desumpti, quod suppositum
,

in rebus creatis subsit accidentibus
,

et

ea sustineat in esse; ideo,

omne quod

est in aliquo supposito

ab eo

fulciri

sustentari, quasi per
,

modum
cum

subjecti.

At cur non idem dicunt
,

de partibus homogeneis

sibi

invicem in toto unitee

suam

amittunt hypostasim? Cur non dicunt eas a toto sustentari? Itaque

ejusmodi locutiones metaphoricee sunt et improprise, nec in S. Tho10

146

LIB.

DE HYPOSTASI
reperiuntur,

ma

,

aut

antiquioribus

theologis

nec

in

Conciliis
,

Sanctisque Patribus. Hi enim in exponenda Incarnationis ratione

non supplementi
dunationis
,

,

aut sustentationis
,

,

sed unionis

,

counionis, coa,

conjunctionis

copulationis, compositionis

assumptio-

nis, adhsesionis, susceptionis, ac similibus

nominibus utuntur, ut

videbitur capp. sequentibus.
4. Arquinen-

'"'"

10. Probatur quarto. Quia, ut daretur subsistentiam esse modum a natura re distinctum, impossibile esset ipsum a Deo suppleri.

Tum
non

quia frigus calorem, aut formam ignis,
est

formam

ligni expellere,

eam

supplere; persona autem Verbi personam

humanam
ergo
et

excludit;

tum quia nuUus
si

effectus formalis suppleri potest nisi a
subsistentise
,

forma; tum quia
intellectum
,

Deus supplet modum
et

et

voluntatem ,
,

sapientiam
ut anima

,

aliasque virtutes animae
sine
intellectu

supplere poterit

et

efficere,

intelligat
,

velit sine voluntate.

Modus enim
Neque

subsistentige

si

datur, est forma

et

actus

informans.

refert

quod

dicatur

terminus
,

na-

turse.

Non enim magis a Deo

suppleri possunt formse

quse sunt
in

termini,
se
et

quam
se

formee
,

informantes.

Quasi vero

Deus omnem
continens
si
,

substantise

et

accidentium perfectionem
linege

sup-

plere

per

possit

punctum

terminativum ,

ab

ea

re

differat.
Objeetio

11. Sed contra hujus
hic
objici

et

prsecedentium capitum doctrinam duo
,

pnma.

possunt.

Primum

si

humanitas tota est in Christo
,

nihilque in ea suppletur a

Verbo

nihil

minus habebit

ei

unita

quam haberet enim eam in
et
Responsio

separata.

Hoc autem videtur absurdum. Sequetur
personam humanam,
ac
esset separata.

Christo existentem, eeque esse
,

propriam habere subsistentiam

si

12. Hoc argumentum, tanquam

efficax

contra Henrici et
1.

Dun. 5.

prima.

randi sententiam proponit Vasquez 3. p. Disp. 31. cap.

Cui tamen duabus responsionibus efficacioribus facile occurri potest.
sit

Prima negat sequelam majoris.
sit

Cum enim
sit

habere proprie
sic

suppositi, et humanitas separata

suppositum, ut

proprie

est

habens; juncta autem Verbo, cum non

hypostasis, nec per

se,

sed in alio, nihil habet, sed habetur a persona Verbi,

tam non

ipsa
est

quam

omnia, quse sunt in ea, et ad
nisi

summum
,

in Christo

habens,
,

ut quo,

non autem ut quod
,

proindeque inexisab
eo

tens

et sociata

Verbo Divino

est

minus habens quam

sejuncta.

Prceterea unita Verbo non
,

habet divisionem a qualibet
et

aha substantia

caretque totalitate

,

integritate

substantise

,

ac

ET PERSONA. CAP. XXVIII.
perseitate

147
ca
parte
,

humancc personalitatis

;

igitur

cx

conjuncta

Verbo minus Imbet quam separata.

13. Secunda responsio, concessa majore
ejus confirmationem
:

,

negat minorem,

ac
in

2. Responsio.

quia

aliucl

est

humanitatem esse totam
dicit

aliquo,

aliud esse totam
et

illius

substantiam; hoc enim

ratiosicut
et

nem
aliud aliud

hypostasis
est

personoe

humanae
esse

,

illud

non.

Itaque

totam aliquam
esse

domum
ejus

in possessione
;

alicujus,

eam

totam
aliam

possessionera
,

hoc enim secundum
excludit
:

excludit
aliud est
et

omnem

possessionem
in

primum non
Cliristo,

ita

humanitatem esse totam

et aliud esse

totam
est

summe
quia

perfectam ejus substantiam.
et

Primum enim verum
Christi
sufficit

nec importat rationem hypostasis
est
,

suppositi;

secundum falsum
hypostasim.

significat

humanitatem esse

Adde
nihil

quod ad rationem personoe humance non
minus habere
substantise
et

humanitatem

entitatis

unitam

quam separatam
:

sed prceterea requiritur, ut non habeat amplius
si

at unita habet

tamen habere dicenda
14. Secundo

est

,

aliquid

amplius

,

nempe unionem
sumpta
est

realem cum Verbo divino.
objici

potest.

Hypostasis adsequate

Objeclio

quid reale et positivum,

nuUamque

in sua ratione includit nega-

secunda.

tionem, ut probatum est supra capite 18. Ergo ea pereunte per

unionem cum Verbo, necessario
perit ipsa substantia humanitatis.

perit aliquid reale

:

ergo aliqua
;

forma^ aut modus realis ab humanitate re distinctus

non enim

15. Ad claram hujus argumenti dissolutionem praemittendee sunt
duee distinctiones.
et
c.

Reale
diipliciler

Prima

[Reale) cura

sit

terminus valde generalis,
,

sumitur.

OBquivocus
43.

,

multisque

dicatur

modis

quos

referemus
,

infra

dupliciter,

quantum ad
dici
,

preesens

negotium spectat
,

ens

seu quid, aut aliquid,
nihilo
*

posse reale. Primo

ut reale opponitur
est

et enti rationis

dicitque id
sit
:

omne quod
,

nemine cogimodali. Ut
,

tante,

quocunque modo

secundo

ut opponitur
,

Dupliciter

enim res contradistinguitur a suo modo
distinguitur

ita

reale a re

ut contrae!

pe^rfre^jS

a

modo deductura
et

,

distinguitur

a

modali.

Secunda

distinctio est, dupliciter aliquid reale perire posse, vel simpliciter,

cum
ut

aliqua entitas

,

realitas

simpliciter

perit ac

corrumpitur,

cura

horao

raoritur,

lignum comburitur, etc, vel secur.dura

quid tantura, cura manente rei entitate solum ejus aliquis modus
desinit
,

vel'

per additionem
,

alicujus

,

vel
,

propter

mutationera

extrinsecara alterius rei

exerapli gratia

aequalitas lineee alicujus

148
perire polest,

LIB.

DE HYPOSTASI

t
vel simpliciter
quicl

vel

secundum
:

tantum

,

cum cum

tota linese entitas corrumpitur,
ei

aliquid

adjicitur,

quo

fiat

longior

et

figura
,

corrumpitar simpliciter,

cum

perit

quantitas

cujus est

modus

secundum quid autem

tantum

perit,

cum

ei

adjicitur alia quantitas.
RespoDsio.

16. Itaque ad argumentum propositum
distinguendum
ens reale
,

,

concesso antecedente,

est

consequens. Pereunte simpliciter hypostasi perit
dicit

ut

rem

et

modum

;

pereunte vero tantum secundum

quid

per

additionem

alterius

perit

tantum

ens

reale

modale

proindeque neganda secunda consequentia. Quomodo autem aliquid
reale pereat
est

secundum quid per solam additionem jam ostensum
3. et 4.

supra capite 23. num.
cap.

et plenius

adhuc explicabitur

infra

50. et 51.

GAPUT XXIX.
Humanitatem
Christi
in

ipsa

Incarnatione
distincti,

nulliiis

formce realis, aut modi a se re
fecisse ostenditur

jacturam
et

ex Scriptura, Conciliis ,

Sanctis

Patrihus.
1.

natura,

GoNTRA indistinctionem realem, seu modalem hypostasis a cum nulla Scripturce, Conciliorum, vel Sanctorum Patrum

testimonia, etiam confessione adversariorum proferri possint; (quse

enim a quibusdam theologis afferuntur contra sententiam Henrici
Gabriel

negantis subsistentiam a

natura re distingui

,

ea

,

inquit

6abriel

Vasquez.

Vasquez

3.

p. disp. 31. cap.

num.

6.

sunt conficta, nihilque contra

eamdem
Joannes
Prsepositus.

in sanctis Patribus haberi, vel

ex

eis colligi

posse, diserte
2.

habet Joannes Prsepositus solutione ad

4.

objectionem dubio

ad

art.

2.

q.

4.

3.

partis
,

S.

Thomse) tum vero pro ea, contra
Christi

subsistentiam

modalem

qua humanitas
,

spoliata

dicitur,
,

innumera adduci possunt
ad
4.

quoe doctrince et perspicuitatis gratia

summa

capita revocabimus. 1. Continebit ea

quibus diserte

significatur

humanitatem Christi nostree per omnia, solo peccato
similem.
2.

excepto, esse

Ea quibus negant Patres humanitatem

ET PERSONA. CAP. XXIX.
-Christi

149
cjiis

esse
3.

pcrsonam humanam propter solam personam humanam.

unioncm cum

Verbo.

Ea quibus dicunt
esse

sola divisione ac separatione a
4.

Verbo

cam

fieri, et

Ea complcctctur quibus

contra Nestorium, ex co quod in Christo csse pcrsonam
diccret, inferunt,

humanam
ct diceret

improbantque quod Christum faccret,
,

essc

purum

,

solum

nudum

,

merum

,

communem

ct

vulgarem

hominem.
2.

Ut igitur

a primo capite exordiamur, occurrunt primo Apostoli
:

Ex

Scripiura

verba ad Philipp. 2
in similitudinem

Semetipsum exinanivit, formam

servi accipiens,

Paulus
Aposlolus.

hominum

factus, et habitu inventus ut homo. Et
et

ad Hebrae 2. Quia ergo pueri communicaverunt carni
etipse similiter participavit iisclem.
agit de mysterio Incarnationis.
dit,

sanguini,

Ac paulo
,

post

,

ubi ex professo

Nusquam

inquit,

Angelos apprehen-

sed semen Ahrahse apprehendit. Unde debuit per omnia fra-

trihus similari , et cap. 4.

Tentatum per omnia pro similitudine absdicit

quepeccato. Quid his verbis expressius? qui
pit.

omnia,

nihil excisi

Nam
,

in fratribus,

id est, aliis a Christo

hominibus,

qua

est

entitas

si

quis realis et positivus, sive existenticB, sive subsistentise

modus
bens

naturalis, qui

non

sit in

Christo,

quomodo humanitatem ha-

tali

modo

destitutam ab Apostolo vere et proprie dici potuit per
:

omnia similari fratrihus
liter

in similitudinem

hominum

factus, et simisubsistcntiee

ac

illi

participare carni ac sanguini? preesertim
ejus defensoribus dicatur esse

cum
et

modus ab
plementum

summum

ultimum comut
sine
,

substantiale

naturge,

tantfeque

virtutis,

eo

quselibet natura particularis

maneat

substantialiter incompleta

nihil-

que possit agere, aut

pati; actiones

enim sunt suppositorum.

3. Secundo idem ostenditur auctoritate Conciliorum.
cilio

Nam

in

Con-

ExConciiiis.
ChaicedoneDsi.

oecumenico Chalcedonensi sexcentorum triginta Patrum
,

act. 5.

in definitione fidei

sessione 6. ut notat Baronius ad
:

431.

Sic

habetur

Sequentes Sanctos Patres

annum Christi confitemur eumdem
in deitate,

Dominum nostrum JESUM Christum perfectum
tem, et

eumdeni

perfectum in humanitate, consubstantialem Patri secundum deita-

eumdem

consubstantialem nobis secundum humanitatem,

PER OMMIA NOBIS SIMILEM ABSQUE PECCATO.
saecula

Ante

quidem de Patre genitum secundum deitatem,

in novissimis

autem diebus eumdem propter nos, et propter nostram salutem, ex Maria Virgine Dei genitrice, secundum humanitatem unum eumdem
Christum
inconfuse,

Filium

,

Dominum

,

unigenitum ,

in

duahus

naturis

immutabiliter ,

indivise,

inseparahiliter

agnoscendum

\m
nusquam
salva proprietate

LIB.

DE HYPOSTASI

sublata differentia naturarum propter unionem, magisqueiitriusque

naturai

in

unam personam

atque

subsistentiam concurrentis.
Nicaena
secunda.

Et Septima Synodus
litteras

generalis (quse est Nicsena secunda act. 3).
fidei

confessionemque
,

Tarasii

Archiepiscopi Constantinop.

approbat

in

qua

hsec leguntur.

Confiteor factam propter salutem

nostram in novissimis diebus secundum carnem, nativitatem unius
Sanctissimee Trinitatis, Filii scilicet Dei,
Christi, ex veraciter Sancta Deigenitrice,
et

Domini

nostri

JESU

semperque Virgine Ma?na,

consubstantialem quidem factum nobis

MODIS OMNIBUS ABScum
consistentibus in
se

QUE PECCATO. Non autem
duabus voluntatibus
Concilium

desinentem esse quod erat, sed dua-

bus naturis inconfuse manentibus una
et operationibus.

PRiETEREA ConciUum Lateranense
episcoporum sub Martino
1.

Romanum centum
et
,

quinque

Romanum.

contra Monothelitarum

Acepha-

lorum hseresim
drinus
chse,
,

,

ubi damnati sunt ejus defensores
,

Cyrus Alexan-

Sergius

Paulus
5.

,

et

Pyrrhus Constantinopolitani Patriar5.
ita

consultatione

in confessione fidei can.

habet.

Si

quis secundum SS. Patres non

confitetur proprie , et secundum veri-

tatem

unam naturam

Dei Verbi incarnatam, per hoc quod incar-

nata dicitur nostra substantia, perfecte in Christo Deo et INDI-

MINUTE ABSQUE TANTUMMODO PECCATO
demnatus
sit.

significata, con-

Et canone
,

9.

Si quis secundum SS. Patres non

confitetur proprie
deitatis ejus et

et

secundum veritatem naturales proprietates

humanitatis
salvatas
,

INDIMINUTE IN EO ET SINE DEco?idemnatus
sit.

MINOBATIONE

Quid clarius

et

ex-

pressius dici potuit? aut quis neget vel existentiara

humanam qua
substantiee
,

Cajetanus spoUat humanitatem Christi
datur,
esse

,

vel

modum

si

de

naturalibus,

et

maxime

intimis

proprietatibus et

perfectionibus

humanitatis?

Neque

dixeris

per proprietates
,

solummodo
et postea

intelligere

intellec-

tum, voluntatem
ahisque
Christo
iis,

earum facultatum operationes.
,

Nam

universim
et 12.

Concilium loquitur de proprietatibus
consequentibus
speciatim

Canon. 11.
definit,

et

expresse
,

duas

in

esse voluntates, duasque

operationes

dicitque

anathema
affir-

qui

unam tantum

in Christo

voluntatem

et

operationem

mant.
Pi'obalur

4.

ex Patribus.

PosT Concilia sequuntur Patres
Epist.
1.

et Pontifices,

e

quibus Da-

Damasus.

masus papa

ad

Pauhnum

Antioch.

Epis.

de

fide

et

ET PERSONA. CAP. XXIX.

ir>\

rormula, quam, qui ab hncresi revertunUir, debent profiteri, qutn

habetur tom.
Filius

1.

Concil.

pagina 497. Ikcc

liabet.

ConfUendus

ast

Dei

integrum

humanum Adam, et ut
hominem.
3.

suscepisse corpns,

animam, sensum,

id est

expressius dicam,

totum vetcrem nostrum

sine peccato
S.

Leo serm.

de Nativitate. Tenet , inquit, sine defectu pro-

S.

Leo.

prietatem

suam
ita

iitraque natura, et sicut

formam

servi

forma Dci
verus

non adimit;
post.

formam Dei forma
,

serui

non minuit. Et paulo
nostra autem di-

In integra

inquit,

veri hominis perfectaque natura
:

natus est Deus, totus in suis , totus in nostris

cimus , quai in nobis ab
suscepit.

initio

Creator condidit, et quss reparanda
repetit in
et

Hsec

ille

,

qui

eadem
3.

divina

illa

et

admirabih

Epist. 10.

ad Flavianum cap.

Serm. 14. de Passione Domini.

Unigenitus

summi

Patris tale iniit
nostrsd

cum humana

humilitate con-

sortium

,

ut suscepta

carnis

animaeciue substantia ,

unus

atque idem Dei Filius permaneret , nostra augendo, non propria;

quia infrmitas erat provehenda non virtus , ut
creatura unita
,

cum

suo Creatore
deesset

nihil assumpto

divinum , nihil assumenti
Heraclium
et

humanum.
Agatho Papa
Augustos
scripta
Epist.

ad Constantinum
,

,

,

et

Tiberium
in
6.

Agatho.

contra Monothelitas

lecta

approbata

Synodo

:

Si in nullo, inquit, differentia naturarum Domini nostri ut in omnibus proprieta-

JESU
tibus

Christi sublata est, necesse est,

eamdem

differentiam conservemus.

Athanasius non

modo

in

Symbolo

,

cum
ipse

ait

,

quod Christus

Athanasius.

perfectus Deus, et perfectus

homo

est,

sed expressius in tractatu

de Incarnatione 3. tomo.
tura formaverat
,

Qusecumque

sua voluntate in na-

ea sua voluntate in seipsum recepit. Et tractatu adversus

de adventu

Christi

ApoIIinarem

;

existens

ante seecula

Deus, Verbum ex Nazareth homo
gine ,
et

visus est genitus ex

Maria

Vir-

semine
et

in

sancto

Bethleem Judge , ex semine Davidis
est
,

Abrahse
quse ab

Adge , ut scriptum

omnia desumens ex Virgine,

initio

Deus ad hominem constituendum in fingendo fa,

ciendoque adhibuerat

excepto peccato , ut ait Apostolus
Hgec
ille

,

ad

si-

miUtudinem

citra j)cccatum.

qui idem habet tractat.

de

humana natura assumpta.
EusEBius Vercellensis
drini
in subscriptione

Epistolee Concilii Alexanet

Eusebius
Vercellensis.

apud Athanasium ad Antiochenos,

Baronium ad annum

Christi 362.

num. 203

:

In incarnationem , inquit, salvatoris nostri,

152
consentio,
et excepto

LIB.

DE HYPOSTASI
Filius

enm

videlicet ,

cum

Dei

esset,

hominem

esse

factum,

peccato ,

omnia ,

quse veteris erant nostrse humanitatis

assumpsisse. Qui dicit omnia, nihil

omnino

relinquit, idque confir-

mat
lam
que

exceptio diserta peccati. Exceptio
in
ff.

enim firmat legem seu reguin leg.

non exceptis, ut dicunt Bartholus
de
fund. instr, Decius de
et aUi

Qusesitum
in regul.

§.

deni-

regulis juris

primam
pleni-

num. 21.
Ambrosius.

communiter.
lib.

Ambrosius

Epist. 47.

7. Epist.

Cum

esset, inquit, in

tudine divinitatis, exinanivit se et accepit plenitudinem 7iaturse et
pterfectionis

humanx.

Sicut Deo nihil deerat; ita nec hominis con-

summationi , ut essetperfectus in utraque forma.
Cyrillus.

Cyrillus Alexandrinus
rib.

,

quem

merito Bellarminus

lib.

de scripto-

Ecclesiasticis
,

ait

specialiter a

Deo edoctum

circa

mysterium

Incarnationis

et cujus Capitula, et scripta
5. Generalis Collat. 8. in

omnia contra Nestorium
defmitione Fidei Can. 13.
,

approbat Synodus

ubi anathematizat omnes qui contra ejus Capitula scripserunt

et

senserunt, in

tali

impietate usque ad

mortem perseverantes. Hic
ita scribit
:

igitur lib. de recta in

Christum

fide

ad Reginas

Perfectus

Deus cum

esset, factus est perfectus

quoque homo , neque quidquam
esset, ptrseter

omnino quod naturse humanse cognatum
corpore assumpto
prsedita,

unam

mali-

tiam, reliquit. Et Opusculo 2. ad easdem. Perspicuum estunigenitum,
,

eodemque

vivificato et

informato anima
esse.

?'atione

eademque perfecta, hominem factum
omnihus,
sive

Necesse enim
pertinentibus

fuit, ut in

ad animam,

sive

ad corpus

nobis assimilaretur
Nicephorus.

NiCEPHORUs Constantinopol. Epistola ad Leonem tertium Pontificem

Maximum,

quse habetur in Concilio Ephesino
et

tomo
sibi

5. cap. 22.

Per Spirilum Sanctum, inquit, animam
totamque nostram naturam

carnem

adaptans

^

quemadmodum hominem
34.

in principio

finxerat sibi adsciscens, prodiit Deus incarnatus.
Auguslinus.

5. AuGUSTiNUS in Enchiridio cap.
divinitate carne suscepta,

Verbum caro factum a
mutata, nihilque

non

in

carnem

divinitate

naturae
Cassiauus.

humanse

in illa susceptione fas est dicere defuisse.

Cassianus, qui rogatu S. Leonis Magni scripsit septem libros de
Incarnatione contra Nestorium,
fidei
lib.

1.

cap. 4. referens professionem
:

Leporii presbyteri ejurantis hseresim Pelagii et Nestorii

Sic,

inquit,

omnia dicimus quse erant Dei
quae erant hominis in
suscipiens

omnia

Deum
est

bum, totum

quod

in hominem, ut Ac sic ipse Deus Verhominis, homo sit, et assumptus
transiisse

venirent.

ET PERSONA. CAP. XXIX.

1")3

homo totum
possit.

accipiendo

quocl Dei cst, aliucl cjuam Deus esse
et

non

Novit Deus sine corruptione misceri,

tam.cn in veritate

misceri. Novit ita in se susciperc, ut nihil ei crescat augmenti, sicut
se

totum novit infundere

,

ut nihil accedat dctrimenti. Et paulo
sit

post. Sic in alterutrum

unum

Verbum

et
,

caro
sifie

,

ut manente in
sui prsejudicio

sua perfectione naturaliter utraque substantia
humanitati divina communicent
,

et divinitati

humana

participent.

Alia

pliira in

eumdem sensum
cap.
6.
ait

continentur

in

confessione Leporii,

quam Cassianus

esse catliolicorum

omnium

fidem,

a

Gallicanis et Africanis episcopis

approbatam
,

,

eique nominatim sub,

scripsere Aurelius

Carthaginiensis

Augustinus

Florentinus

,

Se-

cundinus aliique episcopi africani
porii libello, studio et

,

ut constat ex integro dicti Le-

opera Jacobi Sirmundi nuper in lucem edito.

6. Theddoretus (ut habet Baronius ad
tola 113.

annum

Christi 449.) Epis-

Theodorelus.

ad S. Leonem Pontificem
:

,

ejusdem laudans Epistolam ad

Flavinianum

Incidimus , inquit

,

in ea quse scripta sunt a vestra
et quse

sanctitate de suscepta a

Deo Salvatore nostro humanitate,

accurate et perfecte scripta essent, admirati sumus. Utrumque enim

simul declarant ,
et quse erat

et

seternam Unigeniti ex geterno Patre divinitatem,
et

ex semine Abrahse

David humanitatem ,

et

quod ,

ciuse

sumpta erat natura, nobis
erat dissimilis
,

similis erat in

omnibus , solum autem

quod ab omni peccato permanserit alienus; quandoquidem id non a natura , sed ab animi instituto , et libero arbitrio
nascitur.

Damascenus

lib. 3.

de

fide

orthodoxa
qiise

c. 3.

Neque enim Deus Vernos
initio

Damascenus.

bum, quidquam eorum,
turse

inquit^,

cum

fingeret
,

,

na-

nostrse inseruit, prsetermisit , sed

omnia assumpsit

corpus>

animam
Et cap.

intelligentem
13.
et

,

et ratione

prseditam , eorumque proprietates.
,

Dominum nostrum JESUM Christum
et quse

et

perfectum

Deum,

perfectum hominem confitentes, hoc dicimus

eumdem

et

omnia habere,
20.

Pater habet, excepta ingeniti proprietate ,

et

omnia item quse primus

Adam

,

peccatum duntaxat excipio. Et cap.
suscepit,

hominem totum atque omnia, (juse hominis natura fert, peccato excepto. Et omnia, inquit paulo post, assumpsit,
tatem omnibus afferret. Clarissime autem

ut sani-

et disertissime multis locis

idem testatus
S.

est.

Maximus Constant. cujus Opuscula ante paucos annos
:

inter-

s.

.Maximus

prete Turriano a Gretsero in lucem edita sunt

in Epist.

ad Nican-

drura episc. cujus verba retulimus supra cap.

1.

n. 5. et in Epist.

154

LIB.

DE HYPOSTASI
seconomix mysterium pro nobis

ad Marinum presbyterum
implevit, (supple

,

Magnum

Verbum)

nihil penitus

quod naturale

esset carni
ait
:

assumptge detrahens, prseter pieccatum. Et paulo post

Chris-

tum

fuisse

Dewn

bentem perfecte
peccato.

hominem in utraque natura perfectum , haomne quod ambabus naturis insitum est, exceptto
et

Quod

ssepius repetit in epistola ad
et

Gregorium presbytediscipulum pag. 71.
inquit, Jion servat
sicuti

rum

et

abbatem;

opusculo ad Marinum

et 72.

Si p7'oprietatem
ulla ,

ambarum naturarum,
excepto peccato solo
, ,

sine immi7iutione

SS.

Patres

tradunt , aliqua re deficitur Deus

et

rursus aliqua re deficitur
habuit.

homo ,

si

quidem

totaliter

homo imminutionem naturalium
neutram naturam

Non

oportet igitur occasione unionis

laedentis

sed solum ambas in
essentiam violare
,

unum secundum

hypostasim copulantis , earum
,

sublata naturali voluntate

et operatione.

enim , ut

ait

postea pag. 76, venit, ut naturam adulteraret ,

ipse condideraf,
ipse volens

sed venit, ut naturam ex toto deificaret,

Non quam quam

bona voluntate Patris, operante pariter Spiritu Sancto,
et

secum secundum unam

eamdem hypostasim

copulavit

cum om-

nibus , qu3e naturaliter in ea insunt , prmter peccatum. Cujus rei

probationem meo quidem judicio optimam,
jungit,

et velut

a priori sub-

paulo post his verbis, Nihil enim naturalium, sicut nec

ipsa prorsus natura auctori naturse
forte dicat aliquid

unquam

repugnat.

Et
si

si

quis
re-

eorum

quse sunt

secundum naturam Deo

pugnaj^e

,

ipsius

Dei potius,

quam

naturse crimen est ,
et

quidem

bellum naturaliter imposuerit rebus, ut contra eum,
seditionem et

contra se

pugnam
,

concitarent.

Quod enim
quod

nihil naturale

Deo

contrarium
Leonlius
Byzanliiius.

sit

ex eo perspicitur,
sunt.

hsec naturalia

ab ipso

cum

generati

sumus , facta
2.

Eadem

ferme habet Leontius
Cogitavi ego

Byzantinus Hb.

contra Nestorium et Eutychetem.

illud recte habere,

pium omnibus

videri,

quod sicut Dominus omnia
quse naturse
,

sua

cum

carne communicans manet fixus , ac stabilis in statu na-

turali; sic etiam

humanitas ejus p)erseverans in

iis,

ejus sunt, et habens naturales facultates, et actiones corporis
passiojies

ac

communes

et

a

crimine alienas

,

ac

liberas

nunquam

deferens, et definitionem perfectionis nostrse

secundum substantiam
Nec
ejiim Verbi erat

possidens,

omnia bona ex Verbo

participavit.

privare
Theodorus
Abucara.

eam

nostris proprietatibus

manentem

alioqui nobiscum.

Theodorus Abucara Episcopus
dictata,

Cariee

in Epistola

ab eo arabice
translata, et

a Michaele presbytero in Grgecum

sermonem

ET PERSONA. CA1\ XXIX.
a B.

155

Thoma

Patriarcha Hierosolymitano,
ha^reticos

iit

conliricnlo fidem ortho-

doxam, ad

ArmcnifE missa. yElcr?ms Filius sine muta-

tione et variatione factus sicut uniis ex

omnibus, excepto peccato

assumpta natura

nostra

quam non

liabebat ,

remancnte

divi?ia

quam
7.
nia,

ex seternitate habcbat.
vidcri possunl

Plura

apud eosdem aliosque SS. Patres
nihil
,

testirao-

quibus tam aperte significant humanitati Christi
,

omnino

positivum ac reale deesse

quod

sit in

aliis

hominibus
iis

ut dubitare

nemo
nis

possit

,

quin

ita

plane senserint,

Nam

verbis et loquendi

modis utuntur, quibus non solum damnant hsereses Valentini, Ebio,

Manichcci
,

,

Apolhnaris

,

aut aliorum

,

qui Christo
,

,

vel

corpus
esse

humanum

vel

animam rationalem detrahebant

eumque verum

hominem negabant, sed quibus
Christi nihil

significant sacrosanctse humanitati

omnino positivum deesse ad

ejus, sive essentiam, sive

perfectionem naturalem, substantialem
Et certe

et

accidentalem pertinens.

cum

contra Monothehtas disputant,
iis

perspicuum

est eos
:

loqui tantum de

quse sunt extra essentiam.

