You are on page 1of 15

‫ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ – ﺷﻤﺎره ‪ ،61‬ﭘﺎﺋﯿﺰ ‪1386‬‬

‫ﺻﺺ ‪159 -145‬‬

‫*‬
‫اﺛﺮات ﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮ ﻣﺸﻬﺪ ﺑﺮ اﻟﮕﻮی زﻫﮑﺸﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﺗﺸﺪﯾﺪ ﺳﯿﻼﺑﻬﺎی ﺷﻬﺮی‬

‫ﺳﯿﺪرﺿﺎ ﺣﺴﯿﻦ زاده *∗ ‪ -‬اﺳﺘﺎدﯾﺎر داﻧﺸﮕﺎه ﻓﺮدوﺳﯽ ﻣﺸﻬﺪ‬


‫ﻣﻬﻨﺎز ﺟﻬﺎدی ﻃﺮﻗﯽ‪ -‬ﻣﺮﺑﯽ داﻧﺸﮕﺎه ﭘﯿﺎم ﻧﻮر ﻓﺮﯾﻤﺎن‬
‫ﺗﺎﯾﯿﺪ ﻧﻬﺎﯾﯽ‪85/3/29 :‬‬ ‫درﯾﺎﻓﺖ ﻣﻘﺎﻟﻪ‪84/3/2 :‬‬
‫ﭼﮑﯿﺪه‬

‫‪D‬‬
‫ﺷﻬﺮ ﻣﺸﻬﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان دوﻣﯿﻦ ﮐﻼن ﺷﻬﺮ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺟﻬﺎن و ﻣﻌﺮف ﯾﮑﯽ از ﮐﻼن ﺷﻬﺮﻫﺎی اﻗﺎﻟﯿﻢ ﺧﺸﮏ ﺑﺎ ﻣﺤﺪودﯾﺖﻫـﺎی‬
‫ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻓﺮاواﻧﯽ روﺑﺮوﺳﺖ‪ .‬ﻋﻠﯽرﻏﻢ ﻣﺤﺪودﯾﺖ ﻣﺤﯿﻂ ﻃﺒﯿﻌﯽ‪ ،‬ﮔﺴﺘﺮش ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﯽ ﺷﻬﺮ ﻃﯽ دﻫﻪﻫﺎی اﺧﯿﺮ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺑﺮوز‬

‫‪SI‬‬
‫ﺑﺤﺮانﻫﺎی ﻣﺤﯿﻄﯽ در اﯾﻦ ﮐﻼن ﺷﻬﺮ ﺷﺪه ﮐـﻪ از ﺟﻤﻠـﻪ ﺑﺤـﺮانﻫـﺎی ﻧﻮﻇﻬـﻮر ﻣـﯽﺗـﻮان ﺑـﻪ ﮐـﻢآﺑـﯽ‪ ،‬آﻟـﻮدﮔﯽ ﻫـﻮا‪،‬‬
‫آﺳﯿﺐﭘﺬﯾﺮی در ﺑﺮاﺑﺮ زﻣﯿﻦ ﻟﺮزه و ﻣﺸﮑﻞ ﺳﯿﻞ و دﻓﻊ آبﻫﺎی ﺳﻄﺤﯽ اﺷﺎره ﻧﻤﻮد‪ .‬ﺗﺸﺪﯾﺪ ﺧﻄﺮ ﺳـﯿﻞ و آبﮔﺮﻓﺘﮕـﯽ‬
‫ﻣﻌﺎﺑﺮ ﮐﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎی ﻧﮕﻬﺪاری ﺷﻬﺮ و ﺧﺴﺎرات اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ ﺟﺎﻧﯽ و ﻣﺎﻟﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺣـﺪ زﯾـﺎدی‬
‫‪of‬‬
‫ﻧﺎﺷﯽ از اﺛﺮات ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺷﻬﺮی و ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺷﺪﯾﺪ ﺑﺒﺎر آﻣﺪه در اﻟﮕﻮی زﻫﮑﺸﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﮐـﻪ از دﯾـﺪﮔﺎه‬
‫ژﺋﻮﻣﻮرﻓﻮﻟﻮژی ﺗﺎرﯾﺨﯽ و ﺗﻠﻔﯿﻖ آن ﺑﺎ روشﻫﺎی ﺗﺠﺮﺑﯽ‪ ،‬ﻣﻮﺿﻮع ﺳﯿﻼب و آبﮔﺮﻓﺘﮕﯽ ﺷﻬﺮ ﻣـﺸﻬﺪ ﻣـﻮرد ﺑﺮرﺳـﯽ و‬
‫ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﮐﻪ اﺛﺮات ﻏﯿﺮ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮ در داﺧﻞ ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی آﺑﺮﯾﺰ ﻣﻨﺘﻬﯽ ﺑﻪ‬
‫‪ive‬‬

‫ﺷﻬﺮ و اﺛـﺮات ﻣـﺴﺘﻘﯿﻢ آن ﺑـﺮ اﻟﮕـﻮی زﻫﮑـﺸﯽ ﻃﺒﯿﻌـﯽ در ﻣﺤـﺪوده ﮔـﺴﺘﺮش ﺑﺎﻓـﺖ ﻓﯿﺰﯾﮑـﯽ ﺑﺎﻋـﺚ ﺗـﺸﺪﯾﺪ ﺷـﺮاﯾﻂ‬
‫ﺳﯿﻞﺧﯿﺰی در اﯾﻦ ﺷﻬﺮ و آﺳﯿﺐﭘﺬﯾﺮی ﺑﺨﺶﻫﺎی وﺳﯿﻌﯽ از ﺑﺎﻓﺖ آن ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﮐﻠﯿﺪ واژه ﻫﺎ‪ :‬ژﺋﻮﻣﻮرﻓﻮﻟﻮژی ﺷﻬﺮی‪ ،‬ﺷﻬﺮﻧﺸﯿﻨﯽ‪ ،‬ﺗﻐﯿﯿﺮ اﻟﮕﻮی زﻫﮑﺸﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ‪ ،‬ﺳﯿﻼب ﺷـﻬﺮی‪ ،‬ﮐـﻼن ﺷـﻬﺮ‬
‫ﻣﺸﻬﺪ‬
‫‪ch‬‬

‫ﻣﻘﺪﻣﻪ‬
‫‪Ar‬‬

‫ﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮﻫﺎ در ﺣﺎﺷﯿﻪ رودﻫﺎ‪ ،‬روی ﻣﺨﺮوط اﻓﮑﻨﻪﻫﺎ‪ ،‬ﺳﻮاﺣﻞ ﮐﻢ ارﺗﻔﺎع و دﻟﺘﺎﻫﺎ و ﻣﻨﺎﻃﻖ ﭘﺎﯾﯿﻦ دﺳﺖ ﺳﺪﻫﺎی ذﺧﯿﺮهای ﻣﻨﺠـﺮ‬
‫ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯿﺰان آﺳﯿﺐﭘﺬﯾﺮی ﺟﻮاﻣﻊ ﺷﻬﺮی در ﺑﺮاﺑﺮ ﺧﻄﺮ ﺳـﯿﻼب ﻣـﯽﮔـﺮدد‪ .‬اﺛـﺮات ﺷﻬﺮﻧـﺸﯿﻨﯽ ﺑـﺮ ﻫﯿـﺪروﻟﻮژی و ﻣﻮرﻓﻮﻟـﻮژی‬
‫ﺣﻮﺿــﻪ آﺑﺮﯾــﺰ ﻗــﺒﻼً ﺑﻮﺳــﯿﻠﻪ ﻟﺌــﻮ ﭘﻮﻟــﺪ‪ 1994) 1‬و ‪ 1973‬و ‪ (1968‬ﻫــﺎﻣﺮ‪ ،(1972) 2‬ﻫــﺎﻟﯿﺰ‪ ،(1975)2‬دوﻧــﻪ‪ 4‬و ﻟﺌﻮﭘﻮﻟــﺪ )‪،(1978‬‬
‫‪10‬‬
‫ﮐﻠﯿﻦ‪ ،(1979)5‬آرﻧﻮﻟﺪ‪ ،(1982) 6‬ﮔﺎردون‪ 71‬و دﯾﮕﺮان )‪ ،(1992‬آرﻧﻮﻟﺪ و ﮔﯿﺒﻮﻧﺰ‪ ،(1996)8‬ﭘﺎل و ﻣﯽﯾﺮ‪ (2001) 9‬و واﯾﺖ و ﮔﺮﯾـﺮ‬
‫)‪ (2005‬ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ )ﮐﺮﯾﺴﺘﻮﻓﺮ‪1995 ،‬؛ ‪ 51‬و واﯾﺖ و ﮔﺮﯾﺮ ‪ .(1 - 2 ،2005‬ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت اﻧﺠﺎم ﺷـﺪه‪ ،‬ﮔـﺴﺘﺮش ﺷـﻬﺮﻫﺎ‬
‫در ﺣﻮﺿﻪ آﺑﺮﯾﺰ‪ ،‬ﺑﻪدﻟﯿﻞ اﻓﺰاﯾﺶ ﺳﻄﻮح ﻧﻔﻮذ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ‪ ،‬ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﺣﺠﻢ رواﻧﺎب و ﺳﯿﻼب‪ ،‬ﮐﺎﻫﺶ زﻣﺎن ﺗﻤﺮﮐـﺰ‪ ،‬اﻓـﺰاﯾﺶ دﺑـﯽ‬
‫ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻟﺤﻈﻪای و ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺳﯿﻼب ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬
‫از آﻧﺠﺎﯾﯽ ﮐﻪ اﻏﻠﺐ ﺷﻬﺮﻫﺎی اﯾﺮان ﺑﺮ روی ﻣﺨﺮوطاﻓﮑﻨﻪﻫـﺎی آﺑﺮﻓﺘـﯽ ﮔـﺴﺘﺮش ﯾﺎﻓﺘـﻪاﻧـﺪ‪ ،‬ﺣﻮﺿـﻪ ﯾـﺎ ﺣﻮﺿـﻪﻫـﺎی آﺑﺮﯾـﺰ‬

‫* ‪ -‬اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﻃﺮح ﭘﮋوﻫﺸﯽ ﺷﻤﺎره ‪ 16296‬داﻧﺸﮕﺎه ﻓﺮوﺳﯽ ﻣﺸﻬﺪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻫﺰﯾﻨﻪ آن از ﺳﻮی ﻣﻌﺎوﻧﺖ ﭘﮋوﻫﺸﯽ داﻧﺸﮕﺎه ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫∗‬
‫‪*Email: srhosszadeh @ um.ac.Ir‬‬ ‫ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه ﻣﺴﺌﻮل ‪09153117325 :‬‬
‫‪1- Leopold‬‬ ‫‪2- Hammer‬‬ ‫‪3- Hollis‬‬ ‫‪- Dunne‬‬ ‫‪5- Kelin‬‬ ‫‪6- Arnold‬‬ ‫‪7- Gordon‬‬ ‫‪8- Gibbons 9- Paul, Meyer‬‬ ‫‪10-White, Greer‬‬

‫‪www.SID.ir‬‬
‫ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎی ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ – ﺷﻤﺎره ‪ ،61‬ﭘﺎﺋﯿﺰ ‪1386‬‬ ‫‪146‬‬

‫ﮐﻮﭼﮏ و ﺑﺰرﮔﯽ از ﮐﻮﻫﺴﺘﺎﻧﻬﺎی ﺣﺎﺷﯿﻪای ﺑﻪ آﻧﻬﺎ وارد ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺷﻬﺮﻧﺸﯿﻨﯽ ﺑﺎ دﺧﺎﻟﺖ ﻏﯿﺮ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ در داﺧﻞ ﺣﻮﺿﻪﻫـﺎی ﻣـﺬﮐﻮر‬
‫ﻣﻮﺟﺐ ﺑﺮ ﻫﻢ زدن ﺗﻌﺎدل داﻣﻨﻪﻫﺎ‪ ،‬از ﺑﯿﻦ ﺑﺮدن ﭘﻮﺷﺶ ﮔﯿﺎﻫﯽ‪ ،‬ﻓﺸﺮدﮔﯽ ﺧﺎک و ﺗﻐﯿﯿﺮ در ﻧﯿﻤـﺮخ آﺑﺮاﻫـﻪﻫـﺎ‪ ،‬ﺷـﺪت ﺳـﯿﻼبﻫـﺎی‬
‫ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﯽ را اﻓﺰاﯾﺶ داده و ﺣﺠﻢ رﺳﻮب ﺗﻮﻟﯿﺪی را ﺑﺎﻻ ﻣﯽﺑﺮد‪ .‬در ﭘـﺎﯾﮑﻮه ﻧﯿـﺰ ﮐـﻪ ﻗﻠﻤـﺮو ﮔـﺴﺘﺮش ﺑﺎﻓـﺖ ﻓﯿﺰﯾﮑـﯽ ﺷـﻬﺮ را ﺷـﺎﻣﻞ‬
‫ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬اﻟﮕﻮی زﻫﮑﺸﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ را ﺑﺮ ﻫﻢ زده و ﺧﻄﺮﺳﯿﻼبﻫﺎی ﺷﻬﺮی را ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ )ﺣﺴﯿﻦزاده‪.(183 ،2004 ،‬‬
‫ﺷﻬﺮ ﻣﺸﻬﺪ در ﻧﯿﻤﻪ ﺟﻨﻮب ﻏﺮﺑﯽ دﺷﺖ ﮐﺸﻒرود ﺑﻪﻋﻠﺖ ﮔﺴﺘﺮش ﺑﺮ ﺳﻄﺢ دﺷﺖ ﺗﺮاﮐﻤـﯽ و ﻣﺨـﺮوطاﻓﮑﻨـﻪﻫـﺎی آﺑﺮﻓﺘـﯽ‬
‫ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺷﺮاﯾﻂ ﺗﻮﭘﻮﮔﺮاﻓﯽ‪ ،‬ﺷﯿﺐ و زﻫﮑﺸﯽ ﺿﻌﯿﻒ ﻫﻤﯿﺸﻪ در اﺛﻨﺎی ﺑﺎرشﻫﺎی ﺷﺪﯾﺪ ﺑﺎ ﺳﯿﻼبﻫﺎی ﻧﺎﮔﻬـﺎﻧﯽ ﯾـﺎ آبﮔﺮﻓﺘﮕـﯽ‬
‫ﺑﺎﻓﺖ ﻣﻮاﺟﻪ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺟﻨﻮب و ﻏﺮب و ﺗﺴﺨﯿﺮ اراﺿﯽ ﺷﯿﺐدار ﭘﺎﯾﮑﻮه‪ ،‬ﺿﻤﻦ آﺳﯿﺐﭘـﺬﯾﺮی ﺑﯿـﺸﺘﺮ ﺷـﻬﺮ‬
‫در ﺑﺮاﺑﺮ ﺳﯿﻼبﻫﺎی دورهای‪ ،‬ﺑﺮ ﺣﺠﻢ ﺳﯿﻼب ﺣﺎﺻﻞ از ﺳﻄﻮح ﻣﺬﮐﻮر ﻧﯿﺰ اﻓﺰوده اﺳﺖ‪ .‬ﺑـﻪ ﻋﺒـﺎرت دﯾﮕـﺮ در ﺣـﺎل ﺣﺎﺿـﺮ ﺷـﻬﺮ‬

‫‪D‬‬
‫ﻣﺸﻬﺪ در ﺷﺮاﯾﻄﯽ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﮐﻪ ﺑﺨـﺸﯽ از آن ﻣـﺴﺘﻘﯿﻤﺎً در ﻣﻌـﺮض ﺳـﯿﻼبﻫـﺎی ﺷـﺪﯾﺪ دورهای و ﺑﺨـﺶ وﺳـﯿﻌﯽ ﻧﯿـﺰ ﺑـﺎ ﻣـﺸﮑﻞ‬
‫آبﮔﺮﻓﺘﮕﯽ ﺳﻄﺢ ﻣﻌﺎﺑﺮ و آﻟﻮدﮔﯽﻫﺎی ﻧﺎﺷﯽ از آن ﻗﺮار دارد‪ .‬ﭼﻨﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮ و ﺗﺒﺪﯾﻞ ﮐـﺎرﺑﺮی‪ ،‬ﺳـﯿﻼبﻫـﺎی‬

