You are on page 1of 9

Araplarda Kabile Yaps

Selami Bakrc*
Daha ok ilkel toplumlarda grlen kabile, yerleik olmayan, belirli bir yaant dzeyi bulunmayan ve tabiatta geimini salayabilecei yerlere konaklayan kk topluluklardan ve pek ok aileden olumu sosyal bir organizasyondur. Tarihte bu tarz yaantlaryla n salm toplumlardan biri de Araplardr. Ancak kabile hayatnn Araplarda pek de basit bir grnm arz etmedii ve tamamen dzensiz olmad grlmektedir. Orta boyutta bir toplum yaantsn yanstan kabilecilik, bireyleri sk balarla bir birine ve ayn zamanda kendisine balayan, bireye hak ve sorumluluklar ykleyen, kendisine balad fertlerin haklarn savunmada dier topluluklara kar bir devlet gibi davranan, dolaysyla savalar ve barlar hatta anlamalar yapan, inanlar, rf ve adetleri urunda mcdele eden ve kendi iindeki toplumsal hayata yn veren bir yap olarak karmza kmaktadr. Btn bunlara bal olarak, kabilenin yaps, ileyii, dzeni vs. gibi deiik alanlarla ilgili zengin bir terminoloji gelimitir. Bu terminoloji, tabiatyla edebiyat alanna olduu gibi yansm ve savalaryla nl olan kabilelerin faaliyetleriyle ilgili zengin bir edeb birikim gnmze kadar ulamtr. Sz konusu edeb birikim ierisinde bu yapnn ve terminolojinin bilinmesinin son derece nemli olaca kanaatindeyiz.

nl edb Chz'n iaret ettii gibi1 genel kanaate gre slm'dan nceki 150 yla Chiliye dnemi, bundan tesine ise elde fazla bilgi olmadndan ilk Chiliye dnemi (prehistorik dnem) denmektedir. Bu dnemlerde, dier bir ifade ile slmiyetten nce Araplarn yaam olduklar hayat tarz genel yaps itibariyle kabile hayatna dayanmaktayd. Oluturulan hayat tarz, yani kabilecilik, genellikle ayn nesilden gelen ve ortak karlar etrafnda toplanm olan bir aileler birliinin yaam eklidir. Kabilecilik ve yapsnn daha kolay anlalmas bakmndan Chiliye Araplarnn sosyal yaantlarna ksaca bakmakta fayda vardr. Arap yarmadasnn skc tabiat, yamurlarn cimrilii, susuz ve scak almaz ller Araplar gebe hayatna zorlamtr. Bundan dolay Arap yarmadasnda yaayanlarn ou bedev, tanabilir mallara sahip ve srekli yer deitiren bir hayat tarzna sahiptiler. Ayrca bu geni sosyal hareketlilik vatan tutma istikrarszln da beraberinde getirmitir. Bu skc hayat artlar Bedev Araplarn gnlk hayatlarnda olduu gibi moral yaplar ile karakterlerine de yansmtr. yle ki, kahraman, cmert, ahlkl, hogrl, misafirperver ve sava bir ruha sahip olmak vndkleri hususiyetlerin banda gelmekteydi.2 Tarihiler Araplarn yaadklar vatan, genel olarak be ksma ayrmlardr: Tihme, Hicz, Necid, Aruz ve Yemen. Bu blgeler coraf yap ve zelliklerine gre isim almlardr.3 Bu corafya zerinde yaayan Araplar temelde iki ana kola ayrlmakta, dier bir ifadeyle iki ataya dayanmaktadr. Arap yarmadasnn gneyinde Kahtnler, kuzeyinde ise Adnnler yerlemilerdir.4 Her iki blgede yaayan Araplar belirli blgelerde sosyal guruplar oluturarak hayatlarn srdrmeye almlardr.

