You are on page 1of 2

Banaag at Sikat Ni Lope K.

Santos Pinangarap niya ang araw na mawawala ang mga hari, punumbayan atalagad ng batas, ang lahat ng tao y magkakapantay-pantay at magtatamasa nglubos na kalayuan at patas na ginhawa sa buhay.Nang pilitin ng ama na umuwi sa kanilang bayan, siya y sumunod. Subalititinuro niya sa mga kasama sa bukid at sa mga katulong sa bahay ang kanilangkarapatan. Sa galit ng ama, siya y pinalayas at itinakwil bilang anak. Nagbalik siyasa dating pinapasukan sa Maynila at hinikaya t si Tentay na pumisan sa kanya kahitdi kasal, sapagkat tutol siya sa mga seremo nyas at lubos na naniniwala samalayang pag-ibig.Si Delfin ay hindi anarkista kun di sosyalista. Hindi niya hinangad na mawalaang pamahalaan ngunit katulad ni Fel ipe ay tutol siya sa pagkakaipon ngkayamanan sa ilang taong nagpapasasa sa ginha wa samantalang libu-libo angnagugutom, nagtitiis at namamatay sa karalitaan. Tut ol din siya sa pagmamana ngmga anak sa kayamanan ng mga magulang. Siya y isang mah irap na ulilang pinalakisa isang ale (tiya). Habang nag-aaral ng abogasya ay nag lilingkod siya bilangmanunulat sa isang pahayagan. Kaibigan siya at kapanalig ni Felipe, bagamat hindikasing radikal nito.Nais ni Felipe ang maagang pagtatamo n g kanilang layunin, sukdang ito ydaanin sa marahas na paraan, samantalang ang hang ad ni Delfin ay dahan-dahangpag-akay sa mga tao upang mapawi ang kamangmangan ng masa at kasakiman ngiilang mayayaman, sa pamamagitan ng gradwal na pagpapasok s a Pilipinas ng mgasimulain ng sosyalismo.Si Don Ramon ay may dalawang anak na da laga at isang anak na lalakingmay asawa na. Ang mga dalaga y sina Talia at Meni. S i Talia ay naibigan ng isangabogado, si Madlanglayon. Ang kasal nila y napakaranga l at napakagastos, isangbagay na para kina Felipe at Delfin ay halimbawa ng kabu kulan ng sistema nglipunan na pinangyayarihan ng mayayamang walang kapararakan kung lumustay ngsalapi samantalang libu-libong mamamayan ang salat na salat sa p agkain at sa ibapang pangunahing pangangailangan sa buhay.Sa tulong ni Felipe no ong ito y nakatira sa bahay ni Don Ramon, nakilala atnaibigan ni Delfin si Meni. S i Don Ramon ay tutol sa pangingibig ni Delfin sakanyang anak; dahil ito y maralita , at ikalawa, dahil tahasang ipinahayag nito angkanyang pagkasosyalista sa isang pag-uusap nilang dalawa sa isang paliguan saAntipolo. Ang pagtutol na ito ay wa lang nagawa. Nakapangyari ang pag-ibighanggang sa magbinhi ang kanilang pagmamah alan.Nang mahalata na ni Talia at ni Madlanglayon ang kalagayan ni Meni, hindini la ito naipaglihim kay Don Ramon. Nagalit si Don Ramon; sinaktan nito si Meni at halos patayin. Sa amuki ni Madlanglayon, pumayag si Don Ramon na ipakasal siMeni kay Delfin, Subalit nag pagawa ng isang testamento na nag-iiwan ng lahat ngkayamanan sa dalawa niyang an ak; si Meni ay hindi pinagmanahan. Si Meni ay nagtiis sa buhay-maralita sa bahay na pawid na tahanan ni Delfin.Pami nsan-minsan, kung mahigpit ang pangangailangan, nagbibili siya ng mga damito nag sasangla ng kanyang mga alahas noong dalaga pa. Ito y labis na dinaramdamat ikinah iya ni Delfin at ng kanyang ate, subalit wala naman silang maitakip sapangangail angan.Sa simula, si Meni ay dinadalaw ng dalawang kapatid, lalo na si Talia, atp inadadalhan ng pera at damit. Subalit ang pagdalaw ay dumalang nang dumalanghang gang tuluyang mahinto, ay gayon din ang ipinadadalang tulong. Samantala, siDon R amon, sa laki ng kanyang kahihiyan sa lipunan dahil sa kalapastangangginawa ni M eni at ni Delfin, ay tumulak patungong Hapon, Estados Unidos atEuropa, kasama an g isang paboritong utusan. Wala na siyang balak bumalik saPilipinas. Nakalimutan niya ang pagwasak na nagawa niya sa karangalan ngmaraming babae na kanyang kina sama; ang tanging nagtanim sa kanyang isip ayang pagkalugso ng sariling karangal an sa mata ng lipunan dahil sa kagagawan niMeni.Samantala, nagluwal ng isang san ggol na lalaki si Meni. Sa pagnanais namakapaghanda ng isang salu-salo sa binyag ng kanyang anak, susog sa mgakaugalian, si Meni ay nagsangla ng kanyang hikaw, sa kabila ng pagtutol ni Delfinna tutol sa lahat ng karangyaan. Ang ninong sa bi