‫‪SI‬‬
‫آﯾﻨﺪه ﺷﻬﺮی را ﻓﺮاوانﺗﺮ و ﺧﻄﺮﻧﺎکﺗﺮ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﻟﺬا در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺗﻼش ﺑﺮ اﯾﻦ ﺑﻮده ﺗـﺎ ﻋـﻼوه ﺑـﺮ ﺗﺮﺳـﯿﻢ ﭼـﺸﻢاﻧـﺪاز ﻓﻌﻠـﯽ‪ ،‬روﻧـﺪ و‬
‫ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ اﺛﺮات ﺗﺨﺮﯾﺒﯽ ﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮ و ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺷﺮاﯾﻂ ﻗﺒﻞ و ﺑﻌﺪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣـﻮرد ﺑﺮرﺳـﯽ و ﺗﺠﺰﯾـﻪ و ﺗﺤﻠﯿـﻞ ﻗـﺮار ﮔﯿـﺮد‪ .‬ﻫﻤﭽﻨـﯿﻦ‬
‫ﻣﺤﺪودهﻫﺎی ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺳﯿﻼبﻫﺎی دورهای و ﺳﯿﻼبﻫﺎی ﺷﻬﺮی ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﮐﺎﻧـﺎلﻫـﺎ وﻣﻨـﺎﻃﻖ ﻧﺎﭘﺎﯾـﺪار در ﺑﺮاﺑـﺮ ﺳـﯿﻞ ﺗﻌﯿـﯿﻦ و در‬
‫‪of‬‬
‫ﺻﻮرت اﻣﮑﺎن ﺑﻪ ﺑﺮﺧﯽ راﻫﮑﺎرﻫﺎی اﺟﺮاﺋﯽ اﺷﺎره ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬

‫ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و روش ﺗﺤﻘﯿﻖ‬


‫ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اﺛﺮات ﮔﺴﺘﺮش ﮐﻼن ﺷﻬﺮ ﻣﺸﻬﺪ در ﺗﺸﺪﯾﺪ ﺳﯿﻼبﻫﺎی ﺷـﻬﺮی‪ ،‬ﻣﻨﻄﻘـﻪ ای ﺑـﻪ وﺳـﻌﺖ‪ 576‬ﮐﯿﻠـﻮﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑـﻊ ﺷـﺎﻣﻞ‬
‫‪ive‬‬

‫ﻣﺤﺪوده ﻓﻌﻠﯽ ﺷﻬﺮ و ﻧﻮاﺣﯽ اﻃﺮاف آن ﺑﯿﻦ َ‪ 36ْ 13‬ﺗﺎ َ‪ 36ْ 25‬ﻋﺮض ﺷﻤﺎﻟﯽ و َ‪ 59ْ 28‬ﺗﺎ َ‪ 59ْ 44‬ﻃﻮل ﺷﺮﻗﯽ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺳﻪ واﺣﺪ ژﺋﻮﻣﺮﻓﻮﻟﻮژی ﮐﻮﻫﺴﺘﺎن‪ ،‬دﺷﺖ ﺳﺮ )ﻫﻤﺮاه ﻣﺨﺮوطاﻓﮑﻨﻪ ﻫﺎی آﺑﺮﻓﺘﯽ ( و دﺷﺖ ﺗﺮاﮐﻤﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﮔﺴﺘﺮش‬
‫ﺷﻬﺮ از واﺣﺪ ژﺋﻮﻣﺮﻓﻮﻟﻮژی دﺷﺖ ﺗﺮاﮐﻤﯽ آﻏﺎز و ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﮐﻮﻫﺴﺘﺎن ﺗﻤﺎم ﺳﻄﺢ ﻣﺨﺮوطاﻓﮑﻨﻪﻫﺎی آﺑﺮﻓﺘﯽ و ﭘﺪﯾﻤﻨﺖﻫﺎ را ﭘﻮﺷﺎﻧﺪه‬
‫‪ch‬‬

‫اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻧﻘﺶ ﺷﻬﺮ در ﺳﯿﻞﺧﯿﺰی ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺑﻪ ﺷﺮح زﯾﺮ و ﻋﻤﺪﺗﺎً ﺑﺮ ﻣﺒﻨـﺎی روش ژﺋﻮﻣﺮﻓﻮﻟـﻮژی ﺗـﺎرﯾﺨﯽ و ﺗﻠﻔﯿـﻖ آن ﺑـﺎ‬
‫روشﻫﺎی ﺗﺠﺮﺑﯽ اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬
‫‪Ar‬‬

‫‪ -1‬واﺣﺪ ژﺋﻮﻣﺮﻓﻮﻟﻮژی ﮐﻮﻫﺴﺘﺎن ﺑـﻪ ‪ 19‬ﺣﻮﺿـﻪ آﺑﺮﯾـﺰ ﻣـﺴﺘﻘﻞ ﺗﻘـﺴﯿﻢ و ﻣﻄﺎﻟﻌـﺎت ﭘﺎﯾـﻪ و ﺗـﺄﺛﯿﺮ ﺷﻬﺮﺳـﺎزی ﺑـﺮ آن از ﻃﺮﯾـﻖ‬
‫ﻧﻘﺸﻪﻫﺎی ﺗﻮﭘﻮﮔﺮاﻓﯽ‪ ،‬ﻋﮑﺲﻫﺎی ﻫﻮاﺋﯽ و ﺑﺎزدﯾﺪﻫﺎی ﻣﯿـﺪاﻧﯽ اﻧﺠـﺎم و ﺣـﺪاﮐﺜﺮ دﺑـﯽ ﻟﺤﻈـﻪای ﺳـﯿﻼب ﻫـﺮ ﺣﻮﺿـﻪ ﺗـﺎ دوره‬
‫ﺑﺮﮔﺸﺖ ‪ 100‬ﺳﺎل ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻫﺪف از اﯾﻦ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ‪ ،‬ﺗﺨﻤـﯿﻦ ﺣـﺪاﮐﺜﺮ ﺣﺠـﻢ ﺳـﯿﻼب ورودی ﺑـﻪ ﻣﺤـﺪوده ﺑﺎﻓـﺖ‬
‫ﺷﻬﺮی از ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی ﻣﺬﮐﻮر ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ -2‬در ﻗﻠﻤﺮو واﺣﺪﻫﺎی ژﺋﻮﻣﺮﻓﻮﻟﻮژی دﺷﺖﺳﺮ‪ ،‬ﻣﺨﺮوطاﻓﮑﻨﻪ ﻫﺎی آﺑﺮﻓﺘﯽ و دﺷﺖ ﺗﺮاﮐﻤﯽ‪ ،‬اﺑﺘـﺪا ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از ﻋﮑـﺲﻫـﺎی‬
‫ﻫﻮاﺋﯽ ‪ 1 :50/000‬و ‪ 1 :20/000‬ﺳﺎلﻫﺎی ‪1337‬و ‪ 1345‬ﻣﺤﺪوده ﻣﺴﮑﻮﻧﯽ ﺷﻬﺮ ﻣـﺸﻬﺪ ﺗﻌﯿـﯿﻦ و ﻋـﻮارض ﻣﺮﻓﻮﻟـﻮژی و ﺷـﺒﮑﻪ‬
‫ﻫﯿﺪروﮔﺮاﻓﯽ اوﻟﯿﻪ ﺑﺮ روی ﻧﻘﺸﻪﻫﺎی ﭘﺎﯾﻪ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺳﭙﺲ از ﻃﺮﯾﻖ ﺗﺼﺎوﯾﺮ ﻣﺎﻫﻮاره ای ﺳـﺎل ‪ 2002‬ﮔـﺴﺘﺮش ﺑﺎﻓـﺖ‬
‫ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺷﻬﺮ ﺑﺮ روی ﻋﻮارض ژﺋﻮﻣﻮرﻓﻮﻟﻮژی ﻗﺒﻠﯽ ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه و ﺑـﺎ اﺳـﺘﻤﺪاد از روشﻫـﺎی ﻣﯿـﺪاﻧﯽ ﺗﺤـﻮﻻﺗﯽ ﮐـﻪ ﺑـﺮ اﺛـﺮ‬
‫ﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮ در ﺷﺒﮑﻪ زﻫﮑﺸﯽ و ﺑﻪﺧﺼﻮص ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎی اﺻﻠﯽ ﺑﻮﺟﻮد آﻣﺪه ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ -3‬ﺑﺎ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﺳﻄﻮح ﻧﻔﻮذ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ ﺷﻬﺮی ﺑﻪ ‪ 8‬ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی ﺳﻄﺢ ﭘﻮﺷﺶ ﻫﺮ ﮐﺎﻧﺎل اﺻﻠﯽ زﻫﮑـﺸﯽ ﺷـﻬﺮی‪ ،‬ﺣـﺪاﮐﺜﺮ ﺳـﯿﻼب‬

‫‪www.SID.ir‬‬
‫‪147‬‬ ‫اﺛﺮات ﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮ ﻣﺸﻬﺪ ﺑﺮ اﻟﮕﻮی زﻫﮑﺸﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﺗﺸﺪﯾﺪ ﺳﯿﻼﺑﻬﺎی ﺷﻬﺮی‬

‫ﻟﺤﻈﻪای در ﻫﺮ ﯾﮏ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ و ﺑﺎ دﺑﯽﻫﺎی ﻟﺤﻈﻪای ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی آﺑﺮﯾﺰ ﮐﻮﻫﺴﺘﺎن ﺟﻤﻊ و ﻣﺎزاد دﺑﯽ اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ ﻫﺮ ﮐﺎﻧﺎل ﺷﻬﺮی ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ‬
‫ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ -4‬در ﭘﺎﯾﺎن ﺿﻤﻦ اﺛﺒﺎت ﺿﻌﻒ ﺷﺒﮑﻪ زﻫﮑﺸﯽ ﺷﻬﺮی‪ ،‬ﻣﺤﺪودهﻫﺎی ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺑﺎﻓﺖ ﺷﻬﺮی در ﺑﺮاﺑﺮ ﺳﯿﻼب و آبﮔﺮﻓﺘﮕﯽ ﻣﺸﺨﺺ‬
‫و ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی ﺷﺮاﯾﻂ ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ زﻫﮑﺸﯽ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻗﺒﻞ از ﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدات اﺻﻼﺣﯽ ﻻزم اراﺋﻪ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪D‬‬
‫‪SI‬‬
‫‪of‬‬
‫‪ive‬‬
‫‪ch‬‬

‫ﺷﮑﻞ‪ 1‬ﻧﻘﺸﻪ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻣﺤﺪوده ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ‬


‫‪Ar‬‬

‫ﯾﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﺗﺤﻘﯿﻖ‬


‫ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی آﺑﺮﯾﺰ ﮐﻮﻫﺴﺘﺎن و اﺛﺮات ﻏﯿﺮﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮ‬
‫ﺟﺪول ‪ 1‬ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی آﺑﺮﯾﺰ ﻣﻨﺘﻬﯽ ﺑﻪ ﺑﺎﻓﺖ ﺷﻬﺮ ﻣﺸﻬﺪ را اراﺋﻪ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺣﻮﺿﻪﻫﺎ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺷﻤﺎرهﻫـﺎی ‪ A1‬ﺗـﺎ‬
‫‪ A19‬ﻧﺎمﮔﺬاری ﺷﺪهاﻧﺪ‪ ،‬از ﺷﯿﺐ زﯾﺎد ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮده و زﻣﺎن ﺗﻤﺮﮐﺰ ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ دارﻧﺪ‪.‬‬
‫از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﮓ ﺷﻨﺎﺳﯽ‪ ،‬ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﺗﻤﺎم ﺣﻮﺿﻪﻫﺎ در ﺳﻨﮕﻬﺎی دﮔﺮﮔﻮﻧﯽ و اوﻟﺘﺮا ﺑﺎزﯾﮑﯽ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﭘﺮﻣﯿﻦ ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺘﻪ و از وﯾﮋﮔﯽ‬
‫آﻧﻬﺎ رﺧﻨﻤﻮنﻫﺎی ﺳﻨﮕﯽ ﮔﺴﺘﺮده‪ ،‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی اﻧﺪک و درﮔﺮوه ﺑﯿﺎﺑﺎنﻫﺎی زﻣﯿﻦ ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‪ .‬ﻏﻠﺒﻪ ﻓﺮاﯾﻨﺪﻫﺎی ﻫـﻮازدﮔﯽ‬
‫ﻣﮑﺎﻧﯿﮑﯽ و ﺷﯿﺐ زﯾﺎد در داﺧﻞ ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی آﺑﺮﯾﺰ ﻣﺎﻧﻊ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺧﺎک و ﺳﺎزﻧﺪﻫﺎی ﺳﻄﺤﯽ ﻋﻤﯿﻖ و ﺑﻪ ﺗﺒـﻊ آن ﻓﻘـﺮ ﭘﻮﺷـﺶ ﮔﯿـﺎﻫﯽ‬
‫ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪﻫﻤﯿﻦ ﻋﻠﺖ ﺧﺎﮐﻬﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﺮاﮐﻨﺪه و ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻮﺿﻌﯽ در ﺳﻄﻮح ﮐﻢ ﺷﯿﺐﺗـﺮ ﺣﻮﺿـﻪﻫـﺎی آﺑﺮﯾـﺰ و در ﺣﺎﺷـﯿﻪ‬
‫ﺑﺴﺘﺮ ﺑﺮﺧﯽ رودﺧﺎﻧﻪﻫﺎ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﺪه اﻧﺪ‪.‬‬

‫‪www.SID.ir‬‬
‫ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎی ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ – ﺷﻤﺎره ‪ ،61‬ﭘﺎﺋﯿﺰ ‪1386‬‬ ‫‪148‬‬

‫ﺟﺪول ‪ 1‬ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺑﻪ ﺗﻔﮑﯿﮏ ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی آﺑﺮﯾﺰ ﻣﻨﺘﻬﯽ ﺑﻪ ﺷﻬﺮ ﻣﺸﻬﺪ‬

‫ﻋﺮض ﻣﺴﺘﻄﯿﻞ ﻣﻌﺎدل‬

‫ﺣﺪاﮐﺜﺮ ارﺗﻔﺎع )‪(M‬‬

‫زﻣﺎن ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺑﻪ دﻗﯿﻘﻪ‬


‫ﻣﺘﻮﺳﻂ ارﺗﻔﺎع )‪(M‬‬
‫ﻃﻮل ﻣﺴﺘﻄﯿﻞ ﻣﻌﺎدل‬

‫ﺣﺪاﻗﻞ ارﺗﻔﺎع )‪(M‬‬


‫ﺿﺮﯾﺐ ﮔﺮاوﻟﯿﻮس‬

‫ﻃﻮل آﺑﺮاﻫﻪ اﺻﻠﯽ‬


‫ﻣﺴﺎﺣﺖ )‪(KM2‬‬

‫ﻣﺤﯿﻂ )‪(KM‬‬
‫ﻧﺎم ﺣﻮزه‬

‫)‪(KM‬‬
‫‪A1 1/22 4/94 1/25 1/794 0/678 1067 1473 1192‬‬ ‫‪1/98‬‬ ‫‪15‬‬

‫‪A2 0/92 4/67 1/36 1/840 0/498 1080 1479 1215‬‬ ‫‪2/01‬‬ ‫‪14‬‬
‫‪A3 2/21 7/08 1/33 2/738 0/806 1092 1509 1261‬‬ ‫‪2/62‬‬ ‫‪19‬‬
‫‪A4 1/48 5/92 1/36 2/329 0/635 1090 1367 1194‬‬ ‫‪2/99‬‬ ‫‪24‬‬

‫‪D‬‬
‫‪A5 0/40 2/98 1/32 1/148 0/345 1039 1240 1111‬‬ ‫‪0/99‬‬ ‫‪9‬‬
‫‪A6 0/91‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪1/17 1/305 0/695 1050 1260 1133‬‬ ‫‪1/36‬‬ ‫‪11‬‬
‫‪A7 1/93 6/81 1/37 2/687 0/718 1100 1430 1235‬‬