Kabile, gerek gneyde gerekse kuzeyde sosyal, siyas ve hatta geim kayna olan sanat bakmndan toplumsal yapnn temelini oluturmaktayd. Gneyde grlen istikrar, coraf zellikler ve verimli topraklar yannda buralarda sosyal, siyas, iktisad ve medeniyet ynnden gelimi Ma'n, Sebe', ve Hmyer gibi eski devletlerin braktklar kalntlara dayanmaktayd. Gneydeki bu zelikler yannda kuzeyde de istikrarszlk hakimdi. Buralarda bedevlik hayatnn derin izleri bulunmaktayd. Bunun yannda kuzeyde de Mekke, Medine ve Tif gibi istikrara sahip pek, ok yerleim merkezleri mevcuttu. Ayrca gneyde bulunan organize bir devlet teekklnn kuzey Araplarnda bulunmamas, toplumun bir kargaa ve anari ierisinde yaad anlamna gelmez.5 Grld gibi devletin yapmas gereken grevleri bir ksmn bunlarn arasndan Kabile denen bir birlik stlenmitir. Toplumun idaresi kabile esasna dayandndan, kabilenin emniyeti, savunma veya taarruz hareketleri, sosyal ve siyas durumlar, ferdin kabileye kar olan grevleri veya kabilenin bireye kar sorumluluu gibi btn iler belirli kurallar erevesinde yrtlyordu. Grld gibi Chiliye Araplarnn en belirgin hayat tarzlarndan belki de en nemlisi, yaantlarnn kabile esasna dayanm olmasdr. Kabile ne demektir? K B L ( )kknden tremi olan bu kelime, ilk (orijinal) manalara kadar inen byk apl lgatlerde, bir btn oluturan paralardan her biri, veya ayn trden oluan gurup ve snf gibi deiik anlamlara gelmektedir. Bu balamda, bir babann nesli6, cemaat veya kafatasn oluturan kemiklerden her biri anlamn da iermektedir. Daha ok ( ) vezninde oul ekliyle kullanlan bu kelimenin baz terkipleri yledir: () = Aacn dallar, ( = ) Yolculuk esnasnda yklerinin balanmasnda iplerin oluturduu balam ve ayrlmlar ( = ) Birbirlerine bal deiik guruplardan oluan insan topluluklar.7 Bu balamda bir topluluk veya bir gurup halinde belli bir insan ktlesini ifade eden kablenin sosyolojik yap itibariyle hem alt tabakalar ve hem de bir st snfnn olduu grlr. Bu st snf ab (')dr. Kart anlamlar ieren kelimelerden olan ab, toplayp bir araya getirmek; datmak veya slah etmek, yapmak; bozmak ve ifsat etmek anlamlarna gelmektedir: Bu anlamda ab, "kable" denen paralarn birbirine bal ve ayrlmaz ekilde oluturduklar btn demektir. Dier bir ifadeyle kabilelerin bir araya gelmesiyle ab oluur. Bu itibarla byk kabile olan ab; alt kabilelerden oluan bir topluluk veya bu kabilelerin sonuta vardklar ayn soy anlamn tamaktadr. Kabilenin dier alt tabakalarndan en yaygn olanlar imre, batn, fahz ve fasle'dir. Bunu tam srasna koyduumuzda: ab / Kable / mre / Batn / Fahz / Fasle eklinde alt tabakadan olutuu grlr.8 Baka bir deyile her alt gurup bir st gurubun bir blmdr. Yani ab kabilelerden; kabile imrelerden; imre batnlardan ...vs. oluur. rnein, Kinne kable, Kurey 'imre, Kusay batn, Himoullar fahz, Abbsoullar ise fasledir.9 Kabile, farkl boylardan olutuu gibi