Unde Abucara supra

Post carnem assumptam , inquit, habet duas 7%aturales jyroprietates
ct

item naturales operationes , ac duas naturales voluntates; quia

naturse comprehensio 7ion cst

fwma

et certa,

7iisi

natura om7iino

habeat queecumque sunt perfectio7iis ejus.
8.

Neque vero hujus vim
et

et

robur argumenti a tam gravi auctotaliumque testium ducti eluserit

Responsio
ajeaiii.

ritate,

a tanto

consensu

tot

Cajetani cavillatio, qui 3. parte qusest. 4. art. 2. Responsione ad 1.
Scoti, ubi preemisit,

quod

sicut substantia sumitur et pro natura

,

et

pro hypostasi, ita entitas sumitur dupliciter, vel pro entitate
rali
,

natu-

ut distinguitur contra hypostasim

,

vel pro entitate personali ut

distinguitur contra naturam; respondet a

Verbo Divino assumptum
ut distinguitur contra

esse quicquid spectat ad naturam

humanam,

hypostasim
tatem

humanam humanam ut distinguitur
, ,

non autem quicquid spectat ad personaliconLra naturam

humanam

;

sub quo

me7nbro ,
simode,

inquit,

conimentur multx

e7ititates reales, qua^nvis dive?'-

scilicet
,

personalitas , actus esse?idi, id est, existentia, relatio

filiatio7iis

etc.

Ideoque om7ies auct07ntates so^umtes aliqua^n inte-

gi^itate^n et assu7nptibilitate7n

assimiptorum a Verbo,

i7iteUige7idas

esse

i7i

ge7iere 7iaturaliu7n ,

ut disti7igu7itur co7itra perso7ialia.
videtur hominis vel

9.

Verum

heec responsio
,

parum

versati in
;

Refellitur

lectione

Patrum

vel ad ea quse dicit
ut suarh thesim
,

non
et

satis attendentis

ahudque

^^f^^^^

nihil agentis

quam

opinionem preefracte tueatur.

156

LIB.
licet

DE HYPOSTASI

Nam

verissimum
,

sit,

esse aliquam inter naturam et
,

personam

distinctionem

eam nimirum
Christo;

quam supra exposuimus
seqiiitur

;

verissimum
ita

item, assumi posse naturam non assumpta persona, et revera

factum

sit

in

non tamen inde

personalia

non

assumpta
1.

difFerre realiter a naturalibus. Itaque in eo

Errat Cajetanus, quod personalia distinguat realiter a natusi

ralibus, qui

ad suam comparationem recte attendisset, vidisset,

quod
stasi

sicut substantia pro natura et essentia, a substantia pro

hypoita

sumpta, ratione tantum

differt, ut

supra monstratum est;

et entitas naturge,

ab entitate hypostatica, seu naturalia, a proprie

personalibus
2.

,

ratione tantum differunt.
illa

Errat in eo quod

duo

ita

distinguat

realiter, quasi

sint

duo membra
sona,

et entia sese

invicem excludentia, cum natura in per,

naturalia in hypostaticis

et

realiter et

essentialiter inclu-

dantur, Hcet non e contra, personalia contineantur essentialiter in

naturahbus
3.

et essentialibus.
intelligit essen-

Per entitatem naturse, ut opponitur hypostasi

tiam et naturam vel

nudam

,

vel vestitam et affectam

omnibus

suis

proprietatibus et accidentibus naturalibus.

Primum

dici

non potest,

quia sequeretur intellectum, voluntatem, aliasque potentias et proprietates naturales hominis, inter hypostatica et personalia

nume-

randas esse
Christo.
tatis

,

proindeque a Verbo non esse assumptas
existentia,
et

,

nec esse in
personali-

Neque secundum; cum enim
sint

modus

et relatio filiationis

accidentia

proprietates naturales

cujuslibet naturee

humanse

particularis fuerint in

humanitate, non

minus quam
rit,

csetera

aha accidentia, atque adeo Verbum assumpse,

non tantum naturalia, ut opponuntur hypostaticis

sed etiam

ipsa hypostatica,
4.

quod negat Cajetanus.
et

Cum

existentia

relatio
,

fdiationis

non

sint

de

ratione

intrinseca

modi

personalitatis

ut fatetur Cajetanus, cur ea vocat

hypostatica et personaha?

An

quia in hypostasi propria recipiantur,

illamque necessario consequantur? At intellectus etiam et voluntas
recipiuntur in hypostasi propria;

cum suppositum
et

sit,

quod habet

quicquid est

in

re

et

actiones

passiones

sint
et

suppositorum
personaha,
et

proindeque omnia accidentia erunt hypostatica

non assumpta a Verbo.
5.

Cum

Scriptura, Conciha, Patres, tam saepe

tamque

disertis

verbis affirment
solo

Verbum assumpsisse omnia,
,

quee

sunt in nobis,
,

peccato excepto

omnia quse

plantctvit in

Adamo

dicere sub

ET PERSONA. CkP. XXX.
personalilate non assiiinpLa conliiiori inulLas
eiiLiLalcs

157
reales
noii

assiimpLas; hoccine cst Sanclorum PaLruni

,

cL

Ecolesiai

doctrinam

sequi? ULri credendum putas, lector, Ecclesieenc, an Cajetano?
6.

Falsum

esL

IminaiiiLaLcni

ChrisLi

carere
uL

cxisLenLia

propria,

eamque non

esse

assumptam aVcrbo,

pluribus ostendeLur infra

capite 33. et 34.

Itaque SancLi PaLrcs cum dicunL Verbum assiimpsissc omnia qua;
plantavit in

Adamo, per omnia assumpta
omnes

intelligunt, et

naturam hu-

manam,

et

ejus proprietates ac perfectiones naturales ab ea

a parte rci distinctas in aliis

hominibus existentes, non autem ejus
a natura non re, sed ratione diffeipsa
id

hypostasim propriam; quia
rat
,

cum
est

et

assumptioni
Patres,

repugnet,
,

assumpLione,
impedita,

uL
et

loquuntur
exclusa

Sancti

consumpta

est

ab

humanitate assumpta, eo quo jam seepius a nobis dictum cst modo.

GAPUT XXX.
Proferimtur alia Sanctorum Patrum testimonia.
1.

Secundum caput auctoritatum Sanctorum Patrum
humanEe
in Christo
,

eas conti-

net, quibus defectum personaUtatis
sitioni

non depo-

ullius

modi aut

reahtatis, sed soli unioni humanitatis
lib.

cum
Athanasius.

persona Vcrbi adscribunt. Athanasius
contra
niens

de Incarnatione Verbi

Paulum Samosatenum tomo
secundum Paulwn
in

3.

Se, inquit,

similitudinem

cum hominum
?

carne confactus,
et

habitu inventus ut

homo
est

:

homo

vero una persona, et

unum animal

ex spiritu

et

carne.

Ubi modus personalitatis

ad cujus similitu-

dinem intelligendum
essc.

Christum

unam

et

non duas personas

Idem

tractatu de adventu Christi contra Apollinarem. Tota,

inquit,

Verbi natura affuit,

ad exhibendam humanam formam
et

et

carnem visibilem, non divisione personarum , sed coessentia deitatis

et

humanitatis

:

antea dixerat coadunatiojie

communione

naturarum.
Gregorius Nazianzenus
in

carmine secundo.
est in

Gregorius
Nazianzenus.

Tunc cum mortali DEUS

corpore junctus.
heatse

Unus utrinque DEUS.
Junctus

Deitati

namque

homo

,

deitasquc homini simul addita,

CHRISTUS.

158
Augustinus.

LIB.
tract.

DE HYPOSTASI

2. AuGUSTiNUS

19. in Joan. Ijjse est fHius

hommis,

inquit,

qui

est

Filius

Dei.

Hserendo enim ad unitatem iMrsonse Filius
est

hominis Filio Dei, facta
Christus

una persona,

et in Enchiridio
,

,

c.

35.

JESUS Dei Filius est, Deus et homo Deus ante omnia ssscula. Homo in nostro seeculo. Deus, quia Dei Verbum. Deus enim erat Verbum. Homo quia in imitatem j^Grsonae accessit Verbo
,

anima
Cyrillus.

rationalis et caro.
lib.

Cyrillus

de recta in Christum fide ad Reginas, exponens

locura ad Hebreeos, Christus
inquit,

JESUS

heri et hodie, etc.

Quomodo,
utique
alia

idem

est heri

et

hodie, et in ssecula, non

ratione,
tione.

quam

carnis,

quam

assumpsit,

cum Deo Verbo

conjunc-

Et contra Theodoretum anathemate 2. Secundum subsistendicimus, factam hoc secundum subsisten-

tiam, inquit, unitatem

tiam nihil aliud

esse declarantes,

quam solam

Verbi naturam, sive

subsistentiam esse. Et Epistola ad Nestorium, quse refertur in Concilio

Chalcedonensi. Quia, inquit,

carnem animatam

,

anima

sci-

licet rationali,

uniens sibimet secundum subsistentiam , Deus
et inscrutabiliter factus est
fieri nihil est aliud, nisi

Ver-

bum
post.

inenarrabiliter

homo. Et paulo
quia similiter ac

Verbwn carnem
est

nos participatus

carni et sanguini, quodque carnem

animatam

anima

rationali

Verbum

substantialiter et ineffabiliter sibi copuin

laverit; factus est

homo. Idem habet

Epist.

ad Joan. Antio-

chenum.
S. Maximus.

S.

Maximus
Cyrillus

Epist.

ad Nicandrum Episcopum
jussione

:

Sic denunciat,

inquit_,

Deum non
eam

omnium

effectrice

curare , et

vitam tribuere, sed sanctam carnem tanquam cooperariam ad hoc
adhibere, et per

ejusque tractionem vocemque vivifcare ac

curare, ut ostendat posse

eam

tribuere

vitam,

quia

sit

imione
et

imum cum
non
Damascenus.

eo, et quia sit proprie ejus caro , qui vivificat

omnia,

alterius.
3.

Damascenus Kb.
personalis identitas
sitas

de

fide

orthodoxa cap. 15.

Ex

unione, inquit,

contigit,

nec ob id tamen naturarum diver-

sublata

est.

Theodorus.

3. Theodorus Patriarcha Hierosolyraitanus in Epist. sua Synodica qu8e liabetur torao 3. Conciliorum in 7. synodo Act. 3. Duee
inquit, naturse incommunicabiliter invicem

adunatm

in

una Verbi

subsistentia

unum

Filium

et

Dominum
,

nobis demonstrarunt ,

Deum

perfectum

et

hominem perfectum

etc.

Et paulo post.

Deum

(scihcet

synodus Ephesina)

unum Christum

Filium,

et

Christum Domi-

ET PERSONA. CAP. XXX.
)ium, et absolute
ficat

159
sir/niest.

imam

Dei Verbi naturamkincarnatam quaa

duarum naturarum unitionem qux per
osteiidiL

subsistcntiam facta

Hoc idem manifeste

frequens

illa

siniililudo unionis

animae
Incar-

cum corpore ad constituendum hominem, qua mysterium
nationis Patres declarant
Epist. 3.
,

uL Atiianasius in Symbolo, Augustinus
in Joan.

ad Volusianum,
,

et loco citato

Cyrillus Opus, 2.
et
alii

ad Reginas
niter.

Atlianasius Sinaita in 6Syiyw cap. 21.

commuho-

Ut enim nullus modus, nulla realitas perit corpori, vel anima^

rationali

cum
ita

substantialiter uniuntur ad constitueiidum
nihil

unum

minem;

reale

positivum
,

periit,

sive

divinitati

Verbi,

sive humanitati assumptoe

cum

in

unum

Christum coaluerunt.
quibus Patres
Teriia classis
^"'^ <^"'^

4. Tertium caput auctoritatum complectitur eas
contra

Nestorium

scribentes

asserunt sola

humanitatis a

Verbo

""•

separatione duas in Christo constitui personas, nulla prorsus

men-

tione facta ullius formee aut entitatis modalis humanitati superadditse

ad eam in ratione proprise personee constituendam.

Cyrillus

lib.

de

fide

ad Theodosium Imperatorem.

unionem,

inquit, divisionem
dispesce?is

mihi fingat, ncque

Nemo post Emmanuelem homiet

Cyrillus.

nem seorsum
geris. Et Hb.

duas pcrsonas efformet,

postea

si

huma-

nitatem in qua Dei
de recta

Verbum apparuit ab
fide

eo sejungas, fidem exe-

ad Reginas, tractans loca ex Evangelio
inquit
,

Joannis

:

Quomodo non

insaniunt,

qui divisione inducta,

alium Dei Patris Verbum, alium rursus illum, qui ex sacra Virgine ortum duxit, Filium esse asserimt. Et in apologia anathema-

tismorum

in defensione

anathematismi

3.

Dividere, inquit,

unum

in duos flios, et solvere verse imitionis opus in distinctos, et seor-

sim positos proprie hominem

,

et

proprie

Deum ,
,

impietatem habet

nulla Scriptura satis sugillabilem. Et Epist. ad Valerianum Episc.

Duabus hypostasibus per
personse ponendae sunt
5.
:

se seorsim positis

omnino duse quoque
reperias.
s. Leo.

quod sexcenties apud ipsum
ad
;

Leo Papa

Nestorius,

Anathematizetur Leonem Augustum qui Beatam Virginem Mariam, non Dei, sed honmiis
Epist.

tantum credidit genitricem, ut nec
et

unum Christum

in Verbo Dei,

carne sentiret; sed separatim atque sejunctim alterum Filium Dei
Flavianus.

alterum Filium hominis prsedicaret. Flavianus Constantinopolitanus idem habet
in epistola

ad Theodosium

,

qufe habetur

initio

Con-

cihi ConstantinopoHtani.

Cassianus

lib.

5.

de
est

Incarnatione cap.

10.
4.

Omnis qui

solvit

Cassianus.

JESUM

ex Deo non

Joannis

1.

Epist.

c.

Solvere autem hoc

160
est,

LIB.

DE HYPOSTASr

quod unitum

est

separare.

Quid autem

msJESU velle rumpere, et quod individuum, in JESU unitum et individuum est? Homo
in 6Sv)yw, c. 4.

utique et Deus.
Anastasius.

Anastasius Sinaita

Sancta Ecclesia, ut Nestoiium

ob naturarum in Christo divisionem separationemve , ita Severum

cum
Tarrasiiis.

suis ob

earumdem confusionem
Synodo Act.
3.

rejicit.

Tarrasius Patriarcha Gonstant.
quse habetur in 7.

in

sua Epist. ad

Patriarchas

Nestorium, Diodorum,
dualitatem

Theo-

dorum ,

necnon

in

Christo personalem
rejicio.

formantes

procul a confessione mea
5. QuoD
esset reaUs
tincta,
in
si

ad constituendam

personam

humanam

necessaria
rei

aut

modahs aliqua forma a natura, a parte
esse

dis-

male omnino Sancti Patres
duas

ex sola divisione colligerent
Nestorius aut alius

Christo

personas. Diceret enim

modalis suhsistentiee defensor, sola separatione humanitatis a Verbo

non

fieri
,

personam humanam; quia requireretur prseterea modus
substantialis

realis

et

humanitatem

separatam

afficiens

,

perfi-

ciens

,

et

ultimo terminans.

6.
Atlianasius

QuARTUM caput denique
Patres
,

auctoritatam eas complectitur
,

qui-

bus

redarguunt Judeeos
Ebionitas
,

ut Athanasius
\.

lib.

de

natura

assumpta;
Chrysostomus.
Cyrillus.

nunc
et

ut

Epiphanius hb.
7.

de heeresibus

hseresi

30.
;

Chrysostomus
,

homiha
ut

in
lib.

Epistolam ad Philip-

penses
fide

modo Nestorium
lib.
,

Cyrillus

de recta
in

in

Deum

ad Theodosium,

2.

ad Reginas,
ssepius

et

expHcatione suo-

Liberatus

:

rum

anathematismorum

ac

alibi.

Liberatus
,

diaconus

Damascenus.
Anastasius.

Carthaginiensis in suo breviario cap. 4.

Damascenus
aSyiytJi

3.

de Fide

Orthodoxa cap.
Constantinop.

2.

Anastasius Sinaita in

capite 5.

Maximus

Maximus.

Epistola
,

ad Georgium presbyterum aliique Patres
solum, purum,

reprehendunt

quod

Ghristum nudum,

commu-

nem,
Cyrillus.

et

vulgarem hominem dicerent.

Cyrillus ad Theodosium supra. Ulterius progressi, alterum seorsim, ac per se tanquam

merum hominem considerant alterum ut verum naturalemque Deum Filium. Et ahquanto post. Christus
,

verus

homo
libro.
si,

est,

non tamen purus

,

ut nos. Quod seepius habet in

eodem

Et hbro 2. ad Reginas agens de sanctificatione Christi.

Quod

ut nonnulli sentiunt,

purus per

se

tantum homo erat,

Deo quidem secundum

dignitatis, vel auctoritatis eequalitatem con-

junctus, secundum hypostasim vero ab eo sejunctus, et quasi seor-

sum per

se positus

,

etc.

Quemadmodum

igitur

homo,

ut

sit,

vel

ET PERSONA. CAP. XXX. nudus, vel solus
nihil

161

eget superaddita sibi entitate modali; neque
et

vinum, ut

sit

merum

purum. Tale enim
sit;

est,

si

solummodo
prnecise

aqucB alteriusve liquoris expers

et

corpus est

nudum
si

eo quod vestimento careat; et quisque est solus,
alterius

tantummodo
erit

consortio destituatur
et

:

ita

humanitas Christi
,

persona
aliis

humana,

homo

solus, purus, nudus

vulgaris, et similis

hominibus, sejuncta tantum ab ea divinitate Verbi, nullaque prorsus
in

eam inducta
7.

realitate intrinseca.

QuARE

,

ut

huic

,

meo quidem

judicio

,

ineluctabili

argu-

Conclusio

mento, tandem aliquando finem
et

imponamus, cum
modaliter
in
,

inter

naturam

a^g^pV
aucioritaic

hypostasim solum discrimen rationis SS. Patres agnoverint, et
subsistentia

de

a

natura

re

aut

dislincta
,

nusquam
ut
in

mentionem fecerint, neque
tim
in

singuli

suis

libris

neque conjunc,

synodis

,

sive

provincialibus

sive

generalibus

1.

Nicaena contra Arium, in 2.
in
3.

Constantinopol. contra Macedonium,
,

Ephesina contra Nestorium
in 5,
,

in

4.

Chalcedonensi

contra

Eutychetem,
Monothelitas
est
,

et 6.
aliis

Constantinopolitana contra Acephalos et
,

nec in

in quibus

eis

non modo occasio data
declarandi
heereses,

sed

summa
et

etiam

necessitas

incubuit

mysteria
subti-

Trinitatis
les,

Incarnationis

adversus

enatas

tam

tamque varias; cum, inquam, modalis
,

subsistentise

nunquam
esse, ac

meminerint
silentium,

sane

tam altum

,

perpetuumque eorum hac de re
est

magno argumento
ad
;

eam nullam prorsus
re distinctum
et

ejusmodi

formam, aut modum a natura
mysterium

non esse
et

necessarium
perficiendum
universa
in

Incarnationis

intelligendum
,

imo vero cum Christus ab iisdem

et

ab Ecclesia

Symbolo Athanasii
est,

credatur,

et

dicatur, perfectus

Deus, et perfectus homo, id
perfectus

eeque perfectus

homo

,

ac

est

Deus; cum tam
si?nilis tiobis

saepe,

tam

diserte,

et

constanter
;

ab

iisdem dicatur,

per omnia ,

solo peccato excepto

naet

tura

humana

in eo

tenere suas

omnes proprietates indiminute,

sine ullo

defectu,

ac deminoratione ; habere omnia quse
initio

humana

sunt, queeque in nobis ab

Deus condidit ; habere consum-

mationem perfectionis humanse, integrum Adam, totumque veterem sine peccato hominem, etc; cum mysterium Incarnationis ita
declarent,
ut

nusquam, vel verbulo
insit,
,

significent,

quidquam
:

reale

quod

aliis

hominibus

humanitati assumptee deesse

persua-

dere mihi aliud non possum

non modo verissimam

,

tutissimamque

eam

esse sententiam quse hoc defendit, sed contrariam, quse
11

huma-

162
nitati Christi

LIB.

DE HYPOSTASI

per Incarnationem deesse aliquid re distinctum asserit,
et firmitatis,

parum habere probabihtatis
que expressa Scripturee,
et constanti

quod a tam gravi, tam-

et

Conciliorum auctoritate, a tam certo

Sanctorum Patrum consensu, in re non parvi momenti
,

discedat
cienti
:

,

nulla in contrarium

vel auctoritate

,

vel
et

ratione

suffi-

imo videri injuriam nonnullam facere,
suse

Deo, quod
aliqua
ejus

se
in

ipse

creaturse

communicare non
ipsi.

possit,

sine
initio

naturalibus Isesione, et Christo
Cassiano.

Ut enim

admonuimus ex

Cassiano

lib.

1.

de Incarnatione cap. 2.
Christo impropria addere,
illo

Bomino JESU
quod enim de
injuria
est.
si

Non minoris est erroris quam propria derogare:
honor videatur,

non

ita dicitur, ut est, etiamsi

8.

QuoD

in

demonibus

,

ut

communiter

docent theologi
illsesa

naturalia per

peccatum imminuta non sunt, multo magis
hominibus
,

manserint in

et

angelis
si

per

gratiam

,

sive

habitua-

lem, sive hypostaticam. Et
aut

de scripto Dei Verbo iota
est

unum
modum,
Gentes

unum apicem
Incarnato

delere

sacrilegium

non ferendum, Verbo
,

Dei

ejusque humanitati, vel existentiam
,

vel

aliamve perfectionem naturalem detrahere
s.

quo nomine appelles?
sit

Tliomas.

Ut non sine causa a
cap.

S.

Thoma scriptum

4.

contra

DEROGARETUR PERFECTIONI INCARNATIONIS DEI VERBI, SI ALIQUID EORUM, QU^ NATURALIA SUNT HOMINI EI DEESSET. Et Paulo post. FIDES PER OMNIA
43.

SINE PECCATO, SIMILEM CONFITETUR.

EUM NOBIS

IN NATURALIBUS

GAPUT XXXI.
Exponitiir propositio Sanctorum Patrum, verbum divi-

NUM ASSUMPSIT NATURAM NON ASSUMPSIT PERSONAM.
,

Objectio.

1-

NoN

leve

sententise

su?e

prsesidium

in

dicta

propositione
in

ponunt adversarii. Existimantes enim eam
nostra, ita argumentatur.

verificari

non posse

Concilia, et Patres saepe affirmant

Ver_

bum
tem

assumpsisse naturam
loquendi

humanam,
esse

et

non personam. Hic aunisi

modus,

verus

non potest,

personalitas

ET PERSONA. CAP. XXXI.

163
parte

humana
rei

sit

forma
,

realis,

et

modus a natura humana a
non assumptus
,

distinctus

a

Verbo Divino

sed

exclusus.
est

Igitur de

mente Sanctorum Patrum personalitas humana

mo-

dus quidam, aut forma positiva naturse humanoe superaddita, et

ab ea plusquam ratione distincta.
2. Adversariorum in hoc argumento fiducia nascitur ex ignoratione
Responsio.

modi

,

quo

a

Christo

abest

hypostasis

et

personalitas

humana.
nec aliter
additione
fieri

Detractione
fieri,

enim

alicujus

formse

et

reahtatis

abesse,

aut

intelligi

posse

existimant.

Nos contra sola
,

et

unione

substantiali
et

Verbi Divini abesse

nec

aliter

posse

censemus,

pluribus

supra
,

ostendimus.
quse
est
lib.

Ergo
fide
,

ad
et

propositum argumentum, concessa majore

de

habetur apud Augustinum, vel potius Fulgentium

de fide ad

Petrum
torii

c.

17.

a Sanctis Patribus

sic

concepta ad haeresim Neset

duas in Christo personas, divinam

humanam,
Cujus

affirmantis

diserte

excludendam.

Neganda

est

minor.

ut

falsitas
intelli-

simulque prsedictce Sanctorum Patrum

propositionis

vera

gentia clare eluceat, tria prsenotanda sunt.

3.

Primum
unus
et
et

est,

Nestorium

ita

duas in Christo

personas asse-

ruisse, ut
stus

tamen, ad eludenda Scripturse testimonia, quibus Chri-

idem

dicitur,

et

quibus quse Dei

sunt,

eadem de

homine,

quse hominis,

eadem de Deo
unitas et

in Christo

prsedicantur,

eas personas aliquo

modo

conjunctas esse diceret.
ratio
sita
sit,

Qua

unione, et in quo tota

hseresis

Nestorianse
3.

claris-

sime explicatur a Sancto
bis.

Thoma

part.

qu. 2. art.

6.

his ver-

Alia, inquit, fuit hseresis Nestorii, et Theodori Mopsuesteni
esse

separantium personas. Posuerunt enim, aliam
Dei
et Filii

personam
1.

Filii

hominis, quas dicehant sibi invice?n esse unitas.
,

Se~
illo

la quo
'^°°^'^'^.'^^'

cundum inhabitationem
homine, ut in templo.
tas illius

in

quantum Verbum Dei
affectus in

habitavit in

2.

Per unitatem

quantum volun3.

Nestoriana.

hominis

est

semper conformis voluntati Verbi Dei.
scilicet

Se-

cundum operationem , prout
Verbi Dei instrumentum. 4.

dicebant

hominem

illum esse
,

Secundum dignitatem honoris prout Secundum
sequivocatio-

omnis honor.,

qui exhibetur Filio Dei, exhibetur Filio hominis

propter conjunctionem ad Filium Dei. 5.

nem, id
illum
istos

est,

communicationem nominum, prout,
esse

scilicet ,
est

dicimus

hominem
NoTANDUM

Deum
Ex

et

Filium Dei. Manifestum

autem

omnes modos accidentalem unionem importare. Hsec ^
2.

S.

Thomas
Assumplio
duplex.

4.

Concilio

Ephesino, ut

mox

dicetur

du-

164
plicem
esse
hic

LIB.

DE HYPOSTASI
assumptionem
;

unionem

,

seu

(

heec

enim

duo pro
ut

eodem

accipimus,

tametsi ratione
q.

aliquo

modo
una
est

differant,

pluribus exponit S.

Thomas

citata art. 8.)

substantialis

quam Concilium
tanlialem.

vocat adunationem physicam, naturalem et subs-

Altera accidentalis et Nestoriana,

quam

appellat

con-

junctionem secundum dignitatem, vel auctoritatem , vel potentiam.
Conciliura

Quam
g^

qui in Christo ponit,
^^^

ei

Concilium anathema

dicit, his

verbis

:

Epiesinum.

^^^^^

^^^^ Christo dividit subsistentias post

adunationem sola

copulans eas conjunctione , quse secundum dignitatem
vel

quamdam,
non magis
alii

auctoritatem

est

,

vel

secundum potentiam ,

et

concursu secundum
tunt,

adunationem naturalem [Physicam

ver-

id est substantialem) ;

anathema

sit.

Quse verba sunt anaepistolce
,

thematismus tertius ex duodecim, quos Cyrillus subjecit

quam

suo et Alexandrinse Synodi nomine misit
1.

a'd

Nestorium

qucB

habetur tomo
Quidassumptio
su
s

concilii
illa
,

Ephesini cap.

14.

5. Unio
^}-,Q|j(.g^

autem

et

assumptio substantialis atque adeo
ea qua duse
sibi
,

ca,

an la

is.

g^

hypostatica

est

aut

plures

naturge

et

subslantisD singulares,

non solum
et

invicem

intime

praesentes
individuse

sunt

,

sed

etiam

vere

realiter

et

substantialiter

atque adeo una hypostasis, vel composita ut

unam conjunguntur,
transeunte
postasis
in

vel simplex,

natura una,
,

cum duee aquae in nempe assumpta
,

hypostasim
est
alia

assumentis

ut

in

Christo

cujus
,

hyfides

non

quam

hypostasis

Verbi

Divini

ut

docet, et explicatum est supra cap.
talis
tioe

24. et sequentibus. Acciden-

vero
ita

et

Nestoriana unio ac assumptio,
sunt et
dicuntur,

ea est qua substan-

unitee

ut

tamen

maneant

realiter

et

substantialiter actu divisse,
Assumptio

aque adeo duge, aut plures hypostapotest,

ses.

Quod

multis

modis

fieri

^auae^u'^

/>r<a35e?2;z«_,

ac virtutis applicatione,
vel
et

nempe vel loco, et intima quo modo Angelus corpori asut qui

sumpto

unitur

voluntatum; sensuumque concordia,
;

idem sentiunt,

volunt

vel societate et concursu

ad idem opus,
aliis

ut artifex et instrumentum

ab eo assumptum
unitur assumpto,

,

vel

simihbus

modis, quibus assumens
actu
duse
et

ita
,

ut tamen
sint

maneant
,

realiter
si

separata

proindeque

dute

hypostases

et

personffi,

sunt substantice rationales.
17.

Ita

Petrus, et JoanS.

nes a Christo

Matth.

Paulus

et

Barnabas a Spiritu

Act.

13. Titus a Paulo ad Galat. 2.

Marcus a Barnaba Act. 16. Christus
septem spiritus

a diabolo Matth.

4.

et

12.

ab immundo spiritu

nequiores assumpti dicuntur.

ET PERSONA. CAP. XXXI.

165
AiKjiisiinus.

DuPLiCEM etiam hanc assumptionem habet Augustinus sub finGm
hb.
3. et
4.

de Trinitate, ubi priorem vocat assumptionem ad
est
id

unitatem persontc, qua assumens

quod assumitur; ut Dei
est.