‫‪A8 2/47 6/99 1/24 2/513 0/985 1120 1423 1253‬‬

‫‪A9 1/30 5/84 1/43 2/376 0/564 1140 1443 1269‬‬


‫‪SI‬‬ ‫‪2/75‬‬
‫‪2/58‬‬
‫‪2/39‬‬
‫‪21‬‬
‫‪20‬‬
‫‪18‬‬
‫‪of‬‬
‫‪A10 0/64 3/82 1/33 1/481 0/432 1100 1256 1147‬‬ ‫‪1/59‬‬ ‫‪14‬‬
‫‪A11 3/46 13/31 1/55 5/637 1/019 1090 1510 1277‬‬ ‫‪5/33‬‬ ‫‪39‬‬
‫‪A12 3/46 8/33 1/25 3/026 1/143 1120 1534 1289‬‬ ‫‪3/38‬‬ ‫‪24‬‬
‫‪ive‬‬

‫‪A13 1/59 6/17 1/37 2/435 0/653 1119 1521 1220‬‬ ‫‪2/65‬‬ ‫‪18‬‬
‫‪A14 1/59 6/98 1/27 2/588 0/902 1160 1526 1280‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪13‬‬
‫‪A15 0/42 2/69 1/15 0/844 0/501 1159 1310 1124‬‬ ‫‪1/01‬‬ ‫‪9‬‬
‫‪ch‬‬

‫‪A16 3/23 8/57 1/33 3/309 0/977 1170 1500 1312‬‬ ‫‪2/67‬‬ ‫‪20‬‬
‫‪A17 0/89‬‬ ‫‪4/2 1/26 1/55 0/58 1160 1350 1220‬‬ ‫‪1/66‬‬ ‫‪13‬‬
‫‪A18 0/42‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪1/3 1/13 0/37 1120 1265 1160‬‬ ‫‪1/02‬‬ ‫‪8‬‬
‫‪Ar‬‬

‫‪A19 0/35‬‬ ‫‪2/6 1/23 0/91 0/38 1120 1230 1112‬‬ ‫‪0/92‬‬ ‫‪8‬‬
‫ﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮ ﻣﺸﻬﺪ ﻃﯽ ‪ 4‬دﻫﻪ آﺧﺮ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﯿﮑﺮوﮐﻠﯿﻤـﺎﺋﯽ )ﺟﻬـﺎدی ﻃﺮﻗـﯽ‪ (156 ،1378 ،‬ﺑﺎﻋـﺖ ﺗﻐﯿﯿـﺮات‬
‫ﺷﺪﯾﺪی در ﻣﺮﻓﻮﻟﻮژی ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی آﺑﺮﯾﺰ ﺷﺪه ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺑﺮ ﺷﺪت و ﺣﺠﻢ رﺳﻮب ﺳـﯿﻼبﻫـﺎی ﻧﺎﮔﻬـﺎﻧﯽ اﻓـﺰوده اﺳـﺖ‪ .‬اﯾـﻦ‬
‫ﺗﻐﯿﯿﺮات را ﺑﻪ ﻃﻮر ﺧﻼﺻﻪ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ ﺷﺮح زﯾﺮ ﺑﯿﺎن ﻧﻤﻮد‪:‬‬

‫اﻟﻒ ـ ﺑﺮﻫﻢ زدن ﺗﻌﺎدل داﻣﻨﻪﻫﺎ و ﻧﯿﻤﺮخ ﻃﻮﻟﯽ رودﺧﺎﻧﻪﻫﺎ‬


‫ﮔﺴﺘﺮدهﺗﺮﯾﻦ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎی ﺗﺨﺮﯾﺒﯽ راﯾﺞ در داﺧﻞ ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی آﺑﺮﯾﺰﺷﺎﻣﻞ اﺳﺘﺨﺮاج ﺳﻨﮓ و ﺷﻦ و ﻣﺎﺳﻪ ﺟﻬﺖ اﺳﺘﻔﺎده در ﺳـﺎﺧﺖ و‬
‫ﺳﺎزﻫﺎی ﺷﻬﺮی و ﯾﺎ اﺟﺮای ﭘﺮوژهﻫﺎی زﯾﺮ ﺑﻨﺎﺋﯽ اﺳﺖ‪ .‬در ﺣﺎل ﺣﺎﺿـﺮ ﺑـﯿﺶ از ‪ 50‬ﻣﻌـﺪن ﻓﻌـﺎل و ﻣﺘﺮوﮐـﻪ ﺳـﻨﮓ ﻻﺷـﻪ در داﺧـﻞ‬
‫ﺣﻮﺿﻪﻫﺎ وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋﺎً ﯾﮑﺼﺪ ﻫﮑﺘﺎر از رﺧﻨﻤﻮنﻫﺎی ﺳﻨﮕﯽ ﻣﻨﻄﻘﻪ را ﻣﺘـﺄﺛﺮ ﺳـﺎﺧﺘﻪ و ﻣﺮﻓﻮﻟـﻮژی ﺣﻮﺿـﻪﻫـﺎی آﺑﺮﯾـﺰ را‬
‫ﮐﺎﻣﻼً ﺑﻪﻫﻢ رﯾﺨﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻋﻮارض اﯾﺠﺎد ﺷﺪه در ﻣﺤﻞ ﻣﻌﺎدن ﺷﺎﻣﻞ ﺣﻔﺮهﻫﺎﺋﯽ ﺑﺎ دﯾﻮارهﻫﺎی ﭘﺮ ﺷﯿﺐ ﺑﻪ ﻗﻄﺮ ‪ 50‬ﺗﺎ ‪ 100‬ﻣﺘـﺮ و ﻋﻤـﻖ‬
‫ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻣﺘﺮ‪ ،‬ﭘﺮﺗﮕﺎهﻫﺎی ﺳﻨﮕﯽ‪ ،‬داﻣﻨﻪﻫﺎی ﻧﺎﭘﺎﯾﺪار و وارﯾﺰهﻫﺎی رﯾﺰ ﺗﺎ درﺷﺖ ﺑﺎﻗﯿﻤﺎﻧﺪه از ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎی ﻣﻌﺪن ﮐﺎری اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪www.SID.ir‬‬
‫‪149‬‬ ‫اﺛﺮات ﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮ ﻣﺸﻬﺪ ﺑﺮ اﻟﮕﻮی زﻫﮑﺸﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﺗﺸﺪﯾﺪ ﺳﯿﻼﺑﻬﺎی ﺷﻬﺮی‬

‫ﺑﺠﺰ ﻣﻌﺎدن ﯾﺎد ﺷﺪه ﺻﺪﻫﺎ ﺣﻔﺮه ﮐﻮﭼﮏ ﺑﻪ اﺑﻌﺎد ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻣﺘﺮ ﻫـﻢ در ﺳـﻨﮓﻫـﺎی ﺳـﺴﺖ و ﻫـﻢ در ﺳـﻨﮓﻫـﺎی ﻣﻘـﺎوم در‬
‫ﺳﺮاﺳﺮ ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی آﺑﺮﯾﺰ دﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﻧﺘﯿﺠﻪ اﯾﻦ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎ‪ ،‬اﻓﺰاﯾﺶ رﺳﻮب دﻫﯽ ﺣﻮﺿﻪﻫﺎ ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم رﺧﺪاد ﺳﯿﻼبﻫﺎی ﺷـﺪﯾﺪ‬
‫اﺳﺖ‪ .‬ﮐﻨﺪهﮐﺎریﻫﺎ‪ ،‬ﺣﻔﺎریﻫﺎ و ﺗﻐﯿﯿﺮ ﭼﺸﻢاﻧﺪاز ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﺮ ﺷﺮاﯾﻂ اﮐﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ ﺣﻮﺿﻪﻫﺎ ﻧﯿﺰ اﺛﺮ ﮔﺬاﺷﺘﻪ و ﭘﻮﺷﺶ ﮔﯿـﺎﻫﯽ ﻓﻘﯿـﺮ آن‬
‫را ﻓﻘﯿﺮﺗﺮ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺧﻮد ﻋﺎﻣﻞ ﻣﺜﺒﺖ دﯾﮕﺮی در ﺣﺪوث ﺳﯿﻼبﻫﺎی ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽرود‪ .‬ﺣﺠﻢ زﯾﺎدی از ﺷﻦ وﻣﺎﺳﻪ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز‬
‫ﻣﻌﺎﺑﺮ ﯾﺎ ﺑﺰرﮔﺮاهﻫﺎی ﺷﻬﺮ ﻣﺸﻬﺪ‪ ،‬از ﺑﺴﺘﺮ آﺑﺮاﻫﻪﻫﺎی اﺻﻠﯽ اﺳﺘﺨﺮاج ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻃﯽ ﺳﺎلﻫﺎی اﺧﯿﺮروﻧﺪ اﻓﺰاﯾﺸﯽ ﻧﯿﺰ ﺑﻪﺧـﻮد ﮔﺮﻓﺘـﻪ‬
‫اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﺮداﺷﺖﻫﺎ ﮐﻪ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺻﺮﻓﻪﺟﻮﺋﯽ درﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎی ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻧﯿﻤﺮخ ﻃﻮﻟﯽ آﺑﺮاﻫـﻪﻫـﺎ را ﮐـﺎﻣﻼً ﺑﻬـﻢ زده و‬
‫ﺑﺴﺘﺮﻫﺎی ﻣﺘﻐﯿﺮ ﺑﺎ ﺷﮑﺴﺖﻫﺎی ﺷﯿﺐ ﺟﺪی را ﺑﻪ وﺟﻮد آورده اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻨﻈﯿﻢ ﻣﺠﺪد ﻧﯿﻤﺮخ ﻃﻮﻟﯽ ﺑﺴﺘﺮ ﺿﻤﻦ ﺑﺎﻻﺑﺮدن ﺣﺠـﻢ رﺳـﻮب‪،‬‬
‫اﻣﮑﺎن ﺗﺠﻤﻊ آب در ﭼﺎﻟﻪﻫﺎ و ﺷﺮاﯾﻂ ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽآورد‪.‬‬

‫‪D‬‬
‫ب ـ ﻓﺸﺮدﮔﯽ ﺧﺎک و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺷﯿﺒﻬﺎی ﻧﺎﭘﺎﯾﺪار‬

‫‪SI‬‬
‫دهﻫﺎ ﮐﯿﻠﻮﻣﺘﺮ ﺟﺎده ﺧﺎﮐﯽ در ﻣﺤﺪوده ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی آﺑﺮﯾﺰ‪ ،‬ﭼﻪ در ﺣﺎﺷﯿﻪ آﺑﺮاﻫﻪﻫﺎی اﺻﻠﯽ و ﯾـﺎ روی داﻣﻨـﻪﻫـﺎی ﮐـﻢ ﺷـﯿﺐ و ﺧـﻂ‬
‫اﻟﺮأسﻫﺎ اﺣﺪاث ﮔﺮدﯾﺪه ﮐﻪ در ﻫﯿﭻ ﻣﻮرد اﺻﻮل ﻓﻨﯽ ﺟﺎدهﺳﺎزی در آﻧﻬﺎ رﻋﺎﯾﺖ ﻧﮕﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﺳﻌﯽ ﮔﺮدﯾﺪه ﻣﺴﯿﺮ‬
‫ﺟﺎدهﻫﺎ در ﻣﻨﺎﺳﺐﺗﺮﯾﻦ ﺗﺸﮑﯿﻼت ﺧﺎﮐﯽ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﮐﻪ اﺳﺘﻌﺪاد ﺑﻮﺗﻪ ﮐﺎری و ﻧﻬﺎل ﮐﺎری را دارﻧـﺪ‪ ،‬اﻧﺘﺨـﺎب ﮔـﺮدد و از ﻣـﺼﺎﻟﺢ ﻓـﻮق‬
‫‪of‬‬
‫ﺑﺮای ﺧﺎﮐﺮﯾﺰ ﺟﺎدهﻫﺎ ﺑﻬﺮهﺑﺮداری ﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﻋﻤﻠﯿﺎت ﮐﻪ اﺻﻮﻻً ﺑﺮای دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﻪ ﻣﻌﺎدن ﺳﻨﮓ ﺻـﻮرت ﮔﺮﻓﺘـﻪ‪ ،‬ﻋـﻼوه ﺑـﺮ ﺗﺨﺮﯾـﺐ‬
‫ﺑﯿﺸﺘﺮ ﭘﻮﺷﺶ ﮔﯿﺎﻫﯽ‪ ،‬ﺑﺮ ﻫﻢ زدن ﺗﻌﺎدل داﻣﻨﻪﻫﺎ‪ ،‬ﻓﺸﺮدﮔﯽ ﺧﺎک و ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯿﺰان ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی را ﺑﻪ دﻧﺒﺎل دارد‪ .‬اﺳـﺘﻔﺎده از ﺿـﺎﯾﻌﺎت‬
‫ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﯽ و ﺧﺎک رﯾﺰداﻧﻪ آوار در ﺗﺤﮑﯿﻢ ﺑﺪﻧﻪ ﺟﺎدهﻫﺎ ﻧﯿـﺰ ﻣﺰﯾـﺪ ﺑـﺮ ﻋﻠـﺖ ﺷـﺪه و ﺣﻤـﻞ آن ﺑـﻪ وﺳـﯿﻠﻪ ﻫـﺮزآبﻫـﺎی ﺣﺎﺻـﻞ از‬
‫‪ive‬‬

‫ﺑﺎرﻧﺪﮔﯽ‪ ،‬رﺳﻮب ﻣﻌﻠﻖ ﻓﺮاواﻧﯽ را در دﺳﺘﺮس ﺳﯿﻼبﻫﺎ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﺣﻤﻞ اﯾﻦ ﻣـﻮاد و رﺳـﻮبﮔـﺬاری ﻣﺠـﺪد آن در ﻧﻘـﺎط ﮐـﻢ‬
‫ﺷﯿﺐ زﻫﮑﺶﻫﺎی ﺷﻬﺮی ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﭘﺎﯾﯿﻦآوردن ﮐﺎراﺋﯽ اﯾﻦ ﺷﺒﮑﻪﻫﺎ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ch‬‬

‫ج ـ اﻓﺰاﯾﺶ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ رﺳﻮبزاﯾﯽ‬


‫ﺑﺮرﺳﯽﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻓﺮﺳﺎﯾﺶ و رﺳﻮب ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی آﺑﺮﯾﺰ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ در ﺷﺮاﯾﻂ ﻋﺎدی و ﺑﺪون دﺧﺎﻟﺖ اﻧـﺴﺎن ﻣﻘـﺎدﯾﺮ ﮐﻤـﯽ‬
‫‪Ar‬‬

