P. 1
Οκτώβριος 2012

Οκτώβριος 2012

|Views: 15|Likes:
Published by LIAKMAN
φαινόμενο
φαινόμενο

More info:

Categories:Types, Research
Published by: LIAKMAN on Mar 14, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/14/2013

pdf

text

original

περίοδος 4 – τεύχος 17 • Οκτώβριος 2012 1

Παρατηρήθηκε το Σωματίδιο Higgs!
Στις 4 Ιουλίου 2012 το CERN (Ευ-
ρωπαϊκό Εργαστήριο Στοιχειωδών
Σωματιδίων) ανακοινώνει επίσημα
στην επιστημονική κοινότητα ότι τα
δύο μεγάλα Πειράματα, ATLAS και
CMS, που είναι εγκατεστημένα στον
Μεγάλο -τον μεγαλύτερο στον κό-
σμο- Συγκρουστή Πρωτονίων, LHC,
(Large Hadron Collider) “παρατή-
ρησαν σωματίδιο συμβατό με το
πολυπόθητο μποζόνιο Higgs”.
Το σωματίδιο που παρατηρήσα-
με και ανακοινώθηκε επίσημα στις
4 Ιουλίου έχει μάζα περίπου 125 με
126 φορές την μάζα του πρωτονίου
και “συμπεριφέρεται” παρόμοια με
το σωματίδιο που προβλέπεται από
τη θεωρία που προτάθηκε το 1964
κατ’αρχήν από τον Peter Higgs και
σχεδόν ταυτόχρονα και από άλλους
θεωρητικούς φυσικούς (F. Englert,
R. Brout, G. Guralnik, C. Hagen, T.
Kibble) [1].
(Στιγμιότυπα από την δημόσια πα-
ρουσίαση που έγινε από τους εκπρο-
σώπους των δύο πειραμάτων στο
κεντρικό αμφιθέατρο του CERN,
στην οπoία παρεβρέθηκε και ο Peter
Higgs, βλέπετε στις φωτογραφίες. Πε-
ρισσότερες φωτογραφίες από το κα-
τάμεστο αμφιθέατρο την ημέρα της
ανακοίνωσης μπορείτε να βρείτε στον
σύνδεσμο: https://cdsweb.cern.ch/
record/1459503).
Το “μυστήριο” της μάζας των στοι-
χειωδών σωματιδίων απασχόλησε
την επιστημονική κοινότητα της φυ-
σικής στοιχειωδών σωματιδίων εδώ
και πενήντα περίπου χρόνια. Από τη
στιγμή που ανακαλύφθηκαν τα πρώ-
τα στοιχειώδη σωματίδια -δηλαδή
αυτά που ο Δημόκριτος θα ονόμαζε
“άτομα” και που με τα μέχρι σήμε-
ρα επιστημονικά μέσα που διαθέτου-
Επιστημονικά Νέα
Χαρά Πετρίδου
Καθηγήτρια Τμ. Φυσικής
Eaio:pnoviko v/o
Hoµoxqµq0qkc xo Leµoxíóto Higgs !
To Tnpno vcoikpç :oc A.H.O. civoi “lcvcoyoç” o:pv Koonoìo:ooikp oc:p ovoko·c,p.
Xopó Hezpíôoo
Ko0pyp:oio Tn. vcoikpç
Ltiç 4 Iouìiou 2012 to CERN (Eupeauïko Ep¸uotqpio Ltoi¿cieoev Leµutioiev) uvukoivevci caioqµu otqv
caiotqµovikq koivotqtu oti tu ouo µc¸uìu Hcipuµutu, ATLAS kui CMS, aou civui c¸kutcotqµcvu otov
Mc¸uìo -tov µc¸uìutcpo otov kooµo- Lu¸kpouotq Hpetoviev, LHC, (Large Hadron Collider) “noµoxqµqoov
oeµoxíóto ovµþoxó µc xo noìvnó0qxo µno¸óvto Higgs”.
To oeµutioio aou auputqpqouµc kui uvukoive0qkc caioqµu otiç 4 Iouìiou c¿ci µu¸u acpiaou 125 µc 126
çopcç tqv µu¸u tou apetoviou kui “ouµacpiçcpctui” aupoµoiu µc to oeµutioio aou apoµìcactui uao tq
0cepiu aou apotu0qkc to 1964 kut’up¿qv uao tov Peter Higgs kui o¿coov tuuto¿povu kui uao uììouç
0cepqtikouç çuoikouç (F. Englert, R. Brout, G. Guralnik, C. Hagen, T. Kibble) [1].
(l:iynio:cao oao :pv opnooio aooocoioop aoc /yivc oao :ocç ckaooocaocç :cv oío acioono:cv o:o kcv:oiko
onçi0/o:oo :oc CERN, o:pv oaoio aoocßo/0pkc koi o Peter Higgs, ß·/ac:c o:iç çc:oyooçicç. Hcoiooo:cocç
çc:oyooçicç oao :o ko:onco:o onçi0/o:oo :pv pn/oo :pç ovokoivcopç naooci:c vo ßoci:c o:ov oívocono:
https://cdsweb.cern.ch/record/1459503).
To “µuotqpio” tqç µu¸uç tev otoi¿cieoev oeµutioiev uauo¿oìqoc tqv caiotqµovikq koivotqtu tqç çuoikqç
otoi¿cieoev oeµutioiev coe kui acvqvtu acpiaou ¿poviu. Aao tq oti¸µq aou uvukuìuç0qkuv tu apetu
otoi¿cieoq oeµutioiu -oqìuoq uutu aou o Aqµokpitoç 0u ovoµu¸c “utoµu” kui aou µc tu µc¿pi oqµcpu
caiotqµoviku µcou aou oiu0ctouµc ocv çuivctui vu uaotcìouvtui uao uììu “µikpotcpu” oeµutioiu, oi
caiotqµovcç apooau0qouv vu oeoouv uauvtqoq oto cpetqµu: Tt cívot q µó¸o xev oxot¿cteóev oeµoxtóíev
kot neç ovvóccxot µc xqv cvcµycto xev oeµoxtóíev; Itoxí ótoçoµcxtkó oxot¿cteóq oeµoxíóto c¿ovv
ótoçoµcxtkcç (kot µóìtoxo HOAY ótoçoµcxtkcç) µó¸cç;
Lc kuaoicç oc acpiateociç oi µu¸cç touç µpc0qkuv vu civui aoìu µc¸uìutcpcç uao uutcç “ouv0ctev”
oeµutioiev oaeç civui a.¿. tu apetoviu kui tu vctpoviu, aou oqµcpu ¸vepi¸ouµc oti uaotcìouvtui uao uììu,
otoi¿cieoq, tu kouupkç (kui tu ¸kìouoviu). Ltqv Eikovu 1 oivovtui oìu tu otoi¿cieoq oeµutioiu aou
Το Τμήμα Φυσικής του Α.Π.Θ. είναι “συνεργός”
στην Κοσμοϊστορική αυτή ανακάλυψη.
¸vepi¸ouµc oqµcpu kui uaotcìouv oìu µu¸i to Ku0icpeµcvo Hpotuao, cve otqv Eikovu 2 çuivctui o¿qµutiku
aooo aoìu oiuçcpouv oi µu¸cç tev oeµutioiev uutev.
Eikovo 1. To Ko0icocn/vo Hoo:cao, oacç :o yvcoi¸ocnc opncoo, nc :o o:oi,cicop ocno:ioio (kocook koi
·ca:ovio) koi :ocç oiooo:cç :cv ocvonccv aoc “ov:o··oooov:oi” nc:oçí :cv ocno:ioicv o:ov o··p·caioooív
nc:oçí :ocç. (lpn.: Xocno o:pv online /kooop :oc «voivoncvov», o:p oicí0cvop phenomenon.physics.auth.gr)
Eikovo 2. l,pno:ikp oacikoviop :cv no¸cv :cv o:oi,cicocv ocno:ioicv koi oi no¸cç :ocç oc GeV (H no¸o :oc
aoc:ovioc civoi ~1 GeV). (lpn.: Xocno o:pv online /kooop :oc «voivoncvov», o:p oicí0cvop
phenomenon.physics.auth.gr)
Heç ìotnóv xo oxot¿cteóq oeµoxíóto onokxoúv µó¸o;
Luµçevu µc tq µc¿pi oqµcpu uaoocktq 0cepiu tev otoi¿cieoev oeµutioiev, up¿iku -tq oti¸µq oqìuoq tqç
Mc¸uìqç 1kpqçqç aou oqµutoootci tq up¿q tou Luµauvtoç kui caoµcveç kui tou ¿epou kui tou ¿povou- oìu
tu otoi¿cieoq oeµutioiu qtuv oc µiu “kutuotuoq ouµµctpiuç” oaou oìu touç qtuv uvcu µu¸uç. L¿coov uµcoeç
µctu, aoììu uao tu otoi¿cieoq oeµutioiu uacktqouv µu¸u, aou civui q µu¸u aou µctpouµc cµciç oqµcpu
acipuµutiku oto cp¸uotqpio.
¸vepi¸ouµc oqµcpu kui uaotcìouv oìu µu¸i to Ku0icpeµcvo Hpotuao, cve otqv Eikovu 2 çuivctui o¿qµutiku
aooo aoìu oiuçcpouv oi µu¸cç tev oeµutioiev uutev.
Eikovo 1. To Ko0icocn/vo Hoo:cao, oacç :o yvcoi¸ocnc opncoo, nc :o o:oi,cicop ocno:ioio (kocook koi
·ca:ovio) koi :ocç oiooo:cç :cv ocvonccv aoc “ov:o··oooov:oi” nc:oçí :cv ocno:ioicv o:ov o··p·caioooív
nc:oçí :ocç. (lpn.: Xocno o:pv online /kooop :oc «voivoncvov», o:p oicí0cvop phenomenon.physics.auth.gr)
Eikovo 2. l,pno:ikp oacikoviop :cv no¸cv :cv o:oi,cicocv ocno:ioicv koi oi no¸cç :ocç oc GeV (H no¸o :oc
aoc:ovioc civoi ~1 GeV). (lpn.: Xocno o:pv online /kooop :oc «voivoncvov», o:p oicí0cvop
phenomenon.physics.auth.gr)
Heç ìotnóv xo oxot¿cteóq oeµoxíóto onokxoúv µó¸o;
Luµçevu µc tq µc¿pi oqµcpu uaoocktq 0cepiu tev otoi¿cieoev oeµutioiev, up¿iku -tq oti¸µq oqìuoq tqç
Mc¸uìqç 1kpqçqç aou oqµutoootci tq up¿q tou Luµauvtoç kui caoµcveç kui tou ¿epou kui tou ¿povou- oìu
tu otoi¿cieoq oeµutioiu qtuv oc µiu “kutuotuoq ouµµctpiuç” oaou oìu touç qtuv uvcu µu¸uç. L¿coov uµcoeç
µctu, aoììu uao tu otoi¿cieoq oeµutioiu uacktqouv µu¸u, aou civui q µu¸u aou µctpouµc cµciç oqµcpu
acipuµutiku oto cp¸uotqpio.
Εικόνα 2. Σχηματική απεικόνιση των μαζών των στοιχειωδών σω-
ματιδίων και οι μάζες τους σε GeV (Η μάζα του πρωτονίου είναι ~1
GeV). (Σημ.: Χρώμα στην online έκδοση του «Φαινόμενον», στη
διεύθυνση phenomenon.physics.auth.gr)
Εικόνα 1. Το Καθιερωμένο Πρότυπο, όπως το γνωρίζουμε σήμερα,
με τα στοιχειώδη σωματίδια (κουάρκ και λεπτόνια) και τους διαδότες
των δυνάμεων που “ανταλλάσσονται” μεταξύ των σωματιδίων όταν
αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. (Σημ.: Χρώμα στην online έκδοση του
«Φαινόμενον», στη διεύθυνση phenomenon.physics.auth.gr)
με δεν φαίνεται να αποτελούνται από
άλλα “μικρότερα” σωματίδια, οι επι-
στήμονες προσπάθησαν να δώσουν
απάντηση στο ερώτημα: Τι είναι η
μάζα των στοιχειωδών σωματιδίων
και πώς συνδέεται με την ενέργεια
των σωματιδίων; Γιατί διαφορε-
τικά στοιχειώδη σωματίδια έχουν
διαφορετικές (και μάλιστα ΠΟΛΥ
διαφορετικές) μάζες;
http://phenomenon.physics.auth.gr φαινόμενον
2
Σε κάποιες δε περιπτώσεις οι μάζες
τους βρέθηκαν να είναι πολύ μεγαλύ-
τερες από αυτές “σύνθετων” σωματι-
δίων όπως είναι π.χ. τα πρωτόνια και
τα νετρόνια, που σήμερα γνωρίζουμε
ότι αποτελούνται από άλλα, στοιχει-
ώδη, τα κουάρκς (και τα γκλουόνια).
Στην Εικόνα 1 δίνονται όλα τα στοι-
χειώδη σωματίδια που γνωρίζουμε
σήμερα και αποτελούν όλα μαζί το
Καθιερωμένο Πρότυπο, ενώ στην
Εικόνα 2 φαίνεται σχηματικά πόσο
πολύ διαφέρουν οι μάζες των σωμα-
τιδίων αυτών.
Πώς αποκτούν μάζα
τα στοιχειώδη σωματίδια;
Σύμφωνα με τη μέχρι σήμερα αποδε-
κτή θεωρία των στοιχειωδών σωμα-
τιδίων, αρχικά -τη στιγμή δηλαδή της
Μεγάλης Έκρηξης που σηματοδοτεί
τη αρχή του Σύμπαντος και επομένως
και του χώρου και του χρόνου- όλα
τα στοιχειώδη σωματίδια ήταν σε μία
“κατάσταση συμμετρίας” όπου όλα
τους ήταν άνευ μάζας. Σχεδόν αμέ-
σως μετά, πολλά απο τα στοιχειώδη
σωματίδια απέκτησαν μάζα, που εί-
ναι η μάζα που μετρούμε εμείς σήμε-
ρα πειραματικά στο εργαστήριο.
Αυτό που ενδιαφέρει την επιστήμη
είναι να κατανοήσουμε πώς, με ποιό
μηχανισμό, όλοι αυτοί οι “δομικοί λί-
θοι” απόκτησαν μάζα και επομένως
“έσπασε” η αρχική συμμετρία που
υπήρχε στο Σύμπαν, με αποτέλεσμα
να προκύψει η ύλη όπως την γνωρί-
ζουμε σήμερα.
Ένας ιδιαίτερα κομψός τρόπος που
προτάθηκε το 1964 από τους Higgs,
Englert, Brout, Guralnik, Hagen,
Kibble είναι ο μηχανισμός Higgs που
πήρε και το όνομά του από τον πρω-
τεργάτη της ιδέας αυτής. Σύμφωνα
με το μηχανισμό αυτό, υπάρχει πα-
ντού στο Σύμπαν ένα διάχυτο πεδίο,
το πεδίο Higgs, με το οποίο αλληλε-
πιδρούν τα στοιχειώδη σωματίδια.
Εξαιτίας αυτής της αλληλεπίδρασης,
τα σωματίδια αποκτούν την μάζα που
έχουν και που έχουμε μετρήσει πει-
ραματικά. Η μάζα του καθενός είναι
διαφορετική διότι είναι διαφορετική
η αλληλεπίδρασή του με το πεδίο
Higgs. Όσο μεγαλύτερη είναι η αλ-
ληλεπίδραση ενός σωματιδίου με το
πεδίο Higgs τόσο μεγαλύτερη είναι
Mcoik/ç çc:oyooçicç oao:pv aovpycoikp n/oo :pç ovokoivcopç :pç aooo:popopç :oc lcno:ioioc
Xiykç o:o CERN.
vc:oyooçio 1. To ko:onco:o kcv:oiko onçi0/o:oo :oc CERN ko:o :pv ovokoivcop :pç ovoko·c,pç :oc Higgs
o:iç 4 Ioc·ioc 2012. Φωτογραφία 1. Το κατάμεστο κεντρικό αμφιθέατρο του CERN
κατά την ανακοίνωση της ανακάλυψης του Higgs
στις 4 Ιουλίου 2012.
vc:oyooçio 3. Oi ckaooocaoi :cv oío acioono:cv Joe Incandella - CMS (ooio:coo) koi Fabiola Gianotti -
ATLAS, no¸i nc :ov Icviko Aicc0cv:p :oc CERN Rolf Heuer, nc:o :pv ovokoivcop :pç ovoko·c,pç :oc Higgs
o:iç 4 Ioc·ioc 2012.
vc:oyooçio 2. O Hi:co Xiykç o:o okooo:poio aoooko·oc0ci :pv ovokoivcop :pç ovoko·c,pç :oc ocno:ioioc
Higgs o:iç 4 Ioc·ioc 2012, 48 ,oovio nc:o :pv opnooiccop :pç 0ccoioç :oc! Φωτογραφία 3. Ο Πίτερ Χιγκς στο ακροατήριο παρα-
κολουθεί την ανακοίνωση της ανακάλυψης του σω-
ματιδίου Higgs στις 4 Ιουλίου 2012, 48 χρόνια μετά
την δημοσίευση της θεωρίας του!
vc:oyooçio 4. Oi Peter Higgs koi Francois Englert ocykivpn/voi oacc0ívocv :o okoco:poio nc:o :pv
ovokoivcop :pç ovoko·c,pç :oc Higgs o:iç 4 Ioc·ioc 2012.
Φωτογραφία 2. Οι εκπρόσωποι των δύο πειραμά-
των Joe Incandella - CMS (αριστερά) και Fabiola
Gianotti - ATLAS, μαζί με τον Γενικό Διευθυντή του
CERN Rolf Heuer, μετά την ανακοίνωση της ανα-
κάλυψης του Higgs στις 4 Ιουλίου 2012.
Φωτογραφία 4. Οι Peter Higgs και Francois
Englert συγκινημένοι απευθύνουν το ακρωατήριο
μετά την ανακοίνωση της ανακάλυψης του Higgs
στις 4 Ιουλίου 2012.
περίοδος 4 – τεύχος 17 • Οκτώβριος 2012 3
η μάζα του. Σωματίδια όπως το φω-
τόνιο που έχει μηδενική μάζα κινού-
νται μέσα στο διάχυτο αυτό πεδίο με
την ταχύτητα του φωτός και χωρίς
να αποκτήσουν μάζα. Το κβάντουμ
του πεδίου αυτού είναι το σωματί-
διο Higgs, για του οποίου τη μάζα
η θεωρία δεν έχει καμία πρόβλεψη
πέρα από ένα ανώτατο όριο του ~1
TeV (1TeV=1000 GeV), το οποίο δεν
μπορεί να υπερβεί, διότι τότε η θεω-
ρία του Καθιερωμένου Προτύπου κα-
ταρρέει.
H ανακάλυψη του μηχανισμού Higgs
έδωσε κατ’ αρχήν διέξοδο σ’ένα με-
γάλο εμπόδιο στην θεωρία της ενο-
ποίησης των ηλεκτρομαγνητικών και
των ασθενών πυρηνικών δυμάμεων.
Το γεγονός οτι οι ασθενείς πυρηνικές
δυνάμεις έχουν πολύ μικρή εμβέλεια
-σε αντίθεση με τις ηλεκτρομαγνητι-
κές που έχουν άπειρη εμβέλεια- και
είναι πολύ ασθενείς στις χαμηλές
ενέργειες -π.χ. στις πυρηνικές δια-
σπάσεις- έδειχνε ότι οι διαδότες των
δυνάμεων αυτών πρέπει να έχουν με-
γάλη μάζα, σε αντίθεση με τα φωτό-
νια -τους διαδότες των ηλεκτρομα-
γνητικών δυνάμεων- που η μάζα τους
είναι μηδενική. Το “αυθόρμητο”, λοι-
πόν, σπάσιμο της συμμετρίας που ει-
σήγαγε το πεδίο Higgs είχε σαν απο-
τέλεσμα να αποκτήσουν μάζα οι δια-
δότες των ασθενών πυρηνικών δυνά-
μεων -τα μποζόνια W και Z- αλλά όχι
το φωτόνιο.
Πώς θα παρατηρήσουμε
το σωματίδιο Higgs;
Σήμερα, η θεωρία του Καθιερωμένου
Προτύπου που περιγράφει τα στοιχει-
ώδη σωματίδια και τις αλληλεπιδρά-
σεις τους, έχει επιβεβαιωθεί πειρα-
ματικά με πολύ μεγάλη ακρίβεια από
πολλά και ποικίλα πειράματα που
έγιναν τα τελευταία τριάντα χρόνια.
Το γεγονός οτι το σωματίδιο Higgs
παρατηρήθηκε για πρώτη φορά τώρα
στο LHC, με μάζα περίπου 126 φορές
μεγαλύτερη από την μάζα του πρωτο-
νίου, εξηγεί γιατί δεν παρατηρήθηκε
σε προηγούμενα πειραματα: Η μάζα
του είναι πολύ μεγάλη για να έχει πα-
ραχθεί σε προηγούμενους, μικρότε-
ρους επιταχυντές και να έχει παρατη-
ρηθεί στα αντίστοιχα πειράματα. Γε-
νικότερα, όταν γίνονται συγκρούσεις
σωματιδίων σε επιταχυντές η ενέρ-
γεια μετατρέπεται σε μάζα. Για να δη-
μιουργηθεί ένα σωματίδιο η ενέργεια
που παρέχει ένας επιταχυντής πρέπει
να είναι τουλάχιστον όσο και η μάζα
του σωματιδίου.
... Χρειάστηκε λοιπον να περιμένει
48 ολόκληρα χρόνια ο Peter Higgs
για να “δει” το σωματίδιο της θεωρί-
ας του!
... Και πώς το είδαμε;
Το σωματίδιο Higgs κατ’αρχήν είναι
πάρα πολύ σπάνιο. Πιθανόν να παρά-
γεται ένα τέτοιο σωματίδιο ανάμεσα
σε τετράκις εκατομύρια (εκατομύρια
δισεκατομυρίων!) άλλα γεγονότα που
καταγράφονται στα πειράματα!
... Και μόλις παραχθεί διασπάται
ακαριαία! Δεν ζεί στον κόσμο μας.
Η θεωρία μας, όμως, μας λέει σε τι
σωματίδια μπορεί να διασπασθεί και
επομένως επικεντρωνόμαστε να ανα-
ζητήσουμε ανάμεσα στα περίπου ένα
τετράκις εκατομύρια γεγονότα που
έχουν παραχθεί από τις συγκρούσεις
πρωτονίων τα ελάχιστα εκείνα που
“μοιάζουν” με τη διάσπαση ενός σω-
ματιδίου Higgs.
Φυσικά δεν είναι τόσο απλά τα πράγ-
ματα. Η θεωρία δεν μπορεί να προβλέ-
ψει την μάζα του Higgs και από την
άλλη μεριά οι τρόποι με τους οποίους
μπορεί να διασπασθεί το σωματίδιο
εξαρτώνται από την μάζα του.
Με άλλους τρόπους θα διασπασθεί το
Higgs αν η μάζα του είναι 100 GeV
και με τελείως διαφορετικούς τρό-
πους αν είναι 600 GeV. Επομένως θα
πρέπει να το αναζητήσουμε με διαφο-
ρετικούς τρόπους για κάθε υπόθεση
μάζας που κάνουμε. Αν π.χ. το Higgs
έχει μάζα μεταξύ 120-130 GeV έχει
τουλάχιστον οκτώ διαφορετικούς
τρόπους για να διασπασθεί. Το πεί-
ραμα ATLAS επικεντρώθηκε σε δύο
τρόπους διάσπασης του Higgs: στη
διάσπασή του σε δύο φωτόνια και στη
διάσπασή του σε τέσσερα λεπτόνια.
Ο λόγος είναι ότι οι ανιχνευτές από
Σχήμα 1. Η κατανομή της μάζας των γεγονότων με δύο φωτόνια στη
τελική κατάσταση. Η πλέον πειστική ένδειξη για την ύπαρξη του νέου
σωματιδίου προέρχεται από την ανάλυση των γεγονότων με δύο φωτό-
νια. Η ομαλή διακεκομμένη γραμμή σημειοθετεί το υπόβαθρο που έχει
καταγραφεί από γνωστές και αναμενόμενες αλληλεπιδράσεις, ενώ η συ-
μπαγής γραμμή είναι το αποτέλεσμα από την προσαρμογή στα δεδομένα
της υπόθεσης για την ύπαρξη του σωματιδίου Higgs και του αναμενόμε-
νου υποβάθρου. Το νέο σωματίδιο εμφανίζεται σαν υπεροχή γεγονότων
στην περιοχή γύρω από την μάζα των 126.5 GeV. Η πλήρης ανάλυση
μας δίνει οτι η πιθανότητα η υπεροχή αυτή να ΜΗΝ προέρχεται από νέο
σωματίδιο είναι τρία στο εκατομύριο! (Σημ.: Χρώμα στην online έκδο-
ση του «Φαινόμενον», στη διεύθυνση phenomenon.physics.auth.gr)
uvi¿vcutcç uao touç oaoiouç uaotcìcitui to acipuµu ATLAS uvi¿vcuouv uutouç touç ouo tuaouç oeµutioiev
(tu çetoviu kui tu ìcatoviu) kui µctpouv tqv opµq kui tqv cvcp¸ciu touç µc ckaìqktikq ukpiµciu kui µc¸uìq
uaooooq. Açou ìoiaov uvu¸vepioouµc otov uvi¿vcutq µuç oìu tu ¸c¸ovotu aou c¿ouv ouo çetoviu q oìu tu
¸c¸ovotu aou c¿ouv tcoocpu ìcatoviu (ou¸kckpiµcvu qìcktpoviu q µioviu), uaoìo¸i¸ouµc tqv uµctuµìqtq µu¸u
ku0cvoç uao uutu kui tu kutu¿epouµc oc cvu ioto¸puµµu (puµoo¸puµµu) µc µuoq tq µu¸u aou c¿ouµc
uaoìo¸ioci ¸iu to ku0c ¸c¸ovoç, ¿pqoiµoaoievtuç tu tctpuoiuvuoµutu opµqç-cvcp¸ciuç tev apoïovtev tqç
oiuoauoqç, oqìuoq tev ouo çetoviev, q tev tcooupev ìcatoviev uvtiotoi¿u. 1toi auipvouµc tu oiu¸puµµutu
aou aupouoiu¸ovtui otu L¿qµutu 1 kui 2 uvtiotoi¿u. Kui µc touç ouo tpoaouç oiuoauoqç auputqpouµc µiu
uacpo¿q ¸c¸ovotev otq acpio¿q µu¸uç µctuçu 123 kui 130 GeV.
Ltu L¿qµutu 3 kui 4 aupouoiu¸ovtui tu uaotcìcoµutu tqç otutiotikqç uvuìuoqç uao to ouvouuoµo tev ouo
oiu¸puµµutev (L¿qµutu 1 kui 2). To µcv L¿qµu 3 µuç oci¿vci oti uaup¿ci µovo µiu µikpq acpio¿q µu¸uç µctuçu
123-130 GeV aou ocv µaopci vu uaokìcio0ci ¸iu tqv uaupçq tou oeµutioiou Higgs µc aiototqtu 95%, cve to
L¿qµu 4 µuç oivci tqv ai0uvotqtu q uacpo¿q tev ¸c¸ovotev aou auputqpq0qkc otu 126.5 GeV vu apocp¿ctui
uao oiukuµuvociç tou uaoµu0pou. H ai0uvotqtu uutq civui 1/3.000.000 kui upu q auputqpq0ciou uacpo¿q
oqµutoç uvtiotoi¿ci oc 5 tuaikcç uaokìiociç (“5o”) aou upkouv ¸iu tqv uvukuìu¡q vcou oeµutioiou.
H oqµooicuoq tou ATLAS ¸iu tqv “Huputqpqoq cvoç Ncou Leµutioiou otqv aopciu Avu¸qtqoqç tou
Mao¸oviou Higgs tou Ku0icpeµcvou Hpotuaou” µpiokctui otqv uvuçopu [2]. Ltiç Eikovcç 3 kui 4
aupouoiu¸ovtui ouo ¸c¸ovotu µc tcoocpu ìcatoviu (Eikovu 3 µc 4 µioviu, kui Eikovu 4 µc 4 qìcktpoviu) aou
civui ai0uvov vu apoqì0uv uao tqv oiuoauoq cvoç oeµutioiou Higgs oc 4 µioviu q 4 qìcktpoviu uvtiotoi¿u. To
uv ovteç qtuv oeµutioiu Higgs oc 0u to µu0ouµc aotc...
l,pno 1. H ko:ovonp :pç no¸oç :cv ycyovo:cv nc oío çc:ovio o:p :c·ikp ko:oo:oop. H a·/ov acio:ikp /vociçp
yio :pv íaooçp :oc v/oc ocno:ioioc aoo/o,c:oi oao :pv ovo·cop :cv ycyovo:cv nc oío çc:ovio. H ono·p
oiokckonn/vp yoonnp opncio0c:ci :o caoßo0oo aoc /,ci ko:oyooçci oao yvco:/ç koi ovoncvoncvcç
o··p·caioooociç, cvc p ocnaoypç yoonnp civoi :o oao:/·cono oao :pv aooooonoyp o:o ocoon/vo :pç cao0copç
http://phenomenon.physics.auth.gr φαινόμενον
4
τους οποίους αποτελείται το πείραμα
ATLAS ανιχνεύουν αυτούς τους δύο
τύπους σωματιδίων (τα φωτόνια και
τα λεπτόνια) και μετρούν την ορμή
και την ενέργειά τους με εκπληκτική
ακρίβεια και μεγάλη απόδοση. Αφού
λοιπόν αναγνωρίσουμε στον ανιχνευ-
τή μας όλα τα γεγονότα που έχουν
δύο φωτόνια ή όλα τα γεγονότα που
έχουν τέσσερα λεπτόνια (συγκεκρι-
μένα ηλεκτρόνια ή μιόνια), υπολογί-
ζουμε την αμετάβλητη μάζα καθενός
από αυτά και τα καταχωρούμε σε ένα
ιστόγραμμα (ραβδόγραμμα) με βάση
τη μάζα που έχουμε υπολογίσει για
το κάθε γεγονός, χρησιμοποιώντας
τα τετραδιανύσματα ορμής-ενέργει-
ας των προϊόντων της διάσπασης, δη-
λαδή των δύο φωτονίων, ή των τεσ-
σάρων λεπτονίων αντίστοιχα. Έτσι
παίρνουμε τα διαγράμματα που πα-
ρουσιάζονται στα Σχήματα 1 και 2
αντίστοιχα. Και με τους δύο τρόπους
διάσπασης παρατηρούμε μία υπερο-
χή γεγονότων στη περιοχή μάζας με-
ταξύ 123 και 130 GeV.
Στα Σχήματα 3 και 4 παρουσιάζονται
τα αποτελέσματα της στατιστικής
ανάλυσης από το συνδυασμό των δύο
διαγραμμάτων (Σχήματα 1 και 2). Το
μεν Σχήμα 3 μας δείχνει ότι υπάρχει
μόνο μια μικρή περιοχή μάζας μεταξύ
123-130 GeV που δεν μπορεί να απο-
yio :pv íaooçp :oc ocno:ioioc Higgs koi :oc ovoncvoncvoc caoßo0ooc. To v/o ocno:ioio cnçovi¸c:oi oov
cacoo,p ycyovo:cv o:pv acoio,p yíoc oao :pv no¸o :cv 126.5 GeV. H a·popç ovo·cop noç oivci o:i p
ai0ovo:p:o p cacoo,p oc:p vo MHN aoo/o,c:oi oao v/o ocno:ioio civoi :oio o:o cko:oníoio! (lpn.: Xocno
o:pv online /kooop :oc «voivoncvov», o:p oicí0cvop phenomenon.physics.auth.gr)
l,pno 2. H ko:ovonp no¸oç :cv ycyovo:cv nc :/oocoo ·ca:ovio. H ovo¸p:pop :oc v/oc ocno:ioioc n/oo oao
oc:ov :ov :ooao oiooaoopç civoi p a·/ov çcko0oop, nio koi :o caoßo0oo aoc ovon/vc:oi o’oc:o :o kovo·i civoi
aooo ao·í nikoo. To ocno:ioio Higgs ovon/vc:oi vo oiooaoo0ci oc oío nao¸ovio Z :o oaoio o:p ocv/,cio
oiooacv:oi oc oío p·ck:oovio p oío niovio. l:pv acoio,p no¸oç nc:oçí 120-130 GeV ovon/vov:oi 5.3 ycyovo:o
oao yvco:/ç o··p·caioooociç, cvc aooo:pop0pkov 13. H ocvo·ikp ovo·cop noç oivci o:i p ai0ovo:p:o p oc:p
cacoo,p ycyovo:cv vo MHN aoo/o,c:oi oao v/o ocno:ioio civoi 3 o:iç 10000. (lpn.: Xocno o:pv online /kooop
:oc «voivoncvov», o:p oicí0cvop phenomenon.physics.auth.gr)
l,pno 3. Hcioono:iko ooio :oc acioono:oç ATLAS yio :pv íaooçp :oc ocno:ioioc Higgs oínçcvo nc :o
Ko0icocn/vo Hoo:cao, o:pv acoio,p no¸oç 110-600 GeV. H ocnaoypç yoonnp oci,vci :o acioono:iko ooio yio
:pv aoooycyp :oc Higgs nc :in/ç no¸oç oacç çoivov:oi o:ov ooi¸ov:io oçovo. H acoio,p oaoc p ocnaoypç
yoonnp civoi ko:c oao :pv oiokckon/vp ooi¸ov:io yoonnp o:p novooo /,ci oaok·cio0ci yio :pv íaooçp :oc Higgs
nc aio:o:p:o (Confidence Limit-CL) 95%. H oiokckonn/vp konaí·p oci,vci :o ovoncvoncvo ooio oacç
cao·oyio:pkc oao aoooonoicociç, oaocoio :oc Higgs, cvc oi aoooivp koi ki:oivp ¸cvcç ov:io:oi,oív o:iç 68%
koi 95% (ov:io:oi,o) acoio,/ç aio:o:p:oç :oc ovoncvon/voc oc:oí ooioc. Oi novp acoio,p :pç no¸oç :oc Higgs
aoc ocv naooci vo oaok·cio0ci o:o 95% CL, civoi p o:cvp acoio,p no¸oç 123-130 GeV. (lpn.: Xocno o:pv online
/kooop :oc «voivoncvov», o:p oicí0cvop phenomenon.physics.auth.gr)
Σχήμα 2. Η κατανομή μάζας των γεγονότων με
τέσσερα λεπτόνια. Η αναζήτηση του νέου σωμα-
τιδίου μέσα από αυτόν τον τρόπο διάσπασης εί-
ναι η πλέον ξεκάθαρη, μια και το υπόβαθρο που
αναμένεται σ’αυτό το κανάλι είναι πάρα πολύ μι-
κρό. Το σωματίδιο Higgs αναμένεται να διασπα-
σθεί σε δύο μποζόνια Ζ τα οποία στη συνέχεια δι-
ασπώνται σε δύο ηλεκτρόνια ή δύο μιόνια. Στην
περιοχή μάζας μεταξύ 120-130 GeV αναμένονται
5.3 γεγονότα από γνωστές αλληλεπιδράσεις, ενώ
παρατηρήθηκαν 13. Η συνολική ανάλυση μας δί-
νει οτι η πιθανότητα η αυτή υπεροχή γεγονότων
να ΜΗΝ προέρχεται από νέο σωματίδιο είναι 3
στις 10000. (Σημ.: Χρώμα στην online έκδοση
του «Φαινόμενον», στη διεύθυνση phenomenon.
physics.auth.gr)
Σχήμα 3. Πειραματικά όρια του πειράματος ATLAS για
την ύπαρξη του σωματιδίου Higgs σύμφωνα με το Κα-
θιερωμένο Πρότυπο, στην περιοχή μάζας 110-600 GeV.
H συμπαγής γραμμή δείχνει τα πειραματικά όρια για
την παραγωγή του Higgs με τιμές μάζας όπως φαίνο-
νται στον οριζόντιο άξονα. Η περιοχή όπου η συμπα-
γής γραμμή είναι κάτω απο την διακεκομένη οριζόντια
γραμμή στη μονάδα έχει αποκλεισθεί για την ύπαρξη του
Higgs με πιστότητα (Confdence Limit-CL) 95%. H δια-
κεκομμένη καμπύλη δείχνει το αναμενόμενο όριο όπως
υπολογίστηκε από προσομοίωσεις, απουσία του Higgs,
ενώ οι πράσινη και κίτρινη ζώνες αντιστοιχούν στις 68%
και 95% (αντίστοιχα) περιοχές πιστότητας του αναμε-
νομένου αυτού ορίου. Οι μόνη περιοχή της μάζας του
Higgs που δεν μπορεί να αποκλεισθεί στο 95% CL, εί-
ναι η στενή περιοχή μάζας 123-130 GeV. (Σημ.: Χρώμα
στην online έκδοση του «Φαινόμενον», στη διεύθυνση
phenomenon.physics.auth.gr)
l,pno 4. E,ci c·cy,0ci p ai0ovo:p:o oi oiokcnovociç :oc caoßo0ooc vo aoooyocv cacoo,p ycyovo:cv aoc vo
aoooonoio¸ocv nc :pv íaooçp :oc ocno:ioioc Higgs, yio o·cç :iç :in/ç no¸oç oao 100-600 GeV. Iio o·cç o,coov
:iç no¸cç p ai0ovo:p:o (ocnaoypç konaí·p) civoi ncoiko n/op o:o cko:o. Ev:oí:oiç, o:o 126.5 GeV a/ç:ci o:o
3x10
-7
, p nio o:o :oio cko:oníoio, :o “5o” aoc ocvp0cç oaoi:oív:oi yio vo 0cnc·ic0ci p ovoko·c,p v/oc
ocno:ioioc. H íaooçp ocno:ioioc Higgs oínçcvo nc :o Ko0icocn/vo Hoo:cao 0o ovon/vonc vo noç ococi nio
“a:cop” 4.6 o. (lpn.: Xocno o:pv online /kooop :oc «voivoncvov», o:p oicí0cvop
phenomenon.physics.auth.gr)
Eikovo 3. Evo ycyovoç aoc ko:oyooçpkc oao :o acioono ATLAS, nc 4 niovio o:pv :c·ikp ko:oo:oop (oi 4
kokkivcç :oo,i/ç) aoc ai0ovov vo aoop·0c oao :pv oiooaoop ocno:ioioc Higgs (p onc:oß·p:p no¸o :cv
:coooocv niovicv civoi 125 GeV). Acçio :o ioio ycyovoç oacç çoivc:oi oc cykoooio :onp :oc ovi,vcc:p. (lpn.:
Σχήμα 4. Έχει ελεγχθεί η πιθανότητα οι διακυμάνσεις
του υποβάθρου να παράγουν υπεροχή γεγονότων που να
προσομοιάζουν με την ύπαρξη του σωματιδίου Higgs,
για όλες τις τιμές μάζας από 100-600 GeV. Για όλες σχε-
δόν τις μάζες η πιθανότητα (συμπαγής καμπύλη) είναι
μερικά μέρη στα εκατό. Εντούτοις, στα 126.5 GeV πέφτει
στα 3x10-7, ή μία στα τρία εκατομύρια, τα “5σ” που συ-
νήθως απαιτούνται για να θεμελιωθεί η ανακάλυψη νέου
σωματιδίου. Η ύπαρξη σωματιδίου Higgs σύμφωνα με
το Καθιερωμένο Πρότυπο θα αναμέναμε να μας δώσει
μια “πτώση” 4.6 σ. (Σημ.: Χρώμα στην online έκδοση
του «Φαινόμενον», στη διεύθυνση phenomenon.physics.
auth.gr)
περίοδος 4 – τεύχος 17 • Οκτώβριος 2012 5
κλεισθεί για την ύπαρξη του σωματι-
δίου Higgs με πιστότητα 95%, ενώ το
Σχήμα 4 μας δίνει την πιθανότητα η
υπεροχή των γεγονότων που παρατη-
ρήθηκε στα 126.5 GeV να προέρχεται
από διακυμάνσεις του υποβάθρου. Η
πιθανότητα αυτή είναι 1/3.000.000
και άρα η παρατηρηθείσα υπερο-
χή σήματος αντιστοιχεί σε 5 τυπικές
αποκλίσεις (“5σ”) που αρκούν για την
ανακάλυψη νέου σωματιδίου.