ayn rka mensup kk bir guruptan da oluabilirdi. Dolaysyla deiik rklardan oluan toplulua kabile dendii gibi bir babann oullarnn oluturduu guruba da ayn isim verilmitir.10 Chiliye toplumunun yapsnda en fazla dikkat eken hususlardan birisi de kabile yapsnn, insann vcut yapsna benzetilmi olmasdr. ab kafatasna, kabile, bu kafatasnn ayrlmaz paralarndan her birine, imre vcudun gs ksmna; batn isminden de anlalaca zere karn ksmna, fahz dizlere ve fasle de diz kapandan aa ksmna benzetilerek, ba esas kabul edilmi, yukardan aaya doru bir sralama ile aslndan uzaklaan kabileler durumlarna gre isim almlardr. Bu sralamaya bir takm itirazlar olmakla birlikte abn sz konusu topluluklarn en by olduundan bu ismi ald ve ilk srada tutulduu ileri srlmektedir.11 Chiliye dneminde Arap yarmadasna baktmzda, kendi kabuuna ekilmi bamsz kabilelerden oluan bir toplumun bulunduunu grmekteyiz.12 Bu kabileler, yukarda da belirttiimiz gibi, Adnnler ve Kahtnler olarak bilinen iki ana koldan birine dayanmaktadr. Adnnlerin en mehur kollar, Mekke'de Kurey, Tifte Sakf, Bahreynde Abdulkays, Yemende Ben Hanfe, Dehn lnde Temm ile Dabbe; Yarmadann Kuzeydousunda Yemme, Bahreyne doru uzanan bir izgide Ben Bekr ile dier kollar gelmektedir. Ayrca Kinne, Mekke yollarndaki Huzeyl, Neciddeki Kaysu Ayln kabileleri de Adnnlerdendir. En nemli kabileleri ise Hevezn, Sleym, Amir ve alt kollar olan Kilb, Akl, Mzeyne ve Ben Sad kabileleridir. el-Mufaddal ed-Dabbnin derledii kasidelerin birinde Talib kabilesi, cmetlii ve saval ile vlrken bu arada dier baz kabileler de kendilerine ait zellikleriyle sralanmaktadrlar.13 Arap yarmadasnda yaayan kabileler, soylarnn mutlaka Adnn veya Kahtn kolundan birisine ait olduklarn ileri srmlerdir. Bu hususta bir takm tartmalar da yaplmtr. Ancak iki koldan birine dayand muhakkaktr. 14 Dank ve guruplar halinde yaayan bu kabilelerin zaman zaman bir araya geldikleri grlmektedir. Kurey kabilesi buna en gzel rnektir. Bu kabilenin ileri gelenlerinden olan Kusayy, baz kk kabileleri bir araya getirdiinden kendisine bu manada "mucenmi'= toplayc, birletirici, bir araya gelen kabilelere de "Kurey" denmitir. Dolaysyla en mehur kabilelerden biri olmutur.15 Dier taraftan Kureyin zaman zaman eitli blgelere daldn ve aralarnda bir arazi paylamna gittikleri grlr. Bu itibarla Mekke vadilerinde ikamet eden Kureylilere Kureyu'1-bith, Mekkenin evresinde iskn edenlere Kureysuz-zevhir ad verilmitir.16 Ayn ekilde Kurey kabilesinden ayrlp belli bir blgede iskn eden oymaklara Kureyu'l-riye veya Kurey'1-zibe denmi; veya evlilik yoluyla kabileye katlm olan kadnlardan dolay isim almlardr. rnein Huzeyme oullarndan Ukeyde b. Huzeyme, baka bir kabileye mensup ize bint el-Hms adnda bir kadnla evlenmi olduundan bu kabileye Kureyu'l-ize de denmitir.17 Kurey kabilesi byk ve nl bir kabile olduundan gerek ismi ve gerekse kollar zerinde daha deiik deerlendirmeler bulunmaktadr.18