‫رﺳﻮب در ﺣﻮﺿﻪﻫﺎ ﭼﻨﺪان ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ ﻧﺒﻮده و ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﺘﺎً ﭘﺎﯾﯿﻨﯽ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ 1.‬ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ اﯾﻦ ﺷﺮاﯾﻂ دﭼـﺎر ﺗﻐﯿﯿـﺮ‬
‫ﺷﺪه و ﻣﻬﻤﺘﺮ از ﻫﻤﻪ دﻓﻊ ﺣﺠﻢ ﺑﺴﯿﺎر زﯾﺎد ﺿﺎﯾﻌﺎت ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﯽ ﺗﻮان رﺳﻮبزاﺋﯽ ﺣﻮﺿﻪﻫﺎ را ﺑﻪ ﺷﺪت ﺑـﺎﻻ ﺑـﺮده اﺳـﺖ‪ .‬ﺣـﺪاﻗﻞ ‪15‬‬
‫ﻫﺰار ﻣﺘﺮ ﻣﮑﻌﺐ از ﺿﺎﯾﻌﺎت ﻓﻮق درﺳﻄﺤﯽ ﺣﺪود ‪ 400‬ﻫﮑﺘﺎر ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺧﻠﻖ ﻣﻨﺎﻇﺮ ﻣﻮرﻓﻮﻟﻮژﯾﮏ اﻧﺴﺎن ﺳﺎز‪ ،‬اﻧﺴﺪاد ﮐﺎﻣـﻞ ﺑﺮﺧـﯽ‬
‫از آﺑﺮاﻫﻪﻫﺎ را ﻣﻮﺟﺐ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﻣﻮاد ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﯽ ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ آن اﺳﺖ ﮐﻪ از ﺧﺎک رﯾـﺰداﻧـﻪرﺳـﯽ )ﺧـﺎک‬
‫آوار(‪ ،‬ﻗﻄﻌﺎت ﺧﺮد ﺷﺪه ﻣﺼﺎﻟﺢ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ آﺟﺮ و ﺑﻠﻮکﻫﺎی ﺳﯿﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬آﻫﮏ‪ ،‬ﮔﭻ‪ ،‬اﺟـﺰاء ﻓﻠـﺰی و ﺣﺘـﯽ ﺷﯿـﺸﻪ و ﻻﺳـﺘﯿﮏ‬
‫ﺗﺮﮐﯿﺐ ﯾﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻧﺎﻫﻤﮕﻦ ﺑﻮدن ﻣﻮاد از ﻧﻈﺮ ﺑﺎﻓﺖ‪ ،‬ﻣﻮرﻓﻮﻟﻮژی داﻧﻪﻫـﺎ‪ ،‬درﺟـﻪ ﺳـﺨﺘﯽ و ﺟـﻨﺲ‪ ،‬ﻧـﺴﺒﺖ ﺑـﻪ ﻓﺮﺳـﺎﯾﺶ ﺑـﺴﯿﺎر‬
‫ﺣﺴﺎس ﺑﻮده و اﺳﺘﻌﺪاد ﺑﺮاه اﻧﺪاﺧﺘﻦ ﺟﺮﯾﺎنﻫﺎی ﺷﯿﺖ ﻓﻠﻮد‪ 2‬را دارد‪ .‬اﻣـﺮوزه ﺑـﺎ وﺟـﻮد ﻣـﺼﺎﻟﺢ ﻓـﻮق در ﻣـﺴﯿﺮﻫﺎی ﻣـﺴﺪود‪ ،‬ﺣﺘـﯽ‬
‫دﺑﯽﻫﺎی ﺳﯿﻼب ﺑﺎ دوره ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺣﺪود ‪ 10‬ﺗﺎ ‪ 20‬ﺳﺎل ﻧﯿﺰ ﭘﺲ از ﺗﺠﻤﻊ آب و ﺷﮑﺴﺘﻪﺷﺪن ﺳﺪﻫﺎی ﺑﻮﺟﻮد آﻣـﺪه ﻗـﺎدر ﺑـﻪ اﯾﺠـﺎد‬

‫‪ - 1‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ رﺳﻮب وﯾﮋه ﺑﺮ اﺳﺎس روش ‪ Epm‬ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻘﺪار آن از ﺣﺪاﻗﻞ ﯾﮏ ﺗﺎ ﺣﺪاﮐﺜﺮ ‪ 4/5‬ﺗﻦ در ﻫﮑﺘﺎر در ﺳﺎل ﺑﯿﻦ زﯾﺮ ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫‪2- Sheet Flood‬‬

‫‪www.SID.ir‬‬
‫ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎی ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ – ﺷﻤﺎره ‪ ،61‬ﭘﺎﺋﯿﺰ ‪1386‬‬ ‫‪150‬‬

‫ﭼﻨﯿﻦ ﺟﺮﯾﺎنﻫﺎﺋﯽ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﻧﺘﯿﺠﻪ اﯾﻦ ﮐﻪ ﺳﯿﻼبﻫﺎی آﯾﻨﺪه ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻗـﺪرت ﺗﺨﺮﯾﺒـﯽ ﺑـﺎﻻ‪ ،‬از ﺣﺠـﻢ رﺳـﻮب اﻓـﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘـﻪای‬
‫ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮده ﮐﻪ در اﻧﺴﺪاد زﻫﮑﺶﻫﺎی ﺿﻌﯿﻒ ﺷﻬﺮی در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﭘﺎﯾﯿﻦ دﺳﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﻪ ﺳﺰاﺋﯽ ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪.‬‬

‫د ـ ﺗﺨﺮﯾﺐ ﭘﻮﺷﺶ ﮔﯿﺎﻫﯽ و ﮐﺎﻫﺶ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬


‫ﭼﺮای ﺗﻌﺪاد ﺑﯿﺶ از ‪ 4000‬رأس دام ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﭘﻮﺷﺶ ﮔﯿﺎﻫﯽ ﻣﻨﻄﻘﻪ را از ﺑﯿﻦ ﺑﺮده و ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺴﺎﻋﺪی ﺑﺮای اﻓـﺰاﯾﺶ ﺣﺠـﻢ ﺳـﯿﻼب و‬
‫رﺳﻮب وﮐﺎﻫﺶ زﻣﺎن ﺗﻤﺮﮐﺰ را اﯾﺠﺎد ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ در ﻧﮕﺎه اول ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ ﻓﺸﺎر دام ﺑﺮ ﺣﻮﺿﻪﻫﺎ ﺑﻪ ﺷﻬﺮﻧﺸﯿﻨﯽ و ﺗﻮﺳﻌﻪ‬
‫ﺷﻬﺮی رﺑﻄﯽ ﻧﺪارد‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﺑﺎ ﻧﮕﺎﻫﯽ دﻗﯿﻖﺗﺮ ﻣﯽﺗﻮان ﭼﻨﯿﻦ اﻇﻬﺎر داﺷﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻃـﻮر ﻏﯿﺮﻣـﺴﺘﻘﯿﻢ ﺑـﺎ ﮔـﺴﺘﺮش ﺷـﻬﺮ در راﺑﻄـﻪ اﺳـﺖ‪.‬‬
‫ﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮ‪ ،‬اراﺿﯽ ﻣﺮﺗﻌﯽ و دﯾﻢ زارﻫﺎی ﭘﺎﯾﯿﻦ دﺳﺖ ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی آﺑﺮﯾﺰ را از ﺑﯿﻦ ﺑﺮده و ﻣﺮز ﺣﻮﺿﻪﻫﺎ را ﺑﻪ ﻋﻘﺐ راﻧﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ‬
‫ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ داﻣﻬﺎی ﻣﻮﺟﻮد ﻣﻨﻄﻘﻪ ﮐﻪ ﻗﺒﻼً ﻓﻀﺎی وﺳﯿﻊﺗﺮی ﺑﺮای ﭼﺮا داﺷﺘﻪاﻧﺪ ﺑـﻪ ﺳـﻄﺤﯽ ﺣـﺪود ‪ 3500‬ﻫﮑﺘـﺎر ﻣﺤـﺪود ﺷـﺪه و‬

‫‪D‬‬
‫ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻣﺮاﺗﻊ داﺧﻞ ﺣﻮﺿﻪﻫﺎ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﭼﺮای ﺷﺪﯾﺪ‪ ،‬آﺳـﯿﺐ ﻓﺮاواﻧـﯽ را ﻣﺘﺤﻤـﻞ ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪ .‬در ﭼﻨـﯿﻦ ﺷـﺮاﯾﻄﯽ ﻣﺠﻤـﻮع‬

‫‪SI‬‬
‫ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻋﻠﻮﻓﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪی ﻫﺮ ﻫﮑﺘﺎر از ﻣﺮاﺗﻊ ﺣﻮﺿﻪﻫﺎ ﺑﺎﻟﻎ ﺑﺮ ‪ 125/3‬ﮐﯿﻠﻮﮔﺮم ﻋﻠﻮﻓﻪ ﺧﺸﮏ اﺳﺖ ﮐـﻪ ﻓﻘـﻂ ‪ 25‬درﺻـﺪ از ﻧﯿـﺎز ‪4802‬‬
‫واﺣﺪ داﻣﯽ آن را ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﻓﺸﺎر دام ﺑﺮ ﻣﺮﺗﻊ ﺧﺼﻮﺻﺎً ﻃﯽ ﺧﺸﮑﺴﺎﻟﯽﻫﺎی اﺧﯿﺮﻣﻮﺟﺐ از ﺑﯿﻦ رﻓﺘﻦ ﺑﺴﯿﺎری از ﮔﻮﻧﻪﻫﺎ ﺷﺪه و‬
‫ﻣﺮاﺗﻊ ﺣﻮﺿﻪ را دروﺿﻌﯿﺖ ﮐﺎﻣﻼً ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪of‬‬
‫دﺑﯽ و ﻓﺮﮐﺎﻧﺲ ﺳﯿﻼﺑﻬﺎی ﺷﺪﯾﺪ‬
‫ﺟﺪول ‪ 2‬ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ دﺑﯽ ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﺳﯿﻼب را در ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی آﺑﺮﯾﺰ ﻣﺘﺘﻬﯽ ﺑﻪ ﺷﻬﺮ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﺑﺮاﺳﺎس ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺟـﺪول‬
‫‪ive‬‬

‫ﻓﻮق ﻣﯽﺗﻮان ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮔﺮﻓﺖ ﮐﻪ ﺗﻤﺎم ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی آﺑﺮﯾﺰ ﻣﻨﺘﻬﯽ ﺑﻪ ﺑﺎﻓﺖ از ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﺳـﯿﻞﺧﯿـﺰی ﺷـﺪﯾﺪ ﺑﺮﺧـﻮدار ﺑـﻮده و اراﺿـﯽ‬
‫ﺳﺎﺧﺘﻪﺷﺪه ﺷﻬﺮی را در ﺗﻬﺪﯾﺪ دارﻧﺪ‪ .‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ وﺿﻌﯿﺖ ﺑﺎ ﺗﻔﺎوتﻫﺎﺋﯽ ﻧﯿﺰ در ﮔﺬﺷﺘﻪ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ آزاد ﺑـﻮدن‬
‫اراﺿﯽ ﭘﺎﯾﮑﻮه وﻣﺤﺪود ﺑﻮدن ﺑﺎﻓﺖ ﺷﻬﺮ‪ ،‬و وﺟﻮد زﻫﮑﺶﻫﺎی ﻣﺘﻌﺪد ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﯿﺰان آﺳﯿﺐﭘﺬﯾﺮی ﮐﻤﺘﺮ و اﻣﮑﺎن ﮐﻨﺘﺮل و ﯾﺎ ﻫـﺪاﯾﺖ‬
‫‪ch‬‬

‫ﺳﯿﻼبﻫﺎ ﻧﯿﺰ آﺳﺎنﺗﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬


‫‪Ar‬‬

‫‪www.SID.ir‬‬
‫‪151‬‬ ‫اﺛﺮات ﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮ ﻣﺸﻬﺪ ﺑﺮ اﻟﮕﻮی زﻫﮑﺸﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﺗﺸﺪﯾﺪ ﺳﯿﻼﺑﻬﺎی ﺷﻬﺮی‬

‫ﺟﺪول ‪ 2‬ﺑﺮآورد ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﺳﯿﻼب در زﯾﺮ ﺣﻮزهﻫﺎی ﻣﺤﺪوده ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﯽ ﺑﻪ روش اﺳﺘﺪﻻﻟﯽ‬

‫زﯾﺮ ﺣﻮزه‬ ‫‪QPEAK‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪QPEAK‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪QPEAK‬‬ ‫‪10‬‬ ‫‪QPEAK‬‬ ‫‪25‬‬ ‫‪QPEAK‬‬ ‫‪50‬‬ ‫‪QPEAK‬‬ ‫‪100‬‬
‫‪M3/S‬‬ ‫‪M3/S‬‬ ‫‪M3/S‬‬ ‫‪M3/S‬‬ ‫‪M3/S‬‬ ‫‪M3/S‬‬

‫‪A1‬‬ ‫‪3/82‬‬ ‫‪6/10‬‬ ‫‪7/62‬‬ ‫‪9/96‬‬ ‫‪11/29‬‬ ‫‪13/74‬‬


‫‪A2‬‬ ‫‪2/88‬‬ ‫‪4/60‬‬ ‫‪5/74‬‬ ‫‪7/51‬‬ ‫‪8/51‬‬ ‫‪10/35‬‬
‫‪A3‬‬ ‫‪7/51‬‬ ‫‪11/13‬‬ ‫‪14/10‬‬ ‫‪18/86‬‬ ‫‪21/24‬‬ ‫‪25/84‬‬
‫‪A4‬‬ ‫‪3/69‬‬ ‫‪5/44‬‬ ‫‪6/92‬‬ ‫‪9/43‬‬ ‫‪10/63‬‬ ‫‪12/94‬‬
‫‪A5‬‬ ‫‪1/83‬‬ ‫‪2/74‬‬ ‫‪3/35‬‬ ‫‪4/27‬‬ ‫‪4/88‬‬ ‫‪6/09‬‬
‫‪A6‬‬ ‫‪3/73‬‬ ‫‪5/96‬‬ ‫‪7/44‬‬ ‫‪9/73‬‬ ‫‪11/03‬‬ ‫‪13/42‬‬
‫‪A7‬‬ ‫‪6/56‬‬ ‫‪9/72‬‬ ‫‪12/31‬‬ ‫‪16/47‬‬ ‫‪18/55‬‬ ‫‪22/57‬‬

‫‪D‬‬
‫‪A8‬‬ ‫‪8/42‬‬ ‫‪12/47‬‬ ‫‪15/80‬‬ ‫‪21/13‬‬ ‫‪23/80‬‬ ‫‪28/96‬‬
‫‪A9‬‬ ‫‪4/41‬‬ ‫‪6/54‬‬ ‫‪8/28‬‬ ‫‪11/08‬‬ ‫‪12/48‬‬ ‫‪15/19‬‬
‫‪A10‬‬

‫‪A11‬‬

‫‪A12‬‬

‫‪A13‬‬
‫‪1/72‬‬
‫‪12/62‬‬
‫‪8/63‬‬
‫‪2/76‬‬
‫‪18/25‬‬
‫‪12/74‬‬
‫‪3/44‬‬
‫‪23/48‬‬
‫‪16/20‬‬
‫‪SI‬‬ ‫‪4/50‬‬
‫‪32/56‬‬
‫‪22/05‬‬
‫‪5/10‬‬
‫‪37/31‬‬
‫‪24/86‬‬
‫‪6/20‬‬
‫‪45/43‬‬
‫‪30/27‬‬
‫‪of‬‬
‫‪4/54‬‬ ‫‪6/73‬‬ ‫‪8/52‬‬ ‫‪11/40‬‬ ‫‪12/84‬‬ ‫‪15/63‬‬
‫‪A14‬‬ ‫‪7/33‬‬ ‫‪11/73‬‬ ‫‪14/64‬‬ ‫‪19/14‬‬ ‫‪21/70‬‬ ‫‪26/40‬‬
‫‪A15‬‬ ‫‪1/28‬‬ ‫‪1/92‬‬ ‫‪2/34‬‬ ‫‪2/98‬‬ ‫‪3/41‬‬ ‫‪4/26‬‬
‫‪A16‬‬ ‫‪11/00‬‬ ‫‪16/30‬‬ ‫‪20/64‬‬ ‫‪27/61‬‬ ‫‪31/10‬‬ ‫‪37/84‬‬
‫‪ive‬‬

‫‪A17‬‬ ‫‪2/17‬‬ ‫‪3/88‬‬ ‫‪4/92‬‬ ‫‪6/23‬‬ ‫‪7/32‬‬ ‫‪8/2‬‬


‫‪A18‬‬ ‫‪1/07‬‬ ‫‪1/96‬‬ ‫‪2/45‬‬ ‫‪3/08‬‬ ‫‪3/62‬‬ ‫‪4/05‬‬
‫‪A19‬‬ ‫‪0/9‬‬ ‫‪1/63‬‬ ‫‪2/04‬‬ ‫‪2/57‬‬ ‫‪3/02‬‬ ‫‪3/39‬‬
‫‪ch‬‬

‫اﻟﮕﻮی ﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮ و اﺛﺮات ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ آن‬


‫ﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮ ﻣﺸﻬﺪ ﻃﯽ ‪ 4‬دﻫﻪ اﺧﯿﺮ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺑﺮ روی ﻧﻘﺸﻪ ژﺋﻮﻣﻮرﻓﻮﻟـﻮژی ﻣﻨﻄﻘـﻪ ﺑـﺮای ﺳـﺎﻟﻬﺎی ‪ 1340‬و ‪ 1380‬ﻧـﺸﺎن داده ﺷـﺪه‬
‫‪Ar‬‬