Η δημοσίευση του ATLAS για την
“Παρατήρηση ενός Νεου Σωματιδίου
στην πορεία Αναζήτησης του Μποζο-
νίου Higgs του Καθιερωμένου Προτύ-
που” βρίσκεται στην αναφορά [2]. Στις
Εικόνες 3 και 4 παρουσιάζονται δύο
γεγονότα με τέσσερα λεπτόνια (Εικόνα
3 με 4 μιόνια, και Εικόνα 4 με 4 ηλε-
κτρόνια) που είναι πιθανόν να προήλ-
θαν από την διάσπαση ενος σωματιδί-
ου Higgs σε 4 μιόνια ή 4 ηλεκτρόνια
αντίστοιχα. Το αν όντως ήταν σωματί-
δια Higgs δε θα το μάθουμε ποτέ...
Ήταν τόσο απλή η ανακάλυ-
ψη του μποζονίου Higgs;
Χρειάστηκαν 20 ολόκληρα χρόνια
για να σχεδιαστούν και να κατασκευ-
αστούν ο επιταχυντής LHC και τα
δύο μεγάλα πειράματα ATLAS και
CMS! Εργάστηκαν πάνω από 10.000
φυσικοί, μηχανικοί και τεχνικοί από
περισσότερες από 40 χώρες και πάνω
απο 300 ερευνητικά κέντρα και πανε-
πιστήμια!...
...Και χρειάστηκαν 2 χρόνια συνεχούς
λειτουργίας του επιταχυντή και των
πειραμάτων με εκπληκτική απόδοση
και απαράμιλη ακρίβεια και συνέπεια
για να φτάσουμε στη παρατήρηση
που ανακοινώθηκε στις 4 Ιουλίου!
Αυτή την περίοδο, στο πείραμα
ATLAS εργάζονται 3000 φυσικοί απο
176 ινστιτούτα και 38 χώρες ανά τον
κόσμο. Πάνω από 1000 υποψήφιοι
διδάκτορες συμβάλουν στη λειτουρ-
γία του πειράματος και στην ανάλυση
των δεδομένων. (Λεπτομέρειες για το
πείραμα ATLAS μπορείτε να βρείτε
στο σύνδεσμο: http://atlas.ch.)
Ποια είναι η συμβολή του
Τμήματος Φυσικής του ΑΠΘ
στο τεράστιο αυτό επιστημο-
νικό εγχείρημα;
Το Τμήμα Φυσικής του ΑΠΘ είναι
από τους πρωτεργάτες στο Πείραμα
ATLAS. Από το 1995 μία ομάδα επι-
στημόνων του Τμήματος Φυσικής του
ΑΠΘ, έγινε δεκτή για να συμμετάσχει,
στο πείραμα ATLAS. Κατ’αρχήν συμ-
μετείχε στον σχεδιασμό ενός μέρους
l,pno 4. E,ci c·cy,0ci p ai0ovo:p:o oi oiokcnovociç :oc caoßo0ooc vo aoooyocv cacoo,p ycyovo:cv aoc vo
aoooonoio¸ocv nc :pv íaooçp :oc ocno:ioioc Higgs, yio o·cç :iç :in/ç no¸oç oao 100-600 GeV. Iio o·cç o,coov
:iç no¸cç p ai0ovo:p:o (ocnaoypç konaí·p) civoi ncoiko n/op o:o cko:o. Ev:oí:oiç, o:o 126.5 GeV a/ç:ci o:o
3x10
-7
, p nio o:o :oio cko:oníoio, :o “5o” aoc ocvp0cç oaoi:oív:oi yio vo 0cnc·ic0ci p ovoko·c,p v/oc
ocno:ioioc. H íaooçp ocno:ioioc Higgs oínçcvo nc :o Ko0icocn/vo Hoo:cao 0o ovon/vonc vo noç ococi nio
“a:cop” 4.6 o. (lpn.: Xocno o:pv online /kooop :oc «voivoncvov», o:p oicí0cvop
phenomenon.physics.auth.gr)
Eikovo 3. Evo ycyovoç aoc ko:oyooçpkc oao :o acioono ATLAS, nc 4 niovio o:pv :c·ikp ko:oo:oop (oi 4
kokkivcç :oo,i/ç) aoc ai0ovov vo aoop·0c oao :pv oiooaoop ocno:ioioc Higgs (p onc:oß·p:p no¸o :cv
:coooocv niovicv civoi 125 GeV). Acçio :o ioio ycyovoç oacç çoivc:oi oc cykoooio :onp :oc ovi,vcc:p. (lpn.:
Xocno o:pv online /kooop :oc «voivoncvov», o:p oicí0cvop phenomenon.physics.auth.gr)
Eikovo 4. Evo ycyovoç aoc ko:oyooçpkc oao :o acioono ATLAS, nc 4 p·ck:oovio o:pv :c·ikp ko:oo:oop (oi 2
kokkivcç kio 2 na·c :oo,i/ç) aoc ai0ovov vo aoop·0c oao :pv oiooaoop ocno:ioioc Higgs (p onc:oß·p:p no¸o
:cv :coooocv p·ck:oovicv civoi 123.5 GeV. (Aivc:oi novo p ovoaoooo:oop :oc ycyovo:oç oc cykoooio :onp :oc
ovi,vcc:p.) (lpn.: Xocno o:pv online /kooop :oc «voivoncvov», o:p oicí0cvop phenomenon.physics.auth.gr)
Mxov ìotnóv xóoo onìq q ovokóìvçq xov µno¸ovíov Higgs;
Xpciuotqkuv 20 oìokìqpu ¿poviu ¸iu vu o¿coiuotouv kui vu kutuokcuuotouv o caitu¿uvtqç LHC kui tu ouo
µc¸uìu acipuµutu ATLAS kui CMS! Ep¸uotqkuv auve uao 10.000 çuoikoi, µq¿uvikoi kui tc¿vikoi uao
acpioootcpcç uao 40 ¿epcç kui auve uao 300 cpcuvqtiku kcvtpu kui auvcaiotqµiu! ...
... Kui ¿pciuotqkuv 2 ¿poviu ouvc¿ouç ìcitoup¸iuç tou caitu¿uvtq kui tev acipuµutev µc ckaìqktikq uaooooq
kui uaupuµiìq ukpiµciu kui ouvcaciu ¸iu vu çtuoouµc otq auputqpqoq aou uvukoive0qkc otiç 4 Iouìiou!
Autq tqv acpiooo, oto acipuµu ATLAS cp¸u¸ovtui 3000 çuoikoi uao 176 ivotitoutu kui 38 ¿epcç uvu tov
kooµo. Huve uao 1000 uao¡qçioi oiouktopcç ouµµuìouv otq ìcitoup¸iu tou acipuµutoç kui otqv uvuìuoq
tev ocooµcvev. (Acatoµcpcicç ¸iu to acipuµu ATLAS µaopcitc vu µpcitc oto ouvocoµo: http://atlas.ch.)
Hotó cívot q ovµþoìq xov Tµqµoxoç dvotkqç xov AHO oxo xcµóoxto ovxó cntoxqµovtkó cy¿cíµqµo;
To Tµqµu 4uoikqç tou AHO civui uao touç apetcp¸utcç oto Hcipuµu ATLAS. Aao to 1995 µiu oµuou
caiotqµovev tou Tµqµutoç 4uoikqç tou AHO, c¸ivc ocktq ¸iu vu ouµµctuo¿ci, oto acipuµu ATLAS.
Kut’up¿qv ouµµctci¿c otov o¿coiuoµo cvoç µcpouç tou uvi¿vcutq (touç 0uìuµouç uvi¿vcuoqç µioviev), otq
ouvc¿ciu kutuokcuuoc cvu µcpoç tou çuoµutoµctpou µioviev oc ouvcp¸uoiu µc oµuou cpcuvqtev tou
Εικόνα 3. Ένα γεγονός που καταγράφηκε από το πείραμα ATLAS, με 4 μιόνια
στην τελική κατάσταση (οι 4 κόκκινες τροχιές) που πιθανόν να προήλθε απο
την διάσπαση σωματιδίου Higgs (η αμετάβλητη μάζα των τεσσάρων μιονίων
είναι 125 GeV). Δεξιά το ίδιο γεγονός όπως φαίνεται σε εγκάρσια τομή του
ανιχνευτή. (Σημ.: Χρώμα στην online έκδοση του «Φαινόμενον», στη διεύ-
θυνση phenomenon.physics.auth.gr)
Εικόνα 4. Ένα γεγονός που καταγράφηκε από το πείραμα ATLAS, με 4 ηλε-
κτρόνια στην τελική κατάσταση (οι 2 κόκκινες και 2 μπλε τροχιές) που πιθανόν
να προήλθε απο την διάσπαση σωματιδίου Higgs (η αμετάβλητη μάζα των
τεσσάρων ηλεκτρονίων είναι 123.5 GeV. (Δίνεται μόνο η αναπαράσταση του
γεγονότος σε εγκάρσια τομή του ανιχνευτή.) (Σημ.: Χρώμα στην online έκδοση
του «Φαινόμενον», στη διεύθυνση phenomenon.physics.auth.gr)
του ανιχνευτή (τους θαλάμους ανί-
χνευσης μιονίων), στη συνέχεια κατα-
σκεύασε ένα μέρος του φασματομέ-
τρου μιονίων σε συνεργασία με ομάδα
ερευνητών του Τμήματος Μηχανολό-
http://phenomenon.physics.auth.gr φαινόμενον
6
Το 1995, λίγο μετά το ξεκίνημα του
σχεδιασμού δύο μεγάλων πειραμά-
των στο CERN που προορίζονταν για
να εγκατασταθούν στον, υπό σχεδια-
σμό, Μεγάλο Επιταχυντή Αδρονίων
(Large Hadron Collider -LHC), μια
ομάδα επιστημόνων του Τμήματος
Φυσικής του ΑΠΘ, έγινε δεκτή για να
συμμετάσχει, στο πείραμα ATLAS,
ένα από τα δύο μεγάλα πειράματα
του LHC.
Με πολύ απλά λόγια, για να «δούμε»
τον μικρόκοσμο –πιό μέσα από τα
άτομα, πιό μέσα και από τον πυρήνα,
πιό μέσα και από τα πρωτόνια- χρεια-
ζόμαστε τεράστια «μικροσκόπια» που
λέγονται επιταχυντές σωματιδίων και
τεράστιους ανιχνευτές που είναι τα
«μάτια» με τα οποία βλέπουμε μέσα
από τα μικροσκόπια αυτά. Όσο πιο
H Συμβολή του ΑΠΘ στο Πείραμα ΑTLAS του CERN
Πώς και γιατί ξεκίνησε το «Εργαστήριο Κατασκευής
και Ελέγχου Ανιχνευτών Ακτινοβολίας» στο ΑΠΘ.
Χαρά Πετρίδου
Καθηγήτρια Τμ. Φυσικής
Εικόνα 1. Τα υπεραγώγιμα πηνία του μεγάλου τοροϊδούς μαγνήτη του πειράματος
ATLAS και δύο από τους ελληνικούς θαλάμους, ένας τοποθετημένος στο ικρίωμα
του πειράματος (αριστερά) και ένας σε ειδικό σύστημα ανάρτησης (δεξιά)
για να τοποθετηθεί στο ικρίωμα.
Eikovo 1. To cacooycyino apvio :oc ncyo·oc :oooìooíç noyvp:p :oc acioono:oç ATLAS koi oío oao :ocç
c··pvikoíç 0o·onocç, /voç :oao0c:pn/voç o:o ikoicno :oc acioono:oç (ooio:coo) koi /voç oc cioiko oío:pno
γων του Α.Π.Θ. και σε συνεργασία με
το Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Εθνι-
κό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, και σήμε-
ρα παίζει καθοριστικό ρόλο στο πεί-
ραμα ΑTLAS με την συμμετοχή της
στην μελέτη των γεγονότων με τέσσε-
ρα λεπτόνια στην τελική κατάσταση,
που είναι και από τα πλέον ελκυστικά
θέματα φυσικής -διότι το μποζόνιο Χί-
γκς διασπάται μ’αυτόν τον τρόπο- κα-
θώς επίσης και σε μελέτες που αφορύν
πρωτοπορικές μεθόδους αναζήτησης
Νέας Φυσικής στο LHC.
Στο άρθρο που ακολουθεί θα βρεί-
τε λεπτομέρειες για την μέχρι σήμε-
ρα συμβολή του Τμήματος Φυσικής
στο Πείραμα ATLAS του CERN και
κατ’επέκταση στην μελέτη του σω-
ματιδίου Χίγκς και στην αναζήτηση
Νέας Φυσικής, καθώς και τους μελ-
λοντικούς του στόχους για την συνέ-
χιση της συμβολής του στο μεγάλο
αυτό “Πείραμα του αιώνα μας” που
συντελείται στο CERN.
Αναφορές
[1] P.W. Higgs Phys. Lett., 12 (1964), p.
132.
F. Englert, R. Brout Phys. Rev. Lett., 13
(1964), p. 321 Full Text via CrossRef.
P.W. Higgs Phys. Rev. Lett., 13 (1964),
p. 508 Full Text via CrossRef.
G.S. Guralnik, C.R. Hagen, T.W.B.
Kibble Phys. Rev. Lett., 13 (1964), p. 585.
[2] ΑΤLAS Collaboration, Observation
of a New Particle in the Search for the
Standard Model Higgs Boson with the
ATLAS Detector at the LHC, Phys. Lett.
B 716 (2012) 1-29
Ποια είναι τα επόμενα βήματα;
Η ανακάλυψη του μποζονίου Ηiggs
σηματοδοτεί το ξεκίνημα για νέες
μελέτες ώστε να μετρήσουμε και να
κατανοήσουμε τις ιδιότητες του νέου
αυτού σωματιδίου. Να εξακριβώ-
σουμε κατ’αρχήν αν οι ιδιότητές του
συμφωνούν με τις προβλεπόμενες
από το Καθιερωμένο πρότυπο. Ήδη
κάποιες απο τις ιδιότητες αυτές συμ-
φωνούν με τις προβλέψεις, όπως το
ότι έχει παρατηρηθεί με τους συγκε-
κριμένους δύο τρόπους διάσπασης
και σε αναλογίες που δεν φαίνονται
διαφορετικές απο τις προβλεπόμενες
- αυτό βέβαια χρειάζεται περαιτέρω
επιβεβαίωση με πιο ακριβείς μετρή-
σεις. Στους επόμενους μήνες τα δύο
πειράματα θα μετρήσουν όσο γίνε-
ται καλύτερα κάποιες από τις ιδιότη-
τες αυτές, ωστε να καταλήξουμε με
βεβαιότητα αν το νέο σωματίδιο εί-
ναι όντως το μποζόνιο Higgs, ή ένα
από μια ευρύτερη ομάδα παρόμοιων
σωματιδίων, ή κατι εντελώς καινού-
ριο...
Μέχρι το τέλος του 2012 αναμένεται
να διπλασιασθεί ο αριθμός των γεγο-
νότων που θα συλλεχθεί από τα δύο
πειράματα. Στη συνέχεια ο επιταχυ-
ντής θα κλείσει για αναβάθμιση και
θα ξεκινήσει προς το τέλος το 2014
οπότε και θα λειτουργήσει σε ενέρ-
γεια περίπου διπλάσια (14 TeV) από
την τωρινή (8TeV).
περίοδος 4 – τεύχος 17 • Οκτώβριος 2012 7
«βαθειά» μέσα στην ύλη θέλουμε να
δούμε, τόσο μεγαλύτερα «μικροσκό-
πια» και μεγαλύτερα «μάτια» χρεια-
ζόμαστε!
Ο Επιταχυντής Αδρονίων, LHC, που
ξεκίνησε να σχεδιάζεται πριν είκοσι
χρόνια, που άρχισε να κατασκευάζε-
ται πριν 15 χρόνια, ολοκληρώθηκε
το 2008 και λειτουργεί από το 2009,
είναι το μεγαλύτερο «μικροσκόπιο»
που έχει ποτέ κατασκευάσει ο άν-
θρωπος και μαζί με τα τέσσερα –δύο
μεγάλα και δύο μικρότερα- πειρά-
ματά του αποτελεί το μεγαλύτερο
επιστημονικό εγχείρημα στην παγκό-
σμια ιστορία.
Ερωτήματα όπως: Υπαρχει το σωμα-
τίδιο Higgs; Που πήγε η αντιύλη μετά
το ξεκίνημα του σύμπαντος; Υπάρ-
χουν άλλες δυνάμεις στη φύση;...
ξεκίνησαν ήδη και απαντώνται και
μπορεί σύντομα να αλλάξουν την ει-
κόνα μας για τον κόσμο.
Λίγα λόγια για το Εργαστήριο
- Μια σύντομη Περιήγηση
Για να συμμετέχουμε σ’αυτή την
επιστημονική πρόκληση, και για να
έχουμε τη δυνατότητα να παίξουμε
ουσιαστικό ρόλο στην διαμόρφωση
της επιστημονικής γνώσης, μέσα στην
επόμενη εικοσαετία, δημιούργησαμε
το 1997 το «Εργαστήριο Κατασκευής
και Ελέγχου Ανιχνευτών Ακτινοβολί-
ας» στο ΑΠΘ. Το Εργαστήριο ήταν
απόρρεια της συνεργασίας του Εργα-
στηρίου Εργαλειομηχανών και Δια-
μορφωτικής Μηχανολογίας (ΕΕΔΜ)
του Τμήματος Μηχανολόγων και
του Τομέα Πυρηνικής Φυσικής και
Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων
(ΠΦΦΣΣ) του Τμήματος Φυσικής
του ΑΠΘ
Στόχος του να κατασκευάσει ανιχνευ-
τές υψηλής τεχνολογίας για το πείραμα
ΑΤLAS του LHC, δρομολογώτας έτσι
την συμμετοχή του στην πλέον συναρ-
παστική έρευνα του αιώνα μας.
Συγκεκριμένα, αναλάβαμε να κα-
τασκευάσουμε το 10% του Φασμα-
τομέτρου Μιονίων του πειράματος
ATLAS. Το Φασματόμετρο μιονίων
αποτελείται από ανιχνευτές που κα-
λύπτουν μιά έκταση 5600 m
2
, βρί-
σκονται μέσα σε ισχυρό μαγνητικό
πεδίο και είναι προορισμένοι να ανα-
επιπεδότητα ±3 μm, μία τρισδιάστα-
τη μετρητική μηχανή (CMM) καθώς
και συστήματα μέτρησης σχετικών
παραμορφώσεων με ακρίβεια ±1
μm.
Για την κατασκευή των ανιχνευτών-
θαλάμων μιονίων συνεργαστήκαμε
τρία Ελληνικά Πανεπιστήμια: το Πα-
νεπιστήμιο Αθηνών, το Εθνικό Με-
τσόβιο Πολυτεχνείο και το Αριστο-
τέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
Κάθε θάλαμος μιονίων αποτελείται
από 240-260 ανιχνευτές-μοναδιαίες
Εικόνα 2. O καθαρός χώρος του Εργαστηρίου με το γρανιτένιο τραπέζι και την με-
τρητική συσκευή κατά τη διάρκεια κατασκευή θαλάμου.
ovoo:popç (ocçio) yio vo :oao0c:p0ci o:o ikoicno.
Eikovo 2. O ko0oooç ,cooç :oc Eoyoo:poioc nc :o yoovi:/vio :ooa/¸i koi :pv nc:op:ikp ocokccp ko:o :p
oiookcio ko:ookccp 0o·onoc.
ovoo:popç (ocçio) yio vo :oao0c:p0ci o:o ikoicno.
Eikovo 2. O ko0oooç ,cooç :oc Eoyoo:poioc nc :o yoovi:/vio :ooa/¸i koi :pv nc:op:ikp ocokccp ko:o :p
oiookcio ko:ookccp 0o·onoc.
ovoo:popç (ocçio) yio vo :oao0c:p0ci o:o ikoicno.
Eikovo 2. O ko0oooç ,cooç :oc Eoyoo:poioc nc :o yoovi:/vio :ooa/¸i koi :pv nc:op:ikp ocokccp ko:o :p
oiookcio ko:ookccp 0o·onoc.
γνωρίζουν και να καταγράφουν τις
τροχιές -δηλαδή μετρούν τις ορμές-
ενός είδους στοιχειωδών σωματιδίων
–των μιονίων- τα οποία παράγονται
απο τις διασπάσεις σωματιδίων που
δημιουργούνται κατά τη σύγκρουση
των δεσμών πρωτονίων στον επιτα-
χυντή LHC. To Φασματόμετρο Μι-
ονίων αποτελεί την «καρδιά» στην
μελέτη του σωματιδίου Higgs, που
πρόσφατα παρατηρήθηκε, καθώς
και στην αναζήτηση «Νέας Φυσι-
κής».
Το Εργαστήριο διαθέτει «καθαρό
χώρο» της κατηγορίας 50.000 ppm,
ελεγχόμενων συνθηκών -θερμο-
κρασίας: ±0.5
ο
C και υγρασίας ±5%
- και τον απαραίτητο εξοπλισμό για
κατασκευές μέγιστων διαστάσε-
ων 160x90x50 cm
3
και μηχανικής
ακρίβειας καλύτερης των 10 μm.
Τον κύριο εξοπλισμό του αποτελεί
ένα γρανιτένιο τραπέζι διαστάσεων
2.7x2.2x0.4 m
2
, βάρους 7 τόνων, με
κυψελίδες, που κατασκευάστηκαν
και ελέγθηκαν στην Αθήνα. Συγκε-
κριμένα, το Πανεπιστήμιο Αθηνών
κατασκεύασε 30000 ανιχνευτές-μο-
ναδιαίες κυψελίδες ανίχνευσης μι-
ονίων, το ΕΜΠ έκανε τον ποιοτικό
έλεγχο των ανιχνευτών αυτών και
το ΑΠΘ, σχεδίασε και κατασκεύασε
τους 130 -από τους 1.200 θαλάμους
του Μιονικού Φασματομέτρου του
Πειράματος ATLAS- χρησιμοποιώ-
http://phenomenon.physics.auth.gr φαινόμενον
8
ντας τους 30.000 ανιχνευτές. Ο σχε-
διασμός των θαλάμων –διαστάσε-
ων: περίπου 2x1x0.3 m
3
- έπρεπε να
λαμβάνει υπόψη την ελαχιστοποίηση
των παραμορφώσεών τους κατά την
ανάρτησή τους στα ικριώματα του
πειράματος.
Η κατασκευή κάθε θαλάμου περι-
ελάμβανε διακριτά, αυστηρά ελεγ-
χόμενα στάδια, τα οποία ανέπτυξε
και εφάρμοσε η ομάδα του ΑΠΘ. Ο
πρώτος θάλαμος που ελέγχθηκε σε
Τομογράφο ακτίνων Χ και βρέθηκε
να υπερπληρεί τις προδιαγραφές,
ήταν Ελληνικός! Στις εικόνες φαί-
νονται ο «καθαρός χώρος» του Εργα-
στηρίου, με το γρανιτένιο τραπέζι και
τη μετρητική συσκευή κατά τη διάρ-
κεια κατασκευής θαλάμου.
ένας από τους Ελληνικούς θαλάμους
κατά την τοποθέτησή του στο ικρίω-
μα του πειράματος.
Συνολικά, στη διάρκεια των 15 ετών
της συμμετοχής μας στο πείραμα, ερ-
γάστηκαν πάνω απο εξήντα προπτυ-
χιακοί και μεταπτυχιακοί φοιτητές,
υποψήφιοι διδάκτορες, ερευνητές,
μέλη ΔΕΠ και τεχνικοί.
Πετύχαμε έτσι, με την συνεχή συνερ-
γασία μας με το Διεθνές κέντρο,
a. Να διδάξουμε και να διδαχτούμε.
Μια συνεχή ανταλλαγή απόψε-
ων, προβληματισμών, νέων ιδεών
όπου οι νέοι επιστήμονες του Τμή-
ματός μας πήραν ενεργό μέρος.
b. Να δημιουργήσουμε και να πλου-
τίσουμε από την χαρά αυτή της
δημιουργίας. Η συνέπεια στα χρο-
άς» ανιχνευτών που θα χρησιμοποιη-
θούν κατά την αναβάθμιση του LHC.
Παρόμοιοι ανιχνευτές θα χρησιμο-
ποιηθούν μελλοντικά σε διαγνωστι-
κές μεθόδους στην ιατρική.
Νέοι τομείς εφαρμογής
Οι ανάγκες της ερευνητικής ομάδας
για την ανάλυση των δεδομένων στο
πείραμα ATLAS, oδήγησαν στην δη-
μιουργία ενός, κατ’αρχήν πιλοτικού,
κόμβου υπολογιστών τεχνολογίας
πλέγματος (GRID) στο ΑΠΘ. Η ιδέα
της κατανεμημένης υπολογιστικής
ισχύος και του κατανεμημένου απο-
θηκευτικού χώρου ξεκίνησε από το
CERN για τις ανάγκες των πειραμά-
των του LHC και ήδη βρίσκει εφαρ-
μογές σε κλάδους όπως η Βιολογία,
Μετεωρολογία, Σεισμολογία. Με
την αποκτηθείσα τεχνογνωσία, λει-
τουργεί στο ΑΠΘ ένας από τους έξι
κομβους του HellasGrid. Ο κόμβος
αποτελεί απαραίτητη προυπόθεση
για την διαχείριση και ανάλυση των
δεδομένων του πειράματος ATLAS
από την ερευνητική ομάδα του ΑΠΘ,
πληρεί όλες τις προϋποθέσεις και
έχει αναγνωρισθεί απο το πείραμα ως
κόμβος Tier 3, που μας δίνει δυνατό-
τητα άμεσης πρόσβασης στα δεδομέ-
να του πειράματος, ενώ με πρόσθε-
τη υποδομή σε αποθηκευτικό χώρο,
μπορεί να αναβαθμισθεί στο άμεσο
μέλλον σε Tier 2, ώστε συνεισφέρει
υπολογιστική ισχύ στην ανάλυση
των δεδομένων.
Από το 2009, με το ξεκίνημα του
LHC, η ομάδα του Α.Π.Θ. παίζει κε-
ντρικό ρόλο στην ανάλυση των δεδο-
μένων και την κατανόηση των απο-
τελεσμάτων του πειράματος ATLAS.
Οι νέοι της υποψήφιοι διδάκτορες
και μεταδιδακτορικοί ερευνητές, που
αποτελούν τον κορμό της, είναι από
τους κύριους πρωτεργάτες τόσο των
πρόσφατων ανακαλύψεων όσο και
των μετρήσεων ακριβείας του Καθι-
ερωμένου Προτύπου που προηγήθη-
καν για να καταλήξουμε στα σημερι-
νά συμπεράσματα. Οι νέοι ερευνητές
της ομάδας του Τμήματός μας θα
αποτελέσουν τους κύριους συντελε-
στές των μελλοντικών ανακαλύψεων
και τους συνεχιστές της πρωτοπορια-
κής αυτής έρευνας για την κατανόη-
ση των Νόμων της Φύσης.
Τι έχουμε πετύχει μέχρι σήμερα
- Πώς σκοπεύουμε να συνεχί-
σουμε στο μέλλον
Το έργο της κατασκευής και του ελέγ-
χου των προδιαγραφών των θαλάμων
στο ΑΠΘ ολοκληρώθηκε τον Απρί-
λιο 2004. Στη συνέχεια οι θάλαμοι
εστάλησαν στο CERN όπου ελέγχθη-
καν μαζί με τα ηλεκτρονικά τους, τα
συστήματα τροφοδοσίας του αερίου
μίγματος και τα εξαρτήματα ελέγχου
των παραμορφόσεών τους και της
θερμοκρασίας τους. Τον Οκτώβριο
του 2006 ολοκληρώθηκε η εγκατά-
στασή τους στο πείραμα ATLAS.
Στις εικόνες φαίνονται τα υπεραγώ-
γιμα πηνία του μεγάλου τοροειδούς
μαγνήτη του πειράματος ATLAS και
νοδιαγράμματα και η αναγνώρι-
ση διεθνώς του έργου του ΑΠΘ,
έδωσε στην ερευνητική μας ομά-
δα μια ξεχωριστή θέση μέσα στο
πείραμα.
c. Να γευτούμε το ανικανοποίητο της
έρευνας και να ζήσουμε, τον τελευ-
ταίο καιρό, την εμπειρία μιάς ιστο-
ρικής ανακάλυψης επειδή έχουμε
συμβάλει σ’αυτήν.
Σήμερα στο Πανεπιστήμιο έχει δημι-
ουργηθεί μια αξιόλογη υποδομή και
η απαραίτητη τεχνογνωσία που θα
χρησιμοποιηθεί μελλοντικά για ανά-
πτυξη και νέων τεχνολογιών ανιχνευ-
τών ακτινοβολίας. Ήδη η ερευνητική
ομάδα του ΑΠΘ στο πείραμα ATLAS
συμμετέχει στις μελέτες «νέας γενι-
περίοδος 4 – τεύχος 17 • Οκτώβριος 2012 9
Γι γάντι α Καται γί δα στον Κρόνο:
Θερμι κή Θύελλα οκτώ φορές
το μέγεθος της Γης!
Eaio:pnoviko v/o
Ovoµooío Tµtev Ncev Xqµtkev Lxot¿cíev
Aíuoç Xozçopóuqç
voi:p:pç Tn. vcoikpç
Tpiu ukoµq ¿qµiku otoi¿ciu aqpuv to opoµo ¸iu tov acpiooiko aivuku. Hpokcitui ¸iu tu otoi¿ciu 110, 111 kui 112,
aou aìcov kutc¿ouv tu ovoµutu Ntupµuotuvtio (Darmstadtium q Ds), Pcvt¸kcvio (Roentgenium q Rg) kui Koacpvikio
(Copernicium q Cn) uvtiotoi¿eç. Tu tpiu ¿qµiku otoi¿ciu “µuçtiotqkuv” apooçutu. Novoç touç q Aic0vqç 1veoq
Ku0upqç kui Eçupµooµcvqç 4uoikqç (IUPAP) cve q “µuçtioq” kui cìuµc ¿epu oto Ivotitouto 4uoikev Eaiotqµev
oto Aovoivo.
To Koacpvikio aqpc to ovoµu tou uao tov Hoìevo uotpovoµo Nicolaus Copernicus (1473-1543), o oaoioç oiutuaeoc
(µctu tov Apiotup¿o) tqv iocu oti q Iq kui oi uaoìoiaoi aìuvqtcç kivouvtui ¸upe uao tov 1ìio. To apeto utoµo tou
otoi¿ciou oqµioup¸q0qkc to 1996 uao Icpµuvouç caiotqµovcç µc ou¸kpouoq cvoç utoµou ¡cuoup¸upou µc cvu utoµo
µoìuµoou.
To Pcvt¸kcvio aqpc to ovoµu tou uao to µpuµcuµcvo Icpµuvo çuoiko Wilhelm Conrad Roentgen (1845-1923), o
oaoioç uvukuìu¡c tiç uktivcç X. H uvukuìu¡q tou c¸ivc to 1994 uao µiu oµuou caiotqµovev oto Kcvtpo 1pcuvuç
Bupcev Iovtev GSI Helmholtz otq Icpµuviu.
To oc Ntupµotuvtio ovoµuotqkc ctoi apoç tiµqv tqç aoìqç Darmstadt tqç Icpµuviuç oaou otc¸u¸ctui to Kcvtpo GSI
Helmholtz kui oaou uvukuìuç0qkc uao tqv ioiu oµuou to 1994 µc ou¸kpouoq cvoç µupiou iootoaou tou Moìuµoou µc
Nikcìio-62.
Tu tpiu otoi¿ciu civui aoìu µc¸uìu kui uotu0q. Acv uaup¿ouv otq çuoq kui µaopouv vu oqµioup¸q0ouv µovo oc
ouv0qkcç cp¸uotqpiou. Ootooo, o ¿povoç qµi¸eqç touç civui tooo µikpoç aou ocv µaopouv ukoµu vu µcìctq0ouv
acipuµutiku.
Hpy/ç
[1] Elisabeth Weise: “Three new elements named”, ScienceFair, 04-11-2011
(http://content.usatoday.com/communities/sciencefair/post/2011/11/three-new-elements-named-/1)
[2] Hamish Johnston: “Three new elements get official backing”, PhysicsWorld.com, 04-11-2011
(http://physicsworld.com/blog/2011/11/three_new_elements_get_officia.html)
O Hcoiooikoç Hivokoç nc :o :oio v/o o:oi,cio
Έκπληκτοι έμειναν οι επιστήμονες τον Ια-
νουάριο του 2011 βλέποντας τις εικόνες που
έστελνε το διαστημικό τηλεσκόπιο Cassini-
Huygens. Μια μικρή καταιγίδα που είχε εντο-
πίσει το ίδιο τηλεσκόπιο πριν ένα μήνα είχε
μετατραπεί σε μία από τις μεγαλύτερες κα-
ταιγίδες που γνώρισε ποτέ ο Κρόνος. Μέσα
σε δύο μήνες είχε σχεδόν κυκλώσει όλο τον
πλανήτη.
Η καταιγίδα εμφανίστηκε στο βόρειο ημισφαί-
ριο του πλανήτη, με γεωγραφικό πλάτος πε-
ρίπου 35 μοίρες, στις 5 Δεκεμβρίου του 2010.
Οι ανιχνευτές ραδιοκυμάτων και πλάσματος
του Cassini εντόπισαν από την πρώτη στιγμή
την ηλεκτρομαγνητική φύση του στροβιλι-
σμού. Όμως, η αληθινή δύναμη της θύελλας
δεν είχε φανεί ακόμη.
Καθώς περνούσαν οι μέρες, στροβιλιζόταν
και εξαπλωνόταν προς κάθε σημείο. Μέχρι
τα τέλη του Ιανουαρίου 2011 (οπότε και το
φαινόμενο έφτασε στο μέγιστό του), υπολο-
γίζεται πως εκτάθηκε κατά 15.000 χιλιόμετρα
βόρεια και νότια από το σημείο απ’ όπου
ξεκίνησε, φτάνοντας να καταλάβει έκταση
5.000.000.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων
(2.000.000.000 τετραγωνικά μίλια)! Κάθε δευ-
τερόλεπτο η δίνη προκαλούσε περίπου δέκα
ηλεκτρικές εκκενώσεις (κεραυνούς), κάνοντας
την παρατήρηση δύσκολη ακόμη και για τα
υψηλής ακρίβειας (περίπου στο millisecond)
όργανα του Cassini.
Η όλη διαδικασία διήρκεσε 200 ημέρες τελει-
ώνοντας τον Ιούνιο. Οι ερευνητικές ομάδες
που τη μελέτησαν κάνουν λόγο για τη μεγαλύ-
τερη, σε μέγεθος και διάρκεια, καταιγίδα που
παρατήρησαν ποτέ, ξεπερνώντας ακόμη και
τις αντίστοιχες καταιγίδες που εμφανίστηκαν
στον Κρόνο το 1905 (διάρκειας 150 ημερών)
και το 1990 (διάρκειας 55 ημερών).
Είναι η πρώτη μεγάλη καταιγίδα που εντοπί-
ζεται στο βόρειο ημισφαίριο, μακριά από το
“Μονοπάτι των Καταιγίδων” που βρίσκεται
στο νότιο ημισφαίριο και το οποίο μελετάται
εντατικά από τους ερευνητές πίσω από το
Cassini. Τα αίτια της καταιγίδας είναι ακό-
μη άγνωστα. Ωστόσο, οι πρώτες υποθέσεις
έχουν ήδη αρχίσει να εμφανίζονται. Η πιο
ενδιαφέρουσα άποψη είναι ότι η καταιγίδα
αυτή έμοιαζε περισσότερο με ηφαιστειακή
Επιστημονικά Νέα
Νίκος Χατζαράκης
Φοιτητής Τμ. Φυσικής
δραστηριότητα απ’ ότι με καιρικό φαινόμενο.
Οι εικόνες που έστειλε το Cassini από το 2004
δείχνουν πώς η καταιγίδα προετοιμαζόταν
επί πολλά χρόνια. Η πίεση δημιουργούνταν
σταδιακά κάτω από την επιφάνεια του πλα-
νήτη, χωρίς όμως να υπάρχουν πέτρες για να
την κρατήσουν εκεί μέχρις ότου εκραγεί! Αυτό
κάνει τους ερευνητές να πιστεύουν πώς στον
πυρήνα του Κρόνου υπάρχει κάτι περισσότε-
ρο από αυτό που νομίζαμε μέχρι σήμερα.
«Το γεγονός ότι αυτού του είδους τα “ξεσπά-
σματα” είναι ισχυρά και εμφανίζονται στον
Κρόνο κάθε 20 με 30 χρόνια μας λέει κάτι για
το εσωτερικό αυτού του πλανήτη, αλλά πρέ-
πει να μάθουμε τι!» τονίζει ο Kunio Sayanagi,
μέλος της ομάδας του Cassini.
Εκτός από τα παραπάνω, η καταιγίδα μας
αποκάλυψε πολλά ακόμη από τα μυστικά του
δεύτερου μεγαλύτερου πλανήτη στο ηλιακό
μας σύστημα. Πρώτον, είμαστε πλέον σίγου-
ροι ότι είναι διπολικός. Δεύτερον, μπορούμε
να εξετάσουμε τις (ομολογουμένως ακραίες)
μεταβολές του καιρού στον Κρόνο ανάλογα
με τις εποχές και την ακτινοβολία του Ήλιου.
Η εργασία των ερευνητών του Cassini έχει εκ-
Hpy/ç
1) Jia-Rui Cook: “Cassini Chronicles: The Life and Times of Saturn’s Giant Storm”, NASA Website
(17/11/2011) (http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20111117.html)
2) Jia-Rui Cook & Dwayne C. Brown: “Cassini Captures Images and Sounds of Saturn Storm”, NASA
News & Features (06/07/2011) (http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2011-203)
3) Kate Taylor: “Cassini Monitors Biggest-ever Saturn Storm”, TG Daily (06/07/2011)
(http://www.tgdaily.com/space-features/57070-cassini-monitors-biggest-ever-saturn-storm)
Eikovo 1: H ko:oiyioo o:o ßoocio pnioçoioio :oc
Koovoc.
Eikovo 2: H ko:oiyioo oc oo,iko, okono, o:ooio.
Eikovo 3: H cç/·içp :pç ko:oiyiooç o:ov Koovo nc :pv aooooo :oc ,oovoc.
Eikovo 4: Tccoo-,ocno:ik/ç ovoaoooo:oociç :cv
oivcv aoc o,pno:i¸ov:ov oc nio n/oo o:ov Koovo.
Eikovo 5: Mio o··p ovoaoooo:oop :pç ko:oiyiooç oc
/vo oao :o :c·iko :pç o:ooio.