Fihus

homo

iile

qui

de

Virgine

factus

Alteram

nominat
ah-

non ad unitatem personge,

sed tantummodo ad ministerium
est
id

quod

,

qua assumens

non

quod assumitur

;

ita

columbaj

species a Patre Matth. 3. et ignefc linguoe a Spiritu Sancto Act. 2.

assumptee sunt.

Utrum em?n,

inquit,

ad imitaiem

persoiiae ,
,

an

tantummodo ad mhiisterium peragendde
difficile est,

sir/ni/icationis

invenire

et

temere affirmare non expedit.
3

6.

NoTANDUM
et
illo

terminum hunc assumere
Vel
in

,

vel

assumptio duet

Assumere
sumitur
duijliciler.

pHciter accipi posse.

genere

,

ut

pro3scindit

abstrahit
,

ab

hoc

assumptionis

modo paulo
illa

ante

exposito

vel

in

specie
tantiali

et
,

determinate pro hac vel
vel accidentali
:

ratione assumptionis subs-

quse

determinatio

ex

aho

in

proposi-

tione ei adjuncto termino cognoscitur.
ilhus

Nam secundum
accipi

exigentiam

pro

substantiali

vel

pro

accidentali

debet.

Quibus

prsenotatis
7.

Dico

1.

Prsedictse

propositionis

SS.

PP.

primam partem
sensum
a

i. Asseriio.

nempe Verhum assumpsit naturam, a secunda
sonam, non
esse
,

no7i assumpsit per-

esse disjungendam,

ac integrse
substantiali

propositionis

humanitatem

assumptione
esse.
illse

non accidentali

Verbo Divino assumptam

Probatur
compositam

1.

Quia duee

propositiones

simplices

in

unam
simul

l.

Argumeutum.

sic

conjunctim a Sanctis Patribus conceptse sunt, ad
Incarnatione

Cathohcam de

fidem

diserte

astruendam,
:

et

Nestorianam hseresim expresse rejiciendam

id

autem supradicto
et

modo,

et

sensu

fit

commodissime

,

brevissime,

ciarissime.
2.

8. Secundo.
nitur assumere

Verbum non assumere personam
et

contradictorie oppoest

Argiimen-

personam. Personam autem assumere
accidentah,
hypostases.
ita ut

eam

tum.

sibi

unire,

modo Nestoriano
tum ex

semper maneant duae

naturse separatoe

duseque

Ita

enim voluit Nestorius,

ut constat,

Conciliis, in
1.

quibus ejus hgeresis damnata est,
2.

tum ex Cassiano
Nostrum Jesum

lib.

de Incarnatione cap.

et 3.

et

lib.

5.

cap. 1. ubi hseresim Nestorii in eo existere docet,

quod Dominum

Christum hominem solitarium, seu tantummodo

hominem

faceret,

hocque tantum ab ahis discerneret, quod esset
locis

sine peccato;

tum ex Cyrillo

a nobis supra

citatis c. 30.;

tum

cyrillus.

ex Epist. ad Theodosium de recta in

Deum

fide.

Unum

Christum

166

LIB.

DE HYPOSTASI

in duos secermunt (scilicet Nestoriani) et crassa
inter

quadam

separatione

himc

et

illum inducta, utrumque seorsum ac quasi joer se

subsistere contendunt. Et paiilo post, si inter solas naturas secer-

nerent, a veritate non aherrarent. Alia enim carnis

;

alia rursus

Verbi est natura
gressi alterum

:

at hic sese
se

non continent

seorsum per

; verum ulterius protanquam merum hominem conside-

rant, alterum ut

verum

et

naturalem Dei Filium nominant.

Ita sensisse Nestorium patet manifesta ratione.
tasis et

Nam cum

hypos-

persona

sit

natura prout est substantia distincta, et sepa-

rata ab alia, atque adeo tota; duse substantise separatse erunt duse

hypostases et personse. Igitur
Christo

cum

Nestorius divinam naturam in
eo

ab humana disjungeret, duas in

necessario

personas

asserebat. Denique
et

cum personam a Verbo assumptam
est

esse diceret,
,

quod assumptum
Itaque

post

assumptionem manere debeat
et

in

Christo esse personam
esse volebat.

assumentem
SS.

assumptam

,

atque adeo duas
recte

Patres

ejus

heresim damnantes

dixerunt
2. Assertio.

Deum

assumpsisse naturam, non assumpta persona.

9. Dico 2. Quod si quis primam preedictse propositionis partem Verbum assumpsit naturam, a secunda non assumpsit personam,

sejungat,

et

duas

propositiones

faciat;

prima

intelligenda

erit

de sola assumptione in genere,

ita ut

nullum determinet specialem

modum quo

natura assumpta

est.

Secunda vero, propter terminum

personae, qui in suo conceptu essentiali dicit separationem ab
alia hypostasi, intelligenda erit in specie

omni

de assumptione acciden-

tah et Nestoriana, quse de Verbo divino negatur. Itaque

cum ex
assumpta

prima propositione liabeatur, quod humanitas revera
a Verbo
,

est
ita

ex secunda autem quod non est assumpta
;

,

ut maneret

ab eo separata

ex utraque simul recte ac necessario infertur quod
sed hypostatice, substantialiter et ad unitatem

non

accidentaliter,

personse assumpta est.

HiEC assertio clara
tionale et irrationale
;

est.

Nam
,

sicut animal est indifferens ad ra-

ita

assumptio naturee indifferens est ad subs-

tantialem et ad accidentalem

ad eam qu3e est sine persona,

et

eam
sona;

quoe est

cum

persona.

Cum enim

natura includatur in perscilicet

qui personam assumit,

etiam naturam assumit, eo

modo quo personam.
determinat
quale

Igitur sicut qui dicit aliquid esse animal,
ita

non

animal;

qui tantum

dicit

naturam assumi,

modum
l.Corollarium.

et

speciem assumptionis non exprimit.
pr^edictge

10. Ex His manifeste patet quod

Sanctorum Patrum

ET PE1180NA.
propositioiiis,

CAI'.

XXXI.

1G7

uullo

Verbum ?ion assumpsit pcrsoiiam humanam, surisus modo is esl quem putanl advcrsarii videlicet, quod ah
,

assumpta humanitate
forma
realis
ille
,

Christi exclusus esL

modus ahquis, aut aliqua
corislituitur,

qua
in

persona humana formaliter

aut

quod
nec

modus

ea remanens a Verbo divino non est assumptus,
,

ei

unitus;

quia nullius rei

modi

realis,

aut formae a natura
ut

humana

abjectione, sed sola additione eL unione Verbi divini,

s8Bpe dictum est,

abest a Christo personahtas humana.

De

ejus-

modi enim modo, aut forma ab humanitate
ciha
et Sancti

Christi exulante,

Con-

Patres

ne per somnium

quidem unquam

cogita-

runt,

ut

constat ex supra dictis.
in nostra,

11. Patet preeterea quod
de hypostasi,

vel etiam Scoti sententia

2.Coroiiarium.

dictee propositionis

adaequatus sensus non est tantum

quod Verbum non assumpsit
objicit
iis

nihil, ut

Cajetanus in

art. 2. q. 4. 3. p.
;

Retellilur

qui tenent

personam dicere ahquid negativum

tum

Cajetanus.

nemo dicit personam esse quid mere negativum; tum quia cum secundum logicos duplex negatio eequivaleat affirmationi Verquia
,

bum non assumere
positio

nihil,

idem

est ac

assumere ahquid; quse pro-

vera est,

licet

propter terminum (ahquid) valde generalem,

distincte aut formaliter
in

non exprimat quid
habet
absurdi,

sit

assumptum.
sive

Igitur

eo

etiam sensu nihil
sit

tum quia,
sit,

negatio

unionis
sisse

de essentia personse, sive non
,

Verbum non assumpnaturam non assump-

personam assumpta natura humana

est

sisse

modo Nestoriano;
oppositus.
3.

qui sensus est vere cathohcus, et
,

maxime

intentus a Sanctis Patribus
torie

ut pote hseresi Nestorianoe contradic-

12. Dico
sitione

Eos, qui, ubi concessum

iUis

fuerit,

hac propo-

3. Asseriio.

Verbum assumpsit naturam, non personam has et similes contineri Verbum impedivit in natura humana negationem unionis
:

non assumpsit naturam

humanam
existit

sine unione
se ,

secum

:

Hu-

inanitas a Verbo assumpta

non

per

sola

et sine alio,

dicunt et objiciunt, quod hoc est ridiculas et vanas facere Sanc-

torum Patrum locutiones, nec quas dicant SS. Patrum locutiones,
neque preedictas omnes
propositiones
satis

intelhgere.

Id

autem
13.
Suarez.

dicunt et objiciunt Suares in sua Metaphys. disput.

34. num.
12.
et

Joannes De Lugo disput. 12. de Incarnatione num.
ladus de

Hurenundeli-

De Lugo.
Hurtadiis.

Mendoza

disput.

11. suse Metapliys. sec. 3. § 30. addens

SS.

Patres prsedictam propositionem juxta dictum sensum
perinde facturos,
ac
si

tiantes

status

Regni Hispanix , ad

168

LIB.

DE HYPOSTASI

Refeiiuntur

berandum de summa totius regni in unum coacti , sancirent, hominem sedentem non stare et quiescentem non currere. 13. Primo enim, qds ferat vanas et ludicras nominari loculiones

quas Concilia, et Sancti Patres sexcenties in terminis ha-

beant?

Christum
et

enim

esse

unum, non
sine

duo

;

in

eo

naturam

divinam

humanam

esse indivise,

inseparabiliter,

non seorsim,

non sejunctim, non separatim,
formulse, quid aliud sunt

divisione, et similes loquendl

quam Verbum assumpsisse naturam humanam non sine unione? quam humanitatem ita esse assumptam a Verbo, ut non existat sola, et per se? quam Verbum assumendo humanitatem
ex locis supra
SLeopapae.
,

effecisse

,

ut in ea non esset divisio et negatio

unionis a se? Vix autem ahter loquuntur Sancti
cap.

Patres, ut patet
in-

30.

recitatis.

Anathematizetur Nestorius,

quit

Leo Pontifex Epistola 97. ad Leonem Augustum, qui B.V.
sed
in

Mariam non Dei,
nec

hominis

tantum
et

credidit genitricem,

ut

unum Christum
praedicaret.

Verbo Dei

carne sentiret , sed sepa-

ratim atque sejunctim alterum Filium Dei, alterum Filium Hominis

Et
ISec

Epist.

83.

ad Palsestinos

Monachos

de

Nestorio
et

loquens,

unum,

inquit,

Christum in Verbo Dei

carne sentiret; sed separatim

atque sejunctim

alium Filium

Dei,

alium filium hominis prsedicaret. Quo modo ahi omnes Pa-

tres fere

semper loquuntur.
Definitum

Secundo.
intelligens

sua definitione exponere,

vanum

et ridiculum dixerit.

At dicere
in

nemo eam bene Verbum Divinum

assumptione
vei fecisse

humanitatis

impedivisse

ea

negationem unionis,

ut non esset per se, et sola, est vera, expressa et for-

malis definitio ejus quod est, assumpta natura non assumpsisse per-

sonam.

Si

enim assumere personam,

est

assumere naturam ratio,

nalem ab assumente substantialiter divisam
ut exemplis supra
allatis

eique

non unitam
hanc pro-

patet

,

vel

sole

clarius

est

positionem, assumpta natura non assumere personam, quse priori
contradictoria est, aliud nihil esse,

quam naturam assumere sumenti
ab
illo

unitam, ab eo indivisam per se,
Aristoteles.

et seorsim

non existentem,
quo-

et

carentem negatione unionis
est, 2.

cum
text.

eo.

Nam
ac

quia privatio

dammodo forma
vationis

Phys.
per

15.

exclusio cujuslibet pri-

a
,

suo

subjecto

habitus

formae

oppositse

prsesolet,

sentiam

carentia,

negatio,

ac

etiam

privatio

appellari

Unde
pertate

aerem lucidum tenebris, doctum ignorantia, divitem pau,

sanctum

peccato

carere

dicimus

;

et

videns

ceecitatis

ET PKRSONA. CAP. XXXI.

1G'J

sanus infirmitatis carentiam habere vulgari sermonis consuctudine
dicilur.

14. Tertio. Causam per effectum,
ei

necessario junctam,
et

et positivum pcr ncgationem eoque notiorcm explicaro, minime ridicu-

lum

nugatorium

est,

sed

pliilosophis

familiare.
et

At dicere huper se non
est,

manitatem assumptam ea assumptione, qua sola
caretque negatione unionjs, est

declarare assumptionem et unio-

nem hypostaticam per
secundarium.

ejus effectum formalem negativum, et saltem

15. QuARTO. Qui speciem aliquam, suo genere suaque
qua secernitur ab altera specie, exponit; qui nominis
divina fide tenenda est, ab eo quo rejicienda et
distinguit,

differentia
ffiquivoci

significationem propriam declarat; et qui propositionem sensu quo

damnanda
est,
et

est,

nemo
vel

jure

nugacem
qui
dicit

appellarit.

At

talis

simul

hsec

omnia

prsestat,

sine unione,
nis
;

Verbum assumpsisse naturam non impediendo in natura humana negationem uniosubstantialem

cum

distinguat assuraptionem hypostaticam et

a non hypostatica, hujusque propositionis

[Verbum assumpsit naturam, non assumpta persona) sensum verum catholicum et
, ,
,

divina fide tenendum exponit et a falso
secernit.

Nestoriano et

damnando
quod
acci;

16. QuiNTO non in eo solum objicientes decepti sunt, assumptionis vocabulum commune et assumptionem tam
dentalem

quam
ut

substantialem

importans,

non distinxerint
tamen

sed

etiam quod,

aequivocum
hypostaticam

non

esset,

solamque assumptionem
prsedictum lo-

substantialem et

significaret,

quendi et exponendi

modum
et

male omnino reprehenderent. In comusu
nihil

muni enim

et

docendi

loquendi

frequentius

,

quam
priva-

lumen, ab aere tenebras, visum, ab oculo csecitatem, scientiam,
ignorantiam ab

anima,

et

universim

formam
anima

omnem
et

sui

tionem

et

negationem a subjecto suo excludere,
videndi,
et

impedire ne aer
privanihil

luminis, oculus facultatis

scientiae, etc.

tionem

et

negationem habeat. Hoc enim loquendi modo aliud

quam aerem lumine, oculum visu, animam scientia perfici et informari; cum omnis negatio omnisque privatio, non nisi formse, aut rei positivee quam negat, reali prffisentia et positione tollatur. Ita cum Verbum ab humanitate assumpta exclusisse nesignificatur,

galionem unionis
nihil sit,

,

vel assumpsisse naturam a se indivisam

,

aliud

quam

substantialiter et hypostatice univisse sibi

naturam

170

LIB.
nihil

DE HYPOSTASI

humanam

,

prorsus est in hoc loquendi

modo

,

quod merito

reprehendi possit.

17. Sexto, si dicere animam rationalem constituere hominem eamque corpus non informare sine unione cum eo, et Petrum v. g. non esse hominem sine ralione bonum sine virtute, doclum sine
,

scientia, nihil habet ridiculi aut inepti

multo minus dicere Verbum non assumpsisse naturam sine unione cum ea.
;

De Lugo.

PoRRO quod ait De Lugo loco citato; naturam humanam assumptam a Verho non mansisse per se existentem sine imione ad
Verbum, adeo clarum
esse,

ut ridiculum esset, et indignum omnino

id ab Ecclesia iiniversali, ut
Rtlellilur.

dogma

fidei definiri
ita

omnino improa

bandum

videtur.

Nam

si

naturam humanam

Verbo

esse

assumptam, ut non manserit
articulus nostree fidei,

sola, et per se, ac sine unione

cum
et

eo, est ipsissima ratio et substantia Incarnationis Dei, atque adeo

post Trinitatem,
est res

omnium obscurissimus
intellectus creati etiam

,

creditu difficillimus
gelici

;

si

omnem

An-

vim,

et

capacitatem naturalem tantopere excedens, qui potest

dici esse

quid adeo clarum, et cuique obvium?
dicit

Deinde qui tantum
esse,
his

humanitatera a Verbo Divino assumptam
sit

verbis

nuUo modo exprimit, qua assumptione
,

as-

sumpta, an substantiali

et

cum unione ad unitatem
,

personee, an

accidentali sive unione substantiali

et

non ad unitatem personse
,

sed tantum ad opus et ministerium
et

quoddam eo modo quo Paulus
,

Barnabas a Spiritu Sancto Actorum 13. assumpti

et

infirmus

ad Rom. 14. ac omnis Pontifex ex hominibus a Deo assumptus ad Hebreeos 5. dicitur. Itaque cum primo tantum modo
in fide

naturam humanam esse assumptam, nosse ac certo credere
referat ad

tanti
et

salutem,
,

sitque

totius
,

rehgionis

Christianae basis,

fundamentum quod convellere
batur,

et funditus evertere Nestorius nite-

duas

in

Christo ponen^
et

personas, solamque ponens acci;

dentalem unionem,
declarare, hoc

negans substantialem
totius

hanc

fidei

veritatem
statuere

religionis

christiance

fundamentum
,

ac defendere

,

simulque impiam heeresim damnare

dicendo naturam

humanam
ita

a Verbo assumptam esse non sine unione
et

cum

eo, vel

ut

non manserit sola

per se (quod aliud nihil est,
id

quam
et

Verbum naturam non personam assumpsisse)
Unione
cur pereat
subsislenlia

ridiculum

Ecclesiae universalis sapientia,

gravitate, ac providentia indignum

quisquam vel cogitare audeat?

non divina.

18. Ad

id

autem quod subjungit idem auctor; Quod

si

ex eo

ET PER«ONA. CAP. XXXI.
prsecise

171
,

natura

humana
negando

amittit

propriam personalilalem

quia

unitur Verbo; etiam Verbum, quod ei unitur,

suam

amittet; sfupius

responsura

est

sequclam.

Soepiusqu(!
sit

dicUiin

quod

illa

suam amitlat subsistenLiam, quia cum

substantia finita, unione
sitque in Christo,
id

cum Verbo
est,

suse amittit substantia? totalitatem,

ut pars in toto.

Verbum autem, propter contrariam rationem,

propter naturae et substantise suoe infmitatem, nullam partis

rationem habere possit, ideoque indeperdibilem habcat subsistenliam.

19. HuRTADUS autem sua
solum jocatur, sed etiam

illa

comparatione

in

re seria,

non

in sua

McUp.

fallitur.

Manifestissima enim est exem,

£ec?sipii[iia.

plorum quge

affert disparitas,

Cursus enim a quietc

et

sessionis

a statione differentia, et unius
litas

cum

altera in
illi

eodem incompatibi-

ignota est nemini,

(nisi

forsan

uni

;

cum enim

existimet

eamdem naturam hoc quodammodo
gravitatis,

posse subsistere per se, et simul a Deo assumi,
est

idem simul stare

et sedere) propterea

neque

neque

sapientise Hispanicge esset,

non modo
privato

in publicis

regni

comitiis

decernere, sed ne in ullo

congressu, et

colloquio familiari dicere, stantem

non sedere, quiescentem non
an

currere. At vero tota Incarnationis oeconomia occultissima est, et quee qualisve
substantialis
,

sit

assumptio naturse humanse a Verbo Divino,

et

ad unitatera personse, nec ne

sit,

non

nisi

reve-

latione divina quse obscura est, et nobis, et etiam
tuit.

Angelis inno-

Itaque

cum

Nestorius,

ut

diximus

,

negata inter utramque
,

naturara unione, et inducta inter eas divisione
nationis
gilantiee

veritatem Incarcuroe ac vigi-

everteret; Ecclesise, ac Sanctorum Patrura
fuit

tanto

malo occurrere,

irapiara

hseresim

damnare
Ver-

fidem et veritatem tanti mysterii tueri ac declarare, quod expressius,

clarius et

distinctius

fieri

non potuit, quam dicendo

:

bum non assumpsisse naturam sine unione, vel assumpsisse naturam humanam indivise , inseparabiliter, sine divisione, et ita ut
non
esset sola,

per

se, seorsim, sejunctim,

separatim, a

Verbo;

quo loquendi raodo SS. PP. fere semper utuntur, cunt, assumpta natura, non assumpsisse personam.

et rarissirae di-

20. CiETERUM nusquara reperiet Hurtadus, quod ait ibidem, Ecclesiam damnasse haereticos , quod admissa naturarum unione
duas in Christo
Sinaita in
5o-/iyw

esse

personas dicerent. Nara, ut

ait

Anastasius

Anasiasius

cap. 4.

sub finem; Sancta Ecclesia, ut Nestorium
:

ob naturarum in Christo divisionem separationemve

ita

Severum

172

LIB.

DE HYPOSTASI
rejicit.

cum

suis, oh

earumdem confusionem

Prseterea naturas in
:

Christo non esse unitas, esse in eo duas personas

et

Verbum

asdicit

sumpsisse personam, propositiones simt sequivalentes. Et qui

personam assumere personam

,

duas

dicit

personas

,

assumptam

et

assumentem

:

et personae

duse, sunt duee naturse separatse, ac
clarius est in Actis Concilii

non

unitse substantialiter, idque sole
sini
Cyrillus,
,

Ephe-

et in

Sanctis Patribus

,

qui de hseresi Nestoriana scripserunt

et

potissimum

in Cyrillo locis innumeris.

Nam
singulis

praeter ea

quse supra retulimus, in eo opere,
libris

in

quo ex

fere novi Testamenti

argumenta ducit contra Nes-

torium

,

tractans locum

quemdam

ex Evangelio Joannis heec habet

Quomodo no?i insaniunt , qui divisioiie inducta, alium Dei Patris Verbum , alium rursus illum, qui ex sacra Virgine ortum ducit
Filium
esse asserunt.

Et tractans loca ex EpistoHs Joannis, quiinducta
,

cumque ,
est,

inquit

,

divisione

eum

qui ex

muliere natus
soli,

verum Dei Filium negant,
ii

filii

autem nomen

nudoque

Dei Verbo assignant,
tans loca Epistolse ad

Patres omnes mendaces faciunt. Et trac-

Romanos. Qui unum in duos dispertiunt

Quandoquidem si is homo per se et secundum se divisim et non ipsummet Dei Verbum carnis trabea indutum; Pater •proprium pro nohis Filium nequaquam dedisset. Sed nimis multa in re claaperto impietatis crimine sese constringunt.

qui passus

est, esset

rissima.
Conclusio
ei

21. CoNCLUDENDUM

igitur
rei

quod praedicta SS. PP. propositio
veritate
,

et

summa

liujuscapilis,

ex eorum mente , et ex
hic exposita est,

ac eo sensu

,

quo a nobis

nullam infert aut excludit ab humanitate Christi
rei

formam, modumve a parte

distinctum,

sed aliud

nihil

est

quam
supra

tertii

caaonis et

anathematismi Concilii Ephesini
brevis

a

nobis
ca-

relati

summa

et

comprehensio

,

quam

assertio

tholica unius in Christo
hseresis Nestorianse

personse pluriumque exclusio et
,

expressa

damnatio
,

quam

mysterii Incarnationis plena et
Christi a

perfecta declaratio

quodque humanitas

Verbo Divino
et

est

assumpta, non eo modo quo corpus ab angelo, Petrus
a Christo aUique supra enumerati dicuntur
catholico, sine divisione et separatione,

Joannes

assumpti, sed

modo
Qui

per unionem substantiapersonae
divinee.

lem

et

indivisionem

realem

in

unitatem

sensus, ut patet, non vanas et ridiculas, sed

maxime

serias facit
et

Sanctorum Patrum locutiones; cum
pressus a viris Spiritu Sancto

nihil

brevius, verius

ex-

plenis enuntiari

potuerit ad catho-

ET PERSONA. CAP. XXXII.
licam

173
et

de

mysterio

Incarnationis
,

fidem

declarandam

simul
as-

Nestorii

hseresim destruendam

quam quod Verbum divinum

siimpsit

naturam humanam, non assumpsit personam.
i.Objcciio.

22. Objicies primo. Sanctos Patres communiter dicerc, Verbum
suscepisse

hominem. Homo

autem

est hypostasis et persona, igitur
difficultatera
1.
R(;.spoDsio.

ex eorum mente
tractat S.

Verbum assumpsit personam. Hanc Thomas 3. p. q. 4. a. 3. ubi solut. ad
locutio7ies
,

respondet

quod hujusmodi

quibus Sancti Patres

dicunt

Deum

suscepisse hominem, non sunt extendendse tancpmm proprix, sed pie exponendx , ut dicamus hominem assumptum; quia ejus na-

tura est assumpta
lius

et

quia assumptio terminata

est

ad hoc

,

ut Fi-

Dei

sit

homo.

Objicies secundo.

Non

potest assumi persona sine natura; ergo

2. Objeciio.

nec natura sine
quentia.

persona.
ut ait S.

Concesso antecedente

,

negatur
art.

conse-

Nam,

Thom.

q.

de unione Verbi

2.

ad 11.

Responsio.

Quia

in supposito includitur

natura , non autem, e converso, ideo
quiti

non potuit assumi suppositum ,
autem
e

assumeretur natura; potuit

converso contingere. Itaque assumptio naturse et personoe
est
et

accidentalis

Nestoriana

;

assumptio

naturse

non

personse

substantialis et catholica,

qua Verbum caro factum est.

GAPUT XXXII.
Quo sensu Sancti Patres dicunt aliud esse naturam,
ALIUD HYPOSTASIM
1.
,

VCl

NON ESSE UNUM ET IDEM.
hsereat scrupulus,

UT NULLUS cujasquam animo
,

quin ea

de distinctione hypostasis a natura, mens ac sententia Sanctorum
Patrura

atque

adeo Ecclesise universEe fuerit

,

quam

superius

exposuimus; declarandi nobis sunt qaidam eorum loquendi modi,
quibus non
recte
intellectis

adversarii in

fraudem inducti sunt.

Ejusmodi sunt. Aliud
et

esse

naturam non

esse

unum
et

naturam, aliud hypostasim; personam et idem : Errasse hxreticos quod

existimarint

naturam

hypostasim

unum

et

idem

esse

,

qux
Eiipbnnius.

sane inter se differre Ecclesix catholicee alumni cognoscunt , inquit Epiphanius diaconus in Synodo 7. Actione 6. tom. 3. re-

174
Damascenus
Anasiasius.

LIB.

DE HYPOSTASI

futationis

Synodi
de
fide

falso

septimse.

Idem

scribit

Damascenus
in
oSriYio

libro 3.

cap.

3.

orthodoxa

et Anastasius Sinaita
,

cap. 17.

Tanquam
Sabellii,

in consj^ectu Dei, inquit

anathema universasque
Et capite 22.

dh^as

denuntio ei omni, qui naturam ait esse hypostasim; quod
Arii , Nestorii impietate colludit.
ccetus
et

cum
loco
se-

Univer-

sus

Sanctorum Patrum

ipse

Cijrillus

non uno

aliud esse dicunt naturam, aliud hypostasim.

Hanc regulam

cuta Ecclesia catholica docet Christum esse duas naturas unitas

duas vero hypostases , sive personas in
tuere

illo

profiteri vel

consti-

nequaquam
Dico

audet.

Ad quorum omnium veram

intelligentiam

germanamque explicationem
Haerrticorum
seusus.

2.

1.

Heereticos,

quorum paulo ante mentio
quidem ratione
secus

facta

est

ideo errasse et a Sanctis Patribus merito condemnatos esse, quod
existimarint hypostasim et naturam ne
distingui
et

vellentque esse nomina synonyma, non

ac

vestis

indu-

mentum.
cap.
6.

Ita

Leontius et sanctus
3.
1
.

Thomas a nobis

citati

supra

num.

et 4.
,

Probatur
turse;

vicissim
et

bant

cui

Quia omne quod hypostasi convenit hoc naomne quod naturse, hoc hypostasi convenire voleunum inest, inesse et aliud. Hinc enim inferebant tot
et vicissim tot

semper esse naturas, quot personse;
naturge.

personas, quot

Inferebat Arius tres

in

Trinitate

esse

naturas, quod in
esse

ea tres essent personse. SabeUius contra,

unam

tantum perEt Nesto-

sonam divinam, quia una tantum
rius

esset natura divina.

duas in Christo esse personas, quod duse
,

in eo essent naturge. et

Eutyches contra

Severus

,

Dioscorus

,

Acephali

Monothelitse
in

unam

in

Christo esse naturam,
sit

unamque voluntatem, eo quod
6.

Christo

una tantum

persona. Quae consequentise bonse essent,

vero antecedente.
Aristoteles.

Ut enim jam admonuimus supra cap.
text.

ex

Philosopho

3.

Physic.

2i.

Non eadem omnia
sed solum
lib.

iis

insunt

quae quolibet
definitio et

modo eadem
idem

,sunt,

quibus esse, id est
c.

ratio,

est.

Et
id

2.

Elench
,

4.

Solis

iis

qum secundum substantiam,

est

essentiam
inesse.

indifferentia
prsedictse
et

et

unum

sunt,

omnia videntur eadem
principio nitebantur,

Igitur

hse-

reses hoc falso
tione et
Damascenus.

quod natura

persona ra-

definitione
id

idem sunt.

3.