‫اﺳﺖ ) ﺷﮑﻞ ﻫﺎی ‪ 2‬و ‪ .( 3‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ‪ 2‬ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺷﻬﺮ ﻃﯽ دﻫﻪ ‪ 1340‬ﻓﻘﻂ ‪ 29/1‬ﮐﯿﻠﻮﻣﺘﺮﻣﺮﺑﻊ ﺑـﻮده و ﻋﻤـﺪﺗﺎً ﺑـﺮ روی دﺷـﺖ‬
‫ﺗﺮاﮐﻤﯽ اﺳﺘﻘﺮرا داﺷـﺘﻪ اﺳـﺖ‪ .‬ﻣـﺴﺎﺣﺖ ﺷـﻬﺮ درﺳـﺎل ‪ 1380‬ﺑـﻪ ‪ 228/1‬ﮐﯿﻠـﻮﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑـﻊ اﻓـﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘـﻪ و ﻋـﻮارض ژﺋﻮﻣﻮرﻓﻮﻟـﻮژی‬
‫ﻣﺘﻨﻮعﺗﺮی را ﭘﻮﺷﺎﻧﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺟﺪول ‪ 3‬ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺣﺎﺻﻞ از اﯾﻦ روﻧﺪ را ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ ﺷﺮح زﯾﺮ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار داد‪:‬‬

‫‪ -‬ﻓﺸﺎر ﺑﺮ ﺧﺮوﺟﯽ ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی آﺑﺮﯾﺰ‬


‫اﺣﺪاث واﺣﺪﻫﺎی ﻣﺴﮑﻮﻧﯽ ﺣﺎﺷﯿﻪ ﺷﻬﺮ ﺑﺎ ﺣﺪاﻗﻞ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮐﻪ ﺑـﺴﯿﺎر ﺳـﺮﯾﻊﺗـﺮ از ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪﻫـﺎی ﻃـﺮح ﺟـﺎﻣﻊ اﻧﺠـﺎمﮔﺮﻓﺘـﻪ‪ ،‬ﮔﻠﻮﮔـﺎه‬
‫آﺑﺮاﻫﻪﻫﺎی اﺻﻠﯽ در ﻣﺤﻞ ورود ﺑﻪ دﺷﺖ را ﺑﻪ ﺷﺪت ﻓﺸﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻮن در اﺛﻨﺎی ﻃﻐﯿﺎنﻫـﺎ ﻓـﻀﺎی ﮐـﺎﻓﯽ ﺣﺮﮐـﺖ ﺳـﯿﻼب وﺟـﻮد‬
‫ﻧﺪارد‪ ،‬ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﺧﺴﺎرات ﺳﯿﻼب ﺑﺮ ﮐﺎرﺑﺮیﻫﺎی ﻣﺴﮑﻮﻧﯽ ﺣﺎﺷﯿﻪ ﺑﺴﺘﺮﻫﺎی ﻣﺤﺪود ﺷﺪه ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ ﻋﺪم ﻧﻈﺎرت ﮐﺎﻓﯽ ﺑـﺮ‬
‫ﺳﺎﺧﺖ وﺳﺎزﻫﺎی ﻏﯿﺮ ﻣﺠﺎز ﺣﺎﺷﯿﻪ ﺧﺮوﺟﯽ اﺻـﻠﯽ زﯾﺮﺣﻮﺿـﻪ ﻫـﺎی ﺷـﻤﺎره ‪، A15، A14، A11، A8، A7، A4، A3، A2،A1‬‬
‫‪ A16‬ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺬﮐﻮر را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺧﻄﺮﻧﺎکﺗﺮﯾﻦ و ﻧﺎﭘﺎﯾﺪارﺗﺮﯾﻦ ﺑﺎﻓﺖﻫﺎی ﺷﻬﺮی در ﺑﺮاﺑـﺮ ﺳـﯿﻼب درآورده اﺳـﺖ‪ .‬ﺧـﻂ داغ آب‬

‫‪www.SID.ir‬‬
‫ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎی ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ – ﺷﻤﺎره ‪ ،61‬ﭘﺎﺋﯿﺰ ‪1386‬‬ ‫‪152‬‬

‫ﺳﯿﻼب ﺳﺎﻟﻬﺎی ‪ 1370 ،1365‬و‪ 1373‬ﺑﺮ روی دﯾﻮارﻫﺎ و ﺑﺪﻧﻪ ﮐﻮﭼﻪﻫﺎ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ واﺣﺪﻫﺎی ﻣﺴﮑﻮﻧﯽ ﺗﺨﺮﯾﺐ ﺷﺪه ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ آن اﺳﺖ‬
‫ﮐﻪ راﻫﯽ ﺟﺰ ﺗﺮک ﺣﺮﯾﻢ ﺧﺸﮑﺮودﻫﺎ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬

‫‪ -‬اﻓﺰاﯾﺶ ﺳﻄﻮح ﻧﻔﻮذ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ‬


‫در ﺑﺮرﺳﯽﻫﺎی ﻣﯿﺪاﻧﯽ ﻣﺸﺨﺺ ﮔﺮدﯾﺪ ﺑﺠﺰ دﺷﺖ ﺗﺮاﮐﻤﯽ‪ ،‬ﺳﺎﯾﺮ واﺣﺪﻫﺎ و ﻋﻮارض ﻣﺮﻓﻮﻟﻮژی ﺧﺼﻮﺻﺎً دﺷـﺖﺳـﺮﻫﺎی ﭘﻮﺷـﯿﺪه و‬
‫ﻣﺨﺮوطاﻓﮑﻨﻪﻫﺎی آﺑﺮﻓﺘﯽ از ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﺘﺎً ﺑﺎﻻﺋﯽ ﻗﺒﻞ از ﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮ ﺑﺮﺧﻮدار ﺑﻮدهاﻧﺪ و ﻟﺬا ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ اﻟﮕﻮی ﺷـﻌﺎﻋﯽ ﮐﺎﻧـﺎلﻫـﺎی‬
‫ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﻪ ﭘﺨﺶ و ﻧﻔﻮذ ﺳﯿﻼﺑﻬﺎی ﺧﺮوﺟﯽ از ﮐﻮﻫﺴﺘﺎن ﮐﻤﮏ ﻣﯽﻧﻤﻮده ﺑﻠﮑﻪ ﺧﻮد ﻫﺮز آب اﻧﺪﮐﯽ را ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﻧﻤـﻮدهاﻧـﺪ‪ .‬ﭘـﺲ از‬
‫ﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮ‪ 118/4 ،‬ﮐﯿﻠﻮﻣﺘﺮﻣﺮﺑﻊ از ﺳﻄﻮح ﺑﺎ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﺎﻻ در ﻣﺨﺮوط اﻓﮑﻨﻪ ﻫﺎ و ‪ 80/6‬ﮐﯿﻠﻮﻣﺘﺮﻣﺮﺑﻊ از ﺳﻄﻮح ﺑـﺎ ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی‬

‫‪D‬‬
‫ﮐﻢ در دﺷﺖ ﺗﺮاﮐﻤﯽ ﺑﻪ اراﺿﯽ ﺷﻬﺮی ﻧﻔﻮذﻧﺎﭘﺬﯾﺮ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬رواﻧﺎب ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎم ﺧﯿﺎﺑﺎنﻫﺎ ﺑﻌﻼوه رواﻧـﺎب ‪ 25‬درﺻـﺪ ازﭘـﺸﺖ‬
‫ﺑﺎمﻫﺎ وارد ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی زﻫﮑﺸﯽ ﺷﻬﺮی ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬

‫‪SI‬‬
‫ﮐﺎﻫﺶ ﺳﻄﻮح ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮ ﺑﻪ ﻣﯿﺰان ﺣﺪاﻗﻞ ‪ %50‬ﺑﺎﻋﺚ ﮔﺮدﯾﺪه ﮐﻪ ﺑﺨﺶﻫﺎی ﺑﺎ ﺷﯿﺐ ﺑﯿﺶ از ‪ 2‬درﺻﺪ ﺗﺎ ﭘﺎﯾﮑﻮه‪ ،‬ﺑﻪ ﺻـﻮرت‬
‫ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی آﺑﺮﯾﺰ ﺷﻬﺮی ﺑﺎ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ رواﻧﺎب و ﺳﯿﻼب ﺑﺎﻻ ﺑﻮﺟﻮد آﯾﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮﻧﻪ در ﯾﮑﯽ از اﻧﺪازهﮔﯿﺮیﻫـﺎی ﻣﯿـﺪاﻧﯽ‪ 1‬ﭘـﺲ از‬
‫ﯾﮏ ﺑﺎرشﻧﯿﻢ ﺳﺎﻋﺘﻪ ﺑﻪ ﻣﯿﺰان ‪ 9‬ﻣﯿﻠﯽﻣﺘﺮ‪ ،‬از ﺳﻄﺤﯽ ﻣﻌﺎدل ‪ 22/2‬ﮐﯿﻠـﻮﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑـﻊ ﺑـﯿﺶ از ‪ 18‬ﻣﺘﺮﻣﮑﻌـﺐ آب در ﮐﺎﻧـﺎلﻫـﺎی اﺻـﻠﯽ‬
‫‪of‬‬
‫ﺟﺮﯾﺎن ﯾﺎﻓﺖ و زﻣﺎن ﺗﻤﺮﮐﺰ آن ﺣﺪود ﻧﯿﻢ ﺳﺎﻋﺖ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮔﺮدﯾﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺣﺠﻢ دﺑﯽ در ﺣـﺎﻟﯽ ﺑـﻮد ﮐـﻪ ﺧﺮوﺟـﯽ ﺣﻮﺿـﻪﻫـﺎی آﺑﺮﯾـﺰ‬
‫ﻣﻨﺘﻬﯽ ﺑﻪ ﺷﻬﺮ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﺧﺸﮏ ﺑﻮدﻧﺪ و ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺳﯿﻼب ﻓﻮق ﺻﺮﻓﺎً ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺳﻄﻮح آﺳﻔﺎﻟﺘﻪ ﻧﻔﻮذ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﺷـﺒﮑﻪ‬
‫زﻫﮑﺸﯽ ﻓﻌﻠﯽ ﻣﺸﻬﺪ در ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺗﻮان ﻋﺒﻮر ﺳﯿﻼﺑﻬﺎ را دارد ﻟﯿﮑﻦ در ﺻﻮرت وﻗﻮع ﯾﮏ ﺑﺎران ﺷﺪﯾﺪ دورهای و ﺳـﯿﻼﺑﯽ ﺷـﺪن‬
‫‪ive‬‬

‫ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی آﺑﺮﯾﺰ ﻣﻨﺘﻬﯽ ﺑﻪ ﺑﺎﻓﺖ‪ ،‬ﻗﻄﻌﺎً ﺗﻠﻔﯿﻖ آب و رﺳﻮب ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑـﺎ ﺳـﯿﻼبﻫـﺎی ﺷـﻬﺮی ﺷـﺮاﯾﻂ ﻣﺘﻔـﺎوﺗﯽ را ﺑـﻪ ﺑـﺎر‬
‫ﺧﻮاﻫﺪ آورد ﮐﻪ در ﺑﺨﺶ ﺑﻌﺪ ﺑﻪ آن اﺷﺎره ﻣﯽﻧﻤﺎﺋﯿﻢ‪.‬‬
‫‪ch‬‬
‫‪Ar‬‬

‫ﺷﮑﻞ‪ 2‬ﻧﻘﺸﻪ ژﺋﻮﻣﻮرﻓﻮﻟﻮژی ﺷﻬﺮ ﻣﺸﻬﺪ )دﻫﻪ ‪(1340‬‬

‫‪ - 1‬ﺑﺎرﻧﺪﮔﯽ ﻣﻮرخ ‪ .1383/2/7‬ﻣﺤﻞ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﮐﺎﻧﺎل ﻋﺒﻮری از ﭘﺮدﯾﺲ داﻧﺸﮕﺎه ﻓﺮدوﺳﯽ ﻣﺸﻬﺪ ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪www.SID.ir‬‬
‫‪153‬‬ ‫اﺛﺮات ﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮ ﻣﺸﻬﺪ ﺑﺮ اﻟﮕﻮی زﻫﮑﺸﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﺗﺸﺪﯾﺪ ﺳﯿﻼﺑﻬﺎی ﺷﻬﺮی‬

‫‪D‬‬
‫ﺷﮑﻞ‪ 3‬ﻧﻘﺸﻪ ژﺋﻮﻣﻮرﻓﻮﻟﻮژی ﺷﻬﺮ ﻣﺸﻬﺪ )آﻏﺎز دﻫﻪ ‪(1380‬‬

‫ﻣﺤﺪوده ﺷﻬﺮی ﺗﺎ‬


‫ﺳﺎل ‪1382‬‬
‫ﻣﺤﺪوده ﺷﻬﺮی ﺗﺎ‬
‫‪2‬‬
‫ﺳﺎل ‪(km ) 1345‬‬
‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ‬
‫ﺷﯿﺐ )‪(%‬‬
‫درﺻﺪ‬
‫‪SI‬‬
‫ﺟﺪول ‪ 3‬واﺣﺪﻫﺎی ژﺋﻮﻣﺮﻓﻮﻟﻮژی و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺷﻬﺮ ﻣﺸﻬﺪ ) ‪(1345-82‬‬

‫ﻣﺴﺎﺣﺖ ‪Km2‬‬ ‫واﺣﺪ ژﺋﻮﻣﺮﻓﻮﻟﻮژی‬


‫‪of‬‬
‫‪0/6‬‬ ‫‪-‬‬ ‫‪20‬‬ ‫‪7/4‬‬ ‫‪42/63‬‬ ‫ﮐﻮﻫﺴﺘﺎن‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﻮﻟﯿﺖ ﮐﻮﻫﺴﻨﮕﯽ‪ ،‬اﻧﺴﻠﺒﺮگﻫﺎ وﺗﭙﻪﻫﺎی ﺷﺎﻫﺪ‬

‫‪14‬‬ ‫‪0/05‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪23/8‬‬ ‫‪137/1‬‬ ‫دﺷﺖ ﺳﺮﻫﺎی ﻟﺨﺖ و ﭘﻮﺷﯿﺪه‬


‫‪ive‬‬

‫‪104/4‬‬ ‫‪0/975‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪23/6‬‬ ‫‪137/4‬‬ ‫ﻣﺨﺮوط اﻓﮑﻨﻪﻫﺎی ﻗﺪﯾﻢ و ﺟﺪﯾﺪ‬