Hpy/ç
1) Jia-Rui Cook: “Cassini Chronicles: The Life and Times of Saturn’s Giant Storm”, NASA Website
(17/11/2011) (http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20111117.html)
2) Jia-Rui Cook & Dwayne C. Brown: “Cassini Captures Images and Sounds of Saturn Storm”, NASA
News & Features (06/07/2011) (http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2011-203)
3) Kate Taylor: “Cassini Monitors Biggest-ever Saturn Storm”, TG Daily (06/07/2011)
(http://www.tgdaily.com/space-features/57070-cassini-monitors-biggest-ever-saturn-storm)
Eikovo 1: H ko:oiyioo o:o ßoocio pnioçoioio :oc
Koovoc.
Eikovo 2: H ko:oiyioo oc oo,iko, okono, o:ooio.
Eikovo 3: H cç/·içp :pç ko:oiyiooç o:ov Koovo nc :pv aooooo :oc ,oovoc.
Eikovo 4: Tccoo-,ocno:ik/ç ovoaoooo:oociç :cv
oivcv aoc o,pno:i¸ov:ov oc nio n/oo o:ov Koovo.
Eikovo 5: Mio o··p ovoaoooo:oop :pç ko:oiyiooç oc
/vo oao :o :c·iko :pç o:ooio.
Εικόνα 1: Η καταιγίδα στο βόρειο
ημισφαίριο του Κρόνου.
Εικόνα 2: Η καταιγίδα σε αρχικό,
ακόμα, στάδιο.
Hpy/ç
1) Jia-Rui Cook: “Cassini Chronicles: The Life and Times of Saturn’s Giant Storm”, NASA Website
(17/11/2011) (http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20111117.html)
2) Jia-Rui Cook & Dwayne C. Brown: “Cassini Captures Images and Sounds of Saturn Storm”, NASA
News & Features (06/07/2011) (http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2011-203)
3) Kate Taylor: “Cassini Monitors Biggest-ever Saturn Storm”, TG Daily (06/07/2011)
(http://www.tgdaily.com/space-features/57070-cassini-monitors-biggest-ever-saturn-storm)
Eikovo 1: H ko:oiyioo o:o ßoocio pnioçoioio :oc
Koovoc.
Eikovo 2: H ko:oiyioo oc oo,iko, okono, o:ooio.
Eikovo 3: H cç/·içp :pç ko:oiyiooç o:ov Koovo nc :pv aooooo :oc ,oovoc.
Eikovo 4: Tccoo-,ocno:ik/ç ovoaoooo:oociç :cv
oivcv aoc o,pno:i¸ov:ov oc nio n/oo o:ov Koovo.
Eikovo 5: Mio o··p ovoaoooo:oop :pç ko:oiyiooç oc
/vo oao :o :c·iko :pç o:ooio.
Εικόνα 3: Η εξέλιξη της καταιγί-
δας στον Κρόνο με την πάροδο του
χρόνου.
Hpy/ç
1) Jia-Rui Cook: “Cassini Chronicles: The Life and Times of Saturn’s Giant Storm”, NASA Website
(17/11/2011) (http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20111117.html)
2) Jia-Rui Cook & Dwayne C. Brown: “Cassini Captures Images and Sounds of Saturn Storm”, NASA
News & Features (06/07/2011) (http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2011-203)
3) Kate Taylor: “Cassini Monitors Biggest-ever Saturn Storm”, TG Daily (06/07/2011)
(http://www.tgdaily.com/space-features/57070-cassini-monitors-biggest-ever-saturn-storm)
Eikovo 1: H ko:oiyioo o:o ßoocio pnioçoioio :oc
Koovoc.
Eikovo 2: H ko:oiyioo oc oo,iko, okono, o:ooio.
Eikovo 3: H cç/·içp :pç ko:oiyiooç o:ov Koovo nc :pv aooooo :oc ,oovoc.
Eikovo 4: Tccoo-,ocno:ik/ç ovoaoooo:oociç :cv
oivcv aoc o,pno:i¸ov:ov oc nio n/oo o:ov Koovo.
Eikovo 5: Mio o··p ovoaoooo:oop :pç ko:oiyiooç oc
/vo oao :o :c·iko :pç o:ooio.
Εικόνα 4: Ψευδο-χρωματικές αναπα-
ραστάσεις των δινών που σχηματίζο-
νταν σε μία μέρα στον Κρόνο.
δοθεί από το περιοδικό “Nature”. Μέχρι και το
2017, οπότε και προγραμματίζεται να λήξει το
Πρόγραμμα Cassini-Huygens, οι επιστήμονες
ελπίζουν να τους δοθούν περισσότερες ευ-
καιρίες να μελετήσουν τα καιρικά φαινόμενα
και τις αλλαγές των εποχών στον Κρόνο.
Πηγές
1) Jia-Rui Cook: “Cassini Chronicles: The
Life and Times of Saturn’s Giant Storm”,
NASA Website (17/11/2011) (http://www.
nasa.gov/mission_pages/cassini/why-
cassini/cassini20111117.html)
2) Jia-Rui Cook & Dwayne C. Brown:
“Cassini Captures Images and Sounds
of Saturn Storm”, NASA News & Fea-
tures (06/07/2011) (http://www.jpl.nasa.
gov/news/news.cfm?release=2011-203)
3) Kate Taylor: “Cassini Monitors Biggest-
ever Saturn Storm”, TG Daily (06/07/2011)
(http://www.tgdaily.com/space-features/
57070-cassini-monitors-biggest-ever-
saturn-storm)
http://phenomenon.physics.auth.gr φαινόμενον
10
ΣΥΝΕΒΗΣΑΝ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ
Τελετή ορκωμοσίας πτυχιούχων
Με το πέρας του ακαδημαϊκού έτους, πραγματοποιήθηκε στις 17-7-2012 η καθιερωμένη τελετή ορκωμοσίας των νέων πτυχιού-
χων του Τμήματος Φυσικής στην αίθουσα τελετών του ΑΠΘ. Στους νέους πτυχιούχους και τις οικογένειές τους απευθύνθηκαν ο
Κοσμήτορας της Σχολής Θετικών Επιστημών καθηγητής Σπ. Παυλίδης και ο Πρόεδρος του Τμήματος Φυσικής αναπλ. καθηγητής
Θ. Λαόπουλος. Την κεντρική ομιλία της εκδήλωσης έδωσε ο καθηγητής του Τμήματος κ. Στ. Μάσεν, ο οποίος αναφέρθηκε στις
δυνατότητες της Φυσικής ως εφόδιο των νέων επιστημόνων.
Η καθιερωμένη φωτογραφία των νέων πτυχιούχων με τον κοσμήτορα, τον πρόεδρο και τους διευθυντές τομέων
του Τμήματος Φυσικής.
ΟΙ ΝΕΟΙ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΙ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ
17. 07. 2012
ΑΓΑΘΟΣ ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ
ΙΩΑΝΝΗΣ
ΑΛΕΒΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΧΑΣΑΝ
ΑΝΔΡΟΝΙΚΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ
ΑΝΘΙΔΟΥ ΕΥΓΕΝΙΑ
ΑΡΑΜΠΑΤΖΗΣ ΣΤΕΦΑΝΟΣ
ΒΟΥΤΣΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ
ΓΙΟΒΑΝΗ ΑΝΝΑ
ΓΚΟΥΝΤΑΡΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ
ΓΚΟΥΤΖΑΜΑΝΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ
ΔΟΛΙΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ
ΖΑΠΑΡΤΑΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ
ΖΑΡΒΟΥ ΣΩΤΙΑ
ΖΑΧΑΡΙΑΔΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ
ΘΕΟΤΟΚΗ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ
ΘΩΜΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ
ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ
ΚΑΖΑΚΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ
ΚΑΛΟΕΡΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ
ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ
ΚΑΣΑΜΠΑΛΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ
ΚΟΥΤΣΙΟΥΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ
ΚΩΝΣΤΑΝΤΗ ΦΙΛΙΠΠΟΣ
ΛΑΛΕΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ
ΛΙΩΛΙΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ
ΜΑΚΡΑΚΗ ΕΥΣΤΑΘΙΑ
ΜΑΛΛΙΩΡΑ ΕΙΡΗΝΗ ΑΡΙΣΤΕΑ
ΜΠΙΡΙΝΤΖΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ
ΜΠΟΛΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ
ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ
ΝΙΚΟΛΗ ΜΑΓΔΑΛΗΝΗ
ΝΤΗΜΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ
ΟΡΦΑΝΟΥ ΛΥΔΙΑ
ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ
ΠΑΠΙΑΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ
ΠΑΠΙΣΤΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΑ ΜΑΡΙΑ
ΠΕΤΡΟΥΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ
ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΥ ΕΛΕΝΑ
ΠΟΥΛΙΑΣΗΣ ΕΚΤΟΡΑΣ
ΠΡΙΦΤΗ ΑΝΝΑ
ΡΑΜΚΑΙ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ
ΣΑΡΛΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ
ΣΦΑΤΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ
ΤΟΚΟΥΣΜΠΑΛΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ
ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ
ΤΣΙΛΙΚΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ
ΦΡΑΓΚΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ
ΧΑΪΤΑΣ ΣΑΒΒΑΣ ΕΡΒΙΝ
ΧΑΛΚΙΑ ΑΝΝΑ
ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ
ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΣ
Aao :pv ookoncoio :cv v/cv vcoikcv.
H ko0icocn/vp çc:oyooçio :cv v/cv a:c,ioí,cv nc :ov koonp:ooo, :ov aoocooo koi
:ocç oicc0cv:/ç :on/cv :oc Tnpno:oç vcoikpç.
Oµtìío koxó xqv Oµkeµooío xev Ncev Hxv¿toú¿ev xov Tµqµoxoç dvotkqç
Ai0ouou Tcìctev AHO, 23 Iouìiou 2012
2zoziovóç Móoev
Ko0pyp:pç Tn. vcoikpç
k. Kooµqtopu, k. Hpocopc, kupicç kui kupioi,
A¸uaqtoi vcoi atu¿iou¿oi tou Tµqµutoç 4uoikqç,
Ltckoµui µc ocoç uacvuvti ouç o¿i µovo ¸iuti kutuçcputc vu tcpµutioctc µc caitu¿iu to
ouokoìo tµqµu tqç 4uoikqç, uììu kui ¸iuti ciotc q µcììovtikq avcuµutikq q¸coiu tqç autpiouç
µuç uao tqv oaoiu acpiµcvouµc aupu aoììu. Hupuçpu¸ovtuç kuaoiouç oti¿ouç tou Aiovuoq
περίοδος 4 – τεύχος 17 • Οκτώβριος 2012 11
κ. Κοσμήτορα,
κ. Πρόεδρε,
κυρίες και κύριοι,
Αγαπητοί νέοι πτυχιούχοι του Τμήματος Φυ-
σικής,
Στέκομαι με δέος απέναντί σας όχι μόνο γι-
ατί καταφέρατε να τερματίσετε με επιτυχία
το δύσκολο τμήμα της Φυσικής, αλλά και
γιατί είστε η μελλοντική πνευματική ηγεσία
της πατρίδας μας από την οποία περιμένου-
με πάρα πολλά. Παραφράζοντας κάποιους
στίχους του Διονύση Σαββόπουλου θα μπο-
ρούσα να περιορίσω την ομιλία μου λέγο-
ντας μόνο
Δεν ξέρω τι να πω στα παιδιά
έτσι και αλλιώς τα ξέρουν όλα ...
Όμως, αισθάνομαι την ανάγκη να απευθυν-
θώ για τελευταία φορά στους μέχρι πριν
από λίγο φοιτητές μου συμπληρώνοντας τις
διαλέξεις με κάτι που παρέλειψα να αναφέ-
ρω κατά τη διάρκεια των παραδόσεων.
Αγαπητοί νέοι πτυχιούχοι του Τμήματος Φυ-
σικής,
Αξιώνεστε σήμερα να ορκιστείτε παρου-
σία των πανεπιστημιακών δασκάλων σας,
των γονέων και των φίλων σας μέσα στην
αίθουσα τελετών του Αριστοτέλειου Πανεπι-
στήμιου Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για ιερή
τελετή αλλά ιερός είναι και ο όρκος που θα
δώσετε.
Διαβάστε προσεκτικά τον όρκο για να κατα-
λάβετε ότι η τελετή της ορκωμοσίας δεν είναι
μια τυπική διαδικασία, αλλά βάρος και χρέ-
ος, εντολή και αρετή που θα πρέπει να εκτε-
λείτε και να υπηρετείτε σ’ όλο το βίο σας. Για
αυτό μαζί με τη χαρά και την υπερηφάνεια,
πρέπει να είναι μεγάλη η περίσκεψη και η
περισυλλογή για το πως θα ανταπεξέλθετε
με επιτυχία στον υπεύθυνο ρόλο που σας
περιμένει.
Σήμερα είναι ημέρα χαράς και υπερηφά-
νειας, δικής σας και των γονέων σας αλλά
και των καθηγητών σας. Η σημερινή μέρα
είναι τόσο σημαντική ώστε να οριοθετεί τη
μελλοντική σας ζωή. Όμως, η απόκτηση του
πτυχίου δεν είναι το τέλος του αγώνα. Είναι
η αρχή ενός νέου πιο δύσκολου αγώνα και
η αρχή της πλέον απαιτητικής περιόδου της
Ομιλία κατά την Ορκωμοσία
των Νέων Πτυχιούχων του Τμήματος Φυσικής
Στυλιανός Μάσεν
Καθηγητής Τμ. Φυσικής
ζωής σας που ανοίγεται μπροστά σας και
που πρέπει να διανύσετε με επιτυχία, αλλά
και με προσφορά στην κοινωνία.
Τα στοιχεία που πρέπει να διατηρήσετε σε
όλη τη ζωής σας, πέρα από την επιστημονι-
κή και επαγγελματική ενασχόλησή σας, είναι
να υπηρετείτε το πνεύμα, την αρετή και τους
συνανθρώπους σας. Έτσι θα αισθάνεστε
ολοκληρωμένοι επιστήμονες και πολίτες.
Σήμερα είναι το τέλος μιας δύσκολης πο-
ρείας που ξεκίνησε πριν από μερικά χρόνια
με την εισαγωγή σας στο Πανεπιστήμιο. Οι
προσπάθειες που καταβάλατε σας οδήγη-
σαν να γίνεται κάτοχοι του επίζηλου τίτλου
του φυσικού.
Ο τίτλος του Φυσικού είναι επίζηλος επειδή
η Φυσική, όχι μόνο ανήκει στις λεγόμενες
“σκληρές” και δύσκολες επιστήμες, αλλά θα
μπορούσε να καταταγεί στην κορυφή των
επιστημών, αφού πολλές από τις επιστήμες
έχουν τα θεμέλιά τους σ’ αυτήν. Επίσης, τα
επιτεύγματα της τεχνολογίας, από τους υπο-
λογιστές μέχρι τα υλικά με τις άγνωστες μέ-
Αίθουσα Τελετών ΑΠΘ, 23 Ιουλίου 2012
χρι πριν από λίγο ιδιότητες εδράζονται στη
Φυσική. Όμως, το μεγαλύτερο επίτευγμα
της Φυσικής είναι ότι βοήθησε και βοηθά-
ει τον άνθρωπο να αποβάλει τους φόβους
του και το μυστηριακό πέπλο που καλύπτει
τον περιβάλλοντα χώρο και να ανακαλύψει
την αρμονία και την ενυπάρχουσα νομοτέ-
λεια που παρουσιάζει η κόσμος μας. Στην
προσπάθεια εξήγησης των φαινομένων, οι
νόμοι που ανακαλύπτονται, τα περιγράφουν
όχι μόνο ποιοτικά αλλά και ποσοτικά. Σύμ-
φωνα με τον καθηγητή Χόνδρο, η Φυσική
είναι άξια του ονόματος της ως επιστήμης
γιατί επιτελεί μέτρηση. Ενώ σύμφωνα με το
Rutherford: Η επιστήμη είναι είτε η Φυσική
είτε η συλλογή γραμματοσήμων.
Η Φυσική κατέχει αξιοσημείωτη θέση, λόγω
του τρόπου μελέτης των φαινομένων, χρησι-
μοποιώντας αρμονικά τόσο τα Μαθηματικά
όσο και το Πείραμα. Η αρμονία αυτή είναι
τόσο έντονη, ώστε πολλές φορές η θεωρία
να προηγείται του πειράματος.
Για παράδειγμα, αυτές τις μέρες ζούμε την
κορύφωση της δόξας της Φυσικής, με την
επιβεβαίωση της ύπαρξης του μποζονίου
Higgs στο μεγάλο επιταχυντή αδρονίων στο
CERN . Η θεωρία που προβλέπει την ύπαρ-
ξη του μποζονίου Higgs και που εξηγεί γιατί
τα σωματίδια έχουν μάζα, προτάθηκε πριν
από πενήντα περίπου χρόνια. Δεν έχου-
με το χρόνο να αναφερθούμε και σε άλλες
πρόσφατες επιτυχίες, όπως το πολλά υπο-
σχόμενο γραφένιο, με τις πολλές άγνωστες
μέχρι σήμερα ιδιότητες.
Παρά το μεγάλο θρίαμβο της Φυσικής και
της τεχνολογίας, η ζωή έχει δυσκολέψει, του-
λάχιστον τα τελευταία χρόνια. Οι παλαιότεροι
απόφοιτοι του Τμήματος δεν είχαν τις ευκολίες
που υπάρχουν σήμερα με τους υπολογιστές
και την πρόσβαση στη βιβλιογραφία, όμως
είχαν καλύτερες επαγγελματικές ευκαιρίες. Οι
σημερινοί απόφοιτοι έχουν καλύτερες συνθή-
κες για σπουδές και έρευνα αλλά αντιμετωπί-
ζουν, όχι μόνο οι Έλληνες αλλά και οι ξένοι
συνάδελφοί τους, μεγάλο συναγωνισμό, σε
ένα απαιτητικό και παγκοσμιοποιημένο περι-
βάλλον. Οι δυσκολίες αυτές μεγαλώνουν με
oaouocç kui cpcuvu uììu uvtiµcteai¸ouv, o¿i µovo oi 1ììqvcç uììu kui oi çcvoi ouvuocìçoi
touç, µc¸uìo ouvu¸evioµo, oc cvu uauitqtiko kui au¸kooµioaoiqµcvo acpiµuììov. Oi ouokoìicç
uutcç µc¸uìevouv µc tqv kpioq aou uaup¿ci, aou oaeç çuivctui ocv civui µovo Eììqvikq.
Auotu¿eç, ocv c¿e kuaoiu ìuoq vu apotcive oto uaup¿ov apoµìqµu. Lc ouç acçtci to
çoptio vu µpcitc tiç oicçooouç aou 0u µuç ooq¸qoouv oc cçooo uao tqv kpioq. Hiotcue oti oc
uuto 0u ouç µoq0qoci o tpoaoç okc¡qç kui oi µc0oooi aou ¿pqoiµoaoiouvtui otq 4uoikq. H
aiotq µou uutq apokuatci uao to ¸c¸ovoç oti, oi çuoikoi caiotqµovcç, uvcçuptqteç
c0vikotqtuç, 0pqokciuç kui aoìitikqç 0cepqoqç tev apu¸µutev µaopouv kui µiìouv tqv ioiu
¸ìeoou, tq ¸ìeoou tqç 4uoikqç kui kutuìq¸ouv otu oeotu ouµacpuoµutu.
Ltu ¿poviu tev oaouoev ouç uvuatuçutc kui oìokìqpeoutc tqv apooeaikotqtu ouç,
uutqv tqv µovuoikotqtu aou c¿ci o ku0cvuç ouç kui aou ouç kuvci vu çc¿epi¸ctc. Ltqpi¿tcitc
otqv µovuoikotqtu ouç kui otu cçooiu aou uaoktqoutc ¸iu vu uvtiµcteaioctc tq ¸eq ouç kui
¸ivctui caiotqµovcç uacu0uvoi, aoìitcç µc koivevikcç cuuio0qoicç, aou 0u civui apo0uµoi vu
ouvcp¸uotouv µc touç caiotqµovcç oìev tev ìuev oto caiotqµoviko kui uv0peaiotiko toµcu
¸iu tqv apoooo tev caiotqµev kui tqç koiveviuç, tq µcìtieoq tev ouv0qkev oiuµieoqç oìev
tev uv0peaev kui tqv copuieoq tqç cipqvqç.
Acv 0cìe vu ouç koupuoe uììo, oc¿0citc tu 0cpµu µou ou¸¿upqtqpiu ¸iu tqv caitu¿iu
ouç kui ouç cu¿oµui kuìq otuoioopoµiu kui ku0c cutu¿iu. Tu 0cpµu µou ou¸¿upqtqpiu kui
otouç ¸ovciç ouç aou ciµui oi¸oupoç oti ckuvuv aoììcç 0uoicç ¸iu vu ç0uoctc eç coe, µc µovq
uµoiµq tq ¿upu aou touç oeoutc oqµcpu.
Tcìoç, 0cìe vu cu¿upiotqoe tov Hpocopo kui to Aioikqtiko Luµµouìio tou Tµqµutoç
4uoikqç aou µou coeouv tq ouvutotqtu vu uacu0uv0e otouç oqµcpivouç uaoçoitouç kui µcoe
uutev oc oìouç touç uaoçoitouç tou Tµqµutoç kui vu touç cu¿upiotqoe aou cai 40 ¿poviu
coeouv voqµu otqv ¸eq µou.
Luç cu¿upiote ¸iu tq uaoµovq ouç.
Aao :pv oni·io :oc ko0pyp:p Moocv aooç :ocç v/ocç a:c,ioí,ocç.
Από την ομιλία του καθηγητή Μάσεν προς τους νέους πτυχιούχους.
http://phenomenon.physics.auth.gr φαινόμενον
12
την κρίση που υπάρχει, που όπως φαίνεται
δεν είναι μόνο Ελληνική.
Δυστυχώς, δεν έχω κάποια λύση να προτεί-
νω στο υπάρχον πρόβλημα. Σε σας πέφτει το
φορτίο να βρείτε τις διεξόδους που θα μας οδη-
γήσουν σε έξοδο από την κρίση. Πιστεύω ότι
σε αυτό θα σας βοηθήσει ο τρόπος σκέψης και
οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται στη Φυσική.
Η πίστη μου αυτή προκύπτει από το γεγονός
ότι, οι φυσικοί επιστήμονες, ανεξαρτήτως εθνι-
κότητας, θρησκείας και πολιτικής θεώρησης
των πραγμάτων μπορούν και μιλούν την ίδια
γλώσσα, τη γλώσσα της Φυσικής και καταλή-
γουν στα σωστά συμπεράσματα.
Στα χρόνια των σπουδών σας αναπτύξατε και
ολοκληρώσατε την προσωπικότητά σας, αυ-
τήν την μοναδικότητα που έχει ο καθένας σας
και που σας κάνει να ξεχωρίζετε. Στηριχτείτε
στην μοναδικότητά σας και στα εφόδια που
αποκτήσατε για να αντιμετωπίσετε τη ζωή
σας και γίνεται επιστήμονες υπεύθυνοι, πο-
λίτες με κοινωνικές ευαισθησίες, που θα είναι
πρόθυμοι να συνεργαστούν με τους επιστή-
μονες όλων των λαών στο επιστημονικό και
ανθρωπιστικό τομέα για την πρόοδο των επι-
στημών και της κοινωνίας, τη βελτίωση των
συνθηκών διαβίωσης όλων των ανθρώπων
και την εδραίωση της ειρήνης.
Δεν θέλω να σας κουράσω άλλο, δεχθείτε τα
θερμά μου συγχαρητήρια για την επιτυχία
σας και σας εύχομαι καλή σταδιοδρομία και
κάθε ευτυχία. Τα θερμά μου συγχαρητήρια
και στους γονείς σας που είμαι σίγουρος
ότι έκαναν πολλές θυσίες για να φθάσετε
ως εδώ, με μόνη αμοιβή τη χαρά που τους
δώσατε σήμερα.
Τέλος, θέλω να ευχαριστήσω τον Πρόεδρο
και το Διοικητικό Συμβούλιο του Τμήματος
Φυσικής που μου έδωσαν τη δυνατότητα να
απευθυνθώ στους σημερινούς απόφοιτους
και μέσω αυτών σε όλους τους απόφοιτους
του Τμήματος και να τους ευχαριστήσω που
επί 40 χρόνια έδωσαν νόημα στην ζωή μου.
Σας ευχαριστώ για τη υπομονή σας.
Ορκωμοσίες Διδακτόρων
Αρκετές ορκωμοσίες νέων διδακτόρων έλαβαν χώρα στο Τμήμα μας κατά το περασμένο χρονικό διάστημα, τους οποίους το «Φ»
συγχαίρει θερμά.
Στις 2/4/2012 έγινε η ορκωμοσία της Δρος Ευτέρπης Καλεσάκη. Ο τίτλος της διδακτορικής διατριβής της ήταν: Ιδιότητες
εκτεταμένων ατελειών και διεπιφανειών σε ημιαγωγικές ενώσεις. Επιβλέπουσα της διατριβής ήταν η καθηγήτρια
κ. Φ. Κομνηνού.
Στις 3/7/2012 έγινε ορκωμοσία αρκετών νέων διδακτόρων του Τμήματος Φυσικής. Παρακάτω παρατίθενται τα ονόματα των διδακτό-
ρων, οι τίτλοι διατριβών και οι επιβλέποντες αυτών.
Ονομ/νο Τίτλος Διδακτορική Διατριβής Επιβλέπων
Βαφειάδης Θεόδωρος-Αναστάσιος Συμβολή στην έρευνα των ηλιακών αξιονίων στο πείραμα CAST Αναπλ. Καθηγητής Χ. Ελευθεριάδης
Γουδούρη Ουρανία-Μέντη Νέα σύνθετα βιοκεραμικά υλικά για οδοντιατρικές αποκαταστάσεις Καθηγητής Κ. Παρασκευόπουλος
Καράνης Γεώργιος Προσομοίωση αστρικών κινήσεων σε γαλαξιακά πρότυπα και
σύνδεσή τους με το αντίστροφο πρόβλημα της δυναμικής
Αναπλ. Καθηγητής Ν. Καρανικόλας
Μπασκουρέλος Κων/νος Υβριδικές Μέθοδοι στον Υπολογιστικό Ηλεκτρομαγνητισμό Αναπλ. Καθηγητής Θ. Σαμαράς
Παπαδόπουλος Νικόλαος Δυναμική μελέτη γαλαξιών ως ρεαλιστικών φυσικών συστημάτων Αναπλ. Καθηγητής Ν. Καρανικόλας
Σερλέτης Χρήστος Θεωρητική και πειραματική μελέτη του μαγνητικού ιξώδους Αναπλ. Καθηγητής Κ. Ευθυμιάδης
lcv/ßpoov o:o Tnpno
Oµkeµooícç Atóokxóµev
Apkctcç opkeµooicç vcev oiouktopev cìuµuv ¿epu oto Tµqµu µuç kutu to acpuoµcvo
¿poviko oiuotqµu, touç oaoiouç to «4» ou¸¿uipci 0cpµu.
Ltiç 2/4/2012 c¸ivc q opkeµooiu tqç Aµoç Evxcµnqç Koìcoókq. O titìoç tqç
oiouktopikqç oiutpiµqç tqç qtuv: Iótóxqxcç ckxcxoµcvev oxcìctev kot ótcntçovctev oc
qµtoyeytkcç cveoctç. Eaiµìcaouou tqç oiutpiµqç qtuv q ku0q¸qtpiu k. d. Koµvqvoú.
H ookcnooio :pç Aooç E. Ko·cookp.
Ltiç 3/7/2012 c¸ivc opkeµooiu upkctev vcev oiouktopev tou Tµqµutoç 4uoikqç.
Hupukute auputi0cvtui tu ovoµutu tev oiouktopev, oi titìoi oiutpiµev kui oi caiµìcaovtcç
uutev.
Ovoµ/vo Tíxìoç Atóokxoµtkq Atoxµtþqç Entþìcnev
Buçciuoqç Ocooepoç-
Avuotuoioç
Luµµoìq otqv cpcuvu tev qìiukev
uçioviev oto acipuµu CAST
Avuaì. Ku0q¸qtqç
X. Eìcu0cpiuoqç
Iouooupq Oupuviu-
Mcvtq
Ncu ouv0ctu µiokcpuµiku uìiku ¸iu
ooovtiutpikcç uaokutuotuociç
Ku0q¸qtqç
K. Hupuokcuoaouìoç
Kupuvqç Icep¸ioç
Hpoooµoieoq uotpikev kivqocev oc
¸uìuçiuku apotuau kui ouvocoq touç µc
to uvtiotpoço apoµìqµu tqç ouvuµikqç
Avuaì. Ku0q¸qtqç
N. Kupuvikoìuç
Mauokoupcìoç
Kev/voç
Yµpioikcç Mc0oooi otov Yaoìo¸iotiko
Hìcktpoµu¸vqtioµo
Avuaì. Ku0q¸qtqç
O. Luµupuç
Huauooaouìoç
Nikoìuoç
Auvuµikq µcìctq ¸uìuçiev eç
pcuìiotikev çuoikev ouotqµutev
Avuaì. Ku0q¸qtqç
N. Kupuvikoìuç

Lcpìctqç Xpqotoç
Ocepqtikq kui acipuµutikq µcìctq tou
µu¸vqtikou içeoouç
Avuaì. Ku0q¸qtqç
K. Eu0uµiuoqç
Η ορκωμοσία της Δρος
Ε. Καλεσάκη.
H ookcnooio :cv v/cv oiook:oocv :oc Tnpno:oç vcoikpç :pv 3/7/2012.
Eaioqç, tqv 3/7/2012 opkiotqkuv kui ouo vcoi oiouktopcç tou Aiutµqµutikou Hpo¸puµµutoç
Mctuatu¿iukev Laouoev «Nuvocaiotqµcç & Nuvotc¿voìo¸icç». Oi vcoi oiouktopcç civui q
Iceµyíov Aconotvo (titìoç oiutpiµqç: Avónxvçq kot µcìcxq ìcnxev vµcvíev oµyovtkev
qµtoyeyev kot vþµtótkev vìtkev yto cçoµµoyq oc oµyovtkcç qìckxµovtkcç ótoxóçctç)
kui Aqµqxµtoç Aoçox¸qç (titìoç oiutpiµqç: Mcìcxq ¿oµqìoótóoxoxev ovoxqµóxev
þoot¸óµcvev oxo SiC). Eaiµìcaev tev oiutpiµev qtuv o ku0q¸qtqç tou Tµ. 4uoikqç L.
Aoyo0cxíóqç.
H ookcnooio :cv v/cv oiook:oocv :oc AHMl N&N :pv 3/7/2012.
Η ορκωμοσία των νέων διδακτόρων
του Τμήματος Φυσικής την 3/7/2012.
H ookcnooio :cv v/cv oiook:oocv :oc Tnpno:oç vcoikpç :pv 3/7/2012.
Eaioqç, tqv 3/7/2012 opkiotqkuv kui ouo vcoi oiouktopcç tou Aiutµqµutikou Hpo¸puµµutoç
Mctuatu¿iukev Laouoev «Nuvocaiotqµcç & Nuvotc¿voìo¸icç». Oi vcoi oiouktopcç civui q
Iceµyíov Aconotvo (titìoç oiutpiµqç: Avónxvçq kot µcìcxq ìcnxev vµcvíev oµyovtkev
qµtoyeyev kot vþµtótkev vìtkev yto cçoµµoyq oc oµyovtkcç qìckxµovtkcç ótoxóçctç)
kui Aqµqxµtoç Aoçox¸qç (titìoç oiutpiµqç: Mcìcxq ¿oµqìoótóoxoxev ovoxqµóxev
þoot¸óµcvev oxo SiC). Eaiµìcaev tev oiutpiµev qtuv o ku0q¸qtqç tou Tµ. 4uoikqç L.
Aoyo0cxíóqç.
H ookcnooio :cv v/cv oiook:oocv :oc AHMl N&N :pv 3/7/2012.
Η ορκωμοσία των νέων
διδακτόρων του ΔΠΜΣ Ν&Ν
την 3/7/2012.
Επίσης, την 3/7/2012 ορκίστηκαν και δύο νέοι διδάκτορες του Διατμηματικού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Νανοεπιστή-
μες & Νανοτεχνολογίες». Οι νέοι διδάκτορες είναι η Γεωργίου Δέσποινα (τίτλος διατριβής: Ανάπτυξη και μελέτη λεπτών
υμενίων οργανικών ημιαγωγών και υβριδικών υλικών για εφαρμογή σε οργανικές ηλεκτρονικές δια-
τάξεις) και Δημήτριος Λαφατζής (τίτλος διατριβής: Μελέτη χαμηλοδιάστατων συστημάτων βασιζόμενων στο
SiC). Επιβλέπων των διατριβών ήταν ο καθηγητής του Τμ. Φυσικής Σ. Λογοθετίδης.
περίοδος 4 – τεύχος 17 • Οκτώβριος 2012 13
NANOTEXNOLOGY 1 2 Συνέδρια - Σχολεία
Με ιδιαιτέρως αυξημένη συμμετοχή συγκρι-
τικά με τις περασμένες χρονιές πραγματο-
ποιήθηκε και φέτος το Διεθνές Πολυ-γεγονός
Νανοτεχνολογίας, NANOTEXNOLOGY 2012
(www.nanotexnology.com), στη Θεσσαλο-
νίκη. Το Nanotexnology 2012 συνδιοργανώ-
θηκε από το Εργαστήριο Νανοτεχνολογίας
LTFN του Α.Π.Θ. και τη HELEXPO Α.Ε., ενώ
υποστηρίχθηκε από το Υπουργείο Παιδείας
και Διά Βίου Μάθησης, την Περιφέρεια Κε-
ντρικής Μακεδονίας, τη Ζώνη Καινοτομίας
Θεσσαλονίκης και το Δήμο Θεσσαλονίκης.
Στα πλαίσια του μοναδικού στο είδος του επι-
στημονικού γεγονότος, διεξήχθησαν:
• Η 2
η
Διεθνής Έκθεση για τις Nανοτε-
χνολογίες και τα Οργανικά Ηλεκτρονι-
κά “NΑΝΟΤΕΧNOLOGY 2012 Expo” (2-6
Ιουλίου). Η ΝΑΝΟΤΕΧNOLOGY 2012 Expo
αποτέλεσε μια εξαιρετική ευκαιρία συνά-
ντησης με τη Τεχνολογία και τη Βιομηχανία
της Νανοτεχνολογίας κυρίως από την περι-
οχή της ΝΑ Ευρώπης, όπως Eταιρείες που
δραστηριοποιούνται στους τομείς της Να-
νοτεχνολογίας, των Οργανικών Ηλεκτρονι-
κών και εφαρμογών τους, Ακαδημαϊκά και
Ερευνητικά Ιδρύματα που επιθυμούν να
αξιοποιήσουν τα αποτελέσματα της έρευ-
νας τους, κλπ.
• Το 5
ο
Διεθνές Συμπόσιο για τα Εύκα-
μπτα Οργανικά Ηλεκτρονικά “ISFOE-12”
(2-5 Ιουλίου). Το ISFOE είναι ένα από τα
σημαντικότερα συνέδρια διεθνώς, στην
επιστήμη και τεχνολογία των Εύκαμπτων
Οργανικών Ηλεκτρονικών. Ο σκοπός του
ISFOE ήταν να φέρει κοντά επιστήμονες
και μηχανικούς οι οποίοι ασχολούνται με
την έρευνα, ανάπτυξη και την κατασκευή
των Εύκαμπτων Οργανικών Ηλεκτρονικών
με εφαρμογές στην ενέργεια, τον φωτισμό,
κλπ και επιχειρηματικές ευκαιρίες.
• Το 9
ο
Διεθνές Συνέδριο για τις Νανοε-
πιστήμες και Νανοτεχνολογίες “NN12”
Τον Ιούλιο διεξήχθη και πάλι στην πόλη μας το ετήσιο Πολύ-γεγονός Νανοτεχνολογίας ΝΑΝΟΤΕΧΝΟΛΟGY 2012,
που διοργανώνεται από το εργαστήριο Νανοτεχνολογίας LTFN, και στο οποίο είχαμε αναφερθεί σε προηγούμενο
τεύχος μας. Το «Φαινόμενον» ζήτησε από τους διοργανωτές μία επισκόπηση των εργασιών και των αποτελεσμά-
των του συνεδρίου, τα οποία παρουσιάζονται παρακάτω.
Στιγμιότυπα από τη διεξαγωγή του ΝΑΝΟΤΕΧΝΟLΟGY12.
l:iynio:cao oao :p oicçoycyp :oc NANOTEXNOAOGY12.
O ck0coiokoç ,cooç :oc NANOTEXNOLOGY 12.
O oic0voíç çpnpç ko0pyp:pç voiocv Aßoíopç koi caikcço·pç :pç coccvp:ikpç onoooç :pç
IBM ko:o :pv oni·io :oc o:p :c·c:p /vooçpç :oc NANOTEXNOAOGY12.
(3-6 Ιουλίου). Το διεθνώς αναγνωρισμέ-
νο συνέδριο NN12 αποτελεί την ετήσια
συνάντηση των επιστημόνων, ερευνητών,
μηχανικών και των εταιρειών που ειδικεύ-
ονται και ενδιαφέρονται στα νέα επιστη-
μονικά και τεχνολογικά επιτεύγματα που
προκύπτουν από την περιοχή των Ν&Ν και
καλύπτουν τα ηλεκτρονικά, την ενέργεια,
το περιβάλλον, την υγεία, τις μεταφορές,
την ασφάλεια, την εκπαίδευση κλπ.
• Το 6
ο
Διεθνές Θερινό Σχολείο για τις Να-
νοεπιστήμες & Νανοτεχνολογίες, τα Ορ-
γανικά Ηλεκτρονικά και τη Νανοϊατρική
“ISSON12” (30 Ιουνίου-7 Ιουλίου). Το
ISSON12 στοχεύει στην εκπαίδευση νέων
ερευνητών, αποφοίτων ΑΕΙ και στελεχών
http://phenomenon.physics.auth.gr φαινόμενον
14
ερευνητικών και παραγωγικών φορέων
στους τομείς των νανοτεχνολογιών, οργα-
νικών ηλεκτρονικών και νανο-ιατρικής.
Παράλληλα με τα παραπάνω, διεξήχθησαν
φέτος τέσσερις επιμέρους διοργανώσεις,
σε θέματα σχετικά με την ΝανοΙατρική,
τα Φωτοβολταϊκά και τις εφαρμογές της
Νανοτεχνολογίας (Nano4PVs Workshop,
Bioelectronics Workshop, Nanomedical
στο προσκήνιο της διεθνούς επιστημονικής
επικαιρότητας. Εκατόν εικοσιτέσσερις νέοι
ερευνητές και μεταπτυχιακοί φοιτητές από
κάθε γωνιά του κόσμου -κυριολεκτικά- συμ-
μετείχαν στο Θερινό Σχολείο Νανοτεχνολογί-
ας που κάλυπτε όλους τους τομείς της σύγ-
χρονης επιστήμης (Νανοϊατρική, οργανικά
ηλεκτρονικά, εύκαμπτες οθόνες OLED, Βιοη-
λεκτρονική, ειδικά μαθήματα για ανάπτυξη
διεθνή ερευνητικά κέντρα, 70 Πανεπιστήμια
από την Ελλάδα και το εξωτερικό και δεκάδες
εταιρείες καινοτόμων προϊόντων από όλο τον
κόσμο, συναντήθηκαν και παρουσίασαν τις
ερευνητικές τους δραστηριότητες καθώς και
τις καινοτομίες τους.