Chiliye Araplar arasnda kabileye kar byk bir ballk vard. Bu ballk slm dnemde, zellikle Emeviler dneminde de devam etmitir. Kabileye ve dolaysyla soya sk bir ekilde olan ballk, bununla ilgili olarak soy ilminin (lmu'1ensb) domasna neden olmutur. Hatta, Chiliye Araplar arasnda kabileye kar duyulan hassasiyet ve ballk, gnmzde vatana olan ballk derecesinde olduunu ileri srenler de vardr.19 Btn bunlar, fertlerinin ayn kke (orijin) ve ayn vatana ortak olma esasna deil, kabilecilik sistemine ve bu ynde oluturulan organizasyona dayanmaktayd.20 Kabile ierisinde fertler ayn derecede deildi. Kabile reisleri, kabilenin her eyinde sorumlu olduklar gibi, kabile ierisinde bir takm ayrcalklara da sahiplerdi. Kabile ierisinde hrler bulunduu gibi esirlerde vard. Ancak kabileye kar sorumlulukta veya kabileye gelecek olan her hangi bir kardan yararlanmada her fert eit saylrd. Btn bireyler bir birlerine kar sorumlu ve kabilenin btn rf ve adetlerine sk skya bal olmak zorundayd. Aksi takdirde kabileden dlanrd.21 Kabileler aras ilikilere bakldnda, gze arpan ilk husus, kabileler aras savalarn olduka fazla olmasdr. Bu mcadele ve dmanlk Adnnler ile Kahtanler zamanndan beri sregelmitir. ki kabile arasnda mthi mcadeleler olmutur. Hatta savalarda dahi farkl iaretler, rnein biri krmz bayrak kullanrken dieri sar renkli sark veya bayrak kullanmtr. Su, hayvanlarnn yemi, yiyecek veya herhangi bir hakszlk yznden kan tartmalar bym, kanl savalara dnm, her hangi bir katl veya ihanetten dolay patlak veren bu savalarn krk yl srd dahi olmutur. Kan dkmek normal bir ey olup buna gsterilen tepki, yine kllar ekmek ve yine kan dkmekle olmutur.22 Bu savalar o kadar fazla ve o kadar mehur hale gelmitir ki, Araplar arasnda bunlarla ilgili olarak Eyymu'1- Arab adyla bilinen bir ilim dalnn domasna neden olmu ve bu savalar ya k sebepleri veya yaplan yerlere gre isim almlardr. Dhis, abr, Bess, Z-kr, i'b vs. gibi.23 Bitmez tkenmez kanl savalarn tabi sonucu yannda can, mal, ve namusun korunmas amacyla hem aralarndaki bu savalara son vermek ve ayn zamanda kabileler aras bir takm sosyal ve siyas dzenlemeler yapmak maksadyla baz anlamalar yapmlardr. Dier bir ifadeyle srekli savalar sonucu anlama yapmalar kanlmaz olmutur.24 Dmana kar koymak iin gl hale gelmek ve en azndan iyi bir savunma yapabilmek iin kk ve zayf kabileler bir araya gelerek tek bir kabile halinde ittifaklar oluturmulardr. Bekrnin ifadesiyle gl kabilelerin zayf kabileleri ezmeleri ve smrmeleri sonucu zayf veya kk kabileler gl ve byk kabilelere iltihak ederek byk veya gl kabilenin sahip olduu hak ve sorumluluklara ortak olmulardr.25 Bu ifade, kabileler arasnda bir rekabetin olduu kadar, ezen ve ezilen snflarn varlm da gstermektedir. Ayrca bir ka kabile kendilerine kar yaplacak her hangi bir saldr veya hakszlk karsnda ortak hareket etmek amacyla bir nevi pakt oluturmulardr. Dolaysyla kabileler aras bir gvence oluturulmaya, bir birine yardm etme, korunma ve kollanmaya dayanan bir organizasyona gidilmitir. Bu itibarla

kabileler aras bir dayanmann oluturulduu, bir birlerini destekledikleri veya baz kabilelerin dier byk kabilelerin idaresi altna girdii grlr.26 Dier taraftan kabileler arasndaki bu kanl savalar, her ne kadar bir taassup ruhuyla kabilenin karlar yannda an ve erefini bozmaya ynelik gibi grnse de o dnemde bile ho karlanmamtr. Zira bu savalarn korkun sonular ve zihinlerde brakt derin tesirler edebiyat alanna da yansm ve bu duygular irler tarafndan dile getirilmitir. rnein Muallaka irlerinden Zuheyr b. Eb Slm bu durumu "Savalardan doan pimanlkla avularn ovalandn ve bunu zihinlerde bir sarsntnn takip ettiini grrsn27 mealindeki beytiyle veciz bir ekilde ifade etmeye almtr. ir bu sznde savalarn dehetine, brakt ar sonulara ve sonunda fayda vermeyen pimanlklara dikkat ekmitir. Aralarndaki savalara son vermek veya bar ierisinde yaamak iin aralarnda bir takm anlamalar yapmlardr. Kinne kabilesinin bir kolunu oluturan Himoullar, Huzann kolu olan Lihyn ve Mustalak kabileleri ile dier baz kabilelerin oluturduklar bu tr bir pakta el-Ehbi denmitir. Bu anlamalarn Mekkenin aasnda Hubey denen bir dan eteinde toplanarak yaptklarndan bu ismi almlardr.28 Bunlar Kureyin hlifleri (mttefikleri) olarak da bilinirler. Farkl guruplarn oluturduu topluluk anlamnda olan bu paktn bakanlna Huleys adnda biri seilmitir.29 lk bakldnda Bekroullarna kar oluturulmu olan Ehbi gurubu ile Kurey kabilesi de Kinneoullarna kar bir anlama yapmtr. Bu ikili ittifaka daha snra Huzeyl kabilesi de katlmtr.30 Bu anlamalarn belki de en nemlilerinden birisi, Abduddr ve taraftarlarna kar, Abdumenf, Zhre, Teym ve Esedoullarnn kurmu olduklar pakttr. Byk bir kaba zemzem suyu koyup kendileri bundan ykandktan ve Kbenin rknlerini de ykadktan sonra bu sudan iip Kbeye el srerek yemin ettiklerinden Mutayyebn (temizlenmiler) adn alnlardr. Dier bir rivayete gre yaplan gzel bir kokuya ellerini batrdklarndan (buna gre gzel koku srnenler anlamm alr) veya kestikleri bir devenin kann bir kaba koyarak ellerini bunda ykadklarndan bu ismi almlardr.31 Bu anlamann maddesi ise, Biz, geceler karanlk ve gndzler aydnlk olduu srece, bizim dmzdakilere kar tek yumruk alacaz.32 Grld gibi bir g oluturma amacn tayan bu anlamann uzun vadeli ve gvenilir olmasna dikkat edilmitir. Yaplan anlamann bozulmas kabile iin bir ayp saylrd. Kabile airleri yaptklar anlamalar bozmamakla ve kar tarafa hakszlk etmemekle, yani vefakrlkla vnmlerdir.33 Zaten yaplan anlamay bozmak sava sebebi saylrd. Arap Edebiyat Tarihinde Besus ismiyle biline mehur savan k sebebi de budur.34 Paktlar aras bir anlama yaplaca zaman nc bir paktn gcendirilmemesine dikkat edilmitir. Bunun en gzel rnei yine pek mehur bir anlama olan Hlfu'l-Fudl anlamasnda grmekteyiz. Genel olarak bilinen bir kanaate gre ekonomik bir sebebe dayal olarak yaplm olan bu anlama yaplaca zaman Mutayyebn gurubu mttefiklerinin, mttefikleri de bunlarn kendilerine kar tavr