‫‪109/7‬‬ ‫‪28/075‬‬ ‫ﮐﻤﺘﺮ از ‪1‬‬ ‫‪43/6‬‬ ‫‪251/68‬‬ ‫دﺷﺖ ﺗﺮاﮐﻤﯽ‬

‫‪228/7‬‬ ‫‪29/1‬‬ ‫‪-‬‬ ‫‪100‬‬ ‫‪576/6‬‬ ‫ﺟﻤﻊ ﮐﻞ‬


‫‪ch‬‬

‫ﺗﻐﯿﯿﺮ اﻟﮕﻮی زﻫﮑﺸﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ‬


‫‪Ar‬‬

‫ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻣﺴﯿﺮﻫﺎی اﺻﻠﯽ ﺧﺸﮑﺮودﻫﺎ ﮐﻪ در ﺑﺎﻓﺖ ﻗﺪﯾﻤﯽ ﺷﻬﺮ ﯾﻌﻨﯽ در واﺣـﺪ ژﺋـﻮﻣﺮﻓﻮﻟـﻮژی دﺷـﺖ ﺗﺮاﮐﻤـﯽ ﻣﺤـﻮ ﮔﺮدﯾـﺪه‪ ،‬در‬
‫ﻗﻠﻤﺮو ﻣﺨﺮوطاﻓﮑﻨﻪﻫﺎی آﺑﺮﻓﺘﯽ و دﺷﺖﺳﺮﻫﺎ‪ ،‬ﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮ ﺗﻌﺪاد ‪ 277‬ﮐﺎﻧﺎل ﻓﺮﻋﯽ ﺑﻪ ﻃﻮل ﺣﺪود ‪ 140‬ﮐﯿﻠﻮﻣﺘﺮ را از ﺑـﯿﻦ ﺑـﺮده و‬
‫ﺗﻌﺪاد ‪ 43‬ﮐﺎﻧﺎل اﺻﻠﯽ ﺑﻪ ﻃﻮل ‪ 82/9‬ﮐﯿﻠـﻮﻣﺘﺮ را ﻣـﺴﺪود و ﯾـﺎ ﺑـﻪ ﺷـﺪت ﺗﻐﯿﯿـﺮ داده اﺳـﺖ ) ﺟـﺪول ‪ .( 4‬ﮐﺎﻧـﺎلﻫـﺎی ﻓﺮﻋـﯽ ﺷـﺎﻣﻞ‬
‫ﺷﺒﮑﻪﻫﺎی ﺷﻌﺎﻋﯽ و ﻫﺮزآبﻫﺎی ﮔﯿﺴﻮﺋﯽ روی ﻣﺨﺮوطاﻓﮑﻨﻪﻫﺎ و دﺷﺖﺳﺮﻫﺎ ﺑـﻮده و ﮐﺎﻧـﺎلﻫـﺎی اﺻـﻠﯽ درﺑﺮﮔﯿﺮﻧـﺪه ﮐﺎﻧـﺎلﻫـﺎی‬
‫ﺧﺮوﺟﯽ ازﮐﻮﻫﺴﺘﺎن و ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎی ﻧﺴﺒﺘﺎً ﻋﺮﯾﺾ ﺧﻮد ﻣﺨﺮوطاﻓﮑﻨﻪﻫﺎ و دﺷﺖﺳﺮﻫﺎ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﮐﺎﻧﺎلﻫـﺎی اﺻـﻠﯽ ﻧـﻮع اول از ﻫﻤـﺎن‬
‫اﺑﺘﺪای ورود ﺑﻪ ﺑﺎﻓﺖ ﺷﻬﺮی دﭼﺎر ﻣﺤﺪودﯾﺖ ﻓﻀﺎ‪ ،‬ﺗﻐﯿﯿﺮﻣﺴﯿﺮ و ﺣﺘﯽ اﻧﺴﺪاد و ﺗﻠﻔﯿﻖ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺷﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ در ﻧﻬﺎﯾـﺖ ﺑـﻪ ‪ 8‬ﮐﺎﻧـﺎل‬
‫اﺻﻠﯽ ﺳﯿﺴﺘﻢ زﻫﮑﺸﯽ ﺷﻬﺮی ﭘﯿﻮﻧﺪ ﻣﯽﺧﻮرﻧﺪ‪ .‬ﺳﺎﯾﺮ ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ اﺻﻠﯽ ﺑﻪ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﮐﺎﻧﺎلﻫـﺎی ﻓﺮﻋـﯽ اوﻟﯿـﻪ دﭼـﺎر ﺷـﺪهاﻧـﺪ‪.‬‬
‫ﻋﻨﺎﺻﺮ زﻫﮑﺸﯽ ﺷﻬﺮی ﺧﯿﺎﺑﺎنﻫﺎ‪ ،‬ﺟﻮیﻫﺎ و آب ﮔﺬرﻫﺎی ﺣﺎﺷﯿﻪ ﻣﻌﺎﺑﺮ ﺑﻌﻼوه ‪ 8‬ﮐﺎﻧﺎل ﯾﺎد ﺷﺪه ﮐﻪ ﻧﻬﺎﯾﺘﺎً ﺑﻪ ‪ 4‬زﻫﮑﺶ ﻣﻬﻤﺘﺮ ﺷﻬﺮی‬
‫ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ را ﺷﺎﻣﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﻬﺮی و ﺑﻪ ﺗﺒﻊ آن ﺳﯿﺴﺘﻢ زﻫﮑﺸﯽ ﺷﻬﺮی در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﮔﺴﺘﺮش ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺗﻄﺎﺑﻖ ﭼﻨﺪاﻧﯽ‬
‫ﺑﺎ اﻟﮕﻮی زﻫﮑﺸﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻧﺪارد و ﻟﺬا در ﻣﻮرد زﻫﮑﺶﻫﺎی ﻓﺮﻋﯽ ﻣﺼﻨﻮﻋﯽ‪ ،‬ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﺗﺄﺛﯿﺮ آبﮔﺮﻓﺘﮕﯽﻫﺎی ﻣﺤﻠـﯽ در ﺑـﺴﯿﺎری از‬

‫‪www.SID.ir‬‬
‫ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎی ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ – ﺷﻤﺎره ‪ ،61‬ﭘﺎﺋﯿﺰ ‪1386‬‬ ‫‪154‬‬

‫ﺧﯿﺎﺑﺎﻧﻬﺎی ﻏﺮﺑﯽ ـ ﺷﺮﻗﯽ و ﺣﺘﯽ ﺷﻤﺎل ﺟﻨﻮﺑﯽ در ﻗﺎﻋﺪه و ﭘﻬﻠﻮی ﻣﺨﺮوطاﻓﮑﻨﻪ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪D‬‬
‫‪SI‬‬
‫‪of‬‬
‫ﺷﮑﻞ‪ 4‬ﻧﻘﺸﻪ ﮔﺴﺘﺮش ﺑﺎﻓﺖ ﺷﻬﺮ و ﺗﻐﯿﯿﺮ اﻟﮕﻮی زﻫﮑﺸﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ‬

‫ﺷﮑﻞ ‪ 5‬ﺷﺒﮑﻪ زﻫﮑﺸﯽ ﺣﻮزه ﻫﺎی ﺷﻬﺮی ﻣﻨﺘﻬﯽ ﺑﻪ ﺷﻬﺮ ﻣﺸﻬﺪ‬


‫‪ive‬‬

‫ﺑﺮاﺳﺎس ﺳﻄﺢ ﭘﻮﺷﺶ ﻫﺮ ﮐﺎﻧﺎل اﺻﻠﯽ ﺷﻬﺮی ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺨﺸﯽ از ﺷﻬﺮ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺣﺪود ‪ 75‬ﮐﯿﻠﻮﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑـﻊ را ﮐـﻪ ﺑـﺎ ﻣـﺸﮑﻞ‬
‫ﺟﺪی ﻫﺠﻮم ﺳﯿﻼبﻫﺎی دورهای ﯾﺎ ﻃﻐﯿﺎن ﻣﻮاﺟﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ‪ 8‬ﺣﻮﺿﻪ ﺟﺪﯾﺪ ﻃﺒﯿﻌﯽ ـ ﺷﻬﺮی ﺑﻪ ﺷﺮح ﺟﺪول ‪ 4‬ﺗﻘﺴﯿﻢ و ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺑﺒـﺎر‬
‫‪ch‬‬

‫آﻣﺪه در ﻫﺮ ﺣﻮﺿﻪ را ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار داد‪ .‬ﺑﺨﺸﯽ از ﺑﺎﻓﺖ ﺑﻪ وﺳﻌﺖ ‪ 60‬ﮐﯿﻠﻮﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊ ﮐﻪ ﺑﺮ روی ﻣﺨﺮوطاﻓﮑﻨﻪ ﺑﺰرگ رودﺧﺎﻧـﻪ‬
‫ﮔﻠﺴﺘﺎن ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ اﺣﺪاث ﺑﻨـﺪ ﮔﻠـﺴﺘﺎن و اﺻـﻼح ﻣـﺴﯿﺮ رودﺧﺎﻧـﻪ در ﭘـﺎﯾﯿﻦ دﺳـﺖ ﺳـﺪ ﺑـﺎ‬
‫ﻣﺸﮑﻼت ﮐﻤﺘﺮی ﻣﻮاﺟﻪ ﺑﻮده و ﻟﺬا در ﺟﺪول‪ 4‬آورده ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪Ar‬‬

‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ از ﺟﺪول اﺳﺘﻨﺒﺎط ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺑﻪ ﺑﺎر آﻣﺪه در اﻟﮕﻮی زﻫﮑﺸﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻋﻤﺪﺗﺎً از ﻧـﻮع ﻣﻨﻔـﯽ ﺑـﻮده و ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ‬
‫ﺧﺎﺻﯽ در اﺑﺘﺪا ﺑﺮای ﮐﻨﺘﺮل ﺳﯿﻼب و ﯾﺎ ﻫﺪاﯾﺖ آن وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﮐﻪ ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ ﺷﺪه ﺑﺎ ﻣﺸﮑﻼت ﺟﺪی ﻣﻮاﺟـﻪ‬
‫اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪www.SID.ir‬‬
‫‪155‬‬ ‫اﺛﺮات ﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮ ﻣﺸﻬﺪ ﺑﺮ اﻟﮕﻮی زﻫﮑﺸﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﺗﺸﺪﯾﺪ ﺳﯿﻼﺑﻬﺎی ﺷﻬﺮی‬

‫ﺟﺪول ‪ 4‬ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺣﺎﺻﻞ از ﺷﻬﺮﻧﺸﯿﻨﯽ ﺑﺮ اﻟﮕﻮی زﻫﮑﺸﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ‬

‫ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎی اﺻﻠﯽ‬
‫ﻣﻘﻄﻊ ﮐﺎﻧﺎل‬ ‫ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎی ﻓﺮﻋﯽ‬
‫ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻣﺜﺒﺖ ﯾﺎ ﻣﻨﻔﯽ اﯾﺠﺎد ﺷﺪه در ﻣﺴﯿﺮ ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎی‬ ‫ﺣﺬف ﺷﺪه ﯾﺎ‬ ‫ﻣﺴﺎﺣﺖ ‪Km2‬‬ ‫ﺷﻤﺎره‬
‫اﺻﻠﯽ‬ ‫ﺣﺬف ﺷﺪه‬
‫اﺻﻠﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ‬ ‫ﻣﺤﺪود ﺷﺪه‬ ‫ﺣﻮﺿﻪ‬
‫ﺷﻬﺮی ‪m2‬‬
‫ﻃﻮل‬ ‫ﺗﻌﺪاد‬ ‫ﻃﻮل‬ ‫ﺗﻌﺪاد‬ ‫ﺷﻬﺮی‬ ‫ﻃﺒﯿﻌﯽ‬ ‫ﮐﻞ‬

‫ﺗﻐﯿﯿــﺮ ﻣــﺴﯿﺮ‪ ،‬اﻧــﺴﺪاد ﻣــﺴﯿﺮ‪ ،‬ﺳــﺎﺧﺘﻤﺎن ﺳــﺎزی در ﺑــﺴﺘﺮ‪،‬‬


‫ﻣﺘﻐﯿﺮ از ‪ 2‬ﺗﺎ‬
‫ﺧﺎﮐﺮﯾﺰی و ﮐﺎﻫﺶ ﻋـﺮض‪ ،‬وﺟـﻮد ﻣﻮاﻧـﻊ ﻣـﺼﻨﻮﻋﯽ در‬ ‫‪17/6‬‬ ‫‪32‬‬ ‫‪12‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪9/2‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪14/2‬‬ ‫‪Nu1‬‬
‫‪ 9‬ﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊ‬
‫ﻣﺴﯿﺮ‬

‫ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺳﺎزی در ﻣﺴﯿﺮ‪ ،‬اﺻﻼح ﻣـﺴﯿﺮ ‪ ،‬اﺣـﺪاث ﮐﺎﻧـﺎل‬


‫‪5‬‬ ‫‪29/2‬‬ ‫‪69‬‬ ‫‪11/13‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪7/62‬‬ ‫‪0/42‬‬ ‫‪8/04‬‬ ‫‪Nu2‬‬
‫ﭘﻮﺷﯿﺪه‬

‫‪D‬‬
‫اﺻــﻼح ﻣــﺴﯿﺮ‪ ،‬اﻧﺤــﺮاف ﻏﯿــﺮ اﺻــﻮﻟﯽ‪ ،‬ﺗﻠﻔﯿــﻖ ﮐﺎﻧــﺎلﻫــﺎ‪،‬‬
‫‪6‬‬ ‫اﺣــﺪاث ﮐﺎﻧــﺎل ﭘﻮﺷــﯿﺪه‪ ،‬ﺧــﺎﮐﺮﯾﺰی و ﮐــﺎﻫﺶ ﻋــﺮض‪،‬‬ ‫‪15/6‬‬ ‫‪21‬‬ ‫‪16/11‬‬ ‫‪7‬‬ ‫‪4/87‬‬ ‫‪7/39‬‬ ‫‪12/26‬‬ ‫‪Nu3‬‬

‫‪3‬‬
‫ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺳﺎزی در ﺑﺴﺘﺮ‬

‫اﻧﺤﺮاف ﻏﯿـﺮ اﺻـﻮﻟﯽ‪ ،‬اﯾﺠـﺎد ﻣﻮاﻧـﻊ ﻣـﺼﻨﻮﻋﯽ در ﻣـﺴﯿﺮ‪،‬‬


‫ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺳﺎزی درﺑﺴﺘﺮ‬

‫اﻧﺤﺮاف ﻏﯿﺮ اﺻﻮﻟﯽ و ﺣﺬف ﺑﺴﺘﺮ اﺻﻠﯽ‪ ،‬اﯾﺠﺎد ﮐﺎﻧﺎل ﻫﺎ‬


‫‪31/6‬‬
‫‪SI‬‬‫‪50‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪6/8‬‬ ‫‪-‬‬ ‫‪6/8‬‬ ‫‪Nu4‬‬
‫‪of‬‬
‫‪6‬‬ ‫‪13/5‬‬ ‫‪35‬‬ ‫‪11‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪3/02‬‬ ‫‪6/38‬‬ ‫‪9/4‬‬ ‫‪Nu5‬‬
‫و ﮐﺎﻫﺶ ﻋﺮض‬

‫اﯾﺠﺎد ﻣﻮاﻧﻊ ﻣﺼﻨﻮﻋﯽ در ﺑﺴﺘﺮ‪ ،‬ﺣﺬف ﺑﺴﺘﺮ اﺻﻠﯽ و ﺗﻐﯿﯿﺮ‬


‫‪4‬‬ ‫ﻣﺴﯿﺮ ﻏﯿﺮ اﺻﻮﻟﯽ‪ ،‬اﺣﺪاث ﮐﺎﻧﺎل ﺳﺮﭘﻮﺷﯿﺪه‪ ،‬ﺧﺎﮐﺮﯾﺰی و‬ ‫‪22/4‬‬ ‫‪47‬‬ ‫‪10/6‬‬ ‫‪7‬‬ ‫‪6/5‬‬ ‫‪5/7‬‬ ‫‪12/2‬‬ ‫‪Nu6‬‬
‫‪ive‬‬

‫ﮐﺎﻫﺶ ﻋﺮض‪ ،‬ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺳﺎزی در ﺑﺴﺘﺮ‬

‫ﺗﻠﻔﯿﻖ ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎ ﺑﺎ ﻫﻢ‪ ،‬اﻧﺤﺮاف ﻣﺴﯿﺮ ﻏﯿﺮ اﺻـﻮﻟﯽ‪ ،‬اﺣـﺪاث‬


‫‪4‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪13‬‬ ‫‪2/4‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪2/21‬‬ ‫‪1/31‬‬ ‫‪3/52‬‬ ‫‪Nu7‬‬
‫ﮐﺎﻧﺎل ﺳﺮﭘﻮﺷﯿﺪه‬

‫ﺗﻐﯿﯿــﺮ ﻣــﺴﯿﺮ‪ ،‬ﺗﻠﻔﯿــﻖ ﮐﺎﻧــﺎلﻫــﺎ ﺑــﺎ ﻫــﻢ‪ ،‬اﺣــﺪاث ﮐﺎﻧــﺎل‬


‫‪Nu8‬‬
‫‪ch‬‬

‫‪6‬‬ ‫‪4/8‬‬ ‫‪10‬‬ ‫‪11/7‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪2/71‬‬ ‫‪5/83‬‬ ‫‪8/54‬‬


‫ﺳﺮﭘﻮﺷﯿﺪه ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺳﺎزی درﻣﺴﯿﺮ‬

‫ﺟﻤﻊ‬
‫‪-‬‬ ‫‪-‬‬ ‫‪82/9‬‬ ‫‪43‬‬ ‫‪140/7‬‬ ‫‪277‬‬ ‫‪42/93‬‬ ‫‪32/03‬‬ ‫‪74/96‬‬
‫ﮐﻞ‬
‫‪Ar‬‬