Μεταξύ των διακεκριμένων επιστημόνων
που συμμετείχαν στο Nanotexnology 2012
ήταν και ο επικεφαλής της ερευνητικής
ομάδας της ΙΒΜ Φαέθων Αβούρης ο οποί-
ος έχει προταθεί για το βραβείο Νόμπελ και
άνοιξε τις εργασίες του συνεδρίου μιλώντας
για το γραφένιο. Πρόκειται για ένα υλικό που
μοιάζει με κυψέλη ατόμων άνθρακα και στην
ουσία καταλαμβάνει μόνο δύο διαστάσεις,
εξαιτίας του πολύ μικρού πάχους του, ίσο
με το πάχος ενός μόλις ατόμου και μικρότε-
ρο από ένα δισεκατομμυριοστό του μέτρου.
Πρόσφατα ανακαλύφθηκε μια νέα ιδιότητα
του γραφενίου να ανιχνεύει το φως. Αυτή η
ιδιότητα του γραφένιου οδηγεί στη δημιουρ-
γία διατάξεων με μεγάλο εύρος εφαρμογής
σε συστήματα ασφαλείας σε αεροδρόμια, σε
ιατρικές απεικονίσεις ή στην αστρονομία.
Από την έρευνα στις εφαρμογές
της Νανοτεχνολογίας
«Το μερίδιο αγοράς της νανοτεχνολογίας ανέρ-
χεται στα 500-600 δις ευρώ, ενώ το 2015 ανα-
μένεται να φτάσει και το 1,5 τρις ευρώ . Είναι
ένα τρένο που δεν πρέπει να χάσουμε ως χώρα
με δεδομένο το υψηλό επίπεδο επιστημόνων
που παράγουμε στο εργαστήριο Νανοτεχνο-
λογίας του ΑΠΘ, αλλά και των άλλων σχολών
της Ελλάδας. Έχουμε μια λαμπρή ευκαιρία στα
χέρια μας και πρέπει να την αξιοποιήσουμε,
για να βγούμε από την κρίση» τόνισε κατά
τη διάρκεια των εργασιών του Συνεδρίου ο
Πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής του
NANOTEXNOLOGY 2012 και Διευθυντής του
Εργαστηρίου Νανοτεχνολογίας του ΑΠΘ, κα-
θηγητής Στέργιος Λογοθετίδης.
Όπως μάλιστα συμπλήρωσε, «μέχρι το τέλος
του 2020 εκτιμάται ότι συνολικά ο τζίρος σε
προϊόντα Νανοτεχνολογίας θα φτάσει το 1.5-2
τρις ευρώ. Ήδη η περιοχή της Κεντρικής Μακε-
δονίας έχει ενταχθεί στο σχεδιασμό της Ευρώ-
πης για τεχνολογική ανάπτυξη στο πλαίσιο των
χρηματοδοτήσεων των περιοχών καινοτομίας
για την περίοδο 2014-2020. Πρόκειται για ένα
πρόγραμμα χρηματοδότησης συγκεκριμένων
περιφερειών της Ευρώπης στο οποίο η Θεσσα-
λονίκη και γενικά η Κεντρική Μακεδονία πρέ-
πει να έχει πρωταγωνιστικό ρόλο».
O oic0voíç çpnpç ko0pyp:pç voiocv Aßoíopç koi caikcço·pç :pç coccvp:ikpç onoooç :pç
IBM ko:o :pv oni·io :oc o:p :c·c:p /vooçpç :oc NANOTEXNOAOGY12.
O διεθνούς φήμης καθηγητής Φαίδων Αβούρης και επικεφαλής
της ερευνητικής ομάδας της ΙΒΜ κατά την ομιλία του στη τελετή έναρξης
του ΝΑΝΟΤΕΧΝΟΛΟGY12.
O aoocoooç :pç ooyovc:ikpç cai:ooapç ko0pyp:pç l:/oyioç Aoyo0c:iopç ko:o :pv oni·io :oc
o:pv :c·c:p /vooçpç :oc NANOTEXNOLOGY 12.
Ο πρόεδρος της οργανωτικής επιτροπής καθηγητής Στέργιος Λογοθετίδης
κατά την ομιλία του στην τελετή έναρξης του ΝΑΝΟΤΕΧΝΟLΟGY 12.
Sessions, Brokerage event B2B) με στόχο
να καλυφθούν επαρκώς όλοι οι τομείς της
Νανοτεχνολογίας.
Διεθνής συμμετοχή
Το πολύ-γεγονός NANOTEXNOLOGY 2012
έφερε για μία εβδομάδα τη Θεσσαλονίκη
επιχειρηματικών δράσεων από τους ίδιους
τους ερευνητές).
Περισσότερες από 700 παρουσιάσεις επιστη-
μόνων από τη Βραζιλία μέχρι την Ινδία και από
τη Φιλανδία μέχρι το Ιράν, με τη συμμετοχή
2.000 ερευνητών, επιστημόνων, επαγγελμα-
τιών, από όλο τον κόσμο, 140 Ινστιτούτα και
περίοδος 4 – τεύχος 17 • Οκτώβριος 2012 15
Ex t e n d e d De f e c t s i n
S e mi c o n d u c t o r s - EDS 2 0 1 2
Συνέδρια - Σχολεία
Τον Ιούνιο διεξήχθη στην πόλη μας το διεθνές επιστημονικό συνέδριο «Extended Defects in
Semiconductors», στο οποίο είχαμε αναφερθεί σε προηγούμενο τεύχος μας. Το «Φαινόμενον» ζή-
τησε από τους διοργανωτές μία επισκόπηση των εργασιών και των αποτελεσμάτων του συνεδρίου,
τα οποία παρουσιάζονται παρακάτω.
Από την Κυριακή 24 έως και την Παρασκευή
29 Ιουνίου 2012 πραγματοποιήθηκε στη
Θεσσαλονίκη, στο ξενοδοχείο Porto Palace
το διεθνές επιστημονικό συνέδριο «Extended
Defects in Semiconductors» EDS 2012
(http://eds-2012.physics.auth.gr), με εξαι-
ρετική επιτυχία. Πρόεδρος της Οργανωτικής
Επιτροπής ήταν η επικεφαλής της Ομάδας
Μικροσκοπίας Νανοδομημένων Υλικών
(http://nmmg.physics.auth.gr) του Εργα-
στηρίου Ηλεκτρονικής Μικροσκοπίας
του Τμήματος Φυσικής του Α.Π.Θ., καθηγή-
τρια Φιλομήλα Κομνηνού. Η διοργάνωση
τελούσε υπό την αιγίδα του Τμήματος Φυσι-
κής και του Α.Π.Θ, και υποστηρίχθηκε από την
Επιτροπή Ερευνών Α.Π.Θ. και την Περιφέρεια
Κεντρικής Μακεδονίας. Ικανοποιητική επίσης
ήταν και η συνεισφορά εθνικών και διεθνών
επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στο
τομέα έρευνας και νανοτεχνολογίας υλικών.
Το EDS είναι θεσμός σε διεθνές επίπεδο και
διοργανώνεται ανά διετία από το 1978 σε
διαφορετική χώρα. Είναι ένα επιστημονικό
γεγονός όπου παρουσιάστηκαν και συζητή-
θηκαν οι τελευταίες εξελίξεις σε θέματα που
σχετίζονται με τις ιδιότητες μιας σημαντικής
κατηγορίας υλικών, των ημιαγωγών και των
ημιαγωγικών διατάξεων νανοτεχνολογίας,
πού είναι τομέας υψηλής επιστημονικής ση-
μασίας και τεχνολογικής προτεραιότητας με
μεγάλο κοινωνικό και περιβαλλοντικό αντί-
κτυπο.
Στο EDS2012 οι ανακοινώσεις αφορούσαν
θέματα βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας
σε νέα ημιαγωγικά υλικά για εφαρμογές σε
πεδία τεχνολογίας αιχμής όπως η ηλεκτρονι-
κή και οπτοηλεκτρονική, φωτονική, τηλεπι-
κοινωνίες, πράσινη ενέργεια. Η κατανομή της
εθνικότητας των συνέδρων που ανακοίνωσαν
πρόσφατα αποτελέσματα της ερευνητικής
τους εργασίας σε συνεργασία με περισσό-
τερους από 400 ερευνητές ανά τον κόσμο,
καθώς και τα ημιαγωγικά υλικά συστήματα
στα οποία εστιάστηκαν οι ανακοινώσεις πα-
ρουσιάζονται στα διαγράμματα της εικόνας
παρακάτω. Οι ημιαγωγοί της ομάδας των ΙΙΙ-
Νιτριδίων (GaN, AlN, InN), πυριτίου (Si),
καρβίδιου του πυριτίου (SiC) και άνθρα-
κα ήταν οι βασικές κατηγορίες υλικών στις
οποίες όπως φαίνεται οι επιστήμονες εστιά-
ζουν το ερευνητικό τους ενδιαφέρον.
Μεταξύ των διακεκριμένων ερευνητών, το
EDS 2012 είχε την τύχη να φιλοξενήσει δυο
επιφανείς Έλληνες επιστήμονες του εξωτε-
ρικού που δραστηριοποιούνται στο χώρο
των υλικών με εξαιρετική συνεισφορά στους
τομείς τόσο της έρευνας όσο της τεχνολο-
γίας και της διδασκαλίας. Συγκεκριμένα,
η εναρκτήρια προσκεκλημένη ομιλία του
συνεδρίου δόθηκε από τον καθηγητή του
Πανεπιστήμιου της Βοστόνης και διευθυντή
του «Center for Photonics Research», Θεό-
δωρο Μουστάκα. Ο Καθηγητής Μουστάκας
βραβεύτηκε το 2010 με το «MBE Innovator
Award» για την καινοτόμο συνεισφορά του
στην ανάπτυξη νανοδομών ΙΙΙ-νιτριδίων και
διατάξεων οπτοηλεκτρονικής αναπτυγμένες
με επιταξία μοριακής δέσμης, όπως είναι οι
κρυσταλλοδίοδοι εκπομπής μπλε/υπεριώ-
δους φωτός (blue/UV LEDs) για εφαρμογές
στις τηλεπικοινωνίες και τη θεραπευτική
Ιατρική. Ο καθ. Μουστάκας αναφέρθηκε στο
ρόλο των εκτεταμένων ατελειών δομής στις
διατάξεις αυτές σε συνάρτηση με την απόδο-
ση τους. Στην δεύτερη κύρια προσκεκλημένη
ομιλία του EDS-2012, ο καθηγητής Φυσικής
και Μηχανικής στο Vanderbilt University της
Αμερικής Σωκράτης Παντελίδης αναφέρ-
θηκε στις ατέλειες δομής που οδηγούν στη
μείωση της απόδοσης των διατάξεων νανο-
ηλεκτρονικής, συνδυάζοντας αποτελέσματα
μελέτης με προηγμένες θεωρητικές και πει-
ραματικές τεχνικές σε ατομική κλίμακα δια-
στάσεων. Ειδικότερα τόνισε την σημασία της
διεπιφάνειας Si-SiO
2
σε τρανζίστορ Πυριτίου
(Si MOSFET), που αποτελεί το βασικότερο
o¿coiuoµou kui 0cepqtikev uaoìo¸ioµev vuvoooµev oc aoììuaìcç kìiµukcç ¿povou-¿epou µc tqv
acipuµutikq aìqpoçopiu.
H cììqvikq caiotqµovikq koivotqtu caiocikvuci uçioìo¸q oic0vq opuotqpiotqtu oto acoio uuto
kui q caiìo¸q tqç copuç tou EDS2012 otq Ocoouìovikq µc apocopo tqv ku0q¸qtpiu 4uoikqç 4iìoµqìu
Koµvqvou ouvcµuììc otqv apoµoìq tqç cpcuvuç aou oicçu¸ctui otq ¿epu µuç uao auvcaiotqµiu,
oqµooiouç op¸uvioµouç kui cai¿cipqociç aou opuotqpioaoiouvtui oto ¿epo uuto tqç vuvotc¿voìo¸iuç.
l:iynio:cao oao :pv cvook:poio oni·io :oc EDS-2012 oao :ov ko0pyp:p Ocoocoo Moco:oko, ko0pyp:p
koi oicc0cv:p :oc Center for Photonics Research :oc Hovcaio:pnioc :pç Boo:ovpç.
H aoocoooç :pç ooyovc:ikpç cai:ooapç :oc EDS-2012, ko0pyp:oio vi·onp·o Konvpvoí.
O ko0pyp:pç vcoikpç koi Mp,ovikpç o:o Vanderbilt University, lckoo:pç Hov:c·iopç, ko:o :pv
aoook·ck·pn/vp oni·io :oc o:o EDS-2012.
H ko0icocn/vp onooikp çc:oyooçio :cv ocnnc:c,ov:cv o:o EDS-2102.
o¿coiuoµou kui 0cepqtikev uaoìo¸ioµev vuvoooµev oc aoììuaìcç kìiµukcç ¿povou-¿epou µc tqv
acipuµutikq aìqpoçopiu.
H cììqvikq caiotqµovikq koivotqtu caiocikvuci uçioìo¸q oic0vq opuotqpiotqtu oto acoio uuto
kui q caiìo¸q tqç copuç tou EDS2012 otq Ocoouìovikq µc apocopo tqv ku0q¸qtpiu 4uoikqç 4iìoµqìu
Koµvqvou ouvcµuììc otqv apoµoìq tqç cpcuvuç aou oicçu¸ctui otq ¿epu µuç uao auvcaiotqµiu,
oqµooiouç op¸uvioµouç kui cai¿cipqociç aou opuotqpioaoiouvtui oto ¿epo uuto tqç vuvotc¿voìo¸iuç.
l:iynio:cao oao :pv cvook:poio oni·io :oc EDS-2012 oao :ov ko0pyp:p Ocoocoo Moco:oko, ko0pyp:p
koi oicc0cv:p :oc Center for Photonics Research :oc Hovcaio:pnioc :pç Boo:ovpç.
H aoocoooç :pç ooyovc:ikpç cai:ooapç :oc EDS-2012, ko0pyp:oio vi·onp·o Konvpvoí.
Στιγμιότυπο από την εναρκτήρια ομιλία
του EDS-2012 από τον καθηγητή Θεόδω-
ρο Μουστάκα, καθηγητή και διευθυντή του
Center for Photonics Research του Πανε-
πιστήμιου της Βοστόνης.
O καθηγητής Φυσικής και Μηχανικής στο
Vanderbilt University, Σωκράτης Παντελί-
δης, κατά την προσκλεκλημένη ομιλία του
στο EDS-2012.
H πρόεδρος της οργανωτικής επιτροπής
του EDS-2012, καθηγήτρια Φιλομήλα
Κομνηνού.
http://phenomenon.physics.auth.gr φαινόμενον
16
στοιχείο όλων των σύγχρονων ηλεκτρονικών
διατάξεων.
Σημαντική ήταν η παρουσία πολλών νέων
ερευνητών, μεταπτυχιακών φοιτητών και
υποψηφίων διδακτόρων οι οποίοι είχαν την
ευκαιρία να παρουσιάσουν και να συζητή-
σουν τα αποτελέσματα της ερευνητικής τους
εργασίας με τους πεπειραμένους ερευνητές
και να δικτυωθούν με προοπτικές μελλοντι-
κής επαγγελματικής εξέλιξης.
Την Τρίτη 26 Ιουνίου όλοι οι σύνεδροι συμμε-
τείχαν ενεργά στην ενδιαφέρουσα συζήτηση
(Round Table) που ακολούθησε, μετά τις ει-
σηγήσεις επτά προσκεκλημένων ερευνητών
διεθνούς κύρους, για τις «Τρέχουσες ανά-
γκες και προοπτικές στην επιστήμη και
τεχνολογία των προηγμένων ημιαγω-
γών». Όλοι συμφώνησαν ότι η επιστημονική
κοινότητα έχει πλέον στη διάθεσή της προ-
ηγμένα συστήματα και διατάξεις, τεχνικές,
και μεθόδους ανάπτυξης και χαρακτηρισμού
νέων ημιαγωγικών νανοϋλικών, και βρισκό-
μαστε στο σημείο όπου έχουν αναπτυχθεί
σημαντικές καινοτόμες εφαρμογές με μεγάλο
κοινωνικό και περιβαλλοντικό αντίκτυπο σε
όλους τους τομείς της τεχνολογίας. Τέθηκαν
σημαντικά βασικά ερωτήματα όπως:
«Έχουμε φτάσει στα όρια της απόδοσης των
ημιαγωγικών διατάξεων και της ανάπτυξης
στο πεδίο αυτό και η επιλογή της έδρας του
EDS2012 στη Θεσσαλονίκη με πρόεδρο την
καθηγήτρια Φυσικής Φιλομήλα Κομνηνού
συνέβαλλε στην προβολή της έρευνας που
διεξάγεται στη χώρα μας από πανεπιστήμια,
δημόσιους οργανισμούς και επιχειρήσεις που
δραστηριοποιούνται στο χώρο αυτό της να-
νοτεχνολογίας.
O ko0pyp:pç vcoikpç koi Mp,ovikpç o:o Vanderbilt University, lckoo:pç Hov:c·iopç, ko:o :pv
aoook·ck·pn/vp oni·io :oc o:o EDS-2012.
H ko0icocn/vp onooikp çc:oyooçio :cv ocnnc:c,ov:cv o:o EDS-2102.
H καθιερωμένη ομαδική φωτογραφία των συμμετεχόντων στο EDS-2102.
δραση των ατελειών δομής στις ηλεκτρονικές
και φυσικές ιδιότητες των ημιαγωγών. Αυτό
μπορεί να επιτευχθεί μόνο συνδυάζοντας
προσομοιώσεις με προηγμένες τεχνικές σχεδι-
ασμού και θεωρητικών υπολογισμών νανοδο-
μών σε πολλαπλές κλίμακες χρόνου-χώρου με
την πειραματική πληροφορία.
Η ελληνική επιστημονική κοινότητα επι-
δεικνύει αξιόλογη διεθνή δραστηριότητα
lcv/ooio - l,o·cio
Extended Defects in Semiconductors - EDS 2012
Tov Ioívio oicçp,0p o:pv ao·p noç :o oic0v/ç caio:pnoviko ocv/ooio «Extended Defects in
Semiconductors», o:o oaoio ci,onc ovoçco0ci oc aoopyoíncvo :cí,oç noç. To «voivoncvov» ¸p:poc oao
:ocç oiooyovc:/ç nio caiokoapop :cv coyooicv koi :cv oao:c·cono:cv :oc ocvcooioc, :o oaoio
aooocoio¸ov:oi aoooko:c.
Aao tqv Kupiukq 24 ceç kui tqv Hupuokcuq 29 Iouviou 2012 apu¸µutoaoiq0qkc otq Ocoouìovikq, oto
çcvooo¿cio Porto Palace to oic0vcç caiotqµoviko ouvcopio «Extended Defects in Semiconductors» EDS
2012 (http://eds-2012.physics.auth.gr), µc cçuipctikq caitu¿iu. Hpocopoç tqç Op¸uvetikqç Eaitpoaqç
qtuv q caikcçuìqç tqç Oµóóoç Mtkµookoníoç Novoóoµqµcvev Yìtkev (http://nmmg.physics.auth.gr)
tou Eµyooxqµíov Hìckxµovtkqç Mtkµookoníoç tou Tµqµutoç 4uoikqç tou A.H.O., ku0q¸qtpiu
dtìoµqìo Koµvqvoú. H oiop¸uveoq tcìouoc uao tqv ui¸iou tou Tµqµutoç 4uoikqç kui tou A.H.O, kui
uaootqpi¿0qkc uao tqv Eaitpoaq Epcuvev A.H.O. kui tqv Hcpiçcpciu Kcvtpikqç Mukcooviuç.
Ikuvoaoiqtikq caioqç qtuv kui q ouvcioçopu c0vikev kui oic0vev cai¿cipqocev aou opuotqpioaoiouvtui
oto toµcu cpcuvuç kui vuvotc¿voìo¸iuç uìikev.
To EDS civui 0coµoç oc oic0vcç caiacoo kui oiop¸uvevctui uvu oictiu uao to 1978 oc
oiuçopctikq ¿epu. Eivui cvu caiotqµoviko ¸c¸ovoç oaou aupouoiuotqkuv kui ou¸qtq0qkuv oi
tcìcutuicç cçcìiçciç oc 0cµutu aou o¿cti¸ovtui µc tiç ioiotqtcç µiuç oqµuvtikqç kutq¸opiuç uìikev, tev
qµiu¸e¸ev kui tev qµiu¸e¸ikev oiutuçcev vuvotc¿voìo¸iuç, aou civui toµcuç u¡qìqç caiotqµovikqç
oqµuoiuç kui tc¿voìo¸ikqç apotcpuiotqtuç µc µc¸uìo koiveviko kui acpiµuììovtiko uvtiktuao.
Lto EDS2012 oi uvukoiveociç uçopououv 0cµutu µuoikqç kui cçupµooµcvqç cpcuvuç oc vcu
qµiu¸e¸iku uìiku ¸iu cçupµo¸cç oc acoiu tc¿voìo¸iuç ui¿µqç oaeç q qìcktpovikq kui oatoqìcktpovikq,
çetovikq, tqìcaikoivevicç, apuoivq cvcp¸ciu. H kutuvoµq tqç c0vikotqtuç tev ouvcopev aou
uvukoiveouv apooçutu uaotcìcoµutu tqç cpcuvqtikqç touç cp¸uoiuç oc ouvcp¸uoiu µc acpioootcpouç
uao 400 cpcuvqtcç uvu tov kooµo, ku0eç kui tu qµiu¸e¸iku uìiku ouotqµutu otu oaoiu cotiuotqkuv oi
uvukoiveociç aupouoiu¸ovtui otu oiu¸puµµutu tqç cikovuç aupukute. Oi qµiu¸e¸oi tqç oµuouç tev
III-Ntxµtóíev (GaN, AlN, InN), nvµtxíov (Si) , koµþíótov xov nvµtxíov (SiC) kot óv0µoko qtuv oi
µuoikcç kutq¸opicç uìikev otiç oaoicç oaeç çuivctui oi caiotqµovcç cotiu¸ouv to cpcuvqtiko touç
cvoiuçcpov.
Mctuçu tev oiukckpiµcvev cpcuvqtev, to EDS 2012 ci¿c tqv tu¿q vu çiìoçcvqoci ouo caiçuvciç
1ììqvcç caiotqµovcç tou cçetcpikou aou opuotqpioaoiouvtui oto ¿epo tev uìikev µc cçuipctikq
ouvcioçopu otouç toµciç tooo tqç cpcuvuç ooo tqç tc¿voìo¸iuç kui tqç oiouokuìiuç. Lu¸kckpiµcvu, q
cvupktqpiu apookckìqµcvq oµiìiu tou ouvcopiou oo0qkc uao tov ku0q¸qtq tou Huvcaiotqµiou tqç
Bootovqç kui oicu0uvtq tou «Center for Photonics Research», Ocóóeµo Movoxóko. O Ku0q¸qtqç
Mouotukuç µpuµcutqkc to 2010 µc to «MBE Innovator Award» ¸iu tqv kuivotoµo ouvcioçopu tou otqv
uvuatuçq vuvoooµev III-vitpioiev kui oiutuçcev oatoqìcktpovikqç uvuatu¸µcvcç µc caituçiu µopiukqç
ocoµqç, oaeç civui oi kpuotuììooioooi ckaoµaqç µaìc/uacpieoouç çetoç (blue/UV LEDs) ¸iu
cçupµo¸cç otiç tqìcaikoivevicç kui tq 0cpuacutikq Iutpikq. O ku0. Mouotukuç uvuçcp0qkc oto poìo
tev cktctuµcvev utcìciev ooµqç otiç oiutuçciç uutcç oc ouvuptqoq µc tqv uaooooq touç. Ltqv ocutcpq
kupiu apookckìqµcvq oµiìiu tou EDS-2012, o ku0q¸qtqç 4uoikqç kui Mq¿uvikqç oto Vanderbilt
University tqç Aµcpikqç Lekµóxqç Hovxcìíóqç uvuçcp0qkc otiç utcìcicç ooµqç aou ooq¸ouv otq
µcieoq tqç uaooooqç tev oiutuçcev vuvoqìcktpovikqç, ouvouu¸ovtuç uaotcìcoµutu µcìctqç µc
apoq¸µcvcç 0cepqtikcç kui acipuµutikcç tc¿vikcç oc utoµikq kìiµuku oiuotuocev. Eioikotcpu tovioc
tqv oqµuoiu tqç oicaiçuvciuç Si-SiO
2
oc tpuv¸iotop Hupitiou (Si MOSFET), aou uaotcìci to
µuoikotcpo otoi¿cio oìev tev ou¸¿povev qìcktpovikev oiutuçcev.
Lqµuvtikq qtuv q aupouoiu aoììev vcev cpcuvqtev, µctuatu¿iukev çoitqtev kui uao¡qçiev
oiouktopev oi oaoioi ci¿uv tqv cukuipiu vu aupouoiuoouv kui vu ou¸qtqoouv tu uaotcìcoµutu tqç
cpcuvqtikqç touç cp¸uoiuç µc touç acacipuµcvouç cpcuvqtcç kui vu oiktue0ouv µc apooatikcç
µcììovtikqç cau¸¸cìµutikqç cçcìiçqç.
Tqv Tpitq 26 Iouviou oìoi oi ouvcopoi ouµµctci¿uv cvcp¸u otqv cvoiuçcpouou ou¸qtqoq
(Round Table) aou ukoìou0qoc, µctu tiç cioq¸qociç catu apookckìqµcvev cpcuvqtev oic0vouç kupouç,
¸iu tiç «Tµc¿ovocç ovóykcç kot nµoonxtkcç oxqv cntoxqµq kot xc¿voìoyío xev nµoqyµcvev
qµtoyeyev». Oìoi ouµçevqouv oti q caiotqµovikq koivotqtu c¿ci aìcov otq oiu0coq tqç apoq¸µcvu
ouotqµutu kui oiutuçciç, tc¿vikcç, kui µc0ooouç uvuatuçqç kui ¿upuktqpioµou vcev qµiu¸e¸ikev
vuvoüìikev, kui µpiokoµuotc oto oqµcio oaou c¿ouv uvuatu¿0ci oqµuvtikcç kuivotoµcç cçupµo¸cç µc
µc¸uìo koiveviko kui acpiµuììovtiko uvtiktuao oc oìouç touç toµciç tqç tc¿voìo¸iuç. Tc0qkuv
oqµuvtiku þootkó cµexqµoxo oaeç: «E,ocnc ç:ooci o:o ooio :pç oaoooopç :cv pnioycyikcv
oio:oçccv koi :pç ovoa:cçpç v/cv koivo:oncv cçoonoycv ßooion/voi :pv caoo,ocoo yvcop vcoikpç,
Xpncioç koi Mp,ovikpç; Oo naoooíoonc vo cknc:o··cc:oínc 0c:iko :iç o:/·cicç oonpç aoc ciooyov:oi o:o
c·iko;». H uao¡q tqç caiotqµovikqç koivotqtuç civui oti 0u apcaci vu «caiotpc¡ouµc» otiç 0cµcìieociç
up¿cç tqç kµuvtikqç 4uoikqç, vu kutuvoqoouµc µu0utcpu kui vu acpiopioouµc q vu cìc¸çouµc oc
utoµikq kìiµuku tqv caiopuoq tev utcìciev ooµqç otiç qìcktpovikcç kui çuoikcç ioiotqtcç tev
qµiu¸e¸ev. Auto µaopci vu caitcu¿0ci µovo ouvouu¸ovtuç apoooµoieociç µc apoq¸µcvcç tc¿vikcç
νέων καινοτόμων εφαρμογών βασισμένοι την
υπάρχουσα γνώση Φυσικής, Χημείας και Μη-
χανικής; Θα μπορούσαμε να εκμεταλλευτούμε
θετικά τις ατέλειες δομής που εισάγονται στα
υλικά;». Η άποψη της επιστημονικής κοινότη-
τας είναι ότι θα πρέπει να «επιστρέψουμε» στις
θεμελιώδεις αρχές της κβαντικής Φυσικής, να
κατανοήσουμε βαθύτερα και να περιορίσουμε
ή να ελέγξουμε σε ατομική κλίμακα την επί-
περίοδος 4 – τεύχος 17 • Οκτώβριος 2012 17
Eκδηλώσεις - Ημερίδες
Επ ι σ τ η μ ο ν ι κ ή Ημ ε ρ ί δ α ( wo r k s h o p ) :
Ad v a n c e d Mi c r o s c o p y,
Re c e n t Ac h i e v e me n t s
Την Πέμπτη 14 Ιουνίου πραγματοποι-
ήθηκε υπό την αιγίδα και την ευγενική
χορηγία του Α.Π.Θ. στο αμφιθέατρο της
κεντρικής βιβλιοθήκης, η Επιστημονική
Ημερίδα «Advanced Microscopy, Recent
Achievements», που ήταν αφιερωμένη
στη μνήμη του Γιάννη Αντωνόπουλου. Η
ημερίδα οργανώθηκε από το Εργαστήριο
Ηλεκτρονικής Μικροσκοπίας του Τμήμα-
τος Φυσικής, σε συνεργασία με την Ελλη-
νική Εταιρία Ηλεκτρονικής Μικροσκοπίας,
που ήθελε με τον τρόπο αυτό να τιμήσει
τον παλιό Διευθυντή του Εργαστηρίου, ο
οποίος από το 1958, όταν εισήχθη πρώτος
στο Τμήμα Φυσικής του Α.Π.Θ., υπηρέτη-
σε το Πανεπιστήμιό μας ως ακαδημαϊκός
δάσκαλος και επιστήμων, Διευθυντής,
Πρόεδρος, Αντιπρύτανης και Πρύτανης
μέχρι το 2006, οπότε και αποχώρησε
λόγω συνταξιοδότησης (βλ. και Φαινόμε-
νον, τεύχος, 14).
Το πρώτο μέρος της ημερίδας περιελάμβα-
νε το αφιέρωμα στο Γιάννη Αντωνόπουλο,
την ερευνητική του πορεία και την ακαδη-
μαϊκή προσφορά του στο ΑΠΘ, το Τμήμα
Φυσικής, και το Εργαστήριο Ηλεκτρονικής
Μικροσκοπίας. Έγινε επίσης αναφορά
και στην προσφορά στο Εργαστήριο του
Dr. Pierre Delavignette, ενός άλλου σπου-
δαίου δασκάλου της Ηλεκτρονικής Μικρο-
σκοπίας, που επίσης έφυγε πρόσφατα.
Στο δεύτερο μέρος της ημερίδας πα-
ρουσιάστηκαν πρόσφατα επιστημονικά
αποτελέσματα από μέλη της Ελληνικής
Εταιρείας Ηλεκτρονικής Μικροσκοπίας
προερχόμενα από τα Τμήματα Φυσικής
και Βιολογίας του ΑΠΘ. Προσκεκλημέ-
νοι ομιλητές ήταν ο S. Kuypers της JEOL
(Europe) και ο Κ. Γιαννακόπουλος του
ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος.
Στην επόμενη σελίδα παρατίθενται οι
περιλήψεις των εργασιών του επιστη-
μονικού μέρους της ημερίδας.
Εκδήλωση αφιερωμένη στη μνήμη
του Γιάννη Αντωνόπουλου
Ε. Κ. Πολυχρονιάδης
Καθηγητής Τμ. Φυσικής
Διευθυντής του Εργαστηρίου
Ηλεκτρονικής Μικροσκοπίας
Ekop·cociç - Hncoiocç
Eaio:pnovikp Hncoioo (workshop):
Advanced Microscopy, Recent Achievements*
*Ekop·cop oçicocn/vp o:p nvpnp :oc Iiovvp Av:cvoaoc·oc
E. K. Hozo¿povióôqç
Ko0pyp:pç Tn. vcoikpç
Aicc0cv:pç :oc Eoyoo:poioc
H·ck:oovikpç Mikoookoaioç
Tqv Hcµatq 14 Iouviou apu¸µutoaoiq0qkc uao tqv ui¸iou kui tqv cu¸cvikq ¿opq¸iu tou
A.H.O. oto uµçi0cutpo tqç kcvtpikqç µiµìio0qkqç, q Entoxqµovtkq Hµcµíóo «Advanced
Microscopy, Recent Achievements», aou qtuv oçtcµeµcvq oxq µvqµq xov Itóvvq
Avxevónovìov. H qµcpiou op¸uve0qkc uao to Eµyooxqµto Hìckxµovtkqç Mtkµookoníoç
xov Tµqµoxoç dvotkqç, oc ouvcp¸uoiu µc tqv Eììqvikq Etuipiu Hìcktpovikqç
Mikpookoaiuç, aou q0cìc µc tov tpoao uuto vu tiµqoci tov auìio Aicu0uvtq tou
Ep¸uotqpiou, o oaoioç uao to …, otuv cioq¿0q apetoç oto Tµqµu 4uoikqç tou A.H.O.,
uaqpctqoc to Huvcaiotqµio µuç eç ukuoqµuïkoç ouokuìoç kui caiotqµev, Aicu0uvtqç,
Hpocopoç, Avtiaputuvqç kui Hputuvqç µc¿pi to …, oaotc kui uao¿epqoc ìo¸e
ouvtuçioootqoqç (µì. kui 4uivoµcvov, tcu¿oç, ....).
To apeto µcpoç tqç qµcpiouç acpicìuµµuvc to uçicpeµu oto Iiuvvq Avtevoaouìo, tqv
cpcuvqtikq tou aopciu kui tqv ukuoqµuïkq apooçopu tou oto AHO, to Tµqµu 4uoikqç, kui
to Ep¸uotqpio Hìcktpovikqç Mikpookoaiuç. 1¸ivc caioqç uvuçopu kui otqv apooçopu oto
Ep¸uotqpio tou Dr. Pierre Delavignette, cvoç uììou oaououiou ouokuìou tqç Hìcktpovikqç
Mikpookoaiuç, aou caioqç cçu¸c apooçutu.
Lto ocutcpo µcpoç tqç qµcpiouç aupouoiuotqkuv apooçutu caiotqµoviku uaotcìcoµutu
uao µcìq tqç Eììqvikqç Etuipciuç Hìcktpovikqç Mikpookoaiuç apocp¿oµcvu uao tu
Tµqµutu 4uoikqç kui Bioìo¸iuç tou AHO. Hpookckìqµcvoi oµiìqtcç qtuv o S. Kuypers tqç
JEOL (Europe) kui o K. Iiuvvukoaouìoç tou EKE4E Aqµokpitoç.
O ocinvpo:oç ko0pyp:pç I. Av:cvoaoc·oç
Ekop·cociç - Hncoiocç
Eaio:pnovikp Hncoioo (workshop):
Advanced Microscopy, Recent Achievements*
*Ekop·cop oçicocn/vp o:p nvpnp :oc Iiovvp Av:cvoaoc·oc
E. K. Hozo¿povióôqç
Ko0pyp:pç Tn. vcoikpç
Aicc0cv:pç :oc Eoyoo:poioc
H·ck:oovikpç Mikoookoaioç
Tqv Hcµatq 14 Iouviou apu¸µutoaoiq0qkc uao tqv ui¸iou kui tqv cu¸cvikq ¿opq¸iu tou
A.H.O. oto uµçi0cutpo tqç kcvtpikqç µiµìio0qkqç, q Entoxqµovtkq Hµcµíóo «Advanced
Microscopy, Recent Achievements», aou qtuv oçtcµeµcvq oxq µvqµq xov Itóvvq
Avxevónovìov. H qµcpiou op¸uve0qkc uao to Eµyooxqµto Hìckxµovtkqç Mtkµookoníoç
xov Tµqµoxoç dvotkqç, oc ouvcp¸uoiu µc tqv Eììqvikq Etuipiu Hìcktpovikqç
Mikpookoaiuç, aou q0cìc µc tov tpoao uuto vu tiµqoci tov auìio Aicu0uvtq tou
Ep¸uotqpiou, o oaoioç uao to …, otuv cioq¿0q apetoç oto Tµqµu 4uoikqç tou A.H.O.,
uaqpctqoc to Huvcaiotqµio µuç eç ukuoqµuïkoç ouokuìoç kui caiotqµev, Aicu0uvtqç,
Hpocopoç, Avtiaputuvqç kui Hputuvqç µc¿pi to …, oaotc kui uao¿epqoc ìo¸e
ouvtuçioootqoqç (µì. kui 4uivoµcvov, tcu¿oç, ....).
To apeto µcpoç tqç qµcpiouç acpicìuµµuvc to uçicpeµu oto Iiuvvq Avtevoaouìo, tqv
cpcuvqtikq tou aopciu kui tqv ukuoqµuïkq apooçopu tou oto AHO, to Tµqµu 4uoikqç, kui
to Ep¸uotqpio Hìcktpovikqç Mikpookoaiuç. 1¸ivc caioqç uvuçopu kui otqv apooçopu oto
Ep¸uotqpio tou Dr. Pierre Delavignette, cvoç uììou oaououiou ouokuìou tqç Hìcktpovikqç
Mikpookoaiuç, aou caioqç cçu¸c apooçutu.
Lto ocutcpo µcpoç tqç qµcpiouç aupouoiuotqkuv apooçutu caiotqµoviku uaotcìcoµutu
uao µcìq tqç Eììqvikqç Etuipciuç Hìcktpovikqç Mikpookoaiuç apocp¿oµcvu uao tu
Tµqµutu 4uoikqç kui Bioìo¸iuç tou AHO. Hpookckìqµcvoi oµiìqtcç qtuv o S. Kuypers tqç
JEOL (Europe) kui o K. Iiuvvukoaouìoç tou EKE4E Aqµokpitoç.
O ocinvpo:oç ko0pyp:pç I. Av:cvoaoc·oç
Ο αείμνηστος καθηγητής Ι. Αντωνόπουλος
l:iynio:cao oao :pv ckop·cop.
O np0rovpç rou AnO, ko0pyprpç l. Muòónouòoç, npoòoylçet rpv ekôpòæop npoç rtµp rou
reæç np0rovp, oetµvporou ko0pypro0 l. Avrævónouòou.
Στιγμιότυπο από την εκδήλωση.
Μέρος Ι: Αφιέρωμα στη μνήμη του Γιάννη Αντωνόπουλου
- Χαιρετισμός του Πρύτανη Α.Π.Θ. καθηγητή Γ. Μυλόπουλου
- Χαιρετισμός του Κοσμήτορα της Σ.Θ.Ε. καθηγητή Σπ. Παυλίδη
- Χαιρετισμός του Προέδρου του Τμ. Φυσικής αν. καθηγητή Θ. Λαόπουλου
- Ι. Στοϊμένος, “Η πορεία του Γ. Αντωνόπουλου στο Τμήμα Φυσικής”
- Μ. Παπαδόπουλος, “Γιάννης Αντωνόπουλος: Ο Άνθρωπος, ο συνεργάτης”
- Θ. Καρακώστας, “Η συνεισφορά του Γ. Αντωνόπουλου στην Επιστήμη των Υλικών”
- Ε.Κ. Πολυχρονιάδης, “P. Delavignette, ο Βέλγος δάσκαλός μας”
Μέρος ΙΙ: Advanced Microscopy, Recent Achievements
- “Imaging and Analysis on the Nanoscale and Beyond”, Stefan Kuypers, JEOL (Europe) (invited)
- “Core-shell nanoparticles for medical applications”, K. Giannakopoulos, N.C.S.R. Demokritos
(invited)
- “Nanoscale Analysis of Solid Matter based on TΕΜ Techniques”, Θ. Κεχαγιάς, Τμήμα Φυσικής,
Α.Π.Θ.