Secundo

patet ex
infert

Damasceno, qui ex hoc hsereticorum

principio

eamdem

consequentiam libro de una natura contra

Acephalos. Etsi, inquit, nulla essentia est quse hypostasi careat,

ET PERSONA. CAP. XXXII.
nulla natura quse personx
sit

175

cxpers,

non lamen hinc sequitur,

aut essentiam hypostasim , ant personam naturam esse;
essentia est hypostasis et natura cst persona
divinitate
,

nam

si

neccsse est in sancta
essc
si

cum

essentiam et naturam
et

unam
;

dicimus,
tres

unam

quoqiie
et

hypostasim

personam
tres

confiteri

aut

hypostases
confiteri

personas confitemur,

quoque naturas
esse

et essentias

et dicentes

Christum conflatum

ex duabus naturis, ex duabus

etiam personis concretum esse asseramus. Igilur ideo tantum SS.
Patres damnarunt ha^reticos, quod naturam et hypostasim ne qui-

dem

ratione distinguerent.
Gabriel

4. Tertio denique id ipsum confitentur adversarii, ut Gabriel

Vasquez

in

tertiam

partem

disp.

31.

c.

1.

num.

6.

ubi

addit
naturre

quod Sancti Patres redarguentes
autem de creata
tis,

hsereticos

indistinctionis

a persona, loquuntur de sola increata natura et hypostasi, non
;

quod

et

gratis

et

falso

dictum

videtur.

GraresRefellitur.

unde enim, vel

ex quo Sanctorum Patrum verbo talem

trictionem colligit? Falso item,

tum quia Sancti Patres universim et simpliciter dicunt hypostasim et naturam non esse idem, seu aliud esse hypostasim ahud naturam; ergo universim de omni
,

natura
esse

et

hypostasi

loquuntur

essentiam, aliud

tum quia ad probandum aliud hypostasim, sumunt exempla ex naturis et
:

personis creatis, ut patet, ex capp.

20.

et 21.

supra; tum quia,
,

ex Anastasio Sinaita

SSyiyw

supra, Nestorium, Eutychetem

Sevedistin-

rum,
et

et

Acephalos naturam ab hypostasi in Christo

non

guentes,

eodem sensu, eademque de causa damnarunt, qua Arium Sabellium, in Deo naturam et personam idem esse dicentes,
hypostasim ne ratione quidem distinguerent.

Nicena synodus condemnavit. At hos condemnavit, quod naturam
et

5. Dico 2.

Ex

eo quod Sancti Patres affirmant, ahud esse natu,

ram
esse

,

aliud hypostasim

naturam

et

hypostasim differre

,

aut negant
et

unum

et

idem; nullo modo sequi eas a parte

rei,

nemine

cogitante distingui.

Antequam
idem
aliud

heec conclusio probetur, tria prsemittenda
et

sunt. Pri-

ss. pp.

MUM. SS. Patres propriissime locutos esse,
, ,

hos terminos,

unum,

"proprie"

diversum
,

et differens

,

seu differre in vero et proprio
,

eorum sensu
Secundum.
numero,

ac significatione formali

in supradictis propositio-

nibus usurpasse. Hoc, ut credo,

nemo Theologus
iis

negaverit.

Unum

et

idem de

propriissime dici, quse sunt
4.

unum

Quae proprie

et re ac ratione

idem, ex philosopho

Metaphys.

text. 11.

176

LIB.

DE HYPOSTASI
sicuti

Hoc

significat

unum
1.

esse

,

timica

et

vestis

,

si ratio

una.

Idem habet

lib.

Top. cap.

6. et lib. 7. cap. 1.
iis

6. Tertium. Aliud, diversum, et differens, de
dici,
Quse
sola ratione
dilferunt
diciintur di-

propriissime
diffe-

quse ratione

et

conceptu distinguntur, sive etiam re

rant, sive non. Quee enim sola ratione ac definitione differunt, ea

propriissime differre, et esse alia, ac diversa dicuntur;

tum quia

non sunt eadem , quorum

definitiones sunt diversse. 6. Top. loco 17.;

versa
et

non idem.

tum quia
nibus
et

categorise

omnes sunt

simpliciter alise

,

et

primo diversse
diversis ratio-

nec tamen omnes re differunt,
sit

cum

res

eadem sub

in diversis categoriis, ut docet Philosophus cap. de quali,

affirmant plurimi de .relatione et
,

fundamento, de actione
;

et

termino

omnes

,

de actione
5.

et

passione
text.

tum quia Diversa

defi-

niuntur a Philosopho

Metaph.

16.

quorum aut
id

species

plures, aut materia, aut ratio substantiae,
defmitio;
citer

est essentiee,

seu

tum quia ahquid
intelligi

esse, vel idem, vel diversum,

simpli-

dictum,

de

sola rationis et essentise vel identitate,

vel diversitate,
Aristoteles.

sive

realis identitas,

aut

diversitas simul

adsit,

sive non. Manifestum est ex doctrina Aristotelis, qui lib. 3. phys.
text.

21.

et 22. docet

actionem

et

passionem, qu8e re sedem sunt
sint diversa; sicut et distan-

non esse proprie idem, quod ratione
tia

Thebis Athenas, et Athenis Thebas non sunt

unum

et

idem,

hcet

unum

sit

spatium eorum quse distant.
sit

Et certe locorum ad

qusestionem,
capite 1.
et

utrum aliquid idem
diversitatem

ac

diversum,

quos tradit

lib. 7.

Topic. plurimi, vel etiam omnes, solam essentiee

rationis

concludunt;
aut a

unde cum aliquid amplius
parte rei,

volumus, voces, re, reahter,
dicimusque ahquid esse idem

addere solemus,
realiter

realiter, vel

diversum
et q.

ab
,

alio.

Denique aliud
D. Thomas
Augustinus.

et

diversum importare rationis
docet S.

conceptus

vel

essentisB diversitatem
3. part.
lib. 7.

Thomas

1.

part.

31. art. 2.

Et

q.

2. art. 3.
c.

ad
4.

1.

q. 17. art.

1. ad. 7.

Et S. Augustinus

de Trinitate

Aliud, inquit,

est

Deo

esse, aliud subsis-

tere, sicut aliud

Deum
ad

esse, aliud

Patrem

esse, vel

Dominum
et

esse.

Quod enim
Argumentum.

est,

se dicitur. Pater dicitur.

autem ad Filium,

Dominus

ad servientem creaturam
1.

7. His prgemissis probatur conclusio nostra. Primo. Quia aliud et

diversum seu differens de
ratione
differunt.

iis

vere et proprie dicuntur, quse sola
et

At natura

hypostasis

ratione

et

defmitione

differunt. Igitur
inferri potest,

ex modo loquendi Sanctorum Patrum
eas ratione distingui.

nihil

amplius

quam

ET PERSONA. CAP. XXXII.
8.

177
ct

Secundo.

Quia,
,

sola

posila

inier
,

naUiram

hyposlasin-i

2. Arfjumcn^"'^""

distinctione rationis
et formali,

verissimoe sunt

et

quidcm

in

scnsu proprio
:

prsedictoe

Sanctorum Patrum propositioncs
affirmativce
et
;

Daa;

qiii-

dem

priores,

cGeque
:

nempe aliud

esse hypostasim,

aliud naturam

et

naturam

hjpostasim

differre.

Ad hoc cnim

sufllcit diversitas rationis inter

naturam
et

et hypostasim. Tertia item

et negativa

,

sciiicet

,

hypostasis

natura non

sunt

unum
et

et

idem, verissima

erit.

Tum
,

quia, quse ratione et conceptu idem

non sunt, ea nec sunt, nec dicuntur simpliciter unum

idem.

Tum
illud

quia

quemadmodum

ut

homo vere
,

affirmetur de aliquo
;

debet non solum esse animal

sed etiam rationale
satis est
si

ut autem
sit ratio-

vere simpliciter negetur de aliquo,
nale, nec

illud

non

debet necessario non esse animal,
rei

quia

scilicet

plura

requiruntur ad cujusque

constitutionem,

quam ad
sit

ejus destrucet

tionem

:

ita

cum unum
sit

et

idem simpliciter
re et

idem numero,

idem numero, idem
illud se

quod

ratione est idem alicui, et ad

habet, sicut vestis et indumentum, sicut homo, et animal

gressile bipes,
pliciter esse

ex Philosopho supra, ut aliqua affirmentur simet

unum

idem,

et re, et ratione

idem esse debent, ut
et

vero eadem proprie et vere negentur esse
si

unum

idem,

sufficit

ratione et definitione

non

sint
,

idem

;

plura enim ut dictum est

requiruntur ad affirmationem
tasis et

natura recte a SS.

quam ad negationem. Igitur hyposPatribus negantur esse unum et idem,
sunt idem ratione et definitione.
et

etiamsi re idem sint, quia non

Adde quod, quee sunt diversa, ea non sunt unum
9. Tertio.

idem; quse
est.
3.

autem definitione differunt, ea sunt diversa, ut ante dictum

Ex

eo, quod hypostasis et natura dicantur distingui,

Argumeutum.

et esse aliud, inferre ea realiter distingui, est fallacia
tis.

consequenet esse

Quia esse aliud, abstrahit ab esse aliud ratione tantum,
et

aliud re,

ratione

igitur

hoc ex

illo

affirmative

nullo

modo

concludi potest. Similitercum non esse

unum

et idem, preescindat

a negatione ejusdem secundum essentiam et rationem tantum et a negatione ejusdem secundum rem et rationem sicut ex eo, quod
;

actio et passio dicantur

non esse idem

,

nemo

recte inferet
et

non esse

idem

realiter

:

ita

ex eo, quod hypostasis
et

natura dicantur a

Sanctis Patribus

non esse unum

idem, male inferunt adversarii

eos velle non esse

unum

et

idem

realiter,

committuntque fallaciam

consequentis.

GoNSTAT

igitur ex praedictis loquendi

modis Sanctos Patres nullum
12

178
aliud voluisse

LIB.

DE HYPOSTASI
inter

discrimen statuere,

naturam

et

hypostasim,

quam

discrimen rationis etdefinitionis.

CAPUT XXXIII.
Quod humanitas Christi secundwn S. Thomam
propria
et

existat

creata sua existentia.

1, LiCET ex supradictis satis constet, ex rei veritate, et etiam ex

mente
nullo

S.

Thomse (tametsi essentiam re distinguat ab
,

existentia) fieri

modo posse

ut humanitas Christi sua exuta propria existentia
Conciliis, Patribus, et expressis

existat divina, S.

quod ex Scriptura,
sit

Thomse testimoniis ostensum
,

perfectam esse Incarnationem

non detractione
Christi,

nec defectu ullius realitatis naturalis in humanitate

sed per solam additionem, et unionem Verbi

cum huma-

nitate integra,

suisque instructa bonis omnibus, et proprietatibus
,

naturalibus
in 3.
dist.

:

tamen quia nonnulli insignes Thomistae
q.

ut Capreolus
art.

6.

unica

art.

1.

concl.

\.

et

Cajetanus in

2.

q. 17. 3. parte, et alibi pertinaciter,

ne dicam periculose, defen-

dunt humanitatem Christi,
tentia
et

sua spoliatam propria et creata exis-

substantiali
alia,

,

existere ipsa increata Verbi Divini existentia,
ali-

non

in

eoque rationem Incarnationis consistere putant
hanc
esse

qui,

existimantes

germanam
supra

S.

Thomse

sententiam

operse pretium erit, de hac ipsa difficultate in particulari disputare,
et explicare doctrinam art.
sit,

2.

citati,
illi

quod paulo obscurior
sumpsere existimandi

et intricatior.

Inde enim occasionem

S.
Demeate
duas
in chrisio

Thomam
2.
,

ita sentire.

DuAS ergo de mente

S.

Thomse
,

in Christo esse substantiales

existentias

humanam
art. 4.
:

et
^"

divinam

probatur

4

.

ex qusestione de
sit

esse existeniias

unione Verbi

cuius titulus est; an in Christo

ostendilur.

tantum

esse
,

ubi hsec in corpore.

.77 Considerandum
non
;

est

sunt formdB

quibus

est aliquid ens

simpliciter, sed

quod aliqum secundum

unum 77-

quid, ut om?ies formaB accidentales

aliquas

autem formas, quibus

res subsistens simpliciter habet esse, quia videlicet constituunt esse
rei subsistentis.

In Christo autem suppositum subsistens, est per-

sona

Filii

Dei, quas simpliciter substantificatur per naturam divi-

ET PERSONA. CAP. XXXIII.

179

nam, non autem

simpliciter substantificatiir
Filii

per naturam huma-

nam

:

quia persona

Dei fuit ante humanitatem assumptam

nec in aliquo persona est augmentata , seu perfectior j)er naturam

humanam. Substantifcatur tamen suppositum seternum pcr naturam assumptam non simpliciter, scd inquantum est hic homo : et
,

ideo sicut Christus est

unum

suppositum,

et

unum
esse

simpliciter ob

Quid

clarius.

unitatem suppositi,
ita

et

duo secundum quid, propter duas naturas;
propter

habet

unum

esse simpliciter,

unum

aeternum aeterni
est eeter-

suppositi, et aliud esse hujus suppositi,

non inquantum

num,
etsi

sed inquantum est temporaliter
sit

non

accidentale, quia

homo factum , quod esse, homo non praedicatur accidentaliter
nihil
clariiis.

de Filio Dei, non tamen est principale sui suppositi , sed secunda-

rium. Hsec S. Thomas. Qiiibus
3.

Secundo ibidem

in

solutione ad
in

primum

,

quam

vult

esse

communem omnibus
inquit,

argumentis

contrarium

factis.

Dicendum
nec tamen
esse,
esse.

quod

esse

humanae naturae, non
est,

est esse divinae;
sit

simpliciter

dicendum

quod Christus

duo secundum

quia suppositwn eeternum, non ex aequo respicit utrumque
Et clarius eadem quaestione art. personae subsistentis ,
et naturae
1.

ad 10. Esse , inquit,

est,

et

in

qua persona

subsistit,

quasi

secundum illam naturam
Incarnati, est

esse habens,

Esse igitur personae Verbi

unum

ex parte personae subsistentis , non autem ex

parte naturae. Hgec S. Thomas.
4. Tertio docet ibidem

eamdem
,

esse rationem ipsius esse Christi

quoad unitatem, aut pluralitatem
articulo

quee est ipsiusmet Christi. At ex

prsecedenti

,

Christus

est
,

multa

,

secundum quid
et

,

quia

habet duas naturas substantiales
simpliciter, quia est

divinam

humanam,

et

unum

unum
existit

suppositum. Igitur secundum esse, seu
,

existere

,

erit

multa secundum quid
,

quia du8e sunt in eo existentise
,

divina scilicet

qua

natura divina

et

humana

ac

creata

qua

existit

natura humana. Nihilominus

erit in

eo unura esse sim-

pliciter,

quia ipsa sola existentia divina est esse, seu existentia

Verbi Divini.
5.

QuARTO

3. parte q.

17. art. 2.

Dicendum, inquit, quod quia
hijpostasis, necesse est

in Christo sunt duae naturae, et quae

una

quod ea
ibi-

ad naturam
pertinet, et

pertinent in Christo sint duo;

quse

autem perfor-

tinent

dem,

ad hypostasim, sint unum tantum. Esse autem, ut ait ad naturam, et ad hijpostasim. Facit enim

maliter, ut et natura, et hypostasis existant, sintque actu in

rerum

180
natura.

LIB.

DE HYPOSTASI

Ad
sit

hypostasim 'pertinet ,
sicut

naturam autem ,
Christo

siciit ad id quod habet esse; ad ad id quo aliquid habet esse. Igitur cum in

duplex natura, duplex etiam

erit existentia,

una huest actu
;

mana homo

et
,

creata,

qua humanitas

existit,

et

qua Christus

quseque est solum existentia secundum quid Christi

altera

divina,

qua

et

natura et persona Verbi actu
,

existit,

pertinens et
,

ad naturam divinam
adeo Christi, ut ad

ut ad id quo

,

et

ad personam Verbi

atque

id,

quod

est

habens ac suppositum. Quse quoVerbi et Christi, propte-

niam

est existentia suppositi, et personee

rea est esse simpHciter Christi.

Nam

esse simpliciter rei, est ipsum

esse suppositi, et quo suppositum formaliter existit.

6.

CoNFiRMATUR cx co discursu
art.

,

quo

citata qusestione

de unione
et

Verbi,

3.

ostendit Christum esse
:

unum
quod

simpliciter,

multa

secundum quid
autem aliquid
totum, magis

Sciendum,

inquit,
est

simpliciter et proprie
tale.

tale aliquid esse dicitur,
esse

quod

secundum seipsum
tale,

Dicitur

secundum seipsum
est

quod

est

secundum
est

quam quod
et

secundum partem, quia pars non
sit

idem
tivum

simpliciter toti.
identitatis,

Ipsum autem cum
ideo

reciprocum,

est rela-

quod comenit

alicui

secundum totum,
secundum paret

magis convenit ei simpliciter
tem
:

quam quod

ei convenit

unde
si

si

quid natum
ei

sit

comenire alicui secundum totum
dicitur
ei

partem ,

conveniat
et

secundum partem,
simpliciter ;

convenire

secundum quid,
dentes.

non
est

ut

si

dicatur yEthiops albus
significat

Manifestum
totius;
et

autem , quod
referri, et

sup^positum

per

modum
turam,

natura autem per

modum

partis formalis , et ideo
et

cum unum,
si

multa possint

ad suppositum,

ad na-

tiales, erit

Christus
sit

unum suppositum habet plures naturas substanunum simpliciter, et multa secundum quid. Quia igitur est unum suppositum habens duas naturas , sequitur quod
aliquod
simpliciter, et

unum

duo secundum quid. Hsec

S.

Thomas.

7. Qui totus discursus recte applicari potest existentiae, seu esse
Christi.

Cum

enim esse

Christi referri possit, et

ad naturas,

et

ad

suppositum , ut refertur ad suppositum Christi , quod est ipsum suppositum Verbi Divini , est esse simpliciter,
et in Christo

unum

tan-

tum, ipsa
est

sciUcet existentia divina
,

:

ut vero refertur ad
est
,

naturam,
,

duplex

nempe ipsum

,

quod jam dictum

esse Verbi

et

alterum, nempe ipsum esse creatum humanitatis, quod secundum
est

tantum esse secundum quid

Christi.

Quod

prseterea confirma-

tur, quia ut se habet nigredo corporis, et albedo dentium i^thiopis

i

ET PERSONA. CAP. XXXIIl.
ad ejus colorem simpliciter;
ita

181
esse,

quodammodo
licet

sou existentia
Christi.

tam divina

quam humana

in Christo

ad esse simpHciter

At

I

^thiops dicilur niger

simpliciter,

habeat dentes albos;

ij^Mlur

existentia sola Verbi Divini in Christo, dicitur
citer

ipsum esse simpliesse

Christi,

licet

in

eo

natura humana habeat proprium

creatum. Et
pliciter, vel

quemadmodum ex eo quod vEthiops dicatur niger habere unum colorem simpliciter, non propterea
existitque

simejus

dentes sunt affecti nigredine, carentquc albedine; ita nec Christi

humanitas propterea caret existentia propria,
tametsi dicatur a S.
pliciter,

divina,

Thoma, quod
art.

in Christo est

unum

esse sim-

illudque divinum.
2.

8.

QuiNTO eodem
fiat

ad

2.

explicans

quomodo
:

existentia,

seu esse Verbi

esse human.ne naturoe, heec habet
fit

Ipswn

esse

aeternum

Filii

Dei

esse

ho77iinis ,

inquantum natura humana

assumitur a Filio Dei in unitatem personae. Quasi diceret, sicut

homo
in
et

fit

Deus, non per destructionem naturse humanae transeuntis
ita

Divinam,

ut sola remaneat divinitas; sed per assumptionem

conjunctionem humanitatis permanentis
,

cum

divinitate
fit

:

ita

ipsum
,

esse

seu existentia substantiahs humanitatis

esse

divinum

et

personale Verbi, non quasi ipsa destruatur, ejusque locum suppleat
existentia Verbi,

sed quia manens unitur Verbo.
illo

9. Sexto

nunquam

articulo

secundo negavit

in Christo esse

existentiam creatam humanitatis; sed solum negat per humanita-

iem Christo advenire esse, quod

sit

esse personale Christi, id est,
faciatque

quod

sit

existentia hypostasis Christi,

eam

existere.

Ita

enim loquitur, suam mentem declarans sub finem corporis articuH.

Cum humana

natura^ inquit, conjungatur Filio Dei hijpostatice,

vel personaliter, et

non

accidentaliter ; consequens est,

quod secun-

dum humanam naturam non
humanam.

adveniat sibi

novum

esse personale,

sed solum nova habitudo esse personalis praeexistentis ad naturam

10. Septimo quia secundum divum Thomam,
unitas vel

et rei veritatem,

multitudo

existentige

ex

unitate

et

multitudine

non

suppositi, sed naturce et essentiee colhgi debet. At in Christo duse

sunt essentise et naturse; igitur duge existentise. Minor est de fide.

Major autem

est diserte S.

Thomse

q. 9.

de potentia articulo
sibi

5.

ubi
est

postquam hoc argumentum decimumnovum
intelligibile

objecit.

Non
est

quod aliqua
non

sint supposita diversa,
est nisi

quorum

unum

esse; sed in divinis,

unum

esse; ergo impossibile est.

182

LIB.

DE HYPOSTASI
ita

quod
esse,
et

sint

ibi

plura supposita,

respondet,

ad

19.

Dicendum

quod nullo modo concedendum

est,

quod
Deo

in divinis sit, nisi

unum

cum esse semper ad essentiam certe cum fide certum sit tria
asserit S.
fide.

pertineat. Quse est optima ratio,
in

esse supposita habentia

unicum esse, ut etiam
major videtar esse de

Thomas

citato art. 2.

ad

3.

Eadem
contra

Denique

id

ipsum manifeste evincunt duo

illa

loca 4.

Gentes, quse retulimus supra, sub finem capitis 32. Derogaretur

PERFECTIONI

INCARNATIONIS

DeI VeRBI,

SI

ALIQUID

EORUM

,

QU^

NATURALIA SUNT HOMINI
sine peccato, similem

El DEESSET. Et postea.

FlDES PER OMNIA,

eum nobis

in

naturalibus confitetur.

GAPUT XXXIV.
Cur nonnulli Thomistce
opinati sint

humanitatem Christi

carere existentia propria, idque sensisse divum

Tho-

mam.
Arjsioteies.

1.

QuoNiAM
est

,

ut ait Philosophus 7. Ethic. capite 14.
dicere, sed etiam oportet falsi

Non tantum

opus

verum
quae

causam explicare,
sensisse,
fuisse

quee Capreolo, Cajetano, et plurimis Thomistis errandi causse fuerint, et

occasiones
hic

existimandi
aperire.

S.

Thomam
mihi

ita

ut ipsi sentiunt,

juverit

Quge

quatuor

videntur.
Primacausa
esi

2. Prima.
jjUciter)

Quod Cajetanus,
S.

et ahi

cum

eo existimarint {esse sim-

quod

e^se

apud

Thomam

in materia prsesenti

idem esse, ac esse
est

noQ recte
surapserint.

substantiale

oppositum

esse

accidentah

quod

tantum

esse

secundum quid,
semper
dici

putarintque

omnem
Ex quo

existentiam
inferunt

substantialem

esse simpliciter.
in Christo

quod cum Sanctus

Thomas negat
In

duplex esse simpliciter, negat in eo esse

existentiam creatam humanitatis.

quo decepti sunt; quamvis enim
Christi,

alias

extra

materiam in-

cum agitur de carnationis, et personam comparata ad accidens, quemadmodum illa est
hoc vero ens secundum quid,
ita illius

substantia creata

ens

simpliciter,

existentiam S. Doctor appel-

ET PERSONA.
let esse

CAl'.

XXXIV.

183

simpliciter, hujus vero existentiam esse
Ciiristo,

secundum quid; cum
^"'*

Qiiare
'^'^''^'«ii'^

tamen agit de
humanitatis
et
,

comparatque csse Verbi Divini cum esse
sunt in Christo, illud quia est infinitum,

quee

ambo

in ciirisio

quia essc creatum humanitatis longe minorem ad illud habet
,

simpLS!

proportionem
quia ipsum

quam

esse accidentis ad esse substantiee; et deinde
,

solum

est esse

seu existontia personae Christi, qua
:

sola formaliter existit,

propterea vocat esse simpliciter Christi

esse autem, seu existentiam humanitatis, loco citato quastionis de

unione Verbi vocat esse secundarium, seu esse secundam quid. Unde si Verbum assumeret mille humanitates habentes singulas
suas existentias, non
nisi

unicum

esset

esse

simpliciter,

nempe
nunc
altera

ipsum esse suppositi divini,
in Christo

et personse Verbi.
,

Igitur licet

duplex

sit

existentia substantialis

una divina,

humana, hoc tamen non est esse, seu existentia simpliciter Christi, propter jam dictas causas; quia sciHcet, non est esse, nec existcntia

personalitatis

Christi,
,

qua formaliter
qua
existit

existat

persona Christi;

sed sola existentia divina

formaliter persona Verbi

est esse simpliciter, et principale Christi.

3. Secunda. Errandi causa

illis

videtur fuisse, quod

horum

terin

Secunda causa

minorum, [habere aut acquirere

esse

proprium,) quibus passim

^"°"^'

hac materia utitur S. Thomas, vim et notionem propriam non satis
penetrarint.
3.

Nam

ex

rei

veritate,

et

ex doctrina Sancti Thomge

parte, q. 17. art. 2. a nobis sequenti capite

exphcanda, tum
solius
'"PPo^'''

cap. 6. Opusc. 3. contra Greecos et

Armenos,
in eo,
illius.

solius suppositi est,

habere

et possidere

omnia quse sunt

et

omnium

quee in eo

sunt, est haberi et possideri, et esse

Et ratio a priori est,

quod

totius et entis perfecti sit habere, et essentiam, ejusque partes
,

ac proprietates eo
:

et existentiam,

et

universim omnia qu8e sunt in
illo.

horum autem omnium, non habere, sed haberi ab
et

Ideo-

que

partes quae in toto,
existentia
S.
sibi

et accidentia
,

in

subjecto,

licet

vere

existant

proportionata

et

aliquo

modo

propria,

tamen a

Thoma

ssepe dicuntur

non habere existentiam propriam;

quia scihcet, et ipsa, et eorum esse sunt alterius,
et

nempe

totius,

ab ipso habentur, ut

3. p. q. 77. a.

1.

ad

4.

Dicendum,

inquit,

Quare
accidentia

quod accidentia, maneate substantia nanis
\
.

ipsa esse,

nec alia accidentia, sed subjecta eorum habebant hu-

...

et vini,

non habebant

dicantur non

habere esse.

jusmodi

esse

per ea, sicut nix
accidentia,

est

alba per albedinem; sed post
esse
,

consecrationem

quds
est,

remanent habent
etc.

et

sunt

composita ex esse, et quod

Hsec

ille.

Suppositum autem

184

LIB.

DE HYPOSTASI
et perfectum. Igitur proprie

ex propria sua ratione est totum quid
est

habens, et possidens.

4. Jam vero humanitas Christi est in Verbo, ut in toto, et in
Humanitas

supposito.
,

Igitur

et

ipsa

,

et

quicquid

ejus

est
,

,

Verbi Divini

Bst

^^t habens°°

et

quidem
propter

magis

subjecti,

quam partes sint totius et accidentia quam heec arctiorem cum eo conjunctionem
,

habeant cum suis subjectis. Quare

licet

humanitas existat propria

sua existentia creata, eam tamen a S.
tur;

Thoma non habere
Unde

dici-

quia non est habens quidquam, sed ipsa ac ejus existentia,
q. 17.

ac rehqua omnia quse sunt in ea, sunt Verbi Divini.
art. 2.

Esse, inquit

,

pertinet et

ad hypostasim quidem, sicut ram autem, sicut ad id quo aliquid habet esse. 5. Pari sensu humanitas cum producitur unita Verbo,
non acquirere
est
esse

ad naturam et ad hypostasim : ad id quod habet esse ; ad natudicitur

proprium.
:

Tum

quia ejus est acquirere, cujus

habere

et

possidere

at unita

Verbo non

est

habens

,

aut

possidens, ut dictum est. Ergo non acquirit quidquam, ergo nec
existentiam.
nihil

Tum
sibi,
,

quia, ut servus,
sed

etsi

operando lucretur aliquid,
est,

tamen
in toto

solum Domino, cujus
,

acquirit;

ita

et

pars
sibi

nihil

sibi

sed

toti

,

et

humanitas in Verbo

nihil

acquirit,

sed

Verbo Divino.

Si

autem a Verbo separaretur
et

et sola existeret; tunc,

hoc ipso, esset habens
alterius,

acquirens
et

,

quia

tunc esset tota, et non
propria.

proindeque hypostasis

persona

6.

Ex Hoc

facile est intelligere

:

Primo. Cur humanitas Christi

existens sua existentia creata,

dicatur tamen, nec acquirere, nec
Christo

habere esse proprium; quia

scilicet in

non

est hypostasis,

nec subtantia tota, sed est alterius, nempe Verbi Divini.
Quomodo

7. Secundo. Cur

si

a Verbo separaretur, hoc ipso, absque ulla

Umrareiur
acquireret
esse.

productione
et

novse

existentise

aut

realitatis,

diceretur acquirere,
inquit
S.

habere esse

proprium.
2.
art.

Quando
2.
,

eiiim
1.

