You are on page 1of 2

Matematik Dnyas, 2003 Yaz

Geometri

Kesi

Alparslan Parlak* aparlakci@bilgi.edu.tr

Doudan Batya, skenderiyeli Menelaustan Milanolu Cevaya


imi teoremlerin ifade ettikleri gerekle kantlar arasnda byk bir uurum vardr. rnein drt renk teoreminin nermesi son derece basittir, teoremin kendisi hi art- Drt Renk Teoremi: c deildir, doru ol- Her siyasi haritann lduu aa yukar ke- keleri, komu lkeler aysin gibidir, ama kant n renge boyanmadan sayfalar dolusudur, drt renge boyanabilir.

karmaktr, etrefillidir, bilgisayar kullanr, sevimli deildir. Ya da beklenmedik ve ok artc bir gerei ifade eden bir teoremin kant, beklenilenin tersine son derece basit olabilir. Aada buna iki rnek vereceiz: Menelaus ve Ceva teoremleri. Menelaus (M.. 120-70) skenderiyeli bir matematikidir. Hakknda pek az ey bilinmektedir. Kitaplarndan gnmze sadece Sphaerica ulaabilmitir. Matematik ve bilim dnyasna pek ok katklar olmutur. Aada sunulacak teorem onun bu katklarndan yalnzca biridir. Menelausun almasn 1678de Milanolu Giovanni Ceva yeniden incelemi ve Menelaus Teoreminin zerine kendi almalarn yapmtr. Bir mhendis olan Ceva, almalarnda daha ok arlk merkezi ve momentum yasalarna eilmitir. Bugn, adyla anlan Ceva Teoremi, Menelaus Teoremiyle birlikte sz edilmektedir. Bunun nedeni Ceva Teoremi bir genin kelerinden izilen dorularn bir noktada kesimeleri iin gerekli koulu verirken, Menelaus teoremi bir genin kenarlar zerindeki baz noktalarn dorusal olabilmelerinin koulunu vermesidir.
* stanbul Bilgi niversitesi Bilgisayar Blm retim yesi.

Menelaus Teoremi. Herhangi bir genin kenarnn bir doruyla aprazlama kesilmesiyle oluturulan alt doru parasndan ortak ular olmayan doru parasnn uzunluklarnn arpm dier doru parasnn uzunluklar arpmna eittir. Aadaki ekille ifade etmek gerekirse, BDCEAF = ADBECF. Kant: B noktasndan ACye paralel bir doru izelim. Bu dorunun DFyi kestii noktaya N diyelim. alar da eit olan BEN ve CEF genleri benzer olduklarndan, CE/BE = CF/BN (1) te yandan, BDN ve ADF genleri de alar eit olduundan benzerdirler. O halde benzerlik oranlarn yazacak olursak: BD/AD = BN/AF (2) (1) ve (2) oran ifadeleri taraf tarafa arplp, iler dlar arpmyla Menelaus Teoremi elde edilir.
C F E N

Ceva Teoremi. Herhangi bir genin kesinden kan ve gen iinde bir noktada kesien doru paralar izilsin. Bu doru paralarnn genin kenarlar zerinde ayrd alt doru parasndan ortak ular olmayan doru parasnn uzunluklar arpm dier doru parasnn uzunluklarnn arpmna eittir. Aadaki ekille ifade etmek gerekirse, BDCEAF = DCEAFB.

58

Matematik Dnyas, 2003 Yaz

A
A

F I E
Z X P Y Q

D B C

L B D M N

Kant: BE, CF ve AD kesenlerinin kesiim noktalar I olsun. BAD genine CF keseniyle Menelaus teoremi uygulandnda: AFBCDI = FBDCIA (3) elde edilir. DAC genine BE keseniyle Menelaus teoremi uygulandnda ise: IACEBD = DIBCEA (4) elde edilir. (3) ve (4) ifadeleri taraf tarafa arplrsa Ceva teoremine ulalr.

Ceva teoreminin 17. yzyla kadar kefedilmemi olmas ilgin. Belki hl daha bir yerlerde sakl, kefedilmeyi bekleyen olaanst gzellikte, ok artc, sade kantl teoremler vardr. Kimbilir...

* ekilde grldnn aksine A, Z, L noktalar dorusal olmayabilir.

59