- “Recent ΤΕΜ Study on 3C-SiC” , Α. Ανδρεάδου, Τμήμα Φυσικής, Α.Π.Θ.
- “Δισφαινόλη Α, ένα δηλητήριο στο μπουκάλι μας: μια “φωνή” από τα φυτά”, Ε. Π. Ελευθερίου,
Τμήμα Βιολογίας, Α.Π.Θ.
- “Η Συμβολή της ΗΜ στην διερεύνηση φυλογενετικών σχέσεων”, Γ. Θωμόπουλος, Τμήμα Βιολογί-
ας, Α.Π.Θ.
- “Ηλεκτρονική Κρυσταλλογραφία στη Νανοκλίμακα”, Χ. Λιούτας, Τμήμα Φυσικής, Α.Π.Θ.
- “Ηλεκτρονική Μικροσκοπία Σάρωσης: Εφαρμογές στα Έργα Πολιτισμού”, Ε. Παυλίδου, Τμήμα
Φυσικής, Α.Π.Θ.
Το π ρ ό γ ρ α μ μ α τ η ς η μ ε ρ ί δ α ς
http://phenomenon.physics.auth.gr φαινόμενον
18
Nanoscale Analysis of Solid Matter based on Transmission Electron Microscopy Technique
Thomas Kehagias, Associate Professor
Nanostructured Materials Microscopy Group (nmmg.physics.auth.gr)
Electron Microscopy Laboratory (elmiclab.physics.auth.gr)
Department of Physics, Aristotle University of Thessaloniki
Interfacial engineering, implicit defect analysis and control of the related structural mechanisms in the nanoscale are prerequisites
for the construction of innovative nanostructured materials. Transmission electron microscopy (TEM) methods provide a steady,
time-tested basis for the systematic experimental analysis of nanostructural features of advanced materials. However, in modern
understanding of a thorough structural analysis, experimental information has to be equally combined with complex simulation
and computational techniques.
TEM-based methods and theoretic calculations are complemented to establish a framework of interfacial and defect analysis
in low-dimensional materials systems. These comprise: a) TEM, electron diffraction and high-resolution TEM (HRTEM) for the
experimental analysis of linear and extended defects. b) Quantitative HRTEM (qHRTEM) including the geometrical phase analysis
Imaging and Analysis on the Nanoscale and Beyond
Stefan Kuypers, JEOL (Europe) BV
Today’s electron microscopes aim to combine user-friendliness with effciency and performance “ft-to-purpose”. State-of-the-
art scanning electron microscopes combine ease-of-use, very high image resolution, long life time of the electron source, high
beam currents, and full compatibility with a wide range of analytical techniques. At the other end of the range, table-top scanning
electron microscopes combine extreme ease-of-use, suffcient image quality for many routine applications, basic elemental
analysis capabilities and low investment/running cost. State-of-the-art transmission electron microscopes are equipped with lens
correctors as standard, allowing routine imaging with sub 0.1 nm resolution, even for light elements down to hydrogen. With the
latest generation of EDS detectors with very large collection angle, element distribution maps can be made with very high speed,
also on the atomic scale.
Core-shell nanoparticles for medical applications
K. Giannakopoulos, N.C.S.R. Demokritos, Athens
Nanoparticles produced by chemical methods are today being used in a large variety of applications. Their properties are remarkable,
but they can be tuned even further, and with a greater accuracy, if we coat them with flms of a different material/structure. For
example, silica coatings can turn chemically active nanoparticles into biocompatible. Recent results will be presented, on the
synthesis and properties of three different material systems that can fnd medical applications: mesoporous silica core/ silica shell
particles, silica core/nano-ferrite shell particles and silica core/nano-ferrite shell particles.
l:iynio:cao oao :pv ckop·cop.
O np0rovpç rou AnO, ko0pyprpç l. Muòónouòoç, npoòoylçet rpv ekôpòæop npoç rtµp rou
reæç np0rovp, oetµvporou ko0pypro0 l. Avrævónouòou.
Ο πρύτανης του ΑΠΘ, καθηγητής Ι. Μυλό-
πουλος, προλογίζει την εκδήλωση προς τιμή
του τέως πρύτανη, αειμνήστου καθηγητού Ι.
Αντωνόπουλου.
O Aic0cv:pç :oc Eoyoo:poioc H·ck:oovikpç Mikoookoaioç :oc Tnpno:oç vcoikpç AHO,
ko0pyp:pç E. Ho·c,oovioopç, ovoç/oc:oi o:o /oyo :oc P. Delavignette.
O Hoocoooç :oc Tnpno:oç vcoikpç, ovoa·. ko0pyp:pç O. Aooaoc·oç, oacc0ívci ,oioc:iono
ko:o :pv ckop·cop.
O Aic0cv:pç :oc Eoyoo:poioc H·ck:oovikpç Mikoookoaioç :oc Tnpno:oç vcoikpç AHO,
ko0pyp:pç E. Ho·c,oovioopç, ovoç/oc:oi o:o /oyo :oc P. Delavignette.
O Hoocoooç :oc Tnpno:oç vcoikpç, ovoa·. ko0pyp:pç O. Aooaoc·oç, oacc0ívci ,oioc:iono
ko:o :pv ckop·cop.
Ο Διεθυντής του Εργαστηρίου Ηλε-
κτρονικής Μικροσκοπίας του Τμή-
ματος Φυσικής ΑΠΘ, καθηγητής
Ε. Πολυχρονιάδης, αναφέρεται στο
έργο του P. Delavignette.
O Πρόεδρος του Τμήματος
Φυσικής, αναπλ. καθηγη-
τής Θ. Λαόπουλος, απευ-
θύνει χαιρετισμό κατά την
εκδήλωση.
περίοδος 4 – τεύχος 17 • Οκτώβριος 2012 19
Recent TEM Studies on 3C-SiC
A. Andreadou, A. Mantzari, E.K. Polychroniadis
Electron Microscopy Laboratory, Department of Physics, Aristotle University of Thessaloniki
Recently, new growth concepts allowing SiC deposition below 2000°C (which is a temperature range much better suited for 3C
polytype stabilization) have been developed in Europe: Vapour-Liquid-Solid (VLS), Continuous Feed-Physical Vapour Transport
(CF-PVT) and Sublimation Epitaxy (SE). Two of these growth techniques (CF-PVT and VLS) have already demonstrated the
elaboration of DPB free 3C-SiC material. The third one (SE) has also given promising results but still needs more work to fully
develop its potential. These growth techniques are complementary as they cover a broad range of thickness: from thin layers by
VLS to bulk-like crystals by CF-PVT and SE.
In this work we report on the TEM results of an extended study, on material grown by the above mentioned techniques. We
focused on the crystalline quality of the material denoting the main structural faults of each grown method.
(GPA), the peak fnding (PF) and the projection methods, in order to quantify strain felds around defected structures. c) Elasticity
and topological theory for the identifcation of admissible defect/interface atomic confgurations. d) Empirical interatomic potential
calculations and density functional theory (DFT) based ab initio calculations for modeling of the energetically favorable defect/
interface structures. Further quantifcation of the TEM experimental results can be realized by means of analytical methods, such
as energy dispersive X-ray spectroscopy (EDXS), Z-contrast imaging and electron energy loss spectroscopy (EELS).
The aforementioned integrated methodology is illustrated in a series of up-to-date applications on 0-, 1- and 2-dimensional
(quantum dots and nanoparticles, nanowires and quantum wells) nanostructures of the III-Nitride system, i.e. GaN, AlN, InN and
their ternary and quaternary alloys grown on various substrates.
Δισφαινόλη Α, ένα δηλητήριο στο μπουκάλι μας: μια “φωνή” από τα φυτά
Αδαμάκης Σ. Ιωάννης-Δημοσθένης, Παντερής Εμμανουήλ, Ελευθερίου Π. Ελευθέριος
Τομέας Βοτανικής, Τμήμα Βιολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης,
Η δισφαινόλη Α (BPA, bisphenol A) είναι συνθετική οργανική ένωση, συστατικό πολυκαρβονικών πλαστικών και εποξικών ρητινών,
που χρησιμοποιούνται ευρέως για την παραγωγή προϊόντων καθημερινής χρήσης, όπως μπιμπερό διατροφής νηπίων, πλαστικά
δοχεία συσκευασίας τροφίμων και ποτών, εσωτερικές επικαλύψεις μεταλλικών δοχείων τροφίμων, σωλήνες νερού, ηλεκτρονικά
είδη κ.ά. Παράγεται σε μεγάλες ποσότητες παγκοσμίως και η υδρόλυσή της οδηγεί σε εκτεταμένη ρύπανση του εδάφους, του
νερού και του αέρα, καθιστώντας την έναν ανερχόμενο οργανικό ρυπαντή. Τα τελευταία δέκα χρόνια η τοξική επίδρασή της
σε ζωικούς οργανισμούς αποτελεί αντικείμενο πολλών ερευνών, όχι όμως σε φυτικούς οργανισμούς. Τα φυτά, όντας ριζωμένα
στο έδαφος, δέχονται πρώτα την επίδραση της BPA, την απορροφούν εύκολα και τη μεταβολίζουν, χωρίς να είναι γνωστές οι
ενδεχόμενες επιπτώσεις σε αυτά. Πρόσφατες μελέτες έδειξαν ότι η BPA αναστέλλει την ανάπτυξη, δημιουργεί χρωματοσωματικές
ανωμαλίες και επηρεάζει τις στεροειδείς ορμόνες των φυτών.
Θέλοντας να διευκρινίσουμε περαιτέρω τη φυτοτοξική της δράση, μελετήσαμε την επίδραση υδατικών διαλυμάτων 10, 20, 50,
100 mg/L BPA για 1, 3, 6 και 12 ώρες σε μεριστωματικά κύτταρα ρίζας μερικών φυτών (μπιζέλι, σιτάρι, αραβόσιτος, ελάτη).
Πραγματοποιήθηκε ανοσοσήμανση μικροσωληνίσκων, χρώση DNA και των μικρονηματίων ακτίνης, ενώ παράλληλα εξετάστηκε
και η υπομικροσκοπική δομή των κυττάρων. Αναγνωρίστηκαν πληθώρα υποκυτταρικών επιδράσεων. Ειδικότερα, παρατηρήθηκαν:
(α) αποκόλληση της πλασματικής μεμβράνης από το κυτταρικό τοίχωμα και συρρίκνωση του πρωτοπλάστη, (β) διαταραχή των
Η συμβολή της Ηλεκτρονικής Μικροσκοπίας στη διερεύνηση φυλογενετικών σχέσεων
Γεώργιος Ν. Θωμόπουλος
Τμήμα Βιολογίας, Σχολή Θετικών Επιστημών, Α.Π.Θ.
Η εξέλιξη των ειδών και συνεπώς η δημιουργία φυλογενετικών δένδρων για τη μελέτη των σχέσεων ανάμεσα στα διάφορα είδη
είναι ένα σημαντικό βιολογικό πρόβλημα. Για τη δημιουργία φυλογενετικών δένδρων έχουν χρησιμοποιηθεί διάφορες πειραματικές
προσεγγίσεις, σε όλα τα επίπεδα. Το γένος Drosophila περιέχει χιλιάδες είδη που χωρίζονται σε ομάδες και υποομάδες.
Οι φυλογενετικές σχέσεις και ο τρόπος της εξέλιξης μεταξύ των διαφόρων ειδών Drosophila προσέλκυσε το ενδιαφέρον των
επιστημόνων για πολλά χρόνια. Μια από τις πειραματικές προσεγγίσεις είναι η εφαρμογή κυτταροχημικών τεχνικών στο
επίπεδο της Ηλεκτρονικής Μικροσκοπίας, χρησιμοποιώντας προνυμφικούς σιαλογόνους αδένες διαφόρων ειδών Drosophila. Τα
εκκριτικά κοκκία των ιστών αυτών παρουσιάζουν διαφορετική μορφολογική εμφάνιση και διαφορετική κατανομή των σύμπλοκων
υδατανθράκων σε κάθε είδος Drosophila που μελετήθηκε μέχρι τώρα. Επειδή τα δύο αυτά γνωρίσματα οφείλονται στη γονιδιακή
σύσταση κάθε είδους, είναι δυνατή η εξαγωγή συμπερασμάτων και η κατασκευή φυλογενετικών δένδρων για τα είδη που
μελετήθηκαν. Αφού τα αποτελέσματα διαφόρων πειραματικών προσεγγίσεων δεν συμφωνούν πάντα μεταξύ τους, η μόνη λογική
προσέγγιση για τη διευκρίνιση των φυλογενετικών σχέσεων είναι η χρήση όλων των διαθέσιμων πληροφοριών και η χρήση
πολλαπλών δεικτών σε όλα τα επίπεδα.
http://phenomenon.physics.auth.gr φαινόμενον
20
Ηλεκτρονική Κρυσταλλογραφία στη Νανοκλίμακα
Ν. Φράγκης, Χ. Λιούτας, Ν. Βουρουτζής, Ε. Σαρακίνου
Τμήμα Φυσικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Η επίλυση των δομών που εμφανίζονται στην νανοκλίμακα, δεν είναι γενικά εφικτή με τα δεδομένα που προέρχονται από συμβατικές
μεθόδους, όπως π.χ. περίθλαση ακτίνων-Χ. Αντιθέτως η εφαρμογή κλασσικών μεθόδων ηλεκτρονικής μικροσκοπίας, με την
προσθήκη και νέων τεχνικών, εμφανίζεται πολύ περισσότερο αποδοτική και πολλά υποσχόμενη, και φέρεται με τον χαρακτηρισμό
“Ηλεκτρονική Κρυσταλλογραφία”.
Η χρήση της μεταπτωτικής περιστροφής της δέσμης των ηλεκτρονίων επιτρέπει την καταγραφή εικόνων περίθλασης σε συνθήκες
σχεδόν κινηματικής προσέγγισης και η μέτρηση των εντάσεων από ψηφιοποιημένες εικόνες ή και απ’ ευθείας, δίνει τα απαραίτητα
δεδομένα περίθλασης για την εφαρμογή των κλασσικών από τις ακτίνες-Χ μεθόδων επίλυσης δομών. Η εφαρμογή της τεχνικής
στην καταγραφή διαδοχικών εικόνων περίθλασης με περιστροφή του δείγματος κατά πολύ μικρές γωνίες, δίνει μια “τομογραφία”
του αντιστρόφου χώρου και επιτρέπει την επίλυση δομής με τις ίδιες παραπάνω τεχνικές. Παράδειγμα εφαρμογής των τεχνικών
αναφέρεται η επίλυση νέας δομής που εντοπίζεται στο σύστημα Ni
1
+xTe και η οποία εμφανίζεται σε νανοπεριοχές μέσα στη μήτρα
εξαγωγικού NiTe με δομή NiAs.
Η επεξεργασία και ανάλυση μικρογραφημάτων Υψηλής Διακριτικής Ικανότητας, σε συνδυασμό με την εκτίμηση των εντάσεων των
περθλωμένων δεσμών ηλεκτρονίων και την προσομοίωση τόσο των μικρογραφημάτων, όσο και των εικόνων περίθλασης, οδηγούν
σε ανάλογα αποτελέσματα, επιτρέποντας τον δομικό χαρακτηρισμό σε νανοκλίμακα. Η επίλυση των δομών που εμφανίζονται σε
στο τετραδικό AgPb
18
SbSe
20
δίνεται σαν παράδειγμα εφαρμογής.
Ηλεκτρονική Μικροσκοπία Σάρωσης Εφαρμογές σε Έργα Πολιτιστικής Κληρονομιάς
Ε. Παυλίδου
Τμήμα Φυσικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Mία συγκεκριμένη συνεργασία μεταξύ επιστήμης και τέχνης λαμβάνει χώρα στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς. Στα πλαίσια
αυτής της συνεργασίας η ανάλυση της ύλης διαδραματίζει ένα σημαντικό και μοναδικό ρόλο στην παροχή επιστημονικής βάσης
για τη σταδιακή ανάπτυξη της ιστορίας της τέχνης, της αρχαιολογίας, του ελέγχου γνησιότητας, συντήρησης και αποκατάστασης
των έργων πολιτισμού.
Η ηλεκτρονική μικροσκόπια σάρωσης έχει χρησιμοποιηθεί εκτεταμένα για το χαρακτηρισμό υλικών αντικειμένων καλλιτεχνικής και
αρχαιολογικής σημασίας, ιδιαίτερα σε συνδυασμό με την μικροανάλυση ενεργειακού διαχωρισμού ακτίνων-Χ (SEM/EDS). Με τον
συνδυασμό τεχνικών επιτυγχάνεται διάγνωση υλικών στην Βυζαντινή αγιογραφία, που επιτρέπει τον καθορισμό των χρωστικών
όπως των διαφορετικών τύπων οξειδίων του σιδήρου, που είναι το κύριο συστατικό των γαιωδών χρωμάτων, προσφέροντας μία
καλύτερη κατανόηση των τεχνικών ζωγραφικής των εικόνων και των τοιχογραφιών. Τα πλεονεκτήματα και οι περιορισμοί του SEM/
EDS παρουσιάζονται σε μελέτες όπως: ανάλυση των χρωστικών σε στρωματικές διατομές της μετα-βυζαντινής εικόνας του Αγίου
Νικολάου, μελέτη της τεχνικής των τοιχογραφιών του αγιογράφου του 16
ου
αιώνα Ονούφριου και της πρώτη ομάδα νωπογραφιών
που δημιουργήθηκαν το 1230 μ.χ στο μοναστήρι της Μιλέσεβα, ποσοτική ανάλυση αρχαιολογικών κεραμικών, νομισμάτων και
υφασμάτων.
Εικόνα ηλεκτρονικής μικροσκοπίας σάρωσης.
Eikovcç p·ck:oovikpç nikoookoaioç oi/·ccopç (o) c,p·pç oiokoi:ikpç ikovo:p:oç koi (ß)
çc:civpç ov:i0copç ·oyc acoi0·oopç p·ck:oovicv.
Eikovo p·ck:oovikpç nikoookoaioç ooocopç.
Eikovcç p·ck:oovikpç nikoookoaioç oi/·ccopç (o) c,p·pç oiokoi:ikpç ikovo:p:oç koi (ß)
çc:civpç ov:i0copç ·oyc acoi0·oopç p·ck:oovicv.
Eikovo p·ck:oovikpç nikoookoaioç ooocopç.
Εικόνες ηλεκτρονικής μικροσκοπίας διέλευσης (α)
υψηλής διακριτικής ικανότητας και (β) φωτεινής αντί-
θεσης λόγω περίθλασης ηλεκτρονίων.
μικροσωληνίσκων και των μικρονηματίων ακτίνης, (γ) σχηματισμός μακροσωληνίσκων, (δ) αναστολή των κυτταρικών διαιρέσεων,
(ε) συμπύκνωση της χρωματίνης, και (στ) καταστροφή των κυτταρικών οργανιδίων. Ένας από τους κύριους στόχους ήταν οι
μικροσωληνίσκοι. Η BPA προκάλεσε τον in vivo σχηματισμό μακροσωληνίσκων, πολυμερών σωληνίνης με διάμετρο μεγαλύτερη
από την τυπική, η λειτουργική σημασία των οποίων είναι ασαφής, ίσως αποτελούν απόκριση του φυτού για την προστασία
της σωληνίνης. Τα ευρήματα της παρούσας μελέτης δείχνουν επίσης ότι ενδεχομένως τα κύτταρα παρουσία της ΒΡΑ εκτελούν
προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο, μια πιθανότητα που χρήζει περαιτέρω διερεύνησης. Φαίνεται λοιπόν πως η ΒΡΑ αποτελεί
μια τοξική ουσία η οποία εμφανίζει πολλούς και διαφορετικούς στόχους από τους ήδη αναφερόμενους τόσο σε φυτά όσο και ζώα.
Εφόσον διατάξεις και νομοθεσίες για την απαγόρευσή της έχουν αρχίσει να θεσμοθετούνται σε διάφορες χώρες, η περαιτέρω
εδραίωση του τοξικού χαρακτήρα της είναι σημαντική.
περίοδος 4 – τεύχος 17 • Οκτώβριος 2012 21
Καινοτομία, Start up και Spin off
Καινοτομία
Οι Έλληνες ανέκαθεν διακρίνονταν
για την ευστροφία τους και το πνεύ-
μα επιχειρηματικότητας τους. Σε μία
εποχή με μεγάλες οικονομικές και
κοινωνικές δυσκολίες υπάρχει ένας
πυρήνας νέων, κυρίως, ανθρώπων οι
οποίοι πιστεύουν σε ένα καλύτερο
μέλλον και μάχονται γι’αυτό. Μέσω
επιχειρήσεων τύπου start up και spin
off προσπαθούν να αντεπεξέλθουν
στις δυσκολίες της αγοράς εργασίας
και να κερδίσουν τη δική τους θέση
στον έξω κόσμο.
Σίγουρα θα σκέφτεστε ότι η επιχειρη-
ματικότητα δεν είναι για όλους κυρίως
λόγω της έλλειψης κεφαλαίων εκκί-
νησης για οποιαδήποτε σχετική δρα-
στηριότητα. Επιπλέον, κανείς δεν θα
ξεκινούσε μια επιχείρηση σε αυτούς
του δύσκολους καιρούς χωρίς σαφές
επιχειρηματικό πλάνο και στρατηγι-
κή. Σε αυτό το σημείο εμφανίζονται
οι start up (ή νεοφυείς) εταιρίες, μι-
κρές και νέες επιχειρήσεις, που στρέ-
φονται στην παραγωγή προϊόντων με
τη χρήση νέων τεχνολογιών. Ένας
ιδιαίτερα μεγάλος αριθμός από αυτές
ασχολούνται με τις ψηφιακές τεχνο-
λογίες όπως τα κοινωνικά δίκτυα,
το ηλεκτρονικό εμπόριο και άλλους
αναπτυσσόμενους τομείς. Ουσιαστι-
κά είναι προσωρινοί οργανισμοί οι
οποίοι δεν βασίζονται σε τίποτα πε-
ρισσότερο από μια καλή καινοτόμα
επιχειρηματική ιδέα και ένα σχετικά
απλό business plan το οποίο όμως δεν
είναι και το τελικό. Ο στόχος τέτοι-
ων επιχειρήσεων είναι η εύρεση ενός
ιδανικού για την εκάστοτε επιχείρη-
ση επιχειρηματικού μοντέλου καθώς
και η εύρεση χρηματοδότησης μέσω
Στέφανος Μαύρος
Φοιτητής Τμ. Φυσικής
Kaivo:onio
Kotvoxoµío, Start up kot Spin off
2zéçovoç Moôpoç
voi:p:pç Tn. vcoikpç
Oi 1ììqvcç uvcku0cv oiukpivovtuv ¸iu tqv cuotpoçiu touç kui to avcuµu cai¿cipqµutikotqtuç touç. Lc
µiu cao¿q µc µc¸uìcç oikovoµikcç kui koivevikcç ouokoìicç uaup¿ci cvuç aupqvuç vcev, kupieç,
uv0peaev oi oaoioi aiotcuouv oc cvu kuìutcpo µcììov kui µu¿ovtui ¸i’uuto. Mcoe cai¿cipqocev tuaou
start up kui spin off apooau0ouv vu uvtcacçcì0ouv otiç ouokoìicç tqç u¸opuç cp¸uoiuç kui vu kcpoioouv
tq oikq touç 0coq otov cçe kooµo.
Li¸oupu 0u okcçtcotc oti q cai¿cipqµutikotqtu ocv civui ¸iu oìouç kupieç ìo¸e tqç cììci¡qç
kcçuìuiev ckkivqoqç ¸iu oaoiuoqaotc o¿ctikq opuotqpiotqtu. Eaiaìcov, kuvciç ocv 0u çckivouoc µiu
cai¿cipqoq oc uutouç tou ouokoìouç kuipouç ¿epiç ouçcç cai¿cipqµutiko aìuvo kui otputq¸ikq. Lc
uuto to oqµcio cµçuvi¸ovtui oi start up (q vcoçvcíç) cxotµícç, µikpcç kui vccç cai¿cipqociç, aou
otpcçovtui otqv aupu¸e¸q apoïovtev µc tq ¿pqoq vcev tc¿voìo¸iev. 1vuç ioiuitcpu µc¸uìoç upi0µoç
uao uutcç uo¿oìouvtui µc tiç ¡qçiukcç tc¿voìo¸icç oaeç tu koiveviku oiktuu, to qìcktpoviko cµaopio
kui uììouç uvuatuoooµcvouç toµciç. Ouoiuotiku civui apooepivoi op¸uvioµoi oi oaoioi ocv µuoi¸ovtui
oc tiaotu acpioootcpo uao µiu kuìq kuivotoµu cai¿cipqµutikq iocu kui cvu o¿ctiku uaìo business plan
to oaoio oµeç ocv civui kui to tcìiko. O oto¿oç tctoiev cai¿cipqocev civui q cupcoq cvoç iouvikou ¸iu
tqv ckuototc cai¿cipqoq cai¿cipqµutikou µovtcìou ku0eç kui q cupcoq ¿pqµutoootqoqç µcoe
kcço·oicv c,p·oí cai,ciopno:ikoí kivoívoc (venture capitals) tu oaoiu 0u tqç caitpc¡ouv vu
µc¸cv0u0ci kui vu civui kcpooçopu.
Bcµuiu, ocv civui ¡cµu oti µc¸uìoç upi0µoç start up ctuipiev uaotu¸¿uvouv ¸iu aoììouç oiuçopctikouç
ìo¸ouç oaeç q cììci¡q kuivotoµiuç, q uouvuµiu cupcoqç ¿pqµutoootev kui q c¸kutuìci¡q touç uao tu
µcìq, tu oaoiu ouvq0eç civui aoìu ìi¸u otov upi0µo. To 0ctiko civui oti, ìo¸e tqç çuoqç tev ioiev tev
start up, µaopci kuvciç vu çuvuçckivqoci, uv o ioioç to 0cìci, µc kuivoup¸iu iocu kui vco team. Av kui oi
ouokoìicç civui aoììcç, uaup¿ouv ìuµapu aupuoci¸µutu cììqvikev start up ctuipiev tu oaoiu qoq
opuotqpioaoiouvtui kui cçe uao tqv Eììuou kui c¿ouv kutuçcpci vu cçuoçuìioouv ¿pqµutoootqociç
µc¸uìutcpcç tou cvoç ckutoµµupiou cupe (µcpikcç uao uutcç to Bugsense, to Daily Secret kui to
Bubblebox). Eaiaìcov, otqv Eììuou tu tcìcutuiu ¿poviu uvuatuooovtui upkctcç koivotqtcç uv0peaev
aou uo¿oìouvtui µc to cai¿cipciv kui µoq0ouv vccç start up vu cçcìi¿0ouv, µoq0ouv otq oiktueoq
uv0peaev aou µoipu¸ovtui to ioio cvoiuçcpov kui op¸uvevouv uvoi¿tcç ckoqìeociç otiç oaoicç
aupouoiu¸ovtui tctoicç ctuipicç, ku0eç kui uv0peaoi aou c¿ouv oouìc¡ci oc uutcç. Akoµu, µc¸uìu
iopuµutu otqv ¿epu µuç oc ouvcp¸uoiu µc ioietikcç apetoµouìicç oiop¸uvevouv oiu¸evioµouç
cai¿cipqµutikotqtuç kui kuivotoµiuç tooo çoitqtikouç ooo kui uvoi¿touç ¸iu tov oaoiovoqaotc.
1vu uììoç tuaoç cai¿cipqoqç civui oi spin off (xc¿voþìooxoí) oi oaoicç ouvocovtui µc tqv kuivotoµiu
µc oiuçopctiko tpoao ua’ oti oi start up. Oi spin off civui ctuipicç oi oaoicç oto¿cuouv otqv aupu¸e¸q
kuivotoµev apoïovtev kui uaqpcoiev µcoe tqç cµaopikqç ckµctuììcuoqç cpcuvqtikev uaotcìcoµutev
κεφαλαίων υψηλού επιχειρηματικού
κινδύνου (venture capitals) τα οποία
θα της επιτρέψουν να μεγενθυθεί και
να είναι κερδοφόρα.
Βέβαια, δεν είναι ψέμα ότι μεγάλος
αριθμός start up εταιριών αποτυγχά-
νουν για πολλούς διαφορετικούς λό-
γους όπως η έλλειψη καινοτομίας, η
αδυναμία εύρεσης χρηματοδοτών και
η εγκατάλειψή τους από τα μέλη, τα
οποία συνήθως είναι πολύ λίγα στον
αριθμό. Το θετικό είναι ότι, λόγω της
φύσης των ίδιων των start up, μπορεί
κανείς να ξαναξεκινήσει, αν ο ίδι-
ος το θέλει, με καινούργια ιδέα και
νέο team. Αν και οι δυσκολίες είναι
πολλές, υπάρχουν λαμπρά παραδείγ-
ματα ελληνικών start up εταιριών τα
οποία ήδη δραστηριοποιούνται και
έξω από την Ελλάδα και έχουν κα-
ταφέρει να εξασφαλίσουν χρηματο-
δοτήσεις μεγαλύτερες του ενός εκα-
τομμυρίου ευρώ (μερικές από αυτές
επιχειρηματικότητας και καινοτομίας
τόσο φοιτητικούς όσο και ανοιχτούς
για τον οποιονδήποτε.
Ένα άλλος τύπος επιχείρησης είναι
οι spin off (τεχνοβλαστοί) οι οποίες
συνδέονται με την καινοτομία με δι-
αφορετικό τρόπο απ’ ότι οι start up.
Οι spin off είναι εταιρίες οι οποίες
στοχεύουν στην παραγωγή καινοτό-
aou aupu¸ovtui uao cpcuvqtiku cp¸uotqpiu kui tc¿voìo¸ikouç çopciç. Hpuktiku, uvtiapooeacuouv tqv
uµcoq ouvocoq tqç cpcuvqtikqç opuotqpiotqtuç µc tqv aupu¸e¸ikq oiuoikuoiu kui oc uutcç µaopouv vu
ouµµctc¿ouv cpcuvqtcç, caiotqµovikoi çopciç kui tpitu apooeau.
Luvo¡i¸ovtuç, oi vccç cai¿cipqµutikcç ooµcç µaopouv vu oeoouv µiu caiaìcov oicçooo, cioiku otouç
vcouç uv0peaouç. Mc tu ou¸¿povu µcou, to oiuoiktuo kui tiç ocìiocç koivevikqç oiktueoqç civui
upkctu cukoìo ¸iu tov oaoiovoqaotc vu ¸vepioci tiç cukuipicç aou uaup¿ouv, vu uìoaoiqoci tiç ioccç
tou kui vu kuvq¸qoci to ovcipo tou.
H·pooçooicç koi çoociç o,c:iko nc :iç start up:
http://opencoffee.gr/
http://www.startupgreece.gov.gr/el
http://igniteathens.gr/
http://hellenicstartups.gr/
http://startuplive.in/
aou aupu¸ovtui uao cpcuvqtiku cp¸uotqpiu kui tc¿voìo¸ikouç çopciç. Hpuktiku, uvtiapooeacuouv tqv
uµcoq ouvocoq tqç cpcuvqtikqç opuotqpiotqtuç µc tqv aupu¸e¸ikq oiuoikuoiu kui oc uutcç µaopouv vu
ouµµctc¿ouv cpcuvqtcç, caiotqµovikoi çopciç kui tpitu apooeau.
Luvo¡i¸ovtuç, oi vccç cai¿cipqµutikcç ooµcç µaopouv vu oeoouv µiu caiaìcov oicçooo, cioiku otouç
vcouç uv0peaouç. Mc tu ou¸¿povu µcou, to oiuoiktuo kui tiç ocìiocç koivevikqç oiktueoqç civui
upkctu cukoìo ¸iu tov oaoiovoqaotc vu ¸vepioci tiç cukuipicç aou uaup¿ouv, vu uìoaoiqoci tiç ioccç
tou kui vu kuvq¸qoci to ovcipo tou.
H·pooçooicç koi çoociç o,c:iko nc :iç start up:
http://opencoffee.gr/
http://www.startupgreece.gov.gr/el
http://igniteathens.gr/
http://hellenicstartups.gr/
http://startuplive.in/
το Bugsense, το Daily Secret και το
Bubblebox). Επιπλέον, στην Ελλάδα
τα τελευταία χρόνια αναπτύσσονται
αρκετές κοινότητες ανθρώπων που
ασχολούνται με το επιχειρείν και βο-
ηθούν νέες start up να εξελιχθούν,
βοηθούν στη δικτύωση ανθρώπων
που μοιράζονται το ίδιο ενδιαφέρον
και οργανώνουν ανοιχτές εκδηλώ-
σεις στις οποίες παρουσιάζονται τέ-
τοιες εταιρίες, καθώς και άνθρωποι
που έχουν δουλέψει σε αυτές. Ακό-
μα, μεγάλα ιδρύματα στην χώρα μας
σε συνεργασία με ιδιωτικές πρωτο-
βουλίες διοργανώνουν διαγωνισμούς
μων προϊόντων και υπηρεσιών μέσω
της εμπορικής εκμετάλλευσης ερευ-
νητικών αποτελεσμάτων που παρά-
γονται από ερευνητικά εργαστήρια
και τεχνολογικούς φορείς. Πρακτικά,
αντιπροσωπεύουν την άμεση σύνδε-
ση της ερευνητικής δραστηριότητας
με την παραγωγική διαδικασία και σε
αυτές μπορούν να συμμετέχουν ερευ-
νητές, επιστημονικοί φορείς και τρίτα
πρόσωπα.
Συνοψίζοντας, οι νέες επιχειρημα-
τικές δομές μπορούν να δώσουν μια
επιπλέον διέξοδο, ειδικά στους νέους
ανθρώπους. Με τα σύγχρονα μέσα,
το διαδίκτυο και τις σελίδες κοινωνι-
κής δικτύωσης είναι αρκετά εύκολο
για τον οποιονδήποτε να γνωρίσει τις
ευκαιρίες που υπάρχουν, να υλοποιή-
σει τις ιδέες του και να κυνηγήσει το
όνειρο του.
Πληροφορίες και φορείς σχετικά με τις
start up:
http://opencoffee.gr/
http://www.startupgreece.gov.gr/el
http://igniteathens.gr/
http://hellenicstartups.gr/
http://startuplive.in/
http://phenomenon.physics.auth.gr φαινόμενον
22
Καινοτομία
Στέφανος Μαύρος
Φοιτητής Τμ. Φυσικής
Από τη Φυσική στην Καινοτομία
Συνέντευξη του Νικόλαου Μιχαλοδημητράκη
στο περιοδικό Φαινόμενο
Είστε πτυχιούχος φυσικός. Πώς αρχίζει η
δική σας ιστορία; Θέλατε από μικρός να
σπουδάσετε φυσική και πως φτάσατε στα
ηλεκτρονικά;
Από μικρός είχα τρέλα με τη φυσική και τα
μαθηματικά και ήθελα οπωσδήποτε να γίνω
πιο ευνοϊκός χώρος για όσους θέλουν να δρα-
στηριοποιηθούν μόνοι τους.
Αν είχατε μια δεύτερη ευκαιρία θα ξαναεπιλέ-
γατε την επιστήμη του φυσικού ή θα επιλέγα-
τε κάτι πιο συναφές με τα ηλεκτρονικά όπως
ένα πολυτεχνικό τμήμα.
του φαινομένου στο οποίο απευθύνεται το ηλε-
κτρονικό κύκλωμα και όχι το πώς θα φτιάξεις το
κύκλωμα. Για παράδειγμα ασχολούμαι με ένα
project που σχετίζεται με την καύση βιομάζας
στο οποίο χρειάζεται 99% φυσική και χημεία
για την μελέτη του συστήματος καύσης, τις
συγκεντρώσεις κτλ. και 1% για το κομμάτι των
ηλεκτρονικών. Άρα για τη δουλειά που κάνω
χρειάζεται να είμαι 99% φυσικός και 1% ηλε-
κτρονικός μηχανικός. Οι ηλεκτρολόγοι του πο-
λυτεχνείου είναι καταλληλότεροι για κατασκευ-
ές όπως κάρτες γραφικών και μητρικές κάρτες,
προϊόντα τα οποία πωλούνται μόνο σε μαζική
κλίμακα από πολυεθνικές εταιρίες τις οποίες
δεν μπορεί να τις ανταγωνιστείς εύκολα. Σή-
μερα η ζήτηση στα ηλεκτρονικά εντοπίζεται
στις εταιρίες τύπου OEM (original equipment
manufacturer) οι οποίες παράγουν σε μέτρια
η μικρή κλίμακα διάφορες πρότυπες κατα-
σκευές με επιστημονική αξία, οι οποίες όμως
δεν αγγίζουν τις συσκευές ευρείας κλίμακας
όπως είναι π.χ. τα laptop. Αυτού του είδους
οι εταιρίες λοιπόν είναι η “ατμομηχανή” των
ηλεκτρονικών της Ευρώπης. O OEM χρειάζε-
ται να ξέρει πιο πολύ το αντικείμενο στο οποίο
απευθύνεται αυτή η custom κατασκευή που θα
φτιάξει, παρά το πως θα την φτιάξει. Πολύ καλή
δουλειά για φυσικούς!
Αυτή την στιγμή η εταιρία RND είναι μία
επιτυχημένη εταιρία στο χώρο των ηλεκτρο-
νικών. Μπορείτε να μας πείτε λίγα λόγια για
την ιστορία της;
Η εταιρία ξεκίνησε από δύο ατομικές εταιρίες
οι οποίες παρείχαν υπηρεσίες R&D (research &
development) σχεδίασης και ανάπτυξης ηλεκτρο-
7. Akoúycxot óxt q Ocoooìovíkq voxcµcí oc o¿coq µc xqv Hóxµo kot xqv A0qvo oxtç cxotµícç
xc¿voìoyíoç kot oxovç ovvcµyoxtkoúç o¿qµoxtoµoúç (clusters). Anoxcìcoc yto coóç cµnóóto q 0coq
xqç cxotµíoç ooç;
To 0cµu civui oti oi ctuipicç u¡qìqç tc¿voìo¸iuç apcaci vu kpivovtui otq µuoq tev aeìqocev tev
apoïovtev aou aupu¸ouv. Auto civui aoìu oqµuvtiko kui voµi¸e oti uaup¿ouv aoììcç ctuipicç oi oaoicç
tcìiku ocv oiu0ctouv apoïovtu otqv u¸opu uììu caiµievouv ¿upq oiuçopev apo¸puµµutev aou ocv
c¿ouv µc¸uìq o¿coq µc tqv uvtiìq¡q µiuç apu¸µutikqç ctuipiuç u¡qìqç tc¿voìo¸iuç. Iiu aupuoci¸µu
oìcç oi ctuipicç aou aupu¸ouv qìcktpoviku ¸iu uvcìkuotqpcç oaeç q Kleemann kui q Doppler civui
otqv Bopciu Eììuou. Av ìuµouµc eç kpitqpio tqv aoootqtu tev apoïovtev aou aupc¿ci otqv u¸opu µiu
ctuipiu, apu¸µutiku ocv çcpe aoiu civui q kutuvoµq touç otqv Eììuou.