,

Thomas

3.

sententia dist. 6. q.

ad

compositum ex materia

et

forma,
esse

est

per

se subsistens

acquiritur ex

forma
est

illi

composito

absolutum per se; quando autem non
esse
illi

per

se subsistens,

non acquiritur per formam
cui hoc adjungitur,

composito ,
,

sed subsistenti
,

acquiritur
si

respectus

scilicet

esse

ad hoc
et

quod

ei additur,

Sicut

ponamus hominem
esse

nasci sine
illi

manu,
se

manum per
constat

se separatim fieri, et postea miraculose

conjungi,
subsis-

quod forma manus causabat

manus per

ET 1'ERSONA. CAP. XXXIV,
tentis
,

18S

sed postquam conjungitur homini , ex forma manus, non

acquiritur aliquocl esse manui, quia vaanus non habet esse pro-

prium, sed acquiritur homini respectus
esse.

admanum secundum suum
esse

Ita in
,

Christo

non acquiritur proprium

humana^ na-

turse

sed Filio Dei acquiritur respectus secundum
est

suum

esse

ad

naturam humanam; qui respectus non
in
9. q. 4.

aliquid secundum

divina persona , sed secundum rationem.

rem Eadem habet Quodl.
illud

8.

Tertio.

Intelligitur,
,

quoii.odo

natura
,

esse

proprium
ipsius

dicatur

amittere
,

cum

unitur

Verbo

non

corruptione
et

existentise

sed

corruptione

totalitatis,

substantiee

hypostasis

propriae per

unionem cum Verbo.

9. QuARTO. Intelligitur falsam esse

quorundam Thomistarum
modos
S.

opi-

Accidentia

nionem, qui, propter prsedictos loquendi

Thoma3, putant

non exislunt
existentia

ex ejus sententia, accidentia in subjecto existere formaliter ipsa
existentia subjecti,

subjecli.

non sua propria.
Thomistarum
est

10. Tertia causa erroris
2.
q.

obscuritas

articuli

Terlia causa
erroris.

17. 3. part. ubi discursus S.

Thomse impHcatior, minusque
sit.

distinctus et explicatus videtur,

quam par
S.
his

Cui Cajetanus
ubi
et

mentator,
explicat,

cum lucem ex

aliis

Thomse
rejectis,

locis,

clarius

Comrem

conciliare debuisset,

falsam

a textu ac
ei

mente

S.

Doctoris prorsus alienam
capite.

interpretationem

adhibuit,

ut constabit ex sequenti

11. QuARTA
admitterent
ut

erroris

causa quibusdam fuit,
,

quod cum nullum

Quarta causa
erroris.

modum

subsistentiee

nec
,

antecedentem existentiam,
ut
alii

Cajetanus,

nec eam subsequentem

Modistse,

putarent
ali-

nihilominus Incarnationem factam
cujus formee, nihil aliud eis
Christi,

esse

exclusione et jactura

occurrebat exclusum ab humanitate

preeter

ejus

existentiam.

Verum

Incarnatio, ut

ostendi-

mus,

nullius

rei

exclusione et detractione, sed sola additione et
et

unione Verbi Divini ad humanitatem perfecta

consummata

est.

186

LIB.

DE HYPOSTASI

GAPUT XXXV.
EoGplicatur doctrina articuli secundi, qucestionis decimm
septimcB y tertice partis
1.

Summce Theologicce S. Thomce.
33.

AD OMNIA
adeo clara
artificio

ex qusestione de unione Verbi supra cap.
et

relata,
RespoDsio
Cajetani.

expressa, ut nulla tergiversatione declinari,

nulloque
loco

obscurari possint, aliud nihil respondet Cajetanus

citato,
esse

quam quaestionem de unione
inter

Verbi,

qusestiunculam

iantum

opera

S.

Thomx

vix cognitam;

ab eo

yion

esse editam, sed quasi furtim inter schedulas disceptationum ir-

repsisse;
et

materiam ipsam de unione Verbi quinque

articulis

solum
longh

rationibus

multum

debilibus

imperfectissime

attingere;

ante alia S. Doctoris opera compositam esse, ideoque non
si dissentiat

a tradita doctrina in Siimma , libro ejus ultimo

mirum, , tum

in libris authenticis

nempe
ait

3. sent. q. 2.

Et

quodlib. 9. q. 2. De-

nique
Refellilur

S.

Doctorem

seipso

doctiorem

revocasse

in

Summa
falsa
,

quod
sint,

in illa

qusestione docuerat.

Hsec Cajetanus. Quee
et
fideli

quam

exposilione

doctnuaeart.2.

quamque

aliena a
,

bono Tiiomista
evidenterque

Commentatore

ut

omnes

intelligant

appareat S.
docet
,

citata
licet

qusestione

de

unione Verbi

Thomam quod idipsum in Summa
argumentis
et

obscurius tradere et iisdem plane

uti

ratio-

nibus in utroque loco , necesse est totam dicti articuli doctrinam
nonnihil intricatam paulo clarius et distinctius evolvere.

2.
et

ToTA

igitur corporis illius articuli doctrina triplici

argumento
,

ratione

continetur
Christo,

per

totidem

divisiones

proposita

quibus
est

probat in

non esse duplex esse

simpliciter, id

du-

plex esse personale, sed
1.

unum
,

tantum.
natura
hypostasi
et

Argumentatio

Prima

est.

Omnis forma

vel

personae

S.

Thomai

advenire potest, vel hypostatice et personaliter, vel non hypostatice

perdivisionem.

et

non personaliter, sed tantum accidentaliter, hoc
ei

est, ita

ut non

sit

realiter

unita

,

sed ab

ea divisa.

Hanc enim
locis

esse

vim hujus adverbii
remittit

(accidentaliter) constat,
,

tum ex

ad quae
acci-

S.

Thomas

q.

2.

art.

5.

ubi

refellit

Nestorium

KT PERSONA. GAF. XXXV.
dentaliter

187
in

tantum humanitatem Verbo Divino
artic.

Chrislo

unitam

esse existimantem; tum ex hoc eodem

Si

hoc secundum
ila

quemadmodum
dusB
existentinc

erunt duo
et

supposita

ct

dua

personfe;
his

crunt

duo esse simpliciter; hoc habet

verbis. Si

igitur,
tice

inquit,

humana natura

adveniret Filio Dei non hypostasicut

quidam dixerunt, oporteret ponere in Christo duo esse, unum quidem secundum quod est Deus , aliud autem secundum quod est homo. Huic
vel personaliter, sed accidenlaliter ,

autem majori propositioni,
manitas
efficies

si

subjunxeris hanc minorem

:

at hu-

Christi

non advenit accidentaliter Verbo
et

Dei

;

omnino
?ion

hanc conclusionem

non aliam. Ergo
simpliciter.

in

Christo
est

est

duplex esse personale
et

seu

Atque

haec

prima

ratio

prima

divisio.
2.

3.

Sequitur

Si

forma vel natura advenit hypostatice

et

2. iiaiioet

personaliter alicui personse et revera ei unitur
inest
alicui personee,
ei

(omne enim quod

^'9"'"<'°'^^'°-

sive pertineat
3.

ad ejus naturam, sive non,
2. in

unitur

in

persona

p.

q.

2.

art.

corp.),

vel pertinet
,

ad ejus esse personale, vel
est

non

pertinet. Si

non pertinet

non
quid

esse simphciter istius personge,
in

sed tantum secundum

ideoque potest multiplex esse
manitatis

una eademque persona. At huexistentia, ex
rei

tam substantia quam

veritate
et

et

ex

mente

S.

Thomse, non pertinet proprie ad hypostasim

persose-

nam Christi. Igitur ejus esse seu existentia est solum cundum quid in Christo; proindeque in Christo non
esse simpliciter.

esse

sunt
:

duo
Co7i-

Major hujus

rationis continetur his verbis

siderandum
pertineat
est,
illius

est,

quod

si

est

aliqua forma, vel natura, quae non

ad

esse

personale hijpostasis subsistentis , illud esse [hoc

formse, vel
personse
est

esse

illius

alhum non
plicari in

esse
est

forma cum sua existentia) non dicitur sed secundum quid : sicut esse Socratis , in quantum est Socrates, sed seilla

simpliciter,

cundum quod
una
4.

albus; et hujusmodi

esse

non prohibet multiad hy-

hijpostasi vel persona.

MiNOR autem, nempe quod humanitas non
ejus

spectet

postasim Christi tanquam queedam ejus pars, aut quid ad intrinse-

cam
tore,

constitutionem pertinens, non probatur

hic
2.

a S.
a.

Doc4.

sed

supponitur,

ut

jam probata,
etiam
post
ipsa Verbi ^
c.

quaestione

ubi
quomodo
noQ pertmeat
:
.

ostendit hypostasim Christi

Incarnationem in se esse
hypostasis ^
-^

omnino simplicem, cum ^

fit

et

non

alia
_

ad personam
christi.

unde Opusc.

2. ut

retulimus supra

26.

ait

humanitatem

Christi

188
se

LIB.

DE HYPOSTASI
et

habere ad hypostasim Verbi, sicut accidentia ad subjectum

substantiam, hoc est, sicut accidentia non pertinent ad subjectum,

tanquam partes
tinet
tasis

constituentes substantiam
ratio

;

ita

nec humanitas perquia

ad hypostasim Verbi. Et
intrinsece
sit

clara

est,

cum hyposhumaut
sit

substantia individua, tota et perfecta,
et

nitas

autem

hypostasi

personse
et

Christi

,

neque

det

substantia,

neque

ut

individua

tota,

seu, ut verbo utar S.
4.

Thomse

queest.

citata

de unione Verbi
est

art.

ab ea non

subs-

tantificetur,

perspicuum

ad

eam

intrinsece

non pertinere.
24.
et

Unde

et

nos

cum eodem

S.

Doctore

supra

cap.

26.

diximus personam Christi tenere se totam ex parte Verbi.
3. Probatio.

5. Tertia ratio reliquo textu continetur,
etiamsi

eaque probat, quod

humanitas Christi ad ejus hypostasim aliquomodo perti-

neret

,

eamque ex parte

substantificaret

,

adhuc tamen

in Christo

non

esset

duplex esse simpliciter;

sed

unum
eam

tantum.

Heec

auinte-

tem

est ejusmodi.

Omnis forma, vel natura pertinens ad
integrat et ad
constituitur,

gritatem alicujus hypostasis aut personge
pertinet, vel
existenti,
et in

eam
prsefieri

cum primum
jam ante
Christo
sint

hsec

fit

et

vel ei

constitutse

advenit.

At neutro modo
Igitur
est

potest ut

duo esse

simpliciter.

unum

tantum.

NoN PRiMO modo quia ex omnibus formis naturis et partibus ad unam aliquam hypostasim integrandam simul concurren, ,

tibus,
his

unum tantum
:

consurgit totum esse
,

personale;

quod
et et

dicit

verbis

Esse autem capitatum
pertinet

et

esse

corporeum,
Socratis,

esse

animatum , totum
ex omnihus
his,

ad unam personam

ideo

non

fit nisi

unum

esse

in Socrate.

existenti,
erit

Neque secundo modo (id est, si forma adveniat hypostasi praeetiam suam secum afferens existentiam partialem) tunc
duplex esse simpliciter.
et

Nam
id

hypostasis tunc,
,

seu ejus esse

simpliciter

personale prseexistens

acquiret

tantum relationem

vel vel

habitudinem

quamdam ad
aliud

quod advenit. Sicut cum homo
alicujus
particulee

equus

,

aut
fit

vivens

novse

adventu

augetur, non
post
illud

novus homo, aut novus equus, nullusque dixerit
esse

augmentum
non

duos

homines

:

ita

cum
aut

hypostasi

praeexistenti advenit hypostatice substantia aliqua etiam

ad illam

pertinens

,

propterea

sunt

duse hypostases

,

duo

esse
,

simpliciter et

duse existentise

personales.

Idque

non

modo

si

existentia personalis,

ipsumque esse personale presexistens

afficiat

ET PERSONA. CAP. XXXV.
id

i

89
illi

quod advenit,

detque
et

formaliter

existerc,

et

esse

actu

novee substantise
Christo
cit;
fieri

parti,

qua3 advenit,
in

ut

putat Cajetanus

in

et

vulgo

dicunt ThomistoB

homine

cum

accres-

enim existentiam ab eo re distinctam, putant esse indivisibilem et afQcere omnes ejus partes tam primigenias quam
(ejus
,

adventitias)

sed

etiamsi

substantia
,

illa

nova
fit

adveniens,

suam
crea-

secum
et

afferat

existentiam propriam

ut

in

Christo et in ahis

cum

sanguis in
Id

corpore,

aut quodvis ahud suppositum
arliculi

tum augetur.
si

volunt

reliqua heec corporis

verba.

Et

contingeret , inquit,

quod post constitutionem personx Socratis
vel pedes, sicut accidit in caeco nato,

advenirent Socratis

manus

ex his,non accresceret aliud esse , sed solum nova
personalis presexistentis

habitudo

esse

ad naturam humanam, ut scilicet persona illa dicatur esse non solum secundum ea quse prius habebat , sed secundum ea quw sibi postmodum advenerunt.
6. Denique
considerata
ipsa

conclusio

articuh,
S.

ejusque
nullo

verba

dihgenter
voluisse

idcm
ex°condusione
;iriicuii.

satis

ostendunt

Thomam
enim

modo
Sic

quod

ei

imponit Cajetanus.

Ita

concludit.

igitur

cum

natura
ter

humana conjungatur
7ion

Filio

Dei hypostatice vel personaliest

et

non accidentaliter , consequens
Quse

quod secundum humafiho

nam naturam
personale.
Christi

adveniat sibi (id est
,

Dei)

novum

esse

verba

ut

patet

,

non

significant

humanitatem
existen-

non habere, nec secum
solum

afferre

suam propriam
creata
naturGe

tiam; sed
quee simul

quod
ea

hsec

existentia

humanae,

cum
est

advenit Verbo, non constituit ejus esse per-

sonale,

nec

existentia

qua

formaliter
ipso

existat

ipsa

persona
in-

Verbi. creata

Ab
Dei.

eeterno

enim
inquit

existit

esse

ipsaque existentia

Sed ,

pergens ulterius, solum nova habitudo

esse personalis prgeexistentis
nit

ad naturam humanam
secundum
est,

(supple
illa

adve-

Verbo, ejusque esse

personali)

ut scilicet persona

jam

dicatur subsistere, non solum

naturam
Dei,

dimnam, sed
existen-

etiam secundum
tise,

humanam. Hoc
ratione
,

Filio

ejusque

seu esse

personali,

advenit solum
ciijus

nova

habitudo ad natuet

ram humanam,

ipsa

est

persona

subsistentia

duarum naturarum
tentiam

divinee

et

humanffi.
esse

7. H.Ec autem duo;

Personam Verbi,

personam

et subsis-

duarum naturarvm; Et esse personale, seu existentiam personse Verbi esse existentiam duarum naturarum longe diversa sunt. Primum enim est verum, et de fide; secundum est fal-

190

lib.de hypostasi
Christi

sum, quia humanitas
TresPersonte

nullo

modo

existit

existentia Verbi,

licet

subsistat

subsistentia
Filii,

Verbi.

Quod ex eo manifeste
una
q. 9.

patet,

unamhabent
existentiam.

^.^^^ Patris, et

et Spiritus Sancti
3.

est existentia,

unumad 19.

que esse, ex S. Thoma, hic ad
ubi ait

Et

de pot.

art. 5.

quod cum
non
est nisi

esse

semper ad essentiam pertineat, prsecipue

in Deo, cujus esse est sua essentia; sicut in
ita et

Deo

est

una

essentia

unum

esse.

Et paulo post diversitas secundum
et diversitas essen:

esse sequitur pluralitatem
tiae

suppositorum , sicut

in rebus creatis;
existere

neutrum autem in Divinis

at

humanitatem
et

Christi
ritus

per esse seu existentiam

ipsam

Patris,

Spi-

Sancti non audent dicere, qui subsistentiam nihil aliud esse

dicunt

quam
Igitur

rei existentiara.

Inde enim sequitur, et Patrem,

et

Spiritum Sanctum eeque ac Filium incarnatos esse, quod est contra
fidem.

nec

possunt

dicere

eamdem humanitatem
praedicti
est in

Christi

existere per existentiam Verbi.
Stimma

8.

Breviter
,

igitur

et

summatim
1.

articuli

doctrina,

articuli.

^sec est

quod

in Christo

unicum tantum
duplex.

esse simpliciter, seu

esse

personale, et non

Quia

eo

non

est

duplex
sim-

hypostasis aut

persona, sed una tantum; ergo
2.

unum

esse

pliciter et personale.

Quia natura humana,

licet sit

substantia,

eademque Verbo hypostatice unita, tamen ad hypostasim Verbi et Christi non pertinet, nec eam substantificat nec ullam ei
,

tribuit intrinsecam substantioe rationem.

3.

Quia advenit hypostasi

prseexistenti

,

licet

ad eam pertineret.

9.

Ex

QuiBUS manifestum est, quod ex eo quod dicat S. Thom.
esse
et

unum tantum esse simpliciter omnino infertur eum sensisse humanitatem
in Christo

personale, male
carere

Christi

sua

existentia propria substantiali

,

et existere divina;

cum
fit

affecta sua

propria et substantiali existentia,

non propterea

duplex esse
Et quia, ut

simpliciter in Christo, ob tres rationes supra allatas.

dictum est, ipsum esse, ipsaque existentia creata humanitatis in
Christo,
€st

tantum quoddam esse secundum quid Christi, quod
Christi

per

eam persona

non

existat;
si

licet

eadem

existentia

foret

esse simpliciter et personale,
et

ipsa humanitas Christi esset sola

separata a Verbo. Manifestum
2.
q.

item

est

doctrinam S. Thomse

dicti a.

17.
2.

cum

iis

plane consentire, quse retulimus supra

cap.

33.
aliis

num.

ex articulo 4. qusestionis de unione Verbi, et
,

cum

omnibus

quse

uspiam
,

tradidit

de persona Christi , et

substantia mysterii Incarnationis

quam,

et quae

eam circumstant

ET PERSONA. CAP. XXXVI.
difficultates
et

191
ibi

priBcipuas, quicquid dicat Cajetanus,

{Bquc solide

profunde tractat,
exponit,

imo, ut mihi quidem vidctur, nitidius dis-

tinctiusque

quam usquam
erit.

alibi

,

ut

cuivis

quaistionem

illam perlegenti

planum

CAPUT XXXVI.
Quod
sit

impossihile

naturam humanam
Verhi Divini.

in Christo

existere existentia

1. Dico

Primo Incarnationis mysterium

recte intelligi, et optime

Incarnationem
salva
existenlia

perfici posse, salva et incolumi existentia creata humanitatis Christi.

Probatur Primo. Quia tota ratio est, ut natura humana Christi propria
sistat

Incarnationis

in

eo

posita

iiumanitalis
fieri posse.

personalitate destituta subfit

1.

Argumentum.

persona Verbi;
ad

hoc autem

non

per defectum alicujus

positivi

naturam assumptani pertinentis, sed per solam subet

stantialem

ineffabilem

ejus

unionem cum Verbi persona, ut

pluribus ostendimus. Igitur nihil opus est humanitatem assumptam

jacturam facere suse proprisB
2.

et creatge existentise.

Secundo. Quia eadem natura humana,

affecta

sua propria

2. Arguraen-

lum.

existentia, seque, intime, et immediate uniri potest divinse naturce,

atque affecta intellectu, et voluntate, scientia, gratia, aliisque perfectionibus naturalibus, aut supernaturalibus. Igitur, etc.

3. Tertio. Quia nulla existentia creata, sive re differat a natura,
sive non, includitur in ratione hypostasis, aut personfe creatoe, ut

3.

Argumentum.

postea ostendemus, patetque ex ipsa definitione hypostasis aut personge, in

qua nulla

fit

mentio existentise proprise. Igitur non
existentia

est
sit

necesse spoliare humanitatem Christi
spoliata subsistentia propria.

propria,

licet

4. Imo vero, ut detur existentiam
intrinseco
et

creatam esse de conceptu
et

definitivo

personee

humanae

createe

,

inde

non

potest inferri humanitati Christi deesse existentiam propriam. Quia,

ut humanitas

Christi

non

sit

persona humana, non

est

necesse

abesse ab ea id

cum

ipsa natura

omne quod humana, quse
humanoe
et

includitur in ratione personse humanee;
est

de conceptu intrinseco
a Christo

et defi-

nitivo

personse

creatse,

non

absit.

Ergo

192
humanitati
Ciiristi

LIB.

DE HYPOSTASI
existentia,

non propterea deerit propria

quod

includatur intrinsece in conceptu personee creatse, Ratio a priori
est
,

quia

,

ut a natura

aliqua existente

propria

existentia

absit

hypostasis propria, sufficit

eam non
,

esse substantiam individuam,
alia

seu totam
digniori.

,

per se , solam

et

separatam ab omni

prsesertim

Hoc autem

recte fieri potest retenta sua propria existentia.

Igitur, etc.
4.

Argumen-

5. QuARTO. Quia Christus semper erit

unum suppositum

,

et

una

persona in duabus naturis. Unitas enim et multitudo existentiarum
prorsus se habet per accidens ad unitatem vel multitudinem per-

sonarum; cum Personee
ad
3.

Trinitatis,

ut ait S.

Thomas

q.

17. art. 2.

unum tantum

simpiex esse,

unamque

existentiam habentes,

sint

nihilominus tres personae , et tria supposita. Igitur duse naturse
retinentes
,

suam queeque existentiam propriam

in

unam personam
exutam

unumque suppositum concurrere
impossiMle
est

possunt.

6.

Dico
i-

2.

Impossibile

esse
j•

humanitatem

Christi sua

humanitatem
existexe

verbi

existentia propria, existere divina.

x

existeniia.

Probatur

1. Si

humanitas Christi existat existentia Verbi, vel in
efficientis, vel finalis; nullo

1.

Argumentum.

genere causee materiaiis, vel formalis vel

...

*

autem horum modorum
rialis, ut patet,

fieri potest.

Non per modum

causse mate-

quia est impossibile

Deum
:

esse

causam materialem;

cum
per

sit

actus purus, expers potentiee et a nullo perfici possit.

Nec

modum causse formalis et Deum esse actum informantem
supplere actum

actuantis

tum quia

impossibile est
;

ullius potentise passivse

tum quia

si

posset Deus

formalem
,

existentise,

posset

etiam

supplere actum formalem sapientise supplere
effectus

amoris , et cognitionis , posset
quia, nullius formoe
fieri

animam rationalem informantem; tum
formalis primarius,

positivus, et intrinsecus, ab alio

potest,

quam ab

ipsa forma, ut patet inductione. Impossibile

enim
Igitur

est, aliquid esse

album,

sine albedine,
divi

lucidum, sine luce.

cum
sit

existentia creata, in sententia

Thomce

et

Thomistarum,

verus actus essentige createe, quo formaliter constituitur extra
et

nihil

extra

suas

causas,

sitque

actu

existens

;

talis

effectus

formalis et positivus a nullo alio

formaliter oriri potest

quam
:

a

propria et creata existentia.
tres Personee

Non

in

genere causas

efjicientis

ahoqui
et in

Divinse essent
sit

incarnatse,
toti

actio

2.

Dei ad extra

communis

cum omnis efficientia Trinitati. Non denique

Argumentum.

,

ffenere causse ' finalis

°

ob eamdem causam.
natura Christi vere est creata et facta

7.

Probatur

2.

Humana

ET PERSONA. CAP. XXXVI.

193

de nihilo. Creatio autem non polest terminari ad existentiam divinara; igitur creatio humanitatis
Christi

terminatur ad existentiam

creatam
realiter

illius.

Confirmatur, quia creatio
in

cum

sit

actio, est

eadem
non

cum suo termino,

doctrina sancti ThomoB;

ergo

potest terminari ad
creationis, inquit S.

existentiam

divinam.

Deinde

quia
c.

terminus
4. et alibi in

Thomas opusc.

27. de oppositis
et

passim, est ipsum esse, quod est intimum
qualibet re.

maxime formale
responsio
si

8.

Neque vim

hujus

argumenti

infringit

Cajetani

Responsio
Cajetani.

supra dicentis, ad rationem creationis sufficere,
existentiam,

terminetur ad

non simpliciter novam qua3

incipiat

esse,

cum

ante
Refellitur

non
licet

esset, sed

novam
ut

illi

rei

quoe incipit actu existere.

Etenim,
res
et

formalis terminus creationis

non debeat semper esse
conservativa
et

existentia

nova

,

patet

in

creatione

actione

productiva corporis Christi in sacramento Eucharistiae, debet nihi-

lominus semper
nihilo.

habere terminum

creabilem
est

et

producibilem
,

ex
sive

At existentia divina non
sive ex
alio,

terminus producibilis
sit

ex nihilo,

cum ex natura sua

prorsus

inde-

pendens
9.

et improducibilis.
3. Si

Probatur

humanitas Christi, quia assumpta

est

a Verbo

3.

Argumentum.

eique unita,

existit

per existentiam divinam, pari jure naturales
potentiae,

omnes ejusdem humanitatis
dona
et

omnes habitus,
supernaturalia

et

omnia
ejusdem

accidentia,

tam naturalia quam
existentia,

existent sola divina

quod videtur perabsurdum. Hcec

enim sunt suo modo assumpta a Verbo divino.
inest alicui personse ,
sive
ait

Omne enim quod
ejus , sive non,
2.
art.

pertineat
S.

ad naturam
3.

unitur

ei

in persona,

Thomas

parte q.

2.

in

corpore.

10. Neque
nitatis
sit

dicas disparem esse rationem,
,

quod

existentia

huma-

Responsio.

substantialis

existentise

accidentium sint accidentales

ideoque illam Deus, qui est substantia, supplere potest, has vero

non item.
desit

Nam cum Deus
et

sit

fons omnis entis creati, nullaque ei

Refellitur.

nobilitas

perfectio

,

quge

invenitur
q.
4.

in

aliquo
2.,

genere

et

categoria, ut ostendit D.

Thomas

1. p.

art.

vim

et perfec-

tionem accidentis seque possidet ac substantise. Igitur ceque
plere potest
sit

sup_

existentiam

utriusque.

Neque

obstat

quod accidens

actus inhcerens et informans,
est actus

quia, in sententia Thomistarum^

existentia

informans;
,

ergo seque supplere poterit
ac ejus existentiam.
13

acci-

dens, aut formam substantialem

194
Aliorum

LIB.

DE HYPOSTASI
,

11. MiTTO
pigpjq^-^g

argumenum.

hic argumentum a prioritate naturse ductum quo tanquam validissimo utuntur, dicentes, quod cum huma-

nitas

prius

natura existere
nisi

debeat

quam

uniri

Verbo

,

in

illo

priori,
Rejicitur

non

per suam propriam cMstentiam existere possit. Hoc
nullius est roboris; quia qui eo utuntur,
(ut
alibi
dist.

enim argumentum

labo-

rant ignoratione veri et proprii conceptus,
Capteolus.

ostendimus)
6. q.

prioritatis naturge.
art. 3.

Ut enim

ait

Capreolus in 3.

unica

ad 7. Prioritatem noturx habere diversa signa vel instantia
res sit causa et

in

quorwn uno

non

sit

ejus effectus , est imaginatio
secl

falsa, quia tale prius

non

est

prius in quo,

a quo.
dis-

12. Denique hoc argumentum seque valere debet contra
tinctionem
tionis

realem

existentige

ab

essentia,

contra

actum contriquod

disponentem ad gratiam habitualem a qua procedit, contra
contra id
ait

dependentiam mutuam formce a materia,
D. Thomas.

S.

Thomas Opusc. de
natura uniri materioe
tentia.
Ita

oppositis
,

cap.

1.

formam uno modo
sive

prius

et constituere

compositum quam

affici exis-

enim

loquitur.
cst

In

ordine actuum
esse ,
et

principiorum

formalium,
ipsum, quia
nisi

primum
esse est

ijmim

omnes formae sequuntur
in actu,

primus actus, nec aliquid designatur
contrarium
esse
,

per

esse.

Nemo enim

hahet sanitatem actu, nisi sanitas ponatur
est.

in

eo; sed in inhserendo

Forma enim per prius
Ipsum
esse,

inhaeret et

per ipsam ipsum

ideoque considerando inhaerenpaulo post.
inquit,
et

tiam, esse sequitur formam. Et
in lapide
est
est

actus ipsius

lapidis,
,

immediate, et primo ,
ejus

per

rem ipsam
est.

forma

lapidis

non utentis, sed ut

quo aliquid
quia
est,

Ideo esse in ordine actuum est prius

quam forma. Sed

materia immediate habet conjungi formse cui proportionata
ex qua communione resultat compositum ,
ideo

cujus actus est ipsum esse
esse,

forma

est

medium

in acquirendo

tam
,

materise,

quam
forma

composito.
inhserens

Non enim

esset

ipsum conjimctum

nisi esset
est

materise, ideo

secundum inhserentiam prior

forma,

et esse est posterius. Hsec S.

Thomas. Quse volui referre, ut melius
z.
,

inteUigatur quod ait 3. p. q. 17. art.
vel

Esse consequi materiam
ut

formam

,

et
,

pertinere
ut ad id

ad formam

quo

aliquid
igitur

est

;

ad

hypostasim vero

quod habet
,

esse.

Cum
,

dictum
nihil

argumentum
efficiat,
Contraria

a

prioritate

naturae

contra

prsedicta

omnia

nec

etiam

valebit

contra eos Thomistas
existentia propria
,

qui defendunt
existere divina.

humanitatem

Christi sua
3.

exutam

pericuiosa.

13. Dico

sententiam illam quae asserit humanitatem Christi

ET PERSONA. CAP.

XXXVI.
vidcri

195
pericu-

sua propria spoliatam exislentia, existere divina,
losara.

Primo quia repugnat iis omnibus Scripturai locis, et Conquas relulimus ac Sanctorum Patrum auctorilatibus ciliorum
,
,

supra capite 29.