‫ﺿﻌﻒ ﺷﺒﮑﻪ زﻫﮑﺸﯽ ﺷﻬﺮی‬


‫ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﻬﺮی و ﺑﻪ ﺗﺒﻊ آن ﺳﯿﺴﺘﻢ زﻫﮑﺸﯽ ﺷﻬﺮی ﺗﻄﺎﺑﻖ ﭼﻨﺪاﻧﯽ ﺑﺎ اﻟﮕﻮی زﻫﮑﺸﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻧﺪارد‪ ،‬ﭼـﺮا ﮐـﻪ در ﻃـﺮحﻫـﺎی‬
‫ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ ،‬ﺧﺸﮑﺮودﻫﺎ ﺑﻌﻨﻮان ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﭼﺸﻢاﻧﺪازﻫﺎ از ﺑﺎﻓﺖ ﺷﻬﺮ ﺣﺬف ﺷﺪه و ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎی ﮐﻢ ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ آن ﺷﺪهاﻧـﺪ‪.‬‬
‫در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﺮای روﺷﻦ ﺷﺪن ﺿﻌﻒ ﺳﯿﺴﺘﻢ زﻫﮑﺸﯽ ﺷﻬﺮی ﺑﻪ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺣﺪاﮐﺜﺮ دﺑﯽ اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ در ﻫﺮ ﯾﮏ از ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی آﺑﺮﯾـﺰ ﻃﺒﯿﻌـﯽ‬
‫– ﺷﻬﺮی ﻣﯽ ﭘﺮدازﯾﻢ‪ .‬ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺣﺎﺻﻠﻪ در ﺟﺪول ‪ 5‬اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪www.SID.ir‬‬
‫ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎی ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ – ﺷﻤﺎره ‪ ،61‬ﭘﺎﺋﯿﺰ ‪1386‬‬ ‫‪156‬‬

‫ﺟﺪول ‪ 5‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺣﺪاﮐﺜﺮ دﺑﯽ ﺳﯿﻼب در ﻣﺤﺪوده ﺷﻬﺮی و ﮐﻞ ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی آﺑﺮﯾﺰ ﺗﻠﻔﯿﻘﯽ‬

‫ﻣﺠﻤﻮع دﺑﯽﻫﺎی‬
‫ﻣﺴﺎﺣﺖ ﻣﺤﺪوده‬
‫ﺣﺪاﮐﺜﺮ دﺑﯽ ﻟﺤﻈﻪای در اﻧﺘﻬﺎی ﮐﺎﻧﺎل اﺻﻠﯽ ﺑﺨﺶ ﺷﻬﺮی ﻫﺮ‬

‫ﺷﻬﺮی ﺑﻪ ﻫﮑﺘﺎر‬

‫ﺿﺮﯾﺐ رواﻧﺎب‬
‫ﺷﻤﺎره ﺣﻮﺿﻪ‬

‫ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻟﺤﻈﻪای ﻫﺮ‬


‫ﺣﻮﺿﻪ ﺑﺎ دوره ﺑﺮﮔﺸﺖﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪m3/s‬‬
‫ﺣﻮﺿﻪ ‪m3/s‬‬

‫‪2‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪10‬‬ ‫‪25‬‬ ‫‪50‬‬ ‫‪100‬‬ ‫‪ 50‬ﺳﺎﻟﻪ‬ ‫‪ 100‬ﺳﺎل‬

‫‪Nu1‬‬ ‫‪920‬‬ ‫‪0/55‬‬ ‫‪19/26‬‬ ‫‪31/6‬‬ ‫‪40/76‬‬ ‫‪51/44‬‬ ‫‪59/4‬‬ ‫‪67/46‬‬ ‫‪73‬‬ ‫‪83‬‬

‫‪Nu2‬‬ ‫‪762‬‬ ‫‪0/47‬‬ ‫‪16/6‬‬ ‫‪28/1‬‬ ‫‪34/8‬‬ ‫‪44/8‬‬ ‫‪53/7‬‬ ‫‪59/7‬‬ ‫‪57/1‬‬ ‫‪101/8‬‬

‫‪Nu3‬‬ ‫‪487‬‬ ‫‪0/5‬‬ ‫‪12/8‬‬ ‫‪21‬‬ ‫‪28/4‬‬ ‫‪35/8‬‬ ‫‪40/6‬‬ ‫‪47/3‬‬ ‫‪100‬‬ ‫‪119/6‬‬

‫‪D‬‬
‫‪Nu4‬‬ ‫‪680‬‬ ‫‪0/47‬‬ ‫‪14/8‬‬ ‫‪25/1‬‬ ‫‪31/1‬‬ ‫‪39/9‬‬ ‫‪47/9‬‬ ‫‪53/3‬‬ ‫‪47/9‬‬ ‫‪53/3‬‬

‫‪Nu5‬‬

‫‪SI‬‬
‫‪302‬‬ ‫‪0/47‬‬ ‫‪8/7‬‬ ‫‪15/8‬‬ ‫‪19/7‬‬ ‫‪24/8‬‬ ‫‪29/2‬‬ ‫‪32/7‬‬ ‫‪71/6‬‬ ‫‪99/4‬‬

‫‪Nu6‬‬ ‫‪650‬‬ ‫‪0/3‬‬ ‫‪9/04‬‬ ‫‪15/7‬‬ ‫‪18/9‬‬ ‫‪24/4‬‬ ‫‪29/2‬‬ ‫‪32/5‬‬ ‫‪45/16‬‬ ‫‪52/01‬‬

‫‪Nu7‬‬ ‫‪221‬‬ ‫‪0/4‬‬ ‫‪5/4‬‬ ‫‪9/8‬‬ ‫‪12/3‬‬ ‫‪15/5‬‬ ‫‪18/2‬‬ ‫‪20/4‬‬ ‫‪34/1‬‬ ‫‪39/91‬‬
‫‪of‬‬
‫‪Nu8‬‬ ‫‪271‬‬ ‫‪0/43‬‬ ‫‪7/1‬‬ ‫‪12/9‬‬ ‫‪16/2‬‬ ‫‪20/4‬‬ ‫‪23/9‬‬ ‫‪26/9‬‬ ‫‪75/6‬‬ ‫‪89/77‬‬

‫ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺳﯿﻼب اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ در ﯾﮏ دوره ‪ 50‬ﺳﺎﻟﻪ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ‪1‬ﮐﻪ ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎی ﺷـﻬﺮی ﻣﻮﺟـﻮد ﺣﺘـﯽ ﺗـﻮان ﻋﺒﻮرﺳـﯿﻼبﻫـﺎی‬
‫‪ive‬‬

‫ﺷﺪﯾﺪ را ﻧﺪاﺷﺘﻪ و ﺗﺎ ﺳﺎل ‪ 1390‬ﮐﻪ ﺳﻄﻮح آﺳﻔﺎﻟﺘﻪ در ﺗﻤﺎم اراﺿﯽ ﺑﺎﻗﯿﻤﺎﻧﺪه ﮔﺴﺘﺮش ﯾﺎﺑـﺪ‪ ،‬ﻣـﺸﮑﻼت ﻧﺎﺷـﯽ از ﺳـﯿﻼب ﺟـﺪیﺗـﺮ‬
‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﻫﺮﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﯿﺰان دﺑﯽ ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻧﻘﻄﻪ اﻧﺘﻬﺎﺋﯽ ﻫﺮ ﮐﺎﻧﺎل اﺳـﺖ‪ ،‬ﻟـﯿﮑﻦ ﺣﺠـﻢ زﯾـﺎد ﺳـﯿﻼب ﻫﻤـﺮاه‬
‫رﺳﻮب ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی آﺑﺮﯾﺰ و ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻓـﺮاوان ﺑـﺴﺘﺮ ﺳـﯿﻼب‪ ،‬ﻣـﺎﻧﻊ ﺣﺮﮐـﺖ آزاد آب در ﮐﺎﻧـﺎلﻫـﺎ ﺷـﺪه و ﺷـﺮاﯾﻂ ﻃﻐﯿـﺎﻧﯽ را ﭘﺪﯾـﺪ‬
‫‪ch‬‬

‫ﻣﯽآورد‪ .‬ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮات‪ ،‬ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺷﺪﯾﺪ ﻣﻘﻄﻊ ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎی اﺻﻠﯽ ﺷﻬﺮی اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﯿﻦ ﺣﺪاﻗﻞ ‪ 2‬ﺗـﺎ ﺣـﺪاﮐﺜﺮ ‪ 9‬ﻣﺘـﺮ ﻣﺮﺑـﻊ‬
‫ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎی ﺑﺎ ﺷﯿﺐ ‪ 1‬ﺗﺎ ‪ 2‬درﺻﺪ‪ ،‬ﺣـﺪود ‪ 12‬ﻣﺘـﺮ ﻣﮑﻌـﺐ و ﮐﺎﻧـﺎلﻫـﺎی ﺑـﺎ ﺷـﯿﺐ ‪3‬‬
‫‪Ar‬‬

‫درﺻﺪ و ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺣﺪود ‪ 18‬ﺗﺎ ‪ 24‬ﻣﺘﺮ ﻣﮑﻌﺐ ﺳﯿﻼب را ﻋﺒﻮر ﺧﻮاﻫﻨﺪ داد‪ .2‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺟـﺪول ‪ 6‬ﮐـﻪ ﺧـﺼﻮﺻﯿﺎت ﮐﺎﻧـﺎلﻫـﺎی اﺻـﻠﯽ‬
‫ﺷﻬﺮی را در ﻣﻨﺎﻃﻖ ‪ 8‬ﮔﺎﻧﻪ اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬ﺗﻤﺎم ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎ در ﺳﯿﻼبﻫﺎی ﺷـﺪﯾﺪ ﻣـﺎزاد آب ﺧﻮاﻫﻨـﺪ داﺷـﺖ ﮐـﻪ ﺑﺎﻋـﺚ آبﮔﺮﻓﺘﮕـﯽ‬
‫ﮐﺎرﺑﺮیﻫﺎی ﺣﺎﺷﯿﻪ ﮐﺎﻧﺎل ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ در ﺣﺎﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی اﻧﺪازهﮔﯿﺮیﻫﺎی ﻣﯿﺪاﻧﯽ واز ﻃﺮﯾـﻖ ﻋﮑـﺲﻫـﺎی ﻫـﻮاﺋﯽ ﻋـﺮض‬
‫ﻫﯿﭻ ﯾﮏ از ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎی اﺻﻠﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻗﺒﻞ از ﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮ ﮐﻤﺘﺮ از ‪ 20‬ﻣﺘﺮ ﻧﺒﻮده و ﻣﺎزاد آب در ﺷﺮاﯾﻂ ﺣﺎﺿﺮ ﻧﺎﺷﯽ از ﺗﻐﯿﯿﺮ اﻟﮕﻮی‬
‫زﻫﮑﺸﯽ و ﺑﺴﺘﺮﻫﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪ - 1‬ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺳﯿﻼب اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ ﺿﺮﯾﺐ رواﻧﺎب در ﺳﻄﻮح ﺷﻬﺮی ﺑﯿﻦ ‪ 0/3‬ﺗﺎ ‪ 0/55‬در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪) .‬ﻋﻠﯿﺰاده‪( 292 ،1368 ،‬‬
‫‪ - 2‬در ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎ از ﻓﺮﻣﻮل ﻣﺎﻧﯿﻨﮓ ﺗﺸﺮﯾﺢ ﺷﺪه در ﻣﻨﺒﻊ ﺷﻤﺎره ‪ ،3‬اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪www.SID.ir‬‬
‫‪157‬‬ ‫اﺛﺮات ﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮ ﻣﺸﻬﺪ ﺑﺮ اﻟﮕﻮی زﻫﮑﺸﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﺗﺸﺪﯾﺪ ﺳﯿﻼﺑﻬﺎی ﺷﻬﺮی‬

‫ﺟﺪول ‪ 6‬ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎی زﻫﮑﺸﯽ ﺷﻬﺮی و ﺿﻌﻒ آﻧﻬﺎ در ﻋﺒﻮر ﺳﯿﻼبﻫﺎی ﺑﺎ دوره ﺑﺮﮔﺸﺖ ‪ 5‬ﺳﺎﻟﻪ و ﺑﯿﺸﺘﺮ‬

‫ﺗﻌﺪاد ﺷﺎﺧﻪ ﮐﺎﻧﺎل‬ ‫ﻃﻮل ﮐﺎﻧﺎل ‪km‬‬ ‫ﻣﺎزاد دﺑﯽ در‬


‫ﺗﻌﺪاد ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﺴﯿﺮ‬ ‫ﻣﻘﻄﻊ ﮐﺎﻧﺎل‬ ‫ﺷﯿﺐ‬
‫ﺷﻤﺎره ﺣﻮزه‬ ‫‪2‬‬ ‫ﺧﺎﮐﯽ ﺳﺮ‬ ‫ﺳﯿﻼﺑﻬﺎی ‪50‬‬
‫ﻓﺮﻋﯽ‬ ‫اﺻﻠﯽ‬ ‫و ﻣﻮاﻧﻊ ﻣﻮﺟﻮد‬ ‫اﺻﻠﯽ ‪m‬‬ ‫ﺧﺎﮐﯽ‬ ‫ﺑﺘﻮﻧﯽ‬ ‫ﮐﺎﻧﺎل ‪%‬‬
‫ﭘﻮﺷﯿﺪه‬ ‫ﺳﺎﻟﻪ ‪m3/s‬‬

‫‪ 1‬ﺗﺎ ‪2‬‬
‫‪Nu1‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪8‬‬ ‫از ‪ 2‬ﺗﺎ ‪ 9‬ﻣﺘﺮ‬ ‫‪7/25‬‬ ‫‪-‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪61‬‬
‫درﺻﺪ‬

‫‪Nu2‬‬ ‫‪-‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪-‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪1/875‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪33/1‬‬

‫‪Nu3‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪0/75‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪76‬‬

‫‪D‬‬
‫‪Nu4‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪3/7‬‬ ‫‪-‬‬ ‫‪-‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪30‬‬

‫‪Nu5‬‬

‫‪SI‬‬
‫‪1‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪0/3‬‬ ‫‪1/425‬‬ ‫‪0/7‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪47/6‬‬

‫‪Nu6‬‬ ‫‪-‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪2/3‬‬ ‫‪-‬‬ ‫‪1/625‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪27/2‬‬

‫ﺗﻤﺎم آﺑﺮاﻫﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ‬


‫‪Nu7‬‬ ‫ﻣﺸﺘﺮک ﺑﺎ ‪Nu6‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪-‬‬ ‫‪-‬‬ ‫‪0/625‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪22/1‬‬
‫‪of‬‬
‫ﻣﺴﯿﺮ دارﻧﺪ‬

‫‪Nu8‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪0/4‬‬ ‫‪2/125‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪51/6‬‬
‫‪ive‬‬

‫ﺑﺤﺚ وﻧﺘﯿﺠﻪ ﮔﯿﺮی‬


‫از ﻣﺠﻤﻮع ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﻣﯽﺗﻮان ﭼﻨﯿﻦ اﻇﻬﺎر داﺷﺖ ﮐﻪ ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﻬﺮی در ﮐﻼن ﺷﻬﺮ ﻣﺸﻬﺪ از ﺿﻌﻒﻫﺎی اﺳﺎﺳﯽ ﺑﺮﺧﻮردار‬
‫ﺑﻮده و ﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮ ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺤﯿﻂ ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﺑﺎ ﺗﺮاﮐﻢ زﯾﺎد در ﺗﻮزﯾﻊ ﮐﺎرﺑﺮیﻫﺎ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘـﻪ اﺳـﺖ‪ .‬ﻫـﺮ ﭼﻨـﺪ ﮐـﻪ‬
‫‪ch‬‬

‫ﺗﺮاﮐﻢ ﺑﺎﻓﺖ و ﺑﯽﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﻪ ﻟﻨﺪﻓﺮﻣﻬﺎ ﺑﯿﻤﺎری ﺑﺴﯿﺎری از ﺷﻬﺮﻫﺎی اﯾﺮان ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽرود ﻟﯿﮑﻦ در ﮐﻼنﺷﻬﺮﻫﺎ ﺑﺎﯾﺪ در ﺟﻬﺖ اﺻﻼح‬
‫ﺧﻄﺎﻫﺎی ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮات اﺳﺎﺳﯽ در ﺑﺎﻓﺖ ﻣﻮﺟﻮد و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﺎزﻧﮕﺮی ﻃﺮحﻫﺎی ﺗﻮﺳـﻌﻪ در ﻣﻨـﺎﻃﻘﯽ ﮐـﻪ اﮐﻨـﻮن ﺑـﻪ زﯾـﺮ‬
‫‪Ar‬‬