8. Tt ovµþovìq 0o óívoxc oc cvo vco çvotkó o onoíoç 0cìct vo oo¿oìq0cí µc xo cnt¿ctµcív oxqv
Eììóóo;
No :o kovci. Ltqv up¿q 0u ¸opiotci, 0u uao¸oqtcutci uììu ocv uaup¿ci uììoç tpoaoç, ocv uaup¿ci
cukoìq ìuoq kui çuoiku µaopci kui vu uaotu¿ci. Hoìcµoç ¿epiç uaeìcicç ocv civui aoìcµoç civui
aupcvo¿ìqoq uouvutou! Eµciç ctoi çckivqouµc uììu kuìu µuç aq¸c q oouìciu. Ei¿uµc tiç uaotu¿icç µuç,
ci¿uµc kui tiç otcvo¿epicç µuç uììu µuç aq¸c kuìu. Aaìeç, uutoç aou 0u çckivqoci 0u apcaci vu civui
ìi¸o apoocktikoç, vu ¸u¸ioci ìi¸o tiç ikuvotqtcç tou o¿i µovo oc caiacoo caiotqµovikev ¸veocev uììu
kui oc oikovoµiko caiacoo cioiku uv çckivqoci kui µc kuaoiov ouvctuipo aou civui kui to aio ai0uvo.
Hpcaci caioqç vu oci tiç uvu¸kcç tiç u¸opuç, ¸iu aupuoci¸µu uv kuaoioç c¿ci ¸veotouç oc kuaoio
µcv¸ivuoiko 0u µaopouoc vu oicpcuvqoci tqv uvuatuçq kuaoiou uio0qtqpu eotc vu µctpuci qìcktpoviku
tq otu0µq tev kuuoiµev otiç ocçuµcvcç kui, c¿ovtuç kutu vou kui tov µioaopioµo, µcoe uutou ocv 0u
to 0cepouou ku0oìou uacpµoìiko ocvupio. Apu uç apooau0qoouv oi vcoi to cai¿cipciv. E¸e aiotcue
oti oi µiooi touìu¿iotov 0u tu kutuçcpouv.
φυσικός. Τα ηλεκτρονικά τα είχα σαν χόμπι και
έκανα μικρές κατασκευές και πειράματα. Έτσι
κατέληξα στο φυσικό και διαπιστώνοντας ότι
είναι πιο εύκολη η αποκατάσταση στον ελλη-
νικό χώρο για κάποιον που ασχολείται με τα
ηλεκτρονικά, αλλά και επειδή μου άρεσαν με-
ταξύ άλλων τομέων της Φυσικής, επέλεξα να
ασχοληθώ με αυτά. Επιπλέον τα ηλεκτρονικά
έχουν ευρύτερο πεδίο εφαρμογών και είναι ο
Θα επέλεγα πάλι το φυσικό (τμήμα). Σήμερα τα
ηλεκτρονικά έχουν γίνει αρκετά εύκολα, δη-
λαδή για να μάθει κάποιος να προγραμματίζει
στοιχειωδώς έναν επεξεργαστή, που είναι η
καρδιά ενός ηλεκτρονικού συστήματος, χρει-
άζεται περίπου ένας μήνας με χαλαρούς ρυθ-
μούς. Δεν είναι πλέον τόσο δύσκολο να φτιάξεις
κάτι ηλεκτρονικό. Το θέμα είναι στο να ξέρεις τι
θα φτιάξεις, δηλαδή να γνωρίζεις τη φυσική
Ο κ. Νικόλαος Μιχαλοδημητράκης, φυσικός - ραδιοηλεκτρολόγος, ίδρυσε την RND το
2006 μαζί με τον συνέταιρό του κ. Νεοφώτιστο. Η RND δραστηριοποιείται στον χώρο της
σχεδίασης και κατασκευής ηλεκτρονικών κυκλωμάτων και συστημάτων. Το 2011 βραβεύ-
τηκε στο Διαγωνισμό Εφαρμοσμένης Έρευνας & Καινοτομίας ως μία από τις δέκα κα-
λύτερες στην Εφαρμοσμένη Έρευνα. Συναντηθήκαμε με τον κ. Μιχαλοδημητράκη στους
χώρους της εταιρίας του RND (www.rnd.gr) στο κέντρο της Θεσσαλονίκης.
περίοδος 4 – τεύχος 17 • Οκτώβριος 2012 23
νικών κυκλωμάτων και μετά από κάποιο χρονικό
διάστημα συγχωνεύτηκαν σε μία ομόρρυθμη
εταιρία το 2006. Η οικονομική κρίση μας χτύπησε
πολύ διότι τα προϊόντα μας απευθύνονταν κυρίως
στο χώρο της οικοδομής, κυρίως συστήματα για
ανελκυστήρες, και επειδή η οικοδομή επηρεάστη-
κε ιδιαίτερα από την κρίση βρεθήκαμε σε δύσκο-
λη θέση. Ήδη έχουμε αρχίσει να ασχολούμαστε με
άλλα αντικείμενα και θεωρώ ότι σε λιγότερο από
έναν χρόνο θα έχουμε ξεπεράσει την κρίση.
Πρόσφατα διακριθήκατε στο διαγωνισμό
εφαρμοσμένης έρευνας και καινοτομίας.
Πόσο σημαντικό ήταν για εσάς αυτό το βρα-
βείο;
Ήταν αρκετά σημαντικό, κυρίως γιατί ήταν μια
αναγνώριση της δουλειάς από κάποιον επίσημο
φορέα, και γιατί αποδείξαμε ότι μπορεί να παρα-
χθεί και έρευνα εκτός του πανεπιστημίου στην
Ελλάδα.
Πιστεύετε ότι σήμερα, με την κρίση στην
αγορά, υπάρχουν οι ευκαιρίες ώστε να ασχο-
ληθούν οι νέοι με την επιχειρηματικότητα και
μάλιστα με προϊόντα υψηλής τεχνολογίας;
Δεν υπάρχουν άλλες ευκαιρίες εκτός από αυτές.
Πόσες είναι αυτές οι ευκαιρίες δεν γνωρίζω αλλά
σίγουρα δεν υπάρχουν άλλες ειδικά για την Ελλά-
δα. Κάποιος νέος ή θα ασχοληθεί με την επιχει-
ρηματικότητα ή θα πρέπει να είναι πολύ τυχερός
για να βρει μία θέση που να είναι κατάλληλη για
αυτόν. Ευκαιρίες υπάρχουν ιδιαίτερα στον χώρο
των OEMs. Αν ο νέος φυσικός έχει ερεθίσματα
από κάπου και αντιληφθεί ότι υπάρχουν ανά-
γκες στις οποίες ο ίδιος μπορεί να ανταποκριθεί
θα μπορούσε να πάει πολύ καλά με μία δική
του εταιρία. Τέτοιες ανάγκες είναι η κατασκευή
αισθητήρων, χώρος ο οποίος ενδείκνυται για
φυσικούς καθώς περιέχει ένα φυσικό φαινόμε-
νο, απλά ηλεκτρονικά και απλές κατασκευές. Οι
αισθητήρες χρησιμοποιούνται για διάφορους
σκοπούς όπως μέτρηση φωτιάς, αερίων, στάθ-
μης υγρού και έχουν ιδιαίτερα ευρεία εφαρμογή
σε πολλούς τομείς αλλά και ιδιαίτερα αυξημένη
ζήτηση στην αγορά.
Πιστεύετε ότι η σχέση μεταξύ πανεπιστημίων
και εταιριών υψηλής τεχνολογίας θα βοηθού-
σε την ανάπτυξη στην Ελλάδα;
Τα διδακτορικά πρέπει να γίνονται ως εξής:
κάποια εταιρία με συγκεκριμένο ενδιαφέρον
σε ένα θέμα που ξεπερνά την τεχνογνωσία της,
προσλαμβάνει έναν πτυχιούχο και τον ωθεί στο
διδακτορικό με το θέμα που την ενδιαφέρει.
Εφόσον συμβαίνει αυτό μπορεί το πανεπιστήμιο
να συμπλεύσει με τις εταιρίες. Έτσι και τα διδα-
κτορικά που θα βγαίνουν θα μπορούν να καλύ-
ψουν ανάγκες των εταιριών και το πανεπιστήμιο
θα αρχίσει σιγά σιγά να προσεγγίζει την ελληνική
κοινωνία και να αναπτύσσονται κλάδοι που καλύ-
πτουν τις ανάγκες της, γιατί οι ελληνικές εταιρίες
θα στέλνουν τους ήδη προσληφθέντες να κάνουν
διδακτορικά και οι άνθρωποι θα ασχολούνται
με αυτό που τους ενδιαφέρει. Πιστεύω ότι αυτή
τη στιγμή στο πανεπιστήμιο χαραμίζονται πάρα
πολλοί νέοι γιατί τα διδακτορικά που κάνουν
είτε τα ξεκινάει το πανεπιστήμιο με την ελπίδα
ότι κάπου θα βρεθεί χρησιμότητα είτε γιατί τα
προγράμματα από τα οποία προέρχονται τελει-
ώνουν και μετά οι διδάκτορες μένουν μετέωροι.
Αν δε συνδεθεί ο θεσμός του διδακτορικού με
πτυχιούχους υπαλλήλους εταιριών οι οποίοι θα
πληρώνονται από αυτές κατά την διάρκεια της
εκπόνησης του, δεν θα υπάρξει λύση.
παράγουν ηλεκτρονικά για ανελκυστήρες όπως
η Kleemann και η Doppler είναι στην Βόρεια Ελ-
λάδα. Αν λάβουμε ως κριτήριο την ποσότητα των
προϊόντων που παρέχει στην αγορά μία εταιρία,
πραγματικά δεν ξέρω ποιά είναι η κατανομή τους
στην Ελλάδα.
Τι συμβουλή θα δίνατε σε ένα νέο φυσικό ο
οποίος θέλει να ασχοληθεί με το επιχειρείν
στην Ελλάδα;
Να το κάνει. Στην αρχή θα ζοριστεί, θα απογο-
ητευτεί αλλά δεν υπάρχει άλλος τρόπος, δεν
υπάρχει εύκολη λύση και φυσικά μπορεί και να
αποτύχει. Πόλεμος χωρίς απώλειες δεν είναι πό-
λεμος είναι παρενόχληση αδυνάτου! Εμείς έτσι
ξεκινήσαμε αλλά καλά μας πήγε η δουλειά. Είχα-
με τις αποτυχίες μας, είχαμε και τις στενοχώριες
μας αλλά μας πήγε καλά. Απλώς, αυτός που θα
ξεκινήσει θα πρέπει να είναι λίγο προσεκτικός,
να ζυγίσει λίγο τις ικανότητες του όχι μόνο σε
επίπεδο επιστημονικών γνώσεων αλλά και σε
Ακούγεται ότι η Θεσσαλονίκη υστερεί σε σχέ-
ση με την Πάτρα και την Αθήνα στις εταιρίες
τεχνολογίας και στους συνεργατικούς σχημα-
τισμούς (clusters). Αποτέλεσε για εσάς εμπό-
διο η θέση της εταιρίας σας;
Το θέμα είναι ότι οι εταιρίες υψηλής τεχνολογίας
πρέπει να κρίνονται στη βάση των πωλήσεων
των προϊόντων που παράγουν. Αυτό είναι πολύ
σημαντικό και νομίζω ότι υπάρχουν πολλές εται-
ρίες οι οποίες τελικά δεν διαθέτουν προϊόντα
στην αγορά αλλά επιβιώνουν χάρη διαφόρων
προγραμμάτων που δεν έχουν μεγάλη σχέση με
την αντίληψη μίας πραγματικής εταιρίας υψηλής
τεχνολογίας. Για παράδειγμα όλες οι εταιρίες που
οικονομικό επίπεδο ειδικά αν ξεκινήσει και με
κάποιον συνέταιρο που είναι και το πιο πιθανό.
Πρέπει επίσης να δει τις ανάγκες τις αγοράς, για
παράδειγμα αν κάποιος έχει γνωστούς σε κάποιο
βενζινάδικο θα μπορούσε να διερευνήσει την
ανάπτυξη κάποιου αισθητήρα ώστε να μετράει
ηλεκτρονικά τη στάθμη των καυσίμων στις δεξα-
μενές και, έχοντας κατά νου και τον βιοπορισμό,
μέσω αυτού δεν θα το θεωρούσα καθόλου υπερ-
βολικό σενάριο. Άρα ας προσπαθήσουν οι νέοι το
επιχειρείν. Εγώ πιστεύω ότι οι μισοί τουλάχιστον
θα τα καταφέρουν.
http://phenomenon.physics.auth.gr φαινόμενον
24
Μάρα Χαχαμίδου*
Διδάκτωρ ΔΠΜΣ Νανοεπι-
στήμες & Νανοτεχνολογίες
Εμπορική αξιοποίηση της νανοτεχνολογίας
με επιχειρηματικές δράσεις
Eµnoµtkq oçtonoíqoq xqç vovoxc¿voìoyíoç µc cnt¿ctµqµoxtkcç óµóoctç
- H cììqvtkq þtoµq¿ovío vovoxc¿voìoyíoç
Mópo Xo¿ouíôoo*
Aiook:co AHMl Novocaio:pncç & Novo:c,vo·oyicç
Luµçevu µc to E0viko 1opuµu Eaiotqµqç tev HHA kui tqv Eupeauïkq Eaitpoaq o opoç
vovoxc¿voìoyío uvuçcpctui otqv kutuvoqoq kui tov cìc¸¿o tqç uìqç oc oiuotuociç kutu
apooc¸¸ioq 1 µc 100 vuvoµctpu, oaou cµçuvi¸ovtui µovuoiku çuivoµcvu kui aupouoiu¸ovtui
vccç cukuipicç cçupµo¸ev. Ltq vuvokìiµuku oi çuoikcç, ¿qµikcç kui µioìo¸ikcç ioiotqtcç tev
uìikev oiuçcpouv aoìu oc o¿coq µc tiç ioiotqtcç tev µcµoveµcvev utoµev q µopiev kui tqç
ouµaukveµcvqç uìqç otq µukpokìiµuku. Hpokciµcvou vu uçioaoiq0ouv oi ioiotqtcç uutcç, oi
opuotqpiotqtcç 1pcuvuç & Avuatuçqç (E&A) otq vuvotc¿voìo¸iu apoouvutoìi¸ovtui apoç tqv
kutuvoqoq kui tq oqµioup¸iu µcìtieµcvev uìikev, oiutuçcev kui ouotqµutev.
Ku0eç q vuvotc¿voìo¸iu o¿cti¸ctui µc to utoµiko kui µopiuko caiacoo, cktcivctui oc cvu cupu
caiotqµoviko-cpcuvqtiko acoio, oaou uaupuitqtu ouvuvtevtui oiuçopcç caiotqµcç oaeç q
çuoikq, q ¿qµciu, q caiotqµq tev uìikev, q µioìo¸iu, q çupµukcutikq kui q µq¿uvikq. H
vuvotc¿voìo¸iu c¿ci tq ouvuµikq vu cio¿epqoci oc aoììcç cçupµo¸cç µiu kui apooçcpci
µcìtieµcvu, µc¸uìutcpqç oiupkciuç ¸eqç, ku0upotcpu, uoçuìcotcpu kui aio cçuavu apoïovtu ¸iu
tqv oikiukq ¿pqoq, tiç caikoivevicç, tqv iutpikq, tiç µctuçopcç, tq ¸cep¸iu kui tq µioµq¿uviu
¸cvikotcpu. Iiu aupuoci¸µu, tu vuvooeµutioiu ¿pqoiµoaoiouvtui ¸iu tqv uvuatuçq kui
aupu¸e¸q vcev uìikev otu op¸uviku qìcktpoviku, tqv cvcp¸ciu, kui tqv iutpikq, cve oi
vuvooeìqvcç uv0puku ¿pqoiµoaoiouvtui otqv uutokivqtoµioµq¿uviu, otiç o0ovcç, otiç
µautupicç k.u. 1toi, aoììcç ¿epcç 0cepouv tq vuvotc¿voìo¸iu eç µiu acpio¿q ctoiµq ¸iu
µcììovtikq uçioaoiqoq kui tqv uvtiìuµµuvovtui eç kìcioi ¸iu tqv uvuooµqoq tqç µioµq¿uviuç
kui tqç oikovoµiuç touç.
H þtoµq¿ovío xqç vovoxc¿voìoyíoç µaopci vu opiotci eç to ouvoìo tev ctuipciev aou
cotiu¸ouv otq µctuçopu tev oiuoikuoiev, tev cp¸uìciev, tev uìikev, tev oiutuçcev kui tev
ouotqµutev aou o¿cti¸ovtui µc tq vuvotc¿voìo¸iu, otqv u¸opu. Ltq ouvc¿ciu ¸iu tqv acpi¸puçq
tqç ooµqç tqç µioµq¿uviuç otq vuvotc¿voìo¸iu ¸ivctui q ¿pqoq tou uaìouotcuµcvou µovtcìou
aou uvuatu¿0qkc uao touç Miller et al. (2004) to oaoio, aupoìo aou µpiokctui oc up¿iko otuoio,
µaopci vu ¿pqoiµoaoiq0ci µc kuaoicç ¸cvikcuociç ¸iu tqv acpiateoq tqç vuvotc¿voìo¸iuç (L¿qµu
1). Luµçevu µc uuto, ot cxotµcícç vovoxc¿voìoyíoç ¿eµí¸ovxot oc xµctç koxqyoµícç: (1) otiç
ctuipcicç aou uvuatuooouv caiotqµoviko cçoaìioµo («tools»), (2) otiç ctuipcicç aou uvu¸qtouv
vu uçioaoiqoouv tq vuvotc¿voìo¸iu µc uvuatuçq uìikev («simple nanotechnology»), kui (3) otiç
ctuipcicç aou cotiu¸ouv otiç uvuatuçq oiutuçcev kui cçupµo¸ev tqç vuvotc¿voìo¸iuç («building
small»).
H koxqyoµío xev cxotµctev oxqv vovoxc¿voìoyío nov o¿cxí¸ovxot µc xov cntoxqµovtkó
cçonìtoµó «tools» acpiìuµµuvci tiç ctuipcicç aou opuotqpioaoiouvtui otov cçoaìioµo/cp¸uìciu
¸iu tq ouv0coq, tpoaoaoiqoq, auputqpqoq, ¿upuktqpioµo vuvoüìikev, ku0eç kui cp¸uìciu
Σύμφωνα με το Εθνικό Ίδρυμα Επι-
στήμης των ΗΠΑ και την Ευρωπα-
ϊκή Επιτροπή ο όρος νανοτεχνολο-
γία αναφέρεται στην κατανόηση και
τον έλεγχο της ύλης σε διαστάσεις
κατά προσέγγιση 1 με 100 νανόμε-
τρα, όπου εμφανίζονται μοναδικά
φαινόμενα και παρουσιάζονται νέες
ευκαιρίες εφαρμογών. Στη νανοκλί-
μακα οι φυσικές, χημικές και βιολο-
γικές ιδιότητες των υλικών διαφέ-
ρουν πολύ σε σχέση με τις ιδιότητες
των μεμονωμένων ατόμων ή μορίων
και της συμπυκνωμένης ύλης στη
μακροκλίμακα. Προκειμένου να
αξιοποιηθούν οι ιδιότητες αυτές, οι
δραστηριότητες Έρευνας & Ανάπτυ-
ξης (Ε&Α) στη νανοτεχνολογία προ-
σανατολίζονται προς την κατανόηση
και τη δημιουργία βελτιωμένων υλι-
κών, διατάξεων και συστημάτων.
Καθώς η νανοτεχνολογία σχετίζε-
ται με το ατομικό και μοριακό επί-
πεδο, εκτείνεται σε ένα ευρύ επι-
στημονικό-ερευνητικό πεδίο, όπου
απαραίτητα συναντώνται διάφορες
επιστήμες όπως η φυσική, η χημεία,
η επιστήμη των υλικών, η βιολογία,
η φαρμακευτική και η μηχανική. Η
νανοτεχνολογία έχει τη δυναμική να
εισχωρήσει σε πολλές εφαρμογές
μια και προσφέρει βελτιωμένα, με-
γαλύτερης διάρκειας ζωής, καθαρό-
τερα, ασφαλέστερα και πιο έξυπνα
προϊόντα για την οικιακή χρήση, τις
επικοινωνίες, την ιατρική, τις μετα-
φορές, τη γεωργία και τη βιομηχανία
γενικότερα. Για παράδειγμα, τα να-
νοσωματίδια χρησιμοποιούνται για
την ανάπτυξη και παραγωγή νέων
υλικών στα οργανικά ηλεκτρονικά,
την ενέργεια, και την ιατρική, ενώ
οι νανοσωλήνες άνθρακα χρησιμο-
ποιούνται στην αυτοκινητοβιομηχα-
νία, στις οθόνες, στις μπαταρίες κ.ά.
Έτσι, πολλές χώρες θεωρούν τη να-
νοτεχνολογία ως μια περιοχή έτοιμη
για μελλοντική αξιοποίηση και την
αντιλαμβάνονται ως κλειδί για την
αναδόμηση της βιομηχανίας και της
οικονομίας τους.
Η βιομηχανία της νανοτεχνολογί-
ας μπορεί να οριστεί ως το σύνολο
των εταιρειών που εστιάζουν στη
μεταφορά των διαδικασιών, των
σκεται σε αρχικό στάδιο, μπορεί να
χρησιμοποιηθεί με κάποιες γενικεύ-
σεις για την περίπτωση της νανοτε-
χνολογίας (Σχήμα 1). Σύμφωνα με
αυτό, οι εταιρείες νανοτεχνολογίας
χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες:
(1) στις εταιρείες που αναπτύσσουν
επιστημονικό εξοπλισμό («tools»),
(2) στις εταιρείες που αναζητούν
να αξιοποιήσουν τη νανοτεχνολο-
γία με ανάπτυξη υλικών («simple
nanotechnology»), και (3) στις εται-
ρείες που εστιάζουν στις ανάπτυξη
διατάξεων και εφαρμογών της νανο-
τεχνολογίας («building small»).
uaoìo¸iotikqç kui µovtcìoaoiqoqç. 1vu tctoio aupuoci¸µu civui q ctuipciu NanoInk
(www.nanoink.net/) spin-off aou oqµioup¸q0qkc uao to Northwestern University (HHA) kui
opuotqpioaoicitui otqv uvuatuçq ìi0o¸puçiuç dip-pen.
H koxqyoµío cxotµctev oxq «simple nanotechnology» acpiìuµµuvci uutcç aou uvuatuooouv
vuvoüìiku, okovcç, caikuìu¡ciç, kutuìutcç, ¿qµiku, kui uçuoµutu. Iiu aupuoci¸µu, q Nanophase
(www.nanophase.com) aupu¸ci vuvokpuotuììiku oeµutioiu aou µaopouv vu ¿pqoiµoaoiq0ouv
oc oiuçopcç cçupµo¸cç, oaeç oc uvtqìiukcç kpcµcç.
COMPANIES FOCUSED ON
COMMERCIALISING NANOTECHNOLOGY
COMPANIES
INTEGRATING
NANOTECHNOLOGY
TOOLS SIMPLE BUILDING SMALL Materials: DuPont
Lithography
Production
Bulk
Nanomaterials Li fe Science
Computing: IBM, Hewlett-
Packard, Intel
NanoInk Nanophase Nanosphere NanoBio Li fe sciences: Roche
Manipulation/
Characterization
Npoi nt, Veeco
Industrial
Coatings
Inframat Energy: Exxon Mobi l
Catalysts
Catalytic
Solutions
Organic Electronics
Cambridge Displ ay
Technologies
Plastic Logic
Heliatek
Communications
Equipment: Lucent
Textiles
Nanotex
Integrated
Systems
Nanosys
Consumer electronics:
Hitachi
Nanomix
Aerospace and Defence:
Raytheon
l,pno 1: To nov:/·o :cv ko:pyooicv o,c:iko nc :iç c:oiocicç o:p vovo:c,vo·oyio (Miller et al.,
2004), koi cvocik:iko aoooociyno:o c:oiocicv.
H koxqyoµío xev cxotµctev nov cntkcvxµevcxot oxtç «building small» cçoµµoycç xqç
vovoxc¿voìoyíoç acpiìuµµuvci ctuipcicç aou uvu¸qtouv vu uvuatuçouv oiutuçciç kui ouotqµutu
otq vuvokìiµuku. Autq q kutq¸opiu µaopci vu ¿epiotci acpuitcpe oc uaokutq¸opicç ctuipciev
aou opuotqpioaoiouvtui otouç toµciç tev cntoxqµev vycíoç, xev oµyovtkev qìckxµovtkev kui
xev cvoeµoxeµcvev ovoxqµóxev. Tctoio aupuoci¸µu ctuipciuç otiç cntoxqµcç vycíoç
uaotcìci q Nanosphere (www.nanosphere.us) q oaoiu ¿pqoiµoaoici vuvooeµutioiu ¿puoou ¸iu
tqv uvi¿vcuoq ¸ovioiev kui tq oiu¸veoq uo0cvciev. H uaokutq¸opiu tev oµyovtkev
qìckxµovtkev acpiìuµµuvci ctuipcicç oi oaoicç apooau0ouv vu uvuatuçouv tq vcu ¸cviu
qìcktpovikev aou uaotcìouvtui uao op¸uviku uìiku kui µaopouv vu uvuatu¿0ouv auve oc
cukuµatu uaootpeµutu. Lc uutq tqv uaokutq¸opiu, cvociktiku, uvqkci q Heliatek
(www.heliatek.com) q oaoiu uo¿oìcitui µc tq oqµioup¸iu vcev çetoµoìtuïkev oiutuçcev aou
µaopouv vu µctutpc¡ouv aio uaoootiku to çeç oc cvcp¸ciu. Avtiotoi¿u, q uaokutq¸opiu tev
ctuipciev aou aupu¸ouv cvoeµoxeµcvo ovoxqµoxo acpiìuµµuvci ctuipcicç aou uvuatuooouv
oatikcç, qìcktpovikcç kui ¿qµikcç oiutuçciç oaeç ¸iu aupuoci¸µu q ctuipciu Nanomix
(www.nano.com).
H vuvotc¿voìo¸iu c¿ci cio¿epqoci oc qoq uaup¿ouocç µioµq¿uvicç µctuo¿qµuti¸ovtuç uutcç uao
tq µioµq¿uviu tqç µikpoqìcktpovikqç oc vuvoqìcktpovikq, uao µiotc¿voìo¸iuç oc vuvo-
µiotc¿voìo¸iuç, uao iutpikqç oc vuvo-iutpikqç kui uao cvcp¸ciu oc vuvo-cvcp¸ciu (Mangematin
& Walsh, 2012). Tu tcìcutuiu ¿poviu upkctcç µc¸uìcç ctuipcicç cacktcivuv tiç opuotqpiotqtcç
Σχήμα 1: Το μοντέλο των κατηγοριών σχετικά με τις εταιρείες στη νανοτεχνολογία
(Miller et al., 2004), και ενδεικτικά παραδείγματα εταιρειών.
εργαλείων, των υλικών, των διατά-
ξεων και των συστημάτων που σχε-
τίζονται με τη νανοτεχνολογία, στην
αγορά. Στη συνέχεια για την περι-
γραφή της δομής της βιομηχανίας
στη νανοτεχνολογία γίνεται η χρήση
του απλουστευμένου μοντέλου που
αναπτύχθηκε από τους Miller et al.
(2004) το οποίο, παρόλο που βρί-
Η κατηγορία των εταιρειών στην
νανοτεχνολογία που σχετίζονται
με τον επιστημονικό εξοπλισμό
«tools» περιλαμβάνει τις εταιρείες
που δραστηριοποιούνται στον εξο-
πλισμό/εργαλεία για τη σύνθεση,
τροποποίηση, παρατήρηση, χαρα-
κτηρισμό νανοϋλικών, καθώς και
εργαλεία υπολογιστικής και μοντε-
περίοδος 4 – τεύχος 17 • Οκτώβριος 2012 25
λοποίησης. Ένα τέτοιο παράδειγμα
είναι η εταιρεία NanoInk (www.
nanoink.net/) spin-off που δημι-
ουργήθηκε από το Northwestern
University (ΗΠΑ) και δραστηριο-
ποιείται στην ανάπτυξη λιθογραφίας
dip-pen.
Η κατηγορία εταιρειών στη
«simple nanotechnology» περι-
λαμβάνει αυτές που αναπτύσσουν
νανοϋλικά, σκόνες, επικαλύψεις, κα-
ταλύτες, χημικά, και υφάσματα. Για
παράδειγμα, η Nanophase (www.
nanophase.com) παράγει νανοκρυ-
σταλλικά σωματίδια που μπορούν να
χρησιμοποιηθούν σε διάφορες εφαρ-
μογές, όπως σε αντηλιακές κρέμες.
Η κατηγορία των εταιρειών που
επικεντρώνεται στις «building
small» εφαρμογές της νανοτεχνο-
λογίας περιλαμβάνει εταιρείες που
αναζητούν να αναπτύξουν διατάξεις
και συστήματα στη νανοκλίμακα.
Αυτή η κατηγορία μπορεί να χωρι-
στεί περαιτέρω σε υποκατηγορίες
εταιρειών που δραστηριοποιούνται
στους τομείς των επιστημών υγεί-
ας, των οργανικών ηλεκτρονικών
και των ενσωματωμένων συστη-
μάτων. Τέτοιο παράδειγμα εταιρεί-
ας στις επιστήμες υγείας αποτελεί η
Nanosphere (www.nanosphere.us)
η οποία χρησιμοποιεί νανοσωματί-
δια χρυσού για την ανίχνευση γονι-
δίων και τη διάγνωση ασθενειών. Η
υποκατηγορία των οργανικών ηλε-
κτρονικών περιλαμβάνει εταιρείες
οι οποίες προσπαθούν να αναπτύ-
ξουν τη νέα γενιά ηλεκτρονικών που
αποτελούνται από οργανικά υλικά
και μπορούν να αναπτυχθούν πάνω
σε εύκαμπτα υποστρώματα. Σε αυτή
την υποκατηγορία, ενδεικτικά, ανή-
κει η Heliatek (www.heliatek.com)
η οποία ασχολείται με τη δημιουρ-
γία νέων φωτοβολταϊκών διατάξεων
που μπορούν να μετατρέψουν πιο
αποδοτικά το φως σε ενέργεια. Αντί-
στοιχα, η υποκατηγορία των εταιρει-
ών που παράγουν ενσωματωμένα
συστήματα περιλαμβάνει εταιρείες
που αναπτύσσουν οπτικές, ηλεκτρο-
νικές και χημικές διατάξεις όπως
για παράδειγμα η εταιρεία Nanomix
(www.nano.com).
Η νανοτεχνολογία έχει εισχωρήσει
σε ήδη υπάρχουσες βιομηχανίες
μετασχηματίζοντας αυτές από τη
βιομηχανία της μικροηλεκτρονικής
σε νανοηλεκτρονική, από βιοτε-
χνολογίας σε νανο-βιοτεχνολογί-
ας, από ιατρικής σε νανο-ιατρικής
και από ενέργεια σε νανο-ενέργεια
(Mangematin & Walsh, 2012). Τα
τελευταία χρόνια αρκετές μεγάλες
εταιρείες επέκτειναν τις δραστηρι-
ότητές τους στη νανοτεχνολογία,
ώστε να διασφαλίσουν την αντα-
λογία και την οποία επιδιώκουν να
αξιοποιούν, δεν είναι, συνήθως, σε
θέση να εισάγουν προϊόντα που να
ανταποκρίνονται στις αγορές ή να
δημιουργούν νέες (Palmerg, 2008,
Niosi, 2006. Ως αποτέλεσμα τα
πανεπιστήμια και τα ερευνητικά
κέντρα αποτελούν τις κυριότερες
πηγές δημιουργίας ακαδημαϊκών
εταιρειών spin-off που αντιπροσω-
πεύουν το μεγαλύτερο μέρος των
φορέων νανοτεχνολογίας στις ΗΠΑ,
την Ευρώπη και την Ασία (Cientifca,
2003).
Το αυξημένο ενδιαφέρον για τις
εταιρείες spin-off στην νανοτεχνο-
λογία οδήγησε στο να αποτελέσουν
αντικείμενο μελέτης. Οι Libaers et
al. (2006) που μελέτησαν τις βρε-
τανικές εταιρείες spin-off στη να-
νοτεχνολογία και τις συνέκριναν με
αντίστοιχες στη Γερμανία και το Ισ-
ραήλ, συμπεραίνουν ότι αυτές οδη-
γούν τις εξελίξεις στα νανοϋλικά, τις
νανοδιατάξεις, τις νανοβιοδιατάξεις
και τα νανοεργαλεία. Οι περισσό-
τερες δραστηριοποιούνται στην
περιοχή των νανοδιατάξεων χωρίς
όμως να έχουν ιδιαίτερο ρόλο στην
εμπορευματοποίηση των νανο-υπη-
ρεσιών και τις εγκαταστάσεις για
την νανο-παραγωγή. Η διαπίστωση
αυτή οφείλεται στο ότι οι εργαστη-
Miller, J., Serrato, R., Represas- Cardenas, J. M. & Kundahl G. (2004). The Handbook of
Nanotechnology: Business, Policy, and Intellectual Property Law, John Wiley & Sons Inc.
Niosi, J. (2006) “Introduction to the Symposium: Universities as a Source of Commercial
Technology”, Journal of Technology Transfer, 31(4), 399-402.
Palmberg, C. (2008) “The transfer and commercialisation of nanotechnology: a comparative
analysis of university and company researchers”, Journal of Technology Transfer, 33(6), 631-652.
Xo,oniooc Mooio, Aiook:ooikp Aio:oißp “Mc·/:p np,ovioncv nc:oçoooç koi oçioaoipopç
oao:c·cono:cv /occvoç o:p vovo:c,vo·oyio oao Akoopnoìko koi Eoccvp:iko Iooíno:o”, AHO, 02/
2010
* H Ao. M. Xo,oniooc civoi coccvp:oio oc 0/no:o cnaooikpç oçioaoipopç oao:c·cono:cv /occvoç
kcoicç n/oo oao cai,ciopno:ik/ç oooociç. (mail: mchacham@auth.gr)
γωνιστικότητά τους. Αυτές οι εται-
ρείες προέρχονται από τη βιομηχα-
νία των χημικών, των φαρμάκων,
των οπτικών και των ηλεκτρονικών
(π.χ. Bayer, BASF, Carl Zeiss, Agfa-
Gevaert, General Electrics, Philips).
(EC, 2006). Όμως η βιομηχανία
της νανοτεχνολογίας αποτελείται
κυρίως από εταιρείες start-up
1
και
spin-off
2
που δημιουργήθηκαν τα
τελευταία χρόνια και συνεχίζουν να
δημιουργούνται. Οι εταιρείες start-
up και spin-off με βάση διάφορες
εκτιμήσεις, υπολογίζονται από με-
ρικές εκατοντάδες έως και μερικές
χιλιάδες και είναι σε θέση να επωφε-
ληθούν περισσότερο από τις αναδυ-
όμενες τεχνολογίες και τον επανα-
προσδιορισμό των αγορών (Miller
et al., 2004, Χαχαμίδου, 2010).
Αντίθετα οι μεγάλες εταιρείες έχουν
προβλήματα με την εμπορική αξιο-
ποίηση νέων τεχνολογιών λόγω του
κανιβαλισμού των ίδιων αγορών,
της οργανωτικής αδράνειας και των
βραχυπρόθεσμων κινήτρων τους.
Παρ’όλο που τα πανεπιστήμια
αναγνωρίζονται ως η κύρια πηγή
καινοτομίας στη βιοτεχνολογία,
την τεχνολογία της πληροφορίας
και επικοινωνιών και τη νανοτεχνο-
ριακές υποδομές και ο επιστημονι-
κός εξοπλισμός παρέχονται κυρίως
από μεγάλες εταιρείες. Επιπλέον οι
εγκαταστάσεις για την παραγωγή
προϊόντων νανοτεχνολογίας σε με-
γάλη κλίμακα απαιτούν υψηλά ποσά
κεφαλαίων, κάτι το οποίο βρίσκεται
πέρα από τις δυνατότητες των πιο
http://phenomenon.physics.auth.gr φαινόμενον
26
μικρών επιχειρήσεων. Επίσης, εί-
ναι πολύ σημαντικό για τις εταιρείες
spin-off να διαθέτουν διπλώματα
ευρεσιτεχνίας, τα οποία ενισχύουν
την εμπορική τους βιωσιμότητα και
κάνουν πιο εύκολη την αύξηση του
κεφαλαίου τους.
Η επιχειρηματική αξιοποίηση
της νανοτεχνολογίας
στην Ελλάδα
Παρά το γεγονός ότι στην Ελλάδα οι
κύριοι φορείς που δραστηριοποιού-
νται στη νανοτεχνολογία είναι επί το
πλείστον ερευνητικές ομάδες σε πα-
νεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα,
υπάρχει και ένας αριθμός εταιρειών
που την αξιοποιεί εμπορικά. Έτσι,
σε ότι αφορά τη βιομηχανία νανο-
τεχνολογίας στην Ελλάδα, αυτή
αποτελείται κυρίως από εταιρείες
start up και spin-off που κατηγορι-
οποιούνται με βάση το μοντέλο της
βιομηχανίας της νανοτεχνολογίας
που περιγράφηκε παραπάνω και που
παρουσιάζεται στο Σχήμα 2. Οι ελ-
ληνικές εταιρείες δραστηριοποιού-
νται κυρίως στην ανάπτυξη υλικών.
Οι περισσότερες βρίσκονται στη
Θεσσαλονίκη, την Αθήνα και την
Πάτρα, ενώ αρκετές είναι
εγκατεστημένες σε τεχνο-
λογικά πάρκα. Υπάρχουν,
επίσης, ορισμένες εταιρείες
που αντιπροσωπεύουν εται-
ρείες νανοτεχνολογίας του
εξωτερικού και στόχος τους
είναι η εμπορία-μεταποίη-
ση των προϊόντων νανοτε-
χνολογίας. Στο Παράρτημα
παρατίθενται οι εταιρείες
νανοτεχνολογίας στην Ελ-
λάδα μαζί με μια σύντομη
περιγραφή των δραστηριο-
τήτων τους.
Ορισμένες από τις εταιρείες
αυτές, καθώς και οι περισ-
σότερες από τις ελληνικές
ερευνητικές ομάδες που δρα-
στηριοποιούνται στη νανοτεχνολογία
(είτε εργαστήρια είτε φυσικά πρόσω-
πα), αποτελούν μέλη των δύο δικτύ-
ων της νανοτεχνολογίας στην Ελλά-
δα. Πρόκειται για τα εξής δίκτυα:
1) Το θεματικό δίκτυο NanoNet
(www.nanonet.gr). Είναι μια πρω-
τοβουλία, που ξεκίνησε το 2003
από το Αριστοτέλειο Πανεπιστή-
μιο Θεσσαλονίκης και πιο συγκε-
κριμένα από το Εργαστήριο Λε-
πτών Υμενίων, Νανοσυστημάτων
και Νανομετρολογίας. Πρόκειται
για ένα δίκτυο με διεπιστημονικό
ρόλο που συνδέει τις εφαρμογές
των τμημάτων Φυσικής, Χημείας,
Βιολογίας, Ιατρικής, Μηχανικής,
Επιστήμης Υλικών και Νανοβι-
οτεχνολογίας. Σήμερα περισσό-
τεροι από 350 oργανισμοί, όπως
εργαστήρια από πανεπιστήμια,
ερευνητικά κέντρα και εταιρείες
συμμετέχουν στο ΝanoNet από
την Ελλάδα, τα Βαλκάνια, την
Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Tο δίκτυο
συντονίζει τις υπηρεσίες των ερ-
γαστηρίων του ΑΠΘ αλλά και
άλλων εργαστηρίων της Ελλάδας
και του εξωτερικού που δραστη-
ριοποιούνται στις περιοχές των
νανοτεχνολογιών και των νανοβι-
οτεχνολογιών.