alrlar korkusuyla ihtiyatl davranmlardr.35 Bu anlamalarn bir ksm, Mekke dahilinde btn kabileler arasnda hr, kle, kadn, erkek, erefli veya sradan birisi kim olursa olsun kimseye hakszlk yaplmayacana, herhangi bir hakszla uradnda hakkn, gasp edenden alncaya kadar, hakszla urayann yannda olacaklarna ve bu hakszl ortadan kaldrncaya kadar aba sarf edeceklerine veya en azndan bu gayreti gsterdikleri imajn vereceklerine yemin ederek yapm olduklar bir tr hak arama paktdr. Bir nevi gnmzdeki hak arama kurumlarna benzeyen bu anlamalardan olan Hlfu'l-Fudla Hz. Peygamber hem katlm, hem de daha sonraki dnemlerde byle bir ey olursa olumlu bakacan ifade etmitir.36 Bu anlamalar el-Ahlf, el-Erkm ve el-Bercim gibi daha deiik isimler altnda yaplmtr.37 Ayrca aralarnda anlama yapan kabilelere el-Ahrabn denirdi. rnein Necid'li olan Abs kabilesi Zbyn kabilesinin ahrabn, yani bir birlerinin mttefikleri idiler.38 Zaman zaman btn kabile bakanlarnn katld toplantlar yaplrd. Nedve denilen bu toplanty ilk dzenleyen Kurey kabilesinin bakan Kusayy olmutur. Genellikle akamlar yaplan bu toplantlarda kabileler aras meseleler konuulur, grlr, tartlr ve btn kararlar burada alnrd. Alnan karara her kabile ve her fert uymak zorundayd.39 Kabileler aras mcadele ve yarma veya farkl olma gayreti inan alannda da kendin gstermitir. yle ki, her kabilenin bir putu vard. rnein Kurey ve Kinne kabilelerinin taptklar puta el-Uzz, Hmyer kabilesinin tapt puta Nesr, Kelb kabilesinin putuna Vedd, genelde btn puta tapan Araplarn sayg gsterdii Huzeyl kabilesinin tapt puta Ment, Sakf kabilesinin tapt puta ise Lt denirdi.40 Her kabile kendi putunun huzurunda yapaca ayinler yannda, bunlar iin yapacaklar hizmetleri eksiksiz olarak yerine getirirdi. Ayrca Kbeyi tavafa gelen haclarn ihtiyalarn giderme konusunda her kabilenin belirli bir grevi vard. Bu grevler, ok nemli ve bir onur vesilesi sayldndan daha ok ileri gelen byk kabileler tarafndan yrtlmtr. Sikaye (haclarn su ihtiyacn karlama), Hicbe (Kbenin anahtarlarn koruma ve gerektiinde Kbeyi ap kapama), Rifde (haclarn yiyecek ihtiyacn karlama), Liv (savalarda kabilenin sancan tama), Sidne (Kbenin temizlik vs. ilerini yrtme), Meveret (nemli ilerin grlp karar balanaca toplantlar dzenleme), Sifre (anlamalarda vs. araclk etme), Eysr (fal oklarnn ekilmesi ile ilgili ileri dzenleme), Ukab (kabileye ait sanca koruma) vs. gibi isimler altnda oluan bu grevler kabileler arasnda paylalm ve her bir kabile kendi grevini eksiksiz yerine getirmeye almtr.41 Kabileler aras byk mcadelelerin verildii bu grevlerin byk bir ksm islm dnemde de devam etmitir. rnein kabile sancaktarl olan Ukab, Kurey kabilesine aitti. Kurey kabilesi bu kabilelerin en by ve en saygn olduundan,