‫ﺳﺎﺧﺖ و ﺳﺎز ﻧﺮﻓﺘﻪ ﮔﺎمﻫﺎی ﻣﺆﺛﺮی ﺑﺮداﺷﺘﻪ ﺷﻮد‪ .‬در اﯾﻦ ﺑﺮرﺳـﯽ ﮐـﻪ ﺻـﺮﻓﺎً ﺑـﻪ اﺛـﺮات ﮔـﺴﺘﺮش ﺷـﻬﺮ ﻣـﺸﻬﺪ ﺑـﺮ ﺗـﺸﺪﯾﺪ ﺷـﺮاﯾﻂ‬
‫ﺳﯿﻞﺧﯿﺰی ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺘﯿﻢ ﻣﯽﺗﻮان ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺑﺪﺳﺖ آﻣﺪه را ﺑﻪ ﺷﺮح زﯾﺮ ﺑﯿﺎن ﻧﻤﻮد‪:‬‬
‫‪ -1‬در دﻫﺎﻧﻪ ﺧﺮوﺟﯽ ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی آﺑﺮﯾﺰ ‪ A16, A15, A14, A12, A11, A8, A3‬ﻣﻨﺎﻃﻘﯽ ﺑﻪ وﺳﻌﺖ ‪ 315‬ﻫﮑﺘـﺎر ﻣـﺴﺘﻘﯿﻤﺎً در‬
‫ﻣﻌﺮض ﺧﻄﺮ ﺳﯿﻼبﻫﺎی ﺷﺪﯾﺪ دورهای )ﺑﺎ دوره ﺑﺮﮔﺸﺖ ‪ 50‬ﺳﺎل( ﻗﺮار دارﻧﺪ‪ .‬رﻫﺎ ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺑﺴﺘﺮ رودﺧﺎﻧـﻪ و ﺑـﺎز ﮐـﺮدن ﻣـﺴﯿﺮ‬
‫آﺑﺮاﻫﻪﻫﺎی اﺻﻠﯽ ﺗﺎ اﺗﺼﺎل ﺑﻪ ﯾﮏ ﺷﺒﮑﻪ زﻫﮑﺸﯽ اﺻﻠﯽ ﺷﻬﺮی در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﯾﺎد ﺷﺪه از ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ اﻗﺪاﻣﺎت اﺳﺖ‪ .‬ﻋﻼوه ﺑـﺮ آن در‬
‫داﺧﻞ ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی آﺑﺮﯾﺰ ﺑﺎﯾﺪ ﻃﺮﺣﻬﺎی آﺑﺨﯿﺰداری و ﮐﻨﺘﺮل ﺳﯿﻼب ﺷﺎﻣﻞ اﺣﺪاث ﺳﺎزهﻫﺎی ﺳـﺒﮏ و ﻋﻤﻠﯿـﺎت ﺑﯿﻮﻟـﻮژﯾﮑﯽ ﺑـﻪ‬
‫اﺟﺮاء ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﺪه و ﻣﻤﻨﻮﻋﯿﺖ ﺑﺮداﺷﺖ ﺳﻨﮓ و ﺷﻦ و ﻣﺎﺳﻪ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﭼﺮای دام ﺑﻪ ﻃﻮر ﺟﺪی ﭘﯿﮕﯿﺮی و اﺟﺮا ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ -2‬ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺠﺎور ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎی اﺻﻠﯽ ﺷﻬﺮی ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺣﺪود ‪ 80‬ﻫﮑﺘﺎر در ﺣﻮﺿﻪﻫـﺎی ‪ Nu6 ،Nu5 ،Nu3 ،Nu2 ،Nu1‬و ‪Nu8‬‬

‫در ﻣﻌﺮض ﺳﯿﻼبﻫﺎی ﺷﻬﺮی ﻗﺮر دارد ﮐﻪ ﺧﺴﺎرات آن ﻋﻤﺪﺗﺎً ﺑﻪ واﺣﺪﻫﺎی ﻣﺴﮑﻮﻧﯽ و ﮐﺎرﺑﺮیﻫـﺎی ﻋﻤـﻮﻣﯽ اﺳـﺖ‪ .‬در اﯾـﻦ‬
‫ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﮐﺎﻫﺶ ﻋﺮض اﻏﻠﺐ ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎ ﯾﺎ اﻧﺤﺮاف آن از ﻣﺴﯿﺮ اﺻﻠﯽ ﺑﺮاﺛﺮ ﺧـﺎﮐﺮﯾﺰی و ﺳـﭙﺲ ﺳـﺎﺧﺘﻤﺎنﺳـﺎزی ﺑـﺮوی‬

‫‪www.SID.ir‬‬
‫ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎی ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ – ﺷﻤﺎره ‪ ،61‬ﭘﺎﺋﯿﺰ ‪1386‬‬ ‫‪158‬‬

‫آن‪ ،‬ﺳﺎﺧﺘﻤﺎنﻫﺎی ﻣﺬﮐﻮر از ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮐﺎﻓﯽ ﺑﺮﺧﻮدار ﻧﺒﻮده و در ﺻﻮرت ﺑﺮوز ﺑﺮﺧﯽ ﻣﺨﺎﻃﺮات ﻃﺒﯿﻌﯽ دﯾﮕﺮ از ﺟﻤﻠﻪ زﻟﺰﻟـﻪ ﺑـﺎ‬
‫ﺧﻄﺮ واﮔﺮاﺋﯽ ﺧﺎک و ﺗﺨﺮﯾﺐ ﺳﺮﯾﻊﺗﺮ روﺑﺮو ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ -3‬ﺣﺪود ‪ 80‬ﮐﯿﻠﻮﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊ از ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺷﻬﺮ در ﻗﻠﻤﺮو دﺷﺖ ﺗﺮاﮐﻤـﯽ ﮐـﻪ از ﺷـﯿﺐ ﮐـﺎﻓﯽ ﺑﺮﺧـﻮردار ﻧﯿـﺴﺖ در ﻣﻌـﺮض آب‬
‫ﮔﺮﻓﺘﮕﯽﻫﺎی ﺳﻄﺤﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﮐﻨﺪ ﺷﺪن ﻋﺒﻮر و ﻣﺮور در اﺛﻨﺎی ﺑﺎرﻧﺪﮔﯽﻫﺎی ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ -4‬ﻋﻠﺖ اﺻﻠﯽ اﻓﺰاﯾﺶ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﺳﯿﻞﺧﯿﺰی ﺷﻬﺮ‪ ،‬ﺿﻌﻒ ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﻬﺮی و ﺷﺒﮑﻪ زﻫﮑﺸﯽ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺪون ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ ﺷـﺮاﯾﻂ‬
‫ﻣﺤﯿﻂ ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﺑﺎ ﺗﺮاﮐﻢ زﯾﺎد ﺗﻮزﯾﻊ ﮐﺎرﺑﺮیﻫﺎ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ -5‬در ﺟﻬﺖ ﮐﺎﻫﺶ ﺧﺴﺎرات ﺳﯿﻞ و آبﮔﺮﻓﺘﮕﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﯾﮏ ﻃﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﮐﺎﻫﺶ ﺧﻄﺮ در دﺳﺘﻮر ﮐﺎر ﻗﺮار ﮔﯿﺮد‪ .‬در اﯾﻦ ﻃـﺮح‬
‫ﮐﻪ ﯾﮏ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻣﯿﺎن رﺷﺘﻪ ای اﺳﺖ ﺑﺎﯾﺪ اﻗﺪاﻣﺎت زﯾﺮ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ اﺟﺮا در آﯾﺪ‪:‬‬

‫‪D‬‬
‫‪ -‬اﺟﺮای ﻃﺮحﻫﺎی آبﺧﯿﺰداری و ﮐﻨﺘﺮل ﺳﯿﻼب در داﺧﻞ ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی آﺑﺮﯾﺰ ﻣﻨﺘﻬﯽ ﺑﻪ ﺷﻬﺮ و ﻣﻤﺎﻧﻌﺖ از ﺑﺮداﺷﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺳﻨﮓ‬
‫و ﺷﻦ و ﻣﺎﺳﻪ و دﻓﻊ زاﯾﺪات ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﯽ در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺬﮐﻮر‪.‬‬

‫‪SI‬‬
‫‪ -‬ﺑﺎزﺳﺎزی ﻣﺴﯿﺮ ﮐﺎﻧﺎلﻫﺎی اﺻﻠﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ در داﺧﻞ ﺑﺎﻓﺖ ﺷﻬﺮی و ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺣﺮﯾﻢ ﻣﺸﺨﺺ ﺑﺮای آﻧﻬﺎ‪.‬‬
‫‪ -‬اﻧﻄﺒﺎق اﺟﺰاء ﻓﺮﻋﯽ ﺷﺒﮑﻪ زﻫﮑﺸﯽ ﺷﻬﺮی ﺑﺎ اﻟﮕﻮﻫﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ اوﻟﯿﻪ‪.‬‬
‫‪ -‬ﮐﺎﻫﺶ ﺗﺮاﮐﻢ ﮐﺎرﺑﺮیﻫﺎ در ﺑﺎﻓﺖ ﺷﻬﺮی و اﻓﺰاﯾﺶ ﺳﻄﻮح ﻧﻔﻮذﻧﺎﭘﺬﯾﺮ ﺑﺎ ﮐﺎرﺑﺮی ﻓﻀﺎی ﺳﺒﺰ و ﭘﺎرک در ﺑﺎﻓﺖ ﻣﻮﺟﻮد‪.‬‬
‫‪of‬‬
‫‪ -‬ﺗﺠﺪﯾﺪ ﻧﻈﺮ در ﻃﺮاﺣﯽ ﺳﻤﺖ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺷﻬﺮ و اﻓﺰاﯾﺶ ﺳﺮاﻧﻪ ﮐﺎرﺑﺮی ﻓﻀﺎﻫﺎی ﺳﺒﺰ در ﻣﺤﺪوده ﻫﺎی ﺟﺪﯾﺪ‪.‬‬
‫‪ive‬‬

‫ﻣﻨﺎﺑﻊ‬
‫‪1‬ـ ﺟﻬﺎدی ﻃﺮﻗﯽ‪ ،‬ﻣﻬﻨﺎز )‪ ،(1378‬ﺗﻌﯿﯿﻦ روﻧﺪ ﺗﻐﯿﯿﺮات و دﻣﺎ و ﺑﺎرش ﺷﻬﺮ ﻣﺸﻬﺪ ﻃﯽ دوره )‪1994‬ـ‪ (1951‬ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ ﺷـﻤﺎره‬
‫‪ 55‬و ‪.54‬‬
‫‪ch‬‬

‫‪2‬ـ داﻧﺸﮕﺎه ﻓﺮدوﺳﯽ ﻣﺸﻬﺪ‪ ،(1381) ،‬ﺣﻮزه ﻣﻌﺎوﻧﺖ ﭘﮋوﻫﺸﯽ ﻃﺮح ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اﺛﺮات ﮔـﺴﺘﺮش ﺷـﻬﺮ ﻣـﺸﻬﺪ در ﺗﻐﯿﯿـﺮ اﻟﮕـﻮی زﻫﮑـﺸﯽ ﻃﺒﯿﻌـﯽ و‬
‫اﻓﺰاﯾﺶ ﺧﻄﺮ ﺳﯿﻼﺑﻬﺎی ﺷﻬﺮی ـ ﻣﺠﺮی ﻃﺮح ﺳﯿﺪرﺿﺎ ﺣﺴﯿﻦزاده‪.‬‬
‫‪3‬ـ رﻓﺎﻫﯽ‪ ،‬ﺣﺴﯿﻨﻘﻠﯽ‪ ،(1375) ،‬ﻓﺮﺳﺎﯾﺶ آﺑﯽ و ﮐﻨﺘﺮل آن‪ ،‬اﻧﺘﺸﺎرات داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان‪.‬‬
‫‪Ar‬‬

‫‪4‬ـ ﺳﺎزﻣﺎن ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﻣﺴﻠﺢ‪ ،(1361)،‬ﻧﻘﺸﻪﻫﺎی ﺗﻮﭘﻮﮔﺮاﻓﯽ ‪ 1 :50000‬ﻣﻨﻄﻘﻪ‪.‬‬


‫‪5‬ـ ﺳﺎزﻣﺎن ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﻣﺴﻠﺢ‪ ،(1337) ،‬ﻋﮑﺲﻫﺎی ﻫﻮاﺋﯽ ‪ 1 :60000‬ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺳﺎل ‪.1337‬‬
‫‪6‬ـ ﺳﺎزﻣﺎن ﻧﻘﺸﻪﺑﺮداری ﮐﺸﻮر )‪ ،(1345‬ﻋﮑﺲﻫﺎی ‪1 :20000‬ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺳﺎل ‪.1345‬‬
‫‪7‬ـ ﺳﺎزﻣﺎن ﺳﻨﺠﺶ از دور اﯾﺮان‪ ،‬ﺗﺼﺎوﯾﺮ ﻣﺎﻫﻮارهای ﻟﻨﺪﺳﺖ ﺳﺮی ‪ TM‬ﺳﺎل ‪.2002‬‬
‫‪8‬ـ ﺳﺎزﻣﺎن زﻣﯿﻦﺷﻨﺎﺳﯽ ﮐﺸﻮر‪ ،‬ﻧﻘﺸﻪ زﻣﯿﻦﺷﻨﺎﺳﯽ ﻣﺸﻬﺪ ﻣﻘﯿﺎس‪.1 :250000 .‬‬
‫‪9‬ـ ﺳﺎزﻣﺎن ﺟﻬﺎد ﮐﺸﺎورزی ﺧﺮاﺳﺎن )‪ ،(1380‬اداره آﺑﺨﯿـﺰداری‪ ،‬ﻃـﺮح ﮐﻨﺘـﺮل ﺳـﯿﻼب ﺣﻮﺿـﻪ آﺑﺮﯾـﺰ ﺷـﻬﺮ ﻣـﺸﻬﺪ‪ ،‬ﻣﺠـﺮی ﻃـﺮح ﺳﯿﺪرﺿـﺎ‬
‫ﺣﺴﯿﻦزاده‪.‬‬
‫‪10‬ـ ﻋﻠﯿﺰاده‪ ،‬اﻣﯿﻦ‪ ،(1368) ،‬اﺻﻮل ﻫﯿﺪروﻟﻮژی ﮐﺎرﺑﺮدی‪ ،‬اﻧﺘﺸﺎرات آﺳﺘﺎن ﻗﺪس رﺿﻮی‪.‬‬
‫‪11‬ـ ﻣﻬﺪوی‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ‪ ،(1371) ،‬ﻫﯿﺪروﻟﻮژی ﮐﺎرﺑﺮدی ﺟﻠﺪ دوم‪ ،‬داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان‪.‬‬

‫‪12- Christopher w. May, 1999 the Cumulative Effects of Urbanization on Small Streams in the Puget Sound‬‬
‫‪London Ecoragion, Applied physics Laboratory, college of acean and fishery sci ences. University of‬‬

‫‪www.SID.ir‬‬
159 ‫اﺛﺮات ﮔﺴﺘﺮش ﺷﻬﺮ ﻣﺸﻬﺪ ﺑﺮ اﻟﮕﻮی زﻫﮑﺸﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﺗﺸﺪﯾﺪ ﺳﯿﻼﺑﻬﺎی ﺷﻬﺮی‬

Washington
13- Hosseinzadeh. S.R Environmental Crises in Iranian Metropolitan Cities Sustainable City Book 2004.
Witpress England.
14- Jahadi toroghy mahnaz, 2004 Expansion of Metropplises and Changes in the Fluvial Systems in Arid
Regions Joint Intrntional Geomorphology conference England.
15- Keith smith, 2001. Environmental Hazards by routledge England.
16- White and Greer 2005. The Effects of Watershed Urbanization on the Stream Hydrology and Riparian
Vegetation of Lospenasquitos. Greek, California. Landscape and planning Journal, Article in press.

D
SI
of
ive
ch
Ar

www.SID.ir