Secundo eo deterior videtur, quod praecipuum fundamentum
Sancti Patres et Concilia nituntur,
ut affirment in
Christo
esse voluntates, duasque volitiones, quia nimirum,
in eo sunt

,

quo
duas

duK
cit.

naturee,

prorsus destruat.

Cum

enim , ut

ait

S.
et

Thomas

loc.

art. 2. in corpore, in Christo sint duse

naturx

una hypostasis,
Existentia

quse

in

eo

pertinent

ad naturam, Ex

sunt duo.

autem

maxime

pertinet ad naturam. Est

enim primus

et

maxime intimus

ac immediatus naturoe actus.

quo evidentius sequitur duas in
voluntates.
hsereticis

Christo debere esse existentias,

quam duas
dat

Tertio quia non minimam

occasionem

negandi
spohat

Christum esse verum hominem nobis similem; cum eum

existentia propria et substantiali, quse unicuique adeo intima est,

ut

sine

ea non

sit

actu homo.

Itaque

Cajetanus sub finem

sui

commentarii novitium theologum
accipiat,

merito admonet, ne a se
sit

dicta

tanquam de

fide, et ut

non

pertinax in conclusione.

14.

Idem autem auctor,

cum

subjungit, quod hujus quffistionis
:

decisio pendet ex

duabus quoestionibus

una, an existentia re difin ipsa essentia,

ferat ah

essentia; altera,
et

an immediate recipiatur

an

in

supposito

persona, non est audiendus.
a prima, quia S.

A

neutra enim

qusestione pendet.

Non

Thomas
divina,

existimat existen-

tiam re differre a natura,
carere propria existentia,

nec tamen putat humanitatem Christi
et

existere

ut vult Cajetanus,

Cajetanus.
Refellitur.

Nec a secunda,
nullum

quia, ut existentia creata humanitatis Christi ab ea
in

re distincta fuerit,
est

nullo

tamen

est

supposito

humano; quia
est in ipsa

humanum

in Christo, sed inhsesive

quidem

humanitate Christi,
et

quam

formaliter facit existere, unitive autem divino ejusque persona
alice
:

hypostatice est in Verbo

non secus
humanitatis

ac intellectus,

voluntas

et

facultates
in

naturales

Christi, quce in aliis
sitis,

hominibus sunt

eorum personis ac suppoet ut in

in Christo

sunt inhsesive quidem

subjecto quo, in

ipsa humanitate,

hypostatice autem et ut in habente et subjecto

quod sunt

in et

supposito Verbi divini. Est enim habens et naturam

humanam

omnia qua) sunt

in ea.

196

'

LIB.

DE HYPOSTASI

GAPUT XXXVII.
Suhsistentiam re
,

aut modaliter a natura diversam

cum
1.

mysterio hicarnationis non posse consistere
altum
misere

QuEM

in

lapidem adversarii,

is

in

ipsorum

caput recidit,
,

quodque subversi Incarnationis Dominicee mysterii
,

incommodum sane gravissimum maximum, ex indistinctione reali,
sequi

et

omnium

quee

esse

possunt

aut modali subsistentiee a natura,
id

eorum

aliqui,

qui pauci sunt (nam major pars illorum

sequi diserte negat) nobis objiciunt,

hoc, non solum nullo
dictis

modo
dis-

nobis
gitur;

extimescendum
sed

esse,

ex

hactenus

evidenter intelli-

nunc, sorte

commutata, ex eorum doctrina de

tinctione a parte rei

naturse a subsistentia, id nasci et necessario
ostenditur.

sequi in hunc
Distinctionem
J^^l^^^y

modum

2.

Si

suBSiSTENTiA creata est forma, vel modus a parte rei a
fit

natura distinctus, quo formaliter
persona,
is

et constituitur hypostasis

aut

naturapugnare

necessario manserit in humanitate Christi, dueeque in
est falsum,

Incarnationis

Christo erunt personse. At consequens

illudque nun-

probatur

quam
realis

admittent modistse, quia est contra fidem, quae docet,
in

unam
Ergo

tantum Minor
Quatuor

Christo

esse

personam,

eamque Verbi
est

divini.

hypostasis
est est,

a natura distinctio,

Incarnationis

eversio.

certissima, ideoque sequela Majoris nobis tantum

pro-

banda
3.

quod

fiet

quatuor argumentis validissimis.

LArpment""^-

Primum

ducitur ex omnibus Scripturse, Conciliorum, et SS.

Patrum

testimoniis a nobis capp.

20

et 30.

relatis,

aliisque

plu-

ribus, quse brevitatis studio omisimus, et quee passim in Conciliis
et

Patribus occurrunt. Quibus omnibus disertissime asseritur, nihil

perfectionis naturalis et realis,

quod

sit

in aliis

hominibus, deesse

Christo, ejusque humanitatem nostree per omnia similem esse, ut
ait

Apostolus ad Hebr«os 2. et habere qusecumque Deus plantavit

in

Adamo, quseque
excepto
,

naturaliter sunt in aliis hominibus, solo

pec,

cato

intellige

etiam

ignorantiam

,

ex qua peccatum
lib. 3.

ut

ex fonte fluvius, manat, inquit Leontius Byzantinus

contra

ET PERSONA. CAP. XXXVII.
Nestorium
densa
et

197

Eutychetem. Quoc testimonia Lam expressa, tamquc
,

nulla tergiversatione declinari

nuila

violenta et

contorta
vcl

interpretatione eludi possunt.

Igitur subsistentia re distincta,

nulla est, vel inest humanitati Christi.

4.

Secundum argumentum unum ex
esse

iis

est,

quibus

Sancti

2.Argumen*"""'

Patres et Theologi scholastici evincunt adversus monothelitas duas
in

Christo

voluntates
iia

,

unam creatam
Thomas

,

alteram
part.
q.

increatam.
18. art. 1.
s.

Quod argumentum
In sexta sijnodo
est,

proponit S.

3.

Thoma.s.

apud Constantinopolim
quod
in

celebrata, determinatum
sint

oportere

dici,

Christo duae

voluntates ,

idqiie

necessarium fuit

dici.

Manifestum etiam quod

Filius

Dci assumpsit

naturam humanam perfectam.
pertinet vohmtas ,

Ad

perfectio7iem

autem naturas
sicut intellectus.

qux

est naturalis ejus

potentia

,

Unde
vel

necesse

est

dicere,

quod
etiam

Filius

Dei voluntatem

humanam
ullus est in
Filius
"

assumpserit in
si

humana
,

natura. Quod argumentum vel nullum est,

bonum

est, probat

modum
in

subsistentiae
Si

,

si

rerum

natura

necessario

esse

Christo.

enim Dei

assumpsit naturam

humanam
,

perfectam et modalis subsistentia
pertinet

,

ut

volunt ejus defensores

maxime

ad perfectionem naturee

humanse, cum

ei

conjunctior et, ut ita dicam, substantialior,
sit,

ma-

gisque intrinseca
5. Tertium
si

quam

intellectus et voluntas.
tale est.

argumentum

Modus

subsistentise distinctus,

3.

Argumen-

datur,

is

ab humanitate a Verbo assumpta abesse non potest.

Igitur Christus, vel

homo purus

est, vel duge sunt in eo personpe,
est.

divina et humana.

Consequentia evidens et necessaria
tali

Ante_
vel ex

cedens
sola

sic

probatur. Si humanitas Christi

modo
tamen

caret,

libera
in

Dei

ordinatione
esse

,

qua eum abesse voluit statuitque
de
;

unam
talis

Christo

personam Verbi, cum
consistere

potentia
vel

ejus absoluta,

cum persona Verbi

potuerit

quia

modus natura sua repugnat personse Verbi

divini,

ejusque

prsesentiee et unioni
sibile
sit

cum humana

natura, adeo

ut prorsus impos-

cum

ea consistere. Neutrum dici potest.

Non primum

quia alioquin absolute loquendo persona

humana

consistere posset

cum unione
tam

hypostatica,

eademque numero humanitas duplicem

personam, simul habere posset,
:

unam creatam,
omnes

alteram
etiam

increa-

quod impossibile
re

esse

defendunt

modistse.
Deo nihil
e:^*e

Qua de
6.

agemus

infra capite sexagesimo quarto.
2.

NoN ETiAM

Quia nulla ^
aut

forma, nullaque res ^
'

et essentia

^^'"'''^

coutranum

creata et positiva,

essentiee

ulli

personee

divinee

natura sua

probatur.

198
1. Probatio.

LIB.
et contraria

DE HYPOSTASI

repugnans
ritate. Ita

esse potest.

Quod probatur primo aucto12. de

Augustinus.

enim diserte docent Sancti Patres. Augustinus.
c.

Civitate Dei,

2.

Naturse, inquit, quse

summe
non

est,

qua faciente
nisi quee
et

sunt, qusecumque sunt , conti^aria natura

est,

non
*

Ei quippe quod Deo, id est, summse
est.

est,

non

esse coyitrarium

est ,

propterca

essentise et auctori

omnium qualiumcumque
Et
lib.

essentiarum,
bolo, cap. nobis , quid
reretur,
4.

essentia nulla

contraria

est.

de fide et sym-

Nihil habet Deus contrarium. Sienim qudereretur a
albo contrarium , responderemus nigrum. Si queecalido
sit

sit

1

quid

sit

contrarium , responderemus frigidum. Si

qusereretur , quid

co?itra?'ium veloci

responderemus tardum,
quid
sit

et
ei

quaecumque
Agalho Papa.

similia.

Cum
,

autem

quseritur,
est.

contrarium

quod
tola

est

;

recte

respondetur,

quod non

Et Agatho Papa episimperatores
,

ad

Constantinum

Heraclium_,
,

et

Tiberium

contra heeresim monothelitarum
universali;

lecta et approbata in sexta

synodo

Si ab eo, inquit

,

id est a

Verbo,

humana vohmtas
et

sicut et natura, suscepta est , et salvata est,

quod a susceptore

salvatum

est

non

ei

poterat esse contrarium. Nihil enim sibi concondidit,
vel

trarium Creator
tionis assumpsit.
lib.

omnium

per mysterium Incarnaet

Idem habet Maximus ad Marinum
c. 1.

D. Dionysius

de divinis norainibus

Deus, inquit, omnia in se convertit
refert

tanquam omnium causa, quod
qu.
2. Probatio.

D. Th.

secunda secundee

106.

art.

3.

7. Secundo. Quia (quse est ratio a priori qua utuntur SS. Patres

NuUa

causa

contra Eutychetem et Monothelitas) nulla causa per se, et natura

per se est
conlraria suo
eiiectui.

sua contraria est suo effeclui, fierique non potest ut effectus ab

ahquo essentiaUter pendens,

ei

formaliter

sit

contrarius.
illa sui
si

Tum

quia

cum
dem
q. 5.

contrarium a contrario destruatur, causa

destructionem

naturaliter appeteret, efficeretque.
est naturse

Tum
non

quia

est

univoca, ejus-

cum

effectu; igitur,

est ei contraria. Si eequi-

voca, non tamen propterea est contraria effectui, ut docet S. Thom.
deveritate art. 4. ad 9. patetque inductione.
,

Nam

calor et
sese

frigus

licet

sint

invicem contraria

,

et

ab

eodem subjecto

invicem naturaliter ejiciant, non tamen sunt contraria causee, a

qua ambo per

se

producuntur, nempe

corpori coelesti,

aut ejus

lumini, vel influentise, a qua per se pendent; et utraque qualitas
Contrarium
per accidens
est

a

ccelo

abest,

non propter mutuam

inter

se, vel

cum

ccelo

con-

trarietatem, sed propter naturalem
nulla res est causa per se ejus

incapacitatem
sibi

subjecti.

Igitur

causa

contrarii.

quod

repugnat.

Dixi

autem

,

ET

PEIlSOiNA.

CAP. XXXVll.
4.

I

!J!J

per se, quia per accidens, inquit Philosophus
c. 2.

Meteor. sum. 2.

aliquando fricjidum urere

et calefacere dicitur,

non ut

cali-

dum,
id est,

id est, jier se, sed quia congregat, aut quia circumobsistit

per antiperistasim

,

atque adeo per acnidens. At Deus est

auctor et causa per se omnis entis, fcJrmse, et modi creati, atque

adeo modi subsistentia3 ,

si

datur, et
:

omne

ens positivum, et creaet

tum

essentialiter

ab eo pendet

igitur ei

repugnans

contrarium

esse nequit.

8. Tep.tio. Si quselibet modalis subsistentia natura sua repugnat

3. Probatio.

Deo,

Divinisque Personis; hte,
,

cum

sint

intime preesentes rebus
et

omnibus, omnes subsistentias
creatas, seu

omnesque hypostases
suppositi
,

personas

omnes modos
formaliter

et

formas re distinctas, quibus naturte
ratione
,

constituuntur

in

destruerent
,

,

non
,

tantum

efficienter,

non conservando

sed etiam

ut

ita

dicam

formaliter, suaque tantum prEesentia. Si enim calor et frigus, quia

natura sua contraria sunt sese mutuo expellunt et destruunt, cur
hypostases et Personee Divinse, a creatis et modalibus naturali quo-

dam

odio dissidentes

,

non confestim ad nihilum eas redigant. At

sapientissime Salomon Sap. 11.
quse sunt, et nihil odisti

Deum

alloquens

ait

:

Diligis

omnia
ali-

salomon.

eorum

quse fecisti.

Nec enim odiens

quid

constituisti ,

aut

fecisti.

9. QuARTO.
fmito
illius.

Bonum
esse
est

universale, et infinitum, bono particulari et

4. Probatio.

nequit

contrarium,

cum hoc

participatio

qusedam

sit

Deus autem

bonum

universale infinitum, idemque fons
subsistentiee modalis,
si

omnis particularis boni, atque adeo
Igitur,

detur.

cum
atque

nulla essentia creata,

nulla substantia,

nullum acciulla

dens,

adeo

nulla

forraa,

etiam

modalis,

si

datur,

essentise ac Persouce Divinse intime sibi praesenti natura sua repu-

gnet

,

nec

cum

ea, sive conjuncta, sive divisa, natura sua incom-

patibilis erit.

10. Neque

dixeris

modum

subsistentiEe per se, et directe repu-

Evasio.

gnare, non quidem naturee, aut Persona^ Divin.T, sed

modo
S.

unionis,
est
Prsclnditur.

quo humanitas Verbo divino conjungitur;
talis

tum quia
prceter

fictilius

modus unionis,
nec
;

ut alibi ostendimus,

eumque nec
,

Thomas,
recen-

ejusve discipuli,
tiores,

theologi
tura

scholastici

paucos

agnoscunt

quia

idera

responderent

monothelitae

argumento Sanctorum Patrum supra relato, dicerentque voluntatem
unioni

humanam, non quidem Deo per cum ipsa humanitate, indeque

se

repugnare, sed ejus
ut
ipsa

fieri,

voluntate

200

LIB.

DE HYPOSTASI
;

humana

careat

in

Christo

tum

denique

,

quia

pari

ratione

dicerent modistse, calorem et frigus, aliasque qualitates contrarias

incompatibiles
tates,

esse,

et

contrarias, non per se

et

per suas entisuis

sed

solum per

modos

inhserentice

,

quibus

subjectis

uniri

volunt, quo quid

absurdius,

magisve inauditum in philo-

sophia?
4.

Argumentum.

11.

QuARTUM argumentum
modistarum
et
,

est

ad

hominem, duciturque ex

principiis

qui de modis suis agentes dicunt
sit actiialis
,

eam
,

esse

nodi naturam
et

essentiam, ut essentialiter
indifferentis.

modificatio,
etsi

determinatio rei

Et rogati

cur

modus

a

parte rei distinctus a re, cujus est modus, ab ea tamen
virtute separatus existere

Divina

non possit? Respondent talem
quo

esse

modi
est

naturam. Unde

sic

formo argumentum. Id de cujus conceptu
actualem ejus in
,

existentia, et esse

est, vel modificationem

vel

determinationem

nulla

virtute

ab eo

separari potest;
potest;

tum
tum

quia Deus rerum naturas et
<Iuia,
si

essentias

evertere non

esset de

conceptu et essentia animse rationalis actualiter

esse unitam corpori, impossibile esset

eam ab
ideo

illo

separari, et sic
impossibile
si

homo

essentialiter

immortaKs

esset;

enim

est

Deum non

esse, quia esse actu est de ejus essentia; igitur
et

esse

actualem modificationem,

esse

terminum actualem
,

substantiee

est de quidditate et essentia modalis subsistentiee

impossibile erit

eam non
cujus est

esse

,

et

non modificare

,

nec terminare actu naturam
Christi

modus, proindeque humanitas

non

poterit carere

sua propria subsistentia.
RespoDsio.

Respondebit forsan modista, quod cum modus
tialiter

dicitur

essen-

esse

actualis

modificatio

rei,

aliud

non intelHgitur quam
quid enim non potest

eum non
Refutatio.

posse esse in

rerum natura, qain actu rem modificet.
Si

Sed

heec expositio

non consonat verbis. non propterea hoc
illi

existere sine alio,
in

essentiale est,
,

neque

id

ejus defiaitione, existentia
sit

tanquam quid

essentiale

poni debet.

Deinde

cum
vel

extra conceptum definitivum rei, posse existere,
alio,

non posse sine

non erunt de

rei

essentia.
in

Sed hac de re

plura infra cap. 43.
id

cum agemus de modis solum volumus, quod cum propter unum
modistee
rei

universum. Nunc

Incarnationis

mystea

rium
parte

putent

admittendum

esse

modum
,

subsistentise

a

natura

modaliter

distinctum,
et

nos contra,

ad

illud

idem

mysterium
et

defendendum

explicandum

talem

modum

abolendum

repudiandum esse sustinemus.

ET FKRSONA, CM'. XXXVUI.

201

CAPUT XXXVIII.
Quod
hypostasis non
sit

naturce eoGistentia, nec

hanc

in suo conceptu quidditativo includat.

1. QUiE de nomine, quidditate, et indistinctione reali hypostasis

a natura hactenus exposuimus,
logica.

ea

maxima ex

parte

fuere

theo-

Sed cum hypostasis

sit

etiam res

philosophica

ad meta-

physicum pertinens, de eadem philosophice, ac via naturali nobis
etiam, ut capite primo proposuimus,

agendum

est.

Cumque,

ut

supra capite

6.

dictum est,
esse

eorum
naturee

qui hypostasim a natura re

distingunt, ahi

ipsam
alii

existentiam

,

alii

formam ab

existentia diversam,

modum
est.

esse sibi persuaserint, nihil

horum

esse sigillatim,

et eo

ordine, argumentis et rationibus naturaUbus

nobis deinceps ostendendum

2.

Atque

ut

ordiamur ab existentia,

eam non eodem modo
esse ejus subsistentiam
sect. 4. n. 8.

i. Opinio.

sentiunt ad hypostasim pertinere. Quidam enim putant cujusque
substantise singularis existentiam
et nihil aliud.

ipsammet
ait

Quam

opinionem,

Suarez disp. 34.

nunc valde frequentem esse inter modernos theologos;
opinor,

forte,

ut

quod
,

putent

humanitatem

Christi
,

carere

sua

propria

existentia

in

eoque consistere incarnationem

quod

existat divina

hancque esse sancti Thomee sententiam. At utrumque falsum esse
satis

superque,

nisi

mea me
est.

fallit

opinio

,

proxime superioribus

capitibus

demonstratum
,

8. Alii vero
pria

licet

existiment humanitatem Christi existere pro-

2. Opinio.

sua

existentia,

quod
,

verum

est,

et

existentiam

non esse
nihiloet

proprie subsistentiara

in

quo etiam recte judicant, putant
in conceptu

minus existentiam aliquo modo includi

essentiali

adcequato subsistentise. Ita Suarez. 3. parte disp. 11. sect.
docet suppositum
tria

13. ubi

includere
:

:

Primo

existere

;

est

enim ens
est
:

actu in rerum natura existens
id

Secundo existere per se;

enim

quod

est

:

Tertio incommimicabiliter existere
tria

per

se

quamvis

quem ordinem

hsec,

tum

inter se,

tum respectu

naturee, et

202

LIB.

DE HYPOSTASI

suppositi habeant in creaturis explicare ad

metaphysicum

,

inquit,

institutum pertineat.
videtur.
Existenlia

Verum neque
ut re

hsec

sententia nobis probanda

4.

Dico

i.

Existentiam,

distingueretur

ab

essentia

et

non

est

subsisleiiUa.

natura, nullo

modo

esse formaliter subsistentiam. Ita D.

Thomas

D. Thomas.

tum

locis

a nobis superius recitatis,

tum
et

disertis verbis quodlib. 2.
sit

art. 4.

ad

2. Licet, inquit, ipsiim esse

non
non

de ratione suppositi, de ratione naturae

quia tamen pertinet ad suppositum,

est

manifestum
in

est

quod suppositum
res

et

natura non sunt omnino idem,
esse.

quihuscumque

non

est

suum

Probatur
dimus,
est

1.

Quia subsistentia

et hypostasis,

ut

supra osten-

substantia tota et integra; hoc autem de existentia re
potest.
2.

distincta

a nalura dici non

Quia subsistentia non
est

nisi

ratione differt a natura. 3.

Quia hypostasis

habens esse, seu
4.

existentiam;

at

existentia

non

habet

existentiam.

Quia fun-

damentum, quo
doctrina prorsus
Existentia

nititur contraria opinio, est falsum, et a S.

Thomse

ahenum
Quod

,

ut ostendimus supra.
licet

5.

Dico

2.

existentia,
est

ratione

tantum a natura

nou

est

de conceptu
subsislentise.

differat,

tamen nec formaliter

hypostasis, nec de quidditativo

ejus conceptu.

1. Pars

Prima

pars

probatur.

Quia
nisi
,

quemadmodum
scilicet,

essentia,

licet

re
est

probatur.

eadem cum

existentia,

nec

ratione ab ea distincta,

non

tamen formaliter
tione, estque in

existentia

quia,

ahus

est

conceptus

essentise, alius existentise.

Ille

enim

est res, ut explicatur defini-

certo genere, certaque specie entis,

suas habens

proprietates, quibus
res,

ab

aliis

distinguatur

:

hic

vero est

eadem
et

prout est extra nihil,et extra suas causas, a quibus pendet.

Ita licet hypostasis et subsistentia re

idem
est

sit

cum natura

cum

existentia,

hcec

tamen non propterea

formaUter hypostasis;

quia conceptus habent ratione saltem secundum quid diversos, ut

ostendimus supra cap. 22. Deinde quia hypostasis et suppositum
est

habens esse, seu existentiam

,

at nihil

habet seipsum. Igitur

hypostasis non est formaliter existentia.
2. Partis

6. Secunda pars, nempe,

quod

existentia

ne

quidem
tria

sit

de

1.

Argumentum.

conceptu quidditativo hypostasis, probatur Primo. Quia,
sunt de ratione hypostasis, ut supra ostendimus cap.

tantum

H. Primum

quod

sit

substantia.

tium quod tota et integra

Secundum quod sit prima et singularis. Terhorum autem nullum essentialiter
:

includit existentiam, ut patet. Igitur.

ET PERSONA. CAP. XXXVIII.
7. Secundo.
et

20,3

Quia

conceptus adneqaaLus hypostasis cst integer
.

2.

Argumen'""''

completus sine conceptu

existentiai.
3.

Tum

quia ratione prior est,

ideoque sanctus Tliomas
sint sint

1. p. q.

prius quairit, an in
essentia

Deo idem
in illo

natura et suppositum,

quam an

et existentia

idem; tum quia queelibet natura individua non existens recte intelligitur esse hypostasis. Ut enim Bucephalus non cxistens
:

concipitur animal, sic et hoc animal, et hypostasis

et

Aiexander

homo et persona humana. 8. Tertio. Quia, quemadmodum existentia non est de ratione substantise, vel accidentis ex D. Thoma 3. partc q. 77. art. 1. ad 2. Neque enim cum accidens definitur, ens in alio, sensus est,
non existens
,

recte concipitur

3.

Argumen"""•

ipsum actu inexistere
ut
S.

alteri,
alio, et

sed solum talem esse ejus naturam,
existat,

postulet

esse

in

sive

sive
9.

non
5.

existat,

ut ait
ita

Thomas

loco

citato,

quodlibeto

art.

ad
,

2.;

nec

existentia est de ratione hujus substantiee particularis

atque adeo

hypostasis.

9. Objicies. Hypostasis defmitur, ens, seu substantia per se existens.

ohjectio.

Ergo existentia
est

est

de ejus conceptu et definitione.
8.

Res-

ponsum

supra capite 18. num.

10. PoRRO quod hisce duabus conclusionibus statuimus,
ligendum
*-'
_

intel-

ExisieuUa

est

est

de

solis substantiis et

hvpostasibus creatis, non autem '^
"^

'leconceptu

'

DiviDarum
Persoaarum.

de divinis. Hae enim,
tiam divinam.
includunt
concipi
Igitur
:

et

realiter, et formaliter

includunt existenessentialiter

Et ratio

est,
,

quia

divinam

naturam
et

hsec

autem
,

et

quia est infinita,
claudit

quia non potest

non existens
hgec etiam
in

essentialiter

existentiam

divinam.

hypostasibus divinis essentialiter continetur.

Propterea S. Thomas quodlibeto citato hanc adhibuit restriclionem

quod siippositum
res

et

natura non sunt omnino idem, in quibuscumque
esse.

non

est

suum
aliquo

Vicissim
in
:

etiam

ipsce

hypostases
propter

divinse

continentur

modo
et

essentia
igitur

divina,

easdem
,

causas; quia scilicet est infinita

omnem

perfectionem

atque

adeo hypostaticam

,

personalem comprehendere debet. Et quia
nisi

non potest proprie concipi Deus;

ut habens deitatem, vel ut
et

Persona Divina,

sive

in

communi,

ut

ratione

preescindit a

tribus, sive in particulari, et distincle concepta;
diviniB in conceptu essentiee divinee includuntur.

ergo hyposlases

204

LIB.

DE HYPOSTASI

GAPUT XXXIX.
Hypostasim ac suhsistentiam non
esse

formam realem

a natura re distinctam.
SuBSiSTENTiAM non esse formam
singularem
informatione

solidam

et

realem, naturam
perficien,

substantialiter
,

complentem ac

tem

,

ab ea realiter separabilem

ita

ut divina virtute

vel

sola

existere possit probatur.
1. Argiimen-

1. Primo.

Ex

definitione hypostasis a nobis
sit

superius tradita et
tota;
ratio

tum.

confirmata.

Cum enim
pugnat.
esse

substantia
sic

prima

partis
licet.

omnino cum ea
Nulla
pars
potest

Unde

argumentum
et

formare

hypostasis

subsistentia;
totius.

omnis

forma

informans aiiud, essentialiter est pars alicujus

Igitur nulla

forma informans potest esse hypostasis.
2.

Argumeutum.

2. Secundo. Omnis forma informans, vel est substantialis
accidentalis
;

,

vel
licet

subsistentia neutra

esse

potest.

Igitur.

Major

certissima

sit,

paulo post tamen a nobis,

demonstrabitur. Minoris vero secunda pars,
tentia

cum de modis agemus, nempe quod subsisab adversariis
sit

non

sit

forma accidentalis, certa prima pars,
sic

est et

facile

conceditur.
substantialis

Ergo

quod subsistentia non

forma

informans

probatur.
corporis

Omnis forma
naturalis. Talis

substantialis

informans, est actus
est

primus

autem non
et

subsistentia

,

cum

adveniat ei,

quod jam habet formam

actum primum substantialem. Prseterea omnis forma

substantialis

informans, naturam aliquam et speciem constituit, eamque distinguit essentialiter a quovis alio.
constituit,

Hypostasis autem nullam speciem

aut

distinguit

essentialiter
essentialiter.

ab alio,

alioqui

individua

ejusdem speciei differrent
Responsio.

3.

Neque vero hoc argumentum
,

recte solvit Gregorius de
4.

Vaejus-

lentia de Incarnatione

disp.

1.

quaest.

punct. 2
et

cum

ait

modi formam hypostaticam pertinere
Refellitur.

indirecte

reductive
et

ad

compositum. Cur enim non seque directe, imo directius,
ad
illud

magis
sit

pertineat,

quam

alise

formae essentiales?

Nam cum

ET PERSONA. CAP. XXXIX.

2on

forma ultima, ipsum compositum substanLialiter ultimo pcrficiGns, magis forma
intenta.
et essentia

compositi dici debct, magisque a natura

Quod

enim
est

generatione
et
,

postremum

est,

intentione,

et

perfectione
substantialis

prius

perfectius.

Addo quod ejusmodi
peripateticis

forma
hacfece-

Aristoteli
fuit,

ac philosophis omnibus
ejus

tenus incognita
rint. Igitur

cum nullam usquam
non

menlionem

forma

fictitia est, et

reductitia.
3.

4. Tertio. Omnis forma informans proprium et positivum aliquem

Argumentum.

formalem effectum habere debet.
taticee

Ejusmodi autem formoe hypospotest

nullus

est,

nec assignari

formalis

effectus.

Dicere

RespoDsiol.

enim, quod solent, ejus effectum formalem, esse naturam singularem complere, perficere, terminare ultimo,
Qui
facile

est

refellere.
est

enim

potest

quicquam
id

esse

actus

ejus,

quod
et

non

in

Relellitur.

potentia
nihil

ad illud? aut

replere,

perficere,

terminare quod

habet vacui, nihil imperfecti

et interminati in

genere subset

tantise?

Naturam autem quamlibet singularem
et in

et

individuam,
,

substantiam primam secundum se vacuam, imperfectam

intermi-

natam

,

potentia ad ullam
et

formam realem
naturali

et substantialem,

neque neque
cipio

sensu
ullo

experientia,
,

neque
ratione

philosophorum
,

auctoritate,
ullo

signo
et

ullaque

neque

prin-

revelato

supernaturali
id

ostendi

potest.