dier kabileler kendilerine ait olan grevleri yerine getirecekleri zaman Kurey kabilesinin grn de alrlard.42 Buraya kadar grld gibi Chiliye dneminde Arap yarmadasnda yaam olan kabileler, bir sosyal birim olarak kendi kabuuna ekilmi, liderlerinin idaresi altnda kat kurallarla bireyini kendine balamaya almtr. Gebe olarak yaayanlarda olduu gibi yerleik hayat srdren kabilelerde de ayn zellikler grlmektedir. Kskan liderlerin basks altnda varln srdrmeye alan bu kabileler, sosyal, siyas, iktisad ve ticar mnasebetlerle dier kabilelerle olan ilikilerini byk bir titizlikle srdrmeye almlardr. Kabilelerini korumak maksadyla yaptklar savalar kadar, sonuta yaptklar anlamalar da bir hayli nem arz etmitir. Kabile kk bir siyas birlik olarak alglandndan, bakan dahil btn fertler kendilerini buna gre davranmak zorunda hissetmilerdir. Kabileler aras ilikilerin artmas, dilde sosyal, siyas ve ticar alanla ilgili olarak yeni stlahlarn domasna neden olmu, dolaysyla kltrel ve edeb zenginliin artmasn salanmtr. Btn bunlar edeb alana fazlaca yansdndan nem arz etmektedir.