nyag ay si Felipe na hindi lamangmakatanggi sa kaibigan, subalit kontra rin sa s eremonyas ng pagbibinyag. Bilanganarkista ay laban siya sa lahat ng pormalismo n g lipunan. Sa karamihan ng mgapangunahing dumalo, kumbidado t hindi, ay kamuntik n ang kulangin ang handa nilaDelfin, salamat na lamang at ang kusinero ay marunong ng mga taktikangnakasasagip sa gayong pangyayari.Ang kasiyahan ng binyagan ay b iglang naputol sa pagdating ng isangkablegrama na nagbabalitang si Don Ramon ay napatay ng kanyang kasamangutusan sa isang hotel sa New York. Nang idating sa da ungan ang bangkay,sumalubong ang lahat ng manggagawa sa pagawaan ng tabako sa at as ni DonFelimon, kasosyo ni Don Ramon, na nagbabalang hindi pasasahurin sa susu nod naSabado ang lahat ng hindi sasalubong.Kasama sa naghatid ng bangkay sa Pili pinas si Ruperto, ang kapatid niTentay na malaon nang nawawala. Pagkatapos makap aglibot sa Pilipinas, kasamang isang Kastilang kinansalaan niya sa maliit na hal aga, siya y ipinagbili o ipinahingisa isang kaibigang naglilingkod sa isang tripul ante. Dahil dito, nakapagpalibot siyasa iba t ibang bansa sa Aprika at Europa, at pagkatapos ay nanirahan sa Cuba atCalifornia, at sa wakas ay namalagi sa New Yor k. Doon siya nakilala at nagingkaibigan ng utusang kasama ni Don Ramon na nanini rahan sa isang hotel namalapit sa bar na kanyang pinaglilingkuran. Si Ruperto an g nagsabi kay Felipe nakaya pinatay si Don Ramon ay dahil sa kalupitan nito sa k anyang kasamang utusan.Ang libing ni Don Ramon ay naging marangya, kagaya ng kas al ni Talia.Hanggang sa libingan ay dala-dala pa ng mayamang pamilya ni Don Ramo n angugali ng karangyaan ng pananalat at paghihirap ng maraming mamamayan. Salib ingan ay Naiwan sina Delfin at Felipe na inabot ng talipsilim sa pagpapalitan ng kuro-kuro at paniniwala.Naalaala ni Felipe ang kaawa-awang kalagayan ng mga kasa ma t utusan ngkanyang ama. Nasambit ni Delfin ang kawalang pag-asa para sa maralit ang mga mamamayan habang namamalagi sa batas ang karapatan ng mga magulang namagpamana n g yaman at kapangyarihan sa mga anak. Nagunita nila ang laganapna kamangmangan a t mga pamahiin, ang bulag na pananampalataya.Kakailanganin ang mahaba at walang hanggang paghihimagsik laban sa mgakasamang umiiral. Marami pang bayani ang hini hingi ang panahon. Kailanganglumaganap ang mga kaisipang sosyalista, hindi laman g sa iisang bansa kundi sabuong daigdig bago matamo ang tunay at lubos na tagump ay. Napag-usapan ninaFelipe at Delfin ang kasaysayan ng anarkismo at sosyalismo ang paglaganap nitosa Europa, sa Aprika, at sa Estados Unidos. Sinabi ni Felipe na ang ilang buhay nanapuputi sa pagpapalago ng mga ideyang makamaralita ay kaka unti kung ipaparissa napakamaraming tao na araw araw ay pinahihirapan. Subalit m atigas angpaninindigan ni Delfin laban sa ano mang paraang magiging daan ng pagd anak ngdugo.Sa kabila ng pagkakaibang ito ng kanilang paninindigan ay nagkaisa s ila sapagsasabi, sa kanilang pag-alis sa libingan, noong gumagabi na, Tayo na: iw annati t palipasin ang diin ng gabi."