Ex

mysterio

enim Incarnationis
tratum
5.
esse,
hic
est.

coHigi non posse

supra manifeste demons-

Neque
effectus

dixeris prgedictoe formee hypostaticse effectum formalem

Responsio.
Refellilur.

naturam singularem
est
ille

facere

incommunicabilem

alteri.

Nam

solum

negativus.

Quserimus autem positum, in
si

quo fundetur
forma
simul

negativus. Deinde
destitutte

naturee singulares ejusmodi
in

hypostatica

acervatim

permiscerentur,

nunquam

facerent

unum cogerentur, et unam naturam, nec
Igitur

unum
re ab

suppositum,

essentque

semper incommunicabiles.
oritur ab
ulla

eorum incommunicabiUtas non
illis

forma hypostatica
seu incomdistinc-

distincta.
alteri,
illa

Adde quod
est

esse incommunicabile
re

municatum
tialem

esse

ab eo

divisum

et

actu

tum. At forma
et

hypostatica substantiee singulari neque

essentribuit;

specificam,

neque

numericam
se,
et

distinctionem
essentialiter
et

cum

naturse singulares

secundum

numero

differant.

6. QuARTO. Contra hanc formam hypostaticam realem et substantialem

4.

Argumentom.

valent

argumenta omnia, tum

theologica,

quae

antea

206
retulimus,

LIB.

DE HYPOSTASI
contra

tum

quee

postea referemus

formam modalem
difficultatibus

subsistentise.

lisdem

enim

et

majoribus
et

urgetur

nec

facile

explicari potest,

quomodo

a quo producatur, in quo
Igitur

recipiatur,
talis

an

sit

simplex,

vel composita, etc.,.

nulla est

forma.

GAPUT XL.
An
hypostasis seu subsistentia
sit

modus quidve de
,

niodis

sentiant Recentiores.
1.

QuoNiAM hypostasim
alii

et

subsistentiam

modum
est,

esse
alio

nonnulli

negant,

affirmant, et hoc

uno sensu verum

falsum;
est.

propterea id nobis hoc loco non indiligenter pertractandum

Gujus rei gratia de
ficatis distinctione

modorum

natura, quidditate et a rebus modi-

necessario nobis

agendum

est copiosius;

tum quod
res haec

subsistentia principem inter
sit

modos locum teneat; tum quod
et

hoc tempore valde controversa, lateque pateat
et in

frequenter in
dissentire

disputatione versetur,

ea recentiores ab

antiquis

videantur.
Nominemodi
anquidreale.

Ac NOMiNE modi
et

significari

aliquid reale et

non merum

nihil, in
sit,

confesso est apud omnes. Quid autem et quale genus entis realis

quotuplex

et

quomodo, ab eo cujus modus
Suarez
esse

dicitur, differat,

non

parva
Franciscus
Suarez.
-x

est inter philosophos concertatio et controversia.

2. Franciscus
ait

suse

Metaph. disp.

7. sect. 1. n. 18. 19. 28.
/
• •

modum non
i

proprie rem, nec ens reale in rigore, eo quod
affixus alteri,

i

semper debeat esse
sine

eique uniri per se immediate ac

modo,

ut sessio sedenti, et unio rebus unitis.

Ipsum nihilominus
nemine

ab eo, cujus est modus, distingui ex natura

rei, actualiter et

cogitante. Et disp. 13. sect. 9. agens de unione formse
in

cum materia
rei

composito naturali. n.
et

5. ac 12.

scribit,

ejusmodi unionem, esse
et

modum quemdam
distinctum
,

vinculum
invicem

a

materia

forma a parte

quo ad

copulantur

ad

compositum

constiin

tuendum, eumque appellat substantialem inheesionem.
omnibus substantiis naturalibus, preeterquam
in

Quem

homine, vult non
rei

solum educi de potentia materi», sed esse ipsam

eductionem,

ET PERSONA. CAP. XL.

207
,

eumdemque
ipsius

esse generationem seu causalitalem

tum agentis, lum
[n

formnn,

tum etiam

materiiR
ct

erga formam.

liomine vcro

humano, tamen ab co non pendeat. Addit prseterea unionem materifB cum forma esso non posse, quin actu uniat et connectat extrema eo
esse
ita

divcrsum a creationc animjc

eam

unirc corpori

ut

modo, quo
respectu

potest

et debet.

Idem censet de

inhfcrentia accidentig

subjecti, de unione

hypostatica humanitatis

cum Verbo,
ut

admittitque varios alios

modos ejusdem

naturse et conditionis,

dependentise

,

preesentise et similes; de

esse?itia sit afficere et

modificare res,

quorum omnium ratione et quarum sunt modi. Quod ait,
passim.
1. p.
Gabriel

de Incarnatione disp.

8. sect. 3. et alibi
,

3. Idem sentit Gabriel Vasquez

nisi

quod pauciores admittit

disp. 116, cap. 5. et 3. p. disp. 18. c. 3. n. 23. ubi

modum

unionis

Vasquez.

hypostatic6e- defendit

,

eumque
,

ait

esse talis naturce et conditionis

ut

non

sit

accidens perfectum

nec integra substantia; sed habitudo

et affectio

qusedam,
per

rei

qua

taliter se
,

habere dicitur
per
se

:

et ideo nulla

ratione seorsim

se

cogitari

nec

esse

etiam

divina
aliter

potentia; sed totum esse talis
se habeat.

modi, esse, afflcere rem, ut

Eamdemque doctrinam de modis defendunt ahi recentiores, ut De Lugo de Incarnatione disp. 11. sect. 1. num. 2. et disput. 12. sect. 7. num. 73. et num. 91. Tota essentia modi est actuale
4.

De Lugo.

exercitium communicationis suiipsius, et Hurtadus de Mendoza in

Hurtadus.

sua Met, disp.

2. sect.

3. ubi

postquam

divisit ens in

duo genera;
accidente

unum eorum
quod

,

quse

divinitus

existere possint sine

hoc
etc.
;

determinato, ut Petrus sine albedine, sine metu,
ita affigitur

alterum,

rei singulari,

ut sine ea nequeat divinitus con-

sistere,

ut actio vitahs Petri,

qu» non

potest esse in Paulo, Pri-

mum

genus entium absolute, inquit,
vocat

est ens, entitas et res; secun-

dum autem
licet

modum,

seu entitatem modalem,

quam ibidem
modus,

§ 41. ait ne divinitus

quidem

possjs esse sine eo cujus est
:

ab

illo

a parte rei differat
rei indifferentis , et

eumque
6.

definit

actualem deterinquit, est

minationem
detei^minatio

sect.

§ 56.
aliud,

Modus ,
qui per

indifferentiae

alicujus

ad

essentiam

continet

denominationem quam

tribuit subjecto.

Ideoque

ibidem
Doclrinam
de modis
esse

negat subsistentiam esse modum, quia non determinat naturam ad

aUud.
5.

novam

Verum

tota hsec de modis, prgesertim substantiaUbus

,

deque

contitentur

eorum

eorum

distinctione, doctrina mihi et plerisque aliis,

nova,

et

parum

assertores

208
probabilis esse videtur.
Hurtadus

LIB.

DE HYPOSTASI

Ac

ejus novitatem vel ipsi modistse agnos-

cunt,
sect.

et 2.

confitentur.

num.

10.

Nam Hurtadus in sua Metaphys. disp. 15. Apud antiquos, inquit, non fuit tam exacta
41. in 3.
hypostaticee

Vasquez.

disputatio de modis et rebus. Et Gabriel Vasquez disp.

partem cap.

4.

num. 22. loquens de modo unionis
ait

quem
Suarez.

ipse

defendit,

nunquam

fortasse

venisse

in

mentem
dist. 7.

Sanctis Patribus,

eumque
esse.

scholastica disputatione no7i multis ab

hinc annis adinvientum

Et Suarez tom.

1.

suse

Metaph.
in

quee est de variis distinctionum

generibus

sect.

1.

qua

potis-

simum
num.
libus

agit

de modis

,

et

de distinctione

modali in universum
Aristoteli,

13. et 14. ait

eam non solum Scoto, sed etiam
fuisse.

aliisque antiquioribus incognitam
Aristotelis

Ex

his,

inquit, et simi-

testimoniis
,

modali distinctione
de D. Tho. et de

nullum firmum pro hac sententia de argumentum desumi potest : et idem sentio
antiquis auctoribus, qui fere semper utuntur

aliis

vocibus distinctionis realis et rationis in priore se?isu
cato
,

supra expli-

et

qusestionem in qua nunc versamur, distincte non tractant.
sect.
5.

Et Disp. 34.
tasse

num.

4. ait

antiquos philosophos nihil dispu-

de subsistentia modali composita.

6.

Et certe

in

universa

Aristotelis

philosophia

,

aut

Sancti
dis-

Thomee Theologia, nulla omnino tahum modorum, modalisque
tinctionis mentio habetur;
Quos modos
antiquL

nec

ex

ulHs

eorum
??20c?2

principiis

conjici

aut bene inferri potest.

Nam

licet

nomen

passim usurpent,

nunquam tamen
est
,

eo sensu,

quo modistse.

Illis

enim modus

entis

vel ipsa finita et certa entitatis portio et
quselibet

mensura
;

perfectionis

quam

species

et

res

creata habet

vel

omne

accidens

respectu substantiee,

quam
modi

facit alio

modo

se

habere; vel

omne

contrahens respectu contracti, ut differentia respectu generis. Sed

potissimum apud eos

entis

sunt universales

,

et

simplices
iis

termini, seu generales et metaphysicse quoedam rationes entis,
terminis ac
lib.

nominibus

significatse

,

quse

declarat Philosophus toto

5.

Metaph. nempe, principium, causa, elementum, natura
contingens ,
actus , potentia
,

necessarium,

possibile,

impossibile,

unum, idem, diversum,
habere,
Alensis.

substantia, accidens,
posterius,
,

et reliqua

acciden-

tium suprema genera, prius,
esse

opposita,

totum, pars,

ex

,

vel in

aliquo

p^erfectum,

mancum, verum,
9.
,

falsum

et similia.

Ideoque Alensis in tex. 11,

lib.

Metaphysicse

exponens definitionem actus ab Aristotele traditam
tere

Actus

est exis-

rem non

ita

quemadmodum

dicimus potestate ,

ut in

ligno

ET PERSONA. CAP. XL.

209
actus
et potentia

Mercurium.

Hoec habet.
et ideo

Notandum quod

sunt

duo modi;

magis debent vocari dispositiones

entis

quam
e?itis

entia; et ideo Philosophus dixit

quod potentia

est

dispositio

opposita actui. Huec

ille.

7. DiCERE autem Aristotelem
recentiores,

modos agnovisse, quales ponunt
,

quod existimarit nec accidens a subjecto

nec formas

a materia, rationali excepta, separari posse, lia;cque omnia quasi

pro modis habuisse, ut insinuat Suares in sua Metaph. disp. 37.
sect.

2.

num.

2.

et

10.

nihil

habet verisimilitudinis, estque

de

modis loqui valde sequivoce. De his enim cum disputatur, an
nec ne,
qusestio

sint,

non

est

an deiur aliquod

ens,

quod

solum

et

separatum ab omni
sed an sint tenues

alio
illse

existere nequeat, etiam supernaturaliter;

ac minutee entitates, quas aliarum vel ter-

minos, vel vincula,
minationes appellant.

et uniones, et actuales rei indifferentis deter-

Deinde non ignoravit Aristoteles divisionem accidentis, quam
habet Porphyrius
c.

6.

Isagoges

,

in

separabile

et

inseparabile.

QucB divisio non est generis in species, sed subjecti in accidentia;

cum idem accidens separabile sit ab uno capillis cum canescunt et inseparabile ab
,

subjecto
alio
,

,

ut nigredo a

ut
,

eadem nigredo
in illud

ab ^thiope. Ideoque divisio

entis

Hurtadi supra
alio, et illud

quod

non potest divinitus existere sine
tifica

quod potest , scien-

non

est;

cum

existentia nulli rei createe essentialiter, vel per

se

,

ac necessario conveniat. Prseterea , ut

existimarit Aristoteles
noluit

formas substantiales inseparabiles esse

a materia,
et

tamen

hoc esse de earum essentia, cura eas ratione

conceptu a materia

separabiles esse diserte doceat 8. Metaph. tex. 3. Ratio, inquit, et

forma cum sit quod quid, ratione separabile est, et paulo post; earum substantiarum , quse secundum rationem , qusedam sunt
separabiles (supple, simpliciter et naturaliter),

qusedam vero non.
doctrinae suse

8. Sed cum

Durandum

sibi

adsciscant,

eumque

vel auctorem, vel fautorem
stare ab
est.
illis,

prsecipuum allegent, non modo non

sed eis adversari hic nobis perspicue demonstrandum
33. q. 1. occasione distinctionis relationum
n. 10. proemisit

Is igitur in 1. dist.

divinarum ab essentia divina, agens de modis, ubi
inter

ens reale et ens rationis,
rationis

interque distinctionem

realem

et

distinctionem

non

esse

medium;

tria

aut

quatuor

de

modis

tradit.
n. 13.

Primum

Rerum,

inquit,

qusedam sunt

absolutas, de quibus

210

LIB,

DE HYPOSTASI
:

ens per prius dicitur, ut substantia, quantitas, qualitas

aliad

sunt

puri respectiis, qui tantum sunt res et entia realia per posterius,
et

secimdum quid, quatenus sunt modi essendi
se,
esse in alio
se
,
,

rei,

ut subsistere
est entitas
,

per

tangere et tangi,
est

quorum nullum

secundum

sed solum quia

formaliter ynodus

entitatis

et

quorum conceptus essentialis et formalis est, esse alterius. Secundum n. 16. 17. et 22. Quod nullus purus modus essendi, per se est vel subsistens, vel inheerens alteri. Hoc enim competit et quia modus rei habenti modum. Modi enim non datur modus
:

inest

et innititur,
,

non

sicut subjecto,

sed sicut suo fundamento,

ut relatio

quse

est

modus

essendi ad aliud.
facit

Tertium. Quod nullus modus

compositionem

cum

re

cui

inest, nec tolHt ejus simplicitatem n. 17 et 37.

Quia, inquit, omnis
alteri;

compositio

est

per hoc quod una res inhxret
se subsistit , nec inhseret.

modus autem

essendi nec per
teria

uniuntur, esse in alio, qui est

Unde cum forma et ma?nodus quidam formas, non

facit compositionem
est
liter

cum

ea, nec item esse id in quo aliud, qui

modus

essendi materiss,

quamvis differant aliquo modo rea-

ab utroque.

9.

QuARTUM
,

est,

quod

relationes divinte ab essentia divina, et

modus ab eo

cujus est modus, aliquo

modo

re ditTerant.

loquendi ratione occasionem sumpsere modistse dicendi

Ex qua Durandum
1

suum
et
Differrereaiiier

esse.
velit
et relationes

iO. Verum qua ratione

ab essentia divina,

modum

a re, cui inest, re distingui, non satis attente conside-

raverunt,

quamvis seipse

satis
1

clare
.

explicet.

Nam
altera.

diserte
,

ait,

dupUdier

differre realiter dici dupliciter.

simpliciter et absolute
est

quando
Secunsit

sunt duee

res

,

quarum

una nullo modo

2.

dum

quid et

cum

determinatione , quando

cum una
alii

res

alia,

circumscripta tamen omni operatione intellectus et non pure per

rationem, est aliqua inter eas differentia. Quod

dicunt, inquit,
esse

non

esse

idem adaequate

et convertibiliter

:

alii
:

non

identice

eadem, aut

differre formaliter et ex

natura rei
ait

alii differre sicut

res et tnodus.

Quos omnes loquendi modos

coincidere, eosque

ut idem significantes amplectitur, n. 30. solutione ad primum. Hoc

secundo modo vult
non dTslinxisse

et

relationes

divinas

ab

essentia

divina,

et

i^^odos a
/|.|_

rebus modiflcatis re distingui.
patet, quod secundum Durandum, proprius quibus i i
'

aparterei

j^j^

et

modum

ci

re

modificata.

formalis conceptus

modi

est, esse alterius,

non more accidentium

ET PERSONA. CAP. XL.
absolutorum
,

211

sed
,

quidditalive

et

formaliter,

more

accidentium

respectivorum
tincta

et

quod modus non
est

est proprie entitas realis disait distingui

ab eo cujus

modus. Primo quia diserte

non

sicut accidens

absoluLum a subjecto, sed sicut respectivum;
differt

relatio

autem

re

non

a suo fundamento. Secundo quia negat

modum
differt

intrinsece inhserere et inexistere rei cujus est re

modus;

at

si

omnino

in eo recipi et inhaerere deberet. Tertio quia negat

modum
compo-

facere compositionem
inter
sitio.

cum

eo, cujus est modus. At

si

vellet esse

utrumque distinctionem realem, omnino

esset realis

Unde
iis

et modistffi fatentur

modos suos

facere compositionem

cum

quorum sunt modi. Et hoc ipsum contra Durandum conlib.

tendunt Suarez

4.

de Trinitate cap.
n.
8.

4. n. 9. et 10. et

Didacus

Ruiz disp. 33.

q.

5.

Quarto Durandus n.

18. ait,
et

quod

si

humanitas Christi dimitteretur a supposito divino,
per se
,

subsisteret

haberet quidem alium

modum

realem essendi
dist.

quam
34.

prius
15.

non tamen aliam compositionem. At idem
16.
guit.
et seq.

seq.

num.

subsistentiam propriam a natura ratione solum distin,

Quinto denique

intelhgit

modum

distingui a

re modificata,

quemadmodum

relationes

divinoa

ab essentia divina. At

certum

est fide divina, relationes

ab essentia divina non distingui eo modo
,

quo modistce distinguunt suos modos

sed solum eo

modo

et sensu

quem

ipse expHcat;

tibiliter

nempe, quod non sunt adeequate, idem cum ea, et quod circumscripto omni actu
quo non
est

et

conver-

intellectus

essentia divina est in FiUo v. g. in

formahter paternitas.
,

12. Fateor tamen talem loquendi
distingui
realiter

ab

essentia

divina,

modum Durandi et modum a re

relationes

Durandus

cujus est
^!J™udoc!tls

modus, minus proprium
ens reale, et ens extra
lectus, ita esse

esse, et in rigore falsum;

tum quia
est,

sicut

animam circumscripta omni
realiter,

actione intelesse

duo sive distingui
,

non tantum

quid reale, sed est esse duo
et distinctio

nemine cogitante;
intellectu.
et

ita ut et realitas

non pendeant ab
,

At non

ita

est in

essentia

divina et relationibus

nec in modo

eo cujus est modus;

nam

gradus metaphysici, ut substantia, corpus, etc, sunt quid reale,
existuntque a parte rei
;

non tamen

re

,

sed tantum ratione difTerunt.

13. Ex

QuiBus manifesta est Durandi sententia de modis. Manisit,

festum item, quomodo idem intelhgendus
q.

cum

in 3.

dist.

5.

2.

ait,

quod humanitas acquirit per Incarnationem quemdam

modum
re

realem ab ea re distinctum.
,

Non enim
;

vult esse

modum
ipsum

distinctum

ut volunt modistee

recentiores

cum

nolit

212
facere compositionem

LIB.

DE HYPOSTASI
secl

cum humanitate,

solum esse re
differre

distinc-

tum, eo modo quo relationes divinas vult re
divina, vel tactum a tangente
,

ab essentia

relationem a fundamento.

14. Denique ex antiquioribus nullus nominari potest, qui docuerit

modum

esse

determinationem actualem

rei

indifferentis

continentem per essentiam denomiriationem
Itaque nova
et recens videtur hsec
est.

quam

trihuit alteri.

de modis doctrina. Falsam

vero esse deinceps ostendendum

GAPUT XLI.
Proponitur

primum argumentum

adversus modos

suhstantiales re distinctos a rehus modificatis.
1- Dari tales
accidentia
, '

Moaierunt
accideriua
et

modos implicat contradictionem. Hi namque erunt
et

simul non erunt.

Non

erunt.

Ita

non enint.

enim, credo, '
'

volunt

modistse.

Deinde cum inter hos numerent subsistentiam
et

unionem naturalem materice cum forma,
humanitatis
in ratione

unionem hypostaticam
aliquod accidens, et

cum Verbo;
suppositi

si

sunt accidentia, sequitur et suppositum
formaliter per

constitui

accidens esse de ratione intrinseca substantise, (cum modalis unio,

ex eorum sententia,

sit

de essentia compositi naturalis,)

et

Christum

ipsum formaliter esse quoddam accidens, propter unionem hypostaticam humanitatis
2.

cum persona
si
,

Verbi.
dentur,

FoRE autem

accidentia,

evidenter ostenditur
,

ex

duobus

principiis metaphysicis

iisque certissimis

et a philosophis

omnibus
l.Argumentum
'^"modum"'^
esse accidens.

receptis.
definitio

Unum

est divisio entis in

substantiam et accidens;

alterum

accidentis.
est

Ex primo

igitur principio sic ducitur

argumentum. Omne ens
(Jens
:

necessario, vel substantia, vel accipotest
esse

at nullus

modus

substantialis

substantia; ergo

est accidens.

Major

est Aristotelis, in Anteprsedicamentis capite 2.

etalibi passim,

omniumque philosophorum, estque

adsequata, et,

ut loquuntur aliqui, inevitabilis entis divisio, comprehendens quidAlensis.

quid habet rationem entis, ut docent Alensis quoestione 3. in tex~

s.

Thomas.

tum
art.

5.
1.

libri

7.

Metaphysicse

,

et

S.

Thomas

1.

part.
art.

qusest.

77.
lec-

ad

?).

qucest.

de Spiritualibus creaturis

10.

et

ET PERSONA. CAP. XLI.
tionc

213
ubi
ita

24.
:

in

librum

1.

de generatione et corraptionc,
'potcst

loquitur

intcr

substantiam et accldcns, non
substantia
ct
et

cssc

allquid

mcdium,
tioncm
ct

cum

accidcns

dividant ens per afftrmasit

negationem ,

'proprium substantiae

non

esse

in

subjccto,

accidentis cssc in subjecto.

Ex quo

infert,

contra Avcrct

roem, formas elementorum non essc meclias inter substantialcs
accidentales
et accidens.
,

nullumque prorsus dari medium

inter

substantiam

3. DicuNTUR autem substantia et accidens a S.

Thoma,

ut, et

Substaniia

ab Avicenna

lib. 1.

Metaphys. opponi, sicut affirmatio
formaliter,

et negatio,

''qiSSr
w>siia
contradiclorie

non

per se primo et

cum utrumque
. .

sit

ens realc ct

positivum, sed consequenter tantum; quia ipsa negatio accidentis

per se, et immediate, et necessario inest substantioe, et vicissim
negatio
substantice

per se immediate

et

per

modum

proprietatis

inest accidenti.

4. MiNOR probatur, quia modus quilibet substantialis v. g. subsistentiiB,

Modus non

est

neque

est

substantia tota, neque pars substantise.

Non

totT.^mpars.

tota,

yt concedunt adversarii, qui hoc

maxime a

nobis dissident,

qui dicimus hypostasim et personam nihil aliud esse

quam totam
:

solam

et

individuam substantiam. Neque etiam pars substantise

Tum

quia in angelis, qui sunt hypostases et personse, nullae sunt
;

partes substantiales

alioqui

non essent substantiae simplices.
et

Tum
Necesseniialis.

quia in substantiis materialibus
sint

compositis

,

cum duo tantum
modus subcum, ex communi

partium genera, nempe essentiales

et integrantes,

sistentise

non potest esse pars illarum

essentialis,

sententia, substantise compositoe duse sint tantum partes essentiales,

materia et forma, ex Philosopho 2. de anima text. 2. et 7. Metaphys.
t.

7.

lib,

8.

tex.

3.

lib.

12.

tex.

6.

Tum

quia

ille

modus

essentise

jam

constitutee advenit; ergo

non

est pars essentise.

Tum

quia,

si

est pars essentialis naturee et substantise, eo sublato peribit

taUs substantia, sublato

autem modo

subsistentise,
,

non

perit natura,
,

cujus est modus.

Neque item

est pars integrans

ut pes

manus

,

Nec iniegrans.

oculus

;

in
et

homine tum quia quEeUbet
non

pars integrans

est

extra

aUam,
autem

ab ea separari potest, ut patet in aqua,
est separabilis
,

et aUis.

Modus

subsistentiee
est

ita ut existat
,

separatus.

Tum

quia certum
sive

in

angeUs nuUas esse partes

sive integrantes

essentiales.

5.
tiee

Neque
,

dixeris

modum
ita

substantialem

,

esse

partem substan,

Responsio.

large

et

non

stricte

sumpto nomine

partis

quemadmo-

214

LIB.

DE HYPOSTASI
,

dum punctum
divisibilia
Reiellitur.

magnitudinis

instans

temporis
aliquo

,

et

universim indici

eorum quibus insunt

partes

modo
t.

possunt.

6. Primo. Quia Philosophus 5. Metaphys.
varios

30. ubi enumerat

modos partium, nec usquam ahbi, nec
,

aUi peripatetici

me-

minere hujus distinctionis partis

in

latam

et strictam.

Secundo.

Cur materia aut forma
vel subsistentise
,

sint

partes stricte potius

quam modus
omnes
partis,

vel unionis earum.
12.

Nam
9.

conditiones
illis

quas retulimus supra cap.

num.

modis eeque convesit

niunt, ac materise vel formEe. Neque ad hoc ut aliquid
et stricte pars requiritur, ut solum et seorsim ab
aliis
,

proprie

quibuscum
in

in toto jungitur existere
S.

possit.

Nam

materia prima

doctrina
exis-

Thomse, eaque ut opinor, vera, ne quidem divinitus sola
:

tere potest

et

cum

detur

minimum
esset

in igne

,

aere

,

aqua

,

aliisque

substantiis naturalibus, ejus

tamen partes

solse

ac separatim exis-

tere

nequeunt

,

alioqui

non

minimum. Tertio. Admittendse
quahbet substantia naturali
,

erunt plures ejusmodi partes in

in

qua adversarii multos enumerant modos substantiales , unionis,
partes Aristotelem
qui

v. g.

subsistentise, dependentise, et actionis substantialis, et similes_: quas
,

omnesque

peripateticos et antiquos philosophos

naturalis substantiae scientiara professi sunt,
et

ejusque principia

prima ac partes minimas diligenter
latuisse, quis credat?

accurate perscrutati sunt,
illos

Gum

ex eo sequatur,

nunquam

asse-

cutos esse
Arisioteles.

perfectam rerum naturalium scientiam. Tunc enim, ut
1.

scribit

Philosophus
et

Physicorum,

t.

1.

nos

imumquodque eorum,
vere
scire
et

qu%

causas ,

elementa

habent ,
illas

et

principia,
et

cognoscere

opinamur,

quanclo

causas

jjrincipia

prima
nobis

usque ad elementa cognoscimus.

Cum

igitur dictarum
suis

partium mo-

dalium, et late sumptarum nullum indicium
reliquerint
,

in libris

aut dicendum est eas omnino
in

fictitias

esse

,

aut con-

demnandi omnes antiqui magnse,
oscitantise.

docendo, vel imperitise, vel
iis

Denique quia a plerisque de

qui

melius

philoso-

phantur, ejusmodi indivisibiha rejiciuntur, et quiea defendunt, non

nominant partes
tio,

:

imo demonstrat Philosophus

6.

Physicorum
,

ini-

nullum continuum componi ex
,

indivisibilibus

alioqui

magni-

tudo

tempus

,

et similia essent tota

queedam heterogenea.

Divisibile

enim
Altera

et indivisibile uti

nomine,

sic

definitione, et natura differunt.

7. Dicet forsan alius
,

modos substantiales non
sint

esse partes

re-

RespoDsio
Refellitur

rum quibus insunt quod Forma est complementum

earum complementa. Sed
ac

contra.

materiee^,

etiam

totius

compositi

ET PERSONA. CAl\

XI,I.

2\f)

naturalis, nec propterea ejus pars essc dcsinil. Kst

enim compleofficii

mentum
siastici
,

pars

rei

ultima.

Quasi vero
,

complctorium

cccle-

unitas ultima numcri
,

dics, ct sinns, aut
et

anj^aili
sit

complepars.

menlum
sine

quadrantis anni

,

quem complet,
ct

non

vcra

ProBterea, ut dice})amus supra cap. 39. num. 2. unde liabent, res,
illis

modis, esse vacuas

incompletas? Igitur Ikcc responsio
diflicultatem.

mentem non complet, nec evacuat
8.

Ex DEFiNiTiONE autcm
sic

accidentis

modum

substantialem esse

accidens,

ostenditur.

Accidens

ab Aristotele in Antepr.cdicasit,

mentis cap. 2. definitur ens in subjecto. Deinde quid
subjecto, his verbis exponit. In siibjecto esse dico ,

esse in
est in

quod

ita

aliquo , ut no7i
est,

sit

ejus

pars

et impossibile et

est esse sine eo ita ut existat

in

quo

(intellige

per potentiam naturalem
in subjecto

separatim)

ut

qusedam grammatica,

quidem. est in

anima , dc
ouodaccidentis
^**^''""'» !no<l's

subjecto vero nullo dicitur.
et

At heec accidentis definitio, omnesquc

singulee

ejus

partes,

cuilibet

modo
v.

substantiali
g.
est

,

ad unguem
ut in

quadrant.