2) Η Εθνική Επιστημονική Εται-
ρεία “Micro & Nano” (http://
imel.demokritos.gr/micro-nano/
home.html) δημιουργήθηκε τον
Ιούλιο του 2003. Η εταιρεία αυτή
αποτελείται από μέλη που είναι
φορείς και φυσικά πρόσωπα και
σχετίζονται με τη μικρο- και να-
νοτεχνολογία.
Θα πρέπει να σημειωθεί εδώ ότι στο
παρόν άρθρο (παρά το γεγονός ότι
υπάρχει μετάβαση κάποιων δρα-
στηριοτήτων της μικροηλεκτρονι-
κής στη νανοτεχνολογία) δε γίνεται
αναφορά στις εταιρείες που δραστη-
ριοποιούνται στη μικροηλεκτρονική
και συμμετέχουν στην Ένωση Ελ-
ληνικής Βιομηχανίας Ημιαγωγών
(http://www.hsia.gr/) και που πιθα-
νόν έχουν συμπεριλάβει και δρά-
σεις νανοτεχνολογίας στην ανάπτυ-
ξη των προϊόντων τους. Επιπλέον
θα πρέπει να αναφερθεί ότι παρά το
γεγονός ότι υπάρχουν παραδοσια-
κές βιομηχανίες που έχουν συμπε-
ριλάβει τη νανοτεχνολογία στη δια-
δικασία παραγωγής των προϊόντων
τους, καθώς είναι δύσκολο αυτές να
εντοπιστούν, δεν αναφέρονται και
δεν συμπεριλαμβάνονται στο Σχήμα
2.
Με βάση όλα τα παραπάνω, φαίνε-
ται ότι η εμφάνιση νέων τεχνολο-
γιών όπως η νανοτεχνολογία, προ-
σφέρει ευκαιρίες αναδόμησης των
οικονομιών και δημιουργίας νέων
βιομηχανιών. Κάτι είναι ιδιαίτερα
σημαντικό για μικρές χώρες όπως
η Ελλάδα, λόγω του ότι οι παρα-
δοσιακές βιομηχανίες συνεχίζουν
να συρρικνώνονται και ο
παγκόσμιος ανταγωνισμός
αυξάνεται συνεχώς. Οπότε η
αξιοποίηση της νανοτεχνο-
λογίας μέσα από επιχειρημα-
τικές δράσεις θα μπορούσε
να αποτελέσει μια ευκαιρία
προς αυτή την κατεύθυνση.
Υποσημειώσεις
1
νεοϊδρυθείσες εταιρείες που
βρίσκονται σε φάση ανάπτυξης
& είναι συνήθως βασισμένες σε
νέες τεχνολογίες & καινοτομίες
2
νέες εταιρείες που δημιουργούνται προ-
κειμένου να αξιοποιήσουν εμπορικά και-
νοτόμα ερευνητικά αποτελέσματα/ τμήμα
της πνευματικής ιδιοκτησίας που ανα-
πτύχθηκαν σε ένα οργανισμό
* Η Δρ. Μ. Χαχαμίδου είναι
ερευνήτρια σε θέματα εμπορι-
κής αξιοποίησης αποτελεσμά-
των έρευνας κυρίως μέσα από
επιχειρηματικές δράσεις. (mail:
mchacham@auth.gr)
Σχήμα 2: Ενδεικτική κατηγοριοποίηση ελληνικών εται-
ρειών νανοτεχνολογίας με βάση το μοντέλο
των Miller et al., 2004.
GREEK COMPANIES FOCUSED ON
COMMERCIALISING NANOTECHNOLOGY
TOOLS SIMPLE BUILDING SMALL
Nanomaterials
Life Science
Micro2Gen
Design
NANOTROPIC
Glonatech
NANOPHOS
Nanothinx
Tropical
D.E.F.I.N.E
Advent
Organic Electronics
NANOTYPOS
Integrated Systems
Nanoradio
Consulting
NanoDomi
l,pno 2: Evocik:ikp ko:pyooioaoipop c··pvikcv c:oiocicv vovo:c,vo·oyioç nc ßoop :o nov:/·o
:cv Miller et al., 2004.
Opioµcvcç uao tiç ctuipcicç uutcç, ku0eç kui oi acpioootcpcç uao tiç cììqvikcç cpcuvqtikcç
oµuocç aou opuotqpioaoiouvtui otq vuvotc¿voìo¸iu (citc cp¸uotqpiu citc çuoiku apooeau),
uaotcìouv µcìq tev ouo oiktuev tqç vuvotc¿voìo¸iuç otqv Eììuou. Hpokcitui ¸iu tu cçqç
oiktuu:
1) To 0cµoxtkó óíkxvo NanoNet (www.nanonet.gr). Eivui µiu apetoµouìiu, aou çckivqoc to
2003 uao to Apiototcìcio Huvcaiotqµio Ocoouìovikqç kui aio ou¸kckpiµcvu uao to Ep¸uotqpio
Acatev Yµcviev, Nuvoouotqµutev kui Nuvoµctpoìo¸iuç. Hpokcitui ¸iu cvu oiktuo µc
oicaiotqµoviko poìo aou ouvocci tiç cçupµo¸cç tev tµqµutev 4uoikqç, Xqµciuç, Bioìo¸iuç,
Iutpikqç, Mq¿uvikqç, Eaiotqµqç Yìikev kui Nuvoµiotc¿voìo¸iuç. Lqµcpu acpioootcpoi uao 350
op¸uvioµoi, oaeç cp¸uotqpiu uao auvcaiotqµiu, cpcuvqtiku kcvtpu kui ctuipcicç ouµµctc¿ouv
oto NanoNet uao tqv Eììuou, tu Buìkuviu, tqv Eupeaq kui tiç HHA. To oiktuo ouvtovi¸ci tiç
uaqpcoicç tev cp¸uotqpiev tou AHO uììu kui uììev cp¸uotqpiev tqç Eììuouç kui tou
cçetcpikou aou opuotqpioaoiouvtui otiç acpio¿cç tev vuvotc¿voìo¸iev kui tev
vuvoµiotc¿voìo¸iev.
2) H E0vtkq Entoxqµovtkq Exotµcío "Micro & Nano" (http://imel.demokritos.gr/micro-
nano/home.html) oqµioup¸q0qkc tov Iouìio tou 2003. H ctuipciu uutq uaotcìcitui uao µcìq aou
civui çopciç kui çuoiku apooeau kui o¿cti¸ovtui µc tq µikpo- kui vuvotc¿voìo¸iu.
Ou apcaci vu oqµcie0ci coe oti oto aupov up0po (aupu to ¸c¸ovoç oti uaup¿ci µctuµuoq
kuaoiev opuotqpiotqtev tqç µikpoqìcktpovikqç otq vuvotc¿voìo¸iu) oc ¸ivctui uvuçopu otiç
ctuipcicç aou opuotqpioaoiouvtui otq µikpoqìcktpovikq kui ouµµctc¿ouv otqv 1veoq
Eììqvikqç Bioµq¿uviuç Hµiu¸e¸ev (http://www.hsia.gr/) kui aou ai0uvov c¿ouv ouµacpiìuµci
kui opuociç vuvotc¿voìo¸iuç otqv uvuatuçq tev apoïovtev touç. Eaiaìcov 0u apcaci vu
uvuçcp0ci oti aupu to ¸c¸ovoç oti uaup¿ouv aupuoooiukcç µioµq¿uvicç aou c¿ouv ouµacpiìuµci
tq vuvotc¿voìo¸iu otq oiuoikuoiu aupu¸e¸qç tev apoïovtev touç, ku0eç civui ouokoìo uutcç vu
cvtoaiotouv, ocv uvuçcpovtui kui ocv ouµacpiìuµµuvovtui oto L¿qµu 2.
Mc µuoq oìu tu aupuauve, çuivctui oti q cµçuvioq vcev tc¿voìo¸iev oaeç q vuvotc¿voìo¸iu,
apooçcpci cukuipicç uvuooµqoqç tev oikovoµiev kui oqµioup¸iuç vcev µioµq¿uviev. Kuti civui
ioiuitcpu oqµuvtiko ¸iu µikpcç ¿epcç oaeç q Eììuou, ìo¸e tou oti oi aupuoooiukcç µioµq¿uvicç
ouvc¿i¸ouv vu ouppikvevovtui kui o au¸kooµioç uvtu¸evioµoç uuçuvctui ouvc¿eç. Oaotc q
uçioaoiqoq tqç vuvotc¿voìo¸iuç µcou uao cai¿cipqµutikcç opuociç 0u µaopouoc vu uaotcìcoci
µiu cukuipiu apoç uutq tqv kutcu0uvoq.
Hoµóµxqµo: Koxóìoyoç cììqvtkev cxotµcíev vovoxc¿voìoyíoç.
περίοδος 4 – τεύχος 17 • Οκτώβριος 2012 27
ONNEX- Glonatech- Global Nanotechnologies SA, Αθήνα
& Λαμία (Τεχνολογικό Πάρκο “ΛΕΥΚΙΠΠΟΣ”) -http://www.
glonatech.com/: Η εταιρία βρίσκεται σε διεργασίες δημιουργίας
της πρώτης ελληνικής μονάδας μεγάλης κλίμακας παραγωγής
νανοσωλήνων άνθρακα, προσφέροντας υψηλής ποιότητας υλι-
κών στην παγκόσμια αγορά σε πολύ ανταγωνιστικές τιμές.
Micro2Gen, Αθήνα (Τεχνολογικό Πάρκο “ΛΕΥΚΙΠΠΟΣ”) -
http://www.micro2gen.com/: Σκοπός της εταιρείας είναι η ανά-
πτυξη μικρο-συστημάτων μικρο-ροής για γενετικές εξετάσεις
και μοριακή διαγνωστική.
NANOPHOS, Λαύριο (Τεχνολογικό Πάρκο Λαυρίου) www.
NanoPhos.com: Η εταιρεία σχεδιάζει “έξυπνα” υλικά για διάφο-
ρες εφαρμογές όπως αδιαβροχοποίηση & προστασία επιφανει-
ών, θερμομόνωση & αδιαβροχοποίηση χρωμάτων, αντι-βακτη-
ριακές και αυτο-καθαριζόμενες επιφάνειες κ.ά.
NANORADIO, Πάτρα (στο Τεχνολογικό Πάρκο Πατρών) -
http://www.nanoradio.com/: Η εταιρία Nanoradio (Σουηδική ενώ
το Τμήμα Ε&Α είναι στην Πάτρα) παρέχει μια Wi-Fi λύση που
κάνει εφικτή την υψηλής ταχύτητας πρόσβαση στο Internet σε
κάθε τύπου φορητή συσκευή όπως κινητά τηλέφωνα, φορητές
συσκευές πολυμέσων, ασύρματα VoIP τηλέφωνα, ασύρματα
στερεοφωνικά ακουστικά και πολλές άλλες συσκευές.
Nanothinx, Πάτρα - http://www.nanotubesx.com/: Η Nanothinx
δραστηριοποιείται στη χρήση καινοτόμων νανοδομημένων κατα-
λυτών για την παραγωγή νανοσωλήνων άνθρακα με τη μέθοδο
χημικής απόθεση ατμών (CVD).
NANOTROPIC A.E / Helic S.A., Αθήνα: Nanotropic, θυγατρι-
κή εταιρεία της Helic νεοσύστατη εταιρεία στο διεθνή χώρο του
Electronic Design Automation. Σκοπός της είναι η ανάπτυξη
νέων εργαλείων σχεδίασης ολοκληρωμένων ψηφιακών συστη-
μάτων.
Photovoltaics NANODOMI Consulting, Αθήνα - www.
nanodomi.com: Η NanoDomi® είναι μια εταιρεία που δραστη-
ριοποιείται στον τομέα της Νανοτεχνολογίας και των ανανεώσι-
μων πηγών ενέργεια εκπροσωπώντας εταιρίες παγκόσμιου
βεληνεκούς.
Tropical A.E.B.E., Αθήνα - http://www.tropical.gr/site/images/
nano/nanotech%20tropical-int.pdf: Η εταιρεία δραστηριοποιείται
στην κατασκευή αλλά και παροχή λύσεων κλιματισμού, ψύξης,
συντήρησης, ειδικού τύπου οχημάτων, ανανεώσιμων πηγών
ενέργειας (Α.Π.Ε.) καθώς και τεχνολογιών υδρογόνου - κυψελών
καυσίμου. Tropical Nano υλικά για διάφορες εφαρμογές.
NANOTYPOS, Θεσσαλονίκη: Η εταιρεία θα αναπτύξει μονά-
δα εκτύπωσης οργανικών διατάξεων. Πρόκειται για μια επανα-
στατική εφαρμογή που δίνει χρώμα με φυσικό τρόπο σε κάθε
είδους υλικό (πχ υφάσματα).
D.E.F.I.N.E, Θεσσαλονίκη: Η DEFINE θα παράγει ενδοεδρικά
φουλλερένια για τα ερευνητικά ινστιτούτα και τις εταιρείες R&
D, την πολύτιμη πρώτη ύλη, που θα αποτελέσει στα επόμενα
χρόνια τη βάση για τα εύκαμπτα, πλαστικά φωτοβολταϊκά, ενώ
πολύ σημαντικές εφαρμογές θα έχει στη βιοιατρική και τη φαρ-
μακευτική βιομηχανία.
Advent Technologies, Αθήνα & Πάτρα (Τεχνολογικό Πάρκο
Πατρών) - http://www.adventech.gr/: Η Advent Technologies
δραστηριοποιείται στην Ε&Α και την εμπορική διαθεσιμότητα
καινοτόμων υλικών στο χώρο των ανανεώσιμων πηγών ενέρ-
γειας, εστιάζοντας στις κυψελίδες καυσίμου στα φωτοβολταϊκά
συστήματα.
Παράρτημα: Κατάλογος ελληνικών εταιρείων νανοτεχνολογίας
NANOCLUB, Ναύπλιο - www.nanoclub.gr/: Προϊόντα τα
οποία ανταποκρίνονται και στις πιο δύσκολες επιφάνειες
δημιουργώντας μια αόρατη επικάλυψη-προστασία, η οποία
εξαφανίζει την υγρασία, τη μούχλα, τα λίπη και τα άλατα για
μεγάλο χρονικό διάστημα διατηρώντας τις επιφάνειες και-
νούργιες.
Nano4life Hellas, Αθήνα - www.nano4life.gr: Η εταιρεία δρα-
στηριοποιείται στη δημιουργία και διάθεση στην παγκόσμια
αγορά προϊόντων Νανοτεχνολογίας τα οποία εφαρμόζονται σε
όλες τις επιφάνειες και προσφέρουν μοναδικές ιδιότητες σε
αυτές.
PERCENTA AG, Καβάλα - www.nanoshopping.gr: Η εταιρεία
Percenta Hellas, δραστηροποιείται σε υλικά κυρίως για προ-
στασία σε εφαρμογές σπίτι- εργασία.
Αντιπρόσωποι προϊόντων Νανοτεχνολογίας
Αναφορές
Cientifca (2003), The Nanotechnology
Opportunity Report, 2nd Ed., Ex.
Summary
European Commission (2006).
The economic development of
nanotechnology- An indicators based
analysis.
Libaers, D., Meyer M. & Geuna A.
(2006) “The Role of University Spinout
Companies in an Emerging Technology:
The Case of Nanotechnology”, J. of
Technology Transfer, 31(4), 443-450.
Mangematin V., Walsh S. (2012)
“The future of nanotechnologies”,
Technovation, 32 (3–4), 157-160
Miller, J., Serrato, R., Represas-
Cardenas, J. M. & Kundahl G. (2004).
The Handbook of Nanotechnology:
Business, Policy, and Intellectual
Property Law, John Wiley & Sons Inc.
Niosi, J. (2006) “Introduction to the
Symposium: Universities as a Source
of Commercial Technology”, Journal of
Technology Transfer, 31(4), 399-402.
Palmberg, C. (2008) “The transfer and
commercialisation of nanotechnology:
a comparative analysis of university
and company researchers”, Journal of
Technology Transfer, 33(6), 631-652.
Χαχαμίδου Μαρία, Διδακτορική Διατριβή
“Μελέτη μηχανισμών μεταφοράς και
αξιοποίησης αποτελεσμάτων έρευνας
στη νανοτεχνολογία από Ακαδημαϊκά και
Ερευνητικά Ιδρύματα”, ΑΠΘ, 02/ 2010
http://phenomenon.physics.auth.gr φαινόμενον
28
Περιήγηση στο διαδίκτυο Η Διαδικτυακή πύλη EURAXESS
Η διαδικτυακή πύλη EURAXESS (www.ec.europa.
eu/euraxess) παρέχει πληροφόρηση για θέσεις
εργασίας ερευνητικού προσωπικού και μετα-
κίνηση επιστημόνων στην Ευρωπαϊκή Ένωση
(ΕΕ). Οι επιστήμονες, ιδιαίτερα οι νέοι, έχουν τη
δυνατότητα να μάθουν για ανοιχτές θέσεις εργα-
σίας και να καταχωρήσουν το βιογραφικό τους,
κάνοντας το προσβάσιμο σε χιλιάδες ερευνη-
τικούς οργανισμούς, πανεπιστήμια κι επιχει-
ρήσεις, προκειμένου να διεκδικήσουν μία θέση
εργασίας, από τις χιλιάδες που δημοσιεύονται
σε όλη την Ευρώπη. Το δίκτυο EURAXESS είναι
μία πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με
στόχο την προσφορά εξατομικευμένης βοήθειας
στους μετακινούμενους επιστήμονες στην Ευρώ-
πη. Οι υπηρεσίες του Δικτύου EURAXESS προσφέ-
ρονται δωρεάν.
Σκοπός του EURAXESS είναι η δημιουργία ενός
ευνοϊκού περιβάλλοντος για τους μετακινούμε-
2. Το «European network of mobility centres»
(ERA-MORE), ένα πανευρωπαϊκό δίκτυο που
προσέφερε εξατομικευμένη εξυπηρέτηση
στους μετακινούμενους ερευνητές (αρχές του
2004)
Με τη συμπλήρωση πέντε χρόνων λειτουργίας τα
εργαλεία αυτά ενοποιήθηκαν κάτω από τη σκέπη
του EURAXESS. Σήμερα λειτουργούν τέσσερα ερ-
γαλεία:
EURAXESS Jobs: Στη πύλη EURAXESS Jobs δημο-
σιεύονται υποχρεωτικά όλες οι νέες ερευνητικές
θέσεις που δημιουργούνται στα πλαίσια ευρωπα-
ϊκών έργων Marie Curie. Επιπλέον, συζητείται η
επέκταση του μέτρου αυτού και σε όλα τα υπόλοι-
πα προγράμματα του κοινοτικού πλαισίου FP8. Τέ-
λος, η ΕΕ προσκαλεί τους φορείς να δημοσιεύουν
τις κενές ερευνητικές θέσεις εργασίας τους στο
EURAXESS Jobs ώστε να αποκτούν δημοσιότητα/
προβολή σε όλο τον κόσμο και να έχουν τη δυνα-
κή ασφάλιση, φορολόγηση, εκμάθησης γλώσσας,
υποστήριξη της οικογένειας, κλπ. Στην Ελλάδα
λειτουργούν 12 κέντρα EURAXESS Services. Συ-
ντονιστής του Ελληνικού Δικτύου EURAXESS είναι
το Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανά-
πτυξης (ΕΚΕΤΑ). Τα υπόλοιπα μέλη του Ελληνικού
Δικτύου είναι: τα πανεπιστήμια ΑΠΘ, Πατρών,
Κρήτης, Ιωαννίνων, Δημοκρίτειο, Θεσσαλίας, Αι-
γαίου και το Διεθνές Πανεπιστήμιο Ελλάδος, το
Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, ο Οργανισμός Βιομηχανι-
κής Ιδιοκτησίας (ΟΒΙ), και το Ίδρυμα Τεχνολογίας
Έρευνας (ΙΤΕ). Επιπλέον, κάθε χώρα συντηρεί την
εθνική δικτυακή πύλη EURAXESS (www.euraxess.
gr) με ειδικά θέματα για τη χώρα.
EURAXESS Rights: Σκοπός του EURAXESS Rights
είναι η δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος
εργασίας για τους ερευνητές, ώστε αυτοί να αφο-
σιώνονται στην έρευνα απρόσκοπτα από άλλα
εμπόδια,. Το σημαντικό κομμάτι του EURAXESS
Rights είναι η «Ευρωπαϊκή Χάρτα των Ερευ-
νητών και ο Κώδικας Δεοντολογίας στην
Πρόσληψη των Ερευνητών» (Charter & Code
ή Χάρτα & Κώδικας). Η Χάρτα και ο Κώδικας
είναι ένα κείμενο αρχών (http://ec.europa.eu/
euraxess/pdf/brochure_rights/eur_21620_en-
gr.pdf ) στο οποίο αναλύονται τα δικαιώματα κι
οι υποχρεώσεις τόσο των ερευνητών όσο και των
φορέων με ερευνητικές δραστηριότητες (Χάρτα
των ερευνητών), ενώ παράλληλα θέτει ως στόχο
τη διασφάλιση της ίσης μεταχείρισης των ερευνη-
τών σε όλο τον ευρωπαϊκό χώρο και την εφαρμο-
γή διαδικασιών διαφάνειας κατά την πρόσληψη
τους (Κώδικας Δεοντολογίας στην Πρόσληψη των
Ερευνητών). Τη Χάρτα και τον Κώδικα έχουν υπο-
γράψει εκατοντάδες ερευνητικοί οργανισμοί ανά
την Ευρώπη.
EURAXESS Links: To EURAXESS Links είναι ένα
εργαλείο ενημέρωσης των Ευρωπαίων ερευνητών
που ζούν κι εργάζονται σε τρίτες χώρες για την
έρευνα στην Ευρώπη, τις ερευνητικές πολιτικές,
τις ευκαιρίες χρηματοδότησης και συνεργασίας.
Πηγή: Δελτίο τύπου ΕΚΕΤΑ
Επιμέλεια κειμένου: Γιώργος Δημητρακόπουλος,
Eπικ. Kαθηγητής Τμ. Φυσικής
Hcoipypop o:o oiooik:co
H Atoótkxvokq núìq EURAXESS
H oiuoiktuukq auìq EURAXESS (www.ec.europa.eu/euraxess) aupc¿ci nìqµoçóµqoq yto 0coctç
cµyooíoç cµcvvqxtkoú nµooentkoú kot µcxokívqoq cntoxqµóvev oxqv Evµenoïkq Tveoq (EE). Oi
caiotqµovcç, ioiuitcpu oi vcot, c¿ouv tq ouvutotqtu vu µu0ouv ¸iu uvoi¿tcç 0cociç cp¸uoiuç kui vu
kutu¿epqoouv to þtoyµoçtkó touç, kuvovtuç to nµooþóotµo oc ¿tìtóócç cµcvvqxtkoúç oµyovtoµoúç,
novcntoxqµto kt cnt¿ctµqoctç, apokciµcvou vu oickoikqoouv µiu 0coq cp¸uoiuç, uao tiç ¿iìiuocç aou
oqµooicuovtui oc óìq xqv Evµenq. To oiktuo EURAXESS civui µiu apetoµouìiu tqç Eupeauïkqç
Eaitpoaqç µc oto¿o tqv apooçopu cçutoµikcuµcvqç µoq0ciuç otouç µctukivouµcvouç caiotqµovcç otqv
Eupeaq. Oi uaqpcoicç tou Aiktuou EURAXESS apooçcpovtui oepcuv.
Lkoaoç tou EURAXESS civui q oqµioup¸iu cvoç cuvoïkou acpiµuììovtoç ¸iu touç µctukivouµcvouç
cpcuvqtcç to oaoio 0u ouµµuììci otq ovónxvçq xqç cvµenoïkqç otkovoµíoç µc þóoq xq yveoq. Ap¿iku q
E.E. apo¿epqoc otq oqµioup¸iu ouo cp¸uìciev:
1. To «European Research Mobility Portal» (ERA-CAREERS), µiu oiktuukq auìq aou apoocçcpc
¿pqoiµcç aìqpoçopicç ¸iu touç µctukivouµcvouç cpcuvqtcç (çckivqoc tov Iouìio tou 2003)
2. To «European network of mobility centres» (ERA-MORE), cvu auvcupeauïko oiktuo aou
apoocçcpc cçutoµikcuµcvq cçuaqpctqoq otouç µctukivouµcvouç cpcuvqtcç (up¿cç tou 2004)
Mc tq ouµaìqpeoq acvtc ¿povev ìcitoup¸iuç tu cp¸uìciu uutu cvoaoiq0qkuv kute uao tq okcaq tou
EURAXESS. Lqµcpu ìcitoup¸ouv tcoocpu cp¸uìciu:
EURAXESS Jobs: Ltq auìq EURAXESS Jobs oqµooicuovtui uao¿pcetiku oìcç oi vccç cpcuvqtikcç 0cociç
aou oqµioup¸ouvtui otu aìuioiu cupeauïkev cp¸ev Marie Curie. Eaiaìcov, ou¸qtcitui q cacktuoq tou
µctpou uutou kui oc oìu tu uaoìoiau apo¸puµµutu tou koivotikou aìuioiou FP8. Tcìoç, q EE apookuìci
touç çopciç vu oqµooicuouv tiç kcvcç cpcuvqtikcç 0cociç cp¸uoiuç touç oto EURAXESS Jobs eotc vu
uaoktouv oqµooiotqtu/apoµoìq oc oìo tov kooµo kui vu c¿ouv tq ouvutotqtu vu caiìcçouv uao µiu µuoq
ocooµcvev µc ¿iìiuocç µio¸puçiku tov kutuììqìo uao¡qçio.
EURAXESS Services: Hpokcitui ¸iu cvu oiktuo op¸uvioµev oi oaoioi apooçcpouv cçutoµikcuµcvq
µoq0ciu oc µctukivouµcvouç cpcuvqtcç. Autq tq oti¸µq, ìcitoup¸ouv auve uao 250 EURAXESS Services
Centres oc 38 ¿epcç apooçcpovtuç tiç uaqpcoicç touç oc 0cµutu oaeç: uociu cioooou, uociu aupuµovqç &
cp¸uoiuç, otc¸uoq, koivevikq uoçuìioq, çopoìo¸qoq, ckµu0qoqç ¸ìeoouç, uaootqpiçq tqç oiko¸cvciuç,
kìa. Ltqv Eììuou ìcitoup¸ouv 12 kcvtpu EURAXESS Services. Luvtoviotqç tou Eììqvikou Aiktuou
EURAXESS civui to E0viko Kcvtpo 1pcuvuç kui Tc¿voìo¸ikqç Avuatuçqç (EKETA). Tu uaoìoiau µcìq
tou Eììqvikou Aiktuou civui: tu auvcaiotqµiu AHO, Hutpev, Kpqtqç, Ieuvvivev, Aqµokpitcio,
Ocoouìiuç, Ai¸uiou kui to Aic0vcç Huvcaiotqµio Eììuooç, to E0viko 1opuµu Epcuvev, o Op¸uvioµoç
Bioµq¿uvikqç Ioioktqoiuç (OBI), kui to 1opuµu Tc¿voìo¸iuç 1pcuvuç (ITE). Eaiaìcov, ku0c ¿epu ouvtqpci
tqv c0vikq oiktuukq auìq EURAXESS (www.euraxess.gr) µc cioiku 0cµutu ¸iu tq ¿epu.
EURAXESS Rights: Lkoaoç tou EURAXESS Rights civui q oqµioup¸iu cvoç cuvoïkou acpiµuììovtoç
cp¸uoiuç ¸iu touç cpcuvqtcç, eotc uutoi vu uçooievovtui otqv cpcuvu uapookoatu uao uììu cµaooiu,. To
oqµuvtiko koµµuti tou EURAXESS Rights civui q «Evµenoïkq Xóµxo xev Eµcvvqxev kot o Keótkoç
Acovxoìoyíoç oxqv Hµóoìqçq xev Eµcvvqxev» (Charter & Code q Xóµxo & Keótkoç). H Xuptu kui o
Keoikuç civui cvu kciµcvo up¿ev (http://ec.europa.eu/euraxess/pdf/brochure_rights/eur_21620_en-gr.pdf)
oto oaoio uvuìuovtui tu oikuieµutu ki oi uao¿pceociç tooo tev cpcuvqtev ooo kui tev çopcev µc
cpcuvqtikcç opuotqpiotqtcç (Xuptu tev cpcuvqtev), cve aupuììqìu 0ctci eç oto¿o tq oiuoçuìioq tqç
ioqç µctu¿cipioqç tev cpcuvqtev oc oìo tov cupeauïko ¿epo kui tqv cçupµo¸q oiuoikuoiev oiuçuvciuç
kutu tqv apooìq¡q touç (Keoikuç Acovtoìo¸iuç otqv Hpooìq¡q tev Epcuvqtev). Tq Xuptu kui tov
Keoiku c¿ouv uao¸pu¡ci ckutovtuocç cpcuvqtikoi op¸uvioµoi uvu tqv Eupeaq.
EURAXESS Links: To EURAXESS Links civui cvu cp¸uìcio cvqµcpeoqç tev Eupeauiev cpcuvqtev aou
¸ouv ki cp¸u¸ovtui oc tpitcç ¿epcç ¸iu tqv cpcuvu otqv Eupeaq, tiç cpcuvqtikcç aoìitikcç, tiç cukuipicç
¿pqµutoootqoqç kui ouvcp¸uoiuç.
Hpyp: Ac·:io :íaoc EKETA
Eain/·cio kcin/voc: Iicoyoç Apnp:ookoaoc·oç, Eaik. Ko0pyp:pç Tn. vcoikpç
νους ερευνητές το οποίο θα συμβάλλει στην ανά-
πτυξη της ευρωπαϊκής οικονομίας με βάση τη
γνώση. Αρχικά η Ε.Ε. προχώρησε στη δημιουργία
δύο εργαλείων:
1.Το «European Research Mobility Portal»
(ERA-CAREERS), μία δικτυακή πύλη που προ-
σέφερε χρήσιμες πληροφορίες για τους μετακι-
νούμενους ερευνητές (ξεκίνησε τον Ιούλιο του
2003)
τότητα να επιλέξουν από μία βάση δεδομένων με
χιλιάδες βιογραφικά τον κατάλληλο υποψήφιο.
EURAXESS Services: Πρόκειται για ένα δίκτυο
οργανισμών οι οποίοι προσφέρουν εξατομικευμέ-
νη βοήθεια σε μετακινούμενους ερευνητές. Αυτή
τη στιγμή, λειτουργούν πάνω από 250 EURAXESS
Services Centres σε 38 χώρες προσφέροντας τις
υπηρεσίες τους σε θέματα όπως: άδεια εισόδου,
άδεια παραμονής & εργασίας, στέγαση, κοινωνι-
περίοδος 4 – τεύχος 17 • Οκτώβριος 2012 29
Αποσπάσματα από τον Οδηγό Σπουδών του Τμήματος
Το νέο Πρόγραμμα Προπτυχιακών Σπουδών (ΠΠΣ)
του Τμήματος Φυσικής τίθεται για πρώτη φορά
σε εφαρμογή από το ακαδημαϊκό έτος 2012-13
και μόνον για τους νεοεισερχόμενους φοιτητές.
Για τους φοιτητές του 2
ου
, 3
ου
, και 4
ου
έτους ισχύει
το παλαιό ΠΠΣ το οποίο τέθηκε σε εφαρμογή το
ακαδημαϊκό έτος 2000 - 2001 και εφαρμόζεται για
όλους τους φοιτητές που γράφτηκαν στο Τμήμα
από το Σεπτέμβριο του 1997 και μετά.
Για την καλύτερη, συνεπή και πιο πετυχημένη πο-
ρεία των σπουδών, το Τμήμα και οι διδάσκοντες
συμ-βουλεύουν στους φοιτητές τα ακόλουθα:
- Να ακολουθούν το ενδεικτικό πρόγραμμα που
υπάρχει στον Οδηγό Σπουδών.
- Μετά από τα βασικά μαθήματα του εξαμήνου, να
προσπαθούν κατά προτεραιότητα να εξετασθούν
επιτυχώς στα μαθήματα στα οποία έχουν αποτύ-
χει σε προηγούμενα εξάμηνα, ώστε να μην παρα-
τη-ρείται η συσσώρευση πολλών μαθημάτων στο
τέλος των σπουδών τους μετά τα οκτώ (8) εξάμη-
να (στο αδόκιμα αποκαλούμενο «πτυχίο»).
- Η παρακολούθηση και η εξέταση των μαθημάτων
να γίνεται με προγραμματισμό, με ψυχραιμία και
με βάση τις δυνατότητες που έχει ο κάθε φοιτη-
τής. Συνιστάται ιδιαίτερα να συμβουλεύονται
τους καθηγητές τους και όχι τις φήμες των δια-
δρόμων.
- Σε κάθε περίπτωση δήλωσης μαθήματος από
προχωρημένο εξάμηνο, να φροντίζουν να έχουν
τις απαραίτητες προηγούμενες γνώσεις.
- Να καλύπτουν τις θέσεις μαθημάτων επιλογής με
μαθήματα που διευρύνουν και εμπλουτίζουν τις
γνώσεις που επιθυμούν να έχουν.
Ο φοιτητής εγγράφεται στη σχολή στην αρχή κάθε
εξαμήνου σε ημερομηνίες που ορίζονται από την
κοσμητεία και δηλώνει τα μαθήματα που επιλέγει.
Αν δεν εγγραφεί για δύο συνεχόμενα εξάμηνα,
διαγράφεται αυτοδικαίως από τη σχολή. Για τη
διαγραφή εκδίδεται διαπιστωτική πράξη του κο-
σμήτορα.
Οι φοιτητές που αποδεδειγμένα εργάζονται του-
λάχιστον 20 ώρες την εβδομάδα δύνανται να εγ-
γράφονται ως φοιτητές μερικής φοίτησης, ύστερα
από αίτησή τους που εγκρίνεται από την κοσμητεία
της σχολής. Ο Οργανισμός του ιδρύματος ορίζει τις
ειδικότερες προϋποθέσεις και τη διαδικασία για
την εφαρμογή του προηγούμενου εδαφίου, καθώς
και τις ειδικότερες προϋποθέσεις και τη διαδικασία
διευκόλυνσης της φοίτησης των φοιτητών με ανα-
πηρία.
Οι φοιτητές μπορούν, ύστερα από αίτησή τους προς
την κοσμητεία της σχολής, να διακόψουν τη φοίτη-
σή τους. Με τον Οργανισμό του ιδρύματος καθορί-
ζεται η διαδικασία διαπίστωσης της διακοπής της
φοίτησης, τα δικαιολογητικά που συνοδεύουν την
αίτηση και ο μέγιστος χρόνος της διακοπής, καθώς
και η δυνατότητα της κατ’ εξαίρεση υπέρβασης του
χρόνου αυτού. Η φοιτητική ιδιότητα διακόπτεται
προσωρινά κατά το χρόνο διακοπής της φοίτησης,
εκτός αν η διακοπή οφείλεται σε αποδεδειγμένους
λόγους υγείας ή σε λόγους ανωτέρας βίας.
Κάθε εξάμηνο περιλαμβάνει τουλάχιστον δεκα-
τρείς πλήρεις εβδομάδες διδασκαλίας. Ο αριθμός
των εβδομάδων για τη διενέργεια των εξετάσεων
ορίζεται στον Οργανισμό του ιδρύματος.
Παράταση της διάρκειας ενός εξαμήνου επιτρέπε-
ται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις προκειμένου
να συμπληρωθεί ο απαιτούμενος ελάχιστος αριθ-
μός εβδομάδων διδασκαλίας, δεν μπορεί να υπερ-
βαίνει τις δύο εβδομάδες και γίνεται με απόφαση
του πρύτανη, ύστερα από πρόταση της κοσμητείας
της σχολής.
Αν για οποιονδήποτε λόγο ο αριθμός των εβδο-
μάδων διδασκαλίας που πραγματοποιήθηκαν σε
ένα μάθημα είναι μικρότερος από τις δεκατρείς,
το μάθημα θεωρείται ότι δεν διδάχθηκε και δεν
εξετάζεται, τυχόν δε εξέτασή του είναι άκυρη και
ο βαθμός δεν υπολογίζεται για την απονομή του
τίτλου σπουδών.
Οι εξετάσεις διενεργούνται αποκλειστικά μετά το
πέρας του χειμερινού και του εαρινού εξαμήνου για
τα μαθήματα που διδάχθηκαν στα εξάμηνα αυτά,
αντίστοιχα. Ο φοιτητής δικαιούται να εξεταστεί
στα μαθήματα και των δύο εξαμήνων πριν από την
έναρξη του χειμερινού εξαμήνου. Ειδική μέριμνα
λαμβάνεται για την προφορική εξέταση φοιτητών
με αποδεδειγμένη πριν από την εισαγωγή τους
στο ίδρυμα δυσλεξία, σύμφωνα με διαδικασία που
ορίζεται στον Εσωτερικό Κανονισμό. Η βαθμολογία
σε κάθε μάθημα καθορίζεται από τον διδάσκοντα,
ο οποίος μπορεί να οργανώσει κατά την κρίση του
γραπτές ή και προφορικές εξετάσεις ή και να στη-
ριχθεί σε εργασίες ή εργαστηριακές ασκήσεις.
Αν ο φοιτητής αποτύχει περισσότερες από τρεις
φορές σε ένα μάθημα, με απόφαση του κοσμήτορα
εξετάζεται, ύστερα από αίτησή του, από τριμελή
επιτροπή καθηγητών της σχολής, οι οποίοι έχουν το
ίδιο ή συναφές γνωστικό αντικείμενο και ορίζονται
από τον κοσμήτορα. Από την επιτροπή εξαιρείται ο
υπεύθυνος της εξέτασης διδάσκων. Σε περίπτωση
αποτυχίας, ο φοιτητής συνεχίζει ή όχι τη φοίτησή
του σύμφωνα με τους όρους και τις προϋποθέσεις
που καθορίζονται στον Οργανισμό του ιδρύματος,
στους οποίους περιλαμβάνεται και ο μέγιστος αριθ-
μός επαναλήψεων της εξέτασης σε ένα μάθημα.
Μετά το πέρας της περιόδου κανονικής φοίτησης,
που ισούται με τον ελάχιστο αριθμό των αναγκαίων
για την απονομή του τίτλου σπουδών εξαμήνων,
σύμφωνα με το ενδεικτικό πρόγραμμα σπουδών
της σχολής, προσαυξημένο κατά τέσσερα εξάμηνα,
οι φοιτητές μπορούν να εγγραφούν στα εξάμηνα,
μόνον εφόσον πληρούν τους όρους συνέχισης της
φοίτησης που καθορίζονται στον Οργανισμό κάθε
ιδρύματος. Για τους φοιτητές μερικής φοίτησης,
η περίπτωση αυτή έχει εφαρμογή μετά το πέρας
περιόδου που ισούται με το διπλάσιο χρόνο του
ελάχιστου αριθμού των αναγκαίων για την απονο-
μή του τίτλου σπουδών εξαμήνων, σύμφωνα με το
ενδεικτικό πρόγραμμα σπουδών της σχολής.
Οι φοιτητές έχουν το δικαίωμα να διακόψουν, με
έγγραφη αίτησή τους στη γραμματεία της σχολής,
τις σπουδές τους για όσα εξάμηνα, συνεχόμενα ή
Με στόχο την καλύτερη ενημέρωση των φοιτητών του Τμήματος Φυσικής, και κυρίως αυτών
του παλαιού προγράμματος σπουδών, το «Φ» αναδημοσιεύει επιλεγμένα αποσπάσματα του
φετινού οδηγού σπουδών στα οποία περιγράφονται θέματα που χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής
καθώς αφορούν και σημεία του νέου νόμου 4009/2011.