1 2

Chz, Kitbul-hayavn, nr. Muhammed Abdusselm Hrn, Kahire 1964, I. 74. Sheyl Zekkr, Trhu'l-Arab ve'l-slm, Dmak 1992, s. 11. 3 Zekkr, Trhu'l-Arab ve'l-Islm, s. 12. 4 Ahmed Emn, Fecrul-slm, eviri: Ahmet Serdarolu, Ankara 1976, s. 33; Zekkr, Trhu'1-Arab ve'l-slm, s. 12. 5 Zekkr, Trhu'1-Arab ve'l-slm, s. 14. 6 bn Kuteybe, Edebul-ktib, nr. Muhammed ed-Dl, Beyrut 1985, s. 175. 7 Eb Mansr Muhammed b. Ahmed el-Ezher, Tehzbu'l-lua, I-XV, nr. Abdusselm Hrn - M. Ali en-Neccr, Kahire, tsz. IX, 165; bn Manzr, Lisnul-Arab, XI, 541. 8 bn Kuteybe, Edebul-ktib, s, 175; bn Manzr, Lisnu'l-Arab, I, 500; XI, 541. 9 bn Rek el-Kayrevn, el-'Umde, nr. M. Muhyiddn Abdulhamd, Beyrut, 1972, II, 190-191. 10 Edebul-ktib, s. 175; bn Rek, el-'Umde, II, 191; bn Manzr ,Lisnu'l-Arab, I, 500; XI, 541. 11 bn Rek, el-'Umde, II, 191. 12 brhim Ens, Fi'l-lehecti'l-Arabiyye, Khire, 1990, s. 37. 13 Mufaddal ed-Dabb, el-Mufaddaliyyt, nr. Ahmed M. kir vd., Kahire ts., s. 204-205, kaside no 41. 14 evk Dayf, el-Asru'l-chil, Kahire, ts., s. 55. 15 ifu'l-arm, II, 110; Mesd, Mrcu'z-zeheb, nr. Dru'l-Hicre, I-IV, Kum-ran 1308 h.. 16 bn Abdirabbihi, el-Ikdu'l-ferd, III, 319; ifu'l-arm, II, 100,102. 17 ifu'l-arm, II, 101. 18 Bu konuda geni bilgi iin bkz. ifu'l-arm, II, 104-106. 19 evk Dayf, Asrul-chil, s. 57. 20 Ahmed Emn, Fecrul-slm, eviri:Ahmet Serdarolu, Ankara, 1976, s. 38. 21 Geni bilgi iin, bkz. Kenan Demirayak, Cahiliye Dnemi, Erzurum, 1993, s. 20-21. 22 Bekr, Mucemu mestacime, I, 53; evki Dayf, el-Asru'l-chil, s. 62; Ahmet Emin, Fecru'l-islm, s. 33. 23 Abdulkadir el-Badd, Hiznetu'l-edeb, nr. Abdusselm Hrn, Kahire, 1988, II, 164 vd; M. Cde'l-Mevl ve dierleri, Eyymu'l-Arab, Kahire 1961, s. 6 vd. 24 bn Him, es-Siretu'n-Nebeviyye, nr. Mustaf es-Sekk v.dr., I-II, Beyrut, 1971, I, 132. 25 Mucemu mestucime, I, 53. 26 bn Him, es-Siretu'n-Nebeviyye, I, 132. 27 Adblkadir el-Badad, Hznetul-edeb, VIII, 119-120. 28 bn Manzr, Lisnul-Arab, Beyrut, tsz., VI, 278; Mucemu mestucime, I, 422. 29 Ebu'l-Ferec el-Isfahn, el-An, nr. Abdussettr Ahmed Ferrc, Beyrut 1960, XXII, 66; bn Rek, el-'Umde, II, 194; iful-arm, II, 156; Ali b. Burhnuddn el-Haleb, es-Sretul-Halebiyye f sretil-emn el-memn, Beyrut, 1400/1979, II, 530. 30 Ebul-Ferec, el-An, XXII, 66; iful-arm, II, 156. 31 bn Abdirabbih el-Ikdul-Ferd, III, 319; bn Him, es-Sretu'n-Nebeviyye, I, 139; el-'Umde, II, 194; ifu'I-arm, II, 123; bn Kesr, es-Sretu'n-Nebeviyye, nr. Mustafa Abdulvahid, Beyrut 1971, I, 258; Lisnul-Arab, XI, 527. 32 bn Rek, el-'Umde, II, 194. 33 el-Mufaddaliyyt'da derlenmi olan iirlerde kabileler aras savalar yannda bu hususlardan da bahsettii grlr. 34 evk Dayf, el-Asrul-chil, s. 60. 35 Ebul-Ferec, el-An, VII, 212; ifu'I-arm, II, 159. 36 bn Him, es-Siretu'n-Nebeviyye, I, 141-142; bn Kesr, es-Siretu'n-Nebeviyye, I, 257; Mesd, Mrcuz-zeheb, 1308 h. II, 271; bnul-Esr, el-Kmil fit-trh, Beyrut 1965, II, 41; bn Sad, es-Sre, I, 129. 37 Geni bilgi iin bk. bn Rek, el-'Umde, II, 194-198; Lisnul-Arab, IX, 55; M. Cdel-mevl, Eyymul-arab, s. 95. 38 ifu'I-arm, II, 102. 39 es-Siretu'n-Nebeviyye (bn Him), I, 125; ifu'I-arm, II, 121; Lisnul-Arab, XV, 317; et-Taber (Muhammed b. Cerr), Trhul-umem vel-mlk, Beyrut, 1407/1986, I, 508. 40 Kabilelerin putlar hakknda geni bilgi iin bk. Abdlkadir el-Badd, Hznetul-edeb, I, 189-181, VII, 220-232. 41 es-Siretu'n-Nebeviyye (bn Him), I, 125; el-Ikdul-Ferd, III, 312; ifu'I-arm, II, 124, 126. 42 bn Abdirabbih, el-Ikdul-Ferd, III, 312.

Abstract
The tribe is a social organization, which is seen in primitive communities. They are nomadic people and consist of several families. Historically, one of these types of communities is Arabic people. However, social life of this community was not very simple and irregular. The main structure of this community was kind of state status in which the individuals had reciprocal responsibilities and social rights. Also, they had behaved as state against to neighbor states to defend their freedom, tradition and cultural rights. Hence, a rich and detailed terminology was developed to describe tribal structure rules and governing activities. This terminology was mainly related to literature and tribal war activities and functions, which has inherited to our era. So, it is concluded that gathering information on the tribal structure and terminology is

significant in the literature.