Nam modus
:

subsistentise,

in

aliquo,

Gabriele, vel Petro
nullis,

nec est pars ejus in quo est,

cum

Gabriel
:

Petrus duabus tantum constet partibus, anima et corpore
impossibile est naturaliter, et,
si

eamdemque

quidem modus

est,

etiam supernaturaliter, ac virtute divina, existere separatim ab eo
cui inest et cujus est

modus. Hanc enim modorum omnium volunt
vel

esse

,

vel

naturam

,

proprietatem
divinitus

essentialem

,

qua a non
sine

modis

distinguantur,

quod

existere

nequeant,

eo

cujus sunt modi. Igitur erunt vera accidentia.

CuM AUTEM

tota vis

hujus 2. Argumenti,
sit

in

allata definitione

accidentis posita sit,

eademque

principium metaphysicum maximi
in

momenti ad plurimas gravissimasque, cum
non
expendatur,

theologia,

tum

in

philosophia difficultates clare et solide expediendas et a plerisque,
vel
satis

vel,

ubi

opus

est,

ad

usum minus
et accuratius

applicetur; operce pretium erit

eam paulo

diligentius

hoc in loco examinare, Etenim
cap.
10.,
in conficiendis
est,

cum magna,

ut

admonuimus antea

cognoscendisque definitionibus diligentia

adhibenda

tum

haec nobis accurate et operose tractanda est,
sit

ac firmiter stabilienda, eo quod
veluti clavis
in ipso

principium latissime patens, et

totius philosophiee in ipsis primis ejus foribus, id est,

antepreedicamentoram introitu ab Aristotele appensa, ut ea
,

mente apprehensa, non solum ad categoriarum
phiae universsB

qua^ sunt philoso-

seminarium, intelligentiam

,

sed etiam ad

reliquas

216

lib.de hypostasi
scientias

omnes

ingressum facilem

et

expeditum habeamus. Omnes
et

enim subjecti

sui

accidens proprium
rejiciunt.

per se considerant, con-

tingens autem et

commune

CAPUT

XLII.

Accidentis definitio ab Aristotele tradita escpenditur

ad modos
Principia

siihstantiales exj^ugnandos.

1-

Tribus, hoc est, omnibus, quibus defmitio ahqua, aut prin-

tantum
tribusmodis

cipium

immediatum confirmari
definitio,

potest,

viis

ac

modis,

supradicta

accidentis
'>'itate ,

a nobis declarabitur et confirmabitur, auctoAuctoritate quidem
in

Muctione'
et dialectice.

inductione et dialectica ratiocinatione.
ut auctorum
et

tanta,

numero

et

qualitate,

re

philosophica

major nulla haberi possit; et ea simihter inductione, ut in philosophia,
aut theologia universa amphor, certior et evidentior
sit

fieri

nequeat, eo quod nullum ens
,

tam notum

et sensibile,

tamque

amplum varium et multiplex quam accidens. Ad quam inductionem accedet probatio logica, ex plurimis bonse definitionis prseArisiuteics.

ceptis

ab Aristotele

traditis 6. et 7. Topic.
,

Nam prima

scientiarum

principia tam simphcia, ut definitiones

quam complexa, nempe,
Metaphys.
text.
9. et
1.

propositiones immediatse

,

a priori et per causam probari nequeunt
4.

idque tentare , inquit
Post.
c.

Philosophus,

ignorantia logicse
t?'uit.

nibus

et omnium demonstrationem quserere , est omnemque scientiam et demonstratiotiem desQuare probantur solum auctoritate, inductione et commudialecticse prseceptis. Dialectica enim, cum sit inquisitiva,

3.

sent.

8.

^

ad omnium methodorum p^incipia viam sternit 1. Topic. c. 2. 2. Primum igitur illa accidentis defmitio probatur auctoritate
Philosophi.
bis
:

Habetur enim, cap.

2.

Anteprsedicamentorum

his versit

In subjecto esse dico, quod ita est in aliquo, ut non
est esse

ejus

pars et impossibile
est,

sine eo
et

,

in

quo

est.

Quse ut credibile
ut observant

ab eo primum inventa

fabricata

est,

nam

dihgentes

et periti ejus interpretes,
Xeyoucri,

cum

in tertia

persona loquitur,

aitque XeyETai, dicitur, vel
insinuat,

dicunt, aut xaXouat, vocant, tacite
et

tradere se doctrinam

communem

ab

aliis

acceptam;

ET PERSONA.

CAl».

\Ul.
xaXSl,

217
dico,

cum vero
voco,

in

prima persona loquitur, aitquc Xe>), vel

ut loco citato Anteproedicam. hi snhjecto

autem

esse

dico

;

rrobaitir

ut etiam lib. 1. Prior. cap. 3.
et

4. 5. definiens figuras,

syllogismum,
illius

""""'^'*-

terminum medium cujusque, subindicat

so

primum

doc-

trinoe,

quam

tradit,

inventorem.

Philosophum autem sequuntur
Simplicius,
categoriis,

omnes

ejus interpretes, grseci,
latini,

Ammonius, Porphyrius,
S.

Arabes, ut Averroes,

Augustinus in

suis

Boetius utroque suo commentario in categorias Aristotelis, Javellus,

Cajetanus, Toletus, Zabarella,

Pacius, uno verbo,

omnes etiam
aut
,

Cursus communes, ut Parisienses,
nimbricenses
tariis
,

Lovanienses, Colonienses, CoAristotelis
, ,

et

quicumque categorias
,

commen'aut

aut paraphrasi grgece

vel

latine
et

vel arabice

etiam

gallice,

ut Philippus de Canaye

Scipio Dupleix,

illustrarunt

aut in scholis hactenus exposuerunt et cidhuc, qui quotidie expo-

nunt,

hanc accidentis
et

definitionem

,

ut

optimam

et

verissimam

amplectuntur
3.

defendunt.
auctoritas sola
,

Et QUONiAM

non scientiam, sed fidem tantum

,

2. iQduciione.

et credulitatem facit,

ideo probatur 2. Inductione. Etenim qui in confessione

omnia, quse sunt,

omniumque

habentur accidentia,
et

mentem suam,
rale, cui

dictamque definitionem induxerit,

eam cuique

applicuerit, nullum prorsus reperiet, sive naturale aut supernatusive
sensibile

aut insensibile, sive materiale aut spirituale,

non integre quadret, adeo ut secernendi accidens a non accidente, facilior, certior, magisque analytica regula reperiri nulla
possit,

quam

heec definitio.

Nam

qui eam, contra

commune omnium
vera accidentia
deflnitionis nota,

judicium, repudiarit,
scientiam
et
,

unde probabit quantitatem, calorem, lumen,
,

charitatem

gratiam

,

et

similia

esse

non modos substantiales? Sublata enim hujus

sequo jure, parique probabilitate quilibet dixerit quantitatem, scien-

tiam, et alia omnia accidentia, esse modos quosdam substantiales,

quam
quo

substantia, unio substantialis

,

et similia, qui

dicuntur modi

substantiales.
,

Hsec enim

eodem modo

inexistunt, et insunt alteri,

quce sunt et dicuntur accidentia.
RespoDsio.

4. Respondebit forsan aliquis, quantitatem, calorem, et similia
esse in aliquo
subsistentiee
,

inhsesive

,

seu per inheerentiam

,

non autem modos

aut unionis substantialis. Accidens autem definiri, et
inest alteri inhsesive.

esse

,

id

quod

5.

Sed contra. Quid, quseso,
,

aliud

est

illud

esse

in aliquo
,

Refeliitur.

inhsesive et per inhaerentiam

quam quod

dixit Aristoteles

esse in

218
aliquo,
est!

LIB.

DE HYPOSTASI
eo in
,

non tanquam ejus partem, nec ut separabile ab
inhserere

quo

Cum enim

verbum
et

sit,

hic

metaphoricum

ideoque

obscurum (qua
nulla

forte de'causa eo

nunquam usus

est Aristoteles in

definitione

accidentis)

homonymum

,

multaque
,

prorsus
et pars
et

diversa significans.

(Nam

clavus ligno infixus et pix digitis

quantitatis alteri,et

forma materise, ac vicissim materia formee
subjecto
inhserere

calor ac quodvis

accidens

dicuntur)

verus ac

proprius

modus
esse

inhaerendi accidentis, qui potuit melius et clarius
aliis

ab Aristotele explicari et ab
tione,

distingui,
est;

quam

duplici illa nega-

non

partem ejus

in

quo

nec posse ab eo separari?
sit et

Etenim cum [accidens) terminus transcendens

valde generalis,

idemque adeo simplex, ut ne

in

duos quidem conceptus simplices

et positivos resolvi possit ejus notio, definiri

non potuit per plures

conceptus positivos, sed, more aliarum rerum simplicium, solum
conceptibus negativis,
notioribus esse debet.
dentis aliud nihil est,

utpote notioribus. Omnis enim definitio ex
Igitur esse

inhxsive in aliquo , more accidixit Aristoteles esse in aliquo
est ,

quam quod
in

non tanquam partem ejus
eo.

quo

nec ut quid separabile ab
vel per inhserentiam

Quod longe

clarius est,

quam

inhserere,

inesse ahcui.
3. Probalui

6. Probatur 3. argumentis dialecticis ductis ex quatuor reguHs
bonge definitionis.
1.

arguraenlis
logicis.

Ut
alio.

definiti

naturam

clare explicet. 2.

Ut

illud

distinguat ab omni
soli, et

3. 4.

Ut cum Ut

eo reciprocetur, omnique, et

semper conveniat.
quce

nihil ei desit, aut in

ea redundet, et

similes,
Etsi
et

omnes

dictee accidentis definitioni
,

exacte conveniunt.

enim

soIcB

species

quia sunt compositse

,

constantque genere
nec
,

differentia proprie
,

definiantur;
,

accidens autem
,

sit

genus,

nec species
et

sed terminus

ut dixi

valde transcendens

generalis

simplex, ejus tamen propria ratio suo

modo

describi, et oratione

dictas definitionis leges
Naluram
acci-

utcunque observante, explicari potest.

7.

AcpRiMO quod
dictis

dicta descriptio juxta
fieri

primam legem, propriam
patet
et plenius

denlis perfecle
explicat.

accidentis

naturam, quoad

potest, clarissime explicet,

ex paulo ante

sub finem secundee probationis,

adhuc

intelligetur, ubi hos
Ens sumitur
nominaiiler
et

duos terminos

[esse et

subjectum) qui in prima

definitionis parte

continentur, paucis exf^osuerimus.

Cum

enim ens

participialiter.

seu esse, ut docent metaphysici, dupliciter
liter

sumatur, nempe nominaut essentiam

ut solam et

meram

essentiam,

axit pa?'ticipiaiiter

existentem, seu esse actuale significat, in definitione tam substantise,

qua

dicitur ens

per se, vel ens non in

siibjecto,

quam

accidentis,

ET PERSONA. CKV.

XJAl.

219
non hoc secundo

quod

dicitur ens, seu esse in subjecto
et

,

accipitur,
,

modo
sola

participialiter,

sed primo

tantum

seu nominaliter, pro

essentia ct

nuda quidditate,

cui

compelit esse, seu existerc.
Rxislenlia non
esl (le ralione

Ratio

cst, quia existentia actualis (sivc distinguatur re abessentia,
alii,

ut volunt Thomistai, sive ut

rationc

tantum

,

nihil

ad rem

ullius entis
creali.

proesentem

interest,)

non

est

de natura et

conccptu

inlrinseco

substantise vel accidentis, aut illius entis

creati; alioquin creatura;

non possent non existere

:

tametsi negari non possit, rationem gene-

ralem entis vix concipi posse absque aliquo ordine ad existentiam
actualem, vel possibilem, vel prtecisam
et

oppositam
77. a.
1.

enti impossibili.

Cum

ens,

inquit S.

Thomas

3.

part.

q.

ad

2.

non

sit

D. Thomas.

(jenus,

hoc ipsum quod

est esse,

non potest

esse essentia substantiss
,

vel accidentis.

Non

est

ergo definitio substantids

ens per se sine

subjecto, aut definitio accidentis, ens in subjecto,

sed quidditati

seu essentiae substantias competit, habere esse non in subjecto, etc.

8.

CuM IGITUR

accidens dicitur ens in subjecto vel esse in aliquo
est, quasi actualis ejus existentia, aut inheerentia
Sufficit

non

ita

accipiendum

in subjecto sit

de ejus essentia.

enim

si

sit

ens

,

qui natura

sua convenit esse in subjecto, ut patet in sacramento Eucharistise,
ubi accidentia virtute divina a subjecto separata vera sunt accidentia,
et

entia in subjecto, et in eo esse natura sua et per se postulant,

sitque solum per accidens
definitionibus
,

quod actu

ei

non

insint. In

rerum autem

sicut
iis

et

in

demonstrationibus habenda solum ratio

estejus, quod
9.

per se convenit, non ejus quod per accidens.
spectat ad

QuoD autem
quae est ens

nomen

{subjectum) vel terminum

(m
pri-

Quid
inlelligatur

aliquo) in definitione accidentis, significat substantiam,

eamque
ibidem

riominesubjecti

mam,

verum, firmum^ per

se existens, substatque ac,

et esse

in aliquo.

cidentibus, estque hoc ahquid, ut

loquitur AristoteJes

et
ibi

postea cap. de substantia.
distinguant interpretes
,

Nam cum

vulgo duplex subjectum
,

unum

praedicationis

alterum inhserentise

utraque ratio

subjecti soli substantiee primee convenit.
,

De ea enim
quas Imbet;

secundee substantice proedicantur, ut de subjecto
illa,

quia vere sunt de
si

sicutde

illa

sunt partes essentiales et integrantes,
in subjecto inhserentice, accidentia.

eidemque insunt ut

Deinde, ut cum Philosopho docet Alensis
Metaphys. sola substantia proprie
ens, ahquid,
est
est

in text.
et aliquid.

12.

lib.

7.

Substantia
est

quid

Tum

quia

propne

aliquid.

una,

unum, convertuntur. Sola autem substantia proprie unamque dicit naturam sine additione vel copulatione

alterius.

Accidens vero

cum

in

sua natura et definitione semper

220
substantiam
aliquid.
sibi

LIB.

DE HYPOSTASI

adjungat, non dicit proprie

unum, nec

quid, nec
dici

Tum

quia propter diminutam

suam entitatem magis
non
sibi,

debet alicujus,
alii,

quam

aliquid, vel ens entis, aut ens

sed

nempe

substantiee.

Substantia autem ens est solidum, fixum,
ali-

per se consistens, nulli inclinatum; igitur proprie est quid et
quid, proindeque in eo esse, est esse in aliquo.

Adde quod ipsum
7.

totum ex materia

et

forma compositum a Piiilosopho
materia
et

Metaph.

t.

7.

subjectum primum

et prius

forma
2.

dicitur.

10. QuoD vero eadem descriptio juxta
distinguat
Undecim
diversi

legem bonee

definitionis,
alio

accidens ab
,

omni non accidente, omnique
,

modo

essendi in alio

ostenditur ex eo quod

ut

Ammonius

,

Porphyrius

modi

esseadi iu alio.

Simplicius, Boetius, aliique communiter notant in locum illum An-

teprsedicam.

Decem, aut undecim
in corpore,

sint diversi

modi essendiin aliquo.
in

Primus, ut pars in toto, manus in corpore; secundus, ut totum
partibus,

homo

et

anima,

in quibus

duabus partibus

consistit tota ejus essentia. Tertius,

ut genus in speciebus, animal

in
5.

homine

et bruto.

Quartus, ut species in genere,

homo

in animali.

Ut forma in materia, anima in corpore.
iii

6. Sicut res in

suo fine
causa

avarus

divitiis.

7.

Sicut

motum

in

movente,

effectus in

efficiente, ut

planta in sole, servus in

potestate Domini. 8. Tan-

quam
in

in loco,

ut aqua in aere, aer in igne, ignis in coelo. 9. Ut

contentum

in continente,

vinum

in

doho. 10. Esse in

alio

tanquam
quique
est.

tempore, ut Noe tempore

diluvii.

11. Denique, qui est proprius

accidentis,

nempe

esse in subjecto,

de quo hic agimus

:

definitur esse in aliquo
Ut dislinguat
accidens

non

utjjars, nec ut separabile ab eo
suse descriptionis particulam,

inquo

11. Per primam hujus
in aliquo,

nempe

esse

ab

aliis

modis

(quee in ea tenet

locum generis) distinguitur a secundo
partibus, in quibus non tam est in
et

essendi iu.

modo, quo totum
aliquo ,

est in suis
:

quam

in aliquibus

etiam a quinto, quo forma est in

materia, et materia in forma; quia nec materia sola,
sola,

nec forma
est

sunt proprie ahquid, sed solum partes ejus

quod vere

hoc aUquid, subjectum et substantia prima. Per secundam autem
particulam

nempe

tion esse

partem ejus

i?i

quo

est,

accidens ejuset tertio

que proprius modus essendi

in aliquo secernitur a

primo

modo, ut constat ex Philosopho cap. de substantia, ubi secundas substantias, et partes substantise

primge, sive
,

essentiales

materiam

et

formam,

sive integrantes

manus

pedes

,

etc, excludit a ratione
iis,

accidentis,
et

quod secundee substantise sint in

ut partes in totis,
sicut

non tanquam in subjecto, sed velut de subjecto

earumdem

ET PERSONA.
partes tam
essentiales,

CAI'.

XLII.

221

quam

integrantes. Sunt

tamen qui

velint

eadem secunda
comparte,

particula distingui accidens a quinlo modo, quo forma

est in materia. Licet

enim non

sit

pars materia3
id
,

,

in

ea tamen est, ut
est

in

cum ea componens
facit

quod vere

aliquid

et

subjectum, quod non

accidcns

cum

subjccto in quo est.
{esse

12. Tandem per tertiam particulam, nempe
eo in

imeparahile ah

Accidens
^P^f*.'"'"

quo

cst,)

distinguitur accidens a reliquis modis. 6. 7. 8. D.

et 10. Quso enim his modis sunt in aliquo, sunt separata ab eo in quo sunt, ut corpus a loco, vinum a dolio, planta a soie, res a tempore accidens vero naturaliter;, ut dictum est separari nequit
:

existcre posse

proTari^aitoDe
"aiurali.

,

ab eo

in

quo
et

est,

ita

ut

separatim existat.

Nam
fides
sit,

divina virtute

separari,

nonnulla separatim existere posse

docet in SS.

Eucharistiai Sacramento.
Aristoteles

Quamvis dubium non

quin existimarit

omnino

et absolute impossibile esse accidens ita separari

a subjecto, ut separatim existat. Nulla enim vel experientia sensus,
vel inductione, aut ratione ducta ex solis principiis naturse lumine
cognitis,

quibus

solis

usus est,

evidenter colligi potest

accidens

separatim a substantia posse existere.

13. PoRRO
sine

etsi

dictum est posse accidens divina virtute existere

subjecto suo, id tamen non est de ratione accidentis, ideoque
est necesse

non

omne

accidens posse divinitus existere sine subjecto.
intellectus
,

Unde plerique negant operationes
vitales
,

voluntatis

,

aliasque

quce sunt vera accidentia

,

existere posse etiam divina virtute

sine suis potentiis et subjectis.

14. Denique cum humanitas
in

Christi

sit

in
si

eo, et in Verbo, ut
2.

Humanitas

ahquo, a ratione accidentis excluditur,

non per
est in

particulam
aut in

Tjjr^sio

descriptionis accidentis (non

enim proprie

Christo,

utinsubjecio

Verbo, ut pars
saltem per 3.

in

toto, sed

solum ut imperfectum

in perfectiori)

particulam, quia et a Verbo natura sua separari ac

separatim existere sola potest.

15. Ex His

satis

apparet accidentis naturam
,

,

recitata ejus des-

Probatur

criptione, perspicue explicari

et

ab omni non accidente distingui.

cu^^JjJJente
nibil iHi
deesse.

Quod vero cum

accidente reciprocetur, quse erat tertia lex bouce defi-

nitionis, patet quia, soli, et nullialteri, et

omni tam proprio

quam
ex

communi
quod

accidenti

,

et

semper ac omni tempore convenit. Ergo plena

Similiter
,

ilh nihil desit, aut in ea redundet, quse erat quarta lex

dictis satis intelligitur.

est et perfecta praedicta descriptio

accidentis.

16. QuoD adhuc a nobis per comparationem ad ahas

accidentis

222
Aiiffi

LIB.

DE HYPOSTASI

descriptiones manifeste ostendi potest.

Nam

ese

tres
alteri.

vulgo profeTertia

accideniis

runtur.
.

Prima

entis ens.

cum

prsedicia

adest, et abest sine subjecti corruptione.

delinitione

coinparauiur.

nor

est,

eademque

alteri

...
quam
Igitur
est.

Secunda ens inhderens

quod

Prima enim multo obscu-

accidenti quadrare jpotest,

nempe
in

materiee et
totius
alio

formse, et

partibus integrantibus, quse entis, id est,
sunt.

entia

qusedam

modum proprium

essendi

accidentis

non exprimit. Secunda etiam,

quia constat verbo

metaphorico et ambiguo, nempe inhgsrens, aut esse inhsesive, longe
obscurior est, nec nisi per eam,
potest, ut ante ostensum
accidenti,

quae explicata est, bene inteliigi

Tertia

denique non convenit

omni

nempe proprio. Neque
et similibus

soli,

cum

loco

respectu locati,

vesti respectu vestiti,

conveniat; quse non sunt acci-

dentia inheerentia. Atque hunc in
et confirmata

modum

satis

superque explicata

manet

accidentis defmitio, juxta

quam modus

subs-

tantialis,

si

datur, debet esse accidens.
,

17. NoTANDUM porro
secundo

quod quemadmodum substantia
,

dupliciter

sumitur; primo stricte pro ente per se
in

et

quod non
essentia

est in alio ut

subjecto

;

latius

pro qualibet

et

quidditate,

(quo pacto substantia et quod quid, in quahbet categoria reperiPrsedicamentaii

tur. 1. Topic.

c.

7. et 7.

Metaphys.

t.

14.); ita accidens dupliciter

accomodari

gumitur.

Primo
ei

ut

opponitur substantise
,

primo
,

modo

sumptee

estque ens

inhserens

et

ab ea re distinctum

et appellatur acciessentiae ,

dens physicum et inhserens. Secundo ut

opponitur

quo

modo cum quintum
,

latius patet, diciturque accidens logicum, aut (ne quis logi-

preedicabile

solum interpretetur). accidens prsedi-

camentale ,

seu metaphysicum. Licet expHcata descriptio accidenti
et

physico proprie,
potest
et

principaliter

conveniat, tamen extendi etiam
Ita

accommodari accidenti logico, seu prsedicamentali.
et essentice rei inest, et

enim substantiae
sit

de ea prsedicatur, ut non

ejus pars, id
ita

est, nec

genus

,

nec differentia, nec separabile

ab eo,
Quomodo
sitaccSeDs
logicum.

ut existat separatim.
subsistentia propria in rebus creatis, licet, quatenus

Hoc sensu,
^^^ substantia

prima, nullo modo
,

sit

accidens, sed

tantum subs,

tantia

,

tamen

ut

supra

cap.

17.

num.

6.

diximus
,

propter
includit

totalitatem et perseitatem, et incommunicabilitatem
in

quam

suo conceptu

adsequato

,

quseque est

extra conceptum

essenindi-

tialem cujuslibet naturee,
viduee
,

non tantum

specificse,

sed

etiam
tolli
,

ac singularis

,

imo ab ipsa prima substantia

ac se-

parari potest per

adventum

alterius dignioris substantiae,

dici

po-

ET PERSONA. CAP.
test

XIJI.

223

accidens pradicamentale, seu
in

mctapiiysicum.
subsLantia
,

Quemadmodum
in

potentia ad formas accidentales
tate
,

figura

quantidistincta

relatio

in

fundamento

,

et

similia

ralione

tantum

ab

iis,

de quibus essentialiter non proBdicantur, dicuntur eorum

accidentia.

18. Unum video, quod
descriptionem
accidentis
:

possit objici contra explicalam

hactenus
Sancti

Objeciio.

Quod

si

vera
reali
est

esL,

faJsam esse

ThomiH

opinionem

de

distinctione
,

essentisc

ab

existenlia.
in
,

Nam

existentia

substantioB
,

v.

g-.

in

aliquo,

nempc

ipsa
ita ut

substantia prima
existat

nec est ejus pars

,

nec ab ea separari potest

separata, etiam divina virtute. Igitur erit

verum

accidens.
esse
Responsio
prirna.

19.

Triplex

occurrit

responsio.

Prima

satis

validum

argumentum contra distinctionem realem existentiae ab essentia. Qua in re, si licuit D. Thomtie ab Aristotele et Alensi precepLore suo discedere, nobis etiam concedi potest ab eodem S. Doclore
,

bona ejus venia
dissentire,
,

,

cum

plurimis

aliis

theologis

,

ac
,

philopreeter
fir--

sopliis

preesertim
nihii

cum hanc
In

ejus

sententiam

ejus auctoritatem

probabilem faciat, quee multis iisque
scientiis

missimis expugnatur argumentis.

autem

et deligendis

opinionibus plus, vel ipso judice S.

Thoma, rationum
accidentis

raomentis

quam
210.

cujusvis auctoritati tribuendum est.

Respondeo

2.

Quod
si

descriptio

nihil

officiat

Responsio
secunda.

sententiee

Thomistarum,

concedere velint, ut possunt, et interdiserte

dum
art.

insinuat S.
4.

Thomas, imo
existentiam

affirmat q.

5.

de Potentia
respectu
Exisieniia rei

ad

3.

habere

rationem

accidentis

essentiae;

accidentis,

inquam, non categorici, sed transcendentis
enim essentia
reperitur,
et quidditas

''"Sdens'"^

omnes

categorias. Ut
in

vagatur per omnes

categorias,
existentia
,

qualibet

ut paulo ante

dictum

est,

sic

comes

essentiee,

ad quamlibet saltem reductive,

et ut

accidens
tentia

quoddam

extra essentiam existens pertinet.

Ac de

exis-

accidentium nulla est dubitatio, quin non tantum respectu

substantise, sed etiam respectu essentise

ipsorum accidentium habeat
,

rationem accidentis.

Datur

enim accidens accidentis

ut

lumen
,

perspicui, visio potentise visivse, et in SS. Eucharistise sacramento
qualitates sensibiles respectu
quantitatis.

Quidni igitur pari

modo
acci-

existentia substantise,

si

ab

ea re differt, dicatur ejus accidens?
realiter,

Nam
ejus

ab

iis

qui

eam non distingunt
quia
ei

dicitur et

est

denslogicum, seu preedicamentale
conceptum definitivum
;

essentise createe; quia est extra

adest,

et

ab ea abest sine

224
ejus

LIB.

DE HYPOSTASI
sine

corruptione

,

id

est
,

,

corruptione

conceptus

essentise.

Mori enim aut vivere
V.
g.

esse aut
si

non

esse

,

contingenter Platoni
,

insunt.
,

Prgeterea
,

unum, verum, bonum, necessarium
entis cui insunt

contingens

idem

et

diversum dicuntur accidentia

cur non, et esse, aut non esse actu? Igitur existentia re distincta

ab essentia potest
Responsio
tertia.

dici
3.

accidens

ei

inhserens.
divisio
entis
in

21. Respondeo
accidens
,

Quod cum

substantiam

et

sit

entis nominaliter,

seu secundum

essentiam

sumpti

ideoque, ut supra dictum est, ens seu esse positivum in definitionibus substantise et accidentis
participialiter, existentia
,

accipiendum
sit

sit

nominaliter,

non

autem
dicta

ens non nominaliter, sed solum
accidentis
,

participialiter

;

propterea

descriptio

ei

minime

convenit, quia non est ens, seu essentia apta natura inesse alicui.

Substantia vero a natura re distincta
tiales,

,

et qui

dicuntur modi substan-

ut unio,

dependentia modalis, et similes, vere sunt entia

nominaliter sumpta,

cum habeant propriam naturam,

et

propriam
;

existentiam a parte rei

diversam, a natura ejus cui insunt

nec

minus vere ac proprie sunt entia, quam
separabile
,

quodvis accidens, sive
,

sive inseparabile

,

ut intellectio

volitio

,

etc.

licet

non

constituant diversam categoriam.

22. Hactenus de
prcesens negotium
Plato.

definitione accidentis. Cujus expositio,

quod ad

necessaria

sit,

alieno^^Ioco posita

nemini videri
in Craet
sit

debet.
tylo
,

Neque etiam nimis prolixa, quod,

ut

admonet Plato
,

artium et scientiarum principia diligenter, copiose

accuin eis
totius

rata disquisitione doceri debeant, nec verbis perfecte exponendis. Principium
Aristoteles.

parcendum

enim plus quam dimidium
Eth. cap. 7.

videtur, inquit Aristoteles

lib.

1.

GAPUT XLIIL
Aliis argumeniis et contradictionihus ojppugnatur

modi a rehus modificatis a parte
2.

rei distinctio.

Argumentum.

1, Secunda contradictio
sequitur, est,

,

quoe ex doctrina de modis re distinclis
realia
et

quod

tales

modi erunt entia, aeque
aut

solida,

ac

quantitas,

qualitas,

quodvis

aliud

accidens inhoerens, et

ET PERSONA. CAP.
simul non crunt.
ut patet
,

XLIII.

22?)

Non erunt
1.

:

ila

cnim volunt

ct dicunt

modistro

ex Suarc tom.

suco Metapiiys. disput. 7. § 1.

num.

17.

18 et seq. ubi cos rcs et entitatcs appcllarc reformidat, ct ex Petro

Hurtado

in </