6
http://phenomenon.physics.auth.gr φαινόμενον
30
μη, επιθυμούν, και πάντως όχι περισσότερα από τον
ελάχιστο αριθμό εξαμήνων που απαιτούνται για τη
λήψη πτυχίου σύμφωνα με το ενδεικτικό πρόγραμ-
μα σπουδών. Τα εξάμηνα αυτά δεν προσμετρού-
νται στην παραπάνω ανώτατη διάρκεια φοίτησης.
Οι φοιτητές που διακόπτουν κατά τα ανωτέρω τις
σπουδές τους, δεν έχουν τη φοιτητική ιδιότητα
καθ’ όλο το χρονικό διάστημα της διακοπής των
σπουδών τους. Μετά τη λήξη της διακοπής των
σπουδών οι φοιτητές επανέρχονται στη σχολή.
Ο φοιτητής ολοκληρώνει τις σπουδές του και του
απονέμεται τίτλος σπουδών όταν εξεταστεί επι-
τυχώς στα μαθήματα που προβλέπονται από το
πρόγραμμα σπουδών και συγκεντρώσει τον απαι-
τούμενο αριθμό πιστωτικών μονάδων.
Για την απονομή του τίτλου σπουδών πρώτου
κύκλου απαιτείται η επιτυχής ολοκλήρωση μα-
θημάτων μίας τουλάχιστον ξένης γλώσσας ή η
αποδεδειγμένη γνώση της. Οι ξένες γλώσσες που
απαιτούνται, ο αριθμός των μαθημάτων, το επί-
πεδο εκμάθησής τους και ο τρόπος απόδειξης της
γνώσης της ξένης γλώσσας ή των γλωσσών ορίζο-
νται στον Οργανισμό του ιδρύματος.
Τι χρειάζεται προσοχή
Όλοι οι φοιτητές και ιδιαίτερα οι πρωτοετείς πρέπει
να μελετήσουν προσεκτικά τον Οδηγό Σπουδών και
κυρίως τα μέρη που αναφέρονται στο Πρόγραμμα
Σπουδών (ΠΣ) και στον Κανονισμό Λειτουργίας του
Τμήματος. Ορισμένα όμως σημεία του προγράμ-
ματος και του κανονισμού χρειάζονται ιδιαίτερη
προσοχή, γιατί η παραμέληση τους συνεπάγεται
ακυρότητα εγγραφής, απώλεια εξαμήνου, ή μη δυ-
νατότητα συμμετοχής σε εξετάσεις. Έτσι:
• Όλοι οι φοιτητές του Τμήματος πρέπει να προσέ-
ξουν τις ρυθμίσεις που αφορούν τις διαδικασίες
παρακολούθησης των μαθημάτων, εγγραφής
και εκτέλεσης των εργαστηρίων και συμμετοχής
στις εξετάσεις των μαθημάτων. Οι δηλώσεις των
μαθημάτων κάθε εξαμήνου υποβάλλονται από
τους φοιτητές ηλεκτρονικά κάθε Οκτώβριο και
Φεβρουάριο μέσω των ηλεκτρονικών υπηρεσιών
του Α.Π.Θ., κάνοντας χρήση των προσωπικών
κωδικών πρόσβασής τους. Η είσοδος στις ηλε-
κτρονικές υπηρεσίες μπορεί να γίνει διαμέσου
της ιστοσελίδας του Τμήματος Φυσικής (www.
physics.auth.gr/home/student_support). Αφού
υποβληθεί η δήλωση, καλό είναι να γίνεται
έλεγχος μετά από 1-2 ημέρες ότι η δήλωση έχει
καταχωρηθεί ηλεκτρονικά, και επίσης να γίνεται
εκτύπωση ενός αντιγράφου αυτής.
• Με βάση τις δηλώσεις μαθημάτων, οι φοιτητές
επιλέγουν στην ηλεκτρονική υπηρεσία Εύδοξος
(http://eudoxus.gr/) και τα συγγράματα που
επιθυμούν να αποκτήσουν για το κάθε μάθημα.
Ο κάθε φοιτητής δικαιούται να επιλέξει μέσα από
τον κατάλογο προτεινόμενων συγγραμμάτων ένα
(1) μόνο σύγγραμμα για κάθε υποχρεωτικό
και επιλεγόμενο μάθημα. Η προμήθεια των
συγγραμμάτων γίνεται από τα σημεία διανομής,
όπως τα έχει καθορίσει ο εκάστοτε εκδοτικός
οίκος μετά την αποστολή σε αυτόν της σχετικής
κατάστασης δικαιούχων μετά το τέλος των δηλώ-
σεων.
• Παρ’όλο που κάθε φοιτητής έχει τη δυνατότητα
να καταρτίσει το δικό του πρόγραμμα παρακο-
λούθησης μαθημάτων στα εξάμηνα φοίτησης,
«επιβάλλεται» να ακολουθεί το ενδεικτικό πρό-
γραμμα και συνίσταται να παρακολουθεί μόνο
τα μαθήματα που περιλαμβάνονται σε κάθε
εξάμηνο. Η ένδειξη «συναπαιτούμενα» δηλώνει
μαθήματα προηγουμένων εξαμήνων που είναι
απαραίτητο να έχουν περατωθεί επιτυχώς πριν
την παρακολούθηση του νέου μαθήματος.
• Συνιστάται ιδιαίτερα στους φοιτητές να είναι
πολύ προσεκτικοί στα επιπλέον μαθήματα που
μπορούν να δηλώσουν καθώς και στα μαθήματα
επιλογής. Είναι εξαιρετικά χρήσιμο ο φοιτητής
να φροντίζει για τα μαθήματα προηγουμένων
εξαμήνων που τυχόν οφείλει και μετά για τα
μαθήματα του εξαμήνου που παρακολουθεί και,
εφ’όσον υπάρχει περιθώριο, για άλλα μαθήματα.
• Όλοι οι φοιτητές του Τμήματος πρέπει να παρα-
κολουθούν τακτικά τις ανακοινώσεις που αναρ-
τώνται στους ειδικούς γι’ αυτό πίνακες ανακοι-
νώσεων στην ανατολική πτέρυγα του ισογείου
του κτιρίου της Σ.Θ.Ε., καθώς και στους ειδικούς
Πίνακες των Εργαστηρίων και Σπουδαστηρίων.
Επίσης χρήσιμες πληροφορίες για την όλη λει-
τουργία του Τμήματος οι φοιτητές μπορούν να
βρουν στην ιστοσελίδα του (www.physics.auth.
gr). Μ’ αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζουν έγκαιρη
ενημέρωση για τις οποιεσδήποτε υποχρεώσεις
τους, καθώς και την υπεύθυνη απάντηση για
πολλά ερωτήματα της καθημερινής ζωής και
διαδικασίας σπουδών στο Τμήμα. Οι φοιτητές
ενθαρρύνονται επίσης να επικοινωνούν με τους
διδάσκοντες, π.χ. διαμέσου ηλεκτρονικού ταχυ-
δρομείου, για θέματα που αφορούν τα σχετικά
μαθήματα.
• Το Τμήμα έχει συστήσει την Επιτροπή Υποδο-
χής των Πρωτοετών Φοιτητών και το θεσμό του
Συμβούλου Σπουδών, που στόχο έχουν αφενός
να βοηθούν στη γρήγορη και ομαλή προσαρμο-
γή των νέων φοιτητών στο Τμήμα Φυσικής και
αφετέρου να ενημερώνουν το Τμήμα για τα προ-
βλήματα που αντιμετωπίζουν οι φοιτητές με την
είσοδο τους στο νέο αυτό περιβάλλον.
To νέο Πρόγραμμα Σπουδών
του Τμήματος Φυσικής
Τα 44 μαθήματα του νέου Προγράμματος Σπουδών
χωρίζονται στα υποχρεωτικά μαθήματα και στα
μαθήματα επιλογής (αυτά που ο φοιτητής επιλέγει
κατά την κρίση του ελεύθερα). Τα υποχρεωτικά
μαθήματα είναι 32 (24 μαθήματα + 8 υποχρεωτικά
εργαστήρια) και τα μαθήματα επιλογής 12, ή 10
συν την πτυχιακή εργασία. Ο συνολικός αριθμός
μονάδων ECTS είναι 240. Η κατανομή των μαθημά-
των στα εξάμηνα είναι ενδεικτική.
Οι ώρες διδασκαλίας των υποχρεωτικών μαθημά-
των διαχωρίζονται σε ώρες Θεωρίας (Θ): δηλ. ώρες
διαλέξεων Θεωρίας (παραδόσεις), και ώρες Εξά-
σκησης (Ε): δηλαδή ώρες εξηγήσεων, ερωτήσεων,
και επίλυσης ασκήσεων. Στο εβδομαδιαίο πρό-
γραμμα διδασκαλίας αναφέρεται σαφώς ο τύπος
διδασκαλίας κάθε ώρας μαθήματος (Θ ή Ε).
Τα μαθήματα επιλογής που υποχρεούται να παρα-
κολουθήσει κάθε φοιτητής είναι συνολικά 12, από
τα οποία τα 10 διδάσκονται στο 7ο & 8ο εξάμηνο. Τα
μαθήματα αυτά στοχεύουν στη σταδιακή ενίσχυση
των γνώσεων των φοιτητών σε μία ή περισσότερες
θεματικές περιοχές της επιλογής του, χωρίς εξειδί-
κευση, η οποία προσφέρεται σε μεταπτυχιακό επί-
πεδο. Υπάρχουν τρείς ομάδες μαθημάτων με συ-
γκεκριμένα χαρακτηριστικά η κάθε μία: 1) Βασικά
Μαθήματα Επιλογής, 2) Ειδικά Μαθήματα Επιλογής
και 3) Μαθήματα Γενικών Επιλογών. O φοιτητής θα
επιλέγει τουλάχιστον 3 μαθήματα από κάθε ομάδα
και τα υπόλοιπα τρία από οποιαδήποτε ομάδα επι-
λεγόμενων μαθημάτων. Ο φοιτητής μπορεί να επι-
λέγει μέχρι δύο μαθήματα από προσφερόμενα από
άλλα τμήματα, τα οποία αντιστοιχούν σε μαθήματα
γενικών επιλογών. Αυτό θα γίνεται μόνο μετά από
έγκριση της Επιτροπής Φοιτητικών Θεμάτων προς
την οποία ο φοιτητής θα πρέπει να κάνει εγκαίρως
αίτηση αναφέροντας τα βασικά χαρακτηριστικά
των μαθημάτων που επέλεξε (Τίτλο, Τμήμα που το
προσφέρει, ώρες διδασκαλίας, ιστοσελίδα μαθή-
ματος ή περιεχόμενο).
Ορισμένα από τα μαθήματα του υποχρεωτικού
προγράμματος μπορούν να διδάσκονται και στο
επόμενο εξάμηνο σε ένα ακροατήριο (δικαίωμα
στις εξετάσεις αυτού θα έχουν μόνο όσοι το έχουν
δηλώσει στο συγκεκριμένο εξάμηνο). Τα μαθήματα
αυτά θα επιλεγούν από την επιτροπή προγράμ-
ματος σπουδών με τα ίδια κριτήρια (π.χ. αριθμός
φοιτητών που τα οφείλουν). Τα μαθήματα αυτά δεν
θα αλλάζουν κάθε χρόνο. Με ορίζοντα τριετίας θα
εκτιμάται η αναγκαιότητά διδασκαλίας και στα δύο
εξάμηνα.
Η πτυχιακή εργασία δεν είναι υποχρεωτική. Εάν
εκπονηθεί πτυχιακή εργασία, αυτή ισοδυναμεί με
δύο μαθήματα, τα οποία αντιστοιχούν με μαθή-
ματα επιλογής (2 από τα 3 ελεύθερης επιλογής).
Η πτυχιακή εργασία παρουσιάζεται δημόσια και η
παρουσίαση ανακοινώνεται ηλεκτρονικά σε όλα τα
μέλη του Τμήματος. Η βαθμολόγηση της εργασίας
γίνεται από τριμελή επιτροπή μελών ΔΕΠ που ορί-
ζονται από τον επιβλέποντα σε συνεργασία με τον
Διευθυντή του αντίστοιχου Τομέα.
Το παλαιό Πρόγραμμα Σπουδών
του Τμήματος Φυσικής
Τα μαθήματα του παλαιού Προγράμματος Σπου-
δών χωρίζονται στα υποχρεωτικά μαθήματα και
στα μαθήματα επιλογής (αυτά που ο φοιτητής
επιλέγει κατά την κρίση του ελεύθερα). Τα υποχρε-
ωτικά μαθήματα είναι 38 (35 μαθήματα κορμού +
2 υποχρεωτικά μαθήματα κατεύθυνσης + 1 ξένη
γλώσσα) και τα μαθήματα επιλογής 13, ή 11 συν
την πτυχιακή εργασία. Η κατανομή των μαθημά-
των στα εξάμηνα είναι ενδεικτική.
περίοδος 4 – τεύχος 17 • Οκτώβριος 2012 31
Στο Πρόγραμμα Σπουδών προβλέπεται επίσης
ότι για το 7ο και 8ο εξάμηνο υπάρχουν εννέα (9)
επιστημονικές κατευθύνσεις, η επιλογή μιας των
οποίων είναι υποχρεωτική για τους φοιτητές. Οι
κατευθύνσεις αυτές είναι
Α. ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ
Β. ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΩΝ
ΣΩΜΑΤΙΔΙΩΝ
Γ. ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ
Δ. ΦΥΣΙΚΗ ΣΤΕΡΕΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ
Ε. ΦΥΣΙΚΗ ΥΛΙΚΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ
ΣΤ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ
Ζ. ΦΥΣΙΚΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ
Η. ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΦΥΣΙΚΗ
Θ. ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ
Με τη δήλωση μαθημάτων στο 7° εξάμηνο κάθε
φοιτητής/τρια οφείλει να δηλώσει την κατεύθυνση
που θα ακολουθήσει, την οποία επιλέγει σύμφωνα
με τα ενδιαφέροντά του, τις ικανότητες και δεξιό-
τητές του και τα σχέδιά του για το μέλλον.
Κάθε φοιτητής θα πρέπει έγκαιρα να αποφασίσει
την κατεύθυνση που τον ενδιαφέρει (συνίσταται να
συζητήσει έγκαιρα αυτό το θέματα και να συμβου-
λευθεί τους πιο ειδικούς για να του δώσουν τέτοιες
σημαντικές πληροφορίες και συμβουλές) και να
συμπληρώσει τις επιλογές μαθημάτων με σχετικά
μαθήματα ώστε οι γνώσεις που θα αποκομίσει να
είναι οι πληρέστερες και οι καταλληλότερες.
Η κατεύθυνση δεν αποτελεί ειδίκευση και δεν
αναγράφεται στο πτυχίο, αλλά αναγράφεται στο
πιστοποιητικό σπουδών και στην αναλυτική βαθ-
μολογία. Όλοι οι φοιτητές παίρνουν το ίδιο, ενιαίο
πτυχίο Φυσικής.
Η Γ.Σ. του Τμήματος Φυσικής στη συνεδρίαση της
αρ. 13/23-5-2005 αποφάσισε ότι: «Κάθε φοιτητής
μπορεί να αλλάξει κατεύθυνση μία και μόνο φορά με
αίτηση του προς το Δ.Σ. του Τμήματος στη διάρκεια
του Ακαδημαϊκού Έτους που έκανε τη δήλωση ή στην
αρχή του Επόμενου Ακαδημαϊκού Έτους».
Σε κάθε κατεύθυνση προσφέρονται δύο (2) υποχρε-
ωτικά μαθήματα (Υ) και μαθήματα επιλογής (Ε) κα-
τανεμημένα στο 7
ο
και 8
ο
εξάμηνο. Το Μάθημα «Ει-
σαγωγή στην Ερευνητική Μεθοδολογία - Πτυχιακή
Εργασία» είναι μάθημα που μπορεί να θεωρηθεί ως
μάθημα γενικών επιλογών ή ως μάθημα επιλογών
κατεύθυνσης και πιστώνεται με διπλές διδακτικές
μονάδες. Η δήλωση της κατεύθυνσης δεν συνεπάγε-
ται την επιλογή του θέματος της Πτυχιακής Εργασίας
μέσα από το γνωστικό αντικείμενο της κατεύθυνσης.
Ο Τομέας βεβαιώνει αν το θέμα της Πτυχιακής Εργα-
σίας που εκτελεί ο φοιτητής εμπίπτει στα αντικείμε-
να της κατεύθυνσης που ακολουθεί. Σε κάθε περί-
πτωση, ο φοιτητής υποχρεούται να το διευκρινίζει
έγκαι¬ρα στη Γραμματεία του Τμήματος.
Ο συνολικός αριθμός των μαθημάτων επιλογής που
πρέπει να επιλέξει ο φοιτητής σε όλη τη διάρκεια
των σπουδών του είναι δεκατρία (13). Η επιλογή
του θέματος της Πτυχιακής Εργασίας εντός ή εκτός
του γνωστικού αντικειμένου της κατεύθυνσης κα-
θορίζει τον «συνδυασμό» των μαθημάτων επιλο-
γής που καλείται ο κάθε φοιτητής να επιλέξει. Και
συγκεκριμένα: εφόσον η επιλογή της Πτυχιακής
Εργασίας γίνει εντός του γνωστικού αντικειμένου
της κατεύθυνσης, τότε ο φοιτητής υποχρεούται να
επιλέξει τέσσερα (4) μαθήματα επιλογής από την
κατεύθυνση και επτά (7) οποιαδήποτε άλλα μαθή-
ματα επιλογής. Διαφορετικά, στην περίπτωση που
η επιλογή της Πτυχιακής Εργασίας γίνει εκτός της
επιλεγμένης κατεύθυνσης, ο φοιτητής υποχρεού-
ται να παρακολουθήσει πέντε (5) μαθήματα επιλο-
γής από την συγκεκριμένη κατεύθυνση και έξι (6)
οποιαδήποτε άλλα μαθήματα επιλογής.
Στα παραπάνω αναφερόμενα ως «οποιαδήποτε
άλλα μαθήματα επιλογής» συμπεριλαμβάνονται: α)
τα υπόλοιπα μαθήματα επιλογής της κατεύθυνσης
β) τα μαθήματα άλλων κατευθύνσεων, υποχρεωτι-
κά ή επιλογής γ) τα μαθήματα γενικών επιλογών,
είτε δ) ένα μάθημα επιλογής άλλου Τμήματος του
Α.Π.Θ. Αποκλείεται η επιλογή μαθήματος που δι-
δάσκεται από μέλη του Τμήματος σε άλλο Τμήμα, ή
μάθημα με τον ίδιο τίτλο ή την ίδια ύλη με μάθημα
του Τμήματός μας.
Για τη λήψη του πτυχίου απαιτείται η επιτυχής
παρακολούθηση όλων των υποχρεωτικών και των
αντί-στοιχων μαθημάτων επιλογής ή η συγκέντρω-
ση τουλάχιστον 169 Δ.Μ. υπολογιζόμενες σύμφω-
να με το πρόγραμμα.
Οι φοιτητές δικαιούνται να εξετασθούν σε δύο επι-
πλέον μαθήματα επιλογής, ο βαθμός των οποίων θα
αντικαθιστά χαμηλότερους βαθμούς άλλων μαθη-
μάτων επιλογής. Προσοχή: η αντικατάσταση αυτή
να μην διαταράσσει τους κανόνες που αναφέρθηκαν
παραπάνω. Οι φοιτητές μπορούν να δηλώσουν, να
παρακολουθήσουν και να εξετασθούν και σε επι-
πλέον μαθήματα επιλογής πέραν των ελαχίστων
απαιτουμένων για τη λήψη του πτυχίου και πέραν
των δύο (2) επιπλέον για διόρθωση του βαθμού πτυ-
χίου, ως και δύο (2) χρόνια μετά τη φοίτηση στο 8ο
εξάμηνο. Τα μαθήματα αυτά, και τα δύο (2) που αντι-
καταστάθηκαν, θα αναγράφονται στο πιστοποιητικό
αναλυτικής βαθμολογίας χωρίς ο βαθμός τους να
προσμετράται στον βαθμό πτυχίου.
Το παλαιό πρόγραμμα σπουδών θα ισχύει ως
εξής: α) το ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 θα διδα-
χθούν τα μαθήματα που αντιστοιχούν στα εξάμηνα
3
ο
, 4
ο
, 5
ο
, 6
ο
, 7
ο
και 8
ο
, β) το ακαδημαϊκό έτος 2013-
2014 θα διδαχθούν τα μαθήματα που αντιστοιχούν
στα εξάμηνα 5
ο
, 6
ο
, 7
ο
και 8
ο
, γ) το ακαδημαϊκό
έτος 2014-2015 θα διδαχθούν τα μαθήματα που
αντιστοιχούν στα εξάμηνα 7
ο
και 8
ο
. Τα ακαδημαϊ-
κά έτη 2015-2016 και 2016-2017 θα γίνουν μόνο
εξετάσεις σε όλα τα μαθήματα του παλαιού προ-
γράμματος.
Οι φοιτητές του παλαιού προγράμματος θα μπο-
ρούν να παρακολουθούν τα αντίστοιχα μαθήματα
του νέου προγράμματος όταν αυτά του παλαιού
προγράμματος θα πάψουν να διδάσκονται και θα
εξετάζονται σε ανάλογη ύλη. Από το ακαδημαϊκό
έτος 2017-2018 τα μαθήματα που τυχόν θα οφεί-
λονται με ευθύνη της επιτροπής φοιτητικών θε-
μάτων θα αντιστοιχηθούν με μαθήματα του νέου
προγράμματος σπουδών.
Κατά τη διάρκεια των τριών επόμενων ακαδημαϊ-
κών χρόνων, και για μία μόνο φορά, ορισμένα από
τα μαθήματα του παλαιού προγράμματος σπου-
δών που δεν έχουν αντίστοιχα μαθήματα στο
νέο πρόγραμμα σπουδών, θα διδαχθούν για τους
φοιτητές που θα τα οφείλουν.
Σύμφωνα με την προηγούμενη ρύθμιση κατά το
ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 και μόνο γι’ αυτό, θα
διδαχθούν τα εξής μαθήματα του παλαιού προ-
γράμματος του 1
ου
και 2
ου
εξαμήνου: α) Γενική Φυ-
σική Ι, β) Γενική Φυσική ΙΙ, γ) Αναλυτική Γεωμετρία
και Διανυσματικός Λογισμός, δ) Γραμμική Άλγεβρα,
ε) Ατομική-Μοριακή Φυσική και στ) Ιστορία και
εξέλιξη ιδεών στη Φυσική.
Τα μαθήματα επιλογής του 2ου και 4ου εξαμήνου
μπορούν να δηλώνονται σε μεγαλύτερα εξάμηνα.
 Θέματα νόμου
Όσοι φοιτητές συμπληρώνουν στο τέλος του ακα-
δημαϊκού έτους 2011-2012 φοίτηση διάρκειας
ίσης ή μεγαλύτερης του διπλάσιου αριθμού εξαμή-
νων από όσα απαιτούνται για τη λήψη του πτυχίου
σύμφωνα με το ενδεικτικό πρόγραμμα σπουδών
προσαυξανόμενης κατά δύο εξάμηνα, θεωρείται
ότι έχουν απολέσει αυτοδικαίως τη φοιτητική ιδι-
ότητα από τη λήξη του ακαδημαϊκού έτους 2013-
2014, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά στον Οργανι-
σμό του ιδρύματος.
Με την επιφύλαξη της προηγούμενης παραγράφου,
όσοι φοιτητές έχουν συμπληρώσει στο τέλος του
ακαδημαϊκού έτους 2011-2012 φοίτηση διάρκει-
ας ίσης ή μεγαλύτερης του αριθμού εξαμήνων που
απαιτούνται για τη λήψη του πτυχίου σύμφωνα με το
ενδεικτικό πρόγραμμα σπουδών προσαυξανόμενης
κατά τέσσερα εξάμηνα, θεωρείται ότι έχουν απολέ-
σει αυτοδικαίως τη φοιτητική ιδιότητα από τη λήξη
του ακαδημαϊκού έτους 2014-2015, εκτός αν ορίζε-
ται διαφορετικά στον Οργανισμό του ιδρύματος.
Όσοι φοιτητές έχουν συμπληρώσει στο τέλος του
ακαδημαϊκού έτους 2011-2012 φοίτηση διάρκειας
μικρότερης από αυτήν της προηγούμενης παρα-
γράφου, θεωρείται ότι έχουν απολέσει αυτοδικαίως
τη φοιτητική ιδιότητα όταν συμπληρώσουν φοίτη-
ση διάρκειας ίσης με το διπλάσιο αριθμό εξαμήνων
από όσα απαιτούνται για τη λήψη του πτυχίου
σύμφωνα με το ενδεικτικό πρόγραμμα σπουδών,
εκτός αν ορίζεται διαφορετικά στον Οργανισμό του
ιδρύματος.
Για την απώλεια της φοιτητικής ιδιότητας εκδίδεται
σχετική διαπιστωτική πράξη από τον κοσμήτορα
της οικείας σχολής, με την οποία βεβαιώνονται και
τα μαθήματα στα οποία ο φοιτητής έχει εξεταστεί
επιτυχώς.
Από το ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 δεν χορη-
γούνται δωρεάν έντυπα διδακτικά συγγράμματα
σε φοιτητές: α) που παρακολουθούν πρόγραμμα
σπουδών για τη λήψη δεύτερου πτυχίου και β) για
μαθήματα που παρακολουθούν για δεύτερη φορά,
για τα οποία τους έχει ήδη χορηγηθεί δωρεάν σύγ-
γραμμα.
http://phenomenon.physics.auth.gr φαινόμενον
32
Στο Χρήστο που μας άφησε για να πάει πιο ψηλά…*
Καλοκαίρι πριν πολλά χρόνια. Διακο-
πές στη Θάσο. Μια σύντομη βόλτα στο
Ποτό-Λιμενάρια. Επίσκεψη στα μαγα-
ζιά για τα αναγκαία ενθύμια (τότε μπο-
ρούσαμε να αγοράσουμε και κάτι). Μια
ματιά μπροστά στη βιτρίνα, μία φωνή
ακούγεται από πίσω: Κύριε καθηγητά!
-Βρε ούτε εδώ δεν έχουμε ησυχία, πα-
ντού μας βρίσκουν!
Γυρίζω ξαφνιασμένος. Η χαμογελαστή
φωνή ενός νεαρού αδύνατου, με ελα-
φρό μουσάκι στέκεται μπροστά μου.
Φυσικά και αναγνωρίζω το Χρήστο.
Καλό παιδί, όμως ωχ, θυμάμαι να τον
έχω κόψει. Κάτι δεν πήγε καλά στο τέ-
λος. Πιάνουμε κουβέντα. Πρώτα γενι-
κά. Μετά για ψώνια. Τέλος η δύσκολη
κουβέντα.
-Τι έγινε ρε Χρήστο;
-Είχα κάποια προβλήματα, δεν μπόρε-
σα να ολοκληρώσω το διάβασμα και
κόπηκα.
Σταράτες κουβέντες. Σαστίζω. Συνήθως
ο φοιτητής περνάει τα μαθήματα ενώ ο
καθηγητής τον κόβει. Τον παροτρύνω
να έρθει από το γραφείο, να δούμε τι
έφταιξε. Δέχεται μετά χαράς.
Ένα πλεονέκτημα που έχουμε οι ερ-
γαστηριακοί είναι οι πολλές ώρες που
περνάμε με τα παιδιά. Τα γνωρίζουμε
καλά. Ασχολούμαστε μαζί τους, τα ξέ-
ρουμε με τα μικρά τους ονόματα. Τον
Σεπτέμβρη τα ξαναλέμε. Του δείχνω
ασκήσεις, τρόπους λύσης και διαβά-
σματος. Συμφωνεί. Στρώνεται και δι-
αβάζει. Στις εξετάσεις δεν τον βλέπω.
Τί να ’γινε άραγε? Ο Χρήστος ξανα-
κάνει τα εργαστήρια, μοιραία δέχεται
ένα ποιό στενό πρεσάρισμα. Πρέπει να
μάθω τι συμβαίνει. Κάποια φορά μου
αποκαλύπτει με χαμόγελο (!) το μυστι-
κό του. Χτυπημένος από τα πέντε από
την «αρρώστια», με μεταστάσεις στα
επτά του, μπαινόβγαινε στα νοσοκο-
μεία. Θεραπείες, εγχειρίσεις, φάρμακα,
χημειοθεραπείες κ.λ.π. Όλα με το χαμό-
γελο. Και μια απίστευτη πίστη στο Θεό.
«Εκείνος ξέρει», μου έλεγε, «ας είναι ευ-
λογημένο».
Για την μη προσέλευση στις εξετάσεις
τον κατσάδιασα. Τόσο κόσμο βοηθά-
με βρε παιδάκι μου. Θα κανονίζαμε
μια εναλλακτική εξέταση ή αλλαγή
ημερομηνίας εξέτασης. Δεν ήθελε. Στο
πέρασμα του χρόνου κατάλαβα πόσο
πληγωμένος ήταν. Κάποιοι ένιωθαν τις
δυσκολίες του. Κάποιοι άλλοι τον αντι-
μετώπιζαν αλλιώς.
-«Και τι θες να κάνω; Ο μόνος άρρω-
στος είσαι?»
-«Δεν πειράζει, έλα την άλλη εξεταστι-
κή. Σιγά μην σε εξετάσω χωριστά».
Δεν ζητούσε χάρη. Ζητούσε μια άλλη
ημερομηνία. Την συγκεκριμένη μέρα
έκανε θεραπεία! Ας είναι. Αφού ο Χρή-
στος δεν έβγαζε κακό λόγο για κανένα,
εμένα δεν μου πέφτει λόγος.
Τα χρόνια πέρναγαν. Ο Χρήστος μπαι-
νόβγαινε στα νοσοκομεία. Θεραπείες.
Γερμανία – Ελλάδα – Γερμανία - ... Μια
καλύτερα, μια χειρότερα. Κι άλλη εγ-
χείρηση. Και άλλη. Κι άλλο κόψιμο στο
σώμα του. Κι άλλο, και άλλο… Μόνο
το χαμόγελο δεν κοβόταν. Και η κουβέ-
ντα του, «ας είναι ευλογημένο». Ά, και η
πίστη του: «Εγώ το χαρτί θα το πάρω.
Όση ώρα δεν πονώ, θα διαβάζω και θα
το πάρω. Θα το πάρω το πτυχίο».
Ο Χρήστος πάλευε με την ύλη των μα-
θημάτων. Πάλευε με τους πόνους του.
Ποτέ όμως δεν άκουσα το «γιατί σε
μένα». Ακόμα και όταν δεν είχε ελπίδα
από τις συμβατικές θεραπείες και κα-
τέφυγε σε άλλες, πειραματικές. Ήταν
γεννημένος νικητής. Πίστευε ότι θα τα
ξεπεράσει όλα.
Τους τελευταίους μήνες είχαμε βάλει
ένα πρόγραμμα διαβάσματος. Πιστεύα-
με ότι τον Απρίλιο ή τον Ιούνιο θα είχε
τελειώσει με όλα τα μαθήματα. Ένα τη-
λεφώνημα με στενοχώρησε. Ζητούσε
συγγνώμη, δεν μπόρεσε να κρατήσει
την υπόσχεσή του, να έρθει να δώσει
ένα μάθημα. Πονούσε αφόρητα και τα
γνωστά τσιρότα δεν τον έπιαναν πλέον.
Πώς να διαβάσει; Πώς να κοιμηθεί; Πώς
να μετακινηθεί; Και όμως το έκανε! Πά-
λευε με το ανίκητο! Και νικούσε!
Άθελά μου, σύγκρινα τη προσπάθειά
του με πολλών συμφοιτητών του που
παρακολουθούσα. Πόσο εύκολα τα πα-
ρατούσαν! Πόσο εύκολα έβγαινε από το
στόμα τους το «δεν μπορώ, δεν αντέ-
χω άλλο» ή το «τα ’παιξα, τέρμα αυτό
ήταν». Ο Χρήστος διάβαζε σφίγγοντας
τα δόντια. Έπρεπε να προφτάσει να τε-
λειώσει.
Μέσα Ιουνίου δεν απαντά στα τηλε-
φωνήματα και τα μηνύματα. Δεν θέλω
να ενοχλώ, μα ανησυχώ. Όταν τέλη
Ιουνίου ακούω ότι ο αριθμός δεν αντι-
στοιχεί σε συνδρομητή συγκλονίζομαι.
Βρίσκω το τηλέφωνο της οικογενειακής
επιχείρησης στη Θάσο. Καλώ μεσημέρι
αργά. Μια κουρασμένη γυναικεία φωνή
στο τηλέφωνο. Ζητώ κάποιον από την
οικογένεια. Είναι η μητέρα. «Δεν μου
απαντά ο Χρηστάκης στο τηλέφωνο».
«Και ούτε θα σου απαντήσει παιδί μου»
Ο Χρηστάκης μας πριν λίγο έφυγε. Μου
εξιστορεί τα γεγονότα. Με πόνο αλλά
και αξιοπρέπεια. Είναι κοινό για όλη την
οικογένεια, σκέπτομαι. Έφυγε ο Χρη-
στάκης, κάνοντας τον σταυρό του, λέ-
γοντας το «ας είναι ευλογημένο», έφυγε
αγόγγυστα σαν μάρτυρας. Με μια μόνο
παραπονεμένη κουβέντα προς τον πα-
τέρα του «Αχ ρε πατέρα, δεν μπόρεσα
να σου δώσω τη χαρά να με καμαρώσεις
εκεί πάνω με το πτυχίο μου!» Έφευγε
και σκεπτόταν τη χαρά που δεν έδωσε!
Απίστευτα μαθήματα θάρρους, πίστης,
καρτερικότητας, δυσεύρετα στη σημε-
ρινή εποχή!
Στο Χρηστάκη σαν δάσκαλος ίσως να
του έμαθα να λύνει κάποιες ασκήσεις,
μερικά κυκλώματα, λίγο από χάος.
Εκείνος όμως μου δίδαξε τί σημαίνει
πίστη, υπομονή, καρτερικότητα, δύνα-
μη ψυχής. Πιστεύω ότι ήμουν τυχερός
που τον γνώρισα. Σε όλα τα παραπάνω
αυτός ήταν δάσκαλος για μένα. Τον
ευχαριστώ για τα μαθήματα. Εύχομαι η
στάση του να βρει και πολλούς μιμητές,
όχι μόνο ανάμεσα στους φοιτητές μας,
αλλά και μεταξύ μας. Γειά σου Χρηστά-
κη, και είμαι περήφανος που έχουμε
αποκτήσει ένα πολύ ισχυρό φίλο και
αγωνιστή εκεί ψηλά, να παλεύει και να
παρακαλεί για μας που συνεχίζουμε να
αναμασούμε την μιζέρια μας.
Ο δάσκαλος αλλά και ταυτόχρονα μα-
θητής σου.
Γιάννης Στούμπουλος
Επικ. Καθηγητής Τμ. Φυσικής
Lxo Xµqoxo nov µoç óçqoc yto vo nóct nto çqìó…*
*Açi/ocno o:o çoi:p:p :oc Tnpno:oç vcoikpç Xopo:o Mo··iooo
Iióvvqç 2zoôunoozoç
Eaik. Ko0pyp:pç Tn. vcoikpç
Kuìokuipi apiv aoììu ¿poviu. Aiukoacç otq Ouoo. Miu ouvtoµq µoìtu oto Hoto-
Aiµcvupiu. Eaiokc¡q otu µu¸u¸iu ¸iu tu uvu¸kuiu cv0uµiu (totc µaopououµc vu
u¸opuoouµc kui kuti). Miu µutiu µapootu otq µitpivu, µiu çevq ukou¸ctui uao aioe: Kupic
ku0q¸qtu!
-Bpc outc coe ocv c¿ouµc qou¿iu, auvtou µuç µpiokouv!
Iupi¸e çuçviuoµcvoç. H ¿uµo¸cìuotq çevq cvoç vcupou uouvutou, µc cìuçpo µououki
otckctui µapootu µou. 4uoiku kui uvu¸vepi¸e to Xpqoto. Kuìo auioi, oµeç e¿, 0uµuµui
vu tov c¿e ko¡ci. Kuti ocv aq¸c kuìu oto tcìoç. Hiuvouµc kouµcvtu. Hpetu ¸cviku. Mctu
¸iu ¡eviu. Tcìoç q ouokoìq kouµcvtu.
-Ti c¸ivc pc Xpqoto?
-Ei¿u kuaoiu apoµìqµutu, ocv µaopcou vu oìokìqpeoe to oiuµuoµu kui koaqku.
Ltuputcç kouµcvtcç. Luoti¸e. Luvq0eç o çoitqtqç acpvuci tu µu0qµutu cve o ku0q¸qtqç
tov koµci. Tov aupotpuve vu cp0ci uao to ¸puçcio, vu oouµc ti cçtuiçc. Ac¿ctui µctu ¿upuç.
1vu aìcovcktqµu aou c¿ouµc oi cp¸uotqpiukoi civui oi aoììcç epcç aou acpvuµc µc tu
auioiu. Tu ¸vepi¸ouµc kuìu. Ao¿oìouµuotc µu¸i touç, tu çcpouµc µc tu µikpu touç
ovoµutu. Tov Lcatcµµpq tu çuvuìcµc. Tou oci¿ve uokqociç, tpoaouç ìuoqç kui
oiuµuoµutoç. Luµçevci. Ltpevctui kui oiuµu¸ci. Ltiç cçctuociç ocv tov µìcae. Ti vu’¸ivc
upu¸c? O Xpqotoç çuvukuvci tu cp¸uotqpiu, µoipuiu oc¿ctui cvu aoio otcvo apcoupioµu.
Hpcaci vu µu0e ti ouµµuivci. Kuaoiu çopu µou uaokuìuatci µc ¿uµo¸cìo (!!) to µuotiko
tou. Xtuaqµcvoç uao tu acvtc uao tqv «uppeotiu», µc µctuotuociç otu catu tou,
µauivoµ¸uivc otu voookoµciu. Ocpuacicç, c¸¿cipiociç, çupµuku, ¿qµcio0cpuacicç k.ì.a. Oìu
µc to ¿uµo¸cìo. Kui µiu uaiotcutq aiotq oto Oco. «Ekcivoç çcpci», µou cìc¸c, «uç civui
cuìo¸qµcvo».
Iiu tqv µq apoocìcuoq otiç cçctuociç tov kutouoiuou. Tooo kooµo µoq0uµc µpc auiouki
µou. Ou kuvovi¸uµc µiu cvuììuktikq cçctuoq q uììu¸q qµcpoµqviuç cçctuoqç. Acv q0cìc.
Lto acpuoµu tou ¿povou kutuìuµu aooo aìq¸eµcvoç qtuv. Kuaoioi cvie0uv tiç ouokoìicç
tou. Kuaoioi uììoi tov uvtiµcteai¸uv uììieç.
-«Kui ti 0cç vu kuve? O µovoç uppeotoç cioui?»
-«Acv acipu¸ci, cìu tqv uììq cçctuotikq. Li¸u µqv oc cçctuoe ¿epiotu».
*Αφιέρωμα στο φοιτητή του Τμήματος Φυσικής Χρήστο Μαλλιαρό

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->